Jo̱baˈ nɨcasɨɨ˜naaˈ røøˋ lajaléˈˋnaaˈ la e nɨcaˈneáangˆnaaˈ jaangˋ gángˉ dseaˋ lajeeˇ laˈóˈˋ jneaˈˆ e nidsilíiñˉ nidsiˈeer˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na. Jo̱ nijalíiñˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáangˋnaaˈ eáangˊ i̱ siiˋ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ siiˋ Bernabé, gángˉ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ jiʉ˜ jaˋ mɨˊ cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈrˉ uíiˈ˜ e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Daarom leek het ons goed twee mannen uit te kiezen en naar u toe te sturen, samen met onze vrienden Barnabas en Paulus,


Jo̱baˈ cañíiˋ Tée˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ mogui˜ fii˜ jmidseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —Nʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiéˉe, dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉiiˈ jo̱guɨ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel. Cajmijnéemˋ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ quíˉiiˈ i̱ laniingˉ ˈgøngˈˊ do fɨˊ quiniˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˉiiˈ Abraham malɨɨ˜guɨ eáangˊ lajeeˇ e cateáangˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ do fɨˊ Mesopotamia lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ nidsérˉ e nidsigüeárˋ fɨˊ Harán. 	 Stefanus antwoordde: "Mannen, jong en oud, luister! Abraham woonde eerst in Mesopotamië en daarna in Haran. Toen hij nog in Mesopotamië was, kwam God bij hem en zei:


¡Juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨtúngˉ dsíiˊ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ lɨ˜ nɨsiñˈˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜! 	 Gelukkig is degene die Mij accepteert zoals Ik ben."


—Dseata˜ Agripa, eáamˊ iáangˋ dsiiˉ e nifáˈˆa júuˆ quiéˉe fɨˊ quiníˆ ˈnʉˋ lana e nijmɨˈǿngˈˋ ˈñiáˈˋa quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcajaca̱˜ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel quiéˉe. 	 "Ik ben blij, koning Agrippa, dat ik mij vandaag voor u mag verdedigen tegen alles waarvan de Joden mij beschuldigen.


Jo̱ lajaléˈˋ e jo̱ cangongɨ́ɨngˉ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨne˜naaˈ e jaˋ ˈnéˉ jmóˆooˈ lajo̱, jo̱guɨ cató̱ˉ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niˈɨ́ˉ ˈgooˋ quíˉnaaˈ, jneaa˜aaˈ dseaˋ se̱e̱ˉnaaˈ jmɨɨ˜ na, mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨjaquiéengˊ e niˈíingˉ jmɨgüíˋ. 	 Dat is allemaal met hen gebeurd om een voorbeeld te stellen. En het is opgeschreven als een waarschuwing voor ons, die in het einde van de tijd leven.


Co̱ˈ song jnea˜ fǿnˈˉn Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ e jaˋ ñiiˉ jéengˊguɨ, jo̱ dsʉˈ jmóoˋo lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨguíˋ quiéˉbaa, lɨfaˈ jí̱i̱ˈ˜ ˈñiáˈˋbaa ja̱a̱ˉ e jaˋ eeˋ ngánˈˋn lají̱i̱ˈ˜ e fáˈˉa do. 	 Want als ik in een vreemde taal bid, is het mijn géést die bidt; mijn verstand staat erbuiten.


Co̱ˈ lalab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ e éeiñˋ dseaˋ do: Jo̱ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨb˜ ooˈˉ ta˜ e lɨnˈˊ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨ́ngˉ i̱ jmidseaˋ i̱ siiˋ Melquisedec ie˜ malɨɨ˜guɨ do. 	 In een van de Psalmen wordt daar al op gewezen. "U bent voor altijd priester zoals Melchizédek", staat er. (B)


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ gángˉ do e júuˆ e cajíngˈˉ Jesús do, ladsifɨˊ lanab catʉ́rˋ e ˈmáaˊ quiáˈrˉ do jo̱ cangolíimˆbre có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Zij lieten hun netten liggen en gingen onmiddellijk met Hem mee.


Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ jméeˆnaˈ, co̱ˈ jial fɨng song cangolíingˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ na tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Macedonia, jo̱ ninírˋ e jaˋ mɨˊ néeˊ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ. Jo̱ song lajo̱b lɨ́ɨˊ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ fɨˈɨbˈˋ nicá̱ˋ jnea˜ jóng uíiˈ˜ e eáangˊ nɨcajmɨta˜ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ fáˈˉa e júuˆ na e laco̱ˈ jaˋ nifáˈˉa e ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ niˈíingˈ˜naˈ e fɨˈɨˈˋ do. 	 Want ik zou het erg vinden als zou blijken dat het niet waar is wat ik vol lof over u heb gezegd. Als de Macedoniërs, die straks misschien met mij meegaan, zouden ontdekken dat u helemaal geen geld hebt klaarliggen, zou ik voor schut staan en u niet minder. Dan zou ook ons vertrouwen in u geschokt zijn.


jo̱ dsʉˈ nicuǿøˆbaar iihuɨ́ɨˊ, jo̱ lɨ́ˉ jo̱ nilaamˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Ik zal Hem zweepslagen laten geven en daarna in vrijheid stellen."


Jo̱ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jaˋ cuǿøngˋ e ningɨ́rˉ ta˜ tɨ́ɨngˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ, co̱ˈ o̱ˈ lajo̱ e catɨ́ɨngˉ e nijmérˉ. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ jmérˉ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ, jo̱guɨ ˈnéˉ e quɨ́ɨˈ˜bre jmɨɨ˜ jial niˈéˈrˉ dseaˋ, jo̱guɨ ˈnéˉ e féngˈˊ dsíiˊbre có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, 	 Een knecht van de Here mag geen ruzie maken; hij moet de mensen die verkeerd doen, vriendelijk en geduldig terechtwijzen.


Jo̱ nɨcajméebˋ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ na lamɨ˜ jéengˊguɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ jiˋ e cajmeˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 namelijk dat God nL heeft gedaan wat Hij lang geleden door Zijn profeten in de Boeken al had beloofd.


Jo̱guɨ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ jo̱guɨ jaléˈˋ e fóˈˋnaˈ, jmeeˉbaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e cuøˈˊnaˈ guiˈmáangˈˇ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wat u ook zegt of doet, doe het in de naam van de Here Jezus en dank ook God, de Vader, in Zijn naam.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cangojéeiñˋ jiuung˜ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús e laco̱ˈ niquidsiˊ dseaˋ do guóorˋ fɨˊ moguiñˈ˜ e laco̱ˈ nilɨgüeaiñˈˆ do, dsʉˈ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús do canaaiñˋ jíimˉbre jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ dsijéengˋ jiuung˜ quiáˈrˉ fɨˊ do. 	 Enkele moeders brachten hun kinderen bij Jezus. Zij wilden graag dat Hij ze zou aanraken, maar de discipelen traden daartegen op.


Jo̱baˈ canaaiñˋ ngɨrˊ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e guiarˊ e júuˆ jo̱ fɨˊ laco̱o̱ˋ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e té̱e̱ˉ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ dseaˋ do. 	 Daarna reisde Hij rond door Judea en sprak in de synagogen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúngˉ i̱ dseata˜ Herodes do, fɨˊ Egipto táangˋ i̱ Séˆ do lajeeˇ jo̱. Jo̱ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ lajeeˇ e güɨɨiñˋ, caquɨ́ɨmˉtu̱r jaangˋ ángel quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ íˋ casɨ́ˈrˉ Séˆ jo̱ cajíñˈˉ lala: 	 Na de dood van koning Herodes zag Jozef in een droom opnieuw een engel van God.


Jo̱ eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseata˜ Davíˈˆ do, jo̱guɨ Davíˈˆ calɨˈiiñ˜ cajmeˈrˊ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ fɨˊ lɨ˜ nijmiféngˈˊ dseaˋ i̱ Fidiéeˇ quíˉiiˈ jo̱guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Jacóoˆ cajo̱. 	 een man die bij God in de gunst stond. David vroeg of hij voor God een huis mocht bouwen, een vast onderdak temidden van het volk van Israël.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ dseata˜ Pilato quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Jo̱ ˈnʉbˋ dseaˋ lɨnˈˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel lɨya. Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseata˜ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lajo̱b lɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nɨcaféeˈ˜ na, e jneab˜ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ íˋ. Co̱ˈ jnea˜ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la mɨ˜ cangáanˈ˜n e laco̱ˈ niguiaaˉ jaléˈˋ júuˆ jáˈˉ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ dseaˋ quiéˉbaa lɨ́ɨiñˊ, co̱ˈ nʉ́ʉˈ˜bre jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. 	 "Bent U dan toch een koning?" vroeg Pilatus. "U gebruikt zelf het woord koning", was Jezus' antwoord. "Inderdaad, Ik ben een koning. Ik ben geboren en in de wereld gekomen om de waarheid bekend te maken. Ieder die de waarheid liefheeft, luistert naar wat Ik zeg."


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —Lajɨɨmˋ ˈnʉ́ˈˋ nitiúum˜baˈ jnea˜ e uǿøˋ na; co̱ˈ lalab tó̱o̱ˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “Nijngámˈˉ dseaˋ i̱ fii˜ i̱ néeˊ ni˜ joˈseˈˋ, jo̱guɨ jaléngˈˋ joˈseˈˋ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ nisojǿmˉbreˈ.” 	 Onderweg zei Jezus tegen hen: "Vannacht zullen jullie Mij allemaal in de steek laten. Want in de Boeken staat dat de herder zal worden geslagen en de schapen uiteengejaagd. (a)


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ do e cacuˈˋ i̱ mɨˈˋ do luguooˋ Paaˉ, jo̱baˈ canaangˋ sɨ́ˈˋ rúiñˈˋ lajeeˇ laˈóˈˋ teáaiñˉ do jo̱ jíñˈˉ: —Lɨ́ɨˊ fɨng o̱ˈ jaangˋ dseaˋ ˈmóbˉ i̱ dseañʉˈˋ na, co̱ˈ caláamˉbre fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ, dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ e calɨ́iñˉ naguɨ joˋ cuǿøngˋ i̱i̱ˋ nileángˉ írˋ, co̱ˈ joˋ catɨ́ɨngˉ e seeiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 De eilandbewoners zagen het beest aan Paulus' hand hangen en zeiden tegen elkaar: "Die man is vast een moordenaar! Hoewel hij aan de zee is ontkomen, wil het lot (A) niet dat hij in leven blijft."


Jo̱ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ ˈmóbˉ dseángˈˉ siˈˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táaiñˋ. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋguɨ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la iing˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaléngˈˋ íˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøbˋ nilɨseeiñˋ lata˜ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Het alleen maar doen van uw eigen zin leidt tenslotte tot de dood. Maar de kracht van de Heilige Geest brengt ons leven en vrede.


Jo̱guɨ co̱ˈ jmiguiʉbˊ jmɨɨ˜ nɨngóoˊ e jaˋ quiee˜naaˈ iˋnaaˈ, jo̱baˈ caró̱o̱ˉ Paaˉ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dseaˋ rúˈˋuuˈ, guiʉ́ˉguɨb caˈuíingˉ quíˉiiˈ faˈ mɨ˜ cajmeeˉnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe e jaˋ caˈuøøˉnaaˈ fɨˊ ooˉ jmɨɨˋ Buenos Puertos fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Creta, jo̱ jaˋ cangongɨ́ɨˉnaaˈ e lana, o̱ˈguɨ caˈíngˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quíˉiiˈ faco̱ˈ mɨ˜ canʉ́ʉˈ˜naˈ júuˆ quiéˉe. 	 Een hele tijd at niemand iets. Paulus ging tenslotte in hun midden staan en zei: "U had naar mij moeten luisteren, mannen. Als u niet van Kreta was weggevaren, zou deze ellende ons bespaard zijn gebleven.


Co̱ˈ e labaˈ ˈnéˉ e jmeeˉnaˈ; laˈuii˜ e nijmɨˈúungˋnaˈ e seengˋnaˈ e Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ e jmooˋnaˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊbre cajo̱, co̱ˈ lajo̱baˈ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e ˈnéˉnaˈ. 	 Geef God en Zijn Koninkrijk de hoogste plaats in uw leven. Hij zal dan in alles voor u zorgen.


Co̱ˈ téebˈ˜ jminíˆ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ jaˋ jnéˈˋnaˈ; jo̱guɨ dsi˜bɨ loguáˆnaˈ cajo̱, dsʉˈ jaˋ nuuˋnaˈ. ¿Su jaˋ tó̱o̱ˈ˜ óoˊnaˈ? 	 Jullie hebben nu al zoveel gezien en zoveel gehoord! Het lijkt wel of het jullie niets heeft gedaan.


Jo̱ co̱ˈ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn Tɨfaˈˊ jo̱guɨ Fii˜ quíiˉnaˈ, nɨcarú̱u̱ˈ˜baa tɨɨ˜naˈ lajaangˋ lajaangˋnaˈ, jo̱baˈ lajo̱b cajo̱ ˈnéˉ jméeˆ ˈnʉ́ˈˋ, ˈnéˉ rú̱u̱ˈ˜baˈ tɨɨˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Als Ik nu jullie voeten heb gewassen, moeten jullie dat ook bij elkaar doen.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, e ɨ́ˆnaˈ e jiˋ la fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ na. 	 En namens de Here draag ik u op deze brief aan hen allen voor te lezen.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Jerusalén e calɨ́ˉ lado, jo̱baˈ caté̱e̱rˋ e nilɨsiiˋ Acéldama e uǿˉ do e guǿngˈˋ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ quiáˈrˉ Uǿˉ lɨ˜ Catu̱u̱ˋ Jmɨˈøøngˉ. 	 Iedereen in Jeruzalem hoorde ervan. Daarom heet dat stuk grond ook Akeldama, wat 'bloedgrond' betekent.


Jo̱baˈ jmoˈˊnaaˈ jaléˈˋ e júuˆ la quíiˉnaˈ e laco̱ˈ nicuǿˉ e iáangˋ dsiˋnaaˈ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Wij schrijven u dit allemaal om u te laten delen in de blijdschap die wij hebben ervaren.


Jo̱ mɨ˜ caˈíngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ e ˈnʉñíˆ do e júuˆ jo̱, jo̱baˈ catáiñˈˋ i̱ dseaˋ do cartɨˊ aˈˊguɨ dsíiˊ e ˈnʉñíˆ do, jo̱guɨ tɨɨiñˈˉ do cacúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ tú̱ˉ ˈmaˋ e dsi˜ tooˋ. 	 Daarom nam deze geen risico en bracht hij hen naar de diepste kerker. Voor alle zekerheid sloot hij hun voeten in het blok.


Dsʉˈ dsifɨˊ lajo̱b guicaféˈˋ Paaˉ e teáˋ eáangˊ jo̱ guicajíñˈˉ: —¡Jaˋ e jmáangˈ˜ uøˈˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ lab téeˈ˜naaˈ lajɨɨˉnaaˈ! 	 "Niet doen!" schreeuwde Paulus. "Doe uzelf geen kwaad! Wij zijn allemaal nog hier!"


Jo̱ lana Fidiéeˇ nɨcajmilir˜ e eáamˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, co̱ˈ casíiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ nileáiñˉ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ jo̱guɨ e caˈíimˉbre bíˋ quiáˈˉ ˈmóˉ cajo̱. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ do, cajmijnéengˋ Fidiéeˇ jee˜ jneaa˜aaˈ jial e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ lata˜. 	 En nu heeft Hij ons dit allemaal duidelijk gemaakt door de komst van onze redder, Jezus Christus, Die de macht van de dood gebroken heeft en ons heeft laten zien hoe wij, door op Hem te vertrouwen, eeuwig leven kunnen krijgen.


Jo̱ jméeˆnaˈ jaléˈˋ e jo̱ lajeeˇ e nɨsɨjeemˇbaˈ e jmɨɨ˜ e nijáaˊtu̱ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ jmɨˈúumˋbaˈ e nigüeáˋ lajmɨnáˉ e jmɨɨ˜ jo̱. Jo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ e jmɨɨ˜ jo̱, niˈíimˉ laˈúngˉ jmɨgüíˋ co̱ˈ nicóbˋ, jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ nijmɨ́ɨmˉbre có̱o̱ˈ˜ e niingˉ jɨˋ do cajo̱. 	 U moet vol verwachting naar die dag toeleven en eraan meewerken dat hij gauw komt. Op die dag zal de hemel door vuur verteerd worden en zullen de elementen door de vlammen smelten.


Jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do canaaiñˋ mɨˈrˊ jmɨˈeeˇ Jesús e nijmihuíimˉ ˈñiaˈrˊ e fɨˊ lɨ˜ táaiñˋ do. 	 Nu ze allemaal wisten wat Jezus had gedaan, vroegen zij Hem dringend weg te gaan.


Jo̱ lalab féiñˈˋ do có̱o̱ˈ˜ júuˆ e teáˋ: ¡I̱ nab Fidiéeˇ quíˉnaaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do i̱ nɨcalɨ́ˈˉ cacuǿˈrˉ jneaˈˆ e nɨcaláangˉnaaˈ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ɨngˉnaaˈ uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉnaaˈ, co̱ˈ i̱ nab dseaˋ i̱ guiing˜ e fɨˊ lɨ˜ niingˉ do fɨˊ lɨ˜ quiʉˈrˊ ta˜! 	 Zij riepen: "Onze redding komt van onze God, Die op de troon zit en van het Lam!"


Co̱ˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e nʉ́ˈˉguɨ e nidséˆnaaˈ fɨˊ na, lajeeˇ cataang˜naaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Filipos, eáamˊ gaˋ cajmeángˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jneaˈˆ, jo̱guɨ féˈrˋ gaˋ uii˜ quíˉnaaˈ uíiˈ˜ e guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ˜ caguiáˆnaaˈ e júuˆ jo̱ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, ˈníˈˋ níibˉ dseaˋ quíˉnaaˈ; dsʉˈ jaˋ e lɨ́ɨˊ e jo̱, co̱ˈ Fidiéebˇ eáangˊ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ quíˉnaaˈ e calɨseáˋ bíˋ quíˉnaaˈ e caguiáˆnaaˈ e júuˆ jo̱. 	 U weet ook hoe slecht wij in Filippi behandeld zijn, vlak voordat wij bij u kwamen. Het was verschrikkelijk wat wij daar hebben doorgemaakt. Toch gaf God ons de moed u het goede nieuws te brengen, zelfs al waren wij door vijanden omringd.


