Jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b caˈuøømˋ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ ˈnɨˈˋ e fɨɨˋ do, jo̱b cabóˈrˋ ˈleeˋ to̱o̱˜ lomɨɨrˉ laco̱ˈ cuøˊ li˜ e jaˋ íngˈˋ dseaˋ írˋ e fɨˊ fɨɨˋ e lɨ˜ caˈuøøiñˈˋ do. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cangolíiñˆ fɨˊ co̱o̱ˋguɨ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Iconio. 	 De twee apostelen schudden het stof van hun voeten om hun vervolgers duidelijk te maken dat zij niets meer met hen te maken wilden hebben.


Co̱faˈ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ jaˋ catɨ́ɨiñˉ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈˉ fiir˜, jo̱ dsʉˈ jaangˋ jó̱o̱ˊ dseaˋ catɨ́ɨmˉbre lajaléˈˋ e jo̱. 	 Een slaaf heeft geen enkel recht, maar een zoon heeft alle rechten.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉtu̱ Yáˆ e fɨˊ lɨ˜ caˈángˉ Jesús, jo̱baˈ dob caje̱rˊ quɨˈrˊ fɨˊ caluuˇ e tooˋ é̱e̱ˋ do. Jo̱ lajeeˇ siñˈˊ quɨˈrˊ dob catúuiñˊ e laco̱ˈ nijǿørˉ e fɨˊ dsíiˊ tóˋ é̱e̱ˋ do, 	 Maria van Magdala bleef echter bij het graf achter.


Jo̱guɨ o̱ˈ Adán i̱ calɨgǿngˋ, co̱ˈ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Eva do, íbˋ i̱ calɨgǿngˋ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do ie˜ jo̱, jo̱guɨ mɨ˜ calɨgǿiñˋ quiáˈˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do, jo̱b mɨ˜ caˈuíingˉ dseeˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Omdat Eva, en niet Adam, zich door satan heeft laten verleiden. Daardoor is de zonde in de wereld gekomen.


Jo̱ e lab e júuˆ e dseángˈˉ nɨcacuøˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ jneaa˜aaˈ, e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Christus, de Zoon, heeft ons het eeuwige leven beloofd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caféˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ camánˉn i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ i̱ singˈˊ fɨˊ guiáˈˆ jóoˋ e fɨˊ lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ laniingˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ e lɨ˜ neáangˉ i̱ quiúungˉ do jo̱guɨ e fɨˊ guiáˈˆ jóoˋ e fɨˊ lɨ˜ neáangˊ i̱ guiequiúungˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ do. Jo̱ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do lɨ́ɨngˊneˈ lafaˈ jaangˋ i̱ nɨcajúngˉ i̱ nɨcajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ. Jo̱guɨ dsi˜ guiéˉ fíˆreˈ jo̱guɨ guiéˉ jminiˇreˈ cajo̱; jo̱ e jo̱b lɨ́ɨˊ lafaˈ lajɨˋ guiángˉ jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e casíiñˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Toen zag ik tussen de troon en de vier levende wezens, in het midden van de 24 ouderlingen, een Lam staan. Het leek wel of het geslacht was. Het had zeven horens en zeven ogen; dat zijn de zeven Geesten van God, die over de hele aarde uitgestuurd zijn.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caféˈrˋ e jo̱, casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ teáˋ: —Fíiˋi, jaˋ jméeˈ˜ cuente e dseeˉ e caˈéeˋ i̱ dseaˋ la. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ caféˈrˋ e júuˆ na, jo̱ cajúmˉbre. 	 Hij viel op zijn knieën en riep: "Here, reken hun dit kwaad niet toe!" Met deze woorden op delippen stierf hij.


Jo̱guɨ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e catɨˊ tú̱ˉ do røøbˋjiʉ lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ e la, jo̱ lalab féˈˋ: “Jmiˈneáangˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jmiˈneáanˈˋ uøˈˊ.” 	 Het tweede, even belangrijke gebod is: 'Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf.'


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ i̱ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉ dseaˋ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ iiñ˜ e nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ. Co̱ˈ jaˋ jmóorˋ jialco̱ˈ iing˜ dseaˋ o̱ˈguɨ jialco̱ˈ bíˋ cuøˈˊ yaang˜ dseaˋ cajo̱. 	 Het hangt er dus niet van af of u graag wilt of erg uw best doet. Nee, het hangt af van God, Die het goede met ons voor heeft.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ lají̱i̱ˈ˜ e cajméeˋ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do, dsifɨˊ lajo̱b canaaiñˋ féˈrˋ teáˋ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ quiáˈrˉ e éeiñˋ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé jo̱ jíñˈˉ: —Gángˉ diée˜ nɨcagüɨlíingˉ jee˜ jneaa˜aaˈ i̱ lɨ́ɨngˊ la lɨ́ɨngˊ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Er steeg een luid gejuich op onder de mensen die erbij stonden. "De goden!" riepen zij in hun eigen taal. "De goden zijn in mensengedaante naar ons toegekomen!"


Jo̱guɨ mɨ˜ nisɨ́ɨnˆn fɨˊ na i̱ Artemas o̱si i̱ Tíquico é, jo̱baˈ jmeeˉ úungˋ jóng e niguóˈˆ fɨˊ Nicópolis e nigüɨˈeeˈ˜ jnea˜, dsʉco̱ˈ fɨˊ jo̱b nɨcaˈɨ́ˋ dsiiˉ e ningɨɨn˜n lajeeˇ ji̱i̱ˋ güíiˉ. 	 Ik ben van plan Artemas of Tychicus naar je toe te sturen. Probeer zo gauw mogelijk, nadat een van hen is aangekomen, naar Nicopolis te komen om mij daar te ontmoeten. Want ik heb besloten daar de hele winter te blijven.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ jmooˋnaˈ fɨˈíbˆ dsʉˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e júuˆ na. 	 Mijn woorden maken u verdrietig.


Jo̱ nañiˊ faˈ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ jmɨgüíˋ ɨˊ dsíirˊ e seengˋ jaléngˈˋ diée˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱guɨ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, jo̱ co̱ˈ lajo̱b ɨˊ dsíirˊ, jo̱baˈ i̱ fɨ́ɨmˊ lafaˈ diée˜ quiáˈrˉ seengˋ jo̱guɨ lafaˈ fiir˜. 	 Er is maar één God. Ook al zeggen de mensen dat er in de hemel en op aarde vele goden en vele heren zijn (en er zijn heel wat zogenaamde goden en heren) wij weten wel beter.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ lamɨ˜ tiuungˉ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —I̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Jesús dob cajmiˈleáaiñˉ jnea˜ e lɨco̱ˈ cajméerˋ capíˈˆ jí̱i̱ˋ có̱o̱ˈ˜ jmeˈeˈrˊ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b casú̱u̱rˉ jminiiˉ, jo̱guɨ caquiʉˈrˊ ta˜ jnea˜ e ninii˜i nirú̱u̱ˈˇu̱ jminiiˉ e fɨˊ guiéeˊ sɨlɨ́ɨngˇ e siiˋ Siloé do, jo̱baˈ lajo̱b cajméˉe. Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ calɨ́ˉ rú̱u̱ˈ˜u̱ jminiiˉ, ladsifɨˊ lanab calɨjnéˈˋe. 	 Hij antwoordde: "Er was een Man, die Jezus heette. Hij maakte wat modder, smeerde dat op mijn ogen en zei dat ik naar Siloam moest gaan om mij te wassen. Toen ik dat gedaan had, kon ik zien."


Jo̱ féngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ lana e laco̱ˈ eáamˊ nijmɨˈgóˋ dseaˋ Fíiˋnaaˈ Jesús laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ Fíiˋnaaˈ Jesús eáamˊ nijmɨˈgórˋ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. Jo̱ nilíˋ jaléˈˋ e jo̱ dsʉco̱ˈ eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Daardoor zal in u onze Here Jezus geëerd en geprezen worden; en u zelf ook, omdat u één met Hem bent. Dit alles is mogelijk door de genade van God en van onze Here Jezus Christus.


Jo̱ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do: —Ñiing˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e eˊ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e eˊ dseata˜ Herodes, co̱ˈ jaléˈˋ e eˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨˊ lafaˈ quie̱ˈˆ iñíˈˆ. 	 Onderweg waarschuwde Hij hen: "Pas op voor de gist van Herodes en de Farizeeërs!"


Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e nilíingˉ Festo dseata˜ dseaˋ féngˈˊ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre fɨˊ Cesarea jo̱ cangórˉ fɨˊ Jerusalén. 	 Drie dagen nadat Festus in zijn gebied was aangekomen, ging hij van Caesarea naar Jeruzalem.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e calɨ́ˉ lado, jo̱baˈ eáamˊ cangoˈgáˋ dsíirˊ jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋnaaˈ, ¿e˜ uiing˜ quiáˈˉ e calɨquiʉ̱́ˋ ladsifɨˊ lana e ˈmaˋ güɨñíˈˆ na? 	 De discipelen wisten niet wat zij zagen en vroegen: "Hoe kan die vijgeboom zo vlug verdorren?"


jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ ˈnéˉ e niˈímˈˋbre e guíingˉ Fidiéeˇ e joˋ téˈˋguɨr uíiˈ˜ e dseeˉ e jmɨrǿngˋ yaaiñ˜ do, jo̱ e jo̱ lafaˈ nɨcajmiñúiñˈˋ fɨˊ dsíiˊ cóoˆ quiáˈrˉ, co̱ˈ eáamˊ nɨsɨguíiñˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ; jo̱baˈ iihuɨ́ɨˊ e eáamˊ niˈíñˈˋ do e nidsitáaiñˈ˜ fɨˊ ni˜ jɨˋ e quiéengˋ azufre lɨ˜ cooˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ, jo̱ e jo̱ nilíˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ ángeles i̱ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do cajo̱. 	 Die zal door vuur en zwavel gepijnigd worden, voor de ogen van de heilige engelen en het Lam.


Jo̱ ie˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ Fidiéeˇ cacuøˈrˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham júuˆ quiáˈrˉ, jo̱ e jo̱ dseángˈˉ cajmitir˜ ˈñiaˈrˋ, co̱ˈ jaˋ i̱i̱ˋ seengˋ i̱ ˈgøngˈˊguɨ laco̱ˈ írˋ i̱ nicuǿˈrˉ júuˆ quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Toen God aan Abraham een belofte deed, zwoer Hij bij Zijn eigen naam, omdat er niemand hoger is dan Hijzelf voor wie Hij een eed kan afleggen.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, ii˜baaˈ e nijmiguiéngˈˊnaaˈ áaˊnaˈ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ e cangongɨ́ɨˉ jneaˈˆ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. Jo̱ eáamˊ huɨ́ɨngˊ jaléˈˋ e cangongɨ́ɨˉnaaˈ do e carˋ jí̱i̱ˈ˜ joˋ ˈgaˈˊ lɨˊ cateáˈˉnaaˈ, co̱ˈ jɨˋguɨ caˈɨ́ˋ dsiˋnaaˈ e joˋ niˈuǿˋnaaˈ e fɨˊ jo̱ e jí̱ˈˋnaaˈ. 	 Broeders, ik wil dat u weet wat wij in Turkije (a) allemaal hebben doorgemaakt. We zijn er bijna onderdoor gegaan en waren bang het niet te overleven.


Jo̱ e nisɨ́ɨˈˇnaaˈ do lɨ́ɨˊ lafaˈ jɨbˋ; jo̱guɨ cajo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ e ˈlɨˈˆ e ˈléeˊ mɨ˜ féˈˋ dseaˋ e jaˋ dseengˋ. Jo̱ mɨ˜ lɨtɨ́ɨngˋ e féˈˋ dseaˋ lajo̱, gabˋ uíingˉ quiáˈrˉ jóng lajeeˇ e seeiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e féˈrˋ do jáaˊ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ. 	 Zo is ook de tong een vuur. Zij zit vol venijn en vergiftigt elk deel van het lichaam. En de tong zelf wordt in vlam gezet door de hel. Zij zet het hele leven in brand, met als gevolg verwoesting en ellende.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseañʉˈˋ, jmeeˉnaˈ féngˈˊ áaˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ quíiˉnaˈ. Jmɨˈgooˋnaˈr dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ e jmɨˈgóˋ dseaˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ, jo̱ o̱ˈ uíiˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e dseamɨ́ˋ dseáangˈ˜guɨr laco̱ˈ dseañʉˈˋ e ˈnéˉ jméeˆnaˈ lajo̱, dsʉˈ lajo̱b ˈnéˉ jméeˆnaˈ cajo̱ uíiˈ˜ e røøbˋ íngˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ lata˜, doñiˊ faˈ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ é. Jo̱baˈ jmeeˉbaˈ lajo̱ e laco̱ˈ jaˋ eeˋ jnɨ́ɨngˊ quiáˈˉ júuˆ quíiˆnaˈ mɨ˜ fǿngˈˋnaˈ Fidiéeˇ. 	 En wat de mannen betreft: U moet voorzichtig met uw vrouw omgaan. U weet dat zij minder weerstand heeft dan u. Geef haar de eer die haar toekomt, omdat God haar net als u het eeuwige leven geeft. Anders zal er een belemmering in uw gebedsleven optreden.


Jo̱ dsʉˈ Jesús jaˋ cacuøˈˊreiñˈ do fɨˊ lajo̱, jo̱ lɨ́ˈˆ casɨ́ˈˉreiñˈ do e nidséiñˈˉ fɨˊ quiáˈˉbre jo̱guɨ e nisɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ lajaléˈˋ e nɨcajméeˋ Fíiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ írˋ, jo̱guɨ jial calɨ́ˉ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ dseaˋ do cajo̱. 	 "Ga naar huis", zei Hij, "naar uw familie en vrienden en vertel hun wat God voor u heeft gedaan, hoe goed Hij voor u is geweest."


jo̱ contøømˉ tɨˊ dsíirˊ jmɨtɨ́ɨiñˋ mɨ˜ eeˋgo̱ júuˆ ˈmɨ́ɨˉ seaˋ, dsʉˈ dseángˈˉ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ e ningáiñˈˋ e júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Zulke vrouwen lopen altijd achter nieuwe leraars aan, zonder ooit de waarheid te aanvaarden.


Jo̱ dseángˈˉ ngocángˋ dsíiˊbre guiarˊ jo̱guɨ sɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ féˈˋ jmíiˊ griego. Jo̱ dsʉˈ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jmóorˋ úungˋ e nijngámˈˉbre Saulo. 	 sprak openlijk over Jezus. De Griekstalige Joden waren hem niet goedgezind. Na enkele verhitte gesprekken met hem, probeerden zij hem te doden.


Jo̱guɨ song jnea˜ jaˋ ñiiˉ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ e sɨ́ˈˋ dseaˋ jnea˜, jo̱baˈ jnea˜ lɨ́ɨnˊn lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱bˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ féngˈˊ jnea˜ do, co̱ˈ jaˋ ngánˈˋn jmíiˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ lajo̱bɨ lɨ́ɨngˊ jnea˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ cajo̱, co̱ˈ jaˋ ngáiñˈˋ jmíiˊ quiéˉe. 	 Maar als iemand iets tegen mij zegt in een taal die ik niet versta, blijven wij vreemden voor elkaar.


Jo̱baˈ cajajmɨngɨ́ɨˈˇnaaˈ ˈnʉˋ: ¿Su ˈnéˆ niquíˆnaaˈ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma o̱si jaˋ ˈnéˉ quíˆnaaˈ é? 	 Is het juist om de Romeinse keizer belasting te betalen of niet?"


Jo̱guɨ Moi˜bɨ cajo̱ i̱ caˈíngˈˋ júuˆ quiáˈˉ i̱ ángel do fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ Sinaí; jo̱ lɨ́ˉ jo̱ cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ dseaˋ Israel lajeeˇ e sɨseáiñˈˊ do fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ. Jo̱ Moi˜bɨ cajo̱ i̱ caˈíngˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ e cuøˊ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, jo̱ íˋbɨ cajo̱ dseaˋ cangɨ́ɨiñˋ fɨˊ jaguóoˋnaaˈ e júuˆ jo̱, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. 	 Toen onze voorouders bij de berg Sinaï bijeen waren, ging hij de berg op en ontmoette daar de engel van God. Wat de engel tegen hem zei, moest hij aan het volk overbrengen. Dat waren woorden van leven, die aan u moesten worden doorgegeven.


Jo̱ mɨ˜ caˈíngˈˋ Moi˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e cajmeˈˊ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ e cu̱u̱˜ e jmáˋ, dseángˈˉ eáangˊ jloˈˆ níngˈˊ jɨˈˋ co̱ˈ jɨˋguɨ jaléngˈˋ dseaˋ Israel jaˋ cuǿøngˋ líˋ jǿørˉ fɨ˜ ni˜ Moi˜ uíiˈ˜ e eáangˊ jíingˋ jɨˈˋ. Jo̱ dsʉˈ e jloˈˆ jíingˋ jɨˈˋ do jaˋ huǿøˉ ee˜, co̱ˈ nijémˈˉtu̱. Jo̱guɨ song dseángˈˉ eáamˊ jloˈˆ níngˈˊ jɨˈˋ mɨ˜ cacuøˊ Fidiéeˇ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e siˈˊ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ ˈmóˉ, 	 Toch begon het oude verbond (dat tot de dood leidde) met zo'n stralend licht, dat de Israëlieten het niet konden verdragen naar Mozes te kijken. Want terwijl hij hun de wet gaf die zij moesten gehoorzamen, straalde zijn gezicht door de aanwezigheid van God. Maar dat was van voorbijgaande aard.


Co̱ˈ lalab caféeˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ cajáˉ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do, caˈeengˉnaˈr e iuungˉ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíirˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e jaˋ ˈleáangˉ gøˈrˊ jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ méeˊ jaˋ ɨ̱́ˈrˋ. 	 Want Johannes de Doper drinkt geen wijn en eet vaak niet, en u zegt: 'Hij is bezeten.'


