—Tɨfaˈˊ, Moi˜ cajmeˈrˊ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ e song cajúngˉ jaangˋ dseañʉˈˋ jo̱ jaˋ jó̱o̱rˊ calɨséngˋ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ nicúngˈˉ guóˋ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ do có̱o̱ˈ˜ rúngˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈlɨɨ˜ do. Jo̱ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ laˈuii˜ i̱ nilɨseengˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ do, ˈnéˉ nijmérˉ e lafaˈ jó̱o̱bˊ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ lamɨ˜ uii˜ do, co̱ˈ lanab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Moi˜. 	 "Meester", zeiden ze, "in de wet van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Hun kinderen zullen dan wettelijk van de gestorven man zijn, om zijn naam te laten voortbestaan.


Jo̱ ie˜ jo̱ jaangˋ dseaˋ i̱ siiˋ Abiatar lɨ́ɨiñˊ jmidseaˋ laniingˉ, dsʉˈ i̱ dseata˜ Davíˈˆ do caˈíˉbre fɨˊ dsíiˊ ˈnʉ˜ Fidiéeˇ jo̱ cagǿˈˋbre e iñíˈˆ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e sɨˈíˆ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ jmidseaˋbingˈ cuǿøngˋ líˋ dǿˈˉ; jo̱guɨ cacuøˈˊbɨr cajo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉguɨ có̱o̱ˈr˜ do e cagǿiñˈˋ do. 	 Hij ging de tempel van God binnen (Abjathar was toen hogepriester) en nam het heilige brood mee. Eigenlijk mochten alleen de priesters dat eten. Maar David en zijn vrienden aten het brood toch.


Co̱faˈ ˈnʉ́ˈˋ jáˈˉ calɨ́ngˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajmeˈˊ i̱ Moi˜ do fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ lajo̱b jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ jnea˜ cajo̱, co̱ˈ e fɨˊ ni˜ júuˆ jo̱ cuaiñ˜ quiéˉbaa e féˈˋ. 	 Maar u hebt hem niet echt geloofd. Anders zou u Mij ook geloven. Mozes heeft immers geschreven dat Ik zou komen?


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ jaˋ jmóoˋ jaléˈˋ e júuˆ la lɨ́ɨiñˊ lafaˈ jaangˋ dseaˋ tiuumˉ o̱si jaangˋ dseaˋ i̱ joˋ jnéˈˋ røøˋ é, co̱ˈ nɨcaˈímˉ dsíirˊ e Fidiéeˇbingˈ caˈíingˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ e laco̱ˈ caˈuíingˉ dseaˋ do jaangˋ dseaˋ guiúngˉ mɨ˜ calɨ́ˉ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Maar als geen van die eigenschappen bij u aanwezig is, bent u blind en kortzichtig. Dan bent u vergeten dat God u van uw oude, zondige leven heeft bevrijd.


Jo̱ Bernabé lamɨ˜ iiñ˜ nijéiñˉ caléˈˋ catú̱ˉ i̱ Juan Marcos do. 	 Barnabas wilde dat Johannes Markus ook meeging,


Jo̱ lajeeˇ jo̱, i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ caseángˈˊ e fɨˊ lɨ˜ guiiñˈ˜ do e jéeiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ quiáˈrˉ i̱ lɨ́ɨngˊ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ; do dseaˋ jlúungˈ˜, do dseaˋ tiuungˉ, do dseaˋ bǿøngˈ˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ líˋ féˈˋ, jo̱guɨ quiéemˋbɨ i̱ lɨ́ɨngˊ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ e jiéˈˋguɨ, jo̱ dob cajmiˈleáangˉ Jesús lajaléngˈˋ íˋ. 	 Toen Hij daar ergens op een heuvel zat, kwamen heel veel mensen naar Hem toe. Er werden velen bij Hem gebracht die verlamd, verminkt of blind waren. Er kwamen mensen die niet konden spreken of die ziek waren. Zij werden allemaal voor Jezus neergelegd.


Jo̱guɨ dsʉˈ song jmóoˋbɨ́ɨ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ do e nañiˊ faˈ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ jnea˜, jo̱baˈ lɨ́ˈˆ jáˈˉ güɨlíingˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ do e laco̱ˈ nilɨñíˆnaˈ e jaamˋ dseaˋ lɨ́ɨngˊ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ Tiquiéˆe, jo̱guɨ lajo̱bɨ írˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ cajo̱. 	 Maar als Ik dat wèl doe en u gelooft Mij nog niet, geloof dan in de dingen die Ik doe! Dan zult u weten en ook moeten erkennen dat de Vader in Mij is en dat Ik in de Vader ben."


ˈNʉˋ Gayo lɨ́ɨnˈˊ jaangˋ dseaˋ rúnˈˋn i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ e guiʉ́ˉbɨ nidsijéeˊ quíiˈˉ lɨ́ˈˆ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨsinˈˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e guiúmˉbaˈ contøøngˉ cajo̱. 	 Mijn vriend, ik bid dat het u in elk opzicht goed mag gaan, ook wat uw gezondheid betreft. Ik weet dat ik mij over uw omgang met God geen zorgen hoef te maken.


Jo̱ Tʉ́ˆ Simón co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ laˈóˈˋ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús cangolíiñˆ cangoˈnéemˈˇbre dseaˋ do, 	 Later gingen Simon en de anderen Hem achterna. Toen zij Hem vonden, zeiden zij: "Iedereen vraagt naar U."


Jo̱ song i̱i̱ˋ jmɨngɨ́ˈˉ ˈnʉ́ˈˋ jialɨˈˊ sɨ́ɨngˈ˜naˈreˈ, jo̱baˈ nifɨ́ˈˆnaˈr: “E Fíiˋbaaˈ ˈneángˉtear i̱ búˈˆ la lana.” 	 Maak hem los en breng hem hier. Misschien vraagt iemand waarom jullie dat doen. Zeg dan alleen maar: De Here heeft hem nodig."


jo̱ dsʉˈ song jaangˋ dseaˋ ngɨrˊ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ nʉʉˋ, jo̱baˈ quiungˈˊ guiáamˊbre ngɨrˊ, co̱ˈ jaˋ seaˋ jɨˋ có̱o̱ˈ˜ e cuøˊ e jneáˋ lɨ˜ ngɨrˊ. 	 Maar wie 's nachts loopt, struikelt omdat het donker is."


Jo̱ nɨne˜baaˈ røøˋ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ féˈˋ e jáˈˉbaˈ Fidiéebˇ dseángˈˉ lɨ́ɨngˊ Tiquiáˈrˆ, jo̱baˈ joˋ beángˈˋguɨ dseeˉ yaaiñ˜, dsʉco̱ˈ ˈñiaˈˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ dob nɨjmóoˋ íˆ írˋ, jo̱ lajo̱baˈ joˋ dsiquiéengˊ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ cáaiñˋ e nijmeángˈˋneiñˈ gaˋ. 	 Wij weten dat ieder die een kind van God is, niet zondigt; want de Zoon van God beschermt hem en de duivel kan hem niets doen.


Jo̱guɨ song i̱i̱ˋ lajeeˇ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ líiñˉ e niingˉguɨr, jo̱baˈ íˋbingˈ i̱ ˈnéˉ nijméˉ ta˜ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jee˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Hoe nederiger u anderen dient, hoe groter u bent. Wie trots is, zal worden vernederd. En wie nederig is, zal worden verhoogd.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, jaangˋ lajeeˇ dseaˋ quiáˈˉ Jesús caguirˊ ñisʉ̱ˈˋ quiáˈrˉ jo̱ caquiʉˈrˊ cataangˋ logua˜ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do. 	 Een van Jezus' discipelen trok een zwaard en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af.


Dsʉˈ e lɨɨng˜guɨ e mɨjú̱ˋ do cangotóoˈ˜ jee˜ cu̱u̱˜ fɨˊ lɨ˜ jaˋ ˈleáangˉ guóoˈ˜ néeˊ, jo̱ e mɨjú̱ˋ jo̱ lajmɨnábˉ caˈiáangˋ, co̱ˈ nib˜ guóoˈ˜ uǿˉ cangotóoˈ˜. 	 Er viel ook wat zaad op steenachtige grond. Omdat er weinig aarde lag, kwam het vlug op.


Jo̱guɨ jminirˇ dsíngˈˉ jíingˋ jɨˈˋ co̱ˈ uøøˋ niingˉ jɨˋ, jo̱guɨ fɨˊ moguir˜ téeˈ˜ jmiguiʉˊ lɨ́ˈˆ corona, jo̱ fɨˊ dseˈˋ jo̱ sɨlɨɨˇ co̱o̱ˋ júuˆ e jí̱i̱ˈ˜ ˈñiaˈˊbre dseaˋ ngáiñˈˋ e˜ guǿngˈˋ e do. 	 Zijn ogen zijn als laaiend vuur en op Zijn hoofd draagt Hij vele kronen. Hijzelf is de enige die de naam kent die op Hem geschreven is.


Jo̱ e fɨˊ jo̱ niseengˋ jaangˋ fii˜ jaléngˈˋ nodsicuuˉ i̱ siiˋ Zaqueo i̱ seaˋ cuuˉ eáangˊ, 	 Een zekere Zacheüs, een hoofdtolontvanger, die schatrijk was, probeerde Jezus te zien te krijgen. Maar hij kon niet over de mensen heenkijken, omdat hij klein was.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ guijángˋ do lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajíngˈˉ Jesús do, jo̱baˈ canaaiñˋ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ laˈóˈˋ yaaiñ˜ jo̱ sɨ́ɨiñˋ: —¿E˜guɨ guǿngˈˋ e féˈˋ i̱ Fíiˋnaaˈ na mɨ˜ jíñˈˉ e joˋ huǿøˉ dséˉ e táangˋguɨr fɨˊ jee˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ joˋ nineeng˜guɨ́ɨˈre, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ ningɨ́ˋguɨjiʉ lajo̱, jo̱baˈ nineem˜tú̱u̱ˈre caléˈˋ catú̱ˉ? jo̱guɨ ¿e˜guɨ guǿngˈˋ e jíñˈˉ e nidséiñˈˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tiquiáˈrˆ fɨˊ ñifɨ́ˉ? 	 Enkele discipelen zeiden tegen elkaar: "Wat zou Hij bedoelen met 'nog even' en 'Ik ga naar de Vader'? Wij begrijpen er niets van!"


Jo̱ fɨng mɨˈˊ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱baˈ cuǿøˈ˜naˈr jóng; jo̱guɨ song i̱i̱ˋ mɨˈˊ ˈnʉ́ˈˋ e lɨɨng˜ eeˋ nijmɨˈǿøngˋnaˈre cateáˋ, jo̱baˈ jmɨˈǿøngˋnaˈr jóng. 	 Als iemand u iets vraagt, geef het hem. En als iemand iets van u wil lenen, weiger het dan niet.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ caguiaangˉguɨ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ na fɨˊ Tiatira; i̱i̱ˋ i̱ jaˋ mɨˊ casíngˈˋ yaang˜ fɨˊ gaˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ gaˋ do o̱ˈguɨ mɨˊ cajmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e féˈˋ dseaˋ e lɨ́ɨˊ júuˆ nʉʉˋ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás, jo̱baˈ lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e joˋ nicuǿˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ ta˜ iiˋ e jiéˈˋguɨ. 	 Maar gelukkig zijn er in Thyatira nog mensen die deze verderfelijke leer niet volgen, die niet de zogenaamde diepten van satan hebben leren kennen. Van u vraag Ik niets meer


Co̱ˈ jaléˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ laˈeáangˊ e júuˆ tɨguaˇ laˈuii˜ do e cacuøˈˊ dseaˋ do lamɨ˜ jéengˊguɨ do, dsʉˈ e jo̱ quiʉˈˊ ta˜ jí̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jmóobˋ dseaˋ, faˈ jaléˈˋ e gøˈˊ dseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e ɨ̱́ˈˋ dseaˋ o̱si jaléˈˋ e jiéˈˋguɨ é, e laco̱ˈ nilɨguiʉ́ˉ dsíiˊ dseaˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; jo̱ dsʉˈ jaléˈˋ e jo̱ íingˆ ta˜ jí̱i̱ˈ˜ cartɨˊ mɨ˜ nicuǿˉ Fidiéeˇ e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ do. 	 Het ging alleen om bepaalde gebruiken: Wat men wel en niet mocht eten en drinken, waarom en hoe men zich moest wassen. De mensen moesten zich eraan houden zolang Christus nog niet met Gods nieuwe, betere verbond was gekomen.


Dsʉˈ jneaa˜aaˈ nɨne˜baaˈ røøˋ e jaˋ íngˈˋ Fidiéeˇ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e jmitir˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, co̱ˈ nɨne˜baaˈ e jí̱i̱ˈ˜ e jáangˈ˜ yee˜naaˈ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáamˉ, lajo̱baˈ íngˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e jaˋ dseeˉ røøˉnaaˈ fɨˊ quinirˇ. Co̱ˈ Fidiéeˇ jíñˈˉ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do dsʉˈ uíiˈ˜ e jmitir˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜. 	 Toch weten wij, als Joodse christenen, dat niemand recht voor God kan staan door zich aan de Joodse wetten te houden, maar alleen door in Jezus Christus te geloven. Ook wij konden alleen door het geloof in Christus Jezus recht voor God komen te staan en niet door de wet te houden. Het is uitgesloten dat iemand het met God in orde kan maken door alleen de wet te gehoorzamen.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ fiir˜ do: “ˈNʉbˋ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ guiúngˉ cajo̱, co̱ˈ tɨɨmˋbaˈ jméeˈˆ ta˜ røøˋ có̱o̱ˈ˜ capíˈˆ cuuˉ, jo̱baˈ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e seaˋ quiéˉe e nicuǿøˆø ˈnʉˋ e nineˈˉ níˈˆ, jo̱ lana røøbˋ nijmiˈiáangˋ dsiˋnaaˈ náng.” 	 'Prima,' zei de heer, 'Je bent een goede en betrouwbare knecht. Je hebt dit kleine bedrag goed beheerd en daarom zal ik je nu veel verantwoordelijkheid geven. Ook jij mag delen in mijn vreugde.'


Jo̱ e jmɨɨ˜ laˈuii˜ quiáˈˉ semaan˜ caseángˈˊ rúˈˋnaaˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e quiáˈˉ niquiee˜naaˈ iˋnaaˈ co̱lɨɨng˜ e laco̱ˈ jmiguiéngˈˊ dsiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ lajeeˇ jo̱ caféˈˋ Paaˉ güɨ́ˉ quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ i̱ caseángˈˊ e uǿøˋ do. Jo̱ co̱ˈ iuungˉ Paaˉ fɨˊ e nigüɨˈɨ́ɨˊbre mɨ˜ nijneáˋ e uǿøˋ jo̱, jo̱baˈ cueebˋ júuˆ quiáˈrˉ cajméerˋ cartɨˊ uǿøˋ guienʉ́ʉbˊ. 	 Toen wij 's zondags bijeen waren voor de maaltijd van de Here, sprak Paulus de christenen toe. Omdat hij de volgende morgen wilde vertrekken, ging hij door tot middernacht.


Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨ˜ na e nigüeábˋ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ nɨñíingˋnaˈ e Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ jo̱ dseaˋ jiémˈˋ niñíingˋ e jo̱, co̱ˈ íˋbingˈ jáˈˉ nilíingˋ jo̱guɨ niˈérˉ røøˋ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do. 	 Wat Ik wil zeggen, is dit: God zal Zijn Koninkrijk bij u weghalen en het geven aan een volk dat Hem geeft wat Hem toekomt.


Jo̱guɨ song jminíˈˆ nijméˉ e niténˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ jmeángˉguɨ quíiˈˉ e niguíˆbaˈ jo̱ nigüɨbiˈˊ cartɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ. Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˈˉ e niguønˈˆ fɨˊ lɨ˜ guiʉ́ˉ e co̱o̱ˋ jminíˈˆ e laco̱ˈguɨ niguønˈˆ có̱o̱ˈ˜ lajɨˋ tú̱ˉ jminíˈˆ fɨˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ. 	 En als uw oog u tot slechte daden verleidt, ruk het dan uit en gooi het weg. Het is beter met één oog het eeuwige leven binnen te gaan, dan met twee ogen in het eeuwige vuur te worden gegooid.


’Jo̱ nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ júuˆ e huɨ́ɨngˊjiʉ ngángˈˋnaˈ, jo̱ dsʉˈ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́bˉ íˈˋ e joˋ nifǿngˈˆguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ jo̱, co̱ˈ ie˜ jo̱ dseángˈˉ condséebˊ nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 Ik heb tot nu toe veel beeldspraak gebruikt, maar er komt een moment dat dat niet meer nodig is. Dan kan Ik u zonder beperking over de Vader vertellen.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ sɨ́ɨiñˋ e jo̱, jo̱ cangolíimˋtu̱r lajɨˋ gaaiñˋ do fɨˊ Nazaret. Jo̱ dsíngˈˉ guiúngˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ sejmiirˋ, jo̱ dsíngˈˉ nʉ́ʉˈr˜ cajo̱. Jo̱ eáamˊ iáangˋ dsíiˊ niquiáˈrˆ mɨ˜ caˈɨ́ɨˉ dsíirˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e cangojéeˊ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 Hij ging met hen naar Nazareth terug en was gehoorzaam. Zijn moeder dacht veel over deze dingen na en nam alles goed in zich op.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ éeˋ dseeˉ e jaˋ mɨˊ calɨcuíirˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜, jo̱baˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e júuiñˉ jaˋ niˈɨ́ɨˉ íˈˋ quiáˈrˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do; jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ éeˋ dseeˉ nañiˊ faˈ nɨcuíiˋbre jial féˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱baˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e júuiñˉ, có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ dob niˈɨ́ɨˉ íˈˋ quiáˈrˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. 	 De mensen die de wet van God niet kennen, gaan verloren zonder dat er naar de wet verwezen wordt. En de mensen die de wet van God wel kennen, worden door de wet veroordeeld.


