Jo̱ e la cajméeˋ Jesús fɨˊ e fɨɨˋ e siiˋ Caná e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. Jo̱ e lab laˈuii˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ e cajméerˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ lajo̱baˈ cajmijnéeiñˋ jial tíiˊ ˈgøiñˈˊ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Zo liet Jezus in Kana in Galilea voor het eerst zien wie Hij was. Daar toonde Hij Zijn grootheid en Zijn discipelen geloofden in Hem.


Jo̱ dsʉˈ joˋ iuuiñˉ fɨˊ la lana, co̱ˈ nɨcají̱ˈˊbre lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajíñˈˉ ie˜ lamɨ˜ cangɨrˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ do. Ñilíingˉnaˈ ñijǿøˉnaˈ fɨˊ lɨ˜ caˈáangˉ dseaˋ írˋ. 	 Ik weet dat u Jezus zoekt, Die gekruisigd is, maar Hij is hier niet meer. Hij is weer levend geworden, zoals Hij had gezegd. Kom maar kijken waar Hij heeft gelegen.


Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ canaangˋ Jesús eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ e dseángˈˉ nɨsɨˈíimˆbre e niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ dseángˈˉ e eáangˊ, íbˋ dseaˋ i̱ cajárˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ e jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ teáangˉ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ nilíˋ ˈníˈˋ níimˉbre dseaˋ do. Jo̱guɨ casɨ́ˈˉguɨr i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e nijngámˈˉ dseaˋ írˋ; jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, nijí̱bˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Hij begon hun te vertellen over de verschrikkelijke dingen die Hij zou moeten doormaken. Hij zei dat de Hoge Raad Hem zou veroordelen, dat men Hem zelfs zou doden en dat Hij na drie dagen weer levend zou worden.


Dsʉˈ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e jaˋ tʉ́ˆnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ o̱ˈguɨ tʉ́ˆnaˈ e júuˆ ta˜ dsíiˊ e sɨjeengˇnaˈ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcanʉ́ʉˉnaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱ e júuˆ nab nɨcaniˈˊ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ jnea˜ Paaˉ jmɨcó̱o̱ˈˇbɨ́ɨ e niguiaˋguɨ́ɨ e júuˆ na fɨˊ jo̱. 	 De enige voorwaarde is dat u deze waarheid met uw hele hart gelooft en er standvastig in blijft. Dat u sterk bent in de Here en vast overtuigd van het goede nieuws, dat Jezus voor u gestorven is. Dit geweldige nieuws gaat de hele wereld door en ik heb mijn leven ten dienste ervan gesteld.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, Jesús cangórˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Capernaum co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ niquiáˈrˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ rúiñˈˋ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ cajo̱; jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ co̱o̱ˋ tú̱ˉ jmɨɨ˜ lajo̱. 	 Hierna ging Hij met Zijn moeder, broers en discipelen naar Kapernaüm, maar zij bleven daar niet lang.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ faˈ co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ dseaˋ lɨ˜ seeiñˋ mɨ́ɨˈ˜, jaˋ cuøˊ fɨˊ faˈ e seeiñˋ juguiʉ́ˉ fɨˊ jo̱, ¿jáˆ jáˈˉ? 	 Een gezin waar men elkaar niet kan verdragen, gaat stuk.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ guiaˊ dsíiˊ e nijmitir˜ laco̱ˈ la iing˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dseaˋ íˋbingˈ i̱ nɨñiˊ su jáaˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ jaléˈˋ e eeˉ do o̱si lɨ́ˈˆ fáˈˋa e la tɨɨnˉ ˈñiáˈˋbaa é. 	 Als iemand ernaar verlangt Gods wil te doen, zal Hij kunnen onderscheiden of mijn woorden van God komen of van Mijzelf.


Jo̱ mɨ˜ cajméeˋ Jesús lado, jo̱b mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ gángˉ do e ni˜ dseángˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do. Jo̱ dsʉˈ dsifɨˊ ladob cangoˈíingˊ dseaˋ do e laco̱ˈ guiˈnáˈˆ jǿømˉbɨr. 	 Plotseling gingen hun ogen open en herkenden zij Hem. Op hetzelfde moment was Hij verdwenen.


Jo̱ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ tíiˊ níˆnaˈ e lajeeˇ e nɨcataan˜n jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseángˈˉ lajangˈˆ júuˆ lɨ́ɨmˊbaa jaangˋ dseaˋ i̱ casíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ cuaiñ˜ quiáˈrˉ, co̱ˈ nɨcajméˉbaa téˈˋe có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e dsingɨ́ɨnˉn. Jo̱guɨ cuøˊ li˜ cajo̱ e lɨ́ɨmˊbaa jaangˋ dseaˋ laˈíˋ uii˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ e nɨcajméˉe laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Toen ik bij u was, is in alle opzichten gebleken dat ik een apostel van Christus ben. Met grote volharding heeft de Here door mij wonderen onder u gedaan en bewijzen van Zijn macht gegeven.


Jo̱baˈ jaˋ dseengˋ e foˈˆnaˈ lajo̱, dsʉˈ lalabaˈ e catɨ́ɨngˉ e nifoˈˆnaˈ: “Song cuøˊ Fidiéeˇ fɨˊ lajo̱ e se̱e̱ˉguɨ́ɨˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ nilíˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ líˋ jóng.” 	 U kunt beter zeggen: "Als de Here het wil, zullen wij leven en dit of dat doen."


Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱ catɨ́ɨiñˉ co̱o̱ˋ cóoˆ e a˜ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ, jo̱ jo̱guɨbaˈ cacuøˈrˊ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do: —Í̱ˈˋnaˈ lajɨɨngˋnaˈ e la, 	 Daarna nam Hij een beker wijn, dankte God ervoor en gaf die aan hen.


Jo̱ dsʉˈ dsifɨˊ ladob catǿˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Cuǿøˈ˜naˈ fɨˊ jaléngˈˋ i̱ jiuung˜ na güɨjalíiñˉ fɨˊ la, jo̱ jaˋ jnɨɨng˜naˈ quiáˈrˉ. Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ la lɨ́ɨngˊ i̱ jiuung˜ na, íˋbingˈ i̱ catɨ́ɨngˉ e Fidiéeˇ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 Maar Jezus riep de kinderen bij Zich en zei tegen Zijn discipelen: "Laat die kinderen toch bij Mij komen! Houd ze niet tegen. Want voor zulke kleintjes is het Koninkrijk van God.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ íˋ fɨˊ jo̱, cangárˉ e dseángˈˉ jáˈˉbaˈ e nɨcaˈuíingˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ jo̱. Jo̱ eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíiˊ i̱ Bernabé do ie˜ jo̱, jo̱guɨ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e jaˋ nitiúuiñˈˉ do Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e nijmiti˜bɨr e ngocángˋ dsíirˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱. 	 Toen hij daar aankwam en zag wat voor grote dingen God deed, was hij heel blij. Hij spoorde allen aan eens en voorgoed te besluiten de Here trouw te blijven, wat het hun ook zou kosten.


Jo̱guɨ song jminíˈˆ jmóoˋ e niténˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ gui˜ jóng; co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˈˉ e Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quíiˈˉ e jaˋ seaˋ co̱o̱ˋ jminíˈˆ e laco̱ˈguɨ téebˈ˜ lajɨˋ tú̱ˉ jminíˈˆ niguønˈˆ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ 	 En als je oog je op het slechte pad brengt, ruk het dan uit. Je kunt beter met één oog het Koninkrijk van God binnengaan, dan met twee ogen in de hel worden gegooid.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, co̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ e faˈ co̱o̱ˋ ojmɨ́ˆ nicuǿˉ tú̱ˉ ˈléˈˋ jmɨɨˋ, caˈíingˈ˜ e ráangˉ jo̱guɨ caˈíingˈ˜ e ñii˜. 	 Er komt uit een en dezelfde bron toch ook niet afwisselend schoon en vuil water!


Jnea˜ Lucas nɨcajméeˈ˜e laˈuii˜ co̱o̱ˋ jiˋ e catɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ, Teófilo, lɨ˜ féˈˋ jaléˈˋ e cajméeˋ Jesús jo̱guɨ jaléˈˋ e caˈerˊ latɨˊ mɨ˜ canaaiñˋ jmóorˋ ta˜ quiáˈrˉ 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Tɨfaˈˊ, ii˜naaˈ ne˜naaˈ e nijmeˈˆ co̱o̱ˋ li˜ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ. 	 Op een dag kwamen er enkele godsdienstleraars en Farizeeërs naar Jezus toe. Zij vroegen Hem een wonder te doen om te bewijzen dat Hij werkelijk de Christus was.


jo̱ lalab cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nɨcaˈeeˉbaa dseeˉ e nɨcajáanˈ˜n fɨˊ ni˜ ˈmóˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. Jo̱baˈ i̱ dseaˋ do cañíirˋ quiáiñˈˉ: —¿E˜ cuaiñ˜ quíˉ jneaˈˆ e cajmeeˉ ˈnʉˋ lajo̱? ¡Cuaiñ˜ quíibˉ ˈnʉˋ e jo̱! 	 "Het is misdadig wat ik heb gedaan", schreeuwde hij. "Ik heb onschuldig bloed verraden." "Dat gaat ons niet aan", antwoordden ze. "Dat is uw zaak."


Jo̱ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱ røøbˋ casɨ́ɨngˉtu̱ dseata˜ Herodes có̱o̱ˈ˜ dseata˜ Pilato, co̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ ˈníbˈˋ nɨcangángˉ rúiñˈˋ. 	 Herodes en Pilatus waren altijd elkaars vijanden geweest, maar op die dag werden ze de beste vrienden.


Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nijmɨˈgooˋnaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e carˋ ngocángˋ óoˊbaˈ, jo̱guɨ ˈnéˉ e néebˊ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ contøøngˉ e ningɨɨˉnaˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ nilɨñiˊ cuaiñ˜ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e nɨsɨtaˇ óoˊnaˈ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Vertrouw uzelf helemaal aan Christus toe. Hij is onze Here. Wees altijd bereid verantwoording af te leggen van de verwachting waaruit u leeft, als daarom gevraagd wordt. Maar doe het wel vriendelijk en met het nodige respect.


Dsʉˈ i̱ Juan do jaˋ lamɨ˜ iiñ˜ e niseáiñˉ dseaˋ do jmɨɨˋ, jo̱ lalab cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —ˈNʉbˋ dseaˋ catɨ́ɨnˈˉ e niseáanˈ˜ jnea˜ jmɨɨˋ; jo̱ ¿jialɨˈˊ ñiˈˊ e iinˈ˜ e jnea˜ niseáan˜n ˈnʉˋ jmɨɨˋ? 	 Maar Johannes wilde dat niet doen. "Ik moet door U worden gedoopt", protesteerde hij, "in plaats van U door mij."


Jo̱ lalab guǿngˈˋ i̱ guiángˉ nʉ́ʉˊ i̱ nɨcañinˈˊ fɨˊ jaguóoˋo dséeˊ la, jo̱guɨ lalab guǿngˈˋ cajo̱ lajɨˋ guiéˉ candeléer˜ e jɨˈˋ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ do: i̱ guiángˉ nʉ́ʉˊ do guǿngˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiéˉe i̱ seengˋ fɨˊ lajɨˋ guiéˉ fɨɨˋ e néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia, jo̱guɨ laco̱o̱ˋ e candeléer˜ e tíiˊ guiéˉ do guǿngˈˋ i̱ guiéˉ ˈléˈˋ dseaˋ quiéˉe i̱ seengˋ fɨˊ laco̱o̱ˋ e fɨɨˋ jo̱. 	 Dit is de betekenis van de zeven sterren in mijn rechterhand en van de zeven olielampen: De zeven sterren zijn de boodschappers (B) van de zeven gemeenten en de zeven lampen zijn die gemeenten zelf."


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ fóˈˋnaˈ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel jo̱guɨ e teáˋ teáangˆnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ jo̱guɨ e jmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ sɨguángˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ; 	 En u, die er trots op bent Joden te zijn, vertrouwt op de geschreven wet van God! U bent er trots op dat u de enige, ware God kent en weet wat Hij wil.


Dsʉco̱ˈ faˈ lɨ́ˈˆ canaangˋ e lɨ́ɨˋ e ˈnʉ́ʉˊ do lajo̱ e jaˋ mɨˊ calɨ́ɨˉ cuante røøˋ jial tíiˊ cuuˉ nilɨˈnéˉ, jo̱ jialfaˈ jaˋ catóˈˊ, jo̱ dsíngˈˉ ningɨ́ɨngˉ dseaˋ i̱ dseaˋ fii˜ e ˈnʉ́ʉˊ e guiˈnáˈˆ lɨ́ɨˋ do 	 Anders komt hij misschien niet verder dan de fundering. Iedereen zou lachen en zeggen:


Quíiˈ˜naˈ, jo̱guɨ jméeˆnaˈ e lɨ́ɨngˉnaˈ fɨˈíˆ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcaˈeeˉnaˈ do. Jo̱guɨ jaˋ dseengˋ fɨng song ningɨ́ɨˆnaˈ uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e dseeˉ jo̱, co̱ˈ ˈnéˉ e quɨˈˆbaˈ uíiˈ˜ quiáˈˉ e dseeˉ quíiˆnaˈ do. Jo̱guɨ fɨng song e iáangˋ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˆnaˈ e nɨcarøøngˋnaˈ do, jo̱baˈ ˈnéˉ e nilíingˉnaˈ e fɨˈíbˆ jóng uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Beklaag uzelf; huil en jammer van ellende. Het lachen moet u vergaan; uw blijdschap moet omslaan in verdriet.


jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ ˈnéˉ jméeˆnaˈ jialco̱ˈ jaˋ lɨ́ˋ áaˊnaˈ yaang˜naˈ; jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ ˈnéˉ cuøˈˊ bíˋ yaang˜naˈ e féngˈˊ áaˊnaˈ nañiˊ faˈ e ngɨɨng˜naˈ iihuɨ́ɨˊ; jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ ˈnéˉ e dseángˈˉ lajangˈˉ nijáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ e nijmee˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do; 	 Leer uw eigen verlangens opzij te zetten en geduldig vol te houden, zodat u God kunt dienen.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ ninúuˆnaˈ júuˆ e seaˋ ˈniiˋ fɨˊ la fɨˊ na; jo̱ dsʉˈ jaˋ fǿøngˈ˜naˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱, co̱ˈ jo̱bɨ uiing˜ jo̱guɨ co̱ˈ dseángˈˉ ˈnéˉ e nidsijéebˊ lajaléˈˋ e jo̱; dsʉˈ o̱ˈ ie˜ jo̱ nitɨ́ˉ íˈˋ e niˈíingˉ. 	 Wanneer jullie allerlei berichten over oorlog horen, maak je dan niet ongerust. Er moeten wel oorlogen komen, maar die wijzen er niet op dat het einde er al is.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caséerˋ nir˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ caseáangˋ dsíirˊ casɨ́ˈrˉ i̱ dseañʉˈˋ do: —¡Efata! —e guǿngˈˋ: ¡Güɨneab˜ loguáˈˆ! 	 Daarna keek Hij naar de hemel en zei met een zucht: "Ga open."


Jo̱ cajíngˈˉ i̱ ángel do caléˈˋ catú̱ˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Quíˈˊ sɨ̱́ˈˋ lajmɨnáˉ jo̱guɨ ǿøˈ˜ lomɨɨˈ˜. Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ Tʉ́ˆ Simón ladsifɨˊ lado. Jo̱ cajíngˈˉguɨ i̱ ángel do casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Te̱ˈˋ ˈmɨjñʉ́ˋ iʉ˜ lúuˈˇ jo̱ máˉaaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 De engel zei tegen hem: "Maak uw riem vast en doe uw sandalen aan." Petrus deed het. "Sla nu uw mantel om en kom mee", zei de engel.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, sojiébˈˊ nɨteáaiñˈˇ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ e cajmeˈˊ Lucas. 	 Ze bleven voortdurend in de tempel om God te eren en te danken.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ e jo̱ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo i̱ niteáangˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús ie˜ jo̱, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱, ¿su jneaˈˆ lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ dseaˋ tiuumˉ jóng? 	 Enkele Farizeeërs die erbij stonden, vroegen: "Zijn wij soms ook blind?"


Jo̱ i̱ dseaˋ laˈíˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨbˈˆ nidsilíiñˋ mɨ˜ nijúuiñˉ, jo̱ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ yaam˜bre jmitir˜, jo̱guɨ lɨ́ˈˆ lɨˊ jmɨjløngˈˆ yaaiñ˜ e lafaˈ nilíˋ ɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmóorˋ do. Jo̱ lɨ́ˈˆ guiing˜ dsíirˊ lají̱i̱ˈ˜ e dsijéeˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Zij zijn op weg naar de ondergang; hun buik is hun god en hoe schandaliger zij leven, hoe mooier zij het vinden; het enige waaraan zij denken, zijn de dingen van deze wereld.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cajgáangˉ Jesús jmɨɨˋ, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre fɨˊ dsíiˊ jmɨ́ˋ. Jo̱ ladsifɨˊ lanab canaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ cangáˉ Jesús e cajgóˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ yʉ́ˈˆ moguir˜ e lɨɨng˜ jaangˋ mee˜. 	 Na gedoopt te zijn, klom Jezus meteen op de oever. De hemel scheurde open en Johannes zag dat de Geest van God in de vorm van een duif op Jezus neerdaalde.


Jo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e niˈnángˋ caˈˊ lají̱i̱ˈ˜ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ jmɨˈgooˉbɨ́ɨˈ jial tíiˊ niingˉ e féˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Betekent het dan dat wij door op Jezus Christus te vertrouwen, de wet opzijschuiven? Nee, integendeel. Dan doen wij juist wat de wet zegt.