Nɨcajnɨ́ˋbaa jminir˜ jo̱guɨ nɨcajnɨ́ˋbaa moguir˜ cajo̱ e laco̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ nilɨñirˊ júuˆ quiéˉe o̱ˈguɨ cuǿøngˋ e ningáiñˈˋ jial lɨ́ɨˊ cajo̱; jo̱ lajo̱baˈ jaˋ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniiˉ, jo̱guɨ lajo̱bɨ jnea˜ jaˋ nijmiˈleáanˉnre cajo̱. 	 "God heeft hun ogen blind en hun hart ongevoelig gemaakt. Hij wilde niet dat zij inzicht en begrip zouden krijgen. Anders zouden ze naar Hem toekomen en zou Hij hen moeten genezen." (c)


Jo̱ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíiˊ Yáˆ có̱o̱ˈ˜guɨ Séˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e cajíngˈˉ i̱ Simeón do uii˜ quiáˈˉ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do. 	 Verwonderd luisterden Jozef en Maria naar wat Simeon over hun kind zei.


jo̱ fɨˊ jo̱b caguiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ze gingen naar de landstreek Lycaonië, naar Lystra en Derbe, en spraken ook daar weer over Jezus Christus.


Co̱ˈ jnea˜ jmɨtaaˉ óoˊnaˈ e doñiˊ jiéˈˋ fɨɨˋ lɨ˜ niguiáˉ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ jial nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, nilɨseabˋ júuˆ cajo̱ lají̱i̱ˈ˜ e cajméeˋ i̱ dseamɨ́ˋ na, jo̱ lajo̱baˈ niguiéngˈˊ dsíiˊ dseaˋ i̱ dseamɨ́ˋ na. 	 Ik wil u wel zeggen dat zij niet zal worden vergeten, want overal ter wereld waar over het goede nieuws van God wordt gesproken, zal ook verteld worden wat zij gedaan heeft."


Jo̱ co̱ˈ nɨñiˊbɨ Jesús jaléˈˋ e tɨˊ lɨ˜ nidsingɨ́ɨiñˉ do, jo̱baˈ mɨ˜ calɨlíˈrˆ e caguilíingˉ i̱ dseaˋ do fɨˊ jo̱, jo̱baˈ casíngˈˋ ˈñiaˈrˊ tɨˊ quiniˇguɨ laco̱ˈ la teáangˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ lalab cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ caguilíingˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ ñilíingˉnaˈ ˈnángˈˋnaˈ fɨˊ la? 	 Jezus wist wat Hem zou overkomen. Hij liep hun tegemoet en vroeg: "Wie zoekt u?"


Jo̱ røøbˋ cǿøngˋ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ e fɨˊ lɨ˜ seengˋ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, fɨˊ jo̱b seaˋ fɨˊ e joˋ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ e júuˆ tɨguaˇ e yʉ́ʉˈ˜ do. 	 De Here is de Geest, Die leven geeft en waar Hij is, is vrijheid.


Jo̱ éeˆ jo̱ iing˜ i̱ fiir˜ do mɨ˜ calɨñirˊ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ caquiʉˈrˊ ta˜ e calɨtébˈˆ i̱ dseaˋ i̱ caˈléeˊ do jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do: “¡ˈNʉˋ lɨnˈˊ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ sooˋ dsíiˊ! Jo̱ jnea˜ joˋ camɨɨ˜ɨ lají̱i̱ˈ˜ e røønˈˋ quiéˉe do dsʉˈ uíiˈ˜ e camɨ́ɨˈ˜ jnea˜ jmɨˈeeˇ. 	 De koning liet de man bij zich roepen en zei: 'Ondankbare hond! Ik heb u die enorme schuld kwijtgescholden, omdat u mij erom had gesmeekt.


Jo̱guɨ íingˈ˜naˈ e iáangˋ óoˊnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guilíingˉ fɨˊ quíiˉnaˈ i̱ jalíingˉ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ, co̱ˈ mɨ˜ cajméeˋ dseaˋ lajo̱ lamɨ˜ jéengˊguɨ, i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ i̱ caguilíingˉ fɨˊ quiáˈrˉ do lɨ́ɨiñˊ ángeles e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ calɨlíˈrˆ e lɨ́ɨiñˈˊ do lajo̱. 	 Wees altijd gastvrij voor vreemdelingen; daardoor hebben sommigen, zonder het zich bewust te zijn, engelen in huis gehad.


Jo̱ e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ e nicuǿøˆø i̱ dseaˋ íˋ e jiébˈˋ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ e júuˆ tɨguaˇ laˈuii˜ do e cacuǿøˉø jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ quiáˈrˉ mɨ˜ cacá̱ˋa̱ nifɨˊ quiáˈrˉ e caˈuøønˉre fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈˉ dseaˋ Egipto; jo̱ dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ áangˊ quiáˈrˉ do jaˋ calɨnʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ tɨguaˇ e cacuǿøˉøre do, jo̱baˈ caˈnáamˉ ˈñiáˈˋa quiáˈrˉ jóng. 	 Het zal een ander verbond zijn dan dat Ik met hun voorouders sloot op de dag dat Ik hen uit Egypte leidde; die hielden zich niet aan het verbond, zodat Ik hun de rug heb toegekeerd.


Dsʉˈ laˈuii˜ jangˈˉ ˈnéˉ ñíiñˋ co̱o̱ˋ ta˜jiʉb e fɨˊ lɨ˜ seángˈˊ dseaˋ, jo̱ song guiʉ́ˉ nijmérˉ e ta˜ jo̱, jo̱guɨbaˈ nɨcuǿøngˋ e nilíiñˉ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Voordat zij als helper worden aangesteld, moet eerst blijken of zij er wel geschikt voor zijn. Als er niets op hen valt aan te merken, mogen zij helpers worden.


Jo̱ song latøøngˉ co̱o̱ˋ ˈmabˋ iʉ˜ jminíˈˆ uøˈˊ, jo̱baˈ ¿jial niteáˋ oˈˊ e nifɨ́ˈˆ jaangˋ dseaˋ rúnˈˋ: “Rúˈˋuuˈ, neaˊdu neˇeeˈ, jo̱ nigui˜duu e quiˊ iʉ˜ jminíˈˆ”? 	 Hoe kunt u dan zeggen: 'Kom, ik zal die splinter even uit uw oog halen.'? Met die balk in uw eigen oog ziet u immers niets?


Jo̱baˈ caró̱o̱ˉ Jesús jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e guíˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¡Catiiˉ! Jo̱guɨ caquiʉˈrˊ ta˜ e jmɨɨˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¡Jmɨˈuáangˆ uøˈˊ! Jo̱ ladsifɨˊ ladob caˈuáangˉ e íiˊ guíˋ có̱o̱ˈ˜guɨ e ró̱o̱ˉ jmɨɨˋ, jo̱ tiibˉ caˈɨ́ˋ jóng. 	 Hij stond op en riep tegen de wind dat hij stil moest zijn. Tegen de golven zei Hij: "Kalm, wees rustig." De wind ging liggen en de golven bedaarden. Even later was op het water zelfs geen rimpeltje meer te zien.


’Jo̱ dsʉˈ jaˋ lɨ˜ cacǿngˈˋ, co̱ˈ calɨ́mˉ i̱ dseaˋ do dseata˜ dseaˋ féngˈˊ lají̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ ta˜ cahuɨ̱́ˈˋ. Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ jo̱, cangámˈˉtu̱r fɨˊ góorˋ. Jo̱ mɨ˜ caguiéiñˈˉ fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e calɨtéˈˆ i̱ dseaˋ guíngˉ i̱ cacuøˈrˊ cuuˉ do lamɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nigüɨˈɨ́ɨrˊ nidsérˉ, co̱ˈ calɨˈiiñ˜ e calɨdseáangˊ dsíirˊ jial tíiˊ cuuˉ nɨcalɨ́iñˈˉ do lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Nadat hij tot koning was gekroond, kwam hij in zijn land terug. Hij riep de mannen aan wie hij het geld had gegeven, bij zich. Hij wilde weten wat ze ermee hadden gedaan en hoeveel winst ze hadden gemaakt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ taang˜ Jesús e féiñˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ có̱o̱ˈ˜bre i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do. Jo̱ lajeeˇ jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ jnea˜ féˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ? 	 Jezus was ergens alleen geweest om te bidden. Toen Hij bij Zijn discipelen terugkwam, vroeg Hij: "Wie ben Ik volgens de mensen?"


Jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ seengˋ e fɨɨˋ Sicar do jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Jesús laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ e cajméeˋ i̱ dseamɨ́ˋ do ie˜ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: “I̱ dseañʉˈˋ do nɨcajmeaˈˊbre jnea˜ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋbaˈ e nɨcajméˉe jéengˊguɨ.” 	 Veel mensen uit de Samaritaanse stad geloofden in Jezus. Zij waren daarvan overtuigd omdat de vrouw vertelde dat Hij precies wist wat er in haar leven gebeurd was.


Jo̱ mɨ˜ canʉʉˋ e jmɨɨ˜ jo̱, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ caguilíiñˉ e ˈnáiñˈˊ Jesús, jo̱ jéeiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nijmiˈleáangˉ dseaˋ do. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Jesús, jo̱ camɨˈrˊ dseaˋ do jmɨˈeeˇ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ ngolíiñˉ; jo̱baˈ lɨ́ˉ jo̱ caquidsiˊ Jesús guóorˋ fɨˊ mogui˜ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, jo̱ dsifɨˊ ladob ˈláaiñˈˉ. 	 Bij het ondergaan van de zon werden vele zieke mensen bij Hem gebracht. Hij legde Zijn handen op hen en genas hen allemaal.


Co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmiti˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ e lɨ́ˋ dsíirˊ yaaiñ˜ jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ e nilɨˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈr˜. 	 Mensen die alleen maar hun eigen zin doen, kunnen God dan ook niet tevreden stellen.


Jo̱ mɨ˜ casúungˉ e jo̱, canaangˋ ˈniiˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. Jo̱ i̱ ángel i̱ eáangˊ ˈgøngˈˊ i̱ siiˋ Yéˆ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles quiáˈrˉ catíiñˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ jóˈˋ ˈlɨngˈˆ i̱ guiéˉ mogui˜ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ do. 	 Toen brak in de hemel oorlog uit. Michaël en zijn engelen vochten tegen de draak en zijn engelen.


Jo̱ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quibˊ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ ie˜ nʉ́ˈˉguɨ e niñíingˋ Moi˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ jaˋ seaˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ líˋ ñíingˋ dseaˋ dseeˉ e jaˋ mɨˊ cajmitir˜ e júuˆ jo̱. 	 De zonde was al in de wereld voordat Mozes Gods wet ontving. Maar zolang die wet er niet was, werd de zonde niemand toegerekend.


Jo̱ mɨ˜ canʉ́ˆnaaˈ e júuˆ na, jneaˈˆ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Cesarea, jo̱ camɨ́ɨˈ˜naaˈ Paaˉ jmɨˈeeˇ e laco̱ˈ jaˋ niˈírˋ fɨˊ e nidsérˉ fɨˊ Jerusalén. 	 Toen we dat hoorden, smeekten wij en de andere christenen Paulus niet naar Jeruzalem te gaan.


Jo̱ uiing˜ e lajo̱b, jo̱baˈ nɨcaˈɨ́ˋ dsiiˉ e dseángˈˉ guíimˋ e jangˈˉ nimɨ́ɨˈ˜ɨ i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ la e jangˈˉ nidsiˈeer˜ ˈnʉ́ˈˋ laˈuii˜, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ e niseángˈˊ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcacuǿˆnaˈ júuˆ quíiˉnaˈ lamɨ˜ jéengˊ e niseáangˈ˜naˈ. Jo̱ lajo̱baˈ ninéˉ guiʉ́ˉ lajaléˈˋ e nɨcaseáangˈ˜naˈ do e iáangˋ óoˊnaˈ, jo̱ o̱ˈ e ˈmangˈˆ óoˊnaˈ. 	 Daarom leek het mij goed deze broeders te vragen mij vooruit te reizen om te zien of het geld, dat u beloofd had, inderdaad klaarligt. Maar het moet een echte gift zijn en niet één die wordt afgedwongen.


Jo̱ mɨ˜ niˈɨ́ˆnaˈ e jiˋ do, jo̱baˈ nilɨñíˆnaˈ e nɨñibˋ jnea˜ lají̱i̱ˈ˜ e calɨˈiing˜ Fidiéeˇ jmérˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ mɨˊ ñiˊ dseaˋ jéengˊguɨ. 	 Daaraan kunt u zien hoe goed ik begrijp wat voor bedoeling God met Christus heeft.


Co̱ˈ e jáˈˉbaˈ fáˈˋa, e jiéˈˋ lɨ˜ ráangˋ jóˈˋ ˈlɨɨ˜, fɨˊ jo̱b seángˈˊ jaléngˈˋ tujlɨ́ɨˋ. 	 Want zoals de bliksem van oost naar west langs de hemel schiet, zo zal het zijn als Ik terugkom. Waar het lijk ligt, daar komen de gieren.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ dsi˜ loguáˆnaˈ, nʉ́ʉˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e jíngˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ lajɨˋ guiéˉ ˈléˈˋ dseaˋ quiéˉe.” 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b mɨ˜ caˈóoˋ Jesús e teáˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Elí, Elí, ¿lama sabactani? —e guǿngˈˋ: Fidiéeˇ quiéˉe, Fidiéeˇ quiéˉe, ¿jialɨˈˊ nɨcatiunˈˊ jnea˜? 	 Om ongeveer drie uur riep Jezus: "Eli, Eli, lama sabachtani?" Dat betekent: "Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?"


Dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ lɨ́ɨiñˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jí̱ˈˋ, jo̱ jaˋ lɨ́ɨiñˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, co̱ˈ jmangˈˆ dseaˋ jí̱ˈˋbingˈ i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 De Here is niet de God van mensen die dood zijn, maar van mensen die leven. God beschouwt ze allemaal als levend."


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ do cacuøˈrˊ Jesús caˈnáangˈ˜ ˈñʉˋ i̱ cuɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈ˜guɨ caˈnáˈˆ miˈˊ e a˜ taˈˊ. 	 Ze gaven Hem een stuk geroosterde vis en zagen dat Hij het opat. Hij zei: "Herinneren jullie je niet meer wat Ik heb gezegd, toen Ik nog bij jullie was?


Jo̱ jáˈˉbaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e dsíngˈˉ nilɨˈiáangˋ dsíiˊ i̱ fiir˜ do, co̱ˈ calɨtib˜ jaléˈˋ ta˜ e caséerˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ néeˊ ni˜ jaléngˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ do, jo̱ jo̱guɨbaˈ nicuǿˈˉreiñˈ do e nineˈˉ niñˈ˜ do jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ. 	 zal hij hem belonen en hem zijn hele bezit toevertrouwen.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ Jesús e féˈˋ i̱ dseaˋ do lajo̱, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —ˈNʉ́ˈˋ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ lab jí̱i̱ˈ˜ lɨ˜ seengˋnaˈ, jo̱ dsʉˈ jnea˜ fɨˊ yʉ́bˈˆ gáaˊa; co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ lab lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ dsʉˈ jnea˜ jaˋ lɨ́ɨnˊn jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Jezus zei: "U bent van hier beneden; Ik ben van boven. U bent van deze wereld, maar Ik niet.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ fariseo do e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ canaaiñˋ ɨˊ dsíirˊ jo̱ sɨ́ɨiñˋ laˈóˈˋ yaaiñ˜: “¿I̱˜ i̱ dseañʉˈˋ la e jaféeˈr˜ jaléˈˋ júuˆ e jí̱i̱ˈ˜ Fidiéebˇ dseaˋ catɨ́ɨiñˉ féˈrˋ? Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ catɨ́ɨiñˉ niˈíiñˉ dseeˉ quíˆnaaˈ.” 	 "Wat denkt die Man wel?" mopperden de Farizeeërs en godsdienstleraars. "Hij beledigt God! Wie kan zonden vergeven dan God alleen?"


Jo̱ lajeeˇ jo̱b, cangoquiéengˊ fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ jaangˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Tɨfaˈˊ, iim˜baa nii˜i có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ guóˈˆ. 	 Op dat moment kwam er een godsdienstleraar naar Hem toe en zei: "Meester, ik ga met U mee. Het doet er niet toe waarheen."


Jo̱ quiá̱ˈˉ e fɨˊ lɨ˜ té̱e̱ˉnaaˈ caˈˊ jɨˋ do niseaˋ tú̱ˉ ˈnɨˊ jmáangˈ˜ uǿˉ quiáˈˉ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ niseengˋ fɨˊ Malta i̱ siiˋ Publio. Jo̱ íˋ eáamˊ guiʉ́ˉ caˈíñˈˋ jneaˈˆ jo̱guɨ cajmɨcó̱o̱ˈr˜ jneaˈˆ lajeeˇ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ e cajé̱ˆnaaˈ fɨˊ do. 	 Daar vlakbij lag het landgoed van Publius, de gouverneur van het eiland. Hij was heel gastvrij voor ons en gaf ons drie dagen onderdak.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canʉʉˋ e jmɨɨ˜ jo̱, cangɨ́ɨmˊ Jesús fɨˊ mes˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do. 	 Terwijl Hij die avond met Zijn twaalf discipelen zat te eten, zei Hij: "Een van jullie zal Mij verraden."


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Cuǿøˈ˜naˈ dseata˜ dseaˋ guiing˜ fɨˊ Roma lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ íˋ, jo̱guɨ cuǿøˈ˜naˈ Fidiéeˇ cajo̱ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ. Jo̱ eáamˊ cangogáˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do mɨ˜ canúurˉ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e cañíiˋ Jesús do. 	 "Wel", zei Jezus, "geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is!" Zij stonden perplex. Daar hadden ze geen antwoord op.


jo̱guɨ e nɨlɨ́ɨnˊn lafaˈ jaamˋ dseaˋ có̱o̱ˈr˜. Dsʉˈ o̱faˈ nijmiguiúngˉ ˈñiáˈˋa fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ uíiˈ˜ e jmóoˋo nʉ́ʉˈ˜ʉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜, co̱ˈ lanaguɨ nɨlɨ́ɨnˊn dseaˋ guiúngˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ dsʉˈ laˈeáangˊ e nɨcajáangˈ˜ ˈñiáˈˋa fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ, e Fidiéeˇbingˈ cajméeˋ e calɨguiúnˉn fɨˊ quinirˇ laˈeáangˊ e cajáangˈ˜ ˈñiáˈˋa fɨˊ jaguórˋ. 	 Ik reken er niet meer op dat ik het door het houden van allerlei wetten met God in orde kan maken. Nee, daarvoor vertrouw ik nu op Christus. Hij maakt het goed tussen ons en God, als wij maar in Hem geloven.


Jo̱ mɨ˜ niguiéngˈˉtú̱u̱ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, nilɨˈiáangˋguɨ óoˊnaˈ uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajméeˋ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Dan zult u als ik eenmaal weer bij u ben, uitbundig Christus Jezus kunnen prijzen voor wat Hij door mij voor u heeft gedaan.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do cañíimˋbre dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Fíiˋiiˈ, leaangˉ jneaa˜aaˈ, co̱ˈ nɨngóoˊ dsiˈamˈˊbaaˈ. 	 De discipelen werden zc bang, dat zij Hem wakker maakten. "Here", schreeuwden ze. "Red ons! Wij vergaan!"


