Jo̱ lajo̱b jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ ˈnéˉ ɨ́ˆ óoˊnaˈ e lafaˈ nɨcajúmˉbaˈ uíiˈ˜ e joˋ quiʉˈˊguɨ ta˜ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. Co̱ˈ lanaguɨ ˈnéˉ ɨ́ˆ óoˊnaˈ e seengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ laˈeáangˊ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ jaangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Zijn leven is een leven voor God. Beschouw uzelf daarom dus als dood voor de zonde. Omdat u één bent met Christus Jezus, leeft u nu voor God.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ i̱ dseaˋ lamɨ˜ tiuungˉ do quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ ñiˋ jnea˜ su lɨ́ɨiñˊ dseaˋ røøngˋ dseeˉ o̱si o̱ˈ lajo̱ é, lají̱i̱ˈ˜ e ñiiˉ quiáˈrˉ e jnea˜ lamɨ˜ tiuumˉbaa, jo̱guɨ lana nɨcajméerˋ e nɨcalɨjnéˈˋbaa. 	 De man antwoordde: "Of Hij slecht is, weet ik niet. Ik weet maar één ding: Ik was blind en kan nu zien."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cají̱ˈˊtu̱ Jesús, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cají̱ˈˊtu̱ do cangolíiñˆ fɨˊ Jerusalén fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ fɨɨˋ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ cangángˉ írˋ fɨˊ jo̱. 	 Na de opstanding van Jezus verlieten zij de begraafplaatsen en gingen naar Jeruzalem. Daar werden zij door vele mensen gezien.


Jo̱ lajeeˇ guiing˜ i̱ dseata˜ Pilato do fɨˊ lɨ˜ quiʉˈrˊ ta˜, lajeeˇ jo̱b caguiéˉ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ do jo̱ sɨ́ˈˋreiñˈ: “Jaˋ e jmooˈˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ i̱ jaˋ dseeˉ røøngˋ na, dsʉco̱ˈ dsiˈlóoˆbɨ gabˋ caquɨ́ˋɨ uíiˈ˜ quiáˈrˉ.” 	 Terwijl hij met de rechtszaak bezig was, stuurde zijn vrouw hem een boodschap: "Laat die goede man toch vrij. Hij heeft geen enkele schuld. Ik heb vannacht in een droom vreselijk veel verdriet om Hem gehad."


Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lanaguɨ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ e nɨcangáangˈ˜tu̱ˈ caléˈˋ catú̱ˉ, dsʉˈ o̱ˈ e laco̱ˈ nɨcangáangˈ˜tu̱ˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la e seengˋ tiquíiˆ niquíiˆnaˈ i̱ cuǿøngˋ lɨjúungˉ; co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e caˈíingˈ˜naˈ do, có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ nɨcalɨ́ˉ lajo̱. Jo̱ e júuˆ jo̱ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ, co̱ˈ latab˜ seaˋ. 	 U hebt een nieuw leven gekregen; niet door geboorte uit uw ouders, want aan dat leven komt een einde; maar een nieuw leven door wedergeboorte uit God, Die door de levende Christus Zijn woord tot ons blijft spreken.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, huíimˉ nɨcangɨrˊ e jmóorˋ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ,jo̱ jaˋ mɨˊ camɨrˊ faˈ e dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ. 	 Zij zijn op reis gegaan terwille van de Here en nemen niets aan van mensen die niet in Hem geloven.


¿Su o̱ˈ i̱ nabɨ i̱ lɨ́ɨngˊ tɨˈmaˋ do, jó̱o̱ˊ Yáˆ jo̱guɨ rúiñˈˋ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Séˆ jo̱guɨ Judas có̱o̱ˈ˜ Simón? Jo̱guɨ ¿su o̱ˈ labɨ neáangˊ jaléngˈˋ rúiñˈˋ dseamɨ́ˋ cajo̱ jee˜ jneaa˜aaˈ la? Jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ e jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ iing˜ dseaˋ faˈ dseángˈˉ e cajmɨˈgórˋ dseaˋ do. 	 "Dit is toch de timmerman, de zoon van Maria en de broer van Jakobus en Jozef en van Judas en Simon? En Zijn zusters wonen ook hier in Nazareth. Wat verbeeldt Hij Zich wel?" Het was duidelijk dat zij niets van Hem moesten hebben.


Jo̱guɨ calɨˈnéˉbɨ́ɨ sɨ̱́ˈˋɨ̱, jo̱ cacuǿøˈ˜baˈ jnea˜; jo̱guɨ casá̱ˋbɨ́ɨ e calɨdséeˈ˜e, jo̱ cato̱ˈˋ fɨ́ɨmˋbaˈ jnea˜; jo̱guɨ caˈúˋbɨ́ɨ ˈnʉñíˆ, jo̱ dsʉˈ caguiˈee˜baˈ jnea˜ cajo̱.” 	 Ik had niets om aan te trekken en u hebt Mij kleren gegeven. Ik was ziek en u hebt Mij opgezocht. Ik zat in de gevangenis en u bent bij Mij geweest.'


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catóˈˊ e guiaˊ dseaˋ guiʉ́ˉ lajaléˈˋ e niˈnéˉ e fɨˊ dsíiˊ ˈnʉ́ʉˊ ˈmɨˈˊ do, jo̱baˈ jaléngˈˋ jmidseaˋ nɨcuǿømˋ dsitáaiñˈ˜ jóng laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e fɨˊ e jnɨ́ɨngˈ˜ laˈuii˜ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ ˈmɨˈˊ do e laco̱ˈ niguiárˉ guiʉ́ˉ lají̱i̱ˈ˜ e feáˈˉ e catɨ́ɨngˉ nicuǿˈrˉ Fidiéeˇ. 	 Toen alles klaar was, gingen de priesters het voorste deel zo vaak binnen als voor hun werk nodig was.


Jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ do joˋ calɨˈiiñ˜ faˈ cangolíiñˉ. Jo̱ i̱ laˈuii˜ do cajíñˈˉ: “Síiˈ˜go̱ fíiˈˋ güɨjméeˋgo̱r féngˈˊ dsíirˊ e jaˋ nilíˋ nii˜i, co̱ˈ nabɨ nɨcaláˋa co̱o̱ˋ jmáangˈ˜ uǿˆ, jo̱ jo̱bɨ ˈnéˉ nijǿøˆø lajmɨnáˉ.” 	 Maar zij hadden allemaal een excuus om niet te komen. De een zei dat hij een stuk land had gekocht en daar nodig moest gaan kijken. Hij verontschuldigde zich dat hij niet kon komen.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈuøøngˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ fariseo do e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do, jo̱ canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ jial niguiéˈrˊ e nijngáiñˈˉ Jesús. 	 De Farizeeërs liepen meteen naar buiten om te overleggen hoe zij Jezus uit de weg konden ruimen.


Jo̱ dsíngˈˉ caˈɨ́ˋ dsíiˊ Yáˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e calɨ́ˉ ie˜ jo̱, jo̱guɨ caˈmeaˊbɨr e júuˆ jo̱ fɨˊ dsíiˊ moguir˜. 	 Maria nam deze dingen stil in zich op en dacht er veel over na.


Co̱ˈ lajɨɨmˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ nɨcadseáˋ íimˊbre có̱o̱ˈ˜ e lafaˈ méeˊ e jmóoˋ e éeˋ dseaˋ dseeˉ e ˈléerˊ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ; jo̱guɨ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ nɨcaˈéeˋbre dseeˉ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do. Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ jo̱guɨ ta˜ láaˊ, eáamˊ nicalɨseáˋ cuuˉ quiáˈrˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcalɨ́ˈrˉ lajeeˇ e nɨcajméerˋ jaléˈˋ ta˜ e ˈléeˊ do. 	 Want alle volken hebben van de wijn van haar woeste ontucht gedronken. De koningen van de aarde hebben ontucht met haar gepleegd en de zakenmensen van over de hele wereld zijn rijk geworden door haar grote welvaart."


Jo̱ i̱ dseaˋ gángˉ i̱ tíiˊ ni˜ do lɨ́ɨiñˊ lafaˈ lajɨˋ tú̱ˉ e ˈmaˋ olivo có̱o̱ˈ˜guɨ lajɨˋ tú̱ˉ e candeléer˜ do e té̱e̱ˉ fɨˊ quiniˇ Fíiˋnaaˈ dseaˋ néeˊ nirˊ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ. 	 Deze twee getuigen zijn de twee olijfbomen en de twee olielampen die voor de Here van de hele aarde staan.


Jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨjnɨ́ɨngˇ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ iing˜naˈ e nijméˉ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ faˈ mɨ˜ ˈnʉ́ˈˋ sɨjnɨ́ɨngˇnaˈ. Jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcajméˈˋ dseaˋ gaˋ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ iing˜naˈ e niˈéˉ dseaˋ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ song cajmeángˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ lajo̱. 	 Denk aan de mensen die in de gevangenis zitten, alsof u zelf gevangen was. Denk ook aan de mensen die mishandeld worden. Omdat u zelf ook een lichaam hebt, kunt u met hen meevoelen.


Jo̱ lajeeˇ guiing˜ Jesús e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ do, cangárˉ e i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ nɨjalíingˉ fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do i̱ siiˋ Lii˜ jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jie˜ fɨˊ nidsileáˆaaˈ jaléˈˋ e nidǿˈˉ i̱ dseaˋ ˈleáangˉ i̱ nɨcagüɨlíingˉ la lana? 	 Toen Jezus al die mensen zag aankomen, vroeg Hij aan Filippus: "Waar kunnen wij brood vandaan halen om die mensen te eten te geven?"


Jo̱ mɨ˜ nɨngóoˊ caˈlóoˉ e jmɨɨ˜ jo̱, cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ guitúungˋ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Iˈˊ júuˆ jo̱guɨ síiˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na güɨguilíiñˋ jo̱ güɨguijméerˉ quijí̱ˉ lɨ˜ nijé̱rˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e nidǿˈrˉ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ líˈrˆ e té̱e̱ˉ ˈnʉ́ʉˊ, co̱ˈ fɨˊ lɨ˜ taangˇnaaˈ la jaˋ eeˋ seaˋ e niquiee˜naaˈ có̱o̱ˈr˜. 	 Tegen de avond kwamen de twaalf discipelen bij Hem staan en zeiden: "U moet de mensen nu toch laten gaan! Dan kunnen zij nog eten kopen en onderdak vinden in de dorpen en boerderijen in de omtrek. Want in deze verlaten streek is niets te krijgen."


Jo̱ o̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e na eáangˊ huɨ́ɨngˊ nɨcangojéeˊ quiéˉe, co̱ˈ eáangˊ huɨ́ɨngˊ dsijéeˊ quiéˉe laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ uii˜ e guiing˜ dsiiˉ jial seengˋ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 En dat is nog niet alles: Elke dag voelde ik zwaar de verantwoordelijkheid voor alle gemeenten.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ caquiʉˈrˊ ta˜ e nitǿørˋ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan fɨˊ jee˜ lɨ˜ teáaiñˈ˜, jo̱ fɨˊ jee˜ jo̱b casíñˈˉ dseaˋ do, jo̱ lalab cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do ie˜ jo̱, jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ nɨcacuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ e cajmiˈleáangˆnaˈ i̱ dseaˋ na?, o̱si ¿i̱˜ júuˆ quiáˈˉ é? 	 Zij lieten Petrus en Johannes binnenbrengen en vroegen hun: "Door welke kracht of namens wie hebt u dit gedaan?"


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋ Fidiéeˇ nɨcaguíñˈˋ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel, e laco̱ˈ niˈuíingˉnaaˈ jó̱o̱rˊ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nɨcaˈɨ́ˋ dsíirˊ jéengˊguɨ e nijmérˉ; jo̱ jalébˈˋ e jmóoˋ Fidiéeˇ do, jmóorˋ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨiñˉ e guiʉ́bˉ. 	 Door onze eenheid met Christus zijn wij het eigendom van God geworden. Dat is altijd de bedoeling geweest van Hem, Die alles doet zoals Hij Zelf wil en goed vindt.


Jo̱ güɨˈɨ́bˆ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ lajaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ quiáˈˉ Paaˉ e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Filipos. 	 Ik wens u toe dat de genade van de Here Jezus Christus met uw geest zal zijn.


Jo̱ e˜guɨ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáamˉbaˈ e contøøngˉ lɨ́ˈˉnaaˈ doñiˊ eeˋ dsijéeˊ quíˉiiˈ, jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ e niˈˊ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ e júuˆ quiáˈrˉ do niˈˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ lafaˈ co̱o̱ˋ e jloˈˆ jmeafɨɨˋ. 	 God zij dank, door Jezus Christus voert Hij ons mee in Zijn overwinning. Waar wij nu ook gaan, gebruikt Hij ons om Zich bekend te maken en het goede nieuws als een aangename geur te verspreiden.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱ lajeeˇ yaam˜bre canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ jo̱ sɨ́ˈˋ rúiñˈˋ: —¿Jial nisíiˈ˜naaˈr, faa˜aaˈ? Song casíiˈ˜naaˈr e Fidiéebˇ casíingˋ dseaˋ do, jo̱baˈ nijíñˈˉ nisɨ́ˈrˋ jneaa˜aaˈ jóng: “¿Jialɨˈˊ jaˋ jáˈˉ calɨ́ngˉnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ?” 	 Ze bespraken deze vraag onderling en zeiden tegen elkaar: "Als we zeggen dat God hem die bevoegdheid had gegeven, zetten we onszelf klem. Want dan zal Hij vragen: 'Waarom hebt u hem dan niet geloofd?'


lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la nɨcangámˈˋjiʉˈ lɨ˜ lɨɨng˜ e mɨ˜ nigüéengˉtu̱ Fíiˋnaaˈ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la, lajaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ nilɨˈiáangˋ óoˊnaˈ cuaiñ˜ quíˉ jneaˈˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jneaˈˆ nilɨˈiáangˋ dsiˋnaaˈ cuaiñ˜ quíiˉnaˈ. 	 Ik zou het fijn vinden als u begreep (zoals u ten dele ook doet) dat u trots op ons kunt zijn; net zoals wij op u trots zullen zijn op de grote dag als onze Here Jezus terugkomt.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨco̱ˈ núuˋ e júuˆ jo̱ dsʉˈ jaˋguɨ jmitir˜ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ jaangˋ dseaˋ mɨ˜ jǿøngˉ ˈñiaˈrˊ dsíiˊ sɨ́ɨˊ jo̱ jnéemˉ jial laco̱ˈ ɨ́ɨrˋ; 	 Misleid uzelf niet. Want als u alleen maar luistert en niets doet, lijkt u op iemand die in de spiegel heeft gekeken en


Jo̱ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ jmɨˈgóˋ Fidiéeˇ, íbˋ caˈáangˉ i̱ ˈlɨɨ˜ Tée˜ do, jo̱ eáamˊ calɨjiuung˜ dsíirˊ uii˜ quiáiñˈˉ do cajo̱. 	 Enkele gelovige mannen begroeven Stefanus en rouwden over hem.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Nʉ́ʉˉnaˈ, la nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ co̱o̱ˋguɨ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento: Co̱o̱ˋ néeˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ niˈóorˋ co̱o̱ˋ uǿˉ jo̱ nicajmeˈrˊ iáˋ lacúngˈˊ e uǿˉ quiáˈrˉ do, jo̱ cajnírˋ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ fɨˊ dsíiˊ. Jo̱ cajmɨlɨɨiñ˜ co̱o̱ˋ lɨ˜ niˈuǿˈrˉ jmɨ́ˈˆ, jo̱guɨ caséerˋ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ ñíiˊ fɨˊ quiá̱ˈˉ jo̱ e laco̱ˈ cuǿøngˋ tíiˊ nir˜ fɨˊ laˈúngˉ e fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈrˉ do lɨ˜ sɨjneaˇ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ. ’Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨjiʉ lajo̱, caˈnáaiñˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ nijméˉ ta˜ uǿˉ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cagüɨˈɨ́ɨˊbre cangórˉ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ. 	 "Luister eens naar deze gelijkenis: Een landeigenaar legde een wijngaard aan. Hij zette er een muur omheen, maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde een uitkijktoren. Daarna verhuurde hij de wijngaard aan enkele boeren en vertrok naar het buitenland.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do: —E jábˈˉ e nifɨˊ nijáaˊtu̱ Líiˆ, jo̱ íbˋ dseaˋ i̱ niguiáˉ guiʉ́ˉ lajaléˈˋ. Jo̱ ¿jialɨˈˊ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, guíimˋbaˈ ˈnéˉ e nica̱a̱ˉ iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ cartɨˊ nijngángˈˉ dseaˋ jnea˜? 	 Jezus antwoordde: "Elia zal inderdaad eerst komen om alles in orde te maken. Ja, hij is al gekomen en zij hebben met hem gedaan wat ze wilden, zoals de profeten hadden voorspeld. En wat hebben de profeten over de Christus geschreven? Dat Hij veel zal lijden en dat de mensen Hem zullen minachten."


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cacuøˈrˊ jneaˈˆ e jmooˉnaaˈ e ta˜ la. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊguɨ, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ lɨtúngˉ dsiˋnaaˈ. 	 Omdat God zo goed was ons dit werk toe te vertrouwen, geven wij de moed niet op.


Song niñíˆbɨˈ e sɨtɨ́ɨnˇn cuuˉ quiáˈˉ jaléˈˋ ta˜ jmóoˋ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ jaˋ caguite̱ˈˋ e cuuˉ quiéˉe do fɨˊ banco e laco̱ˈ seaˋbaˈ e dsíˋ mɨ˜ cagüeanˈˉn?” 	 Als je zo goed weet hoe ik ben, waarom heb je het geld dan niet op de bank gezet? Dan zou ik het nog met rente hebben teruggekregen.'


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “ˈNʉbˋ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ fɨˈˊ i̱ sooˋ dsíiˊ, jo̱ lana nijmiti˜baa lají̱i̱ˈ˜ e nɨcaféeˈ˜ na. 	 De koning antwoordde: 'Ben ik hard? Nu, dat zul je dan ook merken! Je bent een slechte medewerker.


