Jo̱ cuǿøngˋ feˇeeˈ e i̱ lɨɨng˜ dseaˋ Israel lɨ́ɨiñˊ lafaˈ guoˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e cajníˋ dseaˋ jo̱ dsʉˈ cahuɨ̱́bˈˋ e guoˈˋ jo̱. Jo̱ eáangˆ quiáˈˉ e guoˈˋ e cahuɨ̱́ˈˋ do, fɨˊ jo̱b caje̱ˊ e guoˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e iáangˋ ˈñiaˈˊ fɨˊ jee˜ móˈˋ. Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel, ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ e guoˈˋ e ˈmaˋ ofɨɨˋ jo̱. 	 Sommige takken van de goede olijfboom zijn afgebroken. En u, niet-Joden, bent als wilde olijftakken op de goede olijfboom geënt. Nu u tussen de andere takken staat, krijgt u net als zij voedsel uit de wortel.


Jo̱ lajo̱b cangongɨ́ɨˉ jneaa˜aaˈ cajo̱, lajeeˇ e lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ jiuung˜, nʉ́ˈˉguɨ e nilɨcuíingˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, e dseángˈˉ ˈnéˉ jmitíˆbaaˈ jaléˈˋ e quiʉˈˊ ta˜ quíˉiiˈ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨˋnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Zo was het ook met ons voordat Christus kwam. Wij waren slaven van allerlei wetten en gebruiken, want wij dachten dat die ons konden redden.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, iin˜n nimɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ lahuɨ́ɨngˊ e nijméeˆ íˆ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ ta˜ jmóoˋ ˈniiˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ jmóorˋ quijí̱ˉ jial nitʉ́ˋ dseaˋ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨteáaiñˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉco̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóorˋ do jaˋ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨcaˈíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e niˈnaamˉ yaang˜naˈ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Vrienden, er is nog één ding waarvoor ik u ernstig wil waarschuwen, en dat is het gevaar van scheuring. Sommigen zijn daarop uit. Zij proberen u verkeerde dingen te laten doen, dingen die ingaan tegen wat u is geleerd.


Jo̱ ie˜ jo̱, e fɨˊ dsíiˊ iáˋ cu̱u̱˜ e siˈˊ lacúngˈˊ Jerusalén do, quiéengˋ co̱o̱ˋ oˈnʉ́ˆ fɨˊ lɨ˜ ngɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ joˈseˈˋ jiuung˜ i̱ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel jngaiñˈˊ mɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜. Jo̱ quiá̱ˈˉ e oˈnʉ́ˆ do sɨlɨ́ɨˋ co̱o̱ˋ lɨ˜ a˜ jmɨɨˋ e feˈˋ eáangˊ e siiˋ Betzata có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ hebreo. Jo̱ e fɨˊ ˈnɨˈˋ e lɨ˜ a˜ jmɨɨˋ do quiéengˋ ˈñiáˋ niˈnʉ́ʉˊjiʉ, 	 Bij de Schaapspoort in Jeruzalem was de vijver Bethesda met vijf zuilengalerijen.


Jo̱ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ cagüɨˈɨ́ɨˊ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ do cangɨ́ɨngˋneˈ e quɨ́ɨˈ˜reˈ jmɨɨ˜ e nijméˉreˈ e jí̱ˈˋ i̱ diée˜ dseaˋ guóoˈ˜ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ laˈuii˜ do e laco̱ˈ i̱ diée˜ do líˈˋbreˈ e niféˈrˋ jo̱guɨ e nijmérˉ e nijúungˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ nijmiféngˈˊ írˋ. 	 Het tweede beest kreeg zelfs macht om het standbeeld te laten leven, zodat het kon spreken en iedereen kon dwingen het te aanbidden. Wie dat niet deed, werd gedood.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáiñˈˉ do: —Jaˋ lajɨɨngˋ dseaˋ catɨ́ɨiñˉ e ngáiñˈˋ jaléˈˋ e júuˆ na, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ nɨcangɨ́ɨngˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ ngángˈˋ e jo̱. 	 "Niet iedereen zal begrijpen wat Ik nu ga zeggen", zei Jezus. "Het is alleen voor de mensen die God het inzicht geeft.


Jo̱ dsʉˈ seabˋ mɨ˜ jmɨˈgóˋ dseaˋ jneaˈˆ, jo̱guɨ seaˋbɨ mɨ˜ jmáiñˈˋ gaˋ jneaˈˆ, jo̱guɨ seaˋbɨ mɨ˜ féˈrˋ guiʉ́ˉ uii˜ quíˉnaaˈ, jo̱guɨ seaˋbɨ mɨ˜ féˈrˋ e gaˋ cajo̱. Jo̱guɨ jmáiñˈˋ jneaˈˆ e lafaˈ dseaˋ quie̱ˊ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ lɨ́ɨˊnaaˈ, nañiˊ faˈ júuˆ jáˈˉbaˈ e féˈˋ jneaˈˆ; 	 Wij blijven de Here trouw, of anderen ons nu minachten of hoogachten, of ze ons nu prijzen of bekritiseren. Wij zijn eerlijk, al noemt men ons leugenaars.


Jo̱ dsʉˈ lajaléˈˋ e na nidsijéeˊ jmɨɨ˜ na e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨti˜ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. Jo̱ ie˜ jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do cacuí̱i̱ˋbre, jo̱ ˈñiabˈˊ Jesús caseáangˊguɨr do. 	 Maar dit gebeurt allemaal om in vervulling te laten gaan wat de profeten hebben geschreven." Daarop lieten alle discipelen Hem in de steek. Zij maakten dat ze wegkwamen.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ teáangˉ có̱o̱ˈr˜ do ie˜ jo̱: —Jo̱ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jaˋ mɨˊ calɨséngˋ jaangˋ i̱ niingˉguɨ ta˜ quiáˈˉ laco̱ˈ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ niingˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la dsʉˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ, jo̱baˈ íˋbingˈ i̱ niingˉguɨ laco̱ˈ i̱ Juan do. 	 Onthoud dit: Van alle mensen die ooit geboren zijn, is niemand groter dan Johannes de Doper. Toch is de kleinste in het Koninkrijk van de hemelen groter dan hij!


Jo̱guɨ jaˋ jméeˆnaˈ jmangˈˉ ta˜ ɨ̱́ˈˋ, co̱ˈ fɨˊ gabˋ cá̱ˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱; co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ e jí̱i̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ. 	 Drink niet teveel wijn, want daardoor verliest u de controle over uzelf. Wees daarentegen vol van de Heilige Geest.


Jo̱ guiʉ́bˉ nine˜eeˈ e cartɨˊ lanab lajaléˈˋ e cajméeˋ Fidiéeˇ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ eáamˊ quie̱ˊ iihuɨ́ɨˊ jo̱guɨ dsíngˈˉ seáangˋ dsíiˊ cajo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨsɨjeengˇ e nileángˋ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ tɨˊ lɨ˜ nilɨseengˋ jiuung˜ quiáˈˉ. 	 Wij weten dat de hele schepping in afwachting van dat grote moment nog altijd zucht en kreunt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóˉ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. 	 Hij ging naar de synagoge. Daar zag Hij een man met een lamme, verschrompelde hand. De Farizeeërs vroegen Hem: "Mag men op de sabbat iemand genezen?" Zij hoopten dat Hij "Jaä zou zeggen. Dan zouden zij een reden hebben om Hem gevangen te nemen.


jo̱guɨ e Jmɨguíˋ do cajo̱ nijmɨta˜ dsíiˊ dseaˋ e jnea˜ jaˋ røønˉ dseeˉ co̱ˈ niníngˈˆtú̱u̱ có̱o̱ˈ˜ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ jo̱ joˋ nimáang˜guɨˈ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Van rechtvaardigheid, omdat Ik naar de Vader ga en u Mij niet meer zult zien.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ e fɨɨˋ Iconio do tú̱ˉ ˈléˈˋ caˈuíiñˉ; co̱o̱ˋ ˈléˈˋ casíngˈˉ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ jaˋ caˈíngˈˋ júuˆ e caguiaˊ dseaˋ do, jo̱guɨ co̱o̱ˋ ˈléˈˋguɨ casíngˈˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ apóoˆ do. 	 De stad raakte in twee kampen verdeeld. Sommigen waren voor de Joden, anderen voor de apostelen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˉ do lajo̱b féˈrˋ, jo̱baˈ jaˋ iiñ˜ faˈ jáˈˉ calɨ́iñˉ dseaˋ do. Jo̱ dsʉˈ Jesús cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —Doñiˊ jiébˈˋ jmɨˈgóˋ dseaˋ jaangˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉˈ fɨng catɨ́ˋ fɨɨˋ góorˋ, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ joˋ i̱i̱ˋ jmɨˈgóˋ írˋ jo̱guɨ lajo̱bɨ fɨng catɨ́ˋ fɨˊ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Jezus zei tegen hen: "Een profeet wordt overal geëerd, behalve in zijn eigen stad en in zijn eigen familie."


Jo̱baˈ ie˜ jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Jesús e fɨˊ jo̱. 	 En velen kwamen tot geloof in Jezus.


Jo̱ ie˜ jo̱ i̱ Paaˉ do cangoquie̱rˋ co̱o̱ˋ seangˈˊ cuɨɨ˜ quiʉ̱ʉ̱ˋ jo̱ catóˈrˋ fɨˊ ni˜ jɨˋ; dsʉˈ lajeeˇ jo̱b cagüɨˈɨ́ɨˊ jaangˋ mɨˈˋ i̱ guíingˉ fɨˊ jee˜ e cuɨɨ˜ do mɨ˜ calɨlíˈˆreˈ e guíiˉ jɨˋ, jo̱ cacuˈˋreˈ luguooˋ Paaˉ. 	 Paulus hielp mee met hout sprokkelen. Toen hij een bos takken op het vuur gooide, schoot er door de hitte een adder uit en beet zich in zijn hand vast.


Jo̱ jaˋ jmóˆnaaˈ lajo̱ e laco̱ˈ jaˋ nilɨguíingˉ Fidiéeˇ quíˉnaaˈ. Jo̱ jaˋ güɨˈɨ́ˆ dsiˋnaaˈ e ˈgøngˈˊguɨ jneaa˜aaˈ laco̱ˈ dseaˋ íˋ. ¡Co̱ˈ dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱! 	 Of willen wij de Here jaloers maken? Denken wij sterker te zijn dan Hij?


Jo̱baˈ mɨ˜ guiaˊ jnea˜ jaléˈˋ e júuˆ na, jmóoˋo lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcaˈeˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ o̱ˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ e nɨcalɨtɨ́ɨnˋn jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ tɨɨngˋ ngángˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ guiaˋnaaˈ e júuˆ na jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Daarover spreken wij dan ook niet met menselijke welsprekendheid, maar met woorden die de Geest ons ingeeft. Wij gebruiken dus de woorden van de Geest om de gedachten van de Geest over te brengen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, co̱o̱ˋguɨ li˜ e cajnéngˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ: jo̱ cajnéngˉ jaangˋ jóˈˋ ˈlɨngˈˆ, jo̱ i̱ jóˈˋ do latøømˉbreˈ yúungˉneˈ, jo̱ guiéˉ mogui˜reˈ tíiˊ jo̱guɨ guíˉ fíˆreˈ cajo̱, jo̱ laco̱o̱ˋ e mogui˜reˈ do téeˈ˜ jmacó̱ˋ lɨ́ˈˆ corona. 	 Er was nog iets opmerkelijks in de hemel te zien: Een grote, rode draak met zeven koppen en tien horens. Op elke kop stond een kroon en


Co̱ˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmiti˜ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jaléngˈˋ dseaˋ íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ rúnˈˋn jo̱guɨ dseaˋ íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ niquiéˆe cajo̱. 	 Ieder, die doet wat mijn hemelse Vader wil, is mijn broer, mijn zuster en mijn moeder."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ e lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ tó̱o̱ˋ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ, jo̱baˈ ˈnéˉ nijmitíˆnaˈ dseángˈˉ røøbˋ lajaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do. 	 Ik zeg het nog eens: Wie zich laat besnijden, moet ook altijd alle andere Joodse wetten gehoorzamen.


Jo̱guɨ lajo̱b jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, co̱ˈ ˈneáangˋnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia. Jo̱ síiˈ˜guɨ́ɨˈ ˈnʉ́ˈˋ e güɨlɨˈneáangˋguɨ rúngˈˋnaˈ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜. 	 Dat blijkt wel uit uw houding tegenover de christenen in heel Macedonië. Toch willen wij u er nadrukkelijk op wijzen dat die liefde moet blijven groeien.


Jo̱ laco̱ˈ cajméeˋ dseaˋ ie˜ jo̱, lajo̱b nijméˉtu̱ dseaˋ jmɨgüíˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨjaquiéengˊ e nigáaˊtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Zo zal alles zijn gewone gang gaan tot de dag dat Ik terugkom en door iedereen gezien word.


Jo̱ lajeeˇ e jmɨɨ˜ jo̱ tɨ́ɨngˋ dseata˜ Pilato e jmiˈiáaiñˋ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ jo̱ láaiñˋ camɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ iuungˉ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ. 	 Maar de mensen begonnen allemaal luidkeels te schreeuwen: "Hij moet dood!


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ calɨséngˋ malɨɨ˜ i̱ calɨcuíingˋ Fidiéeˇ, co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ íˋ cajángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ cajmɨˈgóˋbɨr dseañʉˈˋ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Dat was het sieraad van de gelovige vrouwen van vroeger, die op God vertrouwden en deden wat hun man van hen vroeg.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —Lana tɨˊ nitɨ́ˉ íˈˋ quiéˉe e ninínˈˆtú̱u̱ fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ cagáˉa mɨ˜ cagüénˉn fɨˊ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 "Het is nu zover dat Ik de hoogste eer en heerlijkheid zal ontvangen", antwoordde Jezus.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ nicú̱u̱bˊ i̱ jóˈˋ ˈlɨngˈˆ do caˈíingˉneˈ jie˜ jaˋ condseáˈˉ tøøngˉ lajaléngˈˋ nʉ́ʉˊ i̱ sɨtǿngˈˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ cabíingˉneˈ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ. Jo̱ i̱ jóˈˋ ˈlɨngˈˆ do casíngˈˋ ˈñiaˈˊreˈ fɨˊ quiniˇ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ tɨˊ lɨ˜ nilɨseengˋ yʉ̱ʉ̱ˋ quiáˈˉ do; jo̱ i̱ jóˈˋ do nɨsɨjeengˇneˈ e nijngámˈˉbreˈ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do e nicúngˈˊneˈ ladsifɨˊ mɨ˜ nilɨseeiñˈˋ do. 	 de staart van de draak veegde een derde deel van de sterren weg en slingerde die naar de aarde. De draak stond voor de vrouw om haar kind te verslinden, zodra het geboren was.


Jo̱ lajo̱b naangˋ niˈˊguɨ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ la fɨˊ na, jo̱guɨ jmóoˋ e lɨñiˊ dseaˋ cajo̱ jial tíiˊ ˈgøngˈˊ Fidiéeˇ. 	 Zo werd de invloed van de woorden van de Here steeds groter en sterker.


Jo̱ lajeeˇ e teáaiñˈ˜ fɨˊ, huíimˉbɨ cangáˉ Jesús e gui˜ co̱o̱ˋ ˈmaˋ güɨñíˈˆ e dsi˜ máˈˆ; jo̱baˈ cangojǿørˆ catɨˊ quiá̱ˈˉ su dsi˜ güɨñíˈˆ quiáˈˉ e ˈmaˋ do, dsʉˈ jaˋ eeˋ cadséˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiérˉ, dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ máˈˆbaˈ dsi˜, co̱ˈ o̱ˈ ji̱i̱ˋ e dsi˜ güɨñíˈˆ ie˜ jo̱. 	 In de verte zag Hij een vijgeboom die in blad stond. Hij liep ernaar toe om te zien of er vijgen aanzaten, maar er zaten alleen maar bladeren aan. Het was nog niet de tijd voor vijgen.


Jo̱ nañiˊ faˈ fɨ́ɨˊbaaˈ laˈóˈˋ jneaa˜aaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ lajɨɨˉbaaˈ quieeˇnaaˈ co̱lɨɨng˜ co̱o̱ˋ iñíˈˆ, jo̱ e jo̱ guǿngˈˋ e lafaˈ jaamˋ jneaa˜aaˈ lɨ́ɨˊnaaˈ lajaléˈˋnaaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Want al zijn wij met velen, wij zijn één lichaam omdat we allemaal van dat ene brood eten.


Jo̱baˈ canaangˋ Lii˜ jmaˈrˊ júuˆ i̱ dseañʉˈˋ do e cuaiñ˜ quiáˈˉ Jesús guǿngˈˋ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ lɨ˜ ɨiñˈˊ do; jo̱ ngɨ́ˋ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ quiáˈˉ jial láangˋ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ. 	 Filippus antwoordde dat Jesaja over de Christus sprak. Hij vertelde hem dat Jezus de Christus is, waarbij hij uitging van wat zij zojuist hadden gelezen.


Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ do, íbˋ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ jaléˈˋ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dseángˈˉ la guíimˋ ˈnéˉ e jmérˉ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ e laco̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e nicuǿˈˉ dseaˋ dseeˉ írˋ. Jo̱guɨ jaˋ ˈnéˉ faˈ e ráaiñˉ uii˜ quiáˈrˉ o̱ˈguɨ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ dsíiˊ, o̱ˈguɨ cuǿøngˋ faˈ e jmérˉ ta˜ ɨ̱́ˈˋ méeˊ, o̱ˈguɨ faˈ e jmérˉ ta˜ jɨ́ɨngˋ ta˜ tɨ́ɨngˊ, o̱ˈguɨ faˈ e jmérˉ e dsináaiñˊ cuuˉ táˈˆ seaˋ. 	 Omdat zij leiding aan de gemeente moeten geven, moeten zulke leiders een zuiver leven leiden. Zij mogen niet trots of ongeduldig zijn; zij mogen niet veel drinken en ook niet driftig of hebzuchtig zijn.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ ɨ́ˆ óoˊnaˈ e calɨ́ngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jaléˈˋ e fóˈˋnaˈ na dsʉˈ uíiˈ˜ e røøngˋguɨr dseeˉ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, 	 "Denkt u dat zij slechter waren dan de andere mensen uit Galilea?" vroeg Hij.