Co̱ˈ lajalébˈˋ lɨ˜ féˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, e júuˆ labaˈ eáangˊguɨ lɨti˜: “Jmiˈneáangˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jmiˈneáangˋ uøˈˊ.” 	 De hele wet is immers samengevat in dit ene gebod: "Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf." (A)


Jo̱baˈ catǿˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jialɨˈˊ güɨɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ? Jmɨnáˉ ráangˉnaˈ jo̱ féengˈ˜naˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ uii˜ quíiˆnaˈ yaang˜naˈ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ e nijiúngˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 "Hoe is het mogelijk?" zei Hij. "Slapen jullie? Bid God dat de verleiding jullie niet teveel zal worden."


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Su dseángˈˉ jáˈˉ e nijméeˈˆ e laco̱ˈ fóˈˋ na, Tʉ́ˆ Simón? Co̱ˈ lana jmɨtaaˆ oˈˊ e lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ e niquíˈˉ jaangˋ tuidséeˆ, ˈnʉˋ nifoˈˆ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ e jaˋ cuíinˈˋ jnea˜. 	 "Alles voor Mij over?" vroeg Jezus. "Luister goed, nog voor de haan kraait, zul je drie keer gezegd hebben dat je Mij niet kent!"


E jábˈˉ, lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ jmiguiʉbˊ uiing˜ seaˋ e guiʉ́ˉ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel, jo̱ e labaˈ e niingˉguɨ e jneaa˜bingˈ i̱ nɨcangɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Veel! In alle opzichten! In de eerste plaats omdat God Zich juist aan de Joden heeft bekendgemaakt. Hij heeft hun Zijn woorden toevertrouwd.


Jo̱ song i̱i̱ˋ dseaˋ jalíingˉ i̱ iing˜ niˈéˈˉ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ e jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do, jo̱baˈ jaˋ niˈíingˈ˜naˈre fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ quíiˉnaˈ o̱ˈguɨ føngˈˆnaˈre, 	 Als iemand bij u komt om u iets anders te leren, laat hem dan niet binnen. Geef hem geen enkele bemoediging.


co̱ˈ ladsifɨˊ ladob calɨñiˊ niquiáˈˆ jaangˋ sɨmɨ́ˆ i̱ niˈiuungˉ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíiˊ jie˜ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús. Jo̱baˈ ladsifɨˊ ladob cangórˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ uii˜ tɨɨiñˈˉ do. 	 Het duurde dan ook niet lang of er kwam een vrouw naar Hem toe. In haar dochtertje zat een boze geest. Zodra zij het nieuws had gehoord, was ze naar Jezus toe gegaan. Zij viel voor Hem op de knieën en smeekte of Hij die boze geest uit haar dochtertje wilde verjagen. Omdat de vrouw geen Jodin was (ze kwam uit de streek van Tyrus) zei Hij tegen haar:


Jo̱guɨ seaˋbɨ e mɨjú̱ˋ do e cajiʉ́ˈˋ fɨˊ jee˜ cu̱u̱˜ fɨˊ lɨ˜ jaˋ ˈleáangˉ guóoˈ˜ néeˊ; jo̱ e mɨjú̱ˋ jo̱ lajmɨnábˉ caˈiáangˋ, co̱ˈ jaˋ ˈleáangˉ ˈmɨ́ɨˈ˜ néeˊ guóoˈ˜; 	 Er viel ook zaad op plaatsen waar veel stenen in de grond zaten. Daar lag maar een dun laagje aarde. Het zaad kwam daardoor wel vlug op,


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ do canaaiñˋ ˈñíimˊbre Jesús, jo̱guɨ quɨ̱ˈrˊ ni˜ dseaˋ do jo̱guɨ naaiñˋ jnóorˊ moniñˈ˜ jo̱ jmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¡Ne˜duuˈ su jáˈˉ quíiˈˉ ñíˈˆ i̱˜ i̱ cabáˋ moníˈˆ! Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ jmóoˋ íˆ e guáˈˉ féˈˋ do canaaiñˋ jnóorˊ moni˜ dseaˋ do cajo̱. 	 Sommigen begonnen Hem te bespuwen. Ze deden Hem een blinddoek voor en sloegen Hem in Zijn gezicht. "Vertel eens, profeet", spotten zij, "wie heeft U geslagen?" Hij werd ook geslagen door de knechten die Hem bewaakten.


—Güɨlíingˉtu̱ˈ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ féˈˋ do quíiˉnaˈ, jo̱ güɨsíiˈ˜tu̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ fɨˊ jo̱ jial laco̱ˈ nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 "Ga naar de tempel", zei hij, "en vertel de mensen over het nieuwe leven."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jñiáˉ jmɨɨ˜ lajo̱, caseángˈˋtu̱ rúngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ lɨ˜ sɨjnɨˊ røøˋ, jo̱ ie˜ jo̱ quíimˈ˜ Móˆ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ caguiaangˉguɨ do. Jo̱ lajeeˇ jo̱b caˈíˉtu̱ Jesús fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ e lɨ˜ neáaiñˈˊ do jo̱ casíngˈˋtu̱ ˈñiaˈrˊ guiáˈˆ jóoˋ, jo̱ lalab caféngˈˊtu̱reiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ: —¡Güɨlɨseemˋbaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ! 	 Acht dagen later waren de discipelen weer bij elkaar. Thomas was er nu ook bij. Zij hadden de deur op slot gedaan. Ineens was Jezus in hun midden. "Vrede", zei Hij.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús, jaangˋ i̱ dseaˋ laˈóˈˋ neáaiñˊ gøˈrˊ do cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ Jesús: —Juguiʉ́ˉ oˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ nitɨ́ngˉ nidǿˈˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ quiáˈrˉ. 	 Iemand bij Jezus aan tafel hoorde dit en zei: "Wat moet het heerlijk zijn in het Koninkrijk van God te komen!"


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ ɨˊ dsiiˉ e nija̱ˋbɨ́ɨ fɨˊ la fɨˊ Éfeso cartɨˊ e jmɨɨ˜ e siiˋ Pentecostés, 	 Ik blijf echter nog tot Pinksteren in Efeze, want hier liggen geweldige kansen om voor de Here te werken, al is de tegenstand ook niet gering.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊguɨ do có̱o̱ˈ˜ Jesús canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜: —¿I̱˜ i̱ dseañʉˈˋ la e íiñˉ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ? 	 De andere mannen aan de tafel zeiden tegen elkaar: "Wie is Hij wel dat Hij denkt zonden te kunnen vergeven?"


Co̱ˈ ie˜ jo̱ cajméeˋ dseaˋ e joˋ e guiing˜ dsíirˊ e jiéˈˋ, co̱ˈ lɨco̱ˈ guiing˜ dsíirˊ quiáˈˉ jí̱i̱ˈ˜ e niˈɨ̱́ˈˋ nidǿˈˉbre jo̱guɨ quiáˈˉ e nicúngˈˉ guóˋ jó̱o̱rˊ; jo̱ lajo̱b cajméerˋ cartɨˊ mɨ˜ caquiʉˈˊ Fidiéeˇ ta˜ quiáˈˉ Noé e niˈírˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ fɨˊ dsíiˊ e móoˊ e nɨcajmeˈrˊ do. Jo̱ lajeeˇ jo̱ catɨ́ˋ íˈˋ e tu̱u̱ˋ jmɨ́ɨˊ jo̱ caˈáˋ jmɨɨˋ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ jalémˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ cajúiñˉ ie˜ jo̱. Jo̱ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ Noé có̱o̱ˈ˜ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉbre caláaiñˉ ie˜ jo̱. 	 Die aten en dronken en trouwden. Alles ging z'n gewone gang tot op de dag dat Noach in de ark stapte en de grote overstroming de aarde teisterde. Iedereen kwam daarbij om het leven, behalve de mensen die in de ark waren.


Dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ la lɨ́ɨiñˊ sɨju̱ˇ Abraham, jo̱ nɨngóoˊ guijñiaˊ ji̱i̱ˋ e cajméeˋ Satanás e calɨdséeˈr˜ jo̱ caje̱rˊ tuiñˈˋ. Jo̱ laco̱ˈ güɨjéengˋ ˈnʉ́ˈˋ jóˈˋ quíiˉnaˈ e dsiˈí̱ˈˋreˈ jmɨɨˋ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ, lajo̱b catɨ́ɨngˉ e nilaangˉ jnea˜ i̱ dseamɨ́ˋ la fɨˊ jaguóˋ Satanás mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ cajo̱. 	 Mocht Ik deze gelovige vrouw dan niet verlossen uit de greep van satan, die haar achttien jaar gevangen heeft gehouden? Enkel en alleen omdat het sabbat is?"


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉ jnea˜ ˈnʉ́ˈˋ e tiúungˊnaˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na, jo̱ jaˋ quɨ́ngˈˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ có̱o̱ˈr˜. Co̱ˈ faco̱ˈ e júuˆ la quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ yaang˜ dseaˋ jmɨgüíˋ, cuǿømˋbɨ ningɨ́ngˉ. 	 Daarom raad ik u aan u niet met deze mannen te bemoeien. Laat hen met rust. Want als hun ideeën en aktiviteiten mensenwerk zijn, komt er vanzelf een einde aan.


Jo̱ eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ eáamˊ féngˈˊ dsíirˊ cajo̱. Jo̱ uíiˈ˜ e eáamˊ guiúiñˉ do, jo̱baˈ nɨsɨjeeiñˇ ˈnʉ́ˈˋ cartɨˊ niquɨ́ˈˉ jíingˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ quinirˇ. Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ, jaˋ iing˜naˈ jméeˈ˜naˈ cuente jial tíiˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Bent u dan niet blij dat God zoveel liefde toont en trouw en geduldig is? Begrijpt u niet dat Hij zo lang met Zijn straf wacht om u de kans te geven met de zonde te breken?


Jo̱ ˈnéˉ quie̱ˊbɨ nifɨˊ quíiˉnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ éeˈ˜ rúngˈˋnaˈ jo̱guɨ cuǿøˈ˜ bíˋ rúngˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ niguoˈˆ e nɨñíˆnaˈ. Jo̱guɨ cuǿøˈ˜baˈ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ e øˊnaˈ júuˆ e to̱o̱˜ fɨˊ ni˜ jiˋ salmos có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋguɨ júuˆ e øˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ júuˆ e cuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Laat uw hart vol zijn van Christus' woord. Zijn woorden zullen uw leven verrijken en u wijsheid geven. Leer ze aan elkaar, wijs elkaar ermee terecht en zing erover in psalmen, lofgezangen en geestelijke liederen. Zing zo met een dankbaar hart voor de Here.


Jo̱ co̱ˈ nɨñibˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham ie˜ jo̱ e quɨ́ɨbˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ nijmérˉ doñiˊ eeˋ jɨˋguɨ e nijmijí̱ˈrˊ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱baˈ lajo̱b cuǿøngˋ líˋ feˇeeˈ quiáˈˉ i̱ jó̱o̱rˊ Isáaˊ do e lafaˈ cají̱bˈˊtu̱iñˈ do, co̱ˈ jaˋ cajúiñˉ ie˜ jo̱, jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ li˜ e nidsijéeˊ cøøngˋguɨ. 	 En dat is in zekere zin ook gebeurd. Voor Abraham was Isaäk eigenlijk al dood, maar hij kreeg hem van God terug.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangámˈˉtu̱ Jesús fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ bíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ canaangˋ niˈˊ júuˆ quiáˈrˉ fɨˊ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e néeˊ fɨˊ laˈúngˉ lɨ˜ se̱ˈˊ fɨˊ jo̱. 	 Jezus ging terug naar Galilea, vol van de kracht van de Heilige Geest.


Jo̱ jaangˋguɨ cajíngˈˉ: “Síiˈ˜go̱ fíiˈˋ güɨjméeˋgo̱r féngˈˊ dsíirˊ e jaˋ nilíˋ nii˜i, co̱ˈ nabɨ nɨcalǿnˉn ˈñiáˋ jmɨ́ɨngˋ güɨtáˆ quiéˉe, jo̱ íˋbɨ ˈnéˉ nimoo˜o jial jɨ́ɨˋreˈ.” 	 De ander zei dat hij net vijf paar ossen had gekocht en die zou gaan keuren.


Jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ jaléˈˋ ooˋ quiáˈˉ jmiñiˇ jo̱guɨ jaléˈˋ jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ, jo̱ ˈnɨ́ɨˋbɨr cajo̱ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ jaléˈˋ méeˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ aceite jo̱guɨ fɨ˜ cuɨˈieeˋ, lɨ́ˈˆ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ jaléˈˋ fɨ˜. Jo̱ ˈnɨ́ɨmˋbɨr cajo̱ jaléngˈˋ jóˈˋ i̱ cá̱ˋ lee˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ joˈseˈˋ jo̱guɨ jaléngˈˋ cuea˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ carreta e jñʉˊreˈ, jo̱ cajméeˋbɨr cajo̱ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ la quie̱ˊguɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ táˈˉ jmóoˋ e jaˋ eeˋ ˈléeiñˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 van brons, ijzer en marmer, van kaneel en andere specerijen, van parfums, zalven en wierook, van wijn en olie, van fijn meel en graan, van lastdieren en schapen, van paarden en wagens, en zelfs van slaven, levende mensen.


Jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b casɨ́ɨnˉn dseaˋ quiéˉe e caguitéerˋ ˈnʉˋ, jo̱ eáamˊ guiʉ́ˉ la nɨcajmeeˈˉ e nicañíˉbaˈ. Jo̱guɨ lana lab nɨse̱e̱ˉnaaˈ lajɨɨˉnaaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ eáamˊ ii˜naaˈ nʉ́ˆnaaˈ jaléˈˋ júuˆ e caˈíingˈ˜ ˈnʉˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e catɨ́ɨˉnaaˈ e ninʉ́ˆnaaˈ. 	 Ik heb meteen een paar mannen naar u toe gestuurd. Fijn dat u gekomen bent. Wij zijn hier in de tegenwoordigheid van God en wachten met spanning op wat u namens Hem zult zeggen."


Jo̱baˈ cajǿøˉ jnea˜ ladsifɨˊ lana, jo̱ camánˉn jaangˋ cuea˜ i̱ yúungˆ, jo̱ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ fɨˊ mocóoˈ˜reˈ do cangɨ́ɨiñˋ e tɨɨiñˋ e niˈnórˉ ˈniiˋ quiáˈˉ dseaˋ e laco̱ˈ nilɨseengˋ dseaˋ mɨ́ɨˈ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ e nijmérˉ e nijngángˈˉ rúngˈˋ dseaˋ lajeeˇ laˈóˈˋ rúiñˈˋ; jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cangɨ́ɨiñˋ co̱o̱ˋ ñisʉ̱ˈˋ e niguóˈˉ quiáˈˉ jee˜ ˈniiˋ. 	 Deze keer kwam er een rood paard. Er zat iemand op die een groot zwaard kreeg. Hij moest de vrede van de aarde wegnemen, zodat de mensen elkaar zouden afslachten.


Jo̱guɨ lanaguɨ lɨ́ɨˊ lafaˈ e nɨˈníˈˋ máamˊbaa ˈnʉ́ˈˋ dsʉˈ uíiˈ˜ e fǿnˈˋn ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ jáˈˉ la. 	 Ben ik, omdat ik u de waarheid heb gezegd, opeens uw vijand geworden?


Dsʉˈ jaˋ caje̱rˊ fɨˊ Nazaret, co̱ˈ dob cangogüeárˋ fɨˊ Capernaum fɨˊ ˈnɨˈˋ guiéeˊ Galilea, fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ lɨ˜ neáangˊ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ sɨju̱ˇ Zabulón có̱o̱ˈ˜guɨ Neftalí. 	 Niet lang daarna verhuisde Hij naar Kapernaüm, een stadje aan het meer van Galilea, in het gebied van Zebulon en Naftali.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ e jo̱ —jíngˈˉ Juan— camángˉtú̱u̱ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do e singˈˊneˈ sɨˈøˈˋreˈ fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ Sión. Jo̱ dob teáangˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do ciento cuarenta y cuatro mil dseaˋ quiáˈrˉ i̱ tó̱o̱ˋ e li˜ quiáˈrˉ fɨˊ guiaquíiˊ jial siiˋ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do jo̱guɨ jial siiˋ Tiquiáaˆreˈ cajo̱. 	 Ik zag het Lam op de berg Sion staan. Er waren 144.000 mensen bij Hem. Zij hadden Zijn naam en de naam van Zijn Vader op hun voorhoofd.


Jo̱ lajo̱b cajo̱ lamɨ˜ se̱e̱ˉ jneaa˜aaˈ lajɨɨˉnaaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ e jmooˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e jaˋ dseengˋ e ii˜naaˈ yee˜baaˈ, co̱ˈ jmooˉnaaˈ doñiˊ eeˋ jáˉ dsiˋnaaˈ jo̱guɨ ɨˊ dsiˋnaaˈ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b jmooˉnaaˈ, jo̱baˈ catɨ́ɨˉbaaˈ e niˈíingˈ˜naaˈ iihuɨ́ɨˊ eáangˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e jmooˉnaaˈ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ iihuɨ́ɨˊ e íngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jmóoˋ jialco̱ˈ nirǿiñˋ dseeˉ. 	 Zo was het ook met ons. Wij hebben allemaal aan onze slechte begeerten toegegeven. Wij hebben allemaal gedaan wat ons egoïsme ons ingaf. Door naar onze eigen natuur te leven, hadden wij Gods oordeel over ons gehaald.


cartɨˊ nijmee˜ jnea˜ e nilɨnʉ́ʉˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ júuˆ quíiˈˉ, jaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉˋ.” 	 dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (C)


Jo̱ nañiˊ faˈ e nɨcaˈíingˈ˜naˈ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles quiáˈrˉ, jo̱ dsʉˈ jaˋ cajmeeˉnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ e jo̱. 	 door u, die Gods wet uit de hand van de engel hebt ontvangen, maar u er niet aan gehouden hebt."