Jo̱ eáangˊ nɨcafɨ́ɨˉɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel, có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, e niquɨ́ˈˉ jíingˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jo̱guɨ e jáˈˉ nilíingˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik heb er bij Joden en Grieken op aangedrongen zich tot God te bekeren en in de Here Jezus te geloven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨmˈˉ i̱ dseaˋ cangɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús e fɨˊ móˈˋ Olivos do, jo̱ cangolíimˋtu̱r fɨˊ Jerusalén, co̱ˈ quiá̱bˈˉ néeˊ e fɨɨˋ jo̱, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jo̱ cuǿøngˋ ngɨˊ dseaˋ Israel mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíñˈˊ. 	 Daarop gingen zij van de Olijfberg (waar ze op dat moment waren) terug naar Jeruzalem. Dat was nog geen kwartier lopen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, iuungˉ Jesús fɨˊ e ngóorˊ fɨˊ Jerusalén co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ ˈñiabˈˊ Jesús ngóorˊ nifɨˊ ie˜ jo̱, jo̱ caluuˇguɨ lajo̱ ngolíingˉ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱ i̱ dseaˋ la eáamˊ dsigáˋ dsíirˊ. Jo̱ caluuˇ i̱ dseaˋ guitúungˋ do ngolíingˉ dseaˋ quiáˈrˉ caguiaangˉguɨ, jo̱ i̱ dseaˋ la dseángˈˉ ˈgóˈˋbre. Jo̱ Jesús caˈnaamˋbre caléˈˋ catú̱ˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lají̱i̱ˈ˜ e nidsijéeˊ có̱o̱ˈr˜ jo̱ lalab cajíñˈˉ: 	 Zij waren op weg naar Jeruzalem en Jezus liep voorop. De mensen die met Hem meeliepen, waren verbijsterd en bang. Jezus nam Zijn twaalf discipelen nog even apart. Hij vertelde hun wat Hem in Jeruzalem te wachten stond.


Jo̱ jaˋ güɨjmeáangˈˇ yee˜naaˈ laco̱ˈ Caín, dseaˋ calɨˈiiñ˜ e calɨ́iñˉ dseaˋ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ; jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱baˈ cajngaiñˈˊ jaangˋ rúiñˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈr˜, co̱ˈ jmangˈˉ e guiʉ́bˉ caˈéeˋ i̱ ˈlɨɨ˜ rúiñˈˋ do, jo̱guɨ ˈñiaˈrˊ jmangˈˉ e gabˋ caˈéerˋ. 	 Wij moeten niet zijn als Kaïn, die bij de duivel hoorde en zijn broer vermoordde. Waarom deed hij dat? Omdat Kaïn verkeerde dingen had gedaan en wist dat zijn broer eerlijk en goed leefde.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ nɨcacuøˊ fɨˈíˆ dsíiˊ do, o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jnea˜ dseaˋ nɨcacuøˈrˊ fɨˈíˆ, co̱ˈ lajo̱b ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, lɨfaˈ jiʉ˜guɨjiʉ. Jo̱ fáˈˉa jiʉ˜guɨjiʉ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaˋ nilíingˉnaˈ fɨˈíˆ e eáangˊ. 	 Besef goed dat de man over wie ik schreef, die al die problemen veroorzaakte, niet zozeer mij verdriet heeft gedaan, als wel u; hoewel ik mijn deel ook heb gehad.


—Dseata˜ quíˉiiˈ, tó̱o̱bˋ dsiˋnaaˈ e ie˜ lamɨ˜ seengˋguɨ i̱ dseaˋ i̱ jmɨgóoˋ do cajíñˈˉ e mɨ˜ ningɨ́ˋ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ e cajúiñˈˉ, nijí̱bˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 "Excellentie, die bedrieger heeft eens gezegd: 'Op de derde dag na mijn dood zal Ik weer levend worden.'


’Jo̱ dseángˈˉ jneab˜ lɨ́ɨnˊn e iñíˈˆ e cuøˊ e seengˋ dseaˋ lata˜. 	 Ik ben het brood, dat leven geeft.


Jo̱ cacuøˈrˊ Jesús jmɨ́ˈˆ jmɨɨˋ huɨɨngˋ jǿˈˆ e sɨcáangˈˇ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ooˋ e siiˋ mirra e sɨˈíˆ nɨˈɨ̱́ˈˉ dseaˋ do, dsʉˈ Jesús jaˋ calɨˈiiñ˜ faˈ e caˈɨ̱́ˈrˉ e jo̱. 	 Daar kreeg Hij wijn met bittere kruiden om de pijn te verzachten, maar Hij weigerde die.


Jo̱guɨ song jmooˉbaaˈ téˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e ngɨ́ɨngˋnaaˈ, jo̱baˈ niˈɨ́ˉbaaˈ íˈˋ røøˋ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ. Jo̱guɨ song féˈˆnaaˈ e jaˋ cuíingˋnaaˈr, jo̱baˈ lajo̱b nijíñˈˉ cajo̱ e jaˋ cuíiñˋ jneaa˜aaˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱. 	 En als wij standhouden, zullen we eens met Hem regeren. Maar als wij het opgeven en ons tegen Christus keren, zal Hij Zich tegen ons keren.


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Moi˜ cacuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ; jo̱ dsʉˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáamˉbaˈ e nɨcalɨne˜naaˈ jial tíiˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ íbˋ cajo̱ e lɨti˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 In de wet van Mozes is ons al verteld wat wij wel en niet moeten doen. Maar Jezus Christus bracht ons genade en waarheid.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Lajo̱b lɨ́ɨˊ, Fíiˋi, dseángˈˉ jábˈˉ lɨ́ɨngˋ jnea˜ e ˈnʉbˋ lɨnˈˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ i̱ sɨjeengˇ jneaˈˆ i̱ nijáaˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ. 	 "Ja, Here", antwoordde zij. "Ik geloof dat U de Christus bent, de Zoon van God, Die in de wereld komen zou."


Jo̱ e iáˋ cu̱u̱˜ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ jmangˈˉ cu̱u̱˜ jɨˈˋ e siiˋ jaspe, jo̱guɨ e fɨɨˋ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ jmangˈˆ cunéeˇ yaang˜ e lɨ́ɨˊ lafaˈ sɨ́ɨˊ e jloˈˆ huɨˈˋ. 	 De stad zelf was van zuiver goud en zo doorzichtig als glas. De muur bestond uit een doorschijnend edelgesteente, uit diamant en


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do: —Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e mɨ˜ niguiéeˊ i̱ fii˜ uǿˆ do, ¿e˜ lɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ e nijmeáiñˈˋ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ uǿˉ i̱ caˈléeˊ do? 	 Als de eigenaar naar zijn land terugkeert, wat zal hij dan met die boeren doen?"


Co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ ngɨ́ɨngˋnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱guɨ ngɨ́ɨmˋbaˈ cajo̱ e nimóˆnaˈ iihuɨ́ɨˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ lajo̱, 	 Want het is uw voorrecht niet alleen op Christus te mogen vertrouwen, maar ook voor Hem te mogen lijden.


Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, jo̱guɨb canaˊ e guáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ e siˈˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱guɨ fɨˊ dsíiˊ jo̱b siˈˊ e guóoˊ e sɨlɨɨngˇ e lɨ˜ sɨˈmaˇ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ tɨguaˇ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ lajeeˇ jo̱ dsíngˈˉ lɨjɨ˜ güɨˈñiáˆ, jo̱guɨ dsíngˈˉ niiˋ, jo̱ téeˈ˜ mɨ́ɨˈ˜ eáangˊ cajo̱, jo̱guɨ cajǿˈˋ uǿˉ, jo̱ dseángˈˉ dsíiˊ e cóobˈ˜ cajiʉ́ˈˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ cajo̱. 	 Gods tempel in de hemel ging open en de ark van Zijn verbond met de mensen was te zien. Het bliksemde, rommelde en donderde; er kwam een aardbeving en een vreselijke hagelbui.


Jo̱ síngˈˋnaˈ teáˋ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱guɨ güɨlɨseemˋbaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ jaˋ jmɨtúngˉ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈr˜, co̱ˈ nɨcajáamˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguórˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcaˈeˈˊ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱guɨ cuǿøˈ˜baˈ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ contøøngˉ. 	 Met uw wortels diep in Hem verankerd, moet u uw leven door Hem laten opbouwen. Blijf in geloof vasthouden aan wat u over Hem hebt geleerd en laat uw hart daarbij overvloeien van dankbaarheid.


Jo̱ lajeeˇ ngolíiñˈˉ do, fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ nɨcaˈuíingˉ dseaˋ Israel ngolíiñˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé. Jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e jaˋ nijmɨtúngˉ dsíiñˈˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e güɨˈíibˋ dsíirˊ røøˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈr˜ e cangɨ́ɨiñˋ e cacuøˊ dseaˋ do e iáangˋ dsíirˊ. 	 Na de bijeenkomst gingen vele Joden en andere vereerders van God hen achterna. Paulus en Barnabas spoorden hen aan te blijven vertrouwen op de genade van God.


Jo̱ jaˋ jmooˋnaˈ quɨˈˊ táaˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúngˈˋnaˈ song eeˋgo̱ caˈléerˊ quíiˉnaˈ, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ nijmɨˈúungˋnaˈ e nijméeˆnaˈ dseángˈˉ jmangˈˉ e guiʉ́bˉ có̱o̱ˈ˜ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Als iemand u kwaad doet, zet het hem dan niet betaald. Doe liever iets goeds voor alle mensen.


Jo̱ dsíngˈˉ dsigáˋ dsíirˊ lajɨɨiñˋ, co̱ˈ jaˋ ñirˊ jialɨˈˊ calɨ́ˉ la do, jo̱ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜: —¿E˜ uiing˜ e calɨ́ˉ jaléˈˋ e lala, faa˜aaˈ? 	 Zij stonden aan de grond genageld en wisten niet wat zij ervan moesten denken. Zij zeiden tegen elkaar: "Wat heeft dit toch te betekenen?"


Jo̱ mɨ˜ cangángˉ Jesús i̱ dseañʉˈˋ i̱ caang˜ guooˋ do, dsifɨˊ lajo̱b casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Ráanˈˉ jo̱ síngˈˉ uøˈˊ e guiáˈˆ jóoˋ do. 	 Jezus riep de man naar voren. "Mag men op de sabbat iemand helpen?" vroeg Hij aan de Farizeeërs. "Of moet je hem in de kou laten staan? Is het een dag om mensen te redden of een dag om te doden?"


Jo̱ Fidiéeˇ niˈíiñˉ ˈmóˉ tɨˊ lɨ˜ dséngˆguɨ, co̱ˈ e jo̱b e ˈníˈˋ níiˉ do. 	 De laatste vijand die uitgeschakeld wordt, is de dood.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseata˜ Agripa do quiáˈˉ Paaˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Jiʉʉ˜baˈ jaˋ mɨˊ calɨˈˊ jnea˜ e niˈuíinˉn dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 "Wacht eens even", zei Agrippa. "U denkt toch niet dat u zomaar even een christen van mij kunt maken?"


Jo̱ song niˈéˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e júuˆ la, jo̱guɨ eáamˊ tɨˊ oˈˊ e jmɨtɨ́ɨmˋbɨˈ e júuˆ quiáˈˉ e teáangˉ dseaˋ teáˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ jaléˈˋ e júuˆ jloˈˆ e nɨcañíˈˉ jmɨtɨ́ɨnˈˋ, jo̱baˈ niˈuíinˈˆ jóng jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ guiʉ́ˉ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als je dit zo aan de anderen uitlegt, doe je je plicht als dienaar van Jezus Christus. Daaruit zal blijken dat je gevoed wordt door het geloof en door het goede onderwijs dat je hebt genoten.


Dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel jaˋ calɨˈiiñ˜ faˈ cajgáaiñˉ jmɨɨˋ mɨ˜ cajáˉ i̱ Juan do, co̱ˈ jaˋ calɨˈiiñ˜ lají̱i̱ˈ˜ e lamɨ˜ sɨˈíiñˆ niˈíñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Behalve de Farizeeërs en de godsdienstleraars. Die keurden het plan van God af en wilden zich niet door Johannes laten dopen.


Dsʉˈ jaˋ e mɨˊ camɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, o̱ˈguɨ cuuˉ o̱ˈguɨ ˈmɨˈˊ. 	 Ik ben nooit op zilver, goud of kleding van anderen uit geweest.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ eeˋ uiing˜ seaˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ e nilíˋ ˈníˈˋ níiñˉ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ dsʉˈ jnea˜guɨ contøømˉ ˈníˈˋ níingˉ dseaˋ, co̱ˈ jnea˜ jmóoˋo e lɨñiˊ dseaˋ røøˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e gaˋ e jmóorˋ. 	 want de wereld kan jullie niet haten. De wereld haat Mij omdat Ik haar beschuldig van slechte dingen.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangángˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do Jesús, ladsifɨˊ ladob cangojmijíñˈˊ dseaˋ do e féngˈˊneiñˈ jo̱guɨ dseángˈˉ eáamˊ dsigáˋ dsíirˊ cajo̱. 	 Zodra de mensen Jezus zagen aankomen, liepen zij Hem tegemoet.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e jo̱, jo̱baˈ canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ jo̱ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ: —Jangámˉ song lɨɨng˜ i̱i̱ˋ nɨjaca̱˜ e nɨcagǿˈrˋ. 	 "Zou iemand Hem iets te eten hebben gebracht?" vroegen ze elkaar.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cajíngˈˉ i̱ Paaˉ do casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do e féˈrˋ teáˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Ráanˈˉ, jo̱ jmeeˉ sínˈˉ røøˋ! Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caˈɨ́ɨngˉ i̱ dseañʉˈˋ do, jo̱ lajo̱b casíngˈˋ ˈñiaˈrˊ jo̱ canaaiñˋ ngɨˊbre. 	 "Sta op!" riep hij hem toe. "Ga recht op uw voeten staan!" De man sprong op en begon te lopen.


Jo̱guɨ lɨ́ɨiñˈˊ do jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e calɨséiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, o̱ˈguɨ faˈ lɨɨng˜ i̱i̱ˋ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ e caˈuíiñˉ lajo̱, dsʉco̱ˈ lɨ́ɨiñˈˊ do lajo̱ uíiˈ˜ e ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ cajméerˋ e caˈuíiñˈˉ do jó̱o̱rˊ. 	 Door geloof in Zijn naam worden zij opnieuw geboren, natuurlijk niet als mens, maar geestelijk uit God.


Jo̱ lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ lajo̱ jaˋ mɨˊ ñiˋ jnea˜ i̱˜ lɨ́ɨngˊ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇ i̱ casíiˋ quiéˉe e cagaseáanˊn dseaˋ jmɨɨˋ casɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: “I̱ dseaˋ i̱ nimáanˈ˜ i̱ nijgiéeˋ Jmɨguíˋ quiéˉe fɨˊ yʉ́ˈˆ gui˜, i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ niseángˉ dseaˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiéˉe.” 	 Toen wist ik nog niet dat Hij het was. Maar God had tegen mij gezegd: 'Op wie u de Heilige Geest ziet neerdalen en blijven, dat is Hem. Hij zal de mensen dopen met de Heilige Geest.'


Dsʉˈ e nifɨˊguɨ quiáˈˉ jaléˈˋ e la e røøbˋ ˈnéˉ nijmiˈneáangˋ rúngˈˋnaˈ lajeeˇ laˈóˈˋ yaang˜naˈ, co̱ˈ lajo̱baˈ nilɨseengˋnaˈ cøøngˋ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Waar het op aankomt, is dat u zich laat leiden door de liefde, want dan zal de Gemeente in volmaakte harmonie bijeenblijven.


Dsʉˈ jaˋ jáˈˉ güɨlíinˈˋ, co̱ˈ lɨ́ɨˊguɨ tu̱lángˉ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel nɨsɨjeeiñˇ Paaˉ e ɨɨngˋ guiáˈˆ fɨˊ e iiñ˜ nijngángˈˉneiñˈ. Jo̱guɨ nɨcacuøˈˊ júuˆ rúiñˈˋ lajeeˇ yaaiñ˜ e jaˋ niˈɨ̱́ˈˋ nidǿˈrˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ e nilíˈrˋ nijngáiñˈˉ Paaˉ. Jo̱guɨ lana, guiʉ́bˉ nɨneáaiñˊ e lɨco̱ˈ sɨje̱ˇguɨr e niquiʉˈˆ ˈnʉˋ ta˜ lajo̱b e niguiéengˈ˜naˈ i̱ Paaˉ na fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ quidsiˊ íˈˋ do. 	 Maar u moet dat niet doen. Want veertig van hun mannen liggen in een hinderlaag om Paulus te vermoorden. Zij hebben allemaal een vloek op zich genomen om niets te eten en te drinken voor Paulus dood is. Zij staan nu al klaar omdat zij verwachten dat u zult doen wat de hoofdpriesters u zullen vragen."


Jo̱ mɨ˜ nijíngˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ: “Tiibˉ íiˊ jo̱guɨ juguiʉ́bˉ seaˋ”, dsʉˈ ie˜ jo̱b dseángˈˉ niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ e joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ nileáiñˋ lajeeˇ e jaˋ ñiing˜ dsíirˊ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ quiéengˋ jiuung˜ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ lɨ˜ dseángˈˉ ninángˋ e dseáˋ jmohuɨ́ɨˊ quiáˈrˉ e nilɨseengˋ yʉ̱ʉ̱ˋ quiáˈrˉ. Jo̱ ie˜ jo̱, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ íˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ nileángˋguɨr e jaˋ niˈíñˈˋ e iihuɨ́ɨˊ do. 	 Terwijl de mensen zeggen: "Er is rust en vrede; er dreigt geen enkel gevaar", zal de vernietiging hen plotseling overvallen, zoals de weeën een zwangere vrouw overvallen. Geen van hen zal eraan kunnen ontkomen; zij zullen nergens heen kunnen vluchten.


Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ ie˜ lamɨ˜ catǿˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ írˋ e caˈuíiñˈˉ do dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ lana nɨlɨ́ɨiñˈˊ do jaangˋ dseaˋ i̱ nɨsɨlaangˇ i̱ nɨjmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱guɨ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ sɨlaangˇ ie˜ lamɨ˜ catǿˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ írˋ, co̱ˈ lana nɨlɨ́ɨiñˊ lafaˈ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Want de slaaf die door de Here Zelf geroepen werd, is voor de Here een vrij man. En omgekeerd is de vrije man die door de Here geroepen werd, een slaaf van Christus.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ Juan do quiáiñˈˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jnea˜ seáanˊn dseaˋ jmɨɨˋ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ jmɨɨˋ; jo̱ dsʉˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ nɨseemˋ jaangˋ i̱ jaˋ mɨˊ cuíingˋnaˈ. 	 Hij antwoordde: "U weet dat ik mensen met water doop. Maar temidden van u staat Hij Die u nog niet kent.


jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nilɨlíˈˆ dseaˋ e jmooˋnaˈ ayuno. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ Tiquíiˆnaˈ Fidiéeˇ i̱ seengˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ nilɨlíˈˆ e jo̱, jo̱ dseaˋ íbˋ i̱ nicuǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈmáˈrˆ quíiˉnaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. 	 Dan zal niemand vermoeden dat u honger hebt, behalve uw Vader, Die ieders geheim kent. Hij zal u belonen.


Jo̱ Tíquico lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ ˈneáangˋnaaˈ eáangˊ jo̱guɨ i̱ éeˋ ta˜ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ dseaˋ íbˋ nicá̱rˋ júuˆ fɨˊ na jial seenˉ jo̱guɨ jaléˈˋ e jmóoˋo fɨˊ la cajo̱. 	 Tychicus, een fijne broeder en een trouwe hulp in het werk van de Here, zal u precies vertellen hoe het met mij gaat.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨtaang˜ i̱ dseaˋ do guiʉ́ˉ, lalab cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Sɨtɨ́ɨˇnaˈ jaléˈˋ ˈnáˈˆ e caseángˉguɨ na, jo̱ teaˈˊnaˈ lɨ́ɨngˊ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ caˈnáˈˆ jaˋ ˈnéˉ nidsitøngˈˊ. 	 Toen de mensen verzadigd waren, zei Jezus tegen Zijn discipelen: "Er is nog heel wat over. Haal het op, want er mag niets blijven liggen."


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ Israel i̱ quie̱ˊ nifɨˊ do cañíirˋ quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —¿E˜ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ nijméeˈˆ e laco̱ˈ nilɨta˜ dsiˋnaaˈ e cangɨ́ɨnˈˋ fɨˊ e cajmeeˈˉ lajaléˈˋ e ná? 	 De Joden namen dit niet. "Hoe durft U! Bewijs maar eens dat U dit mag doen!"


Jo̱ Fidiéeˇbingˈ dseángˈˉ i̱ nɨñiˊ jialco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ɨˊ dsíiˊ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ, jo̱guɨ nɨñiˊbre guiʉ́ˉ cajo̱ e˜ jmɨˈeeˇ mɨˊ e Jmɨguíˋ quiáˈrˉ do. Co̱ˈ e Jmɨguíˋ do mɨˊ jmɨˈeeˇ uii˜ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ la iing˜ dseaˋ do ˈñiaˈrˊ e nilíˋ. 	 En God, Die het diepste wezen van alle mensen onderzoekt, begrijpt wat de Geest bedoelt. Wat Hij voor de gelovigen vraagt, is in overeenstemming met Gods wil.


jo̱guɨ nicuǿˈˆbaˈ guiˈmáangˈˇ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ e iáangˋ óoˊnaˈ, co̱ˈ nɨcaguiéemˋbre ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e laco̱ˈ niñíingˋnaˈ jaléˈˋ e jloˈˆ e catɨ́ɨngˉnaˈ e seaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ e nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 en wij danken Hem dat Hij u in staat stelt om te delen in de heerlijke erfenis, die toebehoort aan Zijn volk dat in het licht leeft.


Jo̱ lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e guiʉ́bˉ ñiiˉ lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e íinˈ˜ jo̱guɨ jial tiñíinˈˉ cajo̱, nañiˊ faˈ eáamˊbre jmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e lɨ́ɨˊ quíiˈˉ. Jo̱guɨ ñiˋbɨ́ɨ guiʉ́ˉ cajo̱ jial féˈˋ dseaˋ gaˋ uii˜ quíiˈˉ, faˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jíngˈˉ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ Israel, jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ íˋ lajo̱, co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨco̱ˈ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jmiféngˈˊ fii˜ i̱ ˈlɨmˈˆ. 	 Ik weet hoe u terwille van Mij vervolgd wordt en in wat voor armoede u leeft, hoewel u rijk bent. Ik weet ook welke lelijke dingen er over u gezegd worden door mensen die zich Joden noemen, maar in feite dienaren van satan zijn.


Jo̱ lajaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ eáamˊ ˈnéˉ e nijmɨˈgooˋnaˈ quiáˈˉ e cungˈˊ guooˋ dseaˋ, jo̱guɨ jie˜ mɨˊ ˈlee˜naˈ e güɨɨngˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quíiˉnaˈ; co̱ˈ Fidiéeˇ niquidsiˊ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ güɨɨngˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nicúngˈˉ guórˋ o̱si jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ mɨ˜ ningɨ́ˋ e nicúngˈˉ guórˋ. 	 Laat iedereen het huwelijk in ere houden. Man en vrouw moeten elkaar trouw blijven. Wie overspel pleegt, zal door God gestraft worden.


Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ íˋ cangóˉbre fɨˊ lɨ˜ guiing˜ dseata˜ Pilato jo̱ cangomɨr˜ fɨˊ e faˈ niˈáamˉbre Jesús. Jo̱baˈ cacuøbˊ i̱ dseata˜ Pilato do fɨˊ lajo̱. 	 Hij vroeg hem om het lichaam van Jezus. Pilatus zei dat hij het mocht hebben.


Jo̱baˈ ladsifɨˊ lajo̱b cajgóorˉ dsíiˊ e móoˊ do, jo̱ ladsifɨˊ ladob caˈuáangˉ e íiˊ guíˋ cajo̱. Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ cangogáˋ dsíiˊ i̱ dseaˋ guitúungˋ do, 	 Hij stapte bij hen in de boot en de wind ging liggen. De discipelen waren met stomheid geslagen. Hier konden ze niet bij.


Co̱ˈ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tiquiéˆe fɨˊ ñifɨ́ˉ, fébˈˋ jóoˋ e quiáˈˉ nigüeáˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ; co̱faˈ jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱, jo̱baˈ jaˋ mɨˊ cafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jóng e tɨˊ lɨ˜ ninínˈˆn e niguiaaˉ guiʉ́ˉ fɨˊ lɨ˜ nigüɨníˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tiquiéˆe faco̱ˈ lajo̱. 	 Waar mijn Vader woont, zijn vele huizen. Als dat niet zo was, zou Ik het u wel gezegd hebben. Ik ga er nu heen om alles voor u in orde te maken.


Jo̱ dseángˈˉ jaˋ calɨtúmˉ dsíiˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, nañiˊ faˈ ie˜ jo̱ nɨngóorˊ jie˜ jaˋ cien ji̱i̱ˋ, jo̱guɨ nɨlíˈˆbre có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Sara do e tɨˊ lɨ˜ nijúumˉbre. Jo̱ lajɨˋ gámˉbre ie˜ jo̱ eáamˊ nɨdseáaiñˉ, jo̱baˈ joˋ quɨ́ɨˈ˜guɨr jmɨɨ˜ faˈ e nilɨseengˋ jó̱o̱rˊ. 	 En zijn vrouw Sara was ook al veel te oud om nog een kind te krijgen. Toch werd zijn vertrouwen daardoor niet minder. Hij ging niet twijfelen. Integendeel!


Jo̱ co̱ˈ ie˜ jo̱ eáamˊ güíiˉ, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ jmóoˋ ta˜ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ Caifás do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel nɨnicaji̱ˈrˊ jɨˋ e siguiˊ do, jo̱ fɨˊ dob neáaiñˊ jmiguiáiñˈˊ caˈˊ jɨˋ. Jo̱ fɨˊ dob caje̱ˊ Tʉ́ˆ Simón e jmiguiáiñˈˊ có̱o̱iñˈ˜ do cajo̱. 	 Omdat het koud was, hadden de knechten en bewakers een vuur gemaakt waarbij zij zich warmden. Petrus ging er ook bij staan.


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ la: Ñiing˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜ e erˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ jaléˈˋ e júuˆ e féˈrˋ do. Jo̱ mɨ˜ ngɨrˊ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jnéeiñˉ lɨ́ˈˉ caluuˇ la jnéengˉ dseaˋ guiúngˉ i̱ cuíingˋ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ caniingˉ jí̱i̱ˈ˜ e ˈléˉbre ɨˊ dsíirˊ fɨˊ dsíiˊ. 	 Pas op voor valse profeten. Zij komen naar u toe en doen zich voor als onschuldige schapen. Maar in werkelijkheid zijn het verscheurende wolven.


Jo̱ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e iáangˋ dsíiˊbre caˈíñˈˋ dseaˋ do fɨˊ dsíiˊ e móoˊ lɨ˜ teáaiñˈ˜ do; jo̱ dsʉˈ lajeeˇ jo̱b e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ li˜ lanab catɨ́iñˈˋ lajaléiñˈˋ do fɨˊ uǿˉ quiʉ̱́ˋ e fɨˊ lɨ˜ sɨˈíˆ nitɨ́iñˈˋ do. 	 "Kom aan boord", zeiden ze. Even later legden zij in Kapernaüm aan.


Jo̱ dseángˈˉ nɨta˜ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ e dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Wij durven dit alleen maar over onszelf te zeggen, omdat wij er dank zij Christus op vertrouwen dat God ons zal helpen het waar te maken.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, cuǿøˈ˜ bíˋ rúngˈˋnaˈ jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈˇ rúngˈˋnaˈ e jaˋ tiúung˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmooˋnaˈ lana. 	 Blijf elkaar dus bemoedigen en versterken; maar dat doet u al.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱, ˈnʉ́ˈˋ seengˋnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ mɨˊ calɨˈˊ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ ta˜ jmɨgóoˋ do faˈ nɨcajmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ; dsʉco̱ˈ ˈgøngˈˊguɨ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e seengˋ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ bíˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ quijgeáangˋ jee˜ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ. 	 Vrienden, u bent eigendom van God en hebt Zijn tegenstanders overwonnen, omdat er Iemand in u woont Die sterker is dan de geest die de wereld beheerst.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cangojnea˜ e mɨjú̱ˋ do, jo̱baˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ nijmérˉ jial iiñ˜ e niˈuíingˉ e sʉ̱́ˈˆ quiáˈˉ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ lacaˈíingˈ˜ mɨjú̱ˋ. 	 God laat er de juiste plant uitkomen. Uit het ene zaad komt deze plant en uit het andere zaad die plant.


Ñiing˜ óoˊnaˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e jaˋ cuøˈˊ fɨˊ yaang˜naˈ e güɨtíingˋnaˈ laco̱ˈ cajíngˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨˈˋguɨ eáangˊ mɨ˜ cajmeˈrˊ lala: 	 Wijs dit niet meteen af. Wees voorzichtig, anders zou op u van toepassing kunnen zijn wat één van de profeten heeft gezegd:


Jo̱ mɨ˜ nɨngóoˊ nijneáˋ e uǿøˋ jo̱, jo̱ cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ Jesús fɨˊ quiá̱ˈˉ e guiéeˊ do, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cangángˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do írˋ, jí̱i̱ˈ˜ jaˋ calɨcuíiñˋ dseaˋ do lajmɨnáˉ. 	 Toen het licht begon te worden, stond Jezus aan de oever van het meer. Maar Zijn discipelen herkenden Hem niet.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ iing˜naˈ faˈ nijáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóoˋo e laco̱ˈ nilɨseengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 En toch wilt u niet bij Mij komen om eeuwig leven te vinden.


Jo̱ co̱o̱ˋ uǿøˋ cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ quiniˇ Paaˉ, jo̱ e jo̱ cangárˉ lafaˈ mɨ˜ quɨrˊ, jo̱ cajíngˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Jaˋ jmooˈˋ ˈgóˈˋ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, jo̱ guia˜guɨ júuˆ quiéˉe jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jo̱ jaˋ quiunˈˆ e jmooˈˋ lajo̱. 	 Op een nacht zei de Here in een visioen tegen Paulus: "Wees niet bang! Spreek vrijuit. Laat u niet het zwijgen opleggen,


Jo̱ mɨ˜ lɨ˜ cøøngˋguɨ lajo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ cajíngˈˉ Paaˉ lala casɨ́ˈrˉ Bernabé: —Máˉtú̱u̱ˈ caléˈˋ catú̱ˉ, madsiˈeeˇnaaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ lajaléˈˋ fɨɨˋ lɨ˜ nɨcangɨ́ˆnaaˈ e eˊnaaˈ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱ dsine˜duuˈ jial seeiñˋ lana. 	 Verscheidene dagen later zei Paulus tegen Barnabas: "Zullen wij teruggaan naar de steden waar wij de Here Jezus bekend hebben gemaakt? Dan kunnen wij eens zien hoe het met de christenen daar gaat."


Jo̱ dsʉˈ cajíngˈˉ Fíiˋi Dseaˋ Jmáangˉ casɨ́ˈrˉ jnea˜: “Teángˈˊ fɨˊ uøˈˊ, dsʉco̱ˈ lana nisɨ́ɨnˆn ˈnʉˋ fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ huí̱i̱ˆ lɨ˜ seengˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˈˋ dseaˋ Israel.” 	 De Here zei: 'Ga nu! Ik zal u ver weg sturen, naar vreemde volken."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, e lab cajíngˈˉ Juan casɨ́ˈrˉ Jesús: —Tɨfaˈˊ, jneaˈˆ nɨcaneem˜baaˈ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jmóoˋ ta˜ uǿøngˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ, jo̱ co̱ˈ jaˋ ngɨˊguɨr co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ nɨcajníimˈ˜baaˈ quiáˈrˉ e nijmérˉ lajo̱. 	 Johannes zei: "Meester, wij hebben iemand gezien die Uw naam gebruikte om boze geesten te verjagen. Wij hebben hem gezegd dat dat niet mocht, omdat hij niet bij ons hoort."


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e o̱ˈ dseángˈˉ góorˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ cuøbˊ li˜ quiáˈrˉ e sɨjeemˇbre e nidsilíiñˋ e fɨˊ fɨɨˋ ˈmɨ́ɨˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 En wie dat zeggen, maken daarmee duidelijk dat zij uitkijken naar een vaderland.


Lajo̱bɨ lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ Satanás i̱ lɨ́ɨngˊ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do; co̱faˈ calɨséiñˋ mɨ́ɨˈ˜ jo̱guɨ catíiñˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ lɨ́ɨngˊ laˈóˈˋ ˈñiaˈrˊ do, jo̱baˈ jaˋ røøˋ nigüɨˈɨ́ɨngˊ quiáˈrˉ, co̱ˈ niˈíimˉbre conguiaˊ jóng, ¿jáˆ jáˈˉ? 	 Als de duivel tegen zichzelf vecht, blijft er niets van hem over.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ guiquiʉ̱ˊ jiingˋ lajo̱, cangóbˉtú̱u̱ fɨˊ Jerusalén co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Bernabé, jo̱ jeemˉbɨ́ɨ jaangˋguɨ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ siiˋ Tito cajo̱. 	 Het duurde veertien jaar voordat ik weer in Jeruzalem kwam; deze keer samen met Barnabas en ik nam ook Titus mee.


Jo̱ ie˜ jo̱b cagǿˈˋ Jesús íiˊ canʉʉˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱ lajeeˇ e neáaiñˊ gøˈrˊ dob mɨ˜ caráaiñˉ e fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜ do jo̱ caguirˊ e sɨ̱ˈrˆ e quie̱rˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ ni˜, jo̱guɨ caˈñʉ́ˈrˋ co̱o̱ˋ jmáangˈ˜ ˈmɨˈˊ fɨˊ ˈñúiñˈˊ. 	 Hij stond van tafel op, legde Zijn mantel af en deed een linnen doek om Zijn middel.


Jo̱ Fidiéeˇ i̱ cuøˊ e seengˋ dseaˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, lajmɨnábˉ nijgiáaiñˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás cartɨˊ uii˜ tɨɨ˜naˈ, jo̱ lajo̱baˈ joˋ cuǿøngˋ faˈ e nilíˈˋguɨr ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lajɨɨngˋnaˈ. 	 De God van de vrede zal ervoor zorgen dat de duivel onder uw voeten wordt vermorzeld. Ik wens u de genade van de Here Jezus toe.


co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ cuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ e iing˜naˈ jméeˆnaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ dseaˋ íbˋ cajo̱ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nijméeˆnaˈ jaléˈˋ e jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ e iáangˋ dsíirˊ ˈñiaˈrˊ. 	 God is onder u aan het werk. Hij zorgt ervoor dat u Hem graag wilt gehoorzamen en dat u ook doet wat Hij van u vraagt. Zo bereikt Hij Zijn doel.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajneáˉ e jɨˋ do, lajɨɨˉbaaˈ laˈóˈˋ ngóoˊnaaˈ do caquɨ́ngˈˉnaaˈ fɨˊ ni˜ uǿˉ. Jo̱ canúˉ jnea˜ e lɨɨng˜ i̱i̱ˋ guicaféˈˋ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ hebreo e tǿˈrˋ jnea˜ jo̱ guicajíñˈˉ lala: “Saulo, Saulo, ¿jialɨˈˊ jmáanˈ˜ jnea˜ gaˋ? Co̱ˈ jaléˈˋ e jmooˈˋ na e jmáangˈ˜ uǿøˊbaˈ na, laco̱ˈguɨ dsingɨ́ɨngˉ jaangˋ güɨtáˆ mɨ˜ iáˋ fii˜reˈ sɨɨˉ sʉ̱ˈˋ moˈuǿøˊreˈ song jaˋ nʉ́ʉˈ˜reˈ.” 	 Wij vielen allemaal op de grond en ik hoorde iemand in het Hebreeuws tegen mij zeggen: 'Saul, Saul! Waarom vervolgt u Mij? Het heeft geen zin u tegen Mij te verzetten. Daarmee doet u uzelf alleen maar kwaad.'