Jo̱ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel canúuˉbre júuˆ quiáˈˉ Jesús, jo̱guɨ canaaiñˋ ˈnóˈrˊ jial nijngáiñˈˉ dseaˋ do, co̱ˈ ˈgǿmˈˋbre dseaˋ do, co̱ˈ dseángˈˉ eáamˊ dsiˈgóˋ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e eˊ dseaˋ do. 	 De leidende priesters en godsdienstleraars hoorden dit en probeerden een manier te vinden om Hem uit de weg te ruimen. Zij zagen wel dat iedereen diep onder de indruk was van Zijn woorden en zij waren bang dat Hij meer invloed zou krijgen dan zij.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caguilíingˉ có̱o̱ˈ˜ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ quiáˈˉ i̱ Cornelio do, eáamˊ cangogáˋ dsíirˊ mɨ˜ calɨlíˈrˆ e cangɨ́ɨmˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱, 	 De Joodse volgelingen van Jezus, die met Petrus waren meegekomen, waren verbaasd dat de Heilige Geest ook over mensen van een ander volk was uitgegoten.


Jo̱ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ cajo̱ e i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉbingˈ i̱ féˈˋ júuˆ ˈlɨˈˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Juist zij spotten met Jezus Christus, Die voor ons zoveel betekent.


Jo̱ e jmiˈneáangˋ dseaˋ rúiñˈˋ e laniingˉguɨ eáangˊ lɨ́ɨˊ mɨ˜ jángˈˋ ˈñiaˈrˊ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ dseaˋ seengˋ røøˋ có̱o̱ˈr˜ nañiˊ song cajúiñˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e cajméerˋ lajo̱. 	 Wie zijn leven voor zijn vrienden overheeft, heeft de grootste liefde.


Dsʉco̱ˈ mɨ˜ jaangˋ dseaˋ dseángˈˉ lajangˈˉ iáangˋ dsíirˊ e lɨɨng˜go̱ eeˋ iiñ˜ cuǿrˉ, jo̱baˈ ímˈˆ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ e cuøˊ i̱ dseaˋ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e dsitíingˈ˜ quiáˈrˉ, dsʉco̱ˈ jaˋ mɨˊ Fidiéeˇ jaléˈˋ e jaˋ seaˋ quiáˈˉ dseaˋ. 	 Als u het verlangen hebt om te geven, is het niet belangrijk hoeveel u geeft. God vraagt om wat wij hebben en niet om wat wij niet hebben.


Dsʉco̱ˈ i̱ jó̱o̱ˋo̱ la huí̱i̱bˉ eáangˊ nɨcangórˉ jo̱guɨ huǿøbˉ eáangˊ nɨcangoˈíiñˊ; jo̱ lajeeˇ jo̱ caˈɨ́ˋ dsiiˉ e nɨcajúmˉbre, jo̱ lana lɨ́nˉn e lafaˈ nɨcají̱ˈˊtu̱r e nɨsiñˈˊ la.” Jo̱ lajalémˈˋ i̱ dseaˋ do canaaiñˋ guiarˊ guiʉ́ˉ e cajmeáiñˈˋ jmɨɨ˜ i̱ sɨmingˈˋ i̱ caguiéngˈˉ do. 	 Want mijn jongste zoon was dood en is weer levend geworden. Ik was hem kwijt en heb hem weer terug.' En zij vierden feest.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ ñiiˉ eeˋ e fóˈˋ na, dseañʉˈˋ. Jo̱ jaˋ mɨˊ catóˈˊbɨ e féˈˋ i̱ Tʉ́ˆ Simón do lajo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caquiˈˊ jaangˋ tuidséeˆ. 	 Maar Petrus antwoordde: "Man, ik weet niet waar je het over hebt." Op dat moment kraaide ergens een haan.


Jo̱ laco̱ˈ simˈˊ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do mɨ˜ canaaiñˋ féˈrˋ faˈˊ quiáˈrˉ jo̱ cajíñˈˉ lala: “Fidiéeˇ quíˉiiˈ, guiˈmáamˈˇbaˈ ˈleáangˉ co̱ˈ jaˋ lɨ́ɨngˊ jnea˜ laco̱ˈ lɨ́ɨngˊ dseaˋ caguiaangˉ; co̱ˈ seengˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ɨ̱ɨ̱ˋ jo̱guɨ seengˋ dseaˋ i̱ sooˋ dsíiˊ jo̱guɨ seengˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ ˈléeˊ e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ. Jo̱guɨ jaˋ lɨ́ɨnˊn jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ laco̱ˈ lɨ́ɨngˊ ˈnáˈˆ nodsicuuˉ i̱ singˈˊ do. 	 De Farizeeër stond rechtop en zei dit gebed: 'Dank u, God, dat ik niet zo ben als alle zondaars. En zeker niet zoals die tolontvanger daar! Ik bedrieg niemand. Ik pleeg geen overspel.


Jo̱ lalab cajíngˈˉ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ Israel do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e nɨcajméˉe jee˜ ˈnʉ́ˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ quiáˈˉ Tiquiéˆe. Jo̱ lajeeˇ lajaléˈˋ e jo̱, ¿jnang˜ e catɨ́ɨngˉ e nijngángˈˆnaˈ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cu̱u̱˜? 	 Jezus zei tegen hen: "U hebt met eigen ogen gezien wat Ik door de kracht van de Vader heb gedaan. Waarom wilt u Mij nu stenigen?"


Jo̱ song jaangˋ dseañʉˈˋ ɨˊ dsíirˊ e dseángˈˉ nɨˈnébˉ e nicúiñˈˋ guóorˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ sɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈr˜ do, dsʉco̱ˈ tɨˊ lɨ˜ ningángˈˋ íˋ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do e nicúiñˈˋ guóorˋ, jo̱guɨ song ɨˊ dsíirˊ e jo̱baˈ dseángˈˉ la guíingˋguɨ ˈnéˉ, jo̱baˈ güɨjméeˋbre lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨiñˉ e guiʉ́ˉguɨ do, jo̱ güɨcúmˈˋbre guóorˋ, dsʉco̱ˈ jaˋ e dseeˉ e jo̱. 	 Als iemand het tegenover zijn dochter niet gepast vindt haar van een huwelijk te weerhouden, vooral als zij al wat ouder wordt en niet te lang meer moet wachten, laat hij dan doen wat zijn hart hem ingeeft. Als hij haar laat trouwen, doet hij daarmee niet verkeerd.


Jo̱baˈ cajǿøngˉ Jesús i̱ dseañʉˈˋ do e iáangˋ dsíirˊ, jo̱ cañíirˋ quiáiñˈˉ do lala: —Co̱o̱ˋguɨ seaˋ e ˈnéˉ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e ˈnéˉ quíiˈˉ: guǿngˈˊ jo̱ güɨˈnɨɨ˜ lajaléˈˋ e seaˋ quíiˈˉ, jo̱ e nilíˈˋ do nijméeˈˆ guiéeˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ. Jo̱ lajo̱baˈ nilɨseaˋ juguiʉ́ˉ quíiˈˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ. Jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ e nijmeˈˆ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ na, jo̱baˈ nea˜ jo̱ ningɨ́ˈˆ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Het was duidelijk zichtbaar dat Jezus genegenheid had voor deze man. Hij keek hem aan en zei: "Er is één ding dat u niet hebt gedaan. Ga naar huis, verkoop alles wat u hebt en geef het geld aan de armen. Kom dan terug en volg Mij. Dan zult u rijk zijn in de hemel."


jo̱ tiquiáˈˆ Sala calɨsírˋ Cainán, jo̱ tiquiáˈˆ Cainán calɨsírˋ Arfaxad, jo̱ tiquiáˈˆ Arfaxad calɨsírˋ Sem, jo̱ tiquiáˈˆ Sem calɨsírˋ Noé, jo̱ tiquiáˈˆ Noé calɨsírˋ Lamec, 	 de vader van Sala was Kainan; de vader van Kainan was Arpachsad; de vader van Arpachsad was Sem; de vader van Sem was Noach;


Jo̱ Dseaˋ Jmáamˉ caquíirˊ dseeˉ quíˉiiˈ e laco̱ˈ jaˋ cabíingˉ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e cajmitíˆnaaˈ dseángˈˉ røøˋ contøøngˉ lajɨˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜, co̱ˈ caquíirˊ dseeˉ quíˉiiˈ laˈeáangˊ e cabíingˉ Fidiéeˇ írˋ cuaiñ˜ quíˉ jneaa˜aaˈ, dsʉco̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: “Mɨ˜ júungˉ dseaˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱baˈ cuøˊ li˜ e Fidiéebˇ bíiˉ quiáˈrˉ”. 	 Christus heeft ons vrijgekocht van de vloek die de wet over ons bracht, door voor ons die vloek op Zich te nemen. Er staat immers: "Wie aan een paal is opgehangen, is vervloekt." (E)


Jo̱baˈ latɨˊ ie˜ jo̱b canaangˋ jaléngˈˋ i̱ dseata˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel do e ˈnóˈrˊ jial e nijngáiñˈˉ Jesús. 	 Vanaf die dag zochten de Joodse leiders naar een gelegenheid om Hem te doden.


Jo̱ sɨjeemˇbaa cajo̱ e Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ nicuǿˈrˉ jnea˜ fɨˊ e ngóoˊbaa ˈñiáˈˋa e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na lajmɨnáˉ. 	 Maar ik vertrouw erop dat de Here mij binnenkort de kans zal geven zelf ook naar u toe te komen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈørˊ quiáˈˉ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ caˈuøømˋbre jo̱ cangolíingˆtu̱r fɨˊ móˈˋ Olivos. 	 Na de maaltijd zongen zij een lied tot eer van God en gingen vervolgens naar de Olijfberg.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jaléˈˋ e la —jíngˈˉ Juan— jo̱ canúˉtú̱u̱ co̱o̱ˋ luu˜ e teáˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la nʉ́ˈˋ luu˜ i̱ ˈleáangˉ dseaˋ, jo̱ e jo̱ canúˉu e jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ lalab féˈˋ do: Majmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ quíˉiiˈ, co̱ˈ íbˋ dseaˋ láaiñˋ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ jaˋ niˈíingˈ˜naaˈ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ quiáˈˉ dseeˉ quíˉiiˈ; jo̱ majmɨˈgooˉnaaˈr, dsʉco̱ˈ íbˋ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ i̱ ñíingˊ i̱ ˈgøngˈˊ fɨˊ jmɨgüíˋ, 	 Toen hoorde ik uit de hemel het geluid als van een grote menigte, die zei: "Loof God! Van Hem komt alle redding! Voor Hem is alle eer en macht!


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, co̱ˈ jmangˈˆ i̱ jmɨcaam˜ ˈnʉ́ˈˋ! Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ i̱ ru̱ˈˊ guiʉ́ˉ jaléˈˋ cuéeˈ˜ huɨ̱́ɨ̱ˊ quiáˈˉ jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ caluuˇ, jo̱ dsʉˈ e téeˈ˜ dsíiˊ do jmangˈˉ jaléˈˋ e nɨcajmeeˉnaˈ ɨ̱ɨ̱ˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u maakt de bekers en schotels van buiten schoon, maar ziet niet dat ze van binnen vol roof en hebzucht zitten.


Jo̱ lɨ́ˈˆ cajǿømˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ lacúngˈˊ lajíingˋ do, jo̱ calɨguíimˉbre quiáiñˈˉ do, jo̱guɨ fɨˈíˆbɨ caje̱rˊ cajo̱, co̱ˈ dseángˈˉ jaˋ iing˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do ningámˈˋbre. Jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ caang˜ guooˋ do: —Níiˈ˜ guóoˈˋ, dseañʉˈˋ. Jo̱baˈ caniˈˊbiñˈ do guóorˋ e caang˜ do, jo̱ ladsifɨˊ lanab caˈlóoˉ. 	 Zij zeiden niets. Jezus keek boos om Zich heen. Wat een harde kerels waren dit! Het deed Hem pijn dat zij zo onverschillig waren voor de ellende van andere mensen. Tegen de ongelukkige man zei Hij: "Steek uw hand uit." De man deed het en zijn hand werd op slag weer gezond!


Jnea˜ Tʉ́ˆ Simón, jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ i̱ sɨ́ɨiñˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ, jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ røøˋ nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱ˈguɨ nɨcangɨ́ɨngˋ jneaˈˆ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱, co̱ˈ eáangˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e nɨcaleáaiñˋ jneaa˜aaˈ jee˜ dseeˉ quíˆiiˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Van: Petrus, een dienaar en apostel van Jezus Christus. Aan: Allen, die een even heerlijk geloof hebben als wij. Dat geloof hebben wij gekregen door de rechtvaardigheid van onze God en Redder, Jezus Christus.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Jábˈˉ, nɨñiˋbaa e jo̱ e nijí̱bˈˊtu̱ i̱ rúnˈˋn do mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱. 	 "Ja, dat weet ik", antwoordde zij. "Hij zal weer levend worden als hij op de laatste dag uit de dood terugkomt."


Jo̱guɨ i̱i̱ˋ i̱ íngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ dseaˋ íbˋ casíiˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ niˈíngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ røøbˋ niˈíñˈˋ cajo̱ laco̱ˈguɨ e cuøˈˊ Fidiéeˇ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ do; jo̱guɨ i̱i̱ˋ i̱ íngˈˋ jaangˋ dseaˋ i̱ éeˋ guiʉ́ˉ, co̱ˈ guiúmˉ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ røøbˋ niˈíngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la íngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ éeˋ guiʉ́ˉ do. 	 Wie een profeet ontvangt omdat hij een knecht van God is, zal dezelfde beloning krijgen als een profeet. Wie een goed man ontvangt omdat hij goed is, zal dezelfde beloning krijgen als hij.


Jo̱ Zorobabel calɨsíˋ tiquiáˈˆ Abiud jo̱ Abiud calɨsíˋ tiquiáˈˆ Eliaquim jo̱ Eliaquim calɨsíˋ tiquiáˈˆ Azor. 	 Sealthiël was de vader van Zerubabel; Zerubabel de vader van Abiud;


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jaˋ ˈnéˉ faˈ e nijmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ e jo̱. Dsʉco̱ˈ nɨñíˆbaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ ró̱o̱ˋ e féˈˋ lala: “Jo̱ có̱o̱ˈ˜ capíˈˆ quie̱bˈˆ nijméˉ e niró̱o̱ˉ lajɨˋ ca̱˜ iñíˈˆ.” 	 Het is niet goed dat u zo verwaand bent. Hoe hebt u zoiets door de vingers kunnen zien? Zo gaat het immers van kwaad tot erger. Weet u niet dat door een klein beetje gist het hele deeg gaat gisten?


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do: —¿I̱˜ lajeeˇ lajɨˋ gángˉ i̱ jó̱o̱rˊ do lɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ i̱ calɨnʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiáˈˉ tiquiáˈrˆ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —I̱ jó̱o̱rˊ laˈuii˜ do, íˋbingˈ i̱ calɨnʉ́ʉˈ˜. Jo̱ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do lala: —E jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma jo̱guɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ yaang˜, jéengˊguɨr nijángˈˋ yaaiñ˜ laco̱ˈguɨ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ dseaˋ do nicá̱rˋ nifɨˊ quiáiñˈˉ. 	 'Ja, vader', maar hij ging niet. Wie van de twee heeft gedaan wat zijn vader zei?" "De eerste, natuurlijk", antwoordden zij. Jezus legde hun uit wat Hij ermee wilde zeggen: "Oplichters en hoeren zullen vast en zeker eerder in het Koninkrijk van God komen dan u.


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˉ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ dseaˋ fariseo! Co̱ˈ iing˜naˈ níˆnaˈ jí̱i̱ˈ˜ ˈmasii˜ e jloˈˆ quiáˈˉ dseaˋ laniingˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ guáˈˉ, jo̱guɨ jmooˋnaˈ e ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ niingˉguɨ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ jo̱ cajo̱. Jo̱guɨ lajo̱bɨ mɨ˜ jíngˈˊnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ guiáˈˆ fɨˊ, jmooˋnaˈ e jmiféiñˈˊ ˈnʉ́ˈˋ lafaˈ jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ cǿøngˈ˜guɨ fɨˊ laˈúngˉ jmɨgüíˋ. 	 Wat ziet het er voor u slecht uit, Farizeeërs! U vindt het heerlijk in de synagogen op de voornaamste plaatsen te zitten. U voelt zich gestreeld als de mensen op straat u eerbiedig groeten.


jo̱ dsʉˈ dsifɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cangángˉ ˈñiaˈrˊ dsíiˊ e sɨ́ɨˊ do, caˈímˉ dsíirˊ jialco̱ˈ lɨ́ɨiñˊ ladsifɨˊ lado jóng. 	 meteen daarna weer vergeten is hoe hij er uitziet.


Jo̱baˈ ie˜ jo̱ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn dseata˜ dseaˋ féngˈˊ, lalab ningɨɨˉ quiáˈrˉ: “E jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e lajaléˈˋ e cajmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ rúnˈˋn i̱ dseángˈˉ jaˋ niingˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, jo̱baˈ lajalébˈˋ e jo̱ quiéˉ jneab˜ cajmeeˉnaˈ cajo̱.” 	 Ik zal tegen hen zeggen: 'Toen u dit voor één van mijn minste broeders hebt gedaan, deed u het voor Mij.'