Dsʉˈ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do e i̱ Jaangˉ do lɨ́ɨiñˊ dseaˋ Israel, dsíngˈˉ calɨguíiñˉ jo̱ canaaiñˋ óorˋ teáˋ lajeeˇ tú̱ˉ oor˜ jo̱ féˈrˋ: —¡Eáangˊ ˈgøngˈˊ diée˜ Artemisa quíˉiiˈ i̱ jmiféngˈˊ jneaˈˆ, dseaˋ Éfeso! 	 Maar toen de mensen merkten dat hij een Jood was en dus niet in Artemis geloofde, schreeuwden zij twee uur lang in koor: "Groot is Artemis van Efeze! Groot is Artemis van Efeze!"


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ iin˜n e nijmicuíimˋbɨ́ɨ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ e niñíinˋn e bíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ e cajmijí̱ˈˊtu̱r Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱guɨ e moo˜o iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨnˊn dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ cajo̱ caˈˊ guiaaˉ jaléˈˋ e iin˜n jmee˜e ˈñiáˈˋa, co̱ˈ uíiˈ˜ e cajméeˋ Dseaˋ Jmáangˉ lajo̱, jo̱baˈ cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ; 	 Het enige wat ik wil, is Christus kennen en ervaren hoe groot de kracht is, waardoor Hij uit de dood is opgestaan. Ik wil ervaren wat het betekent om met Hem te lijden en te sterven


Jo̱ dsʉˈ lana, lab guiing˜ i̱ dseaˋ i̱ niˈnɨ́ngˉ jnea˜ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiéˉe. 	 Maar hier bij ons aan tafel zit de man die Mij zal verraden.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lala: —Jaˋ dseengˋ e niguíˆ dseaˋ iñíˈˆ e gǿˈˋ jiuung˜ quiáˈrˉ jo̱ nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ dsiiˋ. 	 "Het is niet goed het brood van de kinderen af te nemen en aan de honden te geven", zei Hij.


Jo̱ guiʉ́bˉ ñíˆ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e calɨ́ˉ ie˜ jaˋ mɨˊ ngóoˊ eáangˊ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ quíˉnaaˈ, jneaˈˆ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel, jo̱ canaangˋ jaléˈˋ e jo̱ catɨˊ Galilea mɨ˜ cangɨ́ˋ e caguiaˊ Juan júuˆ quiáˈrˉ e ˈnéˉ nisángˋ dseaˋ jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e quɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 U weet wel wat er in Israël is gebeurd. Het begon in Galilea, niet lang nadat Johannes de Doper de mensen opriep zich te laten dopen.


Jo̱ lana nifɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e seáangˈ˜naˈ e ˈnéˉ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ e jo̱ ˈnéˉ jméeˆnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcafɨ́ɨˆɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galacia. 	 Volg voor de collecte voor de arme gelovigen de richtlijnen die ik de gemeenten van Galatië heb gegeven.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱, doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ jmóoˋ fɨˈíˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱, jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ cajo̱ faˈ e nijmérˉ e seeiñˋ huǿøˉguɨ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ quiáˈrˉ faˈ jialguɨ la lɨ́ˋ dsíirˊ. 	 U bent Hem toch meer waard dan de vogels! Al die zorgen maken uw leven geen dag langer.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ fiir˜ do: “ˈNʉbˋ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ guiúngˉ, co̱ˈ cajmeeˉbaˈ ta˜ røøˋ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ capíˈˆ cuuˉ e cangɨ́ɨnˈˋ. Jo̱baˈ lana jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e seaˋ quiéˉe e nicuǿøˆø ˈnʉˋ e nineˈˆ níˈˆ, jo̱ lana røøbˋ nijmiˈiáangˋ dsiˋnaaˈ náng.” 	 De heer zei: 'Je bent een goede en betrouwbare knecht. Omdat je dit kleine bedrag goed hebt beheerd, zal ik je grote verantwoordelijkheid geven. Deel in mijn vreugde!'


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ caféngˈˊ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ cangoquiéengˊ fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ jaangˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, co̱ˈ iiñˈ˜ do e niguiéˈrˊ jial niˈnɨ́iñˉ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e eiñˈˊ, jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, ¿e˜ ˈnéˉ nijmee˜e e laco̱ˈ niñíinˋn e nilɨseenˉ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜? 	 Op een dag was er een godsdienstleraar die wilde onderzoeken of Jezus' ideeën wel zuiver waren. "Meester", vroeg hij, "wat moet ik doen om eeuwig leven te krijgen?"


Dsʉˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do fɨˊ lɨ˜ taang˜ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ uǿˉ do, dsíngˈˉ gaˋ cacǿøiñˈ˜ e caquiéˈˊ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ uǿˉ do; i̱ lɨɨng˜ cacǿøngˈ˜ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ dseángˈˉ cajngamˈˊbre. 	 Maar de boeren begonnen met hen te vechten. De ene ranselden zij af. Een ander sloegen zij dood en weer een ander gooiden zij met stenen dood.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ ɨˊ dsiiˉ e nijmitiiˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, dsʉˈ jnea˜, dseaˋ dseeˉ dseaˋ quibˊ lɨ́ɨnˊn, jo̱baˈ jaˋ líˈˆi nijmee˜e lajo̱, co̱ˈ dseeˉ quiéˉbaa quie̱ˊ nifɨˊ quiéˉe. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, lɨfaˈ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ e nɨcaleáaiñˋ jnea˜ jee˜ jaléˈˋ e jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik dank God dat er een uitweg is door Jezus Christus, onze Here!


Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseaˋ do, casɨtɨ́ɨmˊbre jaléˈˋ e ˈnáˈˆ e caseángˉguɨ do quiáˈˉ lajɨˋ ˈñiáˋ e iñíˈˆ cebada do, jo̱ guitu̱ˊ ˈmatáˆguɨ carǿngˉ có̱o̱ˈ˜ e ˈnáˈˆ e caseángˉ do. 	 De discipelen hadden twaalf manden nodig om het overschot op te halen.


Jo̱ co̱ˈ jmóobˋ dseaˋ jaléˈˋ e na, jo̱baˈ iihuɨ́ɨˊ eáamˊ nicuǿˈˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ i̱ jaˋ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Gods vreselijke straf komt over hen, die deze dingen doen.


“Jneab˜ Fidiéeˇ i̱ jmiféngˈˊ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíiˉnaˈ i̱ calɨsíˋ Abraham có̱o̱ˈ˜guɨ Isáaˊ jo̱guɨ Jacóoˆ.” Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Moi˜ e júuˆ jo̱, eáamˊ cafǿiñˈˊ carˋ cajlémˉbre, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ joˋ niteáˋ dsíirˊ faˈ nijǿøˉguɨr e lɨ˜ gui˜ ˈmató̱o̱ˊ e iaˋ jɨˋ do. 	 'Ik ben de God van uw voorouders, de God van Abraham, Isaäk en Jakob.' Mozes begon te beven van schrik en durfde niet meer te kijken.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ fii˜, eeˉbaˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmóoˋ ta˜ quíiˉnaˈ, jo̱ jaˋ jméeˆnaˈ sooˋ áaˊnaˈ có̱o̱ˈr˜. Jo̱guɨ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ e jaamˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ i̱ seengˋ i̱ guiing˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ i̱ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ quíiˉnaˈ cajo̱. Co̱ˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ røøbˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ. 	 Slaveneigenaars, u moet op uw beurt uw slaven goed behandelen. Spreek hen niet dreigend toe. U moet niet vergeten dat u zelf slaven van Christus bent. U hebt dezelfde Meester als zij en voor Hem bent u elkaars gelijken.


Jo̱baˈ liúunˈ˜n ˈnʉ́ˈˋ e dseángˈˉ la guíimˋbaˈ ˈnéˉ e neáangˊnaˈ e néeˊ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ contøøngˉ, jo̱ contøøngˉ ˈnéˉ mɨ́ɨˈ˜naˈ jmɨˈeeˇ Fidiéeˇ uii˜ quíiˆnaˈ e laco̱ˈ jaˋ güɨtíingˋnaˈ jaléˈˋ e nilíˋ ie˜ jo̱ jo̱guɨ e laco̱ˈ cuǿøngˋ nigüɨquiéengˊnaˈ fɨˊ quiniiˉ, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ na caˈeˊ Jesús caˈeˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 laat je niet in beslag nemen door de zorgen van het leven; wees voortdurend op je hoede; bid steeds dat je veilig door de komende verschrikkingen heen zult komen en dat je daarna bij Mij mag zijn."


Jo̱ majmifémˈˊbaaˈ Fidiéeˇ, co̱ˈ íˋbingˈ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜i̱ nijméˉ e teáˋguɨ nisíngˈˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiaˊ jnea˜ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. Jo̱ e júuˆ nab lɨ́ɨˊ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e lamɨ˜ sɨˈmaangˇ lají̱i̱ˈ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nɨtɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ. Jo̱ dsʉˈ lanaguɨ nɨcajmijnéemˋbre e jo̱, jo̱ e júuˆ jo̱b e guiaˊ jnea˜ na. 	 God is machtig om u sterk te maken in uw geloof. Dat is het goede nieuws over Jezus Christus dat ik breng. De waarheid over Hem is eeuwenlang verborgen gebleven, maar nu bekendgemaakt.


Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ ˈnéˉ e tɨɨmˋbre quiʉˈrˊ ta˜ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e quiʉˈrˊ ta˜ røøˋ jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ e laco̱ˈ nijmitiñˈ˜ røøˋ jaléˈˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ; 	 Hij moet een goede man en vader zijn, die zijn kinderen aankan.


’Juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈneángˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ nɨñirˊ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ jmérˉ yaaiñ˜; jo̱ Fidiéeˇbingˈ i̱ nicuǿˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaléˈˋ e catɨ́ɨiñˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuøˈˊreiñˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Gelukkig zijn de zachtmoedigen, want de aarde is voor hen.


Jo̱ e fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do jaˋ féˈˋ e ˈnéˉ nijángˈˋ yaang˜ dseaˋ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ; dsʉco̱ˈ lalab féˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do: “Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmiti˜ dseángˈˉ røøˋ contøøngˉ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ dob seeiñˋ cajo̱.” 	 Bij het houden van de wet is het geen kwestie van geloven, maar van doen. "Wie de wet houdt, zal daardoor leven", staat er geschreven. (D)


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ saduceo do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Cumˈˊ guooˋ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ dseamɨ́ˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Jezus antwoordde: "Trouwen is iets voor de mensen van deze wereld.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ i̱ cuøˊ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ e nijmeáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈˉbre. Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naaˈr cajo̱ e nijmérˉ íˆ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ áaˊnaˈ, jo̱guɨ e nijmérˉ íˆ ˈnʉ́ˈˋ jial laco̱ˈ seengˋnaˈ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ e laco̱ˈ jaˋ dseeˉ nilɨseaˋ quíiˉnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Laat de God van de vrede u volledig voor Zichzelf afzonderen. Laat Hij uw hele wezen (geest, ziel en lichaam) zuiver houden totdat onze Here Jezus Christus terugkomt.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ jaˋ ñiˊ jaléˈˋ e nijmérˉ jo̱ eáamˊ caˈléerˊ quiáˈˉ fiir˜, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋguɨ niñíiñˋ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ i̱ jaangˋ do. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ cangɨ́ɨngˋ jmiguiʉˊ, jmiguiʉˊguɨb catɨ́ɨngˉ niguiéerˉ cuente mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱; jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ éeˋ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e cangɨ́ɨiñˋ e néeˊ nir˜, jo̱baˈ eáangˊguɨ guiʉ́ˉ ˈnéˉ guiérˉ cuente mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Maar wie zich niet bewust is dat hij verkeerd heeft gedaan, zal een lichte straf krijgen. Als iemand veel heeft ontvangen, zal ook veel van hem worden geëist. Hoe meer je is toevertrouwd, hoe groter je verantwoording is.


Jo̱ lafaˈ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, dsʉˈ cangárˉ co̱o̱ˋ jɨˋ e jloˈˆ niingˉ ˈgøngˈˊ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ sɨjúuiñˉ uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈrˉ, dsʉˈ nɨcajneáˉ e jɨˋ do jee˜ írˋ. 	 Het volk dat in de duisternis voortgaat, zal een groot Licht zien; een Licht, dat straalt over hen die in een land van dichte duisternis wonen."


Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ e nilɨseaˋ conrøøˋ quíiˉnaˈ lajaangˋ lajaangˋnaˈ. Dsʉco̱ˈ lanaguɨ seabˋ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e ˈnéˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ co̱o̱ˋ néeˈ˜guɨ i̱ dseaˋ íbˋ nilɨseaˋ quiáˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ e ˈnéˉ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ nilɨseaˋ conrøøˋ quíiˉnaˈ. 	 Op het ogenblik hebt u meer dan genoeg en kunt u hen uit de nood helpen. Later kunnen zij u eventueel helpen, als het nodig is. Waar het om gaat, is een rechtvaardige verdeling.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseañungˈˋnaˈ, jmiˈneáangˋnaˈ dseamɨ́ˋ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ jaˋ jmooˋnaˈ ta˜ jɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈr˜. 	 En mannen, wijd u met liefde aan uw vrouw; behandel haar niet grof of onverschillig.


Jo̱guɨ ˈnéˉ ñíˆbaˈ cajo̱ e ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ guáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ fɨˊ jo̱b lɨ˜ seengˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Weet u niet dat u zelf de tempel van God bent en dat Zijn Geest in u woont?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Mɨ˜ cajáˉ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ, lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜baˈ mɨˊ seaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ júuˆ e caféˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. Jo̱ latɨˊ ie˜ jo̱b jáaˊ e guiaˊ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ jial íingˉ dseaˋ do dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ jo̱guɨ jial iiñ˜ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ. Jo̱ latɨˊ ie˜ jo̱b cuøˈˊ bíˋ yaang˜ dseaˋ e nitíiñˈ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Voordat Johannes de Doper kwam, moest u zich houden aan wat Mozes en de profeten hadden gezegd. Johannes kwam met het goede nieuws dat het Koninkrijk van God dichterbij was gekomen. En iedereen probeert uit alle macht er een plaatsje te krijgen.


Jo̱ jnea˜ ɨˊ dsiiˉ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e quíingˊ e niingˉguɨ eáangˊ laco̱ˈ e quíingˊ e lɨcuíingˋguɨ́ɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jaléˈˋ e lamɨ˜ ɨˊ dsiiˉ e eáamˊ quíingˊ quiéˉe do, dseángˈˉ joˋ e ta˜ íingˆ quiéˉe lana, co̱ˈ lafaˈ quibˊ calɨ́ˉ; dsʉco̱ˈ niingˉguɨ eáangˊ quiéˉe e nilɨcuíingˋguɨ́ɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ 	 Echt, ik beschouw zelfs alles als waardeloos, omdat niets meer waarde heeft dan het kennen van Christus Jezus. Ik heb alles als vuilnis weggegooid om Christus te kunnen ontvangen en één met Hem te zijn.


Jo̱ ie˜ jo̱ niˈíim˜baa dseeˉ quiáˈrˉ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e gaˋ e nɨcajméerˋ, jo̱ joˋ nijmiguiéngˈˊguɨ dsiiˉ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcaˈéerˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Ik zal hun overtredingen vergeven en niet meer aan hun zonden denken." (B)


’Jo̱ nɨñiˋbaa guiʉ́ˉ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ Israel, e jaˋ ñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ o̱ˈguɨ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ ñirˊ jaléˈˋ e cajmeeˉnaˈ mɨ˜ cajngangˈˊnaˈ Jesús. 	 Broeders, ik weet dat u indertijd niet besefte wat u deed en uw leiders ook niet.


Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ caquiʉˈˊ Fidiéeˇ ta˜ e cagüɨˈɨ́ɨˊ Lot fɨˊ fɨɨˋ Sodoma, jo̱ jmɨɨ˜ jo̱b cajméerˋ e cajiʉ́ˈˋ jɨˋ e quiéengˋ azufre fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ lajo̱baˈ caˈímˉ conguiaˊ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ fɨɨˋ Sodoma ie˜ jo̱. 	 Tot op de morgen dat Lot uit Sodom vertrok. Toen regende het vuur en zwavel en alle mensen in de stad kwamen om.


Dsʉco̱ˈ song jaangˋ dseamɨ́ˋ jaˋ quidsirˊ ˈmɨˈˊ fɨˊ moguir˜, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ quiáˈrˉ e nijmɨcuóˈˋbre moguir˜ conguiaˊ. Jo̱guɨ song i̱ dseamɨ́ˋ íˋ ɨˈˋ lɨ́ɨmˉbre e nihuí̱ˈˋ jñʉguir˜ o̱si e nilɨcuoˈˋ moguir˜ é, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ quiáˈrˉ e güɨjlɨ́ɨˆbre có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ lajeeˇ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 Als een vrouw niets op haar hoofd wil dragen, kan zij net zo goed haar haren laten afknippen. Maar als zij dat onfatsoenlijk vindt, moet zij iets op haar hoofd dragen.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ do jaˋ cangáiñˈˋ e Jesús féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ Tiquiáˈrˆ. 	 Maar zij begrepen niet dat Hij het over de Vader had.


Jo̱ lajeeˇ guiˈnáˈˆ sɨ́ɨiñˋ ladob, caˈíˉ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nɨsɨseángˈˊ fɨˊ jo̱ mɨ˜ cangotáaiñˈ˜. 	 Al pratend kwamen zij in de kamer waar alle genodigden bij elkaar waren.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ lomɨɨˋ e ǿˈˋbre ˈnéˉ cá̱rˋ, co̱ˈ jaˋ ˈnéˉ faˈ e nicá̱ˋguɨr e jiéˈˋ o̱ˈguɨ sɨ̱ˈrˆ e co̱ˈˋ quie̱ˊguɨr. 	 Geen brood, geen tas en geen geld. Zelfs niet een extra paar schoenen of schone kleren.


