Jo̱ dsʉˈ e fɨˊ fɨɨˋ Sardis na seemˋbɨ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ laˈóˈˋ røøˋ cuíingˋnaˈ jnea˜, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ mɨˊ cajmɨˈlɨngˈˆ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ catɨ́ɨmˉbre e ningɨ́rˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, co̱ˈ jaˋ sɨˈlɨiñˈˆ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 Toch zijn er in Sardes een paar mensen die zich niet bevuild hebben. Die zijn het waard altijd bij Mij te zijn en witte kleren te dragen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, cuíingˈ˜naˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ lajo̱ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táangˋ dseaˋ. Dsʉco̱ˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ dseeˉ e jiéˈˋ e éeˋ dseaˋ jaˋ ˈléeˊ e jo̱ quiáˈˉ ngúuˊ táaiñˋ, jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ e ˈlɨˈˆ lajo̱, jo̱baˈ ˈléeˊbre có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táaiñˋ. 	 Houd u ver van elke vorm van hoererij. Geen andere zonde heeft zc wezenlijk met uw lichaam te maken. Als u met een andere dan uw eigen vrouw gemeenschap hebt, doet u kwaad aan uw eigen lichaam.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ do caquɨiñˈˉ cangolíiñˋ fɨˊ quiáˈrˉ. 	 De discussie werd gesloten en iedereen ging naar huis.


Jo̱baˈ cajǿøngˉtu̱ i̱ dseamɨ́ˋ do írˋ, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ canaaiñˋ sɨ́ˈrˋ i̱ dseaˋ teáangˉ do ie˜ jo̱: —I̱ cangɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús i̱ dseañʉˈˋ la cajo̱. 	 Het meisje zag hem gaan. Ze liep hem achterna en zei tegen de mensen die in de poort stonden: "Die man hoort bij Jezus."


Jo̱ lajo̱b caˈeˈˊ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e quijgeáangˋ jaléˈˋ júuˆ jáˈˉ e lɨ́ɨˊ lafaˈ júuˆ cuento lɨ́ˈˆ cartɨˊ calɨfɨ́ngˈˉ mogui˜ dseaˋ e joˋ ningángˈˋguɨr guiʉ́ˉ. 	 Hij vertelde hun veel van zulke gelijkenissen. Anders zouden zij Hem niet begrijpen.


Jo̱ fɨˊ jo̱guɨb lɨ˜ niníingˉ rúngˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ quiniˇ lana có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ fɨˊ guiaquíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ nitó̱ˉ jialco̱ˈ siiˋ dseaˋ do. 	 Zij zullen Zijn gezicht zien en Zijn naam zal op hun voorhoofd staan.


Dsʉˈ seaˋbɨ e cajiʉ́ˈˋ ni˜ cu̱u̱˜ lɨ˜ jaˋ ˈleáangˉ guóoˈ˜ néeˊ; jo̱baˈ mɨ˜ caˈiáangˋ, dsifɨbˊ calɨquiʉ̱́ˋ co̱ˈ jaˋ seaˋ lɨ˜ nisó̱ˈˋ jmóˆ quiáˈˉ lɨ˜ güíˈˋ, jo̱baˈ caˈímˉ cajo̱. 	 Er viel ook zaad op ondiepe grond met harde rotsbodem eronder. Het kwam wel op, maar verdorde ook weer vlug omdat het te weinig vocht kreeg.


Jo̱ jie˜ mɨˊ jmɨcaanˈˇ meléˉ, co̱ˈ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quíiˈˉ e jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ song jaˋguɨ nʉ́ʉˈ˜ e júuˆ jo̱. 	 Dwazen! Wanneer zult u eens leren dat 'geloven' geen zin heeft als u niet tegelijk ook dcet wat God van u vraagt? Geloof dat niet met daden samengaat, is geen echt geloof.


Co̱ˈ dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱, co̱ˈ jaléˈˋ guotɨɨˉ dseaˋ e ɨˊ dsíirˊ e jaˋguɨ niingˉ, e jo̱baˈ e eáangˊguɨ ˈnérˉ. 	 De delen die het meest kwetsbaar schijnen, lijken juist het meest nodig te zijn.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseata˜ Pilato do cajmɨngɨ́ˈˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ dseaˋ fɨɨˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ lajeeˇ i̱ dseañʉˈˋ gángˉ la iing˜ ˈnʉ́ˈˋ e nilaanˉ? ¿Su Jesús o̱faˈ Barrabás? Jo̱baˈ i̱ dseaˋ fɨɨˋ do cañíirˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Leaangˉ Barrabás! 	 Toen Pilatus opnieuw vroeg: "Wie van deze twee mannen zal ik vrijlaten?" riepen de mensen: "Barabbas!"


Jo̱ co̱ˈ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ yaang˜ e jmɨˈøøngˉ jóˈˋ do e niˈíingˉ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱baˈ mɨ˜ cagüéngˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, lalab casɨ́ˈrˉ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ: Jo̱ co̱ˈ jaˋ tɨˊ óoˊ ˈnʉˋ e ji̱ˈˊ dseaˋ jmɨˈøøngˉ jóˈˋ ˈlɨɨ˜ fɨˊ quiníˈˆ o̱ˈguɨ e ji̱ˈˊ dseaˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ feáˈˉ e laco̱ˈ jmiféiñˈˊ ˈnʉˋ, jo̱baˈ ˈnʉˋ nɨcacuǿøˈ˜ jnea˜ ngúuˊ táanˋn có̱o̱ˈ˜guɨ jmɨˈøønˉ e laco̱ˈ nijmitiiˉ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ ˈnʉˋ, Fíiˋi Fidiéeˇ. 	 Daarom heeft Christus, toen Hij in de wereld kwam, gezegd: "O God, het bloed van stieren en bokken kan U niet tevreden stellen. Daarom hebt U Mij dit lichaam gegeven om het als een offer op Uw altaar te leggen.


Co̱ˈ lalab cajíngˈˉ Moi˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ: “Jmɨˈgooˋ tiquíiˈˆ có̱o̱ˈ˜ niquíiˈˆ”, jo̱guɨ cajíngˈˉguɨr: “I̱ dseaˋ i̱ cuøˈˊ júuˆ ˈlɨˈˆ tiquiáˈˆ o̱si niquiáˈˆ é, jo̱baˈ ɨ́ɨˋ Fidiéeˇ íˈˋ e ˈnéˉ nijúungˉ i̱ dseaˋ laˈíˋ.” 	 Mozes, de dienaar van God, heeft bijvoorbeeld gezegd: 'Heb respect en waardering voor uw vader en moeder. Wie kwaad spreekt van zijn ouders, moet sterven.'


Jo̱ ˈnaangˉ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Vermijd alles wat slecht is.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —Dseángˈˉ e jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ catʉ́ˋ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈˉ o̱si góorˋ o̱si caˈnaaiñˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ rúiñˈˋ o̱si quiáˈˉ tiquiáˈrˆ niquiáˈrˆ o̱si quiáˈˉ jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ o̱si catʉ́rˋ jaléˈˋ uǿˉ quiáˈrˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e caˈíñˈˋ jnea˜ jo̱guɨ uíiˈ˜ e niˈrˊ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, 	 Jezus antwoordde: "Ieder die zijn huis, broers, zusters, vader, moeder, kinderen of bezittingen uit liefde voor Mij verlaat en andere mensen over het plan van God vertelt,


Jo̱ jo̱b calɨti˜ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ i̱ dseaˋ i̱ calɨsíˋ Jeremías, jaangˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, mɨ˜ cajíñˈˉ lala: “Cacá̱ˉbre lajɨˋ guiguiˊ cuteeˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ lají̱i̱ˈ˜ ˈmóoˈ˜ cacuøˊ dseaˋ Israel, 	 Door dit alles kwam uit wat in het boek van de profeet Jeremia staat: "Ze namen de dertig zilveren munten. Meer vond het volk van Israël hem niet waard.


Jo̱ Jesús calɨ́ˉ fɨˈˋ lɨ́ɨmˉbre i̱ dseañʉˈˋ do, jo̱baˈ cagüɨiñˈˊ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Iim˜baa jmiˈleáanˆn ˈnʉˋ. ¡Jo̱ lana caˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨnˈˊ! 	 Toen Jezus zag hoe erg die man eraan toe was, kreeg Hij medelijden met hem.


Jo̱ ie˜ mɨ˜ cataan˜n fɨˊ Damasco, i̱ dseata˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jo̱ i̱ jmooˋ ta˜ quiáˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ siiˋ Aretas do, casíiñˈˋ ˈléeˉ quiáˈrˉ fɨˊ tɨɨˉ jnɨ́ˆ e lɨ˜ siˈˊ iáˋ cu̱u̱˜ e siˈˊ lacúngˈˊ e fɨɨˋ do e laco̱ˈ jaˋ nicuǿrˉ fɨˊ e nijúuˇu, co̱ˈ lamɨ˜ iiñ˜ e nisáiñˈˊ jnea˜ jo̱ nitǿørˋ jnea˜ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ. 	 Toen ik in Damascus was, liet de stadhouder van koning Arétas de stad bewaken om mij te kunnen gevangen nemen.


Jo̱ dsʉˈ jaamˋ Fidiéeˇ i̱ seengˋ, jo̱guɨ íbˋ i̱ nɨcaleáangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ, jo̱guɨ íbˋ i̱ jmóoˋ íˆ jneaa˜aaˈ cajo̱ e laco̱ˈ jaˋ nijiʉ́ˈˋnaaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ, co̱ˈ eáamˊ ˈgøiñˈˊ, jo̱ jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ niguiéiñˈˊ jneaa˜aaˈ fɨˊ quinirˇ e jaˋ sɨˈlɨngˈˆnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ. Jo̱baˈ eáangˊ iáangˋ dsiˋnaaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ jloˈˆ niiñˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. 	 God kan ervoor zorgen dat u niet struikelt. Hij kan u zover brengen dat u zonder gebreken en vol blijdschap voor Zijn schitterende troon komt te staan.


Jo̱guɨ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajmijí̱ˈˊ Fidiéeˇ i̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ ˈgøngˈˊ quiáˈrˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ, jo̱baˈ lajo̱b cajo̱ nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Zoals God de Here Jezus Christus weer levend heeft gemaakt, heeft Hij ook de kracht om òns weer levend te maken.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseañʉˈˋ do jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ i̱˜ i̱ cajmiˈleáangˉ írˋ do, co̱ˈ ladsifɨbˊ cangoˈíingˊtu̱ Jesús jee˜ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ i̱ sɨseángˈˊ do ie˜ jo̱. 	 De man wist het niet, omdat Jezus ongemerkt was weggegaan toen de mensen van alle kanten kwamen aanlopen.


Jnea˜ Paaˉ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ apóoˆ i̱ óoˋ ta˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ lajo̱b calɨˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. Jo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Timoteo, jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ na fɨˊ Corinto. Jo̱guɨ cajo̱ catɨ́ɨmˉ e jiˋ la i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiaangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ latøøngˉ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˆ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Acaya. 	 Van: Paulus, die door de wil van God is aangewezen als apostel van Christus Jezus, en broeder Timotheüs. Aan: De gemeente in Corinthe en alle gelovigen in Achaje.


Jo̱ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ e cuøˊ e seengˋ dseaˋ lata˜, jo̱ dsʉˈ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ jmɨɨ˜ faˈ e nijmérˉ e nilɨseengˋ dseaˋ lata˜; jo̱guɨ jaléˈˋ júuˆ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ na lɨ́ɨˊ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ cajo̱ cuøˊ e lɨseengˋ dseaˋ lata˜. 	 Het leven wordt door de Heilige Geest gegeven; lichamelijk leven heeft op zichzelf geen nut. Wat Ik gezegd heb, is zowel geest als leven.


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel dseaˋ góoˋ i̱ Tée˜ do canaangˋ jmiquíngˈˉ dsíirˊ có̱o̱iñˈ˜ do, jo̱ i̱ dseaˋ Israel i̱ fɨ́ɨngˊ do quiéengˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ jee˜ ˈléˈˋ e siiˋ Liberto co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Cirene có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Alejandría, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Cilicia có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia cajo̱. 	 Maar er waren mensen die vonden dat hij daarmee niet mocht doorgaan. Zij hoorden bij de synagoge van de zogenaamde Libertijnen uit Cyrene, Alexandrië, Cilicië en Asia.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaangˋ ángel i̱ ˈgøngˈˊ eáangˊ caséerˋ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ ˈlooˋ e lɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨˊ e cu̱u̱˜ tóoˋ quiáˈˉ lɨ˜ dsirˊ mɨcuɨˈieeˋ, jo̱ e cu̱u̱˜ ˈlooˋ do cabírˋ fɨˊ dsíiˊ jmɨñíˈˆ, jo̱ lalab cajíñˈˉ mɨ˜ cabíˋreˈ do: Jo̱ ˈnʉˋ, fɨɨˋ féˈˋ e laniingˉ ˈgøngˈˊ e siiˋ Babilonia, lanab nibíinˈ˜ é̱ˈˋ jmɨɨˋ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cabíˋ e cu̱u̱˜ ˈlooˋ do, jo̱ joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e i̱i̱ˋ niníingˉguɨ ˈnʉˋ. 	 Een sterke engel pakte een steen zo groot als een molensteen en gooide die in zee. "Zo zal de grote stad Babylon met één zwaai weggegooid worden", zei hij. "Zij zal voorgoed van de aardbodem worden weggevaagd.


Jo̱ Judas Iscariote lamɨ˜ jéengˊguɨ, lalab casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jéeiñˋ do e nijmérˉ co̱o̱ˋ li˜, jo̱ nijíñˈˉ jnang˜ i̱ siiˋ Jesús, co̱ˈ cajíñˈˉ ie˜ jo̱: —I̱i̱ˋ i̱ nimóˆ ˈnʉ́ˈˋ i̱ nichʉ́ˈˆʉ ni˜, íbˋ Jesús, jo̱baˈ séngˈˊnaˈre jóng, jo̱ teeˉnaˈre e ˈñúuiñˊ guiʉ́ˉ. 	 Judas had met hen afgesproken dat hij Jezus, volgens het gebruik, met een kus zou begroeten. Daaraan konden zij zien wie zij gevangen moesten nemen. "Laat Hem niet ontsnappen", had hij gezegd.


Jo̱ song lajo̱b lɨ́ɨˊ, e jnea˜ dseaˋ cagüénˉn fɨˊ jmɨgüíˋ la lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e niˈéeˆe ˈnʉ́ˈˋ jial tíiˊ niguoˈˆ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ, jo̱baˈ Fidiéeˇ lajo̱b nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ cajo̱, jo̱ lajeeˇ tab˜ nijmérˉ lajo̱. 	 Door wat er gaat gebeuren, zullen God en Ik in elkaar herkenbaar zijn en onze grootheid en macht zullen zichtbaar worden.


jo̱guɨ nisɨˈmamˈˆbɨr jaangˋ gángˉ ˈñʉˋ cajo̱. Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ Jesús có̱o̱iñˈ˜ do cajo̱, jangˈˉ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ, jo̱guɨbaˈ caquiʉˈrˊ ta˜ dseaˋ quiáˈrˉ e nijméiñˈˉ do guiéeˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ. 	 Er waren ook nog een paar visjes. Hij dankte God ervoor en zei tegen Zijn discipelen dat ze die ook aan de mensen moesten geven.


Jo̱ nab tíiˊguɨ e mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ e jaˋ dsijéeˊ jaléˈˋ e la dseángˈˉ lajeeˇ ji̱i̱ˋ güíiˉ, 	 Bid dat het niet in de winter gebeurt.


Jo̱ mɨ˜ nɨjaquiéengˊ e niguiéerˊ fɨˊ quiá̱ˈˉ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Betania có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋguɨ fɨɨˋ e siiˋ Betfagé, fɨɨˋ e néeˊ tɨɨˉ móˈˋ e siiˋ Olivos quiá̱ˈˉ fɨɨˋ Jerusalén, jo̱ fɨˊ jo̱b casíiñˋ gángˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do 	 Toen Hij in de buurt van de Olijfberg kwam en bijna bij de dorpen Bethfagé en Bethanië was, stuurde Hij twee van Zijn discipelen vooruit.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, casɨ́ˈˉguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈrˉ do, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Song ˈnʉ́ˈˋ nijmitíˆnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈéeˉe ˈnʉ́ˈˋ e nijmeeˉnaˈ, jo̱baˈ dseángˈˉ dseaˋ quiéˉbaa niˈuíingˉnaˈ jóng; 	 Jezus zei tegen de Joden die in Hem geloofden: "Als u zich houdt aan wat Ik zeg, bent u werkelijk mijn discipelen.


Jo̱ Fidiéeˇ eáamˊ ˈneáaiñˋ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do, jo̱guɨ cacuøˈrˊ dseaˋ do e óoiñˈˋ ta˜ e nɨnéeˊ niñˈ˜ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 De Vader houdt van Zijn Zoon en heeft Hem alles gegeven.


jo̱ tiquiáˈˆ Séˆ calɨsírˋ Matatías, jo̱ tiquiáˈˆ Matatías calɨsírˋ Amós, jo̱ tiquiáˈˆ Amós calɨsírˋ Nahum, jo̱ tiquiáˈˆ Nahum calɨsírˋ Esli, jo̱ tiquiáˈˆ Esli calɨsírˋ Nagai, jo̱ tiquiáˈˆ Nagai calɨsírˋ Maat, 	 de vader van Jozef was Mattathias; de vader van Mattathias was Amos; de vader van Amos was Nahum; de vader van Nahum was Esli;


Co̱ˈ jnea˜ seemˉbaa co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱i̱ˋ líˈˋ nijmeángˈˋ ˈnʉˋ gaˋ. Co̱ˈ fɨ́ɨmˊbɨ dseaˋ nɨseengˋ e fɨˊ fɨɨˋ la i̱ niˈuíingˉ dseaˋ quiéˉe. 	 want Ik ben bij u. Niemand zal een vinger naar u uitsteken. Een groot aantal mensen in deze stad hoort bij Mij."