Co̱ˈ i̱ dseaˋ laˈíˋ, lana ɨˊ dsíirˊ co̱o̱ˋ jo̱guɨ dsaˈóˋ e jiébˈˋ nɨˈɨˊ dsíirˊ, jo̱guɨ jaˋ iʉ˜ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóorˋ do cajo̱. 	 als hij twijfelachtig is en onzeker in zijn optreden.


Jo̱ dsʉˈ jaˋ calɨ́ˈrˉ lajo̱ uíiˈ˜ e cacuøˈˊ bíˋ yaaiñ˜ e jmitir˜ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do e laco̱ˈ lajo̱ niˈíngˈˋ Fidiéeˇ írˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b cajméeˋ dseaˋ Israel, jo̱baˈ cangongɨ́ɨmˉbre e caquiuiñˈˆ có̱o̱ˈ˜ e cu̱u̱˜ e quiungˈˊ dseaˋ. 	 Maar het is hun niet gelukt. Waarom niet? Omdat zij niet op Jezus Christus vertrouwden, maar dachten dat het helemaal van henzelf afhing, van hun eigen prestaties. Jezus Christus was voor hen het grote struikelblok.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ jmɨˈeeˇ e jméeˆbaˈ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e jmóoˋ jnea˜. 	 Daarom smeek ik u: Volg mijn voorbeeld.


Jo̱guɨ ¿i̱˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ cajméeˋ Fidiéeˇ guíiñˉ lajeeˇ tu̱lóˉ ji̱i̱ˋ? Có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íbˋ, co̱ˈ íˋbingˈ i̱ cabeángˈˋ dseeˉ yaang˜ ie˜ jo̱, jo̱baˈ cajúiñˉ táˈˉ jáiñˋ fɨˊ jee˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ cartɨˊ cadsémˉbre. 	 Wie werden door de toorn van God getroffen, al die veertig jaar? Dezelfde mensen, die tegen Hem zondigden en daardoor in de woestijn moesten sterven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, jo̱ ie˜ jo̱ calɨseáˋ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e cungˈˊ guóˋ dseaˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋjiʉ e siiˋ Caná e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. Jo̱ ie˜ jo̱ dob táangˋ Yáˆ, niquiáˈˆ Jesús, 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


Dsʉˈ jalébˈˋ e gaˋ e jmóoˋ dseaˋ, dseebˉ lɨ́ɨˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; dsʉˈ seabˋ e dseeˉ do e jaˋ jmóoˋ e ˈnaangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Alle onrecht is zonde, maar niet alle zonde is dodelijk.


co̱ˈ iiñ˜ e eˈrˊ lají̱i̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉbre. Jo̱ lajeeˇ táaiñˋ fɨˊ jo̱, lalab sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —E labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jnea˜ i̱ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ ˈnéˉbaˈ e nijámˈˋ dseaˋ jnea˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiéˉe cartɨˊ nijngáiñˈˉ jnea˜; jo̱ dsʉˈ mɨ˜ ningɨ́ˋ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, nijí̱bˈˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Jezus wilde met Zijn discipelen alleen zijn om hun bepaalde dingen uit te leggen. "Ik zal verraden worden en in handen van de mensen vallen", zei Hij. "Zij zullen Mij vermoorden, maar na drie dagen zal Ik uit de dood terugkomen."


Jo̱ jie˜ jaˋ mɨˊ cajúmˉbre dsʉˈ uíiˈ˜ e jmóorˋ ta˜ e nɨcangɨ́ɨiñˉ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ caguiaˊ dsíirˊ doñiˊ eeˋ calɨ́mˉbre e laco̱ˈ cajméerˋ ta˜ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ uíiˈ˜ e ˈnʉ́ˈˋ jaˋ dsitíingˈ˜ quíiˉnaˈ jméeˆnaˈ lajo̱. 	 want hij heeft voor het werk van Christus de dood voor ogen gezien. Hij heeft zijn leven op het spel gezet door voor mij te doen wat u zelf niet hebt kunnen doen.


Jo̱ íbˋ dseaˋ i̱ cajángˈˋ ˈñiaˈˊ carˋ cajúiñˉ e laco̱ˈ niquírˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ jaléˈˋ e jo̱ cajmijnéemˋ Fidiéeˇ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ lajo̱. 	 Daarvoor heeft Hij Zijn leven gegeven. God heeft deze boodschap op het juiste moment aan de wereld bekendgemaakt.


Jo̱ camóˉo e cajangˈˊ jmɨñíˈˆ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ i̱ catɨ́ɨngˉ, jo̱guɨ i̱ fii˜ e lɨ˜ teáangˈ˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ cajamˈˊbre lají̱i̱ˈ˜ i̱ ˈlɨɨ˜ i̱ catɨ́ɨiñˉ cajo̱. Jo̱ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ íˋ catɨdsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e cajméerˋ ie˜ lamɨ˜ seeiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 De doden kwamen overal vandaan (uit de zee, het graf en het dodenrijk) en zij werden allemaal geoordeeld naar wat zij hadden gedaan.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ canúuˉ Jesús e jo̱, jo̱baˈ lalab cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —Jo̱ e jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́iñˈˉ do jaˋ nijéngˉ írˋ fɨˊ ni˜ ˈmóˉ, co̱ˈ e jo̱ nilɨˈíingˆ ta˜ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨñiˊ dseaˋ jial tíiˊ ˈgøngˈˊ Fidiéeˇ, jo̱guɨ laco̱ˈ nilɨñiˊ dseaˋ cajo̱ jial tíiˊ ˈgøngˈˊ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn Jó̱o̱ˊ dseaˋ do. 	 Toen Jezus dit hoorde, zei Hij: "Hij zal niet sterven. Deze ziekte is tot eer van God. Hierdoor zal de Zoon Zijn grootheid en macht bewijzen."


Jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ jaˋ iing˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ góoˊooˈ dseaˋ Israel, jáˈˉ líingˋnaˈ e Fidiéeˇ cajméerˋ e cají̱ˈˊtu̱ Jesús jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ? 	 Waarom kan niemand hier geloven dat God doden levend maakt?


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ caguiaangˉguɨ do caquiémˈˊbre i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈˉ i̱ dseata˜ do cartɨˊ cajngamˈˊbreiñˈ do. 	 Weer anderen grepen de knechten van de koning en mishandelden hen. Sommigen zo erg dat ze stierven.


Jo̱ lana jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ faˈ e nijmɨjløngˈˆ yee˜naaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e ɨˊ dsiˋnaaˈ e niˈíñˈˋ jneaa˜aaˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e jmitíˆnaaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, co̱ˈ niˈímˈˋbre jneaa˜aaˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Waarop kunnen wij ons dan nog beroemen? Nergens op! Waarom niet? Omdat we niet met God in het reine kunnen komen door ons aan de wet te houden.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do lala: —ˈNʉ́ˈˋ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñíˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e mɨˋnaˈ na. ¿Su lɨ́ɨngˉnaˈ e nitéˈˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e nɨjaquiéengˊ quiéˉ jnea˜? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ jó̱o̱ˋ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Nitéˈˋ líˈˋbaaˈ. 	 Jezus zei: "U weet niet wat u vraagt." Hij keek Jakobus en Johannes aan en vroeg hun: "Kunnen jullie uit de beker drinken waaruit Ik zal drinken?" "Ja", antwoordden zij.


Dsʉco̱ˈ jaˋ seengˋ dseaˋ faˈ e jaˋ to̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ yaaiñ˜, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ jmóorˋ íˆ røøbˋ jo̱guɨ to̱ˈˋ fɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéˉ quiáˈrˉ. Jo̱ lajo̱b jmóoˋguɨ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈrˉ, røøbˋ to̱ˈˋ fɨ́ɨiñˋ cajo̱, 	 Geen mens haat zijn eigen lichaam, maar verzorgt en voedt het, zoals ook Christus zorgt voor de Gemeente,


Jo̱ lajeeˇ jo̱ iuungˉ Marta e jaˋ dsiñíiñˋ e guiarˊ guiʉ́ˉ jaléˈˋ e nidǿˈˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱baˈ cangoquiéeiñˊ lɨ˜ guiing˜ Jesús, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, ¿su jaˋ cuøˈˊ fɨˈíˆ uøˈˊ e nijngángˈˆ ˈñiáˈˋa e ni˜ ta˜ la? Co̱ˈ nab guiing˜ i̱ rúnˈˋn na jaˋ eeˋ jmijíirˉ faˈ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóoˋo la. Jiéeˋ oˈˊ síiˈ˜go̱r güɨjmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜ lana. 	 Maar Martha had het veel te druk met het klaarmaken van het eten. Op een gegeven ogenblik werd het haar teveel. Zij kwam bij Jezus staan en zei: "Here, hoe kunt U het goed vinden dat mijn zuster hier maar zit en ik al het werk moet doen! Zeg toch tegen haar dat zij mij moet helpen."


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e júuˆ nab cuøˋnaˈ li˜ e dseaˋ sɨjú̱ˆbaˈ lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ i̱ cajngangˈˊ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ do. 	 U erkent dus dat u zonen bent van hen, die de profeten hebben vermoord.


Jo̱ sóongˉ nɨjmɨˈaaiñˉ lajeeˇ jo̱, jo̱ nɨˈiiñ˜ dǿˈrˉ i˜bre. Jo̱ lajeeˇ guiiñˈ˜ dob, lajeeˇ e néeˋ guiʉ́ˉ e nidǿˈrˉ, canaangˋ nírˋ jaléˈˋ e cacuøˊ Fidiéeˇ e sɨˈíiñˆ e ninírˋ lafaˈ mɨ˜ quɨˊ dseaˋ. 	 omdat hij honger had, wilde hij graag iets eten. Terwijl het eten werd klaargemaakt, raakte hij buiten zichzelf.


Jo̱ i̱ dseata˜ íˋguɨb cangojéengˋneiñˈ fɨˊ quiniˇ i̱ dseata˜ i̱ quidsiˊ íˈˋ, jo̱ lalab cajíngˈˉ i̱ fii˜ i̱ sɨmɨ́ˆ do casɨ́ˈrˉ i̱ dseata˜ quidsiˊ íˈˋ do: —I̱ dseaˋ Israel la ngɨrˊ jmóorˋ gaˋ jee˜ fɨɨˋ, 	 Zij brachten hen voor de Romeinse rechters en zeiden: "Deze twee Joden brengen de hele stad in rep en roer.


Jo̱ uiing˜ lajo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e nijúumˉbaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ; co̱ˈ song jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e jneab˜ dseángˈˉ lɨ́ɨnˊn jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ fáˈˋa e lɨ́ɨnˊn, jo̱baˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉbaˈ nijúungˉnaˈ. 	 Daarom heb Ik gezegd dat u zult sterven zonder dat uw zonden vergeven zijn. Want als u niet gelooft dat Ik ben die Ik ben, zult u sterven zonder vergeving te hebben ontvangen."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caseángˈˊ ie˜ jo̱ jaléˈˋ e féˈˋ i̱ do uii˜ quiáˈˉ Paaˉ, jo̱ sóongˆ canaaiñˋ taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caguilíingˉ dseaˋ cuí̱i̱rˋ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Paaˉ dsʉˈ núurˋ e téeˈ˜ mɨ́ɨˈ˜, jo̱ caseángˈˊ latøøngˉ fɨɨˋ fɨˊ lɨ˜ taang˜ i̱ Paaˉ do. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do casamˈˉbre Paaˉ jo̱ cajñúuiñˋ dseaˋ do cartɨˊ caluuˇ e guáˈˉ do, jo̱guɨ cajníiˊbre jnɨ́ˆ quiáˈˉ e sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do cajo̱. 	 De hele stad was in rep en roer. Het was een complete rel. Paulus werd vastgegrepen en de tempel uitgesleurd. De poorten gingen meteen op slot.


Dsʉˈ jneaa˜guɨ́ɨˈ, dseaˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ lɨ́ɨˊɨɨˈ, jo̱baˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ cuíingˋ Fidiéeˇ tɨbˊ dsíirˊ núurˋ júuˆ quíˉiiˈ. Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ jaˋ jíiˈr˜ júuˆ quíˉiiˈ. Jo̱ jo̱b lɨ˜ lɨne˜naaˈ i̱˜ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ i̱˜ i̱ féˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do. 	 Omdat wij het eigendom van God zijn, zullen alleen de mensen die Hem kennen, naar ons luisteren en de anderen niet. Op die manier is het mogelijk om te onderscheiden of iets namens God gezegd wordt of niet, of het waarheid is of leugen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jmóorˋ ta˜ lǿøngˉ dseaˋ do, cajé̱bˈˋtu̱r e jmáangˈ˜ ˈmɨˈˊ do jo̱ caquíngˈˊtu̱r dseaˋ do sɨiñˈˆ e lamɨ˜ quiˈrˊ, jo̱ cajéemˋbre dseaˋ do fɨˊ lɨ˜ nitáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Na afloop van al dit gespot deden zij Hem de rode mantel af, trokken Hem Zijn eigen kleren weer aan en namen Hem mee om gekruisigd te worden.


Jo̱ fɨˊ ni˜ ˈmɨˈquiˈrˊ jo̱guɨ fɨˊ dseˈˋ quiʉr˜, fɨˊ jo̱b lɨ˜ sɨlɨɨˇ e júuˆ la: “¡Dseata˜ Dseaˋ Féngˈˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ, jo̱guɨ Fii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜!” 	 Op Zijn kleed en op Zijn dij staat deze naam: 'Koning van alle koningen en Heer van alle heren.'


Jo̱ jneaˈˆ dseángˈˉ catɨ́ɨˉbaaˈ e niˈíingˈ˜naaˈ jaléˈˋ e niˈnéˈˉ niquieeˇnaaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ ta˜ jmooˉnaaˈ. 	 Mogen wij soms geen gebruik maken van het recht bij u te eten en te drinken?


Jo̱baˈ síiˈ˜naˈ ˈnʉˋ e júuˆ la: Co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ calɨséngˋ guiángˉ dseañʉˈˋ laˈóˈˋ rúiñˈˋ, jo̱ i̱ dseaˋ nifɨˊ do cacúmˈˋ guóorˋ, jo̱ jaˋ e huǿøˉ cateáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la co̱ˈ cajúmˉbre, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jó̱o̱rˊ jaˋ i̱i̱ˋ calɨséngˋ. 	 Nu weten wij van een familie met zeven broers. De oudste trouwde en stierf zonder kinderen na te laten.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ Tʉ́ˆ Simómbingˈ jéeiñˋ có̱o̱ˈ˜guɨ lajɨˋ gángˉ i̱ jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Zebedeo, jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ fɨˊ jo̱, canaangˋ e fɨˈíbˆ lɨ́ɨngˊ Jesús jo̱guɨ lɨjiuung˜ dsíirˊ cajo̱, 	 Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee.


Jo̱ co̱ˈ nɨñibˊ Jesús jial ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —E labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ, e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cuǿøngˋ líˋ jmee˜ jnea˜ la tɨɨnˉ ˈñiáˈˋa, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e móoˋo e jmóoˋ Tiquíˆiiˈ, lají̱i̱ˈ˜ e jo̱baˈ e jmóoˋo cajo̱. Co̱ˈ jaléˈˋ e móoˋ jnea˜ e jmóoˋ Tiquíˆiiˈ, jo̱baˈ e jo̱b jmóoˋo cajo̱. 	 "Het is waar wat Ik zeg", zei Jezus. "De Zoon kan niets uit Zichzelf. Hij doet alleen wat Zijn Vader Hem voordoet. In feite doet de Zoon hetzelfde als Zijn Vader.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋguɨ i̱ íˋ fɨˊ oˈiáˋ quiáˈˉ e iáˋ do, jo̱baˈ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ jmóoˋ íˆ røøˋ joˈseˈˋ quiáˈˉ. 	 Want de schaapherder komt door de deur binnen.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ gángˉ dseamɨ́ˋ teáangˈ˜ ta˜ dsiˊ: jo̱ jaaiñˈˋ do nidsémˈˉbre, jo̱guɨ i̱ jaangˋguɨ do nijé̱ˉbre. 	 Twee vrouwen zullen bezig zijn koren te malen. De een zal worden meegenomen, de ander achterblijven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, lajeeˇ e guatɨˈlóˉ jmɨɨ˜ Pascua e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel jmóorˋ fɨˊ Jerusalén, jo̱ ie˜ jo̱ nɨñibˊ Jesús e nɨcatɨ́bˋ íˈˋ quiáˈrˉ e nitʉ́rˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la jo̱ nidséiñˈˉ nidsigüeáˋtu̱r có̱o̱ˈ˜ Tiquíˆiiˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱ lajeeˇ cateáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, eáamˊ cajmiˈneáaiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caˈuíingˉ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱b cajméerˋ cartɨˊ cangángˈˉtu̱r fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Voordat het Paasfeest begon, wist Jezus dat de tijd was aangebroken dat Hij deze wereld zou verlaten om naar Zijn Vader te gaan. Juist toen liet Hij tot het einde toe zien hoe groot Zijn liefde was voor hen die in deze wereld bij Hem hoorden.


Jo̱ jnea˜ nɨcaˈéeˉbaa ˈnʉ́ˈˋ jial ˈnéˉ nijmeeˉnaˈ e laco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ nijmeeˉnaˈ røøbˋ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcajméˉ jnea˜. 	 Want Ik deed het om een duidelijk voorbeeld te geven. Volg Mij hierin na.


Jo̱ dseángˈˉ jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ jial tíiˊ eáangˊ niingˉ jloˈˆ ie˜ mɨ˜ cacuøˊ Fidiéeˇ e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ do laco̱ˈguɨ e jɨˈˋ ie˜ mɨˊ cacuørˊ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. 	 Sterker nog: De glans die van Mozes' gezicht afstraalde, was een flauw schijnsel vergeleken bij de schitterende glans van het nieuwe verbond.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ e fɨˊ ni˜ jníiˊ do cangɨ́ɨmˋbre e ñíˆ hoz do quiáˈrˉ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, jo̱ casɨtɨ́ɨˊbre lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨˊ e lafaˈ e carooˋ fɨˊ jo̱. 	 En Hij die op de wolk zat, zwaaide met Zijn sikkel over de aarde en de oogst van de aarde werd binnengebracht.