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, song jaangˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ calɨngɨɨiñ˜ e cajmeáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ gaˋ, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ e sɨɨng˜naˈ røøˋ lajeeˇ co̱ˋ gángˉnaˈ, jo̱ nifɨ́ˈˆnaˈre e˜ uiing˜ quiáˈˉ e cajméerˋ e gaˋ do quíiˉnaˈ. Jo̱ song canʉ́ʉbˈ˜ júuiñˆ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e cajméerˋ do, jo̱baˈ røøbˋ nilɨseengˋtu̱ˈ có̱o̱ˈr˜. 	 Als één van uw broeders u kwaad doet, moet u het hem onder vier ogen zeggen. Als hij uw terechtwijzing aanneemt, is de relatie tussen u en hem hersteld.


Jo̱ røøbˋ ˈnéˉ seengˋnaˈ jee˜ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jaˋ ˈnéˉ e jmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e seengˋnaˈ e røøbˋ lɨ́ɨngˊnaˈ laco̱ˈguɨ lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jmɨjløngˈˆ yaang˜ jee˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱guɨ jaˋ güɨˈɨ́ˆ óoˊnaˈ e dseángˈˉ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ ngángˈˋ. 	 U moet één van hart en ziel zijn. Wees niet hoogmoedig, maar doe uw best nederig te zijn. Doe niet of u de wijsheid in pacht hebt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, canúˉtú̱u̱ e guicaféˈˋtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ i̱ dseaˋ ˈleáangˉ do, jo̱ cajíñˈˉ: ¡Majmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ quíˉiiˈ! Co̱ˈ e jmiñiˇ quiáˈˉ e caangˋ i̱ dseamɨ́ˋ do jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e niquiúngˈˉguɨ. 	 Prijs God! De rook van haar puinhopen zal voor altijd en eeuwig blijven opstijgen."


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do quiáˈˉ Jesús lala: —Fíiˋi, jaˋ i̱i̱ˋ seengˋ faˈ i̱i̱ˋ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ e niˈúˆu fɨˊ dsíiˊ e jmɨɨˋ do mɨ˜ cangɨ́ˋ e nijǿˈˋ, jo̱ co̱ˈ laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ mɨ˜ iin˜n niˈúˆu fɨˊ jo̱, dseaˋ jiémˈˋ dsijéengˊ quiéˉe. 	 De zieke man antwoordde Hem: "Ja, Here, maar ik heb niemand die mij het bad inhelpt als het water in beweging komt. En als ik het alleen probeer, ben ik altijd te laat."


Jo̱ e fɨˊ fɨɨˋ Capernaum do nitáangˋ jaangˋ fii˜ ˈléeˉ i̱ niseengˋ fɨˊ Roma. Jo̱ niseengˋ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ i̱ iiñ˜ dsíngˈˉ, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ niráaiñˋ dséeˈr˜, jo̱ dseángˈˉ tɨˊ lɨ˜ nijúumˉbre co̱ˈ eáamˊ lɨ́ɨiñˊ. 	 Een kapitein van het Romeinse leger had een knecht die veel voor hem betekende. Die knecht was ernstig ziek geworden en lag op sterven.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Jesús quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ do, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ cajíñˈˉ: —Tʉ́ˆ, te̱ˈˋtu̱ˈ ñisʉ̱ˈˋ quíiˈˉ eáangˆ quiáˈˉ, co̱ˈ Tiquiéˆbaa i̱ cuøˈˊ jnea˜ e iihuɨ́ɨˊ la, jo̱baˈ ˈnéˉ niˈíimˈ˜baa jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e nicuǿrˉ. 	 Jezus zei: "Doe dat zwaard weg! Zou Ik de beproeving die de Vader Mij stuurt, uit de weg gaan?"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, canúˉu co̱o̱ˋguɨ luu˜ teáˋ e jáaˊ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ güeangˈˆ do quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lalab jíngˈˉ sɨ́ˈˋ lajɨˋ guiángˉ i̱ ángeles do: —Güɨlíingˉnaˈ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b nigüɨˈíingˊnaˈ e cóoˆ e lɨ˜ a˜ e iihuɨ́ɨˊ quiáˈˉ e eáangˊ guíingˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Ik hoorde een stem uit de tempel die de zeven engelen het bevel gaf: "Ga de zeven schalen met Gods wraak uitgieten over de aarde."


—E ngɨ˜ fɨ́ɨˉ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ, co̱ˈ nɨcañíiˉbaˈ e siiˋ juguiʉ́ˉ. 	 Maar pas op als u rijk bent! U bent er dan slecht aan toe! Want het geld is het enige geluk dat u ten deel valt.


Jo̱ teáˋ eáangˊ caˈóorˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ mɨ˜ ó̱o̱ˉ jaangˋ ieˈˋ; jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈóorˋ, e luur˜ do canʉ́ˈˋ lafaˈ e caquieˈˋ güɨˈñiáˆ guiéˉ ya̱ˈˊ. 	 Hij riep krachtig, zo luid als een brullende leeuw; en toen hij dat deed, lieten de zeven donderslagen hun stem horen.


Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Estéfanas, íˋ laˈuii˜ i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ latøøngˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Acaya, jo̱guɨ jaléngˈˋ íbˋ cajo̱ i̱ jmóoˋ ta˜ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ li˜ ˈnéˉ quiáˈˉ lajo̱. 	 U kent Stefanas en zijn gezin wel. Zij waren de eersten in Achaje die gelovig werden en zetten zich volledig voor hun medegelovigen in.


’Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ guieñíˈˉ, cagüɨˈɨ́ɨbˊtu̱ i̱ dseaˋ fii˜ do fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ e ngojméeˆguɨr quijí̱ˉ dseaˋ i̱ nijméˉ ta˜ quiáˈrˉ, jo̱ calébˈˋ catú̱ˉ cagüɨˈɨ́ɨrˊ mɨ˜ catɨ́ˋ la i̱i̱ˉ ˈnɨˊ e caˈlóoˉ cajo̱. 	 En ze gingen. Om twaalf uur en om drie uur deed hij hetzelfde.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Yáˆ: Dsíngˈˉ jmifénˈˊ jnea˜ Fidiéeˇ, 	 Maria antwoordde: "Ik prijs de Here met mijn hele hart!


Jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do e niquíˉbre e ˈléeiñˈ˜ do quiáˈˉ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ ta˜. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, casíimˋbreiñˈ do fɨˊ jee˜ ta˜. 	 Hij kwam met de arbeiders overeen dat hij ze een volledig dagloon zou betalen en zette hen aan het werk.


Jo̱ ie˜ jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊ Jesús fɨˊ Nazaret e néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, jo̱ cangórˉ e fɨˊ guaˋ Jordán e néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea; jo̱ fɨˊ dsíiˊ guaˋ jo̱b caseáangˋ i̱ Juan do jmɨɨˋ írˋ. 	 Op een dag kwam Jezus daar ook. Hij was uit Nazareth gekomen om Zich door Johannes in de Jordaan te laten dopen.


Jo̱ lajo̱b cajméeˋ dseaˋ cajo̱ mɨ˜ cateáangˋ jaangˋ i̱ calɨsíˋ Lot fɨˊ jmɨgüíˋ la; joˋ eeˋ guiing˜ dsíirˊ e jiéˈˋ, co̱ˈ lɨco̱ˈ guiing˜ dsíirˊ jí̱i̱ˈ˜ e niˈɨ̱́ˈˋ nidǿˈˉbre cajo̱, jo̱guɨ e teáaiñˈ˜ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ jo̱guɨ ta˜ láaˊ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ jniˊ jaléˈˋ e seaˋ jo̱guɨ ta˜ jmoˈˊ jaléˈˋ ˈnʉ́ʉˊ e jloˈˆ cajo̱. 	 Het zal ook net zo zijn als in de dagen van Lot. Iedereen had het druk met zijn dagelijkse bezigheden. Eten en drinken, kopen en verkopen, planten en bouwen.


Jo̱ lajeeˇ e teáaiñˈ˜ e jmɨɨ˜ do, caˈíˉ i̱ sɨmɨ́ˆ quiáˈˉ i̱ Herodías do fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ e lɨ˜ teáangˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseañʉˈˋ do e gøˈrˊ jo̱ cadséeiñˋ, jo̱ dseángˈˉ eáamˊ catɨ́ˋ dsíiˊ i̱ dseata˜ Herodes do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ i̱ caguiaangˉguɨ do e cadséengˋ i̱ sɨmɨ́ˆ do. Jo̱baˈ cajíngˈˉ dseata˜ Herodes casɨ́ˈrˉ i̱ sɨmɨ́ˆ do lala: —Mɨ́ɨˈ˜ jnea˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ iinˈ˜, jo̱ nicuøˋbaa. 	 Terwijl ze aan tafel zaten, kwam de dochter van Herodias binnen. Zij danste voor Herodes en zijn gasten en iedereen genoot ervan. Herodes vond het zo mooi dat hij tegen het meisje zei: "Vraag wat je maar wilt. Ik zal het je geven."


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ íˋ, eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíirˊ, jo̱ casɨ́ˈrˉ Judas e nicuǿˈˉreiñˈ cuuˉ. Jo̱b mɨ˜ canaangˋ Judas ˈnóˈrˊ jialco̱ˈ cuǿøngˋ nijáiñˈˋ Jesús fɨˊ jaguóˋ i̱ dseaˋ do. 	 Toen zij dat hoorden, waren ze blij verrast en beloofden hem geld. Judas wachtte zijn kans af om Jezus te verraden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangojéengˋ dseaˋ fɨˊ quiniˇ Jesús jaangˋ dseaˋ tiuungˉ jo̱guɨ i̱ jaˋ féˈˋ cajo̱. Jo̱ i̱ ˈlɨmˈˆ jmóoˋ e nilɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ do lado. Jo̱ dsʉˈ Jesús cajmiˈleáamˉbre i̱ dseaˋ do, jo̱ calɨjnébˈˋtu̱iñˈ do jo̱guɨ caféˈˋtu̱iñˈ cajo̱. 	 Er werd iemand bij Jezus gebracht die een boze geest had en blind en doof was. Jezus genas hem zodat hij weer kon zien en spreken.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jmiˈneáangˋ rúngˈˋ, cøømˋ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ jɨngˈˋ jloˈˆ jo̱ jaˋ e uiing˜ seaˋ quiáˈrˉ e nitéiñˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Maar wie van zijn broeder houdt, leeft in het licht en gaat zijn weg zonder te struikelen.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ fɨˊ jo̱, dob nɨteáangˉ dseaˋ i̱ nɨsɨˈneaangˇ i̱ niféˈˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Tée˜, 	 Zij lieten ook enkele valse getuigen komen, die allerlei beschuldigingen tegen hem inbrachten: "Deze man valt de heilige tempel en de wet aan.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆnaaˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e nijmérˉ e nilɨseengˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, jo̱guɨ e nijmiˈneáangˋ rúngˈˋnaˈ laˈeáangˊ e nɨcajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ dseaˋ do. 	 Broeders, ik vraag God de Vader en de Here Jezus Christus u de vrede en de liefde te geven, die het geloof met zich meebrengt.


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˋtu̱ i̱ ɨ́ɨˈ˜ quiáˈˉ guáˈˉ i̱ casíingˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do i̱ lamɨ˜ sɨˈíˆ nisángˈˊ Jesús do, jo̱ i̱ dseaˋ fariseo do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jialɨˈˊ jaˋ cateeˉnaˈre? 	 Toen de tempeldienaars bij de leidende priesters en de Farizeeërs terugkwamen, vroegen die: "Waarom hebben jullie Hem niet meegebracht?"


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lala: —Jaˋ cuǿøngˋ nijméˉ ayuno jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨmɨ́ɨngˇ quiáˈˉ co̱o̱ˋ lɨ˜ cungˈˊ guooˋ dseaˋ lajeeˇ seengˋ i̱ sɨmingˈˋ i̱ cungˈˊ guóˋ do có̱o̱ˈr˜; co̱ˈ lajeeˇ sɨseángˈˊ i̱ sɨmingˈˋ do có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ do, jaˋ cuǿøngˋ faˈ nijméˉ i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ do ayuno. 	 Jezus antwoordde: "Waarom zouden de vrienden van de bruidegom niet mogen eten? Zolang de bruidegom bij hen is, hebben zij geen reden om niet te eten.


Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ cafǿngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ mɨ˜ cangárˉ jaléˈˋ e jo̱, co̱ˈ jɨˋguɨ cartɨˊ Moi˜ cajíñˈˉ ie˜ jo̱ e ˈgóˈrˋ cartɨˊ jléeiñˋ. 	 Mozes was zo ontzet door wat hij zag en hoorde, dat hij zei: "Ik ben zo bang, dat ik sta te trillen op mijn benen."


Jo̱guɨ song lɨ́ɨˊnaaˈ dseángˈˉ lajangˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaˋ e lɨ́ɨˊ nañiˊ faˈ tó̱o̱ˋ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaaˈ laco̱ˈguɨ lɨtɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel, dsʉco̱ˈ jaˋ e quíingˊ e jo̱; co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e quíingˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e jáangˈ˜ yee˜naaˈ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáamˉ e laco̱ˈ nijmiˈneáangˋnaaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ. 	 Voor wie bij Christus Jezus hoort, is het al of niet besneden zijn volmaakt onbelangrijk. Het enige wat telt, is geloof dat zich in liefde uit.


Co̱ˈ jaˋ sɨˈíingˆnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈrˉ jneaa˜aaˈ iihuɨ́ɨˊ, dsʉˈ sɨˈíimˆbaaˈ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nileángˋnaaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉnaaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Want God heeft ons niet bestemd om door Hem bestraft te worden, maar om gered te worden door de Here Jezus Christus.


Jo̱ lɨ́ˈˆ lajeeˇ lajaléˈˋ e niingˉguɨ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e lab e jo̱; mɨ˜ cuøˋnaˈ júuˆ quíiˉnaˈ, jaˋ éengˊnaˈ fiiˉ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ: jaˋ éengˊnaˈ fiiˉ ñifɨ́ˉ o̱ˈguɨ éengˊnaˈ fiiˉ guóoˈ˜ uǿˉ o̱ˈguɨ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ jiéˈˋ é. Dsʉˈ mɨ˜ cuøˋnaˈ júuˆ quíiˉnaˈ e jméeˆnaˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱ dseángˈˉ ˈnéˉ e jmitíˆbaˈ jóng; jo̱guɨ mɨ˜ cuøˋnaˈ júuˆ quíiˉnaˈ e jaˋ jméeˆnaˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱baˈ dseángˈˉ ˈnéˉ e jaˋ jméeˆbaˈ jóng. Jo̱ fɨng song jmitíˆnaˈ jaléˈˋ e júuˆ quíiˉnaˈ do, jo̱baˈ jaˋ nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ dseeˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Waar ik vooral de nadruk op wil leggen, broeders, is dat u niet mag zweren; niet bij de hemel, niet bij de aarde, bij niets! Als u 'ja' zegt, moet het 'ja' zijn; en als u 'nee' zegt, moet het 'nee' zijn. Anders bent u strafbaar voor God.


Jo̱ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ cuǿøngˋ líˋ cuǿˈˉguɨ jneaa˜aaˈ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. Co̱ˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ nɨcaˈíñˈˋ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ lana nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 God heeft ons uitgekozen. Wie kan ons dan nog beschuldigen? God spreekt ons vrij van elke schuld.


jo̱guɨ iiñ˜ güeárˋ ni˜ ˈmasii˜ e jloˈˆguɨ fɨˊ lacaangˋ dsíiˊ guáˈˉ quiáˈrˉ, jo̱guɨ iiñ˜ e nigüeárˋ cajo̱ dseángˈˉ la jmangˈˉ lɨ˜ jloˈˆguɨ fɨng catɨ́ˋ e nidǿˈrˉ, 	 In de synagoge en aan tafel zitten zij graag op de voornaamste plaatsen.


jo̱baˈ dseángˈˉ nijmee˜bɨ́ɨ bíˋ e niguiémˈˊbɨ áaˊnaˈ e júuˆ la mɨ˜ ningɨ́ˋ e nɨngánˈˋn fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ. 	 Ik zal mijn best doen u een en ander zc duidelijk te maken dat u er ook na mijn sterven nog lang aan zult denken.


Jo̱ fɨˊ jee˜ uǿˆ quiʉ̱́ˋ do guicanʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ luu˜ dseaˋ e féˈˋ teáˋ lala: “Jmeáangˈ˜naˈ guiʉ́ˉ fɨˊ, co̱ˈ tɨˊ lɨ˜ nijáabˊ Fíiˋnaaˈ; jo̱guɨ nea˜naˈ condséeˊ, co̱ˈ ˈnéˉ e nilɨrøøbˋ fɨˊ.” Jo̱ jaléˈˋ e jo̱ cajíngˈˉ Saíiˆ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 In de woestijn zou een stem gehoord worden: "Baan voor de Here een weg in de wildernis; maak een rechte en vlakke weg door de woestijn." (b)


Jo̱guɨ nɨcasɨ́ɨmˉbɨ́ɨr fɨˊ lɨ˜ guiing˜ dseata˜ Herodes, dsʉˈ o̱ˈguɨ i̱ dseata˜ íˋ lɨɨng˜ eeˋ dseeˉ cadséˈrˋ quiáˈˉ dseaˋ la, jo̱baˈ fɨˊ lab nɨcaguiéngˈˊtu̱reiñˈ. Jo̱ nɨñíˆbaˈ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ mɨˊ cajméerˋ faˈ cuǿøngˋ e nijngáangˈ˜naaˈr, 	 Herodes vond dat blijkbaar ook en heeft Hem naar ons teruggestuurd. Nee, de Man heeft niets gedaan waarop de doodstraf staat.


’Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, song cajiúngˈˋnaˈ fɨˊ jaguóˋ dseata˜ quiáˈˉ guáˈˉ quíˉnaaˈ o̱si fɨˊ jaguóˋ dseaˋ i̱ quidsiˊ íˈˋ o̱si dseata˜bɨ é, jo̱baˈ jaˋ fǿøngˈ˜naˈ faˈ e jaˋ ñíˆnaˈ jial nijmɨˈǿngˈˋ yaang˜naˈ o̱ˈguɨ jial ningɨɨˉnaˈ quiáˈrˉ mɨ˜ nijmɨngɨ́ˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Als jullie moeten terechtstaan in de synagogen en voor de autoriteiten, maak je dan niet ongerust over wat je moet zeggen om je te verdedigen.


Jo̱ mɨ˜ nijneáˋ e uǿøˋ jo̱baˈ, sɨˈíˆ e nidsijéengˋ i̱ dseata˜ Herodes do Tʉ́ˆ Simón fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ e niquidsirˊ íˈˋ quiáiñˈˉ do. Dsʉˈ ˈñiaˈˊ e uǿøˋ jo̱, dob ráangˋ Tʉ́ˆ Simón güɨɨiñˋ fɨˊ dsíiˊ e ˈnʉñíˆ do, jo̱ ˈñʉ́ʉˈ˜ guóorˋ có̱o̱ˈ˜ ñíˆ cadena, jo̱guɨ teáangˉ jmáˈˉ jángˋ ˈléeˉ i̱ jmóoˋ íˆ írˋ lacataangˋ cáaiñˋ, jo̱guɨ jiéngˈˋguɨ ˈléeˉ i̱ teáangˉ jmóoˋ íˆ e oˈnʉ́ˆ ˈnʉñíˆ do. 	 De nacht voordat hij zou terechtstaan, lag Petrus tussen twee soldaten in te slapen. Hij was met twee kettingen aan hen vastgemaakt. Voor de deur van de cel stonden ook nog twee soldaten op wacht.


Dsʉˈ lajeeˇ jo̱ ˈnéˉ niguiéeˊe lají̱i̱ˈ˜ lɨ˜ iuunˉ fɨˊ ngóoˊo, co̱ˈ jaˋ catɨ́ɨngˉ jaangˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nijúuiñˉ fɨˊ caluuˇ fɨɨˋ Jerusalén. 	 Het duurt niet lang meer tot Ik klaar ben. Hoe dan ook, Ik moet nog een paar dagen verder reizen. Want het is niet mogelijk dat een profeet van God ergens anders wordt gedood dan in de stad Jeruzalem.


Jo̱guɨ camánˉn lajɨɨngˋ ˈlɨɨ˜ e teáaiñˉ fɨˊ quiniˇ e é̱e̱ˆ do, na i̱ niingˉ jo̱guɨ na i̱ jaˋ niingˉ; jo̱guɨ canabˊ jaléˈˋ jiˋ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jiéˈˋguɨ co̱o̱ˋ jiˋ canaˊ cajo̱, jo̱ e jiˋ jo̱b e lɨ˜ nɨtáangˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ jo̱guɨb mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catɨdsiˊ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨɨ˜ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e cajméerˋ ie˜ lamɨ˜ seeiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ la féˈˋ e fɨˊ ni˜ jaléˈˋ e jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do. 	 Ik zag de doden, groot en klein, voor de troon staan. Er werden boeken opengedaan; ook het levensboek. En de doden werden geoordeeld volgens wat in de boeken stond, volgens de dingen die zij hadden gedaan.


Dsʉˈ Fidiéeˇ cajmeaˈˊbre i̱ dseaˋ íˋ júuˆ e lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e guiaiñˈˊ do o̱ˈ e quiáiñˈˉ do yaaiñ˜, co̱ˈ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́bˈˋ e júuˆ do cajo̱. Jo̱guɨ lanaguɨ e lab e júuˆ jo̱ e canʉ́ʉˆnaˈ e nɨcaguiaˊ yaam˜ i̱ dseaˋ i̱ caguiaˊ júuˆ quiáˈˉ jial nileángˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. Jo̱ lajaléˈˋ e la yaam˜ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ calɨˈiiñ˜ cangárˉ jo̱guɨ cangáiñˈˋ cajo̱. 	 Tenslotte werd hun duidelijk gemaakt dat die dingen niet tijdens hun eigen leven zouden plaatsvinden, maar pas veel later, in onze tijd. En nu is dit heerlijke nieuws openlijk aan ons allen bekendgemaakt door dezelfde Heilige Geest, Die tot hen gesproken heeft. Het is zoiets heerlijks, dat zelfs de engelen er meer over zouden willen weten.


Jo̱ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ labaˈ e uøøˋ fɨˊ dsíiˊ dseaˋ, jo̱ e jo̱baˈ e jmóoˋ e cá̱rˋ fɨˊ gaˋ e laco̱ˈ jmɨˈlɨngˈˆ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱ e jo̱b júuˆ quiéˉe. 	 gevloek, hoogmoed, onverschilligheid en zo meer, komen van binnen uit de mens. Die maken hem slecht."


Jo̱baˈ cajea̱bˊ Jesús laco̱ˈ fɨˊ iuuiñˉ do jo̱ catǿˈrˉ i̱ dseaˋ tiuungˉ do jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ do: —¿E˜ iing˜naˈ e nijmee˜e quíiˉnaˈ? 	 Jezus bleef staan, riep hen bij Zich en vroeg: "Wat willen jullie?" "Here", antwoordden zij, "wij willen zo graag kunnen zien!"


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Tesalónica, jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Acaya nɨcanúurˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ dséeˊnaaˈ nɨñirˊ e dseángˈˉ nɨcajáamˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ o̱ˈ ˈnéˉ féˈˆguɨ jneaˈˆ e jo̱ uíiˈ˜ quíiˆ ˈnʉ́ˈˋ, 	 Van u uit heeft het goede nieuws verder zijn weg gevonden, tot ver buiten de grenzen. Waar wij ook gaan, horen wij over uw geloof in God.


Jo̱ dsʉˈ e jáˈˉ, o̱ˈ dseángˈˉ Jesús dseaˋ i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do, co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉbre i̱ jmóoˋ ta˜ lajo̱ e júuˆ sɨnʉ́ˈrˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Jezus doopte overigens niet Zelf, maar Zijn discipelen deden dat.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ i̱ Juan do e fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ saduceo jalíiñˉ e iiñ˜ nisáiñˋ jmɨɨˋ, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lala: —¡Jó̱o̱ˊ mɨˈˋ guíingˉ ˈnʉ́ˈˋ! ¿I̱˜ nɨcasɨ́ˈˉ ˈnʉ́ˈˋ e nileángˋnaˈ jee˜ iihuɨ́ɨˊ e nɨjaquiéengˊ e nicuǿˉ Fidiéeˇ? 	 Er kwamen ook verscheidene Farizeeërs en Sadduceeërs naar hem toe om zich te laten dopen. Toen hij hen zag, begon hij hun de les te lezen. "Stelletje listige slangen!" riep hij. "Wie heeft u voor de wraak van God gewaarschuwd?


Jo̱ lalab féˈˋguɨ cajo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “Jo̱ song jaangˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉˋ mɨˈrˊ ˈnʉˋ e nidǿˈrˉ o̱si e niˈɨ̱́ˈrˋ é, jo̱baˈ ˈnéˉ cuøˈˆbaˈre lají̱i̱ˈ˜ e mɨˈrˊ ˈnʉˋ do. Jo̱ mɨ˜ nijmeˈˆ lajo̱, lajo̱baˈ nilíˋ ɨˈˋ lɨ́ɨngˉ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉˋ do có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ do.” 	 Als uw vijand honger heeft, geef hem te eten. En als hij dorst heeft, geef hem te drinken. Want dan weet hij met zijn houding geen raad en zal hij misschien een andere houding aannemen.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ i̱ cúˆ do lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ do, dsifɨˊ ladob cacuí̱i̱rˋ cangolíiñˋ fɨˊ fɨɨˋ, jo̱ caguiarˊ júuˆ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ cúˆ do, jo̱guɨ cajmeaˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cajíñˈˊ guiáˈˆ fɨˊ có̱o̱ˈ˜ fɨˊ jee˜ móˈˋ laco̱ˈ ngolíiñˋ. 	 De varkenshoeders sloegen op de vlucht en vertelden in stad en land wat er was gebeurd.


Jo̱guɨ jímˈˉbɨguɨ Fidiéeˇ cajo̱ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ Jó̱o̱rˊ do mɨ˜ féˈrˋ lala: Janúˈˋ ˈnʉˋ, Fíiˋi, ˈnʉbˋ cajmeeˈˉ e catɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ latɨˊ mɨ˜ uiing˜, jo̱guɨ ˈnʉˋbɨ cajo̱ dseaˋ cajmeeˈˉ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. 	 Hij wordt ook 'Here' genoemd, als er staat: "Here, in het begin hebt U de aarde gemaakt; en de hemel is het werk van Uw handen.


Jo̱baˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ sɨmɨ́ˆ do lado, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre jo̱ cangámˈˉbre fɨˊ lɨ˜ guiing˜ niquiáˈrˆ jo̱ lalab cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —¿E˜ nimɨ́ɨˈ˜ɨ i̱ dseata˜ do, Neaa˜? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ niquiáˈrˆ do jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ: —Mɨ́ɨˈr˜ mogui˜ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do. 	 Zij ging naar buiten en vroeg aan haar moeder: "Wat moet ik vragen?" Haar moeder zei: "Vraag hem om het hoofd van Johannes de Doper."


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús: —¿Jial lɨ́ɨngˉnaˈ e lɨ́ɨˊ mɨ˜ jaangˋ dseaˋ quie̱ˊ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈrˉ? Jo̱guɨ ¿e˜ có̱o̱ˈ˜ cuǿøngˋ nicøøngˇnaaˈ? 	 Waarmee kunnen wij het Koninkrijk van God nog meer vergelijken? Wat zal Ik zeggen?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lajeeˇ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ Israel, caˈeˈˊ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ do júuˆ quiáˈrˉ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. 	 Toen Jezus op een sabbat in een synagoge sprak, viel Zijn oog op een vrouw die helemaal krom liep. Zij had deze ziekte al achttien jaar en kon helemaal niet rechtop lopen.


Jo̱baˈ fáˈˋguɨ́ɨ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jie˜ mɨˊ tiúungˊnaˈ e seengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ lajo̱baˈ nɨsɨtaˇ dsiˋnaaˈ e joˋ ˈgóˈˋnaaˈ o̱ˈguɨ ɨˈˋ lɨ́ɨngˉnaaˈ fɨˊ quinirˇ mɨ˜ nigüéengˉtu̱r fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Nogmaals, vrienden, blijf één met de Here. Dan zullen wij Hem kunnen ontmoeten en ons niet voor Hem hoeven te schamen.


Jo̱ e fɨɨˋ féˈˋ do quiúumˈ˜ lɨ́ɨˊ, jo̱ røøbˋ íˈˋ óoˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ cueeˋ có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ́ˈˆ lɨˊ úˋ. Jo̱ i̱ ángel do caguiarˊ íˈˋ e fɨɨˋ do có̱o̱ˈ˜ e sɨɨˉ cunéeˇ e quie̱rˊ do; jo̱ mɨ˜ caguiarˊ íˈˋ, jo̱ óoˋ tú̱ˉ mil la dsíˋ tú̱ˉ ciento kilómetro; jo̱ røøbˋ óoˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ cueeˋ jo̱guɨ lɨ́ˈˆ lɨˊ úˋ jo̱guɨ røøbˋ cajo̱ lɨ́ˈˆ lɨˊ ñíiˊ. 	 Toen hij die opmat, bleek de lengte even groot als de breedte te zijn. De stad was dus vierkant. Eigenlijk had zij de vorm van een kubus, want de hoogte, de lengte en de breedte waren allemaal even groot: Ruim 2100 kilometer.


Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ Jesús: —Fíiˋi, nañiˊ faˈ nijngángˈˉ dseaˋ jnea˜ uii˜ ˈnʉˋ, dsʉˈ jaˋ nijmee˜e lajo̱. Jo̱ lajo̱b féˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ caguiaangˉguɨ do cajo̱. 	 "Ik zou liever sterven!" hield Petrus vol. Dat zeiden ook de andere discipelen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ, jo̱baˈ lajɨbˋ e nírˋ guiʉ́bˉ cajo̱; dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ ɨˊ dsíirˊ jmangˈˉ e ˈlɨˈˆ, jo̱baˈ lajɨbˋ e nírˋ do ˈlɨbˈˆ cajo̱, dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ líˈrˋ guiˈrˆ su dseengˋ o̱si jaˋ dseengˋ lajaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e ɨˊ dsíirˊ do. 	 Wie zuiver van hart is, ziet in alles het goede en zuivere. Maar wie in zijn hart slecht en onbetrouwbaar is, ziet in alles het slechte; want alles wat hij ziet en hoort, wordt door zijn verkeerde gedachten en zijn opstandige hart besmet.


Jo̱guɨ síiˈ˜baˈ Arquipo cajo̱ cuaiñ˜ quiéˉe e güɨjmiti˜bre røøˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcacuøˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ írˋ. 	 Zeg tegen Archippus: "Zorg dat u de taak die de Here u heeft gegeven, goed uitvoert."


Jo̱ co̱ˈ ie˜ jo̱ nɨngóoˊ canʉʉbˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ dseaˋ do jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ: —Fíiˋiiˈ, nɨcanʉʉbˋ la, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ neáaiñˊ có̱ˉ quiá̱ˈˉ la, faˈ niˈɨˈˆbaˈ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na e güɨguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ li˜ neáangˊ dseaˋ jo̱ fɨˊ jo̱b nidsileáarˊ capíˈˆ e nidǿˈrˉ, co̱ˈ jaˋ e seaˋ fɨˊ la. 	 Tegen de avond kwamen Zijn discipelen bij Hem en zeiden: "Het is al lang tijd om te eten en hier is niets te krijgen. Er woont hier niemand. U moet de mensen maar wegsturen. Dan kunnen zij naar de dorpen gaan en daar eten kopen."


Jo̱ e labaˈ iin˜n fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ: Faco̱ˈ jaangˋ dseaˋ seengˋ jaangˋ sɨmingˈˋ jiuung˜ quiáˈrˉ, jo̱ lají̱i̱ˈ˜ e seaˋ quiáˈˉ i̱ tiquiáˈrˆ do, jo̱baˈ i̱ sɨmingˈˋ jiuung˜ dob nilíˋ quiáˈˉ mɨ˜ nɨféngˈˊguɨr; jo̱ dsʉˈ lajeeˇ e jiuuiñˈ˜ do, lɨ́ɨˊ lafaˈ e o̱ˈ quiáˈˉbre, nañiˊ faˈ e quiáˈˉbreˈr mɨ˜ nɨféiñˈˊ. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader. Hij moet doen wat zijn voogden en de beheerders van de erfenis hem zeggen. Pas als hij de leeftijd heeft bereikt, die zijn vader in het testament heeft genoemd, mag hij met de erfenis doen wat hij zelf wil.


Jo̱ song i̱i̱ˋ quiʉˈˊ ˈnʉ́ˈˋ ta˜ e nigüɨcá̱ˆnaˈ co̱o̱ˋ lee˜ e ngɨˋnaˈ co̱o̱ˋ kilómetro, jo̱baˈ güɨca̱˜naˈ jóng tú̱ˉ kilómetro. 	 Als iemand u dwingt iets een kilometer te dragen, draag het dan twee kilometer.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ lajo̱, cangóbˉtu̱ Jesús fɨˊ ˈnɨˈˋ guiéeˊ e néeˊ fɨˊ Galilea do. Jo̱ lajeeˇ táaiñˋ fɨˊ jo̱, dseángˈˉ eáamˊ dsilíingˉ dseaˋ, jo̱baˈ eˈˊbre jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guilíingˉ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Jezus ging weer naar het meer. De mensen liepen met Hem mee en luisterden naar wat Hij te zeggen had.


Jo̱guɨ dseángˈˉ eáamˊ jmooˉnaaˈ ta˜ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ guóoˋnaaˈ. Jo̱guɨ mɨ˜ féˈˋ dseaˋ júuˆ ˈlɨˈˆ uii˜ quíˉnaaˈ, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱guɨ jmooˉbaaˈ téˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmángˈˋ gaˋ jneaˈˆ, 	 en doen zwaar werk met onze handen. De mensen die ons uitschelden, wensen wij het beste toe; vervolging verdragen wij geduldig;


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, jmiguiénˈˊ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaléˈˋ júuˆ e nifáˈˆa la, jo̱ liúungˈ˜ jaléngˈˋ íˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e jaˋ güɨquíñˈˊ e tɨ́ɨngˊ júuˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ júuˆ. Dsʉco̱ˈ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ jaˋ e ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; jo̱ lɨco̱ˈ ˈléebˊ jo̱guɨ jmóoˋ e dsicamˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ núuˋ jaléˈˋ e jo̱. 	 Herinner de mensen in de gemeente aan deze geweldige waarheden en verbied hun namens de Here over onbelangrijke dingen te ruziën. Dat is verwarrend en zinloos, ja, zelfs slecht.