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo e júuˆ jo̱, jo̱baˈ i̱ lɨɨiñˈ˜ do cajíñˈˉ: —I̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ e jo̱ jaˋ líˈˆ dsiˋnaaˈ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ jaˋ jmɨˈgórˋ e jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel. Dsʉˈ caguiaangˉguɨ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do féˈrˋ jo̱ jíñˈˉ: —Jo̱ ¿jial quɨ́ɨˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ do jmɨɨ˜ nijmérˉ jaléˈˋ e jo̱ song jaangˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quibˊ lɨ́ɨiñˊ? Jo̱ e jo̱ caˈuíingˉ e lajeeˇ laˈóˈˋ íˋbre canaaiñˋ e joˋ sɨ́ɨiñˋ røøˋ. 	 Enkele Farizeeërs zeiden: "Die Jezus is niet door God gestuurd. Anders zou Hij niet op de sabbat werken." "Maar", brachten anderen er tegenin, "een slecht mens zou zulke goede dingen toch niet doen?" De meningen waren verdeeld.


’Dsʉˈ e jáˈˉbaˈ e caˈɨ́ˋ dsiiˉ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do e cajmeáanˈ˜n gaˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret. 	 Ik heb vroeger zelf ook gemeend al het mogelijke te moeten doen om de leer van Jezus van Nazareth te bestrijden.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ dseamɨ́ˋ ˈnéˉ nijmɨˈgooˋbaˈ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ quíiˉnaˈ. Co̱ˈ song i̱i̱ˋ lajeeˇ laˈóˈˋ dseañʉˈˋ jaˋ jáˈˉ mɨˊ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ song guiʉ́bˉ eeˉnaˈ có̱o̱ˈr˜, jangámˉ jáˈˉ nilíiñˋ e júuˆ jo̱ doñiˊ faˈ jaˋ mɨˊ casíiˈ˜naˈr jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Vrouwen, doe wat uw man van u vraagt, ook als u een man hebt die zelf niet doet wat God van hem vraagt.


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ ngolíiñˉ fɨˊ lɨ˜ ngóoˊ dseaˋ do, dsʉco̱ˈ jéengˊguɨ nɨcangárˉ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ do jmɨɨ˜ e jmóorˋ mɨ˜ jmiˈleáaiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜. 	 Een menigte mensen volgde Hem, omdat zij zagen dat Hij de zieken genas.


Jo̱baˈ nɨñíˆbɨ e i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do cajmilir˜ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ uíiˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cajméerˋ do. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱, jo̱baˈ cuøˊ li˜ e caˈiéˈˋ e dseángˈˉ e jábˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Ziet u wat ik bedoel? Hij geloofde God en deed precies wat God van hem vroeg. Zijn geloof werd pas écht geloof door wat hij deed.


Jnea˜ Paaˉ, co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Silvano jo̱guɨ Timoteo, jmoˈˊnaaˈ e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ na fɨˊ Tesalónica, dseaˋ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e nilɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Van: Paulus, Silvanus en Timotheüs. Aan: De gemeente in de stad Thessalonica, aan allen die horen bij God de Vader en de Here Jezus Christus. Wij wensen u genade en vrede toe.


Jo̱ cajmɨngɨ́ɨˋtu̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo cajmɨngɨ́ˈrˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —¿Lɨ˜ ninángˋ e nicá̱ˋ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ? Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Mɨ˜ ninángˋ e jo̱ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jaˋ lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ e cuǿøngˋ líˋ jǿøˆnaˈ; 	 De Farizeeërs vroegen Jezus: "Wanneer komt het Koninkrijk van God?" Jezus antwoordde: "Het koninkrijk komt niet zo dat u het kunt zien.


Jo̱ cagüéngˉ i̱ dseángˈˉ jáˈˉ Jɨngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do fɨˊ jee˜ dseaˋ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ nijmérˉ jial e nilɨseengˋ dseaˋ fɨˊ lɨ˜ jneáˋ jɨˋ. 	 Want het echte licht, dat is Christus (B), kwam in de wereld om iedereen te verlichten.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ guiing˜ Jesús fɨˊ caˈˊ guóoˊ lɨ˜ taˈˊ dseaˋ cuuˉ quiáˈˉ guáˈˉ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén, jo̱ jǿørˉ jial dsiteaˈˊ dseaˋ cuuˉ fɨˊ jo̱. Jo̱ lajeeˇ jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ eáamˊ dsiteaˈrˊ cuuˉ fɨˊ jo̱. 	 Hij ging bij één van de collectekisten in de tempel zitten en zag hoe de mensen er geld ingooiden. Er waren nogal wat rijken die er veel in deden.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ, dseaˋ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, joˋ seengˋnaˈ faˈ e jmitíˆguɨˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ yaang˜naˈ, co̱ˈ lana nɨseengˋnaˈ e nɨjmooˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nijméeˆnaˈ. Jo̱ lɨ́ɨˊ lajo̱, co̱ˈ seengˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ e jaˋ seengˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈr˜, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do jóng. 	 Met u is het anders. U doet niet meer uw eigen zin, maar laat u leiden door de Geest; tenminste als de Geest van God in u woont. Als u de Geest van Christus niet hebt, hoort u niet bij Hem.


Co̱ˈ joˋ nijmee˜e e jmɨɨ˜ jo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ cartɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijí̱ˈˋtu̱ rúˈˋnaaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiéˉe. 	 Ik zeg jullie dat Ik het Paasmaal beslist niet meer zal eten tot het Koninkrijk van God volle werkelijkheid is geworden."


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ niguiéebˊ jmɨɨ˜ mɨ˜ niguiéerˉ cuente quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, dseaˋ nɨnéeˊ guiʉ́ˉ quiáˈrˉ e niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ seengˋguɨ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcajúngˉ cajo̱. 	 Maar zij zullen zich moeten verantwoorden voor de grote rechter, Die over de levenden en de doden oordeelt.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ ángel do casɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: —Juan, ¿jialɨˈˊ dsigáˋ oˈˊ? Lab nijméeˈ˜duu ˈnʉˋ júuˆ e˜ guǿngˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e tó̱o̱ˋ fɨˊ guiaquíiˊ i̱ dseamɨ́ˋ do, jo̱guɨ e˜ uiing˜ e guiiñ˜ fɨˊ mocóoˈ˜ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ yúungˉ i̱ seaˋ guiéˉ mogui˜ do jo̱guɨ guíˉ fíˆreˈ cajo̱. 	 "Waarom bent u zo verbaasd?" vroeg de engel mij. "Ik zal u vertellen wie die vrouw is en wat de betekenis is van het beest waarop zij zit; het beest met de zeven koppen en de tien horens.


Jo̱ lajo̱b, song jnea˜ calaanˉ ˈnʉ́ˈˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcaˈeeˉnaˈ, jo̱baˈ dseángˈˉ lajangˈˆ júuˆbaˈ e nileángˋ ˈnʉ́ˈˋ jee˜ jaléˈˋ e dseeˉ quíiˉnaˈ do. 	 Als u door de Zoon van God wordt bevrijd, zult u werkelijk vrij zijn.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, joˋ lɨ́ɨˊguɨ́ɨˈ dseaˋ i̱ jmiti˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨˋnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, co̱ˈ lana nɨlɨ́ɨˊnaaˈ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ, jo̱ lajo̱baˈ niñíingˋnaaˈ e nɨcajíñˈˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ e nicuǿˈrˉ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 U bent dus niet langer slaven, maar Gods eigen kinderen. Als Zijn kinderen hebt u recht op alles wat Hij bezit.


Jo̱ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ na jaˋ mɨˊ cangángˈˋ dseaˋ røøˋ jéengˊguɨ, dsʉˈ jnea˜guɨ fáˈˋa e júuˆ la lana cuaiñ˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Ik weet dat dit moeilijk te begrijpen is, maar ik zeg het om duidelijk te maken wat voor verhouding tussen Christus en Zijn Gemeente bestaat.


Dsʉco̱ˈ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e jmóorˋ do cuøˊ li˜ quiáˈrˉ e dseángˈˉ fɨˊ dsíiˊbre seaˋ jaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. Co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíirˊ yaaiñ˜ do nɨja̱ˈˊ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱, jo̱guɨ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ dsíirˊ do niˈnɨ́ngˉ írˋ o̱si nijmɨˈǿngˈˋ írˋ é. 	 De wet van God staat in hun hart geschreven. Hun geweten vertelt hun wat zij moeten doen: Of hun gedachten klagen hen aan, òf hun gedachten spreken hen vrij. Dit is het goede nieuws dat ik breng: Er komt een dag dat Jezus Christus in opdracht van God Zijn oordeel zal uitspreken over het verborgen leven van de mensen, over hun diepste gedachten.


Jo̱guɨ jaˋ cachʉˈˊ ˈnʉˋ niiˉ laco̱ˈ tɨ́ɨngˋ jneaa˜aaˈ fɨˊ la mɨ˜ neengˇ rúˈˋnaaˈ; dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ la jaˋ mɨˊ caquiuiñˈˊ e chʉˈrˊ tɨ́ɨˋɨ laco̱ˈ mɨ˜ caˈúuˋu sɨnʉ́ʉˆ quíiˈˉ. 	 U hebt Mij niet begroet met een kus. Maar zolang Ik hier binnen ben, heeft deze vrouw mijn voeten gekust.


Jo̱ lalab calɨ́ˉ jee˜ jneaˈˆ; co̱o̱ˋ néeˈ˜ calɨséngˋ guiángˉ dseañʉˈˋ i̱ laˈóˈˋ rúngˈˋ. Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ laˈuii˜ do cacúmˈˋ guóorˋ, jo̱ jaˋ huǿøˉ ngóˉ cajúmˉbre, lɨfaˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jó̱o̱rˊ jaˋ calɨséngˋ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ. Jo̱baˈ i̱ dseañʉˈˋ rúiñˈˋ i̱ catɨ́ˋ tú̱ˉ do cacúmˈˋbre guóorˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ íˋ, 	 Nu waren er bij ons eens zeven broers. De oudste broer trouwde en stierf. Omdat er geen kinderen waren, trouwde de tweede broer met de weduwe. Maar die stierf ook zonder kinderen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, laco̱o̱ˋ jmɨɨb˜ dséeˊ Jesús e dsiˈéeˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e fɨˊ guáˈˉ do. Jo̱ lajeeˇ jo̱ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseata˜ i̱ seengˋ fɨˊ Jerusalén jmóorˋ quijí̱ˉ quiáˈˉ jial nijngáiñˈˉ dseaˋ do, 	 Daarna sprak Hij elke dag in de tempel. De mannen van de Hoge Raad wilden niets liever dan Hem uit de weg ruimen.


Jo̱ jǿømˉ i̱ dseaˋ gángˉ do Jesús, dsʉˈ jaˋ cangɨ́ɨiñˋ faˈ e calɨcuíiñˋ dseaˋ do ladsifɨˊ lado. 	 Het was Jezus Zelf! Maar zij herkenden Hem niet. Ze waren verblind.


Jo̱ dob caje̱iñˊ cartɨˊ mɨ˜ cajúngˉ i̱ dseata˜ Herodes do. Jo̱ cangojéeˊ e la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajíngˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: “Catǿøˉø Jó̱o̱ˋo̱ e nigüɨˈɨ́ɨrˊ fɨˊ Egipto.” 	 Daarmee werden de woorden van de profeet Hosea werkelijkheid: "Toen Israël nog een kind was, hield Ik van hem als van een zoon en Ik haalde mijn zoon uit Egypte."


Jo̱ caˈíbˉ dsíirˊ quiáˈˉ rúiñˈˋ e nijmérˉ lajo̱, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ canaangˋ Judas e ˈnóˈrˊ jial e nijáiñˈˋ Jesús fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 Judas vond dat best en begon uit te kijken naar een gelegenheid om Jezus te laten gevangen nemen zonder dat de mensen er iets van zouden merken.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ e cajmiˈleáangˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, cagüɨˈɨ́ɨbˊ Jesús e fɨɨˋ do, jo̱ cangórˉ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ cateáaiñˋ ˈñiaˈrˊ. Dsʉˈ dsifɨˊ ladob caguilíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ e ˈnáiñˈˊ dseaˋ do caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱ jnɨ́iñˈˋ dseaˋ do e laco̱ˈ jaˋ nidséiñˈˉ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ. 	 De volgende morgen vroeg ging Jezus naar een stille plek. De mensen zochten Hem overal. Toen zij Hem eindelijk hadden gevonden, smeekten zij Hem niet weg te gaan. Zij wilden zo graag dat Hij bij hen bleef.


Jo̱ dsʉˈ dseángˈˉ e jábˈˉ e cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ. Co̱ˈ íˋbingˈ i̱ cají̱ˈˊtu̱ laˈuii˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ nijí̱ˈˊtu̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Maar zo is het gelukkig niet! Christus is weer levend gemaakt, als eerste van de velen die gestorven zijn.


Jo̱ i̱ ángel i̱ jáaˊ fɨˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ guoˈˋ ieeˋ do casɨ́ˈrˉ i̱ ángeles i̱ quiúungˉ do jo̱ lalab cajíñˈˉ: —Jaˋ ˈlee˜naˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ o̱si ni˜ jmɨñíˈˆ o̱si jaléˈˋ ˈmaˋ é cartɨˊ mɨ˜ nité̱ˆnaaˈ e sello quiáˈˉ Fidiéeˇ quíˉiiˈ fɨˊ guiaquíiˊ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ. 	 "Wacht! Breng nog geen schade toe aan de aarde, de zee en de bomen, want wij moeten eerst het zegel van onze God op het voorhoofd van Zijn dienaren drukken."


’Jo̱baˈ liúunˈ˜n ˈnʉ́ˈˋ e jméaangˈ˜naˈ ta˜ jaléˈˋ e seaˋ e fɨˊ jmɨgüíˋ lɨ˜ seengˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ e laco̱ˈ nilíˈˋnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nilɨseengˋ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ lajo̱baˈ mɨ˜ niguiáˋ jaléˈˋ e seaˋ quíiˉnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ, nilɨseemˋbingˈ i̱ niˈíngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ fɨɨˋ co̱o̱ˋ jóng. 	 U moet verstandig met geld omgaan. Maak er vrienden mee, door het te gebruiken zoals Ik wil. Als u het eens moet achterlaten en in Gods eeuwige woning komt, zal Hij u liefdevol opnemen.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b canaangˋ Saulo guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱o̱ˋ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e té̱e̱ˉ fɨˊ Damasco, jo̱ sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ dseaˋ e i̱ dseaˋ góorˋ Jesús do lɨ́ɨngˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do. 	 Hij ging zelfs naar de verschillende synagogen en vertelde daar openlijk dat Jezus Gods Zoon is.


Jo̱ lɨ˜ ngóoˊ cadséngˉguɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, Filemón, e guiéngˈˊ i̱ Epafras la júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˈˉ, jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ sɨjnɨ́ɨngˇ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ la uíiˈ˜ e guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 U moet de groeten hebben van Epafras, die ook bij mij in de gevangenis zit, omdat hij Christus Jezus heeft bekendgemaakt.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canʉʉˋ e jmɨɨ˜ jo̱, catɨˊ guiáˈˆ jóobˋ e guiéeˊ do nɨngóoˊ e móoˊ lɨ˜ teáangˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do. Jo̱ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋbɨ singˈˊ Jesús ˈñiaˈrˊ. 	 Om een uur of drie 's nachts waren de discipelen nog maar midden op het meer.


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e tú̱ˉ íingˈ˜ júuˆ na e cacuøˊ Fidiéeˇ e jaˋ jmɨsɨ́ɨiñˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jo̱guɨ e jáˈˉ lɨ́ɨˊ cajo̱, co̱ˈ dseángˈˉ jaˋ quie̱ˊbre júuˆ adseeˋ, jo̱baˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e tú̱ˉ íingˈ˜ júuˆ na nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e íˋbre nito̱ˈˋ fɨ́ɨiñˋ jneaa˜aaˈ, jo̱guɨ nɨsɨtabˇ dsiˋnaaˈ cajo̱ e niˈíingˈ˜naaˈ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨˉnaaˈ e sɨjeengˇnaaˈ e nicuǿˈrˉ jneaa˜aaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Omdat God een belofte heeft gedaan èn een eed heeft afgelegd, valt er aan Zijn woorden niet te twijfelen. Daarbij is het uitgesloten dat Hij zou liegen. Dat geeft moed en hoop aan ieder die naar Hem vlucht om gered te worden.


Jo̱guɨ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ i̱ catǿˉ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Mɨ˜ jmooˋ ˈnʉˋ jmɨɨ˜ jo̱ iinˈ˜ nihéenˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ, jaˋ ˈnéˉ nitǿˈˆ jaléngˈˋ i̱ cuíinˈˋ o̱ˈguɨ jaléngˈˋ rúnˈˋ o̱ˈguɨ jaléngˈˋ i̱ seaˋ cuuˉ. Dsʉco̱ˈ song cajmeeˈˉ lajo̱, jo̱baˈ lajo̱b nitǿˈˋtu̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do ˈnʉˋ mɨ˜ nijmérˉ jmɨɨ˜ lajaangˋ lajaaiñˋ fɨˊ quiáˈrˉ. 	 Jezus zei tegen Zijn gastheer: "Wanneer u mensen uitnodigt bij u thuis te komen eten, vraag dan niet uw vrienden, broers, familieleden of rijke buren. Want die kunnen u op hun beurt ook weer uitnodigen.