Jo̱ nañiˊ faˈ e jiˋ e casɨ́ɨnˉn quíiˉnaˈ do lamɨ˜ jéengˊguɨ cajméeˋ e calɨ́ngˉnaˈ fɨˈíˆ, jo̱ dsʉˈ jaˋ jóˈˋ dsiiˉ lana uíiˈ˜ e cajméˉe lajo̱. Jo̱ cajobˈˆ dsiiˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e huǿømˉjiʉ cajmeeˇnaˈ fɨˈíˆ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ do. 	 Ik heb geen spijt dat ik u met mijn brief verdriet heb gedaan, al had ik dat eerst wel. Dat verdriet heeft gelukkig niet lang geduurd.


Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ jmérˉ, co̱ˈ lajo̱b ta˜ cagáˉ jnea˜ cajo̱, jnea˜ dseaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; co̱ˈ jnea˜ jaˋ cagáˉa faˈ e jmóoˋ dseaˋ ta˜ fɨˊ quiniiˉ, co̱ˈ jnea˜ cagáˉa e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜o̱ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jo̱guɨ e laco̱ˈ nijáangˈ˜ ˈñiáˈˋa e nijúunˉn e laco̱ˈ nileángˋ fɨ́ɨngˊ dseaˋ jmɨgüíˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Want zelfs Ik, de Mensenzoon, ben niet gekomen om Mij te laten dienen. Nee, Ik ben gekomen om te dienen en mijn leven te geven als losgeld voor velen."


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ i̱ Jesús dob dseaˋ cuǿøngˋ nileáiñˉ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉnaaˈ, co̱ˈ joˋ i̱ seengˋ i̱ jiéngˈˋguɨ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ faˈ e nɨcacuǿøngˋ Fidiéeˇ i̱ nileángˉ jneaa˜aaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Er is bij niemand anders redding te vinden; Hij is de Enige, door wie de mensen gered kunnen worden."


Jo̱ lajo̱baˈ catǿmˈˋ i̱ jóˈˋ guiéˉ mogui˜ do, jo̱ íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ, jo̱ siiˋbɨreˈ Satanás cajo̱, jo̱ íbˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jmɨgǿøngˋ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ tɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ cabiing˜neˈ cartɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles i̱ ˈlɨngˈˆ quiáaˉreˈ. 	 Zij werden uit de hemel weggejaagd. De grote draak, de oude slang (ook wel duivel of satan genoemd) die alle mensen ter wereld verleidt, is met zijn engelen op de aarde gegooid.


Jo̱guɨ jmeeˉ téˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e dsingɨ́ɨnˈˉ uíiˈ˜ e lɨnˈˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jaangˋ ˈléeˉ téˈrˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨiñˉ. 	 Neem, als een goed soldaat van Jezus Christus, je deel van het lijden op je, net als ik.


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ Lucasbingˈ i̱ táangˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ la lana. Jo̱guɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e nigüɨ́ˈnémˈˊbaˈ Marcos jo̱ nijǿømˆbaˈr fɨˊ la mɨ˜ niñiˈˊ, dsʉco̱ˈ lɨɨm˜ eeˋ ta˜ nilɨˈíiñˆ quiéˉe có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jmóoˋo fɨˊ la. 	 Alleen Lukas is nog bij mij. Als je komt, breng dan Markus mee, want ik heb hem nodig.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ cajalíingˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús catɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea cangolíimˆbre cajo̱, jo̱baˈ cangáˉbre jie˜ lɨ˜ caˈángˉ Jesús jo̱guɨ jial caquieeˋ dseaˋ do dsíiˊ e tooˋ do. 	 De vrouwen die met Jezus uit Galilea waren meegekomen, gingen mee naar het graf en zagen hoe het lichaam erin werd gelegd.


Jo̱ laˈuii˜ cangojgeáaiñˆ dseaˋ do fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ jmidseaˋ i̱ siiˋ Anás, co̱ˈ íˋ nilɨ́ɨiñˊ ngoo˜ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ i̱ siiˋ Caifás ie˜ jo̱, jo̱ i̱ Caifás do lɨ́ɨiñˊ jmidseaˋ laniingˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel ie˜ ji̱i̱ˋ jo̱. 	 Zij boeiden Hem en brachten Hem eerst bij Annas, de schoonvader van Kajafas, de hogepriester van dat jaar.


Jo̱ e jábˈˉ e eáangˊ jmɨ́ɨˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ dsʉˈ jmooˋbaˈ téˈˋnaˈ e iáangˋ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ røøˋ líˈˆ, 	 U bent immers zo verstandig dat u het onverstand van anderen verdraagt?


Jo̱ i̱ Juan do niˈíñˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ laco̱ˈ caˈíngˈˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ calɨˈgøngˈˊ eáangˊ i̱ calɨsíˋ Líiˆ, jaangˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. Jo̱baˈ i̱ Juan na niguiárˉ júuˆ mɨ˜ nɨjaquiéengˊ e nijáaˊ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ røøbˋ nisɨ́ngˆtu̱ jaléngˈˋ jó̱o̱ˊ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ sejmiirˋ, jo̱guɨ e laco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ joˋ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ mɨ˜ ninúrˉ jaléˈˋ júuˆ e niguiáˉ i̱ dseaˋ íˋ. Jo̱ lajo̱baˈ nijmérˉ e niguiéngˉ guiʉ́ˉ yaang˜ dseaˋ e nijmicuíiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Hij zal een bijzondere man zijn, met dezelfde geest en kracht als de profeet Elia. Hij mag de mensen erop voorbereiden dat de Christus komt. Hij zal hun leren God lief te hebben zoals hun voorouders deden en te leven zoals God het wil."


Jo̱baˈ fáˈˋa: I̱i̱ˋ jaléngˈˋ dseaˋ dsi˜ logua˜, güɨnúˆbre lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e jíngˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ lajɨˋ guiéˉ ˈléˈˋ dseaˋ quiéˉe: Jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nitéˈˋ líˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ jo̱guɨ jaˋ nitiúuiñˉ jnea˜, jo̱baˈ nicuǿøˆbaare e nidǿˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ e seaˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ e cuøˊ e seengˋ dseaˋ lata˜ e siˈˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ.” 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal Ik te eten geven van de levensboom die in de tuin van God staat.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ tó̱o̱ˋ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ dsʉˈ jmiti˜bre e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱baˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ cuøˊ li˜ e jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel, ooˉbaˈ dseeˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Co̱ˈ nañiˊ faˈ nɨcató̱bˉ e li˜ do fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ jo̱guɨ e seabˋ quíiˉnaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, dsʉˈ jaˋ jmitíˆnaˈ laco̱ˈ féˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Zij die niet van geboorte Jood zijn, maar wel de wet van God naleven, zullen u (die de wet kent, maar niet houdt) veroordelen.


Dsʉco̱ˈ song gøˈrˊ jo̱guɨ ɨ̱́ˈrˋ e jo̱ e jaˋ ɨˊ dsíirˊ e˜ guǿngˈˋ e calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táangˋ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lɨco̱ˈ ˈnóorˋ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ írˋ iihuɨ́ɨˊ. 	 Want wie eet en drinkt zonder rekening te houden met de diepe betekenis van deze maaltijd, haalt Gods oordeel over zich.


Jo̱ uíiˈ˜ jaléˈˋ e na jaˋ cuǿøngˋ líˋ feˇeeˈ faˈ e Fidiéeˇ jaˋ ɨ́ɨrˋ íˈˋ røøˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, ¡co̱ˈ dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱! 	 Is God dan onrechtvaardig? Geen sprake van!


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiébˉ Jesús fɨˊ Jericó. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ɨiñˊ jee˜ fɨɨˋ, dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ caseáiñˈˊ. 	 Jezus kwam in Jericho, maar bleef er niet. Hij trok meteen verder.


Jo̱ co̱o̱ˋ uǿøˋ, mɨ˜ cangɨ́ˋ tú̱ˉ semaan˜ e téeˈ˜naaˈ fɨˊ lado, jo̱ caguiéˉnaaˈ fɨˊ jmɨñíˈˆ lɨ˜ siiˋ Adriático; jo̱ dseángˈˉ lamɨ˜ ró̱o̱ˉbɨ jmɨɨˋ, jo̱baˈ fɨˊ la fɨˊ nab dséeˊ móoˊ lɨ˜ téeˈ˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ e guíˋ e íiˊ do. Jo̱ uǿøˋ guienʉ́ʉˊ quiáˈˉ e jmɨɨ˜ jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ quie̱ˊ e móoˊ do e nɨjaquiéemˊ nitɨ́ngˈˋnaaˈ uǿˉ quiʉ̱́ˋ. 	 Wij dreven inmiddels al veertien dagen rond op de Middellandse Zee. Omstreeks middernacht meende de bemanning in de verte een branding te horen. Daar zou dus land kunnen zijn.


—Jaangˋ dseañʉˈˋ cangórˉ cangobíirˇ mɨjú̱ˋ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ nɨcajɨ́ɨrˉ. Jo̱ mɨ˜ cabírˋ e mɨjú̱ˋ do, seaˋ e cajiʉ́ˈˋ lɨ˜ ngɨ́ɨngˊ fɨˊ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseaˋ, casoˈømˈˊbre jaléˈˋ e mɨjú̱ˋ do, jo̱ e lɨɨng˜guɨ cagǿˈˋ ta̱ˊ cajo̱. 	 "Een boer ging naar zijn land om graan te zaaien. Bij het uitstrooien viel wat zaad op een pad, waar het werd vertrapt. De vogels kwamen het oppikken.


Jo̱ jaˋ eeˋ lɨ́ɨˊ e nisɨˈíingˆ e niˈíingˉ ngúuˊ táangˋnaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijúungˉnaˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ, dsʉco̱ˈ seemˋ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ seemˋ jmɨguíˋ quíiˉnaˈ cajo̱. Jo̱ lɨ́ɨˊ lajo̱ uíiˈ˜ e nɨcaˈímˈˋ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 Door de zonde is uw lichaam onderworpen aan de dood. Maar als Christus in u woont, is uw geest levend omdat God u als rechtvaardig beschouwt.


Jo̱ dsifɨˊ ladob canaangˋ i̱ dseaˋ gángˉ do sɨ́ˈˋ rúiñˈˋ: —Lado ˈmɨ́ɨˉ, lajeeˇ téeˈˇnaaˈ fɨˊ, dsíngˈˉ calɨˈiáangˋ dsiˋnaaˈ mɨ˜ cajmeaˈrˊ jneaa˜aaˈ júuˆ jaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈrˉ, dseaˋ lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ, ¿jáˆ jáˈˉ? 	 Ze zeiden tegen elkaar: "Weet je nog hoe diep we in ons hart geraakt werden, toen Hij met ons liep te praten en ons een glasheldere uitleg gaf over wat in de Boeken staat?


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e casɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ do røøˋ lado, jo̱ caguíimˋbre i̱ sɨmingˈˋ do jee˜ e uǿˉ e lɨ˜ sɨjnea˜ e huɨ̱ɨ̱ˋ huɨɨngˋ jǿˈˆ do jo̱ fɨˊ jo̱b cajngangˈˊneiñˈ. Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e jmóoˋ Jesús e júuˆ na, jo̱ cajmɨngɨˈrˊ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala jo̱ cajíñˈˉ: —¿E˜ lɨ́ɨngˉnaˈ e nijméˉ i̱ dseaˋ fii˜ e uǿˉ do mɨ˜ nilɨñirˊ e nɨcajngamˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do jó̱o̱rˊ? 	 dan is het land van ons.' Ze sloegen hem het erf af en vermoordden hem.


Jo̱guɨ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsiˋbaa, e jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ eáamˊ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱guɨ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e dsingɨ́ɨnˉn fɨˊ la, eáamˊ jmiˈiáangˋ dsiiˉ jo̱guɨ cuǿøˉ bíˋ ˈñiáˈˋa. 	 Ik heb het volste vertrouwen in u en ben trots op u. U hebt mij bijzonder bemoedigd. Ondanks al mijn moeilijkheden hebt u mij blij gemaakt.


Dsʉˈ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caˈnɨ́ɨiñˋ dseaˋ do, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e cuuˉ e calɨ́ˈrˉ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e ˈlɨˈˆ e cajméerˋ do, calárˉ co̱o̱ˋ uǿˉ, jo̱ fɨˊ jo̱b caˈɨ́ngˈˋ ˈñiaˈrˊ jo̱ cajngangˈˊ ˈñiaˈrˊ, jo̱ e fɨˊ ni˜ uǿˉ dob catǿiñˈˋ jo̱ cajnáˈˉ moguir˜ jo̱guɨ tuˈrˊ caˈguɨɨbˋ jo̱ cajúmˉbre. 	 Met het geld dat hij voor zijn verraad had gekregen, werd een stuk grond gekocht. Zelf viel hij languit voorover en zijn buik scheurde open en al zijn ingewanden kwamen eruit.


Jo̱ féˈˋnaaˈ e juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ téˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ e caˈíñˈˋ do. Jo̱ nɨcanʉ́ʉbˉ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ jaléˈˋ júuˆ e caféˈˋ dseaˋ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ calɨsíˋ Job i̱ calɨséngˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, co̱ˈ ie˜ jo̱ i̱ dseaˋ íˋ eáamˊ calɨféngˈˊ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e cangárˉ. Jo̱guɨ ñíˆbɨ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ cajo̱ jial cajmɨcó̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ e niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quiáˈrˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ jaléˈˋ e jo̱; co̱ˈ eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jo̱guɨ eáamˊ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ cajo̱. 	 Wij noemen hen gelukkig, omdat zij dwars door alles heen de Here trouw gebleven zijn. Denk maar eens aan Job, die het niet opgaf. U weet hoe het met hem afliep. Daaruit blijkt dat de Here liefdevol en goed is en vol medeleven Zijn hulp geeft.


Jo̱ mɨ˜ caseángˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱ lalab cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —ˈNʉ́ˈˋ cañijéengˋnaˈ i̱ dseañʉˈˋ la fɨˊ la e jmooˋnaˈ dseeˉ quiáˈrˉ e ngɨrˊ jmiguíiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ; jo̱ jnea˜ nɨcajmɨngɨ́ɨˈrˇ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ fɨˊ quiníˆ ˈnʉ́ˈˋ lajaléngˈˋnaˈ na, jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ jaˋ mɨˊ cadséˈˋe e røøiñˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e ˈnɨ́ɨngˊnaˈre. 	 "U hebt deze Man bij mij gebracht op beschuldiging van opruiende aktiviteiten tegen de staat. Ik heb Hem daarover duidelijk ondervraagd en ben tot de conclusie gekomen dat Hij onschuldig is.


Jo̱guɨ ñiˋbɨ́ɨ guiʉ́ˉ cajo̱ e contøømˉ jáˈˉ nuuˋ ˈnʉˋ júuˆ quiéˉe, jo̱ dsʉˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ la jmɨɨ˜ na nijáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e ˈnʉbˋ dseaˋ casíinˈˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Ik weet dat U Mij altijd hoort, maar Ik wil graag dat de mensen hier zullen geloven dat U Mij gestuurd hebt. Daarom zeg Ik dit."


dsʉco̱ˈ jnea˜ jo̱guɨ Apolos jo̱guɨ Tʉ́ˆ jo̱guɨ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ jo̱guɨ e seengˋnaˈ o̱si e nijúungˉnaˈ é, jo̱guɨ lajeeˇ lana o̱si lɨ˜ dséˆguɨ é dseángˈˉ e quíibˉ ˈnʉ́ˈˋ lajaléˈˋ e jo̱. 	 Of het nu om Paulus, Apollos of Petrus gaat; of om de wereld, het leven en de dood; of om heden of toekomst: Alles ligt vast in Gods hand en is van u.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcacuøngˈˊ Fidiéeˇ jnea˜, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ íˋ ímˈˋbre jnea˜; jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ niˈíimˈ˜baare cajo̱. 	 Alle mensen die de Vader Mij geeft, zullen naar Mij toekomen. En als iemand bij Mij komt, zal Ik hem nooit wegsturen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, caguiáˆbaaˈ guiʉ́ˉ quíˉnaaˈ, jo̱ cangóˉbaaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Paaˉ fɨˊ Jerusalén. 	 Niet lang daarna maakten wij ons klaar en vertrokken naar Jeruzalem.


Co̱ˈ e lajo̱baˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ mɨ˜ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lala: Jnea˜ niquiee˜e co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ quiáˈˉ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ ˈñʉ́ʉˊ fɨˊ Sión jo̱guɨ e cu̱u̱˜ jo̱b e nɨsɨguóˈˋ quiéˉe jo̱guɨ eáamˊ quíingˊ cajo̱; jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ nilɨgøøiñˋ có̱o̱ˈ˜ e jo̱, co̱ˈ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ lɨ́ɨngˊ lafaˈ e cu̱u̱˜ do. 	 In de Boeken staat het zo: "Ik heb een kostbare steen uitgekozen, die Ik in Sion neerleg en waarop mijn huis gebouwd zal worden. Wie vol vertrouwen op hem bouwt, zal niet bedrogen uitkomen." (A)


Jo̱ malɨɨ˜guɨ lajo̱, mɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ gángˉ do e fɨɨˋ lɨ˜ ngolíiñˉ do, jo̱ cajméeˋ Jesús e lafaˈ e ngóoˊbɨr tɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆguɨ, 	 Ondertussen waren ze bijna bij het dorp gekomen waar ze moesten zijn.


Jo̱ mɨ˜ cajméˈˉe e jiˋ laˈuii˜ do quíiˉnaˈ, eáamˊ guiing˜ dsiiˉ uii˜ quíiˉnaˈ jo̱guɨ jmóoˋbaa fɨˈíˆ cajo̱, co̱ˈ jɨˋguɨ cartɨˊ quɨ́ˈˉbaa. Jo̱ dsʉˈ jaˋ cajméˈˉe e jiˋ do quíiˉnaˈ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijmijiuungˇ óoˊnaˈ, dsʉco̱ˈ cajméˈˉe e jiˋ do e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨñíˆnaˈ jial tíiˊ eáangˊ ˈneáanˋn ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik vond het vreselijk die brief te schrijven! Mijn hart brak en ik huilde van verdriet. Ik wilde u helemaal geen pijn doen, maar ik wilde u wel laten weten hoeveel ik van u houd.


Jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo cajmɨngɨ́ˈrˉ Jesús lala: —Janúˈˋ, ¿jialɨˈˊ jmóoˋ dseaˋ quíiˈˉ lana?, co̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ jméˉ dseaˋ Israel e lana mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ. 	 Een paar Farizeeërs zeiden tegen Jezus: "Waarom zegt U daar niets van? U weet toch dat het vandaag sabbat is? Het is een rustdag. Wat zij doen, is verboden."


Dsʉˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ, e lajɨɨmˋ dseaˋ jmɨgüíˋ dseángˈˉ jmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱baˈ Fidiéebˇ nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cajángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ júuˆ cacuørˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Co̱ˈ lajo̱b júuˆ cajmɨrǿˋ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ ie˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nicuǿˈrˉ Moi˜ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Want volgens de Boeken zitten alle mensen in de macht van de zonde. De enige manier om aan de macht van de zonde te ontkomen is: op Jezus Christus te vertrouwen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, fɨˊ quiáˈˉ Leví cajméerˋ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ feˈˋ e quiáˈˉ e jmɨˈgórˋ Jesús, jo̱guɨ catǿˈrˉ jaléngˈˋguɨ nodsicuuˉ i̱ cuíiñˋ e cagǿˈrˋ co̱lɨɨng˜, jo̱guɨ fɨ́ɨmˊbɨ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ caseángˈˊ fɨˊ jo̱ ie˜ jo̱. 	 Enige tijd later organiseerde Levi een grote feestmaaltijd ter ere van Jezus. Onder de genodigden waren ook veel tolontvangers.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e casɨ́ɨngˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ Tʉ́ˆ Simón do, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉguɨr i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Jaˋ jmáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˈíˆ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jáˈˉ nɨcalɨ́ngˉnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jaˋ jmitúngˆ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe, co̱ˈ ˈnéˉ e jábˈˉ nilíingˋnaˈ cajo̱. 	 "Laat uw hart niet bezwaard worden. Vertrouw op God en vertrouw ook op Mij.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, cajmijnéemˋ ˈñiaˈˊ Jesús fɨˊ quiniˇ gángˉ lajeeˇ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lajeeˇ ngolíiñˉ e teáaiñˈ˜ fɨˊ fɨˊ jee˜ móˈˋ. 	 Later liepen twee van hen naar het land. Onderweg zagen zij Jezus, maar zij herkenden Hem niet omdat Hij er anders uitzag.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ lala: —Song jaangˋ dseañʉˈˋ catiúuiñˉ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ jo̱ nicúngˈˋtu̱r guóorˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ dseamɨ́ˋ i̱ jiéngˈˋ, jo̱baˈ ˈléeˊbre jóng fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, co̱ˈ dseebˉ éerˋ. Jo̱guɨ i̱ dseañʉˈˋ i̱ cúngˈˋ guooˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ catiúungˉ dseañʉˈˋ quiáˈˉ, jo̱baˈ ˈléeˊbre cajo̱, co̱ˈ dseebˉ éerˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Wie van zijn vrouw scheidt en met een ander trouwt, pleegt overspel. En wie met een gescheiden vrouw trouwt, pleegt ook overspel.


Jo̱ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ Tʉ́ˆ Simón do lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jmóorˋ júuˆ jial nijúungˉ dseaˋ do mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱, jo̱guɨ nidsingɨ́ɨiñˈˉ do lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijmɨˈgóˋ dseaˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ e ˈmóˉ quiáˈrˉ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ Tʉ́ˆ Simón: —¡Jaˋ güɨhuíinˈˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜! 	 Daarmee gaf Hij aan hoe Petrus tot eer van God zou sterven. Jezus zei nog eens nadrukkelijk tegen Petrus dat hij Hem moest volgen.


Jo̱ mɨ˜ nigüéengˉ íˋ, jo̱guɨb nijmɨtar˜ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ jo̱guɨ jial lɨ́ɨˊ e seengˋ dseaˋ e jaˋ éerˋ dseeˉ, jo̱guɨ cajo̱ jial ɨ́ɨˋ Fidiéeˇ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. 	 Als mijn Plaatsvervanger komt, zal Hij de mensen in de wereld overtuigen van zonde, rechtvaardigheid en oordeel.


jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jnea˜: “Cornelio, nɨcanúubˉ Fidiéeˇ jaléˈˋ júuˆ quíiˈˉ, jo̱guɨ nɨcalɨñiˊbre jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajmeeˈˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ seaˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ. 	 Ineens stond er een man voor me, met schitterend witte kleren aan. 'Cornelius', zei hij, 'God heeft uw gebeden gehoord en Hij is niet vergeten wat u voor de armen hebt gedaan.


Jo̱ song jmiˈneáamˋ rúˈˋnaaˈ, jo̱baˈ dseángˈˉ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ nɨne˜naaˈ røøˋ e joˋ ɨˈˋ lɨ́ɨˉnaaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do, co̱ˈ jmiˈneáamˋ rúˈˋnaaˈ. 	 Daaraan kunnen wij weten of de waarheid onze vader is. Dan zullen wij niet bang voor God hoeven te zijn.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseañʉˈˋ do lado, eáamˊ fɨˈíˆ calɨ́iñˉ; jo̱ joˋ iáangˋ dsíirˊ cangáiñˈˉ fɨˊ quiáˈrˉ, co̱ˈ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ eáamˊ seaˋ cuuˉ. 	 Het gezicht van de man betrok. Verdrietig ging hij weg, want hij was erg rijk.


Jo̱ ˈnʉ́bˈˋ nɨñíˆnaˈ guiʉ́ˉ e cajáˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e cajaˈíiñˇ dseeˉ quíˉbaaˈ, jo̱ dseaˋ íbˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ. 	 U weet dat de Zoon van God mens geworden is om onze zonden te kunnen wegnemen. En Hij kon dat omdat Hij nooit gezondigd heeft.


Co̱ˈ e la lɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ íñˈˋ iihuɨ́ɨˊ lajeeˇ dseaˋ jmohuɨ́ɨˊ quiáˈrˉ e lɨseengˋ jiuung˜ quiáˈrˉ; jo̱ dsʉˈ dsifɨˊ mɨ˜ calɨséngˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do quiáˈrˉ, jo̱baˈ íimˉ dsíirˊ lají̱i̱ˈ˜ e iihuɨ́ɨˊ e caˈíñˈˋ do, co̱ˈ eáamˊ jmiˈiáangˋ dsíirˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨcalɨséngˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do quiáˈrˉ. 	 Net als bij een zwangere vrouw die moet bevallen. Tijdens de geboorte heeft zij veel pijn. Maar als het voorbij is, denkt zij niet meer aan de pijn en de moeite, zo blij en gelukkig is zij met haar kind.


Jo̱ calɨsémˋbɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ ie˜ jo̱ e laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cangábˉtu̱r e cají̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e nɨcajúiñˉ. Jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉFidiéeˇ do caˈímˈˋbre iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ cartɨˊ cajúiñˉ, co̱ˈ cajmeáangˋguɨ quiáˈrˉ e cajúiñˉ e laco̱ˈguɨ e nileáiñˋ ni˜ ˈmóˉ fɨng catʉ́rˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ calɨlíˈˆbre e guiʉ́ˉguɨb nidsijéeˊ quiáˈrˉ mɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Vrouwen kregen hun geliefden uit de dood terug. Anderen die op God vertrouwden, werden doodgeslagen; zij wilden liever sterven dan God de rug toekeren, omdat zij wisten later een beter leven te krijgen.


Jo̱guɨ jmiˈiáamˋ dsiiˉ cajo̱ uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jaˋ quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ jmee˜e ˈñiáˈˋa do, jo̱guɨ lajo̱b lɨ́ɨnˊn cajo̱ mɨ˜ jmineangˈˆ dseaˋ jnea˜, jo̱guɨ mɨ˜ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ seaˋ jaléˈˋ e ˈnéˉe, jo̱guɨ mɨ˜ jmángˈˋ dseaˋ jnea˜ gaˋ, jo̱guɨ mɨ˜ dsijéeˊ huɨ́ɨngˊ quiéˉe; jo̱ dsʉˈ lɨˈiáangˋ dsiiˉ mɨ˜ dsingɨ́ɨnˉn jaléˈˋ e na dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨnˊn dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉco̱ˈ mɨ˜ líˈˆi e eáangˊguɨ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jmeeˉ ˈñiáˈˋa, jo̱baˈ eáangˊguɨ quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e jmóoˋo. 	 Daarom kan ik zelfs blij zijn over zwakheden, beledigingen, noodsituaties, vervolgingen en moeilijkheden, die ik terwille van Christus moet verdragen. Want als ik zwak ben, ben ik pas sterk.


Jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ féˈrˋ guiʉ́ˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Demetrio do, jo̱ la quie̱ˊguɨ jaléˈˋ e jmóorˋ do féˈˋ guiʉ́ˉ uii˜ quiáˈrˉ. Jo̱guɨ lajɨɨbˋ jneaˈˆ féˈˋnaaˈ guiʉ́ˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ cajo̱, jo̱guɨ ˈnʉˋ ñíˆbaˈ e jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ féˈˋnaaˈ contøøngˉ. 	 Iedereen spreekt goed van Demetrius en dat is terecht! Wij kunnen ons daar van harte bij aansluiten; en u weet dat wij de waarheid spreken.


Jo̱ lajo̱b nicajméeˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lana, jo̱ dsʉˈ calɨ́ˉ lajo̱ cajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lana nilíˋ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel, jo̱guɨ calɨ́ˉ lajo̱ cajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lajo̱ nilíˋ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel do. 	 Nu zijn zij het dus die zich tegen God verzetten, terwijl u genade hebt gekregen. Maar de bedoeling daarvan is dat zij ook genade zullen krijgen.


Jo̱ eebˋ e jmɨɨ˜ laˈuii˜ quiáˈˉ semaan˜ cangolíiñˆ fɨˊ lɨ˜ caˈángˉ Jesús, jo̱ caguilíiñˉ e lɨco̱ˈ nɨcaguáˈˉ ieeˋ, 	 Op zondagmorgen, bij het opgaan van de zon, gingen zij naar het graf.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ i̱ eˊ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ do lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ dseaˋ i̱ jaˋ ta˜ íingˆ, co̱ˈ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ co̱o̱ˋ ojmɨ́ˆ lɨ˜ jaˋ a˜ jmɨɨˋ, o̱si lafaˈ jníiˊ e dsiguíingˉ có̱o̱ˈ˜ guíˋ e jaˋ quie̱ˊ jmɨ́ɨˊ é; jo̱ Fidiéeˇbingˈ cacuøˊ e nɨsɨˈíingˆ i̱ dseaˋ do dseángˈˉ e nidsilíiñˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ lata˜. 	 Deze mensen zijn net opgedroogde bronnen; zij beloven veel, maar geven weinig. Zij zijn net wolken die door de wind worden voortgejaagd. Wat hun te wachten staat, is de zwarte duisternis.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ ɨrˊ e jiˋ do, jo̱ cajmɨngɨ́ɨˋ i̱ dseata˜ do cajmɨngɨˈrˊ Lii˜ jo̱ cajíñˈˉ: —Jmeeˉ uii˜ diée˜, jméeˈ˜ jnea˜ júuˆ i̱˜ cuaiñ˜ quiáˈˉ féˈˋ i̱ Saíiˆ do e fɨˊ ni˜ jiˋ la. ¿Su quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ o̱faˈ quiáˈˉ i̱ jiémˈˋ é? 	 De Ethiopiër vroeg aan Filippus: "Heeft Jesaja het hier over zichzelf of over iemand anders?"


’Jo̱ co̱ˈ lajo̱b nilíˋ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e dsíngˈˉ ˈnéˉ ñiing˜ óoˊnaˈ jo̱ jaˋ cuǿˈˆ fɨˊ yaang˜naˈ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ e nirǿngˋnaˈ dseeˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ jaˋ jmooˋnaˈ ta˜ ɨ̱́ˈˋ méeˊ o̱ˈguɨ ngɨ́ˆnaˈ e eáangˊguɨ guiing˜ óoˊnaˈ jial nilɨseengˋnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nidsingɨ́ɨngˉnaˈ la dsingɨ́ɨngˉ jaangˋ nóoˊ i̱ guiéeˊ lɨ˜ ró̱o̱ˋ co̱o̱ˋ leáˋ. Co̱ˈ jalébˈˋ e jo̱ nilíˋ mɨ˜ niguiéeˊ e jmɨɨ˜ jo̱ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Pas op! Laat je niet door mijn plotselinge komst overrompelen; laat je niet bedwelmen door allerlei uitspattingen en door te veel te drinken;


Jo̱ lajeeˇ jo̱ ngóoˊ lɨfɨ́ɨmˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ, do dseañʉˈˋ jo̱guɨ dseamɨ́ˋ. 	 Het aantal gelovigen bleef echter groeien. Talloze mannen en vrouwen gingen in de Here geloven.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ i̱ dseañʉˈˋ laˈuii˜ i̱ calɨsíˋ Adán, có̱o̱ˈ˜ guóoˈ˜baˈ cajmeáangˋ Fidiéeˇ írˋ, co̱ˈ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ calɨséiñˋ. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ cøøngˋguɨ do, fɨˊ ñifɨ́bˉ lɨ˜ jáaˊ íˋ. 	 Adam, de eerste mens, werd uit stof van de aarde gemaakt. Christus, de tweede mens, kwam uit de hemel.


Jo̱guɨ casɨ́ˈˉbɨ Fidiéeˇ i̱ Abraham do e jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ nidsilíiñˉ e nigüeárˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ fɨɨˋ jiéˈˋ fɨˊ co̱o̱ˋ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ e néeˊ huí̱i̱ˉ. Jo̱ fɨˊ jo̱b nijméiñˈˉ do ta˜ laco̱ˈ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ jo̱guɨ gabˋ nidsingɨ́ɨiñˉ do lajeeˇ quiʉ̱́ˋ ciento ji̱i̱ˋ. 	 God zei: 'Uw nakomelingen zullen tijdelijk in een vreemd land wonen. Zij zullen daar 400 jaar slaven zijn en slecht behandeld worden.


lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ e júuˆ la: Jmijnéeˋ aˈˊ, ˈnʉˋ dseaˋ lafaˈ güɨɨnˈˋ uíiˈ˜ dseeˉ quíiˈˉ, jo̱ güɨjí̱ˈˊtu̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱ lajo̱baˈ dseaˋ do nijmérˉ e nilɨseenˈˋ fɨˊ lɨ˜ jneáˋ jɨr˜. 	 Zo staat het ook in de Boeken: "Slaper, word wakker! Sta op uit de dood. Christus zal u licht geven." (A)


Jo̱ i̱ ángeles do cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Janúˈˋ, dseamɨ́ˋ, ¿jialɨˈˊ sinˈˊ quɨˈˋ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ i̱ ángeles do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Quɨ́ˈˋɨ dsʉco̱ˈ jaˋ ñiiˉ i̱i̱ˋ nɨnicaguíingˋ Fíiˋi i̱ caˈáangˉ dseaˋ e fɨˊ dsíiˊ tóˋ na, jo̱ jaˋ ñiiˉ jie˜ nɨcangojéeiñˋ lana. 	 "Waarom huilt u?" vroegen zij haar. "Ze hebben mijn Heer weggenomen", antwoordde Maria, "en ik weet niet waar Hij is."


Jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ lɨco̱ˈ jmooˋnaˈ ta˜ jɨ́ɨngˋ lajeeˇ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ jɨˋguɨ güɨlíingˉnaˈ fɨˊ quiniˇ dseata˜ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ niˈɨ́rˉ íˈˋ quíiˉnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ e ta˜ jɨ́ɨngˋ do. 	 Blijkbaar niet, want de ene gelovige brengt de andere voor het gerecht, voor ongelovige rechters nog wel!


’Juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dsíngˈˉ iing˜ jméˉ jaléˈˋ e iing˜ Fidiéeˇ, co̱ˈ dseaˋ íˋbingˈ i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ e nilíˈˋbre jmérˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Gelukkig zijn de mensen die ernaar hunkeren dat Gods wil wordt uitgevoerd, want zij zullen volkomen tevreden worden gesteld.


Jo̱ dsʉˈ Tʉ́ˆ Simón dsifɨbˊ cangórˉ güɨˈíiˊ e cangojǿørˆ e fɨˊ tooˋ é̱e̱ˋ do. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, jo̱ catúuiñˊ cajǿørˉ jo̱ cangárˉ e jí̱i̱ˈ˜ e ˈmɨˈˊ e caquɨngˈˉ dseaˋ dobaˈ néeˊguɨ. Jo̱ dsifɨˊ ladob cangángˈˉtu̱r, jo̱ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíirˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e cangárˉ do. 	 Petrus liep toch vlug naar het graf om eens te kijken. Hij bukte zich voorover, keek naar binnen en zag alleen de lege windsels liggen. Op weg terug vroeg hij zich verwonderd af wat er gebeurd kon zijn.


Jo̱ canaangˋtu̱ i̱ dseaˋ apóoˆ do e eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜, jo̱guɨ guiarˊ jaléˈˋ e júuˆ do fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ Jerusalén jo̱guɨ lajo̱bɨ lacaangˋ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ dseaˋ cajo̱. 	 Zij trokken zich niets aan van de Hoge Raad en bleven gewoon over Jezus spreken, in de tempel en bij de mensen thuis. Elke dag vertelden zij dat Jezus de Christus is.


Jo̱ nañiˊ faˈ seengˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ guíˉ mil tɨfaˈˊ quíiˉnaˈ i̱ eˈˊ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ jaˋ fɨ́ɨngˊ i̱ lafaˈ tiquíiˆnaˈ seengˋ i̱ caguiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jneab˜ lɨ́ɨnˊn lafaˈ tiquíiˆnaˈ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ jneab˜ dseaˋ caguiáˋa júuˆ jee˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e quiáˈˉ jial nileángˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 Want al zijn er duizenden die u in Christus verder opvoeden, u hebt niet veel vaders. Ik ben uw geestelijke vader. Ik heb u het leven met Jezus Christus binnengeleid.


