Jo̱ co̱ˈ joˋ eeˋ sɨjlɨˊguɨ fɨˊ ni˜naaˈ, jo̱baˈ lana nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ co̱o̱ˋ sɨ́ɨˊ espejo lɨ˜ jnéengˆ jial tíiˊ niingˉ jloˈˆ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ. Jo̱ lajo̱b ngóoˊ uíingˉnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ, co̱ˈ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ eáangˊguɨ ngóoˊ lɨseaˋ quíˉiiˈ jial tíiˊ e jloˈˆ niiñˉ do. Jo̱ dsʉˈ e jo̱ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ jmóorˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. 	 Wij, gelovigen, hebben geen sluier over ons gezicht. Wij zijn net spiegels, die het schitterende licht van de Here weerspiegelen. Terwijl Zijn Geest in ons werkt, gaan wij steeds meer op Hem lijken.


Jo̱ lajo̱b cajméeˋ Lii˜, caguiéemˋ guiʉ́ˉ ˈñiaˈrˊ, jo̱ cangóˉbre fɨˊ lɨ˜ caquiʉˈˊ i̱ ángel do ta˜. Jo̱ guiáˈˆ fɨbˊ cajíngˈˊ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ niseengˋ fɨˊ Etiopía i̱ nilɨ́ɨngˊ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈmeaˊ cuuˉ quiáˈˉ reina Candace e fɨˊ góorˋ do. Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ do nicangórˉ fɨˊ Jerusalén e cangojmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, 	 Toen Filippus op die weg liep, zag hij een wagen voor zich uit rijden. In die wagen zat een voorname Ethiopiër. (A) Hij was minister van financiën in de regering van koningin Candace van Ethiopië. De man was in Jeruzalem geweest om God te aanbidden en


’Jo̱ dsíngˈˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨnˉn jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Jerusalén, co̱ˈ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ nɨcajngangˈˊnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ nɨcasɨˈlóoˈˇnaˈ cu̱u̱˜ jaléngˈˋ i̱ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ cajo̱. Jo̱ jnea˜, jaˋ ñiiˉ jóˈˋguɨ néeˈ˜ calɨˈiin˜n e nito̱ˈˋ fɨ́ɨnˋn ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈ to̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ jaangˋ tuiˈieeˇ jaléngˈˋ tuyʉ̱ʉ̱ˋ quiáaˉreˈ fɨˊ nʉ́ˈˉ cuéeˊreˈ, jo̱ dsʉˈ jaˋ calɨˈiing˜naˈ lajo̱. 	 Och, Jeruzalem, Jeruzalem! De stad die de profeten vermoordt. De stad die stenen gooit naar de mannen, die gestuurd zijn om haar te helpen. Hoe vaak heb Ik uw kinderen bijeen willen brengen als kuikens onder de vleugels van de moeder?


Jo̱ cangoquiéemˊ Jesús fɨˊ quiá̱ˈˉguɨ laco̱ˈ teáaiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fidiéeˇ nɨcacuøˈrˊ jnea˜ e niquiʉ́ˈˆʉ ta˜ fɨˊ latøøngˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ jo̱guɨ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ la. 	 Jezus kwam dichterbij en zei tegen hen: "Ik heb alle macht in hemel en op aarde gekregen.


Jo̱ dsʉˈ cañíiˋ i̱ sɨmɨ́ˆ i̱ ñiing˜ dsíiˊ do: “U̱˜, jaˋ nijmɨˈǿøngˋnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ co̱ˈ jaˋ nilíingˋ quíˉnaaˈ o̱ˈguɨ quíiˉnaˈ cajo̱. Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˉnaˈ e nigüɨlíingˉnaˈ fɨˊ tieen˜ e nigüɨleáaˊnaˈ e jmɨcooˋ e ˈnéˉnaˈ do.” 	 Maar de verstandige meisjes antwoordden: 'Wij hebben niet genoeg voor ons allemaal. Jullie kunnen beter naar de winkel gaan en zelf olie kopen.'


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨbˊ Jesús fɨˊ jo̱, jo̱ cangórˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Tiro có̱o̱ˈ˜ lɨ˜ se̱ˈˊ Sidón. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, caˈírˉ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ co̱ˈ jaˋ iiñ˜ e calɨñiˊ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jie˜ fɨˊ táaiñˋ; dsʉˈ jaˋ calɨ́ˈrˉ faˈ caˈméeiñˋ, 	 Hij vertrok naar het gebied van Tyrus. Daar ging Hij een huis binnen. Hoewel Hij niet wilde dat men te weten kwam dat Hij er was, werd het toch bekend.


Jo̱ lajɨˋ huáamˉbre nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ eáamˊ guiúiñˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do cajo̱ e laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ cuǿøngˋ cuǿˈˉreiñˈ do dseeˉ. 	 Zacharias en Elisabeth waren goede mensen, die zich stipt aan Gods wetten hielden.


jo̱guɨ ˈnéˉ éˈˆre có̱o̱ˈ˜ júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ e laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ líˋ féˈrˋ gaˋ uii˜ quíiˈˆ. Jo̱ lajo̱baˈ nilíˋ ɨˈˋ lɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quíˉnaaˈ, dsʉco̱ˈ joˋ niguiéˈrˊ júuˆ gaˋ e niféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ júuˆ quíˉnaaˈ. 	 Spreek verstandig en logisch. Dan zal iedereen die het niet met je eens is, zich beschaamd voelen omdat er niets op je valt aan te merken.


Jo̱guɨ guicó̱o̱bˈˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ fɨˊ na, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiaangˉguɨ i̱ seengˋ fɨˊ na. Jo̱guɨ guicó̱o̱ˈˇbaaˈ jíngˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ la fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Italia. 	 Doe de groeten aan al uw voorgangers en aan de andere gelovigen. U ontvangt de groeten van de christenen in Italië.


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ nañiˊ faˈ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ, jo̱baˈ cacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e tɨ́ɨˉnaaˈ jo̱guɨ e ngángˈˋnaaˈ 	 En dat niet alleen! God heeft ons alle wijsheid en inzicht gegeven.


Jo̱ íˋbingˈ sɨjeenˇ e nisɨ́ɨnˆn e dsiˈeer˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na ladsifɨˊ mɨ˜ nilɨñiiˉ jial ngóoˊ quiéˉe fɨˊ la. 	 Zodra ik weet wat mij hier te wachten staat, zal ik hem naar u toe sturen.


Jo̱ tiúumˉ i̱ dseaˋ do i̱ joˈseˈˋ do, co̱ˈ lɨco̱ˈ lɨ́ˋ dsíirˊ cuubˉ, jo̱ jaˋ eeˋ fɨˈíˆ óorˋ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ i̱ jéeiñˋ do. 	 Zo'n herdersknecht denkt alleen aan zichzelf. Het interesseert hem niet wat er met de schapen gebeurt.


jo̱ ie˜ jo̱, dob táangˋ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ niˈnʉ́ʉˊ quiáˈˉ e guáˈˉ féˈˋ do, jo̱ táˈˉ co̱o̱ˋ íingˈ˜ ngɨrˊ e fɨˊ co̱o̱ˋ niˈnʉ́ʉˊ quiáˈˉ e guáˈˉ do, fɨˊ lɨ˜ siiˋ niˈnʉ́ʉˊ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Salomón. 	 Het was winter; Jezus wandelde in de galerij van Salomo.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ lɨco̱ˈ núuˋ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe jo̱ dsʉˈ jaˋ jmóorˋ nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ o̱ˈ jnea˜ dseaˋ niquidsiiˉ íˈˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ. Co̱ˈ jaˋ cagáˉ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ niquidsiiˉ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ, co̱ˈ jnea˜ cagáˉa e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilaanˉre jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉbre. 	 Als iemand hoort wat Ik zeg en zich er niets van aantrekt, zal Ik hem niet veroordelen. Ik ben niet gekomen om de wereld te veroordelen, maar om haar te redden.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e féˈˋ Jesús júuˆ quiáˈˉ mɨ˜ bíˋ dseaˋ mɨjú̱ˋ, jo̱ cajíngˈˉguɨr casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ ˈguiˈrˊ cajlɨ́ɨˈ˜ quɨ́ɨˋ e mɨ˜ nɨcooˋ jo̱ nijlɨ́ɨrˉ o̱ˈguɨ nisíˈrˋ co̱o̱ˋ lɨ˜ cǿøngˈ˜, co̱ˈ iiñ˜ e jneáˋ fɨˊ laˈúngˉ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉbre. Co̱ˈ ˈnéˉ niquidsirˊ e quɨ́ɨˋ do co̱o̱ˋ lɨ˜ ñíiˊ e laco̱ˈ jneáˋ mɨ˜ dsitáaiñˈ˜, jo̱ lajo̱baˈ jnéˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dsitáangˈ˜ e sɨnʉ́ʉˆ do. 	 Als men een lamp aansteekt, wordt er toch niet iets overheen gezet om het licht te verbergen? Nee, men zet de lamp ergens neer waar iedereen die binnenkomt, hem goed kan zien.


co̱ˈ o̱ˈ lajo̱; jo̱ song ˈnʉ́ˈˋ jaˋ niquɨ́ɨˈ˜ jíingˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱baˈ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨbˈˆ nigüɨlíingˋnaˈ dsifɨˊ mɨ˜ nijúungˉnaˈ. 	 "Is dit hun daarom overkomen? Nee! Het zal met u allemaal net zo slecht aflopen, als u niet gaat leven zoals God wil.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ e nisíngˉ Jesús i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do e nidsiguiaiñˈ˜ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, laˈuii˜ jangˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ jaléˈˋ ta˜ e nidsijméeiñˈˋ do jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jie˜ mɨˊ güɨlíingˉnaˈ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈˉ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, o̱ˈguɨ nigüɨtáangˈ˜naˈ fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ quiáˈˉ dseaˋ Samaria. 	 Jezus stuurde hen erop uit met de opdracht: "Ga niet naar de ongelovigen of de Samaritanen,


Jo̱ ˈnɨˊ néeˈ˜ nɨcamɨ́ɨˈ˜ɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e nijé̱ˈrˉ e iihuɨ́ɨˊ do quiéˉe, 	 Drie keer heb ik de Here gesmeekt dit lijden te laten ophouden.


Jo̱ ie˜ jo̱, mɨ˜ cangɨ́ˋ e cangɨ́ɨngˋ Jesús Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ e Jmɨguíˋ do cangojéengˋ írˋ fɨˊ jee˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ, 	 Jezus ging vol van de Heilige Geest uit de Jordaanvallei weg.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ na o̱ˈ e laco̱ˈ nijníngˉ quíiˉnaˈ, co̱ˈ jnea˜ fáˈˉa e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ jo̱guɨ e laco̱ˈ nilɨseengˋnaˈ e eeˉnaˈ røøˋ e jmooˋnaˈ e ngocángˋ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e ta˜ e nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik zeg deze dingen niet om u in een keurslijf te persen, maar om u te helpen. Ik wil graag dat u goed leeft en dat zo min mogelijk dingen uw aandacht van de Here afleiden.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cagǿˈˋ ie˜ jo̱ tíiˊbre jiʉ˜ jaˋ quiʉ̱́ˋ mil. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cagǿiñˈˋ do, caˈɨ́ɨbˉ Jesús júuˆ e dsilíiñˈˋ do. 	 En er waren wel zo'n 4000 mensen!


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Nicodemo: —Jo̱ ¿su dseaˋ Galileab lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ cajo̱? Jo̱ jmɨnáˉ jmɨtɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ nilɨñíˈˆ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jaˋ mɨˊ cajáarˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 "Komt u soms ook uit Galilea?" vroegen de anderen spottend. "Lees maar na wat er geschreven staat. U zult nergens vinden dat er een profeet uit Galilea komt."


Jo̱guɨ caléˈˋ catú̱ˉ cajíngˈˉ Tʉ́ˆ Simón e o̱ˈ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ, jo̱baˈ dsifɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ lajo̱ mɨfɨ́ɨngˋ caquiˈˊ jaangˋ tuidséeˆ jóng. 	 Petrus ontkende het opnieuw. Direct daarna kraaide er een haan.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ nisɨ́ɨˈˇnaaˈ cajo̱, co̱ˈ co̱o̱ˋ e píˈˆguɨ lɨ́ɨˊ jee˜ lajaléˈˋ guotɨɨˉnaaˈ, dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ dseángˈˉ jmiguiʉˊbaˈ e cuǿøngˋ féˈˋ dseaˋ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ e jaˋ dseengˋ. Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ capíˈˆ ˈmaˈˊ jɨ́ˋ cuǿømˋ e nijméˉ e nicóˋ móˈˋ e feˈˋ eáangˊ, ¿jáˆ jáˈˉ? 	 Net als het bit van een paard en het roer van een schip, is ook de tong een klein ding, maar wat kan het veel kwaad doen! Eén vonkje is genoeg om een heel bos in brand te zetten.


Jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ e laco̱ˈ nileáiñˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nidsilíiñˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ fɨˊ lɨ˜ cóoˋ jɨˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ. Jo̱guɨ jmeeˉnaˈ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ cajo̱, jo̱ dsʉˈ ˈnéˉ ñiim˜ óoˊnaˈ jie˜ mɨˊ síngˈˋ yaang˜naˈ fɨˊ gaˋ lɨ˜ teáangˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨgóoˋ do, jo̱guɨ jie˜ mɨˊ jméeˆnaˈ e jmeáangˈ˜naˈ ta˜ jaléˈˋ sɨ̱ˈrˆ, co̱ˈ jɨˋguɨ cartɨˊ jaléˈˋ e jo̱ ˈlɨˈˆ uíiˈ˜ e jmóorˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ. 	 Houd hen vast en red hen uit het vuur. Maar bij sommige mensen moet u voorzichtig zijn met uw medeleven; u zou mogelijk door hun zonden kunnen worden beïnvloed. Haat elk spoor van hun zonde.


¿O̱si nisíiˈ˜bɨ́ɨˈre é e dseaˋ jmɨgüíˋbingˈ caquiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ e jmóorˋ lajo̱? Jo̱ co̱ˈ ˈgǿmˈˋbre jaléngˈˋ dseaˋ, dsʉco̱ˈ lajalémˈˋ dseaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e i̱ Juan do dseángˈˉ jáˈˉbaˈ e féˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, 	 Maar we kunnen ook niet nee zeggen, want dan krijgen we last met de mensen. Die zijn er allemaal van overtuigd dat Johannes de Doper een profeet was."


Jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ do eáamˊ gaˋ caˈéeˋ dseaˋ có̱o̱ˈr˜ co̱ˈ cartɨˊ cabǿøngˉneiñˈ jo̱guɨ calǿøngˉneiñˈ cajo̱, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ caˈñungˈˉ có̱o̱ˈ˜ ñíˆ cadena, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ cajo̱ cangotáangˈ˜ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ. 	 Weer anderen werden bespot en afgeranseld en tenslotte geboeid in de gevangenis geworpen.


Jo̱ jie˜ mɨˊ jmeáangˈ˜ yaang˜ ˈnʉ́ˈˋ lajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ i̱ dseaˋ íˋ, co̱ˈ Tiquíiˆnaˈ Fidiéeˇ jéemˊ nɨñirˊ jaléˈˋ e ˈnéˉ quíiˉnaˈ nʉ́ˈˉguɨ e nimɨ́ɨˈ˜naˈre. 	 Vergeet niet dat uw Vader precies weet wat u nodig hebt, al voor u Hem erom vraagt!


Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋnaaˈ, dseángˈˉ jaˋ ɨˊ dsiˋbaaˈ e nidsitáangˆnaaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ jiéngˈˋ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉbˋ dseaˋ cuøˈˊ júuˆ quiáˈˉ jial seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Simon Petrus antwoordde: "Naar wie moeten wij toegaan, Here? U bent de enige Die ons over het eeuwige leven kan vertellen.


Jo̱ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jaˋ ñirˊ jial dseángˈˉ e seeiñˋ juguiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Zij weten niet hoe zij in vrede moeten leven.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ Móˆ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su carˋ cañinˈˊ jnea˜, jo̱guɨbaˈ jáˈˉ calɨ́nˈˉ e nɨcají̱bˈˊtú̱u̱? Dsʉˈ juguiʉ́ˉguɨ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ e nɨcají̱bˈˊtú̱u̱ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ mɨˊ cangáamˋbɨr jnea˜. 	 "Geloof je het nu, omdat je Mij ziet?" zei Jezus. "Gelukkig zijn de mensen, die in Mij geloven zonder Mij gezien te hebben."


¡Co̱ˈ dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱! Dsʉco̱ˈ jneaa˜aaˈ lafaˈ nɨcajúmˉbaaˈ uíiˈ˜ e nɨcaˈnángˋnaaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ e lamɨ˜ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b nɨlɨ́ɨˊnaaˈ, jo̱baˈ joˋ cuǿøngˋ faˈ e nibeáangˈ˜guɨ dseeˉ yee˜naaˈ. 	 Geen sprake van! Als gelovigen zijn wij dood voor de zonde! Waarom zullen we dan nog zondigen?


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su jaˋ mɨˊ caˈíˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ jial cajméeˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ mɨ˜ cadseáˉ jmɨˈaaiñˉ? 	 Jezus antwoordde: "Hebt u nooit gelezen wat David deed toen hij en zijn mannen honger hadden?


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do cagǿˈrˋ ie˜ jo̱ carˋ calɨtaaiñ˜ guiʉ́ˉ. 	 Iedereen at tot hij genoeg had. Er waren heel veel mensen. Het aantal mannen alleen al bedroeg 6:5000. Na de maaltijd werd het overschot opgehaald en in manden gedaan. Twaalf manden vol!


Jo̱ eáangˊguɨ nɨta˜ dsiˋnaaˈ røøˋ lana có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcafáˈˉa na, co̱ˈ nɨcagüémˉ i̱ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ do i̱ cǿøngˋ laco̱ˈ i̱ jmidseaˋ Melquisedec do, jo̱guɨ i̱ quíingˈ˜ jee˜ ˈléˈˋ lɨ˜ jiéˈˋ laco̱ˈguɨ jee˜ ˈléˈˋ dseaˋ Leví. 	 Het is dus duidelijk dat God een andere weg is ingeslagen.