Jo̱ song jaˋ seengˋ dseaˋ i̱ nijméˉ júuˆ e˜ guǿngˈˋ e jmíiˊ do, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˉnaˈ e jaˋ nifoˈˆbaˈ e jmíiˊ e jaˋ ñíˆnaˈ jéengˊguɨ do fɨˊ lɨ˜ seángˈˊ rúngˈˋnaˈ, jo̱ lɨ́ˈˆ féengˈ˜naˈ Fidiéeˇ la tɨɨngˋnaˈ yaang˜naˈ e jaˋ núuˋ dseaˋ jiéngˈˋ. 	 Als die er niet is, mag u in de gemeente niet hardop in een vreemde taal spreken. Doe het dan maar stil voor uzelf en voor God.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, dsifɨbˊ cangórˉ fɨˊ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ jo̱, jo̱ fɨˊ siguiˊ jo̱b cadséiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ güɨtáˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ joˈseˈˋ jo̱guɨ jaléngˈˋ mee˜. Jo̱guɨ cangáiñˉ cajo̱ jaléngˈˋ i̱ neáangˊ ta˜ jmɨsɨ́ɨngˉ cuuˉ e ˈnéˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dsitáangˈ˜ fɨˊ e guáˈˉ féˈˋ do. 	 Op het tempelplein zag Hij handelaars die runderen, schapen en duiven verkochten en geldwisselaars die achter hun tafeltjes zaten.


Jo̱ ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱ cagüɨˈɨ́ɨbˊ Jesús fɨˊ jo̱, jo̱ cangórˉ cangogüeárˋ fɨˊ ˈnɨˈˋ guiéeˊ Galilea. 	 Later die dag verliet Jezus het huis en ging bij het meer zitten.


Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ dsi˜ loguáˆnaˈ, nʉ́ʉˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e jíngˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ lajɨˋ guiéˉ ˈléˈˋ dseaˋ quiéˉe: Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ nilɨtúngˉ dsíiˊ e nʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ nicuǿøˆbaare co̱o̱ˋ e lafaˈ iñíˈˆ e catɨ́ɨiñˉ e sɨˈmaˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ; jo̱guɨ nicuǿøˆbaare cajo̱ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e teeˋ, jo̱ e fɨˊ ni˜ e cu̱u̱˜ do nijé̱ˉ co̱o̱ˋ júuˆ e ˈmɨ́ɨˉ laco̱ˈ siiˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jiéngˈˋ jaˋ nilɨñiˊ e júuˆ jo̱, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ niˈíngˈˋ do, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ nilɨñiˊ e júuˆ jo̱.” 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal Ik te eten geven van het verborgen manna, van het voedsel uit de hemel. En Ik zal hem een witte steen geven met daarop zijn nieuwe naam, die niemand kent, behalve hijzelf als hij hem ontvangt.


Jo̱ caté̱e̱iñˈˋ do co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lɨ˜ e iiñ˜ nisɨ́iñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. Jo̱ e jmɨɨ˜ jo̱, dseaˋ seengˋ fɨˊ Tiro có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Sidón caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ i̱ dseata˜ Herodes do. Jo̱ ie˜ jo̱ i̱ dseata˜ Herodes do caquɨ́ˈrˉ sɨ̱ˈrˆ lali˜ e jloˈˆguɨ e seaˋ quiáˈrˉ, jo̱ caguárˋ ni˜ ˈmasii˜ quiáˈrˉ lɨ˜ guárˋ mɨ˜ quidsirˊ íˈˋ, jo̱ canaaiñˋ bírˋ güɨ́ˉ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ fɨɨˋ do. 	 Op een daarvoor vastgestelde dag trok Herodes zijn koninklijke mantel aan, ging op zijn troon zitten en sprak hen toe. Zij juichten hem toe:


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, Jesús caˈerˊ e júuˆ la jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, nɨcanʉ́ʉˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e caˈíngˈˋ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ, jo̱ e lab e jo̱: “Jaˋ jngánˈˋ dseaˋ rúnˈˋ, dsʉco̱ˈ i̱i̱ˋ i̱ jmóoˋ lajo̱, jo̱baˈ fɨˊ quiniˇ dseatab˜ catɨ́ɨngˉ dsérˉ e nitɨdsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ.” 	 Vroeger zei men: 'Wie iemand vermoordt, moet sterven.' Maar Ik ga verder. Ik zeg: Als u kwaad bent op uw broeder, wordt u veroordeeld. Als u hem uitscheldt, moet u voor God terechtstaan.


Jo̱ jie˜ mɨ˜ ɨˊ óoˊnaˈ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e júuˆ la lɨ́ˈˆ la ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ, dsʉco̱ˈ lajo̱b féˈˋ cajo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜, 	 Dit zijn maar enkele voorbeelden uit het dagelijks leven. Maar de wet van Mozes zegt hetzelfde. Daarin staat dat men een os die graan dorst, geen muilband mag omdoen; het dier moet zo nu en dan een hap stro kunnen nemen. Zou God dan alleen ossen op het oog hebben of ook ons?


Jo̱guɨ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e faˈ camɨ́ˈˆ mɨcuɨˈieeˋ e jaˋ mɨˊ catóˈˋ fɨˊ ni˜ uǿˆ jo̱ o̱ˈguɨ níiˈ˜ cajo̱, jo̱baˈ lamɨ˜ lɨ́ɨbˊ lɨ́ɨˊ e camɨ́bˈˆ e mɨjú̱ˋ do; jo̱ dsʉˈ song camɨ́ˈˆguɨ e mɨcuɨˈieeˋ do catóbˈˋ fɨˊ ni˜ uǿˆ jo̱guɨ caníibˈ˜, jo̱baˈ jmiguiʉbˊ niˈuíingˈˉ do mɨ˜ niróˋ. 	 "Wat Ik jullie zeg, is de waarheid: Een tarwekorrel moet in de aarde vallen en sterven; anders blijft het een tarwekorrel zonder meer.


Jo̱guɨ ¿lɨ˜ caneeng˜naaˈ ˈnʉˋ e lɨnˈˊ lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ caluuˇ, jo̱ cacuǿøˈ˜baaˈ ˈnʉˋ cajo̱ lɨ˜ cajmiˈíinˈˉ? Jo̱guɨ ¿lɨ˜ caneeng˜naaˈ ˈnʉˋ e calɨˈnéˈˉ sɨ̱́ˈˋ, jo̱ cacuǿøˈ˜baaˈ ˈnʉˋ e jo̱ cajo̱; jo̱guɨ e dséeˈ˜ o̱si e iuunˉ fɨˊ ˈnʉñíˆ é, jo̱ cangoˈeeˇbaˈ ˈnʉˋ cajo̱?” 	 Of dat U een vreemdeling was en hebben wij U geholpen? Of dat U niets had om aan te trekken en hebben wij U kleren gegeven?


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ e jmóoˋ lajaléˈˋ e na, jo̱guɨ e Jmɨguíˋ jo̱b cajo̱ e cuøˈˊ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ ɨˊ dsíiˊ e guiʉ́ˉguɨ. 	 Maar het is een en dezelfde Geest, Die dit allemaal bewerkt. Hij geeft ieder wat Hij nodig vindt. Hij deelt Zijn gaven uit zoals Hij wil.


Jo̱ ie˜ jo̱, lajeeˇ ngɨˊ Jesús fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, jo̱ caguiéngˈˉtu̱r fɨˊ Nazaret fɨˊ lɨ˜ cacuáiñˉ. Jo̱ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, dséerˊ fɨˊ Sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e tɨ́ɨiñˋ ˈñiaˈrˊ. Jo̱ lajeeˇ táaiñˋ fɨˊ e sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do, jo̱ casíngˈˋ ˈñiaˈrˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ, 	 Hij kwam ook in Nazareth, het dorp waar Hij Zijn jeugd had doorgebracht. Op de zaterdag (of sabbat, de plechtige rustdag van de Joden) ging Hij naar de synagoge; dat was zo Zijn gewoonte. Tijdens de dienst stond Hij op om voor te lezen.


Jo̱ jaˋ huǿøˉ ngóˉ jo̱ cajúmˉ i̱ dseamɨ́ˋ do cajo̱. 	 Tenslotte stierf zij ook. Hoe is het nu als de doden weer levend worden? Wie zal dan haar man zijn? Want zij is toch met alle zeven broers getrouwd geweest."


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús lala: —Dsʉˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ ningɨ́ˋ e nijí̱ˈˊtú̱u̱ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱ jéemˊbaa ninii˜i fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea jo̱ fɨˊ jo̱b nijí̱ˈˊtu̱ rúˈˋnaaˈ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Maar nadat Ik weer levend ben geworden, zal Ik naar Galilea gaan en jullie daar ontmoeten."


Co̱ˈ song cangongɨ́ɨngˋnaˈ e huɨ́ɨngˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨcajméeˆnaˈ e gaˋ, jo̱baˈ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ quíiˉnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e nijméeˆnaˈ féngˈˊ áaˊnaˈ quiáˈˉ e huɨ́ɨngˊ do jóng. Jo̱ song ˈnʉ́ˈˋ cangɨ́ɨngˋnaˈ e huɨ́ɨngˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨcajméeˆnaˈ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ e jmooˋbaˈ téˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ do, jo̱baˈ e jo̱ eáangˊguɨ quíingˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Als u geduldig de straf voor uw misdaden ondergaat, is dat natuurlijk geen verdienste. Maar als u goed doet en dan geduldig het onrecht verdraagt dat u wordt aangedaan, zult u daardoor de genade van God ervaren.


Jo̱ nɨne˜baaˈ røøˋ e Fidiéeˇbingˈ cacuøˊ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ lɨ́ɨnˊn jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíbˋ, jo̱guɨ jaangˋ i̱ jmiti˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ dseeˉ quiáˈˉ. 	 Wij weten dat de wet van God een geestelijke zaak is. Daarom kan ik er niet bij. Ik ben een mens van vlees en bloed, die onderworpen is aan de zonde.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, lamɨ˜ jéengˊguɨ, dseángˈˉ jaˋ lɨ́ɨmˊbaˈ dseaˋ fɨɨˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉˈ lanaguɨ dseaˋ fɨɨˋ quiáˈˉ dseaˋ dob nɨlɨ́ɨngˊnaˈ; jo̱guɨ lamɨ˜ jéengˊguɨ jaˋ mɨˊ catɨ́ɨngˉnaˈ e fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ lanaguɨ nɨcatɨ́ɨmˉbaˈ lajo̱. 	 Vroeger hoorde u bij een volk dat niet bij Hem hoorde; nu bent u zelf het volk van God! Vroeger wist u niet hoe goed en vriendelijk God is; nu hebt u Zijn goedheid zelf ervaren.


Jo̱baˈ lalab cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —¿E˜ teáangˉ ˈnʉ́ˈˋ jmooˋnaˈ cueeˋ júuˆ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do? 	 "Wat is er aan de hand?" vroeg Jezus.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Jairo dsíngˈˉ quɨˈrˊ jo̱guɨ dsíngˈˉ jiuung˜ dsíirˊ dsʉˈ e nɨcajúngˉ i̱ jiuung˜ sɨmɨ́ˆ do. Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Jaˋ quɨˈˋnaˈ, co̱ˈ jaˋ sɨjúungˆ i̱ jiuung˜ na co̱ˈ lɨco̱ˈ güɨɨmˋbre. 	 Er waren allemaal mensen aan het huilen en jammeren om de dood van het kind. "Maak toch niet zoveel lawaai!" zei Jezus. "Houd op met huilen. Zij is niet dood; ze slaapt alleen maar."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquiʉˈˊ Séˆ ta˜ e nidséˉ tiquiáˈrˆ Jacóoˆ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ dseaˋ do fɨˊ Egipto. Jo̱ lɨ́ˈˆ lajeeˇ lajɨɨiñˋ laˈóˈˋ cangolíiñˆ fɨˊ jo̱ tíiˊbre setenta y cinco. 	 Daarna liet Jozef zijn oude vader Jakob en zijn hele familie overkomen, bij elkaar 75 mensen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la jaˋ mɨˊ cangámˈˋbɨr e júuˆ jo̱, co̱faˈ mɨ˜ cangáiñˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱baˈ jaˋ cateáaiñˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ i̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 De leiders van deze wereld hebben geen van allen ervan geweten, want anders zouden zij de Heer van de heerlijkheid niet aan het kruis hebben geslagen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ˈnɨ́ɨngˋ jnea˜ i̱ teáangˉ la jaˋ niguiéˈrˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ quiéˉe e jmóorˋ, co̱ˈ jaˋ e røønˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ laco̱ˈguɨ la féˈrˋ. 	 De dingen waarvan zij mij beschuldigen, kunnen zij niet bewijzen.


Jo̱ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e dseaˋ í̱i̱bˊ lɨ́ɨˊnaaˈ; jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ áaˊnaˈ e uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ tɨɨngˋnaˈ. Jo̱guɨ jneaˈˆ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜, jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ áaˊnaˈ e eáamˊ quɨ́ɨˈ˜naˈ jmɨɨ˜. Jo̱guɨ eáamˊ gǿøngˋ jǿøngˉ dseaˋ jneaˈˆ, jo̱ dsʉˈ eáamˊ jmɨˈgóˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Wij zijn dwaas terwille van Christus, maar u bent verstandige gelovigen; wij zijn zwak, maar u bent sterk; u staat hoog in aanzien, maar wij worden veracht.


o̱si mɨ˜ jmiféngˈˊ dseaˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱guɨ mɨ˜ jmóorˋ ta˜ dseaˋ láangˋ, o̱si mɨ˜ ˈníˈˋ níiˉ dseaˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, o̱si mɨ˜ jmóorˋ ta˜ jɨ́ɨngˋ, o̱si mɨ˜ suuiñˋ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ jaangˋguɨ dseaˋ, o̱si mɨ˜ jmɨnábˉ lɨguíiñˉ, o̱si mɨ˜ iiñ˜ e íˋbre sɨlɨ́ɨˈrˇ jaléˈˋ e seaˋ, o̱si mɨ˜ ˈnaamˋbre quiáˈˉ rúiñˈˋ co̱ˈ jaˋ røøˋ sɨ́ɨiñˋ, o̱si mɨ˜ jí̱i̱ˈ˜ laˈóˈˋ íˋbre tɨˊ dsíirˊ sɨ́ɨiñˋ, 	 afgoderij en spiritisme; haat, ruzie, nijd, drift, rivaliteit, onenigheid, sektarisme,


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ dsilíiñˉ e dsinʉ́ʉrˉ júuˆ e guiaˊ i̱ Juan do; dsilíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Jerusalén jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ fɨɨˋ jiéˈˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea e laco̱ˈ jmóoiñˈˋ do júuˆ lají̱i̱ˈ˜ dseeˉ e nɨcaˈéerˋ. Jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, i̱ Juan do seáangˋneiñˈ jmɨɨˋ fɨˊ dsíiˊ guaˋ Jordán. 	 Uit Jeruzalem en de provincie Judea kwamen vele mensen naar Johannes toe. Zij beleden hun zonden en lieten zich door hem dopen in de rivier de Jordaan.


Dsʉco̱ˈ lɨˈɨˈˋ lɨ́ɨmˉbaaˈ e lɨco̱ˈ féˈˆbɨ́ɨˈ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmóoˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ fɨˊ lɨ˜ ɨɨngˋ. 	 De dingen die de goddelozen stiekem doen, zijn zo schandelijk dat wij daaraan zelfs geen woorden vuil moeten maken.


Jo̱ masɨ́ɨngˆnaaˈ co̱o̱ˋ jiˋ quiáˈrˉ lɨ˜ niféengˈ˜naaˈr e joˋ cuǿøngˋ e jmeáiñˈˋ ta˜ jaléˈˋ e cacuøˈˊ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ i̱ jmiféiñˈˊ do, co̱ˈ na ˈlɨbˈˆ jaléˈˋ e jo̱, jo̱guɨ e niquiúmˈˉbre e éerˋ dseeˉ e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ, jo̱guɨ e joˋ nidǿˈˉguɨr jmɨˈøøngˉ jóˈˋ o̱ˈguɨ ngu˜ jóˈˋ ˈlɨɨ˜ i̱ sɨyáangˈˇ jmɨˈøøngˉ. 	 Het enige wat wij hun zullen schrijven, is dat zij niets mogen eten van wat aan afgoden geofferd is; dat zij geen hoererij mogen plegen; dat zij geen vlees mogen eten van dieren die door verstikking zijn gedood en dat zij geen bloed mogen eten of drinken.


Jo̱ i̱ dseata˜ Israel do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ do ie˜ jo̱, mɨ˜ cajǿøiñˉ Tée˜, jo̱ cangángˉneiñˈ do e lɨ́ɨˊ niñˈ˜ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ ni˜ jaangˋ ángel i̱ casíingˋ Fidiéeˇ. 	 Terwijl de mannen van de Hoge Raad hem onderzoekend aankeken, zagen zij dat Stefanus' gezicht straalde als dat van een engel.


Jo̱ i̱ Melquisedec na calɨ́iñˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e calɨsíˋ Salem ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ eáangˊ, jo̱guɨ calɨ́iñˉ cajo̱ jmidseaˋ laniingˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. Jo̱ ie˜ jo̱ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˉiiˈ Abraham do nɨˈiuuiñˉ fɨˊ e jaiñˈˊ fɨˊ lɨ˜ cangórˉ fɨˊ jee˜ ˈniiˋ fɨˊ lɨ˜ calɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ seengˋ fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ jiéˈˋ; jo̱ lajeeˇ jo̱b cangóˉ Melquisedec e cangojmijíngˈˊneiñˈ jo̱ cajmigüeamˈˆbre cajo̱; 	 Deze Melchizédek was koning van Salem en priester van de Allerhoogste God. Toen Abraham, na de overwinning op vele koningen, naar huis terugkeerde, ontmoette hij Melchizédek en werd door hem gezegend.


Jo̱ catɨ́bˋ e íˈˋ jo̱, jo̱ dseángˈˉ lanab lɨy, e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dseángˈˉ lajangˈˉ júuˆ i̱ jmiféngˈˊ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ ˈnéˉ nijmérˉ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ dseaˋ do, dsʉco̱ˈ dseángˈˉ lajo̱b iing˜ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ e nijméˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmiféngˈˊ írˋ. 	 Het gaat er niet om w r wij de Vader aanbidden, maar hce wij Hem aanbidden. Echte aanbidding is geestelijk en zuiver. De Vader zoekt mensen die Hem zo aanbidden.


Jo̱ lajeeˇ e se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dseaˋ guóobˈ˜ lɨ́ɨˊnaaˈ. Jo̱ dsʉˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ nilíˋ ngúuˊ táangˋnaaˈ mɨ˜ nɨse̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ. 	 Het natuurlijke lichaam komt eerst en daarna pas het geestelijke.