Jo̱baˈ contøømˉ ˈnéˉ jmóˆnaaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jo̱guɨ e jmɨcó̱o̱ˈ˜naaˈre, dsʉˈ la guíingˋguɨ eáangˊ ˈnéˉ jmóˆooˈ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Daarom moeten wij altijd als we daarvoor de gelegenheid hebben, voor iedereen goed en vriendelijk zijn, in het bijzonder voor onze medechristenen.


Jo̱ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ rúiñˈˋ do casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniñˈˇ do jo̱ camɨˈrˊ dseaˋ do jmɨˈeeˇ jo̱ casɨ́ˈrˉ lala: “Faˈ nijméeˆbaˈ féngˈˊ oˈˊ e røømˋbɨ́ɨ cateáˋ quíiˈˉ, dsʉˈ niquɨ́ˆbaa lajaléˈˋ mɨ˜ nilɨseengˋ quiéˉe.” 	 De ander viel voor hem neer en smeekte: 'Geef mij uitstel. Dan zal ik alles terugbetalen.'


Jo̱baˈ jneaˈˆ guiaˋnaaˈ júuˆ jee˜ lajɨɨngˋ dseaˋ jaléˈˋ e cajméeˋ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ fǿngˈˋnaaˈr jo̱guɨ éeˆnaaˈr cartɨˊ ningáiñˈˋ røøˋ, jo̱ lajo̱baˈ nilíiñˉ e niˈiéˈˋ quiáˈrˉ dseángˈˉ laco̱ˈ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Waar wij ook komen, vertellen wij de mensen over Christus. Wij waarschuwen en onderwijzen hen in alle wijsheid. Wij willen graag ieder mens aan God voorstellen, volmaakt door wat Christus voor hem gedaan heeft.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ Jesús fɨˊ jee˜ fɨɨˋ Jerusalén, cangórˉ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ jo̱; jo̱ cajǿørˉ fɨˊ la fɨˊ na e fɨˊ jo̱, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóˉtu̱r fɨˊ Betania co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do, co̱ˈ nɨcaˈlóobˉ ie˜ jo̱. 	 Zo reed Hij Jeruzalem binnen. Hij ging naar de tempel en bekeek daar alles. Daarna vertrok Hij met Zijn twaalf discipelen naar Bethanië, omdat het al laat was geworden.


Jo̱guɨ iin˜n e jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ jaléˈˋ e júuˆ e caséeˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱guɨ cajo̱ iin˜n e nitó̱ˆ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ láangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ; jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ apóoˆbingˈ i̱ caˈeˈˊ jneaa˜aaˈ jaléˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Ik heb u herinnerd aan de woorden van Gods profeten en apostelen, die u hebben bekendgemaakt wat de Here en Redder van u vraagt.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ güɨɨmˋ Jesús ngóorˊ lɨ́ˈˉ toˈmɨɨˉ e móoˊ do e sɨjnuuiñˇ dseˈˋ co̱o̱ˋ toˈmɨˈˊ dsíingˋ gui˜. Jo̱baˈ cangoñiiñˆ dseaˋ do ladsifɨˊ lado jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —¡Tɨfaˈˊ! ¿Su jaˋ dsiˈgóˋ oˈˊ e nɨcanaangˋ dsiˈamˈˊbaaˈ? 	 Jezus lag rustig achterin de boot te slapen met Zijn hoofd op een kussen. In paniek maakten zij Hem wakker en schreeuwden: "Meester, kan het U niets schelen dat wij vergaan!"


Jo̱baˈ fɨ́ɨmˊbre lajeeˇ laˈóˈˋ írˋ canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ jo̱ sɨ́ˈˋ rúiñˈˋ lala: —¿Jialɨˈˊ jáˈˉ nuuˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ i̱ Jesús na? Co̱ˈ i̱ ˈlɨmˈˆ iuungˉ dsíiñˈˊ na. ¡Jaangˋ dseaˋ ngaamˋ lɨ́ɨiñˈˊ na! 	 Velen van hen zeiden: "Hij is bezeten! Er zit een boze geest in Hem! Waarom luisteren jullie nog naar Hem?"


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆnaaˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader, en van de Here Jezus Christus.


Co̱ˈ jnea˜ cuǿøˉbaa jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, jo̱ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ niˈnáiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ o̱ˈguɨ faˈ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e i̱i̱ˋ nijéngˈˉtu̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ fɨˊ jaguóoˋo. 	 Zij zullen nooit verloren gaan. Niemand kan hen van Mij afnemen.


Co̱ˈ dseaˋ dob dseaˋ nɨcacuøˈrˊ jneaˈˆ e quɨ́ɨˈ˜naaˈ jmɨɨ˜ jmooˉnaaˈ ta˜ guiaˊ júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ quiáˈrˉ. Jo̱ dsʉˈ e júuˆ tɨguaˇ do jaˋ sɨlɨ́ɨˋ có̱o̱ˈ˜ guooˋ dseaˋ, co̱ˈ e jo̱ sɨlɨ́ɨˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Co̱ˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ ˈmóbˉ siˈˊ, jo̱ dsʉˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ cuǿøngˋ lɨseengˋ dseaˋ lata˜. 	 Hij heeft ons geholpen anderen over Zijn nieuwe verbond te vertellen. Dit is geen verbond door de wet, maar door de Heilige Geest. Want hoe men ook probeert de wet van God te houden, het eindigt altijd met de dood. Door de Heilige Geest komt er leven.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, jaléˈˋ e júuˆ la fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ quíˉiiˈ jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ ángeles, e dseángˈˉ ˈnébˉ e contøømˉ tó̱o̱ˋ oˈˊ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ la, jo̱ jaˋ jmoˈˊ cuente jaléˈˋ e féˈˋ dseaˋ, jo̱ co̱o̱ˋ guiˈnábˈˆ ˈnéˉ ɨˈˆ íˈˋ. 	 In tegenwoordigheid van God, de Here Jezus Christus en de heilige engelen draag ik je op dit bevel uit te voeren, zonder vooroordelen en zonder aanzien des persoons.


’Jo̱ lalab fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Juan, e nijméeˈ˜ co̱o̱ˋ jiˋ e catɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe i̱ neáangˊ fɨˊ fɨɨˋ Filadelfia, jo̱ lalab jméeˈ˜: “Lalab jíngˈˉ i̱ dseaˋ güeangˈˆ jo̱guɨ i̱ féˈˋ jmangˈˆ júuˆ jáˈˉ contøøngˉ jo̱guɨ i̱ quie̱ˊ joñíˆ quiáˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ; jo̱ mɨ˜ náaˊ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ e joñíˆ do, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ joˋ i̱i̱ˋ nilíˈˋ faˈ e nijnírˉ; jo̱guɨ mɨ˜ jnɨ́ɨrˊ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱i̱ˋ nilíˈˋ faˈ e nineárˉ. 	 FILADELFIA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Filadelfia: Dit zijn de woorden van Hem Die heilig en echt is, Die de sleutel van het nieuwe Jeruzalem heeft, Die binnenlaat wie Hij wil en buitensluit wie Hij wil:


Dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ mɨˊ seaˋ quíˉnaaˈ mɨ˜ calɨséngˋnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e cuǿøngˋ líˋ léˆnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la mɨ˜ nidseáˈˆnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ; 	 Per slot van rekening hebben wij bij onze geboorte niets meegebracht; en als wij sterven, zullen wij ook niets kunnen meenemen.


Jo̱ lajalémˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ eáamˊ nɨcalɨguíiñˉ quíiˈˉ; jo̱ dsʉˈ lanab catɨ́ˋ íˈˋ e nijmiguíingˆ uøˈˊ uii˜ quiáˈrˉ cajo̱, jo̱guɨ lanab cajo̱ catɨ́ˋ íˈˋ e niquidsiˈˋ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcajúngˉ; jo̱guɨ lanab catɨ́ˋ íˈˋ e nicuǿˈˆ guiéeˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ ta˜ quíiˈˉ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quíiˈˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨ́ngˉ dseaˋ quíiˈˉ i̱ cajmɨˈgóˋ ˈnʉˋ, nañiˊ su dseaˋ i̱ niingˉ o̱si jaˋ niiñˉ é. Jo̱guɨ lanab catɨ́ˋ íˈˋ cajo̱ e niˈíim˜baˈ jaléngˈˋ i̱ nɨcaˈléeˊ, jaléngˈˋ i̱ nɨcacuøˊ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ. 	 De volken waren slecht, maar nu is Uw toorn gekomen. Dit is de tijd om de doden te oordelen, om Uw dienaren (de profeten en allen die bij U horen en ontzag voor U hebben, groot en klein) te belonen en om allen te verwoesten die van de aarde een woestenij maken."


Co̱faˈ guíˋ fɨˊ la fɨˊ nab íiˊ, jo̱ lɨco̱ˈ nʉʉˉbaaˈ e i̱i̱ˉ dsʉˈ jaˋ jnéengˉ e jǿøˆnaaˈ jie˜ fɨˊ ngóoˊ o̱si jie˜ fɨˊ jáaˊ é. Jo̱ dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ uíingˉ dseaˋ ˈmɨ́ɨngˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ jaˋ líˈˋ dseaˋ jǿørˉ jial mɨ˜ uíingˉ dseaˋ lajo̱. 	 De wind waait waarheen hij wil. Je hoort hem wel, maar je weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat. Zo is het ook als iemand door de Geest van God nieuw leven krijgt."


Jo̱ lajeeˇ táangˋ i̱ Apolos do fɨˊ Corinto lɨ˜ se̱ˈˊ Acaya, jo̱ i̱ Paaˉ do cangɨ́ɨiñˊ fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ jee˜ móˈˋ, jo̱ caguiéˉtu̱r fɨˊ Éfeso. Jo̱ fɨˊ jo̱b cajíñˈˊ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, 	 Terwijl Apollos in Corinthe was, reisde Paulus door het bergland naar Efeze. Toen hij daar aankwam, vond hij enkele discipelen van Johannes de Doper.


Jo̱baˈ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jaˋ ˈgóˈrˋ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel do, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E catɨ́ɨbˉ jneaˈˆ e ˈnéˉ guiáˆnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ laˈuii˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ dsʉco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ iing˜naˈ íingˈ˜naˈ e júuˆ do, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ e nilɨseengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, jo̱baˈ jneaˈˆ fɨˊ jee˜ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel canaangˉnaaˈ guiáˆnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lana. 	 Paulus en Barnabas lieten zich niet van hun stuk brengen en zeiden: "Vanzelfsprekend moest u het eerst horen wat God te zeggen heeft. Maar nu u er niets van moet hebben en daarmee bewijst het eeuwige leven niet waard te zijn, gaan wij het de andere mensen vertellen,


Jo̱ song i̱i̱ˋ dseaˋ jaˋ guiing˜ dsíirˊ faˈ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ dseaˋ rúiñˈˋ lɨ́ˈˆ la quie̱ˊ cartɨˊ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ jaˋ iiñ˜ faˈ e nijmérˉ lajo̱, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ nɨcatʉ́ˋbre lají̱i̱ˈ˜ e siñˈˊ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ dseángˈˉ gaˋguɨb lɨ́ɨˊ quiáˈrˉ laco̱ˈguɨ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Wie niet voor zijn eigen familieleden wil zorgen, als die hulp nodig hebben (in het bijzonder als ze tot zijn eigen gezin horen) mag zich geen christen noemen. Zo iemand is slechter dan een ongelovige.


Jo̱ jaˋ huí̱i̱ˉ mɨˊ ngolíimˉbɨr mɨ˜ cangángˉ Jesús jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ rúiñˈˋ do i̱ siiˋ Juan, jo̱ lajɨˋ huáaiñˈˉ do lɨ́ɨiñˊ jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Zebedeo, jo̱ teáaiñˈ˜ do fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ móoˊ e nɨguiarˊ guiʉ́ˉ ˈmáaˊ quiáˈrˉ e quiáˈˉ nisáiñˈˊ ˈñʉˋ. 	 Even verderop zag Hij nog twee vissers, Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs. Zij zaten in hun boot de netten te repareren.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e calɨlíˈrˆ e jo̱, condséebˊ cangáiñˈˉ fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Yáˆ, niquiáˈˆ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Juan, siiˋbɨr Marcos cajo̱. Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ sɨseángˈˊ fɨˊ jo̱ e féiñˈˊ Fidiéeˇ lajeeˇ jo̱. 	 Hij dacht even goed na en ging toen naar het huis van Maria, de moeder van Johannes Markus. Daar waren veel christenen bijeen om te bidden.


Jo̱ canaangˋ Tʉ́ˆ Simón jmaˈˊreiñˈ júuˆ latɨˊ uiing˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e calɨ́ˉ do jo̱ cajíñˈˉ: 	 Petrus legde hun uit wat er precies gebeurd was. Hij vertelde eerst dat hij in Joppe had gelogeerd.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jaˋ lɨtúngˉ dsiˋ jneaˈˆ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨngˉnaaˈ. Jo̱ nañiˊ faˈ ngóoˊ dseáamˉ ngúuˊ táangˋnaaˈ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜, jo̱ dsʉˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ dsiˋnaaˈ eáangˊguɨ ngóoˊ lɨ˜ bíˋ dsíiˊ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜. 	 Daarom geven wij het niet op. Hoewel ons lichaam zwakker wordt, wordt onze innerlijke kracht met de dag groter.


Jo̱ uiing˜ e jaˋ caˈíngˈˋ i̱ dseaˋ do e júuˆ jo̱, jo̱baˈ cuøbˊ Fidiéeˇ fɨˊ e jábˈˉ lɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ do jaléˈˋ e o̱ˈ jáˈˉ e nijmɨgóoˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do. 	 Omdat zij niet van de waarheid houden, laat God hen met hun hele hart in leugens geloven.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiaangˉguɨ i̱ seengˋ fɨˊ la i̱ nɨcajmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ jee˜ ta˜ e guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ cajo̱; jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ la siirˋ Marcos jo̱guɨ Aristarco jo̱guɨ Demas có̱o̱ˈ˜guɨ Lucas. 	 Ook mijn medewerkers Markus, Aristarchus, Demas en Lukas groeten u.


’Jaˋ cuøˈˊnaˈ jaléˈˋ e güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ ˈlɨngˈˆ i̱ sooˋ dsíiˊ, dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ laˈíˋ lɨ́ɨiñˊ la lɨ́ɨngˊ dsiiˋ o̱si la lɨ́ɨngˊ cúˆ é, e nisoˈøˈˊbreˈ jaléˈˋ e güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, jo̱guɨ dseáamˈ˜ e nilíˋ ˈníˈˋ níiñˉ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nijmeáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ gaˋ cajo̱. 	 Geef de dingen van God niet aan de vijanden van God. Zorg ervoor dat zij geen vat op u krijgen. Gooi geen parels voor de zwijnen. Zij zullen de parels vertrappen, zich omdraaien en u aanvallen.


Jo̱guɨ e fɨɨˋ féˈˋ laniingˉ do ˈnɨˊ dseáˈˉ caˈuíingˉ, jo̱guɨ lajaléˈˋguɨ fɨɨˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ sɨɨˋ cangolíˋ lɨ˜ néeˊ; jo̱guɨb mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cadseˈˉ dsíiˊ Fidiéeˇ e fɨɨˋ laniingˉ e siiˋ Babilonia do e laco̱ˈ nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ jo̱ e méeˊ do e niˈɨ́iñˈˋ do laguidseaangˆ e guǿngˈˋ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e casíingˋ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ uíiˈ˜ e eáamˊ nɨsɨguíiñˆ quiáiñˈˉ do. 	 De grote stad Babylon scheurde in drie stukken en de andere steden van de wereld veranderden in puinhopen. God was niet vergeten wat het grote Babylon allemaal had misdaan. Zij moest de beker met de wijn van de grimmige toorn van God tot op de bodem leegdrinken.


Jo̱guɨ lalab cajíngˈˉguɨr: —Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ líˋ jángˈˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ jaguóoˋo fɨng song jaˋ nijajéengˋ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ írˋ fɨˊ quiniiˉ. 	 Hij zei: "Daarom heb Ik u gezegd dat niemand bij Mij kan komen als de Vader hem niet zover brengt."


Jo̱ lajalémˈˋ i̱ dseaˋ do jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ i̱ Simón do, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e láaiñˋ do nɨcalɨ́ˈˉbre nɨcajmɨgǿøiñˋ dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ malɨɨb˜ eáangˊ. 	 hielden zij zich aan wat hij zei, zowel groot als klein. "Deze man is geweldig!" werd er gezegd. "Gods kracht is in hem."


jo̱ nisáiñˈˊ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ lajeeˇ guiáangˈ˜ guoˈˊ guiáˈˆ güíˋ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nilɨhuɨ́ɨnˈˋ mɨ˜ nitɨtáanˈˇ fɨˊ ni˜ uǿˉ. 	 Zij zullen U opvangen, zodat U niet te pletter slaat."


Jo̱ jie˜ mɨˊ tʉ́ˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ e quié̱ˉbaˈ jmangˈˉ júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ; jo̱ e júuˆ jáˈˉ na lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ loˈñʉ́ʉˊ tuˈˊ e ˈñʉ́ʉˊ teáˋ tuˈˊ jaangˋ ˈléeˉ. Jo̱guɨ eeˉbaˈ røøˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ contøøngˉ; jo̱ e na lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ ˈmɨˈquiˈˊ ñíˆ quiáˈˉ jaangˋ ˈléeˉ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈǿiñˈˋ fɨˊ nidsíirˊ fɨˊ jee˜ ˈniiˋ. 	 Maak u klaar! Doe de gordel van de waarheid om en gesp het borstpantser van de rechtvaardigheid aan.


Jo̱ lajalémˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ nilɨˈníˈˋ níiñˉ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiéˉe. 	 Iedereen zal jullie haten, omdat jullie bij Mij horen.