Jo̱ e lab e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ e nicuǿøˆø dseaˋ Israel mɨ˜ niguiéeˊ e jmɨɨ˜ jo̱: Nicuǿøˆø jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e laco̱ˈ niˈɨ́ˉ dsíirˊ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiéˉe jo̱guɨ e niˈíñˈˋ carˋ ngocángˋ dsíirˊ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ cajo̱. Jo̱guɨ dseaˋ do nijmiféiñˈˊ jnea˜, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jneab˜ nilíinˉn Fidiéeˇ quiáˈrˉ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ nilíingˉ dseaˋ quiéˉe cajo̱. 	 Dit is het nieuwe verbond dat Ik met het volk van Israël sluit: Ik zal mijn wetten in hun gedachten schrijven en in hun hart. Ik zal hun God zijn en zij zullen mijn volk zijn. (A)


Jo̱baˈ i̱ fii˜ jmidseaˋ do cangolíimˉbre e cangosiiñˇ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel cuaiñ˜ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨseaˋ quiáˈˉ Jesús do. Jo̱baˈ casɨ́ɨiñˉ e cacuøˈrˊ jmiguiʉˊ cuuˉ i̱ ˈléeˉ do 	 De Hoge Raad werd onmiddellijk bijeengeroepen. Ze besloten de bewakers om te kopen en te laten zeggen dat ze in slaap waren gevallen.


Jo̱ song lajo̱b jmooˋnaˈ e dseángˈˉ jmiˈneáangˋnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱baˈ lajɨɨmˋ dseaˋ nilɨlíˈrˆ jóng e dseángˈˉ dseaˋ quiéˉbaa lɨ́ɨngˊnaˈ song jmooˋbaˈ lajo̱. 	 Aan de onderlinge liefde zullen de mensen zien dat u mijn discipelen bent."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ e júuˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ e fɨɨˋ do, eáangˊguɨ catóˈrˋ mɨ́ɨˈ˜. 	 Toen het stadsbestuur en de te hoop gelopen mensen dat hoorden, raakten zij in de war.


Jo̱ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ calɨˈiiñ˜ cacuøˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ jial tíiˊ jloˈˆ jo̱guɨ jial tíiˊ quíingˊ e júuˆ e lamɨ˜ sɨˈmáˈrˆ do e catɨ́ɨngˉ la quie̱ˊguɨ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel cajo̱. Jo̱ e júuˆ e lamɨ˜ sɨˈmaangˇ do, íbˋ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel. Jo̱ i̱ dseaˋ do cuøˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ e jmɨtar˜ óoˊnaˈ e niˈíingˈ˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉnaˈ e nicuǿˈˆ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Hij wilde dat zij zouden weten wat een rijk en prachtig geheim Hij voor alle volken heeft. Dit is het geheim: Dat Christus in uw hart wil leven. Hij is uw hoop op Gods heerlijkheid.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱, jaˋ cá̱ˆnaˈ júuˆ ta˜ júuˆ e fóˈˋnaˈ e jmiˈneáangˋnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ; co̱ˈ la tíiˊ la lɨ́ɨbˊ júuˆ ˈnéˉ cá̱ˆnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ nilɨli˜ e dseángˈˉ jmiˈneáamˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Vrienden, wij moeten ophouden te zéggen dat we van elkaar houden. Wij moeten echt van elkaar houden en het uit onze daden laten blijken.


Jo̱ mɨ˜ catɨsɨ́ɨngˈˇ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do cartɨˊ ni˜ uǿˆ, dsifɨˊ ladob calɨlíˈˆ Jesús e jábˈˉ lɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ dsíiˊ quiáˈrˉ do e quɨ́ɨbˈ˜ dseaˋ do jmɨɨ˜ e nijmiˈleáaiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜. Jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do jo̱ cajíñˈˉ: —Niˈíim˜baa dseeˉ quíiˈˉ, Ruuˈˇ. 	 Bij het zien van zoveel geloofsvertrouwen, zei Jezus tegen de verlamde man: "Vriend, uw zonden zijn u vergeven."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do casɨ́ˈrˉ Jesús: —Jmeeˉ e jáˈˉ nilíingˋguɨ́ɨˈ jaléˈˋ júuˆ quíiˈˉ. 	 De apostelen zeiden tegen de Here: "Geef ons een groter geloof."


Jo̱ lana nɨcaˈímˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈøøngˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ lana eáangˊguɨb nɨta˜ dsiˋnaaˈ e Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ nileángˉ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e nilɨseaˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ niˈɨ́ˉ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Wij zijn dus voor God rechtvaardig geworden door het bloed van Christus. Des te meer zal Hij ervoor zorgen dat Gods vreselijke oordeel aan ons voorbijgaat.


Jo̱ i̱ dseaˋ fariseo do dsíngˈˉ cangogáˋ dsíirˊ mɨ˜ cangárˉ e jaˋ cajmiti˜ Jesús faˈ caru̱ˈrˊ guóorˋ laco̱ˈ tɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ dseaˋ Israel. 	 Jezus nam de uitnodiging aan. Toen Hij aan tafel ging zonder Zijn handen te hebben gewassen, was de Farizeeër verbaasd, want Joden vergeten dat nooit.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱, seabˋ e seaˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈ˜guɨ e seaˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, jo̱ dsʉˈ jmaquíimˊ iaˈˊ e seaˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ laco̱ˈguɨ e seaˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ. 	 Er zijn hemelse en aardse wezens; en de schoonheid van de hemelse is anders dan die van de aardse.


Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ Séˆ, caráamˉbre jo̱ catǿˉbre i̱ jiuung˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ niquiáiñˈˆ do fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Israel. 	 Jozef verliet met zijn gezin het land Egypte en ging naar Israël terug. Hij durfde echter niet naar Judea te gaan, omdat hij had gehoord dat Herodes' zoon Archelaüs daar nu de macht in handen had. In een droom zei God hem naar de provincie Galilea te gaan.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, camánˉn gaangˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jnéemˉjiʉ la jnéengˉ tee˜, jo̱ caˈuøøngˋneˈ táˈˉ jángˋneˈ fɨˊ moˈooˉ i̱ jóˈˋ guiéˉ mogui˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ moˈooˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ moˈooˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ catɨ́ˋ tú̱ˉ i̱ jmɨcaang˜ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Toen zag ik uit de bek van de draak, uit de bek van het beest en uit de mond van de leugenprofeet drie boze geesten komen. Zij zagen eruit als kikkers.


Jo̱baˈ nɨcamɨ́ɨˈ˜naaˈ Tito jmɨˈeeˇ e nisɨtɨ́ɨiñˊ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcaseáangˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e iáangˋ óoˊnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcanaaiñˋ sɨtɨ́ɨiñˊ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Daarom vroegen wij Titus, die bij u al begonnen was uw liefdevolle gaven te verzamelen, dit werk ook af te maken.


Jo̱ dsʉˈ jaˋ ˈnéˉ e lɨco̱ˈ nijméˆnaaˈ jmangˈˆ e guiʉ́ˉ e quíˉnaaˈ yee˜naaˈ, co̱ˈ lajo̱b ˈnéˉ jméˉeeˈ guiʉ́ˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ cajo̱. 	 U moet niet uw eigen belang zoeken, maar dat van de ander.


Jo̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ cajángˈˋ ˈñiaˈˊ e cajúiñˉ cuaiñ˜ quíˉiiˈ e laco̱ˈ caleáaiñˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ. Jo̱ caˈnaaiñˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ e laco̱ˈ nilíiˉnaaˈ dseángˈˉ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ iing˜ Jméˆ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ. 	 Hij is voor onze zonden onder Gods oordeel gestorven om ons te redden. Hij behoedt ons ervoor dat wij telkens weer tot zonde vervallen. Daardoor heeft Hij ons gemaakt tot Zijn eigen volk, dat zuiver van hart is en een groot verlangen heeft om goed te doen.


jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jmɨˈóoˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la ˈnéˉ nilɨseeiñˋ e lafaˈ jaˋ jmɨˈóoˈ˜bre e jo̱. Dsʉco̱ˈ e fɨˊ jmɨgüíˋ e lɨ˜ se̱e̱ˉnaaˈ jmɨɨ˜ na, tó̱o̱bˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ. 	 Als u gebruik maakt van wat de wereld biedt, moet u er niet in opgaan. Want de wereld zoals wij die nu kennen, zal niet lang meer bestaan.


Jo̱guɨ ie˜ do mɨ˜ cajngangˈˊ dseaˋ i̱ Tée˜ do, jaangˋ dseaˋ i̱ cajméeˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ ˈnʉˋ jo̱guɨ caguiarˊ júuˆ quíiˈˉ cajo̱, dob síngˈˋ jnea˜ ie˜ jo̱ e cuøøˉ júuˆ quiéˉe e cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Tée˜ do. Jo̱guɨ jnea˜bɨ cajo̱ dseaˋ cajméˉe íˆ sɨ̱ˈˆ i̱ dseaˋ i̱ cajngaˈˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lajeeˇ e cajngangˈˊneiñˈ.” 	 Ik stemde ermee in en paste zelfs op de kleren van zijn moordenaars.'


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do calɨjiuung˜ dsíirˊ jo̱guɨ canaaiñˋ rǿøiñˋ Paaˉ jo̱guɨ casá̱ˈrˉ guooˋ dseaˋ do, 	 Zij begonnen allemaal te huilen, vielen hem om de hals en kusten hem.


Jo̱ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́bˉ íˈˋ e nijngángˈˉ dseaˋ jnea˜, co̱ˈ nɨjaquiéemˊ oor˜ quiéˉe e tɨˊ lɨ˜ nijúunˉn. 	 Ik zeg dit omdat mijn tijd bijna voorbij is. Ik zal voor God geofferd worden en binnenkort sterven.


Jo̱ fɨˊ jo̱b téeˈ˜naaˈ lajɨɨˉnaaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ yʉ́ˈˆ, jo̱ fɨˊ jo̱b seaˋ jmiguiʉˊ jɨˋ e jneáˋ. 	 Er brandde in de bovenkamer, waar wij bij elkaar waren, een flink aantal olielampen.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ i̱ dseaˋ fii˜ uǿˉ do e calɨ́ˉ lado, dsifɨˊ ladob caguiéiñˈˊ jaangˋguɨ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ cangomɨɨ˜ guiéeˆ quiáˈrˉ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ jmóoˋ uǿˉ quiáˈrˉ. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ caguiéngˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do fɨˊ lɨ˜ taang˜ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ do, cacǿømˈ˜bre cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cangongɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ laˈuii˜ do, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ cacuøˈˊreiñˈ do cajo̱. 	 De eigenaar stuurde een andere knecht. Maar die kwam er niet veel beter af. Ook hij werd geslagen en uitgescholden. Ze stuurden hem met lege handen terug.


jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do e mɨˈrˊ jmɨˈeeˇ: —Jesús, dob ráangˋ Míˆ quiéˉe e jiʉ˜ jí̱ˈˋbre, jo̱ faˈ nijgiéeˋ oˈˊ jnea˜ niguoˈˆ e güɨquidsiˈˋ guóoˈˋ fɨˊ moguir˜ e laco̱ˈ niˈleáaiñˉ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nijúuiñˉ. 	 "Wilt U alstublieft meekomen om Uw handen op haar te leggen", smeekte hij, "dan zal ze beter worden en blijven leven."


Jo̱ cuøˈˊbɨ Tʉ́ˆ Simón ˈgooˋ dseaˋ do jo̱ sɨ́ˈˋreiñˈ lala: —Nañiˊ faˈ nijúumˉbaa co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ, dsʉˈ jaˋ nifáˈˆa e jaˋ cuíinˋn ˈnʉˋ. Jo̱ lajo̱b cajíngˈˉ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ caguiaangˉguɨ do cajo̱. 	 "Zeggen dat ik U niet ken?" viel Petrus uit. "Dat nooit! Al moest ik met U sterven!" Ook de anderen zeiden dat zij dat nooit zouden doen.


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜, mɨ˜ cangɨ́ˋ e caféngˈˊ Jesús Fidiéeˇ, cangoquiéengˊ jaangˋ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, mɨ˜ cateáangˋ i̱ Juan i̱ caseáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do fɨˊ jmɨgüíˋ la, caˈeˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ jial nisɨ́iñˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ ¿su jaˋ éˈˆ ˈnʉˋ jneaˈˆ cajo̱? 	 Op een keer was Jezus ergens aan het bidden. Toen Hij daarmee ophield, kwam één van Zijn discipelen bij Hem en vroeg: "Here, wilt U ons leren bidden? Johannes de Doper heeft het zijn discipelen ook geleerd."


I̱ lab i̱ dseaˋ i̱ nɨcaguíinˈ˜n, i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iin˜n, jo̱ eáamˊ ˈneáanˋnre jo̱guɨ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈr˜. Jo̱guɨ eáamˊ nilɨˈgøiñˈˊ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiéˉe e nicuǿøˉøre, jo̱guɨ niguiárˉ júuˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e dseángˈˉ røøbˋ niˈɨ́rˉ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ. 	 "Let op mijn knecht. Kijk naar de man die Ik heb uitgekozen. Ik houd van Hem. Hij is mijn oogappel. Ik zal mijn Geest op Hem leggen en hij zal rechtspreken over de volken.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseángˈˉ jaˋ mɨˊ calɨ́ˈˆ jnea˜ faˈ e nɨcafǿnˈˉn ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ fǿnˈˉn dseaˋ i̱ dseángˈˉ lajangˈˆ seengˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ nɨcafǿnˈˉn ˈnʉ́ˈˋ lafaˈ dseaˋ i̱ mɨˊ ˈnooˋbɨ eáangˊ lɨ́ˋ dsíiˊ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ cajo̱ lafaˈ dseaˋ i̱ táˋbɨ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Broeders, toen ik bij u was, kon ik u nog niet toespreken als geestelijke mensen. U leidde uw eigen leven en deed uw eigen zin. Uw verhouding met Christus was nog zc pril dat ik u alleen maar melk kon geven.


—¿Su jaˋ mɨˊ caˈíˋ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e to̱o̱˜ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala?: E cu̱u̱˜ e jaˋ calɨjíiˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmoˈˊ ˈnʉ́ʉˊ, lanaguɨ dseángˈˉ cu̱u̱˜ laniimˉ nɨcaˈuíingˉ quiáˈˉ ˈnʉ́ʉˊ. 	 U hebt vast wel eens in de Psalmen gelezen: 'Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden.


Jo̱ dsʉˈ i̱ fɨ́ɨmˊ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ do cajúiñˉ lajeeˇ e ngɨrˊ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ uíiˈ˜ e jaˋ catɨ́ˋ dsíiˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cajméeiñˈˋ do. 	 Toch was God niet tevreden over de meesten van hen; Hij sloeg hen neer in de woestijn.


Lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la cuaiñ˜ quiáˈˉ jaangˋ i̱ nɨseengˋ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ. Jo̱ dseaˋ íˋ dseángˈˉ nɨcanʉ́ˆbaaˈ jial féˈrˋ, jo̱guɨ nɨcaneem˜baaˈr dseángˈˉ quiniˇnaaˈ lana, jo̱guɨ nɨcaléˆnaaˈ cuente e dseaˋ la jneaa˜aabˈ lɨ́ɨiñˊ, co̱ˈ quiá̱ˈˉ lanab nɨcalɨsé̱ˋnaaˈ có̱o̱ˈr˜ laˈóˈˋ jneaˈˆ, dseaˋ ooˉnaaˈ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ dseaˋ íbˋ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ cuøˊ e ee˜ dseaˋ lata˜ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Christus (A), het levende woord, was er al voor het begin van alle dingen. God heeft door Hem het leven bekendgemaakt. Met eigen ogen hebben wij Hem gezien, met onze handen Hem aangeraakt.


Jo̱ lana fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e mɨ˜ nijáaˊ jmɨɨ˜ e nicá̱ˋ dseaˋ iihuɨ́ɨˊ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, eáangˊguɨ iihuɨ́ɨˊ nicá̱ˋ i̱ dseaˋ seengˋ e fɨɨˋ lɨ˜ jaˋ caˈíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ iihuɨ́ɨˊ e cacá̱ˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨséngˋ fɨˊ Sodoma malɨˈˋguɨ eáangˊ. 	 Op de vreselijke dag van het grote oordeel zal het voor zo'n stad erger zijn dan voor het beruchte Sodom.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, lajeeˇ guiˈnangˈˇ teáaiñˈ˜ do fɨˊ jo̱ nɨjaquiéemˊ niguilíiñˉ fɨˊ Jope, jo̱ nɨngóoˊ guieñíˈˉ ie˜ jo̱, jo̱ lajeeˇ jo̱b cajgóoˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do fɨˊ yʉ́ˈˆ ˈnʉ́ʉˊ e lɨ˜ guiiñˈ˜ do fɨˊ Jope e cangoféeiñˈˇ Fidiéeˇ. 	 De volgende dag, terwijl de mannen Joppe naderden, ging Petrus het platte dak van het huis op om te bidden. Het was omstreeks het middaguur en


Lalab nidsijéeˊ mɨ˜ nɨjaquiéengˊ e niˈíingˉ jmɨgüíˋ, co̱ˈ lalab cajíngˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ: Nicuǿøˆø Jmɨguíˋ quiéˉe lacaˈíingˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱guɨ jaléngˈˋ jó̱o̱ˋnaˈ dseañʉˈˋ dseamɨ́ˋ niguiárˉ júuˆ e féˈrˋ cuaiñ˜ quiéˉe, jo̱guɨ jaléngˈˋ sɨmingˈˋ ninírˋ laco̱ˈguɨ mɨ˜ quɨrˊ jaléˈˋ e nijmee˜e, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ yʉ́ʉˈ˜ niquɨ́rˉ jaléˈˋ e nidsijéeˊ cøøngˋguɨ. 	 'God zal aan het einde van de tijd Zijn Geest over alle mensen uitstorten. Uw zonen en dochters zullen Gods woorden spreken. Jonge mannen zullen visioenen zien en oude mannen bijzondere dromen hebben.