Dsʉco̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ eáangˊ cajméerˋ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ cunéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ cuteeˋ lɨ́ˈˆ lajaléˈˋ cu̱u̱˜ jɨˈˋ e jloˈˆ e ˈmoˈˆ eáangˊ, jo̱guɨ ˈnɨ́ɨrˋ jaléˈˋ ˈmɨˈˊ jloˈˆ e niguoˈˆ eáangˊ jo̱guɨ ˈmɨˈˊ e niungˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ ˈmɨˈˊ e yʉ̱́ʉ̱ˉ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ ñiˊ e ˈmoˈˆ eáangˊ, jo̱ langɨ́ɨngˉ íimˈ˜ jaléˈˋ ˈmaˋ e jmeafɨɨˋ, jo̱guɨ ˈnɨ́ɨˋbɨr cajo̱ jaléˈˋ e tɨˊ dsíiˊ dseaˋ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ yaang˜ maja̱˜ jaléngˈˋ jóˈˋ, jo̱ ˈnɨ́ɨˋbɨr cajo̱ jaléˈˋ e jmɨlɨɨiñ˜ có̱o̱ˈ˜ yaang˜ jaléˈˋ ˈmaˋ e quíingˊ cuuˉ eáangˊ, jo̱ ˈnɨ́ɨˋbɨr cajo̱ jaléˈˋ ñíˆ bronce lɨ́ˈˆ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ cu̱u̱˜ e quíingˊ cuuˉ. 	 Zij was hun grootste klant van goud en zilver, van edelstenen en parels, van fijn linnen, purper, zijde en scharlaken, van geurig hout, van ivoren en dure houten voorwerpen,


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ Atenas do e féˈˋ Paaˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ e jí̱bˈˊtu̱ dseaˋ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ do lɨ́ˈˆ calǿømˉbre Paaˉ jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ féˈˋ: —Cuǿømˋ líˋ nʉ́ˆnaaˈ e fóˈˋ na co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜. 	 Toen zij Paulus hoorden vertellen dat er iemand uit de dood was teruggekomen, lachten sommigen hem uit. Maar anderen zeiden: "Daarover moet u nog eens wat meer vertellen."


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ li˜ seaˋgo̱ fɨˈíˆ dsíiˊ quiáˈˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜baaˈre jóng. Jo̱guɨ íingˈ˜naˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ røøˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guilíingˉ fɨˊ quíiˉnaˈ. 	 Help de gelovigen die tegenslag hebben en doe altijd uw best om gastvrij te zijn.


Jo̱ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨˈneaangˇ e teáaiñˉ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaˋ cajíñˈˉ faˈ e jnea˜ nijmɨsɨ́ɨnˆn lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e guiaaˉ do. Dsʉˈ jaˋ e lɨ́ɨˊ quiéˉ jnea˜ i̱i̱ˋ i̱ dseaˋ íˋ, co̱ˈ røøbˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajaléˈˋnaaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 De voornaamste leiders van de christenen hadden niets toe te voegen aan de boodschap die ik breng. Het interesseert mij niet wat voor positie die mannen vroeger hadden. Voor God maakt dat geen verschil.


Jo̱baˈ lalab cuǿøngˋ féˈˆnaaˈ e dseángˈˉ ta˜ dsiˋnaaˈ: Fíiˋi Fidiéebˇ dseaˋ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜; jo̱baˈ jaˋ ˈgóˈˋo jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ eeˋ iing˜ dseaˋ jmɨgüíˋ nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Daarom kunnen wij goede moed hebben en zeggen: "De Here helpt mij; daarom hoef ik niet bang te zijn voor wat een mens mij kan aandoen." (B)


Jo̱ ie˜ jo̱b mɨ˜ ninángˋ jaléngˈˋ dseaˋ e nimɨ́ˈrˉ jaléˈˋ móˈˋ jo̱ nijíñˈˉ: “Lɨɨng˜ güɨjiʉ́ˈˋ sɨɨˋ lɨ˜ néeˊnaaˈ”; jo̱guɨ nisɨ́ˈrˋ jaléˈˋ móˈˋ: “ˈMeengˉ jneaˈˆ lajmɨnáˉ.” 	 In die dagen zullen de mensen erom smeken dat de bergen op hen vallen en dat de heuvels hen bedekken.


Jo̱ fáˈˋa e júuˆ na cuaiñ˜ quiáˈˉ e iñíˈˆ e cajgóˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ, co̱ˈ e iñíˈˆ la jaˋ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ e iñíˈˆ e siiˋ maná do e cagǿˈˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíiˉnaˈ lajeeˇ cangɨrˊ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ, co̱ˈ nañiˊ faˈ cagǿˈˋbre e jo̱, jo̱ dsʉˈ cajúmˉbre mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ quiáˈrˉ; dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ íngˈˋ jnea˜ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jmɨtaangˇ yaaiñ˜ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ e iñíˈˆ do, jo̱baˈ dseángˈˉ latab˜ nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Ik ben het brood dat uit de hemel is gekomen. Wie het eet, zal altijd blijven leven. Het is heel ander brood dan uw voorouders vroeger hebben gekregen, want die zijn tenslotte toch gestorven."


Co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ cuǿøngˋ lɨñirˊ jialco̱ˈ ɨˊ dsíiˊ Fidiéeˇ; jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ cajo̱ cuǿøngˋ líˋ sɨ́ˈˋ dseaˋ do e˜ jaléˈˋ e ˈnéˉ nijmérˉ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ se̱e̱ˉnaaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, røøbˋ ɨˊ dsiˋnaaˈ laco̱ˈguɨ ɨˊ dsíiˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Bovendien staat er in de Boeken: "Wie kent de gedachten van de Here? Wie zou Hem raad kunnen geven?" (b) Wij kennen Christus door ons geloof.


Dsʉˈ o̱faˈ jaˋ catɨ́ɨngˉnaaˈ e nimɨ́ɨˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ e nijmɨcó̱o̱ˈˇnaˈ jneaˈˆ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ calɨˈii˜naaˈ e niˈéeˆnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ jial dseángˈˉ ˈnéˉ jméeˆnaˈ tab˜. 	 Wij hadden dat overigens best van u mogen eisen, maar hebben het niet gedaan om u tot een voorbeeld te zijn. Leef daar dan ook naar!


Jo̱ co̱ˈ guiʉ́bˉ eeˉ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Acaya nɨñirˊ jial ˈnéˉ érˉ cajo̱. 	 En u bent weer een voorbeeld geworden voor alle andere christenen in Macedonië en Achaje.


Jo̱ e júuˆ jo̱ caˈeˈˊ i̱ Epafras ˈnʉ́ˈˋ, jaangˋ dseaˋ i̱ ˈneáangˋnaaˈ eáangˊ i̱ nɨcajméeˋ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ; jo̱ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ cuǿømˋ líˋ jmɨta˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 U hebt het gehoord van onze medewerker Epafras, die bij ons erg geliefd is; hij is ook een trouw dienaar van Christus.


Dsʉco̱ˈ faˈ co̱o̱ˋ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ seaˋ cuuˉ, o̱ˈ lajɨˋ e jmáiñˈˋ ta˜ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cunéeˇ o̱ˈguɨ có̱o̱ˈ˜ cuteeˋ, co̱ˈ seabˋ cajo̱ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ ˈmaˋ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ guóoˈ˜. Dsʉˈ e lɨɨng˜ e jmáiñˈˋ ta˜ do jmáiñˈˋ ta˜ mɨ˜ jmóorˋ jmɨɨ˜ laniingˉ, jo̱guɨ e lɨɨng˜guɨ e do jmáiñˈˋ ta˜ contøøngˉ. 	 In een deftig huis heeft men niet alleen borden van goud en zilver, maar ook van hout en aardewerk. De dure borden worden voor de gasten gebruikt en de goedkope voor allerlei karweitjes in de keuken.


Jo̱guɨ nɨsɨtaˇ dsiˋnaaˈ e Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ e jmooˋbaˈ jo̱guɨ e jméeˆbɨˈ jaléˈˋ e nɨcasíiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ do. 	 De Here geeft ons de overtuiging dat u altijd zult doen wat wij u zeggen.


Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ labaˈ e iin˜n e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, e mɨ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ jmóorˋ feáˈˉ ngu˜ jóˈˋ e cuøˈrˊ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ diée˜ quiáˈrˉ, jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨmˈˆ cuøˈrˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ o̱ˈ Fidiéeˇ dseaˋ cuøˈrˊ. Jo̱ dsʉˈ jnea˜ jaˋ iin˜n e quíingˈ˜naˈ jee˜ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ. 	 Verre van dat! Wat ik wil zeggen, is dat de mensen die zo'n afgod een offer brengen, in feite een offer aan boze geesten brengen en niet aan God. En ik wil niet dat u iets met de boze geesten te maken hebt.


Jo̱ caró̱o̱ˉ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ Jesús lala: —¿Jialɨˈˊ jaˋ ngɨɨˈˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ? ¿E˜ fóˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e féˈˋ i̱ dseaˋ na uii˜ quíiˈˆ? 	 De hogepriester stond op en vroeg aan Jezus: "Wat hebt U daarop te zeggen? Hebt U dat gezegd of niet?"


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuiñˈˉ do lajo̱, eáamˊ cangogáˋ dsíirˊ e jí̱i̱ˈ˜ o̱ˈ ñirˊ e˜ niñíˉguɨr. Jo̱ cangolíimˋbre mɨ˜ cangɨ́ˋ lajo̱, jo̱ ˈñiabˈˊ Jesús caje̱ˊguɨr. 	 Daar hadden zij niet van terug. Verslagen dropen zij af.


Jo̱ jaˋ jiéˈˋ lɨ˜ mɨˊ canʉ́ˈˋ júuˆ e seengˋ dseaˋ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e nijmérˉ e nilɨjnéˈˋ jaangˋ dseaˋ i̱ tiuungˉ latɨˊ mɨ˜ calɨséngˋ. 	 Nog nooit heeft iemand de ogen van een blindgeborene genezen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéngˈˉ Jesús fɨˊ Capernaum, jo̱ fɨˊ jo̱ jaangˋ fii˜ ˈléeˉ romano cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ ngangˈˊ dseaˋ do jo̱ camɨˈrˊ dseaˋ do jmɨˈeeˇ 	 Toen Jezus in Kapernaüm kwam, liep een officier van het Romeinse leger op Hem toe.


Jo̱ caquiʉˈˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ ta˜ jnea˜ e cangóˉo có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do e jaˋ caséeˈ˜e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ta˜ uíiˈ˜ e jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ do dseaˋ Israel. Jo̱ có̱o̱ˈ˜baa jñúungˉguɨ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ la cangóˉo. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉe fɨˊ Cesarea, lajaléˈˋbaaˈ cangotóoˈ˜naaˈ fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Cornelio. 	 Zij waren door iemand uit Caesarea gestuurd om mij te halen. De Geest zei dat ik zonder aarzelen met hen moest meegaan. En deze zes broeders besloten met mij mee te reizen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caˈíngˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ catʉ́ˋtu̱r fɨˊ teáaiñˉ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉ e caˈíngˈˋ jaléˈˋ jmɨ́ɨˊ e tu̱u̱ˋ; jo̱ mɨ˜ niróˋ jaléˈˋ e cangojnea˜ e fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ do, jo̱guɨb nilɨˈíingˆ ta˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ cajníˋ do; 	 Als op een stuk bouwland flink wat regen is gevallen en het een goede oogst heeft gegeven, is het duidelijk dat God het heeft gezegend.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do: —Lalab guǿngˈˋ e júuˆ e caˈéˋe na ˈmɨcú̱ˈˉ: E mɨjú̱ˋ do lɨ́ɨˊ lafaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Nu, dit is de betekenis ervan: Het zaad is het woord van God voor de mensen.


Jo̱ mɨ˜ ninírˋ e dsíngˈˉ jloˈˆ dsíiˊ e lɨ˜ niguieiñˈˊ do, jo̱baˈ nidsérˉ nidsitéerˋ guiángˉ i̱ ˈlɨngˈˆguɨ laco̱ˈ írˋ e nidsitáaiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ gaˋguɨ nilíingˉ i̱ dseaˋ do laco̱ˈguɨ lamɨ˜ iuungˉ jaangˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do fɨˊ dsíirˊ. Jo̱ lajo̱b nidsingɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ røøngˋ dseeˉ i̱ seengˋ jmɨɨ˜ na. 	 Dan haalt hij zeven andere geesten, die nog slechter zijn dan hijzelf. En met z'n allen gaan ze in de man wonen. Het is duidelijk dat zo iemand er daarna veel slechter aan toe is dan vroeger."


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ ɨˊ dsíirˊ e júuˆ í̱i̱bˊ lɨ́ɨˊ lajaléˈˋ e nɨcaguiaˊ Fidiéeˇ uiing˜ e nɨcajméerˋ. Jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lɨ́ɨˊ lajo̱, co̱ˈ eáangˊguɨb tɨɨngˋ ngángˈˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e jmóorˋ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e eáangˊ tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ. Jo̱guɨ eáangˊguɨb ˈgøngˈˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ e guiarˊ uiing˜ e jmóorˋ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e eáangˊ íingˆ ta˜. 	 Want het 'dwaze' van God is wijzer dan wat mensen kunnen bedenken; en het 'zwakke' van God heeft meer kracht dan de mensen.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b cangóˉtu̱ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Betania; jo̱ lajeeˇ táaiñˋ fɨˊ jo̱, dob dsitíiñˈ˜ fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Simón i̱ nɨnicalɨ́ngˉ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táangˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Jezus ging naar Bethanië, naar het huis van Simon de melaatse.


Jo̱ lajo̱bɨ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ dseángˈˉ lǿømˉbre dseaˋ do, jo̱guɨ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜ lala: —Caleáamˋbre jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ, dsʉˈ ˈñiaˈrˊ joˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ e nileángˉguɨ ˈñiaˈrˊ náng. 	 Ook de leidende priesters en de godsdienstleraars dreven onderling de spot met Hem. "Hij zou andere mensen redden, maar kan Zichzelf niet eens redden.


Co̱ˈ mɨ˜ jmɨsɨ́ɨngˉ dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ óoˋ jmidseaˋ, jo̱baˈ ˈnéˉ jmɨsɨ́ɨmˉbre cajo̱ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ. 	 Immers als God een nieuw soort priester stuurt, moet Zijn wet daarvoor veranderd worden.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e teábˋ ˈnéˉ teáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ cuøˈˊ óoˊnaˈ e jie˜ mɨˊ lɨ˜ túngˉ áaˊnaˈ fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ. Jo̱guɨ cajo̱ contøøngˉ cuǿøˈ˜ bíˋ yaang˜naˈ e jméeˆnaˈ e ngocángˋ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e ta˜ e nicangɨ́ɨngˋnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ ñíˆbaˈ guiʉ́ˉ e jaˋ lɨ́ˈˆ táˈˉ jmooˋnaˈ e ta˜ e jmooˋnaˈ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Dus, beste broeders, sta vast en wees onverzettelijk. Blijf aktief voor de Here. U weet toch dat het werk dat u onder Zijn leiding doet, niet voor niets is.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e féiñˈˊ Tiquiáˈrˆ, jo̱ cangámˈˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ caseáaiñˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ cadséngˈˋneiñˈ do e güɨɨmˋbiñˈ do lajaléiñˈˋ, co̱ˈ dsíngˈˉ nɨcalɨjiuung˜ dsíirˊ. 	 Tenslotte stond Hij op en ging terug naar Zijn discipelen. Hij zag dat ze in slaap waren gevallen, uitgeput van verdriet.


Jo̱ mɨ˜ caféˈˋ Jesús lado, dsifɨˊ ladob caró̱o̱ˉ i̱ dseaˋ caang˜ tɨɨˉ do jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do, jo̱ caseˈrˊ e lɨ˜ dsíiñˆ do, jo̱ cangáiñˈˉ fɨˊ quiáˈrˉ. Jo̱ lajeeˇ ngaiñˈˊ jo̱ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ dsʉˈ uíiˈ˜ e caˈláaiñˉ. 	 Op hetzelfde moment, terwijl iedereen met grote ogen toekeek, stond de man op. Hij nam zijn draagbaar onder de arm en liep naar huis. Hij juichte van blijdschap en prees God voor dit wonder.


Jo̱ lajaléˈˋ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ na lɨ́ˈˆ júuˆ tɨɨmˉbaa jo̱ o̱ˈ dseángˈˉ faˈ lana féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e ˈnéˉ nijmiti˜ dseaˋ. 	 Ik wil hiermee niet zeggen dat u moet trouwen; u m...g trouwen.


Jo̱guɨ lajo̱b cajo̱, lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do cajmɨtaang˜ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ caˈíingˈ˜ jmiñiˇ e cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, 	 God zorgde ervoor dat zij allemaal geestelijk te eten en te drinken kregen. Dat drinken kregen zij van Christus, de geestelijke rots die met hen meeging.


’Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e júuˆ la lajeeˇ e táamˋbɨ́ɨ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la; 	 Ik vertel dit allemaal omdat Ik nu nog hier ben.


Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ ningɨɨˉnaˈ quiáˈˉ i̱ cabóo˜ quíiˉnaˈ do jo̱ nifɨ́ˈˆnaˈr: “Jaˋ ñijmiguíiˈˆ, cabóo˜, co̱ˈ uǿøbˋ eáangˊ, jo̱guɨ lanabɨ guiáangˈ˜ güɨɨngˋ jaléngˈˋ jiuung˜ quiéˉe, jo̱ dsíngˈˉ fɨ́nˈˉn niráanˉn nicuǿøˆø ˈnʉˋ jaléˈˋ e fóˈˋ na.” 	 De man roept vanuit zijn slaapkamer: 'Laat me nou toch slapen! De deur is op slot en we liggen allemaal in bed! Ik kom er nu niet uit om je te helpen.'


Jo̱ dsʉˈ lajeeˇ e caˈuíiñˉ lajo̱, cajmɨˈuǿngˉ ˈñiaˈrˊ e jaˋ cajméerˋ ta˜ quiʉˈrˊ ˈñiaˈrˊ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇbaˈ cajméerˋ carˋ cartɨˊ íˈˋ e catáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ fɨˊ jo̱b cajúiñˉ. 	 Herkenbaar als mens, vernederde Hij Zich en gehoorzaamde tot het uiterste, zelfs tot in de dood aan het kruis.


Jo̱ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ ˈnéˉ núˉbre júuˆ quiáˈˉ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ e iáangˋ dsíirˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ˈnéˉ jmérˉ nʉ́ʉˈ˜bre júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱. 	 Dus, vrouwen, u moet zich in alles naar uw man voegen, zoals de Gemeente zich naar Christus voegt.