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ féˈˋ i̱ Paaˉ do jaléˈˋ júuˆ güɨ́ˉ quiáˈrˉ, jo̱ caˈuøømˋbre dsíiˊ e guáˈˉ do. Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel cangolíiñˆ e cangomɨ́ɨˈrˇ Paaˉ e niguiáˉguɨ dseaˋ do júuˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ Israel. 	 Toen Paulus en Barnabas de synagoge verlieten, werd hun gevraagd de volgende sabbat terug te komen en weer over Jezus te spreken.


Jo̱ jmóoˋbɨ́ɨ bíˋ e laco̱ˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, niˈíingˈ˜guɨˈ bíˋ e laco̱ˈ nilɨseengˋnaˈ cøøngˋ e ˈneáangˋnaˈ rúngˈˋnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ ningángˈˋnaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ e júuˆ e lamɨ˜ sɨˈmaˇ quiáˈˉ Fidiéeˇ do. Jo̱ e júuˆ do, íbˋ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Ik bid God dat u bemoedigd zult worden en door sterke liefde aan elkaar verbonden blijft. En dat u de rijke ervaring zult hebben van het kennen van Christus. Want Gods geheim, dat Hij nu tenslotte heeft bekendgemaakt, is Christus Zelf.


Jo̱guɨ e lab júuˆ laˈuii˜ e quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e song jmiti˜ dseaˋ e jo̱, jo̱baˈ niˈíñˈˋ e nɨsɨˈíiñˆ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ írˋ; jo̱ lalab féˈˋ e júuˆ do: “Jmɨˈgooˋ tiquíiˈˆ có̱o̱ˈ˜ niquíiˈˆ, 	 "Eer je vader en je moeder." Dat is het eerste van de Tien Geboden en er is een belofte aan verbonden:


Dsʉˈ mɨ˜ cangárˉ røøˋ, e cu̱u̱˜ e cajlɨ́ɨˉ ni˜ otooˋ quiáˈˉ e é̱e̱ˋ do joˋ ró̱o̱ˋ é̱e̱ˆ quiáˈˉ. 	 Maar toen zij bij het graf kwamen, ontdekten zij dat de steen al weg was.


¡Majmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ seengˋ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈr˜ güɨlɨseemˋbre juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do! 	 "Ere zij God in de hoge", zongen zij. "Vrede op aarde bij de mensen die naar Zijn wil leven."


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ calɨcuíirˋ luu˜ i̱ Tʉ́ˆ Simón do, sóongˉ calɨˈiáangˋ dsíirˊ, jo̱ lafaˈ e nineárˉ e ˈnʉ́ʉˊ do e ningɨ́ngˉ Tʉ́ˆ Simón, dsifɨˊ lajo̱b caquɨngˈˉtu̱r cangojméeˈrˇ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ do júuˆ e Tʉ́ˆ Simómbingˈ singˈˊ báˋ e jnɨ́ˆ do. 	 Toen zij Petrus' stem herkende, holde zij meteen naar binnen en riep: "Petrus is er!" Ze was zo opgewonden dat zij vergat de deur open te doen.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ e guiéeˊ do, jo̱ cangolíiñˆ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ, jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, dob caguárˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱iñˈ˜ do. 	 Jezus liep de heuvel op en ging daar met Zijn discipelen zitten.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, jie˜ mɨˊ jmooˈˋ e jíinˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e cuǿˈˆre bíˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ røøˋ lafaˈ mɨ˜ sɨɨnˈ˜ có̱o̱ˈ˜ tiquíiˆbaˈ. Jo̱guɨ ˈnéˉ sɨɨnˈ˜ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ sɨmingˈˋ e lafaˈ sɨɨnˈ˜ có̱o̱ˈ˜ rúnˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜baˈ. 	 Pak een oudere man niet te hard aan; als je hem moet terechtwijzen, spreek hem dan toe alsof hij je eigen vader is. Spreek met een jonge man alsof hij je broer is.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e quidsiˋnaˈ íˈˋ quiáˈˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e nigüéengˉtu̱ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Dsʉco̱ˈ ie˜ jo̱ íˋbingˈ i̱ nijmijnéengˋ jaléˈˋ e cǿøngˈ˜ lajeeˇ lana, jo̱guɨ nijmilir˜ cajo̱ jial dseángˈˉ ɨˊ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˉnaaˈ. Jo̱ ie˜ jo̱guɨbaˈ niféˈˋ Fidiéeˇ guiʉ́ˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ catɨ́ɨngˉ lajo̱ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ e nɨcajméerˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Sta dus niet met uw oordeel klaar. Laat dat rusten tot de Here komt. Hij zal alles wat zich in de duisternis afspeelt, aan het licht brengen; en Hij zal laten zien wat in de harten omgaat. Dan zal Hij ieder de eer geven die hem toekomt.


Jo̱ i̱ lab jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ taang˜ do ie˜ jo̱: jaaiñˈˋ do siirˋ Tʉ́ˆ Simón, jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Móˆ i̱ siiˋbɨ Dseaˋ Suung˜ cajo̱, jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Natanael i̱ seengˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Caná e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, jo̱guɨ gángˉguɨ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Zebedeo, jo̱guɨ gángˉguɨ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ quíingˈ˜ jee˜ dseaˋ quiáˈˉ Jesús. 	 Simon Petrus, Thomas, Nathanaël uit Kana in Galilea, Jakobus en Johannes en nog twee andere discipelen waren daar bij elkaar.


Jo̱baˈ cañíiˋ dseata˜ Pilato jo̱ cajíñˈˉ: —Lab teáangˉ ˈléeˉ i̱ cuǿøngˋ líˋ jmeáangˈ˜naˈ ta˜ i̱ nijméˉ íˆ ooˉ é̱e̱ˋ. Jo̱ güɨlíingˉnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈr˜ jo̱ güɨjmeeˉnaˈ íˆ carˋ jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ lɨ˜ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ fɨˊ jo̱. 	 "U krijgt een wacht mee", antwoordde Pilatus. "Verzegel het graf zo goed mogelijk."


Dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jmiguiʉˊbaˈ nɨcaˈíingˈ˜naˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ e eáangˊ tɨɨngˋnaˈ guiáˆnaˈ júuˆ quiáˈrˉ jo̱guɨ e eáangˊ ngángˈˋnaˈ e júuˆ jo̱ cajo̱. 	 Hij heeft uw leven verrijkt. En u geholpen voor Hem te spreken en u een volledig begrip van de waarheid over Christus gegeven.


Dsʉco̱ˈ jneaˈˆ jaˋ jmooˉnaaˈ laco̱ˈguɨ cajméeˋ Moi˜ ie˜ jo̱ e caquɨ̱́ˈrˋ nir˜ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ e laco̱ˈ jaˋ nilɨlíˈˆ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e ngoˈíimˉ e jíingˋ jɨˈˋ nir˜ do táˈˉjiʉ. 	 Dat is een groot verschil met Mozes, die een doek over zijn hoofd droeg, zodat de Israëlieten niet zouden zien dat de glans langzaam van zijn gezicht verdween.


Jo̱ co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ nɨlɨ́ɨˊnaaˈ, jo̱guɨ laˈeáangˊ e nɨcajáangˈ˜ yee˜naaˈ fɨˊ jaguórˋ, jo̱baˈ nɨcuǿømˋ sɨɨ˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ nɨsɨtaˇ dsiˋnaaˈ cajo̱ e dseángˈˉ ninúˉbre júuˆ quíˉiiˈ. 	 Nu kunnen wij, die in Jezus Christus geloven, zonder angst en vol vertrouwen in Gods directe nabijheid komen.


Jo̱ mɨ˜ nicuáiñˋ, nijméˉ Fidiéeˇ e nilíiñˉ jaangˋ dseaˋ féngˈˊ laco̱ˈ calɨ́ngˉ i̱ sɨju̱rˇ Davíˈˆ do. Jo̱guɨ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do quíiˈˉ latab˜ niquiʉ́ˈrˉ ta˜ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ Israel, jo̱guɨ niquiʉ́ˈrˉ ta˜ cajo̱ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ nilɨsiirˋ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 Hij zal een groot man zijn en 'Zoon van de Allerhoogste God' worden genoemd. God, de Here, zal Hem de troon van Zijn voorvader David geven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jéeˊ quiáˈˉ Jesús canaaiñˋ lǿøiñˉ dseaˋ do jo̱guɨ bǿøngˉneiñˈ, 	 De soldaten die Jezus moesten bewaken, begonnen een gemeen spel met Hem te spelen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ caˈíbˉtu̱ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, jo̱ fɨˊ jo̱b niˈiuungˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ caang˜ co̱o̱ˋ guooˋ. 	 Op een andere sabbat kwam Jezus weer in een synagoge. Er zat een man met een lamme, verschrompelde hand.


Dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e jo̱, co̱ˈ lajo̱b cajméerˋ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Rebeca do i̱ calɨséngˋ jiuung˜ suung˜ quiáˈˉ. Jo̱ i̱ tiquiáˈˆ i̱ jiuung˜ íˋ, íbˋ i̱ lɨ́ɨngˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˉiiˈ i̱ siiˋ Isáaˊ. 	 Ook Isaäks vrouw Rebekka kreeg een belofte van God.


jo̱ ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Güɨlíingˉnaˈ jo̱ güɨguia˜naˈ guiʉ́ˉ lɨ˜ nijmóˆnaaˈ jmɨɨ˜ Pascua, jo̱ fɨˊ jo̱b niquiee˜naaˈ co̱lɨɨng˜ canʉʉˋ na. 	 Toen die dag aanbrak, stuurde Jezus Petrus en Johannes erop uit om het Paasmaal klaar te maken.


Jo̱ jmiguiʉbˊ jmɨɨ˜ ngoca̱ˊ e ngɨˋnaaˈ táˈˉjiʉ lado. Jo̱ e quie̱ˊ ta˜ eáamˊ caguiéˉnaaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Gnido. Jo̱ eáamˊbɨ íiˊ e guíˋ do laco̱ˈ ngóoˊnaaˈ, jo̱baˈ caye̱e̱ˇnaaˈ fɨˊ quiniˇ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Salmón, jo̱ cangɨɨng˜naaˈ lɨ́ˈˉ lɨˊ ˈnɨˈˋ e uǿˉ e siiˋ Creta e néeˊ ni˜ jmɨñíˈˆ. 	 Omdat wij opnieuw de wind tegen hadden, zaten wij dagenlang op zee zonder vooruit te komen. Toen wij eindelijk ter hoogte van Cnidus kwamen, waaide het zo hard dat we de steven naar Kreta moesten wenden. Wij omzeilden Kaap Salmone,


Jo̱baˈ jmeeˉbaˈ e niˈíimˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e quiʉˈˊ ta˜ quíiˉnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la: faˈ mɨ˜ ˈléeˊ dseaˋ e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ, o̱si jaléˈˋguɨ e ˈlɨˈˆ e jiéˈˋ e jmooˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táangˋnaˈ, o̱si jmitíˆnaˈ jaléˈˋ e iing˜ ngúuˊ táangˋnaˈ, o̱si ɨˊ áaˊnaˈ e jméeˆnaˈ jmangˈˉ e ˈlɨˈˆ, o̱si suungˋnaˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e jaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ, co̱ˈ e na lɨ́ɨˊ lafaˈ e jmiféngˈˊ dseaˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ. 	 Weg dan met alle aardse zonden, zoals sexuele zonden, vuiligheid, hartstocht, slechte verlangens en hebzucht. Door altijd maar meer te willen hebben, aanbidt u een afgod.


Jo̱ fɨˊ jo̱b, co̱o̱ˋ uǿøˋ i̱ Paaˉ do cangáiñˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ seengˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia e lafaˈ mɨ˜ quɨrˊ, jo̱ i̱ dseañʉˈˋ do siñˈˊ fɨˊ quiniˇ Paaˉ e mɨrˊ jmɨˈeeˇ jo̱ jíñˈˉ: “Ngɨɨng˜ fɨˊ Macedonia la, jo̱ jmɨcó̱o̱ˈˇ jneaˈˆ.” 	 Daar kreeg Paulus 's nachts een visioen. Hij zag een Macedonische man staan, die hem dringend vroeg: "Steek over naar Macedonië om ons te helpen!"


Jo̱baˈ caˈeˈˊ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do co̱o̱ˋ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento e féˈˋ lala jo̱ cajíñˈˉ: —Co̱o̱ˋ néeˈ˜ calɨséngˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ seaˋ cuuˉ eáangˊ jo̱ óorˋ uǿˉ e jloˈˆ eáangˊ cajo̱, jo̱ catáiñˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ i̱ cajméeˋ ta˜ e uǿˉ do. Jo̱ mɨ˜ carooˋ jaléˈˋ e cajnírˋ do, dsíngˈˉ jloˈˆ cacuøˊ e uǿˉ do, jo̱ dsʉˈ joˋ lɨ˜ seaˋguɨ e niˈmeáˉ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do jaléˈˋ e caroˈrˋ. 	 Hij maakte dit duidelijk met een gelijkenis. "Een rijk man had heel vruchtbaar land en de oogst was zo groot dat die niet in de schuren kon.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —¿Su jaˋ ngángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ jáˈˉ e lɨ́ɨˊ lafaˈ júuˆ cuento la? Jo̱ ¿jial ningángˈˋnaˈ e caguieeˉguɨ do song jaˋ ngángˈˋnaˈ e la? 	 Dus jullie begrijpen de gelijkenis niet? Hoe zullen jullie dan mijn andere verhalen begrijpen?


Co̱ˈ song Fidiéeˇ jaˋ ɨ́ɨrˋ ˈgooˋ quíiˉnaˈ mɨ˜ ˈnéˉ lajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ, jo̱baˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ jóng e jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseángˈˉ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ jóng. 	 Hebt u ooit gehoord van een zoon die niet gestraft werd? Als God u niet terechtwijst, wanneer u het nodig hebt, betekent het dat u niet Zijn zoon bent.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Jesús e nɨjaquiéengˊ dseaˋ do fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ, jo̱baˈ cajíñˈˉ lala e caféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ Natanael: —I̱ nab dseángˈˉ lajangˈˆ jaangˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel i̱ jaˋ quie̱ˊ júuˆ ta˜ júuˆ. 	 "Uit Nazareth? Kan daar iets goeds vandaan komen?" zei Nathanaël. "Kom maar mee", antwoordde Filippus, "dan kun je Hem zien."


jo̱baˈ jaˋ jmooˋnaˈ saangˋ áaˊnaˈ laco̱ˈguɨ cajméeˋ dseaˋ áangˊ quíiˉnaˈ, dseaˋ Israel, mɨ˜ cajméerˋ saangˋ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ ie˜ lamɨ˜ cangɨrˊ fɨˊ jee˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ, mɨ˜ calɨˈiiñ˜ calɨñirˊ jial tíiˊ féngˈˊ dsíiˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ do. 	 dat wij ons hart niet voor Hem mogen toesluiten zoals het volk Israël deed. Zij keerden zich van Zijn liefde af.


Jo̱ dsʉˈ lɨfaˈ ˈnéˉ se̱e̱ˉnaaˈ jialco̱ˈ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcalɨ́ˈˉnaaˈ. 	 Alleen, laten wij in ons gedrag wel consequent doorgaan op de ingeslagen weg.


jo̱baˈ jmeeˉbɨˈ bíˋ e laco̱ˈ jmiˈiáangˋnaˈ dsiiˉ e seengˋnaˈ co̱lɨɨng˜ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, jo̱guɨ ˈneáamˋ rúngˈˋnaˈ lajɨɨngˋnaˈ, jo̱guɨ co̱o̱ˋbaˈ ɨˊ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ teáangˈ˜naˈ. 	 maak mij dan helemaal gelukkig door het onderling eens te zijn en elkaar lief te hebben. Streef (één van hart en ziel) naar echte eenheid.


Jo̱ íiˋ óoˊnaˈ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ teáangˈ˜naˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajméeˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Blijf erop toezien dat uw innerlijke houding moet zijn zoals die van Christus Jezus,


Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ guieñíˈˉ e jmɨɨ˜ jo̱, dseángˈˉ latøøngˉ e fɨˊ jo̱ calɨnʉ́ˋ conguiaˊ, jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ cartɨˊ la i̱i̱ˉ ˈnɨˊ caˈlóoˉ. 	 Om twaalf uur werd het donker in het hele land. Dat duurde een uur of drie.


Dsʉˈ mɨ˜ calɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ Tesalónica e nɨtáangˋ Paaˉ e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ Berea, jo̱baˈ fɨˊ jo̱b cangolíiñˉ cangojméerˆ gaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱. 	 Maar toen de Joden van Thessalonica hoorden dat Paulus ook in Berea over Jezus Christus sprak, gingen zij erheen om onrust te zaaien.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ iin˜n eáangˊ, caléˈˋ catú̱ˉ ca̱a̱ˉ iihuɨ́ɨˊ uii˜ quíiˆ ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ iihuɨ́ɨˊ íngˈˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ mɨ˜ lɨseengˋ jiuung˜ quiáˈrˉ; jo̱guɨ ca̱a̱ˉ e iihuɨ́ɨˊ do cartɨˊ Dseaˋ Jmáangˉ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e niˈuíingˉnaˈ dseángˈˉ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Mijn kinderen, u doet mij echt weer verdriet. Ik voel dezelfde pijn als een vrouw die bevalt. Zo sterk is mijn verlangen dat Christus in u zichtbaar wordt.


Jo̱ jneab˜ nicuǿøˆø ˈnʉˋ, Tʉ́ˆ Simón, co̱o̱ˋ lafaˈ joñíˆ quiáˈˉ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ guiingˇ Fidiéeˇ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ quiáˈˉ. Jo̱baˈ jaléˈˋ e jaˋ nicuǿˈˆ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe fɨˊ jmɨgüíˋ la, jaˋ nicuǿˉ Fidiéeˇ fɨˊ quiáˈˉ e jo̱ cajo̱. Jo̱guɨ lajaléˈˋ e nicuǿˆ ˈnʉˋ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ nicuǿbˉ Fidiéeˇ fɨˊ quiáˈˉ e jo̱ cajo̱. 	 Ik zal je de sleutels geven van het Koninkrijk van de hemelen. De deuren die jij op aarde sluit, zullen in de hemel gesloten zijn. En de deuren die jij op aarde opent, zullen in de hemel geopend zijn."


jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do: —Güɨlíingˉnaˈ e fɨˊ fɨɨˋ píˈˆ e néeˊ quiniˇ na, jo̱ mɨ˜ nigüɨtáangˈ˜naˈ fɨˊ jee˜ fɨɨˋ, nimáang˜naˈ jaangˋ búˈˆ iee˜ i̱ singˈˊ ˈñúungˈ˜ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱i̱ˋ mɨˊ caguáˋ fɨˊ mocóoˈ˜reˈ. Jo̱ síingˈ˜naˈreˈ jo̱ teeˉnaˈreˈ fɨˊ la. 	 Daar stuurde Jezus twee van Zijn discipelen vooruit. "Ga naar het dorp", zei Hij. "Als jullie er binnenkomen, zul je een veulen zien waar nog niemand op heeft gereden. Het staat vastgebonden.