—¿Jialɨˈˊ ñijmiguíinˈˆ jneaˈˆ, Jesús, dseaˋ seenˈˋ fɨˊ Nazaret? ¿Su cañíˈˉ e niˈíinˈ˜ jneaˈˆ? Cuíimˋbaaˈ ˈnʉˋ, jo̱baˈ ne˜naaˈ e lɨnˈˊ dseaˋ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 "Wat komt U doen, Jezus van Nazareth? Waar bemoeit U Zich mee? Bent U van plan ons kapot te maken? Denkt U dat ik niet weet wie U bent? U bent de Zoon van God!"


Jo̱ lajeeˇ ngóoˊnaaˈ ladob caneˋnaaˈ Chipre e néeˊ ni˜ jmɨñíˈˆ, jo̱ caje̱ˊ lɨ́ˈˉ lɨˊ guóoˋnaaˈ tuung˜ mɨ˜ cangɨɨng˜naaˈ fɨˊ jo̱. Jo̱ cangóˉbaaˈ cartɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Siria. Jo̱ co̱ˈ e móoˊ do ngóoˊ ngoca̱ˊ lee˜ fɨˊ co̱o̱ˋ ooˉ jmɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Tiro e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Fenicia, jo̱baˈ có̱o̱ˈ˜ e móoˊ jo̱b cangóˉnaaˈ. 	 en zeilden langs Cyprus, dat in de verte aan bakboord lag, en kwamen in Syrië, waar wij de haven van Tyrus binnenliepen. Daar moest het schip worden gelost.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, mɨ˜ caguiéngˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱ canaaiñˋ ɨˊ dsíirˊ: “¿E˜guɨ nijmee˜e náng? Ná la catúunˋn e joˋ eeˋ ta˜ cuøˈˊ dseaˋ jnea˜. Dsíngˈˉ fɨ́nˈˉn nijmee˜e ta˜ jenuuˋ, jo̱guɨ dsíngˈˉ ɨˈˋ lɨ́ɨnˉn nimɨɨˆ cuuˉ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ. 	 De beheerder dacht bij zichzelf: 'Wat moet ik nL doen? Nou zit ik zonder werk! Spitten en graven kan ik niet. Ik zou me schamen om te gaan bedelen.


Jo̱ uii˜ quiáˈˉ e cajméeˋ Fidiéeˇ e nɨlɨ́ɨngˊnaaˈ jó̱o̱rˊ, jo̱baˈ laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ mɨ˜ fǿnˈˋn dseaˋ do, cuǿøˉøre guiˈmáangˈˇ uíiˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ latɨˊ mɨ˜ calɨñiiˉ e cajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ eáamˊ jmiˈneáangˋ rúngˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiaangˉguɨ cajo̱. 	 Daarom houd ik ook niet op God voor u te danken, want ik heb gehoord hoe groot uw geloof in de Here Jezus en uw liefde voor alle christenen is.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangoquiéeiñˊ fɨˊ quiá̱ˈˉ lɨ˜ singˈˊ dseaˋ do, jo̱ lalab canaaiñˋ lǿøiñˉ dseaˋ do jo̱ sɨ́ˈrˋ lala: —¡Güɨlɨseemˋ huǿøˆ, dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel! Jo̱ lajeeˇ jo̱ jnóorˊ fɨˊ moni˜ dseaˋ do. 	 "Dag, Jodenkoning!" Daarbij sloegen zij Hem in het gezicht.


Jo̱ i̱ dseaˋ Israel caguiaangˉguɨ i̱ neáangˊ fɨˊ Antioquía i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ canaaiñˋ éerˋ laco̱ˈguɨ Tʉ́ˆ Simón nañiˊ faˈ nɨñiˊbreˈr e jaˋ dseengˋ jaléˈˋ e jmóorˋ do, jo̱ latɨˊ Bernabé canaaiñˋ éerˋ lajo̱ ie˜ jo̱ cajo̱. 	 De andere Joodse christenen, en zelfs Barnabas, huichelden met hem mee!


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ i̱ dseata˜ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —I̱ dseaˋ íˋ nilɨseeiñˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Belén e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea; dsʉco̱ˈ lajo̱b cajmeˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: 	 "In Bethlehem", antwoordden zij. "In Judea. Want de profeet Micha heeft geschreven:


jo̱ lalab cajíngˈˉ i̱ dseaˋ do: —Nɨcanʉ́ˆnaaˈ e féˈˋ i̱ Tée˜ do cuaiñ˜ quiáˈˉ Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret e niˈíimˉbre guáˈˉ féˈˋ quíˉnaaˈ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén, jo̱guɨ e nijmɨsɨ́ɨiñˉ jaléˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨˋnaaˈ jmooˉnaaˈ e caséeˊ Moi˜ do e ˈnéˉ jmitíˆnaaˈ. 	 Wij hebben hem horen zeggen dat die Jezus van Nazareth de tempel zal verwoesten en de oude gebruiken zal veranderen; de gebruiken die Mozes ons heeft gegeven."


Jo̱ Fidiéeˇ cacuǿøiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ cajúngˉ dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈøøngˉ Dseaˋ Jmáangˉ e catu̱u̱ˋ fɨˊ jo̱, caˈíiñˉ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ. Jo̱ Fidiéeˇ cacuǿøiñˋ dseaˋ do e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e contøømˉ jmóorˋ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ e eáamˊ féngˈˊ dsíirˊ cajo̱, dsʉco̱ˈ jaˋ iʉ˜ dsíirˊ jaléˈˋ dseeˉ e caˈéeˋ dseaˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 God heeft Christus Jezus gegeven als verzoeningsoffer. Door Zijn bloed zal de mens, wanneer hij gelooft, Gods rechtvaardigheid ontdekken. God heeft namelijk de zonden die eerder gepleegd waren, verdragen


Jo̱ catǿbˉ i̱ dseaˋ do Jesús jo̱ cangojeáaiñˆ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ i̱ jmidseaˋ laniingˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ siiˋ Caifás, co̱ˈ fɨˊ jo̱b nɨsɨseángˈˊ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ cajo̱. 	 De mannen die Jezus gevangen genomen hadden, brachten Hem naar het paleis van hogepriester Kajafas. Daar was de hele Hoge Raad bijeen.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ Fidiéeˇ fɨˈˋ lɨ́ɨmˉbre jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iiñ˜ nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ lajo̱, jo̱guɨ jmóoˋbɨr cajo̱ e ueˈˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ iing˜ ninúˉ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Hieruit blijkt dat God doet wat Hij wil. Of Hij bewijst Zijn genade of Hij verhardt, zoals dat bij Farao het geval was.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e jo̱, lalab cajíngˈˉ Moi˜ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel do: “E jmɨˈøøngˉ la cuøˊ e tíiˊ ni˜ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e dseángˈˉ ˈnéˉ e nijmitíˆbaaˈ.” 	 "Met dit bloed wordt het verbond tussen God en u bevestigd", zei hij. (B)


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do nɨcajméerˋ jaléˈˋ e na, co̱ˈ lajo̱b sɨˈíˆ quíiˉ ˈnʉˋ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e na, jo̱ nɨcalɨtib˜ lana. 	 Daarmee doen zij wat U, in Uw wijze macht, van tevoren had bepaald.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ i̱ dseaˋ fariseo do e jo̱, jo̱baˈ casɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ e laco̱ˈ niseángˈˊ i̱ dseata˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel e laco̱ˈ nisɨ́iñˉ e˜ nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús. Jo̱ lalab jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ: —¿E˜ nijmóˆooˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ do? Co̱ˈ eáamˊ jmiguiʉˊ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ jmóorˋ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ. 	 Daarop belegden de leidende priesters en de Farizeeërs een spoedvergadering. "Wat kunnen wij doen?" vroegen zij. "Die Man doet het ene wonder na het andere.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ Abraham júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ calɨnʉ́ʉˈ˜bre lají̱i̱ˈ˜ e camɨˈˊ Fidiéeˇ írˋ mɨ˜ calɨˈiing˜ dseaˋ do e ñirˊ su dseángˈˉ nijmiti˜ Abraham lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajíngˈˉ dseaˋ do e nijngáiñˈˉ i̱ jó̱o̱rˊ Isáaˊ do e laco̱ˈ nicuǿiñˈˉ dseaˋ do. Jo̱baˈ ie˜ jo̱ dseángˈˉ nɨˈíiˊ ñijlɨɨ˜ quiáˈrˉ e sɨˈíˆ nijngámˈˉbre i̱ jó̱o̱rˊ do, jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ e Fidiéeˇ nɨcacuørˊ júuˆ quiáˈrˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: 	 Omdat Abraham op God vertrouwde, heeft hij (toen God hem op de proef stelde) zijn zoon Isaäk op het altaar gelegd om hem te offeren. Hij was bereid zijn enige zoon aan God te offeren,


—Jnea˜ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, ráanˈˉ jo̱ quié̱e̱ˋ e ˈmaˋ lɨ˜ dsíinˈˉ na jo̱ guǿngˈˊ fɨˊ quíiˈˉ. 	 Daarop zei Hij tegen de verlamde man: "Sta op, ga naar huis en neem uw draagbaar mee."


Jo̱ dsʉˈ Jesús cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lɨ́ˈˆ ˈnʉˋ gua˜ lajmɨnáˉ güɨguia˜ júuˆ quiáˈˉ jial iing˜ Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱ cuøˊ fɨˊ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ ˈlɨɨng˜ niˈáaiñˉ tiquíiˈˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ quiáˈrˉ. 	 Jezus zei: "Laat het begraven van de doden maar over aan hen die niet met God leven. Wat u moet doen, is met Mij meegaan en de mensen vertellen dat God van hen houdt."


Jo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nidsilíingˉ dseaˋ Israel sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ có̱o̱ˈ˜ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ laˈuii˜ i̱ lɨseengˋ quiáˈrˉ, ˈnéˉ jéengˋ sejmiiˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do gángˉ bøsɨɨ˜ o̱si gángˉ mee˜ quiáˈˉ e nijngángˈˉ jmidseaˋ fɨˊ nifeˈˋ quiáˈˉ e sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do. Jo̱ jaléˈˋ e jo̱ cajméeˋ i̱ Séˆ do có̱o̱ˈ˜ i̱ Yáˆ do ie˜ jo̱, co̱ˈ lalab ta˜ caquiʉˈˊ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ: “Song i̱i̱ˋ calɨséngˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ laˈuii˜ quiáˈˉ, íˋbingˈ i̱ nijméˉ ta˜ lɨ́ˈˆ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ.” 	 In de wet stond namelijk: 'Elk eerste kind dat een jongen is, moet aan de Here worden opgedragen.'


Jo̱guɨ e Jmɨguíˋ do nijmɨta˜ dsíiˊ dseaˋ e lɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ røøngˋ dseeˉ uíiˈ˜ e jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiéˉe; 	 Van zonde omdat zij weigeren in Mij te geloven.


jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nijúungˉ dseaˋ do uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ, co̱ˈ lajo̱b cajo̱ nijúuiñˉ e laco̱ˈ nitǿˈrˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ sɨguiángˈˆ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ niˈuíiñˈˉ do co̱o̱bˋ ˈléˈˋ lajeeˇ lajaléiñˈˋ. 	 en niet alleen voor dat volk, maar ook voor de kinderen van God die over de wereld verspreid zijn. Jezus zou hen allemaal bijeenbrengen.


Jo̱ guicañíiˋtu̱ Fidiéeˇ quiáˈˉ Moi˜ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: “Uǿøˈ˜ lomɨɨˈ˜, Moi˜, dsʉco̱ˈ güeamˈˆ e ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ sɨˈøˈˋ na lana, co̱ˈ quiá̱bˈˉ sínˈˋn. 	 God zei tegen hem: 'Trek uw schoenen uit, want de grond waarop u staat, is heilig.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ sooˋ dsíiˊ do contøømˉ jmóorˋ ta˜ jɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ éengˋ jaléngˈˋ íˋ cajo̱, jo̱guɨ lɨ́ˈˆ jmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táamˋbre. Jo̱ eáamˊ jmɨcǿøngˈ˜ yaaiñ˜ jo̱guɨ féˈrˋ jaléˈˋ júuˆ róoˉ e laco̱ˈ lɨˈrˋ cǿøiñˉ dsíiˊ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ lɨˈrˋ jaléˈˋ e iiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ do. 	 Zij doen niets dan mopperen en zeuren; zij willen alleen hun eigen zin doen. Praatjesmakers zijn het. En ls zij eens aardig zijn, doen zij het om er beter van te worden.


Jo̱ uiing˜ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nicá̱ˆnaˈ fɨˈɨˈˋ, co̱ˈ líˈˋ dsiiˉ e dseángˈˉ seemˋ jaangˋ dseaˋ i̱ lajangˈˆ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ niˈɨ́ˉ íˈˋ jee˜ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Is er geen wijs man onder u, die de twee partijen tot elkaar kan brengen?


Jo̱guɨ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ nijmee˜e jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ, jo̱guɨ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ la niníˋ dseaˋ jmɨˈøøngˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jɨˋ e cooˋ jo̱guɨ niró̱o̱ˉ jmiñiˇ e ˈñʉʉˋ. 	 Hij zal hoog aan de hemel bijzondere dingen laten gebeuren en beneden op de aarde duidelijke tekenen geven: bloed, vuur en rookwolken.


Jo̱ ie˜ jo̱ caguilíingˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús i̱ jmóoˋ júuˆ jaléˈˋ e gaˋ e cajméeˋ dseata˜ Pilato có̱o̱ˈ˜ dseaˋ Israel, co̱ˈ caquiʉˈrˊ ta˜ e cajúngˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ Galilea, jo̱ e jmɨˈøøngˉ i̱ dseaˋ Israel i̱ cajngaiñˈˊ do cacáiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ jmɨ˜ jóˈˋ i̱ cajngaiñˈˊ fɨˊ nifeˈˋ quiáˈˉ guáˈˉ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén do. 	 In diezelfde tijd hoorde Jezus dat Pilatus een paar Joden uit Galilea had laten vermoorden, terwijl ze in de tempel van Jeruzalem hun offers brachten.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b, camánˉn lajɨˋ guiángˉ ángeles e teáaiñˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ cangɨ́ɨiñˈˋ do lajaangˋ lajaaiñˋ jmacó̱ˋ lúuˊ trompéˈˆ. 	 Ik zag de zeven engelen voor God staan en zij kregen allemaal een bazuin.


Jo̱ ie˜ jo̱ tiquiáˈˆ i̱ Publio do niráaiñˋ dséeˈr˜ e lɨ́ɨiñˊ jmohuɨ́ɨˊ e iʉ˜ guíiñˆ jo̱guɨ e eáangˊ siuiñˈˊ. Jo̱baˈ cangóˉ Paaˉ e cangoˈeerˇ dseaˋ do. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, camɨˈrˊ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, caquidsirˊ guóorˋ fɨˊ mogui˜ dseaˋ do, jo̱ lajo̱b cajmiˈleáaiñˉ dseaˋ do. 	 Publius' vader lag met koorts en dysenterie in bed. Paulus ging naar hem toe, bad voor hem, legde zijn handen op hem en genas hem.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ dseángˈˉ nɨcalɨne˜baaˈ jo̱guɨ jábˈˉ lɨ́ɨˋɨɨˈ cajo̱, e eáamˊ jmiˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ. Jo̱guɨ co̱ˈ jábˈˉ e dseaˋ do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ ˈnéeˋ quíˉiiˈ, jo̱baˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ seengˋ i̱ jmiˈneáangˋ rúngˈˋ, seemˋbre cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ jo̱guɨ Fidiéeˇ seemˋbre cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do cajo̱. 	 Wij hebben de liefde van God leren kennen; daarom vertrouwen wij op die liefde, die God voor ons heeft. God is liefde. Wie blijft liefhebben, blijft één met God.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jɨˋguɨ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Salomón do, dseaˋ i̱ eáangˊ seaˋ cuuˉ, dseángˈˉ jaˋ caquímˈˊ ˈñiaˈrˊ ˈmɨˈˊ e niguoˈˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la niguoˈˆ co̱o̱ˋ líˆ. 	 En toch zag koning Salomo, met al zijn pracht en praal, er niet zo mooi uit als zij.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana e i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ laˈóˈˋ teáangˉnaˈ la jmɨɨ˜ na jaˋ mɨˊ júungˉnaˈ cartɨˊ nimóˆnaˈ e nigáaˊ jnea˜, i̱ dseaˋ i̱ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, e nɨlɨ́ɨnˊn jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜. 	 Luister, Ik zeg dat sommigen van jullie, die hier bij Mij staan, Mij nog tijdens hun leven zullen zien komen in koninklijke waardigheid."


Dsʉˈ jaˋ cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ jee˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ jee˜ jneabˈˆ cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ, dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ quiáˈˉ e nijmóˆnaaˈ júuˆ røøˋ jaléˈˋ e calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús. Jo̱ jneabˈˆ dseaˋ caˈnéˈˆ caquiee˜naaˈ có̱o̱ˈr˜ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cají̱ˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 aan getuigen, die tevoren door God waren uitgekozen; niet aan het grote publiek, maar aan ons, die met Hem hebben gegeten en gedronken, nadat Hij uit de dood was opgestaan.


Jo̱guɨ o̱ˈ lajɨɨngˋ dseaˋ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham lɨ́ɨiñˊ dseángˈˉ jó̱o̱ˊ dseaˋ do, dsʉco̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ lalab casɨ́ˈˉ Fidiéeˇ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do: “Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dseángˈˉ jáˈˉ i̱ nilíingˉ sɨjú̱ˈˆ nilɨseeiñˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jó̱o̱ˈˋ i̱ siiˋ Isáaˊ.” 	 Al stammen zij van Abraham af, daarom zijn zij nog niet allemaal ware kinderen van Abraham. Want God heeft gezegd dat Hij alleen Isaäk als Abrahams zoon beschouwde.


Co̱ˈ ie˜ jo̱, Jmɨguíˋ quiáˈˉ Tiquíˆnaaˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ e niféˈˋ cuaiñ˜ quíiˉnaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱, jo̱ o̱ˈ yaang˜ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ nifoˈˆnaˈ. 	 Dan zijn jullie het niet die spreken. Dan is het de Geest van je hemelse Vader die door je spreekt.