Jo̱ jaˋ mɨˊ catʉ́ˋʉ e cuǿøˉø guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ uíiˈ˜ quíiˆnaˈ uíiˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ lajo̱, jo̱ dsʉˈ lajo̱b nɨcajméerˋ. 	 Ik dank God telkens weer voor u omdat Hij u door Jezus Christus Zijn genade heeft bewezen.


Jo̱ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱ nisíˈˆi uǿˉ jniiˉ fɨˊ quiniˇ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ. 	 Wanneer ik eraan denk hoe wijs en groot Gods plan is, val ik op mijn knieën voor Hem neer.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Güɨlíingˋnaˈ güɨsíiˈ˜naˈ i̱ ˈnáˈˆ dsinóoˊ íˋ: “Lajeeˇ jmɨɨ˜ e seaˋguɨ la ˈnéˉ nijmitéˈˊe lají̱i̱ˈ˜ ta˜ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la e nijmiˈleáanˆn jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ jo̱guɨ nijmihuíinˆn jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ.” 	 Jezus antwoordde: "Zeg maar tegen die vos dat Ik vandaag en morgen gewoon doorga met het wegjagen van boze geesten en het genezen van zieken.


Co̱ˈ ie˜ jo̱b mɨ˜ niˈíngˈˋ dseaˋ iihuɨ́ɨˊ, jo̱ lajo̱guɨb e nilɨti˜ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Want in die dagen zal God Zijn oordeel voltrekken. De woorden van de profeten zullen dan in vervulling gaan.


Jo̱ Fidiéeˇ cajméerˋ e cají̱bˈˊtu̱ Jesús mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ, jo̱guɨ joˋ nijúungˉtu̱r o̱ˈguɨ nijgiéˈˋ ngúuˊ táaiñˋ; co̱ˈ lalab caféˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “Nijmiti˜baa laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ jaléˈˋ júuˆ jloˈˆ niguoˈˆ jo̱guɨ jáˈˉ e cafɨ́ɨˉɨ dseata˜ Davíˈˆ”. Jo̱guɨ lalab caféˈˋguɨr cajo̱: “Jaˋ cuøøˉ fɨˊ e lɨ́ˈˆ nijgiéˈˋ lajo̱ ngúuˊ táangˋ ˈnʉˋ, dseaˋ güeangˈˆ quiéˉe i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ jnea˜.” 	 Dat God Hem weer levend heeft gemaakt en Hem nooit meer zal laten sterven, klopt met wat er in de Boeken staat. 'Ik zal voor U de geweldige dingen doen die Ik David heb beloofd' (B)


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b nɨta˜ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ nɨcaˈɨ́ˋ dsiiˉ e jangˈˉ nii˜baa e niˈee˜e ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ e nitɨˊ tú̱ˉ ya̱ˈˊ. 	 Omdat ik zo zeker was van uw begrip en vertrouwen, had ik besloten op weg naar Macedonië bij u langs te komen en op de terugweg nog eens. Dan kon ik u twee keer tot zegen zijn en zou u mij kunnen voorthelpen op mijn reis naar Judea.


Co̱ˈ ˈnéˉ e niguiaaˉbaa júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ góoˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ jee˜ móˈˋ lɨ˜ huí̱i̱ˉ, jo̱guɨ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ jiˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jee˜ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱; 	 Het is namelijk mijn plicht beschaafde èn primitieve volken, ontwikkelde èn ongeletterde mensen het goede nieuws te brengen.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús e tǿˋ i̱ dseaˋ do, dsifɨˊ ladob casɨ́ˈˉreiñˈ: —Güɨlíingˋnaˈ güɨjeaang˜ yaangˇnaˈ fɨˊ quiniˇ jmidseaˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ta˜ quiʉˈˊ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Moi˜. Jo̱ dsifɨˊ ladob caquɨngˈˉ lajɨˋ guíngˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do e nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ caquiʉˈˊ Jesús. Jo̱ lajeeˇ teáaiñˈˇ fɨˊ, ladob caˈláaiñˉ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨiñˈˊ do. 	 Hij keek hen aan en zei: "Ga naar de priester om te laten zien dat u genezen bent." Terwijl ze gingen, verdween hun melaatsheid.


Jo̱guɨ mɨ˜ cajgáangˉnaˈ jmɨɨˋ, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ røøbˋ caˈángˉnaˈ laco̱ˈguɨ caˈángˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ lafaˈ røøbˋ cají̱ˈˊtu̱ˈ laco̱ˈguɨ cají̱ˈˊtu̱ dseaˋ do, co̱ˈ jábˈˉ calɨ́ngˉnaˈ e quɨ́ɨbˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ e cajmijí̱ˈˊtu̱r Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ˈgøiñˈˊ do. 	 U bent in de doop met Christus begraven. Maar door het geloof in de macht van God, Die ook Hem heeft opgewekt uit de dood, bent u nu met Hem opgestaan en hebt u nieuw leven ontvangen.


jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊbɨ i̱ dseaˋ íˋ cajángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Jesús mɨ˜ canúurˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e féˈˋ dseaˋ do. 	 Er gingen nog veel meer mensen in Hem geloven.


¡Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ gaˋ niˈíˋ føˈˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ røøngˋ dseeˉ mɨ˜ nɨˈɨ́ˉ Fidiéeˇ i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ íˈˋ quiáˈrˉ! 	 Het is verschrikkelijk om te vallen in de handen van de levende God.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ Juan do quiáˈˉ i̱ nodsicuuˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E labaˈ ˈnéˉ nijméeˆ ˈnʉ́ˈˋ: Joˋ mɨ́ˆnaˈ cuuˉ quiáˈˉ dseaˋ e jmiguiʉˊguɨ laco̱ˈ ta˜ quiʉˈˊ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ dseata˜. 	 "Wees voortaan eerlijk", antwoordde Johannes, "en vraag niet meer tol dan voorgeschreven is."


Jo̱ mɨ˜ catáiñˈˊ e ɨˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱guɨbaˈ cajgóorˉ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ ˈñiaˈrˊ lado e cangoféeiñˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈíˉ nʉ́ʉˆ, jo̱ dobɨ táaiñˋ ˈñiaˈrˊ e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ do, 	 Toen iedereen weg was, ging Hij alleen de berg op om te bidden. Het werd donker en de discipelen waren al ver op het meer. Zij kwamen niet erg vooruit door de harde tegenwind en de hoge golven.


Jo̱ lajɨˋ huáaiñˉ do lafaˈ jaamˋbre nɨcaˈuíiñˉ jóng.” Jo̱baˈ joˋ tíiˊguɨr gángˉ dseaˋ, co̱ˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ caˈuíiñˉ. 	 Hij en zijn vrouw zijn dan niet langer twee, maar één. Wat God bij elkaar heeft gebracht, mag door geen mens worden gescheiden."


Jo̱baˈ mɨ˜ calɨñiˊ Jesús lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do uii˜ quiáˈrˉ, jo̱baˈ cagüɨˈɨ́ɨˊbre co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, jo̱ cangolíingˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 Daarom verliet Hij Judea en ging terug naar Galilea.


Jo̱ Fidiéeˇ eáamˊ ˈneáaiñˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ nɨcaguíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nilíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱baˈ güɨlɨseemˋbaˈ e jmooˋbaˈ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ e guiúngˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ e jaˋ jmɨcǿøngˈˇ yaang˜naˈ jee˜ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ e eeˉbaˈ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ e jméeˆnaˈ féngˈˊ áaˊnaˈ uii˜ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ cajo̱. 	 Omkleed u, omdat God u heeft uitgekozen en zoveel van u houdt, zelf ook met innerlijk medeleven, goedheid, nederigheid, zachtaardigheid en geduld.


Jo̱ canʉ́ˈˋ óoˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Ramá, jo̱ dsíngˈˉ quɨˈrˊ jo̱guɨ óorˋ; Raquéebˆ siiˋ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ quɨˈrˊ uíiˈ˜ jiuung˜ quiáˈrˉ dsʉco̱ˈ nɨcajúmˉbingˈ, jo̱ jaˋ iiñ˜ nimɨ́iñˉ co̱ˈ dsíngˈˉ lɨjiuung˜ dsíirˊ. 	 "In Rama wordt bitter getreurd. Rachel huilt om haar kinderen en wil zich niet laten troosten. Er zijn geen kinderen meer over."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ: ¿Jnang˜ e iing˜naˈ e nijmee˜e quíiˉnaˈ mɨ˜ niguiéˉe fɨˊ na? ¿Su e nijíinˆn ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e jmooˋnaˈ, o̱si e nifǿnˈˆn ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ juguiʉ́ˉ uíiˈ˜ e ˈneáanˋn ˈnʉ́ˈˋ é? 	 Wat hebt u liever? Dat ik met straf bij u kom of met liefde en zachtheid?


jo̱guɨ jaˋ jmɨcǿøngˈ˜ yaaiñ˜ jee˜ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ jaˋ jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈrˊ yaaiñ˜. Jo̱guɨ lajɨbˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ la. 	 Er is geen wet die zulke dingen veroordeelt.


o̱si jial mɨ˜ saangˋ dseaˋ jmɨɨˋ, o̱si e˜ uiing˜ mɨ˜ quidsiˊ dseaˋ guóorˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ mogui˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, o̱si jial lɨ́ɨˊ mɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nɨcajúngˉ, o̱si jial mɨ˜ niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcaˈéerˋ. 	 Wij hoeven ook niets meer te leren over de verschillende dopen en het hand-opleggen, over het opstaan van doden en een eeuwig oordeel.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ lana joˋ ta˜ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jnéengˉ jǿøˆnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jaˋ jnéengˉ jǿøˆbaaˈ, có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ e ta˜ dsiˋnaaˈ; dsʉco̱ˈ jaˋ uǿøˉ ee˜ lajaléˈˋ e jnéengˉ jǿøˆnaaˈ, jo̱ dsʉˈ lajaléˈˋ e jaˋ jnéengˉ jǿøˆnaaˈ, dseángˈˉ latab˜ dseángˈˉ seaˋ lajaléˈˋ e jo̱. 	 Dus kijken wij niet naar wat zich voor onze ogen afspeelt, naar de moeilijkheden om ons heen. Maar wij kijken uit naar de blijdschap die ons wacht, al zien wij die nu nog niet. Alle zichtbare dingen zijn tijdelijk, maar de dingen die nu nog niet zichtbaar zijn, zullen eeuwig blijven.


Jo̱ uiing˜ e jo̱baˈ e catǿøˉø ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ la e laco̱ˈ nilɨñíˆnaˈ jo̱guɨ nisɨɨ˜naaˈ co̱lɨɨng˜ e˜ uiing˜ e ˈñúunˈ˜n la lana, co̱ˈ uiing˜ e jáˈˉ lɨ́ɨnˋn e nɨcagüéngˉ i̱ siiˋ Dseaˋ Jmáangˉ do fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ íbˋ dseaˋ i̱ sɨjeengˇ jaléngˈˋ dseaˋ góoˊooˈ. 	 Omdat ik u dit graag wilde vertellen, heb ik u gevraagd hier te komen. Ik ben geboeid, omdat ik leef in de verwachting dat de doden weer levend zullen worden."


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ e joˋ seaˋguɨ bíˋ quiáˈˉ ˈmóˉ, jo̱baˈ joˋ eeˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ faˈ eeˋ niˈléˉguɨ, co̱ˈ dseángˈˉ conguiabˊ nɨcaˈíngˉ bíˋ quiáˈˉ. 	 "Dood, je kunt de overwinning wel vergeten. Dood, wat voor kwaad zul je nu nog doen?" (c)


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱, faˈ jaangˋ dseaˋ cóoˋ bǿøˈ˜, jaˋ catɨ́ɨngˉ e niˈíñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˈrˉ do fɨng song jaˋguɨ cajmitir˜ røøˋ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ e cóoˋ dseaˋ. 	 Houd je aan de regels die de Here heeft gegeven, net als een sportman; als die zich niet aan de regels houdt, wordt hij gediskwalificeerd en kan hij geen prijs winnen.


Co̱ˈ e jo̱baˈ guiʉ́ˉ, jo̱guɨ cajo̱ lajo̱baˈ e iáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ i̱ caleáangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ, 	 Dat is goed en aangenaam voor God, onze Redder,


E jáˈˉ, jnea˜ seáanˊn ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨˋ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ jmɨɨbˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨcaquɨ́ˈˉ jíimˈˇ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ nijáaˊ mɨ˜ ningɨ́ɨngˉ jnea˜ niseáiñˉ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jɨˋ cajo̱. Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ dsíngˈˉguɨ ˈgøiñˈˊ laco̱ˈ jnea˜ e jí̱i̱ˈ˜ jnea˜ jaˋ catɨ́ɨnˉn co̱ˈ sɨ́ɨˈ˜ɨ capíˈˆ ñiˊ ˈñʉ́ʉˊ lomɨɨrˉ. 	 Ik doop met water als teken van de bekering. Straks komt er Iemand, die veel belangrijker is dan ik. Ik ben het niet eens waard Zijn slaaf te zijn. Hij zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur.


Jo̱ lajeeˇ tɨˊ e jmɨɨ˜ do, jaléngˈˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel ngɨrˊ ta˜ ˈnángˈˊ Jesús, jo̱ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ jo̱ féˈrˋ lala: —¿Jie˜ fɨˊ iuungˉ i̱ dseañʉˈˋ do? 	 De Joodse leiders zochten Hem tussen de feestgangers en vroegen overal of iemand Hem ook gezien had.


Jo̱ fɨˊ yʉ́ˈˆ gui˜ dseaˋ do caté̱e̱rˋ co̱o̱ˋ lɨ˜ tó̱o̱ˋ júuˆ e féˈˋ e˜ uiing˜ quiáˈˉ e jmángˈˋ dseaˋ írˋ lado, jo̱ lalab tó̱o̱ˋ: “I̱ lab Jesús, dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel.” 	 Boven Zijn hoofd hingen ze een bordje. "Dit is Jezus, de koning van de Joden", stond erop.


Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉˋ guiʉ́ˉ e jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia catiúumˉbre jnea˜; jo̱ jee˜ íˋ quíingˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ siiˋ Figelo có̱o̱ˈ˜guɨ Hermógenes. 	 Je weet dat alle christenen die vanuit Asia hier zijn gekomen, mij in de steek hebben gelaten, zelfs Fygelus en Hermogenes.


Síiˈ˜go̱r e lɨjnébˈˋtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ tiuungˉ, jo̱guɨ e ngɨbˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ jlúungˈ˜, jo̱guɨ e ˈláamˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táangˋ, jo̱guɨ e núubˋtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ güɨɨng˜, jo̱guɨ e jí̱bˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱guɨ cajo̱ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ jial nileángˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Blinden zijn gaan zien en verlamden lopen weer. Melaatsen zijn genezen en doven kunnen nu horen. Doden zijn weer levend gemaakt en arme mensen luisteren naar de blijde boodschap.


Jo̱ lajo̱b i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cangolíiñˆ e cangojmijíñˈˊ Jesús, co̱ˈ calɨñiˊbre jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ do jmɨɨ˜ e cajméerˋ e fɨˊ do ie˜ jo̱. 	 Daarom gingen zovelen Hem tegemoet. Zij hadden gehoord wat een machtig wonder Hij had gedaan.


Jo̱b mɨ˜ casíingˋ i̱ dseaˋ fii˜ uǿˉ do jaangˋguɨ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ e quiáˈˉ nidsimɨ́ɨiñˈ˜ do lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ, dsʉˈ cu̱u̱b˜ caté̱e̱ˋ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ uǿˉ do mogui˜ íˋ cajo̱, jo̱ júuˆ ˈlébˈˋ casɨ́ˈˉreiñˈ do. 	 De eigenaar stuurde een andere knecht, maar die kreeg er nog meer van langs. De boeren sloegen hem een gat in zijn hoofd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, catamˈˉbre fɨˊ, jo̱ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e ngɨ́ɨiñˊ, sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e quie̱rˊ quiáˈˉ dseaˋ apóoˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén. 	 Op hun rondreis langs de verschillende steden, lazen zij de christenen de besluiten voor van de apostelen en leiders in Jeruzalem en zeiden er nadrukkelijk bij dat zij zich daaraan moesten houden.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ co̱o̱ˋ ngúuˊ táaiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, jo̱baˈ røøbˋ seaˋ quíˉiiˈ laco̱ˈguɨ la seaˋ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ dseaˋ íbˋ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ lajaléngˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ. 	 De Gemeente is Zijn lichaam, waarin Hij volledig tot uiting komt; Jezus Christus Die alles in de hele schepping vervult en volmaakt.


Jo̱ ie˜ jo̱, dob caˈíˈˆnaaˈ júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱, jo̱guɨ jneaˈˆ cangóˉbaaˈ condséeˊ fɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉjiʉ e néeˊ ni˜ jmɨñíˈˆ e siiˋ Cos e téeˈ˜naaˈ fɨˊ dsíiˊ móoˊ. Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ lajo̱, caguiéˉnaaˈ fɨˊ Rodas. Jo̱ fɨˊ jo̱b caˈuøøˉnaaˈ e cangóˉnaaˈ fɨˊ Pátara. 	 Na het moeilijke afscheid van de christenleiders uit Efeze, kozen wij zee en zeilden in één ruk naar het eiland Kos. De volgende dag voeren wij naar Rhodos en vandaar naar Patara.


Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ i̱ cuøˊ e ta˜ dsiˋnaaˈ do e güɨcuǿˈˆbre ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈrˉ, e seengˋnaˈ e iáangˋ óoˊnaˈ jo̱guɨ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ; jo̱ lajo̱baˈ, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ e ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ, dseángˈˉ eáangˊguɨ güɨjmɨtar˜ óoˊnaˈ e nilɨseengˋnaˈ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Het is mijn verlangen dat God, Die ons hoop geeft, u door uw geloof vol zal maken van blijdschap en vrede. Dan zal uw hoop steeds sterker worden door de kracht van de Heilige Geest.