Jo̱ lajeeˇ táangˋ Paaˉ fɨˊ Mileto, catǿˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Éfeso e nidsilíiñˈˉ do fɨˊ lɨ˜ táaiñˋ fɨˊ Mileto. 	 Terwijl hij in Milete was, liet hij de leiders van de christengemeente te Efeze bij zich komen en


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ tú̱ˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, caˈnɨ́ɨbˋ i̱ sɨmingˈˋ do jaléˈˋ e nicangɨ́ɨiñˋ cacuøˊ tiquiáˈrˆ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cuuˉ e calɨ́ˈrˉ do cagüɨˈɨ́ɨˊbre góorˋ jo̱ cangórˉ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ eáangˊ, jo̱ fɨˊ jo̱b caˈíiñˉ jaléˈˋ e cuuˉ quiáˈrˉ do, jo̱ cajmɨrǿngˋ dseeˉ ˈñiaˈrˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Een paar dagen later pakte de jongste zoon zijn bezittingen en ging op reis naar een ver land. Daar verbraste hij zijn hele hebben en houden.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, Jesús casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Majmóˈˆnaaˈ cuente e jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ seengˋ jaangˋ cabóo˜ quíiˉnaˈ, jo̱ i̱ cabóo˜ do niguiéerˊ e tǿˈrˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quíiˉnaˈ e guiáangˈ˜ uǿøˋ guienʉ́ʉˊ jo̱ nijíñˈˉ: “Cabóo˜, ¿su jaˋ jiéeˋ oˈˊ faˈ jmɨˈǿønˈˋ jnea˜ ˈnɨˊ íiˊ, 	 Jezus leerde hun nog meer over het gebed. "Stel dat je midden in de nacht naar een vriend gaat om drie broden te lenen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caniiˋ e guiéˉ ya̱ˈˊ do, jnea˜ lamɨ˜ sɨˈíˆ nijméeˈ˜baa jaléˈˋ e jo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ; dsʉˈ lajeeˇ jo̱b mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúˉu co̱o̱ˋ luu˜ e jáaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ casɨ́ˈˉ jnea˜ lala: —Juan, lɨco̱ˈ ˈmeengˉ fɨˊ dsíiˊ moguíˈˆ lajaléˈˋ júuˆ e canʉ́ʉˈˉ quiáˈˉ e guiéˉ ya̱ˈˊ e nɨcaniiˋ do, jo̱ jie˜ mɨˊ ɨˊ aˈˊ faˈ e nijméeˈ˜. 	 Ik wilde opschrijven wat de zeven donderslagen hadden gezegd, maar een stem uit de hemel zei: "Houd geheim wat de donderslagen hebben gezegd. Schrijf het niet op."


’Jo̱ co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ jó̱o̱ˊ Jacóoˆ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ do calɨ́ˉ dsihuɨ́ɨmˊbre quiáˈˉ i̱ rúiñˈˋ i̱ siiˋ Séˆ do, jo̱baˈ caˈnɨ́ɨmˋbreiñˈ do có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Egipto, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ fɨˊ jo̱b cajéengˋneiñˈ. Jo̱ dsʉˈ eáamˊ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈˉ i̱ Séˆ do, 	 Eén van Jakobs zonen, Jozef, werd door zijn broers als slaaf verkocht. Dat deden zij omdat ze hem niet konden uitstaan. Zij waren jaloers. Jozef kwam in Egypte terecht, maar God liet hem niet aan zijn lot over.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e uǿøˋ jo̱, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ e móoˊ do jaˋ ñirˊ jial siiˋ e uǿˉ quiʉ̱́ˋ e tɨˊ lɨ˜ tɨ́iñˈˉ do, dsʉˈ cangáˉbre co̱o̱ˋ lɨ˜ cuǿøngˋ e nijé̱ˉ e móoˊ do lɨ˜ jaˋ téeˈ˜ cu̱u̱˜ eáangˊ, jo̱baˈ fɨˊ jo̱b caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nitɨ́iñˈˋ có̱o̱ˈ˜ e móoˊ do. 	 Toen het goed en wel licht was, herkenden zij de kust niet. Ze zagen wel een inham met een strand en wilden proberen het schip daar aan de grond te laten lopen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ iin˜n eáangˊ, e lajeeˇ e sɨjeengˇnaˈ jaléˈˋ e jo̱, jmeeˉbaˈ úungˋ quíiˉnaˈ e nijméeˆnaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ e laco̱ˈ mɨ˜ nigüéengˉtu̱ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ, e niguiéiñˈˊ ˈnʉ́ˈˋ e seemˋbaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ e jaˋ sɨˈlɨngˈˆnaˈ fɨˊ quinirˇ jo̱guɨ e jaˋ dseeˉ røøngˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Terwijl u hierop wacht, vrienden, moet u uw best doen zo te leven dat er niets op u is aan te merken; houd vrede met iedereen, zodat de Here tevreden over u kan zijn als Hij komt.


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ caguiarˊ guiʉ́ˉ latɨˊ malɨˈˋ e laco̱ˈ nijéiñˉ jneaa˜aaˈ laco̱ˈ jó̱o̱ˊbre laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e calɨˈiáangˋ dsíirˊ ˈñiaˈrˊ. 	 Het is altijd Zijn bedoeling geweest ons als Zijn kinderen aan te nemen door Jezus Christus,


Jo̱ caféˈˋbɨ Tée˜ júuˆ quiáˈrˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ quié̱ˆnaˈ logua˜ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ dsíiˊ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ dseaˋ do cajo̱, co̱ˈ saamˋ áaˊnaˈ jmooˋnaˈ. Jo̱guɨ røøbˋ lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ, co̱ˈ contøømˉ ˈníˈˋ máangˊnaˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Dwarskoppen! Heidenen! U verzet zich altijd tegen de Heilige Geest. U bent geen haar beter dan uw voorouders.


¡ˈNʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ dseaˋ tiuungˉ! ¿E˜ e quíingˊguɨ quíiˉnaˈ eáangˊ lɨ́ɨngˉnaˈ? ¿Su lají̱i̱ˈ˜ e tɨ́ɨngˋnaˈ cuøˈˊnaˈ Fidiéeˇ fɨˊ nifeˈˋ do o̱faˈ e nifeˈˋ e lɨ˜ lɨgüeangˈˆ dob é? 	 Jullie zijn werkelijk stekeblind! Wat is belangrijker? Het offer of het altaar dat het offer heilig maakt?


Jo̱ lajeeˇ jo̱b cangáiñˉ Moi˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Líiˆ e teáaiñˉ sɨ́ɨiñˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Ineens zagen zij Mozes en Elia met Hem staan praten.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jo̱ iin˜n e jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ e jaˋ caˈíingˈ˜naˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ e jmitíˆnaˈ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜, co̱ˈ caˈíimˈ˜baˈ dsʉˈ laˈeáangˊ e cajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáamˉ. 	 Zeg eens: Heeft God u de Heilige Geest gegeven omdat u de wet hebt gehoorzaamd of omdat u het goede nieuws van Jezus Christus hebt gehoord èn geloofd?


Jo̱b mɨ˜ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do canaaiñˋ síiñˋ sɨ̱ˈrˆ dsʉˈ e guíiñˉ jo̱ cajíñˈˉ lala: —¿E˜guɨ e güɨjeengˇguɨ́ɨˈ e nilɨne˜guɨ́ɨˈ? 	 De hogepriester maakte zich vreselijk kwaad en scheurde zijn kleren kapot.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ jmiquíngˈˆlɨ óoˊnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e gøˈˊ dseaˋ e jaˋ huǿøˆ ee˜, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e guiing˜ óoˊnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e taang˜ dseaˋ e seaˋ contøøngˉ, co̱ˈ e jo̱baˈ e cuøˊ e seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Jo̱ e jo̱baˈ nicuǿøˆ jnea˜ jaléngˈˋ dseaˋ, jnea˜ dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, co̱ˈ ta˜ jo̱baˈ casíingˋ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Maak u toch niet zo druk om gewoon voedsel. Het is zo verteerd en snel bedorven. Werk voor het voedsel, dat blijft en waardoor u eeuwig leven krijgt. Ik zal u dat geven. Dat heeft God Mij opgedragen."


Jo̱ cuǿømˋ nilɨdseaangˈ˜ oˈˊ e nabɨ ngóoˊ guitu̱ˊ jmɨɨ˜ e caguiéˉe fɨˊ Jerusalén e jmifénˈˊn Fidiéeˇ. 	 Zoals u zult kunnen nagaan, kwam ik pas twaalf dagen geleden in Jeruzalem aan om onze God te aanbidden.


’Jo̱ lɨgüeangˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ e dsingɨ́ɨiñˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ lɨgüeangˈˆ jaléˈˋ feáˈˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ñi˜ jo̱guɨ jɨˋ. 	 Want iedereen zal met vuur beproefd worden.


Jo̱ contøøngˉ guiing˜ dsíirˊ e nijngáiñˈˉ dseaˋ rúiñˈˋ. 	 Zij staan meteen klaar om te doden;


Jo̱ e fɨˊ Damasco do niseengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nisiiˋ Ananías. Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ íˋ lafaˈ mɨ˜ quɨrˊ, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¡Ananías! Jo̱baˈ cañíiˋ Ananías quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Lab sínˈˋn, Fíiˋi. 	 Eén van de volgelingen van Jezus in die stad kreeg een visioen. In dat visioen riep de Here hem. "Ananias!" "Ja, Here", antwoordde Ananias.


Jo̱ i̱ Jesús i̱ lɨ́ɨngˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, dseaˋ íbˋ i̱ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la jo̱ cajgáaiñˉ jmɨɨˋ jo̱guɨ catu̱u̱ˋ jmɨˈøøiñˉ mɨ˜ cajúiñˉ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ quiáˈˉ jaléˈˋ ta˜ quiáˈrˉ e cajajméerˆ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e cajgáaiñˉ jmɨɨˋ do, co̱ˈ ˈnéˉ lajɨˋ tú̱bˉ co̱lɨɨng˜, e cajgáaiñˉ jmɨɨˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jmɨˈøøiñˉ e catu̱u̱ˋ mɨ˜ cajúiñˉ. Jo̱ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do tíiˊ ni˜ jo̱guɨ cuøˊ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱, jo̱guɨ jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ cuøˊ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do. 	 Wij weten dat Jezus de Zoon van God is omdat dat bevestigd is door Zijn doop in water en door Zijn dood aan het kruis. En ook de Heilige Geest, Die altijd de waarheid spreekt, zegt dat Hij de Zoon van God is.


Jo̱ jnea˜ eáamˊ iáangˋ dsiiˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e dseángˈˉ tab˜ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik ben blij dat ik u weer mijn vertrouwen kan geven.


Jo̱ lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, e guiʉ́bˉ ñiiˉ lajalébˈˋ e jmooˈˋ, jo̱guɨ e eáamˊ ˈneáanˈˋ dseaˋ rúnˈˋ, jo̱guɨ e teábˋ sinˈˊ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱guɨ eáamˊ laˈúungˋ nɨcajmeeˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e iin˜n, jo̱ jaˋ mɨˊ cajmɨtúngˉ oˈˊ lají̱i̱ˈ˜ e ta˜ jo̱, co̱ˈ dseángˈˉ nɨcateáˈˉbaˈ, jo̱ ñiˋbaa guiʉ́ˉ e eáangˊguɨ nɨcuøˈˊ bíˋ uøˈˊ lana e røøˋguɨ nɨjmooˈˋ ta˜ laco̱ˈguɨ lamɨ˜ jmooˈˋ lamɨ˜ uiing˜ do. 	 Ik ken uw doen en laten. Ik weet hoe groot uw liefde, uw geloof en hulpvaardigheid zijn en hoe moedig u volhoudt. Ik weet ook dat u nu nog meer doet dan eerst.


Jo̱ lajo̱b jaléˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e guiʉ́ˉ, jaˋ cuǿøngˋ faˈ e nicuǿˉ ofɨɨˋ e jaˋ dseengˋ; jo̱guɨ jaléˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e jaˋ dseengˋ, jaˋ cuǿøngˋ faˈ e nicuǿˉ ofɨɨˋ e guiʉ́ˉ. 	 Aan een goede boom komen geen slechte vruchten en aan een slechte boom geen goede.


Jo̱guɨ song i̱ lɨɨng˜ dseaˋ éerˋ gaˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ jaˋ jméeˉnaˈ quɨ́ˈˋ táaˊ lajo̱ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ song sɨ́ˈrˋ ˈnʉ́ˈˋ ˈleáangˉ, dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ jaˋ ˈnéˉ e ngɨɨˉnaˈ lajo̱ quiáˈrˉ, dsʉco̱ˈ o̱ˈ lajo̱ e ˈnéˉ jméeˆnaˈ. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ uii˜ quiábˈˉ i̱ dseaˋ laˈíˋ e laco̱ˈ nijmigüeangˈˆneiñˈ, co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ nɨcatǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ e niˈíingˈ˜naˈ güeaˈˆ quiáˈrˉ. 	 Wees vriendelijk en nederig. Vergeld geen kwaad met kwaad; als iemand u beledigt, zeg dan niets lelijks terug, maar wens hem het beste toe. Wij moeten vriendelijk voor andere mensen zijn; dan zal God ons zegenen.


Dsʉˈ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ quiáˈrˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jialco̱ˈ jmiféiñˈˊ jnea˜, co̱ˈ lɨco̱ˈ jmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ dseaˋ jmɨgüíbˋ. 	 Zij eren Hem voor de schijn. De wetten en regels die ze de mensen opleggen, komen niet van God.' (a)


Jo̱guɨ jie˜ mɨˊ quɨ́nˈˋ jee˜ jaléˈˋ júuˆ íiˊ e jaˋ uiing˜ seaˋ, co̱ˈ nɨñíˆbaˈ guiʉ́ˉ e jaléˈˋ e júuˆ jo̱ quié̱e̱ˊ jí̱i̱ˈ˜ ta˜ jɨ́ɨmˋ. 	 Ik zeg het nog eens: Laat je niet verleiden tot zinloze discussies, die alleen maar op ruzie kunnen uitlopen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, jo̱ jmɨɨ˜ laˈuii˜ quiáˈˉ semaan˜ laˈeeˋ eáangˊ jaléngˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ cajalíingˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús catɨˊ Galilea do caleábˋ catú̱ˉ cangolíiñˉ fɨˊ lɨ˜ sɨˈaangˇ Jesús, jo̱ quie̱rˊ jaléˈˋ jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ noo˜ jmeafɨɨˋ e nɨcaguiarˊ guiʉ́ˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ do quiáˈˉ e sɨˈíˆ nisúuiñˉ dseaˋ do. 	 Op zondagmorgen vroeg gingen ze meteen naar het graf. Ze hadden de speciale kruiden bij zich.


Jo̱ lajeeˇ e jaˋ se̱e̱ˉnaaˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ jo̱guɨ e ˈníˈˋ máangˊnaaˈre, jo̱ lajeeˇ jo̱b cajméerˋ e calɨséngˋnaaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈr˜ laˈeáangˊ e cajúngˉ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ lana eáangˊguɨb nɨta˜ dsiˋnaaˈ e dseángˈˉ nileámˋbaaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ laˈeáangˊ e cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ. 	 Vroeger waren wij vijanden van God. Maar doordat Gods Zoon Zijn leven voor ons gaf, is die vijandschap veranderd in vriendschap. En omdat Jezus leeft, zijn wij voor altijd veilig.


Jo̱ lana niñijéengˋduˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ calɨˈiing˜ e nilíinˉn dseata˜ dseaˋ féngˈˊ, jo̱ nijngángˈˆnaˈr fɨˊ quiniiˉ la lana.” 	 En breng nu mijn vijanden, die in opstand zijn gekomen, hier en dood hen voor mijn ogen!"


Jo̱ dsʉˈ latɨˊ lana, jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ mɨˊ camɨ́ɨˈ˜naˈre laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜; jo̱ dsʉˈ mɨ́ɨˈ˜naˈre jo̱baˈ niñíimˋbaˈ, jo̱ lajo̱baˈ nilɨˈiáangˋ óoˊnaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Tot nu toe hebt u nog niet in mijn naam gebeden. Bid en u zult ontvangen. Dat zal u grote vreugde geven.


Jo̱ ie˜ jo̱b nilɨlíˈˆnaˈ e jnea˜ cøømˋ seenˉ có̱o̱ˈ˜ Tiquiéˆe, jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ cøømˋ seengˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱guɨ jnea˜ cøømˋ seenˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. 	 Op die dag zult u begrijpen dat Ik in mijn Vader ben, dat u in Mij bent en Ik in u.


Jo̱guɨ e laco̱ˈ nilíˈˋi i̱ dseaˋ i̱ jaˋ seengˋ e quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do, jo̱baˈ jnea˜ jmáangˈ˜ ˈñiáˈˋa e lafaˈ jaangˋ dseaˋ laˈíbˋ lɨ́ɨnˊn cajo̱, nañiˊ faˈ dseángˈˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ e quiʉˈˊ ta˜ quiéˉe, jo̱guɨ lajo̱b jmóoˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ cajo̱ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als ik bij mensen ben die niet volgens de wet van Mozes leven, houd ik mij er ook niet aan, omdat ik hen voor Christus wil winnen. Maar dat wil niet zeggen dat ik zonder Gods wet leef.


Dsʉˈ seabˋ e mɨjú̱ˋ do e cajiʉ́ˈˋ lɨ˜ jloˈˆ uǿˉ; jo̱ mɨ˜ cacuángˉ jo̱ jlobˈˆ cacuøˊ; seaˋ e cacuøˊ lajɨˋ cien mɨ́ˈˆ lacamɨ́ˈˆ mɨjú̱ˋ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ féˈˋ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ caféˈrˋ laco̱ˈ ninúˉ i̱ dseaˋ do røøˋ jo̱ cajíñˈˉ: —I̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ seaˋ loguáˆnaˈ, nʉ́ʉˉnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. 	 Het verstikte daar omdat de distels veel sneller groeiden. Het overige zaad viel op vruchtbare grond. Het kwam mooi op en gaf een rijke oogst, wel honderd keer zoveel als was gezaaid." Hij wilde dat de mensen goed zouden luisteren en zei: "Als u oren hebt, luister dan goed."