Jo̱ mɨ˜ féˈˋ Fidiéeˇ e nijmérˉ e jo̱ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱baˈ nɨñiˊ dseaˋ e niˈíimˉ dseaˋ do jaléˈˋ e cajméerˋ mɨ˜ caguiaˊ uiiñ˜ jmɨgüíˋ, jo̱ niséˉguɨr fɨˊ jmɨgüíˋ la lají̱i̱ˈ˜ e jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e niˈíingˉ. 	 Daarmee bedoelt Hij dat alles wat niet vaststaat, zal verdwijnen; alles wat gemaakt is. Maar alles wat niet aan het wankelen gebracht kan worden, zal blijven.


Jo̱ jaléngˈˋ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel lɨ́ɨiñˊ sɨju̱ˇ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Leví, jo̱ ímˈˋbre quiáˈˉ dseaˋ góorˋ co̱o̱ˋ lajeeˇ guíˉ íingˈ˜ quiáˈˉ lajaléˈˋ; jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijúuiñˉ, jo̱baˈ júumˉbre jóng lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱ dsʉˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e lafaˈ seemˋbɨ i̱ Melquisedec do latɨˊ lana. 	 Hoewel de priesters van Israël eens zouden sterven, kregen zij toch een tiende van wat de mensen oogstten of verdienden; maar wij lezen dat Melchizédek altijd blijft leven.


Jo̱baˈ cajíngˈˉtu̱ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Jo̱ dsʉˈ lana fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ seaˋ nosʉ́ʉˊ quiáˈˉ có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ téeˈ˜ cuuˉ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ quie̱ˋnaˈ jaléˈˋ e jo̱; jo̱guɨ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ seaˋ ñisʉ̱ˈˋ quiáˈˉ, jo̱baˈ ˈnɨɨ˜naˈ co̱o̱ˋ ˈmɨˈguiéeˉ quíiˉnaˈ jo̱ leáaˊnaˈ co̱o̱ˋ e ñíˆ jo̱. 	 "Maar", ging Hij verder, "neem nu een beurs mee als je er één hebt en een tas. Als je geen zwaard hebt, verkoop dan je mantel. Dan kun je een zwaard kopen.


Dsʉˈ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ do jmineamˈˆbreiñˈ do jo̱ féˈrˋ: —¡Méebˊ nɨcaˈɨ́iñˈˉ na! ¡E nɨˈíimˊbiñˈ na! Jo̱baˈ féˈrˋ lajo̱. 	 "Och, die mensen hebben teveel zoete wijn gedronken", lachten sommigen schamper.


Dsʉˈ ˈnʉˋ, Timoteo, guiʉ́bˉ nɨñíˈˆ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e éeˉe dseaˋ, jo̱guɨ jial seenˉ røøˋ laco̱ˈ seengˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ nɨñíˆbɨˈ cajo̱ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsiiˉ e nijmee˜e, jo̱guɨ jial jáˈˉ lɨ́ɨnˋn e nɨsínˈˉn teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e carˋ ngocángˋ dsiiˉ, jo̱guɨ jial féngˈˊ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱guɨ jial e ˈneáanˋn jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋn, jo̱guɨ jial nɨcateáˈˉa có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e nɨcaˈíinˈ˜n. Jo̱guɨ nɨñíˆbɨˈ cajo̱ e cateáˈˉbaa có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e nɨcajmeángˈˋ dseaˋ jnea˜ fɨˊ Antioquía có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Iconio jo̱guɨ fɨˊ Listra; dsʉˈ cateáˈˉbaa, co̱ˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ caleáangˋ jnea˜ jee˜ jaléˈˋ e jo̱. 	 Jij echter hebt precies mijn lessen opgevolgd, mijn levenswandel, het doel dat mij voor ogen stond, mijn geloof, mijn geduld, mijn liefde voor de mensen en mijn doorzettingsvermogen.


Jo̱ nɨcuíiˋbaaˈ jial lɨ́ɨˊ e jmiˈneáangˋ dseaˋ rúiñˈˋ do, co̱ˈ lajo̱b cajméeˋ Dseaˋ Jmáangˉ e ˈneáaiñˋ jneaa˜baaˈ mɨ˜ cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ uíiˈ˜ dseeˉ quíˉiiˈ. Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ jmóˆ jneaa˜aaˈ cajo̱ e nijáangˈ˜ yee˜naaˈ e nijmɨcó̱o̱ˈˇ rúˈˋnaaˈ, jo̱ lajo̱baˈ cuøˊ li˜ e jmiˈneáamˋ rúˈˋnaaˈ. 	 Door het voorbeeld van Christus, Die voor ons gestorven is, weten wij wat echte liefde is. Daarom moeten ook wij ons leven opofferen voor onze broeders.


Jo̱ dsʉˈ lajaangˋ lajaangˋ jneaa˜aaˈ jmiguiʉbˊ guotɨɨˉnaaˈ seaˋ, lɨfaˈ jaamˋ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ. 	 Een lichaam bestaat niet uit één enkel deel, maar uit vele delen.


Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ jo̱guɨ niingˉguɨ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e jial guiʉ́ˉ jmáangˈ˜ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ óoˊnaˈ, jo̱guɨ e jaˋ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e nabaˈ e eáangˊguɨ quíingˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Het gaat om uw innerlijke instelling. Een sieraad dat voor God grote en blijvende waarde heeft, is een vriendelijk en evenwichtig karakter.


Jo̱ jo̱b calɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajíngˈˉ Jesús lamɨ˜ jéengˊguɨ quiáˈˉ jial lɨ́ɨˊ ˈmóˉ e nitɨ́iñˉ. 	 Dit klopte met wat Jezus had gezegd over de manier waarop Hij zou sterven.


Jo̱ dsʉˈ e jáˈˉ e jaˋ seengˋ jnea˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na lajeeˇ lana, jo̱ dsʉˈ lafaˈ seemˉbaa có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na, jo̱baˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ nɨcaˈɨ́ˉbaa íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ e ˈlɨˈˆ lajo̱. 	 Want al ben ik lichamelijk afwezig, in gedachten ben ik bij u. Ik heb mijn oordeel over die man al klaar, alsof ik zelf aanwezig was. Als u in de naam van onze Here Jezus bijeen bent en ik er in gedachten bij ben, moeten we die man door de kracht van de Here Jezus


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do lajo̱ cafǿmˈˊbre, co̱ˈ jaˋ ñirˊ jialɨˈˊ cajíngˈˉ dseaˋ do lado, jo̱ canaaiñˋ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ lajeeˇ yaaiñ˜ jo̱ féˈrˋ: —¿I̱˜ i̱ dseañʉˈˋ la e la quie̱ˊguɨ tɨˊ guíˋ có̱o̱ˈ˜ jmɨɨˋ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ? 	 Vol ontzag zeiden zij tegen elkaar: "Wie is Hij eigenlijk? Zelfs de wind en de golven doen wat Hij zegt."


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jaquiéengˊ e niˈíˋ nʉ́ʉˆ e jmɨɨ˜ do, i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do catɨsɨ́ɨmˈˇbre fɨˊ lɨ˜ néeˊ e guiéeˊ do. 	 Bij het vallen van de avond daalden Zijn discipelen de berg af en kwamen bij het meer.


Jo̱ e iáangˋ óoˊbaˈ ˈnéˉ seengˋnaˈ laˈeáangˊ e dseángˈˉ nɨtab˜ óoˊnaˈ e nilɨseemˋbaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. Jo̱guɨ ˈnéˉ e jméeˆnaˈ féngˈˊ óoˊbaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ fɨˈíˆ dsíiˊ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ, jo̱guɨ cajo̱ jaˋ ˈnéˉ tʉ́ˆnaˈ e fǿngˈˋnaˈ Fidiéeˇ. 	 Wees blij, want God gaat iets geweldigs voor u doen. Geef niet op als u het erg moeilijk krijgt en houd nooit op met bidden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, co̱ˈ nɨjaquiéemˊbɨ e jmɨɨ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel e siiˋ Pascua, jo̱baˈ Jesús cagüɨˈɨ́ɨrˊ fɨˊ Capernaum jo̱ cangórˉ fɨˊ Jerusalén. 	 Weldra zou het Joodse Paasfeest beginnen. Daarom vertrok Jezus naar Jeruzalem.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jneab˜ dseaˋ i̱ cuøˊ e jí̱ˈˋ dseaˋ, jo̱guɨ e nijí̱ˈˊtu̱r mɨ˜ ningɨ́ˋ e nijúuiñˉ. Jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe, jo̱ nañiˊ faˈ júungˉ jí̱i̱ˈ˜ ngúuˊ táaiñˋ, dsʉˈ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ niˈnáiñˋ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ; 	 "Ik geef de doden het leven terug", zei Jezus tegen haar. "Ik ben Zelf het leven. Wie in Mij gelooft, zal leven, zelfs als hij gestorven is.


Jo̱ qui˜naˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do laco̱ˈguɨ írˋ nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱ cuǿøˈ˜naˈr tú̱ˉ ˈléˈˋguɨ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcajméerˋ; jo̱ cáangˈ˜naˈ fɨˊ dsíiˊ cuéeˈ˜ huɨ̱́ɨ̱ˊ tú̱ˉ ya̱ˈˊguɨ iihuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨˊ lafaˈ méeˊ guíˈˆ, jo̱ cuǿøˈ˜naˈr e jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcacuøˈrˊ dseaˋ jiéngˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Zet haar dubbel en dwars betaald wat zij u heeft aangedaan. Giet een brouwsel in haar beker dat tweemaal zo sterk is als wat zij voor u heeft gebrouwen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ dseángˈˉ co̱o̱ˋ guiˈnábˈˆ núurˋ e ngocángˋ dsíirˊ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e guiaˊ i̱ Simón do, jo̱ lalab féˈrˋ cuaiñ˜ quiáiñˈˉ do: —I̱ nab dseañʉˈˋ i̱ siiˋ i̱ ˈgøngˈˊ eáangˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Omdat hij de mensen een hele tijd met allerlei toverkunsten had verbaasd,


Jo̱guɨ féengˈ˜ rúngˈˋnaˈ e se̱ˈˊ guooˋ rúngˈˋnaˈ laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ mɨ˜ jiéˈˋ jíngˈˊ rúngˈˋnaˈ. 	 Groet elkaar zoals het christenen past, warm en hartelijk. Alle gelovigen hier groeten u.


Jo̱ jo̱b mɨ˜ caji̱ˈˊ Jesús nir˜ jo̱ cajǿøiñˉ Tʉ́ˆ Simón tɨˊ lɨ˜ siñˈˊ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cadsengˈˉ dsíiˊ i̱ Tʉ́ˆ Simón do e cajíngˈˉ Jesús lamɨ˜ neáaiñˊ gøˈrˊ do: “Dsaˈóˋ góoˊ na, nʉ́ˈˉguɨ e niquíˈˉ tuidséeˆ, ˈnʉˋ nifoˈˆ ˈnɨˊ néeˈ˜ e jaˋ cuíinˈˋ jnea˜.” 	 Jezus keerde Zich om en keek Petrus aan. Petrus herinnerde zich wat Hij had gezegd: "Voordat de haan kraait, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent."


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e jo̱, jo̱ lalab casɨ́ˈˉ Zacarías i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do: Jo̱guɨ ˈnʉˋ, yʉ̱ʉ̱ˋ quíˉiiˈ, nilɨsiiˈˋ dseaˋ i̱ caguíngˈˋ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ i̱ niféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ; co̱ˈ ˈnʉbˋ dseaˋ niguiéenˈ˜ dseaˋ guiʉ́ˉ, co̱ˈ lana nɨjaquiéengˊ e tɨˊ lɨ˜ nijáaˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 En jij, kind, jij zult een profeet van de Allerhoogste God worden genoemd. Jij zult voor de Redder uitgaan om Zijn volk voor te bereiden op Zijn komst.


Dsʉco̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: “Jaˋ jnɨ́ˈˆ moˈooˉ jóˈˋ núuˆ quíiˈˉ lajeeˇ e øˈˊreˈ cuɨˈieeˋ.” Jo̱guɨ féˈˋguɨ cajo̱: “Jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ dseángˈˉ ˈnéˉ quíbˋ e ˈléeiñˈ˜ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ.” 	 Want er staat in de Boeken: "U mag een os tijdens het dorsen geen muilband aanleggen: laat hem tijdens het werk eten zoveel hij wil." (A) En ergens anders staat: "Een arbeider is zijn loon waard." (B)


Jo̱ laco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ nɨcatʉ́ʉˊbaˈ lana e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e gaˋ do, jo̱baˈ eáamˊ dsigáˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋbɨ e ˈlɨˈˆ do có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ gabˋ nɨféˈrˋ uii˜ quíiˉnaˈ cajo̱. 	 Uw vroegere vrienden zullen het natuurlijk raar vinden als u niet meer meedoet met hun uitspattingen. Zij zullen u uitmaken voor alles wat lelijk is.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ rɨquɨˈˊ jmooˋnaˈ, co̱ˈ lajeeˇ laˈóˈˋ yaang˜naˈ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jmooˋnaˈ gaˋ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ jo̱guɨ jɨˋguɨ jmooˋnaˈ ɨ̱ɨ̱ˋ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ cajo̱. 	 Maar nee, u doet zèlf uw broeders onrecht aan. Uw eigen broeders!


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do ngolíiñˉ tɨˈleáaiñˊ laco̱ˈ ngangˈˊ i̱ Paaˉ do e jéeˊ i̱ ˈléeˉ do, jo̱ taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜ jo̱ féˈrˋ: —¡Jngangˈˊnaˈ i̱ dseañʉˈˋ ná! 	 "Weg met hem!" schreeuwde de mensenmassa.


Jo̱baˈ canaaiñˋ sɨ́ˈˋ rúiñˈˋ lala: —Jo̱ ¿su o̱ˈ i̱ Jesús labɨ i̱ lɨ́ɨngˊ i̱ jó̱o̱ˊ Séˆ do? Co̱ˈ jneaa˜aaˈ cuíimˋbaaˈ i̱˜ niquiáˈrˆ jo̱guɨ i̱˜ tiquiáˈrˆ, jo̱ jaˋ ne˜naaˈ jialɨˈˊ féˈrˋ e jáarˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Zij zeiden tegen elkaar. "Die man is niemand anders dan Jezus, de zoon van Jozef. Wij kennen Zijn vader en moeder! Hoe durft Hij dan te zeggen dat Hij uit de hemel is gekomen?"


Jo̱ Fidiéeˇ nijmérˉ jaléˈˋ e jo̱, co̱ˈ dsíngˈˉ ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ, jo̱guɨ eáamˊ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ jneaa˜aaˈ cajo̱. Jo̱baˈ nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e lafaˈ nijneáˋ co̱o̱ˋ jɨˋ e jloˈˆ niingˉ ˈgøngˈˊ fɨˊ lɨ˜ se̱e̱ˉnaaˈ lana, 	 Want het hart van onze God loopt over van liefde en goedheid. Een hemels licht zal op ons schijnen,


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ e bíˋ seaˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do faˈ e nijmérˉ dseeˉ quiáiñˈˉ do, co̱ˈ jee˜ dob singˈˊ i̱ dseaˋ i̱ nɨcaˈláangˉ do. 	 Maar omdat de genezen man bij hen stond, konden zij niets tegen hen inbrengen.


Jo̱guɨ song jmooˉnaaˈ e jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ, dsʉˈ írˋ contøømˉ jmitirˇ jaléˈˋ e nɨcajíñˈˉ, co̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e jaˋ jmitir˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Zelfs als wij geen geloof meer hebben, blijft Hij ons trouw. Hij kan ons niet verstoten, omdat wij een deel van Hem zijn; Hij zal altijd doen wat Hij beloofd heeft.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, catǿˈˉtu̱ Jesús lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈrˉ lala: —Nʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiéˉe lajɨɨngˋnaˈ, jo̱ jmeeˉnaˈ úungˋ e ningángˈˋnaˈ: 	 Jezus riep de mensen bij Zich en zei tegen hen: "Luister! Dit is iets wat u beslist moet weten.


Jo̱baˈ guicanʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ luu˜ e guicajíngˈˉ casɨ́ˈˉ jnea˜ lala: —ˈNʉˋ ˈnéˉ niguiáˆtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ jaléˈˋ júuˆ e jíngˈˉ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ jo̱guɨ laco̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ jo̱guɨ lacaˈíingˈ˜ jmíiˊ e féˈˋ dseaˋ jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ cajo̱. 	 Iemand zei tegen mij: "U zult ncg eens moeten profeteren over vele volken, naties, taalgroepen en koningen."


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ lɨco̱ˈ núuˋ júuˆ quiéˉe jo̱ jaˋ jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉ́ˈˋʉ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ ɨˊ dsíiˊ guiʉ́ˉ e nijmérˉ. Jo̱ cajmeˈrˊ ˈnʉr˜, dsʉˈ jaˋ catá̱ˈrˉ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ do. 	 Maar wie hoort wat Ik zeg en zich er niets van aantrekt, is dom. Hij lijkt op een man die zijn huis op zand bouwt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, Paaˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ gángˉguɨ do cangɨ́ɨmˊbre fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Frigia có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Galacia, co̱ˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jaˋ cacuøˈˊ fɨˊ írˋ faˈ e niguiárˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. 	 Zij reisden verder door het gebied van Frygië en Galatië, omdat de Heilige Geest hun niet had toegestaan naar Asia te gaan en daar over Jezus Christus te spreken.


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ caniˈrˊ sɨ̱ˈrˆ lacueeˋ guiáˈˆ fɨˊ, jo̱guɨ seemˋbɨ dseaˋ caquiʉˈrˊ guoˈˋ ˈmaˋ e jiʉ˜ jo̱ caguiarˊ guiáˈˆ fɨˊ cajo̱. 	 Vele mensen spreidden nu voor Hem hun jassen op de weg uit. Anderen legden bebladerde takken voor Hem neer, die zij van de bomen hadden gerukt.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e íingˈ˜naaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ e jmángˈˋ dseaˋ gaˋ jneaˈˆ, jee˜ jo̱b quiéengˋ e jmiˈiáangˋ dsiˋnaaˈ mɨ˜ calɨne˜naaˈ e teáˋ teáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 U zult wel begrijpen, broeders, wat een geruststelling uw geloof voor ons is, nu wij zoveel moeite en zorgen hebben.