Dsʉˈ Fidiéeˇ cajméerˋ e cají̱bˈˊtu̱ dseaˋ do, jo̱guɨ caleáamˋbre dseaˋ do ni˜ ˈmóˉ, dsʉco̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ e Jesús nijé̱ˉguɨr e ˈlɨɨiñ˜. 	 God, Die dit voorzag, heeft Hem uit de greep van de dood bevrijd en weer levend gemaakt. De dood kon Hem niet vasthouden.


Co̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ e niˈímˈˋbre jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e lɨiñˈˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ, dsʉˈ lají̱i̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋbre. Jo̱ lanab lɨ́ɨˊ e júuˆ jloˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cacuøˈrˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham mɨ˜ cajíñˈˉ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ lala: “Niˈeeˉ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ lajɨɨngˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ, Abraham.” Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 In de Boeken is voorzegd dat niet-Joodse volken op God zouden vertrouwen, waardoor het tussen God en hen in orde zou komen. Lang geleden zei God tegen Abraham: "U zult voor alle volken een zegen zijn." (A) Dat was goed nieuws!


Jo̱guɨ cajo̱ seengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ siiˋ Lázaro i̱ tiñíingˉ eáangˊ i̱ lɨ́ɨngˊ ˈmiˈˊ latøøngˉ. Jo̱ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ guaˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do fɨˊ oˈnʉ́ˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do 	 Op een dag werd een bedelaar, Lazarus, bij de poort van zijn grote villa neergelegd. Zijn lichaam zat onder de zweren.


Jo̱guɨ nɨne˜baaˈ røøˋ e jó̱o̱ˊ Fidiéebˇ lɨ́ɨˊɨɨˈ, jo̱guɨ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ jaˋ jíiˈ˜ Fidiéeˇ, fii˜ i̱ ˈlɨmˈˆbingˈ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 Wij weten dat wij kinderen van God zijn en dat de hele wereld in de macht van de duivel is.


Jo̱ mɨ˜ caguiéngˈˉ Séˆ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, jo̱ cangogüeárˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Nazaret e néeˊ fɨˊ jo̱. Jo̱ calɨ́ˉ e na e laco̱ˈ calɨti˜ jaléˈˋ júuˆ e caféˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajíñˈˉ e Jesús nilɨsiirˋ jaangˋ dseaˋ nazareno. 	 Daar gingen zij wonen in het stadje Nazareth. Dat klopte met de woorden van de profeten, die hadden voorspeld dat de Messias 'Nazoreeër' zou worden genoemd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangɨˊ Jesús fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea e eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ quiáˈrˉ e té̱e̱ˉ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ. Jo̱ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨjaquiéemˊbaˈ e nicá̱ˋ dseaˋ do nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ jmiˈleáamˉbɨr jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ o̱si lɨ́ˈˆ doñiˊ jiéˈˋ lɨ˜ cuˈˋ quiáiñˈˉ é. 	 Jezus trok door heel Galilea. Hij sprak in de synagogen en vertelde overal de blijde boodschap van het Koninkrijk. Hij genas de mensen van alle ziekten en kwalen.


Dsʉˈ co̱o̱ˋ néeˈ˜ lajeeˇ ngɨrˊ ta˜ jmóoˋ lajo̱, jo̱ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do cañíirˋ quiáiñˈˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Cuíimˋ jnea˜ Jesús, jo̱guɨ ñiˋbɨ́ɨ i̱˜ i̱ siiˋ Paaˉ do, dsʉˈ jaˋ ñiiˉ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 "Jezus ken ik en van Paulus heb ik ook gehoord. Maar wie bent u?"


Jo̱ lajaléˈˋ e lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ, lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ, jo̱ lajo̱b cajo̱ lajeeˇ cateáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Want in Hem woont het hele wezen van God in een menselijke gedaante.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jmiguiʉbˊ jaléˈˋ li˜ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ cajméeˋ i̱ dseaˋ apóoˆ do jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ. Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do seáiñˈˊ fɨˊ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel lɨ˜ siiˋ Niˈnʉ́ʉˊ quiáˈˉ dseata˜ Salomón. 	 De apostelen deden heel veel wonderen en tekenen onder het volk. De gelovigen kwamen regelmatig bij elkaar in de tempel, in de Zuilenhal van Salomo, één van hart en ziel.


Dsʉˈ dseángˈˉ jaˋ cajmijíibˉ i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ do lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quie̱ˊ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do. Jo̱ jaaiñˈˋ do cajíñˈˉ: “Síiˈ˜go̱ fíiˈˋ e jaˋ líˋ nii˜i lana, co̱ˈ nabɨ ˈnéˉ nii˜i niˈéeˇe uǿˉ quiéˉe.” Jo̱ jaangˋguɨ do cajíñˈˉ: “Síiˈ˜go̱ fíiˈˋ e jaˋ líˋ nii˜i lana, co̱ˈ nabɨ ˈnéˉ nijǿøˆø lají̱i̱ˈ˜ e ˈnɨ́ɨˋbaa.” 	 Maar de mensen die uitgenodigd waren, haalden hun schouders op en gingen aan hun werk. De één naar zijn boerderij, de ander naar zijn zaak.


Jo̱guɨ Fidiéebˇ cajo̱ dseaˋ nijmiquiʉ̱́ˈrˉ jmɨɨˋ ɨ́ɨˋ jmini˜ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ, jo̱guɨ joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nilɨseaˋguɨ ˈmóˉ quiáˈrˉ, o̱ˈguɨ jaléˈˋ fɨˈíˆ, o̱ˈguɨ jaléˈˋ ta˜ jmiquíngˈˉ dsíiˊ, o̱ˈguɨ jaléˈˋ e cuˈˋ jngaˈˊ; dsʉco̱ˈ lajɨbˋ e lamɨ˜ seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, caquiumˈˊ e seaˋ jaléˈˋ e jo̱. 	 Hij zal alle tranen van hun ogen afwissen en er zal geen dood meer zijn. Van verdriet, rouw en pijn zal geen sprake meer zijn. Dat hoorde allemaal bij de oude wereld en die is voorgoed voorbij."


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jneaˈˆ jaˋ cajméˉnaaˈ ta˜ lɨ˜ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ ie˜ lamɨ˜ calɨsé̱ˋnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Co̱ˈ jneab˜ dseaˋ laˈuii˜ i̱ cangoca̱˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Wij gaan beslist niet te ver als wij zeggen gezag over u te hebben. Want wij waren de eersten, die u het goede nieuws over Christus hebben gebracht.


I̱ lab jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ dseata˜ Davíˈˆ có̱o̱ˈ˜guɨ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham. 	 Abraham en David waren de belangrijkste voorouders van Jezus.


¡ˈNʉ́ˈˋguɨ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ dseaˋ tiuungˉ i̱ jéengˋ jaangˋguɨ dseaˋ tiuungˉ! ¡Jo̱ tɨɨmˋbaˈ ngɨ́ɨˊnaˈ jaléˈˋ e úˈˋnaˈ e laco̱ˈ jaˋ ninɨngˈˆnaˈ luˋ pingˈˆ, jo̱ dsʉˈ nɨ́mˈˋbaˈ i̱ jóˈˋ féngˈˋ i̱ siiˋ camello! 	 Jullie zijn blinde leiders en zeven de wijn om er een mug uit te halen. Maar een kameel slikt u door.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniˇ i̱ lɨ́ɨˊguɨ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈñiáˋ ciento dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ íˋ nɨcajúmˉbre, jo̱ dsʉˈ i̱ fɨ́ɨmˊbɨ seengˋ lana. 	 Later is Hij gezien door 500 broeders tegelijk. Hoewel enkelen van hen al gestorven zijn, leven de meesten nog.


Jo̱guɨ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Jo̱ lajo̱bɨ cajo̱, jaˋ guiéˈˋ dseaˋ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e laco̱ˈ guiˈnáˈˆ cóˈˊ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ loo˜ jóˈˋ e yʉ́ʉˈ˜, dsʉco̱ˈ song cajméerˋ lajo̱, jo̱baˈ niˈguíˋbaˈ do jo̱ nidsiˈɨ́ɨbˊ e jmɨ́ˈˆ do jo̱guɨ niˈíimˉ e loo˜ jóˈˋ do cajo̱. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, 	 Men doet ook geen jonge wijn in oude leren zakken. Want door het gisten van de jonge wijn zou het oude, stugge leer gaan scheuren.


Dsʉco̱ˈ fɨng song cajméˉe lajo̱, jo̱baˈ joˋ i̱i̱ˋ seengˋguɨ i̱ cuǿøngˋ líˋ jmiˈiáangˋguɨ dsiiˉ, co̱ˈ joˋ cuǿøngˋ líˋ jmiˈiáangˋnaˈ dsiiˉ fɨng song nɨcajmijiuung˜ óoˊnaˈ. 	 Als ik u bedroefd maak, wie zal mij dan blij maken? De enigen die dat kunnen doen, bent u. Maar dat gaat niet als ik u verdriet bezorg.


Jo̱ røøbˋ casɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ uǿˉ do e nijmérˉ lajo̱, jo̱ cangojéeiñˋ i̱ sɨmingˈˋ do catɨˊ ˈnɨˈˋ guieeˋ lɨ˜ sɨjneaˇ e mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ do jo̱ fɨˊ jo̱b cajngangˈˊneiñˈ do. 	 Ze sleepten hem buiten de wijngaard en vermoordden hem.


Jo̱guɨ joˋ eeˋ ta˜ íingˆ quíiˉnaˈ song tó̱o̱ˋ li˜ o̱si jaˋ tó̱o̱ˋ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ é; dsʉco̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e quíingˊguɨ quíiˉnaˈ e nɨcaquɨ́ˈˉ jíingˈˇ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ jo̱baˈ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ ˈmɨ́ɨmˉ lana. 	 Het maakt geen enkel verschil of u besneden bent of niet. Waar het om gaat, is of God een nieuwe mens van u heeft gemaakt.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jméeˆnaˈ e nilɨcuíingˋguɨˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ doñiˊ faˈ jaˋ jíiˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ dseaˋ do, dsʉˈ íˋbingˈ i̱ caguíngˈˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ e cu̱u̱˜ e nɨsɨguóˈˋ jo̱guɨ e quíingˊ eáangˊ. 	 Ga dus naar Christus toe. Hij is de levende steen waarop God Zijn bouwwerk neerzet. Hoewel de mensen Hem hebben afgewezen, is Hij voor God zc kostbaar dat Hij Hem uit alle anderen heeft uitgekozen.


Jo̱ casɨ́ɨnˉnre fɨˊ na e laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ na fɨˊ Tesalónica, nijmɨtúngˆ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e móoˉnaˈ uíiˈ˜ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Dsʉco̱ˈ nɨñíˆbɨˈ e dseángˈˉ nɨsɨˈíˆbaˈ e nidsingɨ́ɨngˉnaaˈ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 om te voorkomen dat deze moeilijkheden u van het geloof zouden afbrengen. Maar u weet natuurlijk wel dat zulke dingen een deel zijn van Gods plan voor ons.


Jo̱ dsʉˈ eáamˊ iin˜n jo̱guɨ eáamˊ sɨjeenˇ e jaˋ nicuǿˉ Fidiéeˇ fɨˊ e nica̱a̱ˉ fɨˈɨˈˋ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ eáangˊguɨ sɨjeenˇ e teáˋ dsiiˉ e guiaaˉ júuˆ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱ lajo̱b nijmɨˈgooˉ Dseaˋ Jmáangˉ e ngocángˋ dsiiˉ jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ e seenˉ o̱si e júunˉn é. 	 Ik heb de vurige verwachting en vaste hoop dat ik niets zal doen waarvoor ik mij zal moeten schamen, maar dat ik net als altijd openlijk voor Christus zal uitkomen. Zijn grootheid zal ook in mij zichtbaar worden, of ik nu in leven blijf of sterf.


jo̱ guicanʉ́ˈˋ e guicaféiñˈˋ do lala có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ eáangˊ: I̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ i̱ cajúngˉ do dseángˈˉ catɨ́ɨmˉbreˈ e niˈíngˈˋneˈ jaléˈˋ e ˈgøngˈˊ jo̱guɨ jaléˈˋ e jloˈˆ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ jo̱guɨ e tɨɨngˋneˈ eáangˊ, jo̱guɨ catɨ́ɨmˉbreˈ e íngˈˋneˈ jaléˈˋ bíˋ cajo̱, jo̱guɨ e nijmɨˈgóˋ dseaˋ íˋreˈ, jo̱guɨ e nijmiˈiáangˋ dsíiˊ dseaˋ có̱o̱ˈ˜reˈ, jo̱guɨ e nijmiféngˈˊ dseaˋ íˋreˈ contøøngˉ cajo̱. 	 "Het Lam dat geslacht is", juichten zij, "is het waard om alle macht, rijkdom, wijsheid, kracht, heerlijkheid, lof en eer te ontvangen!"


Jo̱ ie˜ jo̱ seengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ fɨˊ Jerusalén i̱ siiˋ Simeón, jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ guiúngˉ eáangˊ, jo̱ dsíngˈˉ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, jo̱guɨ sɨjeeiñˇ i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ i̱ nileángˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ. Jo̱ jéebˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ i̱ Simeón do, 	 In Jeruzalem woonde een zekere Simeon. Hij was een goed en eerlijk man en had een diep ontzag voor de wet van God. Hij was vol van de Heilige Geest en leefde in de stellige verwachting dat de Christus spoedig zou komen.


E lɨɨng˜ uiimˇbaˈ e taang˜ jneaˈˆ la, co̱ˈ laguɨb quiˋnaaˈ quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcaˈlee˜naaˈ, dsʉˈ i̱ dseañʉˈˋ la jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ mɨˊ caˈléerˊ. 	 Wij krijgen ons verdiende loon, maar deze Man heeft niets verkeerds gedaan."


Jo̱ co̱ˈ dseángˈˉ eáamˊ seengˋ dseaˋ fɨˊ jo̱ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ jøøngˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e co̱ˈ dǿˈrˉ ir˜, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Ñilíingˉnaˈ, máˉaaˈ yee˜naaˈ e nijmiˈíngˈˊnaaˈ cateáˋ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ i̱i̱ˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ ngɨˊ. 	 Hij zei tegen hen: "Kom, we gaan naar een stille plaats, dan kunnen we een beetje uitrusten." Want er liepen zoveel mensen heen en weer, dat ze niet eens de kans kregen rustig te eten.


Jo̱ lajɨbˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajmeˈˊ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈñiabˈˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ; jo̱ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ eáamˊ íingˆ ta˜ e eˈˊ jneaa˜aaˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e jáˈˉ, jo̱guɨ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e lɨne˜naaˈ mɨ˜ eeˉnaaˈ dseeˉ jo̱guɨ jial cuǿøngˋ e nisíngˈˉtú̱u̱ˈ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱guɨ eˈˊ jneaa˜aaˈ cajo̱ jial e nijmóˆooˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do. 	 Al de Boeken zijn door inspiratie van God geschreven en zijn nuttig om ons de waarheid te leren en ons te wijzen op wat er aan ons leven en geloof nog mankeert; ze zetten ons leven op orde en helpen ons in te zien wat juist en goed is.


Jo̱ co̱ˈ caˈiéeˊnaˈ laco̱ˈ lɨ́ɨngˊ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíiˉnaˈ e seengˋnaˈ e jaˋ uiing˜ seaˋ, jo̱baˈ Fidiéebˇ nɨcaleáaiñˋ ˈnʉ́ˈˋ jee˜ dseeˉ quíiˉnaˈ. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ nɨñíˆbaˈ guiʉ́ˉ e jaˋ caquɨ́ˋ e caláangˉnaˈ jee˜ dseeˉ quíiˉnaˈ do có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ, faˈ cunéeˇ o̱si cuteeˋ é, 	 U weet toch wat een geweldige losprijs God heeft betaald om u vrij te kopen van het lege bestaan dat u, net als uw voorouders, leidde. U bent niet vrijgekocht met iets wat vergaat, zoals zilver en goud,


Jo̱ eáamˊ lamɨ˜ iing˜ jnea˜ e nijé̱ˉguɨr fɨˊ la có̱o̱ˈ˜ jnea˜ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜ cuaiñ˜ quíiˈˉ lajeeˇ e iuunˉ e sɨjnɨ́ɨnˇn fɨˊ la uíiˈ˜ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik wilde hem eerst bij mij houden, terwijl ik hier gevangen zit, omdat ik het goede nieuws heb bekendgemaakt. Dan zou u, door hem, mij een grote dienst hebben bewezen,


Jo̱ uíiˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cøˈˆnaˈ jaˋ jmooˋnaˈ e laco̱ˈ dseáangˈ˜ niˈíingˉ lají̱i̱ˈ˜ e jmóoˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ dseángˈˉ e jábˈˉ, guiʉ́bˉ lajaléˈˋ e gøˈˊ dseaˋ, dsʉˈ e dobaˈ jaˋ dseengˋ e song có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cøˈˆnaˈ do nijméˉ e niténgˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Wat zou het verschrikkelijk zijn als wij om voedsel het werk van God zouden verwoesten. U mag inderdaad alles eten, maar als u daardoor iemand anders aan het twijfelen brengt, is het verkeerd.


Dsʉˈ jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ jaˋ jmiféngˈˊ ˈñiaˈˊ, jo̱ sɨˈímˈˋ Fidiéeˇ jnea˜, jo̱ latɨˊ lana jo̱ cartɨˊ ró̱o̱ˋ jmɨgüíˋ niféˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ juguiʉ́ˉ uii˜ quiéˉe. 	 God, mijn Redder, heeft aan mij gedacht. En ik ben maar een gewone vrouw. Nu zullen de mensen altijd en overal zeggen dat ik bevoorrecht ben,


’Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jmeeˉnaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ iing˜naˈ e nijméˉ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ; co̱ˈ lajo̱b ta˜ quiʉˈˊ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ lajo̱bɨ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Doe voor anderen wat u graag voor uzelf gedaan wilt hebben. Dat is in het kort wat Mozes en de profeten hebben gezegd.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˈˉ do fɨˊ do, jo̱ canaaiñˋ jmóorˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —I̱ dseañʉˈˋ la ngɨrˊ lacaangˋ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ ta˜ jmiguíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ quiʉ́ˈˋ ˈnʉˋ ta˜. Jo̱guɨ ngɨrˊ féˈrˋ e jaˋ ˈnéˉ niquíˆnaaˈ cuuˉ quiáˈˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma, jo̱guɨ féˈˋbɨr cajo̱ e íˋbre lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel. 	 Ze begonnen Hem meteen te beschuldigen. "Deze man hitst ons volk op tegen de Romeinse bezetters. Hij zegt dat we de keizer geen belasting hoeven te betalen. Hij beweert dat Hij de Christus is, de koning."