Jo̱ mɨ˜ catǿˉ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ i̱ sɨmingˈˋ do fɨˊ quiáˈrˉ e nɨcají̱bˈˊtu̱iñˈ, jo̱baˈ eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 De jongen werd levend en wel binnengebracht, wat voor alle gelovigen een geweldige bemoediging was.


Jo̱guɨ jmɨˈúungˋnaˈ e eeˉnaˈ guiʉ́ˉ contøøngˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, co̱ˈ eáamˊ gaˋ nɨjmóoˋ dseaˋ lajeeˇ lana. 	 Grijp elke gelegenheid aan om goed te doen, want wij leven in een slechte tijd.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉ jnea˜ ˈnʉ́ˈˋ, nʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiéˉe; co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨnʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiéˉe, jmiguiʉˊguɨ niñíiñˋ e ngáiñˈˋ, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ niˈíimˉ lají̱i̱ˈ˜ e nɨˈɨˊ dsíirˊ e ngáiñˈˋ do. 	 Het hangt er dus van af hoe u luistert. Want wie iets van God heeft ontvangen, zal er veel bij krijgen. Maar wie niets van God heeft gekregen, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben."


Dsʉˈ fɨng song jaˋ røøˋ jmooˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱baˈ nɨlɨ́ɨˊ e nɨbeáangˈ˜naˈ dseeˉ yaam˜baˈ jóng, jo̱guɨ nɨˈooˉbaˈ dseeˉ, co̱ˈ jaˋ cajmitíˆnaˈ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Maar als de rijken bij u een streepje vccr hebben, overtreedt u de wet van God; dan zondigt u.


Jo̱ ˈñiaˈˊ ie˜ uǿøˋ jo̱, i̱ dseaˋ jmóoˋ íˆ e ˈnʉñíˆ do cajméerˋ mɨ́ɨˊ lɨ˜ sɨcuɨ́ˈˋ quiáˈˉ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Silas. Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, cajgáangˉ i̱ dseaˋ jmóoˋ íˆ ˈnʉñíˆ do jmɨɨˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e caˈuíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ do dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Hoewel het midden in de nacht was, nam de cipier hen mee en waste hun striemen. Direct daarna werden hij en zijn hele gezin gedoopt.


Jo̱guɨ jaˋ caˈíingˈ˜ jnea˜ o̱ˈguɨ calɨtɨ́nˋn quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ jmɨgüíˋ cajo̱, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ cacuøˈˊ jnea˜ e calɨcuíiˋi e júuˆ jo̱. 	 Ik heb het van niemand minder dan Jezus Christus ontvangen. Hij heeft het mij Zelf bekendgemaakt; ik heb het niet van mensen.


Jo̱ lalab caféiñˈˊ Fidiéeˇ ie˜ jo̱: —Teaa˜, lajɨbˋ cuǿøngˋ seaˋ líˋ jméeˆ ˈnʉˋ, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ e jmɨɨ˜ lana e nilaangˉ jnea˜ jee˜ e iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ e nɨjaquiéengˊ quiéˉe, dsʉˈ jaˋ güɨlíˋ laco̱ˈ iing˜ jnea˜, co̱ˈ iin˜n e nilíˋ dseángˈˉ laco̱ˈ iing˜ ˈnʉˋ. 	 "Abba! (b) Vader!" zei Hij. "Voor U is alles mogelijk. Neemt U die beker bij Mij vandaan. En toch, niet wat Ik wil, maar wat U wilt moet gebeuren."


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ ningɨ́ˋ e niteángˉ dseaˋ jnea˜ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ e laco̱ˈ nijúunˉn, jo̱ lajo̱baˈ nitǿøˆø jaléngˈˋ dseaˋ e laco̱ˈ niˈuíiñˉ dseaˋ quiéˉe. 	 Als Ik boven de aarde uitgetild ben, zal Ik allen naar Mij toe trekken."


Jo̱ nab nɨcalɨti˜ laco̱ˈ féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do mɨ˜ cajíñˈˉ lala: Nisɨ́ɨnˆn jaangˋ dseaˋ i̱ niguiáˉ júuˆ quiéˉe nʉ́ˈˉguɨ e niguóˈˆ fɨˊ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ niguiárˉ guiʉ́ˉ fɨˊ lɨ˜ ningɨ́ˈˆ. Jo̱ lanab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ i̱ Juan do. 	 Ja, zelfs meer dan een profeet. Over hem werd geschreven: 'Let op! Ik stuur mijn boodschapper voor u uit. Hij zal baanbrekend werk voor u doen.' (A)


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ teáaiñˈ˜ dseángˈˉ jmangˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e ˈléˉbre dseángˈˉ. Jo̱ cuørˊ iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ. 	 waar zij geweest zijn, laten zij een spoor van verwoesting en ellende achter.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ do, jo̱baˈ seemˋbre cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜; jo̱guɨ i̱i̱ˋ i̱ jaˋ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ do, jo̱baˈ jaˋ seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do lata˜ cajo̱. 	 Wie dus de Zoon van God heeft, heeft het leven; maar wie de Zoon van God niet heeft, heeft het leven niet.


Jo̱ fɨˊ jo̱b niseengˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ ˈnɨ́ɨˉ, jo̱ nɨnicajméerˋ mɨ́ɨˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ góorˋ. Jo̱baˈ i̱ dseamɨ́ˋ do contøømˉ dséerˊ fɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ quidsiˊ íˈˋ do e dsimɨ́ɨˈ˜reiñˈ faˈ e niquidsiñˈˊ do íˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨˊ seeiñˋ. 	 Een weduwe uit die stad kwam telkens bij hem. Zij eiste dat hij uitspraak zou doen in een conflict tussen haar en iemand die haar had benadeeld.


Dsʉˈ i̱ dseaˋ do, jo̱bɨ lɨco̱ˈ nɨcaˈuøøiñˋ fɨˊ lɨ˜ siˈˊ e ˈnʉ́ʉˊ do mɨ˜ canaaiñˋ niˈrˊ júuˆ fɨˊ lacaangˋ fɨɨˋ e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e cajméeˋ Jesús có̱o̱ˈ˜ írˋ do. 	 Jezus zei dat zij er beslist met niemand over mochten praten. Maar zij konden het niet voor zich houden en vertelden overal in de omgeving wat Jezus voor hen had gedaan.


Jo̱ jneab˜ Fidiéeˇ i̱ nɨcajmijnéengˋ jaléˈˋ e na lají̱i̱ˈ˜ lamalɨˈˋ eáangˊ, jo̱ nɨcacuǿˋbaa júuˆ quiéˉe e jmee˜e jaléˈˋ e jo̱. Jo̱ lanab cajíngˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ. 	 Dat heb Ik Mij vanaf het begin al voorgenomen.' (A)


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nitéˈˋ líˈˋ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ niquɨˊbre sɨ̱ˈrˆ e teeˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨguiúmˉbre fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e niˈuǿngˋguɨr lɨ˜ nɨteáaiñˈ˜ fɨˊ ni˜ jiˋ lɨ˜ nɨtaang˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe, jo̱guɨ nijmee˜e júuˆ fɨˊ quiniˇ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ ángeles quiáˈrˉ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ dseaˋ quiéˉbaa nɨlɨ́ɨiñˊ. 	 Wie overwint, zal dus witte kleren aankrijgen. Ik zal zijn naam niet schrappen uit het boek, waarin de mensen vermeld staan die het eeuwige leven hebben, maar voor mijn Vader en Zijn engelen verklaren dat hij bij Mij hoort.


jo̱ casɨ́ɨiñˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ jial nilíˈrˋ e nijmɨgǿøiñˋ Jesús e laco̱ˈ nisáiñˈˊ dseaˋ do jo̱ lajo̱baˈ nijngángˈˉneiñˈ. 	 Zij probeerden een listige manier te vinden om Jezus gevangen te nemen en te doden.


Jo̱ jo̱b mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ ningɨ́rˉ e nijmɨgǿøiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ jaléngˈˋ íbˋ i̱ siiˋ Gog có̱o̱ˈ˜guɨ Magog, jo̱ lajɨɨmˋ íˋ niseáiñˈˊ ie˜ jo̱ e quiáˈˉ nisérˉ ˈniiˋ. Jo̱ dseaˋ ˈleáamˉbingˈ niseángˈˊ e jmɨɨ˜ jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ tíiˊ tóoˈ˜ e néeˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ. 	 Hij zal erop uitgaan om de volken van de vier windstreken, Gog en Magog, te misleiden en aan te zetten tot de oorlog; er waren zoveel soldaten als het zand van de zee.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ júuˆ jaˋ cadséˈrˋ faˈ cañíirˋ quiáˈˉ Jesús, jo̱ latɨˊ ie˜ jo̱b jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ faˈ cateáˉguɨ dsíirˊ eeˋ nijmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do. 	 Ze hadden daar geen antwoord op. En van die dag af durfde niemand meer met zo'n vraag bij Hem te komen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ eˊ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜ jo̱guɨ i̱ adseeˋ cajo̱, jo̱ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíirˊ do jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e nilɨñirˊ su guiʉ́ˉ o̱si jaˋ dseengˋ é, co̱ˈ contøømˉ jmóorˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e co̱o̱bˋ mɨ˜ jábˈˉ nilíiñˋ e guiʉ́bˉ jaléˈˋ e jmóorˋ do. 	 Deze schijnheilige leraars vertellen leugens en hebben hun eigen geweten het zwijgen opgelegd.


Jo̱ dsʉˈ Paaˉ joˋ calɨˈiiñ˜ faˈ cajéengˋneiñˈ do, co̱ˈ catʉ́ʉˉbiñˈ do quiáˈrˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ lamɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Panfilia, jo̱ joˋ eeˋ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ i̱ Juan Marcos do quiáˈˉ Paaˉ ni˜ e ta˜ do ie˜ jo̱. 	 maar Paulus was het daar niet mee eens. Hij vond dat zij deze man, die hen in Pamfylië in de steek had gelaten, zodat zij het werk alleen hadden moeten doen, niet konden meenemen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ dseaˋ do: —Ruuˈˇ, jmeebˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ cañíˈˉ. Jo̱ ladsifɨˊ lanab cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do, jo̱ casamˈˉbre dseaˋ do jo̱guɨ catǿrˉ. 	 Jezus zei: "Vriend, wat kom je doen?" De mannen kwamen dichterbij en grepen Jezus vast.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nea˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ lana jo̱ cuøˊ fɨˊ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ ˈlɨɨng˜ niˈáaiñˉ tiquíiˈˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ quiáˈrˉ. 	 "Nee", antwoordde Jezus. "Ga met Mij mee. Laat de mensen die niet met God leven, hun eigen doden maar begraven."


Co̱ˈ jaléˈˋ e cuøˈˊ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ joˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niguíˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ, o̱ˈguɨ faˈ e nitiúungˉtu̱r jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨcatǿˈrˉ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Want als Hij iets zegt, komt Hij er niet op terug. En als Hij in genade iets heeft gegeven, blijft het gegeven.


¡Jo̱ quie̱ˋnaˈ cuente e eáamˊ guiʉ́ˆ nɨcaˈuíingˉ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e fɨˈíˆ dsíiˊ e nɨcangongɨ́ɨngˉnaˈ do! Co̱ˈ nɨcaˈíingˈ˜naˈ e jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la tɨˊ dsíiˊ Fidiéeˇ. Dsʉco̱ˈ e jo̱ cajméeˋ e lajangˈˆ júuˆ caˈíiˋ óoˊnaˈ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ jo̱guɨ e cajmɨˈǿngˈˋ yaang˜naˈ, jo̱guɨ e cajmɨˈǿngˈˋnaˈ jnea˜, jo̱guɨ cajméeˋ e calɨguíingˉnaˈ uii˜ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ cajméeˋbɨ cajo̱ e caˈíˉ føˈˊ quíiˉnaˈ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, calɨˈiing˜ ˈnʉ́ˈˋ e nimáang˜tu̱ˈ jnea˜, jo̱guɨ caˈíˋ óoˊnaˈ e nicuǿˈˆnaˈ iihuɨ́ɨˊ i̱ dseaˋ i̱ caˈéeˋ dseeˉ do. Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcajmeeˇnaˈ do nɨcajmiliing˜ yaang˜naˈ e jaˋ eeˋ caquɨ́ngˈˊnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jee˜ jaléˈˋ e cangojéeˊ do. 	 U ziet hoe dit verdriet, dat volgens Gods wil over u kwam, verandering heeft teweeggebracht. U kwam niet alleen tot een serieus inzicht, maar ook tot verontschuldiging en verontwaardiging over de situatie. U werd bang en verlangde naar een oplossing. U pakte het probleem aan en loste het op door de man te straffen, die de zonde had begaan. (a) U hebt in alles laten zien dat u zuiver voor God wilt staan.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo e cajíngˈˉ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b canaaiñˋ e lǿøiñˉ dseaˋ do, co̱ˈ eáamˊ lɨ́ˋ dsíiñˈˊ jaléˈˋ cuuˉ quiáˈrˉ. 	 De Farizeeërs, die als gierig bekend stonden, lieten duidelijk merken dat zij dit bespottelijk vonden.


Jo̱guɨ lana nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ jmiñiˇ e lɨ́ɨˊ feáˈˉ e cuøˈˊ dseaˋ jaléngˈˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ. Jo̱ e jábˈˉ laco̱ˈguɨ féˈˋ dseaˋ e lajɨɨˉbaaˈ nɨne˜naaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱; jo̱ dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ e nɨne˜naaˈ do jmóoˋ e ɨˊ dsiˋnaaˈ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ niingˉ, jo̱ dsʉˈ e jmiˈneáangˋ rúˈˋnaaˈ e jo̱baˈ eáangˊguɨ íingˆ ta˜ e nidsicuángˋ quíˉiiˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als het gaat om voedsel dat aan afgoden geofferd is, weten wij precies wat wij daarmee moeten doen. Maar van weten alleen wordt u eigenwijs. De liefde van God maakt u wijs.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉ e niiñˉ eáangˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dsʉˈ íˋbingˈ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jaˋ eeˋ niiñˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱; jo̱ dsʉˈ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉ e jaˋ eeˋ niiñˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ íˋbingˈ i̱ eáangˊguɨ nilɨniingˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Maar vele eersten zullen de laatsten zijn, en vele laatsten de eersten."


Jo̱ e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ güeangˈˆ do dseángˈˉ carǿmˉ e téeˈ˜ jmiñiˇ, jo̱ e jo̱ calɨ́ˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ e ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ faˈ e niˈírˋ e fɨˊ jo̱ lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ e nitéˈˊ lají̱i̱ˈ˜ e guiéˉ iihuɨ́ɨˊ do e quie̱ˊ i̱ ángeles i̱ guiángˉ do. 	 Toen werd de tempel gevuld met rook, als teken van Gods heerlijkheid en macht. Niemand kon de tempel meer binnengaan, totdat de zeven rampen van de zeven engelen voorbij waren.


Jo̱ song nisíiˈ˜naˈr e dseaˋ jmɨgüíbˋ caquiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ i̱ Juan do, jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ la føˈˊ nijngámˈˉbre jneaa˜aaˈ jóng có̱o̱ˈ˜ jmangˈˉ cu̱u̱˜, co̱ˈ ñiˊbre guiʉ́ˉ e cajáˉ i̱ Juan do e féˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Maar als we zeggen dat mensen hem die bevoegdheid hadden gegeven, zal het volk ons vermoorden, want dat is ervan overtuigd dat Johannes een profeet was."


’Jo̱ mɨ˜ güɨlíingˉnaˈ fɨˊ guáˈˉ e lɨɨng˜ eeˋ güɨcuǿøˈ˜naˈ Fidiéeˇ fɨˊ nifeˈˋ, jo̱ lajeeˇ jo̱ niguiéngˈˊ óoˊnaˈ e seengˋ jaangˋ dseaˋ i̱ jmooˋnaˈ mɨ́ɨˈ˜ có̱o̱ˈ˜, 	 Stel dat u in de tempel voor het altaar staat om God een offer te brengen. Als u zich daar dan herinnert dat uw broeder iets tegen u heeft, moet u het offer naast het altaar laten liggen.


E labaˈ iin˜n fɨ́ɨˆɨ ˈnʉˋ, e jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ la nɨcasaiñˈˉ i̱ dseañʉˈˋ la i̱ siiˋ Paaˉ, jo̱ sɨˈíˆ e nijngámˈˉbreiñˈ. Dsʉˈ dsifɨˊ mɨ˜ calɨñiˋ jnea˜ e dseaˋ romanob lɨ́ɨiñˊ, dsifɨˊ ladob cangóˉo có̱o̱ˈ˜ ˈléeˉ quiéˉe jo̱ calaamˉbaare. 	 De man die ik u stuur, is door de Joden gevangen genomen. Toen zij op het punt stonden hem te doden, ben ik er met mijn soldaten naar toe gegaan en heb hem uit hun handen bevrijd. Ik had ontdekt dat hij een Romein is.


Jo̱ jaangˋ lajeeˇ dseaˋ sɨju̱ˇ i̱ dseata˜ Davíˈˆ do, íbˋ dseaˋ góoˋooˈ Jesús i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ lamalɨˈˋguɨ do i̱ nisíñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e nileáiñˉ jneaa˜aaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuørˊ jéengˊguɨ. 	 Eén van Davids nakomelingen, Jezus, is de Redder, Die door God aan Israël beloofd was.


Dsʉˈ i̱ Tʉ́ˆ Simón do có̱o̱ˈ˜guɨ Juan cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseata˜ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Íiˋ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ yaang˜naˈ jial e guiʉ́ˉguɨ, ¿su guiʉ́ˉguɨ e nijmitíˆnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉ́ˈˋ ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ e nijmitíˆnaaˈ laˈuii˜ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇ? 	 Maar Petrus en Johannes antwoordden: "Wat vindt u nou? Is het juist dat wij u in plaats van God gehoorzamen?