’Jo̱ jaˋ ˈnéˉ cá̱ˆnaˈ jí̱i̱ˈ˜ caˈíingˈ˜ cuuˉ quiáˈˉ e ˈnéˉnaˈ 	 Neem geen geld mee, geen reistas met extra kleren en schoenen. Zelfs geen wandelstok. Want je zult krijgen wat je nodig hebt.


jo̱ dsʉˈ lajeeˇ jmóoˋ i̱ dseaˋ néeˊ ni˜ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do jaléˈˋ e jo̱, lajeeˇ jo̱b caguiéngˈˉ fiir˜, jo̱ dsíngˈˉ nicalɨguíiñˈˉ do, jo̱ iihuɨ́ɨˊ nicuǿˈˉreiñˈ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e niñíingˋ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ fiir˜. 	 Maar als dan onverwacht zijn heer terugkomt, zal die hem ontslaan en behandelen als een misdadiger.


jo̱ tiquiáˈˆ Matat calɨsírˋ Leví, jo̱ tiquiáˈˆ Leví calɨsírˋ Simeón, jo̱ tiquiáˈˆ Simeón calɨsírˋ Judá, jo̱ tiquiáˈˆ Judá calɨsírˋ Séˆ, jo̱ tiquiáˈˆ Séˆ calɨsírˋ Jonám, jo̱ tiquiáˈˆ Jonám calɨsírˋ Eliaquim, 	 de vader van Levi was Simeon; de vader van Simeon was Juda; de vader van Juda was Jozef; de vader van Jozef was Jonan;


Jo̱ íˋbre tɨɨiñˋ jmérˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱guɨ cajméerˋ e cajgiéemˉ jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ i̱ jmɨcǿøngˈˇ yaang˜. 	 Hij heeft laten zien hoe groot en machtig Hij is. Hij heeft hoogmoedige mensen in verwarring gebracht


Jo̱baˈ jmoˈˊo jaléˈˋ júuˆ e to̱o̱˜ fɨˊ ni˜ jiˋ la e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nilɨñíˆnaˈ e seengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ jábˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e Jesús dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨiñˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ. 	 Ik heb dit geschreven aan u, die in de Zoon van God gelooft, om u de zekerheid te geven dat u eeuwig leven hebt.


Jo̱ lajo̱b cajméeˋreˈ; caféˈˋbreˈ júuˆ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ dseaˋ do, jo̱ caféˈˋbɨreˈ júuˆ gaˋ cajo̱ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ neáangˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 En hij deed zijn muil open en braakte de grofste beledigingen uit tegen God, tegen Zijn naam, tegen Zijn tempel en tegen allen die in de hemel woonden.


Dsʉˈ lɨfaˈ jie˜ mɨˊ guiáˈˉ íˈˋ fɨˊ siguiˊ quiáˈˉ e guáˈˉ do, co̱ˈ e fɨˊ jo̱ nɨcangɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ cuíingˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ dseaˋ íbˋ i̱ nisoˈǿngˈˋ fɨˊ jee˜ fɨɨˋ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lajeeˇ ˈnɨˊ ji̱i̱ˋ dsíˋ caˈnáˈˆ. 	 Maar meet het plein voor de tempel niet op, want dat is voor de vreemde volken bestemd. Zij zullen de heilige stad 42 maanden lang vertrappen.


Jo̱ lajo̱bɨ cajo̱ jaˋ guiéˈˋ dseaˋ méeˊ e laco̱ˈ guiˈnáˈˆ cóˈˊ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ loo˜ jóˈˋ e yʉ́ʉˈ˜, dsʉco̱ˈ song cajméerˋ lajo̱, jo̱baˈ niˈguíˋbaˈ do jo̱ nidsiˈɨ́ɨbˊ e méeˊ do jo̱guɨ niˈíimˉ e loo˜ jóˈˋ do cajo̱. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ e niguiéˈˋ dseaˋ e méeˊ laco̱ˈ guiˈnáˈˆ cóˈˊ do fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ loo˜ jóˈˋ e ˈmɨ́ɨbˉ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ faˈ e niˈguíˋ e loo˜ jóˈˋ do o̱ˈguɨ faˈ e nidsiˈɨ́ɨˊ e méeˊ do cajo̱. 	 En wie doet er nu jonge wijn in oude leren zakken? Het leer van oude wijnzakken is daar immers veel te stug voor. Het zou barsten door het gisten van de jonge wijn. De wijn zou weglopen en de zakken zouden onbruikbaar worden. Voor jonge wijn moet u nieuwe, soepele zakken gebruiken. Dan houdt u de wijn èn de zakken goed."


Jo̱guɨ casɨ́ˈˉbɨguɨr i̱ dseaˋ do lala: —ˈNʉ́ˈˋ, lɨco̱ˈ jmitíˆnaˈ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíiˉbaˈ jo̱ dsʉˈ jaˋ jmɨˈgooˋnaˈ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 U schuift Gods gebod gewoon aan de kant en zet uw traditie ervoor in de plaats.


Quiʉ́ʉˈ˜ ta˜ dseaˋ quíiˈˉ jo̱ güɨguilíiñˉ fɨˊ Jope, jo̱ güɨguiteˈrˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Simón, siiˋbɨr Tʉ́ˆ cajo̱, i̱ táangˋ fɨˊ quiáˈˉ jaangˋguɨ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Simón i̱ guiing˜ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ i̱ jmóoˋ ta˜ jmɨˈua˜ loo˜ jóˈˋ.” 	 Stuur enkele mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen. Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont'.


Jo̱guɨ jmɨˈgooˋnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱guɨ jmiˈneáangˋnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱guɨ jmiféngˈˊnaˈ Fidiéeˇ, jo̱guɨ lajo̱bɨ jmɨˈgooˋnaˈ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ latøøngˉ góoˋnaˈ cajo̱. 	 Laat ieder in zijn waarde. Houd van allen die werkelijk christen zijn. Heb ontzag voor God en respect voor de keizer.


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ɨˋtu̱ Nicodemo e cajmɨngɨ́ˈrˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jial quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e jaangˋ dseaˋ yʉ́ʉˈ˜ niquɨngˈˉtu̱r fɨˊ dsíiˊ tuˈˊ niquiáˈrˆ jo̱ niníingˈ˜tu̱r caléˈˋ catú̱ˉ? 	 "Opnieuw geboren?" vroeg Nicodémus. "Hoe kan dat? Iemand kan toch niet voor de tweede keer uit zijn moeders lichaam geboren worden?" Jezus antwoordde:


Jo̱ uiing˜ jo̱baˈ jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ o̱faˈ uii˜ e jaˋ mɨˊ cuíiˋnaˈ jnang˜ júuˆ jáˈˉ; co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ, dseángˈˉ røøbˋ nɨñíˆnaˈ e jo̱. Jo̱guɨ ñíˆbɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ júuˆ jáˈˉ jaˋ cuǿøngˋ nigüɨˈɨ́ɨngˊ jee˜ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ. 	 Ik schrijf u dus niet omdat u de waarheid niet zou kennen, maar omdat u de waarheid van de leugen moet kunnen onderscheiden.


Co̱ˈ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la, íˋbingˈ i̱ jmooˋ e sɨjnɨ́ˆ mogui˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e laco̱ˈ jaˋ ningáiñˈˋ e júuˆ jo̱ jo̱guɨ e laco̱ˈ jaˋ niníiñˋ jial jloˈˆ niingˉ e júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ lɨ˜ féˈˋ jial tíiˊ niingˉ jloˈˆ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Satan, de god van deze wereld, heeft hen verblind, zodat zij het goede nieuws niet geloven. Zij zien het stralende licht van Christus niet, Die het beeld van God is.


jo̱baˈ ˈnéˉ e jaˋ sɨjlɨ́ɨˆ jminíˆnaˈ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ ˈnéˉ e sɨjnéebˋ dsiˋnaaˈ contøøngˉ jo̱guɨ ˈnéˉ e ɨˊ dsiˋnaaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ catɨ́ɨmˉ cajo̱. 	 Daarom moeten wij altijd op onze hoede zijn en niet slapen zoals de anderen. Kijk naar die dag uit en blijf nuchter.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜naˈ dseaˋ do e nijmérˉ íˋ jnea˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ neáangˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea. Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naˈr cajo̱ e eáangˊ nilɨˈíingˆ ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén lají̱i̱ˈ˜ e quie̱e̱ˉ quiáˈrˉ. 	 Vraag God mij te beschermen tegen de vijanden van Christus in Judea. Vraag Hem ook ervoor te zorgen dat de gelovigen in Jeruzalem het op prijs zullen stellen wat ik voor hen doe.


Dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ jaˋ casíiñˋ i̱ Jó̱o̱rˊ do fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ niˈɨ́ˉ dseaˋ do íˈˋ e nidsilíingˋ dseaˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ, co̱ˈ casíiñˋ dseaˋ do fɨˊ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nileáiñˉ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉbiñˈ. 	 God heeft Zijn Zoon niet naar de wereld gestuurd om de wereld te veroordelen, maar om haar van de ondergang te redden.


Jo̱ jaˋ cajméeˋ i̱ dseaˋ do faˈ cajmɨsɨ́ɨiñˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e guiaaˉ do, co̱ˈ calɨlíˈˆbre e Fidiéeˇbingˈ cacuøˈˊ jnea˜ e ta˜ e jmóoˋo la lana quiáˈˉ e guiaaˉ e júuˆ jo̱ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, jo̱ lajo̱bɨ Fidiéeˇ cajo̱ cacuøˈˊbre Tʉ́ˆ Simón ta˜ guiaˊ e júuˆ jo̱ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. 	 Zij zagen in dat het, zoals het Petrus' opdracht was het goede nieuws aan de Joden te brengen, mijn opdracht was het onder de andere volken bekend te maken.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, doñiˊ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ catʉ́ʉˊnaˈ ˈnʉ́ˆnaˈ, o̱si caˈnaangˋnaˈ quiáˈˉ tiquíiˆnaˈ o̱si niquíiˆnaˈ o̱si jaléngˈˋ rúngˈˋnaˈ o̱si dseamɨ́ˋ quíiˉnaˈ o̱si jaléngˈˋ jó̱o̱ˋnaˈ é dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨcajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ quie̱rˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ, jo̱ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nijméˉ lajo̱, 	 "Ja", antwoordde Jezus. "En wie huis, vrouw, broers, ouders of kinderen verlaat ter wille van het Koninkrijk van God,


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do: —Güɨlíingˋnaˈ güɨjméeˈ˜naˈ i̱ Juan do júuˆ jaléˈˋ e nɨcañíiˉnaˈ jo̱guɨ jaléˈˋ e nɨcanʉ́ʉˉnaˈ na: güɨjméeˈ˜naˈr júuˆ jial lɨjnéˈˋtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ tiuungˉ, jo̱guɨ jial ngɨˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ jlúungˈ˜, jo̱guɨ jial lɨnúubˋtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ güɨɨng˜, jo̱guɨ jial ˈláangˉtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ lɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táangˋ, jo̱guɨ jial jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱guɨ jial guiaaˉ júuˆ cajo̱ quiáˈˉ jial nileángˋ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 "Ga terug naar Johannes", antwoordde Hij, "en vertel hem wat u hier hebt gezien en gehoord. Blinden kunnen weer zien; lammen lopen zonder hulp; melaatsen zijn genezen; doven kunnen horen; doden zijn weer levend geworden en arme mensen horen het goede nieuws.


Jo̱ co̱lɨɨm˜ niˈnéˈˆ niquiee˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ jo̱, jo̱guɨ røøbˋ niquidsiˋnaaˈ íˈˋ cajo̱ quiáˈˉ lajɨˋ guitu̱ˊ ˈléˈˋ dseaˋ Israel. 	 Jullie zullen op tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.


Jo̱baˈ ladsifɨˊ ladob cangóˉ jaangˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ cangoquie̱rˋ co̱o̱ˋ jooˋ e nɨsɨyáˈˆ jmɨ́ˈˆ jmɨɨˋ huɨɨngˋ jǿˈˆ e tí̱ˈˋ, jo̱ caquíñˈˋ e jooˋ do fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ táˋ jo̱ caséerˋ e laco̱ˈ niyʉ̱́ˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ lala: —Jaˋ eeˋ cangˈˊnaˈre, majeengˇduuˈ su nijáaˊ i̱ Líiˆ do e nijajgiáaiñˊ dseaˋ na. 	 Eén van hen haalde vlug een spons met zure wijn en stak die op een stok om Hem te laten drinken. "Wacht", zei hij, "misschien haalt Elia Hem er wel af."


Jo̱ jaˋ cadséˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ na jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ e laco̱ˈ niˈnɨ́iñˉ jnea˜, faˈ e sínˈˋn jɨɨn˜n có̱o̱ˈ˜ dseaˋ, o̱ˈguɨ táˈˋa mɨ́ɨˈ˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ góoˋo e siˈˊ fɨˊ jo̱, o̱ˈguɨ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉjiʉ quiáˈˉ dseaˋ góoˋo cajo̱, o̱ˈguɨ lacaangˋ lɨ˜ jiéˈˋ fɨˊ jee˜ fɨɨˋ. 	 Mijn aanklagers hebben mij met niemand zien discussiëren, mij nergens een oploop zien veroorzaken, noch in de tempel, noch in de synagoge, noch in de stad.


Jo̱ dsʉˈ lajeeˇ ngóorˊ ngɨrˊ ni˜ jmɨɨbˋ mɨ˜ calɨlíˈrˆ e dsíngˈˉ bíingˉ guíˋ e íiˊ do, jo̱baˈ cafǿmˈˊbre; jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ ninaangˋ dsiˈamˈˊbre jóng, jo̱baˈ caˈóorˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Leaangˉ jnea˜, Fíiˋi! 	 Petrus stapte uit de boot en liep over het water naar Jezus toe. Maar hij besefte ineens dat er een heel harde wind stond. De golven waren erg hoog! De schrik sloeg hem om het hart en hij begon te zinken. "Here, help mij!" schreeuwde hij.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ sɨmingˈˋ do casɨ́ˈrˉ tiquiáˈrˆ: “Teaa˜, dsíngˈˉ nɨcaˈlee˜e fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jo̱guɨ nɨcaˈlee˜baa fɨˊ quiníˈˆ cajo̱, jo̱ joˋ jméeˈ˜ cuente e jó̱o̱ˈˋ jnea˜.” 	 'Vader', zei de zoon, 'ik heb gezondigd tegen God en tegen u. Ik ben het niet langer waard uw zoon genoemd te worden...'


Jo̱ lajo̱b calɨ́ˉ cajo̱ ie˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajáˉ Cheey˜, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Co̱ˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel dseaˋ góoˋ Cheey˜, calɨdséeˈr˜ e cacá̱rˉ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ ie˜ jo̱, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ góorˋ faˈ cajmiˈleáaiñˉ. Co̱ˈ camɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ siiˋ Naamán i̱ guiing˜ tɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ eáangˊ, tɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Siria, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ caˈláangˉ, co̱ˈ lajo̱b ta˜ caquiʉˈˊ Fidiéeˇ. 	 Of denk eens aan de profeet Elisa. Hij genas de melaatse Naäman, een Syriër. Maar van de vele Joodse melaatsen, die ook hulp nodig hadden, werd niet één genezen."


Jo̱guɨ lana nilaamˉbaa ˈnʉˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ góoˈˋ dseaˋ Israel i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jee˜ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel cajo̱. Jo̱guɨ jneab˜ nisɨ́ɨnˆn ˈnʉˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. 	 Ik zal u bevrijden uit de handen van uw eigen volk en van de vreemde volken waar Ik u heen zal sturen.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ cajmɨˈǿøˋ cuuˉ do joˋ e canʉ́ʉˈ˜ júuiñˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱ ˈnʉñíbˆ cangojéeiñˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ rúiñˈˋ i̱ carøøngˋ quiáˈrˉ do cartɨˊ caquíiñˈˉ do e cuuˉ do. 	 Maar de man wilde niet wachten en liet hem gevangen zetten, tot hij zijn schuld volledig zou hebben betaald.


Jo̱guɨ song lɨɨng˜ eeˋ nɨcaˈléerˊ quíiˈˉ o̱si eeˋ nɨcarøøiñˋ quíiˈˉ é, jo̱baˈ jneab˜ niquɨ́ˉɨ cuaiñ˜ quiáˈrˉ. 	 En als hij u tekort heeft gedaan of u iets schuldig is, reken het mij dan aan.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ caleábˋ catú̱ˉ cajmɨngɨ́ɨˋtu̱ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do jo̱ cajíñˈˉ lala e cajmɨngɨ́ˈrˉ Jesús: —Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ fariseo, dsíngˈˉ jmooˉnaaˈ ayuno jo̱guɨ dsíngˈˉ féˈˋnaaˈ faˈˊ, jo̱ ¿jialɨˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ laco̱o̱ˋ jmɨɨb˜ ɨ̱́ˈˋ gøˈrˊ, jo̱ jaˋ jmóorˋ ayuno laco̱ˈ jneaˈˆ? 	 Zij hadden ook kritiek dat Jezus' discipelen gewoon aten en dronken in plaats van te vasten en te bidden. "Wat een verschil met de discipelen van Johannes de Doper en die van ons!" zeiden zij.


’Jo̱ dsʉˈ e fáˈˋa na jaˋ catɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ lajɨɨngˋnaˈ; co̱ˈ ñiˋbaa guiʉ́ˉ i̱˜ jaléngˈˋ i̱ nɨcaguíinˈ˜n. Dsʉˈ dseángˈˉ ˈnéˉ lɨtib˜ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ lɨ˜ féˈˋ lala: “Jaangˋ lajeeˇ dseaˋ i̱ gǿˈˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜baa lana, nɨˈníˈˋ níimˉbre jnea˜.” 	 Wat Ik zeg, geldt niet voor iedereen hier. Ik weet wie Ik uitgekozen heb. Het moet gaan zoals geschreven staat: 'Hij die regelmatig met Mij at, heeft zich tegen Mij gekeerd.' (a)


Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ íingˆ ta˜ e laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ néeˊ guiʉ́ˉ quiáˈrˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ nijmérˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ. 	 Zo maakt God ons klaar, opdat Hij ons voor alle goed werk kan gebruiken.