Jo̱baˈ lana nijméeˈ˜ fɨˊ ni˜ jiˋ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcañíiˈˉ jo̱guɨ jaléˈˋ e móoˈˉ jmɨɨ˜ na có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e nimóˆguɨˈ cøøngˋguɨ. 	 Schrijf op wat u ziet; niet alleen dit, maar ook wat hierna zal gebeuren.


Jo̱ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e seaˋ e ˈnéˉ nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉˋ, dsʉˈ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ tɨˊ dsiiˉ e jaléˈˋ e jo̱ nitó̱o̱˜o̱ fɨˊ ni˜ jiˋ, 	 Ik heb u nog veel meer te zeggen, maar ik wil dat niet per brief doen.


jo̱ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do casɨ́ˈrˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Jnea˜ nicuǿøˆø ˈnʉˋ lajaléˈˋ e móoˈˉ na song nisiˈˆ uǿˉ jníˈˆ fɨˊ quiniiˉ jo̱guɨ nijmifénˈˊ jnea˜. 	 "Dat zal ik U allemaal geven", zei hij, "als U voor mij neerknielt en mij eert."


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jmóorˋ lajɨˋ íingˈ˜ e jaˋ dseengˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jmóorˋ lajɨˋ íingˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táaiñˋ, jo̱guɨ eáamˊ jmáiñˈˋ gaˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ eáamˊ dsihuɨ́ɨiñˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ jngangˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ tɨ́ɨngˊ, jo̱guɨ jmɨgǿøiñˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ contøømˉ ɨˊ dsíirˊ e gaˋ quiáˈˉ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ quie̱ˊ adseeˋ, 	 Zij zitten vol onrechtvaardigheid en misdaad, vol hebzucht, kwaadaardigheid en jaloezie. Zij zijn uit op moord, ruzie, list en bedrog.


Jo̱ íbˋ dseaˋ i̱ féˈˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcangárˉ jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcanúurˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tiquiáˈrˆ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ jíiˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e féˈˋ dseaˋ do. 	 Hij vertelt wat Hij gezien en gehoord heeft, maar niemand gelooft Hem.


Jo̱baˈ song i̱ lɨɨng˜ lajeeˇ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jmooˋnaˈ ta˜ jɨ́ɨngˋ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ dseengˋ e nigüɨlíingˉnaˈ fɨˊ quiniˇ dseata˜ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ niˈɨ́rˉ íˈˋ quíiˉnaˈ, co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ catɨ́ɨngˉ e quíiñˈ˜ jee˜ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Als er geschilpunten zijn die het dagelijks leven betreffen, kan zelfs de minste uit de gemeente daarover rechtspreken.


Dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈléeˉ quɨ́ɨrˊ jaléˈˋ e ˈnérˉ lajeeˇ e jmóorˋ e ta˜ jo̱. Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ jniˊ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ faˈ jaˋ cuˈrˋ e jo̱. Jo̱guɨ cajo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ níˋ joˈseˈˋ faˈ jaˋ ɨ̱́ˈrˋ fiˈˊ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ íˋ. 	 Hebt u wel eens gehoord van een soldaat, die zijn eigen soldij moet betalen? Of van een wijnbouwer, die zijn eigen druiven niet mag eten? Of van een herder, die de melk van zijn eigen vee niet mag drinken?


Jo̱ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e mɨ˜ cangóˉo fɨˊ na fɨˊ Corinto e cangofɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ e˜ uiing˜ jaléˈˋ e cangojéeˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ dsʉˈ jaˋ cafǿnˈˉn ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ e ñíiˊ o̱ˈguɨ có̱o̱ˈ˜ júuˆ e ˈgooˋ cajo̱. 	 Toen ik voor het eerst bij u was, kwam ik dan ook niet met dure woorden en hoogdravende ideeën aan. Ik heb u heel eenvoudig Gods boodschap bekendgemaakt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, lalab cajíngˈˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ: —Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ, co̱ˈ lajo̱b jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ cajo̱, dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 "Wie op Mij vertrouwt", riep Jezus uit, "vertrouwt eigenlijk op God Die Mij gestuurd heeft.


Jo̱guɨ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do, íbˋ i̱ dseángˈˉ jɨngˈˋ güeangˈˆ i̱ ˈgøngˈˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ dseángˈˉ laco̱ˈ lɨ́ɨiñˊ ˈñiaˈˊbre lɨ́ɨngˊ dseaˋ do cajo̱; jo̱ íbˋ i̱ néeˊ ni˜ lajaléˈˋ e seaˋ có̱o̱ˈ˜ lajaléngˈˋ i̱ seengˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ ˈgøngˈˊ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e nɨcajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e laco̱ˈ nɨcaleáaiñˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ, nɨcangámˈˉtu̱r fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ lana dob nɨguiiñ˜ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ cáangˋ lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Gods Zoon straalt van Gods heerlijkheid en uit alles wat Hij is en doet, blijkt dat Hij in wezen God is. Hij beheerst alles met Zijn machtig woord. Door voor ons te sterven, heeft Hij ons gereinigd en al onze zonden uitgewist. Daarna is Hij gaan zitten naast de Almachtige God, Die in de hemelen is.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e nijmiˈneáangˋnaˈ jneaˈˆ e ngocángˋ óoˊnaˈ. Dsʉco̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ faˈ nɨcajmóˆnaaˈ e sooˋ dsiˋnaaˈ, o̱ˈguɨ mɨˊ caˈlee˜naaˈ quiáˈˉ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ, o̱ˈguɨ mɨˊ jmɨgǿøngˋnaaˈ dseaˋ cajo̱. 	 En zet uw hart toch ook voor ons open, want wij hebben niemand van u slecht behandeld, uitgebuit of bedrogen.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Lanaguɨ niˈéeˆe ˈnʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ júuˆ quiáˈˉ ˈmaˋ güɨñíˈˆ: Co̱ˈ mɨ˜ ninaangˋ iéeˋ jaléˈˋ guoˈˋ quiáˈˉ, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ canaangˋ e iábˋ jaléˈˋ máˈˆ quiáˈˉ cajo̱, jo̱baˈ nɨlíˈˆ ˈnʉ́ˈˋ e nɨjaquiéemˊ ji̱i̱ˋ jmɨ́ɨˊ jóng. 	 Ik zal het jullie duidelijk maken met een voorbeeld. Wanneer de takken van de vijgeboom zacht worden en er knoppen en blaadjes uit komen, komt de zomer eraan.


Jo̱guɨ lana nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e˜ e nɨcajníingˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do e laco̱ˈ jaˋ mɨˊ cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ jéengˊguɨ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ jmɨɨ˜ e sɨˈíˆ e nijmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ. 	 Maar te zijner tijd zal hij tevoorschijn komen.


Dsʉco̱ˈ lajeeˇ cataan˜n có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, mɨ˜ cadseáˉ jmɨˈaanˉ, jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ cacuǿøˈ˜baˈ jnea˜ e cagǿˈˋø; jo̱guɨ mɨ˜ cadseáˉ jmɨjmɨɨnˉ, cacuǿøˈ˜baˈ jnea˜ jmɨɨˋ cagúˈˉu; jo̱guɨ cangɨ́ˋbɨ́ɨ cajo̱ laco̱ˈ ngɨˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ caluuˇ, jo̱ dsʉˈ cacuǿøˈ˜baˈ jnea˜ lɨ˜ cajmiˈíinˉn. 	 Want Ik had honger en u hebt Mij te eten gegeven. Ik had dorst en u hebt Mij te drinken gegeven. Ik was een vreemdeling en u hebt Mij in uw huis uitgenodigd.


Jo̱ lɨ˜ jaˋ quiéengˊ niguéngˋ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, e guicó̱o̱bˈˇ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Prisca có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Aquila, jo̱guɨ guicó̱o̱bˈˇ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Onesíforo. 	 Breng mijn groeten over aan Prisca en Aquila en aan ieder die in het huis van Onesiforus woont.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e nijmɨˈúungˋ quíiˈˉ e niñiˈˊ fɨˊ la nʉ́ˈˉguɨ e nitɨ́ˉ ji̱i̱ˋ güíiˉ. Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Eubulo jo̱guɨ Pudente jo̱guɨ Lino có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Claudia, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caguiaangˉguɨ i̱ seengˋ fɨˊ la, guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˈˉ. 	 Probeer voor de winter hier te zijn. Eubulus, Pudens, Linus, Claudia en alle anderen laten je groeten.


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ malɨˈˋbaˈ e nɨseengˋ Dseaˋ Jmáangˉ, lají̱i̱ˈ˜ e nʉ́ˈˉguɨ e nijméˉ Fidiéeˇ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ laˈeáangˊ íˋbre cajo̱ røøˋ ngóoˊ lacaˈíingˈ˜ caˈíingˈ˜. 	 Hij was er al voordat er iets bestond en alles wat bestaat, is er dank zij Hem.


Jo̱ ¿su jaˋ tó̱o̱ˋ óoˊnaˈ mɨ˜ cajlɨ́ngˉ guijñíingˋ dseaˋ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ e ñíiˊ eáangˊ quiá̱ˈˉ ojmɨ́ˆ Siloé e siˈˊ fɨˊ dsíiˊ fɨɨˋ Jerusalén? Jaˋ ɨ́ˆ óoˊnaˈ e cajúngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do dsʉˈ uíiˈ˜ e røøngˋguɨr dseeˉ eáangˊ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Jerusalén, 	 En de achttien mannen die verongelukten toen de toren van Siloam op hen viel? Waren die soms slechter dan de anderen in Jeruzalem?


Jo̱ canúurˉ e cajíngˈˉ jaangˋ i̱ guicaféˈˋ jo̱ guicajíñˈˉ do: —Ráanˈˉ, Tʉ́ˆ Simón, jngangˈˊ i̱ jóˈˋ na jo̱ quiéˈˋ. 	 Een stem uit de hemel zei: "Sta op, Petrus! U mag er zoveel van slachten en eten als u wilt."


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ ngɨ́ɨiñˋ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e féˈrˋ; jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ cajo̱, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e Jmɨguíˋ dobaˈ e ngɨ́ɨiñˋ e eáangˊ tɨɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 De een brengt Gods wijsheid onder woorden, door de Geest; de ander geeft blijk van Gods kennis, door dezelfde Geest.


’Juguiʉ́ˉjiʉ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ féˈˋ dseaˋ gaˋ uii˜ quíiˉnaˈ jo̱guɨ jmáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ sɨ́ˈrˋ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiéˉe. 	 Gelukkig bent u als u beledigingen, vervolgingen, leugens en laster te verdragen krijgt omdat u bij Mij hoort.


Co̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ do i̱ dseata˜ Herodes do caquiʉˈrˊ ta˜ e catángˈˆ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do jo̱ caˈñúngˈˋneiñˈ có̱o̱ˈ˜ ñíˆ cadena fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ uíiˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Herodías; jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ la lɨ́ɨiñˊ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ Lii˜, i̱ rúngˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜ dseata˜ Herodes do. Jo̱ dseata˜ Herodes nicajméerˋ lafaˈ dseamɨ́ˋ quiáˈˉbre i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ i̱ Lii˜ do. 	 Hij had Johannes namelijk gevangen laten nemen omdat deze had gezegd dat het niet goed was dat hij met Herodias (de vrouw van zijn broer Filippus) samenleefde.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jie˜ mɨˊ tʉ́ˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ jaˋ tʉ́ˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨcaˈéeˆnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ lajeeˇ cataang˜naaˈ co̱lɨɨng˜ o̱ˈguɨ jaléˈˋ e to̱o̱˜ fɨˊ ni˜ jiˋ e nɨcasiing˜naaˈ quíiˉnaˈ fɨˊ na cajo̱. 	 Laat u dus niet van de wijs brengen; houd vast aan wat u van ons hebt geleerd door wat wij hebben gezegd en geschreven.


Jo̱baˈ jnea˜ nimɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiiñ˜ ñifɨ́ˉ e nisíñˉ Jaangˋ i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ e jo̱b lɨ́ɨˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ e cuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ e lɨñíˆnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ e Jmɨguíˋ do contøømˉ nilɨseengˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ caˈíngˈˋ jnea˜, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíñˈˋ e Jmɨguíˋ do, co̱ˈ jaˋ mɨˊ cangárˉ o̱ˈguɨ cuíirˋ cajo̱; jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ nɨcuíiˋbaˈ e Jmɨguíˋ do, co̱ˈ nɨseemˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ lana, jo̱guɨ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nilɨseemˋ fɨˊ áaˊnaˈ cajo̱. 	 Ik zal de Vader bidden of Hij een Plaatsvervanger wil sturen, Die altijd bij u zal blijven.


Jo̱guɨ jie˜ mɨˊ jmooˈˋ faˈ e quɨ́nˈˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ féˈˋ jaléˈˋ júuˆ e jaˋ uiing˜ seaˋ; dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱, eáangˊguɨ dsihuíiñˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜, 	 Vermijd onzinnige discussies, waardoor mensen hun ondergang tegemoet gaan.


Jo̱ dsʉˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —Mɨ˜ nɨcaˈlóoˉ lalab fóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ: “Lana jaˋ jmɨ́ɨˊ nitʉ̱́ˋ, co̱ˈ cooˋ jníiˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ”; 	 Hij antwoordde: "Is de lucht 's avonds rood, dan zegt u: 'Het wordt goed weer.' Is de lucht 's morgens rood, dan zegt u: 'Het wordt slecht weer.' U ziet aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar in wat voor tijd u leeft, daar hebt u geen inzicht in!


Jo̱ jmɨˈúungˋnaˈ e nilɨseengˋnaˈ røøˋ laco̱ˈ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱baˈ nañiˊ faˈ e gáaˊa gaˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ o̱si huí̱i̱ˉbɨ táanˋn é, dsʉˈ tab˜ dsiiˉ e teáˋ teáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ e dseángˈˉ conrøøˋ sɨɨng˜naˈ lajaléngˈˋnaˈ e cuǿˈˆbɨˈ bíˋ yaang˜naˈ co̱lɨɨng˜ e laco̱ˈ nijáˈˉ líingˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, 	 Maar let erop dat u zich altijd zo gedraagt als christenen past. Laat ik, of ik u nu terugzie of niet, altijd goede berichten over u mogen horen; dat u één van hart en ziel bent en dat u zich volledig inzet voor het geloof en het goede nieuws.


Co̱ˈ jaléˈˋ e ta˜ huɨ̱́ˈˋ na jí̱i̱ˈ˜ lɨco̱ˈ cuøˊ li˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e nidsijéeˊ cøøngˋguɨ, jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ i̱ˈˆ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ ngóoˊ jéengˊguɨ laco̱ˈ ngóorˊ. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ i̱ dseaˋ quiáˈˉ e i̱ˈˆ do, íbˋ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Dit soort dingen zijn immers maar tijdelijk. Zij zijn slechts een schaduw van toekomstige zaken. Maar ons lichaam behoort aan Christus toe.


Jo̱ i̱ dseaˋ guitúungˋ do lɨ́ˈˆ caje̱rˊ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaam˜bre cuaiñ˜ quiáˈˉ e jaˋ quie̱rˊ iñíˈˆ, 	 "Wat zegt Hij nou?" vroegen de discipelen elkaar. "Hij bedoelt zeker dat we vergeten zijn brood mee te nemen."


Dsʉˈ Tʉ́ˆ Simón cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lala: —Jaˋ cuíingˋ jnea˜ i̱ dseaˋ íˋ, dseamɨ́ˋ. Jaˋ ñiiˉ e˜guɨ e fóˈˋ na. Jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ lɨ́ˈˉ oˈnʉ́ˆ, jo̱ jo̱b mɨ˜ caquiˈˊ jaangˋ tuidséeˆ. 	 Maar Petrus schudde zijn hoofd en zei: "Welnee, ik weet niet over wie u het hebt!" Hij liep weg naar de poort. Op dat moment kraaide een haan.


jo̱guɨ e nɨñiˊbre jial tíiˊ dseángˈˉ guiʉ́ˉ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ jial tíiˊ ˈgøngˈˊ e jmɨgüíˋ ˈmɨ́ɨˉ e nilɨseaˋ ie˜ jo̱, 	 hij weet dat het goed is wat God heeft gezegd; hij heeft ervaren wat voor krachten er in de komende wereld werken.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Juan e jaˋ lɨ˜ cangɨ́ɨiñˋ do lɨ˜ nijé̱rˉ fɨˊ jo̱, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ Jesús: —Tɨfaˈˊ, ¿su iinˈ˜ e niquiʉ́ˈˆnaaˈ ta˜ e nijiʉ́ˈˋ jɨˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ nicángˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do laco̱ˈguɨ cajméeˋ Líiˆ malɨɨ˜guɨ eáangˊ? 	 Toen Jakobus en Johannes dit hoorden, vroegen zij Jezus: "Meester, vindt U het goed dat wij vuur van de hemel laten komen om die mensen te verbranden?"


Jo̱ lajeeˇ lajmɨnábˉ nigáaˊtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ na, lɨ́ˈˆ jie˜ mɨˊ tʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e jmooˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ cuǿøngˋ niguíˉ quíiˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨnˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Ik kom spoedig. Houd vast wat u hebt. Laat u de erekroon door niemand afnemen.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ iin˜n eáangˊ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e güɨteáamˉbɨˈ teáˋ lají̱i̱ˈ˜ e fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ eáamˊ iin˜n ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ dsíngˈˉ iin˜n nimáang˜tú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ caléˈˋ catú̱ˉ, co̱ˈ jmiˈiáamˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ e nɨcalɨ́ngˉnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ta˜ e nɨcajméˉe jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Broeders, blijf daarom standvastig in de Here. Ik verlang erg naar u, omdat u een speciale plaats in mijn hart hebt. U bent mijn vreugde en de kroon op mijn werk.


Jo̱ nañiˊ faˈ cangɨɨ˜bɨjiʉ e féˈˋnaaˈ guiʉ́ˉ uii˜ quiáˈˉ e ta˜ e ooˉnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ dsʉˈ jaˋ jmóoˋo ɨˈˋ lɨ́ɨnˉn uíiˈ˜ e nɨcajméeˋe lajo̱. Dsʉco̱ˈ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ nɨcacuøˈˊ jneaˈˆ e ta˜ e ooˉnaaˈ la e laco̱ˈ nijmóˆnaaˈ e ˈnʉ́ˈˋ teáˋguɨ nisíngˈˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱ o̱ˈ laco̱ˈ e niquɨngˈˆtu̱ˈ tu̱cangˈˊnaˈ fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ. 	 Het lijkt misschien dat ik teveel opgeef over mijn gezag over u (gezag om u te helpen en niet om u pijn te doen) ik zal het echter wel waarmaken.