’Jo̱ fáˈˋguɨ́ɨ lana e dseángˈˉ dsíngˈˉ nɨjáaˊ fɨˈíˆ quiéˉe; jo̱ ¿e˜ nijmee˜e? ¿Su nifáˈˆa: “Teaa˜, leaangˉ jnea˜ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e nidsingɨ́ɨnˉn do”? U̱˜, o̱ˈ lajo̱, co̱ˈ jnea˜ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nidsingɨ́ɨnˉn jaléˈˋ e jo̱. 	 Ik ben erg bang en weet niet wat Ik moet zeggen. Moet Ik zeggen: 'Vader, bevrijd Mij van wat Mij te wachten staat'? Nee, want juist daarvoor ben Ik gekomen.


Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, cajméeˋ Jesús e cangángˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ jo̱ uii˜ quiáˈrˉ. Jo̱ lɨ́ˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala jo̱ cajíñˈˉ: 	 Hij legde hun uit wat in die boeken stond; zo duidelijk dat ze het ineens helemaal begrepen.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Fíiˋnaaˈ, jo̱ laco̱ˈ fóˈˋ na e nɨcaquiamˈˉ i̱ dseañʉˈˋ íˋ, jo̱baˈ e jo̱ cuøˊ li˜ e nitíimˈ˜tu̱r. 	 "De slaap zal hem goed doen; dan wordt hij vlug beter", zeiden de discipelen.


Jo̱ lalab cajíngˈˉ i̱ dseata˜ do ie˜ malɨɨ˜guɨ do: ¡Jo̱ eáamˊ juguiʉ́ˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ mɨ˜ Fidiéeˇ nɨcaˈíiñˉ dseeˉ quiáˈˉ lajaléˈˋ e gaˋ e nɨcajméeiñˋ, jo̱guɨ e nɨcaleáangˋneiñˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ! 	 "Gelukkig is hij wiens misstap vergeven en zonden niet meer gezien worden." zei hij.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˉ Jesús e guiʉ́bˉ cañíiˋ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Na jaquiéemˉ e tɨˊ lɨ˜ nicá̱ˋ Fidiéeˇ nifɨˊ quíiˈˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋguɨ i̱ dseaˋ do faˈ cateáˉguɨ dsíirˊ eeˋ nijmɨngɨ́ˈˉguɨr Jesús. 	 Jezus zag dat de man heel goed begreep waar het om ging en zei tegen hem: "U bent niet ver van het Koninkrijk van God." Toen Hij dat had gezegd, durfde niemand Hem nog iets te vragen.


Jo̱guɨ féemˈ˜baˈ Fidiéeˇ uii˜ quíˉnaaˈ cajo̱ e laco̱ˈ seaˋ fɨˊ e guiáˆnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e sɨˈmaˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, co̱ˈ uii˜ e guiaaˉ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ sɨjnɨ́ɨnˇn lana. 	 Vergeet niet daarbij ook voor ons te bidden. Vraag God of Hij het woord dat wij doorgeven, duidelijk wil maken aan de mensen, zodat zij het geheim van Christus zullen begrijpen. Daarvoor zit ik nu immers ook in de gevangenis.


Jo̱guɨ Isaí calɨsíˋ tiquiáˈˆ i̱ dseata˜ Davíˈˆ jo̱ íbˋ tiquiáˈˆ Salomón jo̱guɨ niquiáˈrˆ i̱ calɨ́ngˉ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ Urías. 	 Obed was de vader van Isaï; en Isaï de vader van David die koning werd. David was de vader van Salomo (Salomo's moeder was de vrouw van Uria).


Jo̱ mɨ˜ cuǿøˆnaaˈ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ e ˈnéˈˉnaaˈ capíˈˆ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ dsʉˈ uíiˈ˜ e jmiguiéngˈˊ dsiˋnaaˈ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ mɨ˜ jmooˉnaaˈ lajo̱, jo̱baˈ guǿngˈˋ e jaamˋ dseaˋ uíingˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do laˈeáangˊ e jmɨˈøøiñˈˉ do. Jo̱guɨ mɨ˜ fiingˉnaaˈ iñíˈˆ e quiee˜naaˈ do lajeeˇ jo̱, jo̱baˈ guǿngˈˋ cajo̱ e jaamˋ dseaˋ uíingˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ngúuˊ táaiñˋ do. 	 Als wij aan de tafel van de Here drinken uit de beker, Hem danken en Zijn zegen vragen, hebben wij toch samen deel aan het bloed van Christus? En als wij het brood breken, hebben wij toch samen deel aan Zijn lichaam?


—Eáamˊ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨnˉn jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na, co̱ˈ lana catɨ́ˋ ˈnɨˊ jmɨɨb˜ e taaiñ˜ la có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e seaˋ dǿˈrˉ; 	 "Ik heb met die mensen te doen", zei Hij. "Zij zijn hier al drie dagen en hebben niets meer te eten.


Jo̱guɨ mɨ˜ cagüéngˉ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jnea˜ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e gǿˈˋbaa jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ gøˈˊ dseaˋ, jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ caˈeengˉnaˈ jnea˜ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ cúngˆ i̱ gøˈˊ contøøngˉ jo̱guɨ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ íingˊ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ gaˋ féˈˋ dseaˋ uii˜ quiáˈrˉ o̱si có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈnáˈˆ nodsicuuˉ i̱ jmóoˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ quiáˈˉ Roma é. Jo̱ dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóoˋ Fidiéeˇ jmijnéeiñˋ jial tíiˊ tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ. 	 Ik eet en drink wel, en u moppert: 'Hij is een veelvraat en een drinkebroer; een vriend van tolontvangers en slechte mensen!' De praktijk zal wel uitwijzen of u gelijk hebt!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajgámˉ Jesús e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ do, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ ngolíingˉ caluurˇ laco̱ˈ ngóorˊ. 	 Jezus ging de berg af en vele mensen liepen met Hem mee.


Dsʉˈ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ tíiˊ guiequiúungˋ do casɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: —Joˋ quɨˈˋguɨ, co̱ˈ jaˋ eeˋ fɨˈíˆ seaˋ, co̱ˈ i̱ do i̱ lɨ́ɨngˊ i̱ Ieˈˋ i̱ iuungˉ jee˜ ˈléˈˋ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Judá jo̱guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ, íbˋ i̱ nɨcalɨ́ˈˉ, jo̱baˈ lana nɨcuǿømˋ nifíñˉ lajɨˋ guiéˉ e sello do, jo̱ lajo̱baˈ nilíˈrˋ nineárˉ e jiˋ do. 	 Maar één van de ouderlingen zei tegen mij: "U hoeft niet te huilen, want de leeuw uit de stam Juda, de nakomeling van David, heeft de overwinning behaald. Daarom mag Hij de zeven zegels verbreken en de rol openmaken."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e cajméeˋ i̱ dseaˋ apóoˆ do júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈr˜ jo̱guɨ caguiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús fɨˊ jo̱, jo̱ lajeeˇ e nɨteáaiñˈ˜ fɨˊ e ngolíiñˋ fɨˊ Jerusalén canaaiñˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús fɨˊ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ fɨɨˋ píˈˆ e téeˈ˜ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria cartɨˊ caguilíingˋtu̱r fɨˊ Jerusalén. 	 Petrus en Johannes verzekerden de Samaritanen dat zij hen als broeders erkenden. Nadat zij hadden gezegd wat hun door God was opgedragen, vertrokken zij weer naar Jeruzalem. Onderweg maakten zij in vele Samaritaanse dorpen het goede nieuws van Jezus Christus bekend.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, mɨ˜ eeˋgo̱ jǿøˉnaˈ, lɨco̱ˈ jǿøˉnaˈ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ jnéengˉ, dsʉˈ jaˋ ca̱ˋnaˈ cuente jial dseángˈˆ lɨ́ɨˊ. Jo̱ song i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ ta˜ óoˊnaˈ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ ñiˊbaˈ e dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ lɨ́ɨngˊ jneaˈˆ cajo̱. 	 U kijkt naar de buitenkant van de dingen. Als iemand meent Christus te kennen, laat hij dan beseffen dat dit zeker ook voor mij geldt.


Jo̱ lamɨ˜ jéengˊguɨ jaˋ cuíingˋnaˈ Fidiéeˇ, dsʉˈ lanaguɨ nɨcuíimˋbaˈ dseaˋ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ catu̱u̱ˋ jmɨˈøøngˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ mɨ˜ cajúiñˉ uíiˈ˜ jneaa˜aaˈ. 	 U leefde zonder hoop en zonder God. Maar nu u één met Christus bent, is er geen afstand meer tussen Gods volk en u. Doordat Christus Zijn leven en Zijn bloed voor u heeft gegeven, bent u dichtbij gekomen.


Jo̱guɨ eeˉbaˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ lajeeˇ jo̱ jmɨˈóoˈˇbaˈ e føngˈˆnaˈr júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Gedraag u wijs tegenover de ongelovigen en gebruik elke gelegenheid om hun het goede nieuws door te geven.


Jo̱ lana, ráanˈˉ jo̱ jmeeˉ sínˈˉ, dsʉco̱ˈ lana cajmijnéengˋ ˈñiáˈˋa fɨˊ quiníˈˆ e laco̱ˈ nijmeˈˆ lají̱i̱ˈ˜ e iin˜n jo̱guɨ niguiáˈˆ júuˆ quiéˉe fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcañíiˈˉ la lana jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nabɨ nilɨñíˈˆ quiéˉe cajo̱. 	 Maar kom, sta op. Ik heb Mij aan u vertoond om u in dienst te nemen. U moet de mensen vertellen wat u vandaag van Mij hebt gezien en wat Ik u nog zal laten zien.


Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜baˈ Fidiéeˇ e niˈeˊguɨ́ɨ e júuˆ la dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ e laco̱ˈ ningángˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ, co̱ˈ lajo̱b catɨ́ɨngˉ e nijmee˜e. 	 Dan zal ik in staat zijn het duidelijk over te dragen, zoals ook mijn opdracht is.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús e cajíngˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lado, dsifɨˊ ladob cajíngˈˊ ˈñiaˈrˊ jo̱ caˈgaaiñˋ quiáiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿I̱˜ júuˆ quiáˈˉ jmitíˆ ˈnʉ́ˈˋ? 	 Jezus keerde Zich om en zei dat zij zich moesten schamen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ jaˋ ˈnéˉ iʉ˜ loguirˇ lajeeˇ e féiñˈˊ Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ dseañʉˈˋbaˈ jmili˜ Fidiéeˇ jial lɨ́ɨiñˊ, jo̱guɨ jmijnéeiñˋ cajo̱ jial tíiˊ niingˉ ˈgøiñˈˊ. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ jmilir˜ jial tíiˊ niingˉguɨ dseañʉˈˋ. 	 Een man hoort niets op zijn hoofd te hebben; hij is de afdruk en de afspiegeling van God; maar de vrouw is de afspiegeling van haar man. Want de vrouw is uit de man gemaakt en niet omgekeerd.


Jo̱guɨ jmɨsɨ́ɨngˆnaˈ jaléˈˋ e ɨˊ óoˊnaˈ, jo̱ íiˋ áaˊnaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ. 	 Uw denken moet grondig vernieuwd worden.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ lana có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseata˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ caguiaangˉguɨ na, nifɨ́ˈˆnaˈ fii˜ ˈléeˉ e nijajeáaiñˉ i̱ Paaˉ do dsaˈóˋ fɨˊ quiníˆnaˈ, jo̱guɨ nijmeeˉnaˈ e nilɨgøøiñˋ lɨco̱ˈ nifɨ́ˈˆnaˈr e nijmɨngɨ́ɨˈˇnaˈr jaléˈˋ e dseeˉ e seaˋ quiáˈrˉ laˈuiing˜ lanʉ́ˈˉ. Jo̱guɨ jneaˈˆ, dseaˋ tu̱lángˉnaaˈ, nijmeáangˈ˜ guiʉ́ˉ yee˜naaˈ e nijngáangˈ˜naaˈr guiáˈˆ fɨˊ nʉ́ˈˉguɨ e nigüeáiñˈˊ catɨˊ la. 	 Vraag de commandant Paulus nog eens voor de Raad te brengen, omdat u zijn zaak nauwkeuriger wilt onderzoeken. Voordat hij hier komt, zullen wij hem vermoorden. Wij zijn er klaar voor!"


Jo̱ jmiguiʉˊbɨ seaˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ jaˋ ˈgooˋ tɨˊ dsiiˉ e nijméeˈ˜e jaléˈˋ e jo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ la; co̱ˈ eáangˊguɨ iin˜n e nii˜baa niˈee˜e ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na e laco̱ˈ cuǿøngˋ sɨɨ˜naaˈ dseángˈˉ quiniˇnaaˈ lana, jo̱ lajo̱baˈ nilɨˈiáangˋ dsiˋnaaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Ik heb u nog veel meer te zeggen, maar ik wil dat niet per brief doen. Ik hoop naar u toe te komen en er persoonlijk met u over te spreken. Dat zal ons bijzondere vreugde geven!


Jo̱ uíiˈ˜ e nɨcaˈnáamˋ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ Israel, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caguiaangˉguɨ nɨcalɨ́ˈˉbre e nɨseeiñˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ niˈíngˈˋtu̱ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ mɨ˜ jí̱ˈˊtu̱ jaangˋ ˈlɨɨ˜. 	 Wat zou het geweldig zijn als zij in Christus gingen geloven. Toen God Zich van hen afkeerde, betekende dit dat Hij Zich naar de rest van de wereld keerde om hun Zijn redding aan te bieden. Nog geweldiger is het als de Joden tot Christus komen. Dan is het net alsof dode mensen weer levend worden.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈlóoˉ e jmɨɨ˜ jo̱ cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ guitúungˋ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋnaaˈ, nɨcaˈlóobˉ la, jo̱ e fɨˊ lɨ˜ taang˜naaˈ la jaˋ i̱i̱ˋ dseaˋ seengˋ. 	 Tegen de avond zeiden Zijn discipelen: "Het is al laat. U moet de mensen maar wegsturen,


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jneaa˜aaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ jó̱o̱ˊ Abraham i̱ siiˋ Isáaˊ do lɨ́ɨˊnaaˈ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ e nɨcacuøˈrˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Broeders, wij zijn net als Isaäk de kinderen die God aan Abraham heeft beloofd.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ Israel do e quɨˈˊ Jesús, jo̱baˈ lalab cajíñˈˉ: —¡Eáamˊ niˈneáangˋ i̱ dseañʉˈˋ na i̱ ˈlɨɨ˜ na! 	 De Joden zeiden tegen elkaar: "Je kunt wel zien dat Hij veel van Lazarus hield."


Jo̱ lajalémˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do dsíngˈˉ cangogáˋ dsíirˊ, jo̱ canaaiñˋ cuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ jo̱guɨ jmiféiñˈˊ dseaˋ do cajo̱ dsʉˈ e caˈláangˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ caang˜ tɨɨˉ do, jo̱ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜: —Jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ néeˈ˜ jaˋ mɨˊ caneˋnaaˈ e guiʉ́ˉ e la jmóoˋ i̱ dseañʉˈˋ na. 	 De omstanders wisten niet wat ze zagen. Ook zij prezen God en zeiden vol ontzag: "We hebben vandaag ongelooflijke dingen gezien."


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈíˉ nʉ́ʉˆ, cagüɨˈɨ́ɨbˊ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ jo̱. 	 Zoals gewoonlijk ging Hij 's avonds met Zijn discipelen de stad uit.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ niˈíngˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcaseáangˈ˜naˈ do, eáangˊ nijmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, co̱ˈ nilɨlíˈrˆ e dseángˈˉ jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ nʉ́ʉˈ˜naˈ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨjáˈˉ calɨ́ngˉnaˈ do. Jo̱guɨ lajo̱bɨ i̱ dseaˋ do cajo̱ nijmɨˈgóˋbre Fidiéeˇ uíiˈ˜ jaléˈˋ e iáangˋ óoˊnaˈ e nɨcajmeeˇnaˈ guiéeˆ jee˜ írˋ jo̱guɨ jee˜ jaléngˈˋ i̱ caguiaangˉguɨ cajo̱. 	 De gelovigen van Jeruzalem zullen niet alleen blij zijn dat u hen en anderen zo geweldig helpt, maar ook God de eer geven, omdat uw daden bewijzen dat het goede nieuws van Christus dit allemaal in u heeft bewerkt.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús: —Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jmiñiingˇ áaˊnaˈ, co̱ˈ jaˋ ñíˆnaˈ e˜ jmɨɨ˜ jo̱guɨ e˜ oor˜ e nigüéengˉ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Wees daarom waakzaam, want u weet niet op welk moment Ik terugkom.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ cangóˉ Jesús lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ e guiéeˊ e siiˋ Galilea do, jo̱guɨ siiˋbɨ cajo̱ Tiberias. 	 Daarna ging Jezus naar de andere kant van het Meer van Galilea.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, song jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ áaˊnaˈ e teábˋ singˈˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ dseángˈˉ eáamˊ ˈnéˉ e ñiing˜ áaˊnaˈ e laco̱ˈ jaˋ niténgˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Als u denkt dat u nooit zover zult gaan, moet u oppassen om niet te zondigen.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈuøøiñˋ e fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ e siˈˊ fɨˊ Capernaum do, dsifɨˊ lajo̱b cangóˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Juan fɨˊ quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Dɨ́ˆ. 	 Uit de synagoge ging Jezus met Simon en Andreas mee naar huis. Jakobus en Johannes waren er ook bij.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ uøøiñˋ fɨˊ dsíiˊ jmɨ́ˋ, jo̱ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ cacó̱ˉ quiáˈˉ Lii˜, jo̱ joˋ cangángˉguɨ i̱ dseata˜ do írˋ; jo̱ caˈíbˉtu̱iñˈ do fɨˊ iuuiñˉ, jo̱ dsíngˈˉ iáangˋ dsíirˊ cangáiñˈˉ fɨˊ góorˋ. 	 Toen zij uit het water kwamen, nam de Geest van de Here Filippus weg. De Ethiopiër zag dat hij weg was. Hij reisde verder met een hart vol blijdschap.


