Jo̱ seemˋ dseaˋ quie̱rˊ jaléˈˋ paay˜ quiáˈrˉ o̱si jaléˈˋ sɨ̱ˈrˆ fɨˊ quiniˇ Paaˉ e faˈ jí̱i̱ˈ˜ capíbˈˆ nijnúngˉ dseaˋ do e ˈmɨˈˊ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ do nicó̱o̱rˋ fɨˊ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ seengˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ niˈleáamˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨiñˊ. Jo̱guɨ lajo̱bɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ dsihuíimˉ jaléngˈˋ íˋ quiáˈrˉ jo̱ ˈláamˉbre. 	 De mensen brachten zelfs de zweet) en gordeldoeken die hij gebruikt had, naar de zieken. Die genazen dan en boze geesten gingen uit hen weg.


Jo̱ lanaguɨ nɨcatɨ́bˋ íˈˋ e Fidiéeˇ niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ ninángˋ lajeeˇ laˈóˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ ¿jialguɨ tíiˊ gaˋ iihuɨ́ɨˊ nidsingɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ? 	 De tijd van Gods oordeel is gekomen en het begint bij de christenen. Als wij door Hem geoordeeld worden, wat een verschrikkelijk lot staat dan de mensen te wachten die het goede nieuws van God niet wilden aannemen!


Jo̱guɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ dsi˜ loguáˆnaˈ, nʉ́ʉˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e jíngˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ lajɨˋ guiéˉ ˈléˈˋ dseaˋ quiéˉe.” 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt.


Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lado, dsíngˈˉ calɨ́ˉ ɨˈˋ lɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiáˈrˉ do. Jo̱ dsʉˈ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do dsíngˈˉ calɨˈiáangˋ dsíirˊ dsʉˈ e cangárˉ jaléˈˋ e jloˈˆ e cajméeˋ Jesús ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 Zijn tegenstanders schaamden zich. Maar de andere mensen waren heel blij over de geweldige dingen die Hij deed.


Jo̱ ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱ caguilíingˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ saduceo fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús. Jo̱ co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ saduceo do jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e jí̱ˈˊtu̱ ˈlɨɨ˜, jo̱baˈ caˈɨ́ˋ dsíirˊ e cangojmɨngɨ́ɨˈrˇ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: 	 Nog diezelfde dag kwamen er enkele Sadduceeërs naar Hem toe. De Sadduceeërs beweerden dat de doden niet meer levend worden.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —Jo̱ ¿jial lɨ́ɨˊ jóng? Co̱ˈ ie˜ lamɨ˜ cateáangˋ dseata˜ Davíˈˆ fɨˊ jmɨgüíˋ la, cajíñˈˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ɨngˊ Fiir˜, co̱ˈ lalab cajíñˈˉ ie˜ jo̱: 	 "Hoe kan David hem dan 'Here' noemen?" vroeg Jezus. "Want hij heeft gezegd:


Jo̱baˈ ˈnéˉ ñiing˜ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ jie˜ mɨˊ jmeeˉnaˈ e jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e júuˆ quiéˉe do, co̱ˈ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ mɨ˜ jaˋ jneáˋ jɨˋ dsíiˊ co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ e nʉʉˋ eáangˊ. 	 Als u van binnen licht bent, zonder een enkel donker hoekje, zult u een stralend mens zijn, die anderen verlicht als een heldere lamp."


Jo̱ lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ jmɨɨ˜ Pascua e tɨˊ fɨˊ Jerusalén do, fɨ́ɨmˊ dseaˋ cangolíiñˆ fɨˊ jo̱ e cangotíiñˈˇ e jmɨɨ˜ do; jo̱ mɨ˜ cajneáˉ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜, jo̱b calɨñiˊ dseaˋ e tɨˊ niguiéeˊ Jesús fɨˊ Jerusalén e quiáˈˉ e jmɨɨ˜ do. 	 De volgende morgen hoorde men dat Jezus op weg was naar Jeruzalem. Het nieuws ging door de stad. De grote menigte mensen, die voor het Paasfeest gekomen was,


Jo̱ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e seaˋ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e niquidsiiˉ íˈˋ quíiˉnaˈ cajo̱. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la jmangˈˉ e jábˈˉ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e fáˈˋ jnea˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ røøbˋ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e núuˋ jnea˜ e féˈˋ i̱ dseaˋ i̱ dseángˈˉ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Ik zou veel over u kunnen zeggen en u veroordelen. Maar dat zal Ik niet doen. Ik vertel de wereld alleen wat Ik gehoord heb van Hem, Die Mij gestuurd heeft. Hij spreekt de waarheid."


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajméeˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cangóˉ Jesús fɨˊ jee˜ uǿˆ quiʉ̱́ˋ. 	 Onmiddellijk daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn gestuurd.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ jmaˈˊ rúiñˈˋ e júuˆ do, jo̱ caféiñˈˊ Fidiéeˇ conguiaˊ lajɨɨiñˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋiiˈ, ˈnʉbˋ dseaˋ cajmeeˈˉ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈ˜guɨ guóoˈ˜ uǿˆ jo̱guɨ jaléˈˋ jmɨɨˋ lɨ́ˈˆ lajaléˈˋ e seaˋ quiáˈˉ lacaˈíingˈ˜ lacaˈíingˈ˜. 	 Daarna baden zij volkomen eensgezind tot God: "Machtige Here, U hebt de hemel, de aarde en de zee gemaakt, met alles erop en erin.


Jo̱ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, eáangˊguɨb nicuǿˈrˉ iihuɨ́ɨˊ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ calɨjíiˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ do laco̱ˈguɨ iihuɨ́ɨˊ e caˈíngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨséngˋ fɨˊ Sodoma có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Gomorra. 	 Werkelijk, zo'n stad zal er op de dag van het grote oordeel erger aan toe zijn dan de beruchte steden Sodom en Gomorra.


Jo̱ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ ˈnɨˊ íingˈ˜ e tíiˊ ni˜ do jo̱guɨ cuøˊ júuˆ quiáˈˉ e jo̱: 	 Er zijn drie getuigen in de hemel: De Vader, Christus (A) en de Heilige Geest; samen zijn Zij één.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ dseaˋ nʉˈluu˜ do quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Fíiˋi, faˈ jgiéeˋ oˈˊ e guóˆbaˈ lajmɨnáˉ fɨˊ quiéˉe nʉ́ˈˉguɨ e nijúungˉ i̱ jiuung˜ quiéˉe do. 	 Maar de man bleef aandringen: "Here, kom toch mee! Anders sterft mijn kind nog!"


Co̱faˈ mɨ˜ caˈíngˈˋ Fidiéeˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham e lɨiñˈˊ do jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ dsʉˈ uíiˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e caˈéeiñˋ, jo̱baˈ seabˋ cuǿøngˋ líˋ jmɨjløngˈˆ ˈñiaˈrˊ jóng, dsʉˈ o̱ˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ faco̱ˈ lajo̱. 	 Als hij door zijn eigen inspanning vrij voor God stond, zou hij reden hebben om trots te zijn. Maar bij God kun je niet trots zijn.


Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jí̱i̱ˈ˜ jaaiñˋ teáˋ dsíirˊ niféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ Jesús, co̱ˈ ˈgóˈˋbre fɨng eeˋ cajméeˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ quie̱ˊ nifɨˊ do quiáˈrˉ song canúurˉ jaléˈˋ e sɨ́ɨiñˈˋ do. 	 Niemand sprak openlijk over Hem. Zij waren allemaal bang dat de Joodse leiders het zouden horen.