Jo̱ dseaˋ jmɨgüíˋbingˈ jmoˈˊ jaléˈˋ ˈnʉ́ʉˊ, jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ cajméeˋ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ. 	 Mensen kunnen huizen bouwen, maar God heeft alles gemaakt.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ jaléngˈˋguɨ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ niseengˋ e fɨˊ do e caˈláangˉ i̱ tiquiáˈˆ Publio do, jo̱ cangolíimˉbre fɨˊ lɨ˜ táangˋ i̱ Paaˉ do e laco̱ˈ dseaˋ do nijmiˈleáangˉneiñˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨiñˈˊ. Jo̱ lajalémˈˋbiñˈ do caˈláaiñˉ ie˜ jo̱. 	 Toen dit nieuws bekend werd, kwamen overal van het eiland zieken naar ons toe, die werden genezen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e cøˈˆbaˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ ngúuˊ e ˈnɨ́ɨˋ dseaˋ fɨˊ lɨ˜ ˈnɨ́ɨrˋ, jo̱ jaˋ jmɨngɨɨˇnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ e jo̱ e laco̱ˈ jaˋ niˈɨ́ˉ óoˊnaˈ jmiguiʉˊ su cuǿøngˋ cøˈˆnaˈ o̱si jaˋ cuǿøngˋ é. 	 Wat op de vleesmarkt verkocht wordt, mag u zonder gewetensbezwaar eten. Het doet er niet toe of het aan afgoden is gewijd.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨjeengˇ Jesús lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ do calɨlíˈrˆ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do nɨcangolíimˋbre có̱o̱ˈ˜ e móoˊ co̱o̱ˋ ˈñiaˈˊ e siˈˊ do jéengˊguɨ, jo̱ dsʉˈ Jesús jaˋ mɨˊ cangaiñˈˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do. 	 De volgende morgen kwamen weer heel veel mensen naar de plaats waar Jezus het brood had uitgedeeld. Zij dachten dat Hij daar nog zou zijn, omdat Zijn discipelen de vorige dag alleen waren weggevaren.


Dsʉco̱ˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e tɨɨngˋ Jesús, e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ faˈ jmɨˈgóˋ dseaˋ góorˋ írˋ. 	 Hij had gezegd dat een profeet in zijn vaderland niet geëerd wordt.


’Lalab fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, faˈ gámˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la nisɨɨng˜naˈ røøˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e nimɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ, jo̱baˈ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ nicuǿˈˉbre ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e nimɨ́ɨˈ˜naˈr do. 	 Dit moet u vooral weten: Als twee van u het hier op aarde eens zijn over iets wat u mijn hemelse Vader vraagt, zal Hij het voor u doen.


Jo̱ malɨɨ˜guɨ calɨséngˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ calɨsíˋ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ; jo̱ Fidiéeˇ caguíngˈˋ írˋ jo̱guɨ casíingˋneiñˈ e laco̱ˈ dseaˋ do niniˈrˉ júuˆ quiáˈˉ i̱ Jɨngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, jo̱guɨ e laco̱ˈ ninúˉ jo̱guɨ e jáˈˉ nilíingˋ jaléngˈˋ dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e niguiáˉ dseaˋ do. 	 God stuurde Johannes om de mensen ervan te overtuigen dat Jezus Christus het licht is. Het was zijn taak de mensen tot geloof te brengen.


Jo̱guɨ té̱e̱ˊ áaˊnaˈ e contøømˉ féngˈˊ dsíiˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ tíiˊbɨ niquɨ́ˈˉ nijíngˈˋ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do e laco̱ˈ nilíˈˋnaˈ nileángˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. Jo̱ quiáˈˉ lajo̱bɨ cajo̱, jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ii˜naaˈ eáangˊ i̱ siiˋ Paaˉ nɨcajmeˈrˊ jaléˈˋ jiˋ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e cacuøˊ Fidiéeˇ quiáˈrˉ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ. 	 En vergeet nooit waarom Hij wacht. Hij geeft ons nog de tijd om andere mensen te vertellen dat Christus hen wil redden. Onze goede broeder Paulus heeft daarover in zijn vele brieven ook gesproken naar de wijsheid, die God hem gegeven heeft.


jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ niˈíing˜naaˈ cajo̱ jaléˈˋ júuˆ róoˉ e jaˋ cuøˊ fɨˊ e nilɨñiˊ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱guɨ jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ, fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ guiaˋnaaˈ e jo̱ e laco̱ˈ nijméˉ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ dseaˋ do. 	 Met deze wapens zijn alle argumenten waarmee men zich tegen God verzet, te ontzenuwen; alle barrières tussen God en de mensen worden daardoor omvergehaald. Met deze wapens breek ik elke opstand van menselijk denken om die terug te brengen tot gehoorzaamheid aan Christus.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la iiñ˜ e jaˋ niˈíingˉ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ɨngˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ nɨcacuøiñˈˊ jnea˜ do, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ iiñ˜ e nijmee˜e e nijí̱ˈˊtu̱r mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱. 	 God wil niet dat Ik één van deze mensen, die Hij aan Mij gegeven heeft, verlies, maar dat Ik ze op de laatste dag uit de dood terughaal.


Jo̱ jneaˈˆ dsingɨ́ɨngˉnaaˈ iihuɨ́ɨˊ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨtíiˈ˜ óoˊnaˈ jo̱guɨ uíiˈ˜ e guiaˋnaaˈ júuˆ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ quiáˈˉ jial nileángˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. Jo̱guɨ mɨ˜ jmitíiˈ˜ Fidiéeˇ dsiˋnaaˈ, jmóorˋ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨtíiˈ˜ óoˊnaˈ jo̱guɨ e laco̱ˈ téˈˋnaˈ e jaˋ nilɨtúngˉ óoˊnaˈ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la dsingɨ́ɨngˉ jneaˈˆ. 	 Om u Gods troost en redding te brengen, moeten wij veel doorstaan. Maar God heeft ons in onze moeilijkheden bijgestaan. En dit is ook terwille van u: Om u uit onze ervaring te verzekeren dat God u zal troosten als u hetzelfde moet doormaken. Hij zal u kracht geven om vol te houden.


Jo̱ co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ nɨse̱e̱ˉnaaˈ, jo̱baˈ ˈnéˉ cuǿøˆ fɨˊ yee˜naaˈ e e Jmɨguíˋ dob quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ. 	 Als de Geest ons nieuw leven heeft gegeven, moeten wij ons ook in alle opzichten door de Geest laten leiden.


Jo̱ uiing˜ e lajo̱baˈ e cuøˈˊ bíˋ yee˜naaˈ jo̱guɨ eáamˊ íingˈ˜naaˈ iihuɨ́ɨˊ jee˜ e ta˜ la, co̱ˈ nɨta˜ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ Fidiéeˇ i̱ jí̱ˈˋ do e íˋbingˈ i̱ láangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, lɨfaˈ eáangˊguɨ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Opdat men dit zal geloven, werken wij hard en moeten wij veel doorstaan; want onze hoop is gericht op de levende God, Die de redder van alle mensen is, in het bijzonder van hen die in Hem geloven.


Jo̱ uíiˈ˜ e Dseaˋ Jmáangˉ nɨcajmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ e cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ co̱o̱ˋ néeˈ˜ e cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ e laco̱ˈ niˈíingˉ dseeˉ quíˉiiˈ lata˜, jo̱baˈ uíiˈ˜ e jo̱ Fidiéeˇ nɨcajméerˋ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ guiúngˉ fɨˊ quinirˇ. 	 Door te doen wat God van Hem vroeg en eens en voor altijd voor ons te sterven, heeft Christus onze zonden vergeven en ons gereinigd.


Jo̱baˈ caˈuøømˋ i̱ dseaˋ do jéeiñˋ Jesús, jo̱ ˈñiabˈˊ dseaˋ do dsíiñˋ crúuˆ quiáˈrˉ cangórˉ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Cuo̱ˈˋ Mogui˜ ˈLɨɨ˜ e siiˋbɨ Gólgota có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ hebreo e féˈˋ dseaˋ Israel. 	 Zij namen Jezus mee en brachten Hem naar een plaats buiten de stad. Die plaats heette 'de Schedelplaats' of in het Hebreeuws 'Golgotha'. Jezus droeg Zelf Zijn kruis.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jmoˈˊo e jiˋ la quíiˉnaˈ nʉ́ˈˉguɨ e ninii˜i e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na e laco̱ˈ mɨ˜ niguiéeˊe fɨˊ na, jaˋ ngɨɨ˜ lɨ˜ faˈ ˈnéˉ e nijmeáanˈ˜n ta˜ e ta˜ e ooˉ la e nɨcangɨ́ɨnˋn quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ niˈɨɨ˜ɨ ˈgooˋ quíiˉnaˈ dseángˈˉ lahuɨ́ɨngˊ. Dsʉco̱ˈ Dseaˋ Jmáangˉ nɨcacuøˈrˊ jnea˜ e ta˜ e ooˉ la e laco̱ˈ nijmee˜e e ˈnʉ́ˈˋ teáˋguɨ nisíngˈˉnaˈ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈr˜ jo̱ o̱ˈ e laco̱ˈ niquɨngˈˆtu̱ˈ tu̱cangˈˊnaˈ e fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˋnaˈ. 	 Dit schrijf ik allemaal in de hoop dat ik, als ik bij u kom, niet hard zal hoeven optreden. Want het gezag dat de Here mij gegeven heeft, is om op te bouwen en niet om af te breken.


Jo̱ fɨˊ jo̱b canaangˋ Jesús caˈeˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jmiguiʉˊ júuˆ jáˈˉ lafaˈ júuˆ cuento, jo̱ lalab féˈrˋ e sɨ́ˈrˋ i̱ dseaˋ do: 	 Om duidelijk te maken wat Hij bedoelde, vertelde Jezus gewoonlijk een gelijkenis. Dat deed Hij nu ook.


Dsʉˈ Fidiéeˇ caguíñˈˋ jnea˜ e niˈuíinˉn dseaˋ quiáˈrˉ latɨˊ jí̱i̱ˈ˜ ie˜ nʉ́ˈˉguɨ nilɨseemˉbaa, jo̱guɨ co̱ˈ eáamˊ ˈneáaiñˋ jnea˜ jo̱baˈ catǿˈrˉ jnea˜ e nijmee˜e ta˜ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e iing˜ 	 Maar toen vond God dat de tijd gekomen was dat Zijn Zoon in mij kwam wonen. Al voor mijn geboorte had Hij dat besloten; wat een genade! Hij wilde dat ik het goede nieuws van Zijn Zoon bij de andere volken bekend zou maken. Ik ben er niet onmiddellijk met iemand anders over gaan praten,


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ɨˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿E˜ jaléˈˋ e nɨcalɨ́ˉ fɨˊ jo̱? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ gángˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Móˈˆ jáaˊnaaˈ sɨɨ˜naaˈ jaléˈˋ e calɨ́ngˉ Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret, jaangˋ dseaˋ ˈgøngˈˊ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ cajméerˋ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ, jo̱guɨ eáangˊ ˈgøngˈˊ jaléˈˋ júuˆ e caféˈrˋ cajo̱; 	 "Wat voor dingen dan?" vroeg Jezus. "Wel", zeiden ze, "wat ze hebben gedaan met Jezus van Nazareth. Die Man was een profeet. Hij deed ongelooflijke wonderen en was een geweldige leraar. Hij stond hoog in aanzien bij God en de mensen.


co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ jmɨngɨɨˇnaˈ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajmóˆnaaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ lamɨ˜ jlúungˈ˜ na e laco̱ˈ nilɨñíˆnaˈ jial calɨ́ˉ e caˈláaiñˉ. 	 "Geachte leiders van Israël: Als ik het goed begrijp, worden wij vandaag verhoord omdat wij iets voor een invalide man hebben gedaan, waardoor hij is genezen.


Jo̱baˈ cañíiˋ jaangˋguɨ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Judas, dsʉˈ o̱ˈ i̱ Iscariote do, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋi, ¿jialɨˈˊ e niˈéengˊ uøˈˊ fɨˊ quiniˇ jneaˈˆ jo̱ o̱ˈ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˋnaaˈ? 	 Judas (niet Judas Iskariot, maar een andere discipel) vroeg: "Here, waarom wilt U alleen aan ons laten zien wie U bent en niet aan de hele wereld?"


Jo̱ cajméeˋ Tiquíˆiiˈ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lajɨɨngˋ dseaˋ nijmɨˈgórˋ jnea˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jmɨˈgóˋ dseaˋ írˋ. Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jmɨˈgóˋ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ, jo̱baˈ lajo̱b cajo̱ jaˋ jmɨˈgórˋ Tiquíˆiiˈ, dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Daarom moet iedereen even veel eer geven aan de Zoon als aan de Vader. Wie de Zoon niet eert, eert ook de Vader niet, Die Hem gestuurd heeft.


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˉtu̱r fɨˊ Jerusalén, jo̱ jaˋ cadséngˈˋneiñˈ dsifɨˊ lado carˋ mɨ˜ cadsíngˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜guɨ lajo̱, jo̱guɨbaˈ cadséngˈˋneiñˈ. Dsʉˈ fɨˊ guábˈˉ guiiñˈˇ do e núurˋ e sɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel, jo̱guɨ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e jmɨngɨ́ˈˉ rúngˈˋ Jesús có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Na drie dagen zoeken vonden ze Hem eindelijk. Hij zat in de tempel tussen de godsdienstleraars en was heel serieus met hen aan het praten.


Dsʉco̱ˈ dsíngˈˉ calɨˈiing˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ faˈ mɨ˜ cangárˉ jaléˈˋ e móoˉ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨ˜ ná, dsʉˈ jaˋ cangárˉ; jo̱guɨ eáamˊ calɨˈiiñ˜ faˈ mɨ˜ canúurˉ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, dsʉˈ jaˋ canúurˉ. 	 Vele profeten en koningen hebben ernaar gehunkerd te zien wat jullie zien en te horen wat jullie horen."


’Jo̱guɨ lana, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, nijáanˈ˜n ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e iáangˋ dsíiˊ quiáˈrˉ. Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ dseaˋ líˈrˋ e jmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nilɨcuíingˋguɨˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e sɨˈíˆ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ güeangˈˆ quiáˈrˉ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuørˊ jéengˊguɨ. 	 Nu vertrouw ik u aan de Here toe. Hij zal u Zijn goedheid doen ervaren. Hij kan u versterken in uw geloof en u het deel geven van de erfenis, die Hij heeft bestemd voor allen die Hem toebehoren.


co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ nɨcajngaiñˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ quíiˈˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quíiˈˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱baˈ ˈnʉˋ lana nɨcacuǿøˈ˜baˈre e nɨˈɨ̱́ˈrˋ jmɨˈøøngˉ e laco̱ˈ niˈíñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ. 	 Nu krijgen de mensen, die het bloed van Uw kinderen en profeten vergoten hebben, bloed te drinken. Dat is hun verdiende loon."


Jo̱ lajo̱b calɨ́ˉ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Rahab i̱ calɨséngˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ i̱ cajméeˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ. Co̱ˈ ie˜ jo̱ Fidiéeˇ caˈímˈˋbreiñˈ do e lɨiñˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ uíiˈ˜ e cajméerˋ e cacuørˊ lɨ˜ nijé̱ˉ dseaˋ Israel i̱ casíingˋ dseaˋ góoˋ Josué nʉ́ˈˉguɨ e ningɨ́ngˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel do fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Canaán. Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ la cajmɨcó̱o̱ˈ˜bre i̱ dseaˋ do e caguiéngˈˊneiñˈ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ e laco̱ˈ caláiñˈˋ do có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiáˈrˉ. 	 De hoer Rachab is hier ook een voorbeeld van. Zij werd gered, omdat zij de Joodse boodschappers thuis verstopte en veilig de stad uit wist te krijgen; dus door haar daden.


Dsʉˈ caji̱ˈˊtu̱ Jesús nir˜ fɨˊ lɨ˜ caseáaiñˊ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ caguiaangˉguɨ do jo̱ cajǿøngˉneiñˈ, jo̱guɨ cajíiñˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈrˉ lala: —¡Jéengˈ˜ cáanˋn, Satanás! Jaˋ jnɨ́ɨnˈ˜ jnea˜ fɨˊ, co̱ˈ ˈnʉˋ jaˋ ngángˈˋ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ Fidiéeˇ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨˊ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋbaˈ ñíˆ ˈnʉˋ. 	 Jezus keerde Zich om. Met Zijn gezicht naar de andere discipelen vermaande Hij Petrus: "Satan, maak dat je wegkomt! Jij bekijkt de zaak van de menselijke kant en niet van Gods kant!"


Jo̱ nañiˊ faˈ jmiguiʉbˊ guotɨɨˉ dseaˋ seaˋ, jo̱ dsʉˈ jaamˋ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱guɨ lajo̱b lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱. 	 Ons lichaam bestaat uit vele delen, maar al die delen samen vormen één lichaam. Zo is het ook met Christus.


Co̱ˈ jneaˈˆ jaˋ íingˊnaaˈ laco̱ˈguɨ la ɨˊ óoˊnaˈ, co̱ˈ eeˋbɨ, nábɨ nitɨ́ˉ la i̱i̱ˉ ñʉ́ˉ laˈeeˋ. 	 Ik zal u uitleggen wat hier gebeurd is. Wij zijn helemaal niet dronken! De dag is nog maar net begonnen, het is pas negen uur!