Jo̱ song ɨˊ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ cajgáangˉnaˈ jmɨɨˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜? ¿Jo̱guɨ e˜ uiing˜ quiáˈˉ e jmooˋnaˈ lajo̱ song ɨˊ óoˊnaˈ e jaˋ jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱? 	 Als er geen doden weer levend worden gemaakt, waarom laten sommigen zich dan voor de doden dopen?


Jo̱ faco̱ˈ Fíiˋnaaˈ nijmɨˈɨɨiñ˜ eáangˊ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ joˋ i̱i̱ˋ nileángˋ jóng faco̱ˈ lajo̱; dsʉˈ nɨcajmitiiñ˜ jaléˈˋ e jo̱ uíiˈ˜ e ˈneáaiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉbre i̱ nɨcaguíñˈˋ lamɨ˜ jéengˋguɨ. 	 En als God de tijd niet inkort, brengt geen mens het er levend af. Maar terwille van de mensen die Hij heeft uitgekozen, heeft Hij besloten het niet te lang te laten duren.


Dsʉˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáiñˉ Jesús e huíimˉbɨ, dsifɨˊ lajo̱b cacuí̱i̱rˋ, jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ dseaˋ do jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ e jmiféiñˈˊ dseaˋ do, 	 Toen hij Jezus zag aankomen, rende hij op Hem toe en viel voor Hem neer. Jezus zei tegen de boze geest, die in de man zat: "Duivelse geest! Ga eruit!" De geest begon vreselijk te krijsen: "Waarom bemoeit U Zich met mij, Jezus, Zoon van de Allerhoogste God? In Gods naam, doe mij geen pijn!"


Jo̱ lajo̱b calɨlíˈˆnaaˈ e jaˋ calɨ́ˈˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do faˈ e nijmiˈíñˈˊ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, co̱ˈ jaˋ jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 En waarom konden zij die rust en vrede niet krijgen? Omdat zij Hem niet wilden vertrouwen.


—Co̱o̱ˋ néeˈ˜ jaangˋ dseaˋ cangórˉ cangobíirˇ mɨjú̱ˋ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canaaiñˋ bírˋ e mɨjú̱ˋ do, e lɨɨngˈ˜ do cajiʉ́ˈˋ lɨ˜ ngɨ́ɨngˊ fɨˊ, jo̱ ta̱bˊ cagǿˈˋ jaléˈˋ e jo̱. 	 "Een boer zaaide koren op zijn land. Bij het zaaien viel er wat zaad langs de weg en de vogels kwamen het oppikken.


jo̱ lajo̱baˈ niˈuíingˉnaˈ jó̱o̱ˊ Tiquíiˆnaˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. Dsʉco̱ˈ dseaˋ do jmóoˋbre e guoˈˋ ieeˋ lɨ˜ seengˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ jaléˈˋ e gaˋ jo̱guɨ lɨ˜ seengˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ cajo̱; jo̱guɨ sɨ́ɨmˋbre jmɨ́ɨˊ cajo̱ lɨ˜ seengˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ éeˋ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ lɨ˜ seengˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ éeˋ e guiʉ́ˉ. 	 Als u dat doet, bent u echt zonen van uw hemelse Vader. Want Hij geeft het licht van de zon aan goede en slechte mensen. Hij laat het regenen voor schuldigen en onschuldigen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Tito, e éˈˆbɨˈ dseaˋ e júuˆ e nɨcafáˈˉa na, jo̱guɨ cuǿøˈ˜bɨguɨr bíˋ cajo̱, jo̱guɨ íiˉ ˈgooˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ mɨ˜ eeˋgo̱ jmóorˋ e jaˋ dseengˋ, co̱ˈ lajo̱b ta˜ sɨnʉ́ˈˆ. Jo̱ song jmooˈˋ lajo̱, jo̱baˈ nijmɨˈgóbˋ dseaˋ jaléˈˋ júuˆ e eˈˋ jóng. 	 Je moet dit onderwijzen en de mensen aanmoedigen ernaar te leven. Wijs hun zonodig terecht. Jij hebt daar het recht toe. Laat niemand denken dat jouw woorden genegeerd kunnen worden.


mɨ˜ cajíñˈˉ e írˋ, dseaˋ cagüéiñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e jáarˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, dseángˈˉ ˈnébˉ e nijángˈˋ dseaˋ írˋ fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ cartɨˊ nijngaˈˉ dseaˋ do quiáˈrˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nidsíngˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, nijí̱bˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Hij zei immers dat Hij door verraad in de handen van slechte mensen zou vallen en door hen gekruisigd zou worden. Maar ook dat hij op de derde dag uit de dood zou opstaan."


Jo̱guɨ cacuøˈˊreiñˈ do ta˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e niˈuǿiñˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ. 	 Zij zouden macht krijgen boze geesten weg te jagen.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ taang˜ fɨˊ jee˜ móˈˋ e jmóorˋ ta˜, jo̱baˈ jaˋ güɨˈíˆ dsíirˊ faˈ e niquɨngˈˉguɨr fɨˊ quiáˈrˉ e faco̱ˈ dsiquié̱e̱rˋ sɨ̱ˈrˆ. 	 ga dan niet naar binnen om nog iets uit huis mee te nemen. En als je buiten in het veld bent,


co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ cuørˊ lají̱i̱ˈ˜ e seáangˊ quiáˈˉbre; dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ la lajɨbˋ lají̱i̱ˈ˜ e seaˋ quiáˈrˉ e ˈnérˉ nɨcatáˈrˉ e fɨˊ dsíiˊ guóoˊ la. 	 "Want die rijken hebben gegeven wat zij niet nodig hadden, maar zij gaf alles wat zij bezat."


jo̱guɨ canúurˉ cajo̱ jial tíiˊ teáˋ caˈi̱i̱ˉ lúuˊ trompéˈˆ jo̱guɨ canúurˉ jial tíiˊ teáˋ canʉ́ˈˋ luu˜ Fidiéeˇ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ canúuˉ luu˜ Fidiéeˇ ie˜ jo̱ camɨrˊ jmɨˈeeˇ e niquiúmˈˉ dseaˋ do lají̱i̱ˈ˜ e féˈrˋ do, 	 U hebt ook geen luid trompetgeschal gehoord of de donderende stem van God. De Israëlieten werden daar zo bang van dat zij God vroegen niets meer tegen hen te zeggen. (B)


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ ˈmóˆbaˈ íngˈˋ dseaˋ mɨ˜ éerˋ dseeˉ. Jo̱ dsʉˈ laˈeáangˊ e eáangˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ cacuørˊ e iáangˋ dsíirˊ e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ . 	 De zonde betaalt een hard loon: De dood! Maar de genade van God geeft wat niemand verdient: Eeuwig leven met Christus Jezus, onze Here.


Co̱ˈ lajeeˇ lana, lajeeˇ e fémˈˊbɨ dsíiˊ Fidiéeˇ, lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e cuǿˈˆguɨ bíˋ rúmˈˋbaˈ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ nijmɨgǿøngˋ yaang˜naˈ e niténgˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ, co̱ˈ fɨng song cajmeeˇnaˈ lajo̱, jo̱baˈ niˈuíingˉnaˈ e saamˋtu̱ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ jóng. 	 U moet hier elke dag met elkaar over spreken, nu er nog de tijd voor is; want niemand van u mag zich door de betovering van de zonde laten verharden, zodat hij niet meer naar God luistert.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨmˈˉtu̱r lɨ˜ caseáaiñˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ cadséngˈˋneiñˈ do e teiñˈˊ güɨɨmˋbre. Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ Tʉ́ˆ Simón: —¿Su dseángˈˉ jaˋ tébˈˋ ˈnʉ́ˈˋ faˈ e jaˋ nigüɨ́ngˋnaˈ e neáangˊjiʉˈ e sɨjnéeˋ áaˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ oor˜? 	 Hij ging terug naar Zijn drie discipelen en zag dat zij in slaap waren gevallen. "Petrus", zei Hij. "Konden jullie niet een uurtje met Mij wakker blijven?


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈˉreiñˈ: —Co̱o̱ˋ néeˈ˜ calɨséngˋ gángˉ dseaˋ i̱ røøngˋ cuuˉ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jmɨˈǿøˋ cuuˉ. Jo̱ jaaiñˈˋ do røøiñˋ ˈñiáˋ ciento cuteeˋ, jo̱ jaangˋguɨiñˈ do røøiñˋ jí̱i̱ˈ˜ cincuenta cuteeˋ. 	 "Iemand gaf twee mannen geld te leen, de één 500 zilverstukken en de ander vijftig.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e cajmihuíingˉ Jesús i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ iuungˉ dsíiˊ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ féˈˋ do, jo̱guɨbaˈ canaaiñˈˋ do caféˈrˋ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ do ie˜ jo̱ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíirˊ jo̱ féˈrˋ lala: —Dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ jaˋ mɨˊ caneˋeeˈ fɨˊ góoˋnaaˈ Israel lají̱i̱ˈ˜ e nɨcalɨ́ˉ na jmɨɨ˜ na. 	 Jezus joeg die geest uit de man weg en toen kon hij weer spreken. De mensen stonden versteld. "Zoiets hebben wij nog nooit gezien!" riepen zij uit.


Jo̱ mɨ˜ cadsíˈˉ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do jñiáˉ jmɨɨ˜, jo̱ cangojéengˋneiñˈ e cató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel. Jo̱ dsifɨˊ ladob caté̱e̱rˋ e calɨsíñˈˋ do Jesús lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajíngˈˉ i̱ ángel do casɨ́ˈrˉ Yáˆ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nidsiquiéeiñˈˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do. 	 Acht dagen later werd de voorhuid van het kind weggesneden. Het kreeg de naam Jezus, zoals de engel had gezegd toen hij Maria kwam vertellen dat zij zwanger zou worden.


Jo̱ co̱ˈ ñibˊ Jesús lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ fariseo do, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Faˈ co̱o̱ˋ fɨɨˋ jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱ ˈníˈˋ níingˉ rúiñˈˋ, jo̱baˈ sɨˈíimˆ e fɨɨˋ jo̱ jóng, co̱ˈ jaˋ seeiñˋ røøˋ. Jo̱ lajo̱bɨ cajo̱ faˈ co̱o̱ˋ fɨɨˋ píˈˆ o̱si co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ lɨ˜ ˈníˈˋ níingˉ rúngˈˋ dseaˋ, sɨˈíimˆ cajo̱. 	 Jezus wist wat zij dachten. "Een verdeeld koninkrijk valt uiteen", zei Hij. "Een stad of huis waar verdeeldheid heerst, blijft niet bestaan.


Jnea˜ Paaˉ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ lɨ́ɨnˊn cajo̱ jaangˋ dseaˋ apóoˆ i̱ jmóoˋ ta˜ niˈˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ ooˉ e ta˜ la e laco̱ˈ niˈéeˆe jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ e quiáˈˉ jial nijángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ dseaˋ do, jo̱guɨ jial nilɨñirˊ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e seaˋ contøøngˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nijmérˉ dseángˈˉ laco̱ˈ iing˜ dseaˋ do. 	 Van: Paulus. Aan: Titus, mijn kind in het geloof. Ik ben een dienaar van God en een apostel van Jezus Christus. God heeft mij er op uitgestuurd om het geloof te brengen aan de mensen die door Hem zijn uitgekozen en om hun de waarheid over God te laten kennen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús e júuˆ na, jo̱ caféˈrˋ teáˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Júuˊ fɨˊ lɨ˜ iuunˈˉ na, Lázaro! 	 Nadat Hij dit tegen Zijn Vader gezegd had, riep Hij met krachtige stem: "Lazarus! Kom naar buiten!"


Jo̱ ˈñíingˉ lajeeˇ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do nɨcajúmˉbre, jo̱ jaangˋ lajeeˇ írˋ quiʉˈˊbɨr ta˜ latɨˊ lana, jo̱ i̱ jaangˋguɨ do jaˋ mɨˊ catɨ́ˋ íˈˋ faˈ mɨˊ güéeiñˋ. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nigüéengˉ i̱ lɨ˜ cadséngˉ lajeeˇ írˋ do, jaˋ huǿøˉ nigüeárˋ niquiʉ́ˈrˉ ta˜. 	 Vijf van hen zijn gevallen, de zesde is nu aan het bewind en de zevende moet nog komen; maar zijn regering zal niet lang duren.


’Jaˋ ɨ́ˆ áaˊnaˈ faˈ jnea˜ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la e cagajméeˋe e seengˋ dseaˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, co̱ˈ jnea˜ jaˋ cagajméeˋe lajo̱, dsʉco̱ˈ uíiˈ˜ jnea˜ nijíngˉ dseaˋ lajeeˇ laˈóˈˋ rúiñˈˋ. 	 Denk niet dat Ik ben gekomen om vrede op aarde te brengen. Nee, eerder een zwaard.


Jo̱ laˈuii˜ jmɨɨ˜ quiáˈˉ e semaan˜ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jmɨɨ˜ do, e eeˋbɨ eáangˊ lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e nijneáˋ, cangóˉ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala fɨˊ lɨ˜ caˈángˉ Jesús; jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, jo̱baˈ cangárˉ e nɨsɨjé̱bˈˆ e cu̱u̱˜ e cajlɨ́ɨˉ e fɨˊ ooˉ tooˋ e lɨ˜ caˈángˉ dseaˋ do. 	 Op zondagmorgen, de morgen na de sabbat, ging Maria van Magdala al heel vroeg naar het graf. Toen zij daar aankwam, zag zij dat de steen voor de ingang was weggerold.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b calɨlíˈˆ Jesús e cajmeáiñˈˋ ta˜ capíˈˆ e ˈgøngˈˊ quiáˈrˉ, co̱ˈ lɨɨm˜ i̱i̱ˋ cajmiˈleáaiñˉ; jo̱baˈ caji̱ˈrˊ nir˜ lɨ́ˈˉ lacaangˋ lɨ˜ jalíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ do, jo̱ lalab cajíñˈˉ cajmɨngɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —¿I̱˜ i̱ catɨ́ɨngˉ capíˈˆ sɨ̱́ˈˋɨ̱? 	 Op dat moment draaide Jezus Zich om en vroeg: "Wie heeft mijn kleren aangeraakt?" Want Hij voelde dat er kracht van Hem was uitgegaan.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Jaˋ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ sɨ́ˈˋ jnea˜: “Fíiˋi, Fíiˋi”, nilíˈrˋ e Fidiéeˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ lata˜, dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ nijméˉ jaléˈˋ e iing˜ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ nilíˈˋ e jo̱. 	 Niet alle mensen die 'Here' tegen Mij zeggen, komen in het hemelse Koninkrijk. Want daar komt u alleen als u doet wat mijn hemelse Vader wil.


Jo̱ ngɨˊ jo̱, song nicuǿˉ Fidiéeˇ fɨˊ, jo̱baˈ niguiéeˊbaa fɨˊ na jóng có̱o̱ˈ˜ juguiʉ́ˉ e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ líˋ jmiˈínˈˊn lajeeˇ se̱e̱ˉnaaˈ co̱lɨɨng˜. 	 Daarna zal ik blij bij u komen en, als God het goed vindt, wat kunnen uitrusten.


Jo̱ nɨngóobˊjiʉ jmɨɨ˜ e taang˜naaˈ fɨˊ do mɨ˜ caguiéˉ jaangˋ dseaˋ Israel i̱ jáaˊ fɨˊ Judea i̱ nisiiˋ Agabo; jo̱ i̱ dseañʉˈˋ íˋ niˈóorˋ ta˜ e féˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Wij waren daar al enkele dagen toen Agabus, een profeet uit Judea, arriveerde.


jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Jie˜ fɨˊ lɨ˜ caˈáangˉnaˈ i̱ dseaˋ do? Jo̱baˈ cajíngˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do casɨ́ˈrˉ Jesús: —Máˉaaˈ jo̱ madsijǿøˆnaaˈ fɨˊ jo̱. 	 "Waar hebben jullie hem neergelegd?" vroeg Hij ontroerd. "Wij zullen het U wijzen, Here", antwoordden zij.


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nilɨgøøiñˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ do, jo̱ nisíngˈˋtu̱ yaaiñ˜ e fɨˊ gaˋ do, jo̱ uíiˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ gabˋ niféˈˋ dseaˋ uii˜ quiáˈˉ fɨˊ guiʉ́ˉ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Zij zullen vele mensen zover weten te krijgen dat die er ook maar op los gaan leven. En het is hun schuld dat het leven met Christus belachelijk wordt gemaakt.


Jmeáangˈ˜ yaang˜naˈ laco̱ˈguɨ jiuung˜ i̱ táˋ cangáangˈ˜ e ˈnóˈrˊ yaang˜ fiˈˊ quiáˈˉ niquiáˈrˆ e niˈɨ̱́ˈrˋ, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ e cuaaiñˋ; jo̱ lajo̱bɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, cuǿøˈ˜ fɨˊ yaang˜naˈ e niˈíingˈ˜naˈ layaang˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nidsicuángˋguɨ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ jo̱, jo̱ lajo̱baˈ niléangˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 Als het goed is, moet u als pasgeboren kinderen verlangen naar zuivere, geestelijke melk, dat wil zeggen naar het zuivere woord van het goede nieuws.