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ fɨˊ guáˈˉjiʉ do casɨ́ˈrˉ Paaˉ e faˈ nijé̱ˉbɨr huǿøˉ có̱o̱iñˈ˜ do, dsʉˈ Paaˉ joˋ calɨˈiiñ˜. 	 Die vroegen hem zelfs nog een paar dagen te blijven, maar dat wilde hij niet.


Dsʉˈ lanaguɨ Fidiéeˇ nɨcajméerˋ e nilɨseengˋtu̱ dseaˋ juguiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e cangáˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ mɨ˜ cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ e laco̱ˈ nijáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quinirˇ, dseaˋ nilíingˉnaˈ dseángˈˉ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ jaˋ sɨˈlɨngˈˆ jo̱guɨ i̱ jaˋ dseeˉ táangˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Hij heeft dit gedaan door de dood aan het kruis van Zijn eigen menselijk lichaam. Als gevolg daarvan heeft Christus u in de dichte nabijheid van God gebracht.


Jo̱ jaˋ cajméˉe lajo̱, co̱ˈ nɨñíbˉ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e cajméˉe ta˜ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ guóoˋbaa e laco̱ˈ seaˋbaˈ jaléˈˋ e ˈnéˉ quiéˉe có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜o̱ cajo̱. 	 U weet dat ik met mijn eigen handen de kost heb verdiend voor mijzelf en mijn medewerkers.


Jo̱ niˈíimˉ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, co̱ˈ jmangˈˉ e cuǿøngˋ niˈíimˉbaˈ seaˋ. Jo̱ lɨ́ɨˊ lajo̱ dsʉˈ o̱faˈ e lajo̱ iing˜ e lɨ́ɨˊ, co̱ˈ lɨ́ɨˊ lajo̱ uíiˈ˜ e lajo̱ calɨˈiing˜ Fidiéebˇ. Jo̱ jaˋ eeˋ lɨ́ɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ lajo̱, co̱ˈ nɨtab˜ dsíiˊ e jmangˈˉ jaléˈˋ e ˈmɨ́ɨˉ e jloˈˆ niingˉ nilɨseaˋ ie˜ jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nilíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 De hele schepping is namelijk onderworpen aan dood en verval, hoewel niet uit eigen vrije wil. God heeft dat gedaan als gevolg van de zonde.


¡I̱ jmɨcaang˜ i̱ la ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e fóˈˋnaˈ! Co̱ˈ jábˈˉ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e caféˈˋ Saíiˆ, jaangˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ caféˈrˋ uii˜ quíiˆnaˈ lala: 	 Huichelaars! Jesaja had gelijk toen hij over u zei:


Co̱ˈ Dseaˋ Jmáangˉ cajúiñˉ cuaiñ˜ quíˉiiˈ e laco̱ˈ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ lata˜, song se̱e̱ˉnaaˈ táˈˉ saˋ se̱e̱ˉnaaˈ mɨ˜ nijáaˊtu̱r. 	 Jezus is voor ons gestorven om ons voor altijd met Hem te laten leven, of we bij Zijn terugkeer nu al gestorven of nog in leven zijn.


Jo̱baˈ casɨ́ˈˉtu̱ Paaˉ i̱ dseaˋ do: —Lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ i̱ Juan do caseáaiñˋ dseaˋ jmɨɨˋ lají̱i̱ˈ˜ i̱ caquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéebˇ; jo̱guɨ casɨ́ˈˉbɨr jaléngˈˋ dseaˋ íˋ cajo̱ e ˈnéˉ niˈímˈˋbiñˈ do i̱ dseaˋ i̱ nijáaˊ cøøngˋguɨ do mɨ˜ nisóongˉ írˋ; jo̱ dseaˋ íbˋ Jesús lana. 	 "Zoals Johannes heeft gezegd", was het antwoord. Paulus zei: "Johannes doopte mensen die tot bekering waren gekomen en hij zei dat zij moesten geloven in de Man, Die na hem zou komen; dat is Jezus!"


Jo̱ dsʉˈ lana jnea˜ niˈéeˆe ˈnʉ́ˈˋ e jneab˜ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e ooˉbaa ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la e niˈíin˜n dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíñˈˉ lajo̱, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ caang˜ tɨɨˉ do lala: 	 God heeft Mij (de Mensenzoon) de bevoegdheid gegeven zonden te vergeven. Als iemand van Mij vergeving krijgt, hééft hij vergeving gekregen."


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do cajéemˋbre dseaˋ do fɨˊ ni˜ ˈnʉ́ʉˊ jo̱ fɨˊ jo̱ caseáiñˈˋ lajɨɨngˋ ˈléeˉ. 	 Zij namen Hem mee naar de binnenplaats van de burcht en riepen het hele bataljon bijeen.


Jo̱ dsʉˈ dsíngˈˉ calɨguíingˉ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ e guáˈˉ do dsʉˈ e cajmiˈleáangˉ Jesús i̱ dseamɨ́ˋ do lajeeˇ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ do jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ do ie˜ jo̱, jo̱ cajíñˈˉ: —Laco̱o̱ˋ semaan˜ seaˋ jñʉ́ʉˉ jmɨɨ˜ e jmóoˋ dseaˋ ta˜, jo̱ lajeeˇ jo̱baˈ e catɨ́ɨngˉ e ñilíingˉnaˈ e nilíˋ mɨ́ɨˊ quíiˉnaˈ, jo̱ dsʉˈ jaˋ ñilíingˉnaˈ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ. 	 Maar de leider van de synagoge was boos, omdat Jezus de vrouw op de sabbat had genezen. "De week heeft zes dagen om te werken!" zei hij tegen de mensen. "Dan kunt u komen om genezen te worden. Maar niet op de sabbat!"


Jo̱ dsʉˈ jaˋ e ta˜ íingˆ quíiˉnaˈ lɨco̱ˈ nuuˋnaˈ e júuˆ jo̱ song jaˋguɨ jmitíˆnaˈ. Dsʉco̱ˈ song jaˋ jmitíˆnaˈ e jo̱, jo̱baˈ lɨ́ˈˆ jmɨgǿøngˋ yaam˜baˈ jóng e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Maar naar dat nieuws moet u niet alleen luisteren, u moet er ook naar handelen.


Jo̱ yejí̱bˉ dseángˈˉ féˈˋ i̱ sɨmɨ́ˆ do lajo̱, jo̱guɨ lajeeˇ jmiguiʉbˊ jmɨɨ˜ cajo̱ cartɨˊ mɨ˜ nɨngóoˊ guiaˊ ˈníbˈˋ dsíiˊ Paaˉ, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ i̱ sɨmɨ́ˆ do jo̱ cajíñˈˉ: —Laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ quiʉ́ˈˋʉ ta˜ e júuˈ˜ lɨ˜ iuunˈˉ na. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b catʉ́ʉˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do quiáˈˉ i̱ sɨmɨ́ˆ do. 	 Zij deed dat niet één keer, maar voortdurend, dag in, dag uit. Op een gegeven moment kon Paulus het niet meer aanhoren. Hij zei tegen de geest: "Ik gebied u in de naam van Jezus Christus dit meisje te verlaten!" Op hetzelfde moment verliet de geest haar.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajeeˇ e táangˋ Jesús fɨˊ Galilea, jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ caˈírˉ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ móoˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Máˉaaˈ lɨ́ˈˆ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ la. Jo̱ dsifɨˊ ladob cangolíiñˉ fɨˊ lɨ˜ eˊ Jesús. 	 Op een dag stapte Hij met Zijn discipelen in een boot en zei: "Kom, wij gaan naar de overkant van het meer."


Jo̱ dsʉˈ jaˋ güɨlɨˈiáangˋ óoˊnaˈ e lɨco̱ˈ nɨlíˈˋnaˈ uøøngˉnaˈ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ, co̱ˈ güɨlɨˈiáangˋguɨ óoˊnaˈ e nɨteáangˈ˜naˈ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ nidsilíingˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Maar het belangrijkste is niet dat de boze geesten doen wat jullie zeggen. Waar jullie vooral blij om moeten zijn, is dat jullie namen in de hemel geregistreerd staan."


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈíngˈˋ írˋ jo̱guɨ i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱baˈ cacuøˈˊreiñˈ fɨˊ e caˈuíiñˈˉ do jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ. 	 Maar allen die Hem wel aanvaard hebben, heeft Hij het recht gegeven kinderen van God te worden.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ gángˉ do lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ i̱ Juan do, jo̱baˈ lajmɨnábˉ cangolíiñˉ tɨˈleáaiñˊ laco̱ˈ ngóoˊ Jesús. 	 Toen zijn twee discipelen dat hoorden, gingen zij Jezus achterna.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱ —jíngˈˉ Juan— camóˉguɨ́ɨ e cagüɨˈɨ́ɨˊ jee˜ é̱ˈˋ jmɨñíˈˆ jaangˋ jóˈˋ dséeˉ, jo̱ guiéˉ mogui˜reˈ tíiˊ jo̱guɨ dsi˜ guíˉ fíˆreˈ cajo̱. Jo̱ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ e fíˆreˈ do téeˈ˜ jmacó̱ˋ lɨ́ˈˆ corona, jo̱guɨ e fɨˊ laco̱o̱ˋ mogui˜reˈ do tó̱o̱ˋ júuˆ e gaˋ e jmineangˈˆ Fidiéeˇ. 	 Ik zag een beest uit de zee opkomen, dat tien horens en zeven koppen had. Op elk van zijn horens stond een kroon en op zijn koppen stonden beledigingen tegen God.


Jo̱guɨ co̱ˈ jneaa˜aaˈ lafaˈ nɨcajúmˉbaaˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e dseángˈˉ nilɨse̱e̱ˉbaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 Als wij met Christus gestorven zijn, geloven wij dat we ook met Hem zullen leven.


Jo̱ song ˈnʉˋ nɨguiinˈ˜ lɨ˜ niingˉguɨ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ catǿˈˉ ˈnʉˋ do ˈnéˉ nisɨ́ˈrˋ ˈnʉˋ e nijéenˈ˜ lɨ˜ nɨguiinˈ˜ do, jo̱ nigüeáˋ i̱ dseaˋ jaangˋ do, jo̱ jo̱b lɨ˜ nicá̱ˆ ˈnʉˋ fɨˈɨˈˋ mɨ˜ nijéenˈ˜ e lɨ˜ nɨguiinˈ˜ do, jo̱ nigüɨníˈˋ cartɨˊ cøøngˋguɨ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ dseaˋ i̱ jaˋ niingˉ. 	 Dan zal hij naar u toekomen en vragen: 'Wilt u alstublieft plaats maken voor deze gast?' Dan staat u voor schut en moet u genoegen nemen met een plaatsje dat nog over is.


Jo̱ i̱ ángel do caquiʉˈˊbre e huɨɨngˋ jǿˈˆ do có̱o̱ˈ˜ e ñíˆ hoz e ˈméˉ do, jo̱ catóˈrˋ co̱o̱ˋ lɨ˜ catóˈrˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ niyé̱e̱ˈˉ do, jo̱ e la guǿngˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e iihuɨ́ɨˊ sóongˆ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 En de engel zwaaide met zijn sikkel over de aarde en haalde de wijnoogst binnen. Hij gooide alle druiven in de grote wijnpers van Gods toorn, die buiten de stad stond.


Jo̱ mɨ˜ caˈíˉ nʉʉˋ ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱, e jmɨɨ˜ laˈuii˜ quiáˈˉ semaan˜ do, jo̱ ie˜ jo̱ nɨnicasɨtɨ́ɨngˊ rúngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ jnɨˊ røøˋ, co̱ˈ ˈgǿmˈˋbre jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel fɨng song calɨlíˈˆ íˋ e nɨseángˈˋtu̱ rúngˈˋ i̱ dseaˋ do caléˈˋ catú̱ˉ. Jo̱ lajeeˇ neáangˊ i̱ dseaˋ do, jo̱b mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈíˉ Jesús fɨˊ jo̱, jo̱ casíngˈˋ ˈñiaˈrˊ guiáˈˆ jóoˋ e lɨ˜ neáangˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ lalab caféngˈˊneiñˈ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡Güɨlɨseemˋbaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ! 	 's Avonds zaten de discipelen bij elkaar. Zij hadden de deur op slot gedaan, omdat zij bang waren voor de Joden. Ineens was Jezus bij hen. "Vrede", zei Hij.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ íˋ jmɨráangˉ yaaiñ˜ e jmóorˋ ta˜ e nɨcangɨ́ɨiñˉ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ eáangˊguɨ jmóoˋo e ta˜ e nɨcangɨ́ɨnˋn quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ íˋ; jo̱ dsʉˈ fáˈˉa lana lafaˈ féˈˋ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøˋ líˈˆ. Dsʉco̱ˈ jnea˜ eáangˊguɨ nɨcajméˉe e ta˜ jo̱ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱guɨ jmiguiʉˊguɨ ya̱ˈˊ nɨcajníingˊ dseaˋ jnea˜ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱guɨ eáangˊguɨ nɨcabǿøngˉ dseaˋ jnea˜ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱guɨ cajo̱ jmiguiʉˊguɨ ya̱ˈˊ jiʉ˜ jaˋ mɨˊ cajúnˉn. 	 Werken zij voor Christus? Ik ben natuurlijk niet wijs dat ik dit zeg, maar ik heb veel harder gewerkt dan zij. En zo kan ik wel doorgaan. Ik heb veel vaker in de gevangenis gezeten. Ik ben ettelijke keren afgeranseld. Ik heb meermalen oog-in-oog met de dood gestaan.


Jo̱baˈ calɨlíˈˆ i̱ fii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do e jaˋ caˈéeiñˈˋ do røøˋ có̱o̱ˈ˜ ta˜ quiáˈrˉ, jo̱ lɨfaˈ eáamˊbre líˈrˆ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cajméerˋ do. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ, eáangˊguɨ líˈrˆ jmóorˋ jaléˈˋ e jmɨgǿøiñˋ dseaˋ rúiñˈˋ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 De heer moest vol bewondering toegeven dat die sluwe beheerder zijn eigen zaken heel goed had behartigd. Ja, de mensen van deze wereld zijn in hun omgang met de medemensen vaak veel handiger dan de mensen die bij God horen.


Jo̱ mɨ˜ cangáiñˉ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ Jesús do, jo̱ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ uii˜ quiáiñˈˉ. Jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ canaaiñˋ jmaˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇ i̱ dseaˋ i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ e quiáˈˉ nileáiñˉ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: “I̱ lab i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ i̱ niˈíingˉ dseeˉ quíˆnaaˈ.” 	 Zij kwam er net aan terwijl Simeon met Jozef en Maria stond te praten. Ook zij begon God te danken. Aan iedereen die uitkeek naar de bevrijding van Jeruzalem, vertelde zij dat de Christus was gekomen.


Jo̱guɨ i̱ nɨɨˈˋ i̱ siiˋ Elisabet, jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ nɨyúngˈˊ eáangˊ, jñúungˉ sɨˈˋ nɨngóoˊ e quiéeiñˋ jaangˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ. Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ do i̱ nɨcaˈéengˋ dseaˋ eáangˊ e jaˋ jiuung˜ nicǿøiñˉ, yʉ̱ʉ̱bˋ nɨquiéeiñˋ lana, 	 Ik heb nog meer nieuws. Het is over uw oude tante Elisabeth. U weet dat zij geen kinderen kon krijgen, maar nu verwacht zij een zoon. Zij is al in haar zesde maand.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —Co̱ˈ jaˋ ˈleáangˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ e jaˋ calɨ́ˈˉnaˈ cajmeeˉnaˈ lajo̱; jo̱ dsʉˈ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e faˈ capíˈˆbaˈ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiéˉe faˈ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e tíiˊ co̱o̱ˋ mɨjú̱ˋ mostáaˆ, jo̱baˈ cuǿømˋ líˋ quiʉˈˆnaˈ ta˜ co̱o̱ˋ móˈˋ e nilɨsɨ́ɨngˉ é̱e̱ˆ quiáˈˉ lɨ˜ siˈˊ, jo̱ nidsisíngˈˋ ˈñiaˈˊ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ faco̱ˈ lajo̱. Jo̱ song lajo̱, jo̱baˈ doñiˊ eebˋ quɨ́ɨˈ˜naˈ jmɨɨ˜ jmeeˉnaˈ jóng. 	 "Omdat jullie zo weinig geloof hebben", antwoordde Jezus. "Als jullie geloof maar zo klein is als een mosterdzaadje en je zegt tegen deze berg: 'Ga weg,' dan gaat hij weg. Dan is niets onmogelijk voor je.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ e júuˆ e guiaˊ i̱ dseaˋ góorˋ i̱ siiˋ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé, canaaiñˋ jmɨgǿømˋbre i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e laco̱ˈ dseaˋ íˋ nijmérˉ e ˈníˈˋ níiñˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do. 	 Maar ook daar waren weer Joden die niets van hen wilden weten. Die zaaiden onrust onder de mensen en zetten hen op tegen Paulus en Barnabas.


Jo̱ lalab lamɨ˜ lɨ́ɨˊ jneaa˜aaˈ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, co̱ˈ saamˋ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jaˋ nʉ́ʉˈ˜naaˈ e júuˆ jo̱ cajo̱, jo̱guɨ dseángˈˉ jmangˈˉ fɨˊ gabˋ té̱e̱ˆnaaˈ, jo̱guɨ jmooˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ yee˜baaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e tɨˊ dsiˋnaaˈ. Jo̱guɨ lamɨ˜ jmooˉnaaˈ jmangˈˉ e gaˋ, jo̱guɨ e lamɨ˜ dsihuɨ́ɨngˊnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱guɨ lamɨ˜ ˈníˈˋ neeng˜naaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ jo̱guɨ lajo̱b lamɨ˜ lɨ́ɨngˊ íˋ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ cajo̱. 	 Vroeger hadden wij ook geen inzicht; wij waren ongehoorzaam; misleide slaven van onze zondige genoegens en slechte verlangens. Ons leven was vol wrok en jaloezie. Wij haatten anderen en wij haatten elkaar.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ lajeeˇ e iuumˉbɨ Jesús fɨˊ dsíiˊ e sɨnʉ́ʉˆ do, mɨ˜ caguiéˉ niquiáˈrˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ rúiñˈˋ. Dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ caluubˇ caje̱iñˈˊ do, co̱ˈ eáamˊ fɨ́ɨngˊ dseaˋ teáangˈ˜ dsíiˊ e sɨnʉ́ʉˆ jo̱ ie˜ jo̱. Jo̱baˈ casíiñˋ jaangˋ dseaˋ i̱ sɨˈíˆ cangoteˈˊ Jesús. 	 Zijn moeder en Zijn broers kwamen bij het overvolle huis en lieten Hem roepen. Zelf bleven zij buiten staan.