Jo̱ lajo̱b caguiéengˋ Dseaˋ Jmáangˉ guiʉ́ˉ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈrˉ, e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜naaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱ lajo̱b nicuǿøˈ˜ bíˋ rúˈˋnaaˈ laˈóˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Met elkaar moeten zij de christenen klaarmaken om God te dienen, zodat de Gemeente (als het lichaam van Christus) zal groeien en sterk en volwassen zal worden.


Dsʉco̱ˈ mɨ˜ íngˈˋ dseaˋ jnea˜, lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ e gøˈˊ dseaˋ e laniingˉ íingˆ ta˜ quiáˈrˉ, jo̱guɨ e jmɨˈøønˉ do, lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ e ɨ̱́ˈˋ dseaˋ e laniimˉ cajo̱. 	 Want mijn vlees is echt voedsel en mijn bloed is echte drank.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do camɨˈrˊ Fidiéeˇ lala jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋnaaˈ, ˈnʉbˋ dseaˋ nɨcuíiˈˋ dsíiˊ dseaˋ lajaangˋ lajaaiñˋ. Mɨ́ɨˈ˜naaˈ ˈnʉˋ e nifɨ́ˈˆ jneaˈˆ i̱˜ lajeeˇ lajɨˋ huáangˉ i̱ dseaˋ la nɨcaguíinˈ˜ e ningɨ́rˉ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ, dseaˋ guijángˋnaaˈ, dseaˋ caˈuíingˉnaaˈ dseaˋ quíiˈˉ, e niˈíiñˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ Judas Iscariote do, dseaˋ nɨcangáiñˈˉ fɨˊ lɨ˜ catɨ́ɨiñˉ uíiˈ˜ e dseeˉ e caˈéerˋ do. 	 Zij vroegen God in gebed: "Here, U kent alle mensen door en door. Wilt U Uw keuze aanwijzen?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajeeˇ iuungˉ Jesús fɨˊ e ngóorˊ fɨˊ Jerusalén có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngolíingˉ có̱o̱ˈr˜, jo̱ lajeeˇ jo̱ co̱ˈ catǿˈˉbre i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lana ningóoˊo fɨˊ Jerusalén fɨˊ lɨ˜ nilɨti˜ jaléˈˋ júuˆ e cajíngˈˉ uii˜ quiéˉe jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨˈˋguɨ eáangˊ, jnea˜ dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Hij nam de twaalf apart en zei: "Zoals jullie weten, gaan we naar Jeruzale m. Alles wat de profeten over Mij hebben geschreven, zal in vervulling gaan.


Jo̱ jaléngˈˋ jneaˈˆ dseángˈˉ contøømˉ dseángˈˉ dseáangˈ˜ se̱e̱ˉnaaˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Jesús, jo̱ lajo̱baˈ nilɨli˜ e seemˋbre có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Ja, ons leven loopt steeds gevaar, omdat wij de Here dienen. Maar dan blijkt ook telkens weer hoe sterk het leven van Jezus in ons sterfelijk lichaam zichtbaar wordt.


Dsʉˈ Paaˉ cañíirˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jialɨˈˊ jiuung˜ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ uii˜ quiéˉ jnea˜, jo̱guɨ jmáangˈ˜naˈ jnea˜ e lɨ́ɨnˉn fɨˈíˆ? Co̱ˈ jaˋ e lɨ́ɨˊ quiéˉ jnea˜ e niˈñúngˈˋ dseaˋ jnea˜, co̱ˈ jaˋ ˈgóˈˋo e cartɨˊ jngámˈˉbre jnea˜ fɨˊ Jerusalén song lajo̱ uíiˈ˜ e jmóoˋo ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús. 	 Maar hij antwoordde: "Waarom al die tranen? Waarom maken jullie het mij moeilijk? Ik ben niet alleen bereid me in Jeruzalem te laten binden, maar ook voor de Here Jezus te sterven."


Jo̱ Fidiéeˇbingˈ cajméeˋ jaléˈˋ e jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ɨˊ dsíirˊ malɨɨ˜guɨ eáangˊ e nijmérˉ, lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ. Jo̱ e jo̱ calɨti˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Het is altijd Zijn bedoeling geweest dat door onze Here Jezus Christus bekend te maken.


Jo̱guɨ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e la guíimˋbaˈ ˈnéˉ e có̱o̱ˈ˜ e féngˈˊ óoˊbaˈ ˈnéˉ nijmitíˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ e nijméeˆnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e niˈíingˈ˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ e nɨjíñˈˉ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 U moet volhouden om de wil van God te doen. Als u dat doet, krijgt u wat Hij heeft beloofd.


Jo̱ nañiˊ faˈ iim˜baa e nijmɨráangˆ ˈñiáˈˋa, jo̱ dsʉˈ song jmóoˋo lajo̱, o̱faˈ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøˋ líˈˆ, dsʉco̱ˈ júuˆ jáˈˉ lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e fáˈˉa na. Jo̱ dsʉˈ jaˋ iin˜n e niˈɨ́ˉ dsíiˊ dseaˋ e niingˉguɨ́ɨ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e jnéenˉn o̱si laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e jmóoˋo o̱si jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e fáˈˉa é. 	 Ik heb er genoeg van over mijzelf te praten, hoewel het helemaal niet zo vreemd zou zijn als ik het deed, want ik zou niets dan de waarheid spreken. Maar ik doe het niet, omdat ik wil voorkomen dat iemand een hogere dunk van mij krijgt dan ik kan waarmaken.


Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ e mɨ˜ nijméeˆ ˈnʉˋ jmɨɨ˜, nitǿˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíinˈˋ jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ líˋ ngɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ bǿøngˈ˜ jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ tiuungˉ. 	 Nodig in plaats daarvan de armen, kreupelen, lammen en blinden uit.


Jo̱ jaˋ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜naˈ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ eeˉbaˈ guiʉ́ˉ jee˜ írˋ, jo̱guɨ jaˋ jmooˋnaˈ guíingˉnaˈ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ jmeeˉbaˈ féngˈˊ áaˊnaˈ laˈóˈˋ rúngˈˋnaˈ e ˈneáangˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Wees nederig en vriendelijk; heb geduld met elkaar en verdraag elkaar vol liefde.


Dsʉˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ jial tíiˊ guiʉ́ˉ nɨcaˈéeˋ Timoteo jo̱guɨ jial nɨcajmóˉnaaˈ ta˜ e guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ nɨcajmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜ laco̱ˈ jaangˋ jó̱o̱ˊ dseaˋ mɨ˜ jmóorˋ ta˜ jmɨcó̱o̱ˈ˜ sejmiirˋ. 	 Maar u weet hoe waardevol Timotheüs is; hij heeft mij als een eigen zoon geholpen het goede nieuws bekend te maken.


’Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e ˈnɨ́ɨmˋ dseaˋ táˈˉ la ˈñíingˉ ta̱ˊ có̱o̱ˈ˜ tú̱ˉ ˈnɨˊ íˈˋ cuuˉ. Dsʉˈ e jáˈˉbaˈ e jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ɨngˈ˜ i̱ ta̱ˊ do niˈíingˉ dsíiˊ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ jaˋ niˈíingˉ dsíirˊ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. 	 Wat kosten vijf mussen? Bijna niets. Toch vergeet God er niet één van.


Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ nɨcangɨ́ɨngˋ e ngángˈˋjiʉr júuˆ quiéˉe jmiguiʉˊguɨb niñíiñˋ e ningáiñˈˋ e jo̱, jo̱baˈ lalíimˋ nilɨseaˋ quiáˈrˉ; jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ niñíingˋ e ngáiñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ e jo̱, jo̱baˈ nigüeábˋ lají̱i̱ˈ˜ capíˈˆ e ngɨ́ɨiñˋ e ngáiñˈˋ do. 	 "Maar anderen niet. Want wie iets heeft, zal er veel bij krijgen. Meer dan genoeg. Maar wie niets heeft, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben.


—Niguiéebˊ jmɨɨ˜ mɨ˜ niquɨ́ˈˉ jaléˈˋ e móoˉ ˈnʉ́ˈˋ e té̱e̱ˉ na, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ joˋ nijé̱ˉ faˈ e sɨfɨ́ɨngˇguɨ rúngˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jloˈˆ jnéengˉ e na lana. 	 Maar Jezus zei: "Er komt een tijd dat al deze dingen die jullie zo mooi vinden, vernietigd worden. Geen steen zal op de andere blijven. Er zal niets van overblijven dan één grote puinhoop."


Jo̱ lajo̱b cajméerˋ lajeeˇ tú̱ˉ jiingˋ, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ neáangˊ fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ e téeˈ˜ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia canúurˉ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e caguiaˊ i̱ Paaˉ do. 	 Dit deed hij meer dan twee jaar, zodat alle inwoners van de provincie Asia, zowel Joden als Grieken, over Jezus hoorden.


Jo̱baˈ ii˜naaˈ nijmɨngɨ́ɨˈˇɨɨˈ ˈnʉˋ e˜ nifoˈˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ la: ¿Su ˈnéˉ niquíˆnaaˈ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma o̱si jaˋ ˈnéˉ quíˆnaaˈ é? 	 Nu hebben wij een vraag: Is het wel of niet goed om aan de Romeinse keizer belasting te betalen?"


Jo̱guɨ lana niquɨ́ɨˈ˜ɨ júuˆ quíiˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e cajmɨngɨ́ɨˈˇnaˈ jnea˜ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do e fɨˊ ni˜ jiˋ quíiˉnaˈ do. Jo̱ jnea˜ lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e guiʉ́ˉguɨ quiáˈˉ dseañʉˈˋ e jaˋ nigüɨ́iñˈˉ dseamɨ́ˋ; 	 Daarmee kom ik op de vragen uit uw brief. Als een man ongetrouwd is, is dat een goede zaak.


Jo̱ ñiing˜ áaˊnaˈ jo̱ jaˋ güɨlɨgøøngˋnaˈ quiáˈˉ i̱ jmɨgóoˋ do, co̱ˈ song lajo̱, jo̱baˈ jaˋ uiing˜ nilɨseaˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quíiˉnaˈ. Jo̱ ñiing˜ áaˊnaˈ cajo̱ jie˜ mɨˊ tʉ́ˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ guiéeˆ quíiˉnaˈ e nɨsɨˈíˈˋ Fidiéeˇ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Daaruit blijkt dat zij verleiders en vijanden van Christus zijn. Wees daarom op uw hoede. Anders doet u alles teniet wat wij tot stand hebben gebracht en krijgt u niet uw volle loon.


Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ do ˈnéˉ e ñibˊ dseaˋ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ guiúngˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajméerˋ; lafaˈ song nɨcato̱ˈˋ fɨ́ɨiñˋ røøˋ jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ, jo̱guɨ song nɨcaˈéerˋ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guilíingˉ fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ song nɨcaru̱ˈrˊ tɨɨˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ song nɨcajmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaˈíngˈˋ iihuɨ́ɨˊ, lɨ́ˈˆ lajeeˇ lajɨˋ e guiʉ́ˉ e nɨcacuøˈˊ bíˋ ˈñiaˈrˊ e nɨcajméerˋ. 	 Zij moet bij iedereen goed bekend staan door alles wat zij heeft gedaan. Heeft zij haar kinderen goed grootgebracht? Heeft zij zowel vreemdelingen als christenen gastvrij ontvangen? Heeft zij zieken en gewonden geholpen? Staat zij altijd klaar om te helpen?


Jo̱ e jmiñiˇ quiáˈˉ e lɨ˜ cooˋ e lɨ˜ teáangˈ˜ i̱ dseaˋ íngˈˋ iihuɨ́ɨˊ do joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e niquiúngˈˉguɨ, jo̱guɨ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ síˈˆ e jmɨ́ɨˋ o̱si e uǿøˋ faˈ e nijmiˈíngˈˊguɨ jaléngˈˋ i̱ jmiféngˈˊ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ diée˜ guóoˈ˜ quiáaˉreˈ do jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ nɨcaˈíngˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e li˜ quiáaˉreˈ do cajo̱. 	 De rook van dit folterende vuur stijgt voor altijd en eeuwig op. De mensen die het beest en zijn beeld aanbidden en die het nummer van zijn naam dragen, zullen geen moment rust meer hebben.


Dsʉˈ carˋ jí̱i̱ˈ˜ e eeˉnaˈ e guiʉ́ˉ do niˈíimˈ˜baˈ e huɨ́ɨngˊ, dsʉˈ eáamˊ juguiʉ́ˉ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ song lajo̱. Jo̱baˈ jaˋ fǿøngˈ˜naˈ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jmángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ gaˋ, o̱ˈguɨ jmooˋnaˈ ˈgóˈˋnaˈ cajo̱. 	 Maar als dat toch zou gebeuren, bent u bevoorrecht. Daarom moet u zich niet door dreigementen laten afschrikken of in verwarring laten brengen.


Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ jmɨtɨ́ɨngˋ, tɨɨngˋguɨr laco̱ˈ tɨfaˈˊ quiáˈrˉ lajeeˇ e jmɨtɨ́ɨiñˋ. Dsʉˈ mɨ˜ caˈeˊ i̱ tɨfaˈˊ do lajaléˈˋ e tɨɨiñˋ, jo̱guɨbaˈ røøbˋ nilɨtɨɨiñˋ jóng. 	 Hoe kan een leerling nu meer weten dan zijn leraar? Als hij alles van hem heeft geleerd, is hij hoogstens gelijk aan zijn leraar.


Jo̱ ¿i̱˜ ɨˊ óoˊnaˈ i̱ caguijøøng˜naˈ? Jo̱ e jábˈˉ, ˈnʉ́ˈˋ caguijøøng˜naˈ jaangˋ dseaˋ i̱ laniingˉguɨ laco̱ˈ i̱ dseaˋ caguiaangˉ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Of een profeet van God? Ja, een profeet! En méér dan een profeet!


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús, jo̱ camɨˈrˊ dseaˋ do jmɨˈeeˇ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ ngolíiñˉ jo̱ cajíñˈˉ: —I̱ fii˜ ˈléeˉ i̱ casíiˋ quíˉnaaˈ do, dsíngˈˉ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel, co̱ˈ íˋbre caquiʉˈrˊ ta˜ e calɨ́ɨˉ guáˈˉ quíˉnaaˈ, jo̱baˈ ii˜naaˈ e nijmɨcó̱o̱ˈˇre lana. 	 Zij kwamen bij Jezus en vroegen Hem dringend of Hij wilde meegaan om de man te helpen. "Als er één is die verdient dat U hem helpt, is hij het wel!" zeiden ze.


Jo̱ mɨ˜ canaˊ ooˉ luuˇ Zacarías, dsifɨˊ lajo̱b caˈíñˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ jaléˈˋ júuˆ e cangɨ́ɨiñˋ cacuøˊ Fidiéeˇ ladsifɨˊ lado jo̱ cajíñˈˉ: 	 Zacharias werd vol van de Heilige Geest, Die hem liet zeggen:


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ fɨˊ jo̱, lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseata˜ do jo̱ cajíñˈˉ: —I̱ dseañʉˈˋ dseaˋ góoˊnaaˈ la ngɨrˊ ta˜ jmɨgǿøngˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ jial e ˈnéˉ niféngˈˊ dseaˋ Fidiéeˇ, dsʉˈ jaˋ nʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˉiiˈ. 	 Zij beschuldigden hem ervan de mensen ertoe over te halen God te vereren op een manier, die in strijd was met de Joodse wet.


Co̱faˈ i̱ dseaˋ i̱ eáangˊguɨ guiing˜ dsíiˊ jaléˈˋ e dsijéeˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ niˈíimˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱; jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ guiing˜ dsíiˊ jaléˈˋ e dsijéeˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ guiʉ́bˉ niˈuíingˉ quiáˈrˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱, co̱ˈ cøømˋ nilɨseeiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Als zij sterft, brengt zij veel vrucht voort. Wie zijn leven liefheeft, raakt het kwijt. Maar wie zijn leven in deze wereld niet liefheeft, krijgt eeuwig leven.


Jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Tʉ́ˆ Simón i̱ Ananías do jo̱ cajíñˈˉ: —Ananías, ¿jialɨˈˊ cacuǿøˈ˜ fɨˊ uøˈˊ e caˈíˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás fɨˊ oˈˊ e cajmeeˈˉ adseaanˈˋ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ cajé̱ˈˆ có̱o̱ˈ˜ condseáˈˉ e cuuˉ e calɨ́ˈˉ quiáˈˉ uǿˉ e caˈnɨɨˈ˜ do? 	 "Ananias", zei Petrus, "waarom hebt u de duivel toegang gegeven tot uw hart? Waarom probeert u de Heilige Geest te bedriegen? Waarom zegt u dat dit de hele opbrengst van het land is, terwijl u een deel ervan achtergehouden hebt?


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ nʉ́ˈˋ e ˈnéˉ neáangˊnaˈ laco̱ˈ guiing˜ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ guiing˜ fɨˊ quiáˈˉ fii˜ e güɨjeeiñˇ e nineárˉ ˈnʉ́ʉˊ mɨ˜ niguiengˈˊ fiir˜ i̱ ngɨˊ fɨˊ lɨ˜ cungˈˊ guooˋ dseaˋ, jo̱ ˈnéˉ sɨjeengˇ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do e jneáˋ jɨbˋ guiiñ˜, jo̱baˈ dsifɨbˊ nineárˉ ˈnʉ́ʉˊ mɨ˜ niguiengˈˊ fiir˜ e nitǿrˋ. 	 Sta klaar. Blijf wachten op je Heer die van de bruiloft terugkomt. Als hij aanklopt, kun je meteen opendoen. Dan zal hij zien dat jullie gekleed zijn en dat de lichten branden.


Jo̱ dsíngˈˉ cafǿngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ jo̱ jmɨngɨˈˊ rúiñˈˋ lala: —¿I̱˜ i̱ dseaˋ na, faa˜aaˈ, e quiʉˈrˊ ta˜ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ óoˋ ta˜, jo̱guɨ quɨ́ɨˈ˜bre jmɨɨ˜ e jmihuíiñˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b dsihuíingˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do? 	 Vol verbazing zeiden de mensen tegen elkaar: "Nee, maar! De boze geesten doen wat Hij zegt!"