Jo̱ laˈeáangˊ e nɨcajgáangˉnaaˈ jmɨɨˋ e cuøˊ li˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ có̱o̱ˈr˜ lana. 	 Door de doop in Christus bent u één met Hem geworden; u bent als het ware omhuld door Hem.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Jesús: —Jaˋ cuøˈˊnaˈ dseeˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ dseeˉ cajo̱. 	 "Spreek geen oordeel uit over andere mensen; dan zullen die ook over u geen oordeel uitspreken.


Jo̱ jmaquíimˊbɨ lɨ˜ se̱e̱ˉnaaˈ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ, co̱ˈ lab néengˊnaaˈ lana dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ Partia, jo̱guɨ i̱ seengˋ fɨˊ Media, jo̱guɨ dseaˋ Elam, có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ Mesopotamia, jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Judea, jo̱guɨ i̱ seengˋ fɨˊ Capodocia, có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ seengˋ fɨˊ Ponto, có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ seengˋ fɨˊ Frigia có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Panfilia lɨ˜ se̱ˈˊ Asia, 	 uit Parthië, Medië, Elam en Mesopotamië, uit Judea, Capadocië, Pontus, Asia, Frygië en Pamfylië, uit Egypte en de streek van Cyrene in Libië. Er zijn hier Joden en Joodse bekeerlingen uit Rome, Kreta en Arabië. Hoe bestaat het dat ieder van ons in zijn eigen taal hoort spreken over de geweldige dingen, die God gedaan heeft!"


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ cøømˋ seengˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ dseaˋ sɨˈieemˋ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. Jo̱guɨ íˋbre lɨ́ɨiñˊ dseaˋ mogui˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨguíˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ jo̱guɨ óorˋ bíˋ e quiʉˈrˊ ta˜ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ. 	 In Christus bent u dus volmaakt, want Hij is de hoogste heerser en autoriteit over elke andere macht.


Jo̱ jaléˈˋ móoˋ teáangˈ˜ i̱ Jacóoˆ do cangocó̱o̱rˋ fɨˊ Siquem lɨ˜ se̱ˈˊ Canaán, jo̱ caˈóorˉ fɨˊ dsíiˊ tóˋ é̱e̱ˋ lɨ˜ caláˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham quiáˈˉ jaangˋ i̱ calɨsíˋ Hamor e fɨˊ Siquem do. 	 Hun lichamen werden naar Sichem overgebracht en in het graf gelegd dat Abraham voor veel geld van de familie van Hemor had gekocht.


Jo̱ dseaˋ do eáangˊguɨ ngóoˊ lɨniiñˉ, jo̱ dsʉˈ jnea˜ lɨ́ˈˆ lɨˊ ngóoˊ lɨˈuǿngˉguɨ́ɨ. 	 Hij moet groter worden en ik steeds kleiner.


Jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ jmɨgüíˋ nɨcajméerˋ saangˋ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ lajo̱b sɨˈíˆ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱ calɨ́ˉ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ mɨ˜ nilɨcøøngˋguɨ, nilíˋ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Want God heeft alle mensen aan de ongehoorzaamheid overgegeven om hun allemaal genadig te kunnen zijn.


Jo̱ lajo̱b fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ: Jaˋ jmooˋnaˈ e jmiquíngˈˉ óoˊnaˈ laˈóˈˋ rúngˈˋnaˈ, co̱ˈ lajo̱baˈ jaˋ nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ dseeˉ; co̱ˈ nɨjaquiéemˊ e nigüéengˉtu̱ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ e niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Mopper niet over elkaar, broeders. Is op uzelf dan niets aan te merken? Ik wil u er nog eens op wijzen dat de Here eraan komt, opdat u hierom niet veroordeeld wordt.


Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ jmérˉ, co̱ˈ lajo̱b ta˜ cagáˉ jnea˜ cajo̱, jnea˜ dseaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Co̱ˈ jnea˜ jaˋ cagáˉa faˈ e jmóoˋ dseaˋ ta˜ fɨˊ quiniiˉ, co̱ˈ jnea˜ cagáˉa e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜o̱ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jo̱guɨ e nijángˈˋ ˈñiáˈˋa e nijúunˉn e laco̱ˈ nileángˋ fɨ́ɨngˊ dseaˋ jmɨgüíˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Jullie moeten net zo zijn als Ik, want Ik ben niet gekomen om Mij te laten dienen. Ik ben gekomen om te dienen en mijn leven te geven als losgeld voor vele mensen."


Jo̱ lanab dsingɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨlɨ́ɨˈˇlɨ cuuˉ, co̱ˈ o̱ˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ nitíiñˈ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ quiáˈrˉ. 	 Zo gaat het met iemand die altijd maar meer wil hebben, maar in Gods ogen een armoedzaaier is."


Jo̱ joˋ ˈnéˉguɨ faˈ e quiʉˈˊguɨ ta˜ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ, co̱ˈ lana nɨseengˋnaˈ uíiˈ˜ e eáangˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ joˋ seengˋnaˈ faˈ e quiʉˈˊguɨ ta˜ quíiˉnaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e cajmeˈˊ Moi˜ do. 	 Laat God dan ieder deel van uw lichaam kunnen gebruiken om goed te doen. Het is uit met de macht van de zonde over uw leven. U valt niet meer onder de wet die gehoorzaamheid eist, maar onder de genade van God.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ cangáˉ e cajméeˋ i̱ dseamɨ́ˋ do lajo̱ calɨguíimˉbre eáangˊ, jo̱ canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜: —¿Jialɨˈˊ nɨcangoˈɨ́ɨˊ e jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ na? 	 Sommige van Zijn tafelgenoten ergerden zich hieraan en mopperden: "Wat een verspilling!


Jo̱guɨ ˈnéˉ fɨ́ˈˆre cajo̱ e jaˋ güɨjméerˋ ɨ̱ɨ̱ˋ, jo̱ lajo̱baˈ tab˜ dsíiˊ dseaˋ có̱o̱ˈr˜ contøøngˉ. Jo̱ mɨ˜ niníˋ dseaˋ jiéngˈˋ jial seeiñˋ, jo̱baˈ guiʉ́ˉ niféˈˋ dseaˋ quiáˈˉ e júuˆ jloˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dseaˋ i̱ láangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Ook mogen zij niet oneerlijk zijn, maar zij moeten in alles laten zien dat zij betrouwbaar zijn. Dan zullen vele mensen in onze Redder en God willen geloven.


Jo̱ song lɨco̱ˈ sɨjeenˇn e niˈíinˈ˜n jaléˈˋ e ngɨ́ɨnˋn jí̱i̱ˈ˜ mɨ˜ seenˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ jaˋ eeˋ ta˜ mɨˊ calɨˈíingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quiéˉe jaléˈˋ e gaˋ e nɨcangojéeˊ quiéˉe ie˜ lamɨ˜ catíingˊ júuˆ quiéˉe có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sooˋ dsíiˊ i̱ seengˋ fɨˊ Éfeso. Co̱ˈ faco̱ˈ o̱ˈ jáˈˉ e nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱baˈ maquieeˇnaaˈ jo̱guɨ maˈnéˈˆnaaˈ, co̱ˈ dsaˈóˋ joˋ ñiˊ su se̱e̱ˉguɨ́ɨˈ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈ júuˆ ró̱o̱ˋ e féˈˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ. 	 In Efeze heb ik bij wijze van spreken met de wilde beesten gevochten; op leven en dood. Menselijk bekeken, was dat zinloos. Als het waar is dat er geen doden weer levend worden gemaakt, laten we dan eten, drinken en vrolijk zijn, want morgen sterven wij misschien.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —U̱˜, faˈ có̱o̱ˈ˜ capíˈˆbaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ cuǿømˋ nifɨ́ˈˆnaˈ e ˈmaˋ féˈˋ siˈˊ la e niráangˉ ˈñiaˈˊ catɨˊ jmóˆ jo̱ nidsisíngˈˋ ˈñiaˈˊ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b nilɨti˜ jaléˈˋ e ta˜ e niquiʉ́ˈˆnaˈ do. 	 "Als jullie geloof maar zo groot was als een mosterdzaadje", antwoordde Jezus, "zou het groot genoeg zijn om een boom met wortel en al uit de grond te rukken en naar de zee te sturen. Hij zou direct gehoorzamen.