Jo̱ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e jaˋ i̱i̱ˋ nisɨ́iñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ. Dsʉˈ faˈ jmiguiʉˊguɨ ya̱ˈˊ e quiʉˈˊ Jesús ta˜ e jaˋ niguiáˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do júuˆ, eáangˊguɨb guiaˊ i̱ dseaˋ do. 	 Jezus verbood de mensen het verder te vertellen. Maar hoe meer Hij dat zei, hoe meer de mensen het rondbazuinden.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ ˈgóˈˋbaa e nilɨgøøngˋ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ óoˊnaˈ, jo̱ jaléˈˋ e jo̱ nijméˉ e niˈnángˋnaˈ e jmiféngˈˊnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e guiʉ́ˉ óoˊnaˈ jo̱guɨ e ngocángˋ óoˊnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨ́ˈˉ i̱ mɨˈˋ do cajmɨgøøngˋneˈ Eva ie˜ malɨɨ˜ do. 	 Maar ik ben bang dat u, net als Eva door de slang en diens sluwheid werd verleid, zich laat afleiden van de eenvoud in Christus.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ Simón do jo̱ cajíñˈˉ: —Jnea˜ lɨ́nˆn e i̱ dseaˋ i̱ carøøngˋ jmiguiʉˊguɨ do. Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —E uii˜, jábˈˉ quíiˈˉ, lajo̱b lɨ́ɨˊ. 	 "Ik denk de man die hem het meeste geld schuldig was", antwoordde Simon. "Precies", zei Jezus.


Jo̱guɨ dsʉˈ song jaˋ téˈˋnaˈ e iing˜naˈ güɨ́ngˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ é, jo̱baˈ ˈnéˉ cúumˈ˜baˈ guóoˋnaˈ jóng, co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˉnaˈ e nijméeˆnaˈ lajo̱ e laco̱ˈguɨ e ngɨˋnaˈ suungˋnaˈ e iing˜naˈ e nigüɨ́ngˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ. 	 Maar als zij zich niet kunnen beheersen, kunnen zij beter trouwen. Het is beter om te trouwen dan door verlangen verteerd te worden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ quiúungˉ do cajiʉ́ʉrˉ lúuˊ trompéˈˆ quiáˈrˉ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b jie˜ jaˋ condseáˈˉ ieeˋ jo̱guɨ jie˜ jaˋ condseáˈˉ sɨˈˋ jo̱guɨ jie˜ jaˋ condseáˈˉ lajeeˇ lajaléngˈˋ nʉ́ʉˊ caˈlébˈˉ quiáˈrˉ, lɨ́ˈˆ jie˜ jaˋ condseáˈˉ tøøngˉ lacaˈíingˈ˜ caˈíiñˈ˜ do, jo̱ joˋ e jɨr˜ calɨseáˋguɨ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. Jo̱baˈ jie˜ jaˋ caˈnáˈˆ jmɨɨ˜ jo̱guɨ jie˜ jaˋ caˈnáˈˆ uǿøˋ joˋ eeˋ jɨˋ calɨseáˋ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 De vierde engel blies op zijn bazuin: Een derde deel van de zon, de maan en de sterren werd door een zware slag getroffen. Daardoor werden zij voor een derde verduisterd. Zowel overdag als 's nachts gaven zij een derde minder licht.


Jo̱ Jesús dsifɨˊ ladob cajmɨngɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ có̱o̱ˈr˜ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ i̱ catɨ́ɨngˉ capíˈˆ sɨ̱́ˈˋɨ̱? Jo̱ co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do cañíirˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ cajméeˋ lajo̱, jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón: —Tɨfaˈˊ, ¿jialɨˈˊ jmɨngɨ́ɨˈˇ i̱˜ catɨ́ɨngˉ capíˈˆ sɨ̱́ˈˋ? Co̱ˈ jalémˈˋ dseaˋ ˈlengˈˊ rúiñˈˋ fɨˊ la fɨˊ na. 	 "Wie heeft Mij aangeraakt?" vroeg Jezus. De mensen zeiden allemaal dat ze Hem niet hadden aangeraakt. "Maar Meester", protesteerde Petrus, "De mensen dringen immers van alle kanten tegen U op!"


Co̱ˈ lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ niguilíingˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ cuíingˋ rúngˈˋ có̱o̱ˈ˜ Tiáa˜, co̱lɨɨm˜ gøˈˊ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. Dsʉˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguilíingˉ íˋ, cajíimˋ ˈñiaˈrˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel do, o̱ˈguɨ gøˈˊguɨr co̱lɨɨng˜ có̱o̱iñˈ˜ do cajo̱, co̱ˈ ˈgǿmˈˋbre jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ quiʉˈˊ ta˜ e tó̱o̱ˋ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. 	 Eerst had hij namelijk met niet-Joodse christenen meegegeten, maar toen er enkele Joden uit de groep van Jakobus kwamen, deed hij dat niet meer en at voortaan apart. Hij was bang dat die mannen, die de besnijdenis zo belangrijk vonden, kritiek op hem zouden hebben.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈeˊguɨ Jesús e júuˆ la jo̱ cajíñˈˉ: —Nɨcanʉ́ʉbˉ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e júuˆ la malɨɨ˜guɨ eáangˊ: “Jmiˈneáangˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jo̱ jmeeˉ e ˈníˈˋ manˈˊ jaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉˋ.” 	 Er wordt gezegd: 'Houd van uw vrienden en haat uw vijanden.'


Dsʉˈ huɨ́ɨmˊ eáangˊ nicuǿngˉ ˈñiaˈˊ jaangˋ dseaˋ e nijúuiñˉ uii˜ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ éeˋ røøˋ, jo̱ dsʉˈ co̱o̱ˋ jangámˉ seengˋ jaangˋ dseaˋ i̱ nicuǿngˉ ˈñiaˈˊ e nijúuiñˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaangˋguɨ dseaˋ i̱ dseángˈˉ lajangˈˉ guiúngˉ. 	 Is er iemand die voor een onschuldig mens wil sterven? Nauwelijks! Misschien gaat iemand nog zover dat hij zijn leven geeft voor een goed mens.


co̱ˈ conrøøˋ ˈníˈˋ níingˉ dseaˋ jneaa˜aaˈ lana, jo̱ móobˉ ˈnʉ́ˈˋ e lajo̱b cajmeángˈˋ dseaˋ jnea˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱guɨ nɨñíˆbɨˈ cajo̱ e lajo̱bɨ jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ latɨˊ lana. 	 U hebt dezelfde strijd als ik. U weet hoe ik voor Christus heb geleden; en zoals u hebt gehoord, ben ik op het ogenblik weer in een verschrikkelijke strijd gewikkeld.


Jo̱ lana nɨcadséˈˋnaaˈ jaléˈˋ e gaˋ e jmóoˋ i̱ dseañʉˈˋ na fɨˊ latøøngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e ˈnóorˋ mɨ́ɨˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel e laco̱ˈ niˈnángˋ dseaˋ quiáˈˉ rúiñˈˋ. Jo̱guɨ lɨ́ɨmˊbɨr cajo̱ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ co̱o̱ˋ ˈléˈˋ dseaˋ Israel i̱ siiˋ nazareno. 	 Wij zijn tot de conclusie gekomen dat deze man problemen veroorzaakt. Hij is een van de leiders van de partij van de Nazareners en zet de Joden in heel de beschaafde wereld aan tot allerlei opruiende aktiviteiten.


Jo̱ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do lalab féˈrˋ jo̱ jíñˈˉ: —¡Neaˊ fɨˊ la! Jo̱ lajo̱b nijíngˈˉ jaléngˈˋ i̱ ninúˉ cajo̱: —¡Neaˊ fɨˊ la! Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmɨjmɨɨngˉ, güɨjalíimˉbre jo̱ güɨjaˈí̱ˈrˋ e jmɨɨˋ e jmóoˋ e seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, jo̱ e jmɨɨˋ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ quíingˊ quiáˈrˉ. 	 De Geest en de bruid zeggen: "Kom." En wie dat hoort, moet ook zeggen: "Kom." Wie dorst heeft, mag voor niets het levenswater komen drinken, als hij dat wil.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ dseaˋ e cangóˉ Jesús fɨˊ quiáˈˉ i̱ nodsicuuˉ i̱ siiˋ Zaqueo do, dsifɨˊ lajo̱ canaaiñˋ éeiñˋ Jesús, jo̱ féˈrˋ e dseaˋ do cangoje̱r˜ fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ røøngˋ dseeˉ eáangˊ. 	 Maar dat was niet naar de zin van de andere mensen. "Nu is Hij nota bene bij die slechte man op bezoek gegaan", mopperden ze.


Jo̱baˈ cañíiˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do: —Seengˋ dseaˋ dsicueáaiñˈ˜ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do, jo̱ seengˋguɨ dseaˋ dsicueáaiñˈ˜ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ Líiˆ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱guɨ seemˋbɨ dseaˋ dsicueáaiñˈ˜ ˈnʉˋ e lɨnˈˊ jaangˋguɨ i̱ nɨcaféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ e nɨcají̱ˈˊtu̱r lana. 	 "Sommigen zeggen dat U Johannes de Doper bent", antwoordden zij. "Anderen Elia of één van de oude profeten die uit de dood is teruggekomen."


Dsʉˈ i̱ Elisabet do cañíirˋ jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —U̱˜, Juam ˈnéˉ nilɨsiiñˈˋ na. 	 Maar Elisabeth zei: "Nee! Hij moet Johannes heten."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do e cajíngˈˉ Jesús lado, dsifɨˊ ladob cajmɨngɨˈrˊ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ ¿i̱˜ jaléngˈˋ i̱ nitíingˈ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jóng song lajo̱bɨ nilɨ́ɨˊ? 	 "Maar wie kan dan wel gered worden?" vroegen de mensen die het hadden gehoord.


jo̱baˈ ˈnéˉ e nijmóˆnaaˈ jmɨɨ˜ Pascua e ngocángˋ dsiˋnaaˈ jo̱guɨ e guiʉ́ˉ dsiˋnaaˈ, dsʉco̱ˈ e jo̱b e lɨ́ɨˊ lafaˈ e iñíˈˆ e jaˋ quiéengˋ quie̱ˈˆ, co̱ˈ ˈnéˉ e nijmóˆnaaˈ e jmɨɨ˜ jo̱ e jaˋ ɨˊ dsiˋnaaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ o̱ˈguɨ e saangˋ dsiˋnaaˈ, co̱ˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ lajo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ e iñíˈˆ e quiéengˋ quie̱ˈˆ e nɨsɨngɨ́ngˈˊ do. 	 Laten wij dat dan ook blijven vieren, niet met oud gist of met gist van kwaad en schande, maar met het ongegiste brood van zuiverheid en waarheid.


jo̱baˈ cuǿømˋ líˋ jmee˜e lajo̱, co̱ˈ cuuˉ quiéˉbaa e cacuǿøˉøre do, o̱ˈ cuuˉ quiáˈˉ dseaˋ jiéngˈˋ. ¿O̱faˈ dsihuɨ́ɨmˊbaˈ é dsʉˈ uíiˈ˜ e cajméˉe e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ?” 	 Mag ik mijn geld niet weggeven als ik dat wil? Of neemt u mij kwalijk dat ik goed ben?'


’Jo̱ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ ñiˊ jial lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e iing˜ fiir˜ e nilíˋ jo̱ dsʉˈ jaˋ caguiarˊ guiʉ́ˉ o̱ˈguɨ calɨnʉ́ʉˈr˜ e nijmérˉ jaléˈˋ ta˜ caquiʉˈˊ fiir˜, jo̱baˈ dsíngˈˉ niñíiñˋ iihuɨ́ɨˊ jóng. 	 Hij zal zwaar gestraft worden. Want hij wist wat hij moest doen, maar heeft het niet gedaan.


jo̱ tiquiáˈˆ Er calɨsírˋ Josué, jo̱ tiquiáˈˆ Josué calɨsírˋ Eliezer, jo̱ tiquiáˈˆ Eliezer calɨsírˋ Jorim, jo̱ tiquiáˈˆ Jorim calɨsírˋ Matat, 	 de vader van Josua was Eliëzer; de vader van Eliëzer was Jorim; de vader van Jorim was Maththat; de vader van Maththat was Levi;


Jo̱ mɨ˜ nɨcatóˈˊ e nɨnéeˊ fɨˊ uii˜ tɨɨˉ Dseaˋ Jmáangˉ lajaléˈˋ, jo̱guɨbaˈ nijángˈˋ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ fɨˊ jaguóˋ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ, co̱ˈ íˋbingˈ i̱ nɨcaguiaˊ lajaléˈˋ fɨˊ uii˜ tɨɨˉ dseaˋ do. Jo̱ lajo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ Fidiéebˇ dseaˋ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaléˈˋ. 	 En als alles eenmaal aan Christus onderworpen is, zal ook Hij Zich aan Zijn Vader onderwerpen. Dan zal alles en iedereen volledig door God worden beheerst.


jo̱ doñiˊ jiéˈˋ simˈˊ jó̱o̱ˋo̱, jmóoˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ iuungˉ dsíirˊ do e quɨiñˈˊ fɨˊ ni˜ uǿˆ; jo̱guɨ uøøˋ ja̱ˊ fɨˊ moˈoorˉ, jo̱guɨ tʉrˊ maja̱r˜, jo̱ dseángˈˉ ɨˈˊ teáˋ guotɨɨrˉ. Jo̱baˈ nɨcamɨ́ɨˈ˜ɨ i̱ dseaˋ quíiˈˉ na faˈ e niguíñˉ i̱ ˈlɨngˈˆ na, dsʉˈ jaˋ mɨˊ calɨˈrˊ. 	 Hij kan niet praten omdat er een boze geest in hem zit. Telkens als die geest hem de baas wordt, gooit hij hem op de grond. Dan staat het schuim hem op de mond, knarst hij met zijn tanden en wordt hij helemaal stijf. Toen ik U niet kon vinden, heb ik Uw discipelen gevraagd of zij de boze geest wilden verjagen, maar dat lukte hun niet."


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e Júuˆ dob cajméeˋ Fidiéeˇ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ; jo̱baˈ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ cajméeˋ Fidiéeˇ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ e Júuˆ do. 	 Alles ontstond door Zijn Woord. Zonder Hem is niets ontstaan; al het bestaande heeft Hij gemaakt.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e ˈnéˉ e tó̱o̱bˋ áaˊnaˈ e mɨ˜ catǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ niˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ ngángˈˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨmˈ˜baˈ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ óoˋ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la o̱si lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ ˈgooˋ é. 	 Kijk maar eens naar uzelf, broeders. Onder u die door God geroepen werden, zijn (menselijk gesproken) niet veel grote denkers, niet veel invloedrijke en vooraanstaande personen.


Jo̱ ˈñiabˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ cajíñˈˉ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e ˈnéˉ lɨti˜ na: “Doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmiˈneáangˋ Fidiéeˇ, lajo̱b ˈnéˉ jmiˈneáaiñˋ dseaˋ rúiñˈˋ cajo̱.” 	 God heeft duidelijk gezegd dat wij niet alleen van Hem moeten houden, maar ook van onze broeder.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cafíingˋ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do e sello e catɨ́ˋ ˈnɨˊ do, jo̱baˈ canúˉu e guicajíngˈˉ i̱ catɨ́ˋ ˈnɨˊ lajeeˇ i̱ quiúungˉ do, jo̱ lalab cajíñˈˉ do: —¡Neaˊ jo̱ jǿøˉ e la! Jo̱baˈ cajǿøˉ jnea˜ ladsifɨˊ lana, jo̱ camánˉn jaangˋ cuea˜ i̱ uíngˈˉ, jo̱ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ fɨˊ mocóoˈ˜reˈ do se̱ˈrˊ co̱o̱ˋ cueˈíˈˋ. 	 Toen het Lam het derde zegel verbrak, hoorde ik het derde levende wezen zeggen: "Kom." En ik zag een zwart paard, met iemand erop die een weegschaal in de hand hield.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜bɨ́ɨ Tiquíˆnaaˈ cajo̱ e nilɨñíˆguɨˈ dseángˈˉ røøˋ jial tíiˊ laniingˉ ˈneáangˋ Dseaˋ Jmáangˉ ˈnʉ́ˈˋ, nañiˊ faˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ dseángˈˉ e ningáiñˈˋ. Co̱ˈ song nɨñíˆbaˈ lajo̱, jo̱baˈ seabˋ la dsíingˋ quíiˉnaˈ laco̱ˈguɨ la dsíingˋ e seaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ ˈñiaˈrˊ. 	 U zult ervaren en begrijpen dat die liefde van Christus ons menselijk verstand te boven gaat. Uw hele wezen zal dan vol van God zijn.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel júuˆ quiáˈˉ i̱ Paaˉ do, sóongˆ calɨˈiáangˋ dsíirˊ, jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ e eáamˊ guiʉ́ˉ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ e guiaˊ dseaˋ do, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b jáˈˉ calɨ́ngˉ e júuˆ jo̱ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ nɨsɨˈíingˆ i̱ nilɨseengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Toen de niet-Joodse mensen in de stad dat hoorden, waren zij blij verrast. Zij vonden het heel fijn dat Paulus hun over de Here vertelde. En allen die bestemd waren voor het eeuwige leven, geloofden wat hij zei.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ catóˈˊ féˈˋ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ, dsifɨˊ lajo̱b caró̱o̱ˉ Tiáa˜, jo̱ caféˈrˋ júuˆ quiáˈrˉ cajo̱ jo̱ cajíñˈˉ: —Nʉ́ʉˉnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Nadat zij waren uitgesproken, nam Jakobus het woord. "Luister, mannen broeders.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ la guíingˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ: Güɨlɨseemˋbaˈ contøøngˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ jmitíˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ. 	 Leef altijd in gehoorzaamheid aan de Heilige Geest; dan zal de zonde geen kans krijgen zich uit te leven.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱, nab nɨcajméeˈ˜e quíiˉnaˈ e laco̱ˈ nijmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ e nɨcalɨcuíimˋbaˈ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ nɨcajméeˈ˜baa quíiˉnaˈ cajo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ cǿøngˈ˜ jee˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ e nɨcuíimˋbaˈ i̱ nɨseengˋ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ do. Jo̱guɨ nɨcajméeˈ˜bɨ́ɨ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ nɨˈléˈˋ cuíingˋnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, e jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ e nɨcaˈíimˈ˜baˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ carˋ ngocángˋ óoˊnaˈ, jo̱ jaˋ mɨˊ catiúungˊnaˈ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, jo̱ nɨcalɨ́ˈˉbaˈ e joˋ lɨˈˋ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ jmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Dus, kinderen, u kent de Vader. En vaders, u kent Christus, Die er vanaf het begin geweest is. En, jongelui, u bent sterk; houd vast aan wat God heeft gezegd; u hebt het van de duivel gewonnen.