Jo̱baˈ juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ jmóoˋ ta˜ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ mɨ˜ niguiengˈˊ fiir˜ e cá̱rˋ cuente. 	 Het is goed dat een knecht bij de thuiskomst van zijn meester met zijn werk bezig is.


Jo̱ song Fidiéeˇ jmóorˋ e eáangˊ niguoˈˆ sɨ̱ˈˆ jaléˈˋ líˆ e seaˋ lacaangˋ fɨˊ jee˜ móˈˋ, jo̱ dsʉˈ lajeeˇ cateáˋbaˈ e ee˜ e jloˈˆ do, co̱ˈ dsaˈóˋ iéeˊ fɨˊ ni˜ jɨbˋ nidsitóoˈ˜, jo̱ dsʉˈ ¡eáangˊguɨb nijméˉ Fidiéeˇ íˆ ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ e líˆ do, ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ e tɨɨngˋ Fidiéeˇ jmérˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ! 	 Als God zo goed zorgt voor de bloemen (die vandaag in het veld staan en morgen weg zijn) zal Hij dan niet nog veel beter voor u zorgen? Wat hebt u toch weinig vertrouwen in Hem!


Co̱ˈ fóˈˋ ˈnʉˋ jmangˈˉ júuˆ jiébˈˋjiʉ, jo̱baˈ ii˜naaˈ e nilɨneeˈˇ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Want die is nieuw voor ons. Wij hebben u dingen horen zeggen die ons vreemd in de oren klinken. Wij zouden wel eens willen weten wat u daarmee bedoelt."


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ e jmóorˋ do lɨco̱ˈ iiñ˜ e jǿøˉ jaléngˈˋ dseaˋ jiémˈˋ. Jo̱guɨ tɨˊ dsíirˊ e quie̱rˊ lɨ˜ tó̱o̱ˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ guiaquíirˊ o̱si fɨˊ dseˈˋ cuéerˊ é, jo̱ e jo̱ tó̱o̱ˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ e liing˜ guiʉ́ˉ laco̱ˈ jnéengˉ huí̱i̱ˉ. Jo̱ lacaangˋ fɨˊ dseˈˋ sɨ̱ˈrˆ tɨˊ dsíirˊ e ɨˈrˊ loˈˆ e cueeˋ. 	 Alles wat zij doen, is om op te vallen. Ze binden hun gebedsriemen, met wetteksten erin, op hun linkerarm en hun voorhoofd. (a) Om heilig te lijken, maken ze die extra breed. En de kwasten aan hun kleren, die aan Gods geboden herinneren, (a) maken ze extra lang.


Jo̱ jaˋ cuǿøngˋ cøøngˉnaaˈ røøˋ e dseeˉ e caˈéeˋ Adán jo̱guɨ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e iáangˋ dsíirˊ. Dsʉco̱ˈ uíiˈ˜ e dseeˉ e caˈéeˋ i̱ Adán do ie˜ jo̱, jo̱baˈ calɨseáˋ ˈmóˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ lajo̱, jo̱baˈ lajɨɨmˋ dseaˋ júuiñˉ jóng. Jo̱guɨ e cangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ uíiˈ˜ e ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ do cajmilir˜ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ ˈñiaˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ e cajméeˋ Dseaˋ Jmáangˉ do dseángˈˉ jaˋ seaˋ e cuǿøngˋ líˋ cǿngˉ có̱o̱ˈ˜ e jo̱, co̱ˈ laˈeáangˊ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ íbˋ fɨ́ɨmˊ dseaˋ jmɨgüíˋ tíiñˈ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Hoe schril steekt de zonde van de mens af tegen de genade van God! Door de schuld van één mens, Adam, zijn de mensen gestorven. Maar hoog boven alles uit torent de genade van God voor alle mensen, de onverdiende gift van die ene mens Jezus Christus, Die Zijn eigen leven opofferde om tallozen van de dood te redden.


Jo̱guɨ ˈnʉˋ nɨjáˈˉ nɨlɨ́ɨnˈˋ e seemˋ Fidiéeˇ, jo̱ guiʉ́bˉ jmóoˋ song lajo̱b ɨˊ oˈˊ, co̱ˈ e jáˈˉ e júuˆ jo̱. Dsʉˈ ˈnéˉ e tó̱o̱ˋ oˈˊ cajo̱ e la quie̱ˊ tɨˊ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨmˈˆ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e jo̱, jo̱baˈ dsíngˈˉ jléeiñˋ dsʉˈ uíiˈ˜ e ˈgǿiñˈˋ Fidiéeˇ. 	 Durven sommigen van u nog te beweren dat 'geloven alleen' genoeg is? Gelooft u dat er maar één God is? Dat is goed, maar dat geloven de boze geesten ook; zij beven van angst voor Hem!


Jo̱ lajo̱b cajméeiñˈˋ do, caguáˋbre táˈˉ cien có̱o̱ˈ˜guɨ táˈˉ cincuenta. 	 Even later zaten zij op het gras in groepen van vijftig en honderd personen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón: —Dseángˈˉ e jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, Tʉ́ˆ Simón, e ˈñiaˈˊ e uǿøˋ na e nʉ́ˈˉguɨ e niquíˈˉ tuidséeˆ tú̱ˉ ya̱ˈˊ, ˈnʉˋ nifoˈˆ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ e jaˋ cuíinˈˋ jnea˜. 	 "Hou op, Petrus", zei Jezus. "Vannacht zul je drie keer zeggen dat je Mij niet kent, nog voor de haan twee keer heeft gekraaid."


Jo̱baˈ guicajíngˈˉtu̱ i̱ guicaféˈˋ do: —Jaléˈˋ e jíngˈˉ Fidiéeˇ e cuǿømˋ líˋ cøˈˆ, jaˋ e ta˜ e foˈˆ ˈnʉˋ e jaˋ cuǿøngˋ. 	 De stem kwam opnieuw: "Als God zegt dat u iets mag eten, dan mag u het eten!"


Jo̱ nɨcajméerˋ lajo̱ e laco̱ˈ jneaˈˆ, dseaˋ nɨta˜ dsiˋnaaˈ laˈuii˜ e Dseaˋ Jmáangˉ nileáiñˉ jneaˈˆ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ, se̱e̱ˉnaaˈ e nijmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ, co̱ˈ íbˋ dseaˋ laniingˉ ˈgøiñˈˊ. 	 Hij wilde dat wij, Joden, die al zo lang gewacht en gehoopt hebben dat de Christus zou komen, Hem zouden prijzen en eren.


Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱baˈ i̱ lɨɨng˜ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ canaaiñˋ ɨˊ dsíirˊ: 	 Er zaten ook een paar Joodse godsdienstleraars in dat huis. Toen die dit hoorden, dachten ze bij zichzelf:


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, guieengˉ guiʉ́ˉ yaang˜naˈ jo̱guɨ íiˋ óoˊnaˈ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e nijméeˆnaˈ dseángˈˉ e ngocángˋ óoˊbaˈ, jo̱guɨ güɨlɨseengˋnaˈ e ta˜ óoˊnaˈ e niˈíingˈ˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ e iáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Gebruik dus uw verstand en wees nuchter. Kijk vol verwachting uit naar de dag waarop Jezus Christus terugkomt en God Zijn genade aan u zal bewijzen.


Jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e niˈuˈˆnaˈ jaléˈˋ e jmiguiéngˈˊ óoˊnaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ cajo̱ e niˈuˈˆnaˈ jaléˈˋ e cuøˈˊ dseaˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ, o̱ˈguɨ cuǿøngˋ faˈ e nicøˈˆnaˈ iñíˈˆ e jmiguiéngˈˊ óoˊnaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ cajo̱ e nicøˈˆnaˈ jaléˈˋ e feáˈˉ e cuøˈˊ dseaˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ. 	 U kunt niet uit de beker van de Here drinken èn uit de beker van de boze geesten. U kunt niet bij de Here aan tafel gaan èn bij de boze geesten.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Leví e tǿˋ Jesús, jo̱ dsifɨˊ ladob catʉ́rˋ ta˜ jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ jo̱ cangóˉbre có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 Jezus zei tegen hem: "Kom, ga met Mij mee." Levi stond op, liet alles achter en ging met Hem mee.


Jo̱guɨ e fɨˊ jaguórˋ dséeˊ do teáangˈ˜ guiángˉ nʉ́ʉˊ, jo̱guɨ fɨˊ moˈoorˉ güɨˈɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ ñisʉ̱ˈˋ e dsíngˈˉ ˈméˉ lajɨˋ tú̱ˉ taangˋ. Jo̱guɨ nir˜ dseángˈˉ jíingˋ jɨˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jnéengˉ ieeˋ mɨ˜ íiñˊ guieñíˈˉ jóoˋ. 	 In Zijn rechterhand hield Hij zeven sterren; uit Zijn mond kwam een scherp, tweesnijdend zwaard en Zijn gezicht straalde en schitterde als de felle zon.


Jo̱ e ngɨ˜ fɨ́ɨˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨgóoˋ do, co̱ˈ nɨcasíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ gaˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajméeˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ calɨsíˋ Caín ie˜ malɨˈˋ do, jo̱guɨ laco̱ˈ cajméeˋ jaangˋ i̱ calɨsíˋ Balaam i̱ cajméeˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e jaˋ dseengˋ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨ́ˈrˉ cuuˉ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨgóoˋ do nidsingɨ́ɨiñˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cangongɨ́ɨngˉ jaangˋ dseaˋ i̱ calɨsíˋ Coré ie˜ malɨˈˋ do, co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ cajméerˋ nʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Het ziet er heel slecht voor hen uit. Zij volgen het voorbeeld van Kaïn, die zijn broer vermoordde. Zij zijn net als Bileam, die voor geld alles wilde doen. Zij gaan Korach achterna, die tegen God in opstand kwam en dat met de dood moest bekopen.


Jo̱ e fɨɨˋ Jope do quiá̱bˈˉ néeˊ laco̱ˈguɨ néeˊ e fɨɨˋ Lida e fɨˊ lɨ˜ táangˋ i̱ Tʉ́ˆ Simón do. Jo̱ co̱ˈ calɨñibˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jope e fɨˊ Lidab táangˋ Tʉ́ˆ Simón, jo̱baˈ dsifɨbˊ casíiñˋ gángˉ dseañʉˈˋ fɨˊ do; jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱ caguisíiˈˇreiñˈ do lala: —Tʉ́ˆ Simón, máˉaaˈ fɨˊ Jope lajmɨnáˉ. 	 De volgelingen van Jezus in die stad hadden gehoord dat Petrus in Lydda was, daar niet ver vandaan. Daarom stuurden zij twee mannen naar hem toe met de vraag of hij zo vlug mogelijk naar Joppe wilde komen.


o̱ˈguɨ cuǿøngˋ nijíngˈˉ dseaˋ: “Lab canaangˋ”, o̱si “Dob canaangˋ é”; co̱ˈ latɨˊ lanab nɨnaangˋ e quie̱ˊ Fidiéeˇ nifɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 U zult niet kunnen zeggen: 'Kijk, hier is het', of 'daar is het'. Want het Koninkrijk van God is waar Ik ben."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ do jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Paaˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ canaaiñˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. Jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ Paaˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Lajo̱b lɨ́ɨˊ, ruuˈˇ. Nɨñíbˆ ˈnʉˋ e lajeeˇ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel, i̱ lɨ́ˈˆ lɨˊ milbingˈ i̱ nɨjáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ íˋ jmoˈrˊ ˈgooˋ jo̱ féˈrˋ e dseángˈˉ guíimˋbaˈ ˈnéˉ e nijmitíˆbɨ́ɨˈ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e caséeˊ Moi˜. 	 Toen zij dat hoorden, prezen zij God. Daarna zeiden zij tegen Paulus: "U ziet, broeder, dat hier vele duizenden Joden in Jezus zijn gaan geloven. Ieder van hen hecht grote waarde aan de wet van Mozes.


Jo̱ mɨ˜ cangángˉ i̱ dseaˋ do Jesús, dsíngˈˉ cafǿiñˈˊ jo̱ canaaiñˋ ɨˊ dsíirˊ e jǿøiñˉ jaangˋ dseaˋ guíˋ. 	 Ze schrokken allemaal en dachten dat Hij een geest was.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ ˈnʉ́ˈˋ nijmiˈiáamˋ áaˊnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Want u moet u samen met mij verheugen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Quíimˊ jaléˈˋ e júuˆ e fáˈˋ jnea˜, nañiˊ faˈ ˈñiáˈˋbaa fáˈˋa uii˜ quiéˉe ˈñiáˈˋa, co̱ˈ ñiˋbaa guiʉ́ˉ jie˜ fɨˊ lɨ˜ cagáˉa jo̱guɨ jie˜ fɨˊ lɨ˜ niníngˈˆtú̱u̱ cajo̱; jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ jaˋ ñíˆnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jo̱. 	 Jezus antwoordde: "Toch is het waar, al zeg Ik het Zelf. Want Ik weet waar Ik vandaan kom en waar Ik heenga. Maar u weet daar niets van.


Jo̱ song jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ catǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e nigüɨquiéˈˋnaˈ fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ iim˜baˈ güɨlíingˉnaˈ, jo̱baˈ güɨlíingˉnaˈ jóng, jo̱guɨ quiéˈˋnaˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e niguiárˉ fɨˊ ni˜ mes˜ e jaˋ jmɨngɨɨˇnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ do su cuǿøngˋ cøˈˆnaˈ o̱si jaˋ cuǿøngˋ é. 	 Als een ongelovige u uitnodigt bij hem te komen eten en u wilt dat, neem de uitnodiging dan aan. Eet alles wat u wordt voorgezet zonder u af te vragen of het soms aan een afgod gewijd is.


Jo̱ mɨ˜ casóongˉ e taˈˊ dseaˋ mɨ́ɨˈ˜ do, catǿˈˉ i̱ Paaˉ do jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ lɨɨng˜ eeˋ niféngˈˊneiñˈ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈɨ́ɨˉbre júuˆ i̱ dseaˋ íˋ jo̱ cangóbˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia. 	 Nadat de rust was weergekeerd, riep Paulus de christenen bij zich en sprak hen moed in. Daarna nam hij afscheid en vertrok naar Macedonië.


Jo̱ lajeeˇ e iuungˉ Jesús fɨˊ ngóorˊ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ, cangáiñˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Leví, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Alfeo, e guiiñˈ˜ do fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ mɨrˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma, co̱ˈ lɨ́ɨiñˈˊ do nodsicuuˉ. Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseañʉˈˋ do lala: —Leví, máˉaaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. Jo̱ dsifɨˊ ladob caró̱o̱ˉ Leví jo̱ cangóˉbre có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 Hij kwam langs een tolhuis. De tolontvanger was Levi, de zoon van Alfeüs. Hij zat voor het huis. "Kom", zei Jezus tegen hem, "ga met Mij mee." Levi stond meteen op en ging met Hem mee.


Jo̱ cuǿøˉø guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ eáangˊguɨ tɨɨnˉ fáˈˆa jmíiˊ e jaˋ ñiiˉ jéengˊguɨ laco̱ˈguɨ lajaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik dank God dat ik, als ik alleen ben (a), meer dan u allemaal in vreemde talen spreek.


Jo̱ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ i̱ có̱o̱ˈ˜ Tʉ́ˆ Simón do caguilíimˋbre e fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨɨˋ do e teáaiñˈ˜ dsíiˊ móoˊ e ǿøiñˊ e ˈmáaˊ do, co̱ˈ sɨrǿømˋ teáangˈ˜ ˈñʉˋ, jo̱ huíimˉjiʉ lɨ˜ cangobíirˇ e ˈmáaˊ do laco̱ˈguɨ ˈnɨˈˋ guiéeˊ, co̱ˈ tíibˊjiʉ la cien metros. 	 De anderen kwamen met de boot en sleepten het volle net mee. Zij waren maar honderd meter van de kant af.


—Ñiing˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel, co̱ˈ jaléngˈˋ íˋ tɨˊ dsíirˊ e ngɨrˊ quie̱rˊ jaléˈˋ sɨ̱ˈˆ dseaˋ ˈgooˋ, jo̱guɨ dsíngˈˉ iiñ˜ e nijmiféngˈˊ dseaˋ írˋ mɨ˜ jiéˈˋ jíñˈˊ dseaˋ lacaangˋ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ, jo̱ mɨrˊ ˈmasii˜ e niingˉguɨ mɨ˜ dsilíiñˉ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ, jo̱guɨ mɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜ e ngɨ́ɨiñˋ e gøˈrˊ, mɨrˊ lali˜ lɨ˜ jloˈˆguɨ e nigüeárˋ, jo̱ lajo̱baˈ e jloˈˆguɨ jnéeiñˉ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ. 	 Ze vinden het heerlijk om in deftige gewaden rond te lopen en op straat eerbiedig te worden gegroet. Zij hechten er veel waarde aan in de synagogen en bij de feestmaaltijden op de voornaamste plaatsen te zitten.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangɨ́ˋ e cateáangˉ i̱ ˈléeˉ do Jesús fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱baˈ casɨtɨ́ɨiñˊ sɨ̱ˈˆ dseaˋ do jo̱ cajméerˋ guiéeˆ lajeeˇ quiúuiñˉ laˈóˈˋ lɨ́ɨiñˊ ˈléeˉ, jmacó̱ˋ e ˈmɨˈˊ do quiáˈrˉ lajaangˋ lajaaiñˋ. Jo̱ dsʉˈ e sɨ̱ˈˆ Jesús e co̱o̱ˋguɨ do, ˈmɨˈˊ contøømˉ lɨ́ɨˊ jo̱ jaˋ sɨˈmiˊ cajo̱. 	 De vier soldaten die Jezus aan het kruis hadden geslagen, verdeelden Zijn kleren onder elkaar. Zijn onderkleed was naadloos geweven en daarom zeiden zij tegen elkaar: