Jo̱ mɨ˜ canaangˋ e fǿnˈˋnre, jo̱b mɨ˜ cangɨ́ɨiñˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lajaléiñˈˋ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cangɨ́ɨngˋ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel, latɨˊ mɨ˜ uiing˜. 	 Ik had nauwelijks iets gezegd of de Heilige Geest viel op hen, net als in het begin op ons.


jo̱guɨ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ i̱ sɨtǿngˈˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ cajiúmˈˋbreˈ fɨˊ ni˜ uǿˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ sɨjiʉ́ˈˋ güɨñíˈˆ síˈˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ ˈmaˋ quiáˈˉ mɨ˜ íiˊ guíˋ e teáˋ eáangˊ. 	 De sterren vielen van de hemel op de aarde, als onrijpe vijgen die in een storm van de boom waaien.


co̱ˈ dob nɨcaguiéˉ i̱ cabóo˜ quiéˉe do fɨˊ quiéˉe i̱ iuungˉ fɨˊ jangˈˊ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ eáangˊ, jo̱ jaˋ eeˋ seaˋ cuǿøˆøre e nidǿˈrˉ?” 	 Je maakt hem wakker en zegt: 'Er is een vriend bij ons aangekomen. Hij heeft een hele reis achter de rug. En nu heb ik niets voor hem te eten.'


Jo̱ dsʉˈ jaˋ e lɨngɨɨˉ su nɨcajméˉ jnea˜ e ta˜ jo̱ o̱si nɨcajméeˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ é, co̱ˈ conrøøbˋ guiaˋnaaˈ e júuˆ jo̱, jo̱guɨ e júuˆ jo̱b cajo̱ e jáˈˉ nɨcalɨ́ngˉnaˈ do. 	 En het gaat niet om hen of mij. Waar het om gaat, is dat wij allemaal hetzelfde goede nieuws hebben gebracht en dat u het hebt aangenomen.


Jo̱guɨ joˋ nilɨjneáˋguɨ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jɨˋ fɨˊ quíiˈˉ, o̱ˈguɨ ninʉ́ˈˋguɨ cajo̱ jaléˈˋ juguiʉ́ˉ júuˆ jloˈˆ quiáˈˉ jial mɨ˜ cúngˈˋ dseaˋ guóorˋ fɨˊ quiníˈˆ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨséngˋ fɨˊ na i̱ cajméeˋ ta˜ láaˊ jo̱guɨ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ, íbˋ dseaˋ i̱ lamɨ˜ lɨ́ɨngˊ i̱ laniingˉ eáangˊ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ ˈnʉbˋ dseaˋ i̱ cajméeˋ ta˜ jmɨgǿøngˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e cajmɨgǿøngˋre có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ dseaˋ láangˋ quíiˈˉ. 	 's Nachts zal er geen lamp meer branden en van bruiloften zal geen sprake meer zijn. Dit alles staat haar te wachten, omdat haar zakenlui de machtigste ter wereld waren en omdat zij met haar tovenarij alle volken misleidde. Het bloed van de profeten en de gelovigen heeft in deze stad gevloeid.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ éengˋ ñifɨ́ˉ, lajo̱b éeiñˋ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ cajo̱ jo̱guɨ fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ quiáˈˉ dseaˋ do fɨˊ jo̱. 	 En wie zweert bij de hemel, zweert bij de troon van God en bij God Zelf, Die op de troon zit.


’Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajáˉ ji̱i̱ˋ ooˉ fɨˊ latøøngˉ Egipto có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Canaán, jo̱ eáamˊ iihuɨ́ɨˊ cangongɨ́ɨngˉ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉnaaˈ co̱ˈ joˋ seaˋ e nidǿˈrˉ. 	 In die tijd brak er in Egypte en Kanaän een zware hongersnood uit. Op een gegeven ogenblik hadden Jakob en zijn familie niets meer te eten.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e song jaˋ nijmɨˈúungˋnaˈ e nijmeeˉnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ røøˋguɨ laco̱ˈguɨ i̱ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel jo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ jóng faˈ e Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Want Ik waarschuw u. Als uw oprechtheid niet groter is dan die van de godsdienstleraars en de Farizeeërs, komt u het Koninkrijk van de hemelen niet eens binnen.


Jo̱ jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ, Tito, jo̱ lafaˈ jó̱o̱ˋbaa lɨnˈˊ, co̱ˈ lajɨˋ góˉbaaˈ jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆnaaˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ láangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ do, e güɨˈɨ́ɨˋbre güeaˈˆ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ seenˈˋ, jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉˋ e nilɨseenˈˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Ik wens je de genade en de vrede van God, de Vader, en van onze Here Jezus Christus toe.


Jo̱baˈ niguiéemˈ˜baˈre lajmɨnáˉ fɨˊ na e laco̱ˈ nilɨˈiáangˋ áaˊnaˈ mɨ˜ nimáang˜naˈr caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱guɨ jnea˜ guáaˊguɨjiʉ fɨˈíˆ quiéˉe cajo̱. 	 Ook daarom heb ik hem opgedragen zo snel mogelijk naar u toe te gaan, want ik weet hoe blij u zult zijn als u hem weer ziet. En mijn zorgen zullen daardoor verlicht worden.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ ɨ́ˆ óoˊnaˈ faˈ e jaˋ huɨ́ɨngˊ e lɨ́ɨngˊnaˈ tɨfaˈˊ i̱ eˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ nɨne˜baˈ guiʉ́ˉ e eáangˊguɨ niˈɨ́ˉ Fidiéeˇ íˈˆ quíˉiiˈ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ tɨfaˈˊ mɨ˜ jaˋ nʉ́ʉˈ˜naaˈ e júuˆ jo̱ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ i̱ jaˋ eˊ e júuˆ jo̱. 	 Broeders, denk niet dat u allemaal leraars bent, want een leraar wordt strenger beoordeeld, omdat zijn verantwoording groter is.


Jo̱ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ na eˈˊ jneaa˜aaˈ e nɨcaˈíngˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ laˈeáangˊ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱ joˋ eeˋ ˈnéˉ jmóˆguɨ́ɨˈ e jiéˈˋguɨ, co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “Jo̱ laˈeáangˊ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋ jaangˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ Fidiéeˇ íñˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ.” 	 Want in die blijde boodschap wordt de rechtvaardigheid van God bekendgemaakt. Dit betekent dat iedereen volkomen op Hem moet vertrouwen. De profeet Habakuk heeft immers geschreven: "De rechtvaardige zal in vertrouwen op Mij leven." (a)


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ cajíngˈˉ Jesús lana, jo̱ cajǿøiñˉ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Juguiʉ́ˉjiʉ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ máangˊnaˈ jnea˜ jo̱guɨ calɨcuíingˋnaˈ jnea˜, co̱ˈ cangɨ́ɨngˋnaˈ e ngámˈˋjiʉˈ júuˆ quiéˉe. 	 Daarna keek Hij Zijn discipelen aan en zei: "Het is een enorm voorrecht dat jullie dit allemaal mogen zien.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e líˈˆnaˈ jial tíiˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ bíˋ quiáˈrˉ e nitéˈˋnaˈ e féngˈˊ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ teáangˉnaˈ laco̱ˈguɨ cateáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ. 	 De Here moge u een steeds beter begrip geven van Gods liefde en Christus' geduld.


Jo̱ jalémˈˋ i̱ dseaˋ íˋ cajúmˉbre mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ lajo̱ quiáˈˉ lajaangˋ lajaaiñˋ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ mɨˊ caˈímˈˋbɨr lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈˉreiñˈ do lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱ co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ e lafaˈ caˈímˈˋbre jaléˈˋ e jo̱; jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱ cajméeˋ e iáamˋ dsíirˊ, co̱ˈ calɨlíˈˆbre e o̱ˈ dseángˈˉ góorˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, co̱ˈ lɨ́ˈˆ cateáˋbaˈ ngɨ́ɨngˊtear fɨˊ jmɨgüíˋ la lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ iuungˉ fɨˊ. 	 Al deze mensen zijn in het vertrouwen op God gestorven, zonder te krijgen wat hun beloofd was. Zij hebben het alleen uit de verte gezien en waren blij. Zij kwamen er openlijk voor uit dat zij hier op aarde alleen maar gasten en vreemdelingen waren.


Jo̱ lajaléˈˋ e cangongɨ́ɨngˉnaaˈ do, cangojéeˊ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ. Jo̱ cangojéeˊ lajo̱ cajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ i̱ fɨ́ɨngˊguɨ niˈíngˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ jial tíiˊ guiúiñˉ, jo̱ lajo̱baˈ i̱ fɨ́ɨngˊguɨ nicuǿˈˉ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nilɨˈgooˋ dseaˋ do. 	 Want dit is allemaal terwille van u. Hoe meer mensen voor Christus gewonnen worden, hoe meer mensen God voor Zijn grote genade zullen danken en prijzen.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ e uǿˆ do cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ fiir˜: “Fíiˋi, güɨgui˜guɨ cateáˋ lajeeˇ ji̱i̱ˋ lana, jo̱ lajeeˇ jo̱ nijlénˈˆn iˈˊ jo̱ nitáˈˆa oˈˆ. 	 'Laat hem nog één jaar staan', antwoordde de tuinman. 'Ik zal hem extra goed verzorgen en mest geven.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do lajo̱, dsifɨˊ ladob cajgáaiñˉ jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e caˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Nadat zij dat hadden gehoord, werden zij gedoopt in de naam van de Here Jezus.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ sɨmingˈˋ do casɨ́ˈrˉ tiquiáˈrˆ: “Contøømˉ nɨcajméˉe ta˜ quíiˈˆ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ néeˈ˜ jaˋ mɨˊ cajméˉe faˈ e jaˋ nʉ́ʉˈ˜ʉ jaléˈˋ ta˜ quiʉ́ˈˋ, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ néeˈ˜ jaˋ mɨˊ cajmeáanˈ˜ jnea˜ jmɨɨ˜, o̱ˈguɨ mɨˊ cacuǿønˈ˜ jnea˜ faˈ jaamˋ joˈchíˈˆ quíiˈˉ e laco̱ˈ nijmeáangˈ˜ ˈñiáˈˋa jmɨɨ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ cuíinˋn. 	 Maar hij antwoordde: 'Luister, vader! Al die jaren heb ik mij voor u uitgesloofd. Ik heb altijd gedaan wat u zei. Maar u hebt mij nog nooit een bokje gegeven om te slachten en feest te vieren met mijn vrienden.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ calɨlíˈˆ Fidiéeˇ e jaˋ jíiˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e júuˆ tɨguaˇ laˈuii˜ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ cajmiquímˈˉ dsíirˊ có̱o̱iñˈ˜ do, jo̱ lalab cajíñˈˉ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: Lalab fáˈˋa: Niguiéebˊ jmɨɨ˜ mɨ˜ nicuǿøˆø jaléngˈˋ dseaˋ Judá có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ Israel caguiaangˉguɨ co̱o̱ˋguɨ júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ. 	 Maar God was er Zelf ook niet tevreden over, want Hij zei: "Er komt een tijd dat Ik een nieuw verbond met het volk van Israël en het volk van Juda zal sluiten.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ, jmɨˈgooˋbaˈ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ quíiˉnaˈ, co̱ˈ lajo̱b catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Vrouwen, voeg u naar uw man, want dat is wat de Here van u verwacht.


Jo̱ ie˜ jmɨɨ˜ mɨ˜ nigüéengˉtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e quiáˈˉ niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, ie˜ jmɨɨ˜ jo̱b mɨ˜ nilɨli˜ røøˋ jial lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e ta˜ e nɨcajméeˋ dseaˋ. Dsʉco̱ˈ ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jɨˋ nilɨli˜ jialco̱ˈ lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e ta˜ jo̱ e nɨcajméeˋ dseaˋ. 	 Het zal vanzelf blijken wat u hebt gedaan, want de grote dag van de Here komt met vuur. In het vuur blijft alleen over wat waardevol is; de rest verbrandt.


Jo̱ fɨˊ jo̱b cají̱ˈˉ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ gángˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ íbˋ catǿˈˉ jneaˈˆ e cajé̱ˆnaaˈ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ jo̱ lajeeˇ co̱o̱ˋ semaan˜. Jo̱ táˈˉjiʉ lajo̱b caguiéˉnaaˈ cartɨˊ Roma. 	 Daar vonden wij een groep christenen. Zij vroegen ons dringend een week bij hen te blijven. Maar na die week reisden wij weer verder naar Rome.


Jo̱ Fidiéeˇ iiñ˜ e jmili˜bre cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ jial tíiˊ jloˈˆ niingˉ ˈgøiñˈˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ jmóorˋ, co̱ˈ calɨ́ˉ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ latɨˊ mɨ˜ uiim˜ caguiéeiñˋ jneaa˜aaˈ guiʉ́ˉ e laco̱ˈ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ lɨ˜ niingˉ ˈgøiñˈˊ. 	 Waar het Hem om gaat, is dat Zijn buitengewone grootheid gezien wordt door de mensen, met wie Hij het goed voor heeft. Hij heeft hen lang van te voren aangewezen en nu ook geroepen.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseángˈˉ lajamˈˆbaˈ ˈnéˉ e se̱e̱ˉnaaˈ e jmooˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nijmóˆooˈ, jo̱ dseángˈˉ jaˋ catɨ́ɨngˉnaaˈ e nijmóˆguɨ́ɨˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsiˋnaaˈ yee˜naaˈ. 	 Dus, broeders, zijn wij aan onze eigen zin niets meer verplicht. Wij hoeven er niet aan toe te geven.


Jo̱baˈ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do, nifɨ́ɨˆɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiin˜n jo̱ nifáˈˆa: “Jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, ñilíingˉnaˈ fɨˊ la, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ nɨcajmigüeangˈˆ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jo̱baˈ íingˈ˜naˈ lajaléˈˋ e catɨ́ɨngˉnaˈ, co̱ˈ lajo̱b nɨsɨˈíingˆnaˈ quiáˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ caguiarˊ uiing˜ jmɨgüíˋ. 	 Dan zal Ik tegen de mensen aan mijn rechterhand zeggen: 'Kom, gezegende kinderen van mijn Vader. U mag het Koninkrijk binnengaan, dat van het begin van de wereld af voor u bestemd is.


Co̱ˈ e jo̱ lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ camɨ́ˈˆ mɨjú̱ˋ ˈmaˋ e siiˋ mostáaˆ; jo̱ e mɨjú̱ˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ do píˈˆguɨ lajeeˇ lajaléˈˋ mɨjú̱ˋ ˈmaˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nijníˋ dseaˋ e mɨjú̱ˋ do, fébˈˋ cuaangˋ lafaˈ co̱o̱ˋ ˈmaˋ, jo̱ fɨˊ yʉ́ˈˆ e ˈmaˋ do dsilíingˋ jaléngˈˋ ta̱ˊ e jmoˈˊreˈ sɨɨˉreˈ. 	 Het Koninkrijk van God is als een mosterdzaadje dat door iemand in de tuin wordt gezaaid. Het begint te groeien en wordt tenslotte een grote boom waarin de vogels kunnen nestelen."


Dsʉco̱ˈ latøøngˉ jmɨgüíˋ jo̱guɨ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jo̱ lɨ́ɨˊ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ. 	 De aarde en al haar rijkdom zijn immers van de Here.


Jo̱ mɨ˜ caˈíngˈˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham e júuˆ jo̱, jo̱baˈ cajéemˋbre e féngˈˊ dsíirˊ e nijmiti˜ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajíñˈˉ; jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈímˈˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajíngˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈˉreiñˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Abraham bleef geduldig wachten tot God hem een zoon gaf, zoals Hij had beloofd.


Jo̱ co̱ˈ lana nɨse̱e̱ˉnaaˈ uíiˈ˜ e eáangˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ jo̱guɨ e joˋ quiʉˈˊguɨ ta˜ quíˉiiˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱baˈ jaˋ dseengˋ faˈ e nibeáangˈ˜guɨ dseeˉ yee˜naaˈ. 	 Hoe zit het dan? Mogen wij dus zondigen, omdat wij niet meer onder de wet vallen maar op de genade van God vertrouwen? U weet wel beter.


Jo̱guɨ Fidiéeˇ nɨcaseángˈˊneiñˈ do, jo̱guɨ nɨcaguiéeiñˋ lɨ́ˈˉ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiiñ˜ ˈñiaˈrˊ, jo̱guɨ nɨcacuøˈˊreiñˈ do ta˜ e nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ e leáiñˉ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ. Jo̱guɨ cajméeˋ Fidiéeˇ lajo̱ e laco̱ˈ niquɨ́ˈˉ jíingˈˇ yee˜naaˈ fɨˊ quinirˇ, jneaa˜aaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel, jo̱ lajo̱baˈ niˈíiñˉ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Hij heeft Hem aan Zijn rechterhand gezet; op de ereplaats! Jezus is verheven tot Leider en Redder. Hij zal Israël tot God laten terugkeren en de zonden van het volk vergeven.


Dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseañʉˈˋ do e cajíngˈˉ Jesús lado, dsíngˈˉ calɨ́ˉ jiuung˜ dsíirˊ, co̱ˈ dsíngˈˉ seaˋ cuuˉ quiáˈrˉ. 	 Toen de man dat hoorde, ging hij heel verdrietig weg, want hij was erg rijk.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ e júuˆ la, dseángˈˉ e jáˈˉbaˈ e cangárˉ laco̱ˈ calɨ́ˉ, jo̱baˈ dseángˈˉ jábˈˉ júuˆ e féˈrˋ do e laco̱ˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jábˈˉ nilíingˋnaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ calɨ́ˉ. 	 Johannes heeft dit met eigen ogen gezien.


Jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈˇ jneaˈˆ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ quíiˈˉ cajo̱ e quɨ́ɨˈ˜naaˈ jmɨɨ˜ nijmiˈleáangˆnaaˈ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ jo̱guɨ e nijmóˆnaaˈ jaléˈˋ e li˜ jo̱guɨ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜naaˈ jmɨɨ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jó̱o̱ˈˋ Jesús i̱ güeangˈˆ do. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ lanab lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ apóoˆ do e caféiñˈˋ Fidiéeˇ ie˜ jo̱. 	 Laat zien dat U achter ons staat, door mensen te genezen. Laten er wonderen en tekenen gebeuren wanneer wij namens Uw dienaar Jezus optreden."


Jo̱ mɨ˜ cangángˉ Jesús i̱ dseamɨ́ˋ do, dsifɨˊ ladob catǿˈˉreiñˈ fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dseamɨ́ˋ rúˈˋuuˈ, jmɨɨ˜ na niˈleáanˈˉ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e quié̱ˈˆ na. 	 Jezus riep haar bij Zich en zei: "U bent van uw ziekte verlost." Hij legde Zijn handen op haar en op hetzelfde moment werd haar rug recht. De vrouw loofde en dankte God.


Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e tó̱o̱ˋ dsiiˉ e cafáˈˉa có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ lajeeˇ sínˈˋn fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ quidsiˊ íˈˋ do jo̱ cafáˈˉa: “Lana ˈnʉ́ˈˋ cuøˈˊnaˈ jnea˜ dseeˉ dsʉco̱ˈ e jáˈˉ lɨ́ɨnˋn e jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ mɨ˜ ningɨ́ˋ e júuiñˉ.” 	 "Ik sta hier vandaag terecht omdat ik geloof dat de doden weer levend zullen worden!"


Co̱ˈ e labaˈ lɨ́ɨˊ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨli˜ e dseángˈˉ lajamˈˆbaˈ lɨ́ɨˊ dseeˉ jaléˈˋ dseeˉ quiéˉe. Jo̱ e dseeˉ quiéˉe do cajmeángˈˋ ta˜ e júuˆ ta˜ huɨ̱́ˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do e laco̱ˈ casíngˈˋ jnea˜ fɨˊ ˈmóˉ. Jo̱ lajo̱baˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ ta˜ huɨ̱́ˈˋ do caja̱ˈˊ júuˆ e dseángˈˉ lajamˈˆbaˈ ˈlɨˈˆ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ. 	 Heeft het goede dan mijn dood veroorzaakt? Geen sprake van! De zonde heeft iets goeds gebruikt om mij de dood in te jagen. Daaruit blijkt haar ware aard.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ la: Fidiéeˇ cacuøˈrˊ júuˆ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham jo̱guɨ cajmɨrǿrˋ júuˆ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do cajo̱. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ cuatrocientos treinta ji̱i̱ˋ lajo̱, caˈíngˈˋ Moi˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ; dsʉˈ e júuˆ jo̱ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ niguiéngˉ caˈˊ e júuˆ e cajmɨrǿˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do lamɨ˜ jéengˊguɨ, o̱ˈguɨ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ niˈnángˉ e joˋ ta˜ íingˆ e júuˆ jo̱ cajo̱. 	 Ik wil eigenlijk dit zeggen: Als God met Abraham een onverbrekelijke overeenkomst heeft gesloten, kan een wet die er pas 430 jaar later bijkwam, die overeenkomst niet ongedaan maken. De belofte die God heeft gedaan, blijft gelden.


Jo̱ nilɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ i̱˜ i̱ guiaˊ júuˆ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: co̱ˈ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ jíngˈˉ e jáˈˉbaˈ cagüéngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ la jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ dseaˋ íbˋ i̱ guiaˊ júuˆ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Hieraan kunnen wij weten of Gods Geest spreekt: Ieder die erkent dat Jezus Christus een mens van vlees en bloed geworden is, zegt dat door de Geest van God.


Fɨng na jǿøˉduˈ guóoˋo có̱o̱ˈ˜guɨ tɨ́ɨˋɨ, co̱ˈ dseángˈˉ jneab˜ la. Güɨngˈˊnaˈ jnea˜ jo̱guɨ jøøng˜naˈ jnea˜, co̱ˈ jaangˋ dseaˋ guíˋ jaˋ teáaiñˈ˜ móoˋ o̱ˈguɨ seaˋ looˋ táaiñˋ laco̱ˈ móoˉ ˈnʉ́ˈˋ e seaˋ quiéˉe lana. 	 Kijk maar eens naar mijn handen en mijn voeten. Ik ben het echt. Ik ben geen geest. Voel maar. Jullie zien toch wel dat Ik een lichaam heb? En een geest heeft geen lichaam."


co̱ˈ o̱ˈ lajo̱. Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, song jaˋ niquɨ́ɨˈ˜ jíingˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱baˈ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨbˈˆ nigüɨlíingˋnaˈ dsifɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ quíiˉnaˈ. 	 Nee! Als u niet gaat leven zoals God wil, loopt het met u net zo slecht af."


Jo̱guɨ lalab cajíngˈˉ Tʉ́ˆ Simón casɨ́ˈrˉ Jesús: —Tɨfaˈˊ, ¡eáamˊ iáangˋ dsiiˉ e taang˜naaˈ co̱lɨɨng˜ fɨˊ la! Jo̱ majmóoˈ˜naaˈ ˈnɨˊ ˈnʉ́ʉˊjiʉ lɨ˜ nitaang˜naˈ: co̱o̱ˋ quíiˈˉ, co̱o̱ˋguɨ quiáˈˉ Moi˜ jo̱guɨ co̱o̱ˋguɨ quiáˈˉ Líiˆ. 	 "Meester", zei Petrus, "geweldig dat wij hier zijn. Wij zullen drie tenten maken. Eén voor U, één voor Mozes en één voor Elia!"


jo̱guɨ éeˈ˜naˈr jial laco̱ˈ nijmitir˜ lajaléˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e nijmitíˆnaˈ. Jo̱guɨ güɨlɨñíˆnaˈ guiʉ́ˉ e seemˉbaa có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜, jo̱ dseángˈˉ lajo̱b nilíˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Mateo. 	 En vergeet dit niet: Ik ben altijd bij u, tot het einde van de tijd."


Jo̱ mɨ˜ caguiéngˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do fɨˊ lɨ˜ guiing˜ fiir˜ e cangocó̱o̱rˋ júuˆ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ do jaˋ nilíˋ guilíiñˉ, jo̱baˈ dsíngˈˉ calɨguíingˉ i̱ fiir˜ do mɨ˜ canúurˉ lajo̱, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Gua˜ güɨngɨ˜ lajmɨnáˉ lacaangˋ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ, jo̱ güɨteˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ líˋ ngɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ tiuungˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ bǿøngˈ˜, jo̱ güɨjalíiñˉ e nidǿˈrˉ fɨˊ quiéˉe.” 	 De knecht ging terug en vertelde het allemaal aan zijn heer. Die was hevig verontwaardigd. Hij gaf de knecht opdracht vlug naar de achterbuurten van de stad te gaan om de armen, kreupelen, lammen en blinden uit te nodigen.


jo̱ laˈuii˜ cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniˇ Tʉ́ˆ Simón, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniˇ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ. 	 Hij is gezien door Petrus en daarna door de twaalf apostelen samen.


Jo̱baˈ catǿˈˉ i̱ Juan do gángˉ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ casíingˋneiñˈ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús e cangojmɨngɨ́ɨˈrˇ dseaˋ do su íˋbingˈ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nigüéengˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, o̱si ˈnéˉ e nijémˉbɨr jaangˋguɨ i̱ jiéngˈˋ é. 	 Die stuurde twee van hen naar Jezus toe met de vraag: "Bent U nu de Christus of moeten wij blijven wachten op iemand anders?"


Dsʉˈ i̱ Paaˉ do cañíirˋ dsifɨˊ lado, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ jmidseaˋ Ananías do jo̱ cajíñˈˉ: —¡Fidiéebˇ nibáˋ quíiˉ ˈnʉˋ cajo̱, dseaˋ jløngˈˆ! Song ˈnʉˋ guiinˈ˜ na lana quiáˈˉ niquidsiˈˋ íˈˋ lají̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e laco̱ˈ sɨˈíbˆ, jo̱ ¿jialɨˈˊ e ˈnʉˋ quiʉ́ˈˋ ta˜ e nibǿøngˉ dseaˋ jnea˜? Co̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jaˋ cuǿøngˋ jméˉ dseaˋ lajo̱. 	 "God zal u slaan, huichelaar", zei Paulus tegen hem. "U zit hier om volgens de wet recht over mij te spreken. Geeft u iemand opdracht mij te slaan, wat tegen de wet is?"


Jo̱ co̱ˈ nɨcalaamˉbaaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ, jo̱baˈ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e niˈíimˈ˜baaˈ lají̱i̱ˈ˜ e nɨsɨjeengˇnaaˈ do e catɨ́ɨˉnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ song nɨjǿøˉbaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e nɨsɨjeengˇnaaˈ do, jo̱baˈ joˋ eeˋ ta˜guɨ jóng e sɨjeengˇguɨ́ɨˈ e jo̱. Co̱ˈ doñiˊ eeˋ e nɨníˋ dseaˋ, joˋ ˈnéˉguɨ faˈ e nijéngˉguɨr e niˈíñˈˋ e jo̱. 	 Deze verwachting is onze redding. Maar het is nog niet zover, anders zou het geen verwachting meer zijn. Iets wat er al is, hoef je immers niet meer te verwachten.


Jo̱baˈ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ co̱o̱ˋguɨ do, eeˋguɨ cangolíingˆ i̱ dseaˋ apóoˆ do fɨˊ lɨ˜ siˈˊ e guáˈˉ féˈˋ do quiáˈrˉ, jo̱ cangotáaiñˈ˜ dsíiˊ, jo̱ canaaiñˋ eˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ fɨˊ jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ ta˜ caquiʉˈˊ i̱ ángel do. Jo̱ lajeeˇ jo̱, i̱ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ teáangˉguɨ do, catǿˈrˉ jaléngˈˋ dseata˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel. Jo̱ mɨ˜ nɨsɨseáiñˈˊ lajaléiñˈˋ do, cahuɨ̱́ˈˋ ta˜ e nidsitéeˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ do i̱ apóoˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ ˈnʉñíˆ do, jo̱ nidsijgeáangˉneiñˈ e fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊ dseaˋ do. 	 Zij deden wat hun gezegd was en gingen 's morgens vroeg al weer naar de tempel om de mensen te onderwijzen. Toen de hogepriester en zijn mannen in de rechtszaal kwamen, riepen zij de Raad bijeen. Ondertussen stuurden zij enkele bewakers naar de gevangenis om de apostelen te halen.


Jo̱ güɨlɨseemˋbaˈ e jmiˈneáangˋnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ Dseaˋ Jmáangˉ jmiˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ jo̱guɨ cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ uíiˈ˜ jneaa˜aaˈ; jo̱ e cajúiñˉ do lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ e jmeafɨɨˋ jloˈˆ e catɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ. 	 Wees vol liefde, net als Christus, Die zoveel van u hield dat Hij Zich voor u opofferde om uw zonden weg te nemen. God nam dit offer van Christus aan; het was als een heerlijke geur voor Hem.


Jo̱ nitímˉbre có̱o̱ˈ˜ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do; dsʉˈ lɨfaˈ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ dob nilíˈˋ írˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ i̱ dseángˈˉ lajangˈˆ eáangˊ teáangˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do; dsʉco̱ˈ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do Fii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fiib˜ lɨ́ɨngˊneˈ jo̱guɨ Dseata˜ Dseaˋ Féngˈˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ fémˈˊ lɨ́ɨngˊneˈ cajo̱. 	 Zij zullen oorlog voeren tegen het Lam, maar die oorlog verliezen. Het Lam en Zijn trouwe volgelingen, die door Hem zijn geroepen en uitgekozen, zullen hen overwinnen. Hij is immers de Heer van alle heren en de Koning van alle koningen.


Jo̱guɨ ˈnʉˋ, Tʉ́ˆ Simón, co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, dseaˋ Israel lɨ́ɨˊnaaˈ latɨˊ mɨ˜ cangáamˈ˜baaˈ, jo̱guɨ jaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ la lɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ ɨˊ dsiˋnaaˈ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ, co̱ˈ jaˋ jmitir˜ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel. 	 Wij zijn Joden van geboorte en geen zondaars uit de vreemde volken.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ gaangˋ quiáˈˉ Jesús do lajo̱, dsifɨˊ lanab casɨjníirˆ fɨˊ ni˜ uǿˆ jo̱guɨ catúˋ guir˜, co̱ˈ eáamˊ cafǿiñˈˊ. 	 Bij het horen hiervan werden de discipelen zo bang dat zij zich plat op de grond lieten vallen.


jo̱ niˈuǿiñˉ fɨˊ dsíiˊ é̱e̱ˋ quiáˈrˉ. Jo̱ ie˜ jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈéeˋ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ nijí̱ˈˊtu̱r e laco̱ˈ nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ nijí̱ˈˊtu̱r e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ. 	 Dan zullen zij uit hun graf opstaan en wie het goede hebben gedaan, zullen leven. Maar wie het slechte hebben gedaan, zullen veroordeeld worden.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e labaˈ iin˜n e ñíˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e ngɨ́ɨngˋ dseaˋ e cuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Broeders, ik wil u over de geestelijke uitingen niet in onzekerheid laten.


Jo̱ gángˉ dseamɨ́ˋ i̱ teáangˈ˜ dsiˊ co̱lɨɨng˜; jaaiñˈˋ do nijé̱rˉ, jo̱guɨ i̱ jaangˋguɨ do nidséiñˈˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Twee vrouwen zullen samen in huis aan het werk zijn. De een zal worden meegenomen om bij Mij te zijn. De ander moet achterblijven."


Jo̱guɨ ˈnéˉ ñíˆbaˈ cajo̱ e jɨˋguɨ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ ˈnéˉ niˈɨ́ˆnaaˈ íˈˋ quiáˈrˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b nilíˋ, jo̱baˈ lajangˈˆ júuˆguɨ ˈnéˉ niˈɨ́ˆnaaˈ íˈˋ mɨ˜ eeˋgo̱ dsijéeˊ lajeeˇ se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Weet u niet dat wij straks over engelen zullen oordelen? Dan kunnen we dat nu toch zéker over alledaagse dingen!


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cangáiñˉ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do, jo̱ canaamˋbre niˈrˊ júuˆ lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ i̱ ángel do cuaiñ˜ quiáiñˈˉ do. 	 Nadat zij het hadden gezien, gingen de herders overal vertellen wat er was gebeurd en wat de engel over het kind had gezegd.


Jo̱baˈ catɨ́ɨngˉ Jesús guooˋ i̱ dseaˋ tiuungˉ do jo̱ cangojéeiñˋ fɨˊ lɨ́ˈˉ ˈnɨˈˋ fɨɨˋ. Jo̱ cajmɨjmɨ́ˈrˆ jminiˇ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ jmeˈeˈrˊ, jo̱ ngɨ́ˋ jo̱ caquidsirˊ guóorˋ fɨˊ moguiñˈ˜; jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ su nɨlíˋ jǿørˉ capíˈˆ. 	 Hij pakte de blinde man bij de hand en nam hem mee buiten het dorp. Hij spuugde hem in de ogen, legde Zijn handen erop en vroeg: "Ziet u al iets?"


Jo̱ nijáangˈ˜ ˈñiáˈˋa e nijmee˜e lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ ˈnʉˋ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ i̱ dseaˋ quiéˉe na nijángˈˋ yaaiñ˜ e nijmérˉ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ ˈnʉˋ. Jo̱ nilíˈˋ lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ quiéˉe la jaléˈˋ júuˆ quíiˈˉ. 	 Ik geef Mijzelf voor hen over om hen door de waarheid aan U te verbinden.


Jo̱ song ngámˈˋbaˈ jaléˈˋ e júuˆ na jo̱guɨ jmitíˆbɨˈ e iáangˋ óoˊnaˈ cajo̱, jo̱baˈ juguiʉ́bˉ nilɨseengˋnaˈ jóng. 	 Jullie zullen gelukkig zijn, als je van deze kennis gebruik maakt.


Jo̱ ¿jnang˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e eáangˊ tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ? Jo̱guɨ ¿jnang˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e ñirˊ lajaléˈˋ? Jo̱guɨ cajo̱ ¿jnang˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ tɨ́ɨngˊ júuˆ quiáˈˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la? Jo̱ dsʉˈ lajaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ, Fidiéeˇ nɨcajméerˋ e jaléˈˋ e jo̱ lɨ́ɨˊ júuˆ í̱i̱bˊ. 	 Waar blijven dan de grote denkers, de godsdienstige leiders en de beroemde redenaars van deze tijd? Heeft God niet alle wijsheid van deze wereld als dwaasheid aan de kaak gesteld?


Jo̱ jo̱b mɨ˜ niquɨˈˆ ˈnʉ́ˈˋ jo̱ dsíngˈˉ nilɨjiuung˜ óoˊnaˈ jo̱guɨ nitʉ́ˆnaˈ majá̱ˆnaˈ mɨ˜ nimáang˜naˈ Abraham có̱o̱ˈ˜ Isáaˊ có̱o̱ˈ˜ Jacóoˆ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ; co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ la nɨneáaiñˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ lana, jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ caluubˇ niˈǿøngˉnaˈ. 	 U zult huilen en knarsetanden als u ziet dat Abraham, Isaäk en Jakob en alle profeten in het Koninkrijk van God zijn, maar u zelf niet.


Jo̱ lalab casɨ́ˈˉguɨ Jesús dseaˋ quiáˈrˉ: —I̱i̱ˋ dseaˋ i̱ íngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ laco̱o̱ˋ lɨ˜ guilíingˉnaˈ, jo̱baˈ ímˈˋbre jnea˜ cajo̱; jo̱guɨ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ íngˈˋ jnea˜, jo̱baˈ ímˈˋbre i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Wie jullie ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt God Die Mij gestuurd heeft.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ Israel do jaléˈˋ e casɨ́ˈˉ Jesús írˋ, jo̱baˈ cañíirˋ quiáˈˉ dseaˋ do: —ˈNʉˋ jaˋ mɨˊ guóoˊbɨˈ cincuenta ji̱i̱ˋ, jo̱ fóˈˋ e cañíimˊbaˈ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham. 	 "U bent nog geen vijftig jaar en U hebt Abraham al gezien?" zeiden de Joden.


Jnea˜ Paaˉ, jo̱ jaangˋ dseaˋ apóoˆ i̱ jmóoˋ ta˜ niˈˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ɨnˊn, co̱ˈ lajo̱b iáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. Jo̱ laˈeáangˊ e nɨseenˉ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Jesús, jo̱baˈ Fidiéeˇ nɨcacuøˈrˊ jnea˜ e nilɨseenˉ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ lata˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈrˉ e nɨcacuørˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Van: Paulus, die van God de opdracht heeft gekregen overal de belofte bekend te maken dat er door het geloof in Jezus Christus eeuwig leven is.


Jo̱ lajo̱b caˈíñˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lajaangˋ lajaamˋbre canaaiñˋ féˈrˋ jmíiˊ e jiéˈˋ e jaˋ mɨˊ cuíirˋ jéengˊguɨ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ ta˜ jmóoˋ e Jmɨguíˋ do jee˜ írˋ. 	 Zij werden allemaal gevuld met de Heilige Geest en begonnen in vreemde talen te spreken: woorden die de Heilige Geest hun ingaf.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéˉtu̱ Jesús fɨˊ Capernaum co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ guáˈˉ caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Tʉ́ˆ Simón jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su jaˋ quɨ́ɨˊ tɨfaˈˊ quíiˈˉ lají̱i̱ˈ˜ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ niquíˋ fɨˊ guáˈˉ? 	 In Kapernaüm kwamen de ontvangers van de tempelbelas ting naar Petrus toe en vroegen: "Betaalt uw meester wel belasting?"


Jo̱guɨ calɨsémˋbɨ cajo̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ caquɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ i̱ cayʉˈˊ jɨˋ jo̱ jaˋ cacáaiñˉ có̱o̱ˈ˜ e jɨˋ do, jo̱guɨ calɨsémˋbɨ i̱ caquɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ i̱ caleáangˋ yaang˜ e jaˋ cajúiñˉ có̱o̱ˈ˜ ñisʉ̱ˈˋ, jo̱guɨ calɨsémˋbɨ dseaˋ i̱ caguáˉ føngˈˊ, jo̱baˈ dseaˋ laniimˉ caˈuíiñˉ quiáˈˉ jaléˈˋ jee˜ ˈniiˋ jo̱guɨ calɨ́ˈˆbre jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Het vuur had geen vat op hen en zij zijn aan het zwaard ontsnapt. Toen zij zwak waren, hebben zij kracht gekregen. In de oorlog werden zij zo sterk dat hele vijandelijke legers de aftocht moesten blazen.


Jo̱guɨ caˈuǿømˋbɨr jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ lacaangˋ lɨ˜ guilíiñˉ, jo̱guɨ cajmiˈleáamˉbɨr i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ dséeˈ˜ e lɨco̱ˈ éerˉ capíˈˆ aceite fɨˊ moguiñˈ˜ do. 	 Uit veel mensen verjoegen zij boze geesten. Zij zalfden veel zieken met olie en maakten hen gezond.


Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ na cajíngˈˉ Jesús lajeeˇ e iuuiñˉ eˈrˊ dseaˋ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén caˈˊ e fɨˊ lɨ˜ téeˈ˜ guóoˊ e taˈrˊ cuuˉ quiáˈˉ guáˈˉ. Jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱ cateáˉ dsíiˊ faˈ casaiñˈˉ dseaˋ do lajeeˇ jo̱, co̱ˈ jaˋ mɨˊ catɨ́ˋbɨ íˈˋ e nijméˉ dseaˋ lajo̱. 	 Dit zei Jezus terwijl Hij de mensen toesprak in het gedeelte van de tempel waar de collectekisten stonden. Hij werd niet gevangen genomen, omdat het Zijn tijd nog niet was.


Jo̱ uiing˜ e lajo̱baˈ e sɨ́ɨnˆn i̱ Timoteo fɨˊ na i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jo̱guɨ i̱ contøøngˉ singˈˊ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ íˋbingˈ i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e nijmiguiéiñˈˊ óoˊnaˈ jial eeˉ jnea˜ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨnˊn dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e éeˉ jnea˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ ngɨɨnˇn. 	 Daarom heb ik ook Timotheüs naar u toegestuurd. Hij is voor mij als een eigen kind, een trouw dienaar van de Here. Hij zal u eraan herinneren hoe ik voor Jezus Christus leef en welk onderwijs ik in elke gemeente geef.


Co̱ˈ írˋ røøbˋ cǿøiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ jaˋ cajmeángˈˋ ˈñiaˈrˊ faˈ e røøˋ cǿøiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, 	 Die, hoewel Hij God was, Zich niet heeft vastgeklampt aan Zijn goddelijke rechten.


Jo̱ mɨ˜ cangoquiéengˊ Lii˜ fɨˊ jo̱, jo̱baˈ canúurˉ e ɨˊ i̱ dseañʉˈˋ do e jiˋ e cajmeˈˊ i̱ Saíiˆ do, jo̱baˈ cajmɨngɨˈˊreiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su ngámˈˋbaˈ e ɨˈˋ na? 	 Filippus zette de pas erin en toen hij bij de wagen kwam, hoorde hij iemand hardop lezen. Het was uit het boek Jesaja.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨjiʉ lajo̱, cangóbˉtu̱ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ huǿømˉjiʉ e seáaiñˋ jmɨɨˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guilíingˉ fɨˊ do. 	 Later ging Jezus met Zijn discipelen naar Judea. Hij trok daar een tijd rond en doopte.


Jo̱guɨ song i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ móoˉnaˈ iihuɨ́ɨˊ, dsʉˈ gabˋ lɨ́ɨˊ song e iihuɨ́ɨˊ do caˈíingˈ˜naˈ uíiˈ˜ quiáˈˉ e cajngangˈˊnaˈ dseaˋ, o̱si quiáˈˉ e jmooˋnaˈ ɨ̱ɨ̱ˋ, o̱si quiáˈˉ e nɨcaˈlee˜naˈ é, o̱si quiáˈˉ e quɨ́ngˈˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ e jaˋ e cuaiñ˜ quíiˉnaˈ. 	 Maar laat niemand moeten lijden omdat hij een moord, een diefstal of een andere misdaad heeft begaan of omdat hij een bemoeial is.


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cajmiˈleáangˉ Jesús ie˜ jo̱ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨngˊ dseaˋ, jo̱guɨ fɨ́ɨmˊbɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ niteáangˈ˜ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíiˊ cajmiˈleáamˉ Jesús cajo̱; dsʉˈ jaˋ cacuøˈrˊ fɨˊ i̱ ˈlɨngˈˆ do faˈ e niféiñˈˋ do e nijmérˉ júuˆ i̱˜ i̱ dseaˋ do, co̱ˈ ñibˊ i̱ ˈlɨngˈˆ do guiʉ́ˉ i̱˜ lɨ́ɨngˊ dseaˋ do. 	 Jezus genas heel veel mensen, wat voor ziekte ze ook hadden. Uit vele anderen verjoeg Hij de boze geesten. De boze geesten probeerden wel steeds te zeggen wie Hij was, maar Jezus gaf ze geen kans.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, Tʉ́ˆ Simónguɨ canaaiñˋ sɨ́ˈrˋ dseaˋ do lala: —Fíiˋnaaˈ, jneaˈˆ nɨcatʉ́ˆbaaˈ lajalébˈˋ e seaˋ quíˉnaaˈ, jo̱ jo̱guɨbaˈ cangɨ́ˆnaaˈ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. 	 "Wij hebben alles achtergelaten om U te volgen", merkte Petrus op.


Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Judas Iscariote, i̱ dseaˋ i̱ cajángˈˋ Jesús fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, mɨ˜ cangárˉ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ tɨˊ lɨ˜ nijngámˈˉbre Jesús, jo̱baˈ jo̱b mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨlíˈrˆ lají̱i̱ˈ˜ dseeˉ e caˈéerˋ do, jo̱guɨ cajoˈˉ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajméerˋ do, jo̱baˈ cajá̱bˈˋtu̱r i̱ fii˜ jmidseaˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel do lají̱i̱ˈ˜ e guiguiˊ íˈˋ cuteeˋ e caˈíñˈˋ quiáˈˉ e cajáiñˈˋ Jesús do, 	 Toen Judas, de verrader, zag dat Jezus ter dood was veroordeeld, kreeg hij berouw. Hij vond het verschrikkelijk wat hij had gedaan. Meteen ging hij het geld naar de leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad terugbrengen.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, mɨ˜ caˈíingˈ˜naˈ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e cacuøˊ dseaˋ góoˊnaˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, røøbˋ caˈíingˈ˜naˈ e jo̱ laco̱ˈguɨ caˈíngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, dsʉco̱ˈ lajo̱b iihuɨ́ɨˊ cangáˉ íˋ cajo̱ e cacuøˊ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. 	 U overkwam hetzelfde, broeders, als de christenen in Judea. U kreeg het zwaar te verduren van uw landgenoten, net als zij van de Joden.


Jo̱ Tiquíˆiiˈ jaˋ quidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ uíiˈ˜ dseeˉ quiáiñˈˉ, co̱ˈ jneab˜ dseaˋ nɨcangɨ́ɨnˋn quiáˈrˉ e ta˜ jo̱ e catɨ́ɨnˉn nijmee˜e lajo̱. 	 De Vader spreekt geen oordeel uit, maar heeft Zijn Zoon opgedragen in Zijn plaats recht te spreken.


Jo̱ guicanʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ luu˜ e jáaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e guicajíngˈˉ lala: —ˈNʉbˋ Jó̱o̱ˋo̱ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ; jo̱ eáamˊ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. 	 Een stem uit de hemel zei: "U bent mijn geliefde Zoon. U verheugt mijn hart."


Jo̱ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do caféˈrˋ lado, co̱ˈ Jesús nɨcanaaiñˋ quiʉˈrˊ ta˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do e nitiúuiñˈˉ do i̱ dseaˋ do. Co̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ, eáangˊ jmiguiʉˊ néeˈ˜ nɨcajméeˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do e gaˋ eáangˊ; jo̱ nañiˊ faˈ jaléngˈˋ dseaˋ nɨcasaiñˈˉ i̱ dseañʉˈˉ do, jo̱ nɨcaˈñʉ́ˈrˋ guooˋ tɨɨiñˈˉ có̱o̱ˈ˜ ñíˆ cadena e laco̱ˈ joˋ nijméiñˈˉ gaˋ, dsʉˈ dsifɨˊ ladob fíiñˈˋ do jaléˈˋ ñíˆ cadena, jo̱ jmóoˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do e dséeˊ i̱ dseañʉˈˋ do fɨˊ lɨ˜ jaˋ i̱i̱ˋ dseaˋ seengˋ. 	 "Doe mij alstublieft geen pijn!" Jezus had namelijk tegen de boze geest gezegd dat hij uit de man moest weggaan. De boze geest had zich vaak van de man meester gemaakt. Dan was hij niet meer te houden, rukte zijn boeien stuk en rende de woestijn in, volledig in de macht van de boze geest.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ o̱ˈ ˈñiaˈrˊ dseaˋ caˈnángˉ ˈñiaˈrˊ e niˈérˉ e ta˜ ˈgooˋ jo̱ e caˈuíiñˉ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ, dsʉco̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ caˈnáangˉ írˋ e niˈérˉ e ta˜ ˈgooˋ jo̱ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜, co̱ˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ cajíñˈˉ lala malɨɨ˜guɨ eáangˊ: ˈNʉbˋ dseángˈˉ lɨnˈˊ Jó̱o̱ˋo̱; jo̱guɨ jmɨɨ˜ na jneab˜ dseángˈˉ lɨ́ɨnˊn Tiquíiˈˆ cajo̱. 	 Ook Christus heeft Zichzelf niet uitgekozen om hogepriester te worden. God koos Hem en zei tegen Hem: "Mijn Zoon, vandaag heb Ik U het leven gegeven." (a)


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéˈrˋ jmɨɨˋ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ úuˊ e jaˋ aˈˊ eáangˊ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b canaaiñˋ ru̱ˈrˊ tɨɨˉ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do, jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, cajmiquiʉ̱́ˈrˉ có̱o̱ˈ˜ e ˈmɨˈˊ e caˈñʉ́ˈrˋ tuˈrˊ do. 	 Daarna goot Hij water in een kom en begon de voeten van Zijn discipelen te wassen. Hij droogde ze af met de doek die Hij om Zijn middel had.


Jo̱ Fidiéeˇ caguíñˈˋ jneaa˜aaˈ latɨˊ jí̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ nilɨguiúngˉnaaˈ fɨˊ quinirˇ e jaˋ dseeˉ seaˋ quíˉiiˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Al voordat Hij de wereld maakte, heeft God ons uitgekozen; ons die één met Christus zijn. Wij zouden alleen van Hèm zijn en volmaakt voor Hem staan.


Dsʉco̱ˈ jaléˈˋ e tɨɨngˋ ngángˈˋ dseaˋ jo̱guɨ jaléˈˋ júuˆ e féˈˋ dseaˋ e íñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jaˋ iéˈˋ jaléˈˋ e jo̱. 	 Want wat wij weten, is onvolledig; en wat wij namens God zeggen, is gebrekkig.


Jnea˜ Paaˉ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ apóoˆ i̱ jmóoˋ ta˜ niˈˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ lajo̱b ta˜ e calɨˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ cacuøˈrˊ jnea˜. Jo̱ guiéenˈ˜n júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ, jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ i̱ neáangˊ fɨˊ Éfeso i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Dit is een brief van Paulus, die door God is aangewezen als apostel van Jezus Christus, gericht aan alle gelovigen in de stad Efeze, die Christus Jezus trouw volgen.


Lalab cajíngˈˉ Fidiéeˇ casɨ́ˈrˉ Fíiˋi: “Níˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiin˜n cartɨˊ nijmee˜e e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉˋ nisíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiníˈˆ e laco̱ˈ nijmɨˈgórˋ ˈnʉˋ.” 	 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand, tot Ik Uw vijanden onder Uw voeten leg.' Dat was hem ingegeven door de Heilige Geest.


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e joˋ huǿøˉ táangˋguɨ́ɨ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ joˋ nimáang˜guɨˈ jnea˜; jo̱ dsʉˈ mɨ˜ ningɨ́ˋguɨjiʉ lajo̱, jo̱baˈ nimáam˜tu̱ˈ jnea˜ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Nog even en u zult Mij niet meer zien. En niet lang daarna zult u Mij weer terugzien."


Jo̱ lab nifɨ́ɨˆtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ e caˈíingˈ˜ jnea˜ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈéeˉe ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ e féˈˋ lala: ˈÑiaˈˊ ie˜ uǿøˋ e cajángˈˋ dseaˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, dseaˋ do catɨ́ɨiñˉ iñíˈˆ 	 Wat ik u hierover al eerder heb verteld, heb ik van de Here ontvangen. In de nacht dat de Here Jezus werd verraden, nam Hij een brood,


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e doñiˊ si guóoˈˋ o̱si tɨɨˈ˜ nijméˉ e niténˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ jmeángˉguɨ quíiˈˉ e niquiʉ́ˈˆbaˈ jo̱ nigüɨbiˈˊ cartɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ. Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˈˉ e niguønˈˆ fɨˊ lɨ˜ guiʉ́ˉ e jaˋ seaˋ guóoˈˋ o̱si tɨɨˈ˜ é e laco̱ˈguɨ niguønˈˆ e laˈiébˈˋ guotɨɨˈ˜ fɨˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ. 	 Als uw hand of voet u tot slechte daden verleidt, hak hem af en gooi hem weg. Het is beter verminkt het eeuwige leven binnen te gaan, dan met beide handen en voeten in het eeuwige vuur te worden gegooid.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ do cajmɨngɨ́ˈˉtu̱r i̱ dseaˋ i̱ caˈláangˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿E˜ jí̱i̱ˈ˜ e cajméeˋ i̱ dseaˋ do quíiˈˉ e calɨjnéˈˋ? 	 Zij vroegen weer: "Wat heeft Hij eigenlijk gedaan? Hoe heeft Hij uw ogen genezen?"


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ núuˋ do ie˜ jo̱ cajíñˈˉ e lɨɨng˜ eeˋ guicangooˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ; dsʉˈ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ dseaˋ do féˈrˋ: —Jaangˋ ángel i̱ nɨguicaféˈˋ na. 	 De mensen om Hem heen hoorden het ook. De meesten beweerden dat het een donderslag was geweest. Anderen zeiden dat een engel iets tegen Hem had gezegd.


Jo̱ song jaangˋ dseaˋ lajeeˇ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ ñirˊ e˜ nijmérˉ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱baˈ ˈnéˉ e nimɨ́ˈrˉ Fidiéeˇ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ e niˈɨ́ˆ dsíirˊ e˜ jaléˈˋ e nijmérˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e camɨrˊ do; co̱ˈ íˋbingˈ cuøˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ lalíingˋ jo̱guɨ e iáangˋ dsíirˊ mɨ˜ mɨˈˊ dseaˋ írˋ e jmɨcó̱o̱iñˈ˜ do quiáˈrˉ, jo̱guɨ jaˋ e ˈgaaiñˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱ cajo̱. 	 Als u wilt weten wat God van u verwacht, vraag het Hem en Hij zal het u graag vertellen. Want Hij staat altijd klaar om ieder die Hem daarom vraagt, voldoende wijsheid te geven; Hij zal het u niet kwalijk nemen.


Jo̱baˈ ˈnéˉ jé̱ˉ dseaˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ lɨ́ɨiñˊ ie˜ mɨ˜ catǿˈˉ Fidiéeˇ írˋ e nilíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Ieder moet zijn oorspronkelijke roeping trouw blijven.


’Jo̱ mɨ́ɨˈ˜guɨ́ɨ ˈnʉˋ, Teaa˜, co̱ˈ ˈnʉbˋ dseaˋ cacuǿønˈ˜ jnea˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiéˉe la, jo̱baˈ iing˜ jnea˜ e seemˋbre cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ lɨ˜ niníˆi, jo̱ lajo̱baˈ ninírˋ jial tíiˊ niguoˈˆ lɨ́ɨnˊn, jo̱ e jo̱b e cacuǿøˈ˜ ˈnʉˋ jnea˜ do. Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ lɨɨ˜baˈ e ˈneáanˈˋ ˈnʉˋ jnea˜, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e catɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋbaˈ e jmooˈˋ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Vader, U hebt hen aan Mij gegeven. Ik wil dat zij bij Mij zullen zijn om mijn schitterende majesteit te zien. U hebt Mij die majesteit gegeven, omdat U al van Mij hield voor het ontstaan van de wereld.


Dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ i̱ ˈnɨ́ɨngˋ írˋ do jaˋ canúˉu faˈ e féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ Paaˉ do laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e lamɨ˜ ɨˊ dsiˋ jnea˜. 	 Er was geen sprake van een overtreding of een misdaad.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b calɨjnéˈˋ i̱ dseaˋ tiuungˉ do, jo̱ canaaiñˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ lajeeˇ e ngóorˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangáˉ e cajméeˋ Jesús ie˜ jo̱, cajmifémˈˊbre Fidiéeˇ cajo̱. 	 De man kon op dat moment weer zien. Hij ging met Jezus mee en prees God. De mensen die het hadden gezien, begonnen ook God te prijzen.


Jo̱ jaˋ jáˈˉ güɨlíingˋnaˈ jnea˜ song jnea˜ jaˋ jmóoˋo dseángˈˉ laco̱ˈ la jmóoˋ Tiquiéˆe. 	 Als Ik niet dezelfde wonderen doe als mijn Vader, hoeft u Mij niet te geloven.


Jo̱guɨ lana, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e nijáangˈ˜ yaang˜naˈ su dseángˈˉ lajangˈˆ júuˆ teáˋ teáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e nijǿøˆnaˈ cajo̱ jial ɨˊ óoˊnaˈ. Jo̱guɨ cajo̱ nɨñíˆbaa e cøømˋ seengˋ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ song jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱, jo̱baˈ dseángˈˉ nɨcalɨtúngˉ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Onderzoek uzelf om na te gaan of u wel gehoorzame volgelingen van Christus bent. Weet u of Jezus Christus in u woont? Mocht dat niet zo zijn, dan staat u er helemaal buiten.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b jmooˋnaˈ, jo̱baˈ mɨ˜ seáangˈ˜ rúngˈˋnaˈ e cǿˈˋnaˈ co̱lɨɨng˜, jaˋ jmooˋnaˈ faˈ dseángˈˉ e jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wanneer u bij elkaar komt om te eten, heeft dat niets te maken met de maaltijd van de Here.


Jo̱ cangóbˉ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do fɨˊ Jope. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, jo̱ caguijéengˋneiñˈ do fɨˊ lɨ˜ ráangˋ i̱ dseamɨ́ˋ ˈlɨɨ˜ do. Jo̱ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ i̱ niteáangˈ˜ lɨ˜ ráangˋ i̱ ˈlɨɨ˜ do dsíngˈˉ quɨˈrˊ carɨ̱́ɨ̱rˋ lacúngˈˊ lajíingˋ lɨ˜ singˈˊ Tʉ́ˆ Simón mɨ˜ caguiéˉ dseaˋ do fɨˊ do; jo̱ caˈeˈˊreiñˈ jaléˈˋ mɨˈñúungˈ˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ ˈmɨˈˊ e jiéˈˋ e nicaˈmiˊ i̱ Dorcas do jo̱guɨ e nɨcangɨ́ɨiñˋ cuøˊ dseaˋ do lamɨ˜ seeiñˋ. 	 Petrus maakte zich meteen klaar en ging met hen mee. Zodra hij bij het huis aankwam, werd hij naar boven gebracht, naar de kamer waar Dorcas lag. Alle weduwen in de kamer kwamen huilend om hem heen staan en lieten hem de jurken en mantels zien, die Dorcas voor hen had gemaakt.


Jo̱baˈ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, ˈnéˉ nijmɨcó̱o̱ˈˇbaaˈ i̱ dseaˋ i̱ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do e laco̱ˈ conrøøˋ niníiˈ˜guɨ́ɨˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ do. 	 Daarom moeten wij zulke mannen ondersteunen. Zo helpen wij hen de waarheid meer en meer bekend te maken.


Jo̱ dsʉˈ calɨlíˈˆ Jesús jaléˈˋ e sɨ́ɨngˋ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ dsifɨˊ ladob catǿˈrˉ jaangˋ jiuung˜ jo̱ casíngˈˋneiñˈ cáaiñˋ, 	 Jezus wist wel wat er in hen omging en liet een kind bij Zich komen.


Jo̱ niguiéemˈ˜tú̱u̱re có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ na, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e guiʉ́bˉ ˈnéˉ íinˈ˜re lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmooˈˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Ik stuur hem naar u terug. Ik wil dat u weet dat hij mij heel na aan het hart ligt.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Tiáa˜ jo̱guɨ Juan, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ cajéeiñˋ, jo̱ Jesús mɨfɨ́ɨngˋ e nɨnaangˋ e lɨ́ɨiñˊ fɨˈíˆ e eáangˊ jo̱guɨ e jiuung˜ dsíirˊ cajo̱. 	 "Ga hier zitten", zei Jezus tegen Zijn discipelen. "Ik ga iets verderop bidden." Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ dseata˜ Pilato e cajíngˈˉ i̱ dseaˋ Israel do lajo̱, jo̱baˈ caquiʉˈrˊ ta˜ e niguímˉbiñˈ do Jesús jo̱ nidsijéeiñˋ dseaˋ do dseángˈˉ lɨ˜ quidsiˊ dseata˜ Pilato íˈˋ quiáˈˉ dseaˋ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Gabata, jo̱ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ hebreo guǿngˈˋ Guiáˈˆ fɨˊ lɨ˜ Sɨníiˈˆ Cu̱u̱˜. 	 Toen Pilatus dat hoorde, bracht hij Jezus opnieuw naar buiten en ging op de rechter-stoel zitten. Die stoel stond op een stenen verhoging, die in het Hebreeuws 'Gabbatha' heette.


Jo̱guɨ mɨ˜ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e Fidiéeˇ niñírˉ lají̱i̱ˈ˜ e mɨ́ɨˈ˜reiñˈ do, jo̱baˈ niˈleáamˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do jóng, jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋbaaˈ e nitíingˈ˜tu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. Jo̱guɨ fɨng song nɨcaˈéeˋ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ dséeˈ˜ do dseeˉ, jo̱baˈ niˈíimˉ Fíiˋnaaˈ dseeˉ quiáˈrˉ jóng. 	 Als zij in geloof bidden, zal de zieke genezen worden; de Here zal hem gezond maken. En als hij gezondigd heeft, zal de Here het hem vergeven.


Jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ catɨ́ɨiñˉ casá̱ˈrˉ e guiéˉ iñíˈˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ ˈñʉˋ do jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ. Jo̱ lɨ́ˉ jo̱ cafíimˋbre e iñíˈˆ do jo̱ cangɨ́ɨiñˋ fɨˊ jaguóˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ íˋguɨb cajméeˋ guiéeˆ jee˜ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 Hij nam de zeven broden en de visjes en dankte God ervoor. Daarna brak Hij ze in stukken en gaf ze aan Zijn discipelen. De discipelen gaven het brood en de vis aan de mensen.


Jo̱ ¿e˜ guǿngˈˋ e nisórˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ do? Co̱ˈ guǿngˈˋ e laˈuii˜ nijgiáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la cartɨˊ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ. 	 Er staat 'terugkeren'. Daaruit blijkt dus dat Hij eerst uit de hemel is neergedaald naar de aarde.


Jo̱guɨ íingˈ˜naˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe e guiaaˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ eeˉbaˈ guiʉ́ˉ laco̱ˈguɨ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ féngˈˊ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ doñiˊ i̱i̱ˋ jo̱guɨ e jaˋ jmiféngˈˊ ˈñiáˈˋa cajo̱. Jo̱ song nijmeeˉnaˈ lajo̱, jo̱baˈ nilíˈˋbaˈ jóng e nitíiˈ˜ áaˊnaˈ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ do. 	 Voeg u naar Mij en wees mijn discipel, want Ik ben vriendelijk en nederig van hart. Bij Mij zult u diepe innerlijke rust vinden.


Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ contøøngˉ cuǿøˉnaaˈ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ mɨ˜ laˈuii˜ canʉ́ʉˉ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e caguiáˆ jneaˈˆ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, dsifɨbˊ caˈíingˈ˜naˈ e júuˆ jo̱, co̱ˈ calɨlíˈˆbaˈ e quiáˈˉ Fidiéeˇ e júuˆ jo̱, jo̱ o̱ˈ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. Dsʉco̱ˈ dseángˈˉ lajamˈˉbaˈ e júuˆ e caguiáˆnaaˈ do lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéebˇ, jo̱ laˈeáangˊ Fidiéebˇ cajo̱ jmóoˋ ta˜ e júuˆ jo̱ fɨˊ áaˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ, ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Hiervoor zullen wij God altijd blijven danken: Toen u van ons het woord van God hoorde, was dat voor u geen nieuws van mensen, maar van God. U hebt het aangenomen voor wat het was: Een boodschap van God. En die boodschap heeft een geweldige invloed op u die erin gelooft.


Dsʉˈ jneaa˜guɨ́ɨˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, sɨjeengˇnaaˈ jmɨgüíˋ e ˈmɨ́ɨbˉ có̱o̱ˈ˜guɨ guóoˈ˜ uǿˉ e ˈmɨ́ɨbˉ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuøˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ e nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ, jo̱ lajalémˈˋ i̱ nilɨseengˋ e fɨˊ jmɨgüíˋ ˈmɨ́ɨˉ do lɨ́ɨiñˊ i̱ guiúngˉ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do jo̱guɨ i̱ güeangˈˆ. 	 Maar waar wij eigenlijk naar uitkijken, dat zijn de nieuwe hemel en de nieuwe aarde, die God beloofd heeft. Daar zal alles goed en rechtvaardig zijn.


Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ ˈnɨˊ néeˈ˜ e guicaféˈˋ i̱ dseaˋ do e júuˆ jo̱, cangóbˈˉtu̱ e ˈmɨˈˊ do fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. 	 Dit gebeurde drie keer en toen werd het kleed weer in de hemel opgetrokken.


Co̱ˈ e jábˈˉ, contøømˉ féˈˋ Fidiéeˇ júuˆ jáˈˉ, nañiˊ faˈ dseaˋ jmɨgüíˋ contøømˉ quie̱rˊ júuˆ ta˜ júuˆ. Co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ: Jo̱ mɨ˜ núuˋ dseaˋ júuˆ quíiˈˉ conguiabˊ lɨñirˊ e jmangˈˉ júuˆ jáˈˉbaˈ fóˈˋ ˈnʉˋ, jo̱ contøømˉ lɨˈˋ mɨ˜ cuøˈˊ dseaˋ ˈnʉˋ dseeˉ. Jo̱ lanab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Nee! Ieder mens mag dan een leugenaar zijn, God is het niet; Hij spreekt altijd de waarheid. Er staat immers in de Psalmen: "Here, Uw uitspraken zijn altijd rechtvaardig. U wint al Uw rechtszaken." (a)


Co̱ˈ dseángˈˉ ˈnéˉbaˈ e cangongɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaléˈˋ e jo̱ nʉ́ˈˉguɨ e nidséngˈˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. 	 De Christus moest immers al die vreselijke dingen doormaken voor Hij Zijn heerlijkheid zou binnengaan?"


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ jmóorˋ ta˜ jmɨrǿngˋguɨ dseeˉ ˈñiaˈˊ, dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ seeiñˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ; jo̱baˈ joˋ catɨ́ɨiñˉ faˈ niˈéˉguɨr dseeˉ, co̱ˈ jó̱o̱ˊ Fidiéebˇ nɨlɨ́ɨiñˊ. 	 Wie nieuw leven van God ontvangen heeft, kan niet langer zondigen omdat het leven van God in hem is. Hij kan niet doorgaan met zondigen, omdat God zijn Vader is.


Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e ˈnéˉ nitiúuiñˉ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do quiáˈrˉ, jo̱baˈ cangotiúumˇbre. Jo̱ jaangˋ sɨmɨ́ˆ quiáˈˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Egipto do, íbˋ cadséngˈˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do, jo̱ catǿˉbre fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱ cajmɨcuáangˋneiñˈ do lafaˈ jó̱o̱ˊbre. 	 Maar toen zij hem niet langer verborgen konden houden, legden zij hem te vondeling, waarna hij werd gevonden door Farao's dochter. Zij nam hem aan en zorgde voor hem als haar eigen kind.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cagüɨˈɨ́ɨbˊ Jesús fɨˊ jo̱, jo̱ caguiérˉ fɨˊ ˈnɨˈˋ guiéeˊ Galilea jo̱ fɨˊ jo̱b cajgóorˉ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b caguárˋ. 	 Later ging Jezus terug naar het meer van Galilea.


Co̱ˈ dseángˈˉ jáˈˉbaˈ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e joˋ nidúuˈ˜guɨ́ɨ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ la cartɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ jmɨɨ˜ e nidúuˈ˜u jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e ˈmɨ́ɨˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niquiʉ́ˈˉ Fidiéeˇ ta˜ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Wat de wijn betreft, die zal Ik niet meer drinken tot de dag dat Ik de nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van God."


Jo̱ lajo̱b caniˈˉ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ laˈúngˉ e guóoˈ˜ uǿˆ do. 	 Het nieuws over Jezus Christus ging door heel de streek.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ gángˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcasɨ́ˈˉ Jesús írˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ; jo̱baˈ calɨ́ˈˉbre catǿrˉ i̱ búˈˆ do. 	 "Nee", zeiden de discipelen, "maar de Here heeft het nodig. Wij brengen het gauw weer terug." Toen mochten zij het meenemen.


Jo̱guɨ dseángˈˉ nɨtab˜ dsiiˉ e jábˈˉ lɨ́ɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ e dseángˈˉ jaˋ mɨˊ calɨtúngˉ dsiˋ jneaˈˆ lají̱i̱ˈ˜ e fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨté̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Ik hoop dat u duidelijk is dat wij niet buitengesloten worden.


Jo̱guɨ seabˋ fɨˊ quíˉnaaˈ cajo̱ e nilɨseengˋ dseamɨ́ˋ quíˉnaaˈ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jeengˇnaaˈ lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ ngɨˋnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉ i̱ sɨ́ɨngˋ Dseaˋ Jmáangˉ cuaiñ˜ quiáˈrˉ jo̱guɨ laco̱ˈ la jmóoˋ jaléngˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Tʉ́ˆ Simón. 	 Mogen wij niet een gelovige als vrouw meenemen op onze reizen? De andere apostelen en de broers van de Here Jezus doen dat ook. En Petrus doet het.


Co̱ˈ uii˜ e lajo̱baˈ e catǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ mɨ˜ caˈíngˈˋ Dseaˋ Jmáangˉ iihuɨ́ɨˊ uii˜ quíiˆnaˈ, caˈeˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ jial e ˈnéˉ téˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajméerˋ ˈñiaˈrˊ mɨ˜ caˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ. 	 Al dit lijden hoort bij het leven waartoe God ons geroepen heeft. Christus, Die voor u geleden heeft, is het voorbeeld dat u moet volgen; en in Zijn voetstappen moet u treden.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ gálatas, e Dseaˋ Jmáamˉbingˈ caleáangˋ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ joˋ ˈgaˈˊ lɨˊ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do. Jo̱baˈ ˈnéˉ e nilɨseengˋnaˈ e sɨlaamˇbaˈ, jo̱guɨ joˋ cuǿˈˆtu̱ fɨˊ yaang˜naˈ caléˈˋ catú̱ˉ e nijmitíˆtu̱ˈ jaléˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Christus heeft ons dus de vrijheid gegeven. Dat is pas echte vrijheid! Laat u die niet ontnemen door weer een slaaf van wetten te worden.


Jo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ gángˉ na, nisɨ́nˉn fɨˊ na jaangˋguɨ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ eáangˊ nɨcajmili˜ e guiaˊ dsíirˊ e jmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ. Jo̱ dsʉˈ lana eáangˊguɨ nɨjmilir˜ e lɨ́ɨiñˊ lajo̱ uíiˈ˜ e nɨta˜ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik stuur nog een broeder met Titus mee. Iemand van wie wij uit ervaring weten dat hij oprecht en serieus is. Hij wil heel graag mee, omdat ik hem heb verteld hoe gul u bent als er geholpen moet worden.


Jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ caguíngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ í̱i̱ˊ. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nicuǿˈrˉ fɨˈɨˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ i̱ tɨɨngˋ ngángˈˋ eáangˊ. Jo̱guɨ caguíñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ ta˜ íingˆ. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nicuǿˈrˉ fɨˈɨˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e dsíngˈˉ íiñˆ ta˜. 	 Nee, God heeft juist wat voor de wereld dwaas is, uitgekozen om hen die zichzelf zo wijs vinden, terecht te wijzen. Hij heeft de zwakken van de wereld uitgekozen om de sterken te beschamen.


dsʉˈ i̱ sɨmingˈˋ do cañíirˋ lala: —Jaˋ fǿøngˈ˜naˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; co̱ˈ ñiˋbaa e ˈnángˈˋnaˈ Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret i̱ cajúngˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ do, dsʉˈ lanaguɨ nɨcají̱bˈˊtu̱r, jo̱ joˋ iuuiñˉ fɨˊ la lana. Fɨˊ na jǿøˉnaˈ e fɨˊ lɨ˜ catɨraaiñˈˉ do, joˋ i̱i̱ˋ seengˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ. 	 "Jullie hoeven niet zo te schrikken", zei hij tegen hen. "Jullie zoeken Jezus van Nazareth, Die gekruisigd is. Hij is hier niet meer, want Hij leeft weer! Kijk, daar heeft Hij gelegen.


Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Tiquiéˆe Fidiéeˇ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóoˋo jo̱guɨ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiéˉe, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ, jo̱baˈ iing˜ Fidiéeˇ ˈñiaˈrˊ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ niñíimˋbre e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ lata˜; jo̱guɨ jnea˜ nijmee˜e e nijí̱ˈˊtu̱r mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Mijn Vader wil dat ieder die inziet wie Zijn Zoon is en op Hem vertrouwt, eeuwig leven heeft. Ik zal hen op de laatste dag uit de dood terughalen."


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ e guiing˜ dsíirˊ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táaiñˋ lɨco̱ˈ seeiñˋ e jmitir˜ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e jo̱b dseángˈˉ. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ seengˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la iing˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e seeiñˋ, jo̱baˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ e iing˜ e Jmɨguíˋ do guiing˜ dsíirˊ e jmóorˋ. 	 Wie zijn eigen zin doet, denkt en leeft alleen op natuurlijk vlak. Maar wie zich door de Heilige Geest laat leiden, denkt en leeft geestelijk.


’Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, caguiémˈˉtu̱ i̱ fiir˜ do, jo̱ casɨ́ˈrˉ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ do e niguiéeiñˈˉ do cuente lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜ cuuˉ e cangɨ́ɨiñˈˋ do. 	 Na lange tijd kwam de heer terug. Hij riep zijn knechten bij zich om te horen wat zij met het geld hadden gedaan.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ fɨˊ jo̱, cangotáaiñˈ˜ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ e tú̱ˉ fɨ́ngˉ, co̱ˈ fɨˊ jo̱b lɨ˜ nineáaiñˊ. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ fɨˊ jo̱ siirˋ Tʉ́ˆ Simón jo̱guɨ Jacóoˆ jo̱guɨ Juan jo̱guɨ Dɨ́ˆ jo̱guɨ Lii˜ jo̱guɨ Móˆ jo̱guɨ Bartolomé jo̱guɨ Mateo jo̱guɨ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Jacóoˆ jó̱o̱ˊ Alfeo, có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Simón i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ celote, jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ cajo̱ i̱ siiˋ Judas rúngˈˋ Jacóoˆ. 	 In de stad gingen zij meteen door naar de bovenverdieping van het huis, waar zij elkaar altijd ontmoetten: Petrus, Johannes, Jakobus, Andreas, Filippus en Thomas, Bartholomeüs, Mattheüs en Jakobus (de zoon van Alfeüs), Simon de Zeloot en Judas, de zoon van Jakobus.


—Mɨ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ cungˈˊ guóˋ tǿˈrˋ ˈnʉˋ fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱ mɨ˜ niguieˈˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, jaˋ jmeeˈˉ faˈ ningɨɨnˈ˜ e niníˈˆ lɨ˜ niingˉguɨ, co̱ˈ jialfaˈ caguiéˉ jaangˋ dseaˋ mɨ́ɨng˜ i̱ niingˉguɨ laco̱ˈ ˈnʉˋ fɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do. 	 "Als iemand u uitnodigt op een bruiloft, ga dan niet op de beste plaats zitten. Stelt u zich voor dat de gastheer iemand heeft uitgenodigd die belangrijker is dan u.


Jo̱ jmɨˈúungˋnaˈ lajaléngˈˋnaˈ e laco̱ˈ jaˋ nitʉ́ˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ e ngɨ́ɨngˋnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ jaˋ cuøˈˊ fɨˊ yaang˜naˈ cajo̱ faˈ e nijméeˆnaˈ guíingˉnaˈ uii˜ quiáˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, co̱ˈ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ co̱o̱ˋ onuuˋ e guíiˉ; co̱ˈ fɨng lɨ́ɨngˊnaˈ lajo̱, jo̱baˈ dseáamˈ˜ e niˈlee˜naˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ jo̱guɨ e nidsicuángˋguɨ dseeˉ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ caguiaangˉguɨ. 	 Let erop dat niemand van u de genade van God aan zich voorbij laat gaan. Er mag geen verbittering onder u komen, want als dat gebeurt, zullen velen erdoor aangestoken worden en zijn de gevolgen niet te overzien.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajméeˋ Moi˜ ie˜ lamɨ˜ cajmeáaiñˋ jaangˋ mɨˈˋ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ ñíˆ jo̱ cateáaiñˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ co̱o̱ˋ ˈmaˋ, jo̱guɨ dseángˈˉ lajo̱b ˈnéˉ nidsingɨ́ɨngˉ jnea˜ cajo̱, jnea˜ dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, co̱ˈ niteángˉ dseaˋ jnea˜ fɨˊ co̱o̱ˋ dseˈˋ ˈmaˋ cajo̱ 	 Zoals Mozes in de woestijn een koperen slang omhoog hield, zo moet ook Ik, de Mensenzoon, opgeheven worden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈíˉ i̱ dseaˋ i̱ jaangˋguɨ do i̱ caguiéˉ laˈuii˜ e fɨˊ tooˋ é̱e̱ˋ do, jo̱baˈ cangáˉbre jaléˈˋ e calɨ́ˉ e fɨˊ dsíiˊ tóˋ é̱e̱ˋ do, jo̱ dseángˈˉ jábˈˉ calɨ́iñˉ. 	 Johannes ging toen ook naar binnen. Door wat hij zag, geloofde hij dat Jezus weer levend was geworden.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseañʉˈˋ, e song nɨseengˋ dseamɨ́ˋ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ jaˋ tiúungˊnaˈre; jo̱guɨ song jaˋ mɨˊ seeiñˋ, jo̱baˈ jaˋ mɨˊ ˈnángˈˋdur lajmɨnáˉ. 	 Als u een vrouw hebt, moet u natuurlijk niet van haar scheiden. Hebt u geen vrouw, probeer dan ook niet er één te vinden.


Jo̱ dsʉˈ o̱faˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ na uíiˈ˜ e jaˋ seaˋ ˈnéˉe, co̱ˈ nɨcalɨtɨ́ɨmˊbaa e jmiˈiáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e seaˋ quiéˉe. 	 Ik zeg dit niet omdat ik iets tekort kom, want ik heb geleerd onder alle omstandigheden tevreden te zijn met wat ik heb, of het nu veel of weinig is.


Jo̱baˈ i̱ dseamɨ́ˋ do caquɨmˈˉbre lajmɨnáˉ e fɨˊ ooˉ é̱e̱ˋ do, jo̱ lajeeˇ jo̱ dseángˈˉ ˈgóˈˋbre jo̱guɨ dseángˈˉ dsíngˈˉ iáangˋ dsíirˊ cajo̱. Jo̱ jmɨnábˉ cangolíiñˋ e cangocó̱o̱rˋ e júuˆ do fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do. 	 Hevig geschrokken en tegelijkertijd vol blijdschap holden de vrouwen weg om de discipelen te vertellen wat de engel had gezegd.


Jo̱ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ domiing˜, lajaangˋ lajaangˋ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ nijmiñungˈˋnaˈ capíˈˆ lɨ́ˈˆ jial jí̱i̱ˈ˜ e nɨcalɨ́ˈˆnaˈ e jmooˋnaˈ ta˜. Jo̱ jaléˈˋ e jo̱ ˈnéˉ ˈmeáˆnaˈ e laco̱ˈ mɨ˜ niguiéeˊe fɨˊ na, joˋ ˈnéˉ faˈ e niseángˈˊguɨˈ. 	 Die komen hierop neer, dat ieder van u elke zondag iets opzij moet leggen van wat hij heeft verdiend. Bewaar het tot ik bij u kom.


Jo̱ lajeeˇ guiing˜ Jesús gøˈrˊ, co̱o̱ˋ caguiébˉ Yáˆ i̱ rúngˈˋ Lázaro fɨˊ lɨ˜ guiing˜ dseaˋ do, jo̱ quie̱rˊ co̱o̱ˋ dsʉʉˉ niguoˈˆ e a˜ trescientos gramos jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ nardo e ˈmoˈˆ eáangˊ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b caˈéerˉ fɨˊ tɨɨˉ Jesús lajeeˇ e guiing˜ dseaˋ do gøˈrˊ; jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajmiquiʉ̱́ˈrˉ có̱o̱ˈ˜ jñʉguir˜. Jo̱ latøømˉ e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ do cajóˉ jmeáˋ quiáˈˉ e jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ do ie˜ jo̱. 	 Maria nam dure nardusolie, goot die over de voeten van Jezus en droogde deze daarna af met haar lange haar. De fijne geur van de nardus vulde het hele huis.


Jo̱ e ˈnʉ́ʉˊ ˈmɨˈˊ do quiéengˋ tú̱ˉ jnɨ́ɨngˈ˜, jo̱ e jnɨ́ɨngˈ˜ laˈuii˜ do, fɨˊ jo̱b lɨ˜ siˈˊ e ñíˆ cunéeˇ e fɨˊ lɨ˜ téeˈ˜ candíiˆ e cooˋ do; jo̱ fɨˊ jo̱b cajo̱ fɨˊ lɨ˜ siˈˊ co̱o̱ˋ mes˜ fɨˊ lɨ˜ néeˊ iñíˈˆ güeangˈˆ e catɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ. Jo̱ e jnɨ́ɨngˈ˜ laˈuii˜ la siiˋ É̱e̱ˆ lɨ˜ Güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Deze tent werd in tweeën verdeeld. In het eerste deel kwamen de kandelaar en de tafel met de heilige broden te staan. Dat deel heette het 'Heilige'.


Dsʉˈ jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ yaam˜ dseaˋ ɨˊ dsíirˊ gaˋ, jo̱guɨ yaam˜bre cajo̱ iiñ˜ e nijmérˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ,co̱ˈ jo̱b lɨquié̱e̱ˊ quiáˈrˉ e nilɨgøøiñˋ e nijmérˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ do. 	 Het zijn uw eigen slechte verlangens die u in verleiding brengen.


Jo̱ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do e jaˋ nicá̱iñˈˋ do jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ fɨˊ lɨ˜ nidsilíiñˉ; jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈmaˈuˇbaˈ ˈnéˉ só̱ˈrˋ, jo̱ jaˋ ˈnéˉ faˈ nicá̱rˋ nosʉ́ʉˊ quiáˈrˉ o̱ˈguɨ ir˜ e nidǿˈrˉ o̱ˈguɨ cuuˉ cajo̱. 	 Ze mochten niets meenemen voor onderweg, behalve een stok.


co̱ˈ ñibˊ dseata˜ Herodes guiʉ́ˉ e jaangˋ dseaˋ güeangˈˆ lɨ́ɨngˊ i̱ Juan do jo̱guɨ dseángˈˉ røøˋ ɨ́ɨrˋ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ cajo̱. Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ jaˋ fɨˊ cuøˊ i̱ dseata˜ Herodes do faˈ eeˋ nijmeángˈˋ dseaˋ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do. Jo̱ nañiˊ faˈ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ ngángˈˋ dseata˜ Herodes lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáiñˈˉ do, dsʉˈ tɨbˊ dsíirˊ e núurˋ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ e iáangˋ dsíirˊ. 	 Maar dat ging niet zomaar, want Herodes had diep ontzag voor hem. Hij wist dat Johannes een eerlijke man was en heel dicht bij God leefde. Daarom nam hij hem in bescherming. Hij vond het ook fijn om met hem te praten, maar kreeg altijd last van zijn geweten, omdat Johannes hem zei waar het op stond. Toch luisterde Herodes graag naar hem.


Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱ jaangˋguɨ dseaˋ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi, iim˜ jnea˜ ninii˜i có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ, dsʉˈ lɨfaˈ laˈuii˜ cuǿøˈ˜ jnea˜ fɨˊ e jangˈˉ niˈíˈˆi júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiéˉe. 	 Weer iemand anders zei: "Here, ik zal U volgen. Maar mag ik eerst naar huis gaan om afscheid te nemen van mijn familie?"


Jo̱guɨ lanaguɨ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e mɨ˜ cacuøˊ Fidiéeˇ e júuˆ tɨguaˇ quiáˈrˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, jo̱ cacuørˊ e júuˆ jo̱ e laco̱ˈ jial ˈnéˉ jméˉ dseaˋ mɨ˜ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ jaléˈˋ e jo̱ ˈnéˉ jmérˉ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ ˈnʉ́ʉˊ ˈmɨˈˊ e cajmeˈˊ yaang˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Bij het eerste verbond gaf God de mensen regels, waaraan zij zich moesten houden als zij Hem dienden in de heilige tent, de Tabernakel.


Dsʉco̱ˈ eáamˊ iin˜n e nijmitiiˆ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e cajmeˈˊ Moi˜; 	 In mijn diepste wezen wil ik heel graag doen wat Gods wet van mij vraagt.


Co̱ˈ nɨne˜baaˈ guiʉ́ˉ jaléˈˋnaaˈ e eáamˊ íingˉ ta˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do e cajmeˈˊ Moi˜ do fɨng song jmángˈˋ dseaˋ ta˜ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ quiáˈˉ. 	 Die wetten zijn goed als zij worden toegepast op de manier zoals God het bedoeld heeft.


Co̱ˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e seabˋ guiéeˆ quíiˉnaˈ e catɨ́ɨngˉnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ. Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jmooˋbaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ íbˋ dseángˈˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Fii˜ quíiˉnaˈ cajo̱. 	 U weet immers dat de Here u zal belonen met een deel van de erfenis, want u dient de Christus als Here.


Jo̱ jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ e ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do jaˋ mɨˊ cuíingˋnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ jmaquíimˊ ɨˊ óoˊnaˈ laco̱ˈguɨ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ sɨju̱ˇ dseaˋ Israel, jo̱guɨ jaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajméeˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ cajmɨrǿrˋ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ. Jo̱ lamɨ˜ jéengˊguɨ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ lamɨ˜ lɨ́ɨngˊnaˈ, o̱ˈguɨ lɨɨng˜ eeˋ sɨjeáˆnaˈ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 U leefde vroeger in elk geval zonder Christus en u stond volledig buiten de gemeenschap van Gods volk. De beloften die God had gedaan, golden toen nog niet voor u.


Jo̱ camánˉnre e jnéengˉ nir˜ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ jloˈˆ e jɨˈˋ eáangˊ e siiˋ cornalina, jo̱guɨ jnéeiñˉ cajo̱ laco̱ˈ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e siiˋ jaspe e jíingˋ jɨˈˋ; jo̱guɨ lacúngˈˊ lajíingˋ e lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ ˈñiaˈˊ do camóˉo e lafaˈ siˈˊ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e jnéngˋ mɨ˜ dséeˊ jmɨguiˈˆ e tíiˊ iéˋ, jo̱ e jo̱ jíingˋ jɨˈˋ jloˈˆ laco̱ˈ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ røˈˋ e siiˋ esmeralda. 	 Die schitterde als de zuiverste edelsteen, als de diamant en sardius. Om de troon stond een regenboog, die zo helder was als smaragd.


Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do lala: —ˈNʉ́ˈˋ ñilíingˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ latɨˊ lana nicuǿøˉø ˈnʉ́ˈˋ ta˜ e guiáˆnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ jee˜ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ lɨ́ɨbˊjiʉ e ta˜ jo̱ la lɨ́ɨˊ ta˜ sángˈˊ ˈñʉˋ. 	 Hij zei tegen hen: "Ga met Mij mee! Dan zal Ik een ander soort vissers van jullie maken. Vissers die mensen bij Mij brengen."


’Juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ quijí̱ˉ jial nilɨseengˋ dseaˋ juguiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúiñˈˋ, co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ nijíngˈˉ e dseaˋ íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱rˊ. 	 Gelukkig zijn de mensen die vrede brengen, want zij zullen zonen van God worden genoemd.


Jo̱ jaamˋ Fidiéeˇ i̱ seengˋ, jo̱ íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ Tiquiáˈˆ lajaangˋ lajaangˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈrˉ; jo̱guɨ íˋbɨ cajo̱ i̱ lɨ́ɨngˊ Fii˜ quiáˈˉ lajɨɨˉnaaˈ laˈóˈˋ jneaa˜aaˈ; jo̱guɨ jmáiñˈˋ ta˜ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ nijméˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iiñ˜ ˈñiaˈrˊ, jo̱guɨ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ lajɨɨˉnaaˈ cajo̱. 	 En wij hebben allemaal één en dezelfde God en Vader, Die boven ons allen staat, Die in ons allen is en door ons allen werkt.


Jo̱ nañiˊ faˈ eáamˊ dsingɨ́ɨngˉ jneaˈˆ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ, dsʉˈ jaˋ lɨˈˋ jneaˈˆ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱guɨ seabˋ mɨ˜ eeˋgo̱ fɨˈíˆ dsíiˊ jmooˉnaaˈ, jo̱ dsʉˈ jaˋ lɨtúngˉ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱. 	 Wij worden van alle kanten bestookt, maar zitten niet in het nauw; wij krijgen veel moeilijkheden te verduren, maar worden niet wanhopig;


Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, nileámˋbre jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ caláaiñˉ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ laˈeáangˊ e jmitir˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e cajmeˈˊ Moi˜ do. 	 Ieder die in Hem gelooft, wordt bevrijd van alle schuld en staat daardoor recht voor God; iets wat men nooit bereikt door zich aan de wet van Mozes te houden.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ jaˋ caˈíngˈˋ e júuˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel casɨ́ɨiñˉ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseata˜ e quiáˈˉ nijmeáiñˈˋ gaˋ i̱ dseaˋ apóoˆ do, jo̱guɨ nijmɨhuɨ́ɨngˋneiñˈ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cu̱u̱˜. 	 Op een gegeven ogenblik liepen een heleboel mensen, zowel Joden met hun leiders als niet-Joden, opgewonden te hoop om voorgoed met de apostelen af te rekenen en hen te stenigen.


Jo̱ tɨˊ lɨ˜ dséngˉguɨ cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniiˉ, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn lafaˈ jaangˋ jiuung˜ i̱ calɨséngˋ nʉ́ˈˉguɨ e catɨ́ˋ íˈˋ lajo̱. 	 En als allerlaatste heb ik Hem ook gezien; ik, een onwaardige. Ik ben de minste van alle apostelen en zou niet eens apostel mogen worden genoemd, omdat ik de Gemeente van God vervolgd heb.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, jmɨˈúungˋnaˈ e güɨlɨseemˋbaˈ laco̱ˈ la iáangˋ dsíiˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Probeer steeds weer te ontdekken wat het hart van de Here tot vreugde is.


cartɨˊ mɨ˜ nijmee˜e e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉˋ nisíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiníˈˆ e laco̱ˈ nijmɨˈgórˋ ˈnʉˋ.” 	 totdat Ik U de overwinning geef over al Uw vijanden!" (b)


Jo̱guɨ mɨ˜ caquidsiˊ Paaˉ guóorˋ fɨˊ mogui˜ i̱ dseaˋ do, dsifɨˊ ladob caˈíngˈˋ i̱ dseaˋ do Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ jmíiˊ e jiéˈˋguɨ laco̱ˈ jmíiˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ sɨ́ɨiñˋ jaléˈˋ júuˆ e íñˈˋ e jáaˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Toen Paulus zijn handen op hen legde, kwam de Heilige Geest over hen. Zij spraken in vreemde talen en gaven woorden van God door.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseaˋ ngolíiñˉ fɨˊ lɨ˜ ngóoˊ Jesús. Jo̱baˈ caje̱rˊ jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: 	 Er kwamen heel veel mensen naar Jezus toe. Op een gegeven ogenblik draaide Hij Zich om en zei:


Jo̱ lajo̱b calɨ́ˉ, co̱ˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do e lamɨ˜ lɨ́nˉn e sɨˈíˆ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ e laco̱ˈ jial nilɨseenˉ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, dsʉˈ jaˋ calɨ́ˉ lajo̱, co̱ˈ caˈléebˊ quiéˉe e lafaˈ cajúmˉbaa uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ e caˈeeˇe do. 	 De strenge regels die mij naar het leven moesten leiden, bleken mij naar de dood te voeren.


Jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊ jaangˋguɨ ángel fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ e siˈˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ i̱ ángel do óorˋ teáˋ lala e áiñˈˋ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ fɨˊ ni˜ e jníiˊ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —¡Jméeˈ˜ ta˜ e ñíˆ hoz na quíiˈˉ, jo̱ sɨtɨ́ɨngˇ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcarooˋ, co̱ˈ lanab catɨ́ˋ íˈˋ, jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ e lafaˈ e cajníˋ dseaˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, lanab nɨcarooˋ! 	 Er kwam een engel uit de tempel en hij riep naar Hem, die op de wolk zat: "Zwaai met Uw sikkel en haal de oogst binnen! Het is tijd om te oogsten! De oogst van de aarde is rijp!"


Jo̱ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ mɨ˜ tɨˊ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, dséeˊ Paaˉ fɨˊ guáˈˉjiʉ lɨ˜ seángˈˊ i̱ dseaˋ íˋ e féiñˈˊ Fidiéeˇ. Jo̱ fɨˊ jo̱b féiñˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e laco̱ˈ jáˈˉ nilíingˋ dseaˋ do júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiarˊ. 	 Elke sabbat was hij in de synagoge te vinden, waar hij met Joden en gelovige Grieken discussieerde en probeerde hen te overtuigen.


jo̱baˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱ cangolíiñˆ e cangoˈeerˇ i̱ Marta do có̱o̱ˈ˜guɨ Yáˆ e laco̱ˈ jaˋ lɨiñˈˊ do fɨˈíˆ uii˜ quiáˈˉ e cajúngˉ i̱ rúiñˈˋ i̱ siiˋ Lázaro do. 	 Er waren verscheidene Joden gekomen om Martha en Maria te troosten over het verlies van hun broer.


Jo̱ song se̱e̱ˉbaaˈ e Fidiéeˇ jmiˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ jaˋ ˈgóˈˋnaaˈ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do mɨ˜ niquidsirˊ íˈˋ quíˉiiˈ. Jo̱ co̱ˈ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíbˆ jmiˈneáangˋ dseaˋ do jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ jgiéemˉ e ˈgóˈˋnaaˈ do. Jo̱ song i̱i̱ˋ jneaa˜aaˈ jáaˊ quíˉiiˈ e ˈgóˈˋnaaˈ, dsʉˈ e jo̱ lɨ́ɨˊ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ e ˈnéˉ quíˆbaaˈ. Jo̱baˈ song eáangˊ líˈˆnaaˈ e ˈgóˈˋnaaˈ, jo̱baˈ jaˋ mɨˊ calɨta˜ dsiˋnaaˈ e ˈneáamˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 In de liefde is geen plaats voor angst. Integendeel, de volmaakte liefde verdrijft de angst. Angst houdt altijd verband met straf. Wie nog angst kent, kent de volmaakte liefde nog niet.


Dsʉˈ uíiˈ˜ e Fidiéeˇ eáamˊ ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ lajo̱, jo̱baˈ caˈíñˈˋ jneaa˜aaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ laˈeáangˊ e nɨcaleáangˋ Dseaˋ Jmáangˉ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ ie˜ lamɨ˜ cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Maar God is zo goed en vergevend hen weer aan te nemen (zonder dat het hun iets kost en zonder dat zij het hebben verdiend) omdat Jezus Christus hen uit de greep van de zonde heeft bevrijd.


Jo̱guɨ dsifɨˊ ladob casɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jáˆ jáˈˉ? jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ niseáang˜naˈ jó̱o̱ˋnaˈ o̱si jóˈˋ núuˆ quíiˉnaˈ song calɨngɨɨng˜naˈ e catǿiñˈˋ o̱si catǿngˈˋneˈ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ ɨ̱́ɨ̱ˊ lajeeˇ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ. 	 Daarna keek Hij hen weer aan en zei: "Als uw zoon op een sabbat in een put valt, haalt u hem er toch ook uit? En een koe laat u er ook niet in liggen."


Co̱ˈ mɨ˜ ii˜naaˈ guiáˆnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e laco̱ˈ jial nileáiñˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, dsʉˈ i̱ dseaˋ Israel do jaˋ cacuøˈrˊ jneaˈˆ fɨˊ lajo̱, jo̱ lajo̱baˈ eáamˊ nɨcajmɨˈmɨ́ɨiñˈ˜ dseeˉ quiáˈrˉ uíiˈ˜ jaléˈˋ e nɨcajméerˋ do. Jo̱baˈ lanaguɨ catɨ́bˋ íˈˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do e niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ e jáaˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 en proberen ons ervan te weerhouden andere volken het goede nieuws te brengen, waardoor zij gered kunnen worden. Op die manier stapelen hun zonden zich steeds hoger op. Maar eenmaal komt het zover dat God met hen zal afrekenen.


jo̱ dsʉˈ ˈñiaˈˊ guóoˈ˜ uǿˆ cajmɨcó̱o̱bˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ do co̱ˈ canabˊ lafaˈ moˈooˉ, jo̱ fɨˊ guóoˈ˜ uǿbˆ canaangˋ yaˈˊ e jmɨɨˋ quiáˈˉ e guaˋ do e catu̱u̱ˋ fɨˊ moˈooˉ i̱ jóˈˋ ˈlɨngˈˆ do. 	 Maar de aarde kwam haar te hulp door open te splijten en de stroom water op te slokken.


o̱ˈguɨ catɨ́ɨngˉnaˈ faˈ e nisɨ́ˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ fii˜, co̱ˈ jaamˋ Fii˜naˈ seengˋ, jo̱ íbˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaˈ do i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ. 	 Laat u ook nooit 'leider' noemen. Want u hebt maar één leider en dat ben Ik, de Christus.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, catǿˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —Nʉ́ʉˉnaˈ jo̱guɨ jmeeˉnaˈ úungˋ e ningángˈˋnaˈ e júuˆ la: 	 Hierna riep Jezus de mensen bij Zich. "Luister! Probeer te begrijpen wat Ik bedoel.


Jo̱ dseángˈˉ la huɨ́ɨmˊ eáangˊ calɨguíingˉ i̱ dseaˋ fii˜ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ i̱ cajméeˋ gaˋ do co̱ˈ jɨˋguɨ cartɨˊ caquiʉˈrˊ ta˜ e cangɨ́ɨiñˋ do iihuɨ́ɨˊ cartɨˊ caquíirˊ lají̱i̱ˈ˜ e røøiñˋ do. 	 De koning was woedend en stuurde hem naar de folterkamer. Daar moest hij blijven tot de laatste cent betaald was.


Jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ liúunˈ˜n ˈnʉˋ e láˈˆ cunéeˇ quiéˉe e nɨcaguoˈˉ jloˈˆ fɨˊ ni˜ jɨˋ, jo̱ lajo̱baˈ e nilíinˈˉ lafaˈ jaangˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ; jo̱guɨ laˈeáangˊ jneab˜ cajo̱ e lafaˈ niláˈˆ sɨ̱́ˈˋ e jloˈˆ e teeˋ e niquɨˈˆ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nilíˈˋ ɨˈˋ lɨnˈˊ e ngɨˈˋ lafaˈ rɨngunˈˊ; jo̱ lajo̱b cajo̱ lafaˈ nilíˈˋ mɨ́ɨˊ quiáˈˉ jminíˈˆ e laco̱ˈ cuǿøngˋ e nilɨjnéˈˋ røøˋ. 	 Ik geef u de raad goud van Mij te kopen dat in het vuur gezuiverd is; dan pas zult u rijk worden. En koop witte kleren van Mij, zodat u niet naakt bent en u niet hoeft te schamen. Koop ook ogenzalf en smeer dat op uw ogen, zodat u kunt zien.


Co̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ e nitʉ́ˆ jneaˈˆ e niféˈˆnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcane˜naaˈ jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcanʉ́ˆnaaˈ quiáˈˉ Jesús. 	 Wij kunnen gewoon niet zwijgen over wat wij hebben gezien en gehoord."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, lalab cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guijángˋ quiáˈrˉ do: —Jnea˜ lɨ́ɨnˊn e huɨɨngˋ jǿˈˆ e jloˈˆ sɨníiˈˇ, jo̱guɨ Tiquiéˆe lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ i̱ dseaˋ jmángˈˋ íˆ guiʉ́ˉ e huɨɨngˋ jǿˈˆ do. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Jo̱ cuaamˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ quiáˈrˉ do laco̱ˈ ngóoˊ jmɨɨ˜. Jo̱ lajeeˇ cuaaiñˋ, eáangˊ ngóoˊ lɨcuíiñˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ eáangˊ ngóoˊ lɨguiúiñˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱ mɨ˜ ˈléˈˋ cacuáiñˉ, jo̱ cangórˉ fɨˊ co̱o̱ˋ jee˜ móˈˋ, jo̱ jo̱b cateáaiñˋ cartɨˊ mɨ˜ caguiéˉ jmɨɨ˜ e nilɨcuíiˋ dseaˋ Israel quiáˈrˉ. 	 De jonge Johannes groeide op en werd sterk gemaakt door de Heilige Geest. Hij hield zich op in dorre streken en bleef daar tot de dag dat hij in het openbaar in Israël optrad.


Jo̱ mɨ˜ nɨjaquiéemˊbaˈ e nitéˈˊ ta˜ quiáˈˉ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do, cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ lala: “Jaˋ ɨ́ˆ óoˊnaˈ e jnea˜ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaˈ do i̱ jíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, co̱ˈ nabɨ nijáaˊ dseaˋ íˋ cøøngˋguɨjiʉ na, jo̱ fɨˊ quiniˇ íˋ jaˋ quíingˊ jnea˜ co̱ˈ sɨ́ɨˈ˜ɨ capíˈˆ ñiˊ ˈñʉ́ʉˊ lomɨɨrˉ.” 	 Aan het einde van zijn levensweg zei Johannes: 'U denkt toch niet dat ik de Christus ben? Nee, Hij komt na mij. Ik ben het zelfs niet waard Zijn slaaf te zijn.'


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do caléˈˋ catú̱ˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Faco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ dseaˋ tiuungˉ, jo̱baˈ jaˋ e dseeˉ ooˉnaˈ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ dseeˉ quíiˉnaˈ jóng. Jo̱guɨ dsʉco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ óoˊnaˈ e lafaˈ jnéˈˋbaˈ, jo̱baˈ seabˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 "Als u blind was", antwoordde Jezus, "zou u geen schuld hebben. Maar nu u beweert geestelijk inzicht te hebben, blijft u schuldig."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do casɨ́ˈˉ írˋ lala jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi, cuǿøˈ˜ jnea˜ fɨˊ jangˈˉ niˈáanˇn tiquiéˆe, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, jo̱guɨbaˈ ninii˜i có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. 	 Iemand anders, één van Zijn discipelen, vroeg: "Here, vindt U het goed dat ik pas weer met U meega nadat ik mijn vader heb begraven?"


Jo̱guɨ co̱ˈ i̱ dseata˜ Festo do iiñ˜ e jé̱rˉ guiʉ́bˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ Paaˉ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —¿Iinˈ˜ e guóˈˆ fɨˊ Jerusalén, jo̱ fɨˊ jo̱b niquidsiˋ jnea˜ íˈˋ quíiˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e ˈnɨ́ɨngˋ dseaˋ ˈnʉˋ? 	 "Hebt u er iets op tegen naar Jeruzalem te gaan" vroeg Festus, die de Joden een plezier wilde doen, "en daar voor mij terecht te staan?"


Jo̱ nɨcatǿˈˉ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, dseaˋ i̱ eáangˊ ˈneáaiñˋ, e laco̱ˈ nɨcaˈuíingˉnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ jaˋ eeˋ lɨ́ɨˊ si lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel o̱si jaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajo̱ é. 	 Die mensen zijn wij! Niet alleen Israëlieten, maar mensen uit alle volken.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ núuˉ Ananías e júuˆ jo̱, dsifɨˊ lajo̱b caquɨ́iñˈˉ jo̱ cajúmˉbre. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguilíingˉ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ sɨmingˈˋ, jo̱ caquɨ́iñˈˋ ˈmɨˈˊ i̱ ˈlɨɨ˜ Ananías do jo̱ cangojéengˋneiñˈ fɨˊ lɨ˜ caˈáamˉbreiñˈ do. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨñiˊ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ do ie˜ jo̱ dsíngˈˉ cafǿiñˈˊ. 	 Toen Ananias dat hoorde, zakte hij in elkaar en stierf. Iedereen was vreselijk geschrokken.


Dsʉco̱ˈ mɨ˜ dseángˈˉ eáangˊ dsináangˊ dseaˋ cuuˉ, jo̱b lɨ˜ uiing˜ quiáˈrˉ e iiñ˜ nijmérˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ; jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ nɨcatʉ́ˋbre e teáaiñˉ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e jmóorˋ lajo̱, jo̱baˈ lana eáamˊ jaˋ juguiʉ́ˉ nɨseeiñˋ. 	 Want de liefde voor het geld is de eerste stap naar allerlei andere zonden. Sommige mensen hebben zich daarvoor zelfs van God afgewend en zich veel ellende op de hals gehaald.


Jo̱ lana lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ íingˆnaˈ dseeˉ quiábˈˉ i̱ dseaˋ do, jo̱guɨ e nijmitíiˈ˜naˈ dsíirˊ cajo̱. Jo̱ lajo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ e dseángˈˉ nitʉ́rˋ conguiaˊ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨsiñˈˊ uíiˈ˜ e eáangˊ lɨjiuung˜ dsíirˊ. 	 Het is nu tijd om hem te vergeven en te bemoedigen. Anders wordt hij zo verbitterd en ontmoedigd dat hij er nooit meer bovenop komt.


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Ñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ jial guiʉ́ˉ nɨcaˈeeˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ latɨˊ mɨ˜ cagüénˉn fɨˊ la fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. 	 zei tegen hen: "U weet hoe ik onder u heb geleefd; hoe ik vanaf de eerste stap die ik in Asia zette,


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈɨ́ɨˉ Jesús júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ caˈírˉ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱ fɨˊ jo̱ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ na. 	 Daarna liet Jezus de mensen alleen en ging naar huis. Zijn discipelen vroegen Hem: "Wat bedoelt U met dat 'slecht worden'?"


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo e júuˆ jo̱, jo̱baˈ lalab cañíirˋ quiáˈˉ Jesús: —ˈNʉˋ lɨco̱ˈ fóˈˋ jí̱i̱ˈ˜ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e jmooˈˋ uǿøˊbaˈ, jo̱baˈ jaléˈˋ e fóˈˋ do jaˋ e quíingˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 "Daar zegt U nogal wat", merkten de Farizeeërs op. "Er is geen enkel bewijs dat U de waarheid spreekt."


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ éengˋ guáˈˉ féˈˋ, o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ e guáˈˉ do jmóorˋ lajo̱, co̱ˈ lajo̱b jmóorˋ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱. 	 Wie zweert bij de tempel, zweert bij de tempel èn bij Hem, Die erin woont.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jí̱i̱ˈ˜ e labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ; jmiñiingˇ óoˊnaˈ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ güɨjmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 "Laat je door niemand iets wijsmaken", antwoordde Jezus. "Want er zullen velen komen die beweren dat zij de Christus zijn. Zij zullen vele mensen op het verkeerde spoor brengen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ e lɨ́ɨˊ si lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel o̱si o̱ˈ lajo̱ é, si dseaˋ sɨˈnɨɨmˇbɨ é o̱si o̱ˈ lajo̱ cajo̱, si lɨ́ɨˊbɨ́ɨˈ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ é; dsʉco̱ˈ song se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajaléˈˋnaaˈ có̱o̱ˈr˜ jóng. 	 Er kan nu geen sprake meer zijn van Jood of niet-Jood, van slaaf of vrij man, van man of vrouw; want in Christus Jezus zijn wij één geworden.


Dsʉˈ song jnea˜ tɨɨnˉ uøønˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jo̱baˈ nɨcatɨ́bˋ íˈˋ jóng e nijáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nicá̱rˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ lajaangˋ lajaangˋnaˈ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e cajíngˈˉ Jesús lana, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: 	 Maar als Ik door de kracht van God boze geesten verjaag, is dat een teken dat het Koninkrijk van God gekomen is.


Jo̱guɨ song ˈnʉ́ˈˋ tó̱o̱ˊnaˈ e li˜ do quiáˈˉ jiuung˜ sɨñʉʉˆ quíiˉnaˈ dseángˈˉ ˈñiaˈˊ ie˜ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jneaa˜aaˈ, dseaˋ Israel, co̱ˈ dseángˈˉ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱ catɨ́ˋ íˈˋ e nijméˆnaˈ, jo̱ jmooˋnaˈ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijmitíˆnaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜, jo̱baˈ lana jaˋ e uiing˜ seaˋ quíiˉnaˈ e jmiguíingˆ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ uíiˈ˜ e cajmiˈleáanˆn i̱ dseañʉˈˋ do ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ. 	 Het op tijd besnijden van de jongetjes is dus belangrijker dan het strikt houden van de sabbat. Waarom wordt u dan boos als Ik op de sabbat iemand gezond maak?


Jo̱guɨ mɨ˜ seenˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ ˈgooˋ teáangˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lafaˈ jaangˋ dseaˋ laˈíbˋ jmáangˈ˜ ˈñiáˈˋa cajo̱ e laco̱ˈ lajo̱ nilíˈˋi e niˈuíingˉ i̱ dseaˋ íˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱baˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ e nɨcajmeáangˈ˜ ˈñiáˈˋa røøbˋ laco̱ˈ la lɨ́ɨngˊ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lajo̱ cuǿøngˋ nilíˈˋi tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ nileángˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ. 	 Voor mij geldt de wet van Christus. Als ik bij zwakke mensen ben, laat ik niet merken dat ik sterk ben, om hen voor Christus te winnen. Ik heb mij aan al die mensen aangepast om in ieder geval enkelen van hen te redden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ, jo̱ casɨ́ˈˉtu̱r jnea˜ lala: —Lajɨbˋ nɨcalɨti˜. Jo̱ jneab˜ lɨ́ɨnˊn i̱ laˈuii˜ do jo̱guɨ jnea˜bɨ lɨ́ɨnˊn i̱ tɨˊ lɨ˜ cadséngˉ do cajo̱. Jo̱ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmɨjmɨɨngˉ, jneab˜ nicuǿøˆøre e jmɨɨˋ e jmóoˋ e seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, jo̱ e jmɨɨˋ jo̱ jaˋ e quíingˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈñiáˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ iing˜ niˈɨ̱́ˈˋ e jo̱. 	 Het is gebeurd. Ik ben de Alfa en de Omega, het begin en het einde. Wie dorst heeft, zal Ik water geven uit de bron van het leven, voor niets.


Jo̱guɨ song nilɨñiˊ dseata˜ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ jneabˈˆ nine˜naaˈ jial laco̱ˈ nisɨɨng˜naaˈ có̱o̱ˈr˜ e laco̱ˈ jaˋ niˈuíingˉ huɨ́ɨngˊ quíiˉnaˈ. 	 "En als de gouverneur ervan hoort", zei de Raad, "zullen wij wel een goed woordje voor jullie doen. Jullie hoeven echt niet ongerust te zijn."


Co̱ˈ Fidiéeˇ jaˋ niˈíñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ e lɨiñˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ dsʉˈ uíiˈ˜ e jmitir˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. Dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ lɨ˜ íingˆ ta˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do e lɨco̱ˈ lɨne˜naaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ røøngˋ dseebˉ. 	 Ook al houdt men zich aan de wet, dan nog gaat men voor God niet vrijuit. Het enige wat de wet doet, is de mens bewust maken van zijn zonde.


jo̱ dsʉˈ i̱i̱ˋguɨ i̱ jíngˈˉ e jaˋ cuíiñˋ jnea˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱baˈ lajo̱b nifáˈˆ jnea˜ cajo̱ e jaˋ cuíinˋnre fɨˊ quiniˇ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 Maar als je voor de mensen net doet of je Mij niet kent, zal Ik ook tegen mijn hemelse Vader net doen of Ik jou niet ken.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Juan quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —Lajɨɨmˋ dseaˋ lɨˈrˋ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e Fidiéeˇbingˈ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ e lɨˈrˋ jaléˈˋ e jo̱. 	 Johannes antwoordde: "Een mens heeft wat God hem geeft.


Jo̱ co̱ˈ jmɨˈúumˋbaˈ e dseángˈˉ téˈˋbaˈ e nisíngˈˉnaˈ teáˋguɨ e fɨˊ guiʉ́ˉ do có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ do, jo̱baˈ nilɨguiúngˉnaˈ laco̱ˈ sɨˈíˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Laat uw geduld dus toenemen en probeer niet de problemen te ontlopen. Als uw geduld volgroeid is, zult u alles aankunnen en een sterk en zuiver karakter hebben.


Jo̱ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ seaˋ loguáˆnaˈ, jo̱baˈ nʉ́ʉˉnaˈ jaléˈˋ e júuˆ na: 	 Ieder die oren heeft, moet luisteren. Wie gevangen neemt, zal gevangen genomen worden. Wie met het zwaard doodt, moet door het zwaard gedood worden. Daaruit zal het geduld en het geloof van Gods kinderen blijken.


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ dséeˈ˜guɨ Lázaro, jo̱baˈ i̱ dseamɨ́ˋ rúiñˈˋ i̱ gángˉ do casíiñˋ júuˆ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús, jo̱ lalab júuˆ quie̱ˊ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús: —E lab júuˆ quie̱e̱ˉ, e i̱ dseaˋ i̱ seengˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ do i̱ eáamˊ ˈneáanˈˋ do i̱ siiˋ Lázaro eáamˊ lɨ́ɨiñˊ lana. 	 De twee zusters stuurden iemand naar Jezus met de boodschap: "Here, Uw vriend Lazarus is ziek."


Jo̱guɨ e labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ jiuung˜, jméeˆnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ tiquíiˆ niquíiˆnaˈ, co̱ˈ lajo̱b iing˜ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ nijméeˆnaˈ. 	 Kinderen, gehoorzaam je ouders. Dat is goed omdat de Here hun gezag over jullie heeft gegeven.


Jo̱ ˈnéˉ e nijmɨtɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nijmérˉ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈnéˉ quiáˈˉ lajo̱, jo̱ lajo̱baˈ nilɨˈíingˆ ta˜ quiáˈrˉ lajeeˇ e taaiñ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Onze mensen moeten leren anderen te helpen; dat zal hun leven vruchtbaar maken.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ, eáangˊ guiʉ́ˉ cajmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ jnea˜ ie˜ lamɨ˜ cangongɨ́ɨnˉn jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ. 	 Hoe dan ook, het is goed dat u de druk waaronder ik leef, hebt verlicht.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ joˋ ˈnéˉ jmérˉ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ ngúuˊ táaiñˋ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ dseaˋ i̱ sɨˈnɨɨmˇbɨ có̱o̱ˈ˜ dseeˉ quiáˈˉ, dsʉˈ lana ˈnéˉ nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ lata˜ seeiñˋ. 	 Daarom moet u voor de rest van uw leven niet meer aan de slechte verlangens van de zonde toegeven, maar de wil van God doen.


Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, eáamˊ quíingˊ e cu̱u̱˜ do quíiˉnaˈ; jo̱ dsʉˈ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e jo̱, jo̱baˈ nilɨtib˜ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: E cu̱u̱˜ e jaˋ calɨjíiˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ quiáˈˉ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ ˈnʉr˜, lanaguɨ dseángˈˉ cu̱u̱˜ laniimˉ nɨcaˈuíingˉ quiáˈˆ ˈnʉ́ʉˊ. 	 Voor u die op Hem vertrouwt, is Hij kostbaar; voor mensen die niets van Hem willen weten, geldt wat in de Boeken staat: "De steen die door de bouwlieden afgekeurd werd, is de belangrijkste geworden, een echte hoeksteen." (B) Zo is Christus niet alleen de onmisbare hoeksteen geworden, Hij is ook de steen waarover men struikelt en waaraan men zich stoot. (C)


Jo̱ lalab féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ lɨ˜ guiˈnáˈˆ ɨrˊ do: Cangojéengˋ dseaˋ írˋ fɨˊ lɨ˜ nijúuiñˉ laco̱ˈguɨ la jéengˋ dseaˋ jaangˋ joˈseˈˋ i̱ dsijngáaiñˈ˜; jo̱ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jaˋ eeˋ caˈóorˋ laco̱ˈguɨ jaˋ óoˋ jaangˋ joˈseˈˋ mɨ˜ sɨtɨ́ɨngˊ dseaˋ jñʉ́ˆreˈ. 	 In het gedeelte dat de Ethiopiër aan het lezen was, zei de profeet Jesaja: "Hij was als een schaap, dat voor de slacht weggebracht werd. Hij deed zijn mond niet open, zoals een lam stil is terwijl het geschoren wordt.


Jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ e mɨjú̱ˋ e cajiʉ́ˈˋ fɨˊ jee˜ ˈmató̱o̱ˊ do, co̱ˈ lɨco̱ˈ núurˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, jo̱ dsʉˈ eáangˊguɨ guiing˜ dsíirˊ jial nilíˈrˋ jaléˈˋ e ˈnérˉ, jo̱guɨ eáamˊ jmɨgǿøiñˋ yaaiñ˜ e dsináaiñˊ cuuˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱ lajalébˈˋ e jo̱ jmóoˋ e tʉ́bˋtu̱r e júuˆ jo̱, jo̱ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ quiáˈrˉ e jáˈˉ calɨ́iñˉ e júuˆ jo̱ co̱ˈ jaˋ eeˋ dsicuángˋ quiáˈrˉ. 	 De grond met distels erop zijn de mensen die het woord van God horen en er ook in geloven.


Jo̱ lajeeˇ singˈˊ Jesús e guiˈnáˈˆ sɨ́ɨmˋbɨr có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ caguilíingˉ jmɨngɨ́ɨˋ do, mɨ˜ caguiéˉ jaangˋ fii˜ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ siiˋ Jairo fɨˊ lɨ˜ singˈˊ dseaˋ do. Jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Tɨfaˈˊ, ˈmɨcú̱ˈˉ nabɨ cajúngˉ jaangˋ sɨmɨ́ˆ quiéˉe; jo̱ faˈ nijgiéeˋ oˈˊ guóˈˆ güɨquidsiˈˋ guóoˈˋ fɨˊ moguir˜ jo̱ nijí̱bˈˊtu̱r. 	 Terwijl Hij dit zei, kwam de leider van een synagoge naar Hem toe en viel voor Hem op de knieën. "Mijn dochtertje is net gestorven", snikte hij. "Maar als U meegaat en haar aanraakt, zal zij weer levend worden."


—¿Jialɨˈˊ jaˋ mɨˊ cangoˈnɨɨ˜ e jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ la có̱o̱ˈ˜ ˈnɨˊ ciento cuteeˋ e laco̱ˈ nilɨseaˋ cuuˉ e nilɨcó̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ? 	 "Die olie is een kapitaal waard! Dat geld had beter besteed kunnen worden. U had het aan de armen kunnen geven."


¿Jáˆ tó̱o̱ˋ áaˊ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e cafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e la ie˜ lamɨ˜ cataang˜naaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na fɨˊ Tesalónica? 	 Herinnert u zich niet dat ik u dit verteld heb toen ik bij u was? U weet wel wat hem in de weg staat.


Jo̱ i̱ jmidseaˋ Caifás lab cajo̱, lamɨ˜ jéengˊguɨ casɨ́ˈrˉ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel e guiʉ́ˉguɨb niˈuíingˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e nijúungˉ jaangˋ dseañʉˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ góorˋ laco̱ˈguɨ e nijúungˉ i̱ fɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ góorˋ do. 	 Kajafas had indertijd tegen de Hoge Raad gezegd dat het beter voor hen was als één man voor het hele volk stierf. Annas stuurde Jezus, Die nog steeds geboeid was, door naar de hogepriester Kajafas. (a)


Jo̱guɨ catɨ́ɨmˉ e jiˋ la cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seángˈˊ fɨˊ quíiˈˉ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ catɨ́ɨmˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Apia có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Arquipo. Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ na eáamˊ cuøˈˊ bíˋ ˈñiaˈrˊ jee˜ ta˜ e cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jneaˈˆ. 	 maar ook aan onze zuster Apfia, aan onze medestrijder Archippus en aan heel de gemeente die in uw huis samenkomt.


Dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ i̱ suungˋ la jmangˈˉ e jloˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la lɨ́ɨiñˊ lafaˈ nɨˈlɨɨm˜bre có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ do. 	 Maar de weduwe die er maar op los leeft, is al dood hoewel zij nog leeft.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiéˉ i̱ Yáˆ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús, ladsifɨˊ lanab casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala jo̱ cajíñˈˉ: —Faco̱ˈ mɨ˜ ˈnʉˋ cagüénˈˉ jéengˊguɨjiʉ fɨˊ la, jo̱baˈ jaˋ cajúngˉ i̱ ˈlɨɨ˜ rúnˈˋn do jóng faco̱ˈ lajo̱. 	 Toen Maria bij Jezus kwam, viel zij voor Hem op de knieën en zei: "Here, als U hier geweest was, zou mijn broer niet gestorven zijn!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, calɨˈiing˜ Apolos e ningɨ́iñˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Acaya. Jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Éfeso do eáamˊ cajmɨcó̱o̱ˈ˜reiñˈ, jo̱guɨ casíiñˋ co̱o̱ˋ jiˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Acaya do e laco̱ˈ niˈíngˈˋneiñˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ røøˋ juguiʉ́ˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóˉbre fɨˊ jo̱. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ Apolos fɨˊ Acaya, eáangˊ cajmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨcuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ uíiˈ˜ e eáangˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Apollos was van plan naar Achaje te gaan en de christenen van Efeze vonden dat een goed idee. Ze schreven aan hun geloofsgenoten dat zij hem hartelijk moesten ontvangen. Nadat hij in Achaje was aangekomen, werd hij op een geweldige wijze door God gebruikt om de christenen daar te ondersteunen.


Jo̱guɨ nɨcasɨ́ɨnˉn i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Tíquico do fɨˊ na fɨˊ Éfeso. 	 Tychicus is ook niet meer hier, want ik heb hem naar Efeze gestuurd.


“Guiˈmáamˈˇ Fidiéeˇ quiáˈˉ e guiʉ́ˉ e jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ e laco̱ˈ joˋ niféˈˋ dseaˋ gaˋ uii˜ quiéˉe.” 	 "Wat is de Here goed voor mij!" juichte zij. "Hij heeft de schande van mij weggenomen dat ik geen kinderen had."


Jo̱baˈ cañíiˋ tiquiáˈˆ i̱ sɨmingˈˋ i̱ dséeˈ˜ do e teáˋ: —¡Jábˈˉ lɨ́ɨngˋ jnea˜ júuˆ quíiˈˉ, Fíiˋnaaˈ, jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈˇ jnea˜ e laco̱ˈ jáˈˉguɨ nilíinˋn e jo̱! 	 "Ik geloof!" riep de man meteen. "En toch twijfel ik nog. Help mij!"


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, se̱e̱ˉnaaˈ la neˋnaaˈ yee˜naaˈ o̱ˈguɨ júungˉnaaˈ la neˋnaaˈ yee˜naaˈ cajo̱. 	 Want niemand van ons leeft voor zichzelf. En niemand van ons maakt zelf uit wanneer en waar hij zal sterven.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ do: “Eáamˊ guiʉ́ˉ lajo̱, ˈnʉbˋ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ guiúngˉ, co̱ˈ tɨɨmˋbaˈ jméˈˆ ta˜ có̱o̱ˈ˜ capíˈˆ cuuˉ, jo̱ lana nicuǿøˆø ˈnʉˋ e nilíinˈˉ jaangˋ dseata˜ quiáˈˉ guíˉ fɨɨˋ.” 	 'Fantastisch!' riep de koning uit. 'Je bent een goede medewerker. Je hebt het weinige dat ik je heb toevertrouwd, goed beheerd. Ik maak je gouverneur over tien steden.'