Jo̱ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ gángˉ i̱ canúuˉ júuˆ quiáˈˉ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do siirˋ Dɨ́ˆ i̱ nilɨ́ɨngˊ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Simón, jo̱ íbˋ i̱ cangotáangˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús do. 	 "Kom maar kijken", zei Hij. Dus gingen zij met Hem mee, zagen waar Hij woonde en bleven de rest van de dag bij Hem. Dit gebeurde rond vier uur 's middags.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ Juan do jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do: —E labaˈ ˈnéˉ nijmeeˉnaˈ: I̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ ooˉnaˈ tú̱ˉ ˈmɨˈquíiˊnaˈ, ˈnéˉ nicuǿˈˆnaˈ co̱o̱ˋ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ seaˋ quiáˈˉ; jo̱guɨ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ seaˋ e cøˈˆnaˈ, ˈnéˉ nicøˈˆnaˈ jmáˈˉjiʉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ jaˋ seaˋ e dǿˈˉ. 	 "Als u twee jassen hebt", antwoordde hij, "geef dan één ervan aan iemand die er geen heeft. Als u eten over hebt, geef het aan iemand die honger heeft."


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ niˈrˊ jaléˈˋ sɨ̱ˈrˆ lacueeˋ guiáˈˆ fɨˊ lɨ˜ cangɨ́ɨngˊ Jesús; jo̱ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ tʉˈrˊ guoˈˋ ˈmaˋ e tiiˋ jo̱ guiarˊ fɨˊ guiáˈˆ fɨˊ lɨ˜ ningɨ́ngˉ dseaˋ do cajo̱. 	 Van de mensen die bij Jezus waren, spreidden velen hun mantels voor Hem uit op de weg. Anderen rukten takken van de bomen en legden die voor Hem neer.


Dsʉˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ, lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e calɨcuíingˋ ˈnʉ́ˈˋ Fidiéeˇ, lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ uíiˈ˜ e jmitíˆnaˈ jaléˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaˈ jmooˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ. 	 Toen u God nog niet kende, onderwierp u zich aan afgoden.


Jo̱ song se̱e̱ˉnaaˈ e jmiˈneáamˋbaaˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, lajo̱baˈ nʉ́ʉˈ˜naaˈ jaléˈˋ júuˆ e ˈnéˉ lɨti˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ e lab e júuˆ e ˈnéˉ lɨti˜ e canʉ́ˆnaaˈ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ do e quiáˈˉ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ e jmiˈneáamˋbaaˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ. 	 Als wij God liefhebben, zullen wij leven zoals Hij wil. Hij heeft ons vanaf het allereerste begin gezegd dat wij elkaar moeten liefhebben.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Lalab lɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ fiir˜ jo̱guɨ i̱ guiúngˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ rúiñˈˋ i̱ caguiaangˉguɨ. Co̱ˈ mɨ˜ cagüɨˈɨ́ɨˊ i̱ fiir˜ do e nidsérˉ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ, caguiarˊ ni˜ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ nʉ́ʉˈ˜ do lajaléngˈˋ i̱ seengˋ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nicuǿˈˉreiñˈ do e nidǿiñˈˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Wie van jullie gedraagt zich als een trouwe en verstandige knecht? Als iemand die ervoor zorgt dat alle anderen in het huis op tijd te eten krijgen?


Jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋguɨ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱, jo̱ cajíñˈˉ: “Gui˜naˈ e co̱o̱ˋ mil cuuˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ fɨˈˊ na, jo̱ cuǿøˈ˜naˈ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ quie̱ˊ guíˉ mil e cuuˉ na. 	 Dan had ik nog rente gekregen. Neem deze man het geld af en geef het aan de man die 10.000 geldstukken heeft.


Jo̱ Josías calɨsíˋ tiquiáˈˆ Jeconías có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ rúiñˈˋ. Jo̱ ie˜ jo̱b mɨ˜ catǿˉ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Babilonia fɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel fɨˊ góorˋ e ˈñúuiñˈ˜ do. 	 Josia was de vader van Jechonia en zijn broers, die geboren werden in de tijd van de verbanning naar Babel.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ Israel do caguiféeiñˈˇ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseamɨ́ˋ dseaˋ Israel i̱ jmɨˈgóˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ i̱ sɨˈgǿngˈˆ e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ do, co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ e fɨɨˋ do cajo̱, jo̱ casɨ́ɨiñˉ røøˋ e cajmeáiñˈˋ gabˋ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé cartɨˊ caˈuǿømˋbre dseaˋ do cartɨˊ caluuˇ lɨ˜ se̱ˈˊ e fɨɨˋ do. 	 Dat was erg tegen de zin van de Joodse leiders. Zij hitsten voorname, gelovige vrouwen en het stadsbestuur op en slaagden erin een vervolging tegen Paulus en Barnabas te ontketenen, zodat die uit dat gebied werden verjaagd.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, güɨlɨˈiáangˋ óoˊnaˈ mɨ˜ íingˈ˜naˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e huɨ́ɨngˊ, 	 Beste broeders, is uw leven vol moeilijkheden en verleidingen?


co̱ˈ ˈgǿmˈˋbaa ˈnʉˋ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ tɨˊ oˈˊ e sɨtɨ́ɨngˈˇ jaléˈˋ ta˜ jmóoˋ dseaˋ jiémˈˋ.” 	 'Ik was bang dat ik mijn winst aan u zou moeten afdragen. U bent immers een hard man. U neemt wat u niet hebt verdiend. U laat anderen voor u werken.'


Jo̱guɨ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ ˈníˈˋ níingˉ Fidiéeˇ do, íbˋ i̱ cajníˋ e onuuˋ guíiˉ do. Jo̱guɨ cuaiñ˜ quiáˈˉ e sɨtɨ́ɨngˊ lají̱i̱ˈ˜ e cangojnea˜ do guǿngˈˋ lafaˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ niˈíingˉ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ sɨtɨ́ɨngˊ lají̱i̱ˈ˜ e carooˋ do, íbˋ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ. 	 De vijand die het onkruid heeft gezaaid, is de duivel. De oogst is het einde van deze tijd en de maaiers zijn de engelen.


Dsʉˈ lajeeˇ teáaiñˈ˜ e dsíiˊ ˈnʉñíˆ dob, casíingˋ Fidiéeˇ jaangˋ ángel quiáˈrˉ, jo̱ íbˋ i̱ caneáaˊ jnɨ́ˆ quiáˈˉ e ˈnʉñíˆ do lajeeˇ uǿøˋ, jo̱ caˈuǿømˋbre i̱ dseaˋ apóoˆ do, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: 	 Maar diezelfde nacht maakte een engel van de Here de gevangenisdeuren open en bracht de apostelen naar buiten.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dsʉˈ lala féˈˋguɨ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱: “Jaˋ jmooˈˋ jial niˈéˉ Fíiˈˋ Fidiéeˇ dseeˉ.” 	 Jezus antwoordde: "Er staat ook dat wij de Here, onze God, niet mogen uitdagen."


Jo̱ dsʉˈ jaˋ jiéˈˋ lɨ˜ seengˋ jaangˋ i̱ catɨ́ɨngˉ i̱ nijméˉ lajo̱, o̱ˈguɨ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ o̱ˈguɨ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ o̱ˈguɨ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ cajo̱ faˈ seengˋ jaangˋ i̱ catɨ́ɨngˉ i̱ nineáˉ e jiˋ do o̱ˈguɨ e ɨ́rˉ cajo̱. 	 Maar er was niemand in de hemel of op de aarde of onder de aarde, die de rol mocht openmaken en lezen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseañʉˈˋ i̱ cagǿˈˋ ie˜ jo̱ tíiˊbre la quiʉ̱́ˋ mil, jo̱ jaˋ lɨˈíingˆ dseamɨ́ˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ jiuung˜. 	 Er bleef zelfs nog veel over: Zeven manden vol. En toch had een geweldig aantal mensen te eten gekregen: 4000 mannen, vrouwen en kinderen niet meegerekend!


Jo̱ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ i̱ cuøˊ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ güɨjméeˋbre lajo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ contøøngˉ có̱o̱ˈ˜ doñiˊ eeˋgo̱ jmooˋnaˈ; jo̱guɨ güɨlɨseemˋ dseaˋ do contøøngˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. 	 Ik wens u toe dat de Here van de vrede u altijd Zijn vrede zal laten ervaren, wat er ook gebeurt. Laat Hij bij u allen zijn.


jo̱ e nɨˈiuuiñˉ fɨˊ e ngangˈˊtu̱r fɨˊ góorˋ e guiiñ˜ fɨˊ co̱o̱ˋ ni˜ bǿøˈ˜ e jñʉˊ cuea˜. Jo̱ lajeeˇ jo̱, ngaiñˈˊ ɨrˊ co̱o̱ˋ jiˋ e cajmeˈˊ Saíiˆ, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 keerde nu naar zijn land terug. Onderweg zat hij hardop te lezen uit het boek van de profeet Jesaja.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ casúungˉ e iihuɨ́ɨˊ jo̱, jo̱baˈ joˋ jɨ˜ ieeˋ nilɨseaˋguɨ o̱ˈguɨ sɨˈˋ cajo̱ faˈ nicuǿˉguɨr jɨr˜, jo̱guɨ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ nijiúiñˈˋ cartɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ, jo̱guɨ Fidiéeˇ nijmérˉ e niguiáˈˉ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. 	 Onmiddellijk na die dagen van terreur en ellende zal de zon worden verduisterd en de maan niet meer schijnen. Het zal net zijn of de sterren uit de hemel vallen. De machten van het heelal zullen door elkaar worden geschud.


Jo̱ lalab féˈˋguɨ cajo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: ¡Jmiˈiáangˋ óoˊnaˈ, dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel! 	 Ergens anders staat geschreven: "Volken van de wereld, wees blij met het volk van God!" (c)


Jo̱ e nab e júuˆ e nijmɨrøøˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ íˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niˈíin˜n jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 "Dit is mijn afspraak met hen: Ik zal hun zonden wegnemen." (g)


Jo̱baˈ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ, nibíiñˉ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ uíiˈ˜ e eáangˊguɨ catɨ́ˋ dsíirˊ e cajméerˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ; co̱ˈ ie˜ mɨ˜ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la i̱ Jɨngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, jaˋ calɨjíiˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dseaˋ íˋ, co̱ˈ e lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ dob cajmeáangˋguɨ quiáˈrˉ e laco̱ˈguɨ i̱ Jɨngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do é. 	 Het oordeel komt tot stand doordat het licht in de wereld is gekomen; maar de mensen hebben de voorkeur gegeven aan de duisternis. Dat komt omdat zij slechte dingen hebben gedaan.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo i̱ ngolíingˉ do e féˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lado, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ Jesús lala jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, jíingˊ jaléngˈˋ dseaˋ quíiˈˉ laco̱ˈ joˋ güɨjmiféngˈˊlɨr ˈnʉˋ. 	 Maar enkele Farizeeërs, die tussen de mensen liepen, zeiden tegen Jezus: "Meester, zeg toch tegen Uw volgelingen dat zij hun mond houden."


Jo̱ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Paaˉ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jiˋ jaˋ mɨˊ caˈíingˈ˜ jneaˈˆ e jáaˊ fɨˊ Judea faˈ e féˈˋ uii˜ quíiˈˉ, o̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ Israel i̱ nɨgüɨlíingˉ fɨˊ la faˈ nɨcajíñˈˉ júuˆ gaˋ uii˜ quíiˈˉ cajo̱. 	 Zij antwoordden: "Wij hebben niets slechts over u persoonlijk gehoord, niet in de brieven die we uit Judea hebben ontvangen en ook niet van de Joden, die in Jeruzalem zijn geweest.


jo̱guɨ labɨ neáangˊ i̱ rúiñˈˋ dseamɨ́ˋ do jee˜ jneaa˜aaˈ cajo̱. Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ na jaˋ ñíˆ jial jmóorˋ e táˈˉ tɨɨngˋlɨr. 	 Wat verbeeldt Hij Zich wel?" Het was duidelijk dat zij niets met Hem te maken wilden hebben.


jo̱ jaangˋ i̱ ˈlɨngˈˆ jéeˊ quiáˈrˉ, jo̱ yejí̱bˉ jmóoiñˈˋ do e dseaˋ joñíiñˋ, jo̱ óorˋ teáˋ jo̱guɨ iéngˈˋ jaléˈˋ ja̱ˊ fɨˊ moˈoorˉ lajeeˇ jo̱, jo̱ dsíngˈˉ jmɨhuɨ́ɨngˋneiñˈ, jo̱ jaˋ iiñˈ˜ do nitʉ́ʉrˉ. 	 Hij heeft zo'n last van een boze geest. Als die hem de baas wordt, begint hij ineens te krijsen, krijgt hij stuiptrekkingen en staat het schuim hem op de mond. Die geest laat hem bijna niet los en doet hem veel kwaad.


Jo̱ eáamˊ iing˜ jnea˜ e lajɨɨmˋ ˈnʉ́ˈˋ tɨɨngˋnaˈ fóˈˋnaˈ jmíiˊ e jaˋ cuíiˋnaˈ jéengˊguɨ, dsʉˈ lɨfaˈ eáangˊguɨ iing˜ jnea˜ e tɨɨngˋnaˈ fóˈˋnaˈ jaléˈˋ júuˆ e íingˈ˜naˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ e jo̱baˈ eáangˊguɨ niingˉ laco̱ˈguɨ e fóˈˋnaˈ jmíiˊ e jaˋ ñíˆnaˈ jéengˊguɨ. Jo̱ dsʉˈ song seemˋbɨ dseaˋ i̱ nijméˉ júuˆ e˜ guǿngˈˋ e fóˈˋnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ teáˋguɨ nisíngˈˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik zou graag willen dat u allemaal in vreemde talen sprak, maar nog liever dat u woorden van God doorgaf, want dat is veel belangrijker. Als u iets in een vreemde taal zegt, heeft de gemeente er alleen iets aan als u uitlegt wat het betekent.


Jo̱ cafáˈˉa: “U̱˜, Fíiˋi, jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ néeˈ˜ jaˋ mɨˊ cacúnˈˉn jaléngˈˋ i̱ jóˈˋ na, co̱ˈ lajo̱ ta˜ huɨ̱́ˈˋ fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˆnaaˈ, jneaˈˆ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel.” 	 'Nee, Here, ik heb nog nooit iets gegeten wat mij als Jood verboden is.'


Jo̱ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —I̱ dseaˋ i̱ jniˊ e mɨjú̱ˋ jloˈˆ do, íbˋ i̱ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, 	 "Luister", zei Hij. "Ik ben de boer die het goede zaad zaait. Het land is de wereld.


Jo̱ lajo̱b fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, dseata˜ Agripa, e lajeeˇ guiˈnáˈˆ iuunˉ fɨˊ e ngóoˊo fɨˊ Damascob, íˈˋ e ngóoˊ guieñíˈˉ jóobˋ camóˉo co̱o̱ˋ jɨˋ e jɨˈˋ jloˈˆ e eáangˊguɨ jíingˋ jɨˈˋ laco̱ˈguɨ jɨ˜ iee˜. Jo̱ e jɨˋ do jáaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ cajneáˉ fɨˊ lacúngˈˊ lajíingˋ lɨ˜ ngóoˊnaaˈ do lajeeˇ e téeˈ˜naaˈ fɨˊ ngóoˊnaaˈ fɨˊ Damasco. 	 Onderweg zag ik midden op de dag een licht, koning Agrippa, helderder dan de zon! Het scheen op mij en de mannen, die met mij meereisden.


Jo̱ røøbˋ íngˈˋ Fidiéeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e lɨiñˈˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ laˈeáangˊ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Deze rechtvaardigheid voor God wordt bereikt door op Jezus Christus te vertrouwen. Dit geldt voor alle mensen die in Hem geloven, wie zij ook zijn.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ taang˜ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ ˈnéˉ nidsilíiñˋ fɨˊ góoˋbre, jo̱ fɨˊ jo̱b nilɨˈíiñˆ. 	 Iedereen moest naar de stad of het dorp van zijn voorouders gaan om zich te laten inschrijven.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ fóˈˋnaˈ gaˋ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ rúngˈˋ o̱si cuøˈˊreiñˈ dseeˉ é, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ e féˈrˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jóng, jo̱ o̱ˈguɨ jmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jmɨˈgóˋ jaléˈˋ e júuˆ do, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ gabˋ nɨféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ e júuˆ jo̱ e lafaˈ e nijmérˉ nʉ́ʉˈr˜ e jo̱ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Spreek geen kwaad van elkaar, broeders, en veroordeel elkaar niet. Want als u dat doet, veroordeelt u de wet van God, die zegt dat wij elkaar moeten liefhebben. Het is niet aan u om uit te maken of die wet goed of slecht is. Wat u moet doen, is die wet gehoorzamen!


Jo̱ jaangˋ lajeeˇ i̱ ángeles i̱ guiángˉ do i̱ quie̱ˊ guiéˉ e cóoˆ do cajárˉ fɨˊ lɨ˜ sínˈˋn jo̱ casɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: —¡Juan, neaˊ fɨˊ la! Jo̱ lab niˈéeˆe ˈnʉˋ lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ɨngˉ niˈíngˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ lacaangˋ ni˜ jmɨɨˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Eén van de zeven engelen met de zeven schalen zei tegen mij: "Kom, ik zal u laten zien onder welk oordeel de grote hoer valt, die aan vele waterwegen zit.