Jo̱ i̱ Séˆ do calárˉ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ e niguoˈˆ eáangˊ e quiáˈˉ niquɨiñˈˉ Jesús. Jo̱ cangojéemˋbre dseaˋ do fɨˊ lɨ˜ niˈáaiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ tooˋ jiáaˊ, jo̱ cajlɨ́ɨrˉ e ni˜ do có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e feˈˋ. 	 Jozef haalde het lichaam van het kruis af en wikkelde het in een stuk fijn linnen, dat hij had gekocht. Daarna legde hij het in een graf dat in de rotsen was uitgehouwen en rolde een grote steen voor de opening.


jo̱guɨ jmooˋbaˈ téˈˋnaˈ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quiʉˈˊ ˈnʉ́ˈˋ ta˜ e nijméeˆnaˈ ta˜ fɨˊ quinirˇ, o̱si e jmɨˈɨ̱́ˈrˉ jaléˈˋ e seaˋ quíiˉnaˈ, o̱si e jmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ, o̱si e jaˋ jíiˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ, o̱si e jmáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ gaˋ é. 	 U vindt het zelfs niet erg als zij u uw vrijheid ontnemen, u uitbuiten, u misbruiken en vernederen en u in het gezicht slaan.


Jo̱ i̱ Lii˜ do niseeiñˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Betsaida, jo̱ dseaˋ góoˋbre nilɨ́ɨngˊ i̱ Dɨ́ˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ Tʉ́ˆ Simón, co̱ˈ co̱o̱bˋ fɨɨˋ lɨ˜ seeiñˋ. 	 De volgende dag besloot Jezus naar Galilea te gaan. Onderweg ontmoette Hij Filippus. "Kom", zei Hij, "ga met Mij mee."


Jo̱ Tʉ́ˆ Simón cañíirˋ jo̱ cajíñˈˉ: —U̱˜, Fíiˋi, jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ néeˈ˜ jaˋ mɨˊ cacúnˈˉn jaléngˈˋ i̱ jóˈˋ na, co̱ˈ lajo̱ ta˜ huɨ̱́ˈˋ fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˆnaaˈ, jneaˈˆ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel. 	 "Maar, Here", zei Petrus. "Ik heb nog nooit iets gegeten wat voor een Jood verboden is."


Jo̱ Fidiéebˇ dseaˋ cajméerˋ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ latøøngˉ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ íˋbre cajo̱ e seaˋbɨ jaléˈˋ e seaˋ. Jo̱ co̱ˈ iiñ˜ e lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈrˉ nilɨseengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ lata˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ niingˉ ˈgøiñˈˊ, jo̱baˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e iihuɨ́ɨˊ e cangɨ́ɨngˋ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cajúiñˉ, Fidiéeˇ cajméerˋ e caˈuíingˉ dseaˋ do dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. Jo̱ lajo̱baˈ caˈuíingˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaangˋ i̱ íingˉ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Door de goedheid van God heeft Jezus de dood geproefd voor iedereen in de hele wereld. Het was juist en goed dat God, Die alles terwille van Zichzelf heeft gemaakt, Jezus heeft laten lijden. Daardoor heeft Hij vele van Zijn zonen in Zijn heerlijkheid laten delen. Door Zijn lijden is Jezus hun volmaakte leider geworden, de enige die hen kon redden.


Jo̱guɨ nɨne˜baaˈ e lalab cajíngˈˉ Fíiˋnaaˈ: “Jneab˜ dseaˋ catɨ́ɨnˉn e niˈɨɨ˜ɨ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ jo̱guɨ e niquɨ́ɨˈ˜ táaˊ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ éeˋ dseaˋ.” Jo̱guɨ cajímˈˉbɨguɨr cajo̱: “ˈÑiáˈˋbaa dseaˋ niquidsiiˉ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ.” 	 Wij weten dat God gezegd heeft: "Ik zal wraak nemen. Ik zal het kwaad vergelden." En Hij heeft ook gezegd: "Ik zal rechtspreken over mijn volk." (C)


Jo̱ co̱ˈ jaˋ cajméeˋ Fidiéeˇ féngˈˊ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ e guoˈˋ ˈmaˋ e guita˜ cajníˋ dseaˋ jo̱baˈ caquiʉˈˊbre, jo̱ co̱ˈ lajo̱b cajméeˋguɨr có̱o̱ˈ˜ e guoˈˋ jo̱, jo̱baˈ dseáamˈ˜ e nijmérˉ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ cajo̱. 	 Als God de oorspronkelijke takken van de boom niet heeft gespaard, zal Hij u zeker niet sparen.


Jo̱baˈ jaˋ quɨ́ngˈˋnaˈ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱. 	 Ga zelfs niet met zulke mensen om.


Jo̱ ladsifɨˊ lajo̱b calɨ́ˉ tú̱ˉ dseáˈˉ jóoˋ e ˈmɨˈˊ e íiˊ guiáˈˆ jóoˋ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén, co̱ˈ casíngˉ catɨˊ yʉ́ˈˆ jo̱guɨ cartɨˊ uii˜. Jo̱guɨ cajo̱ cajǿˈˋ uǿˉ jo̱guɨ cafíingˉ jaléˈˋ cu̱u̱˜ cóoˈ˜, 	 Op hetzelfde moment scheurde het zware gordijn voor de heilige plaats in de tempel (b) van boven naar beneden in tweeën. De aarde sidderde en de rotsen scheurden.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ e júuˆ quiáˈrˉ do, sóongˆ dsigáˋ dsíirˊ jo̱ féˈrˋ: —¿Su o̱ˈ i̱ nabɨ i̱ dseañʉˈˋ i̱ ngɨˊ jmángˈˋ gaˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén? Jo̱ ¿su o̱ˈ i̱ nabɨ cajo̱ i̱ cagüéngˉ fɨˊ Damasco la e nitǿørˋ e ˈñúungˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel fɨˊ Jerusalén? 	 Allen die hem hoorden, waren hoogst verbaasd. "Dit is toch de man, die in Jeruzalem de aanhangers van Jezus heeft uitgeroeid? Hij kwam hier toch om mensen van dat geloof gevangen te nemen en naar de hoofdpriesters in Jeruzalem te brengen?" Maar Saulus sprak met steeds meer overtuiging en bracht de Joden in Damascus in verwarring door te bewijzen dat Jezus de Christus is.


Jo̱ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ siiˋ Tomás i̱ lɨneangˈˆ dseaˋ suung˜ mɨ˜ canúurˉ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ i̱ caguiaangˉguɨ do lala: —Máˉaaˈ jneaa˜aaˈ có̱o̱ˈr˜ cajo̱, jo̱ song cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ la quie̱ˊ jneaa˜aabˈ nijú̱u̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈr˜ cajo̱. 	 Thomas, die ook wel Didymus werd genoemd, zei tegen de andere discipelen: "Laten we meegaan om samen met Hem te sterven."


Jo̱ lajeeˇ laco̱ˈ teáaiñˈ˜ fɨˊ lado, co̱o̱bˋ mɨ˜ cangɨ́ɨiñˊ lɨ˜ neáangˊ gángˉ dseaˋ tiuungˉ i̱ neáangˊ ˈnɨˈˋ fɨˊ. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ tiuungˉ do e cangɨ́ɨngˊ Jesús fɨˊ jo̱, jo̱baˈ caˈáiñˈˋ dseaˋ do lala: —¡Fíiˋiiˈ, sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ, fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˋ jneaˈˆ! 	 Langs de weg zaten twee blinde mannen. Zodra zij hoorden dat Jezus voorbijging, begonnen zij te roepen: "Here! Zoon van David! Heb medelijden met ons!"


Jo̱ ¿e˜guɨˈ nijmóˆooˈ jóng? Co̱ˈ nilɨñibˊ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ la e nɨcagüénˈˉ fɨˊ la. 	 Wat moeten wij daar nu mee? Want zij zullen vast horen dat u hier bent.


Jo̱guɨ co̱ˈ jneab˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn e iñíˈˆ e nɨcajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e laco̱ˈ cuøˊ e seengˋ dseaˋ lata˜, jo̱baˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ niˈíngˈˋ e nidǿˈˉ e iñíˈˆ jo̱, jo̱baˈ dseángˈˉ lata˜ nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ e iñíˈˆ jo̱ lɨ́ɨˊ ngúuˊ táamˋbaa, co̱ˈ e jo̱baˈ nijá̱a̱ˈ˜a̱ e laco̱ˈ cøøngˋ nilɨseengˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Ik ben het levende brood dat uit de hemel is gekomen. Wie van dit brood eet, zal altijd blijven leven. Het brood dat Ik voor het leven van de wereld zal geven, is mijn lichaam."


Jo̱ eáamˊ dsigáˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cangáˉ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ lalab féˈrˋ: —Lajalébˈˋ e jmóoˋ i̱ dseaˋ na eáamˊ guiʉ́ˉ, co̱ˈ líˈˋbre jmérˉ e ninúˉtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ güɨɨng˜ jo̱guɨ jmérˉ cajo̱ e niféˈˋtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ líˋ féˈˋ. 	 Zij konden er gewoon niet over zwijgen. "Het is geweldig wat Hij doet", zeiden ze. "Hij geneest zelfs dove mensen. En wie niet kunnen praten, geneest Hij ook!"


jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Fíiˋi, dob ráangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiéˉe dséeˈr˜ fɨˊ quiéˉe, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ líˋ jí̱ˈˉ jǿiñˈˋ jo̱guɨ dsímˈˉ cuˈˋ lɨ́ɨiñˊ cajo̱. 	 Hij vertelde dat zijn knecht verlamd in bed lag en verging van de pijn. Hij vroeg of Jezus er iets aan wilde doen.


Jo̱ nɨñíˆbaˈ e mɨ˜ nigüɨˈnéngˈˊnaˈr jo̱ niguiéngˈˊnaˈr quíiñˈ˜ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ jo̱ ráaiñˋ dsíiˊ co̱o̱ˋ niˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ gøˈˊ jóˈˋ. 	 Ik zal u vertellen hoe u Hem kunt herkennen: Het kindje ligt in doeken gewikkeld in een voerbak."


Jo̱ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ niníingˉ dseaˋ Fidiéeˇ, dsʉˈ mɨ˜ níingˉ dseaˋ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱baˈ lɨñirˊ jial lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. Jo̱guɨ i̱ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ do, íˋbingˈ i̱ niingˉguɨ lajeeˇ lajaléˈˋ jo̱guɨ lajaléngˈˋ, co̱ˈ nɨseeiñˋ lají̱i̱ˈ˜ nʉ́ˈˉguɨ e ninángˋ Fidiéeˇ guiarˊ uiing˜ jmɨgüíˋ. 	 In de persoon van Christus is de onzichtbare God zichtbaar geworden. Hij was er al voordat God aan de schepping begon.


Jo̱ huǿøbˉjiʉ caje̱rˊ có̱o̱iñˈ˜ do fɨˊ Cesarea. Jo̱baˈ lajeeˇ jo̱, i̱ dseata˜ Festo do casɨ́ˈrˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Agripa do lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ siiˋ Paaˉ do, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lana lab iuungˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ sɨjnɨ́ɨngˇ i̱ caseáangˊ dseata˜ Félix mɨ˜ cagüɨˈɨ́ɨrˊ. 	 Tijdens hun verblijf van enkele dagen sprak Festus met de koning over de zaak van Paulus. "Felix heeft hier een man in gevangenschap achtergelaten tegen wie de Joden een aanklacht hebben ingediend.


Jo̱ ie˜ jo̱ nicaˈímˉ dsíiˊ dseaˋ quiáˈrˉ faˈ e nicá̱rˋ e nidǿˈrˉ, jo̱ la nitíingˈˇ co̱o̱ˋ iñíˈˆbaˈ niquie̱ˊguɨr fɨˊ dsíiˊ e móoˊ do. 	 Hij stapte in de boot en ging naar de overkant van het meer. Maar Zijn discipelen hadden vergeten eten te kopen. Het enige wat zij bij zich hadden, was één brood.


Jo̱ jaˋ seaˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quíˉ jneaˈˆ e faˈ jaˋ ˈneáangˋnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ ˈneáangˋnaˈ jneaˈˆ. 	 Als het wat koel is tussen u en mij, komt dat niet door een tekort aan liefde van mijn kant. Nee, dat komt dan omdat uw liefde te klein is en mij buitensluit.


Jo̱ nɨne˜baaˈ røøˋ e lajaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e cajmeˈˊ Moi˜ jaléngˈˋ dseaˋ Israelbingˈ catɨ́ɨngˉ nijmiti˜, jo̱ lajo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ cuǿøngˋ faˈ nijíñˈˉ e jaˋ røøiñˋ dseeˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, co̱ˈ dseaˋ íˋbingˈ i̱ ɨ́ɨˋ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Het is duidelijk dat deze woorden in het bijzonder gelden voor de Joden, die Gods wet hebben. Zo wordt iedereen de mond gesnoerd en gaat niemand vrijuit. De hele wereld moet schuld bekennen voor God.


Jo̱ latøømˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea caniˈˉ júuˆ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ do ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 Het nieuws over dit geweldige wonder ging als een lopend vuurtje door heel de streek.


e dseángˈˉ ˈnéˉbaˈ e cajúngˉ i̱ Dseaˋ Jmáangˉ do; jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ, dseángˈˉ ˈnéˉ e cají̱bˈˊtu̱r. Jo̱ casɨ́ˈˉguɨr i̱ dseaˋ do cajo̱ jo̱ cajíñˈˉ: —I̱ Jesús nab i̱ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ, i̱ dseaˋ i̱ laangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ, jo̱ júuˆ quiáˈˉ i̱ nab e ngɨˊ jnea˜ guiaaˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Aan de hand daarvan liet hij hun zien dat de Christus, die zij verwachtten, na veel lijden moest sterven en daarna weer levend zou worden. "Wel", zei hij, "de Jezus over wie ik spreek, is de Christus!"


Nifáˈˆduu i̱˜ lɨ́ɨngˊ la lɨ́ɨngˊ jaangˋ dseaˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiéˉe jo̱guɨ jmitir˜ jaléˈˋ e fáˈˋa: 	 Ieder die naar Mij komt luisteren en doet wat Ik zeg, lijkt op een man die een huis bouwt en eerst diep graaft om de fundering op de rots te kunnen leggen. Als bij een overstroming golven tegen zijn huis beuken, blijft het staan, want het is degelijk gebouwd.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ lala jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, ¿jialɨˈˊ cangáangˈ˜ i̱ dseaˋ na e tiuuiñˉ? ¿Su calɨ́iñˉ lana uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈrˉ o̱faˈ uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈˉ sejmiiˋbre é? 	 Zijn discipelen vroegen: "Meester, heeft deze man zelf gezondigd of is hij blind geboren doordat zijn ouders gezondigd hebben?"


Jo̱ caró̱o̱ˉbɨ jaangˋ gángˉ dseaˋ e ˈnɨ́ɨiñˋ Jesús có̱o̱ˈ˜ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ jo̱ cajíñˈˉ lala: 	 Enkele valse getuigen beweerden dat zij Hem hadden horen zeggen: "Deze tempel is door mensen gemaakt.


Co̱ˈ mɨ˜ niníˋ jaléngˈˋ i̱ dseañʉˈˋ do e eáamˊ guiʉ́ˉ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ jo̱guɨ e eáamˊ jmɨˈgooˋ rúngˈˋnaˈ cajo̱, jo̱baˈ jangámˉ niˈíñˈˋ e júuˆ do jóng. 	 Als hij ziet hoe zuiver u leeft en hoeveel ontzag u voor God hebt, zal hij zonder woorden voor de Here gewonnen worden.


Jo̱ síiˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do e güɨjméeˋbre jmangˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ e eáangˊ güɨjmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ e contøøngˉ guiing˜ dsíirˊ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ seaˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ. 	 Zij moeten rijk zijn in goede werken en met een blij hart geven aan mensen die gebrek lijden; zij moeten altijd klaarstaan om alles wat God hun heeft gegeven met anderen te delen.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ joˋ e nilɨseaˋguɨ e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ do e jaˋ dseengˋ e nijméˉ e niˈéˉ dseaˋ dseeˉ. Jo̱ fɨˊ jo̱b nijé̱ˉ e é̱e̱ˆ lɨ˜ niingˉ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do, jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do caniingˉ jí̱i̱ˈ˜ ta˜ jmiféngˈˊ dseaˋ dobingˈ nijmérˉ. 	 Elke vloek zal zijn opgeheven. De troon van God en van het Lam zal in de stad staan en al Zijn knechten zullen Hem vereren.


Jo̱ cacuoˈˊbre có̱o̱ˈ˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ caléˈˋ catú̱ˉ e guiéeˊ do, jo̱ caguilíiñˉ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Genesaret, jo̱ fɨˊ jo̱ lɨ˜ caˈñʉ́ˈrˋ e móoˊ do fɨˊ ˈnɨˈˋ e guiéeˊ do. 	 Zij meerden bij Gennésareth af en gingen aan land. De mensen die op de kant stonden, herkenden Jezus onmiddellijk.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón: —Jo̱ ¿su o̱ˈguɨ ˈnʉ́ˈˋ mɨˊ ngámˈˋbɨˈ júuˆ quiéˉe cajo̱? 	 "Zijn jullie ook nog zo dom?" vroeg Jezus.


Jo̱ ie˜ jo̱ cangoquiéengˊ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Fíiˋi, ¿jóˈˋ ya̱ˈˊ ˈnéˉ íin˜n dseeˉ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ rúnˈˋn song cajmeáiñˈˋ jnea˜ gaˋ? ¿Su jí̱i̱ˈ˜ guiéˉ néebˈ˜ jí̱i̱ˈ˜? 	 Petrus vroeg: "Here, als één van mijn broeders mij telkens kwaad doet, hoe vaak moet ik hem dan vergeven? Zeven keer?"