Jo̱ nañiˊ faˈ nɨñiˊbre e seengˋ Fidiéeˇ, dsʉˈ jaˋ cajmɨˈgórˋ dseaˋ do laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, o̱ˈguɨ cacuøˈrˊ dseaˋ do guiˈmáangˈˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˆ e nɨcajméeˋ dseaˋ do. Dsʉˈ o̱ˈ lajo̱, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ɨˊ dsíirˊ jmangˈˉ júuˆ e jaˋ uiing˜ seabˋ, jo̱guɨ nɨcajnɨ́ɨbˉ moguir˜ faˈ e niˈɨ́ˉ dsíirˊ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ. 	 Hoewel de mensen in staat waren God te kennen, wilden zij Hem niet de eer geven die Hem toekomt en Hem niet eens danken voor alles wat Hij heeft gedaan. Zij hielden zich met allerlei ideeën bezig. In hun verdwazing raakten zij het spoor bijster.


Nab guiing˜ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Agripa, jo̱ ñiˊbre laˈuiing˜ jaléˈˋ e júuˆ na. Jo̱ jaˋ ˈgóˈˋo e fáˈˋa fɨˊ quinirˇ, co̱ˈ ñiˋbaa røøˋ e ñiˊbre laˈuiing˜ lanʉ́ˈˉ cajo̱ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la, dsʉco̱ˈ jaléˈˋ e jo̱ o̱ˈ e calɨ́ˉ lɨ˜ jaˋ i̱i̱ˋ jǿøˉ o̱si lɨ˜ jaˋ jnéengˉ é. 	 De koning begrijpt wel wat ik bedoel. Met hem kan ik er open en eerlijk over spreken. Ik kan mij niet voorstellen dat al deze dingen aan zijn aandacht zijn ontsnapt. Zij zijn per slot van rekening niet ergens in een uithoek gebeurd.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lado, jo̱ eáangˊguɨ canaaiñˋ jmóorˋ dseeˉ quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —I̱ dseañʉˈˋ na eáangˊ ngɨrˊ ta˜ jmiguíingˉ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e erˊ. Jo̱ canaaiñˋ jmóorˋ lajo̱ catɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea cartɨˊ cagüéiñˉ fɨˊ la, fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, e jmóorˋ lajo̱. 	 Maar zij protesteerden: "Met Zijn toespraken heeft Hij de mensen opgehitst; eerst in Galilea, daarna in Judea en nu zelfs hier in Jeruzalem."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, Tito, jaléˈˋ e júuˆ na, dsʉco̱ˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ seeiñˋ i̱ jaˋ iing˜ nijméˉ nʉ́ʉˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do, jo̱guɨ féˈrˋ jaléˈˋ júuˆ e jaˋ ooˉ ni˜ seaˋ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ jmóorˋ e jmɨgǿøiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ. Jo̱ jee˜ i̱ dseaˋ íˋ quíingˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jíngˈˉ e dseángˈˉ la guíimˋbaˈ ˈnéˉ e nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel. 	 Want er zijn er velen die weigeren te gehoorzamen; dat geldt in het bijzonder voor de Joden onder hen, die onzin spreken en beweren, dat christenen zich aan de Joodse wetten moeten houden. (A)


Jo̱ majmiféngˈˊnaaˈ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ líˋ. 	 Alle eer is voor God, onze Vader, voor altijd en eeuwig. Amen.


Jo̱guɨ jneab˜ dseaˋ nilíinˉn Tiquíiˆnaˈ, jo̱guɨ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ nilíingˉnaˈ jó̱o̱ˋo̱. Jo̱ lanab féˈˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˆ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ. 	 "En Ik zal u aannemen", zegt de Here, Die alle macht heeft. "Ik zal uw Vader zijn en u zult mijn zonen en dochters zijn." (c)


Jo̱ dsʉˈ song nicóˋ jaléˈˋ e nɨcajmeˈrˊ do, jo̱baˈ lajalébˈˋ niˈíingˉ quiáˈrˉ jóng, lɨfaˈ nileáamˋbre e jaˋ nicáiñˋ laco̱ˈ mɨ˜ laangˋ dseaˋ co̱o̱ˋ lɨ˜ iʉ˜ jɨˋ. 	 Als uw werk verbrandt, zult u verlies lijden. U zult zelf gered worden, maar dan wel door het vuur heen.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨˈeˊ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ eáamˊ lahuɨ́ɨngˊ casɨ́ɨngˉ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ. Jo̱baˈ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ Bernabé calɨˈíiñˆ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜guɨ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jiéngˈˋ quiáˈˉ e nidsisiiñ˜ e júuˆ do fɨˊ Jerusalén. 	 Paulus en Barnabas waren het daar helemaal niet mee eens en raakten met hen in een heftige discussie gewikkeld. Tenslotte werden Paulus en Barnabas, met enkele anderen, naar de apostelen en leiders in Jeruzalem gestuurd om hun deze kwestie voor te leggen. De christenen brachten hen een eind weg en gingen toen naar de stad terug.


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ e ngocángˋ dsiiˉ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e nisɨɨng˜tu̱ˈ røøˋ, co̱ˈ jaˋ ˈnéˉ e jméeˆnaˈ táˈˉ co̱o̱ˋ ˈléˈˋ lajeeˇ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e seengˋnaˈ conrøøbˋ e ɨˊ óoˊnaˈ jo̱guɨ e eeˉnaˈ guiʉ́ˉ lajɨɨngˋnaˈ. 	 Maar, broeders, in de naam van de Here Jezus Christus smeek ik u eensgezind te zijn. Maak het met elkaar in orde, zodat u weer een van hart en ziel bent.


Jo̱ nɨcafɨ́ɨbˉ jnea˜ Tito lamɨ˜ jéengˊguɨ e eáamˊ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ; jo̱baˈ jaˋ lɨ́ˈˆ cøøngˋ ta˜ cafɨ́ɨˉɨre lajo̱. Dsʉco̱ˈ dseángˈˉ júuˆ jábˈˉ jaléˈˋ e nɨcasíiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcasíiˈ˜naaˈ Tito cajo̱ cuaiñ˜ quiáˈˉ e eáamˊ iáangˋ dsiˋnaaˈ uii˜ quíiˆnaˈ. 	 Voor zijn vertrek had ik tegenover hem al hoog van u opgegeven en u hebt mij niet teleurgesteld. Ik heb altijd de waarheid verteld; en dat ik tegenover Titus vol lof over u was, bleek dan ook terecht te zijn.


Jo̱ song seengˋ dseaˋ i̱ jíngˈˉ e jáˈˉbaˈ ˈneáaiñˋ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ lajeeˇ jo̱ ta˜ ˈníˈˋ níingˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúmˈˋ jmóorˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ adseaamˋ. Co̱ˈ song jaangˋ dseaˋ jaˋ jmiˈneáaiñˋ dseaˋ rúiñˈˋ i̱ níiñˉ contøøngˉ, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ nijmiˈneáaiñˋ Fidiéeˇ, co̱ˈ dseaˋ doguɨ jaˋ mɨˊ cangáaiñˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ néeˈ˜. 	 Als iemand zegt dat hij van God houdt, maar een hekel aan zijn broeder heeft, is hij een leugenaar. Als hij niet van zijn broeder houdt die hij kan zien, hoe kan hij dan van God houden Die hij nooit heeft gezien?