Jo̱ i̱ sɨmɨ́ˆ do, co̱ˈ nɨteáaiñˈ˜ júuˆ quiáˈˉ niquiáˈrˆ, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ i̱ dseata˜ Herodes do lala: —Cuǿøˈ˜ jnea˜ mogui˜ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ e iʉ˜ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ huɨ̱́ɨ̱ˊ. 	 Op aanraden van haar moeder vroeg zij om het hoofd van Johannes de Doper, op een schaal.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ lɨ˜ féˈrˋ lala: Nijmee˜e e niˈíimˉ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e tɨɨiñˋ, jo̱ cabˈˊ niˈnaanˉ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíirˊ e ngáiñˈˋ. Jo̱ lanab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ. 	 Want er staat in de Boeken: "Ik zal de wijsheid van de 'wijze mensen' wegnemen en voorbijgaan aan het inzicht van de verstandigen." (a)


Jo̱ dsʉˈ sɨ́ɨiñˋ e iiñ˜ jmérˉ lajo̱ lajeeˇ e o̱ˈ e jmɨɨ˜ jo̱, dsʉco̱ˈ jial fɨng nitáˈˉ dseaˋ mɨ́ɨˈ˜. 	 "Wij moeten het niet op het Paasfeest doen", zeiden sommigen. "Want dan ontstaat er vast en zeker een enorme rel!"


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ la, e mɨ˜ seángˈˊnaˈ e jmiféngˈˊnaˈ Fidiéeˇ, i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ cuǿøngˋ líˋ ǿˆnaˈ e jmiféngˈˊnaˈ Fidiéeˇ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ cuǿøngˋ líˋ éˈˆnaˈ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ cuǿøngˋ líˋ foˈˆnaˈ jaléˈˋ e nɨcaˈeˊ Fidiéeˇ lafaˈ mɨ˜ quɨˋnaˈ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ cuǿøngˋ líˋ foˈˆnaˈ jmíiˊ e jaˋ ñíˆnaˈ jéengˊguɨ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ ˈnʉ́ˈˋ cuǿøngˋ líˋ foˈˆnaˈ e˜ guǿngˈˋ e jmíiˊ do. Jo̱ dsʉˈ lajaléˈˋ e jo̱ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e laco̱ˈ nidsicuángˋguɨ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Weet u hoe het moet, broeders? Als u bijeen komt, neemt ieder deel aan de dienst. De een zingt een lied, de ander onderwijst; de een geeft door wat God hem duidelijk heeft gemaakt, de ander spreekt in vreemde talen en weer een ander legt uit wat hij zegt. Maar het moet wel opbouwend zijn.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajmɨngɨ́ˈˉtu̱ i̱ dseaˋ do i̱ dseaˋ lamɨ˜ tiuungˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ ¿jnang˜guɨ i̱ dseañʉˈˋ íˋ lana? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ lamɨ˜ tiuungˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaˋ ñiiˉ jnaaiñˋ. 	 "Waar is die Man dan nu?" vroegen zij. "Dat weet ik niet", zei hij.


Jo̱ jaamˋ dseaˋ féngˈˊ seengˋ, jo̱ íbˋ i̱ cacuøˊ e júuˆ do. Jo̱guɨ íˋbɨ cajo̱ i̱ tɨɨngˋ quidsiˊ íˈˋ røøˋ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱ lají̱i̱ˈ˜ íˋbɨ cajo̱ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ láangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ o̱si cuøˈrˊ dseaˋ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ é uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱guɨ ˈnʉˋ, ¿i̱˜ lɨ́ɨnˈˉ e lɨnˈˊ e seaˋ fɨˊ e nicuǿˈˆ dseaˋ rúngˈˋ dseeˉ? 	 De enige die mag oordelen, is degene die ons de wet heeft gegeven. Hij kan ons redden of ons verloren laten gaan. Met welk recht veroordeelt u dan uw medemens?


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, faˈ jaangˋ dseaˋ jmóorˋ ta˜, jo̱baˈ e ˈléeiñˈ˜ do jaˋ ngɨ́ɨiñˋ lɨ́ˈˆ ta˜ ngɨ́ɨiñˋ, co̱ˈ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e jmóoˋbre quiáˈˉ e jo̱baˈ ngɨ́ɨiñˋ. 	 Wie werkt voor een beloning, krijgt die niet omdat het een gunst is, maar omdat hij er recht op heeft.


Jo̱ lalab jíngˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ: “Jneab˜ i̱ laˈuii˜ do jo̱guɨ jnea˜bɨ i̱ lɨ˜ cadséngˉ do cajo̱, co̱ˈ jneab˜ Fidiéeˇ i̱ ˈgøngˈˊ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱guɨ jnea˜bɨ cajo̱ i̱ seengˋ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ jo̱guɨ latɨˊ lana jo̱guɨ i̱ nijáaˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ.” 	 "Ik ben de Alfa en de Omega, het begin en het einde van alles", zegt de Here, de Almachtige God, Die is, Die was en Die komt.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e jmóorˋ jaléˈˋ e jo̱, jaˋ ngɨ́ɨiñˋ guiˈmáangˈˇ quiáˈˉ fiir˜, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ do ta˜ quiáˈˉbre. 	 Zijn heer bedankt hem niet, want de knecht heeft niet meer dan zijn plicht gedaan.


Faˈ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ iing˜naˈ nijméeˈ˜naˈ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ, ˈnéˉ nijméeˈ˜naˈ cuante quíiˉnaˈ su seabˋ cuuˉ quiáˈˉ e ninaangˉnaˈ e nijméeˈ˜naˈ e ˈnʉ́ʉˊ do carˋ nitéˈˊ. 	 Maar begin er niet aan als u niet eerst hebt berekend wat het u gaat kosten. Want wie laat nu een toren bouwen zonder eerst prijsopgave te vragen? Hij moet weten of hij genoeg geld heeft om alle rekeningen te betalen.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ i̱ Saulo do ngɨrˊ laco̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ e jmáiñˈˋ gaˋ jaléngˈˋ dseaˋ do jo̱guɨ tǿørˋ laguidseaangˆ jaléngˈˋ íˋ jo̱ dsijeáaiñˉ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ; jo̱ do quiéengˋ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ jo̱guɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ. 	 Saulus deed zijn uiterste best de volgelingen van Jezus uit te roeien. Hij drong, niets en niemand ontziend, hun huizen binnen, sleurde mannen en vrouwen naar buiten en zette hen in de gevangenis.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ i̱i̱ˋ lajeeˇ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ seaˋ cuuˉ, ˈnéˉ e nijmiˈiáamˋ dsíiˊ dseaˋ do fɨng cajméeˋ Fidiéeˇ e nijgiáaiñˉ dseaˋ do, co̱ˈ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do lɨ́ɨiñˊ lafaˈ co̱o̱ˋ líˆ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ onuuˋ, co̱ˈ jaˋ huǿøˉ téˈˋ e jí̱ˈˋ. 	 Maar een rijke christen mag blij zijn als hij beseft dat zijn rijkdom voor God niets betekent. Rijkdom gaat voorbij.


Jo̱ cajíngˈˉ i̱ dseaˋ do lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ˈnóˈrˊ jial niguiéˈrˊ e nicuǿˈrˉ Jesús dseeˉ fɨˊ quiniˇ dseata˜. Jo̱ dsʉˈ Jesús dsifɨˊ mɨ˜ canúurˉ e jo̱ lɨco̱ˈ catúumˊbre, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ canaaiñˋ jmoˈrˊ fɨˊ jee˜ ˈleeˋ có̱o̱ˈ˜ niguóorˋ. 	 Zij waren erop uit Hem in de val te laten lopen. Dan zouden zij een reden hebben om Hem aan te klagen. Jezus ging op Zijn hurken zitten en schreef met Zijn vinger in het stof.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Jo̱ song ˈñiaˈˊbɨ dseata˜ Davíˈˆ sɨ́ˈrˋ Fíiˋi i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaˈ do i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ do, jo̱baˈ ¿jial cuǿøngˋ e íˋ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ jóng? 	 Als David hem 'Here' noemt, hoe kan de Christus dan zijn Zoon zijn?"


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e ɨˊ dsíirˊ do, e jo̱baˈ jmóoˋ e jmɨrǿngˋ dseeˉ yaaiñ˜. Jo̱guɨ mɨ˜ nɨˈmɨ́ɨngˈ˜ eáangˊ e dseeˉ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ niˈnámˋbre có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜ jóng. 	 Die slechte verlangens brengen u tot slechte daden; en de straf die u daar tenslotte voor krijgt, is de dood.


Jo̱ uíiˈ˜ e dseángˈˉ eáamˊ nɨta˜ dsiiˉ e cuíiˋbaa jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ latøøngˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Acaya cuǿøngˋ líˋ jníñˉ quiéˉe e eáangˊ iáangˋ dsíiˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e jaˋ mɨˊ camɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e ˈnéˉe. 	 Zo zeker als Christus leeft, zo zeker zal ik dit overal in Achaje vertellen.


Jo̱ e cajiʉ́ˈˋ lɨ˜ ngɨ́ɨngˊ fɨˊ do lɨ́ɨˊ lafaˈ i̱ dseaˋ i̱ núuˋ e júuˆ do, jo̱ dsʉˈ lajmɨnábˉ güéengˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b jmóorˋ e jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ do e júuˆ jo̱, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nileáiñˈˋ do jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Het harde pad waarop een deel van het zaad viel, zijn de mensen bij wie de woorden van God het ene oor ingaan en het andere weer uit. De duivel neemt die woorden weg, omdat hij niet wil dat de mensen erin geloven en daardoor worden gered.


Jo̱ caféˈˋbɨ Tée˜ júuˆ quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ lajeeˇ ngɨˊ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉnaaˈ fɨˊ jee˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ, quie̱rˊ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ ˈmɨˈˊ, jo̱ fɨˊ dsíiˊ jo̱b jmiguiéngˈˊ dsíirˊ jaléˈˋ júuˆ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ írˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱ e ˈnʉ́ʉˊ do calɨ́ɨˉ dseángˈˉ laco̱ˈ ta˜ caquiʉˈˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ Moi˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ íˈˋ e caˈíngˈˋ dseaˋ do quiáˈˉ Fidiéeˇ mɨ˜ cangárˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 In de woestijn hadden onze voorouders de tabernakel met daarin Gods wetten. Mozes had die tabernakel in opdracht van God gemaakt, volgens het voorbeeld dat hij had gezien.


Jo̱ lana, uíiˈ˜ e jneaˈˆ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ e nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ liúungˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ e ngocángˋ dsiˋnaaˈ jo̱ síiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ lɨ́ˈˆ jmɨˈɨ́ɨˇnaˈ lajo̱ e guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Als Gods medewerkers dringen wij er op aan dat u de genade van God, die u ontvangen hebt, niet naast u zult neerleggen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ fɨ́ɨngˊguɨ dseaˋ ˈléengˈ˜ caguiéngˈˊtu̱ i̱ fii˜ do laco̱ˈguɨ i̱ caguiéiñˈˊ lamɨ˜ uii˜ do. Jo̱ dsʉˈ lajo̱b cajméeˋtu̱ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ uǿˉ do, cajmeámˈˋtu̱r jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ caguiéngˈˊ i̱ dseaˋ fii˜ uǿˆ do. 	 Daarna stuurde de eigenaar andere mannen. Nog meer dan de eerste keer. Maar het verging die al niet veel beter.


Jo̱guɨ ørˊ júuˆ e ˈmɨ́ɨˉ e ngóoˊ lala: ˈNʉbˋ dseángˈˉ i̱ catɨ́ɨngˉ i̱ nisó̱ˈˋ e jiˋ do, jo̱guɨ i̱ nifíngˉ jaléˈˋ e sello quiáˈˉ do, co̱ˈ cajngangˈˊ dseaˋ ˈnʉˋ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈøønˈˉ e catu̱u̱ˋ do íingˆ ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ e laco̱ˈ niˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ; jo̱ jee˜ i̱ dseaˋ do quíingˈ˜ jmaquíingˊ ˈléˈˋ dseaˋ, jo̱guɨ jmaquíingˊ íingˈ˜ jmíiˊ e féˈrˋ, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jalíiñˉ fɨˊ jmaquíingˊ fɨɨˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 En zij zongen een nieuw lied: "U bent waardig om de boekrol in ontvangst te nemen en de zegels te verbreken; want U bent geslacht en hebt met Uw bloed mensen voor God vrijgekocht uit alle rassen, volken, stammen en taalgroepen.


Jo̱guɨ lajaangˋ lajaangˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ cuiteáˈˆ e ngóoˊ sóˋ røøˋ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ cartɨˊ niˈuíiˉnaaˈ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Hij houdt het hele gebouw bijeen. Wij vormen samen met Hem een heilige tempel voor God, een tempel die steeds groter wordt.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ ɨˊ dsiiˉ e nilɨˈiáangˋguɨ dsíiˊ i̱ dseamɨ́ˋ do fɨng song jaˋ nicúngˈˋtu̱r guóorˋ. Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ na lɨ́ˈˆ júuˆ tɨɨmˉbaa. Jo̱ jnea˜ ɨˊ dsiiˉ e seemˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ cajo̱. 	 Toch doet zij er volgens mij beter aan weduwe te blijven. Dan zal zij gelukkiger zijn. Ik geef dit advies omdat ik meen dat de Geest van God mij daar ook de wijsheid voor geeft.


’Jo̱ jaˋ líˈˆ dsiiˉ e seengˋ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ aangˉnaˈ jaléngˈˋ jiuung˜, e mɨ˜ nimɨ́ˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ ir˜, jo̱ nicuǿˈˆnaˈr cu̱u̱˜, o̱si mɨ˜ mɨˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ capíˈˆ ngúuˊ ˈñʉˋ, jo̱ nicuǿngˈˆnaˈr mɨˈˋ, 	 Velen van jullie hebben kinderen. Als je zoon je om een vis vraagt, geef je hem dan een slang?


Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, cadséiñˈˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ caang˜ tɨɨˉ i̱ siiˋ Eneas, jo̱ nɨngóoˊ mɨˊ jñiáˉ ji̱i̱ˋ e niráaiñˈˋ do co̱o̱ˋ lɨ˜ ráaiñˋ. 	 Daar trof hij Aeneas aan, een verlamde man die al acht jaar op bed had gelegen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱ e caguiéˉ Paaˉ fɨˊ Roma, jo̱baˈ camɨrˊ fɨˊ e calɨtéˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ neáangˊ fɨˊ Roma do. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caseángˈˊ íˋ lajɨɨiñˋ fɨˊ jo̱, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Paaˉ jaléngˈˋ íˋ: —Dseaˋ góoˊnaaˈ, jaˋ e mɨˊ jméˉ jnea˜ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e gaˋ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ góoˊooˈ dseaˋ Israel o̱ˈguɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e tɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈˇ quíˉiiˈ. Dsʉˈ fɨˊ Jerusalén cajángˈˋ dseaˋ góoˊooˈ dseaˋ Israel jnea˜ fɨˊ jaguóˋ dseaˋ romano, 	 Drie dagen later vroeg hij de leiders van de Joodse gemeenschap bij hem te komen. "Mannen broeders", zei hij, "hoewel ik geen enkele misdaad tegen ons volk en onze oude tradities heb begaan, ben ik toch door de Joden in Jeruzalem gevangen genomen en aan de Romeinen uitgeleverd.


Jo̱baˈ i̱ fii˜ ˈléeˉ do caquiʉˈrˊ ta˜ e nitáiñˈˊ Paaˉ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉ˜ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do. Jo̱guɨ caquiʉˈrˊ ta˜ cajo̱ e nibǿøngˉ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ looˋ e laco̱ˈ dseaˋ do nijmérˉ júuˆ jialɨˈˊ e taˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ mɨ́ɨˈ˜ uii˜ quiáˈrˉ. 	 De commandant liet Paulus het fort binnenbrengen en gaf zijn soldaten bevel hem met zweepslagen tot een bekentenis te dwingen. Want hij wilde precies weten waarom het volk zo woedend was op Paulus.


Jo̱ jee˜ i̱ dseaˋ íˋ nitaang˜ gángˉ dseañʉˈˋ i̱ jmóoˋ ta˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Tʉ́ˆ Simón, jaaiñˈˋ do siirˋ Tiáa˜ jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Juan, jo̱ lajɨˋ huáaiñˉ do lɨ́ɨiñˊ jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Zebedeo. Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ Tʉ́ˆ Simón: —Jaˋ fǿønˈ˜, Tʉ́ˆ Simón, co̱ˈ latɨˊ lana nitʉ́ˈˆ e ta˜ jmooˈˋ na, jo̱guɨ nicuǿøˆø ˈnʉˋ co̱o̱ˋguɨ ta˜ e lɨ́ɨbˊjiʉ la lɨ́ɨˊ e ta˜ na cajo̱, co̱ˈ nijméeˈˆ ta˜ guiaˊ júuˆ quiéˉe jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs, die met Simon samenwerkten, wisten niet wat ze zagen. Jezus zei tegen Simon: "Wees niet bang meer. Van nu af aan zul je een visser van mensen worden."


’Juguiʉ́ˉjiʉ quíiˉnaˈ, ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ móoˉnaˈ ooˉ, co̱ˈ Fidiéebˇ nicuǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ lalíingˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. ’Juguiʉ́ˉjiʉ quíiˉnaˈ, ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ jiuung˜ óoˊnaˈ carˋ quɨˈˋnaˈ, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ ningɨ́ɨˉ mɨ˜ niguiéeˊ jmɨɨ˜. 	 Gelukkig zijn zij die nu honger hebben, want hun honger zal worden gestild. Gelukkig zijn zij die nu huilen, want eens zullen zij lachen.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ e güɨˈɨ́ɨˋbre güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ ˈneáangˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ contøøngˉ jo̱guɨ lata˜. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ quiáˈˉ Paaˉ e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Éfeso. 	 Allen die een blijvende liefde voor onze Here Jezus Christus hebben, wens ik de genade van God toe.