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ lajo̱, cangóbˉ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ e cangoˈeeˇnaaˈ i̱ Tiáa˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ Jerusalén. Jo̱guɨ ie˜ jo̱, fɨˊ jo̱b sɨseángˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱. 	 De volgende dag gingen wij met Paulus naar Jakobus. Alle christenleiders uit Jeruzalem waren er ook.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ Juan do quiáiñˈˉ do: —Jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ i̱ féˈˋ i̱ cagüéngˉ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˆ quiʉ̱́ˋ, jo̱ quie̱e̱ˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ e féˈˋ lala: “Nea˜naˈ condséeˊ co̱o̱ˋ fɨˊ, co̱ˈ tɨˊ lɨ˜ nijáabˊ Fíiˋnaaˈ” —lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajíngˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ e cajmeˈˊ Saíiˆ, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ ie˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Hij zei: "Ik ben iemand die in de woestijn roept: 'Maak de weg vrij voor de Here!' De profeet Jesaja heeft dit voorspeld." (C)


Jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ nijmiféiñˈˊ i̱ jóˈˋ dséeˉ do, dsʉˈ nijméˉ lajo̱ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ sɨjnéengˉ fɨˊ ni˜ jiˋ latɨˊ mɨ˜ catɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ e fɨˊ lɨ˜ taang˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨsɨguángˈˋ quiáˈˉ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do i̱ cajúngˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Alle mensen op aarde zullen hem aanbidden, behalve de mensen die al sinds het ontstaan van de wereld vermeld worden in het levensboek, het boek van het Lam, dat geslacht is.


Co̱ˈ joˋ huǿøˉ nidséˉguɨ e dseángˈˉ nijmiti˜ Fidiéeˇ laco̱ˈ sɨˈíˆ e ˈgooˋ e nɨcaˈɨ́ɨrˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Want de Here rekent grondig met het volk af. Hij maakt korte metten." (f)


Jo̱ lajeeˇ nɨˈiuungˉ Jesús fɨˊ e güɨˈɨ́ɨrˊ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ Jerusalén, jo̱ jaangˋ lajeeˇ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¡Tɨfaˈˊ, fɨng na jǿøˉ jaléˈˋ cu̱u̱˜ cóoˈ˜ e niguoˈˆ e sɨlɨ́ɨˋ e guáˈˉ la! 	 Toen Jezus de tempel verliet, zei één van Zijn discipelen tegen Hem: "Kijk eens, Meester! Wat een gebouw en wat een stenen!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈeˊguɨ Jesús e júuˆ la jo̱ cajíñˈˉ: —Güɨtáangˈ˜naˈ fɨˊ oˈnʉ́ˆ e dsʉʉˋ. Dsʉco̱ˈ e fɨˊ oˈnʉ́ˆ e úˋ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ guiáˈˆ fɨˊ e úˋ, fɨˊ jo̱b lɨ˜ dsitáangˈ˜ fɨ́ɨngˊguɨ dseaˋ i̱ nɨteáangˈ˜ fɨˊ e ngolíingˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ; 	 Ga door de smalle poort het Koninkrijk van de hemelen binnen. De weg naar de vernietiging is breed en komt uit bij een wijde poort. En wat gaan daar veel mensen door!


Jo̱guɨ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do lɨ́ɨmˊbre cajo̱ lafaˈ tiquiáˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ nɨcató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ. Jo̱ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ do lɨ́ɨiñˊ lafaˈ tiquiáˈˆ jaléngˈˋ íˋ dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e nɨcató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˈˋ do; co̱ˈ ˈnéˉ e nijmiti˜biñˈ do cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajméeˋ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do ie˜ lamɨ˜ jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ e cató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ. 	 Zij zijn pas echt kinderen van Abraham, als zij net zo op God vertrouwen als hij, toen hij nog niet besneden was.


Dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do calɨˈíingˆ ta˜ e laco̱ˈ jnea˜ calɨñiiˉ e jmɨgóobˋ jaléˈˋ dseeˉ, co̱ˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ ˈmóbˉ siˈˊ. 	 De zonde zag haar kans schoon en gebruikte die voorschriften om mij op de verkeerde weg te brengen en te doden.


Jo̱ canaaiñˋ sɨ́ˈˋguɨr dseaˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáiñˈˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Zij gaven hem en zijn hele gezin het woord van God door.


Jo̱ ie˜ jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ nijá̱a̱ˈ˜naˈ júuˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajmeeˇnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ nijmɨˈgooˋnaˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ nijmiféngˈˊnaˈ dseaˋ do. 	 Uit heel uw doen en laten moet blijken dat God het (door Jezus Christus) tussen u en Hem in orde heeft gemaakt. Daarvoor zal Hij geëerd en geprezen worden.


Jo̱baˈ casamˈˉbre i̱ dseaˋ apóoˆ do, jo̱ catángˈˋneiñˈ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ quiáˈˉ fɨ́ˋ. 	 Zij grepen de apostelen en gooiden hen in de gevangenis.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨsɨˈíingˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jí̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ do, nɨcatǿˈˉbre jaléngˈˋ íˋ e laco̱ˈ niˈuíiñˈˉ do dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcatǿˈrˉ do nɨcaˈíngˈˋneiñˈ e nɨlɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøiñˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. Jo̱guɨ jaléngˈˋ íˋ nɨcangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ dseaˋ do e nɨcuǿøngˋ e nilɨseeiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ niingˉ ˈgøiñˈˊ. 	 Maar God heeft allen die daartoe bestemd waren, ook geroepen. En Hij heeft hen ook rechtvaardig gemaakt. Meer nog: Hij heeft hen ook in Zijn schitterende heerlijkheid opgenomen.


Jo̱ lajeeˇ guiˈnáˈˆ e táangˋ Jesús fɨˊ dseˈˋ crúuˆ cajíñˈˉ: —Teaa˜, íingˊ dseeˉ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na, co̱ˈ e jaˋ líˈˆbiñˈ na jaléˈˋ e jmóorˋ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e cateáaiñˋ dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do canaaiñˋ cóorˋ quiáˈˉ i̱˜ nilíˈˋ lajeeˇ lajaléiñˈˋ do i̱ nicó̱o̱ˋ sɨ̱ˈˆ Jesús fɨˊ quiáˈrˉ. 	 "Vader", zei Jezus, "vergeef het deze mensen. Zij weten niet wat ze doen." De soldaten verdeelden Zijn kleren onder elkaar door erom te loten.


Jo̱ cañíiˋ i̱ Paaˉ quiáˈˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ do: —U̱˜, o̱ˈ íˋ jnea˜. Jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ Israel, jo̱ calɨsénˋn fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ niingˉ e siiˋ Tarso e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Cilicia. Jo̱ carˋ uii˜ diée˜ cuǿøˈ˜teaˈ jnea˜ fɨˊ e nifǿnˈˆn jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ lana. 	 "Nee", zei Paulus. "Ik ben een Joods burger uit Tarsus, een bekende stad in Cilicië. Ik verzoek u dringend mij toe te staan iets tot het volk te zeggen."


Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ dseángˈˉ mɨˊ ˈnooˋbɨ seengˋnaˈ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Co̱ˈ mɨ˜ jmooˋnaˈ ta˜ dsihuɨ́ɨngˊ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ jo̱guɨ mɨ˜ jmooˋnaˈ ta˜ jɨ́ɨngˋ, jo̱baˈ cuøˊ li˜ jóng e dseángˈˉ mɨˊ ˈnooˋbɨ jmitíˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ yaang˜naˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Want als u jaloers bent en elkaar niet kunt verdragen, wordt u blijkbaar nog door uw eigen verlangens beheerst. Dan bent u net als de ongelovige mensen.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ Jesús fɨˊ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ jaˋ cacuørˊ fɨˊ faˈ e cangotáangˈ˜ dseaˋ jiéngˈˋguɨ, jí̱i̱ˈ˜ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜ Juan có̱o̱ˈ˜ sejmiiˋ i̱ sɨmɨ́ˆ jiuung˜ do, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ cangɨ́ɨngˋ fɨˊ e cangotáangˈ˜ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ e lɨ˜ ráangˋ i̱ ˈlɨɨ˜ do. 	 Zij kwamen bij het huis aan en Jezus wilde niet dat iemand met Hem mee naar binnen ging behalve Petrus, Jakobus en Johannes en de ouders van het meisje.


Co̱ˈ cangoyé̱e̱ˈ˜e̱ fɨˊ lɨ˜ seángˈˊ ˈnʉ́ˈˋ e jmiféngˈˊnaˈ jaléngˈˋ diée˜ quíiˉnaˈ, jo̱ fɨˊ jo̱b cadséˈˋe co̱o̱ˋ nifeˈˋ lɨ˜ to̱o̱˜ júuˆ e féˈˋ lala: “Diée˜ i̱ jaˋ mɨˊ cuíingˋ dseaˋ.” E jábˈˉ e fóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ quiáˈˉ jaangˋ Diée˜ i̱ jaˋ cuíingˋnaˈ, quiáˈˉ íbˋ e nifɨ́ɨˆguɨ jnea˜ ˈnʉ́ˈˋ lana. 	 Want terwijl ik hier rondliep en de beelden en altaren van uw goden bekeek, zag ik ook een altaar waarop stond: 'Voor de onbekende god'. U hebt Hem vereerd, zonder Hem te kennen. En nu kom ik u over Hem vertellen.


Co̱ˈ jneaˈˆ jaˋ jmáangˈ˜naaˈ ta˜ jaléˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jmáiñˈˋ ta˜ mɨ˜ ˈníˈˋ níingˉ rúiñˈˋ. Co̱ˈ jneaˈˆ jmáangˈ˜naaˈ ta˜ bíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ e jo̱baˈ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ niˈíingˉ jaléˈˋ e jnɨ́ɨngˊ quiáˈˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ e bíˋ ˈgøngˈˊ dobaˈ niˈíing˜naaˈ jaléˈˋ e ˈnɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, 	 Ik strijd met Gods wapens, niet met menselijke, om elke tegenstand te breken.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ fɨˊ do jaléˈˋ e jo̱, eáamˊ calɨguíiñˉ, jo̱ canaaiñˋ óorˋ teáˋ jo̱ féˈrˋ: —¡Eáangˊ ˈgøngˈˊ diée˜ Artemisa quíˉiiˈ i̱ jmiféngˈˊ jneaˈˆ, dseaˋ Éfeso! 	 Bij het horen van die woorden werden de mannen woedend. "Groot is Artemis van Efeze!" schreeuwden zij.


’Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nigáaˊtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, nilíˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ calɨ́ˉ ie˜ lamɨ˜ cateáangˋ Noé fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Als Ik terug kom, zal het net zo zijn als in de tijd van Noach.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, dob teáangˆ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈrˉ, jo̱ dseángˈˉ eáamˊ teáaiñˈ˜ do jmóorˋ dseeˉ quiáˈˉ Jesús. 	 Ondertussen stonden de leidende priester s en de godsdie nstleraars fanatiek allerlei beschuldigingen te schreeuwen.


Co̱ˈ lajaléˈˋ e cuǿøngˋ nilɨñiˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, guiʉ́bˉ nɨñiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, co̱ˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ nɨcajméerˋ e nɨcalɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ lajaléˈˋ e jo̱. 	 Want die mensen kunnen heel goed weten dat God er is. Hij heeft het hun Zelf bekendgemaakt.


Jo̱ ie˜ jo̱ niseengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Cornelio fɨˊ co̱o̱ˋ fɨˊ lɨ˜ siiˋ Cesarea i̱ nilɨ́ɨngˊ fii˜ quiáˈˉ co̱o̱ˋ ˈléˈˋ e siiˋ italiano. 	 In Caesarea woonde Cornelius, de commandant van het zogenaamde Italiaanse regiment.


Jo̱ jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ, Timoteo, co̱ˈ ˈnʉbˋ lɨnˈˊ lafaˈ dseángˈˉ jó̱o̱ˋo̱ i̱ dseángˈˉ lajangˈˆ nɨcajángˈˋ uøˈˊ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ táanˈˋ, jo̱guɨ e nilíˋ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ ˈnʉˋ, jo̱guɨ cajo̱ e nicuǿrˉ e nilɨseenˈˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Aan: Timotheüs, mijn geestelijke zoon. Ik wens je de genade, de liefdevolle goedheid en vrede toe van God, de Vader, en van Christus Jezus, onze Here.


Co̱ˈ ˈñiabˈˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ cacá̱rˉ iihuɨ́ɨˊ cartɨˊ cajúiñˉ uíiˈ˜ dseeˉ quíˉnaaˈ, co̱ˈ lajo̱ nɨsɨˈíbˆ e nidsingɨ́ɨiñˉ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ lata˜ ró̱o̱ˋ jmɨgüíˋ. Dsʉco̱ˈ írˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ éeˋ røøˋ i̱ jaˋ dseeˉ røøngˋ, dsʉˈ cajámˈˋ ˈñiaˈrˊ e cacá̱rˉ iihuɨ́ɨˊ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaaˈ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ, e laco̱ˈ nitǿørˋ jneaa˜aaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱ írˋ cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈrˉ lafaˈ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíbˋ, dsʉˈ cají̱bˈˊtu̱r laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Christus heeft ook geleden. Hij is eenmaal voor onze zonden gestorven, als een onschuldige voor de schuldigen. Hij heeft dat gedaan om ons bij God terug te brengen. Maar hoewel Zijn lichaam gestorven is, is het door de Geest weer levend gemaakt.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ sɨ́ˈˋ dseata˜ Herodes i̱ dseaˋ do lajo̱, jo̱baˈ catamˈˉtu̱iñˈ do fɨˊ ngolíiñˉ. Jo̱guɨ i̱ nʉ́ʉˊ i̱ cangáiñˉ jéengˊ do, ngóoˊbiñˈ do laco̱ˈ ngolíiñˉ, jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ caje̱ˊ i̱ nʉ́ʉˊ do fɨˊ yʉ́ˈˆ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ guiing˜ i̱ jiuung˜ do. 	 Toen reisden de sterrenkundigen verder. Tot hun verrassing stond de bijzondere ster, die zij in het oosten hadden gezien, plotseling wéér aan de hemel.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ i̱ dseaˋ rúngˈˋ Jesús e jo̱, jo̱baˈ cangolíiñˆ e cangotéerˋ dseaˋ do ladsifɨˊ lado, co̱ˈ féˈrˋ e nɨngaamˋbiñˈ. 	 Zijn familie, die dit hoorde, ging er naar toe om Hem te halen. "Hij weet niet meer wat Hij doet", zeiden zij.


—Nʉ́ʉˉnaˈ røøˋ jaléˈˋ e nifáˈˆa la lana, jo̱ jaˋ güɨˈíingˆ óoˊnaˈ lata˜ taang˜naˈ fɨˊ jmɨgüíˋ; co̱ˈ lana tɨˊ lɨ˜ niguiéeˊ jmɨɨ˜ e nisángˈˊ dseaˋ jnea˜, dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 "Onthoud dit goed: Binnenkort zal Ik verraden worden en in handen van de mensen vallen."


Jo̱ canaaiñˋ jgiéerˉ ˈleeˋ fɨˊ moguir˜, jo̱ canaaiñˋ quɨˈrˊ dseángˈˉ e lɨjiuung˜ dsíirˊ jo̱ lalab féˈrˋ: ¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉˋ, e ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉˋ, fɨɨˋ féˈˋ e laniingˉ ˈgøngˈˊ! Co̱ˈ fɨˊ nab lɨ˜ caˈuíingˉ dseaˋ seaˋ cuuˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ fii˜ jaléˈˋ móoˊ. ¡Dsʉˈ lanaguɨ náng co̱o̱ˋ lajeeˇ jalib˜ nɨcaˈíngˉ lajɨˋ e jo̱! 	 Zij strooiden van verdriet stof op hun hoofd en huilden en jammerden: 'O, grote stad! Wat verschrikkelijk! Eerst maakte zij alle scheepseigenaren rijk door haar welvaart; nu ligt zij er binnen een uur ontredderd bij.'


Dsʉˈ i̱ tiquiáˈrˆ do dsifɨˊ lajo̱b caquiʉˈrˊ ta˜ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ néeˊ ni˜ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Güɨquie̱ˋduˈ ˈmɨˈˊ e jloˈˆguɨ lajeeˇ lajaléˈˋ e seaˋ jo̱ niquɨ́ˈˊ i̱ jó̱o̱ˋo̱ la, jo̱guɨ güɨquie̱ˋnaˈ co̱o̱ˋ ñíˆ iʉ˜ niguooˋ jo̱ ñicuǿøˈ˜naˈr, jo̱guɨ cuǿøˈ˜naˈr caneáangˊ mɨlooˋ e ˈmɨ́ɨˉ e niˈǿˈrˉ. 	 Maar de vader liet hem niet eens uitspreken en zei tegen de knechten: 'Vlug! Haal de mooiste kleren die we in huis hebben en geef hem die om aan te trekken. Geef hem een ring voor zijn vinger en een paar schoenen.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quɨ́ɨˈ˜bre jmɨɨ˜ e niguiˈrˉ lajaléˈˋ. Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨiñˊ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ seengˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e niˈnɨ́ngˉneiñˈ. 	 Met de geestelijke mens is het anders. Die kan alles doorzien, maar kan zelf op zijn beurt niet door de natuurlijke mensen doorzien worden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajiʉ́ʉrˉ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Íingˈ˜naˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Toen blies Hij Zijn adem over hen heen en zei: "Ontvang de Heilige Geest.


Jo̱ co̱ˈ jaˋ tɨˊ óoˊ ˈnʉˋ mɨ˜ jíngˈˋ dseaˋ jóˈˋ núuˆ i̱ nɨcacáangˉ fɨˊ nifeˈˋ o̱si jaléˈˋ feáˈˉ e jiéˈˋguɨ e cuøˈˊ dseaˋ ˈnʉˋ e laco̱ˈ niˈíinˈˉ dseeˉ quiáˈrˉ, 	 U was niet tevreden met de dierlijke offers, die voor U geslacht en verbrand werden om de zonden weg te doen.


Jo̱baˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ do, nɨcacuøbˊ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈrˉ e niñíingˋnaaˈ jaléˈˋ e jloˈˆ niguoˈˆ quiáˈrˉ, jo̱ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcacuøˊ Fidiéeˇ do eáamˊ ˈgøngˈˊ jo̱guɨ eáamˊ quíingˊ cajo̱, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱baˈ e nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ e nɨcaˈnaamˉbaˈ jee˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ, faˈ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíiˊ yaang˜ dseaˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Hij zal zelfs Zijn heerlijkheid en goedheid met ons delen! Hij heeft ons geweldig grote en waardevolle beloften gedaan: Hij redt ons van de begeerten en het verderf om ons heen en geeft ons deel aan Zijn eigen wezen.