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caseángˈˊ fɨˊ jo̱ tíiˊbre ciento veinte. Jo̱ nɨneáaiñˊ lajɨɨmˋbre mɨ˜ caráangˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do jo̱ caféˈrˋ júuˆ quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: 	 Op één van die dagen ging Petrus staan om iets te zeggen. Er waren op dat moment ongeveer 120 mensen bijeen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ tɨfaˈˊ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿E˜ jaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ jial ngánˈˋ? 	 Jezus vroeg: "Wat zegt de wet van Mozes daarover?"


Jo̱ co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ jmidseaˋ do ñiˊbre jial huɨ́ɨngˊ e jaˋ niténgˈˋ dseaˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ tɨ́ɨmˉbre e nilíˋ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨiñˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ ñiˊ e dseebˉ éerˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóorˋ do; 	 Omdat hij zelf een mens is, kan hij andere mensen vriendelijk tegemoet treden, ook al zijn zij afgeweken en onwetend.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊtu̱ i̱ dseaˋ fii˜ do e calɨ́ˉ lado, jo̱ caguiémˈˊbre jaangˋguɨ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ dsʉˈ gabˋ cajméeˋ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ do có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do cajo̱, co̱ˈ caquiémˈˊbreiñˈ jo̱guɨ cacuingˈˊneiñˈ, jo̱ jaˋ eeˋ cacuøˈˊreiñˈ do jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cajo̱, jo̱ caˈǿømˋbreiñˈ do. 	 Daarna stuurde de eigenaar een derde man en die werd nog slechter behandeld. De boeren joegen hem zwaar gewond het erf af.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jnea˜ dseángˈˉ eáamˊ nɨta˜ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ ˈgøngˈˊ do nɨquɨ́ɨˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ e nileáiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ. Jo̱ laˈuii˜ catɨ́ɨngˉ lajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱. 	 Ik schaam mij niet voor dit goede nieuws. Het is immers door de kracht van God het middel waardoor mensen die het geloven, gered worden. In de eerste plaats is dit nieuws voor de Joden, maar ook voor alle andere volken.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajéengˋ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do fɨˊ caluuˇ fɨɨˋ Jerusalén, jo̱ cangolíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Betania. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, jo̱ caséeˋ Jesús guóorˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jo̱ lajo̱b cataiñˈˉ güeaˈˆ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do. 	 Toen nam Jezus hen mee naar Bethanië. Hij hief Zijn handen op en zegende hen.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ iin˜n e ningámˈˋbaˈ e Dseaˋ Jmáamˉbingˈ lɨ́ɨngˊ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseañʉˈˋ, jo̱guɨ dseañʉˈˋbingˈ lɨ́ɨngˊ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ dseamɨ́ˋ, jo̱guɨ Fidiéebˇ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Maar ik wijs u op iets dat u moet weten; elke man is ondergeschikt aan Christus en een vrouw is ondergeschikt aan haar man; en Christus is ondergeschikt aan God.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ niñíingˋ e nijí̱ˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ joˋ nicúngˈˉguɨ guoorˋ fɨˊ jo̱, 	 Maar de mensen die het waard zijn in Gods nieuwe wereld te komen, zullen opstaan uit de dood. In die nieuwe wereld zullen zij niet meer trouwen.


Jo̱guɨ cajo̱ mɨ˜ niquɨiñˈˉ e dsileáarˊ jaléˈˋ e gøˈrˊ fɨˊ ˈmóoˈ˜, jaˋ cuǿøngˋ dǿˈrˉ fɨng song jaˋ mɨˊ cajmitir˜ e ru̱ˈrˊ guóorˋ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ. Jo̱ jmiguiʉˊbɨ jaléˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ e jiéˈˋguɨ e ˈnéˉ nijmitir˜ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ, faˈ la e ˈnéˉ ru̱ˈrˊ jaléˈˋ vas có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ dsʉʉˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e jmáiñˈˋ ta˜ e lɨ́ɨˊ ñíˆ jo̱guɨ lajo̱bɨ ni˜ lɨ˜ güɨɨiñˋ cajo̱. 	 Als zij van de markt komen, wassen zij zich eerst en gaan dan pas eten. Er zijn veel van die oude gewoonten, waaraan zij nog altijd vasthouden. Zo spoelen zij ook bekers, potten en pannen af voordat zij die gebruiken.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ nɨsɨcúngˈˆ guóˋ, dseángˈˉ la guíimˋ ˈnéˉ e jaˋ nitiúuiñˉ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ lajeeˇ e seengˋ íˋ; jo̱ song cajúmˉbɨ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ cuǿømˋ nicúngˈˋtu̱r guóorˋ caléˈˋ catú̱ˉ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ i̱ jiéngˈˋ, lɨfaˈ i̱ dseañʉˈˋ íˋ ˈnéˉ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ. 	 Een getrouwde vrouw mag zolang haar man leeft niet bij hem weggaan. Maar als haar man sterft, is zij vrij. Dan mag zij trouwen met wie zij wil, maar dat moet dan wel een gelovige zijn.


Co̱faˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ quɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ e ˈmaˋ ofɨɨˋ e jaˋ dseengˋ ofɨɨˋ e cuøˊ, jo̱baˈ huɨ̱́bˈˋ e ˈmaˋ do jo̱ dsitóoˈ˜ fɨˊ ni˜ jɨˋ lafaˈ cuɨɨb˜, co̱ˈ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 De bijl van Gods oordeel ligt al klaar. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en in het vuur gegooid."


Jo̱ ie˜ jo̱, jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do i̱ jnéengˉ la jnéengˉ tee˜ caseángˈˊneˈ lajɨɨngˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ nitíñˉ e fɨˊ lɨ˜ siiˋ Armagedón có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ hebreo. 	 En de drie geesten brachten de koningen en hun legers bijeen op de plaats die in het Hebreeuws 'Armageddon' heet.


Jo̱ cangojéeˊ e na e laco̱ˈ calɨti˜ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ júuˆ e cajíngˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajmeˈrˊ lala: 	 Dit klopt met wat de profeet Zacharia had gezegd:


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, jñʉ́ʉˉ jmɨɨb˜ jmóoˋguɨ e nitɨ́ˉ e jmɨɨ˜ Pascua quiáˈˉ dseaˋ Israel do, jo̱ cangóbˉtu̱ Jesús fɨˊ Betania e cangoˈeeˇtu̱r Lázaro i̱ cajméerˋ e cají̱ˈˊtu̱ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Zes dagen voor het Paasfeest ging Jezus naar Bethanië. Daar woonde Lazarus die Hij uit de dood weer tot leven had gebracht.