Jo̱ jo̱guɨbaˈ mɨ˜ nimáang˜naˈ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, e nɨgáaˊa nɨquíinˈ˜n jee˜ cabøø˜ jníiˊ có̱o̱ˈ˜ e niingˉ jɨ˜ e ˈgøngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 En dan, dan zullen zij Mij zien komen in een wolk, met macht en schitterende majesteit.


jo̱ lajo̱baˈ dseángˈˉ lajangˈˉ nilɨñíˈˆ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcaˈeˈˊ dseaˋ ˈnʉˋ. 	 U zult zien dat het volledig overeenstemt met wat u is geleerd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, e jmɨɨ˜ jo̱b cagǿˈˋ Jesús fɨˊ quiáˈˉ Mateo. Jo̱ lajeeˇ guiiñ˜ gøˈrˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ, caguilíingˉ i̱ fɨ́ɨngˊ nodsicuuˉ i̱ jmóoˋ ta˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ Mateo do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seaˋ júuˆ e dsíngˈˉ røøiñˋ dseeˉ, jo̱ caguárˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Jesús e cagǿˈrˋ ni˜ mes˜ lɨ˜ guiing˜ dseaˋ do. 	 Later gingen Jezus en Zijn discipelen bij Mattheüs thuis eten. Er waren ook verscheidene tolontvangers te gast en andere mannen met een slechte naam.


Jo̱ lana mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e güɨˈɨ́ˆbre güeaˈˆ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ seengˋnaˈ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 De genade en de vrede van God, onze Vader, en van de Here Jezus Christus wens ik u toe.


jo̱ tiquiáˈˆ Enós calɨsírˋ Set, jo̱ tiquiáˈˆ Set calɨsírˋ Adán, jo̱ tiquiáˈˆ Adán ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ. 	 de vader van Mahalaleël was Kenan; de vader van Kenan was Enos; de vader van Enos was Seth; de vader van Seth was Adam en de vader van Adam was God.


Jo̱guɨ guiéenˈ˜n júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quiáˈˉ Prisca có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Aquila, co̱ˈ i̱ dseaˋ na røøbˋ nɨcajmóˆnaaˈ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈr˜. 	 Doe de groeten aan Prisca en Aquila die, net als ik, voor Christus Jezus werken.


Jo̱baˈ lajo̱b cajo̱, dseángˈˉ contøømˉ ˈnéˉ e sɨñiimˇ áaˊ ˈnʉ́ˈˋ; co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ lajeeˇ jaˋ ñiing˜ áaˊnaˈ, lanab mɨ˜ nigüéengˉtú̱u̱ fɨˊ Jmɨgüíˋ la, jnea˜ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Zo kunnen ook jullie moeilijkheden vermijden, door altijd klaar te zijn voor mijn onverwachte terugkeer.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaˋ jmijíingˆnaˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ fariseo do; co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ dseaˋ tiuungˉ i̱ jeeng˜ jaangˋguɨ dseaˋ tiuungˉ. Jo̱ jaˋ líˈˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ tiuungˉ nijéiñˉ jaangˋguɨ dseaˋ tiuungˉ, co̱ˈ fɨng song cajméerˋ lajo̱, jo̱baˈ lajɨˋ huáamˉbre dseáangˈ˜ nijiúiñˈˋ fɨˊ ɨ̱́ɨ̱ˊ jóng. 	 Trek u dus niets aan van de Farizeeërs. Zij zijn blinde gidsen, die blinde mensen leiden. Zij zullen samen in een kuil vallen."


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ jmóoˋ dseeˉ quiáˈˉ Paaˉ do camɨˈrˊ jmɨˈeeˇ i̱ dseata˜ do e laco̱ˈ niquiʉ́ˈˉ dseaˋ do ta˜ i̱ Paaˉ do e nidséngˈˉtu̱r fɨˊ Jerusalén e quiáˈˉ nitɨdsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ fɨˊ jo̱, dsʉˈ iiñ˜ jmérˉ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilíˈrˋ e nijngángˈˉneiñˈ guiáˈˆ fɨˊ e tu̱ˈɨ́bˈˉ. 	 Zij vroegen hem dringend Paulus naar Jeruzalem te laten overbrengen. Zij waren namelijk van plan hem onderweg vanuit een hinderlaag te vermoorden.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈrˉ nɨcangɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caguilíingˉ e jmɨɨ˜ do e song jaangˋ lajeeˇ írˋ nija̱ˈrˉ júuˆ jie˜ fɨˊ táangˋ Jesús, jo̱ e güɨjméeˋbre júuˆ ladsifɨˊ, jo̱ lajo̱baˈ e nitengˈˆ dseaˋ do. 	 De leidende priesters en de Farizeeërs hadden laten bekendmaken dat ieder die wist waar Jezus Zich ophield, dat onmiddellijk moest melden. Dan zou Hij gevangen genomen worden.


Jo̱ mɨ˜ ninírˋ e dsíngˈˉ jloˈˆ dsíiˊ i̱ dseaˋ do lɨ˜ niˈíˋtu̱r, jo̱ nidsérˉ nidsitéerˋ guiángˉ i̱ ˈlɨngˈˆguɨ laco̱ˈ írˋ e nidsitáaiñˈ˜ dsíiˊ i̱ dseaˋ do. Jo̱baˈ gaˋguɨb nilíingˉ i̱ dseaˋ do jóng laco̱ˈguɨ lamɨ˜ iuungˉ jaangˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do fɨˊ dsíirˊ. 	 Hij gaat zeven andere geesten halen, die nog slechter zijn dan hijzelf. Samen trekken ze erin en blijven er wonen. Zo iemand is er daarna nog veel erger aan toe dan daarvoor."


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Jesús cajo̱ e casɨ́ˈrˉ lajaléiñˈˋ do: —Jo̱ lalab jmɨtaaˆ óoˊnaˈ cajo̱ e nimóˆbaˈ jial jnéengˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jial sooˋ jo̱guɨ jgáangˋ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ sínˈˋn, jnea˜ dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Jezus antwoordde: "Dat geloof je omdat Ik zei dat Ik je onder de vijgeboom zag zitten? Je zult nog grotere daden zien!


Jo̱baˈ jaˋ fǿøngˈ˜naˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ lɨ́ɨˊguɨ quíingˊ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ i̱ fɨ́ɨngˊ ta̱ˊ. 	 Maak je dus geen zorgen. Jij bent God veel meer waard dan een zwerm mussen.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ nɨcajmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e ɨˊ óoˊnaˈ e joˋ ninii˜i faˈ e niˈéeˆguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na. 	 Sommigen denken dat ik niet zelf durf te komen en blazen hoog van de toren.


Jo̱guɨ nijiúmˈˋ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ i̱ sɨtǿngˈˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ niguiáˈˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. 	 De sterren zullen van de hemel vallen en het heelal zal heen en weer worden geschud.


Jo̱ jmeáangˈ˜ íˆ yaang˜naˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈnáˈˆ dsinóoˊ i̱ jaˋ éeˋ ta˜ røøˋ jo̱guɨ to̱o̱˜ li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ. 	 Kijk uit voor de boosdoeners ('valse honden' noem ik hen) die u willen besnijden.


Dsʉˈ mɨ˜ ngɨɨˉnaˈ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, ˈnéˉ jméeˆnaˈ e jmɨˈgooˋbaˈre jo̱guɨ ˈnéˉ e jaˋ jmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ lajo̱bɨ ˈnéˉ eeˉnaˈ guiʉ́ˉ e joˋ ɨ́ˆ áaˊnaˈ jaléˈˋ e gaˋ e lamɨ˜ jmooˋnaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱ lajo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e jmooˋnaˈ do nilíˋ ɨˈˋ lɨ́ɨmˉbre quiáˈrˉ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e féˈrˋ do. 	 Houd altijd een zuiver geweten. Dan zullen de mensen die kwaad van u spreken en u beledigen, vol schaamte moeten bekennen dat zij ongelijk hebben gehad.


Jo̱ dsʉˈ song seengˉguɨ́ɨ fɨˊ jmɨgüíˋ la, nilíˈˋbɨ́ɨ jmee˜e ta˜ e laco̱ˈ nilɨfɨ́ɨngˊguɨ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱baˈ jaˋ ñiiˉ e˜ niguíiˈ˜i, su e seengˉguɨ́ɨ o̱faˈ e júumˉbaa é. 	 Toch weet ik niet wat ik kiezen moet. Aan de ene kant wil ik graag in dit lichaam blijven en hier nog veel goeds kunnen doen.


Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, cangáiñˉ jaangˋ dseaˋ egipcio i̱ táangˋ jmángˈˋ jaangˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. Jo̱ cajmɨˈǿmˈˋ Moi˜ i̱ dseaˋ góorˋ do, jo̱guɨ cajngamˈˊbre i̱ dseaˋ egipcio do. 	 Hij ging er naar toe en zag dat één van hen door een Egyptische opzichter mishandeld werd. Mozes nam het voor hem op en sloeg de Egyptenaar dood.


—Guǿngˈˊ fɨˊ quíiˈˉ, jo̱ güɨguia˜ júuˆ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. Jo̱ cangámˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do, jo̱ cajmiti˜bre jaléˈˋ ta˜ e caquiʉˈˊ Jesús, jo̱ caguiaˊbre júuˆ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ dseaˋ do có̱o̱ˈr˜. 	 "Ga naar uw familie", zei Hij, "en vertel hun wat God voor u heeft gedaan." De man ging overal in de stad vertellen wat Jezus voor hem had gedaan.


Co̱ˈ i̱ Judas do jéemˊ nɨcajmeaˈrˊ júuˆ i̱ dseaˋ ngolíingˉ có̱o̱ˈr˜ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —I̱i̱ˋ nimáang˜ ˈnʉ́ˈˋ i̱ nichʉ́ˈˆʉ ni˜, íbˋ Jesús; jo̱ séngˈˊnaˈre ladsifɨˊ. 	 Judas, de verrader, had tegen de mannen gezegd: "De Man, die ik een kus zal geven, moeten jullie gevangen nemen."


Jo̱ e guáˈˉ fɨˊ lɨ˜ jmiféngˈˊ dseaˋ i̱ diée˜ Zeus do, dob nisiˈˊ dseángˈˉ lɨ˜ íˉ jee˜ fɨɨˋ do, jo̱ i̱ jmidseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ e fɨˊ guáˈˉ jo̱ caguijéeiñˋ jaléngˈˋ güɨtáˆ jo̱guɨ caguica̱rˇ jaléˈˋ líˆ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ i̱ dseaˋ gángˉ do, co̱ˈ ɨˊ dsíirˊ e nijmifémˈˊbreiñˈ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ lafaˈ jaangˋ diée˜ quiáˈˉbre; jo̱guɨ lamɨ˜ ɨˊ dsíirˊ e nijngáiñˈˉ i̱ güɨtáˆ do fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ gángˉ do e laco̱ˈ nijmiféngˈˊneiñˈ. 	 De priester van de Zeus-tempel, die buiten de stad stond, bracht zelfs stieren en bloemenkransen bij de poort, want hij en de mensen wilden Barnabas en Paulus offers brengen.


Dsʉˈ jnea˜guɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ: Jmiˈneáangˋnaˈ jaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ féengˈ˜naˈ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ gaˋ, 	 Maar Ik zeg: Houd ook van uw vijanden! En bid voor wie u vervolgen!


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ ˈneáanˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋ jo̱guɨ uíiˈ˜ e co̱o̱bˋ fɨˊ tɨ́ˈˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lɨ́nˉn e seabˋ fɨˊ quiéˉe e nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉˋ co̱o̱ˋ e ˈnéˉ jmeˈˆ. Dsʉˈ jaˋ iin˜n jmeeˉ lajo̱, co̱ˈ lɨ́nˉn e guiʉ́ˉguɨ e nimɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ jmɨˈeeˇ uíiˈ˜ e eáangˊ ˈneáanˋn ˈnʉˋ. Jo̱baˈ jnea˜, Paaˉ, mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ co̱o̱ˋ jmɨˈeeˇ, nañiˊ faˈ jaangˋ dseaˋ fémˈˊ nɨlɨ́ɨnˊn, jo̱ lana lab iuunˉ sɨjnɨ́ɨnˇn fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ dsʉˈ uíiˈ˜ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Nu wil ik u een gunst vragen; ik zou het namens Christus van u kunnen eisen omdat het uw plicht is,


Jo̱ guiguiˊ ji̱i̱ˋ nɨngóoˊ Jesús mɨ˜ canaaiñˋ jmóorˋ ta˜ e sɨˈíiñˆ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ lɨ́ɨiñˉ e i̱ Séˆ do tiquiáˈˆ Jesús. Jo̱ tiyʉ́ʉˈ˜ quiáˈˉ Jesús siirˋ Elí, 	 Jezus begon in het openbaar op te treden toen Hij ongeveer dertig jaar oud was. Men dacht dat Jozef Zijn vader was.


Jo̱ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ caléˈˋ catú̱ˉ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ niˈɨ́ˆ áaˊnaˈ e jnea˜ jaˋ røøˋ líˈˆi; jo̱ dsʉˈ song lajo̱bɨ ɨˊ áaˊnaˈ e lɨ́ɨnˊn, jo̱baˈ cuǿøˈ˜naˈ jnea˜ fɨˊ e nifǿnˈˆn ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ féˈˋ jaangˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lajo̱, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e nijmee˜ jnea˜ e ráanˉn capíˈˆ. 	 Ik zeg het nog eens: Laat niemand denken dat ik mijn verstand verloren heb. Maar zelfs als iemand dat wel doet, moet hij mij maar voor onverstandig houden, zodat ik mij toch een beetje kan beroemen.


¿Su jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉbˋ dseaˋ seenˈˋ fɨˊ Samaria dseaˋ cañijmiféngˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ? 	 Is alleen deze man teruggekomen om God te prijzen en te danken? En hij is niet eens een Jood!"


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ apóoˆ do eáangˊguɨ nɨseaˋ bíˋ quiáˈrˉ e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ jial mɨ˜ cají̱ˈˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ; jo̱guɨ Fidiéeˇ eáamˊ jmɨcó̱o̱ˈr˜ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ quiáˈrˉ. 	 De apostelen verkondigden met grote overtuigingskracht dat de Here Jezus uit de dood was opgestaan. De liefde en eenheid waren zichtbaar onder hen. (C)


Jo̱ co̱ˈ ie˜ jo̱ i̱ Judas Iscariote do lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ sɨˈmáˈˆ cuuˉ quiáˈˉ Jesús có̱o̱ˈ˜guɨ quiáˈˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ do caˈɨ́ˋ dsíirˊ e Jesús sɨ́ˈrˋ i̱ Judas do e lɨɨng˜ eeˋ nidsileáaˊ dseaˋ do quiáˈˉ e niˈnérˉ lajɨɨiñˋ lajeeˇ jmɨɨ˜ o̱si quiáˈˉ e nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ é. 	 Omdat Judas het geld beheerde, dachten sommigen dat hij iets voor het feest moest kopen of iets aan de armen moest gaan geven.


Jo̱guɨ ˈnéˉ e tó̱o̱bˋ áaˊnaˈ cajo̱ jaléˈˋ e cajíngˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ e sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ jó̱o̱rˊ, co̱ˈ lalab féˈrˋ fɨˊ ni˜ e jiˋ jo̱: Jó̱o̱ˋo̱, jaˋ jmooˈˋ laanˈˋ mɨ˜ ɨ́ɨˋɨ ˈgooˋ quíiˈˉ, o̱ˈguɨ jmɨtúngˆ oˈˊ cajo̱ mɨ˜ jíinˆn ˈnʉˋ. 	 U bent zeker vergeten hoe God u als Zijn kinderen bemoedigd heeft. Hij zei: "Denk niet licht over de tucht van de Here, mijn zoon. Laat de moed niet zakken als de Here u terechtwijst.


Co̱ˈ ˈnéˉ e tó̱o̱bˋ oˈˊ cajo̱ e caˈímˈˋ Fidiéeˇ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˆiiˈ i̱ siiˋ Abraham do e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ guiúmˉ fɨˊ quinirˇ, co̱ˈ cajméeˋbre nʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ mɨ˜ cacuøiñˈˊ i̱ jó̱o̱rˊ i̱ siiˋ Isáaˊ do e sɨˈíˆ nijngáiñˈˉ do fɨˊ quiniˇ dseaˋ do. 	 Weet u niet meer dat God onze voorvader Abraham rechtvaardigde om wat hij deed? Hij gehoorzaamde, zelfs al hield dat in dat hij zijn eigen zoon op een altaar moest offeren.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Fidiéeˇ cajo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ saangˋ dsíiˊ có̱o̱ˈr˜ do: Jaˋ niñíingˋ i̱ dseaˋ na e nijmiˈíñˈˊ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ laco̱ˈ ngóoˊ jmɨɨ˜. 	 Toch kwamen de Israëlieten er niet, want God zei tenslotte: "Zij zullen nooit deel krijgen aan mijn rust." (B)


Jo̱ jaˋ jmooˋnaˈ e eáangˊ suungˋnaˈ jaléˈˋ cuuˉ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nijmiˈiáangˋ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ capíˈˆ e seaˋ quíiˉbaˈ, co̱ˈ lalab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “Jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nijmihuíingˆ ˈñiáˈˋa có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ o̱ˈguɨ faˈ e nitiúun˜n ˈnʉˋ cajo̱.” 	 Laat u niet door het geld in beslag nemen. Wees tevreden met wat u hebt, want God heeft gezegd: "Ik zal altijd voor u zorgen; Ik zal u nooit in de steek laten." (A)


Jo̱ caféˈˋ Jesús e júuˆ na e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ e caféˈrˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: “Teaa˜, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quíiˈˉ i̱ cacuǿønˈ˜ jnea˜ do, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ caˈnaangˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜.” 	 Daarmee kwam uit wat Hij eerder eens gezegd had: "Van hen die U Mij gegeven hebt, heb Ik niemand verloren laten gaan."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cabǿøngˉneiñˈ do eáangˊ, jo̱ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíbˆ catáiñˈˋ dseaˋ do, jo̱guɨ caquiʉˈrˊ ta˜ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ ˈnʉñíˆ e nijméiñˈˉ íˆ dseángˈˉ røøbˋ i̱ dseaˋ sɨjnɨ́ɨngˇ do. 	 Na vreselijk te zijn geslagen, werden zij in de gevangenis gegooid. De cipier kreeg orders hen streng te bewaken.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ fɨɨˋ co̱o̱ˋ, ¿i̱˜ lajeeˇ lajɨˋ guiángˉ i̱ dseañʉˈˋ do niˈuíingˉ dseángˈˉ dseañʉˈˋ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do? 	 Hoe is het nu als zij weer levend worden? Wie van die broers zal dan haar man zijn? Want zij zijn alle zeven met haar getrouwd geweest."


co̱ˈ ˈñiabˈˊ Tiquíˆiiˈ ˈneáaiñˋ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ uíiˈ˜ e ˈneáamˋbaˈ jnea˜ jo̱guɨ e jáˈˉ nɨlɨ́ɨngˋnaˈ e Fidiéeˇ dseaˋ casíiñˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la cuaiñ˜ quiáˈrˉ. 	 want de Vader houdt Zelf van u omdat u van Mij houdt en gelooft dat Ik bij Hem vandaan kom.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e dseángˈˉ júuˆ jábˈˉ fáˈˉ jnea˜ la, co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ lɨ́ɨnˊn. Jo̱guɨ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e ɨˊ dsiiˉ, e jo̱baˈ tíiˊ ni˜ e dseángˈˉ jaˋ fáˈˉbaa júuˆ ta˜ júuˆ. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


’Jo̱baˈ ˈnéˉ niguíingˈ˜naaˈ jaangˋguɨ i̱ ningɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ i̱ niˈíingˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ Judas Iscariote do, jo̱guɨ røøbˋ niguiáˆnaaˈ júuˆ jial mɨ˜ cají̱ˈˊtu̱ Jesús mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ. Dsʉˈ ˈnéˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ cangɨˊ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ lata˜ catɨˊ mɨ˜ caséeˋ Juan jmɨɨˋ quiáˈˉ Jesús jo̱guɨ cartɨˊ mɨ˜ cangáiñˈˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱ lanab cajíngˈˉ Tʉ́ˆ Simón casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do ie˜ jo̱. 	 Iemand anders moet dus de plaats van Judas innemen. Het moet een man zijn, die vanaf het begin erbij geweest is, sinds wij met Jezus het land doortrokken;


Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ neáangˊnaˈ fɨˊ Colosas, jaˋ tiúungˊnaˈ e fǿngˈˋnaˈ Fidiéeˇ, jo̱ lajeeˇ jo̱ ˈnéˉ e sɨñiimˇ áaˊnaˈ cajo̱, jo̱guɨ yejí̱ˉ cuǿøˈ˜baˈ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ. 	 Blijf altijd bidden. Verslap daarin niet en toon de Here uw dankbaarheid.


Jo̱ co̱ˈ jnea˜ iin˜n e calɨdseáangˊ dsiiˉ e˜ uiing˜ e ˈnɨ́ɨiñˋ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ cajǿønˉnre fɨˊ quiniˇ dseata˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 Omdat ik precies wilde weten waarvan ze hem beschuldigden, bracht ik hem voor hun Hoge Raad.


Jo̱ cangolíiñˆ fɨˊ quiniˇ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ quiniˇ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —Jneaˈˆ nɨcacuǿˆnaaˈ júuˆ quíˉnaaˈ lajeeˇ yee˜naaˈ e jaˋ niˈnéˈˋ niquiee˜naaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cartɨˊ nilíˈˋnaaˈ nijngángˈˆnaaˈ Paaˉ. 	 Zij gingen naar de hoofdpriesters en de andere leden van de Hoge Raad en zeiden: "Wij hebben een vloek op ons genomen: Wij zullen niets eten of drinken, zolang wij Paulus niet hebben gedood.


Jo̱guɨ lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ seaˋ e sɨˈmaangˇ faˈ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ nilɨñiˊ dseaˋ, o̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ júuˆ e jaˋ mɨˊ ñiˊ dseaˋ jéengˊguɨ faˈ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e nilɨñirˊ. 	 Zo zal alles wat geheim of verborgen is, eens aan het licht komen.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Paaˉ quiáˈˉ dseata˜ Agripa jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nañiˊ si jiʉ˜ o̱si jmiguiʉˊbɨ é jaˋ mɨˊ calɨˈˊɨ ˈnʉˋ, dsʉˈ iing˜ Fidiéeˇ e lajɨɨmˋ ˈnʉ́ˈˋ niˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ jnea˜; jo̱ dsʉˈ o̱ˈ laco̱ˈ jnea˜ lana e ˈñúunˈ˜n có̱o̱ˈ˜ ñíˆ cadena. 	 "Ik zou God wel willen vragen", antwoordde Paulus, "of niet alleen u, maar ook ieder die mij nu hoort, vroeg of laat zo zal worden als ik; zonder deze boeien natuurlijk."


Jo̱guɨ song jaangˋ dseaˋ jmóorˋ ˈniiñˋ lajeeˇ laˈóˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ tú̱ˉ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ síiˈ˜go̱r e jaˋ güɨjméerˋ lajo̱. Jo̱guɨ song jaˋ nʉ́ʉˈr˜ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e júuˆ quíiˈˉ do, jo̱baˈ guiiñˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Als iemand scheiding onder jullie maakt, moet je hem één, zo nodig twee keer waarschuwen. Als hij niet wil luisteren, moet je niet meer met hem omgaan.


Jo̱ Jesús jaˋ mɨˊ caˈíˉbɨr e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ do, co̱ˈ dobɨ guiiñ˜ e fɨˊ lɨ˜ cajíngˈˊ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ Marta do. 	 Jezus was nog niet in het dorp aangekomen. Hij was op de plaats gebleven waar Martha Hem had ontmoet.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Jialɨˈˊ dsíngˈˉ ˈgóˈˋnaˈ? Jo̱ ¿jialɨˈˊ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e jnea˜ quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e nijmee˜e lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ? Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ féˈrˋ lana, jo̱ caráaiñˉ jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e guíˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ e jmɨɨˋ do, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caquiungˈˊ e íiˊ guíˋ jo̱guɨ caquiumˈˊbɨ e ró̱o̱ˉ jmɨɨˋ cajo̱, jo̱ tiibˉ caˈɨ́ˋ. 	 Jezus zei: "Waarom zijn jullie zo bang? Hebben jullie zo weinig vertrouwen?" Hij ging staan en zei tegen de wind en de golven dat zij moesten ophouden.


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ i̱ Tʉ́ˆ Simón do có̱o̱ˈ˜guɨ Juan cangolíiñˉ fɨˊ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ Jerusalén la i̱i̱ˉ ˈnɨˊ e caˈlóoˉ, co̱ˈ e oor˜ jo̱ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel e dsiféeiñˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Op een middag omstreeks drie uur, het Joodse gebedsuur, gingen Petrus en Johannes naar de tempel.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ i̱ Ananías do casɨ́ˈrˉ jnea˜: “Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ nɨcaˈnáaiñˉ ˈnʉˋ e laco̱ˈ nilɨñíˈˆ jaléˈˋ e iing˜ Fidiéeˇ e nijméeˈˆ, jo̱guɨ caˈnáaiñˉ ˈnʉˋ cajo̱ e laco̱ˈ nimáanˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ i̱ jaˋ dseeˉ óoˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jo̱guɨ ninúuˈˆ jaléˈˋ e féˈrˋ dseángˈˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Hij zei: 'De God van onze voorouders heeft u al van tevoren aangewezen om Zijn wil te kennen, om de Rechtvaardige Christus te zien en te horen spreken.


Jo̱ jie˜ mɨˊ cuøˈˊ fɨˊ uøˈˊ faˈ e nijméˉ dseaˋ e jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quíiˈˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e sɨmimˈˋbɨˈ laco̱ˈguɨ yaaiñ˜. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nisínˈˋ nifɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e fóˈˋ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e jmooˈˋ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jial ˈneáanˈˋ dseaˋ rúnˈˋ. Jo̱guɨ ˈnéˉ e sinˈˊ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ e jméeˈˆ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ e laco̱ˈ jaˋ niˈeeˈ˜ dseeˉ. 	 Niemand mag op je neerkijken omdat je nog jong bent. Wees een voorbeeld door wat je zegt en doet, door je liefde, geloof en zuiverheid.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ. Jo̱guɨ Aquila có̱o̱ˈ˜guɨ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Prisca có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seángˈˊ fɨˊ quiáˈrˉ e laco̱ˈ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, iáamˋ dsíirˊ e guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Alle gemeenten in Asia groeten u. Ook van Aquila en Prisca en de gemeente die in hun huis samenkomt, wil ik de hartelijke, christelijke groeten overbrengen.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ ie˜ jo̱, jo̱baˈ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e niˈuǿiñˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ e fɨˊ Egipto do, cajméeˋbre nʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ mɨ˜ caquiʉˈˊ dseaˋ do ta˜ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ Israel e nisúuiñˈˉ capíˈˆ jmɨ˜ jóˈˋ núuˆ fɨˊ dseˈˋ jnɨ́ˆ quiáˈrˉ lajaangˋ lajaaiñˋ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nijúungˉ i̱ jiuung˜ sɨñʉʉˆ laˈuii˜ quiáˈrˉ do mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ ningɨ́ngˉ i̱ dseaˋ mojɨ́ɨˋ i̱ nijngángˈˉ jaléngˈˋ i̱ jiuung˜ sɨñʉʉˆ laˈuii˜ quiáˈˉ dseaˋ Egipto lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la ta˜ caquiʉˈˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Omdat hij op God vertrouwde, zei Mozes tegen de Israëlieten dat zij een lam moesten slachten en het bloed ervan op de deurposten van hun huizen moesten strijken. Dan zou de doodsengel hun oudste kinderen niet doden, maar alleen die van de Egyptenaren.


Jo̱ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ do, jo̱baˈ la guíimˋ ˈnéˉ e caˈuíiñˉ røøbˋ laco̱ˈ dseaˋ do. Jo̱ uíiˈ˜ lajo̱baˈ caˈuíiñˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jaangˋ jmidseaˋ i̱ laniingˉguɨ eáangˊ i̱ éeˋ røøˋ lata˜ jo̱guɨ i̱ eáangˊ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ do, jo̱guɨ cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ e laco̱ˈ niˈíingˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Het was nodig dat Jezus Christus, aan ons (Zijn broeders) gelijk werd. Anders had Hij niet onze genadige en trouwe hogepriester voor God kunnen worden; een priester die, als Hij met onze zonden afrekent, zowel genadig voor ons als trouw aan God is.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Natanael e jo̱, jo̱baˈ cañíirˋ quiáˈˉ Jesús jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Jo̱ ¿jial nɨcuíinˈˋ jnea˜ jial lɨ́ɨnˊn? Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nitǿˈˋ Lii˜ ˈnʉˋ, jéemˊ nɨcamángˉ jnea˜ ˈnʉˋ e guiinˈ˜ uii˜ ˈmaˋ güɨñíˈˆ. 	 Toen Jezus Nathanaël zag aankomen, zei Hij: "Kijk, een eerlijke, oprechte man, een echte Israëliet!"


Jo̱ mɨ˜ féˈˋ Fidiéeˇ e nicuǿrˉ e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ do, jo̱baˈ cuøˊ li˜ jóng e nɨcadseábˉ bíˋ quiáˈˉ e júuˆ tɨguaˇ e laˈuii˜ do e cacuørˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ do; jo̱guɨ jaléˈˋ e nɨyʉ́ʉˈ˜ jo̱guɨ e joˋ ta˜ íingˆ, capíˈˆbaˈ ˈnéˉguɨ quiáˈˉ e tɨˊ lɨ˜ niˈíingˉ conguiaˊ. 	 Als God het over een nieuw verbond heeft, wil Hij daarmee zeggen dat de eerste verouderd is. En alles wat oud en versleten is, wordt vroeg of laat afgedankt.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ jmíiˊ e jaˋ ñirˊ jéengˊguɨ, jí̱i̱ˈ˜ quiáˈrˉ ˈñiaˈˊbre jmɨcó̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱ e laco̱ˈ teáˋguɨ nisíñˈˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ cangɨ́ɨngˋ e tɨɨiñˋ féˈrˋ jaléˈˋ júuˆ e íñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ jmɨcó̱o̱ˈr˜ e teáˋguɨ nisíngˈˉ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ caguiaangˉguɨ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als iemand in een vreemde taal spreekt, bouwt hij zichzelf op. Maar als iemand woorden van God doorgeeft, bouwt hij de gemeente op.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —E lab e júuˆ e laniingˉguɨ do quiáˈˉ lajeeˇ lajaléˈˋ e júuˆ jo̱, jo̱ lalab féˈˋ: “Nʉ́ʉˉnaˈ dseaˋ Israel e Fii˜naaˈ Fidiéeˇ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ dseángˈˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Fii˜naaˈ. 	 Jezus antwoordde: "Dat is: Luister Israël, de Here, onze God, is de enige God.


Jo̱guɨ jmiguiúungˋ néeˈ˜bɨ cajmeáanˈ˜nre e laco̱ˈ nitʉ́rˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do. Jo̱ jaléˈˋ e na cajméˉe fɨˊ laco̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quíˉiiˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel. Jo̱guɨ dseángˈˉ eáamˊ ˈníˈˋ camánˉnre lajaléiñˈˋ do, co̱ˈ jɨˋguɨ ngɨɨˉ e jmáanˈ˜nre gaˋ cartɨˊ doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ seemˋbre. Lajo̱b cajméˉe lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e calɨcuíinˋn Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik ging alle synagogen binnen. Als ik daar christenen vond, probeerde ik vaak hen er met geweld toe te dwingen Jezus te vervloeken. Door een diepe haat gedreven, vervolgde ik hen zelfs tot in het buitenland.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ catɨ́ɨngˉ jnea˜ e guicajíngˈˉ e luu˜ do, co̱ˈ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ e jo̱. 	 "Die stem is er niet voor Mij geweest, maar voor u!" zei Jezus.


Jo̱ co̱ˈ cají̱bˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ, jo̱baˈ guiʉ́bˉ nɨne˜naaˈ e joˋ cuǿøngˋguɨ faˈ e nijúungˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ, co̱ˈ joˋ seaˋ bíˋ quiáˈˉ ˈmóˉ faˈ e niquiʉ́ˈˉguɨ ta˜ írˋ. 	 Wij zijn er zeker van dat Christus, nu Hij uit de dood is opgestaan, niet meer zal sterven. De dood heeft geen macht meer over Hem.


Jo̱guɨ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ caˈímˉ e casɨtɨ́ɨngˊ yaang˜ laco̱ˈguɨ mɨ˜ béengˋ co̱o̱ˋ majíˋ, jo̱guɨ lajaléˈˋ móˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ guóoˈ˜ uǿˉjiʉ e néeˊ ni˜ jmɨñíˈˆ calɨsɨ́ɨmˉ é̱e̱ˆ quiáˈˉ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ. 	 De hemel verdween als een stuk papier dat opgerold wordt; en alle bergen en eilanden werden van hun plaats gerukt.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ ˈneáangˋ jnea˜, jo̱baˈ jaˋ jmóorˋ nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. Jo̱ jalébˈˋ e júuˆ e fáˈˋ jnea˜ la, o̱ˈ dseángˈˉ júuˆ quiéˉe ˈñiáˈˋa co̱ˈ e quiáˈˉ Tiquíˆbaaˈ, jo̱ íbˋ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Maar wie niet van Mij houdt, trekt zich niets van mijn woorden aan. Wat Ik tegen u allen zeg, komt niet van Mijzelf maar van mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft.


’Jo̱ song ˈnʉ́ˈˋ ˈneáangˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ i̱ ˈneáangˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ jaˋ güɨˈɨ́ˆ óoˊnaˈ e jmooˋnaˈ e guiʉ́ˉ, co̱ˈ lajo̱b jmóoˋ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ. 	 Wat voor bijzonders is het te houden van mensen die ook van u houden? Dat doet iedereen. En als u goed bent voor mensen die ook goed voor u zijn, is dat zo bijzonder? Nee, dat is heel gewoon.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ e nab catɨ́ˋ tú̱ˉ e li˜ e quɨ́ɨˈ˜ Jesús jmɨɨ˜ e cajméerˋ ie˜ mɨ˜ caquɨngˈˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea e jaiñˈˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea. 	 Dit was het tweede wonder dat Jezus deed toen Hij uit Judea naar Galilea was gekomen.


Jo̱guɨ faˈ co̱o̱ˋ jee˜ ˈniiˋ, co̱ˈ song jaˋ røøˋ nijiʉ́ʉˉ dseaˋ lúuˊ trompéˈˆ e laco̱ˈ nicuǿˉ li˜ e ninángˋ e ˈniiˋ do, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ nilɨlíˈrˆ e nɨˈnéˉ guiéngˉ guiʉ́ˉ yaaiñ˜ e quiáˈˉ ninángˋ e ˈniiˋ do. 	 En hoe moeten soldaten zich voor de strijd klaarmaken als de trompet geen duidelijk signaal geeft?


Jo̱baˈ cañíiˋ Lii˜ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Song jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ e ngocángˋ oˈˊ júuˆ quiáˈˉ Jesús, cuǿømˋ nisánˈˋ jmɨɨˋ. Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseata˜ do: —Jábˈˉ lɨ́ɨnˋn e i̱ Jesús do lɨ́ɨiñˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do. 	 Filippus antwoordde: "Als u met uw hele hart in Jezus gelooft, is er niets op tegen." Hij zei daarop: "Ik geloof dat Jezus Christus de Zoon van God is."