Jo̱ lalab féˈˋguɨ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: Jo̱ song lana ninúuˆnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ jmooˋnaˈ saangˋ áaˊnaˈ laco̱ˈguɨ cajméeˋ dseaˋ áangˊ quíiˉnaˈ dseaˋ Israel malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajméerˋ saangˋ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lajeeˇ cangɨrˊ fɨˊ jee˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ. 	 Maar dat geldt al voor nL! Vergeet nooit deze waarschuwing: "Als u nu de stem van God hoort, verhardt u dan niet, zoals het volk Israël dat zich in de woestijn tegen Hem verzette." (B)


Jo̱baˈ cafǿmˈˊbaa ˈnʉˋ, jo̱ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿbˉ caˈmeáaˋa e cuuˉ e cacuǿøˈ˜ jnea˜ do. Jo̱ lana lab quie̱e̱˜e̱ lají̱i̱ˈ˜ e cuuˉ jo̱.” 	 Daarom heb ik uw geld in de grond verstopt. Hier hebt u het terug.'


jo̱baˈ cangárˉ e neáangˊ gángˉ ángeles i̱ quiˈˊ ˈmɨˈˊ téˋ e fɨˊ dsíiˊ tóˋ é̱e̱ˋ do, jo̱ jaaiñˈˋ do guiiñ˜ lɨ˜ catɨro̱o̱ˇ mogui˜ Jesús jo̱guɨ jaaiñˈˋ do guiiñ˜ fɨˊ lɨ˜ canéˉ tɨɨˉ dseaˋ do. 	 Snikkend boog zij zich voorover en keek in het graf. Op de plaats waar Jezus had gelegen, zag zij twee engelen in witte kleren zitten. Een aan het hoofdeinde en een aan het voeteneinde van de plaats waar Hij gelegen had.


Co̱ˈ seemˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ɨˊ dsíiˊ e cuǿømˋ líˋ dǿˈrˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmiñiˇ, jo̱guɨ dsʉˈ seemˋbɨ cajo̱ i̱ jiʉ˜bɨ mɨˊ teáˋ singˈˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ ɨˊ dsíirˊ e jí̱i̱ˈ˜ ja̱ˈˊbaˈ cuǿøngˋ líˋ dǿˈrˉ. 	 De een gelooft dat hij alles mag eten. De ander is daar nog niet aan toe en eet voor alle zekerheid alleen plantaardig voedsel.


Jo̱ co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ nɨcaˈíimˈ˜baˈ Dseaˋ Jmáangˉ e lɨ́ɨiñˊ Fii˜ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ ˈnéˉ niˈeeˉnaˈ laco̱ˈguɨ la iing˜ dseaˋ do, co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉbre nɨlɨ́ɨngˊnaˈ. 	 Daarom moet u, die Jezus Christus als uw Here hebt ontvangen, in het dagelijks leven een met Hem blijven.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —U̱˜, jí̱i̱ˈ˜ jaaiñˋ jaˋ eeˋ cajmeáiñˈˋ jnea˜, Fíiˋi. Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —O̱ˈguɨ jnea˜ eeˋ nijmeáanˈ˜n ˈnʉˋ cajo̱, jo̱ lana guǿngˈˊ fɨˊ quíiˈˉ, jo̱ joˋ güɨbeáangˈ˜guɨ uøˈˊ dseeˉ meléˆ. 	 "Nee, Here", antwoordde zij. "Wel", zei Jezus, "Ik veroordeel u ook niet. Ga maar en doe vanaf nu geen slechte dingen meer."


jo̱ tiquiáˈˆ Natán calɨsírˋ Davíˈˆ, jo̱ tiquiáˈˆ Davíˈˆ calɨsírˋ Isaí, jo̱ tiquiáˈˆ Isaí calɨsírˋ Obed, jo̱ tiquiáˈˆ Obed calɨsírˋ Booz, jo̱ tiquiáˈˆ Booz calɨsírˋ Salmón, jo̱ tiquiáˈˆ Salmón calɨsírˋ Naasón, jo̱ tiquiáˈˆ Naasón calɨsírˋ Aminadab, 	 de vader van David was Isaï; de vader van Isaï was Obed; de vader van Obed was Boaz; de vader van Boaz was Salma; de vader van Salma was Nahasson;


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Natanael e júuˆ jo̱, jo̱baˈ cajíñˈˉ lala: —Jaˋ líˈˆ dsiiˉ e fɨˊ Nazaret nigüɨˈɨ́ɨˊ jaangˋ i̱ niˈéˉ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúngˈˋ. Jo̱baˈ cañíiˋ Lii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Máˉaaˈ fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜, jo̱ lajo̱baˈ nilɨcuíinˈˋ dseaˋ do. 	 Filippus ging naar Nathanaël en zei tegen hem: "Wij hebben de Christus gevonden, over wie Mozes en de profeten hebben geschreven. Hij heet Jezus en is de zoon van een zekere Jozef uit Nazareth."


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ mɨ˜ fǿnˈˋ rúngˈˋnaˈ se̱ˈˊ guooˋ rúngˈˋnaˈ. Jo̱ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ la guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ. 	 Groet elkaar met een oprecht gemeende omhelzing. Alle christengemeenten laten u groeten.


Dsʉco̱ˈ lalab cajíngˈˉ dseata˜ quíˉiiˈ Davíˈˆ malɨɨ˜guɨ eáangˊ e féˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Jesús mɨ˜ cajíñˈˉ lala: Contøømˉ ñiiˉ e Fíiˋi Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiéˉe lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ ngɨɨˉ, jo̱guɨ íˋbɨ i̱ to̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ jnea˜ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ seenˉ, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ e fɨˈíˆ quiéˉe jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Want David sprak over Jezus, toen hij zei: 'Ik weet dat de Here altijd bij mij is. Hij helpt mij en houdt mij overeind.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ seaˋbɨ fɨˊ e niñíingˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨjáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nijmiˈíñˈˊ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Er wacht het volk van God dus nog altijd een zuivere, volkomen rust.


Jo̱ ie˜ jo̱, i̱ lɨɨng˜ dseaˋ Israel i̱ ngɨˊ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e jmɨcaaiñ˜ e iiñ˜ uǿiñˉ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱ iiñ˜ nijǿørˉ su e jáˈˉ e uøøngˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús. Jo̱ lalab canaaiñˋ sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —¡Laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Jesús e guiaˊ i̱ Paaˉ do quiʉ́ˈˋʉ ta˜ e uøøngˋnaˈ lɨ˜ teáangˈ˜naˈ na! 	 Enkele rondreizende Joodse geestenbezweerders probeerden mensen van boze geesten te bevrijden door ook de naam van de Here Jezus te gebruiken. Zij hadden daarvoor deze spreuk: "Ik bezweer u bij de Jezus over wie Paulus spreekt."


Jo̱guɨ jmiˈleáangˆnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱, jo̱ síiˈ˜naˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lala: “Lana nɨjaquiéengˊ e nicá̱ˋ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ ˈnʉ́ˈˋ.” 	 Genees de zieken. En zeg tegen de mensen dat het Koninkrijk van God heel dichtbij is gekomen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —Ráanˈˉ, jo̱ seeˉ e ˈmaˋ lɨ˜ dsíinˈˆ na jo̱ guǿngˈˊ. 	 Jezus zei tegen hem: "Sta op! Pak uw matras en loop!"


jo̱ dsʉˈ song e fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ do caˈiáangˋ lají̱i̱ˈ˜ ˈmató̱o̱ˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ onuuˋ guíiˉ, jo̱baˈ jaˋ e ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e uǿˉ do jóng; jo̱baˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ e tɨˊ lɨ˜ nijé̱bˈˉ Fidiéeˇ e güeangˈˆ quiáˈrˉ e cata̱ˈrˊ e fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ do, jo̱ niˈíimˉ cartɨˊ nicóˋ. 	 Maar als er niets anders dan dorens en distels opkomen, is het land niets waard. Het zal worden afgekeurd en afgebrand.


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e caˈɨ́ˋ i̱ dseaˋ do e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ e júuˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ do malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ e guáˈˉ do casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ gángˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Rúˈˋuuˈ, song seaˋ júuˆ e iing˜naˈ føngˈˆnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaˈ la e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ, cuǿømˋ føngˈˆnaˈr lana. 	 Nadat er uit de boeken van Mozes en de profeten was voorgelezen, lieten de leiders van de synagoge de gasten vragen of een van hen misschien iets zou willen zeggen, waardoor de mensen bemoedigd zouden worden.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cangɨ́ɨngˊ Jesús jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e laco̱ˈ nitéiñˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, dsʉˈ jaˋ calɨ́ˉ lajo̱, jo̱baˈ lana dseaˋ do nɨcuǿømˋ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jneaa˜aaˈ mɨ˜ ngɨɨngˇnaaˈ jee˜ jaléˈˋ e jo̱ e laco̱ˈ jaˋ nijiʉ́ˈˋnaaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Omdat Hij Zelf geleden heeft en verzoeking heeft gekend, weet Hij wat het is om te lijden en verzocht te worden; daarom kan Hij ons zo goed helpen.


Jo̱guɨ cajo̱: Seemˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ɨˊ dsíiˊ e niingˉguɨ e lɨɨng˜ jmɨɨ˜, jo̱guɨ seemˋbɨ cajo̱ i̱ ɨˊ dsíiˊ e røøbˋ lɨ́ɨˊ lajaléˈˋ jmɨɨ˜ jo̱ jaˋ seaˋ jmɨɨ˜ faˈ e niingˉguɨ. Jo̱ dsʉˈ lajaangˋ lajaamˋ dseaˋ ˈnéˉ e ta˜ dsíirˊ røøˋ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíirˊ do. 	 Voor de een zijn er bepaalde dagen, die een bijzondere betekenis hebben. Voor de ander maakt het geen verschil en zijn alle dagen gelijk. Laat ieder zijn eigen overtuiging volgen.


Jo̱ fɨˊ jo̱b caguiéˉ Judas Iscariote ie˜ jo̱, jo̱ nɨjéeiñˋ i̱ fɨ́ɨngˊ ˈléeˉ quiáˈˉ dseaˋ romano có̱o̱ˈ˜guɨ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ casíingˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ góorˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo cajo̱. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do quie̱rˊ jaléˈˋ ñisʉ̱ˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ quɨ́ɨˋ e cooˋ e laco̱ˈ cuøˊ jɨˋ e jnéˈrˋ. 	 Judas had van de leidende priesters en Farizeeërs een troep soldaten en tempeldienaars meegekregen. Daarmee ging hij naar de tuin. Zij hadden fakkels, lantaarns en wapens bij zich.


Jo̱ güɨˈíibˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lajaléngˈˋnaˈ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ tɨ́ˋ tú̱ˉ quiáˈˉ Paaˉ e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Tesalónica. 	 Ik wens u allen de genade van onze Here Jezus Christus toe.


Jo̱ fáˈˉa jaléˈˋ e júuˆ na, co̱ˈ ˈgóbˈˋjiʉ e mɨ˜ niguiéeˊe e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na, jaˋ niguiénˈˊn ˈnʉ́ˈˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ iin˜n e lɨ́ɨngˊnaˈ, jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ jaˋ nimáang˜naˈ jnea˜ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e ɨˊ óoˊnaˈ e lɨ́ɨnˊn. Co̱ˈ ˈgóbˈˋjiʉ e jmooˋnaˈ ta˜ jɨ́ɨngˋ jo̱guɨ ta˜ dsihuɨ́ɨngˊ quiáˈˉ rúngˈˋ jo̱guɨ ta˜ guíingˆ quiáˈˉ rúngˈˋ jo̱guɨ ta˜ guiing˜ dsíiˊ jí̱i̱ˈ˜ cuaiñ˜ quíiˉnaˈ yaang˜naˈ, jo̱guɨ e ngɨˋnaˈ ta˜ quie̱ˊ jaléˈˋ adseeˋ, jo̱guɨ e éengˊnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ e jmɨráangˆ yaang˜naˈ, jo̱guɨ cajo̱ e ˈlee˜naˈ quiáˈˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Want ik ben bang dat ik, als ik bij u kom, u niet zo zal vinden als ik graag zou willen. Mijn optreden zal u dan ook ongewenst voorkomen. Ik ben bang haat en nijd onder u te vinden (woede-uitbarstingen, rivaliteit, achterbaksheid, roddel en hoogmoed) kortom: een grote verwarring.


Jo̱ i̱ Lii˜ do niseengˋ quiúungˉ jó̱o̱rˊ sɨmɨ́ˆ i̱ nicangɨ́ɨngˋ e jmóorˋ ta˜ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Deze broeder had vier ongetrouwde dochters, die vaak woorden van God doorgaven en dus profetessen waren.


Jo̱baˈ ¿su jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel, guiúngˉguɨ́ɨˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱? ¡U̱˜, dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱! Dsʉco̱ˈ nɨcafɨ́ɨˉbaa ˈnʉ́ˈˋ e lajalémˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel jo̱guɨ lajalémˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱ dseángˈˉ røøbˋ lɨ́ɨiñˊ, co̱ˈ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉbre sɨlɨ́ɨˈˇ írˋ. 	 Wil ik hiermee zeggen dat wij als Joden beter zijn dan de andere volken? Nee, absoluut niet. Ik heb al eerder gezegd dat alle mensen, Jood of niet-Jood, schuldig zijn. Ze worden allen beheerst door de zonde.


Jo̱ e fɨˊ dsíiˊ e tooˋ é̱e̱ˋ do cangojéeiñˋ Jesús e niˈáiñˉ, dsʉco̱ˈ quiá̱bˈˉ lɨ˜ nilɨ́ɨˊ e tooˋ é̱e̱ˋ do, jo̱guɨ co̱ˈ nɨjaquiéemˊ cajo̱ e jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ Israel. 	 Omdat de zon bijna onderging en het spoedig sabbat zou zijn, legden zij Jezus in dat graf.


Jo̱ faco̱ˈ jnea˜ fáˈˋa juguiʉ́ˉ cuaiñ˜ quiéˉe ˈñiáˈˋa, jo̱baˈ jaˋ e quíingˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e júuˆ do fɨˊ quiníˆ ˈnʉ́ˈˋ jóng. 	 Als Ik iets over Mijzelf zeg, is dat niet geloofwaardig.


Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ dsi˜ loguáˆnaˈ, nʉ́ʉˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e jíngˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ lajɨˋ guiéˉ ˈléˈˋ dseaˋ quiéˉe: Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ nilɨtúngˉ dsíiˊ e teáaiñˊ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nitɨ́iñˉ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ fɨɨˋ co̱o̱ˋ.” 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal niet door de tweede dood getroffen worden.


Jo̱ song cǿˈˋnaˈ o̱si úˈˋnaˈ o̱si jmooˋnaˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e jiéˈˋguɨ é, jo̱baˈ jmeeˇnaˈ lajaléˈˋ e jo̱ e laco̱ˈ nijmiféngˈˊnaˈ Fidiéeˇ. 	 Wat u ook doet, doe het tot eer van God, ook het eten en drinken.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cajgóorˉ lajɨˋ huáaiñˉ do e fɨˊ yʉ́ˈˆ móoˊ do, ladsifɨˊ lanab caˈuáangˉ e íiˊ guíˋ. 	 Zodra zij in de boot stapten, ging de wind liggen.


Dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jiéngˈˋ jaˋ teáˋ dsíirˊ e nidsitáaiñˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do doñiˊ faˈ eáamˊ jmɨˈgóˋreiñˈ do. 	 De andere mensen die in de tempel kwamen, durfden zich niet bij hen aan te sluiten, maar hadden wel veel respect voor hen.


Jo̱ dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ la o̱faˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e íingˆ ta˜ jaléngˈˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ, o̱ˈguɨ faˈ e íingˆ ta˜ jaléˈˋ e feáˈˉ e cuøˈˊ dseaˋ jaléngˈˋ i̱ diée˜ íˋ cajo̱. 	 Wil ik hiermee zeggen dat een offer voor een afgod toch een echt offer is? Of dat zo'n afgod echt is?


Jo̱ jalémˈˋ i̱ dseaˋ do canaaiñˋ féˈrˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Majmiféngˈˊnaaˈ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ güeangˈˆ i̱ jáaˊ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ! ¡Jo̱ lana juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ dseaˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ güɨjmɨˈgooˉbaaˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ fɨˊ jo̱! 	 "God heeft ons een koning gegeven!" juichten ze. "Lang leve de koning! Vrede in de hemel! Alle eer is voor God in de hoogste hemelen!"


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ lajo̱, i̱ dseata˜ i̱ quidsiˊ íˈˋ do casíiñˋ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ ɨ́ɨˈ˜ quiáˈrˉ i̱ quie̱ˊ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ jmóoˋ íˆ ˈnʉñíˆ do e nileáiñˉ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Silas. 	 's Morgens vroeg stuurden de rechters hun dienaars met een boodschap naar de cipier.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ fɨ́ɨˉ calɨ́ngˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ, jo̱baˈ lajo̱b nijméˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ írˋ cajo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ quiáˈrˉ; jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ nɨcalɨ́ˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ, guiʉ́bˉ nidsijéeˊ quiáˈrˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Als u geen medelijden met anderen hebt gehad, zal God ook geen medelijden met u hebben. Maar als u wel medelijden met anderen hebt gehad, zal Gods medelijden het winnen van Zijn oordeel.


Jo̱baˈ ie˜ jo̱ eáamˊ calɨguíinˉn có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jo̱ cafɨ́ɨˉɨre lala: “Contøømˉ i̱ dseaˋ quiéˉe la jaˋ mɨˊ caˈíñˈˋ e jnea˜ quie̱e̱ˉ nifɨˊ quiáˈrˉ o̱ˈguɨ iiñ˜ e nijmitir˜ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe.” 	 "Maar", zei God, "Ik keerde Mij van hen af, omdat hun hart altijd bij iets anders was dan bij Mij. Zij hebben nooit de wegen willen gaan die zij van Mij moesten volgen."