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Juan, e nijméeˈ˜ co̱o̱ˋ jiˋ e catɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiéˉe i̱ neáangˊ fɨˊ fɨɨˋ Éfeso, jo̱ lalab jméeˈ˜: “Lalab jíngˈˉ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ lajɨˋ guiángˉ nʉ́ʉˊ fɨˊ jaguórˋ dséeˊ jo̱guɨ i̱ ngɨˊ fɨˊ jee˜ lajɨˋ guiéˉ candeléer˜ e jɨˈˋ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ do: 	 EFEZE Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Efeze: Dit zijn de woorden van Hem, Die de zeven sterren in Zijn rechterhand houdt en tussen de zeven gouden lampen loopt:


Jo̱ lajo̱b fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e íingˈ˜ rúngˈˋnaˈ e iáangˋ óoˊnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ caˈíngˈˋ Dseaˋ Jmáangˉ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ e nijmiféngˈˊ dseaˋ Fidiéeˇ. 	 Aanvaard elkaar dus net zoals Christus ons allen aanvaard heeft. Dat is tot eer van God.


Jo̱baˈ cajéengˋ Jesús i̱ dseañʉˈˋ do fɨˊ lɨ́ˈˉ lacaangˋ lɨ˜ siñˈˊ fɨˊ lɨ˜ jaˋ teáangˉ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱ catá̱ˈrˉ niguóorˋ fɨˊ dsíiˊ tóˋ logua˜ i̱ dseañʉˈˋ do, jo̱guɨ caˈñíirˊ capíˈˆ jo̱ có̱o̱ˈ˜ capíˈˆ jmeˈeˈrˊ cagüɨˈrˊ nisɨ́ɨˈˇ i̱ dseañʉˈˋ do. 	 Jezus nam hem apart. Hij stak Zijn vingers in de oren van de man, spuugde en raakte zijn tong aan.


Jo̱ laco̱ˈ lɨˈiáangˋ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ dséngˈˊnaˈ jaangˋ joˈseˈˋ i̱ dsiˈíingˊ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ lajo̱b lɨˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ neáangˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ mɨ˜ caquɨ́ˈˉ jíngˈˋ ˈñiaˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ calɨlíˈˆ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ fɨˊ quinirˇ laco̱ˈguɨ noventa y nueve dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉ e jaˋ lɨ́ɨiñˊ lajo̱ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Zo is ook in de hemel meer blijdschap over één zondaar die bij God terugkomt dan over 99 anderen die niet verdwaald waren.


Jo̱ jaˋ jmijiuungˇ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ doñiˊ eeˋ e lɨ́ɨˊ quíiˉnaˈ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e yejí̱ˉ føngˈˆnaˈ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱; jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naˈr jaléˈˋ e ˈnéˉnaˈ, jo̱ jaˋ tiúungˊnaˈ e cuøˈˊnaˈr guiˈmáangˈˇ quiáˈˉ jaléˈˋ e mɨ́ɨˈ˜naˈr do. 	 Maak u nergens zorgen over, maar bid voor alles. Vertel God al uw problemen en verlangens en vergeet vooral niet Hem te danken voor alles wat Hij doet.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nii˜baa nijmiˈleáanˆnre. 	 "Ja", zei Jezus, "zal Ik meegaan om hem te genezen?"


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e uøøiñˈˋ do lajaléngˈˋneˈ, jo̱baˈ ˈñiabˈˊ i̱ dseaˋ do quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ quiáˈrˉ do, jo̱ lajo̱b nidsilíingˉ i̱ joˈseˈˋ do laco̱ˈ ngóoˊ fii˜reˈ, co̱ˈ guiʉ́bˉ nɨcuíimˋbreˈ luu˜ dseaˋ do. 	 Als alle schapen buiten zijn, loopt hij voor ze uit. Zij volgen hem omdat zij zijn stem kennen.


co̱ˈ ñiˋbaa e nileámˋbaa lɨ˜ iuunˉ la, co̱ˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ mɨ́ɨˈ˜baˈ Fidiéeˇ uii˜ quiéˉe, jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈ˜bɨ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jnea˜ cajo̱. 	 Mijn boodschap zal niet minder worden, want ik weet dat, als u voor mij bidt en de Heilige Geest mij helpt, dit alles mijn behoud alleen maar ten goede zal komen.


jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ niˈímˈˋbre fɨˊ jmɨgüíˋ la cien néeˈ˜guɨ e jmiguiʉˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e catʉ́rˋ do, nañiˊ faˈ gabˋ jmángˈˋ dseaˋ írˋ; jo̱guɨ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ, niˈímˈˋbre e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜ cajo̱. 	 krijgt honderd keer zoveel terug. Hier en nu. Huizen, broers, zusters, moeders, kinderen en bezittingen; dat staat vast. Maar hij zal ook worden vervolgd.


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e ngɨˊ i̱ Paaˉ do féˈrˋ, dseáamˈ˜ quíˉiiˈ fɨng caˈíngˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quíˉiiˈ e seaˋ, jo̱guɨ la quie̱ˊguɨ guáˈˉ quiáˈˉ i̱ diée˜ i̱ siiˋ Artemisa do nitʉ́bˋ dseaˋ e jmicuíirˋ, jo̱guɨ nitʉ́bˋ dseaˋ e jmɨˈgórˋ lají̱i̱ˈ˜ e ˈgøngˈˊ i̱ diée˜ íˋ, dsʉco̱ˈ latøøngˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia jmiféngˈˊ dseaˋ írˋ, jo̱ jie˜ jaˋ latøøngˉ jmɨgüíbˋ cajo̱. 	 Onze zaken lopen daardoor gevaar; straks raken wij onze tempeltjes aan de straatstenen niet meer kwijt. Maar dat niet alleen! Ook de tempel van de grote godin Artemis loopt gevaar uit de belangstelling te raken. Als het zo doorgaat, is die prachtige godin voor wie Asia en de hele wereld zich neerbuigt, straks vergeten!"


Jo̱ dsíngˈˉ dsigáˋ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ júuˆ quiáˈrˉ, co̱ˈ féˈrˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ óoˋ ta˜. 	 Zij waren diep onder de indruk, want Hij zei de dingen zo zeker. Hij wist waar Hij over sprak en hoefde Zijn woorden geen kracht bij te zetten door aan te halen wat anderen hadden gezegd.


Jo̱ dsʉˈ e jáˈˉ, jnea˜ dseaˋ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, ooˉbaa ta˜ e niquiʉ́ˈˆʉ ta˜ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel. 	 Ik, Jezus, beslis wat op de sabbat wel en niet mag."


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ íˋ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, dseañʉˈˋ, e náb nidsiˈiéˆeeˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ lɨ˜ guiing˜ Tiquiéˆe. 	 Jezus antwoordde: "Vandaag zult u met Mij in het paradijs zijn. Daar kunt u zeker van zijn."


Jo̱ ¿su o̱ˈ i̱ nabɨ jó̱o̱ˊ Séˆ i̱ lɨ́ɨngˊ tɨˈmaˋ i̱ seengˋ fɨˊ la, jo̱guɨ niquiáˈrˆ siiˋ Yáˆ? Jo̱guɨ i̱ nabɨ rúngˈˋ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Séˆ jo̱guɨ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Judas, 	 "Hoe is dit mogelijk?" zeiden zij daar. "Hij is toch de zoon van onze timmerman! En we kennen allemaal Zijn moeder Maria en Zijn broers Jakobus, Jozef, Simon en Judas. Zijn zusters wonen hier ook.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ neáangˊnaˈ fɨˊ Colosas, cuǿøˈ˜baˈ guicó̱o̱ˈˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Laodicea cuaiñ˜ quiéˉe, jo̱guɨ lajo̱bɨ Ninfa có̱o̱ˈ˜ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ seángˈˊ i̱ jmiféngˈˊ Fidiéeˇ fɨˊ quiáˈrˉ. 	 Wilt u namens mij de gelovigen te Laodicea groeten, in het bijzonder Nymfas en de gemeente die in zijn huis samenkomt?


Jo̱ lajeeˇ jo̱, co̱o̱ˋ cajnémˉ jaangˋ ángel i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ ráangˋ i̱ Tʉ́ˆ Simón do fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ, jo̱ jloˈˆ cajneáˉ fɨˊ latøøngˉ e dsíiˊ jo̱. Jo̱ i̱ ángel do cangoquiéeiñˊ lɨ˜ ráangˋ Tʉ́ˆ Simón jo̱ cagüɨˈrˊ moˈuǿøˊ dseaˋ do; jo̱ dsifɨˊbɨ cajnéˉ dsíiñˈˊ do lɨ˜ ráaiñˋ güɨɨiñˋ, jo̱ lalab casɨ́ˈˉ i̱ ángel do írˋ: —Jmɨnáˉ ráanˈˉ na, Tʉ́ˆ Simón. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b casojiʉ́ˈˋ e ñíˆ cadena e ˈñʉ́ʉˈ˜ guooˋ Tʉ́ˆ Simón do. 	 Ineens was er een licht in de cel. Er stond een engel van God en hij stootte Petrus in de zij. "Sta op, Petrus", zei hij. "Maak voort!" Op hetzelfde ogenblik vielen de kettingen van zijn polsen.


Jo̱ malɨɨ˜guɨjiʉ lajo̱, mɨ˜ caguilíiñˉ quiá̱ˈˉ Jerusalén fɨˊ lɨ˜ nɨjnéengˉ e fɨɨˋ jo̱, jo̱ canaangˋ Jesús quɨˈˊbre uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱ 	 Jeruzalem was nu niet ver meer. Zodra Jezus de stad zag liggen, begon Hij te huilen.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ uii˜ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ tɨñíˆ i̱ siiˋ Jaangˉ e eáamˊ gaˋ nɨcaˈéerˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜; dsʉˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ niquɨ́ˈˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e nɨcajméerˋ do. 	 De kopersmid Alexander heeft mij veel kwaad gedaan. De Here zal hem straffen,


Jo̱ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ calɨ́ˈˆbre jaléˈˋ ˈniiˋ e catíiñˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱guɨ caˈɨ́ɨˉbre íˈˋ røøˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱guɨ caˈímˈˋbre jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajíngˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈˉreiñˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱guɨ caquɨ́ɨˈ˜bre jmɨɨ˜ e caláaiñˉ e jaˋ cajmeángˈˋ ieˈˋ írˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ mɨ˜ cangotáaiñˈ˜ fɨˊ jee˜ i̱ jóˈˋ íˋ. 	 Omdat zij op God vertrouwden, hebben zij koninkrijken onderworpen en rechtvaardig geregeerd en kregen zij wat God hun had beloofd. Zij hebben de muil van leeuwen toegesloten.


Dsʉˈ e jáˈˉ, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ níiñˉ Fidiéeˇ dseángˈˉ lana, jo̱ dsʉˈ song jmiˈneáangˋnaaˈ rúˈˋnaaˈ, jo̱baˈ seemˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ contøøngˉ, jo̱guɨ dseaˋ do jmiˈneáamˋbre jneaa˜aaˈ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Niemand heeft God ooit gezien, maar als wij elkaar liefhebben, leeft God in ons; dan is Zijn liefde volledig in ons aanwezig.


’Jo̱ jnea˜ nɨcajmɨˈgooˉbaa ˈnʉˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, co̱ˈ lana nɨcatámˈˊbaa lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiéˉe e casíinˈˋ jnea˜ e cagajméeˋe fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Ik heb de mensen laten zien hoe groot Uw macht en majesteit zijn. Daarmee heb Ik gedaan wat U Mij had opgedragen.


Co̱ˈ faco̱ˈ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Josué cacuøˈrˊ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel fɨˊ e nijmiˈíñˈˊ ie˜ jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajíngˈˉ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ e nicuǿˈˉreiñˈ, jo̱baˈ jaˋ eeˋ ta˜ caféˈˋ Fidiéeˇ e nilɨseaˋ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ e nijmiˈíngˈˊ dseaˋ lana faco̱ˈ lajo̱. 	 Jozua heeft het volk niet in deze rust gebracht. Als dat zo was, zou God niet veel later hebben gezegd dat het 'nu' de tijd is om deel te krijgen aan die rust.


Dsʉco̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋbaˈ nɨsɨˈíingˆ Dseaˋ Jmáangˉ e nidsingɨ́ɨiñˉ lajo̱, lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ, dsʉˈ lanaguɨ nɨcatɨ́bˋ íˈˋ, jo̱baˈ nɨcagüémˉbre fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ nijmérˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e siˈíiñˆ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 God kende Hem al vccr het ontstaan van de wereld, maar heeft Hem pas in deze laatste tijd terwille van ons bekendgemaakt.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ dseaˋ do: —Jneab˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn e fɨˊ e laco̱ˈ cuǿøngˋ niguilíingˋ dseaˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱guɨ jneab˜ dseángˈˉ cuǿøˉø ˈnʉ́ˈˋ e lɨñíˆnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jnea˜bɨ cuǿøˉø ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e seengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jneab˜ cuǿøngˋ e niguilíingˋ dseaˋ fɨˊ quiniˇ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ. 	 "Ik ben de weg, de waarheid en het leven", antwoordde Jezus, "Ik ben de enige weg tot de Vader.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ nitéˈˋ e siñˈˊ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ lata˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ íˋbingˈ i̱ nileángˋ jee˜ dseeˉ quiáˈˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱. 	 Het kwaad zal hand over hand toenemen, zodat de liefde van de meeste mensen zal verkoelen. Maar wie dwars door alles heen aan Mij vasthoudt, zal gered worden.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —E labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e ˈnʉ́ˈˋ ˈnángˈˋtu̱ˈ jnea˜ lana, dsʉco̱ˈ lado guiéeˉ caquiéˈˋnaˈ carˋ carǿmˉbaˈ, jo̱ dsʉˈ jaˋ ˈnángˈˋnaˈ jnea˜ uiing˜ quiáˈˉ e nɨcangángˈˋnaˈ e˜ guǿngˈˋ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e nɨcajméˉe do. 	 "Ik weet wel waarom u Mij zoekt", antwoordde Hij. "U komt niet om de wonderen die u hebt gezien, maar omdat Ik u volop te eten heb gegeven.


Jo̱ jo̱b mɨ˜ cangárˉ e joˋ nidsijengˈˊ fɨˊ røøˋ e móoˊ do, dsʉco̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ cøømˋ ˈleaˈˊ guíˋ. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨngóoˊ nijneáˋ cangoquiéemˊ Jesús fɨˊ lɨ˜ ngóoˊ e móoˊ do lɨ˜ teáangˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do, jo̱ cangɨ́ɨiñˊ e ngɨˊbre fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catáaiñˈ˜ e móoˊ do, cajméerˋ lafaˈ e cangɨ́ɨmˊbre. 	 Jezus zag hoe zij tegen de wind in moesten roeien. Hij liep over het meer naar hen toe en wilde hun voorbijgaan.


Dsʉˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, teáˋ singˈˊ uøˈˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jmooˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcajmɨtɨ́ɨnˈˋ, co̱ˈ dseángˈˉ nɨñíˆbaˈ e dseángˈˉ jábˈˉ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱guɨ nɨñíˆbɨˈ guiʉ́ˉ cajo̱ i̱˜ dseaˋ i̱ caˈeˈˊ ˈnʉˋ jaléˈˋ e jo̱, 	 Maar jij moet blijven geloven wat je is geleerd. Je weet dat het allemaal waar is, omdat je weet dat je ons kunt vertrouwen. Wij hebben het jou immers geleerd?


Jo̱ uii˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na có̱o̱ˈ˜ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento; co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na lɨ́ɨmˉbre e jnéˈˋbre, dsʉˈ jaˋ jnéˈrˋ; jo̱guɨ lɨ́ɨmˉbre e núuˋbre, dsʉˈ jaˋ núurˋ o̱ˈguɨ ngáiñˈˋ cajo̱. 	 Daarom gebruik Ik gelijkenissen. De mensen horen en zien Mij wel, maar begrijpen Mij niet.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, e jmeeˉ úungˋ e niñíiˊbaˈ lajmɨnábˉ e niñiˈeeˈ˜ jnea˜; 	 Probeer zo vlug mogelijk naar mij toe te komen,


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Zaqueo lajo̱, guiʉ́bˉ jmóorˋ, jo̱ dsifɨˊ ladob cajgáiñˉ e cangoˈíiñˈˇ Jesús, jo̱ co̱lɨɨm˜ cangáiñˈˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do fɨˊ quiáˈrˉ. 	 Zacheüs liet zich snel uit de boom zakken en ontving Jezus gastvrij in zijn huis. Wat was hij blij!


Jo̱guɨ lana, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáamˉbaˈ, røøbˋ nɨˈɨˊ dsiˋnaaˈ lajɨɨˉnaaˈ, jo̱guɨ joˋ ˈníˈˋ néengˊ rúˈˋnaaˈ. Co̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ lɨ́ɨˊ lafaˈ siˈˊ iábˋ e sɨjnɨˊ quíˉiiˈ lacaˈíingˈ˜naaˈ, co̱ˈ ˈníˈˋ néemˊ rúˈˋnaaˈ. Jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ Dseaˋ Jmáangˉ cajgiéeiñˉ e iáˋ do mɨ˜ cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Want Hijzelf is onze vrede. Hij heeft u en ons tot één volk gemaakt door de muur van vijandschap, die tussen ons in stond, af te breken.


Co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel niˈuǿiñˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ quíˉnaaˈ, jo̱ jɨˋguɨ niguiéeˊ jmɨɨ˜ e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nijngángˈˉ ˈnʉ́ˈˋ niˈɨ́ˉ dsíirˊ e lajo̱baˈ e jmitir˜ ta˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ fɨng song cajméerˋ lajo̱. 	 Want de Joden zullen u niet alleen uit de synagoge gooien, maar zelfs doden; en dan denken zij ook nog God daarmee een grote dienst te bewijzen.


Co̱ˈ dseángˈˉ ˈnéˉ e néebˊ ni˜ Dseaˋ Jmáangˉ lajaléˈˋ cartɨˊ mɨ˜ niguiéngˉ Fidiéeˇ fɨˊ uii˜ tɨɨˉ dseaˋ do lajaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiáˈrˉ. 	 Christus moet net zo lang regeren tot Hij alle tegenstanders heeft onderworpen.


Jo̱ juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨtúngˉ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. 	 Zeg Johannes vooral dit: U bent gelukkig als u Mij aanvaardt zoals Ik ben."


Jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨbˈˆ nidsilíiñˋ fɨˊ lɨ˜ niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ nitéˈˊ. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ jaˋ dseeˉ røøngˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, íˋbingˈ i̱ nidsigüeáˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Die mensen gaan naar de eeuwige straf. Maar de goede en eerlijke mensen gaan naar het eeuwige leven."


Jo̱baˈ guiʉ́bˉ li˜ e lajalémˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ co̱o̱ˋ majíˋ e cajmeˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ. Jo̱ dsʉˈ e majíˋ jo̱ jaˋ calɨ́ɨˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ˊ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ jmángˈˋ dseaˋ ta˜ mɨ˜ jmoˈrˊ, co̱ˈ e jo̱ calɨ́ɨˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ i̱ Fidiéeˇ i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ do. Jo̱guɨ cajo̱ jaˋ calɨ́ɨˉ e majíˋ do fɨˊ dseˈˋ cu̱u̱˜ e jmáˋ, co̱ˈ e jo̱ lafaˈ calɨ́ɨˉ fɨˊ dsíibˊ dseaˋ. 	 Men kan zien dat u een brief van Christus bent, die door ons geschreven is; niet een brief met pen en inkt geschreven of in steen gebeiteld, maar een brief die door de Heilige Geest in harten van mensen gegrift is.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ cajméeˋ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ, nɨcatʉ́ˋbre lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ, jo̱ nɨcanaaiñˋ e joˋ téeiñˉ yaaiñ˜, co̱ˈ nɨjmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ e jaˋ catɨ́ɨngˉ nijmérˉ lajeeˇ laˈóˈˋ dseañuiñˈˋ. Jo̱ laˈóˈˋ dseañumˈˋbre nɨjmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ e ˈlɨˈˆ rúiñˈˋ, jo̱baˈ fɨˊ ngúuˊ táamˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ íñˈˋ iihuɨ́ɨˊ e jáaˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ uíiˈ˜ e jmóorˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ lajo̱. 	 En met de mannen is het al even erg. Die willen niets meer weten van een natuurlijke seksuele omgang met vrouwen, maar branden van begeerte naar elkaar. Mannen die schandelijke dingen doen met andere mannen! Zij ondervinden in hun diepste wezen de gevolgen van hun afdwalen van God.


mɨ˜ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús írˋ lala: —Jo̱ ¿e˜ ɨˊ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaˈ do i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ do? ¿Jial laco̱ˈ jáaˊ sɨju̱rˇ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíbˈˆ íˋ. 	 "Hoe staat het met de Christus? Van wie is Hij een zoon?" "Van David", antwoordden zij.


Jo̱ jmiguiʉˊbɨ jaléˈˋ e ii˜naaˈ e nisíiˈ˜guɨ́ɨˈ ˈnʉ́ˈˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ júuˆ e nɨcasɨɨ˜naaˈ na, lɨfaˈ huɨ́ɨmˊjiʉ quíˉnaaˈ e niˈéeˆnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ jo̱, co̱ˈ eáamˊ táˈˉjiʉ ngángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Ik zou hierover nog veel meer willen zeggen, maar u luistert gewoon niet; daarom kan ik het zo moeilijk duidelijk maken.


Co̱ˈ lɨ˜ seaˋ jaléˈˋ e lɨ́ˋ aˈˊ do, e jo̱bɨ guiing˜ aˈˊ jóng. 	 Want waar je schat is, daar zullen ook je hart en gedachten zijn.


Jo̱ lajalébˈˋ e fáˈˋa na dseángˈˉ lajamˈˉbaˈ e jáˈˉ, jo̱baˈ lajɨɨmˋ dseaˋ ˈnéˉ e jábˈˉ nilíiñˋ e júuˆ jo̱ cajo̱. 	 Dit is de waarheid, die iedereen zou moeten aannemen.


Jo̱baˈ canaaiñˋ ɨˊ dsíirˊ: “¿E˜ nijmee˜e có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e caróˈˋo e ji̱i̱ˋ lana? Co̱ˈ jaˋ seaˋ lɨ˜ niˈmeaaˉ jaléˈˋ e jo̱.” 	 De man vroeg zich af waar hij alles moest laten. Ineens wist hij het. 'Ik breek mijn schuren af en zet er grotere voor in de plaats', zei hij.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ Fidiéeˇ nɨcaté̱e̱rˋ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ lɨ˜ líˈˆ dseaˋ e niˈíñˈˋ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, jo̱ e jmɨɨ˜ jo̱b lɨ́ɨˊ lana. Co̱ˈ Fidiéeˇ nɨcasɨ́ˈrˉ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ e cajmeˈˊ dseata˜ Davíˈˆ fɨˊ ni˜ jiˋ ie˜ lamɨ˜ casúungˉ jmiguiʉˊ ji̱i̱ˋ e cajméeˋ dseaˋ Israel saangˋ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ: Jo̱ song lana ninúuˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ jmooˋnaˈ saangˋ áaˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Maar God heeft de mensen een nieuwe kans gegeven om deel te krijgen aan Zijn rust en die kans is er nL! Hij heeft dat door de mond van David al aangekondigd met de eerder genoemde woorden: "Als u nL de stem van God hoort, verhardt u dan niet voor Hem." (C)


Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ Tʉ́ˆ Simón i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ ooˉ cuteeˋ o̱ˈguɨ cunéeˇ faˈ e nicuǿøˆø ˈnʉˋ, dsʉˈ lají̱i̱ˈ˜ e cuǿøngˋ cuøøˆ nicuøˋbaa: laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈñiaˈˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseaˋ seeiñˋ fɨˊ Nazaret, ráanˈˉ jo̱ ngɨ˜. 	 "Geld heb ik niet", zei Petrus, "maar wat ik heb, krijgt u van mij. In de naam van Jezus Christus uit Nazareth: loop!"


Jo̱ co̱ˈ nɨñibˊ Jesús e˜ ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ teáangˈ˜ do ie˜ jo̱: —Jaˋ huǿøˉ eáangˊ nitaang˜ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ la, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, ninímˈˆtú̱u̱ có̱o̱ˈ˜ i̱ casíingˋ jnea˜ e cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 "Ik blijf nog een poosje bij u", zei Jezus, "maar daarna ga Ik terug naar God Die Mij gestuurd heeft.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ i̱ Moi˜ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cacuáiñˉ, jaˋ calɨˈiiñ˜ faˈ e niféˈˋ dseaˋ e calɨ́ˉ niquiáˈrˆ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do, i̱ dseamɨ́ˋ i̱ cajmɨcuó̱o̱ˋ quiáˈrˉ jí̱i̱ˈ˜ ie˜ latɨˊ mɨ˜ cadséngˈˋneiñˈ do e fɨˊ ˈnɨˈˋ guaˋ Nilo. 	 Omdat Mozes op God vertrouwde, wilde hij (toen hij volwassen was geworden) niet voor een kleinzoon van de Farao worden aangezien.


Jo̱ lalab cajíñˈˉ: —Dsíngˈˉ líˈˆi e fɨˈíˆ lɨ́ɨnˊn dseángˈˉ lafaˈ joˋ jmɨgüíˋ la seemˉbaa lɨ́ɨnˊn. Jo̱ lab nijá̱ˆ ˈnʉ́ˈˋ lajeeˇ jo̱, jo̱ jaˋ jmɨgüɨɨngˋ yaang˜naˈ. 	 Jezus begon bang te worden en kreeg het heel erg moeilijk. "Het wordt Mij teveel", zei Hij. "Ik sterf bijna van verdriet. Blijf hier waken."


Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, canaaiñˋ uøˈˊbre có̱o̱ˈ˜ layaang˜ guóorˋ jaléˈˋ ˈnii˜ e guiquíngˈˆ ˈmɨˈˊ quiáˈˉ e móoˊ do. 	 En toen het de dag daarna nog niet beter werd, ging er allerlei scheepstuig overboord.


Jo̱ lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e nigüéengˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ jáˈˉ nilíiˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱baˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do jéengˋ jneaˈˆ lafaˈ ˈñúumˈ˜baaˈ laˈóˈˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel cartɨˊ mɨ˜ jáˈˉ calɨ́ˉnaaˈ e cagüéngˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caleáangˋ jneaˈˆ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Tot de komst van Christus werden wij door de wet bewaakt. Wij leefden bij wijze van spreken onder het strenge toezicht van de wet, zolang wij nog niet wisten dat wij op Jezus Christus mochten vertrouwen.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ móoˉnaˈ iihuɨ́ɨˊ lana, Fidiéebˇ nicuǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ e joˋ nidsingɨ́ɨngˉnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ iihuɨ́ɨˊ, jo̱guɨ lajo̱bɨ jneaˈˆ cajo̱, joˋ nineˋnaaˈ iihuɨ́ɨˊ. Jo̱ jaléˈˋ e la nidsijéeˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nigüéengˉtu̱ Fíiˋnaaˈ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles i̱ ˈgøngˈˊ quiáˈrˉ, jo̱ nijgiáaiñˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e quíiñˈ˜ jee˜ niingˉ jɨˋ. 	 En het is ook rechtvaardig dat Hij u, die het nu moeilijk hebt, net als ons uit de nood zal helpen. Dat zal gebeuren wanneer de Here Jezus met Zijn sterke engelen uit de hemel komt en


Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱baˈ cajgóoˉ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ yʉ́ˈˆ e móoˊ do quiáˈrˉ, jo̱ caˈǿøiñˊ e ˈmáaˊ do dseángˈˉ catɨˊ ni˜ tóoˈ˜ ˈnɨˈˋ jmɨɨˋ. Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ iiˈˋ do, co̱ˈ ciento cincuenta y tres ˈñʉˋ calɨ́ˈrˉ ie˜ jo̱, jo̱ jmangˈˉ i̱ cǿømˈ˜ cajo̱; jo̱ dsʉˈ cateábˈˉ e ˈmáaˊ do e jaˋ caˈguɨɨˋ nañiˊ faˈ fɨ́ɨmˊ i̱ ˈñʉˋ do calɨ́ˈrˉ. 	 Simon Petrus ging al en trok het volle net op de oever. Er zaten 153 vissen in en toch was het net niet gescheurd.


Jo̱ Fidiéebˇ dseaˋ i̱ cuøˈˊ jneaa˜aaˈ e jmooˉnaaˈ téˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨngˉnaaˈ do jo̱guɨ e cuøˈrˊ jneaa˜aaˈ bíˋ cajo̱. Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ dseaˋ do e güɨjmicó̱o̱ˈ˜bre ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ røøbˋ nilɨseengˋnaˈ lajeeˇ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ caˈéeˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Het is mijn vurige verlangen dat God, Die ons volharding en moed geeft, ervoor zal zorgen dat u een van hart en ziel Christus zult volgen.


Jo̱ cangoquiéengˊ Jesús fɨˊ lɨ˜ sɨjníiˆ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ caquidsirˊ guóorˋ quiáiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Ráangˉnaˈ; jaˋ fǿøngˈ˜naˈ. 	 Jezus kwam naar hen toe en raakte hen aan. "Sta op", zei Hij. "Jullie hoeven niet bang te zijn."


Jo̱ güɨguiéngˈˊ áaˊnaˈ jial calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham, co̱ˈ lalab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “ Dseángˈˉ jábˈˉ calɨ́ngˉ yʉ́ʉˈ˜ Abraham júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ caˈíinˈ˜nre e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ.” 	 Kijk eens naar Abraham: Hij geloofde God en daarom was het goed tussen God en hem.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ fii˜ jmidseaˋ do e júuˆ jo̱, jo̱baˈ jaangˋ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel do cajnéerˊ moni˜ Jesús, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su lanab ngɨɨˈˉ quiáˈˉ i̱ fii˜ jmidseaˋ na? 	 Eén van de bewakers gaf Jezus een klap in het gezicht. "Zo wordt niet tegen de hogepriester gesproken!" zei hij.


Jo̱ nitɨ́ˉ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ e niˈee˜e ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ niguiéeˊe fɨˊ na fɨˊ Corinto. Jo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ féˈˋ e ˈneángˉ gángˉ o̱si fɨ́ɨngˊguɨ dseaˋ i̱ tíiˊ ni˜ e laco̱ˈ cuǿøngˋ niˈɨ́ˉ íˈˋ mɨ˜ eeˋgo̱ gaˋ jmooˋ dseaˋ. 	 Dit wordt mijn derde bezoek aan u. Als twee of drie mensen ergens van kunnen getuigen, staat zoiets vast.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cangoˈleáangˊ i̱ Tʉ́ˆ Simón do laco̱ˈ cagüɨˈɨ́ɨˊ i̱ ángel do, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ si jáˈˉ si jaˋ jáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e jíngˈˉ i̱ ángel do, co̱ˈ nírˋ e do lafaˈ mɨ˜ quɨˊbre. 	 Zonder na te denken liep Petrus achter hem aan. Hij had niet door dat het echt een engel was, die hem uit de gevangenis leidde. Hij dacht dat hij droomde.


Jo̱ lajeeˇ e jmóoˋ i̱ dseaˋ do lajo̱, jo̱ Jesús catɨ́ɨiñˉ guooˋ i̱ jiuung˜ do, jo̱ catǿˈˉreiñˈ laˈúungˋ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —¡Ráanˈˉ na, Míˆ! 	 Jezus ging naar haar toe, nam haar bij de hand en riep: "Sta op, meisje!"


Dsʉˈ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ núurˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, jo̱ jábˈˉ lɨ́ɨiñˋ e júuˆ jo̱, jo̱ guiʉ́bˉ uíingˉ quiáˈrˉ, jo̱ i̱ dseaˋ laˈíˋbingˈ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ e mɨjú̱ˋ e cajiʉ́ˈˋ fɨˊ lɨ˜ jloˈˆ uǿˉ do. Jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ dseaˋ laˈíˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ e mɨjú̱ˋ e cacuøˊ treinta lacamɨ́ˈˆ do, jo̱ i̱ lɨɨng˜guɨ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ e mɨjú̱ˋ e cacuøˊ lɨ́ɨˊguɨ sesenta lacamɨ́ˈˆ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ e mɨjú̱ˋ e cacuøˊ lajɨˋ cien lacamɨ́ˈˆ do. 	 Maar de goede grond stelt de mensen voor, die het woord van God horen en er met hun hele hart in geloven. Zij doen er iets mee. Het goede zaad brengt vrucht voort in hun leven. Wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als is gezaaid."


Jo̱ lajalémˈˋ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ e dsijíiñˈ˜ jóˈˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜; jo̱ jmóorˋ lajo̱, co̱ˈ lajo̱b júuˆ tɨguaˇ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ írˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Dsʉˈ jaléˈˋ e jmóorˋ do, jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíingˉ jaléˈˋ dseeˉ e røøngˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 De gewone priesters waren dag in, dag uit in de tempel bezig en brachten telkens dezelfde soort offers, die de zonden niet konden wegnemen.


Jo̱ dseángˈˉ caˈˊ nɨcaˈnaangˉnaaˈ lajaléˈˋ e cuøˊ fɨˈɨˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ jmóorˋ fɨˊ lɨ˜ cǿøngˈ˜; jo̱ jaˋ ngɨˋnaaˈ lɨ́ˈˆ jmɨgǿøngˋnaaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, o̱ˈguɨ guiaˋnaaˈ júuˆ e jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ féˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Co̱ˈ jneaˈˆ lɨ́ˈˆ lɨˊ guiaˋnaaˈ júuˆ dseángˈˉ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ guiʉ́bˉ nɨñiˊ dseaˋ rúˈˋnaaˈ e dseángˈˉ lajo̱b jmooˉnaaˈ jo̱guɨ lajo̱bɨ tíiˊ ni˜ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Alles wat schandelijk is, houden wij ver van ons. Wij willen niets weten van duistere praktijken. Want wij zijn niet doortrapt en zullen de boodschap van God nooit verdraaien. Wij spreken de waarheid. Dat zal ieder die zijn geweten voor God zuiver houdt, moeten toegeven.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaléngˈˋ dseata˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ jmóorˋ laguidseaangˆ e jmiti˜ dseaˋ jaléˈˋ ta˜ e quiʉˈrˊ. Jo̱ jalémˈˋ i̱ dseaˋ do ˈnéˉ féˈrˋ e eáamˊ guiʉ́ˉ jo̱guɨ e eáamˊ jloˈˆ laco̱ˈ ta˜ quiʉˈˊ dseata˜ quiáˈrˉ. 	 Jezus kwam tussenbeide en zei: "In deze wereld doen de koningen en heersers met hun onderdanen wat ze willen. En de onderdanen moeten het maar goed vinden.


Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈrˉ Jesús: —Tɨfaˈˊ, lata˜ uǿøbˋ nɨcataang˜naaˈ jmooˉnaaˈ ta˜ bíˋ ˈmáaˊ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈñʉˋ jaˋ mɨˊ calɨˈˊnaaˈ. Dsʉˈ ˈnʉˋguɨ quiʉ́ˈˋ ta˜ lana, jo̱baˈ nibíˆbaa ˈmáaˊ quiéˉe. 	 "Maar Meester", antwoordde Simon, "wij zijn de hele nacht aan het vissen geweest en hebben niets gevangen! Maar omdat U het zegt, zal ik het nog eens proberen."


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˉ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋnaˈ dseaˋ fariseo! Co̱ˈ dsíngˈˉ jmɨgǿøngˋnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ. Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ la lɨ́ɨˊ lɨ˜ sɨˈaangˇ ˈlɨɨ˜, co̱ˈ dsíngˈˉ jloˈˆ jíingˋ teeˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ ni˜, jo̱ dsʉˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ dsíiˊ jolɨɨng˜ téeˈ˜ ngúuˊ jméˋ e teáangˈ˜ jóoˈ˜. 	 Maar u bent net verborgen graven in het veld. De mensen komen voorbij zonder te weten dat u vol bederf zit."


Jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ contøømˉ ˈnéˉ jmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ e lab lɨ́ɨˊ lafaˈ e feáˈˉ e ˈnéˉ e nijí̱i̱ˈ˜naaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. ¡Jo̱ contøømˉ ˈnéˉ e nijmiféngˈˊnaaˈre có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e féˈˋnaaˈ! 	 Met de hulp van Jezus zullen wij God altijd blijven eren; en ons offer aan God is dat wij openlijk voor Jezus uitkomen.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ caguilíingˉ quiúungˉ dseañʉˈˋ i̱ dsíingˋ jaangˋguɨ dseañʉˈˋ i̱ caang˜ tɨɨˉ. 	 Vier mannen kwamen met een verlamde op een draagbaar. Zij wilden naar Jezus toe,


Jo̱ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ nicuǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ bíˋ e laco̱ˈ teáamˉbɨˈ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈr˜, jo̱ lajo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ cuǿøngˋ líˋ cuǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ dseeˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Hij zal u tot het einde toe staande houden, zodat er op Zijn grote dag niets op u zal zijn aan te merken.


Jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ jñʉguíˆnaˈ jaˋ nidsiˈíingˊ. 	 Maar geen haar op je hoofd zal gekrenkt worden. Door stand te houden, zullen jullie je leven redden.


Jo̱ dsʉˈ caféˈˋ Jesús lajo̱ e éengˋ ˈñiaˈrˊ có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táamˋbre mɨ˜ cajíñˈˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ e guáˈˉ féˈˋ do. 	 Maar Jezus sprak niet over de tempel! Hij bedoelde Zijn eigen lichaam.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cadsengˈˉ dsíiˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lají̱i̱ˈ˜ e tó̱o̱ˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “Lɨguíimˉ jnea˜ mɨ˜ jaˋ jmɨˈgóˋ dseaˋ guáˈˉ lɨ˜ jmiféngˈˊ dseaˋ Tiquiéˆe.” 	 Dit herinnerde de discipelen aan wat er geschreven is: "Ik wil alles doen voor de eer van Uw huis." (A)


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do cañíirˋ lala: —Moi˜ cacuøˊbre e líbˈˋ jaangˋ dseañʉˈˋ nitiúuiñˉ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ lɨfaˈ ˈnéˉ seáiñˉ co̱o̱ˋ majíˋ lɨ˜ féˈˋ lajo̱. 	 "Dat het mag", antwoordden zij, "maar hij moet haar wel een brief meegeven, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is."


Jo̱ lacaamˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea ngɨˊ Jesús e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ lacaangˋ lɨ˜ té̱e̱ˉ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, jo̱guɨ jmóoˋbɨr e tʉ́ʉˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ. 	 Zo reisde Hij heel Galilea door en sprak overal in de synagogen. Uit vele mensen verjoeg Hij boze geesten.


Jo̱ song jmiˈneáamˋbaaˈ Fidiéeˇ, jo̱baˈ nʉ́ʉˈ˜baaˈ e júuˆ quiáˈrˉ do; jo̱ o̱ˈ júuˆ iiˋ e jo̱ faˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ nijmitíˆiiˈ. 	 Want God liefhebben, is doen wat Hij zegt. En dat is helemaal niet zo moeilijk.


Jo̱guɨ lana, Fíiˋiiˈ, ˈnʉˋbɨ dseaˋ nɨnuuˈˋ jaléˈˋ e gaˋ e féˈˋ i̱ dseaˋ do uii˜ quíˉiiˈ, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜naaˈ ˈnʉˋ e nicuǿˈˆbaˈ bíˋ jaléngˈˋ jneaˈˆ, dseaˋ jmooˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iinˈ˜, e niguiáˆguɨ́ɨˈ júuˆ quíiˈˉ e jaˋ ˈgóˈˋnaaˈ. 	 Kijk, Here, hoe zij dreigen! Geef Uw knechten vrijmoedigheid om te zeggen wat U hun opdraagt.


Jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Antioquía caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nisíñˉ jaléˈˋ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, lɨ́ˈˆ jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ lɨ˜ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜, 	 Daarom besloten de christenen van Antiochië hun geloofsgenoten in Judea te helpen.


Co̱ˈ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ jmɨgóoˋ nɨcaquɨiñˈˆ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ lɨ˜ féˈˋ e nɨsɨˈíingˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ e nidsilíiñˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ; jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ eáamˊ éerˋ gaˋ, co̱ˈ jmɨˈóoˈr˜ jial tíiˊ guiúngˉ Fidiéeˇ e laco̱ˈ jmóorˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ ˈlɨˈˆ lɨ́ˋ dsíirˊ, jo̱guɨ cajo̱ jaˋ jmɨˈgórˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ íbˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉ jneaa˜aaˈ. 	 Ik zeg dit omdat er onbetrouwbare mensen zijn binnengedrongen, die beweren dat wij er maar op los kunnen leven. Volgens hen is Gods genade zo groot dat Hij alles door de vingers ziet. Het staat allang vast dat mensen die dit zeggen en toepassen, daarvoor veroordeeld zullen worden. Zij weigeren Jezus Christus als Leider en Heer van hun leven te erkennen.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, eáamˊ nɨcacuǿøˈ˜naˈ dseeˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ dseeˉ røøngˋ cartɨˊ nɨcajngamˈˊbaaˈre, jo̱ jaˋ eeˋ teáˋ caséeˋ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 U hebt goede mensen, die zich niet tegen u konden verdedigen, veroordeeld en gedood.


Jo̱ mɨ˜ camɨ́ɨˊ i̱ dseaˋ do cuuˉ quiáˈrˉ, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ do jaˋ eeˋ seaˋ quírˉ quiáiñˈˉ. Jo̱baˈ joˋ eeˋ camɨ́ɨˊ i̱ dseaˋ fii˜ cuuˉ do cuuˉ quiáˈrˉ, jo̱ caláamˉ i̱ dseaˋ do, jo̱ joˋ eeˋ caquíirˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈñiáˋ. Féeˈ˜du ˈnʉˋ ne˜duˈ: ¿I̱˜ lajeeˇ lajɨˋ huáangˉ i̱ dseaˋ do eáangˊguɨ ˈneáangˋ i̱ dseaˋ cacuøˊ cuuˉ do? 	 Maar geen van beiden kon hem terugbetalen. Daarom schold hij hun de schuld kwijt. Wie van de twee zal daarna het meeste van hem houden?"


o̱si mɨ˜ dsihuɨ́ɨiñˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ, o̱si mɨ˜ jmóorˋ ta˜ jngangˈˊ rúngˈˋ, o̱si mɨ˜ jmóorˋ ta˜ ɨ̱́ˈˋ, o̱si mɨ˜ dsíngˈˉ cúiñˆ, o̱si mɨ˜ jmóoˋbɨguɨr jaléˈˋ e gaˋ e jiéˈˋ cajo̱. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ caléˈˋ catú̱ˉ laco̱ˈguɨ nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ jmóoˋ jaléˈˋ e gaˋ lajo̱, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ niñíiñˋ e Fidiéeˇ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ jaˋ niñíiñˋ guiéeˆ quiáˈrˉ e cuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ cajo̱. 	 jaloezie, dronkenschap, onmatigheid en meer van dergelijke dingen. Ik heb u al eens eerder gezegd dat mensen die dat soort dingen doen, het Koninkrijk van God niet zullen ontvangen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóbˉtu̱ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ ˈnɨˈˋ guiéeˊ Galilea, jo̱guɨ i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ seengˋ lacaangˋ fɨɨˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea ngolíiñˉ laco̱ˈ ngóoˊ dseaˋ do. 	 Jezus ging met Zijn discipelen naar het meer. Er liepen heel veel mensen achter hen aan. Die kwamen uit Galilea, Judea, Jeruzalem, Idumea, van de andere kant van de Jordaan, en ook uit de omgeving van Tyrus en Sidon. De dingen die Hij deed, waren wijd en zijd bekend geworden. Een grote menigte mensen kwam naar Hem toe om Hem met eigen ogen te zien.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ song có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gǿˈˋø do nijmee˜e e niténgˈˋ dseaˋ rúnˈˋn fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ quiéˉe e joˋ nidǿøˈ˜guɨ́ɨ e jmiñiˇ jo̱, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ e nijmee˜e e niténgˈˋ dseaˋ rúnˈˋn fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Ik heb zelf besloten nooit meer vlees te eten als ik mijn broeder daarmee ten val breng. Ik wil niet dat hij in moeilijkheden komt door iets wat ik eet.


’Dsʉˈ ie˜ jo̱, lajeeˇ e iuunˉ fɨˊ ngóoˊo fɨˊ Damasco, jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e guieñíˈˉ jóoˋ, jo̱ lajeeˇ e nɨjaquiéeiñˊ niguiéeˊe fɨˊ Damasco, co̱o̱ˋ cajnémˉ co̱o̱ˋ jɨˋ e jɨˈˋ eáangˊ e jáaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ dsíngˈˉ cajneáˉ lacúngˈˊ lajíingˋ lɨ˜ ngóoˊnaaˈ. 	 Toen ik op weg was naar Damascus en midden op de dag de stad naderde, stond ik plotseling gevangen in een felle lichtbundel, die uit de hemel kwam.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, mɨ˜ caguiaˊ i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ Samaria do guiʉ́ˉ e nidséiñˈˉ, caguirˊ cuuˉ quiáˈrˉ jo̱ caquíirˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ lɨ˜ caje̱rˊ do quiáˈˉ e nito̱ˈˋ fɨ́ɨiñˈˋ do i̱ dseaˋ sɨhuɨ́ɨngˋ do. Jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ fii˜ ˈnʉ́ʉˊ do jo̱ cajíñˈˉ: “Jmeeˉ íˆ i̱ dseañʉˈˋ la, jo̱ song caˈíingˊguɨˈ cuuˉ quíiˈˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ mɨ́ɨˊ quiáˈrˉ, jneab˜ niquɨ́ˆɨ quíiˈˉ mɨ˜ nigüéengˉtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ.” 	 De volgende morgen gaf hij de herbergier twee zilveren munten en zei: 'Zorg goed voor hem. Mocht dit geld niet genoeg zijn, dan betaal ik de rest de volgende keer wel.'


Jo̱ uiing˜ e jo̱baˈ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ lajo̱guɨbaˈ e jáˈˉ nilíingˋnaˈ jaléˈˋ e júuˆ quiéˉe do. 	 Ik zeg het nu alvast. Als Ik straks weg ben, zult u in Mij geloven.


’Jo̱ faco̱ˈ mɨ˜ jnea˜ jaˋ cagüénˉn fɨˊ jmɨgüíˋ la e cagaˈéeˉe dseaˋ jmɨgüíˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ calɨlíˈrˆ jóng e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ røøngˋ dseeˉ faco̱ˈ lajo̱; jo̱ dsʉco̱ˈ lanaguɨ nɨcagüémˉbaa fɨˊ la e quie̱e̱ˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ joˋ cuǿøngˋ líˋ féˈrˋ náng e jaˋ dseeˉ røøiñˋ, co̱ˈ dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨiñˊ. 	 Als Ik niet gekomen was en tot hen gesproken had, zouden ze niet schuldig zijn. Maar nu hebben zij geen verontschuldiging voor de zonden die zij doen.


jo̱ Jesús canaaiñˋ eˈˊreiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ: 	 Hij onderwees hun:


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ Nicodemo jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E labaˈ jmɨta˜guɨ́ɨ oˈˊ cajo̱, e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ ngáangˈ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨɨˋ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nilíˈrˋ e Fidiéeˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 "Toch is het zoals Ik zeg. Als iemand na zijn natuurlijke geboorte niet ook geestelijk geboren wordt (A), kan hij onmogelijk in het Koninkrijk van God komen.


Jo̱ ie˜ jo̱, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cangáˉ mɨ˜ catǿˈˉ Jesús i̱ Lázaro do e nigüɨˈɨ́ɨiñˈˊ do fɨˊ dsíiˊ é̱e̱ˋ quiáˈrˉ co̱ˈ cají̱bˈˊtu̱r, jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íbˋ i̱ caniˈˊ e júuˆ jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do. 	 De mensen die erbij waren geweest, hadden iedereen verteld dat Jezus Lazarus uit het graf had geroepen en weer levend had gemaakt.


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ jaˋ beángˈˊ dseeˉ yaang˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ jiuung˜ ˈnɨ́ɨˉ jo̱guɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ ˈnɨ́ɨˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ fɨˈíˆ dsíiˊ e seaˋ quiáiñˈˉ do, jo̱ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ íˋbingˈ i̱ dseángˈˉ lajangˈˉ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ jaˋ eeˋ sɨˈlɨiñˈˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ cajo̱. 	 De christen die zuiver is en op wie God onze Vader niets heeft aan te merken, zal wezen en weduwen bijstaan in hun nood. Hoe slecht en vuil de wereld ook is, hij zal zuiver blijven.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ Israel do casɨ́ɨiñˉ røøˋ e nijngáiñˈˉ i̱ Paaˉ do, jo̱guɨ cacuøˈˊ júuˆ rúiñˈˋ lajeeˇ yaaiñ˜ do e dseángˈˉ jaˋ nidǿˈrˉ o̱ˈguɨ niˈɨ̱́ˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cartɨˊ nilíˈrˋ e nijngáiñˈˉ Paaˉ. 	 De volgende morgen beraamden zo'n veertig Joden een samenzwering om een aanslag te plegen op Paulus. Onder een vloek verplichtten zij zich ertoe niets te eten of te drinken zolang zij hem niet hadden gedood.


Jo̱baˈ cangojéengˋ i̱ dseaˋ do i̱ sɨmingˈˋ i̱ dséeˈ˜ do fɨˊ quiniˇ Jesús. Dsʉˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangángˉ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ iuungˉ dsíiˊ i̱ sɨmingˈˋ do Jesús, dsifɨˊ ladob cajméeiñˈˋ do e cadseáˉtu̱ joñíingˋ i̱ sɨmingˈˋ do, jo̱ caquɨ́mˈˉbiñˈ do fɨˊ ni˜ uǿˆ e beárˋ, jo̱guɨ e uøøˋ ja̱ˊ fɨˊ moˈoorˉ. 	 Kom, breng de jongen maar hier." Dat deden zij, maar zodra de boze geest Jezus zag, kreeg de jongen vreselijke stuiptrekkingen. Hij viel op de grond en rolde heen en weer; het schuim stond hem op de mond.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do lado, jo̱baˈ canaaiñˋ sɨ́ˈrˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈláangˉ do júuˆ ˈníˈˋ jo̱ sɨ́ˈˋreiñˈ: —ˈNʉˋ lɨnˈˊ jaangˋ dseaˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱ dsʉˈ jneaˈˆguɨ dseaˋ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Moi˜ lɨ́ɨˊnaaˈ. 	 Zij scholden hem uit en zeiden: "U bent een aanhanger van die Man, maar wij zijn discipelen van Mozes.


Jo̱ cangolíimˋtu̱ i̱ dseaˋ do fɨˊ quiáˈˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ do. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ, joˋ eeˋ lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ nɨnicaˈláamˉbre. 	 De vrienden van de kapitein gingen het huis weer binnen en zagen dat de knecht helemaal genezen was.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, song ta˜ dsiˋnaaˈ e jaˋ ɨˈˋ lɨ́ɨngˉnaaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱baˈ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e jaˋ ˈnéˉ jmóˆooˈ ˈgóˈˋnaaˈ fɨˊ quinirˇ mɨ˜ féengˈ˜naaˈr jóng. 	 Als ons geweten ons niet aanklaagt, vrienden, kunnen wij vol vertrouwen naar God opkijken.


Dsʉˈ co̱o̱ˋ uǿøˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Damasco do cataiñˈˉ Saulo fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ ˈmatáˆ e feˈˋ, jo̱ cajgiáangˉneiñˈ do fɨˊ dseˈˋ e iáˋ cu̱u̱˜ e siˈˊ lacúngˈˊ fɨɨˋ do, jo̱ lajo̱b caleáaiñˋ dseaˋ do. 	 Toen het donker was, lieten zijn discipelen hem vanaf de stadsmuur in een mand naar beneden zakken.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ mɨˈˊ jnea˜ e nijmɨcó̱o̱ˈˇo̱re, dseaˋ íbˋ i̱ nileángˋ e jaˋ niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. Jo̱ lanab lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e caˈíngˈˋ Joel malɨˈˋguɨ eáangˊ. 	 Maar ieder die de naam van de Here aanroept, zal gered worden.' (A)


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜, e có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ jmɨˊbaˈ lɨgüeangˈˆ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ; jo̱guɨ cajo̱ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ niˈíingˉ Fidiéeˇ dseeˉ song jaˋ catu̱u̱ˋ jmɨˈøøngˉ. 	 Wij mogen wel zeggen dat onder het oude verbond vrijwel alles door bloed gereinigd werd. Als er geen bloed vloeit, worden de zonden niet vergeven.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ Israel do e júuˆ quiáˈˉ Jesús do, jo̱baˈ canaaiñˋ éeiñˋ dseaˋ do lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜, co̱ˈ dseaˋ do féˈrˋ e íˋbre dseaˋ lɨ́ɨiñˊ e iñíˈˆ e cajgóˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 De Joden begonnen onrust te stoken, omdat Hij had gezegd: "Ik ben het brood dat uit de hemel is gekomen."


Co̱ˈ dseángˈˉ jáˈˉbaˈ fáˈˋa e dseángˈˉ nidsijéebˊ jaléˈˋ e jo̱ nʉ́ˈˉguɨ e nijúungˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ lajeeˇ lana. 	 Als deze dingen gebeuren, is het einde van de tijd gekomen. De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zeker niet.


Jo̱ mɨ˜ niguilíingˋnaˈ fɨˊ lɨ˜ niˈírˋ, síiˈ˜naˈ i̱ fii˜ ˈnʉ́ʉˊ jo̱: “Lalab jíngˈˉ Tɨfaˈˊ quíˉnaaˈ: ¿Jie˜ fɨˊ lɨ˜ siˈˊ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ nidǿøˈ˜ø íiˊ canʉʉˋ quiáˈˉ jmɨɨ˜ Pascua co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiéˉe?” 	 Volg hem, kijk waar hij naar binnen gaat en vraag of jullie de eigenaar van het huis mogen spreken. Zeg tegen hem dat Ik jullie heb gestuurd en vraag in welke kamer van zijn huis wij vanavond mogen eten.