Jo̱ co̱ˈ dseaˋ góoˊooˈ jaˋ calɨˈiiñ˜ faˈ e caleáangˋtu̱ i̱ dseaˋ romano do jnea˜ e júuˆ røøˋ, jo̱baˈ calɨˈiing˜ jnea˜ ˈñiáˈˋa e i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Romabingˈ i̱ niquidsiˊ íˈˋ quiéˉe, nañiˊ faˈ jaˋ e dseeˉ seaˋreˈ quiéˉe jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, o̱ˈguɨ seaˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ faˈ e niˈnɨ́ɨng˜ jnea˜ dseaˋ góoˊo cajo̱ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Maar toen de Joden daar heftig tegen protesteerden, heb ik mij op de keizer beroepen, overigens zonder de bedoeling mijn volk aan te klagen.


Jo̱ co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ Israel dseángˈˉ jaˋ røøˋ seemˋbre có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria, jo̱baˈ i̱ dseamɨ́ˋ do cañíirˋ quiáˈˉ Jesús lala: —¿Jial cuǿøngˋ foˈˆ lajo̱? Co̱ˈ jaangˋ dseaˋ Israel lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ, jo̱ jaˋ lɨtɨ́ɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ faˈ lɨɨng˜ eeˋ mɨ́ɨˈ˜naˈ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Samaria. 	 "Dat begrijp ik niet", zei de vrouw verbaasd. "Ik ben een Samaritaanse en U bent een Jood. Welke Jood vraagt een Samaritaanse nu iets te drinken?" Want Joden gaan niet met Samaritanen om.


’Jo̱baˈ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e jaléˈˋ e jaˋ nicuǿˉnaˈ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe fɨˊ jmɨgüíˋ la, jaˋ nicuǿˉ Fidiéeˇ fɨˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ cajo̱. Jo̱guɨ lajaléˈˋ e nicuǿˉnaˈ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ nicuǿbˉ Fidiéeˇ fɨˊ cajo̱. 	 Want dit zeg Ik u: Alles wat u op aarde bindt, zal in de hemel gebonden zijn. En alles wat u op aarde losmaakt, zal in de hemel losgemaakt zijn.


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ seáiñˈˊ e fɨˊ lɨ˜ táangˋ i̱ Lii˜ do, jo̱ lajɨɨiñˈˋ do eáamˊ ngocángˋ dsíirˊ núurˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiaˊ dseaˋ do, jo̱guɨ níˋbɨr cajo̱ jaléˈˋ li˜ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e jmóoˋ dseaˋ do. 	 De mensen die naar hem luisterden en zagen welke buitengewone dingen hij deed, hielden zich aan wat hij zei.


o̱si mɨ˜ nimɨ́ˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ capíˈˆ ngúuˊ ˈñʉˋ, jo̱ nicuǿˈˆnaˈr ngúuˊ mɨˈˋ. 	 En als hij u om een vis vraagt, geeft u hem dan een slang?


Jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e ɨ̱́ˈˋ gøˈˊ dseaˋ cuǿøngˋ líˋ jméˉ e nilɨˈlɨiñˈˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ lají̱i̱ˈ˜ e gaˋ e ɨˊ dsíibˊ dseaˋ, e jo̱b e jmóoˋ e lɨˈlɨiñˈˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jóng. 	 Een mens wordt niet slecht door wat hij eet. Nee, hij wordt slecht door wat hij denkt en zegt en doet."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caseangˈˊ Paaˉ i̱ sɨmingˈˋ do, cajgóobˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ iuuiñˉ guiarˊ júuˆ fɨˊ lɨ˜ catɨ́ˋ ˈnɨˊ fɨ́ngˉ e ˈnʉ́ʉˊ do. Jo̱ fɨˊ jo̱b cafíiñˋ iñíˈˆ, jo̱ caquiee˜naaˈ co̱lɨɨng˜. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e jo̱, canaamˋtu̱r féˈrˋ júuˆ quiáˈrˉ cartɨˊ cajneáˉ e uǿøˋ jo̱. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e jo̱, jo̱ ngɨ́ˋ jo̱guɨbaˈ caˈírˉ fɨˊ cangórˉ. 	 Paulus ging weer naar boven en brak het brood. Na te hebben gegeten, bleef hij nog een hele tijd spreken. Hij vertrok pas toen het al licht was.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ faˈ co̱o̱ˋ ˈmaˋ güɨñíˈˆ, jaˋ cuǿøngˋ faˈ nicuǿˉ ofɨɨˋ e jiéˈˋ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ güɨñíˈˆbaˈ e cuǿøngˋ niˈɨ́ˉ yʉ́ˈˆ; o̱ˈguɨ huɨɨngˋ güɨɨngˋ jǿˈˆ cuǿøngˋ faˈ e nicuǿˉ güɨñíˈˆ yʉ́ˈˆ, o̱ˈguɨ co̱o̱ˋ ojmɨ́ˆ ñii˜ cuǿøngˋ cuǿˉ jmɨɨˋ e ráangˉ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ lajo̱b lɨ́ɨˊ, ¿jáˆ jáˈˉ? 	 En van een vijgeboom plukt u toch ook geen olijven of vijgen van een wijnstok? En uit een zoutwaterbron komt toch ook geen zoet water? Nou dan!


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ mɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜. Co̱ˈ nijiébˈˋ ngúuˊ táangˋ dseaˋ mɨ˜ ningɨ́ˋ e niˈáiñˉ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ, joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nijiéˈˋguɨ. 	 Zo is het ook bij het levend worden van de doden. Het lichaam dat in de aarde wordt gelegd, zal vergaan. Maar het lichaam dat levend wordt gemaakt, kan niet vergaan.


Jo̱ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quíˉnaaˈ, joˋ quiʉˈˊguɨ ta˜ quíˉiiˈ faˈ jaléˈˋ e quieeˇnaaˈ o̱si jaléˈˋ e ˈnéˈˆnaaˈ é, co̱ˈ e labaˈ e eáangˊguɨ ˈnéˉ nijmóˆooˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, e se̱e̱ˉnaaˈ e jmooˉnaaˈ laco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e se̱e̱ˉnaaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, jo̱guɨ e iáangˋ dsiˋnaaˈ cajo̱. 	 In het Koninkrijk van God gaat het niet om eten en drinken. Het gaat om de rechtvaardigheid, de vrede en de blijdschap van de Heilige Geest.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —Sɨjgiéemˆ áaˊ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ jaˋ ñíˆnaˈ jial laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ dseángˈˉ jaˋ ñíˆbaˈ cajo̱ jial tíiˊ ˈgøngˈˊ dseaˋ do. 	 Jezus antwoordde: "U denkt verkeerd. Dat komt omdat u de boeken van Mozes en de kracht van God niet kent.


jo̱ røøbˋ niˈíngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ nɨcajmeáiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ i̱ jiéngˈˋguɨ. Jo̱ dseángˈˉ jaˋ ɨˈˋ lɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e jmóorˋ lajo̱ mɨ˜ jmɨɨ˜, co̱ˈ lɨco̱ˈ ɨˊ dsíirˊ e eáamˊ juguiʉ́ˉ seeiñˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la; dsʉˈ dseángˈˉ gabˋ lɨ́ɨˊ e seengˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ i̱ táˈˉ mɨ́ɨˈ˜ lajeeˇ eeˋgo̱ jmɨɨ˜ jmooˋnaˈ, jo̱ i̱ dseaˋ laˈíˋ lɨco̱ˈ jmiˈiáangˋ dsíirˊ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíirˊ yaam˜bre fɨˊ jmɨgüíˋ la mɨ˜ eeˋgo̱ jmɨgǿøiñˋ dseaˋ. 	 Zij zullen het loon krijgen dat zij verdienen voor al het kwaad dat zij hebben gedaan. Zij vinden het heerlijk zich overdag aan van alles te buiten te gaan. Zij zijn een schande voor God en voor u. Terwijl zij bij u aan tafel zitten, bedenken zij wat hun volgende sluwe streek zal zijn.


Jo̱ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíiˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do mɨ˜ cangárˉ lado, jo̱ canaaiñˋ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜: —¿I̱˜guɨ i̱ dseañʉˈˋ na e quiʉˈrˊ ta˜ jo̱ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ guíˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ jmɨɨˋ júuˆ quiáˈrˉ? 	 Het werd doodstil. De discipelen wisten niet wat ze zagen. "Wie is Hij toch?" vroegen zij zich af. "Zelfs de wind en de golven doen wat Hij zegt!"


Jo̱baˈ cangolíiñˆ cartɨˊ lɨ˜ nɨˈaˈˊguɨ quiáˈˉ e guiéeˊ do, jo̱ jo̱b cabírˋ ˈmáaˊ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ caˈeˊ Jesús, jo̱ i̱ lɨ́ɨˊ ˈñʉˋ calɨ́ˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ canaaiñˋ ǿøiñˊ e ˈmáaˊ do, jo̱ canaangˋ ˈguɨɨˋbaˈ do, co̱ˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ i̱ jóˈˋ do nicangotáangˈ˜neˈ fɨˊ dsíiˊ e ˈmáaˊ do. 	 Zij deden wat Jezus had gezegd en vingen zoveel vis dat hun netten begonnen te scheuren.


Jo̱ mɨ˜ cangángˉ Zacarías i̱ ángel do, dsíngˈˉ cafǿiñˈˊ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ e˜ nijmérˉ. 	 Hij wist niet wat hem overkwam en werd bang.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, Timoteo, e mɨ˜ niñíiˊtu̱ˈ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ la, jo̱ cá̱ˆgo̱ˈ e ˈmɨjñʉ́ˋ iʉ˜ luuˉ do quiéˉe e casee˜e fɨˊ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Carpo i̱ seengˋ fɨˊ Troas; jo̱guɨ cá̱ˆbɨˈ cajo̱ jaléˈˋ jiˋ quiéˉe, jo̱ dsʉˈ e laniingˉguɨ eáangˊ e ˈnéˉ cá̱ˈˆ e majíˋ e sɨbéengˋ e lɨ˜ to̱o̱˜ júuˆ quiéˉe do. 	 Als je komt, vergeet dan niet de mantel mee te brengen die ik in Troas bij Carpus heb laten liggen. Neem ook de boeken en vooral de perkamenten mee.


Dsʉˈ mɨ˜ canaangˋ Paaˉ e féˈrˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ jial nisíngˈˋ yaang˜ dseaˋ fɨˊ guiʉ́ˉ, jo̱guɨ jial jaˋ nibeángˈˊ dseaˋ dseeˉ yaaiñ˜, jo̱guɨ jial mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseata˜ Félix do jaléˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Paaˉ do, jo̱ cafǿmˈˊbre jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ Paaˉ: —Guømˈˆtu̱ˈ fɨˊ lɨ˜ iuunˈˉ do lana. Nab nijmee˜e júuˆ lɨˈˋ e jøønˉ, jo̱guɨbaˈ nitǿøˆtú̱u̱ ˈnʉˋ fɨˊ la. 	 Maar toen Paulus over rechtvaardigheid, zelfbeheersing en het komende oordeel van God sprak, kreeg Felix het benauwd en zei: "Het is voorlopig wel genoeg. Als het me schikt, zal ik u nog wel eens laten roepen."


Dsʉˈ eáamˊ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jnea˜, jo̱guɨ cacuøˈrˊ jnea˜ jaléˈˋ bíˋ quiáˈrˉ e laco̱ˈ cateáˉ dsiiˉ e caguiaaˉ júuˆ quiáˈrˉ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ; jo̱ lajo̱baˈ canúuˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel jaléˈˋ e júuˆ jo̱. Jo̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ caleáangˋ jnea˜ ie˜ jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiéˉe faˈ laco̱ˈ mɨ˜ laangˋ jaangˋ dseaˋ e jaˋ cuˈˋ ieˈˋ quiáˈrˉ; 	 Maar de Here heeft mij altijd bijgestaan. Hij gaf mij de kracht zodat ik het goede nieuws onder alle niet-Joodse volken heb kunnen brengen en zij het allemaal gehoord hebben. Hij heeft mij beschermd tegen de verscheurende leeuwen.


Jo̱baˈ ie˜ jo̱ lalab ningɨɨˉ quiáˈrˉ, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn dseata˜ dseaˋ féngˈˊ: “E jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaléˈˋ e jaˋ cajméeˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ rúnˈˋn i̱ jaˋ niingˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, jo̱baˈ lajo̱b cajo̱ jaˋ cajmeeˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜.” 	 Ik zal hun antwoorden: 'Toen u de minste van mijn broeders niet wilde helpen, wilde u Mij niet helpen.'


Jo̱ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ seaˋ ngúuˊ táaiñˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ ngúuˊ táangˋ Adán e cajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ guóoˈ˜. Jo̱ dsʉˈ ie˜ jo̱, røøbˋ nilíingˉ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la lɨ́ɨngˊ dseaˋ do ˈñiaˈrˊ, dseaˋ jáarˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Alle mensen stammen af van Adam en hebben dus een aards lichaam, net als hij. Maar de mensen die uit Christus voortkomen, zullen een hemels lichaam krijgen, net als Hij.


Jo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e ˈnʉ́ˈˋ iing˜naˈ ñíˆnaˈ røøˋ e su jáˈˆ e féˈˋ Dseaˋ Jmáangˉ laˈeáangˊ jnea˜, jo̱baˈ dseángˈˉ niˈéeˆbaa ˈnʉ́ˈˋ e lajo̱b lɨ́ɨˊ. Jo̱ Dseaˋ Jmáamˉ jaˋ ua˜ lɨ́ɨiñˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóorˋ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ jmijnéemˋbre jial tíiˊ ˈgøiñˈˊ. 	 Ik zal u duidelijk bewijzen dat Christus door mij spreekt. Hij is niet zwak, maar zal onder u Zijn kracht tonen.


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e cagǿˈrˋ, jo̱ canaangˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do jmiquímˈˉ dsíirˊ quiáˈˉ uíiˈ˜ e sɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ i̱˜ i̱ niingˉguɨ lajeeˇ laˈóˈˋ írˋ. 	 Zij kregen ook een meningsverschil over de vraag wie van hen de belangrijkste in het Koninkrijk van God zou zijn.


Jo̱ co̱ˈ Jesús dseaˋ lɨ́ɨiñˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ i̱ camɨ́ɨngˈ˜ do, jo̱guɨ íbˋ cajo̱ i̱ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ do quíˉiiˈ, jo̱ íbˋ dseaˋ i̱ nɨcangángˈˉtu̱ fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ, jo̱baˈ ˈnéˉ e té̱e̱ˉnaaˈ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨté̱e̱ˉnaaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Maar Jezus, de Zoon van God, is onze grote hogepriester, Die naar de hemel is gegaan om ons te helpen; daarom moeten wij geen ogenblik aan Hem twijfelen.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ caguiéˉguɨ jaangˋ lajeeˇ laˈóˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel, jo̱ mɨ˜ calɨlíˈrˆ e cañíibˋ Jesús røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ cangoquiéeiñˊ cáangˋ Jesús jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¿E˜ e júuˆ laniingˉguɨ lajeeˇ lajaléˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ? 	 Een godsdienstleraar die stond te luisteren, hoorde hoe raak Jezus de Sadduceeërs antwoordde. Hij kwam dichterbij en vroeg: "Wat is het belangrijkste gebod?"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e tú̱ˉ jmɨɨ˜ do, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Máˉtú̱u̱ˈ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea. 	 Pas twee dagen later zei Hij tegen Zijn discipelen: "Kom, wij gaan naar Judea."


Jo̱ lajo̱bɨ Fidiéeˇ cajo̱ cajméerˋ e calɨta˜ dsiˋnaaˈ e dseángˈˉ jábˈˉ e júuˆ jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e li˜ e cajméerˋ co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈgøngˈˊ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jmóorˋ, jo̱guɨ cajméeˋbɨr cajo̱ e ta˜ dsiˋnaaˈ e lajo̱, co̱ˈ cacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ jmaquíingˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la iáangˋ dsíirˊ ˈñiaˈrˊ. 	 God heeft bewezen dat die boodschap waar is; door tekenen, wonderen en machtige daden. En ook door de gaven van de Heilige Geest te geven aan wie Hij wil.


Jo̱ güɨˈíibˋ Fidiéeˇ güeaˈˆ quiáˈrˉ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lajaléngˈˋnaˈ. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. 	 Ik wens u allen Gods genade toe.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ i̱ lɨ́ɨngˊ Tiquíˆiiˈ do có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Jesús, e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jneaˈˆ e laco̱ˈ nilíˈˋnaaˈ nineeng˜tu̱ rúˈˋnaaˈ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ na fɨˊ Tesalónica. 	 Wat zou ik het fijn vinden als God, onze Vader, en onze Here Jezus ervoor zorgden dat wij bij u konden komen!


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ guijángˋ do lado, caˈɨ́ˋ dsíirˊ e ngaamˋ i̱ dseamɨ́ˋ do, jo̱ jaˋ eeˋ jáˈˉ calɨ́iñˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e quiéeiñˈˋ do. 	 het aan de mannen vertelden, wilden die hen niet geloven. Ze zeiden dat het onzin was.


Dsʉˈ o̱faˈ caje̱ˊ e jaˋ cajmiti˜ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ e cacuøˈrˊ dseaˋ Israel; co̱ˈ cajmiti˜bre jaléˈˋ e júuˆ jo̱, lɨfaˈ e jaˋ lajɨɨngˋ dseaˋ sɨju̱ˇ dseaˋ Israel dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Heeft God dan Zijn woord gebroken? Dat is uitgesloten! Maar niet alle Israëlieten zijn èchte Israëlieten.


Jo̱guɨ mɨ˜ føngˈˊ rúngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ laˈóˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, féengˈ˜ rúngˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e to̱o̱˜ fɨˊ ni˜ jiˋ salmos jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e øˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ júuˆ e cuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Lajo̱bɨ cajo̱, mɨ˜ øˊnaˈ jo̱guɨ mɨ˜ jmiféngˈˊnaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jmeeˉbaˈ carˋ ngocángˋ óoˊnaˈ. 	 Spreek veel met elkaar over de Here en zing psalmen, lofliederen en geestelijke liederen. Zing met uw hele hart voor de Here.