Jo̱ mɨ˜ li˜ e nɨcarooˋ e ofɨɨˋ do, jo̱baˈ nidsicu̱˜bre, co̱ˈ líˈrˆ e nɨcatɨ́ˋ íˈˋ e nisɨtɨ́ɨmˊbaˈ do. 	 Zodra het graan rijp was, nam de boer zijn sikkel en haalde de oogst binnen.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e nisɨtɨ́ɨngˊ, co̱ˈ nɨcaroobˋ lají̱i̱ˈ˜ e cajnírˋ do, jo̱baˈ casíingˋ i̱ dseaˋ fii˜ uǿˉ do jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ e nidsimɨ́ɨiñˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ jaléˈˋ e carooˋ e ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈrˉ do. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiéˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do quiáˈrˉ, i̱ dseaˋ i̱ jmángˈˋ ta˜ uǿˉ do cajmɨhuɨ́ɨmˋbre i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do, jo̱ caguiémˈˊtu̱reiñˈ e jaˋ quiéeiñˈˋ do jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 In de oogsttijd stuurde Hij één van zijn knechten naar de boeren om de huur op te halen.


Jo̱ féˈˋbɨ Fidiéeˇ: Jo̱ ie˜ jo̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quíiˉnaˈ contøømˉ cajméerˋ e calɨˈiiñ˜ e calɨñirˊ e su dseángˈˉ jáˈˉbaˈ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e nijmɨcó̱o̱ˈˇo̱re, doñiˊ faˈ lajeeˇ e cangɨˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do fɨˊ jee˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ cangáˉbre jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e cajméˉe có̱o̱ˈr˜ lajeeˇ tu̱lóˉ ji̱i̱ˋ. 	 Zij daagden God uit toen Hij hen in de woestijn veertig jaar op de proef stelde. Hij bleef doorgaan met het doen van wonderen en zij zagen die.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e calɨˈíingˆ dseaˋ, caró̱o̱ˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Judas i̱ seengˋ fɨˊ Galilea i̱ cajíngˈˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ laniingˉ; jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ calɨ́ˈrˉ i̱ calɨgǿngˋ ie˜ jo̱. Dsʉˈ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, dseabˋ cajngaˈˊ quiáˈrˉ cajo̱, jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do casojǿmˉbiñˈ do cajo̱. 	 Later, tijdens de volkstelling, trok Judas de Galileeër de aandacht en wist veel mensen voor zich te winnen. Maar toen hij stierf, gingen al zijn aanhangers weer hun eigen weg.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋ eáamˊ caféˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Jesús, jo̱guɨ cajímˈˉbɨr cajo̱ e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ Jesús niˈíimˉ dseeˉ quiáˈrˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Alle profeten hebben over Hem gesproken. Zij hebben verklaard dat ieder die in Hem gelooft, door Zijn naam vergeving van zonden krijgt."


Dsʉˈ lanaguɨ nɨcagüeamˈˉ Timoteo e jaiñˈˊ fɨˊ na fɨˊ Tesalónica, jo̱ quié̱e̱rˋ jmangˈˉ júuˆ guiʉ́bˉ quíiˉnaˈ e teábˋ teáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ e ˈneáamˋbaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. Jo̱guɨ jíngˈˉguɨ Timoteo e contøømˉ dséngˈˊ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ jneaˈˆ, co̱ˈ eáamˊ ˈneáangˋnaˈ jneaˈˆ, jo̱guɨ eáamˊ iing˜naˈ nimáang˜tu̱ˈ jneaˈˆ laco̱ˈguɨ jneaˈˆ ii˜naaˈ e nineeng˜tú̱u̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Nu is Timotheüs net teruggekomen met het goede nieuws dat uw geloof en liefde niet verflauwd zijn. Hij vertelde ons ook dat u nog steeds met vreugde aan ons bezoek terugdenkt en even sterk naar ons verlangt als wij naar u.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caguilíingˉtu̱r fɨˊ Jerusalén, jo̱b mɨ˜ caˈíˉtu̱ Jesús fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, jo̱ canaaiñˋ uǿømˋbre jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨteáangˈ˜ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ jo̱guɨ ta˜ láaˊ e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do, jo̱guɨ canaaiñˋ jíimˋbre jaléˈˋ mes˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ ta˜ jmɨfɨɨng˜ cuuˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jo̱guɨ mes˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ mee˜ cajo̱. 	 Zij kwamen in Jeruzalem en Jezus ging meteen naar de tempel. Hij begon de handelaars en hun klanten van het tempelplein te jagen, gooide de tafels van de geldwisselaars en de kraampjes van de duivenhandelaars omver en


Jo̱ íˋguɨb nijméˉ jmáˈˉjiʉ lajeeˇ lajɨɨiñˈˋ do lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ li˜ lɨ́ɨˊ quiáˈrˉ lajaangˋ lajaamˋbre. 	 Die deelden uit aan ieder die iets nodig had.


Jo̱guɨ song lajamˈˆbaˈ ˈnéˉ e ninii˜ jnea˜ fɨˊ jo̱, jo̱baˈ cuǿømˋ líˋ dsilíingˉ i̱ dseaˋ íˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ cajo̱. 	 maar het kan ook zijn dat ik het de moeite waard vind zèlf met hen mee te gaan.


dsʉˈ nʉ́ˈˉguɨ e niguiáˉ féngˈˊ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ la, nijmɨˈǿmˈˋbaar e laco̱ˈ joˋ ningɨ́ˉguɨr ta˜ jmiguíingˉ jnea˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜.” 	 Maar ik heb schoon genoeg van die vrouw! Ik zal zorgen dat ze haar recht krijgt. Straks doet ze mij nog wat!'


Jo̱ caquiʉˈrˊ e ˈnii˜ e guineaangˇ ˈloˈˆ ñíˆ do, jo̱ dob cajiʉ́ˈrˋ fɨˊ é̱ˈˋ jmɨɨˋ. Jo̱guɨ cajléiñˈˋ e ˈmaˋ e íingˆ ta˜ e quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ fɨˊ e móoˊ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caséerˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ e ˈmɨˈˊ e íiˊ fɨˊ quiniˇ e móoˊ do, jo̱ cacá̱ˉ guíˋ e laco̱ˈ cuǿøngˋ ngɨ́ˉ jmɨnáˉguɨ e móoˊ do. Jo̱ lajo̱guɨb canaangˋ dsiquiéengˊ e móoˊ do fɨˊ ˈnɨˈˋ lɨ˜ nɨlɨ́ɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ. 	 Zij kapten de ankertrossen, lieten de stuurriemen zakken en hesen het voorzeil. Toen het schip vaart begon te maken, stuurden ze aan op de kust,


Jo̱ eeˉnaˈ guiʉ́ˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ cuíingˋ Fidiéeˇ, co̱ˈ nañiˊ faˈ lana gabˋ féˈˋ i̱ dseaˋ íˋ uii˜ quíiˉnaˈ e lafaˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈléeˊ, dsʉˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ nijmifémˈˊbre Fidiéeˇ cajo̱ co̱ˈ nilɨlíˈˆbre lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ e jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Laten de ongelovigen niets op uw gedrag kunnen aanmerken. Ook al mogen zij u niet en belasteren zij u, als zij zien hoe voorbeeldig uw leven is, zullen zij God wel moeten eren en prijzen op de dag dat Christus terugkomt.


Jo̱ caje̱ˊ Tʉ́ˆ Simón ɨˊ dsíirˊ e˜ guǿngˈˋ jaléˈˋ e cangárˉ do. Jo̱ lajeeˇ jo̱ caguilíimˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Cornelio do fɨˊ quiáˈˉ i̱ Simón do e nɨngɨ́ˋ cangɨrˊ jmɨngɨ́ɨrˋ. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ i̱ Tʉ́ˆ Simón do, 	 Petrus wist er niet goed raad mee. Hij vroeg zich af wat dat visioen kon betekenen. Op datzelfde moment stonden er enkele mannen voor de deur, die gestuurd waren door Cornelius. Zij hadden het huis van de leerlooier Simon gevonden en


Jo̱ ˈnɨˊ e jnɨ́ˆ do jǿøˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ guoˈˋ ieeˋ, jo̱guɨ ˈnɨˊ jǿøˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ ñíiˈˉ, jo̱guɨ ˈnɨˊguɨ jǿøˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ uǿøˉ, jo̱guɨ ˈnɨˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ dseaˈˋ ieeˋ. 	 Drie op het oosten, drie op het noorden, drie op het westen en drie op het zuiden.


¡Jo̱baˈ majmɨˈgooˉnaaˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ majmiféngˈˊnaaˈre cajo̱, co̱ˈ íbˋ Fidiéeˇ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ lata˜, jo̱guɨ íbˋ cajo̱ i̱ jaˋ cuǿøngˋ líˋ júungˉ jo̱guɨ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nineeng˜naaˈre, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ! Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ. 	 Alle eer en heerlijkheid is voor God, voor altijd en eeuwig. Hij is de Koning van alle eeuwen, de Onzichtbare, Die nimmer sterft. Alleen Hij is God. Amen.


Jo̱ jaˋ cuǿˈˆ fɨˊ yaang˜naˈ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ nijmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e jaˋ íingˆ ta˜. Dsʉco̱ˈ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e nɨcafáˈˉa na, jo̱baˈ cuøˈˊ Fidiéeˇ iihuɨ́ɨˊ eáangˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ nʉ́ʉˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Laat u niets wijsmaken door hen die proberen zulke zonden goed te praten, want God zal mensen die dat soort dingen doen, vreselijk straffen.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ lɨ˜ féˈrˋ lala: “Jo̱ mɨ˜ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ dseaˋ júuˆ quiéˉe, jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ niníingˈˊ jmɨɨˋ fɨˊ dsíirˊ; jo̱ e jo̱ cuøˊ e lɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜.” 	 "Als u dorst hebt, kom dan bij Mij om te drinken. Er staat geschreven dat stromen van levend water uit uw binnenste zullen komen als u in Mij gelooft."


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Jaˋ jnɨ́ɨngˈ˜naˈ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do, co̱ˈ jaˋ seengˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ nijméˉ co̱o̱ˋ e li˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ mɨ˜ nilɨcøøngˋguɨ lajo̱, niféˈrˋ gaˋ uii˜ quiéˉe. Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ féˈˋ gaˋ uii˜ quíˉiiˈ, jo̱baˈ uii˜ quíˆbaaˈ siñˈˊ. 	 Jezus antwoordde: "Dat hadden jullie niet mogen doen. Want wie niet tegen ons is, is voor ons."


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ lacaangˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea có̱o̱ˈ˜ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria juguiʉ́ˉ júuˆ røøbˋ nɨseeiñˋ, jo̱guɨ eáangˊguɨ ngóoˊ lɨjáˈˉ lɨ́ɨiñˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ carˋ ngocángˋ dsíirˊ. Jo̱ lajalémˈˋbre jmóorˋ úungˋ e jmiféiñˈˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ lajo̱b ngóoˊ lɨfɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 De volgelingen van Jezus in Judea, Galilea en Samaria hadden een tijd van rust en konden in vrede bij elkaar komen. Hun geloof werd sterker en zij gehoorzaamden de Here. De Heilige Geest bemoedigde hen en steeds meer mensen sloten zich bij hen aan.


Jo̱ dsʉˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e té̱e̱ˊ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e nɨcaféˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨ́ɨngˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ cuaiñ˜ quiáˈrˉ 	 Vergeet niet, vrienden, wat de apostelen van onze Here Jezus Christus vroeger hebben gezegd:


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ jmidseaˋ caguiaangˉguɨ do cajúmˉbre mɨ˜ catɨ́ˋ oor˜ quiáˈrˉ, jo̱baˈ i̱ jiémˈˋ caguáˋ é̱e̱ˆ quiáˈrˉ. 	 Onder het oude verbond moesten er heel veel priesters zijn. Als een oude priester stierf, nam een jongere zijn taak over.


Jo̱ jaangˋ lajeeˇ guiequiúungˋ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ do cajmɨngɨ́ˈrˉ jnea˜ lala jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quiˈˊ ˈmɨˈˊ téˋ na? ¿Jo̱ jie˜ fɨˊ lɨ˜ cajalíiñˈˉ na? 	 Eén van de ouderlingen vroeg mij: "Wie zijn die mensen in witte kleren? En waar komen zij vandaan?"


co̱ˈ ˈnɨ́ɨˋbre jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ, jo̱ e cuuˉ e lɨˈrˋ do jmóorˋ jmáˈˉjiʉ lɨ˜ jialco̱ˈ li˜ ˈnéˉ quiáˈrˉ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Zij verkochten hun huizen en andere eigendommen en het geld gaven zij aan mensen die het nodig hadden.


Jo̱ fɨˊ jo̱b camóˉguɨ́ɨ cajo̱ jiéˈˋguɨ guiequiʉ̱ˊguɨ é̱e̱ˆ fɨˊ lacúngˈˊ lajíingˋ e lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ laniingˉ do, jo̱ fɨˊ jo̱b camánˉn guiequiúungˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ e neáaiñˊ fɨˊ jo̱, jo̱ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ íˋ quiˈrˊ ˈmɨˈˊ téˋ, jo̱guɨ téeˈ˜ fɨˊ moguir˜ lajaangˋ lajaaiñˋ jmáˈˉ có̱ˋ lɨ́ˈˆ corona e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ. 	 Rondom de troon stonden 24 tronen en op elk van die tronen zat een ouderling met witte kleren aan en een gouden kroon op zijn hoofd.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús e jo̱, caquiʉˈrˊ ta˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do e niguiéiñˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do táˈˉ có̱ˋ nibøøˇ fɨˊ ni˜ ñiiˋ. 	 "We hebben vijf broden", zeiden ze, "en ook nog twee vissen." Jezus zei tegen de mensen dat zij in groepen in het gras moesten gaan zitten.


Jo̱baˈ dsifɨˊ ladob casíiñˋ jaangˋ ˈléeˉ fɨˊ lɨ˜ iuungˉ i̱ Juan do fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ i̱ ˈléeˉ do e niquiʉ́iñˈˉ mogui˜ i̱ Juan do. 	 Met tegenzin stuurde hij één van zijn lijfwachten naar de gevangenis om het hoofd van Johannes te halen. De man ging weg en onthoofdde Johannes.


Jo̱ e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ do, fɨˊ jo̱b lɨ˜ caˈuøøngˋ i̱ ángeles i̱ guiángˉ do i̱ quie̱ˊ lajɨˋ guiéˉ íingˈ˜ iihuɨ́ɨˊ lɨ˜ cadséngˉ do. Jo̱ lajɨɨmˋbre quiˈrˊ ˈmɨˈˊ e teeˋ jloˈˆ e niguoˈˆ e jloˈˆ jíingˋ jɨˈˋ, jo̱guɨ cajo̱ ˈñʉ́ʉˈ˜ nʉ́ˈˉ dsíirˊ co̱o̱ˋ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ. 	 De zeven engelen met de zeven rampen kwamen naar buiten. Zij hadden blinkend witte kleren aan en droegen een gouden gordel om de borst.


Co̱ˈ ie˜ mɨ˜ cajgáangˉnaaˈ jmɨɨˋ do lɨ́ɨˊ lafaˈ e røøbˋ caˈángˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ. Jo̱guɨ mɨ˜ cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e güeaˈˆ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ, jo̱baˈ lafaˈ cají̱bˈˊtu̱ jneaa˜aaˈ cajo̱ e laco̱ˈ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ dseaˋ ˈmɨ́ɨngˉ. 	 Die doop in Hem was onze begrafenis. En zoals Christus weer levend is gemaakt door de heerlijke macht van de Vader, zo mogen wij nu ook een heel nieuw leven leiden.


Jo̱ e labaˈ la guíingˋ e liúunˈ˜n jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e mɨ˜ féiñˈˊ Fidiéeˇ, ˈnéˉ mɨ́rˉ jmɨˈeeˇ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ e laco̱ˈ seaˋ jaléˈˋ e ˈnéiñˉ, jo̱guɨ e cuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóoˋ dseaˋ do. 	 Wat ik van je vraag, komt hierop neer: Bid veel voor andere mensen; smeek God of Hij genadig wil zijn; dank Hem voor alles wat Hij voor hen heeft gedaan en wat Hij nog gaat doen.


Jo̱ ie˜ malɨɨ˜ do e luu˜ Fidiéeˇ do cajméeˋ e cajléˉ guóoˈ˜ uǿˉ fɨˊ móˈˋ Sinaí, dsʉˈ lanaguɨ jíngˈˉ Fidiéeˇ e o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ guóoˈ˜ uǿˉ nijmérˉ e nijléˉtu̱, co̱ˈ la quie̱ˊ tɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíbˋ nijmérˉ e nijléˉ. 	 Toen God vanaf de berg Sinaï sprak, denderde de aarde van Zijn stem. "Nog één keer", zegt Hij nu, "zal Ik niet alleen de aarde, maar ook de hemel laten schudden."


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ do jaˋ jáˈˉ calɨ́mˉbɨr uíiˈ˜ e dsíngˈˉ dsigáˋ dsíirˊ jo̱guɨ e iáangˋ dsíirˊ cajo̱. Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —¿Su jaˋ eeˋ seaˋ cuǿˆjiʉˈ dǿøˈ˜ø lana? 	 Hoewel ze heel blij waren, leek hun dit te mooi om waar te zijn. Ze konden het gewoon niet geloven. Om hen te overtuigen, zei Hij: "Hebben jullie hier iets te eten?"


Co̱ˈ ie˜ jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nijalíiñˉ jo̱ nijmɨgóorˋ e lɨ́ɨiñˊ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱guɨ seemˋbɨ i̱ nijmɨgóorˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱; jo̱guɨ eáamˊ nijmérˉ jaléˈˋ e li˜ jo̱guɨ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ. Jo̱ nijmérˉ lajo̱ e lɨco̱ˈ nijmɨgóoˋbre jo̱ quiá̱bˈˉjiʉ nijmɨgǿøiñˋ la quie̱ˊguɨ i̱ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ do, dsʉˈ jaˉ líˈˋ jmérˉ lajo̱. 	 Want er zullen valse christussen en valse profeten komen. Die zullen opzienbarende wonderen doen om, zo mogelijk, zelfs de mensen die bij God horen op het verkeerde spoor te brengen.