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, nañiˊ faˈ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ, dsʉˈ cajmiˈneáamˋbre jneaa˜aaˈ jo̱guɨ nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e tab˜ dsiˋnaaˈ lata˜ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ té̱e̱ˉe̱e̱ˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ jmangˈˉ e guiʉ́ˉbaˈ sɨjeengˇnaaˈ quiáˈrˉ cajo̱. Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ bíˋ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ e jmeeˉbaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ e fóˈˋnaˈ jmangˈˉ júuˆ guiʉ́bˉ cajo̱. 	 Wij hebben ervaren dat God, onze Vader, Die zoveel van ons houdt, zo goed is ons altijd weer moed en hoop te geven.


Jo̱ Azor calɨsíˋ tiquiáˈˆ Sadoc jo̱ Sadoc calɨsíˋ tiquiáˈˆ Aquim jo̱ Aquim calɨsíˋ tiquiáˈˆ Eliud. 	 Abiud was de vader van Eljakim; Eljakim de vader van Azor; Azor de vader van Zadok; Zadok de vader van Achim; Achim de vader van Eliud;


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do ørˊ co̱o̱ˋ e øˊ e ˈmɨ́ɨˉ fɨˊ quiniˇ e lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ e lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ niingˉ do jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ i̱ quiúungˉ do jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ do cajo̱. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ niquɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ e nilɨtɨɨiñˋ e øˊ do, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ i̱ tíiˊ ciento cuarenta y cuatro mil dob jí̱i̱ˈ˜ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ nilɨtɨɨngˋ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ caláangˉ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ. 	 Het waren de 144.000 die een nieuw lied zongen voor de troon van God, voor de vier levende wezens en voor de ouderlingen. Zij waren de enigen die dat lied kenden. Niemand anders kon het leren. Het waren de 144.000 vrijgekochten van de aarde.


Jo̱ catǿˉbre dseaˋ do e ˈñúuiñˈ˜ jo̱ cangojeáaiñˆ fɨˊ quiniˇ jaangˋ dseaˋ i̱ siiˋ Pilato i̱ lɨ́ɨngˊ jaangˋ dseata˜ romano. 	 Na afloop van de vergadering stuurden zij Hem geboeid naar Pilatus, de Romeinse gouverneur.


Jo̱ e júuˆ la quiáˈˉ jial quie̱ˊ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ niniˈˉ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ nilɨcuíiˋ dseaˋ e júuˆ jo̱; jo̱ jo̱guɨb mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niˈíingˉ jmɨgüíˋ jóng. 	 Het goede nieuws over het Koninkrijk van God zal overal ter wereld worden gebracht, zodat alle landen het zullen horen.


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, co̱ˈ jmangˈˆ i̱ jmɨcaam˜ ˈnʉ́ˈˋ! Co̱ˈ jnɨˊbaˈ fɨˊ e laco̱ˈ dseaˋ jiéngˈˋ jaˋ nijángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ dseaˋ do nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ. Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ jáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ o̱ˈguɨ cuøˈˊnaˈ fɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ nijméˉ lajo̱. 	 Maar pas op, godsdienstleraars en Farizeeërs! Huichelaars! Want u belet mensen het Koninkrijk van de hemelen in te gaan. En zelf gaat u er ook niet in! De mensen die er in willen gaan, worden door u tegengehouden.


Jo̱ jaˋ seaˋ quiéˉe e iáangˋguɨ dsiiˉ laco̱ˈguɨ e iáangˋ dsiiˉ mɨ˜ lɨñiiˉ e dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱ seemˋbre cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ i̱ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ do. 	 Dat heeft mij heel blij gemaakt. Niets maakt mij zo blij als het horen van zulke berichten over mijn vrienden.


Jo̱guɨ cangáiñˉ Líiˆ có̱o̱ˈ˜guɨ Moi˜ e teáaiñˉ sɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 Ze zagen ook Elia en Mozes erbij komen, die met Jezus spraken.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ uíingˆ dseaˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaamˋ dseaˋ uíiñˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Maar als u gemeenschap met de Here hebt, bent u één van geest met Hem.


Jo̱ dsʉˈ jee˜ i̱ dseaˋ Israel do seemˋbingˈ i̱ féˈˋ lala: —I̱ nabɨ i̱ dseañʉˈˋ i̱ cajméeˋ e calɨjnéˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ tiuungˉ do, jo̱ jaˋ i̱ ñiˊ jialɨˈˊ jaˋ cajméerˋ faˈ e jaˋ cajúngˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ nɨcaˈángˉ na. 	 Maar enkelen van hen merkten schamper op: "Hij had er toch wel voor kunnen zorgen dat Lazarus niet gestorven was! Hij heeft toch ook iemand van blindheid genezen?"


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ e quɨ́ɨˈ˜ Jesús jmɨɨ˜ jmóorˋ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ jo̱guɨ canúuˉguɨr e óoˋ jaléngˈˋ jiuung˜ e fɨˊ guáˈˉ do lala: “¡Güɨjmiféngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ Jó̱o̱ˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ!”, jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ eáamˊ calɨguíiñˉ 	 De leidende priesters en de godsdienstleraars zagen deze geweldige wonderen en hoorden hoe zelfs kinderen in de tempel riepen: "God zegene de Zoon van David!"


Jo̱ dsʉˈ i̱ fii˜ do cañíirˋ quiáˈˉ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Ruuˈˇ, o̱faˈ jnea˜ jmóoˋo jlønˈˆn có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. ¿Su o̱faˈ casɨɨ˜naaˈ røøˋ jial tíiˊ ˈléengˈ˜ dseaˋ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜? 	 Hij antwoordde: 'Vriend, ik heb u toch niets tekort gedaan! Hadden we niet afgesproken dat u voor een dagloon bij mij zou komen werken?


jo̱guɨ dseaˋ íˋbɨ cajo̱ i̱ nileángˉ jnea˜ jee˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ, jo̱guɨ dseaˋ íˋbɨ cajo̱ i̱ nito̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ jnea˜ cartɨˊ mɨ˜ nitǿørˋ jnea˜ fɨˊ lɨ˜ quiʉˈrˊ ta˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. ¡Jo̱guɨ majmifémˈˊbaaˈ dseaˋ do carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜! Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ líˋ. 	 Ja, de Here zal er altijd voor zorgen dat mij geen kwaad overkomt; Hij zal mij veilig in Zijn hemels koninkrijk brengen. Alle eer is voor God, voor altijd en eeuwig. Amen.


Co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cuøˈˊ bíˋ yaang˜ e seeiñˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ jo̱guɨ e jmɨcó̱o̱ˈ˜bɨguɨr jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ cajo̱ e laco̱ˈ lajɨɨmˋbre nilɨseeiñˋ lajo̱, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ nilíˈrˆ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ guiúngˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Vredestichters zaaien vrede en zij oogsten goedheid en rechtvaardigheid.


Jo̱baˈ caˈíbˉ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ móoˊ jo̱ cangolíiñˆ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ ngɨˊ. 	 Zij gingen de boot in en voeren weg om ergens alleen te zijn.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ fii˜ ˈléeˉ quiáˈˉ dseaˋ romano e calɨ́ˉ lado, jo̱guɨbaˈ cajmiféiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱ cajíñˈˉ: —Dseángˈˉ jáˈˉbaˈ e jaˋ dseeˉ nirøøngˋ i̱ dseañʉˈˋ na. 	 De Romeinse officier begreep dat God de hand in dit alles had en zei vol ontzag: "Deze Man was werkelijk onschuldig."


Jo̱guɨ song i̱i̱ˋ iing˜ niˈnɨ́ngˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ dseata˜, jo̱guɨ iiñ˜ niguírˉ ˈmɨˈquíiˈ˜naˈ, jo̱baˈ cuǿøˈ˜naˈr jóng la quie̱ˊguɨ ˈmɨˈguiéeˉ quíiˉnaˈ güɨquié̱e̱rˋ cajo̱. 	 Als u voor het gerecht wordt gebracht en uw hemd moet afstaan, geef dan ook uw mantel.


Dsʉˈ lanaguɨ joˋ sɨlɨ́ɨˈˇguɨ quíiˉnaˈ jaléˈˋ dseeˉ, co̱ˈ lanaguɨ nɨcajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b nɨcajmeeˉnaˈ, jo̱baˈ lana dseángˈˉ jmangˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ e iing˜ Fidiéeˇ nɨjmooˋnaˈ jo̱guɨ e nilɨseengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 Maar u bent nu verlost van de zonde en slaven van God geworden. Het gevolg daarvan is dat u nu bij God hoort en eeuwig leven krijgt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lajeeˇ eˈˊ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ fɨˊ jo̱b neáangˊ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel. Jo̱ i̱ dseaˋ do, seeiñˈˋ do jalíiñˉ fɨˊ Jerusalén có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ fɨɨˋ e néeˊ quiá̱ˈˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea. Jo̱ dsíngˈˉ li˜ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ Jesús e güeaˈˆ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ dsíngˈˉ tɨɨiñˋ e jmiˈleáaiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜. 	 Toen Jezus op een dag de mensen weer over God vertelde, zaten er ook Farizeeërs en godsdienstleraars te luisteren. Het leek wel of zij overal vandaan kwamen. Uit Galilea, Judea en uit Jeruzalem. Jezus was vol van Gods genezende kracht.


—Jmɨˈúungˋnaˈ e nigüɨtáangˈ˜naˈ fɨˊ oˈnʉ́ˆ e dsʉʉˋ, dsʉco̱ˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ nijmérˉ quijí̱ˉ e nidsitáaiñˈ˜ fɨˊ jo̱, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜bingˈ i̱ nilíˈˆ. 	 "De deur naar de hemel is smal", antwoordde Jezus. "Doe uw uiterste best er binnen te komen. Want vele mensen zullen het tevergeefs proberen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, casíngˈˋ Jesús jaangˋ jiuung˜ píˈˆ fɨˊ guiáˈˆ jóoˋ lɨ˜ teáaiñˈˉ do, jo̱ casaiñˈˉ i̱ jiuung˜ do jo̱ cataiñˈˉ cuéerˊ, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: 	 Hij riep een kind bij Zich. Toen het tussen hen in stond, sloeg Hij Zijn arm om het kind heen en zei:


Co̱ˈ dsíngˈˉ jaˋ iing˜ jmɨtɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jo̱guɨ jaˋ líˈrˋ ɨˊ dsíirˊ røøˋ jo̱guɨ jnɨrˊ loguar˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jminirˇ cajo̱ e laco̱ˈ jaˋ líˈrˋ núurˋ o̱ˈguɨ jǿørˉ o̱ˈguɨ líˈrˋ ningáiñˈˋ cajo̱. Jo̱ lajo̱b jaˋ líˈrˋ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniiˉ e laco̱ˈ jnea˜ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ nijmiˈleáanˆnre jóng. Jo̱ lanab lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Saíiˆ e cajmeˈrˊ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Jullie kijken wel, maar zien het niet. Dit volk is onverschillig geworden. Zij hebben hun oren dichtgestopt en hun ogen gesloten. Zij willen niet horen en zij willen niet zien; zij sluiten zich af en weigeren zich tot Mij te keren.


’Jo̱ ie˜ jo̱b cajo̱ cangáangˈ˜ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ Moi˜ do, jo̱ eáamˊ iáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do. Jo̱ sejmiiˋbiñˈ do cajmɨcuó̱o̱ˋ quiáˈrˉ lajeeˇ gaangˋ sɨˈˋ. 	 In die tijd werd Mozes geboren. Hij was in Gods ogen een mooi kind en de eerste drie maanden werd hij door zijn ouders verzorgd.


Jo̱ jmiguiʉˊbɨ jaléˈˋ e cajméeˋ Jesús jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e sɨlɨ́ɨˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la, jo̱guɨ faco̱ˈ nilíiˋ fɨˊ ni˜ jiˋ dseángˈˉ lajaléˈˋ e cajméerˋ do, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ jaˋ niˈíˉ jaléˈˋ e jiˋ jo̱ faco̱ˈ lajo̱. Jo̱ lanab cadséngˉ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e cajmeˈˊ Juan. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. 	 Jezus heeft trouwens nog veel meer gedaan. Maar als dat allemaal opgeschreven werd, zou de wereld misschien wel te klein zijn voor al die boeken.


’Jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱i̱ˋ ñiˊ e júuˆ jo̱ jéengˊguɨ cuaiñ˜ quiáˈˉ e˜ jmɨɨ˜ jo̱guɨ e˜ íˈˋ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ jɨˋguɨ latɨˊ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ jaˋ ñirˊ e jo̱, o̱ˈguɨ jnea˜ cajo̱, dseaˋ lɨ́ɨnˊn i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do, jaˋ ñiiˉ, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉbingˈ ñiˊ e jo̱. 	 Maar wanneer, op welke dag en welk uur deze dingen zullen gebeuren, weet niemand. De engelen niet en zelfs Ik niet. Dat weet alleen de Vader.


Jo̱ fɨˊ jo̱b i̱ fii˜ ˈléeˉ i̱ siiˋ Julio do cangárˉ co̱o̱ˋ móoˊ quiáˈˉ fɨɨˋ e siiˋ Alejandría, jo̱ iʉ˜ fɨˊ ngóoˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Italia. Jo̱ fɨˊ dsíiˊ móoˊ jo̱b cangotóoˈ˜naaˈ e quiáˈˉ cangóˉnaaˈ fɨˊ lɨ˜ sɨˈíˆ ngóoˊnaaˈ. 	 Daar vond de officier een Alexandrijns schip, dat naar Italië zou varen en bracht ons aan boord.


Jo̱ ie˜ jo̱, fɨ́ɨmˊ ˈnʉ́ˈˋ niˈnangˈˆnaˈ jnea˜ jo̱ dsʉˈ joˋ niguiéngˈˊnaˈ jnea˜, co̱ˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nigüɨlíingˋnaˈ fɨˊ lɨ˜ ninínˈˆn. 	 U zult Mij zoeken, maar niet vinden. Want waar Ik ben, kunt u niet komen."


Jo̱guɨ uøˈrˊ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ ˈnɨ́ɨˉ, jo̱guɨ jmɨcaaiñ˜ e féˈrˋ faˈˊ e cueeˋ eáangˊ fɨˊ quiniˇ dseaˋ. Jo̱ co̱ˈ dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨiñˊ, jo̱baˈ íˋbingˈ i̱ eáangˊguɨ niˈíngˈˋ iihuɨ́ɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Terwijl ze voor de schijn lange gebeden opzeggen, beramen ze allerlei plannen om weduwen geld af te troggelen. Dit soort mannen zal de zwaarste straf van God krijgen."


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ Paaˉ e i̱ lɨɨng˜ i̱ dseata˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ caseángˈˊ do lɨ́ɨiñˊ dseaˋ saduceo, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨiñˈ do quíiñˈ˜ jee˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, jo̱baˈ cajíngˈˉ Paaˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Dseaˋ rúˈˋuuˈ, dseaˋ fariseob lɨ́ɨngˊ jnea˜ cajo̱, jo̱guɨ dseaˋ sɨju̱ˇ dseaˋ íbˋ jnea˜ cajo̱. Jo̱guɨ i̱ dseaˋ na ˈnɨ́ɨiñˋ jnea˜ co̱ˈ e jáˈˉ lɨ́ɨnˋn e jí̱ˈˊtu̱ dseaˋ mɨ˜ ningɨ́ˋ e júuiñˉ. 	 Paulus wist dat de Raad voor de helft uit Sadduceeërs en voor de helft uit Farizeeërs bestond. Hij riep: "Mannen broeders! Ik ben een Farizeeër en kom uit een familie van Farizeeërs! Ik sta hier vandaag terecht omdat ik verwacht dat de doden weer levend zullen worden!"


co̱ˈ jalébˈˋ tɨɨngˋ Fidiéeˇ jmérˉ. 	 Voor God is niets onmogelijk. Wat Hij zegt, gebeurt."


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ do, jo̱baˈ nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do lata˜; jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ iing˜ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ do, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ latab˜ niñíiñˋ iihuɨ́ɨˊ eáangˊ e cuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ. 	 Wie zich aan de Zoon toevertrouwt, heeft eeuwig leven. Wie de Zoon ongehoorzaam is, zal het eeuwige leven niet ontvangen. Integendeel, de straf van God blijft op hem."


Jo̱ lajeeˇ jo̱ dsíngˈˉ cajoˈˉ dsíirˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e cajméerˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ do jo̱ caˈɨ́ˋ dsíirˊ: “¡Jaˋ ñíˆ jǿngˈˋguɨ dseaˋ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ tiquiéˆe jo̱ seabˋ e gøˈrˊ lalíingˋ lana, jo̱ dsʉˈ jnea˜ lab táanˋn nijúunˉn ooˉ! 	 Eindelijk kwam hij tot bezinning en dacht bij zichzelf: 'Bij mijn vader thuis hebben zelfs de knechts meer dan genoeg te eten. En kijk mij hier nu eens zitten! Ik sterf bijna van de honger.


Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ jmɨtúngˉ óoˊnaˈ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e íingˈ˜ jnea˜ uíiˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ íinˈ˜n e iihuɨ́ɨˊ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nidsijéeˊ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ. 	 Verlies dus de moed niet door alles wat mij wordt aangedaan. Ik maak het allemaal door voor u; u zou het als een eer moeten beschouwen.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ cuøˈˊguɨ fɨˊ yaang˜naˈ faˈ e dseeˉ quíiˉnaˈ quiʉ́ˈˉguɨ ta˜ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nijmitíˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ yaang˜naˈ. 	 Laat de zonde dan niet meer heersen in uw sterfelijk lichaam. Wees geen slaaf meer van uw slechte begeerten.