Co̱ˈ ˈnʉˋ fóˈˋ e lɨnˈˊ jaangˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ, jo̱guɨ guiʉ́bˉ nɨcangojéeˊ quíiˈˉ, jo̱ joˋ e ˈnéˉ quíiˈˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; dsʉˈ jaˋ ca̱ˈˋ cuente uøˈˊ faˈ e huɨ́ɨmˊ lɨ́ɨˊ quíiˈˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ oˈˊ, jo̱ dseángˈˉ fɨ́ɨˉbaˈ co̱ˈ lafaˈ tiñíimˉbaˈ lɨnˈˊ, jo̱guɨ lafaˈ fɨˈíˆ, jo̱guɨ lafaˈ tiuunˈˉ, jo̱guɨ lafaˈ rɨngúumˊbaˈ cajo̱. 	 U zegt dat u rijk bent en niets tekort komt. Maar u beseft niet dat u er geestelijk ellendig aan toe bent: U bent arm, blind en naakt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, casɨ́ˈˉtu̱ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —Song i̱i̱ˋ dseaˋ iing˜ niˈuíingˉ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ güɨtʉ́rˋ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ ˈñiaˈrˊ jo̱ güɨseaiñˈˊ lafaˈ crúuˆ quiáˈrˉ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e guiaˊ dsíirˊ e nidsingɨ́ɨiñˉ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe, jo̱ lajo̱guɨbaˈ ningɨ́rˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ jóng. 	 Daarna zei Jezus tegen Zijn discipelen: "Wie bij Mij wil horen, moet zichzelf niet belangrijk vinden. Hij moet zijn kruis opnemen en dicht achter Mij aan gaan.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ do calébˈˋ catú̱ˉ cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ Juan do jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ song o̱ˈ lajo̱guɨ, jo̱baˈ ¿i̱˜guɨ dseángˈˉ lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ jóng? Jo̱ co̱ˈ dseángˈˉ la guíimˋ ˈnéˉ léˆnaaˈ júuˆ i̱˜ dseángˈˉ lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jneaˈˆ do, jo̱baˈ ¿e˜ fóˈˋ ˈnʉˋ uøˈˊ e lɨnˈˊ? 	 "Maar wie bent u dan? Zeg het alstublieft, anders kunnen wij niet eens antwoord geven aan de mensen die ons gestuurd hebben."


—Jnea˜ lɨ́ɨnˊn dseaˋ Israel laco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ calɨsénˋn fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Tarso lɨ˜ se̱ˈˊ Cilicia. Dsʉˈ fɨˊ Jerusalén lab lɨ˜ cacuánˉn, jo̱guɨ cajmɨtɨ́ɨnˋn có̱o̱ˈ˜ jaangˋ tɨfaˈˊ i̱ niingˉ quíˉiiˈ i̱ siiˋ Gamaliel. Jo̱ fɨˊ jo̱b cajmɨtɨ́ɨnˋn jaléˈˋ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ góoˋnaaˈ e jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ tɨˊ malɨɨ˜ jo̱guɨ latɨˊ lana. Jo̱guɨ contøømˉ nɨcajmɨˈúunˋn e nɨcajmitiiˉ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ carˋ ngocángˋ dsiiˉ laco̱ˈguɨ la jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ lana cajo̱. 	 "Ik ben een Jood", ging Paulus verder, "geboren in Tarsus, in Cilicië. Maar ik ben hier in Jeruzalem grootgebracht. Ik heb gestudeerd bij de beroemde Gamaliël. Hij heeft mij de wet van onze voorouders tot in de kleinste bijzonderheden ingeprent. Ik stond voor God op de bres, even vurig als u vandaag.


Jo̱ lana quie̱ˋnaˈ cuante, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jial tíiˊ laniingˉ calɨ́ngˉ i̱ Melquisedec do e jɨˋguɨ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˉiiˈ Abraham cacuøˈrˊ dseaˋ do co̱o̱ˋ lajeeˇ guíˉ íingˈ˜ quiáˈˉ lajaléˈˋ e calɨ́ˈrˉ jee˜ ˈniiˋ mɨ˜ catíiñˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ. 	 Uit het volgende blijkt wel hoe groot deze Melchizédek is. Zelfs Abraham, de eerste voorvader van Gods volk, gaf hem een tiende deel van alles wat hij in de strijd tegen de koningen had buitgemaakt.


Jo̱ e jábˈˉ, jaˋ mɨˊ calɨsémˋbɨ i̱ Leví do ie˜ jo̱ ie˜ lamɨ˜ cacuøˈˊ Abraham i̱ Melquisedec do co̱o̱ˋ lajeeˇ guíˉ íingˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˈˉ do; dsʉˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ e jo̱bɨ lafaˈ nɨquie̱ˊ Abraham mɨjú̱ˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ sɨju̱rˇ i̱ nilɨseengˋ cøøngˋguɨ, co̱ˈ i̱ Leví do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ sɨju̱ˇ dseaˋ do. 	 Want al was Levi toen nog niet geboren; het zaad waaruit hij is voortgekomen, was in Abraham toen die het tiende deel van de buit aan Melchizédek gaf.


Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ ie˜ jo̱ cajméeˈ˜naˈ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ cajmiféngˈˊnaˈ i̱ diée˜ i̱ siiˋ Moloc có̱o̱ˈ˜guɨ nʉ́ʉˊ quiáˈˉ i̱ diée˜ i̱ siiˋ Refán. Jo̱ lajɨˋ huáangˉ i̱ diée˜ íˋ yaam˜ ˈnʉ́ˈˋ cajmeaangˇnaˈre. Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ nisɨ́ɨnˆn ˈnʉ́ˈˋ cartɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ huí̱i̱ˆ tɨˊ doguɨ laco̱ˈ lɨ˜ se̱ˈˊ Babilonia. Lanab to̱o̱˜ e fɨˊ ni˜ jiˋ do. 	 Nee, u had alleen maar aandacht voor andere goden. U hebt de tent van de god Moloch en het beeld van de sterregod Romfa meegesjouwd. U hebt beelden vereerd, die door uzelf waren gemaakt. Daarom zal Ik u wegvoeren naar verre streken, nog verder dan Babel.' (B)


Jo̱ co̱ˈ ie˜ jo̱ jaˋ mɨˊ caquiʉˈˊbɨ dsíiˊ Saulo e ɨˊ dsíirˊ e nijngáiñˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ cangórˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel ie˜ jo̱ e cangomɨrˇ fɨˊ e nidsérˉ fɨˊ laco̱o̱ˋ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e té̱e̱ˉ fɨˊ fɨɨˋ Damasco e nidsiséiñˈ˜ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ nitǿøˋreiñˈ do e ˈñúuiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ e té̱e̱ˉ fɨˊ Jerusalén. 	 Saulus bleef de discipelen van Jezus fanatiek achtervolgen en dreigde hen met dood en gevangenis. Hij ging naar de hogepriester en


o̱ˈguɨ caguijøøng˜naˈ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jloˈˆ sɨ̱ˈˆ i̱ seengˋ juguiʉ́ˉ, co̱ˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e i̱ dseaˋ laˈíˋ neáaiñˊ quiáˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ. 	 Had hij dure kleren aan? Nee! Mensen met dure kleren en een luxe leven moet u in een paleis zoeken, niet in de woestijn.


Jo̱ mɨ˜ nɨjaquiéemˊbaˈ e nidsíngˉ e jmɨɨ˜ guiéˉ do mɨ˜ cangáˉ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia e iuungˉ Paaˉ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b canaaiñˋ taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do, jo̱ casaiñˈˉ dseaˋ do, jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ teáˋ jo̱ cajíñˈˉ: 	 Toen die week bijna om was, zagen enkele Joden uit Asia Paulus in de tempel en hitsten het volk tegen hem op. Zij grepen hem en schreeuwden:


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ mɨ́ɨˈ˜naˈre eeˋgo̱ iing˜naˈ, jaˋ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e mɨ́ɨˈ˜naˈre do, dsʉco̱ˈ mɨ́ɨˈ˜naˈr lají̱i̱ˈ˜ e jaˋ dseengˋ e lɨco̱ˈ jmiˈiáangˋ óoˊnaˈ yaam˜baˈ. 	 Of u bidt Hem er wel om, maar krijgt niets. Wel, dan hebt u het Hem op een verkeerde manier gevraagd. Als u Hem alleen iets voor uw eigen genoegen vraagt, geeft Hij het niet.