Jo̱ e uiing˜ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ lajo̱ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e ne˜duuˈ su dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do lɨ́ɨˊ lafaˈ cunéeˇ: co̱ˈ song iing˜ dseaˋ nilɨta˜ dsíirˊ su dseángˈˉ jáˈˉ cunéeˇ e do o̱si o̱ˈ lajo̱ é, jo̱baˈ jangˈˉ ˈnéˉ nisiguíˈˋ do ni˜ jɨbˋ, jo̱guɨbaˈ nilɨli˜. Jo̱ eáangˊguɨ quíingˊ laco̱ˈ cunéeˇ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ eeˋgo̱ huɨ́ɨngˊ dsingɨ́ɨngˉnaˈ. Jo̱ nañiˊ faˈ e cunéeˇ do cuǿøngˋ líˋ íingˉ, dsʉˈ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱, co̱ˈ seabˋ lata˜. Jo̱baˈ song jaˋ nilɨtúngˉ óoˊnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ niˈímˈˋ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ e guiúmˉbaˈ, jo̱guɨ e yʉ́bˈˆ niseáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nigüéengˉtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Door die moeilijkheden en problemen wordt uw geloof op de proef gesteld, zodat zal blijken of het echt is of niet. Want ook goud, dat kan vergaan en lang zoveel niet waard is als geloof, wordt in het vuur gesmolten om te zien of het wel echt is. Wel, als uw geloof het vuur van de beproevingen kan doorstaan, zal Jezus Christus bij Zijn terugkeer geëerd en geprezen worden.


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e Júuˆ dobaˈ cuøˊ e se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ íbˋ cajo̱ i̱ lɨ́ɨngˊ i̱ Jɨngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ cuøˊ e tɨɨngˋ ngángˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 In Hem is eeuwig leven en dat leven is het licht voor de mensen.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e caféngˈˊ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ cangámˈˉtu̱r có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ Capernaum. 	 Nadat Jezus was uitgesproken, ging Hij het plaatsje Kapernaüm in.


Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ cuøˈˊnaˈ dseeˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jaˋ güɨˈɨ́ˆ óoˊnaˈ faˈ e jaˋ niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quíiˉnaˈ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ, røøbˋ jmooˋnaˈ cajo̱ laco̱ˈ jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ e gaˋ lajo̱. 	 Of denkt u misschien dat u, die anderen veroordeelt voor dingen die u zelf ook doet, Gods straf zult ontlopen?


Jo̱ lajo̱b cajméeˋ Judas, cangoquiéemˊbre fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús mɨ˜ caguiérˉ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —¡Cá̱ˈˆ, Tɨfaˈˊ! Jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cachʉˈrˊ ni˜ dseaˋ do. 	 Judas liep recht op Jezus toe en zei: "Dag, Meester." En hij kuste Hem.


’Jo̱ mɨ˜ ninúuˆ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiáˈˉ e nɨnéeˊ ˈniiˋ fɨˊ la fɨˊ na, jaˋ fǿøngˈ˜naˈ jóng, co̱ˈ lajo̱b nɨsɨˈíˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nidsijéeˊ; dsʉˈ lɨ́ˈˆ uiim˜bɨ jóng jaˋ mɨˊ tɨˊ lɨ˜ íimˆbɨ. 	 Laat je niet in de war brengen door oorlogen en berichten over oorlog. Het staat vast dat die zullen komen, maar je mag er niet uit opmaken dat het einde er dan al is.


Jo̱ ie˜ jo̱ cajméeˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cangóˉ Simeón fɨˊ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ e fɨˊ guáˈˉ jo̱, fɨˊ jo̱b nɨtaang˜ Yáˆ có̱o̱ˈ˜guɨ Séˆ e jéeiñˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ Jesús do e jmóorˋ jaléˈˋ ta˜ e caquiʉˈˊ Fidiéeˇ e ˈnéˉ líˋ. 	 De Heilige Geest had hem ertoe gedrongen die dag naar de tempel te gaan. Terwijl hij daar was, zag hij Jozef en Maria komen om (in gehoorzaamheid aan de wet) het kind Jezus aan God op te dragen.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caˈuøøˉnaaˈ fɨˊ Troas e téeˈ˜naaˈ dsíiˊ móoˊ, jo̱ ngóˉbaaˈ condséeˊ fɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Samotracia e néeˊ guiáˈˆ jóoˋ jmɨñíˈˆ. Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ lajo̱, caguiéˉnaaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ ooˉ jmɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Neápolis. 	 Wij gingen in Troas aan boord van een schip en zeilden in één ruk naar Samotrace. De volgende dag legden wij in Neapolis aan en gingen van boord.


Jo̱ lajeeˇ guiˈnangˈˇ féˈˋbɨr mɨ˜ cajgóˉ cabøø˜ jníiˊ, jo̱ caquɨiñˈˉ lajeeˇ teáaiñˉ fɨˊ e yʉ́ˈˆ móˈˋ do, jo̱ dsíngˈˉ cafǿngˈˊ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Juan. 	 Maar hij was nog niet uitgesproken of er vormde zich een wolk boven hen. Zij werden vreselijk bang toen zij zagen dat de mannen in de wolk werden opgenomen.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ i̱ Isáaˊ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cacuøˈˊbre júuˆ quiáˈrˉ i̱ jó̱o̱rˊ gángˉ do i̱ siiˋ Jacóoˆ jo̱guɨ i̱ siiˋ Esaú e guiʉ́bˉ nidsijéeˊ quiáiñˈˉ do. 	 Omdat Isaäk op God vertrouwde, kon hij zijn twee zonen, Jakob en Esau, zegen voor de toekomst beloven.


Jo̱ lajeeˇ i̱ dseaˋ íˋ seemˋbiñˈ do i̱ lamɨ˜ iing˜ nitǿøˋ Jesús e nijníiñˉ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ jaˋ calɨ́ˈrˉ faˈ cajméerˋ lajo̱. 	 Sommigen hadden Hem het liefst gegrepen, maar niemand stak een hand naar Hem uit.


Jo̱ jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ, Timoteo, co̱ˈ lɨnˈˊ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱ i̱ eáangˊ iin˜n. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆnaaˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ táanˈˋ jo̱guɨ e nilíˋ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨiñˉ ˈnʉˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉˋ e nilɨseenˈˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Aan: Timotheüs, van wie ik houd als van mijn eigen kind. Ik wens je de genade, het medeleven en de vrede toe van God, de Vader, en van Jezus Christus, onze Here.


Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ ørˊ co̱o̱ˋ e caˈøˊ Moi˜, jaangˋ dseaˋ i̱ cajméeˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e iing˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ caˈørˊ cajo̱ co̱o̱ˋ e caˈøˊ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do, jo̱ lalab ngóoˊ e jo̱: Eáamˊ jloˈˆ jo̱guɨ niguoˈˆ lajɨˋ e nɨcajmeeˉ ˈnʉˋ, Fíiˋiiˈ, co̱ˈ ˈnʉbˋ Fidiéeˇ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ ñíingˊ i̱ ˈgøngˈˊ fɨˊ jmɨgüíˋ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ; jo̱ jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ quié̱ˆ ˈnʉˋ, jo̱guɨ jmangˈˉ fɨˊ røøbˋ sinˈˊ cajo̱, co̱ˈ ˈnʉbˋ lɨnˈˊ Fii˜ féngˈˊ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Zij hadden allemaal een harp van God gekregen en zongen het lied van Mozes, de dienaar van God en het lied van het Lam: "Almachtige Here en God, wat U hebt gedaan, is groot en wonderbaar! Heerser over de volken, Uw wegen zijn juist en goed.


Jo̱ dseángˈˉ e jábˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ la: Song nijú̱u̱ˉnaaˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ nilɨse̱e̱ˉbaaˈ có̱o̱ˈr˜ lata˜ cajo̱. 	 Ik vind troost in deze waarheid: Als wij voor Christus lijden en sterven, betekent dat ook dat wij voor altijd met Hem zullen leven.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋtu̱ Jesús quiáiñˈˉ do: —Cuǿøˈ˜duˈ jnea˜ e jo̱ fɨˊ la. 	 "Breng die maar hier", zei Hij.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ jíingˉ laco̱ˈ lɨ˜ guiiñˈ˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ níiˉ quiáˈrˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ e guiiñ˜ mɨrˊ cuuˉ, jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ jo̱ féˈrˋ: —¿Su o̱ˈ i̱ dseañʉˈˋ nabɨ i̱ lamɨ˜ guaˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ do? 	 Zijn buren en de mensen die hem vroeger als bedelaar hadden gekend, waren verbaasd. "Dat is toch de blinde man die altijd zat te bedelen?" vroegen zij.


Jo̱guɨ iiñ˜ e jmɨˈgóˋ dseaˋ írˋ mɨ˜ jíñˈˊ rúiñˈˋ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ, jo̱guɨ tɨˊ dsíirˊ e faˈ jalémˈˋ dseaˋ sɨ́ˈˋ írˋ tɨfaˈˊ. 	 en voelen zich gevleid als ze op straat eerbiedig worden gegroet, als men hen met 'rabbi' of 'meester' aanspreekt.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˉ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel! Co̱ˈ cuøˈˊnaˈ lee˜ laguidseaangˆ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ niró̱ˈˋ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ yaang˜naˈ jaˋ iing˜naˈ faˈ taangˇnaˈ guóoˋnaˈ e niró̱o̱ˉ e lee˜ do. 	 "Ja", antwoordde Jezus. "Ook u staat iets vreselijks te wachten. U eist het onmogelijke van de mensen, maar doet zelf niets.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, Judas Iscariote, jaangˋ dseaˋ i̱ quíingˈ˜ jee˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, cangórˉ cangosiiñ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel e laco̱ˈ nisɨ́iñˉ røøˋ jial nijáiñˈˋ Jesús fɨˊ jaguóˋ dseaˋ do. 	 Judas Iskariot, één van de twaalf discipelen, ging naar de leidende priesters. Hij wilde er wel aan meewerken om Jezus gevangen te nemen.


Jo̱ cajmifémˈˊ dseaˋ i̱ jóˈˋ guiéˉ mogui˜ laˈuii˜ do dsʉco̱ˈ cacuøˈˊbreˈ i̱ jóˈˋ dséeˉ do fɨˊ e quiʉiñˈˊ do ta˜, jo̱ cajmifémˈˊbɨ dseaˋ i̱ jóˈˋ dséeˉ do cajo̱, jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ: —Joˋ jiéˈˋ lɨ˜ seengˋ jaangˋguɨ laco̱ˈ i̱ jóˈˋ dséeˉ la, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e nilíˈˋ i̱ jóˈˋ dséeˉ do mɨ˜ i̱i̱ˋ nitíngˉ có̱o̱ˈ˜reˈ. 	 Zij aanbaden ook het beest zelf en zeiden: "Wie is met het beest te vergelijken? Wie kan het tegen hem opnemen?"


Jo̱ laˈeáangˊ e nɨcaˈíingˉ Jesús bíˋ quiáˈˉ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do, jo̱baˈ nicaleáamˋbre jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ lɨ́ˈˆ jóˈˋ jmɨɨ˜ táangˋ fɨˊ jmɨgüíˋ e ˈgóˈrˋ nijúuiñˉ. 	 Alleen op die manier kon Hij de mensen, die hun leven lang vrees voor de dood hadden, uit de slavernij bevrijden.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨlíˈrˆ e joˋ seengˋ Jesús e fɨˊ dsíiˊ tóˋ é̱e̱ˋ do, jo̱baˈ caquɨmˈˉtu̱r güɨˈíiˊ e fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tʉ́ˆ Simón co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ ˈneáaiñˋ eáangˊ do. Jo̱baˈ lalab cajíngˈˉ i̱ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala do mɨ˜ caguiéiñˈˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nɨnicaguíimˋ dseaˋ Fíiˋnaaˈ e fɨˊ lɨ˜ caˈáiñˉ do, jo̱ jaˋ ne˜naaˈ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ nɨcangojéeiñˋ. 	 Zo vlug ze kon, holde zij naar Simon Petrus en Johannes. "De Here is uit het graf gehaald!" hijgde ze. "Wij weten niet waar ze Hem hebben neergelegd."


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lala: —¿I̱˜ lɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ niquiéˆe jo̱guɨ jaléngˈˋ rúnˈˋn? 	 Hij antwoordde: "Wie is mijn moeder en wie zijn mijn broers?"


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ nɨsɨcúngˈˆ guóˋ, eáangˊguɨ guiing˜ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e dsijéeˊ fɨˊ jmɨgüíˋ jo̱guɨ jial e nijmiˈiáaiñˋ dsíiˊ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ. 	 Maar wie getrouwd is, moet aan dingen van de wereld denken. Hij wil het niet alleen zijn vrouw naar de zin maken, maar ook naar de wil van de Here leven. Zijn liefde en aandacht zijn verdeeld.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e té̱e̱ˊ óoˊnaˈ e júuˆ la: “I̱ dseaˋ i̱ jaˋ ˈleáangˉ mɨjú̱ˋ jniˊ, jo̱baˈ jaˋ ˈleáangˉ nisɨtɨ́ɨiñˊ mɨ˜ niróˋ. Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ jniˊ jmiguiʉˊ mɨjú̱ˋ, jo̱baˈ jmiguiʉbˊ nisɨtɨ́ɨiñˊ mɨ˜ niróˋ.” 	 Onthoud dit goed: Wie niet veel geeft, zal ook zelf niet veel ontvangen. Een boer die weinig zaait, zal maar weinig oogsten; maar wie veel zaait, zal ook veel oogsten.


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do cagǿˈrˋ ie˜ jo̱ carˋ calɨtaaiñ˜ guiʉ́ˉ. Jo̱ carǿmˉbɨ guiéˉguɨ ˈmatáˆ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ e téeˈ˜ ˈnáˈˆ e caseángˉ. 	 Ieder at tot hij genoeg had.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨbˊ Jesús lɨ˜ iuuiñˉ do, jo̱ cangórˉ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ. Jo̱ lajeeˇ iuuiñˉ fɨˊ ngóorˊ, cangáiñˉ jaangˋ nodsicuuˉ i̱ siiˋ Leví i̱ guiing˜ fɨˊ lɨ˜ mɨrˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma. Jo̱ catǿˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Leví, máˉaaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Kort daarna reisde Jezus verder. Onderweg zag Hij Levi, een tolontvanger, voor zijn tolhuis zitten.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cangojéemˋbre Jesús fɨˊ lɨ˜ nitáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ lajeeˇ teáaiñˈ˜ do fɨˊ e ngolíiñˉ, cajíñˈˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ laco̱ˈ nijangˈˊ jee˜ ta˜ quiáˈˉ i̱ siiˋ Simón i̱ seengˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Cirene, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e cajéengˋ i̱ dseañʉˈˋ do crúuˆ quiáˈˉ Jesús laguidseaangˆ; jo̱ cangórˉ caluuˇ laco̱ˈ ngóoˊ dseaˋ do. 	 Zij brachten Jezus naar de plaats van terechtstelling. Onderweg dwongen de soldaten een zekere Simon van Cyrene, die net van het land kwam, het kruis achter Hem aan te dragen.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ cajíngˈˉ Jesús lana, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Mɨ˜ güɨˈɨ́ɨˊ jaangˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ iuungˉ dsíiˊ jaangˋ dseaˋ, ngɨrˊ fɨˊ lɨ˜ quiʉ̱ʉ̱ˋ e ˈnóˈrˊ fɨˊ lɨ˜ nijmiˈíñˈˊ. Jo̱ song jaˋ niguiéˈrˊ lɨ˜ nijmiˈíñˈˊ, jo̱baˈ ɨˊ dsíirˊ: 	 Dit slechte volk lijkt op iemand uit wie een boze geest is weggegaan. Zo'n geest zwerft een tijd door de woestijn, op zoek naar rust. Maar hij vindt geen rust en zegt tenslotte:


Jo̱ Fidiéebˇ nicuǿˉ jial niˈɨ́ˉ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do e laco̱ˈ nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ e nijméiñˈˉ do, jo̱ røøbˋ nisɨ́ngˉ jaléngˈˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do e laco̱ˈ nija̱ˈrˊ i̱ jóˈˋ dséeˉ do lají̱i̱ˈ˜ ta˜ óorˋ cartɨˊ nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcajíngˈˉ Fidiéeˇ. 	 Want God heeft hun het verlangen gegeven samen te werken en hun koninkrijk aan het beest te geven, totdat de woorden van God uitkomen. Daarmee vervullen zij zonder het te weten Gods plan.


o̱ˈguɨ lajaléngˈˋ dseaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e jmiˈleáaiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜, o̱ˈguɨ lajaléngˈˋ dseaˋ líˈrˋ féˈrˋ jmíiˊ e jaˋ ñirˊ jéengˊguɨ, o̱ˈguɨ lajaléngˈˋ dseaˋ faˈ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e niguiˈrˉ e˜ guǿngˈˋ e jmíiˊ do. 	 Doet iedereen soms wonderen? Of hebben allen de gave om zieken te genezen? Spreken ze soms allemaal in vreemde talen of kan ieder die talen uitleggen?


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ do eáamˊ teáˋ ˈnéˉ teáaiñˉ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ seaˋ contøøngˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈéeˉere lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e nijmitíiˈr˜ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱, jo̱guɨ e nisɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ dseengˋ laco̱ˈ jmóoiñˈˋ do. 	 Hun geloof in de waarheid die hun geleerd is, moet sterk en onwrikbaar zijn. Dan zullen zij anderen kunnen bemoedigen en de tegenstanders de mond kunnen snoeren.