Jo̱ o̱faˈ jmɨˈɨɨng˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuørˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ laco̱ˈguɨ ɨˊ dsíiˊ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ, dsʉˈ o̱ˈ lajo̱, co̱ˈ e eáangˊ féngˈˊ dsíibˊ dseaˋ do, co̱ˈ jaˋ iiñ˜ faˈ lɨ́ˈˆ e nidsilíingˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ lajo̱ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ, dsʉˈ iing˜ dseaˋ do e lajɨɨmˋ dseaˋ niquɨ́ˈˉ nijíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ niˈnángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Hij wil niet dat er iemand verloren gaat, maar dat alle mensen tot bekering komen.


Jo̱ song i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ nɨñíˆnaˈ guiʉ́ˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ jo̱, jo̱ nigüɨlíingˉnaˈ nigüɨquiéˈˋnaˈ fɨˊ lɨ˜ jmiféngˈˊ dseaˋ jaléngˈˋ diée˜, jo̱ lajeeˇ jo̱ jaangˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ i̱ jaˋ ˈgooˋ singˈˊ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ cangáiñˈˉ ˈnʉ́ˈˋ e jmooˋnaˈ lajo̱, jo̱baˈ dseáamˈ˜ e i̱ dseaˋ íˋ nijmérˉ lajo̱ cajo̱ e iiñ˜ nidǿˈrˉ jaléˈˋ e nɨcacuøˈˊ dseaˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ. 	 Misschien denkt u dat het geen kwaad kan in de tempel van een zogenaamde god te eten, maar als iemand met een zwakker geweten dat ziet, kan hij daardoor in moeilijkheden komen. Misschien gaat hij dan ook dat voedsel eten, terwijl hij steeds het gevoel houdt te zondigen.


¡I̱ jmɨcaang˜ ˈnʉ́ˈˋ! Jangˈˉ gui˜du e ˈmaˋ e iʉ˜ jminíˈˆ uøˈˊ, jo̱ lajo̱guɨbaˈ nɨcuǿøngˋ e jǿøˈˆ guiʉ́ˉ e niguíˈˆ e quiˊ e iʉ˜ jminiˇ i̱ dseaˋ rúnˈˋ do. 	 Hoe kunt u dan uw broeder helpen? Huichelaar! Zorg eerst dat die balk uit uw eigen oog weg is. Dan ziet u tenminste wat u doet, als u die splinter uit het oog van uw broeder haalt.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do lala: —Sɨjgiéemˆ áaˊ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉco̱ˈ jaˋ ñíˆnaˈ jial laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, o̱ˈguɨ ñíˆnaˈ jial tíiˊ ˈgøngˈˊ dseaˋ do cajo̱. 	 Jezus antwoordde: "Weet u wat uw probleem is? U kent noch de boeken van Mozes noch de kracht van God.


Jo̱guɨ ˈnʉˋ, ¿su ɨˊ aˈˊ e niingˉguɨˈ laco̱ˈguɨ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do? Co̱ˈ íˋ nɨcajúmˉbre, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ cajúmˉbre cajo̱. Jo̱guɨ ˈnʉˋ, ¿i̱˜ ɨˊ oˈˊ e lɨnˈˊ? 	 U denkt toch zeker niet dat U meer bent dan onze stamvader Abraham? Hij en de profeten zijn gestorven. Wat verbeeldt U Zich wel?"


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ quiáˈˉ íˋ, jo̱guɨbaˈ cangɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ i̱ cangotáangˈ˜ laˈeeˋguɨ do, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ caˈɨ́ˋ dsíirˊ e jmiguiʉˊguɨ nilíˈrˋ e ˈléeiñˈ˜. Jo̱ dsʉˈ o̱ˈ lajo̱, co̱ˈ røøbˋ caˈíñˈˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ nifɨˊguɨ do cajo̱. 	 De mannen die eerder waren komen werken, verwachtten daardoor dat zij veel meer zouden krijgen. Maar toen zij aan de beurt waren, kregen ze precies evenveel als de anderen.


Co̱ˈ jo̱b e fɨˊ e caneáaˊ Jesús lamɨ˜ jéengˊguɨ e laco̱ˈ cuǿøngˋ e niguiéˈˉnaaˈ dseángˈˉ fɨˊ quiniˇ é̱e̱ˆ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ cangɨ́ɨiñˋ e óorˋ ta˜ ˈgooˋ e caˈuíiñˉ i̱ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ quíˉiiˈ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ calɨ́ngˉ i̱ jmidseaˋ i̱ siiˋ Melquisedec ie˜ malɨɨ˜guɨ do. 	 Jezus is daar vccr ons binnengegaan om voor ons te pleiten. Hij is voor altijd hogepriester geworden, op dezelfde wijze als Melchizédek.


Jo̱ mɨ˜ cajgáiñˉ e móoˊ do, jo̱ cangoquiéengˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ niseengˋ e fɨɨˋ do i̱ nijéeˊ i̱ fɨ́ɨngˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ malɨɨb˜jiʉ eáangˊ. Jo̱ jaˋ eeˋ sɨ̱ˈrˆ quiˈrˊ, o̱ˈguɨ guiiñ˜ fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ lɨ˜ áangˋ ˈlɨɨb˜ güɨɨiñˋ. 	 Toen Hij uit de boot stapte, kwam uit de stad een man op Hem af, die een boze geest in zich had. Hij liep al een hele tijd zonder kleren rond en woonde niet in een huis, maar in de rotsgraven.


Jo̱ dsʉˈ lanaguɨ ngóoˊ catɨ́bˋ íˈˋ quiéˉe e ninínˈˆtú̱u̱ fɨˊ ñifɨ́ˉ e nija̱a̱ˆ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ mɨˊ cajmɨngɨ́ɨˈˇnaˈ jnea˜ jie˜ fɨˊ lɨ˜ ninínˈˆn. 	 Maar nu ga Ik terug naar God, Die Mij gestuurd heeft. Niemand vraagt waar Ik naar toe ga.


Jo̱guɨ jaˋ ˈnéˉ jmɨcǿøngˈ˜ yee˜naaˈ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ o̱ˈguɨ nijmɨjløngˈˆ yee˜naaˈ o̱ˈguɨ nijmóˆooˈ dsihuɨ́ɨngˊnaaˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ cajo̱. 	 Laten wij niet hoog over onszelf opgeven, want daarmee lokken wij alleen maar rivaliteit en jaloezie uit.


Jo̱guɨ canaangˋ Jesús sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Niguiéeˊ jmɨɨ˜ mɨ˜ nilɨˈiing˜naˈ e nimáang˜guɨˈ jnea˜, dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ dsʉˈ joˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nimáang˜guɨˈ jnea˜, co̱ˈ joˋ seenˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la ie˜ jo̱. 	 Hij zei tegen Zijn discipelen: "De tijd zal komen dat jullie ernaar verlangen Mij te zien, al was het maar een dag. En toch zullen jullie Mij niet zien.


Jo̱ calɨséngˋ guiquiʉ̱ˊ ˈléˈˋ íingˈ˜ dseaˋ catɨˊ mɨ˜ calɨséngˋ Abraham jo̱ cartɨˊ mɨ˜ calɨséngˋ dseata˜ Davíˈˆ, jo̱ jiéˈˋguɨ guiquiʉ̱ˊ ˈléˈˋ catɨˊ mɨ˜ calɨséngˋ dseata˜ Davíˈˆ jo̱ cartɨˊ mɨ˜ cangojéengˋ dseaˋ Babilonia jaléngˈˋ dseaˋ Israel fɨˊ góorˋ e ˈñúuiñˈ˜, jo̱ jiéngˈˋguɨ guiquiʉ̱ˊguɨ ˈléˈˋ catɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ e catǿˉ dseaˋ Babilonia jaléngˈˋ dseaˋ Israel fɨˊ góorˋ jo̱ cartɨˊ mɨ˜ calɨséngˋ i̱ Mesías do i̱ caguíngˈˋ Fidiéeˇ. 	 Van Abraham tot David zijn dus veertien generaties, van David tot de verbanning naar Babel ook veertien generaties, en van de verbanning tot de geboorte van Christus nog eens veertien generaties.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b cangoquiéengˊ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús e jmóorˋ quijí̱ˉ jial niˈéˉ dseaˋ do dseeˉ, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala jo̱ cajíñˈˉ: —Song jáˈˉ e ˈnʉˋ lɨnˈˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do, quiʉ́ʉˈ˜ ta˜ e niˈuíingˉ iñíˈˆ e cu̱u̱˜ e néeˊ na. 	 De duivel kwam naar Hem toe en zei: "Verander deze stenen toch in brood. Dan is dat het bewijs dat U de Zoon van God bent."


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Jaangˋ tɨfabˈˊ lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel, jo̱ jaˋ ngámˈˋbɨˈ jaléˈˋ e fáˈˋa la? 	 Jezus antwoordde: "U leert de Joden hoe zij met God en hun medemensen moeten leven. Begrijpt u niet wat Ik zeg?


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseata˜ Herodes e júuˆ jo̱, jo̱baˈ dseángˈˉ lamɨ˜ iiñ˜ nijngámˈˉbre i̱ Juan do, jo̱ dsʉˈ jaˋ cajméerˋ lajo̱ co̱ˈ ˈgǿmˈˋbre jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ; co̱ˈ lajɨɨmˋ dseaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e i̱ Juan do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Daarom had hij Johannes willen doden. Maar hij durfde het niet uit angst voor een opstand. Het volk geloofde dat Johannes een profeet was.


Co̱ˈ jaléˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ, mɨ˜ cacuøˊ ofɨɨˋ quiáˈˉ, jo̱guɨbaˈ nilɨlíˈˆ dseaˋ su guiʉ́ˉ o̱si jaˋ dseengˋ e ˈmaˋ ofɨɨˋ do. Co̱ˈ jaˋ cuøˊ güɨñíˈˆ yʉ́ˈˆ ˈmató̱o̱ˊ, o̱ˈguɨ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ ɨ́ɨˋ yʉ́ˈˆ ˈmató̱o̱ˊ fíˈˋ. 	 Een boom is te herkennen aan zijn vruchten. Aan een doornstruik komen geen vijgen en aan een braamstruik geen druiven.


¿Su jaˋ ñíˆnaˈ e lajaléˈˋ e ɨ̱́ˈˋ gøˈˊ dseaˋ ngɨ́ɨngˊ fɨˊ dsíiˊ tuˈrˊ, jo̱ mɨ˜ joˋ eeˋ ta˜ íingˆ, jo̱baˈ uøøbˋ jóng fɨˊ lɨ́ˈˉ caluuˇ? 	 "Begrijpen jullie dan niet dat alles wat men eet naar de maag gaat en tenslotte in het riool terechtkomt?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cadsímˉ jmɨɨ˜ e nilɨseengˋ yʉ̱ʉ̱ˋ quiáˈˉ Elisabet, jo̱ jaangˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉbˆ calɨséngˋ quiáˈrˉ. 	 De dag kwam dat Elisabeths kind geboren werd en het was een jongen.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e cají̱ˈˊ i̱ ˈlɨɨ˜ do, jo̱baˈ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíirˊ jo̱guɨ dsíngˈˉ cafǿiñˈˊ cajo̱. Jo̱ canaaiñˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜: —Jaangˋ dseaˋ i̱ ˈgøngˈˊ eáangˊ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ nɨcagüéiñˉ jee˜ jneaa˜aaˈ lana. Jo̱guɨ féˈˋguɨr cajo̱ lala: —Fidiéebˇ nɨcagüéiñˉ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ. 	 Er ging een golf van ontzag door de mensen. Zij eerden en prezen God. "Wat een geweldige profeet heeft God naar ons toegestuurd! Vandaag hebben wij gezien wat God kan doen!" zeiden zij.


Jo̱ lalab cañíiˋ i̱ dseaˋ fii˜ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ do: “Dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiéˉbaa, íbˋ líˈˆ dsiiˉ i̱ cajméeˋ lajo̱.” Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do quiáˈˉ fiir˜ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Cuøˋ ˈnʉˋ júuˆ, fíiˋi, e nidsiséˈˆnaaˈ jaléˈˋ e onuuˋ guíiˉ do.” 	 'Dat heeft een vijand gedaan", zei hij. 'Zullen wij het onkruid ertussen uittrekken?' vroegen zij.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jaˋ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ co̱o̱ˋ júuˆ ˈmɨ́ɨˉ e júuˆ e ˈnéˉ lɨti˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jmoˈˊo la e catɨ́ɨngˉnaˈ, co̱ˈ e lab cajo̱ e caˈíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ latɨˊ mɨ˜ calɨcuíingˋnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ e júuˆ e ˈnéˉ lɨti˜ do jaˋ sɨsɨ́ɨngˆ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e caˈíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Beste vrienden, ik schrijf u geen nieuw maar een oud gebod; u kent het al vanaf het begin.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do lala: —¡Dseángˈˉ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨmˋ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiéˉe! ¿Lɨ˜ jmɨɨ˜ e nilɨnʉ́ʉˈ˜naˈ dseángˈˉ lajangˈˉ júuˆ quiéˉe? Jo̱guɨ ¿lɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜ nijmee˜e téˈˋe có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ? Ñijéengˋnaˈ fɨˊ la i̱ sɨmingˈˋ na. 	 Jezus zei: "O, wat een ongeloof! Hoelang moet Ik nog bij u blijven? Hoelang moet Ik nog geduld met u hebben?


Jo̱guɨ cajo̱ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ dobaˈ nɨjmɨta˜ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e nɨcaˈɨ́ɨbˉ Fidiéeˇ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, co̱ˈ dseángˈˉ latab˜ niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ. 	 En het oordeel houdt in dat de overheerser van deze wereld al geoordeeld is.


Jo̱ jméeˆnaˈ lajaléˈˋ e jmooˋnaˈ e jaˋ séeˈ˜naˈ dseeˉ jo̱guɨ e jaˋ jɨɨng˜naˈ, 	 Doe alles zonder mopperen en zonder ruzie,


jo̱ cajíngˈˉ íˋ: —I̱ nabɨ i̱ dseañʉˈˋ i̱ cajíngˈˉ e tɨɨmˋbre quɨ́ˈrˋ guáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ nijméˈˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnɨˊ jmɨɨ˜. 	 Tenslotte stapten er twee mannen naar voren die zeiden: "Wij hebben Hem horen zeggen dat Hij de tempel van God kon afbreken en in drie dagen weer opbouwen."


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Jaˋ jnɨɨng˜naˈ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do, co̱ˈ jaˋ seengˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ nijméˉ co̱o̱ˋ e li˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ mɨ˜ nilɨcøøngˋguɨ lajo̱ niféˈrˋ gaˋ uii˜ quiéˉe. 	 Maar Jezus zei: "Houd hem niet tegen, want iemand die in mijn naam wonderen doet, zal niet vlug kwaad van Mij spreken.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ tú̱ˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, cangámˈˉtu̱ Jesús fɨˊ Capernaum. Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ e lɨɨng˜ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ nɨtáangˋ dseaˋ do, 	 Een tijd later kwam Jezus weer in Kapernaüm.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Joˋ e cangˈˊnaˈr jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; nɨlíbˋ jí̱i̱ˈ˜ lana. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cagüɨˈˊ Jesús e lɨ˜ ˈnáˈˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ sɨcuɨ́ngˈˋ do, jo̱ ladsifɨˊ lanab caˈlóoˉ loguaiñˈ˜ do. 	 "Houd op!" zei Jezus. Hij raakte het gewonde oor aan en genas het.


Co̱ˈ jaléˈˋ ta˜ e cajméeˋ jaléngˈˋ i̱ jmidseaˋ do fɨˊ jmɨgüíˋ la, rúmˈˋjiʉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, co̱ˈ cajméerˋ lajo̱ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cuøˊ li˜ e quiáˈˉ jial dseángˈˉ lɨ́ɨˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱ nɨne˜baaˈ røøˋ e jaléˈˋ e la e lɨco̱ˈ cuøˊ lib˜; dsʉco̱ˈ ie˜ malɨɨ˜guɨ do, ie˜ lamɨ˜ caquiʉˈˊ Fidiéeˇ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ e nijméiñˈˉ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ ˈmɨˈˊ fɨˊ lɨ˜ jmiféngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel Fidiéeˇ, jo̱ ie˜ jo̱ casɨ́ˈrˉ Moi˜ lala: “Moi˜, quie̱ˋ cuente røøˋ, jo̱ jméeˈ˜ e ˈnʉ́ʉˊ jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈéeˉe ˈnʉˋ e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ Sinaí do.” 	 Zij doen hun werk in een aards model van het echte heiligdom in de tempel; want toen Mozes de heilige tent zou maken, zei God tegen hem dat hij die precies zo moest maken als het model dat God hem op de berg had laten zien.


Jo̱ catǿbˈˉ Tʉ́ˆ Simón i̱ dseañʉˈˋ gaangˋ do fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ lɨ˜ guiiñ˜, jo̱ dob caje̱rˊ co̱lɨɨng˜ e uǿøˋ jo̱. Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ lajo̱, cangóbˉ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do fɨˊ Cesarea, jo̱guɨ cangolíimˉbɨ có̱o̱ˈr˜ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jope. 	 Petrus vroeg de mannen binnen te komen en nodigde hen uit te blijven slapen. De volgende morgen maakte hij zich klaar en ging met hen mee, samen met enkele andere volgelingen van Jezus uit Joppe.