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ co̱o̱ˋguɨ do, jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ i̱ cangolíingˆ e ngɨˊ do caquɨmˈˉtu̱r fɨˊ Jerusalén fɨˊ lɨ˜ siˈˊ ˈnʉr˜ do. Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ i̱ dsiing˜ cuea˜ do cangolíimˉbre có̱o̱ˈ˜ Paaˉ cartɨˊ Cesarea. 	 De volgende morgen lieten ze het aan de ruiters over om hem verder te brengen en gingen zelf terug naar het fort in Jeruzalem.


Jo̱baˈ cajgángˉ Paaˉ e lɨ˜ iuuiñˉ guiarˊ güɨ́ˉ do, jo̱ cangoseáaiñˈ˜ i̱ sɨmingˈˋ do, jo̱ carǿøngˋneiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiaangˉ do: —¡Jaˋ fǿøngˈ˜naˈ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ! Co̱ˈ jí̱bˈˊtu̱ i̱ sɨmingˈˋ la. 	 Paulus rende de trappen af, liet zich op de jongen vallen en sloeg zijn armen om hem heen. "Huil niet", zei hij. "De jongen leeft nog."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ síngˈˋ yaang˜naˈ fɨˊ gaˋ, o̱ˈguɨ jmooˋnaˈ dsináangˊnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ; jo̱ song seengˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ ˈneáaiñˋ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ. 	 Houd niet van de zondige wereld en van wat die te bieden heeft; want als u van de wereld houdt, blijkt daaruit dat u de liefde van de Vader hebt afgewezen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guiing˜ dsíiˊ e iiñ˜ jmérˉ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táaiñˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ ˈníˈˋ níimˉbre Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ jaˋ iiñ˜ o̱ˈguɨ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ e nijmérˉ nʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Onze eigen zin gaat recht in tegen de wil van God. Hij onderwerpt zich niet aan Gods wet en kan dat ook niet.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caquɨngˈˉtu̱ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do, jo̱baˈ Jesús canaaiñˋ sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ taang˜ có̱o̱ˈr˜ do jaléˈˋ juguiʉ́ˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ Juan do, jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —¿E˜ caguijǿøˉ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ canʉ́ʉˉnaˈ e nɨngɨˊ i̱ Juan do fɨˊ jee˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ? ¿Jáˆ leáaˈ˜?, jaˋ caguijøøng˜ ˈnʉ́ˈˋ jaangˋ dseaˋ i̱ uaang˜ júuˆ quiáˈˉ i̱ jmóoˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ ta˜ quiʉˈˊ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ cuɨñíˈˆ e dséeˊ cataangˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ íiˊ guíˋ; 	 Toen de discipelen van Johannes weggingen, zei Jezus tegen de mensen die om Hem heen stonden: "U bent in de woestijn geweest om Johannes te zien. Wat dacht u eigenlijk van hem? Dat hij een riet was, dat wuift in de wind?


Jo̱ mɨ˜ caˈíngˈˋ Paaˉ e júuˆ do, dsifɨˊ lajo̱b catǿˈrˉ jaangˋ dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈˉ fii˜ ˈléeˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Jéengˋ i̱ sɨmingˈˋ la fɨˊ quiniˇ fii˜ quíiˈˉ, co̱ˈ lɨɨng˜ eeˋ júuˆ quie̱ˊbre e catɨ́ɨngˉ íˋ. 	 Paulus riep één van de officieren en zei: "Breng deze jongeman naar de commandant. Hij heeft hem iets belangrijks te vertellen."


Jo̱guɨ ˈnéˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ catɨ́ɨngˉ e nijmɨˈgóˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do írˋ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nicuǿˈˉ dseaˋ dseeˉ írˋ o̱ˈguɨ nijmɨgǿøngˋ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ írˋ cajo̱. 	 Hij moet ook een goede naam hebben bij de mensen, die niet tot de gemeente behoren; anders zou hij door allerlei beschuldigingen in een val van satan kunnen lopen.


Jo̱ cangárˉ e canaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ jnéengˉ cajgóˉ co̱o̱ˋ e lɨ́ɨˊ laco̱ˈ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ e feˈˋ, jo̱ jnéengˉ ˈñʉ́ʉˈ˜ lajɨˋ quiʉ̱́ˋ quiúungˈ˜. 	 Hij zag de hemel open en er kwam iets naar beneden wat op een groot kleed leek. Het werd aan de vier hoeken vastgehouden en op de aarde neergelaten.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seaˋ quiáˈˉ, jmiguiʉˊguɨ nilɨseaˋ quiáˈrˉ; dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ seaˋ quiáˈˉ, conguiabˊ niˈíingˉ e capíˈˆ e seaˋ quiáˈrˉ. 	 'Ja', zei de koning, 'zo is het nu eenmaal. Wie veel heeft, krijgt er meer bij. Wie weinig heeft, raakt ook dat beetje nog kwijt.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Lalab júuˆ seaˋ malɨɨ˜guɨ: “Doñiˊ i̱i̱ˋ dseañʉˈˋ i̱ tiúungˉ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ cuǿˈˉbre i̱ dseamɨ́ˋ do co̱o̱ˋ majíˋ lɨ˜ féˈˋ quiáˈˉ e nɨcatiúungˉ rúiñˈˋ.” 	 De wet van Mozes zegt: 'Als iemand van zijn vrouw af wil, kan hij van haar scheiden. Maar hij moet haar wel een brief meegeven, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is.'


jo̱guɨ eáamˊ calɨguiing˜ dsiiˉ jaléˈˋ e ˈnéˉ jmitiiˆ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel, co̱ˈ jɨˋguɨ cajmeáanˈ˜n gaˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱guɨ cajméˉbaa nʉ́ʉˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ cuǿøngˋ líˋ cuǿˈˉ dseaˋ jnea˜. 	 Ik was zo fanatiek, dat ik de christenen probeerde uit te roeien. Ik week zelf op geen enkel punt van de wetten af en er was in dat opzicht dan ook niets op mij aan te merken.


Jo̱ i̱ ˈléeˉ do caˈuøˈˊbre sɨ̱ˈˆ Jesús jo̱ caˈiaiñˈˊ dseaˋ do co̱o̱ˋ jmáangˈ˜ ˈmɨˈˊ e nʉ́ˈˋ. 	 Daar riepen ze het hele bataljon bijeen. Ze rukten Hem de kleren van het lijf en deden Hem een rode mantel om.


Jo̱baˈ lɨ́ˈˆ jie˜ mɨˊ tʉ́ˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ e jmooˋnaˈ na cartɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e ninii˜tú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ na. 	 dan dat u vasthoudt wat u hebt, totdat Ik kom.


Co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: Co̱ˈ lajɨɨmˋ dseaˋ jmɨgüíˋ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ onuuˋ; jo̱guɨ e ˈgøiñˈˊ do lɨ́ɨˊ lafaˈ líˆ quiáˈˉ e onuuˋ do. Co̱ˈ e onuuˋ do cateábˋ téˈˋ, co̱ˈ nilɨquiʉ̱ʉ̱bˋ; jo̱guɨ e líˆ quiáˈˉ do nijiʉ́bˈˋ cajo̱. 	 In de Boeken staat er dit over: "De mens is als gras en zijn pracht als een veldbloem. Het gras verdort en de bloem valt af,


Jo̱ lajeeˇ e tɨˊ e jmɨɨ˜ jo̱, nitɨ́ɨngˋ dseata˜ Pilato e láaiñˋ jaangˋ dseaˋ i̱ sɨjnɨ́ɨngˇ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ mɨ́ɨngˋ dseaˋ fɨɨˋ. 	 Pilatus had de gewoonte met Pasen een gevangene vrij te laten. De mensen mochten zeggen wie.


Jo̱ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ ˈlɨɨm˜baˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ uíiˈ˜ jaléˈˋ e ˈlee˜naˈ jo̱guɨ uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ e eeˉnaaˈ, 	 Ook u bent door Hem tot leven geroepen; u, die eigenlijk al dood was, omdat u niet leefde zoals God wilde.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cají̱ˈrˊ do, cangámˈˉtu̱r fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ lana dob nɨguiiñ˜ lɨ́ˈˉ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiing˜ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ, jo̱ fɨˊ jo̱b quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋguɨ dseaˋ guíˋ i̱ ˈgøngˈˊ jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ óoˋ ta˜ cajo̱. 	 Christus is naar de hemel gegaan en troont nu naast God op de hoogste ereplaats in de hemel. Alle engelen, heersers en machthebbers zijn aan Hem onderworpen.


Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ lɨ́ˈˉ rɨquɨbˈˊ ɨˊ óoˊnaˈ, jo̱baˈ eáamˊ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e fóˈˋnaˈ e nijméeˆnaˈ. ¿Su jaˋ ñíˆnaˈ e mɨ˜ jmooˋnaˈ e jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜naˈ lajo̱, gabˋ lɨ́ɨˊ? 	 Maar de manier waarop u nu praat, getuigt van zelfingenomenheid. Dat is niet goed.


Jo̱guɨ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱baˈ tɨbˊ dsíirˊ e dsiquiéeiñˊ fɨˊ quiniˇ i̱ Jɨngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do e laco̱ˈ cuøˊ li˜ quiáˈrˉ e jalébˈˋ e jmóorˋ do cǿømˋ røøˋ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ e nilíˋ. 	 Maar wie Gods wil doet, komt tot het licht, zodat van alles wat hij doet, gezien kan worden dat het tot eer van God is."


Co̱ˈ ie˜ jo̱ caˈɨ́ˋ dsíiˊ i̱ Moi˜ do e guiʉ́ˉguɨb niˈuíingˉ quiáˈrˉ e niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e sɨjeeiñˇ i̱ dseaˋ i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ i̱ nileángˉ írˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e lafaˈ e nilɨseeiñˋ juguiʉ́ˉ e nijmɨˈóoˈr˜ jaléˈˋ e jloˈˆ e seaˋ fɨˊ quiáˈˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ Egipto do; jo̱ jaˋ cajméerˋ lajo̱, co̱ˈ nɨtab˜ dsíirˊ e niˈímˈˋbre lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ írˋ. 	 Hij vond het lijden voor Christus meer waard dan al de rijkdom van Egypte, want hij verwachtte dat God hem daarvoor zou belonen.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cajméeˋ i̱ dseamɨ́ˋ do lajo̱, caji̱ˈˊ Jesús nir˜ fɨˊ caluurˇ jo̱ cangáiñˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ catɨ́ɨngˉ sɨ̱ˈrˆ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Cuǿøˈ˜ bíˋ uøˈˊ, jó̱o̱ˋo̱; nɨcaˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨnˈˊ uíiˈ˜ e jábˈˉ calɨ́nˈˉ júuˆ quiéˉe. Jo̱ ladsifɨˊ lajo̱b caˈláangˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨiñˊ. 	 Jezus keerde Zich om en zag dat zij Hem had aangeraakt. Hij zei: "Wees gerust. U bent genezen door uw geloof in Mij." Sinds dat moment was de vrouw gezond.


’Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ caˈɨ́ˋ dsíiˊ i̱ dseaˋ fii˜ uǿˉ do: “¿E˜ nijmee˜e náng? Jo̱ seemˋ camɨ́ɨngˈ˜ jó̱o̱ˋo̱ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jo̱ íbˋ niguiéenˈ˜n lana, jo̱ jangámˉ íˋguɨb i̱ nijmɨˈgórˋ.” 	 'Wat nu?' vroeg de eigenaar zich af. 'Ik weet het al. Ik zal mijn zoon sturen. Voor hem zullen ze wel respect hebben.'


Jo̱ faco̱ˈ caˈíimˈ˜ guotɨɨˉ dseaˋ seaˋ, jo̱baˈ jaˋ seeiñˋ jóng. 	 Als er maar één deel was, zou u niet van een lichaam kunnen spreken.


Dsʉco̱ˈ e lab júuˆ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do lamɨ˜ casɨ́ˈrˉ lala: “Co̱o̱ˋ lajeeˇ lana, lajeeˇ ji̱i̱ˋ niˈíˋ, nigáaˊtú̱u̱, jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ quíiˈˉ i̱ siiˋ Sara nilɨseengˋ jaangˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ quiáˈrˉ.” 	 God had Abraham namelijk beloofd: "Volgend jaar kom Ik terug en dan zal Sara een zoon krijgen." (a)


Dsʉco̱ˈ lajaangˋ lajaamˋ dseaˋ ˈnéˉ ɨˊ dsíirˊ su guiʉ́ˉ jaléˈˋ e jmóorˋ o̱si jaˋ dseengˋ é. Jo̱ song ɨˊ dsíirˊ ˈñiaˈrˊ e guiʉ́ˉ lají̱i̱ˈ˜ e jmóorˋ do, jo̱ song dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ jǿørˉ jial jmóoˋ dseaˋ jiéngˈˋ. 	 Ieder moet zijn eigen werk nuchter beoordelen. Als het goed is, mag hij er voldoening van hebben, maar hij hoeft zich er niet op te laten voorstaan.


Jo̱ co̱ˈ joˋ iing˜guɨ dseaˋ faˈ e nijmicuíiñˋ Fidiéeˇ, jo̱baˈ Fidiéeˇ nɨcatiúumˉbre jaléngˈˋ íˋ, jo̱ joˋ jnɨ́ɨiñˊ quiáiñˈˉ do e niˈɨ́ˉ dsíiñˈˊ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jáˉ dsíiñˈˊ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ dsíiñˈˊ do canaangˋ jmóorˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e jaˋ catɨ́ɨngˉ nijmérˉ. 	 Omdat zij niets van God wilden weten, heeft God hen overgelaten aan alles wat in hun verdorven gedachten opkomt. Zij gaan zich te buiten aan allerlei onbehoorlijke dingen.


Lalab calɨ́ˉ mɨ˜ calɨséngˋ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ ie˜ jo̱ seengˋ jaangˋ sɨmɨ́ˆ i̱ siiˋ Yáˆ i̱ nɨninéeˊ júuˆ quiáˈˉ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ sɨmingˈˋ i̱ siiˋ Séˆ, dsʉˈ nʉ́ˈˉguɨ e nigüeárˋ co̱lɨɨng˜ cangoquieeng˜ i̱ Yáˆ do yʉ̱ʉ̱ˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Aan de geboorte van Jezus Christus gingen enkele bijzondere gebeurtenissen vooraf. Toen Zijn moeder Maria met Jozef verloofd was (en dus nog niet met hem samenwoonde) bleek zij in verwachting te zijn door de Heilige Geest.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia do, eáamˊ camɨˈrˊ jneaˈˆ jmɨˈeeˇ e laco̱ˈ nicuǿˆnaaˈ fɨˊ e cuǿøngˋ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Jerusalén. 	 Zij drongen er bij ons op aan het geld mee te nemen, want zij vonden het een voorrecht de gelovigen in Jeruzalem te kunnen helpen.


Jo̱ lana tɨˊ lɨ˜ nilɨcuíimˋbaˈ i̱ dseaˋ íˋ, co̱ˈ tɨˊ lɨ˜ ninámˋbre ta˜ quiáˈrˉ. Jo̱ jnea˜ fɨˊ quiniˇ íˋ jaˋ eeˋ quíinˊn, co̱ˈ jɨˋguɨ co̱ˈ nisíiˈ˜ ñiˊ ˈñʉ́ʉˊ lomɨɨrˉ jaˋ quíinˊn. 	 Hij zal na mij prediken; Hij is zo belangrijk dat ik het zelfs niet waard ben om Zijn schoenen vast te maken."


Jo̱baˈ cañíiˋ Abraham quiáˈˉ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Dob seaˋ jaléˈˋ jiˋ lɨ˜ féˈˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Moi˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱ güɨjmitir˜ jaléˈˋ e jo̱.” 	 Abraham antwoordde: 'In de boeken van Mozes en de profeten staan waarschuwingen genoeg. Uw broers kunnen die zo vaak lezen als zij willen.'


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ co̱o̱ˋ nɨcaˈɨ́ˋ dsíiˊ jo̱guɨ jaˋ lɨ́ˋ dsíirˊ jaléˈˋ e iing˜ ngúuˊ táaiñˋ, jo̱guɨ dseángˈˉ nɨta˜ dsíirˊ e dseángˈˉ jaˋ nicúiñˈˋ guóorˋ, co̱ˈ lajo̱b dseángˈˉ iiñ˜ nijmérˉ, jo̱baˈ guiʉ́bˉ nijmérˉ song cajméerˋ lajo̱. 	 Maar wie de vaste overtuiging heeft dat zijn dochter ongetrouwd moet blijven en geen verplichtingen tegenover anderen heeft, neemt een goed besluit.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈíˉ Jesús fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱ fɨˊ jo̱ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜: —¿Jialɨˈˊ jneaˈˆ jaˋ calɨ́ˈˉnaaˈ faˈ caguíngˉnaaˈ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ iuungˉ dsíiˊ i̱ sɨmingˈˋ do? 	 Even later, toen Jezus met Zijn discipelen in een huis was, vroegen zij Hem: "Waarom hebben wij die boze geest niet uit die jongen kunnen verjagen?"


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ níingˉ jnea˜, jo̱baˈ níimˉbre cajo̱ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 En wie Mij ziet, ziet God, Die Mij gestuurd heeft.


Dsʉˈ mɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ néeˊ ni˜ guáˈˉ i̱ sɨˈíˆ ngotéeˋ i̱ dseaˋ apóoˆ i̱ teáangˈ˜ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ do, jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, joˋ i̱i̱ˋ cadséiñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ. Jo̱ caquɨmˈˉbre e quié̱e̱rˋ e júuˆ do fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ sɨseángˈˊ do jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ: 	 Maar toen zij ontdekten dat die er niet waren, gingen ze terug en zeiden:


Jo̱guɨ jnea˜ Tercio, dseaˋ jmoˈˊo e fɨˊ ni˜ jiˋ lajaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Paaˉ, guiéemˈ˜baa júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ cajo̱, co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ɨnˊn cajo̱. 	 En tevens een groet in de Here van mij, Tertius, die deze brief voor Paulus heeft opgeschreven.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ e júuˆ la, e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajméeˋ i̱ dseaˋ láangˋ gángˉ i̱ calɨséngˋ malɨɨ˜ do i̱ siiˋ Janes có̱o̱ˈ˜guɨ Jambres ie˜ lamɨ˜ cajníiñˊ quiáˈˉ Moi˜, jo̱ lajo̱b cajo̱ nijméˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ mɨ˜ nɨjaquiéengˊ e tɨˊ lɨ˜ niˈíingˉ jmɨgüíˋ, co̱ˈ nijnímˉbre quiáˈˉ e júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ jmangˈˉ e ˈlɨˈˆ jo̱guɨ i̱ nɨcajgiéengˉ dsíiˊ e teáaiñˉ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 En die leraars verzetten zich net zo hard tegen de waarheid als Jannes en Jambres, die zich tegen Mozes verzetten. Hun gedachten zijn onzuiver, verwrongen en verward, en zij hebben zich van het geloof afgewend.


Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ jneaˈˆ cajo̱ e nimɨ́ɨˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ e joˋ nijméeˆguɨˈ lají̱i̱ˈ˜ e ta˜ huɨ̱́ˈˋ e jiéˈˋ do: 	 De Heilige Geest en wij hebben namelijk besloten u geen verdere verplichtingen op te leggen dan deze noodzakelijke dingen:


Jo̱ ii˜naaˈ e jaˋ niféˈˋ dseaˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ jial néeˊ niˋnaaˈ jaléˈˋ e cuuˉ e seáangˈ˜naaˈ la. 	 Door samen te reizen, nemen hij en ik elk wantrouwen weg. Want wij willen in geen geval dat iemand iets kan aanmerken op de manier waarop wij deze grote bedragen beheren.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ iin˜n eáangˊ, e cuǿøˈ˜guɨ bíˋ rúngˈˋnaˈ e laco̱ˈ nidsicuángˋguɨˈ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ lají̱i̱ˈ˜ e fɨˊ güeangˈˆ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈr˜. Jo̱guɨ féengˈ˜naˈ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. 	 Maar, vrienden, u moet uw allerheiligst geloof sterker laten worden en u bij uw bidden laten leiden door de Heilige Geest.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóbˉtu̱ Jesús fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊ dseaˋ, jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ do: —Jnea˜ lɨ́ɨnˊn e jɨˋ e jneáˋ jee˜ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, nilɨseabˋ e jɨˋ do quiáˈrˉ co̱ˈ e jo̱baˈ e cuøˊ e seengˋ dseaˋ lata˜, jo̱guɨ cajo̱ joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ nilɨseengˋguɨr fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ. 	 Jezus richtte Zich weer tot de mensen en zei: "Ik ben het licht van de wereld. Wie Mij volgt, zal nooit in het donker rondtasten, maar leven in het licht."


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ mɨ˜ féˈˋ dseaˋ jmíiˊ e jaˋ ñirˊ jéengˊguɨ, e jo̱ cuøˊ co̱o̱ˋ li˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ o̱ˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ féˈˋ dseaˋ jaléˈˋ júuˆ e íñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, e jo̱ cuøˊ co̱o̱ˋ li˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ o̱ˈ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱. 	 Daaruit blijkt wel dat de vreemde talen de cngelovigen iets duidelijk moeten maken en niet de gelovigen. Maar de verstaanbare woorden die namens God worden gesproken, zijn voor de gelovigen en niet voor de ongelovigen.


Jo̱ nɨñibˋ jnea˜ e mɨ˜ ningɨ́ˋ e ninínˈˆn do, nijalíingˉ dseaˋ jiéngˈˋguɨ i̱ iing˜ nijmɨgǿøngˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ ieˈdsinúuˆ i̱ nɨˈˋ ooˉ i̱ iing˜ nijmiguiéengˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ e laco̱ˈ nitiúungˉ dseaˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Want ik weet dat er na mijn vertrek valse leraars, als hongerige wolven, bij u zullen komen; zij zullen de kudde niet ontzien.


Jo̱guɨ song i̱ lɨɨng˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ do seengˋ fiir˜ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱, jo̱ jie˜ mɨˊ tʉ́rˋ e jmɨˈgóˋreiñˈ, dsʉco̱ˈ røøbˋ teáaiñˉ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nijmitir˜ røøˋguɨ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ i̱ fiir˜ do, dsʉco̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ˈneáangˋ rúngˈˋ lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ i̱ íngˈˋ e ta˜ e jmóoˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈrˉ do. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, éeˈ˜guɨ dseaˋ jaléˈˋ e júuˆ na jo̱guɨ síiˈ˜guɨr cajo̱ e güɨjmiti˜bre lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ jo̱. 	 Als de slaveneigenaar een christen is, mag dat voor de slaven geen excuus zijn om het wat kalmer aan te doen. Nee, zij moeten eerder nog meer hun best doen, omdat een broeder in het geloof door hun inspanningen wordt geholpen. Prent de mensen deze waarheden in, Timotheüs, en moedig iedereen aan ernaar te leven.


Jo̱ nañiˊ faˈ cuǿˈˉ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ iihuɨ́ɨˊ, dsʉˈ jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ niˈéˈrˉ jneaa˜aaˈ jial ˈnéˉ se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ quinirˇ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ niˈnɨ́iñˉ jneaa˜aaˈ ie˜ jo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ írˋ. 	 Maar als Hij ons bestraft, doet Hij dat om ons op de goede weg te leiden. Anders zouden wij met de wereld worden veroordeeld.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ Jesús e quɨˈˊ i̱ Yáˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ caguilíingˉ có̱o̱ˈr˜ do, jo̱baˈ eáamˊ calɨcuˈˊ dsíirˊ i̱ dseaˋ do, jo̱guɨ eáamˊbɨ calɨjiuung˜ dsíirˊ cajo̱, 	 Toen Jezus haar en de Joden die met haar waren meegekomen, zag huilen, greep het verdriet Hem aan.


Dsʉˈ i̱ dseaˋ jmángˈˋ ta˜ uǿˉ do casɨ́ɨiñˉ lajeeˇ yaaiñ˜: “I̱ jó̱o̱rˊ nab i̱ nineˈˆ ni˜ latøøngˉ e guóoˈ˜ uǿˉ na; jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ e nijngáamˈ˜baaˈre, jo̱ lajo̱baˈ jneaa˜aabˈ dseaˋ nilíˈˋnaaˈ e guóoˈ˜ uǿˉ la.” 	 Maar de boeren zeiden tegen elkaar: 'Als zijn vader sterft, krijgt die jongen de hele boel. Kom, we slaan hem dood, dan is de wijngaard van ons!'


Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ ɨɨˋnaˈ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la ɨˊ óoˊnaˈ yaam˜baˈ. Jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ jaˋ jmóoˋo lajo̱ quiáˈˉ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ la ñiiˉ ˈñiáˈˋa. 	 U staat onmiddellijk klaar met uw oordeel. Dat is puur menselijk. Ik oordeel niemand.


Jo̱guɨ güɨteeˉnaˈ jaangˋ güɨtáˆ jiuung˜ i̱ nɨˈúungˈ˜guɨ lajeeˇ lajaléngˈˋneˈ, jo̱ nijngáangˈ˜naˈreˈ jo̱ nilíingˉneˈ jmiñiˇ. ¡Ná nijmóˆooˈ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ jo̱ niˈnéˈˆ niquiee˜naaˈ lajaléˈˋnaaˈ! 	 Slacht het kalf dat we hebben vetgemest. Wij gaan feestvieren.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —ˈLɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abrahambingˈ lɨ́ɨngˊ dseaˋ mɨˊ áangˊ quíˉnaaˈ. Jo̱ dsʉˈ Jesús cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Faco̱ˈ jáˈˉ e ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham, jo̱baˈ laco̱ˈ cajméeˋ íbˋ catɨ́ɨngˉ e nijmeeˉnaˈ jóng faco̱ˈ lajo̱. 	 "Abraham is onze vader", zeiden zij. "Als u kinderen van Abraham bent", antwoordde Jezus, "volg dan zijn goede voorbeeld.


Jo̱ Fidiéeˇ nɨcajméeˋbre féngˈˊ dsíirˊ malɨɨ˜guɨ eáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e laangˋ dseaˋ có̱o̱ˈr˜, dsʉˈ lana nɨquiʉˈrˊ ta˜ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ jmɨgüíˋ e niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quinirˇ, jo̱ nitʉ́rˋ e jmóorˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ, jo̱ lajo̱baˈ niˈíingˉ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Hij heeft de domheid van de mensen een hele tijd geduldig verdragen, maar roept hen nu allemaal op tot een volledige ommekeer.


Jo̱guɨ cangóbˉtu̱ Jesús caléˈˋ catú̱ˉ cangoféeiñˈˇ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ nɨcangoféeiñˈˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Hij ging weer weg en bad nog eens, met dezelfde woorden. Maar de discipelen konden hun ogen niet openhouden en vielen weer in slaap. Zij wisten niet wat zij moesten zeggen, toen Hij bij hen terugkwam.


Jo̱guɨ i̱i̱ˋ i̱ iing˜ i̱ nijméˉ e niingˉguɨr jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, íˋbingˈ i̱ ˈnéˉ jméˉ jaléˈˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ jee˜ jaléngˈˋ i̱ caguiaangˉguɨ e jaˋ jmiféngˈˊ ˈñiaˈrˊ. 	 En wie de voornaamste wil zijn, moet jullie slaaf worden.


Jo̱ lajeeˇ ngolíingˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do e teáaiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ e móoˊ do, jo̱ co̱o̱ˋ canaangˋ e ɨ́ɨˋ guíˋ e teáˋ eáangˊ, jo̱baˈ canaangˋ e ró̱o̱ˉ jmɨɨˋ. 	 Plotseling begon het vreselijk te waaien en kwamen er hoge golven op het meer.


Jo̱ fɨˊ Corintob caje̱ˊ Paaˉ co̱o̱ˋ ji̱i̱ˋ dsi˜ caˈnáˈˆ e eˈrˊ i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ jo̱ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Daarom bleef Paulus nog anderhalf jaar in Corinthe en sprak er over God.


Jo̱guɨ nɨñíˆbɨˈ cajo̱ e jmohuɨ́ɨbˊ quie̱e̱ˉ mɨ˜ canaanˉ guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Want toen ik u voor het eerst iets over Jezus Christus vertelde, was ik lichamelijk erg zwak,


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ fii˜, eeˉbaˈ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quíiˉnaˈ i̱ jaˋ eeˋ ˈléengˈ˜, jo̱guɨ quié̱e̱ˋnaˈ íˈˋ júuˆ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈr˜. Jo̱guɨ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ cajo̱ e seemˋ jaangˋ Fii˜ quíiˆnaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ. 	 Meesters, behandel uw slaven goed en eerlijk. Denk eraan dat ook u een Heer in de hemel hebt.


Jo̱ jaangˋ fii˜ i̱ néeˊ ni˜ e guáˈˉjiʉ do i̱ siiˋ Crispo có̱o̱ˈ˜ lajaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ lajo̱bɨ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ Corinto, mɨ˜ canúurˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jábˈˉ calɨ́iñˉ jo̱baˈ cajgáamˉbre jmɨɨˋ e laco̱ˈ cacuøˊ li˜ e caˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Crispus, de leider van de synagoge, en zijn hele gezin geloofden wel in de Here Jezus. Er waren nog veel meer Corinthiërs die wel aannamen wat Paulus zei en zich lieten dopen.


Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ íngˈˋ jnea˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jmɨtaangˇ yaang˜ dseaˋ guiʉ́ˉ jo̱guɨ i̱ ɨ̱́ˈˋ jmɨˈøønˉ do, jo̱baˈ cøømˋ nilɨseeiñˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱guɨ lajo̱bɨ jnea˜ cajo̱ cøømˋ nilɨseenˉ có̱o̱ˈ˜ írˋ. 	 Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft in Mij en Ik blijf in hem.


Dsʉˈ Fidiéeˇ cajméerˋ e cají̱bˈˊtu̱ dseaˋ do mɨ˜ cadsíngˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, jo̱guɨ cajméerˋ e cajnéngˉ dseaˋ do jee˜ jneaˈˆ. 	 Maar God heeft Hem op de derde dag na Zijn dood weer levend gemaakt en Hem aan enkele mensen laten zien,


Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Mɨ˜ casɨ́ɨnˉn ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ quié̱ˆnaˈ nosʉ́ʉˊ quíiˉnaˈ o̱ˈguɨ cuuˉ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ lomɨɨ˜naˈ e ǿˈˋbaˈ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ calɨˈnéˉguɨˈ, ¿jáˆ leáaˈ˜? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈrˉ Jesús: —Dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨˊ, Fíiˋiiˈ. 	 Daarna vroeg Jezus Zijn discipelen: "Ik heb jullie er eens zonder geld, tas of extra kleren op uit gestuurd om de mensen het goede nieuws te brengen. Kwamen jullie toen iets tekort?" "Nee, niets", antwoordden ze.


Dsʉˈ song seengˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱, jaˋ e lɨ́ɨˊ faˈ jneab˜ o̱si jaangˋ ángel i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ i̱ jáaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ i̱ guiaˊ júuˆ e jiéˈˋguɨ laco̱ˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨcaguiáˆnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ jnea˜ fáˈˉa, güɨguiémˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ i̱ dseaˋ íˋ lata˜. 	 Als iemand aankomt met een andere leer dan het goede nieuws dat u van mij gehoord hebt, moet u hem uit de weg gaan als een vervloekte; zelfs al zou ik het zijn of een engel uit de hemel.


dsʉco̱ˈ song cacøøngˉguɨ́ɨ e jaˋ mɨˊ guiéeˊe fɨˊ na, jo̱baˈ nɨñíˆbaˈ jial ˈnéˉ éeˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ jí̱ˈˋ jo̱guɨ i̱ seengˋ contøøngˉ do. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ se̱ˈˊ teáˋ jo̱guɨ e jmɨˈǿˈrˋ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ jáˈˉ e cajméeˋ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 want ik wil dat je weet hoe het in de gemeente hoort toe te gaan; want de gemeente is het gezin van de levende God, waar de waarheid bewaard en hoog gehouden wordt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cangóˉ Jesús fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ Jerusalén do. Jo̱ mɨ˜ cangárˉ e lafaˈ ˈmóobˈ˜ lɨ́ɨˊ e fɨˊ jo̱, co̱ˈ teáangˈ˜ dseaˋ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ jo̱guɨ ta˜ láaˊ, jo̱baˈ cajmiquímˈˉ dsíiˊ Jesús mɨ˜ cangárˉ lajo̱, jo̱ canaaiñˋ jíimˋbre jaléˈˋ mes˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jmɨsɨ́ɨngˉ cuuˉ jo̱guɨ jaléˈˋ ˈmasii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ mee˜. 	 Jezus ging naar de tempel en joeg de handelaars en hun klanten eruit. De tafels van de geldwisselaars en de kraampjes van de duivenhandelaars gooide Hij omver.


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ cangóˉ Jesús fɨˊ ˈnɨˈˋ co̱o̱ˋ guiéeˊ féˈˋ e siiˋ Genesaret, jo̱guɨ siiˋbɨ guiéeˊ Galilea cajo̱, jo̱ caguilíingˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ e iiñ˜ ninúrˉ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e eˊ dseaˋ do. Jo̱ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ i̱ caguilíingˉ do, jo̱baˈ dsíngˈˉ sɨcúungˈˇ Jesús jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 Op een dag was Hij bij het meer van Galilea. De mensen drongen van alle kanten tegen Hem op, want zij wilden horen wat Hij over God zou vertellen.


Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ jmɨˈeeˇ e mɨ˜ niguiéeˊe e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na, jaˋ jméeˆnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jaˋ dseengˋ e laco̱ˈ jaˋ nijmee˜e iiˋ júuˆ quiéˉe có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ɨˊ dsiiˉ e nijmee˜e có̱o̱ˈ˜ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ i̱ ˈnɨ́ɨngˋ jneaˈˆ e jmooˉnaaˈ jaléˈˋ e jmooˉnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨ́ˋ dsiˋnaaˈ yee˜naaˈ. 	 Ik vraag u mij er niet toe te dwingen te laten zien hoe hard en streng ik kan zijn. Ik zou het heel vervelend vinden als ik zo moest optreden tegen sommigen van u, die vinden dat ik op al te menselijke wijze optreed.


Jo̱ dsʉˈ jaléˈˋ júuˆ e uøøˋ fɨˊ moˈooˉ dseaˋ, fɨˊ dsíibˊ dseaˋ lɨ˜ jalíˋ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ e jo̱baˈ jmóoˋ e jmɨrǿngˋ dseeˉ yaang˜ dseaˋ. 	 Maar wat een mens zegt, komt van binnenuit. Uit zijn hart.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e íiˋ aˈˊ røøˋ jo̱guɨ cuǿøˈ˜ bíˋ uøˈˊ e nijméeˈˆ laco̱ˈ sɨˈíˆ lají̱i̱ˈ˜ e sɨséeˆ e ˈnéˉ jméeˆguɨˈ; jo̱ song jaˋ nijmeˈˆ lajo̱, jo̱baˈ dseáamˈ˜ seenˈˋ e niˈíingˉ conguiaˊ quíiˈˉ; co̱ˈ lɨ́ˈˆ lají̱i̱ˈ˜ e móoˋo e jmooˈˋ na dseángˈˉ jaˋ dseemˋ lɨ́ɨˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Word wakker en versterk wat nog leeft; anders sterft dat ook. Als God op u let, kan Hij niet tevreden zijn over uw daden.


Jo̱ ¿jialɨˈˊ nʉʉˉnaaˈ e féˈrˋ jmíiˊ quíˉnaaˈ? 	 "Hoe kan het dan dat zij ònze taal spreken en nog andere talen ook? Kijk eens waar wij overal vandaan komen:


Jo̱ malɨɨ˜guɨjiʉ lajo̱ cajíngˈˉ Jesús e sɨ́ˈrˋ jaangˋguɨ dseaˋ lala: —Nea˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ lana. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ do cañíirˋ quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ lala: —Fíiˋi, cuǿøˈ˜ jnea˜ fɨˊ e jangˈˉ niˈáanˇn tiquiéˆe, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, jo̱guɨbaˈ ninii˜i có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. 	 Jezus nodigde iemand anders uit met Hem mee te gaan. De man wilde wel, maar vroeg of hij eerst zijn vader mocht begraven.


Jo̱ co̱ˈ Fidiéeˇ calɨˈiiñ˜ e cacuørˊ júuˆ quiáˈrˉ condséebˊ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨsɨˈíingˆ e niˈíngˈˋ jaléˈˋ e nɨcajíñˈˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ e nicuøˈˊreiñˈ do, jo̱baˈ cacuørˊ júuˆ quiáˈrˉ fɨˊ quinirˇ ˈñiaˈrˊ e jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nijgiéengˉguɨ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajíñˈˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ e nicuøˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱guɨ dseángˈˉ ˈnéˉ e guiabˊ dsíirˊ e nijmitir˜ jaléˈˋ e jo̱ e jaˋ jmɨsɨ́ɨiñˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 God heeft ook een eed afgelegd om duidelijk te maken dat Hij niet anders kan dan Zijn woord houden; Hij wilde dat de mensen aan wie Hij de belofte deed, niet zouden twijfelen.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Herodías do lado, jo̱baˈ ˈníbˈˋ cangáiñˉ i̱ Juan do jóng, jo̱ dseángˈˉ iiñ˜ nijngámˈˉbreiñˈ do, dsʉˈ huɨ́ɨmˊjiʉ e nilíˈrˋ lajo̱, 	 Herodias kon hem daarom niet uitstaan en wilde hem laten doden.


Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseamɨ́ˋ do lala: —Jó̱o̱ˋo̱, uíiˈ˜ e jábˈˉ calɨ́nˈˉ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ nɨcaˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨnˈˊ. Jo̱ lana guǿngˈˊ có̱o̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ fɨˊ quíiˈˉ, co̱ˈ joˋ lɨnˈˊ e jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨnˈˊ do. 	 Hij zei tegen haar: "Vrouw, u bent genezen door uw geloof in Mij. Ga met een gerust hart naar huis."


Jo̱ lajeeˇ guiáangˈ˜ e móoˋo jaléˈˋ e jo̱, caguilíingˉ gaangˋ dseañʉˈˋ i̱ ˈnángˈˊ jnea˜ i̱ jalíingˉ tɨˊ Cesarea caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ guiin˜n do. 	 Op dat moment kwamen er drie mannen aan bij het huis waar ik logeerde.


Jo̱ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e nijméiñˈˉ do quijí̱ˉ co̱o̱ˋ móoˊ e niˈírˋ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaˋ nicúiñˈˉ eáangˊ fɨˊ jee˜ i̱ dseaˋ ˈleáangˉ do; 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen dat zij een boot in de buurt moesten houden voor het geval de menigte te veel zou opdringen.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Pilato e caféˈˋ dseaˋ lajo̱, jo̱ cajmɨngɨ́ɨrˋ su fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galileab seengˋ Jesús. 	 "Komt Hij dan uit Galilea?" vroeg Pilatus.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, cangáˉ Jesús tú̱ˉ móoˊ e té̱e̱ˉ quiá̱ˈˉ ˈnɨˈˋ jmɨɨˋ, jo̱ i̱ dseaˋ fii˜ e móoˊ do nɨnicaˈuøømˋbre dsíiˊ, jo̱ dob nɨtaaiñ˜ ru̱ˈrˊ ˈmáaˊ quiáˈrˉ ˈnɨˈˋ e guiéeˊ do. 	 Hij zag twee boten liggen die half uit het water waren getrokken. De vissers stonden iets verderop hun netten schoon te spoelen.


Dsʉco̱ˈ faco̱ˈ lajeeˇ e sɨseángˈˊ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e jmiféngˈˊnaˈ Fidiéeˇ, jo̱ teáangˈ˜naˈ fóˈˋnaˈ jmíiˊ e jaˋ ñíˆnaˈ jéengˊguɨ, jo̱ lajeeˇ jo̱ niˈíˋ fɨˊ jo̱ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ ñiˊ e˜guɨ e fóˈˋnaˈ do, o̱si jaangˋ i̱ jaˋ mɨˊ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ é, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ niˈɨ́ˉ dsíirˊ e jaˋ røøˋ líˈˆbaˈ. 	 Anderzijds zal een ongelovige of belangstellende zeggen dat u dol geworden bent als hij in de gemeente komt en ieder in vreemde talen hoort spreken.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱ —jíngˈˉ Juan— camánˉn jaangˋguɨ jóˈˋ dséeˉ i̱ ˈlɨngˈˆ, jo̱ i̱ jóˈˋ íˋ cagüɨˈɨ́ɨˊreˈ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˆ. Jo̱ dsi˜ tú̱ˉ fíˆreˈ e lɨ́ɨˊjiʉ la lɨ́ɨˊ fíˆ jaangˋ joˈseˈˋ jiuung˜, dsʉˈ féˈˋreˈ laco̱ˈ féˈˋ i̱ jóˈˋ guiéˉ mogui˜ laˈuii˜ do. 	 Ik zag een ander beest. Dat kwam niet uit de zee, maar uit de aarde.


Jo̱ ie˜ jo̱, i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ gabˋ caféˈˋ dseaˋ uii˜ quíiˆnaˈ jo̱guɨ gabˋ cajmeángˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ fɨɨˋ cajo̱. Jo̱ mɨ˜ cangáˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caguiaangˉguɨ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ lajo̱, jo̱baˈ caquɨmˈˆbre cajo̱ e caˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ. 	 Nu eens werd u uitgelachen en geslagen, dan weer waren anderen het slachtoffer en leefde u intens met hen mee.


Co̱faˈ co̱o̱ˋ lɨ˜ cungˈˊ guóˋ dseaˋ, jo̱ i̱ sɨmingˈˋ do íˋbingˈ i̱ jéeˊ quiáˈˉ i̱ sɨmɨ́ˆ i̱ cacúngˈˉ guóˋ có̱o̱ˈr˜ do, jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ ngóoˊ caluuˇ i̱ sɨmingˈˋ do eáamˊ lɨˈiáangˋ dsíirˊ mɨ˜ núurˋ e sɨ́ɨiñˈˋ do. Jo̱guɨ dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨˊ quiéˉ jnea˜ lana, co̱ˈ dseángˈˉ eáamˊ iáangˋ dsiiˉ mɨ˜ núuˋu lajo̱. 	 De bruid is van de bruidegom. En de vriend van de bruidegom is blij als hij de stem van de bruidegom hoort. Daarom ben ik blij als de mensen naar Hem toegaan.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ i̱ fii˜ ˈléeˉ do e caguiéngˈˉ Jesús fɨˊ Capernaum, jo̱ dsifɨˊ ladob casíiñˋ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel e cangoféeiñˈˇ Jesús faˈ e nidsérˉ e nidsijmiˈleáaiñˆ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do. 	 Toen de kapitein over Jezus hoorde, stuurde hij enkele voorname Joodse burgers naar Hem toe met de vraag of Hij wilde komen om zijn knecht te genezen.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ teaa˜, jaˋ jmooˋnaˈ e nilɨguíingˉ jaléngˈˋ jó̱o̱ˋnaˈ; co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ e jmɨcuaangˋnaˈre e íibˊ ˈgooˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e eˈˊnaˈre laco̱ˈguɨ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ouders (A), behandel uw kinderen zo dat zij niet dwars en haatdragend worden. Voed ze zo op dat ze de Here leren volgen en liefhebben.


Dsʉˈ lanaguɨ e nɨcajáangˈ˜ yee˜naaˈ fɨˊ jaguóˋ dseaˋ do, jo̱baˈ joˋ ˈgaˈˊ lɨˊ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉnaaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. 	 Maar nu wij in Christus geloven, heeft die leermeester (de wet) niets meer over ons te zeggen.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ Derbe, fɨˊ jo̱b canaaiñˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ fɨˊ jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ e guiaˊ dseaˋ do ie˜ jo̱, jo̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ caˈuíiñˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨmˈˉtu̱ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé fɨˊ Listra có̱o̱ˈ˜guɨ Iconio jo̱guɨ Antioquía. 	 bracht daar het goede nieuws van Jezus Christus. Nadat ze in Derbe vele mensen voor de Here hadden gewonnen, gingen ze terug naar Lystra, Iconium en Antiochië


Jo̱baˈ niñíˉ i̱ dseaˋ fii˜ e oˈnʉ́ˆ do caléˈˋ catú̱ˉ: “Nɨcafáˈˉbaa e jaˋ cuíinˋn ˈnʉ́ˈˋ. ¡Do güɨlíingˉnaˈ lɨ́ˈˉ do jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ sɨtɨ́ɨngˇ ˈléeˊ!” 	 En Hij zal antwoorden: 'Ik zeg het nog eens: Ik weet niet waar u vandaan komt. Ga weg! U hebt niet willen doen wat God zei.'


Jo̱ e lab e júuˆ e laniingˉguɨ jo̱guɨ e laˈuii˜ do cajo̱ jee˜ lajaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜. 	 Dit gebod is het eerste en het belangrijkste


Jo̱ dsʉˈ jaˋ ii˜naaˈ e faˈ uíiˈ˜ e ˈnʉ́ˈˋ nijmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ rúngˈˋnaˈ do, jo̱ lajeeˇ jo̱ ˈnʉ́ˈˋ nimóˆnaˈ ooˉ. 	 Ik bedoel natuurlijk niet dat u anderen zo moet helpen, dat u daardoor zelf gebrek gaat lijden. Nee, het is een kwestie van eerlijk delen.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Tito, e jmiguiéngˈˊgo̱ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ güɨséerˋ teáˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseata˜ o̱si có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ é, jo̱guɨ e güɨjméeˋbre nʉ́ʉˈr˜ contøøngˉ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ ta˜ quiʉiñˈˊ, jo̱guɨ e iʉ˜ dsíirˊ contøøngˉ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e guiʉ́ˉ e catɨ́ɨngˉ nijmérˉ. 	 Herinner de gelovigen eraan dat zij de overheid en het gezag moeten gehoorzamen; zij moeten altijd bereid zijn goed en eerlijk werk te doen.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ sejmiiˋ, jaˋ jmooˋnaˈ e nilɨguíingˉ jiuung˜ quíiˉnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nilɨtúngˉ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéˉ jmérˉ. 	 Vaders, misbruik tegenover uw kinderen uw macht niet, want dan ontneemt u hun alle moed.


Jo̱ lajeeˇ e táamˋbɨ Jesús có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ íˋ e jaˋ mɨˊ uǿiñˈˋ do lajmɨnáˉ fɨˊ Jerusalén, jo̱guɨ casɨ́ˈˉguɨr dseaˋ do cajo̱ jo̱ cajíñˈˉ: —Nijøømˉbaˈ fɨˊ Jerusalén la cartɨˊ nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e nɨcacuøˈˊ Tiquiéˆe ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jéengˊguɨ cajo̱. 	 Tijdens één van deze ontmoetingen zei Hij dat zij Jeruzalem nog niet mochten verlaten: "Wacht eerst op wat de Vader beloofd heeft", zei Hij. "Ik heb al verteld wat er zal gebeuren.


Dsʉˈ e jábˈˉ, dseángˈˉ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ cuøˈˊ jneaˈˆ e guiʉ́bˉ féˈˋnaaˈ uii˜ quíiˉnaˈ jo̱guɨ e nijmiˈiáangˋ dsiˋnaaˈ uii˜ quíiˉnaˈ cajo̱. 	 U bent onze erekroon.


Jo̱guɨ cangɨ́ɨmˋbɨ i̱ jóˈˋ dséeˉ do fɨˊ e niféˈˋreˈ júuˆ róoˉ jo̱guɨ jaléˈˋ júuˆ gaˋ uii˜ e ˈníˈˋ níingˉneˈ Fidiéeˇ, jo̱guɨ cangɨ́ɨngˋbɨreˈ fɨˊ cajo̱ e niquiʉ́ˈˉreˈ ta˜ lajeeˇ tu̱lóˉ dsiˊ gángˉ sɨˈˋ. 	 Het beest mocht met grote woorden God beledigen, 42 maanden lang.


Jo̱ caquíngˈˊneiñˈ do co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ e nʉ́ˈˋ, jo̱guɨ catá̱ˈrˉ fɨˊ mogui˜ dseaˋ do co̱o̱ˋ lɨ́ˈˆ corona e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ ˈmató̱o̱ˊ. 	 Zij deden Hem een rode mantel om, zetten Hem een kroon van doornige twijgen op,


Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ jmɨtɨ́ɨngˋ do ˈnébˉ nijmɨtɨ́ɨiñˋ cartɨˊ nilɨtɨɨiñˋ røøˋ, jo̱ lajo̱guɨbaˈ røøbˋ nicǿiñˉ có̱o̱ˈ˜ tɨfaˈˊ quiáˈrˉ jóng. Jo̱guɨ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do mɨ˜ nɨngóoˊ jmóorˋ ta˜, niˈuíimˉbre laco̱ˈ i̱ fiir˜ do cajo̱. Jo̱ song féˈˋ dseaˋ e fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Beelzebú quie̱rˊ nifɨˊ sɨnʉ́ʉˆ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ gaˋguɨb niféˈˋ dseaˋ jóng uíiˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quíiˉnaˈ. 	 Een leerling mag blij zijn als hij zo wordt als zijn leraar, en een knecht als hij wordt als zijn baas. Ze hebben Mij, als de leider, uitgescholden voor 'duivel'. Wat zullen zij dan wel van jullie zeggen?


Jo̱ Fidiéeˇ cajgiéeiñˉ jiˋ e caráangˉ e ˈnɨ́ɨngˋ jneaa˜aaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la ta˜ huɨ̱́ˈˋ quiáˈrˉ, jo̱ uíiˈ˜ e lafaˈ cabáˋ e jiˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ có̱o̱ˈ˜ mɨ́ˈˆ clavo, lajo̱baˈ cajgiéengˉ jaléˈˋ e sɨˈnɨɨngˇnaaˈ do. 	 Hij heeft ons strafblad dat tegen ons getuigde (de lijst met regels waaraan we ons niet hebben gehouden) verscheurd. Dat bewijs heeft Hij vernietigd door het aan het kruis te slaan.


Jo̱ i̱ Barrabás do nicaˈírˉ ˈnʉñíˆ dsʉˈ uíiˈ˜ e ˈníˈˋ níiñˉ jaléngˈˋ dseata˜ jo̱guɨ e nɨnicajngaiñˈˊ dseaˋ cajo̱. 	 Laat Barabbas vrij!" Barabbas zat in de gevangenis, omdat hij in Jeruzalem een opstand tegen de regering had geleid en daarbij een moord had gepleegd.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús lala: —Jábˈˉ, Fíiˋi, lajo̱b lɨ́ɨˊ, dsʉˈ e jábˈˉ cajo̱ e jaléngˈˋ dsiiˋ i̱ teáangˈ˜ uii˜ mes˜ sɨtɨ́ɨmˊbreˈ jaléˈˋ cuíiˈ˜ iñíˈˆ e sojiʉ́ˈˋ quiáˈˉ jó̱o̱ˊ dseaˋ. 	 De vrouw antwoordde: "Ja, Here, maar de honden onder de tafel krijgen toch wel de restjes van de kinderen?"


Jo̱ e fɨˊ ni˜ jiˋ quiéˉe e nɨcajméˈˆe quíiˉnaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ do fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ quɨ́ngˈˋnaˈ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈléeˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táaiñˋ. 	 Ik heb u al eerder geschreven niet om te gaan met mensen, die vrije sex propageren.


Jo̱ cangotáamˈ˜bre e fɨˊ dsíiˊ tóˋ é̱e̱ˆ do, jo̱ fɨˊ jo̱b cangáiñˉ jaangˋ sɨmingˈˋ i̱ guiing˜ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ i̱ quiˈˊ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ téˋ e cueeˋ. Jo̱ eáamˊ cafǿngˈˊ i̱ dseamɨ́ˋ do, 	 Zij stapten het graf binnen en zagen rechts een jongeman zitten, met witte kleren aan. Ze stonden als aan de grond genageld.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseata˜ Festo do quiáˈˉ i̱ dseaˋ jmóoˋ dseeˉ quiáˈˉ Paaˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Fɨˊ dob iuungˉ Paaˉ sɨjnɨ́ɨiñˇ fɨˊ Cesarea, jo̱ ˈñiáˈˋbaa ɨˊ dsiiˉ ninínˈˆn fɨˊ do e joˋ jmɨˈɨɨngˇ ˈñiáˈˋa. 	 Festus antwoordde dat Paulus in Caesarea bleef en dat hij zelf binnenkort daar weer heen wilde gaan.


Jo̱baˈ e uǿˉ do siiˋbɨ cajo̱ latɨˊ lana Uǿˉ lɨ˜ Catu̱u̱ˋ Jmɨˈøøngˉ. 	 Daarom heet die plaats nog altijd 'Bloedakker'.


Jo̱guɨ lana nifɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ cacungˈˊ guooˋ, jo̱ nifáˈˆa e júuˆ la jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ ɨˊ dsiiˉ ˈñiáˈˋbaa, jo̱ o̱ˈ laco̱ˈ ta˜ quiʉˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ dseaˋ do nɨcatǿˈrˉ jnea˜ e niˈuíinˉn dseaˋ quiáˈrˉ uíiˈ˜ e fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ jnea˜, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e líˋ jmɨta˜ óoˊnaˈ júuˆ quiéˉe. 	 Voor de ongetrouwde jonge vrouwen heb ik geen voorschrift van de Here. Maar ik geef mijn eigen mening als iemand die, door de goedheid van de Here, te vertrouwen is.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ lajo̱, i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Agripa do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ Berenice do caguilíiñˉ cangotáaiñˈ˜ laco̱ˈ dseaˋ ˈgooˋ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ lɨ˜ tɨdsiˋ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jo̱ jéeˊ jaléngˈˋ fii˜ ˈléeˉ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ niingˉ i̱ jalíingˉ có̱o̱ˈr˜. Jo̱ mɨ˜ caseángˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do fɨˊ do, i̱ dseata˜ Festo do caquiʉˈrˊ ta˜ e cangotéeˋ ˈléeˉ i̱ Paaˉ do jo̱ cangojéengˋneiñˈ fɨˊ lɨ˜ nɨsɨseángˈˊ dseaˋ do. 	 De volgende morgen stapten Agrippa en Bernice in vol ornaat de aula binnen. In hun gevolg warenhoge militairen en leden van het stadsbestuur.


Jo̱ cajángˈˋ ˈñiaˈˊ dseaˋ do e cajúiñˉ e laco̱ˈ nisíñˈˋ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ fɨˊ quinirˇ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ sɨjgɨ́ɨngˆ jo̱guɨ i̱ sɨguiúngˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱guɨ i̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ jaˋ seaˋ quiáˈˉ. 	 Hij wilde dat de Gemeente stralend voor Hem zou staan; volmaakt, zonder vlek of rimpel. Zij moest heilig en zuiver zijn.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do e júuˆ jo̱, jo̱ lɨco̱ˈ cajǿøngˉ rúmˈˋbre, jo̱ dsʉˈ jaˋ calɨlíˈrˆ i̱˜ dseángˈˉ i̱ éengˋ Jesús do. 	 Geschrokken keken de discipelen elkaar aan. Zij hadden geen idee wie Hij bedoelde.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguilíingˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ saduceo fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ saduceo do jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜. Jo̱baˈ cangojmɨngɨ́ɨˈrˇ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: 	 Wat later kwamen enkele Sadduceeërs naar Hem toe. Volgens hun leer bestaat er geen opstanding uit de dood.


Song i̱i̱ˋ caquiʉ̱́ʉ̱ˋ cataangˋ moníˆnaˈ, jo̱baˈ cuǿøˈ˜naˈr e cataangˋguɨ do güɨquiʉ̱́ʉ̱rˋ jóng. Jo̱ song i̱i̱ˋ caguiˊ ˈmɨˈguiéeˉ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ cuǿøˈ˜naˈr la quie̱ˊ ˈmɨˈquíiˈ˜naˈ cajo̱. 	 Als iemand u een klap in uw gezicht geeft, laat hem dan begaan en verdedig u niet. Als iemand uw mantel afpakt, geef hem dan ook uw hemd.


Jo̱ tɨ́ɨngˊ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e jmooˈˋ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e eˈˊ dseaˋ jiéngˈˋ cajo̱, jo̱guɨ jaˋ jmɨtúngˉ oˈˊ e sinˈˊ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ song jmitíˆbaˈ lajaléˈˋ e júuˆ na, jo̱baˈ Fidiéeˇ nileángˉ ˈnʉˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˈˉ, jo̱guɨ lajo̱b nijmérˉ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ jo̱guɨ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quíiˈˉ. 	 Pas goed op jezelf in alles wat je denkt en doet. Blijf trouw aan wat juist en goed is en God zal niet alleen jou redden, maar ook de mensen die naar je luisteren.


e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ na fɨˊ Corinto. Jo̱ Fidiéeˇ nɨcatǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ e nilíingˉnaˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈˉbre laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ lajo̱b nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ i̱ jmiféngˈˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ íˋbingˈ i̱ lɨ́ɨngˊ Fíirˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ quíˉ jneaa˜aaˈ cajo̱. 	 Aan: Gods gemeente in Corinthe, die voor Jezus Christus is afgezonderd. U hoort bij Hem omdat Hij u heeft geroepen, net als alle gelovigen over de hele wereld. Hij is zowel hun Here als de onze.


Jo̱ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ júuˆ lana, jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ do jaˋ cangáiñˈˋ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ e casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do ie˜ jo̱. 	 Zij begrepen niet wat Jezus met deze beeldspraak bedoelde. Daarom legde Hij het hun uit.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ, Dseaˋ Jmáangˉ nɨcaguíñˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, e nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱baˈ nɨne˜naaˈ jnang˜ dseángˈˉ júuˆ jáˈˉ. 	 U bent heel anders, want de Heilige Geest is in u komen wonen en daardoor kent u de waarheid.


mɨ˜ cangɨ́ˋ e cacuǿøiñˋ dseaˋ do e cajúiñˈˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajmijí̱ˈˊtu̱r Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ laˈeáangˊ íˋ cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 Hij heeft Jezus voor onze zonden laten sterven en Hem uit de dood laten terugkomen om ons rechtvaardig te verklaren.


’Jo̱ dseaˋ íbˋ i̱ cajméeˋ laˈúngˉ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jo̱. Jo̱guɨ íbˋ i̱ lɨ́ɨngˊ fii˜ jaléngˈˋ i̱ neáangˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ jaˋ guiiñ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ jiéˈˋ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ e cajmeˈˊ dseaˋ jmɨgüíˋ, 	 De God Die de hele wereld heeft gemaakt, de Here van hemel en aarde, woont niet in tempels die door mensen zijn gebouwd.


o̱si nicuǿngˈˆnaˈr jaangˋ tacú̱ˆ mɨ˜ nimɨ́ˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ motuˋ. 	 Of als hij om een ei vraagt, geef je hem dan een schorpioen? Natuurlijk niet!


Co̱ˈ mɨ˜ cagüéiñˉ fɨˊ la fɨˊ Roma, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b canaaiñˋ ˈnáiñˈˊ jnea˜ carˋ cadséiñˈˋ jnea˜, jo̱ jaˋ cajmiˈíñˈˊ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ lajeeˇ jo̱. 	 Integendeel. Toen hij in Rome aankwam, heeft hij overal naar mij gezocht en mij tenslotte gevonden.


Jo̱ e jo̱ dseángˈˉ e lɨta˜guɨ dsiˋnaaˈ e jáˈˉ e júuˆ e caguiaˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱ e júuˆ jo̱b dseángˈˉ ˈnéˉ e jmɨˈgooˋ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, co̱ˈ e júuˆ jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ jɨˋ quiáˈˉ candíiˆ, jo̱ e jo̱baˈ jmángˈˋ dseaˋ ta˜ mɨ˜ canʉʉˋ. Jo̱ e jo̱ jneáˋ cartɨˊ nijneáˋ e jmɨɨ˜ e nitɨ́ˉ mɨ˜ nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨiñˊ lafaˈ i̱ nʉ́ʉˊ éeˆ i̱ camɨ́ɨngˈ˜ i̱ jnéengˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ mɨ˜ laˈeeˋ. Jo̱ ie˜ jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, joˋ nilɨseengˋguɨˈ lafaˈ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ, co̱ˈ niˈuíingˉnaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ la lɨ́ɨngˊ dseaˋ do ˈñiaˈrˊ. 	 Wij zijn er nu dus nog zekerder van dat het waar is wat de profeten hebben gezegd. U doet er goed aan dat allemaal heel serieus te nemen, want daardoor kunnen wij veel dingen begrijpen die anders moeilijk en duister zouden zijn. Hun woorden verlichten ons innerlijk. Door deze ter harte te nemen, leren wij Jezus Christus beter kennen.


Jo̱ dsʉˈ jneaˈˆ lɨ́ˈˆ lɨˊ jmooˉnaaˈ li˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jmooˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ, co̱ˈ jneaˈˆ eáamˊ jmooˉnaaˈ téˈˋnaaˈ e féngˈˊ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e dsingɨ́ɨngˉnaaˈ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéˉnaaˈ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ fɨˈíˆ dsíiˊ e dsingɨ́ɨngˉnaaˈ. 	 Bij alles wat wij doen, willen wij laten blijken dat wij echte dienaren van God zijn. Wij verdragen geduldig allerlei pijn en moeite terwille van de Here.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jmiguiéngˈˊ óoˊnaˈ jaléˈˋ e cajméeˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cangárˉ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ, co̱ˈ cajméebˋ dseaˋ do e féngˈˊ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱. 	 Neem een voorbeeld aan de profeten, die namens de Here hebben gesproken. Als zij slecht behandeld werden, lieten zij het over hun kant gaan.


Jo̱ ˈnéˉ dseángˈˉ e tɨɨmˋ dseaˋ e laco̱ˈ ningáiñˈˋ e júuˆ la; jo̱ i̱ dseaˋ i̱ ngángˈˋ do, áamˋbre íˈˋ e˜ número quiáˈˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do, jo̱ e jo̱b número quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ e número jo̱ lɨ́ɨˊ seiscientos sesenta y seis. 	 Hier is wijsheid voor nodig. Wie verstandig is, kan erachter komen wat het nummer van het beest is. Het is het nummer van een mens, namelijk 666.


Jo̱guɨ güɨlɨseengˋnaˈ e nɨcalɨˈmɨ́ɨmˉbaˈ e laco̱ˈ niˈeeˉnaˈ laco̱ˈguɨ la éeˋ Fidiéeˇ ˈñiaˈrˊ, jo̱guɨ jméeˆnaˈ jmangˈˆ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ eeˉnaˈ røøˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Sterker nog, u moet een heel nieuw mens worden, die alleen voor God leeft, zuiver en goed. Trek een nieuwe natuur aan als een stel nieuwe kle- ren.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ dseaˋ caguiaangˉ do casɨ́ˈrˉ Elisabet: —Jo̱ ¿jialɨˈˊ nilɨsiirˋ lajo̱? Jí̱i̱ˈ˜ jaangˋguɨ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quíiˈˉ jaˋ siirˋ lajo̱. 	 "Johannes? Er is toch niemand in de hele familie die zo heet!" zei men. Ze vroegen de vader wat hij ervan vond.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e ñiˊ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Melquisedec do faˈ i̱˜ calɨ́ngˉ niquiáˈrˆ jo̱guɨ i̱˜ calɨ́ngˉ tiquiáˈrˆ jo̱guɨ i̱˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ caguiaangˉguɨ cajo̱; o̱ˈguɨ ñiˊ dseaˋ lɨ˜ cangáangˈ˜ i̱ Melquisedec do o̱ˈguɨ lɨ˜ cajúiñˉ. Jo̱ latab˜ lɨ́ɨiñˊ jmidseaˋ laniingˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do e latab˜ lɨ́ɨiñˊ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ. 	 Hij is ook koning van de vrede, want Salem betekent 'vrede'. Hij had geen vader en moeder en ook geen voorouders. Hij is nooit geboren en nooit gestorven; zijn leven is gelijk aan dat van de Zoon van God; hij is en blijft priester voor altijd.


Jo̱ laco̱ˈ guiˈnangˈˇ e féˈˋbɨ Jesús e júuˆ na, mɨ˜ canaangˋ guilíingˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ. Jo̱ jaangˋ lajeeˇ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do i̱ siiˋ Judas Iscariote, íˋbingˈ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do. Jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ cachʉˈrˊ ni˜ dseaˋ do. 	 Hij was nog niet uitgesproken of er kwam een troep mannen aan. Judas, één van de twaalf discipelen, ging voor hen uit. Hij liep op Jezus toe en groette Hem met een kus.


Co̱ˈ jaˋ seaˋ quíˉiiˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la lɨ˜ se̱e̱ˉnaaˈ lata˜, dsʉˈ sɨjeemˇbaaˈ e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ e fɨˊ fɨɨˋ ˈmɨ́ɨˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ e néeˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ, co̱ˈ e jo̱b fɨɨˋ e seaˋ lata˜. 	 Wij horen immers niet in deze wereld thuis; wij kijken uit naar de toekomstige stad.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ i̱ laˈuii˜ do, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do: “Fíiˋi, cajméˉbaa ta˜ có̱o̱ˈ˜ e cuuˉ e caseeˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ do, jo̱ nɨcalɨ́ˈˉbaa guíˉ ˈléˈˋguɨ e laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e caseeˈ˜ do.” 	 De eerste had enorme winst gemaakt. Wel tien keer het bedrag dat hij had gekregen.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, lají̱i̱ˈ˜ e labaˈ iin˜n e fɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉco̱ˈ joˋ huǿøˉ e ró̱o̱ˋguɨ jmɨgüíˋ. Jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨsɨcúngˈˉ guooˋ ˈnéˉ seeiñˋ e lafaˈ jaˋ lɨ́ɨiñˊ lajo̱; 	 Ik zeg dit allemaal, broeders, omdat we niet veel tijd meer hebben. Daarom moet u, als u getrouwd bent, leven alsof u geen vrouw hebt.


Dsʉˈ lana ˈnéˉ tʉ́ˆbaˈ jaléˈˋ e na: faˈ mɨ˜ lɨguíingˉnaˈ, o̱si mɨ˜ ˈníˈˋ óoˊnaˈ, o̱si mɨ˜ jmooˋnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ, o̱si mɨ˜ fóˈˋnaˈ gaˋ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, o̱si mɨ˜ fóˈˋnaˈ jaléˈˋ júuˆ e ˈlɨˈˆ e jiéˈˋguɨ é. 	 maar nu mag er bij u geen sprake meer zijn van bitterheid, woede en boosaardigheid, van roddel en vuile taal.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ —jíngˈˉguɨ Juan— cangɨ́ɨnˋn co̱o̱ˋ sɨɨˉ e quiáˈˉ guiaˊ íˈˋ e lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ cuɨñíˈˆ, jo̱ canúˉu e lɨɨng˜ i̱i̱ˋ casɨ́ˈˉ jnea˜ lala: —Ráanˈˉ jo̱ quie̱ˋ e sɨɨˉ guiaˊ íˈˋ na quíiˈˉ jo̱ quié̱e̱ˋ íˈˋ jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ tíiˊ e guáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ tíiˊ e fɨˊ niféˈˋ quiáˈrˉ cajo̱, jo̱guɨ nijmiˈímˆbaˈ cajo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ dsilíingˉ fɨˊ jo̱ e dsijmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 Ik kreeg een meetlat, die er uitzag als een riet en er werd tegen mij gezegd: "Sta op, meet de tempel van God op en het altaar dat erin staat; en tel de mensen die Hem daar aanbidden.


co̱ˈ calɨséngˋnaˈ e jmooˋnaˈ jialco̱ˈ nirǿngˋnaˈ dseeˉ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ cajmitíˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléˈˋ guíˋ ˈlɨˈˆ e íiˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do néeˊ nir˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jíiˈ˜ Fidiéeˇ. 	 U liep met de grote massa van deze wereld mee en deed dezelfde slechte dingen als zij. U gehoorzaamde satan, de leider en vorst van de geestelijke machten in de lucht, die nu nog aktief is in de mensen die vijanden van de Here zijn.


¿Su o̱ˈ ˈnʉbˋ i̱ dseaˋ egipto i̱ ˈníˈˋ níingˉ jaléngˈˋ dseata˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ ie˜ jaˋ mɨˊ ngóoˊ na i̱ calɨ́ˈˉ caseángˈˊ quiʉ̱́ˋ mil dseañʉˈˋ fɨˊ jee˜ móˈˋ, jo̱ cangɨrˊ ta˜ jngangˈˊ dseaˋ? 	 "Spreekt u Grieks?" vroeg de man. "Bent u dan niet de Egyptenaar, die een tijd geleden een opstand heeft ontketend en met 4000 misdadigers de woestijn is ingetrokken?"


Jo̱ lajalémˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Lida có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Sarón cangárˉ e caró̱o̱bˉ i̱ Eneas do, jo̱baˈ cajámˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ ie˜ jo̱. 	 De man stond onmiddellijk op. Toen de bewoners van Lydda en Saron hem gezond en wel zagen rondlopen, bekeerden zij zich ook tot de Here Jezus.


Co̱ˈ i̱ dseamɨ́ˋ na nɨcajméeˋbre lají̱i̱ˈ˜ e tɨɨiñˋ: jo̱ nɨcasú̱u̱ˉbre jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ ngúuˊ táanˋn nʉ́ˈˉguɨ e niˈáangˉ dseaˋ jnea˜. 	 Zij gaf wat ze had. Zij heeft de nardusolie voor mijn begrafenis nu al over Mij uitgegoten.


Jo̱guɨ jmɨˈúungˋnaˈ e nilɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱guɨ jaˋ jmooˋnaˈ e quɨ́ngˈˋnaˈ lɨ˜ jaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ, jo̱guɨ jmeeˇnaˈ ta˜ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ guóoˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nɨcasíiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Zet u volledig in om een rustig leven te leiden; bemoei u met uw eigen zaken en verdien uw eigen boterham, zoals we dat al eerder hebben gezegd.


jo̱ camɨˈrˊ dseaˋ do fɨˊ e faˈ capíˈˆ ˈnɨˈˋ sɨ̱bˈˆ dseaˋ do nigüɨ́ˈrˉ; jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ˈˋ güɨˈˊ faˈ capíˈˆ ˈnɨˈˋ sɨ̱ˈˆ dseaˋ do, dseángˈˉ ˈláamˉbre lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨiñˊ. 	 Zij smeekten of ze Hem mochten aanraken, al was het maar de kwast van Zijn mantel. Allen die dat deden, werden helemaal gezond.


Jo̱baˈ lalab ˈnéˉ sɨɨng˜naˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ: Tiquíˆiiˈ, dseaˋ guiinˈ˜ ñifɨ́ˉ, güɨjmifémˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ ˈnʉˋ, co̱ˈ ˈnʉbˋ dseaˋ fénˈˊ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Bid daarom dit gebed: Onze Vader in de hemel, wij eren Uw heilige naam.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseata˜ do casíiñˋ i̱ dseaˋ íˋ fɨˊ Belén jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Güɨlíingˉnaˈ fɨˊ jo̱, jo̱ güɨjmidseáangˇ óoˊnaˈ lajɨˋ e líˈˋnaˈ quiáˈˉ i̱ jiuung˜ do; jo̱ mɨ˜ niguiéngˈˊnaˈre, jméeˈ˜naˈ jnea˜ júuˆ, jo̱b cuǿøngˋ nii˜i e nijmifénˈˊnre cajo̱. 	 "Ga naar Bethlehem en zoek het kind. Als u het hebt gevonden, kom dan terug om mij er alles over te vertellen. Want ik wil Hem ook eer gaan bewijzen."


Jo̱ Eliud calɨsíˋ tiquiáˈˆ Eleazar jo̱ Eleazar calɨsíˋ tiquiáˈˆ Matán jo̱ Matán calɨsíˋ tiquiáˈˆ Jacóoˆ. 	 Eliud was de vader van Eleazar; Eleazar de vader van Matthan;


Co̱ˈ jnea˜ seenˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e jmóoˋo lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱guɨ song júnˉn, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨb niˈuíingˉ quiéˉe jóng. 	 Voor mij is het leven Christus Zelf en het sterven pure winst.


Jo̱ ie˜ malɨˈˋ do caˈímˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨɨˋ cajo̱, co̱ˈ caˈáˋ jmɨɨˋ fɨˊ ni˜ laˈúngˉ guóoˈ˜ uǿˉ. 	 Maar de wereld van die tijd is door een enorme overstroming ten onder gegaan.


Jo̱ e jábˈˉ e jaˋ teáˋ dsiˋnaaˈ e nicøøngˇ yee˜naaˈ conrøøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmooˋ ta˜ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜. Co̱ˈ í̱i̱bˊ jmángˈˋ yaang˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmooˋ ta˜ lajo̱ mɨ˜ guiéengˋ íˈˋ laˈóˈˋ yaaiñ˜ jo̱guɨ mɨ˜ cǿøngˋ rúiñˈˋ conrøøˋ quiáˈˉ jial lɨ́ɨiñˊ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Wij wagen het niet onszelf te vergelijken met die mannen die zichzelf aanbevelen. Hun probleem is dat zij zich alleen maar met elkaar vergelijken en hun waarde afmeten aan hun eigen denkbeelden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguilíingˉtu̱r fɨˊ Capernaum, jo̱ cangɨ́ɨiñˊ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ. Jo̱ mɨ˜ nɨteáaiñˈ˜ fɨˊ jo̱, lalab cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do: —¿E˜ e ñilíingˉ ˈnʉ́ˈˋ jɨɨng˜naˈ lacueeˋ guiáˈˆ fɨˊ? 	 Toen zij in Kapernaüm waren gekomen, vroeg Hij aan Zijn discipelen: "Waar hebben jullie het onderweg over gehad?"


Jo̱ mɨ˜ casóongˉjiʉ e taˈˊ dseaˋ mɨ́ɨˈ˜ do, i̱ tɨjiˋ quiáˈˉ e fɨˊ Éfeso do canaaiñˋ féiñˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ seengˋ fɨˊ Éfeso, jalémˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ ñirˊ e i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ la néeˊ nírˋ guáˈˉ quiáˈˉ i̱ diée˜ ˈgøngˈˊ i̱ siiˋ Artemisa la, jo̱guɨ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíbˋ lɨ˜ catǿiñˈˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ cu̱u̱˜ jo̱ catɨsɨ́ɨiñˈˇ fɨˊ la. 	 Maar de secretaris van de stad bracht de gemoederen tot bedaren. "Mannen van Efeze!" riep hij. "Wie ter wereld weet nou niet dat Efeze de stad van de grote Artemis is! Wij zijn de bewakers van haar beroemde tempel en van haar beeld, dat uit de hemel is gevallen.


Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ Fidiéeˇ guiʉ́ˉ uii˜ quiáˈˉ, i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ catɨ́ɨngˉ nilɨˈgooˋ, jo̱ o̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ lɨco̱ˈ féˈˋ guiʉ́ˉ uii˜ quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Iemand die zichzelf aanprijst, is niet van waarde. Maar als iemand door de Here geroemd wordt, is dat een bewijs van zijn waarde.


Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ jméeˆnaˈ e laco̱ˈ nijmɨˈgóˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e laco̱ˈ nilɨseabˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ quíiˉnaˈ cajo̱. 	 Dan zullen buitenstaanders u vertrouwen en respecteren; en u zult bij niemand uw hand hoeven op te houden.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋguɨ fóˈˋnaˈ e jnea˜ tɨɨnˉ jmihuíinˆn jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Beelzebú; co̱ˈ faco̱ˈ lajo̱, ¿i̱˜ i̱ ɨˊ óoˊnaˈ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e tɨɨmˋbre jmóorˋ lajo̱ faco̱ˈ lajo̱? Co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ e tɨɨiñˋ jmóorˋ lajo̱. Jo̱baˈ lají̱i̱ˈ˜ e tɨɨiñˋ do cuøˊ li˜ e jaˋ dseengˋ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e ɨˊ áaˊnaˈ. 	 Volgens u heeft de duivel Mij de macht gegeven boze geesten te verjagen. Maar wie geeft uw leerlingen die macht dan? Zij zullen zo'n beschuldiging zeker niet nemen!


Jo̱ seabˋ co̱o̱ˋ uiing˜ e iáangˋ dsiˋnaaˈ, jo̱ e jo̱ uíiˈ˜ e nɨcalɨlíˈˆnaaˈ e dseángˈˉ guiʉ́bˉ nɨcaˈeeˉnaaˈ, jo̱guɨ líˈˆ dsiiˉ e eáangˊguɨ nɨcajméˆnaaˈ lajo̱ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ lajo̱b jmooˉnaaˈ, dsʉˈ o̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e tɨɨngˋnaaˈ ngángˈˋnaaˈ yee˜baaˈ, co̱ˈ lɨ́ɨˊnaaˈ lajo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e lajo̱ nɨcajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ uíiˈ˜ e eáangˊ ˈneáaiñˋ jneaˈˆ. 	 Wij kunnen eerlijk zeggen dat wij altijd zuiver en oprecht geweest zijn. Wij hebben rustig op de Here vertrouwd en niet op ons eigen kunnen. Dat geldt in het bijzonder voor onze omgang met u.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseamɨ́ˋ do e júuˆ na, jo̱guɨbaˈ cadsengˈˉ dsíirˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús. 	 Zij herinnerden zich dat Hij dat inderdaad had gezegd. Ze holden terug naar Jeruzalem om aan Zijn elf discipelen en al de anderen te vertellen wat er gebeurd was.


Jo̱guɨ e júuˆ nab e caguiaˊ dseaˋ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ lana nɨcanibˈˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ e júuˆ jo̱ eáamˊ calɨˈíingˆ ta˜ e caquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜ dseaˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nɨcalɨ́ˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ canʉ́ʉˉnaˈ jo̱guɨ cangángˈˋnaˈ e eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ nañiˊ faˈ jaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ. 	 Dit goede nieuws heeft overigens niet alleen u bereikt; het gaat over de hele wereld. Overal worden er mensen door veranderd, net als u sinds u van Gods genade hebt gehoord en deze als waarheid erkend hebt.


Co̱ˈ jaˋ cajmeáangˋ Fidiéeˇ laˈuii˜ dseañʉˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋbaˈ e cajmeáaiñˋ laˈuii˜ dseamɨ́ˋ. 	 God heeft immers de vrouw voor de man gemaakt en niet de man voor de vrouw.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ lana e quɨ́ˈˉ jíingˈ˜ uøˈˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; jo̱ dsʉˈ song jaˋ nijmeˈˆ lajo̱, jo̱baˈ lajmɨnábˉ nigáaˊa fɨˊ lɨ˜ guiinˈ˜ e nitɨɨn˜n có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ có̱o̱ˈ˜ e ñisʉ̱ˈˋ e iʉ˜ fɨˊ moˈóoˋo. 	 Keer daarvan terug. Anders kom Ik binnenkort naar u toe om hen met het zwaard van mijn mond te bevechten.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangɨ́ngˉ ieeˋ, lajmɨnábˉ calɨquiʉ̱́ˋ, co̱ˈ jaˋ aˈˊ cangotóoˈ˜ jmóˆ quiáˈˉ. 	 Maar toen de zon erop ging schijnen, verschroeide het. Het ging dood, omdat het niet veel wortels had.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ jmɨcó̱o̱ˈˇ ˈnʉ́ˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈnéˉ quiáˈˉ lajo̱, jaˋ ˈnéˉ jméeˈ˜naˈ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e nijmeeˉnaˈ do, doñiˊ faˈ jaangˋ dseaˋ i̱ cuíingˋnaˈ eáangˊ; 	 Daarmee hebben zij hun beloning al. Als u goed voor iemand bent, houd het dan geheim. Laat uw linkerhand niet weten wat uw rechterhand doet.


Jo̱baˈ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Uøøngˋnaˈ lajɨɨngˋnaˈ e la, co̱ˈ jaˋ ˈlɨɨng˜ i̱ sɨmɨ́ˆ na, co̱ˈ lɨco̱ˈ güɨɨmˋbre. Dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lajo̱, lɨco̱ˈ cangɨ́ɨmˉbre Jesús, 	 "Wat doet u hier? Ga naar buiten! Het meisje is niet dood. Zij slaapt alleen maar." Maar zij lachten Hem in Zijn gezicht uit.


Jo̱guɨ guicó̱o̱bˈˇ Trifena có̱o̱ˈ˜guɨ Trifosa, co̱ˈ lajɨˋ gámˉbiñˈ na jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱guɨ guicó̱o̱bˈˇ cajo̱ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Pérsida i̱ eáangˊ seenˉ røøˋ có̱o̱ˈ˜, co̱ˈ i̱ dseamɨ́ˋ na eáamˊ nɨcajméerˋ ta˜ e nɨcangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Groet Tryfena en Tryfosa, die veel werk voor de Here doen. En onze beminde Persis, die veel voor de Here heeft gedaan.


Jaˋ eeˋ catɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ e ta˜ la, dsʉco̱ˈ jaˋ ɨˊ oˈˊ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 U hebt hier part noch deel aan. U staat niet zuiver voor God. Vreselijk dat u met zo'n voorstel aankomt.


Jo̱ jaˋ e lɨngɨɨˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ su lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel o̱si jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lajo̱ é, o̱si tó̱o̱ˋ e li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ o̱si jaˋ tó̱o̱ˋ é, o̱si lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ jalíingˉ tɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉ o̱si i̱ neáangˊ tɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉ lɨ˜ jiéˈˋguɨ é, o̱si lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ o̱si fii˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ é. Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ niingˉguɨ jee˜ lajaléˈˋ có̱o̱ˈ˜ jee˜ lajaléngˈˋ, jo̱guɨ íˋbre seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ cajo̱. 	 In dit nieuwe leven is het van geen enkel belang van welke nationaliteit of ras u bent en evenmin welke opleiding of maatschappelijke positie u hebt. Het gaat om Christus, Die alles in allen is.


“Lana nɨcabóˈˋnaaˈ ˈleeˋ quiáˈˉ jee˜ fɨɨˋ góoˋnaˈ e nɨcaséngˈˋ lomɨɨ˜naaˈ. Jo̱ latɨˊ lana nɨliing˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ e fɨɨˋ la e jaˋ íñˈˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉˈ güɨlɨñíˆnaˈ guiʉ́ˉ e nɨjaquiéemˊbaˈ e nicá̱ˋ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ.” 	 'Kijk, dit is stof van jullie stad! Wij schudden het van onze voeten! Het is afgelopen met jullie! Vergeet nooit hoe dicht het Koninkrijk van God bij jullie is geweest!'


Jo̱guɨ lajo̱bɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseañʉˈˋ i̱ néeˊ ni˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ˈnéˉ e lɨ́ɨiñˊ dseamɨ́ˋ i̱ catɨ́ɨngˉ e nijmɨˈgóˋ dseaˋ írˋ, jo̱guɨ ˈnéˉ e jaˋ quie̱rˊ jaléˈˋ adseeˋ, jo̱guɨ dseángˈˉ eáangˊ ˈnéˉ e iʉ˜ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ jmóorˋ, jo̱guɨ ˈnéˉ e éerˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱. 	 Op hun vrouw mag ook niets zijn aan te merken. Zij mag niet roddelen en het vertrouwen niet beschamen. Zij moet in alles betrouwbaar zijn.


Co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: Jmiˈiáangˋ oˈˊ, dseamɨ́ˋ, ˈnʉˋ i̱ jaˋ mɨˊ cangoquieeng˜ yʉ̱ʉ̱ˋ; jo̱guɨ jmiˈiáangˋ aˈˊ cajo̱ e jaˋ mɨˊ caˈíinˈ˜ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈ mɨ˜ lɨseengˋ jiuung˜ quiáˈˉ dseaˋ. Dsʉco̱ˈ ˈnʉˋ, dseamɨ́ˋ i̱ catʉ́ʉˉ dseañʉˈˋ quíiˈˉ, fɨ́ɨngˊguɨ jó̱o̱ˈˋ nilɨseengˋ laco̱ˈguɨ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ seengˋ dseañʉˈˋ quiáˈˉ. Jo̱ lanab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ. 	 Dat bedoelde de profeet Jesaja ook toen hij zei: "Kinderloze vrouw, wees blij! Jubel het uit van vreugde, al hebt u geen kind gehad. Want Ik zal u veel kinderen geven, meer dan de slavin van uw man." (A)


’Jo̱guɨ song jaangˋ dseaˋ eáangˊguɨ ˈneáaiñˋ tiquiáˈrˆ o̱si niquiáˈrˆ é laco̱ˈguɨ jnea˜, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe jóng; o̱si jaangˋ sejmiiˋ dseaˋ eáangˊguɨ ˈneáaiñˋ jó̱o̱rˊ dseañʉˈˋ o̱si jó̱o̱rˊ dseamɨ́ˋ é laco̱ˈguɨ jnea˜, jo̱baˈ lajo̱b cajo̱ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe. 	 Wie meer van zijn vader of moeder houdt dan van Mij, is niet waard mijn discipel te zijn. En wie meer van zijn zoon of dochter houdt dan van Mij, is niet waard mijn discipel te zijn.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, jo̱ caˈeˈˊguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do co̱o̱ˋguɨ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento jo̱ cajíñˈˉ: —Co̱o̱ˋ néeˈ˜ calɨséngˋ jaangˋ dseañʉˈˋ, jo̱ calɨséngˋ gángˉ jó̱o̱rˊ dseañʉˈˋ. 	 Jezus vertelde nog een gelijkenis. "Een man had twee zonen.


Jo̱guɨ jmiguiʉbˊ íingˈ˜ ta˜ seaˋ e cuǿøngˋ líˋ jméˉ dseaˋ, dsʉˈ lɨfaˈ jí̱i̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáamˉbiñˈ i̱ cuøˊ jaléˈˋ e jo̱. 	 De taken zijn verschillend, maar ze worden opgedragen door dezelfde Here.


Jo̱ lajo̱b cajo̱, song seengˋ dseaˋ i̱ féˈˋ jaléˈˋ júuˆ e íñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ güɨféˈˋbre gáiñˉ o̱si gaaiñˋ é, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ jaléˈˋ e júuˆ jo̱, güɨˈɨ́bˉ dsíirˊ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ jo̱. 	 Er mogen ook niet meer dan twee of drie personen namens God spreken. Bovendien moeten de anderen beoordelen of hun woorden door God zijn ingegeven of niet.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ Israel i̱ caguilíingˉ cangoˈeeˇ írˋ e laco̱ˈ jaˋ lɨiñˈˊ do fɨˈíˆ, jo̱ mɨ˜ cangárˉ e cagüɨˈɨ́ɨˊ i̱ Yáˆ do lajmɨnáˉ e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ cangolíimˉbre tɨˈleáaiñˊ cajo̱ laco̱ˈ ngóoˊ i̱ dseamɨ́ˋ do, co̱ˈ ɨˊ dsíirˊ e ngóiñˈˉ do ngoquíiˈ˜bre e fɨˊ lɨ˜ caˈángˉ i̱ ˈlɨɨ˜ rúiñˈˋ do. 	 De Joden die bij Maria waren om haar te troosten, zagen hoe zij vlug opstond en naar buiten liep. Zij volgden haar omdat zij dachten dat zij naar het graf ging om haar verdriet uit te huilen.


Jo̱ contøøngˉ jmiguiénˈˊ oˈˊ jaléˈˋ e cangongɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ, i̱ dseaˋ i̱ cají̱ˈˊtu̱ laˈuii˜ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ; jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ e guiaˋ jnea˜ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Vergeet nooit dat Jezus Christus een Mens was, een nakomeling van koning David. En dat Hij God was, blijkt wel uit het feit dat Hij uit de dood is opgestaan. Omdat ik dit goede nieuws bekend heb gemaakt,


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ do e júuˆ quiáˈˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do, dsíngˈˉ calɨ́iñˉ fɨˈíˆ. Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ apóoˆ caguiaangˉguɨ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dseaˋ rúˈˋuuˈ, ¿e˜ mɨ́ɨˊ seaˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcaˈeeˉnaaˈ? 	 Toen de mensen dit hoorden, voelden zij zich heel erg aangesproken en vroegen aan Petrus en de andere apostelen: "Vrienden, wat moeten wij doen?"


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Quɨ́ɨngˈ˜tu̱ fɨˊ quíiˈˉ, co̱ˈ nɨcaˈláamˉ jó̱o̱ˈˋ. Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseañʉˈˋ do, caquɨmˈˉtu̱r fɨˊ quiáˈrˉ, co̱ˈ jábˈˉ calɨ́iñˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e casɨ́ˈˉ Jesús írˋ. 	 "Ga maar naar huis", zei Jezus. "Uw zoon is genezen." De man geloofde Hem en ging op weg naar huis.


jo̱ tiquiáˈˆ Lamec calɨsírˋ Matusalén, jo̱ tiquiáˈˆ Matusalén calɨsírˋ Enoc, jo̱ tiquiáˈˆ Enoc calɨsírˋ Jared, jo̱ tiquiáˈˆ Jared calɨsírˋ Mahalaleel, jo̱ tiquiáˈˆ Mahalaleel calɨsírˋ Cainán, jo̱ tiquiáˈˆ Cainán calɨsírˋ Enós, 	 de vader van Noach was Lamech; de vader van Lamech was Mathusalem; de vader van Mathusalem was Henoch; de vader van Henoch was Jered; de vader van Jered was Mahalaleël;


Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ i̱ dseata˜ Félix do i̱ dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ do e güɨˈiuumˉbɨ Paaˉ sɨjnɨ́ɨiñˇ lajeeˇ jo̱, lɨfaˈ cuǿømˋ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cuíingˋ dseaˋ do nijmɨcó̱o̱ˈ˜reiñˈ lajeeˇ iuuiñˈˉ do. 	 Hij gaf de officier bevel Paulus gevangen te zetten, maar hem vriendelijk te behandelen. Als er vrienden kwamen om hem te bezoeken en hem iets te brengen, mochten ze niet worden tegengehouden.