Jo̱guɨ song i̱ dseaˋ íˋ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e lɨ́ɨˊ lajo̱, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ jáˈˉ líingˋnaˈ e lɨɨng˜ eeˋ cangɨ́ɨiñˋ e cuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Wie het negeert, zal zelf genegeerd worden.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ líˈrˆ ɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ e cuøˈˊ fɨˊ yaaiñ˜ e jmóorˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ, jo̱ dseángˈˉ jaˋ quie̱ˊ íbˈˋ jmóorˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e tɨ́ɨiñˋ jmóorˋ do. 	 Het kan hun niets schelen of iets goed of slecht is. Zij trekken zich nergens iets van aan en worden voortgedreven door hun slechte gedachten en wilde begeerten.


Jo̱ dsʉˈ joˋ huǿøˉ ngóˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cajúmˉ i̱ dseamɨ́ˋ do cajo̱. 	 Tenslotte stierf de vrouw ook. Nu is onze vraag: Wie zal bij de opstanding uit de dood haar man zijn? Want ze is met alle zeven getrouwd geweest."


Jo̱ jmeáangˈ˜naˈr gaˋ jo̱guɨ cuǿøˈ˜naˈr jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ, dsʉco̱ˈ lajo̱b calɨˈiiñ˜ ˈñiaˈrˊ e cateáaiñˋ juguiʉ́ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e cajméerˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ jo̱guɨ e jmiféngˈˊ ˈñiaˈrˊ; co̱ˈ lalab féˈrˋ e jmɨjløngˈˆ ˈñiaˈrˊ: “Fɨˊ lab guiing˜ jnea˜ dseángˈˉ laco̱ˈ guiing˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ niingˉ i̱ quiʉˈˊ ta˜; co̱ˈ jaˋ lɨ́ɨngˊ jnea˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ ˈnɨ́ɨˉ, jo̱ dseángˈˉ jaˋ e fɨˈíˆ nijáaˊ quiéˉe jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ.” 	 Zij heeft in luxe en overdaad geleefd. Geef haar er evenveel pijn en ellende voor terug. Zij zegt bij zichzelf: 'Ik zit hier als een koningin op een troon. Ik ben geen hulpeloze weduwe. Ik zal niet weten wat rouw en verdriet is.'


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ jaˋ ˈneánˉn dseaˋ jiéngˈˋ i̱ nijméˉ júuˆ uii˜ quiéˉe i̱˜ dseaˋ lɨ́ɨngˊ jnea˜; jo̱ fáˈˋa e júuˆ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ nilíˈˋnaˈ leángˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˆnaˈ. 	 Nu heb Ik het getuigenis van een mens niet nodig. Ik herinner u er alleen maar aan, omdat Ik wil dat u gered wordt en zult leven.


Jo̱ joˋ huǿøˉ lɨˈɨɨ˜ cangɨ́ɨngˊ Jesús uii˜ e ˈmaˋ lɨ˜ dsíingˉ Zaqueo do, jo̱ cajǿøngˉneiñˈ do lɨ˜ dsíiñˈˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jmɨnáˉ güɨ́ɨngˊ lɨ˜ dsíinˈˆ na, Zaqueo, co̱ˈ lana ˈnéˉ nija̱a̱ˉ fɨˊ quíiˈˉ. 	 Toen Jezus daar langskwam, keek Hij omhoog. Hij riep Zacheüs bij zijn naam. "Zacheüs! Kom vlug uit die boom! Want Ik moet vandaag in uw huis zijn!"


Jo̱ lajo̱baˈ iihuɨ́ɨˊ e eáamˊ niˈíingˈ˜naˈ e jáaˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ jmɨˈøøngˉ i̱ dseaˋ i̱ guiúngˉ e nɨcatu̱u̱ˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ la. Jo̱ e jo̱ canaangˋ mɨ˜ catu̱u̱ˋ jmɨ˜ Abel i̱ lɨ́ɨngˊ jaangˋ dseaˋ guiúngˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jo̱ cartɨˊ mɨ˜ catu̱u̱ˋ jmɨ˜ Zacarías, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ calɨsíˋ Berequías, co̱ˈ i̱ dseaˋ íbˋ i̱ cajngangˈˊ ˈnʉ́ˈˋ cáangˋ nifeˈˋ quiá̱ˈˉ siguiˊ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén. 	 Daardoor maakt u zich schuldig aan de dood van al de onschuldige en gelovige mensen die werden vermoord, van de onschuldige Abel tot Zacharia, de zoon van Berechja, die werd vermoord tussen het tempelhuis en het altaar.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Herodes e jaˋ eeˋ ngɨ́ɨˋ Jesús, jo̱baˈ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈléeˉ quiáˈrˉ e canaaiñˋ lǿøiñˉ dseaˋ do, jo̱ caquíñˈˊ dseaˋ do caneáangˊ sɨ̱ˈˆ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ. Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, i̱ dseata˜ do caguiéngˈˊtu̱r Jesús fɨˊ lɨˊ guiing˜ dseata˜ Pilato caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Tenslotte begonnen Herodes en zijn soldaten Jezus te bespotten en uit te lachen. Ze deden Hem een schitterende koningsmantel om en stuurden Hem naar Pilatus terug.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈeˊguɨ Jesús e júuˆ la jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ jmooˋnaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaˈ jmooˋnaˈ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijǿøˉ jaléngˈˋ dseaˋ; co̱ˈ song jmooˋnaˈ lajo̱, jo̱baˈ Tiquíiˆnaˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ jaˋ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e niguoˈˆ e seaˋ quiáˈrˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. 	 "Let erop dat u uw goede werken niet doet om bij de mensen op te vallen. Anders krijgt u geen beloning van uw hemelse Vader.


Jo̱guɨ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ i̱ seaˋ cuuˉ, nʉ́ʉˆnaˈ jaléˈˋ e júuˆ e nifɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ la: Quíiˈ˜naˈ jo̱guɨ ooˉnaˈ quiáˈˉ e fɨˈíˆ e nilíingˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e nabɨ nidsingɨ́ɨngˉnaˈ mɨ˜ niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 De rijke mensen onder u kunnen beter in huilen uitbarsten en jammeren over de ellende die hun te wachten staat.


Jo̱ sɨˈíimˇ dseaˋ do lana, co̱ˈ nɨcatʉ́ˋbre e teáaiñˉ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ nɨcajméerˋ laco̱ˈ cajméeˋ jaangˋ dseaˋ i̱ sɨˈíˆ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ i̱ calɨsíˋ Balaam, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ calɨsíˋ Beor, co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ cajméerˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e gaˋ e laco̱ˈ nilíˈrˋ cuubˉ lamɨ˜ lɨ́ɨiñˆ, 	 Zij zijn van de rechte weg afgedwaald en volgen het spoor van Bileam, de zoon van Beor, die het niet erg vond iets verkeerds te doen, zolang hij er maar voor betaald werd.


Jo̱ cañíiˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do lala: —¿Jial ɨˊ óoˊ ˈnʉˋ, Fíiˋnaaˈ, e cuǿøngˋ nihéngˈˊnaaˈ i̱ dseaˋ na? co̱ˈ fɨˊ la jaˋ seengˋ dseaˋ i̱ ˈnɨ́ɨˋ e gøˈˊ dseaˋ. 	 "Waar halen we hier ooit brood vandaan?" vroegen Zijn discipelen. "Voor al die mensen! Hier in de woestijn!"


Jo̱baˈ canaaiñˋ tǿˈrˋ lajaangˋ lajaangˋ i̱ nirøøngˋ quiáˈˉ fiir˜. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ laˈuii˜ i̱ dseaˋ i̱ nirøøngˋ do jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ: “¿Jial tíiˊ røøngˋ ˈnʉˋ quiáˈˉ fíiˋi?” 	 Hij liet de mensen die bij zijn heer in de schuld stonden een voor een bij zich komen. 'Wat bent u mijn heer nog schuldig?' vroeg hij aan de eerste.


Jo̱guɨ e lab e júuˆ laniingˉ e catɨ́ˋ tú̱ˉ do: “Jmiˈneáangˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jmiˈneáanˈˋ uøˈˊ.” Jo̱ e nab e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e laniingˉguɨ eáangˊ do lajeeˇ lajaléˈˋ. 	 En het gebod dat daarna komt, is dit: U moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf. Belangrijker geboden dan deze twee zijn er niet."


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, jaaiñˈˋ do i̱ siiˋ Agabo casíngˈˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniˇguɨ, jo̱ cajíñˈˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e tɨˊ nijáaˊ ji̱i̱ˋ ooˉ fɨˊ jo̱. Jo̱ jaléˈˋ e jo̱ cangojéeˊ lajeeˇ ji̱i̱ˋ quiáˈˉ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ calɨsíˋ Claudio. 	 Eén van hen, Agabus, voorspelde dat er een grote hongersnood in dat gebied zou komen; de Heilige Geest had hem dat duidelijk gemaakt. Die hongersnood kwam inderdaad tijdens de regering van keizer Claudius.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, íingˈ˜naˈ røøˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jaˋ mɨˊ ˈgooˋ teáangˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ jaˋ jmooˋnaˈ ta˜ jɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈr˜ uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e ɨˊ óoˊnaˈ. 	 Neem iemand met een zwak geloof in uw midden op, maar vermijd twijfelachtige discussies.


Jo̱ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíiˊ i̱ dseaˋ i̱ téengˋ Jesús do mɨ˜ cañíiˋ dseaˋ do lado fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ cangoˈgóˋguɨ dsíiˊbre lají̱i̱ˈ˜ e cañíiˋ dseaˋ do, jo̱ tiibˉ caje̱rˊ lajɨɨiñˋ do. 	 Daar wisten ze niets op te zeggen. Hun plan om Hem in het bijzijn van de mensen op een woord te vangen, was op niets uitgelopen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ lajeeˇ táangˋ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, jo̱ caguiéˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táangˋ. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ quiá̱ˈˉ lɨ˜ singˈˊ Jesús, jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ jo̱ catúuiñˊ cartɨˊ ni˜ uǿˆ jo̱ camɨˈrˊ jmɨˈeeˇ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Fíiˋnaaˈ, cuǿømˋ líˋ jmiˈleáanˈˆ jnea˜ song iinˈ˜ lajo̱. 	 In één van de stadjes waar zij kwamen, viel hun oog op een man die zwaar melaats was. Toen de man Jezus zag aankomen, viel hij voor Hem neer met zijn gezicht in het stof. "Here", smeekte hij, "als U wilt, kunt U mij genezen."


Jo̱ ladsifɨˊ lajo̱b cajá̱ˋa̱ jee˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lajeeˇ jo̱ camánˉn jaangˋ dseaˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ; jo̱ i̱ dseaˋ íˋ guiiñ˜ e fɨˊ é̱e̱ˆ e lɨ˜ guaˋ dseaˋ i̱ laniingˉ i̱ quiʉˈˊ ta˜. 	 Op hetzelfde moment werd ik door de Geest meegenomen. Ik zag een troon in de hemel staan en op die troon zat Iemand,


—Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, Juan, e nijméeˈ˜ fɨˊ co̱o̱ˋ ni˜ jiˋ lajaléˈˋ e móoˈˉ la jmɨɨ˜ na, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, nisɨ́nˈˆ jaléˈˋ e jiˋ jo̱ quiáˈˉ lajɨˋ guiéˉ ˈléˈˋ dseaˋ quiéˉe i̱ neáangˊ fɨˊ e fɨɨˋ e siiˋ Éfeso, jo̱guɨ e fɨɨˋ e siiˋ Esmirna, jo̱guɨ e fɨɨˋ e siiˋ Pérgamo, jo̱guɨ e fɨɨˋ e siiˋ Tiatira, jo̱guɨ e fɨɨˋ e siiˋ Sardis, jo̱guɨ e fɨɨˋ e siiˋ Filadelfia, jo̱guɨ e fɨɨˋ e siiˋ Laodicea; jo̱ lajɨˋ guiéˉ e fɨɨˋ na néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. 	 "Schrijf alles wat u ziet in een boek en stuur dat naar de zeven christengemeenten: Efeze, Smyrna, Pergamum, Thyatira, Sardes, Filadelfia en Laodicea!"


Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ catɨ́ˋ la i̱i̱ˉ ˈñiáˋ e caˈlóoˉ, jo̱ calébˈˋ catú̱ˉ cagüɨˈɨ́ɨrˊ jo̱ cangórˉ fɨˊ ˈmóoˈ˜, jo̱ fɨˊ jo̱b cangárˉ e neáangˊ jiéngˈˋguɨ dseaˋ i̱ jaˋ ta˜ seaˋ jméˉ, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do: “¿Jialɨˈˊ ngɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨ˜ quíiˆnaˈ fɨˊ la e jaˋ ta˜ jmooˋnaˈ?” 	 Om een uur of vijf ging hij nog eens naar de stad. Weer zag hij een stel mannen die niets te doen hadden. 'Waarom hangen jullie hier de hele dag rond?' vroeg hij.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret ˈnéngˈˋnaaˈ. Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Jnea˜bɨ dseaˋ íˋ. Jo̱ ie˜ jo̱ dob quíingˈ˜ Judas Iscariote jee˜ i̱ dseaˋ i̱ caguilíingˉ tǿøˋ Jesús do. 	 "Jezus van Nazareth", antwoordden zij. "Dat ben Ik", zei Hij. De verrader Judas was er ook bij.


Jo̱guɨ jaléˈˋ cuteeˋ có̱o̱ˈ˜ cunéeˇ e sɨˈmáˈˆnaˈ nisó̱ˈˋ ˈleeˋ, jo̱ joˋ eeˋ ta˜ nilɨˈíingˆguɨ quíiˆnaˈ jóng. Jo̱ e ˈleeˋ e só̱ˈˋ dob nɨcuøˊ li˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e jmooˋnaˈ e cajmɨˈóoˈˇnaˈ yaang˜naˈ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ nicángˋ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jɨˋ, co̱ˈ eáamˊ nɨcajmɨˈóoˈˇnaˈ jaléˈˋ e jo̱ lajeeˇ lana e nɨjaquiéengˊ e tɨˊ lɨ˜ niˈíingˉ jmɨgüíˋ. 	 Uw zilver en goud zijn waardeloos geworden. Omdat u het renteloos hebt laten liggen, zult u erdoor worden aangeklaagd; en u zult erdoor worden verteerd als door een vuur. Al die ellende hebt u zelf opgespaard voor de dag van het grote oordeel.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Paaˉ e júuˆ jo̱, guiˈnangˈˇ uøømˋbɨ i̱ dseaˋ Israel do e jmiguíingˉ rúiñˈˋ lajeeˇ yaaiñ˜, co̱ˈ jaˋ røøˋ sɨ́ɨiñˋ. 	 Nadat hij dit gezegd had, verlieten de Joden hem, terwijl zij het onderling niet eens waren.


Jo̱baˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e i̱ fiir˜ do dsíngˈˉ guiʉ́ˉ nijmérˉ jo̱ nicuǿˈˉreiñˈ do e nineˈˉ niñˈ˜ latøømˉ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jo̱. 	 Zo'n knecht krijgt het beheer over al zijn bezittingen.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do lala: —I̱ lɨɨng˜ dseaˋ féˈrˋ e lɨnˈˊ Juan i̱ lamɨ˜ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ féˈˋ e lɨnˈˊ Líiˆ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ féˈˋ e lɨnˈˊ jaangˋguɨ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ. 	 "Sommigen zeggen dat U Johannes de Doper bent", antwoordden de discipelen. "Anderen dat U Elia bent of een andere profeet."


Jo̱ cangolíingˆ i̱ dseata˜ quidsiˊ íˈˋ do e ngomɨrˇ jmɨˈeeˇ fɨˊ quiniˇ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ Silas e nijméiñˈˉ do féngˈˊ dsíirˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e calɨ́ˉ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈuǿømˋbre jo̱ camɨˈrˊ jmɨˈeeˇ dseaˋ do e niˈuǿmˋbiñˈ e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ do. 	 Zij gingen naar de gevangenis en boden Paulus en Silas hun verontschuldigingen aan. Daarna leidden zij hen de gevangenis uit en vroegen hun dringend de stad te verlaten.


Jo̱ lɨ́ˉ jo̱ catɨ́ɨiñˉ co̱o̱ˋ cóoˆ e a˜ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ jo̱ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ, jo̱ lɨ́ˉ jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jó̱ˈˉo̱ e cóoˆ la, jo̱ jmeeˉnaˈ jmáˈˉjiʉ e a˜ dsíiˊ lajeeˇ lajaléngˈˋnaˈ na. 	 Hij nam een beker wijn, dankte God ervoor en zei tegen Zijn discipelen: "Neem deze beker en drink er allemaal uit,


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨbˊ Jesús lɨ˜ iuuiñˉ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ i̱ seengˋ fɨˊ Capernaum, jo̱ cangórˉ fɨˊ quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, nidséebˈ˜ iemɨséˆ Tʉ́ˆ Simón e dsíngˈˉ iʉ˜ guíiñˆ. Jo̱ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ e sɨnʉ́ʉˆ do camɨˈrˊ Jesús jmɨˈeeˇ faˈ e nijmiˈleáaiñˉ i̱ dseamɨ́ˋ do. 	 Uit de synagoge ging Hij naar het huis van Simon. Simons schoonmoeder lag met hoge koorts in bed. Haar huisgenoten vroegen Jezus of Hij haar wilde genezen.


Jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ jaléˈˋ e gaˋ lajo̱, eáamˊ fɨˈíˆ nilíiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e niˈíñˈˋ e jáaˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ jee˜ jo̱ quiéengˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel jo̱guɨ dsʉˈ lajo̱bɨ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. 	 Wie liever kwaad doet, zal vreselijke pijn en ellende te verduren krijgen. Dat geldt voor iedereen: Niet alleen voor de Joden, maar ook voor alle andere mensen.


Jo̱ e quíibˉ ˈnʉˋ lajaléˈˋ e seaˋ quiéˉe jo̱guɨ e quiébˉ jnea˜ lajaléˈˋ e seaˋ quíiˈˉ, jo̱guɨ laˈeáangˊ i̱ dseaˋ la nijnéngˋ jial tíiˊ niguoˈˆ lɨ́ɨnˊn. 	 Zij zijn van U. Alles wat van Mij is, is van U. En wat van U is, is van Mij. In hen wordt weerspiegeld wie Ik ben.