Jo̱ lanab lɨ́ɨˊ e júuˆ na lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨ˜ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ sɨ́ˈrˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ Egipto ie˜ malɨɨ˜guɨ do, ie˜ lamɨ˜ cajíñˈˉ lala: “Cacuǿøˉø ˈnʉˋ e lɨnˈˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ e laco̱ˈ nilɨñiˊ dseaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ jial tíiˊ e ˈgøngˈˊ jnea˜, jo̱guɨ e nilɨñiˊ dseaˋ cajo̱ e jí̱i̱ˈ˜ jneab˜ lɨ́ɨnˊn Fidiéeˇ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ.” 	 Zo zei Hij tegen Farao, de koning van Egypte: "Het is niet voor niets dat Ik u nog zo lang koning laat zijn. Ik gebruik u om te laten zien hoe groot mijn kracht is, want de hele wereld moet van Mij horen." (d)


jaangˋguɨ i̱ siiˋ Dɨ́ˆ, jaangˋguɨ i̱ siiˋ Lii˜, jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Bartolomé có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Mateo, jo̱guɨ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Móˆ, jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Tiáa˜, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Alfeo, jo̱guɨ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Tadeo có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Simón i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ celote, 	 Andreas; Filippus; Bartholomeüs; Mattheüs; Thomas; Jacobus, de zoon van Alfeüs; Thaddeüs;


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajmiti˜ sejmiiˋ Jesús jaléˈˋ e ta˜ huɨ̱́ˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, cangolíimˋtu̱r có̱o̱ˈ˜ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do fɨˊ Nazaret fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 Nadat Jezus' ouders alles hadden gedaan wat zij volgens de wet van God moesten doen, gingen zij terug naar huis, naar Nazareth in Galilea.


Jo̱ latɨˊ mɨ˜ uiim˜ nɨcanʉ́ʉˉ ˈnʉ́ˈˋ e ˈnéˉ jmiˈneáangˋnaaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ. 	 Want u hebt vanaf het begin gehoord dat wij elkaar moeten liefhebben.


Dsʉˈ jnea˜ nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉˋ e jáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ la dsíngˈˉ nɨcarøøiñˋ dseeˉ, dsʉˈ jnea˜ nɨcaˈímˉbaa jaléˈˋ e dseeˉ jo̱ quiáˈrˉ, jo̱baˈ dsíngˈˉ jmiˈneáaiñˋ jnea˜ lana; dsʉˈ jaléngˈˋguɨ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉ e jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseeˉ røøiñˋ e laco̱ˈ jnea˜ niˈíin˜n jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ jmiˈneáaiñˋ jnea˜ jóng. 	 Zij had nogal wat op haar geweten, maar Ik heb het haar allemaal vergeven. Daarom heeft ze zoveel liefde voor Mij. Maar iemand die voor weinig zonden vergeving heeft gekregen, geeft ook weinig liefde."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseaˋ Israel lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Jesús do, jo̱baˈ calébˈˋ catú̱ˉ lamɨ˜ iiñ˜ e nisáiñˈˊ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ dseaˋ do dsifɨbˊ caleáangˋ ˈñiaˈrˊ. 	 Zij stonden weer op het punt Hem gevangen te nemen, maar Hij ontkwam.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cagüɨˈɨ́ɨˊ Jesús e fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ guiiñˈ˜ do. Jo̱ lajeeˇ ngóorˊ guiáˈˆ fɨbˊ cangáiñˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Mateo i̱ niguiing˜ mɨˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma. Jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseañʉˈˋ íˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Mateo, nea˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. Jo̱baˈ caró̱o̱bˉ Mateo e lɨ˜ niguiiñˈ˜ do jo̱ cangóˉbre có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 Jezus liep verder. Onderweg kwam Hij langs een tolhuis en zag daar een man zitten. Het was Mattheüs. "Kom", zei Jezus tegen hem. "Ga met mij mee." Mattheüs stond op en ging met Hem mee.


Dsʉco̱ˈ lajaangˋ lajaangˋ jneaa˜aaˈ seabˋ jminiˇnaaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ loguáˆnaaˈ jo̱guɨ e jiéˈˋguɨ cajo̱, jo̱ laco̱o̱ˋ e jo̱ quíˉiiˈ jmaquíimˊ ta˜ íingˆ laco̱o̱ˋ. 	 Een menselijk lichaam bestaat uit vele delen en die delen doen niet allemaal hetzelfde. Zo is het ook met ons.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Song gabˋ lɨ́ɨˊ e júuˆ e nɨcafáˈˉa na, jo̱baˈ iin˜n jméeˈˆ júuˆ jialɨˈˊ e lɨ́ɨˊ lajo̱ e nɨcafáˈˉa na; jo̱guɨ song guiʉ́bˉ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e nɨcafáˈˉa na, jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ cabaˈˊ moniiˉ? 	 "Als Ik iets fout heb gezegd, vertel het Mij dan", zei Jezus. "Maar als ik gelijk heb, waarom slaat u Mij dan?"


Jo̱ Judá calɨsíˋ tiquiáˈˆ Fares có̱o̱ˈ˜guɨ Zara jo̱ niquiáˈrˆ calɨsírˋ Tamar. Jo̱ Fares calɨsíˋ tiquiáˈˆ Esrom jo̱ Esrom calɨsíˋ tiquiáˈˆ Aram. 	 Juda was de vader van Perez en Zerah (hun moeder heette Tamar). Perez was de vader van Hezron; Hezron de vader van Ram;


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do fɨˊ jo̱, dob nɨsingˈˊ i̱ Cornelio do oˈnʉ́ˆ e nɨgüɨjeengˇneiñˈ. Jo̱ mɨ˜ cangángˉ rúiñˈˋ, dsifɨˊ ladob casíˈˋ Cornelio uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ i̱ Tʉ́ˆ Simón do e laco̱ˈ nijmiféngˈˊneiñˈ. 	 Toen Petrus binnenkwam, liep Cornelius naar hem toe en viel op zijn knieën.


Güɨjmifémˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ quiáˈˉ dseaˋ Israel, dsʉco̱ˈ nɨcajárˉ jee˜ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ nɨcaleáamˋbre jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉnaaˈ. 	 "Prijs de Here, de God van Israël. Hij heeft Zijn volk bezocht en gered.


Dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ Jesús lajo̱, lalab cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Jaˋ ˈnéˉ dsilíingˉ i̱ dseaˋ na e nidsiˈnéerˉ e dǿˈrˉ, co̱ˈ ˈnʉ́bˈˋ ˈnéˉ cuǿˈˆnaˈr e jo̱. 	 Jezus antwoordde: "Dat hoeft niet. Geven j-llie hun maar te eten."


Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ góoˋ Jesús dseaˋ Israel, jo̱ canaaiñˋ eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ e siˈˊ fɨˊ jo̱. Jo̱ dseángˈˉ i̱ ˈleáamˉbɨ dseaˋ i̱ núuˋ júuˆ e guiarˊ do, jo̱ eáamˊ dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ, jo̱baˈ lalab naaiñˋ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜: —¿Jie˜ fɨˊ lɨ˜ cajmɨtɨ́ɨngˋ i̱ dseañʉˈˋ na jaléˈˋ e tɨɨiñˋ na? ¿Jie˜ lɨ˜ caguirˊ e táˈˉ tɨɨngˋlɨr có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e li˜ e ˈgøngˈˊ e jmóorˋ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ? 	 De volgende sabbat ging Hij naar de synagoge en nam daar het woord. Iedereen was hoogst verbaasd. "Waar heeft Hij dat allemaal vandaan?" vroeg men elkaar. "Hoe komt Hij aan die wijsheid? En hebben jullie gezien wat voor wonderen Hij doet?" Ze kwamen er niet over uitgepraat.


’Jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, canaangˋ latɨˊ có̱o̱ˈ˜ Samuel cartɨˊ lana, røøbˋ júuˆ caguiarˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e dsijéeˊ lajeeˇ lana. 	 Ook Samuël en alle andere profeten die na hem kwamen, hebben dit voorspeld.


Jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ dseaˋ quiáˈrˉ e caquiʉˈˊbiñˈ mogui˜ i̱ Juan do catɨˊ lɨ˜ iuuiñˉ dsíiˊ ˈnʉñíˆ; 	 Daarom gaf hij bevel het hoofd van Johannes te halen.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cangáˉ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e to̱o̱˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ crúuˆ quiáˈˉ Jesús, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseata˜ Pilato do jo̱ cajíñˈˉ: —Guiʉ́ˉguɨ jaˋ nitó̱ˉ e júuˆ na, jo̱ güɨtó̱ˉ lala: “Lab i̱ jmɨgóoˋ e lɨ́ɨiñˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel.” 	 De priesters zeiden tegen Pilatus: "U had niet moeten schrijven: 'De koning van de Joden', maar: 'Hij heeft gezegd dat Hij de koning van de Joden is."


Jo̱ nijméˉ Fidiéeˇ lajo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱, dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ dseaˋ i̱ güeangˈˆ jo̱guɨ i̱ néeˊ ni˜ lajaléˈˋ có̱o̱ˈ˜ lajaléngˈˋ jo̱guɨ i̱ niingˉguɨ eáangˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ mogui˜, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ Fii˜ féngˈˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiʉˈˊ ta˜ cajo̱. 	 Zijn verschijning zal op de juiste tijd komen door de goede en enige Heerser, de Koning der koningen en de Heer der heren.


Jo̱ laˈeáangˊ e cajángˈˋ ˈñiaˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ e cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱baˈ nɨseabˋ fɨˊ quíˉiiˈ e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ do, jo̱ lajo̱baˈ niˈíingˉ e iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ɨˉnaaˈ do uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ e júuˆ tɨguaˇ laˈuii˜ do. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ do, jo̱baˈ jalémˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ i̱ niˈuíingˉ dseaˋ quiáˈrˉ cuǿøngˋ e nilíˈrˋ e niˈíñˈˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e catɨ́ɨiñˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuøˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Hij heeft ervoor gezorgd dat er een nieuw verbond kwam, zodat iedereen mag komen om te genieten van de rijkdom die God beloofd heeft. Christus is gestorven om hen te redden van de straf, die zij verdienden door de zonden die zij onder het oude verbond hadden gedaan.


Jo̱baˈ lajɨɨmˋ dseaˋ fɨɨˋ cañíirˋ: —¡Jneabˈˆ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ jó̱o̱ˋnaaˈ nineˈˉ niˋnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ ˈmóˉ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ na! 	 De mensen schreeuwden: "Laat de straf voor Zijn bloed maar op ons en onze kinderen neerkomen."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Faˈ ˈnʉ́ˈˋ seengˋ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quíiˆnaˈ i̱ jmóoˋ jaléˈˋ ta˜ caluuˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ sɨnʉ́ʉˆ quíiˉnaˈ, jo̱ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ mɨ˜ niniúiñˈˊ ta˜ jɨ́ɨˋ o̱si ta˜ níˋ güɨtáˆ é, jaˋ nitøøˉnaˈr e niˈɨ̱́ˈˋ nidǿˈrˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, 	 Wanneer een knecht thuiskomt van het land, waar hij heeft geploegd of de dieren heeft verzorgd, gaat hij niet meteen zitten eten.


“Jneab˜ lɨ́ɨnˊn Fidiéeˇ quiáˈˉ Abraham có̱o̱ˈ˜guɨ quiáˈˉ Isáaˊ jo̱guɨ quiáˈˉ Jacóoˆ.” Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana e Fidiéeˇ jaˋ lɨ́ɨiñˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, co̱ˈ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jí̱bˈˋ lɨ́ɨiñˊ. 	 'Ik ben de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob!' Daaruit blijkt dat Hij niet een God van doden is, maar van levenden."


Nʉ́ʉˉnaˈ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ ta˜ quíiˆnaˈ i̱ jaˋ caquíˆnaˈ e ˈléeiñˈ˜ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱baˈ lana mɨ́ɨbˈ˜ nitángˈˊ i̱ dseaˋ do ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ nɨcanúubˉ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ ˈgøngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcaféˈˋ teáˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Luister naar het geschreeuw van de landarbeiders die u niet hebt gegeven wat zij verdienden. De Oppermachtige Here heeft hun geschreeuw ook gehoord.


Jo̱ cangolíingˆtu̱r laco̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Siria có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Cilicia e cuøˈrˊ bíˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱ e laco̱ˈ jaˋ nijmɨtúngˉ dsíiñˈˊ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨteáaiñˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Zij trokken door Syrië naar Cilicië. Onderweg sterkten zij de christengemeenten in hun geloof.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ iing˜ Jesús eáangˊ dob cajo̱, íˋbingˈ i̱ tíiˊ ni˜ jaléˈˋ e cangojéeˊ do jo̱guɨ jmoˈrˊ jaléˈˋ e júuˆ la. Jo̱guɨ ne˜baaˈ røøˋ e jmangˈˉ júuˆ jáˈˉbaˈ féˈrˋ. 	 Ik, Johannes, heb dit geschreven. Alles wat ik verteld heb, is waar.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caráangˉ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱ cangámˈˉbre fɨˊ quiáˈrˉ. 	 De man stond op en liep naar huis.


Jo̱ dsijéeˊ jaléˈˋ e na, co̱ˈ dseángˈˉ ˈnébˉ lɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ tó̱o̱ˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ lɨ˜ féˈˋ lala: “Eáangˊ calɨ́ˉ ˈníˈˋ níingˉ dseaˋ jnea˜ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ uiing˜ seaˋ.” 	 Daardoor wordt werkelijkheid wat in hun wet staat: "Zij hebben mij zonder reden gehaat.' (A)


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ e fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ e fɨˊ lɨ˜ niingˉ quiʉˈrˊ ta˜ do cajíñˈˉ lala: —Jnea˜ jmóoˋo e ˈmɨ́ɨˉ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ latøøngˉ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ cajímˈˉbɨguɨr cajo̱: —Juan, jméeˈ˜ lajalébˈˋ e júuˆ la, co̱ˈ lajaléˈˋbaˈ la lɨ́ɨˊ júuˆ dseángˈˉ e laniingˉ e jáˈˉ, jo̱guɨ dseángˈˉ catɨ́ɨmˉ e nilɨˈgooˋ cajo̱. 	 Hij Die op de troon zat, zei: "Ik maak alles nieuw." En Hij zei tegen mij: "Schrijf het allemaal op, want wat Ik zeg, is waar en betrouwbaar.


Jo̱guɨ lalab féˈˋguɨ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱: “Ñibˊ Fidiéeˇ e jmangˈˆ júuˆ í̱i̱bˊ lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ e eáangˊ tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la.” 	 en "De Here weet dat al hun geleerde gepraat niets voorstelt." (b)


Jo̱ mɨ˜ niˈiéngˋ e ˈnʉʉˉ do jo̱guɨ mɨ˜ nɨtéeˈ˜ lɨ́ɨngˊ jaléˈˋ e seaˋ quiéˉe, dsíngˈˉ juguiʉ́ˉ nilɨseenˉ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ fɨˈíˆ joˋ eeˋ nijáaˊ quiéˉe jóng. Jo̱guɨbaˈ nijmiˈínˈˊteáa tú̱ˉ ˈnɨˊ jiingˋ, jo̱ lajeeˇ jo̱ nidúuˈ˜ nidǿøˈ˜ø jaléˈˋ e seaˋ quiéˉe jo̱ dsíngˈˉ nijmiˈiáangˋ dsiiˉ lajeeˇ jo̱.” 	 'Dan heb ik ruimte genoeg om alles op te slaan. Als het klaar is, zal ik tegen mezelf zeggen: Jongen, je hebt voor jaren genoeg. Neem het er eens van: Eet, drink en geniet.'


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caséerˋ e la fɨˊ ni˜ móoˊ quiáˈrˉ, jo̱ cajmeáiñˈˋ ta˜ ˈnii˜ e mɨ˜ quiáˈˉ e niˈñʉ́ˈrˋ e móoˊ féˈˋ do laco̱ˈ nicuǿˉ bíˋ quiáˈˉ. Jo̱guɨ dsʉco̱ˈ ˈgóˈˋbɨr fɨng cacungˈˉ móoˊ quiáˈrˉ jee˜ cu̱u̱˜ tóoˈ˜ fɨˊ lɨ˜ siiˋ Sirte, jo̱baˈ cabírˋ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ co̱o̱ˋ ˈmaji̱i̱ˉ e iiˋ eáangˊ jo̱guɨ neaang˜ rúngˈˋ có̱o̱ˈ˜ móoˊ laco̱ˈ jaˋ ningɨ́ˉ jmɨnáˉ. Jo̱ cangolíimˉbre laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ guíˋ. 	 De bemanning trok touwen onder het schip door en bond die vast om de beplanking bijeen te houden. En omdat ze bang waren bij Syrtis op de zandbanken te lopen, streken zij alle zeilen en lieten het schip drijven.


Jo̱ ¿i̱˜ i̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ saangˋ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ mɨ˜ cangɨ́ˋ e canúurˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do? Co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ caˈuǿøngˋ Moi˜ fɨˊ Egipto, dseaˋ íˋbingˈ i̱ cajméeˋ saangˋ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 En over welke mensen spreek ik hier? Wie kwamen, nadat zij God hadden horen spreken, tegen Hem in opstand? Dat waren de mensen die onder leiding van Mozes uit Egypte trokken.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e nɨcajábˉ Líiˆ, dsʉˈ jaˋ calɨjíiˈ˜ dseaˋ írˋ, jo̱ cajméebˋ dseaˋ la tíiˊ e jáˉ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. Jo̱ lajo̱b jnea˜ cajo̱, i̱ dseaˋ i̱ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, niñíimˋbaa iihuɨ́ɨˊ cajo̱ e nicuǿˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Hij is al geweest, maar niet herkend. De mensen hebben hem slecht behandeld. En het duurt niet lang meer of zij zullen ook Mij veel leed aandoen."


Co̱ˈ jmɨráangˉ yaang˜ i̱ dseaˋ íˋ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ hebreo, jo̱ dsʉˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊ jnea˜ cajo̱; jo̱guɨ jmɨráangˉ yaaiñ˜ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ Israel, jo̱ dsʉˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊ jnea˜ cajo̱; jo̱guɨ jmɨráangˉ yaaiñ˜ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham, jo̱ dsʉˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊ jnea˜ cajo̱. 	 Zijn zij Hebreeërs? Ik ook. Zijn zij Israëlieten? Ik ook. Stammen zij van Abraham af? Ik ook.