Dsʉˈ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨ́ngˈˋ uǿˉ quiʉ̱́ˋ e móoˊ do, fɨˊ jee˜ cu̱u̱˜ tóobˈ˜ nʉ́ˈˉ jmɨñíˈˆ caˈíˉ, jo̱ fɨˊ jo̱b cacúˈˉ. Jo̱ latøømˉ fɨˊ quiniˇ quiáˈˉ cacúˈˉ fɨˊ jee˜ cu̱u̱˜ tóoˈ˜ e jí̱i̱ˈ˜ joˋ cuǿøngˋ líˋ jǿˈˋ. Jo̱guɨ lɨ́ˈˆ lɨˊ caluuˇ e móoˊ do canaangˋ lɨcuíibˈ˜ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈˉ e jmɨɨˋ e ró̱o̱ˉ do. 	 maar bleven op een zandbank steken. De boeg zat zo vast als een huis en het achterschip werd door de oplopende golven stukgeslagen.


Jo̱ lajeeˇ táangˋ Jesús e féiñˈˊ Fidiéeˇ, táˈˉjiʉ ladob jnéengˆ calɨsɨ́ɨngˉ jial jnéengˉ nir˜ jo̱guɨ calɨsɨ́ɨngˉ sɨ̱ˈrˆ cajo̱, jo̱ cajnéngˉ e teeˋ jloˈˆ lafaˈ jooˋ, jo̱guɨ calɨjɨ́iñˈˋ laco̱ˈ jɨngˈˋ ieeˋ. 	 Terwijl Hij aan het bidden was, begon Zijn gezicht te glanzen.


dsʉco̱ˈ Jesús dseángˈˉ i̱ ˈleáamˉ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ nɨcajmiˈleáaiñˉ, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ dseángˈˉ dsiquiéeiñˊ e güɨmˈˊbre dseaˋ do. 	 Ieder die iets mankeerde, probeerde Hem aan te raken. Het was een grote volksoploop, want er werden die dag velen door Hem genezen.


Jo̱ uíiˈ˜ e ˈneáanˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋ, jo̱baˈ eáamˊ iáangˋ dsiiˉ jo̱guɨ nɨcatíiˈ˜tu̱ dsiiˉ cajo̱, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉbˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ nɨcalɨtíibˈ˜tu̱ dsíirˊ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Uw liefde heeft mij veel troost en blijdschap gegeven, broeder; uw vriendelijkheid heeft vele christenen goed gedaan.


Jo̱ ˈñiaˈˊ e uǿøˋ jo̱ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do cajéemˋbre Paaˉ fɨˊ e fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Antípatris lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ta˜ caquiʉˈˊ i̱ fii˜ quiáˈrˉ do. 	 De soldaten deden wat hun was opgedragen en brachten Paulus die nacht naar Antipatris.


Co̱ˈ niˈíimˉ fɨˊ laˈúngˉ jmɨgüíˋ jo̱guɨ lajo̱bɨ laˈúngˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ cajo̱, dsʉˈ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e jaˋ nilɨti˜ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. 	 De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen blijven.


Jo̱ lalab féˈˋguɨ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Saíiˆ: Nabɨ nijáaˊ jaangˋ dseaˋ sɨju̱ˇ Isaí, jo̱ íbˋ i̱ niquiʉ́ˈˉ ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. Co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ nijáaˊ do, íbˋ i̱ nicuǿˉ e ta˜ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. Jo̱ lanab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 De profeet Jesaja zei: "Een nakomeling van Isaï zal opstaan om over de volken te regeren. Hun hoop zal op Hem gevestigd zijn." (e)


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangáˉ jial caˈláangˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ lamɨ˜ jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ do, dsifɨˊ ladob caguiarˊ júuˆ jial calɨ́ˉ. 	 Zij werden bang. Degenen die het hadden zien gebeuren, vertelden hoe de man was genezen.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do e joˋ seengˋ Jesús fɨˊ do o̱ˈguɨ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ cajgóoˉbre fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ móoˊ, jo̱ cangolíiñˆ cangoˈnéemˈˇbre dseaˋ do fɨˊ Capernaum. 	 Maar toen zij zagen dat Jezus er niet was, stapten zij in een paar boten die uit Tiberias waren gekomen en staken over naar Kapernaüm om Jezus te zoeken.


Jo̱ lalab cajmɨngɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ gaangˋ do Jesús: —¿Jialɨˈˊ féˈˋ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˉiiˈ, dseaˋ Israel, e Líiˆbingˈ ˈnéˉ nijáaˊtu̱r nifɨˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la? 	 Zij vroegen Jezus: "Waarom zeggen onze leraars eigenlijk dat Elia eerst moet komen om alles voor de Christus in orde te maken?"


Jo̱ dsʉˈ lalab cañíiˋ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ dséeˈ˜ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel i̱ casɨ́ˈˉ írˋ lajo̱: —Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ cajmiˈléeˉ quiéˉe do casɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: “Ráanˈˉ, jo̱ seeˉ e ˈmaˋ lɨ˜ dsíinˈˆ na jo̱ guǿngˈˊ.” 	 Hij antwoordde: "De Man die mij genezen heeft, zei dat ik mijn matras moest oppakken en lopen."


Dsʉˈ eáamˊ jmɨcó̱o̱ˈ˜ dseaˋ do jneaa˜aaˈ, co̱ˈ dsíngˈˉ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, dseaˋ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ lajo̱, co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “Dseángˈˉ teábˋ séeˋ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜, dsʉˈ eáamˊ guiʉ́ˉ jmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmóoˋ lajo̱ co̱ˈ ñiˊbre e ˈnéˉ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈrˉ.” 	 Maar Hij geeft ons steeds meer kracht om die slechte verlangens de baas te worden. In de Boeken staat het zo: "God is genadig voor de nederige mensen, maar Hij verzet Zich tegen hoogmoedigen." (B)


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ ɨ́ɨˈ˜ do quiáiñˈˉ do lala: —Jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ mɨˊ calɨcuíingˋnaaˈ i̱ féˈˋ jloˈˆ laco̱ˈ féˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 "Het is zo bijzonder wat die Man zegt", antwoordden de tempeldienaars. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord."


Jo̱ lajo̱b nilíˋ, lɨfaˈ nijí̱ˈˊtu̱ dseaˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ; co̱ˈ Dseaˋ Jmáamˉbiñˈ i̱ laˈuii˜ i̱ cají̱ˈˊtu̱, jo̱guɨ mɨ˜ nijáaˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨbaˈ nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Ieder op zijn beurt, natuurlijk. Eerst is Christus Zelf levend geworden. En als Hij terugkomt, zullen allen die bij Hem horen, ook levend worden.


Jo̱ cajíngˈˉ i̱ dseaˋ teáangˈ˜ do casɨ́ˈrˉ i̱ sɨmɨ́ˆ do: —¡Ngaamˋ ˈnʉˋ, sɨmɨ́ˆ! Dsʉˈ i̱ sɨmɨ́ˆ do jíñˈˉ e jáˈˉbaˈ e Tʉ́ˆ Simómbingˈ guisíngˈˆ e tǿrˋ oˈnʉ́ˆ. Dsʉˈ i̱ dseaˋ caguiaangˉ do cañíirˋ: —O̱ˈ Tʉ́ˆ Simón do. Jangámˉ i̱ ángel i̱ jmóoˋ íˋ quiáˈˉbre do. 	 De anderen zeiden schamper: "Je bent niet wijs!" Maar het meisje hield vol dat het Petrus was. "Dan moet het zijn beschermengel zijn", antwoordden zij.


Jo̱ dsʉˈ jaléˈˋ e caˈɨ́ˋ dsiiˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ e eáamˊ quíingˊ quiéˉe, dsʉˈ lana joˋ e quíingˊ quiéˉe jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaléˈˋ e jo̱, co̱ˈ lana Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ nɨcalɨcuíinˋn. 	 Maar al deze dingen, waar ik vroeger zoveel waarde aan hechtte, zijn voor mij waardeloos geworden omdat ze mij afhielden van Christus.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ núuˋ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ guicatǿˉ jaangˋ dseañʉˈˋ jo̱ guicajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ Jesús: —Tɨfaˈˊ, síiˈ˜go̱ rúnˈˋn dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜o̱ güɨcuǿˈrˉ jnea˜ guiéeˆ quiéˉe jaléˈˋ e caséeˊ ˈlɨɨ˜ tiquiéˆe mɨ˜ cajúiñˉ. 	 Iemand uit de mensen riep: "Meester, zeg toch tegen mijn broer dat hij mij het deel van de erfenis geeft waar ik recht op heb!"


Jo̱ jaˋ jmɨgǿøngˋ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ líˋ jmɨgǿøiñˋ Fidiéeˇ. Co̱faˈ lají̱i̱ˈ˜ e jniˊ dseaˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈrˉ, e jo̱b cajo̱ e nisɨtɨ́ɨiñˊ mɨ˜ niróˋ. 	 Maak uzelf niets wijs: God laat niet met Zich spotten. Wat iemand zaait, zal hij ook oogsten.


Jo̱ jaˋ iin˜n e ɨ́ˆ óoˊnaˈ e lɨco̱ˈ fǿnˈˉn ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmoˈˊo fɨˊ ni˜ jiˋ quiéˉe. 	 Ik zeg dit omdat u niet moet denken, dat ik u bang wil maken met mijn brieven.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caquɨngˈˉtu̱r fɨˊ uǿˉ quiʉ̱́ˋ, jo̱baˈ cangárˉ co̱o̱ˋ lɨ˜ nɨnicaji̱ˈˊ dseaˋ jɨˋ, jo̱ e fɨˊ ni˜ jɨtoˈˋ quiáˈˉ e jɨˋ do nɨráangˋ jaangˋ ˈñʉˋ có̱o̱ˈ˜guɨ iñíˈˆ. 	 Toen zij aan wal stapten, zagen ze vis en brood op een houtskoolvuurtje.


Jo̱ e lɨɨng˜guɨ e mɨjú̱ˋ do cajiʉ́ˈˋ lɨ˜ jloˈˆ uǿˉ jo̱ jlobˈˆ cacuøˊ e mɨjú̱ˋ do mɨ˜ cacuángˉ; jo̱ e lɨɨng˜ e mɨjú̱ˋ do cacuøˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ cien mɨ́ˈˆ lacamɨ́ˈˆ, 	 De rest van het zaad viel in goede grond en gaf een rijke oogst: wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als er was gezaaid.


’Jo̱ fǿnˈˋn ˈnʉ́ˈˋ lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨˈiáangˋ áaˊnaˈ laco̱ˈguɨ e iáangˋ dsiˋ jnea˜, jo̱guɨ e dseángˈˉ la iébˈˋ nilɨˈiáangˋ óoˊnaˈ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiéˉe. 	 Ik heb dit gezegd met de bedoeling dat mijn blijdschap in u zal zijn. U zult grote blijdschap ervaren.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ jneaˈˆ, jo̱ ngóoˊ uíingˉnaˈ laco̱ˈguɨ ngóoˊ uíingˉ e ˈnʉ́ʉˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ do. Jo̱guɨ jee˜ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ seemˋ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. 	 Ook u wordt door de Geest in dit gebouw, in dit huis van God, ingevoegd.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ fɨˈˊ na guiingˉnaˈr fɨˊ caluuˇ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b niquíˈrˉ jo̱guɨ nitʉ́rˉ maja̱r˜ cajo̱.” 	 Met deze knecht valt niets te beginnen. Gooi hem buiten, in de diepste duisternis. Daar is wroeging en verdriet.'


Jo̱ Tʉ́ˆ Simón cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaˋ ñiiˉ eeˋ e fɨˈˊ jnea˜ na, dseamɨ́ˋ. 	 Maar Petrus ontkende heftig: "Welnee, hoe komt u daarbij?"


Jo̱ dsʉˈ lanaguɨ e nɨcagüeangˈˉtu̱ i̱ rúnˈˋn na, dseaˋ nɨcaˈíiñˉ jaléˈˋ cuuˉ quíiˈˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ ˈnʉˋ nɨcajngangˈˊ jaangˋ güɨtáˆ jiuung˜ i̱ niguoˈˆguɨ lajeeˇ lajaléngˈˋ i̱ seengˋ quíˉiiˈ.” 	 Nu komt die zoon van u thuis; hij heeft eerst uw geld er bij de hoeren doorgejaagd en wat doet u? U slacht voor hem het beste kalf dat we hebben!'


Dsʉˈ jnea˜ ningɨɨˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ ie˜ jo̱: “Jéengˈ˜naˈ fɨˊ lɨ˜ sínˈˋn la; ¡do güɨlíingˉnaˈ lɨ́ˈˆ do, co̱ˈ dseángˈˉ jaˋ calɨcuíimˋbaa ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ sɨtɨ́ɨngˇ ˈléeˊ!” 	 Maar Ik zal hun antwoorden: 'U hebt nooit bij Mij gehoord. Ga weg! U bent slecht en hebt alleen maar uw eigen zin gedaan.'


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, casɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: 	 Jezus zei tegen de mensen en Zijn discipelen:


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, casángˈˋ Jesús lajaangˋ lajaangˋ i̱ jiuung˜ do, jo̱ cataiñˈˉ güeaˈˆ lajaléiñˈˋ do e lɨco̱ˈ caquidsirˊ guóorˋ fɨˊ moguiñˈ˜. 	 Hij nam de kinderen in Zijn armen, legde Zijn handen op hun hoofd en zegende hen.


Jo̱guɨ song jaangˋ dseaˋ ɨˊ dsíirˊ e lɨɨng˜go̱ nɨtɨɨiñˋ, jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e jo̱, co̱ˈ mɨˊ ˈnooˋbɨ ˈnéˉ lɨñirˊ e laco̱ˈ nilɨtɨɨiñˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Als iemand meent alles te weten, weet hij nog niet wat hij zou moeten weten.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨséngˋ jí̱i̱ˈ˜ ie˜ lamɨ˜ cajáˉ Adán jo̱ ie˜ cartɨˊ cajáˉ Moi˜ calɨseábˋ ˈmóˆ quiáˈrˉ, jo̱baˈ cajúmˉbre. Jo̱ calɨ́iñˈˉ lajo̱ uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ e caˈéerˋ, lɨfaˈ jaˋ caˈéerˋ dseeˉ e laco̱ˈ dseeˉ e caˈéeˋ Adán, co̱ˈ i̱ dseaˋ do jaˋ cajméerˋ nʉ́ʉˈr˜ co̱o̱ˋ ta˜ caquiʉˈˊ Fidiéeˇ. Jo̱ i̱ Adán labingˈ i̱ lɨ́ɨngˊ co̱o̱ˋ e li˜ quiáˈˉ jaangˋ i̱ niingˉ i̱ nijáaˊ cøøngˋguɨ. 	 Toch ontkwam in de tijd van Adam tot Mozes niemand aan de dood, ook al had men niet, zoals Adam, gezondigd door een uitdrukkelijk verbod van God te overtreden. Wat een tegenstelling tussen Adam en Christus, Die nog komen moest!


Jo̱baˈ dsifɨˊ mɨ˜ canúuˉ Lii˜ e jo̱, cangóˉbre cangosíiˈrˇ Dɨ́ˆ i̱ lɨ́ɨngˊ jaangˋguɨ dseaˋ guitúungˋ rúiñˈˋ cajo̱, jo̱baˈ lajɨˋ huáamˉbre cangolíiñˆ e cangojméeˈrˇ júuˆ Jesús lají̱i̱ˈ˜ e jíngˈˉ i̱ dseaˋ griego do. 	 Filippus vertelde het aan Andreas en samen gingen zij naar Jezus om het Hem te vragen.


jo̱guɨ lana nigüɨquiéenˈˋ jaangˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ, jo̱ mɨ˜ nilɨseeiñˋ, nitó̱ˆnaˈ e nilɨsiirˋ Jesús. 	 U zult zwanger worden en een zoon krijgen, die u de naam Jezus moet geven.


Jo̱guɨ uǿøˋ jmɨ́ɨbˋ dseángˈˉ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jneaˈˆ e nineeng˜tu̱ rúˈˋnaaˈ fɨˊ na caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱guɨ e nijmɨcó̱o̱ˈˇguɨ́ɨˈ ˈnʉ́ˈˋ jial laco̱ˈ nisíngˈˉguɨˈ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ cartɨˊ niˈiéˈˋ quíiˉnaˈ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Dag en nacht bidden wij vurig voor u en smeken wij God u weer te mogen zien om mee te werken aan de versterking van uw geloof.


Jo̱ ie˜ jo̱ nisiˈˊ co̱o̱ˋ dsʉʉˉ e røøngˋ a˜ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e nɨji̱ˈˋ, jo̱baˈ cayé̱ˈˋ dseaˋ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ do có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jooˋ, jo̱ casɨguírˋ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ sɨɨˉ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b caˈúuiñˋ fɨˊ moˈooˉ Jesús. 	 Een van de soldaten doopte een spons in een kan met zure wijn. Hij stak die op een stok en hield hem bij Jezus' mond.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiéˉ Jesús fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Cesarea quiáˈˉ Filipo, lalab cajmɨngɨˈrˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿E˜ féˈˋ dseaˋ uii˜ quiéˉ jnea˜, dseaˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ jo̱ cagüénˉn fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ? 	 Toen Jezus in Caesarea Filippi kwam, vroeg Hij Zijn discipelen: "Wie ben Ik volgens de mensen?"


’Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ to̱ˈrˊ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ e yʉ́ʉˈ˜ có̱o̱ˈ˜ caˈnáˈˆ ˈmɨˈˊ e ˈmɨ́ɨˉ, dsʉco̱ˈ song cajméerˋ lajo̱, jo̱baˈ nijǿmˈˋ e ˈmɨˈˊ e ˈmɨ́ɨˉ do jo̱guɨ niˈguíˋbɨ e ˈmɨˈˊ e yʉ́ʉˈ˜ do cajo̱, jo̱baˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ jmiguiʉˊguɨ niˈguíbˋ jóng. 	 Het een past niet bij het ander. Het oude niet bij het nieuwe en het nieuwe niet bij het oude. Op een scheur in een oude jas zet u toch geen nieuwe lap? Doet u dat wel, dan wordt het gat alleen maar groter. Want de nieuwe stof die nog niet gekrompen is, gaat krimpen en scheurt de oude stof stuk.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangámˈˉ i̱ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala do jo̱ cangojmeáaˈ˜bre júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do e nɨcangámˉbre dseaˋ do jo̱guɨ casɨ́ˈˉbɨreiñˈ cajo̱ jaléˈˋ e júuˆ e caˈíñˈˋ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Maria ging snel naar Jezus' discipelen. "Ik heb de Here gezien!" zei ze en vertelde hun wat Hij tegen haar gezegd had.