Jo̱ cajlɨ́ngˉ ieeˋ, jo̱ lajeeˇ jo̱ casíngˉ tú̱ˉ dseáˈˉ jóoˋ e ˈmɨˈˊ e íiˊ guiáˈˆ jóoˋ guáˈˉ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén. 	 Het zonlicht was weg. Plotseling scheurde het zware gordijn in de tempel doormidden.


Jo̱ dsifɨˊ ladob catiúungˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do i̱ dseaˋ do, jo̱ cangotáaiñˈ˜ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ cúˆ do. Jo̱ mɨ˜ cangotáangˈ˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do fɨˊ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ jóˈˋ do, jo̱ dsifɨˊ ladob cacuí̱i̱ˋreˈ, jo̱ cabíingˉ yaang˜neˈ fɨˊ ˈnɨˈˋ jiáaˊ, jo̱ cajiúngˈˋneˈ fɨˊ dsíiˊ jmɨ́ˋ, jo̱ cajgóˈˋbreˈ jmɨɨˋ jóng. 	 Zij verlieten de man en gingen in de varkens. De hele kudde stormde de helling af, het meer in en verdronk.


Jo̱ dsʉˈ lalab fáˈˋa uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈléeˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ íˋ, e song jaˋ niliúngˉ yaaiñ˜ e jmóorˋ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ nijmee˜e e nilɨdséeˈ˜bre lajaléiñˈˋ do, co̱ˈ eáamˊ nicá̱rˋ iihuɨ́ɨˊ, jo̱guɨ huɨ́ɨmˊ nidsijéeˊ quiáˈrˉ. Jo̱ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ nab nidsingɨ́ɨiñˉ song jaˋ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e dseeˉ e nɨcaˈéerˋ do. 	 Daarom zal Ik haar ziek maken en laten lijden; haar vrienden zal ik in grote moeilijkheden brengen, tenzij zij breken met haar ontucht.


—Máˉaaˈ, jo̱ majmicuíingˋnaaˈ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ nɨcamánˉn i̱ nɨcajmeaˈˊ jnea˜ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋbaˈ e nɨcajméˉe jéengˊguɨ, jo̱ jangámˉ íbˋ i̱ dseaˋ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la i̱ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ. 	 "Er is een Man Die mij wist te vertellen wat er in mijn leven gebeurd is. Zou Hij de Christus kunnen zijn?"


Jo̱ cangóbˉ Jesús cartɨˊ doguɨ capíˈˆ laco̱ˈ caje̱ˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ fɨˊ jo̱b catúuiñˊ cartɨˊ cajnúuˉ nir˜ fɨˊ ni˜ uǿˆ jo̱ canaaiñˋ féiñˈˊ Fidiéeˇ lala: —Teaa˜, leaangˉ jnea˜ lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e nɨjaquiéengˊ quiéˉe; jo̱ dsʉˈ jaˋ güɨlíˋ laco̱ˈ iing˜ jnea˜, co̱ˈ güɨlíbˋ dseángˈˉ laco̱ˈ iing˜ ˈnʉˋ e nilíˋ. 	 Hij ging een paar stappen verderop en knielde met Zijn gezicht op de grond en bad: "Vader! Als het mogelijk is, laat deze beker dan aan Mij voorbijgaan. Maar niet wat Ik wil moet gebeuren, maar wat U wilt."


Jo̱ camámˉbɨguɨ́ɨ cajo̱ jaangˋguɨ ángel i̱ jáaˊ fɨˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ guoˈˋ ieeˋ, jo̱ jáarˊ se̱ˈrˊ e sello quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ do. Jo̱ i̱ ángel do có̱o̱ˈ˜ júuˆ teábˋ eáangˊ catǿˈrˉ lajɨˋ quiúungˉ i̱ ángeles i̱ cangɨ́ɨngˋ e tɨɨiñˋ quiáˈˉ e niˈlérˉ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jo̱guɨ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ cajo̱. 	 Uit het oosten zag ik een andere engel opkomen, die het zegel van de levende God bij zich had. Hij riep naar de vier engelen, die van God macht hadden gekregen om de aarde en de zee schade toe te brengen:


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ lala: —I̱ lɨɨng˜ dseaˋ féˈrˋ e i̱ Juan i̱ lamɨ˜ seáangˋ dseaˋ jmɨɨbˋ ˈnʉˋ, jo̱ i̱ lɨɨng˜guɨ féˈˋ e Líiˆ ˈnʉˋ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ éeiñˋ ˈnʉˋ e Jeremías o̱si lɨ́ˈˆ jaangˋguɨ lajeeˇ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, jo̱baˈ cajmɨngɨˈˊ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: 	 "Sommigen zeggen dat U Johannes de Doper bent", antwoordden zij. "Anderen denken dat U Elia bent. Of Jeremia of één van de andere profeten."


Jo̱guɨ ˈñíimˊbɨr dseaˋ do cajo̱, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e sɨɨˉ e cacuøˈrˊ dseaˋ do, có̱o̱ˈ˜ e jo̱b canaaiñˋ bárˋ fɨˊ mogui˜ dseaˋ do. 	 Ze spuugden naar Hem, rukten de stok uit Zijn hand en sloegen Hem ermee op het hoofd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ ángel do casɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: —Juan, jméeˈ˜ e júuˆ la: “Juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨsɨmɨ́ɨngˇ quiáˈˉ e nidsilíiñˉ jmɨɨ˜ lɨ˜ nicúngˈˉ guóˋ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do.” Jo̱ cajíngˈˉguɨr: —Jo̱ e lab júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 De engel zei tegen mij: "Schrijf op: Gelukkig zijn de mensen die uitgenodigd zijn voor het bruiloftsmaal van het Lam." En hij voegde eraan toe: "Dit zegt God, Die altijd de waarheid spreekt."


Jo̱ dsʉˈ Dseaˋ Jmáangˉ dseángˈˉ røøbˋ éerˋ ta˜ quiáˈrˉ e lɨ́ɨiñˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ e néeˊ nir˜ dseaˋ quiáˈˉ Tiquiáˈrˆ. Jo̱ jneaˈˆbɨ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ i̱ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do song jáˈˉbɨ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ carˋ ngocángˋ dsiˋnaaˈ, jo̱guɨ song sɨjeengˇnaaˈ e nɨta˜ dsiˋnaaˈ e niñíingˋnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉnaaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Maar Christus, Gods trouwe Zoon, heeft het volledige beheer over het huis van God. En dat huis zijn wij, de christenen, als wij tenminste tot het einde toe volhouden en met blijdschap op de Here blijven vertrouwen.


Jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊ ˈléeˉ i̱ neáangˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ tɨˈleáangˊ laco̱ˈ ngóorˊ, jo̱ lajɨɨmˋbiñˈ do quiˈrˊ ˈmɨˈˊ e niguoˈˆ e jloˈˆ teeˋ, jo̱ lajɨɨmˋbre neáaiñˊ fɨˊ mocóoˈ˜ jaléngˈˋ cuea˜ teaangˋ cajo̱. 	 De hemelse legers volgen Hem op witte paarden; zij hebben kleren van zuiver wit linnen aan.


Jo̱ e jo̱ cangojéeˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Saíiˆ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, lɨ˜ féˈˋ lala: Ngɨˊ jaangˋ dseaˋ i̱ féˈˋ teáˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ jo̱ féˈrˋ lala: “Jmeáangˈ˜naˈ guiʉ́ˉ fɨˊ, jo̱guɨ nea˜naˈ condséeˊ, co̱ˈ lana tɨˊ lɨ˜ nijáabˊ Fíiˋnaaˈ. 	 Johannes was, om met de woorden van de profeet Jesaja te spreken, de stem van iemand die roept in de woestijn: "Maak een weg voor de Here!


co̱ˈ ɨˊ dsíirˊ uíiˈ˜ jneaa˜aaˈ cajo̱, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ jmóoˋ ta˜ quiáˈrˉ. Jo̱ caséeˊ Fidiéeˇ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ na quiáˈrˉ e laco̱ˈ niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quíˉbaaˈ, dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jɨ́ɨˋ uǿˉ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ cuɨˈieeˋ, jmóorˋ jaléˈˋ e jo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨsɨjeeiñˇ lɨɨng˜ eeˋ nisɨtɨ́ɨmˊbre mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱ uíiˈ˜ e ta˜ e cajméerˋ do. 	 Natuurlijk is dat voor ons geschreven! Want zowel wie ploegt als wie de oogst binnenhaalt, moet op een deel van de oogst kunnen rekenen. Zo moeten ook de apostelen hun werk kunnen doen in de hoop dat er voor hen gezorgd zal worden.


Jo̱ jie˜ mɨˊ jmooˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e móoˉnaˈ e jmóoˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e ˈníˈˋ máangˊnaˈr o̱si e jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜naˈ é, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e jmɨˈuǿngˆ yaang˜naˈ jo̱guɨ e jmɨˈgooˋnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ eáangˊguɨ laco̱ˈ yaang˜naˈ. 	 Wees niet egoïstisch en probeer niet de eer naar u toe te trekken of een ander te bedriegen. Maar wees nederig en sla een ander hoger aan dan uzelf.


Jo̱ dsʉˈ jaˋ lajaléngˈˋ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ sɨ́ɨngˋ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nijméˉ ta˜ niˈˊ júuˆ quiáˈrˉ, o̱ˈguɨ lajaléngˈˋ dseaˋ jmóorˋ ta˜ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, o̱ˈguɨ lajaléngˈˋ dseaˋ tɨɨiñˋ erˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, o̱ˈguɨ lajaléngˈˋ dseaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e jmóorˋ jaléˈˋ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ, 	 Maar zij zijn toch niet allemaal apostelen en geven toch niet allemaal Gods woord door? Zij zijn toch ook niet allemaal leraren?


Jo̱ e˜guɨ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ e joˋ sɨlɨ́ɨˈˇguɨ jneaa˜aaˈ bíˋ quiáˈˉ ˈmóˉ, co̱ˈ nɨcalɨ́ˈˆbaaˈ e jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e nɨcajméeˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Maar God zij dank! Hij geeft ons, door onze Here Jezus Christus, de overwinning over de zonde en de dood.


Jo̱guɨ song i̱ Demetrio do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ có̱o̱ˈr˜ do nɨcadséˈrˋ dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ na, dob neáangˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ quidsiˊ íˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ ˈnɨ́ɨiñˋ dseaˋ fɨng eeˋgo̱ dseeˉ røøngˋ dseaˋ; jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ catɨ́ɨngˉ e nijmérˉ dseeˉ fɨˊ quiniˇ i̱ dseata˜ íˋ, jo̱guɨ jo̱b lɨ˜ catɨ́ɨngˉ e nijmɨˈǿngˈˋ yaaiñ˜ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Als Demetrius en zijn werknemers iets tegen iemand hebben in te brengen, is het gerechtshof open en kunnen de rechters de zaak meteen in behandeling nemen.


Co̱ˈ jnea˜ lafaˈ cajngáˋa co̱o̱ˋ mɨjú̱ˋ, jo̱guɨ i̱ Apolos do lafaˈ caguieiñˈˊ jmɨɨˋ e mɨjú̱ˋ do, jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ cajméeˋ e lafaˈ e cacuángˉ e mɨjú̱ˋ do. 	 Ik heb het geloof in u geplant, Apollos heeft het verder verzorgd, maar alleen God kon het laten groeien.


Jo̱ ˈnéˉ se̱e̱ˉnaaˈ lajo̱, dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ nɨcajmijnéemˋbre e jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ jial tíiˊ ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ, jo̱ jee˜ jo̱ quiéengˋ e cuǿøngˋ líˋ leáiñˉ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 De genade van God is bekend geworden, waardoor voor alle mensen eeuwige redding mogelijk werd.


Jo̱baˈ jneaˈˆ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ uii˜ quíiˆnaˈ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaˋ nijméeˆnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e gaˋ. Jo̱ dsʉˈ jneaˈˆ jaˋ jmooˉnaaˈ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijmilíˆnaaˈ fɨˊ quiniˇ dseaˋ rúˈˋnaaˈ e nɨcateáˈˉ lɨ́ˈˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨté̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ jneaˈˆ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ nijméeˆnaˈ jmangˈˆ e guiʉ́ˉ, nañiˊ faˈ jnéengˉnaaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ nɨcalɨtúngˉ dsíiˊ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨté̱e̱ˉnaaˈ. 	 Wij bidden God dat u niets kwaads zult doen; niet om ons de schande te besparen, maar omdat ik graag wil dat u een goed leven leidt, ook al worden wijzelf minderwaardig geacht.


Jo̱ nɨñibˊ jnea˜ jial guiing˜ dsíiˊ íˋ uíiˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ neáangˊ fɨˊ Laodicea có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Hierápolis cajo̱. 	 Ik ben er getuige van dat hij erg veel moeite voor u doet en vurig voor u bidt en ook voor de gelovigen van Laodicea en Hiërapolis.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, uíiˈ˜ e eáangˊ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ jmɨˈeeˇ e nijáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguórˋ e lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ co̱o̱ˋ feáˈˉ e jí̱ˈˋ, jo̱guɨ e güeangˈˆnaˈ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ e quiáˈˉbre, jo̱guɨ e jloˈˆ nitɨ́ˉ dsíirˊ cajo̱; co̱ˈ e nab feáˈˉ e ˈnéˉ nijí̱i̱ˈ˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nijmiféngˈˊnaaˈre. 	 Ik zeg u daarom, broeders, dat u zich helemaal aan God moet wijden. Temeer omdat Hij u al Zijn liefdevolle goedheid aanbiedt. Laat uw lichaam een levend offer zijn; heilig, zodat het een vreugde voor God is. Als u zich bedenkt wat Hij voor u heeft gedaan, is dat toch niet teveel gevraagd?


Dsʉco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ ngɨˋnaˈ laco̱ˈ ngɨˊ joˈseˈˋ i̱ sɨˈíimˆ i̱ jaˋ seengˋ fii˜, dsʉˈ lanaguɨ nɨcaquɨ́ˈˉ jíimˈˇ yaang˜naˈ e nɨcajmicuíingˋnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ lana íbˋ dseaˋ i̱ nɨnéeˊ ni˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ i̱ nɨjmóoˋ íˆ ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ guiʉ́ˉ joˈseˈˋ quiáˈˉ contøøngˉ. 	 Vroeger zwierven wij allemaal rond als verdwaalde schapen. Maar nu bent u teruggekeerd naar de herder, naar Hem Die ons onder Zijn hoede neemt.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ, e jmɨˈgooˋbaˈ jaléngˈˋ fii˜ quíiˆnaˈ jo̱guɨ jmitíˆnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ, dsʉˈ o̱ˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ fii˜naˈ i̱ féngˈˊ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ jméeˆnaˈ lajo̱, dsʉˈ lajo̱b ˈnéˉ jméeˆnaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ fii˜naˈ i̱ sooˋ dsíiˊ cajo̱. 	 Knechten, heb ontzag voor uw meester en doe wat hij zegt; niet alleen als hij goed en redelijk is, maar ook als hij lastig is.


Jo̱ cañíiˋtu̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ: —¡Güɨtáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ! 	 "Aan het kruis met Hem!" schreeuwden zij terug.


Jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e ɨ̱́ˈˋ gøˈˊ dseaˋ jaˋ cuǿøngˋ líˋ jméˉ e nilɨˈlɨiñˈˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e uøøˋ fɨˊ moˈoobˉ dseaˋ, jí̱i̱ˈ˜ e jo̱baˈ cuǿøngˋ líˋ jméˉ e nilɨˈlɨiñˈˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 U wordt niet slecht door wat u eet en drinkt. U wordt slecht door wat u denkt en zegt."


Jo̱guɨ dsʉˈ song i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ sooˋ dsíiˊ jo̱ ɨˊ dsíirˊ e jaˋ mɨˊ guiengˈˊ fiir˜ lajeeˇ jo̱, 	 Maar als zo iemand slecht is en bij zichzelf zegt:


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ jee˜ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ, güɨjméeˋbreiñˈ íˆ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ e nicá̱ˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caguiaangˉguɨ do ta˜ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜reiñˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéiñˉ. 	 Laat ik je er nog eens op wijzen dat een weduwe door haar familie ondersteund moet worden en niet op kosten van de gemeente mag gaan leven. Dan kan de gemeente haar geld besteden aan weduwen die echt alleen zijn en van niemand hulp kunnen verwachten.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jíiˈ˜ jnea˜ o̱ˈguɨ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ nɨseemˋbingˈ i̱ niˈɨ́ˉ íˈˋ quiáˈrˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e dseeˉ e nɨcaˈéerˋ do; co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcafáˈˉa na, có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ jo̱b nitɨdsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱. 	 Wie Mij afwijst en niet luistert naar wat Ik zeg, zal op de laatste dag veroordeeld worden; en wel door het woord dat Ik gesproken heb.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús e cajíngˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lado, jo̱ lɨ́ˈˆ cajǿømˉbreiñˈ do, jo̱ lɨ́ˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala jo̱ cajíñˈˉ: —¿E˜ e lɨ́ɨngˉnaˈ e guǿngˈˋ e tó̱o̱ˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala?: E cu̱u̱˜ e jaˋ calɨjíiˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ jmoˈˊ ˈnʉ́ʉˊ, lana nɨlɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e niingˉguɨ quiáˈˉ tɨɨˉ fɨɨˋ. 	 Jezus keek hen aan en vroeg: "Wat betekent deze zin uit de Psalmen dan: 'De steen die door de bouwers is weggegooid, blijkt onmisbaar te zijn'?" (A)


Jo̱ song Fidiéeˇ cacuøˈrˊ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel Jmɨguíˋ quiáˈrˉ laco̱ˈguɨ cacuøˈrˊ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajo̱ mɨ˜ caˈíingˈ˜naaˈ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ ¿i̱˜ jnea˜ e nijnɨɨn˜n lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ? 	 Als God hun dezelfde gave heeft gegeven als ons, die al in de Here Jezus Christus geloofden, wie ben ik dan dat ik God zou kunnen tegenhouden?"