—I̱ dseaˋ i̱ íngˈˋ i̱ jiuung˜ la laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, lajo̱b cajo̱ íñˈˋ jnea˜; jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ íngˈˋ jnea˜, güɨlɨñiˊbre guiʉ́ˉ e o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jnea˜ íñˈˋ, co̱ˈ lajo̱b cajo̱ íñˈˋ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, dseaˋ casíiñˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 "Wie uit liefde voor Mij zo'n kind ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft."


Jo̱guɨ casíˈrˋ uǿˆ jnir˜ fɨˊ quiniˇ Jesús, jo̱ catúuiñˊ carˋ cajnúuˉ nir˜ tɨˊ ni˜ uǿˉ, jo̱ lajo̱b cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ dseaˋ do e cajmiˈleáangˉneiñˈ. Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ do seeiñˋ fɨˊ Samaria, dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ rúngˈˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ Israel. 	 Hij viel uit eerbied languit voor Jezus neer, met zijn gezicht in het stof. En hij dankte Hem voor wat Hij had gedaan. Deze man was een Samaritaan.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ i̱ jaangˋguɨ do lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e quié̱e̱ˋ i̱ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala, jo̱baˈ dsifɨbˊ caˈuøøiñˋ e cangolíiñˆ lajmɨnáˉ e fɨˊ lɨ˜ caˈángˉ Jesús do. 	 Petrus en Johannes renden onmiddellijk naar het graf.


Jo̱guɨ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ caléˈˋ catú̱ˉ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ do: Lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ guiaˊ júuˆ e sɨsɨ́ɨngˆguɨ laco̱ˈ e júuˆ e nɨcaˈíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ do quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ güɨˈnaangˋ i̱ dseaˋ íˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lata˜. 	 Ik zeg het nog eens: Als iemand u een andere leer brengt dan het goede nieuws, dat u van ons ontvangen hebt, moet u hem uit de weg gaan. Zo iemand is een vloek.


Jo̱ dsʉˈ lacaangˋ jee˜ lɨ˜ seángˈˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, eáangˊguɨ iin˜n fǿnˈˆnre có̱o̱ˈ˜ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ˈˆ júuˆ e laco̱ˈ ngáiñˈˋ e lafaˈ e nifǿnˈˆnre có̱o̱ˈ˜ jmiguiʉˊ júuˆ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ e dseángˈˉ jaˋ ngáiñˈˋ. 	 Maar als ik met andere gelovigen samen ben, zeg ik liever vijf woorden met mijn verstand dan duizenden in een vreemde taal.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b jaangˋ ángel quiáˈˉ Fidiéeˇ cajméerˋ e catǿmˈˋ i̱ dseata˜ Herodes do e dséeˈr˜ ladsifɨˊ lado, co̱ˈ cacuørˊ fɨˊ e cajmiféngˈˊ dseaˋ írˋ laco̱ˈ Fidiéeˇ ˈñiaˈrˊ. Jo̱ cajúmˉ i̱ dseata˜ Herodes do có̱o̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e cacuøˊ i̱ ángel do e cagǿˈˋ jóoˈ˜ írˋ. 	 Op hetzelfde ogenblik sloeg een engel van God hem neer, omdat hij zich liet vereren en niet de eer aan God gaf. Hij werd van binnenuit opgevreten door wormen en stierf.


Jo̱ lana fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e contøømˉ ˈnéˉ e nijmɨˈúungˋnaaˈ e nijmóˆooˈ jaléˈˋ e laco̱ˈ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jo̱guɨ cajo̱ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ rúˈˋnaaˈ e laco̱ˈ nilíˈˋnaaˈ e teáˋguɨ nisíngˈˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wij moeten dus alleen doen wat de vrede ten goede komt. Laten wij steeds het beste voor elkaar zoeken.


Jo̱ Fidiéebˇ dseaˋ i̱ caleáangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ jo̱ nɨcatǿˈrˉ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ dseángˈˉ lajangˈˆ niˈuíingˉnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ jmóoˋ jmangˈˆ e iiñ˜. Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nɨtɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋbaˈ e caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nijmérˉ lajo̱; dsʉˈ jaˋ cajméerˋ lajo̱ uíiˈ˜ e nɨcajmóˆooˈ e guiʉ́ˉ, co̱ˈ cajméerˋ lajo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b calɨˈiiñ˜ jo̱guɨ co̱ˈ eáamˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 God heeft ons bevrijd en voor Zijn heilig werk uitgekozen, niet omdat wij dat verdienen, maar omdat Hij dat vanaf het allereerste begin al van plan was. In Jezus Christus wilde Hij ons Zijn liefde en genade laten zien.


Jo̱ niˈíimˉ laˈúngˉ jmɨgüíˋ la có̱o̱ˈ˜guɨ laˈúngˉ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ dsʉˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e jaˋ nilɨti˜ lajaléˈˋ e jo̱. 	 Hoewel hemel en aarde voorbijgaan, zullen mijn woorden altijd blijven gelden.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —E labaˈ jmɨtaaˆ oˈˊ, e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ niníingˈ˜tu̱ caléˈˋ catú̱ˉ e niˈuíiñˉ jaangˋ dseaˋ i̱ ˈmɨ́ɨngˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ jóng faˈ e dseaˋ do nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 Jezus antwoordde: "Luister goed, wie niet opnieuw geboren wordt, kan het Koninkrijk van God niet ontdekken."


Jo̱ mɨ˜ caquɨngˈˉtu̱ Jesús fɨˊ lɨ˜ caseáaiñˊ i̱ dseaˋ gaangˋ do, jo̱ cadséngˈˋneiñˈ do e teiñˈˊ güɨɨmˋbre, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ Tʉ́ˆ Simón lala: —Simón, ¿su güɨɨmˋbaˈ? ¿Su dseángˈˉ jaˋ téˈˋbaˈ faˈ e sɨjnéeˋ oˈˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ oor˜? 	 Hij ging terug naar de drie discipelen en zag dat zij in slaap waren gevallen. "Simon", zei Hij tegen Petrus, "slaap je? Is het zo moeilijk om een uurtje te waken?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jaléˈˋ e jo̱, cagüɨˈɨ́ɨbˊ Paaˉ fɨˊ Atenas, jo̱ cangórˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Corinto. 	 Paulus verliet Athene en ging naar de stad Corinthe.


Co̱ˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do; tíiˊbre la ˈñiáˋ mil jí̱i̱ˈ˜ dseañʉˈˋ jo̱ jaˋ íingˆ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ o̱ˈguɨ jaléngˈˋ jiuung˜ cajo̱. Dsʉˈ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Síiˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ güɨgüearˋ táˈˉ có̱ˋ nibøø˜ táˈˉ cincuenta dseaˋ. 	 Want er waren maar liefst 5000 mannen! "Zeg tegen de mensen dat zij op de grond gaan zitten", zei Hij. "In groepen van vijftig."


’Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ Fidiéeˇ dseaˋ eáangˊ tɨɨiñˋ cajíñˈˉ lala: “Nisɨ́ɨnˆn jaléngˈˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiéˉe có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ apóoˆ i̱ sɨˈíingˆ e niˈˊ júuˆ quiéˉe jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ, seemˋbiñˈ do i̱ nijmeáangˈ˜naˈ la tíiˊ e jáˉ óoˊnaˈ, jo̱guɨ seemˋbiñˈ do cajo̱ i̱ nijiúngˈˋ fɨˊ jaguóoˋnaˈ cartɨˊ nijngámˈˆbaˈr.” 	 God zegt over u: 'Ik zal hen profeten en apostelen sturen, maar ze zullen sommigen van hen vermoorden en anderen wegjagen.'