Jo̱ e júuˆ na calɨti˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la júuˆ e caguiaˊ Saíiˆ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: Nifáˈˆa jmangˈˉ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento, jo̱guɨ nijmijnéemˋbaa jaléˈˋ júuˆ e sɨˈmaangˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ latɨˊ jí̱i̱ˈ˜ ie˜ mɨ˜ cajméeˋ Fidiéeˇ jmɨgüíˋ. 	 Eén van de profeten had al gezegd: "Door middel van voorbeelden zal ik duidelijk maken wat van het begin van de wereld af geheim is gebleven." (b)


Jo̱ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ do ie˜ jo̱, co̱ˈ jaˋ ɨˊ dsíirˊ e ninírˋ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜ lala: —¡Dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ Galileabɨ lajɨɨngˋ i̱ féˈˋ na! 	 Zij begrepen er niets van. "Dat zijn toch mannen uit Galilea?" riepen zij verbaasd uit.


Jo̱ dsifɨˊ lanab caˈláangˉ i̱ dseañʉˈˋ do, jo̱ cacó̱ˉbre e ˈmaˋ lɨ˜ dsíiñˈˆ do, jo̱ canaaiñˋ ngɨˊbre jóng. Jo̱ ie˜ jo̱ dseángˈˉ cangotíingˋ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ Israel. 	 De man werd direct gezond. Hij pakte zijn matras op en liep!


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ sejmiiˋ Jesús e dob guiiñ˜, jo̱ dsíngˈˉ cangoˈgóˋ dsíirˊ jo̱ cajíngˈˉ niquiáˈrˆ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Yʉ̱ʉ̱ˋ quíˉiiˈ, ¿jialɨˈˊ cajmeáanˈ˜ jneaˈˆ lana? Dsíngˈˉ nɨcajmóˆooˈ fɨˈíˆ có̱o̱ˈ˜ tiquíiˈˆ, jo̱ dsíngˈˉ nɨcaˈnéengˈ˜naaˈ ˈnʉˋ. 	 Zijn ouders wisten niet wat zij moesten denken toen zij Hem daar zo zagen zitten. "Jongen toch", zei Zijn moeder. "Waarom heb je ons dit aangedaan? Vader en ik hebben je overal gezocht. Wij wisten ons gewoon geen raad."


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ laamˋbre cajméerˋ ie˜ malɨɨ˜guɨ do, ie˜ lamɨ˜ seengˋguɨ Noé, ie˜ lamɨ˜ cajéengˋ Fidiéeˇ e féngˈˊ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ írˋ do lajeeˇ e lɨ́ˋ e móoˊ dséeˉ do e fɨˊ lɨ˜ caláangˉ jñíngˉ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Noé laˈeáangˊ fɨˊ dsíiˊ e móoˊ do mɨ˜ caˈáˋ jmɨɨˋ fɨˊ jmɨguíˋ la. 	 Dat betreft hen, die in de tijd van Noach weigerden te luisteren, hoewel God geduldig op hen wachtte, terwijl Noach de ark bouwde. Toen werden acht mensen gered, terwijl de anderen verdronken. Die acht mensen werden gered ondanks al het water.


Jo̱ co̱ˈ jaˋ quiungˈˊ i̱ dseaˋ do e jmɨngɨ́ˈˉbɨr Jesús cuaiñ˜ quiáˈˉ e jo̱, jo̱baˈ casíngˈˋtu̱ ˈñiaˈˊ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do: —Doñiˊ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ e líˈˆ áaˊnaˈ e jaˋ eeˋ dseeˉ røøngˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱baˈ teáangˊnaˈ i̱ dseamɨ́ˋ na laˈuii˜ cu̱u̱˜. 	 Toen zij bleven aandringen, stond Hij op en zei: "Laat hij die zelf nooit zondigt, de eerste steen maar gooien!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéˉ jaangˋ sɨmingˈˋ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Tɨfaˈˊ i̱ guiʉ́ˉ dsíiˊ, ¿e˜ e guiʉ́ˉ ˈnéˉ jmee˜ jnea˜ e laco̱ˈ nilíˈˋi e nilɨseenˉ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜? 	 Er kwam een jongeman bij Hem met de vraag: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?"


Jo̱ jangámˉ, eáamˊ jloˈˆ e júuˆ guiˈmáangˈˇ e cuøˈˊ Fidiéeˇ do, jo̱ dsʉˈ song jaˋguɨ ngángˈˋ i̱ dseaˋ i̱ núuˋ do, jo̱baˈ jaˋ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ faˈ e nidsicuángˋguɨ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 U dankt wel goed, maar een ander wordt er niet door opgebouwd.


Jo̱ lajo̱b cajo̱ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ i̱ calɨsíˋ Noé, laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jábˈˉ calɨ́iñˉ mɨ˜ cajíngˈˉ Fidiéeˇ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ e nɨjaquiéengˊ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ mɨˊ ñiˊ dseaˋ jéengˊguɨ, jo̱ Noé cajméeˋbre nʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ ie˜ jo̱, jo̱ cajméerˋ co̱o̱ˋ móoˊ dséeˉ e niˈɨ́ˈˉ fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la ta˜ e caquiʉˈˊ Fidiéeˇ e nijmérˉ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b nilíˈrˋ nileáiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitʉ̱́ˋ e jmɨ́ɨˊ dsiing˜ do. Jo̱ co̱ˈ jábˈˉ calɨ́ngˉ Noé júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dseaˋ jaˋ røømˋ dseeˉ caˈuíiñˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ caguiaangˉguɨ caˈnaamˋbre quiáˈˉ Fidiéeˇ lata˜. 	 Noach vertrouwde op God. Toen God hem voor de toekomst waarschuwde, geloofde Noach Hem, hoewel niets erop wees dat er een grote overstroming zou komen. Hij deed wat God hem opdroeg en bouwde een ark om zijn gezin te redden. Zijn vertrouwen in God stak schril af tegen de zonde en het ongeloof van de rest van de wereld. Door dat vertrouwen werd Hij één van hen, die voor God rechtvaardig zijn.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜bɨ́ɨr cajo̱ e ningángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ røøˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋguɨ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jial tíiˊ laniingˉ e ˈneáangˋ Dseaˋ Jmáangˉ jneaa˜aaˈ. 	 Dan zult u, samen met alle gelovigen, zien hoe breed, lang, hoog en diep de liefde van Christus is.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Jméeˈ˜ jnea˜ júuˆ i̱˜ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱ lajo̱baˈ jáˈˉ nilíinˋn júuˆ quiáˈrˉ. 	 De man antwoordde: "Ik weet niet wie dat is, Here. Anders zou ik in Hem geloven."


Jo̱guɨ jmoˈˊguɨ́ɨ e júuˆ la quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ cǿøngˈ˜ jee˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, quiáˈˉ e jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ e nɨcuíimˋbaˈ i̱ nɨseengˋ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ do. Jo̱guɨ jmoˈˊguɨ́ɨ e júuˆ la quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ nɨˈléˈˋ cuíingˋnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, quiáˈˉ e jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ e nɨcalɨ́ˈˉbaˈ e joˋ lɨˈˋ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ jmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik schrijf dit allemaal, vaders, omdat u Christus kent, Die er vanaf het begin geweest is. Ik schrijf dit allemaal, jongelui, omdat u het van de duivel hebt gewonnen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ e gøˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel iñíˈˆ e jaˋ quiéengˋ quie̱ˈˆ, jo̱guɨ ie˜ jo̱b cajo̱ ˈnéˉ e nijngáiñˈˉ jaangˋ joˈseˈˋ jiuung˜ laco̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ e nijmérˉ e jmɨɨ˜ Pascua do, 	 Op de eerste dag van het Paasfeest moest in ieder gezin een lam of een geitje worden geslacht.


Jo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱, ˈnʉ́ˈˋ nimɨ́ɨˈ˜naˈre e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜; jo̱ jaˋ fáˈˋ jnea˜ e nimɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆiiˈ uíiˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, 	 Als het zover is, kunt u in mijn naam bidden. Ik hoef dan niets meer voor u aan de Vader te vragen,


Jo̱guɨ mɨ˜ eeˋgo̱ jmɨˈǿøngˋ rúngˈˋnaˈ jo̱ jmooˋnaˈ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉnaˈ i̱ niquíˉ e dsíˋ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ jaˋ güɨˈɨ́ˆ óoˊnaˈ jóng faˈ e jmooˋnaˈ e guiʉ́ˉ, co̱ˈ lajo̱b jmóoˋ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ, jo̱ jmóorˋ lajo̱ uíiˈ˜ lɨɨng˜ eeˋ sɨjea̱r˜ e niˈíñˈˋ quiáˈˉ dseaˋ rúiñˈˋ. 	 Als u geld leent aan mensen die het u kunnen terugbetalen, wat voor bijzonders is daaraan? Iedereen wil wel geld uitlenen als hij erop kan rekenen het terug te krijgen.


Jo̱ uiing˜ e jo̱baˈ síiˈ˜naaˈ ˈnʉˋ e nijméˉ dseaˋ íbˋ e lɨ˜ caˈángˉ dseaˋ do lajeeˇ ˈnɨˊ jmɨɨ˜, co̱ˈ jial fɨng lajeeˇ dseaˋ quiáˈˉbre nijalíingˉ e uǿøˋ jo̱ niguímˉbre dseaˋ do, jo̱ mɨ˜ nilɨcøøngˋguɨ lajo̱ nijmɨgóorˋ e nɨcají̱bˈˊtu̱ dseaˋ do. Jo̱guɨ song nilíˋ lajo̱, jo̱baˈ eáangˊguɨb gaˋ nilíˋ jóng laco̱ˈguɨ latɨˊ mɨ˜ uii˜ do. 	 Daarom willen wij graag dat u het graf drie dagen laat bewaken. Anders zouden Zijn discipelen Zijn lichaam wel eens kunnen weghalen en rondvertellen dat Hij weer levend is geworden. Als dat gebeurt, zijn de gevolgen niet te overzien."


Jo̱ dsʉˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cangángˉ írˋ e cangolíiñˉ, jo̱ calɨcuíimˋbre dseaˋ do, jo̱baˈ lajɨɨmˋ dseaˋ i̱ seengˋ có̱ˉ quiá̱ˈˉ do cangolíiñˆ fɨˊ jo̱, jo̱ jéengˊguɨb i̱ dseaˋ íˋ caguilíiñˉ laco̱ˈguɨ Jesús. 	 De mensen die hen zagen wegvaren, konden wel raden waar zij naar toe gingen en liepen er ook heen.


Jo̱baˈ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ e nigüeáˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do táˈˉ có̱ˋ nibøøˇ fɨˊ ni˜ uǿˆ, jo̱guɨ mɨfɨ́ɨngˋ casá̱ˈˉbre lajɨˋ guiéˉ e iñíˈˆ do jo̱ cajǿørˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ e cuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ. Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, cafíiñˋ e iñíˈˆ do jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cacuøˈrˊ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do, jo̱ íˋguɨb cajméeˋ guiéeˆ e do jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, 	 "Zeven", antwoordden zij. Hij zei dat iedereen op de grond moest gaan zitten. Daarna nam Hij de zeven broden, dankte God ervoor en brak ze in stukken. Zijn discipelen brachten het brood naar de mensen.


Jo̱baˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ catɨ́ˋ tú̱ˉ do cacúmˈˋ guóorˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ do, jo̱ lajo̱b cajo̱ cajúmˉbre jo̱ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ɨngˈ˜ jó̱o̱rˊ jaˋ mɨˊ lɨˊ sémˋbɨ; jo̱ lajo̱b calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ i̱ catɨ́ˋ ˈnɨˊ do cajo̱. 	 Hij stierf en zijn vrouw bleef alleen achter. De tweede broer trouwde met haar, maar stierf ook zonder kinderen.


Jo̱ dsʉˈ e laco̱ˈ jaˋ niˈɨ́ˆ dsiiˉ e niingˉguɨ́ɨ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨnˊn lana dsʉˈ uíiˈ˜ e caˈiin˜n quiáˈˉ Fidiéeˇ jaléˈˋ e jloˈˆ e jaˋ mɨˊ cajmijnéeiñˋ jéengˊguɨ, jo̱baˈ cangɨ́ɨnˋn co̱o̱ˋ iihuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ tó̱o̱ˊ e caˈiénˉn, jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ e jmángˈˋ ta˜ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás e jmáiñˈˋ jnea˜ gaˋ. 	 De openbaringen die God mij heeft gegeven, zijn werkelijk buitengewoon. Maar omdat Hij niet wilde dat ik mij daardoor iets zou gaan verbeelden, heeft Hij mij pijnlijk laten vernederen door een handlanger van satan, die mij als met vuisten slaat. Dat is een 'doorn in mijn vlees'. Nee, God zal niet toelaten dat ik mij wat ga verbeelden.


Jo̱ mɨ˜ nilɨsɨ́ɨngˉ e ngúuˊ táangˋnaaˈ e jgoˈˋ do, niˈuíingˉ co̱o̱ˋ e joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ nijiéˈˋguɨ, jo̱guɨ mɨ˜ nilɨsɨ́ɨngˉ e ngúuˊ táangˋnaaˈ e seaˋ ˈmóˉ quiáˈˉ do jo̱ niˈuíingˉ co̱o̱ˋ e joˋ seaˋ ˈmóˉ quiáˈˉ, jo̱guɨbaˈ dseángˈˉ nilɨti˜ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “Joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ nilɨseaˋguɨ ˈmóˉ, co̱ˈ dseángˈˉ conguiabˊ nɨcaˈíngˉ bíˋ quiáˈˉ.” 	 Wanneer dat gebeurt, wordt werkelijkheid wat in de Boeken staat: "De dood is opgeslokt in Gods grote overwinning." (b)


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, canúˉbɨguɨ́ɨ cajo̱ —jíngˈˉ Juan— e lajɨbˋ e cateáaˊ Fidiéeˇ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱guɨ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ la jo̱guɨ fɨˊ lɨ́ˈˆ nʉ́ˈˉ uǿˉ jo̱ lajo̱bɨ fɨˊ lɨ́ˈˆ nʉ́ˈˉ jmɨñíˈˆ cajo̱, jo̱ lalab guicajíngˈˉ: I̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ i̱ guiing˜ fɨˊ lɨ˜ niingˉ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱guɨ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do cajo̱, íˋbingˈ i̱ catɨ́ɨngˉ i̱ nijmiféngˈˊ dseaˋ jo̱guɨ i̱ nijmɨˈgóˋ dseaˋ cajo̱, co̱ˈ dseaˋ íbˋ dseaˋ i̱ ˈgøngˈˊ i̱ tɨɨngˋ jméˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱baˈ dseángˈˉ catɨ́ɨmˉbre e nijmérˉ lají̱i̱ˈ˜ e iáangˋ dsíirˊ lata˜ ró̱o̱ˋ jmɨgüíˋ. 	 En ik hoorde alle schepselen in de hemel, op de aarde, onder de aarde en in de zee daarmee instemmen: "Alle lof, eer, heerlijkheid en macht is voor Hem, Die op de troon zit en voor het Lam, voor altijd en eeuwig."


Jo̱baˈ fǿnˈˋn ˈnʉˋ lana, Teaa˜, e nijmɨˈgóoˋ jnea˜ mɨ˜ niguiénˈˉtú̱u̱ fɨˊ cáanˈˋ na lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmɨˈgooˋ ˈnʉˋ jnea˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ quíiˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ie˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e catɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ. 	 Vader, laat Mij nu bij U terugkomen om de eer en de heerlijkheid te ontvangen die Ik voor het ontstaan van de wereld al had.


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ calɨˈiin˜n e ninuu˜u júuˆ quíiˉnaˈ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱baˈ caˈɨ́ˋ dsiiˉ e guiʉ́ˉguɨ e cajá̱ˋbaa ˈñiáˈˋa fɨˊ la fɨˊ Atenas, 	 Tenslotte kon ik het niet langer uithouden. Het leek mij het beste alleen in Athene te blijven


Jo̱ dseángˈˉ júuˆ røøbˋ cajmeaˈrˊ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do. Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Tʉ́ˆ Simón lajo̱, cajéeiñˋ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ i̱i̱ˋ núuˋ, jo̱ canaaiñˋ jíimˉbre dseaˋ do. 	 Omdat Hij hier ronduit met hen over sprak, nam Petrus Hem apart. "Zulke dingen moet U niet meer zeggen", zei hij.


Jo̱ güɨlɨseengˋnaˈ e joˋ quie̱ˊguɨ nifɨˊ quíiˉnaˈ jaléˈˋ dseeˉ. Jo̱ dsʉˈ lajeeˇ e seengˋnaˈ lajo̱, jaˋ cuøˈˊ fɨˊ yaang˜naˈ e síˈˋ nifɨˊ e nijméeˆnaˈ e gaˋ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e eeˉnaˈ guiʉ́ˉ laco̱ˈguɨ éeˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ. 	 Wij zijn vrije mensen, maar die vrijheid geeft ons niet het recht om kwaad te doen, want wij zijn slaven van God.


Jo̱guɨ song i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ óoˊnaˈ e tɨɨngˋnaˈ ngángˈˋnaˈ dsʉˈ contøømˉ guíngˈˆnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ jo̱guɨ jmooˋnaˈ jløngˈˆnaˈ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ e jmooˋnaˈ do lɨ́ˈˆ jí̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ yaam˜baˈ, jo̱baˈ gabˋ lɨ́ɨˊ song jmooˋnaˈ lajo̱, co̱ˈ júuˆ ta˜ júuˆ e lɨ́ɨngˊnaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ cangɨ́ɨngˋ e tɨɨngˋ ngángˈˋ song jmooˋnaˈ lajo̱. 	 Maar als u door jaloezie en ruzie vol wrok zit, kunt u zich nergens op beroemen; dan zou u de waarheid geweld aandoen.


e cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ, jo̱ caguiéeiñˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiiñ˜ ˈñiaˈrˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Door diezelfde grote kracht is Christus uit de dood teruggekomen om de belangrijkste plaats naast God in te nemen.


Jo̱ fɨˊ jo̱b caˈuøøˉnaaˈ dsíiˊ móoˊ cangóˉnaaˈ fɨˊ Filipos, co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ quiʉˈˊ dseaˋ Roma ta˜, jo̱guɨ lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e laniingˉ quiáˈˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia cajo̱. Jo̱ fɨˊ jo̱b cajá̱ˆnaaˈ tú̱ˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜. 	 Vandaar reisden wij naar de Romeinse kolonie Filippi, de voornaamste stad in dat deel van Macedonië en bleven er enkele dagen.