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱ dsifɨˊ ladob casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi, jneaˈˆ, dseaˋ ngɨˋnaaˈ contøøngˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ, nɨcatʉ́ˆbaaˈ lajaléˈˋ e seaˋ quíˉnaaˈ, co̱ˈ ii˜naaˈ e ngɨ́ˆnaaˈ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ latab˜. 	 Petrus zei: "U weet dat wij alles hebben verlaten om U te volgen."


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ mɨ˜ cajáˉ jaangˋ dseaˋ i̱ siiˋ Juan e fɨˊ jee˜ uǿˆ quiʉ̱́ˋ do; jo̱ ie˜ jo̱, i̱ Juan do caseáaiñˋ jmɨɨˋ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱ sɨ́ˈˋreiñˈ e ˈnéˉ quɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ do fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jo̱guɨ e nisáiñˈˋ do jmɨɨˋ, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e íingˉ Fidiéeˇ lajaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ. 	 Deze boodschapper was Johannes de Doper. Hij leefde in de woestijn en vertelde de mensen dat zij zich moesten laten dopen als een openbaar getuigenis van hun besluit om de zonde de rug toe te keren, zodat God hen kon vergeven. (c)


jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ nʉʉbˋ dsíirˊ, co̱ˈ dsíngˈˉ jaˋ líˈrˋ niˈɨ́ˉ dsíirˊ røøˋ; jo̱ jaˋ íñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e cuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈrˉ, uíiˈ˜ e jaˋ iiñ˜ e nilɨcuíiñˋ dseaˋ do, co̱ˈ eáamˊ ueˈˋ dsíirˊ. 	 In hun hart is het helemaal donker. Zij staan ver van het leven van God, omdat zij niets van Hem willen weten en Hem niet willen begrijpen.


’Jo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ e jmɨɨ˜ jo̱, mɨ˜ nisóongˉ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ e nijáaˊ do, jo̱ joˋ nicuǿˉguɨ ieeˋ jɨr˜, o̱ˈguɨ sɨˈˋ nicuǿˉguɨr jɨr˜ cajo̱. 	 Na die dagen van verdrukking en ellende zullen de zon en de maan ophouden te schijnen.


Jo̱ ˈnéˉ liúumˈ˜baˈre cajo̱ e laco̱ˈ jaˋ nijmɨˈgórˋ jaléˈˋ júuˆ cuento e jmiˈuíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, o̱ˈguɨ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcatʉ́ˋ e teáaiñˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ seaˋ contøøngˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 niet langer luisteren naar Joodse fabeltjes en naar mensen die de waarheid de rug hebben toegekeerd.


Jo̱ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e guiaˋnaaˈ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ lɨ́ɨˊ e jaˋ ˈgooˋ guǿngˈˋ, dsʉˈ lɨ́ɨˊ lajo̱ jí̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨteáangˉ fɨˊ ngolíingˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ. 	 Als het goede nieuws dat wij bekendmaken, voor iemand verborgen is, is het verborgen voor hen die op weg zijn naar de eeuwige dood.


Jo̱ lalab canaaiñˋ do áiñˈˋ Jesús: —Jaˋ jmiguínˈˆ jneaˈˆ, Jesús, co̱ˈ ne˜baaˈ guiʉ́ˉ e ˈnʉbˋ dseángˈˉ lɨnˈˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ. Jo̱ ¿su cañíˈˉ e ñicuǿøˈ˜ jneaˈˆ iihuɨ́ɨˊ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ mɨˊ catɨ́ˋ íˈˋ lajo̱? 	 "Wat wilt U van ons, Zoon van God?" schreeuwden zij. "U hebt het recht niet ons nu al te kwellen!"


Jo̱guɨ catá̱ˈrˉ co̱o̱ˋ lɨ́ˈˆ corona e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ tó̱o̱ˊ fɨˊ mogui˜ dseaˋ do, jo̱guɨ co̱o̱ˋ sɨɨˉ cacuøˈrˊ dseaˋ do jo̱ casaiñˈˉ do fɨˊ guóorˋ dséeˊ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ lǿøiñˉ dseaˋ do jo̱ sɨ́ˈrˋ lala: —¡Majmiféngˈˊnaaˈ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel! 	 Zij maakten een kroon van takken, waar dorens aanzaten, en zetten die op Zijn hoofd. Ze gaven Hem een stok in Zijn rechterhand, als een scepter. Ze vielen voor Hem op de knieën en joelden: "Leve de koning van de Joden!"


jo̱baˈ madsiquiéengˊnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ carˋ ngocángˋ dsiˋnaaˈ jo̱guɨ e nɨta˜ dsiˋnaaˈ e dseángˈˉ nijmitib˜ dseaˋ do jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ madsiquiéengˊnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ cajo̱ e joˋ røøˉnaaˈ dseeˉ jo̱guɨ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ dseaˋ sɨjgɨ́ɨngˆ có̱o̱ˈ˜ jmɨɨˋ. 	 Laten wij daarom naar God gaan met een oprecht hart en het vaste vertrouwen dat Hij ons zal ontvangen. Want ons hart is met het bloed van Christus besprenkeld, waardoor wij een zuiver geweten hebben gekregen; en ons lichaam is met schoon water gewassen.


Jo̱ nʉ́ˈˉguɨ e ningánˈˋn lají̱i̱ˈ˜ ta˜ huɨ̱́ˈˋ quiáˈˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, lɨ́nˉn e seenˉ juguiʉ́ˉ júuˆ røøbˋ. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cangánˈˋn røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ eáangˊguɨ casiˈˊ fɨˊ quiéˉe jóng e iin˜n niˈeeˇe dseeˉ, jo̱guɨ e jí̱i̱ˈ˜ ˈmóbˉ nɨsɨjéeˊ quiéˉe uíiˈ˜ e jmóoˋo jaléˈˋ e jo̱. 	 Vroeger leefde ik zonder de wet. Maar toen ik de wet leerde kennen, ontdekte ik wat zonde is. En het leven maakte plaats voor de dood.


Jo̱ lajeeˇ e teáaiñˈ˜ e jmɨɨ˜ do, co̱o̱bˋ mɨ˜ cadseáˉ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e jmáiñˈˋ ta˜ do, jo̱baˈ niquiáˈˆ Jesús cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Ngóoˊ cadseábˉ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e jmáangˋ ta˜ do. 	 Op zeker ogenblik raakte de wijn op. Jezus' moeder hoorde het en ging het Hem vertellen.


Jo̱ i̱ ˈlɨngˈˆ do, eáamˊ mɨˈrˊ Jesús jmɨˈeeˇ e laco̱ˈ jaˋ nisíngˉ dseaˋ do jaléngˈˋ íˋ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉ. 	 En hij smeekte: "Jaag ons niet ver weg! Wij willen in deze buurt blijven!"


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, cangóbˉtu̱r có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ do fɨˊ lɨ˜ teáangˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Song i̱i̱ˋ dseaˋ iing˜ niˈuíingˉ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ güɨtʉ́rˋ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ ˈñiaˈrˊ, jo̱guɨ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ güɨseaiñˈˊ lafaˈ crúuˆ quiáˈrˉ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e guiaˊ dsíirˊ e nidsingɨ́ɨiñˉ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe, jo̱ lajo̱guɨbaˈ ningɨ́rˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ jóng. 	 Daarna zei Hij tegen allen die bij Hem waren: "Wie bij Mij wil horen, moet zichzelf volledig onbelangrijk vinden. Hij moet iedere dag zijn kruis dragen en dicht bij Mij blijven. Want wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het redden. Maar wie zijn leven wil vasthouden, zal het verliezen.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ e eáangˊguɨ nidsicuángˋ e jmiˈneáangˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ e nicuǿˈˉguɨr ˈnʉ́ˈˋ e nilɨjmɨ́ɨˋnaˈ jo̱guɨ e ningángˈˋnaˈ 	 Ik bid dat u meer en meer van liefde zult overvloeien, zodat u een diep geloof en inzicht in de dingen van God zult krijgen.


Dsʉco̱ˈ song ˈnʉ́ˈˋ jmiˈneáangˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ jmiˈneáangˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ jaˋ niˈíingˈ˜naˈ jóng lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíingˆnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ; co̱ˈ lajo̱b cajo̱ jmóoˋ jaléngˈˋ nodsicuuˉ quiáˈˉ Roma. 	 Als u alleen maar houdt van mensen die ook van u houden, krijgt u geen beloning. Dat doen zelfs bedriegers.


Jo̱ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do dseángˈˉ jábˈˉ calɨ́iñˉ jo̱guɨ dseángˈˉ calɨtab˜ dsíirˊ e dseángˈˉ nijmitib˜ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cacuøˈrˊ dseaˋ do, jo̱ eáangˊguɨ jáˈˉ calɨ́iñˉ jo̱guɨ cajmɨta˜guɨ dsíirˊ e dseángˈˉ nijmitib˜ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajíñˈˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ eáamˊ cajmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, 	 Hij klemde zich vast aan de belofte van God. Zijn vertrouwen bleef sterk en hij gaf God alle eer.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉnaaˈ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do, cacuøˈˊ Paaˉ guicó̱o̱ˈˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ sɨseángˈˊ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, casɨ́ˈˉreiñˈ laˈuiing˜ lanʉ́ˈˉ jaléˈˋ e cajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ írˋ lajeeˇ e caguiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. 	 Na de begroeting deed Paulus uitgebreid verslag over wat God door hem onder de andere volken had gedaan.


Jo̱ dseángˈˉ jaˋ mɨˊ cajmɨgǿøngˋ jnea˜ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ nɨcasɨ́ɨnˉn i̱ nɨcangoˈee˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na. 	 Maar vertel mij dan eens hoe! Hebben de mannen die ik heb gestuurd, u ook maar iets gekost?


Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, dsifɨˊ lajo̱b jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ laniingˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén ie˜ jo̱ caguilíiñˉ e jmóorˋ dseeˉ quiáˈˉ Paaˉ fɨˊ quiniˇ i̱ dseata˜ Festo do. 	 Daar kwamen de hoofdpriesters en leidende Joden bij hem met hun verhalen over Paulus.


’Jo̱ co̱ˈ nɨcangɨ́ˆbaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ contøøngˉ lajeeˇ nɨcangongɨ́ɨnˉn jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la, 	 Jullie zijn Mij in deze vreselijk moeilijke dagen altijd trouw gebleven.


Jo̱ mɨ˜ caguiéngˈˉ Jesús fɨˊ quiniˇ i̱ dseata˜ i̱ siiˋ Pilato do, jo̱ íˋ cajmɨngɨ́ˈrˉ Jesús: —¿Su e jáˈˉbaˈ e ˈnʉˋ lɨnˈˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ góoˈˋ dseaˋ Israel? —ˈNʉbˋ nɨcaféeˈ˜guɨˈ —cañíiˋ Jesús. 	 Jezus moest terechtstaan voor Pilatus, de Romeinse gouverneur. "Bent U de koning van de Joden?" vroeg Pilatus Hem.


Co̱ˈ i̱ Fidiéeˇ i̱ jmiféngˈˊ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉnaaˈ do, dseaˋ íˋbingˈ cajméeˋ e cají̱ˈˊtu̱ Jesús, i̱ dseaˋ góoˋnaaˈ i̱ cajngangˈˊnaˈ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ do. 	 U hebt Jezus gedood door Hem aan een kruis te hangen. Maar de God van onze voorouders heeft Hem weer levend gemaakt.


jo̱ lajeeˇ laˈóˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ nilíˋ ˈníˈˋ níingˉ rúiñˈˋ. 	 Iemands ergste vijanden zullen in zijn eigen huis wonen.


jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˈíˆ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ seeiñˋ e lafaˈ teáaiñˈ˜ jmɨɨ˜; jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lafaˈ teáangˈ˜ jmɨɨ˜ ˈnéˉ e jmeángˈˋ yaaiñ˜ e lafaˈ seeiñˋ fɨˈíˆ; jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ láaˊ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱baˈ ˈnéˉ seeiñˋ e lafaˈ o̱ˈ quiáˈˉbre e jo̱; 	 Als u verdriet hebt, laat u er niet door overweldigen; als u blij bent, geef u er niet aan over; als u iets koopt, klem u er niet aan vast.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ fɨˊ jo̱, jo̱ canaangˋ i̱ dseaˋ i̱ casó̱ˈˉ quiáˈˉ Jesús do e ji̱ˈrˊ jɨˋ fɨˊ guiáˈˆ jóoˋ siguiˊ, jo̱ caguárˋ lacúngˈˊ lajíingˋ e jɨˋ do mɨ˜ cacóoˉ. Jo̱ dob caguáˋ Tʉ́ˆ Simón cajo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 De soldaten maakten op de binnenplaats een vuur en gingen er omheen zitten. Petrus kwam er ook bij.


Jmiˈiáangˋ óoˊnaˈ jo̱guɨ güɨlɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ, co̱ˈ dsíngˈˉ niguoˈˆ e niˈíingˈ˜naˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ e sɨˈmáˈrˆ quíiˉnaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, lajo̱b cajmeángˈˋ dseaˋ írˋ cajo̱. 	 Wees er blij om en jubel het uit! Want in de hemel ligt een geweldige beloning voor u klaar. Vroeger zijn de profeten immers ook zo vervolgd.


Co̱ˈ dseángˈˉ e jábˈˉ e jaˋ cajáˉ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ ángeles, dsʉˈ cajáˉbre e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham. 	 Wij weten allemaal dat Hij Zich het lot van engelen niet aantrekt, maar wel van de nakomelingen van Abraham.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, lajaangˋ lajaamˋ ˈnʉ́ˈˋ dseañungˈˋnaˈ, ˈnéˉ ˈneáamˋbaˈ dseamɨ́ˋ quíiˉnaˈ laco̱ˈguɨ ˈneáangˋnaˈ yaang˜naˈ; jo̱guɨ lajo̱bɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ ˈnéˉ jmɨˈgóˋbre dseañʉˈˋ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Voor ieder van ons persoonlijk komt het hierop neer: De man moet net zoveel van zijn vrouw houden als van zichzelf en de vrouw moet haar man respecteren.


Jo̱ nisíingˋnaaˈ fɨˊ na cajo̱ i̱ Judas Barsabás có̱o̱ˈ˜guɨ Silas la, jo̱ íbˋ nijmeáˈˉ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e la cartɨˊ quiníˆnaˈ na. 	 De twee mannen die wij sturen, zijn Judas en Silas. Zij zullen u vertellen wat wij besloten hebben.


Jo̱ lajeeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ núuˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús do, fɨ́ɨmˊ i̱ dseaˋ íˋ jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do ie˜ jo̱, jo̱ lalab sɨ́ɨiñˋ: —Mɨ˜ nigüéengˉ i̱ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ sɨjeengˇnaaˈ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ, jaˋ líˈˆ dsiˋnaaˈ e nijmérˉ jmiguiʉˊguɨ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ i̱ dseañʉˈˋ la lana. 	 Velen geloofden in Hem en zeiden: "Zou de Christus nog meer wonderen kunnen doen dan deze Man?"


Co̱ˈ lalab cajíngˈˉ Fidiéeˇ ie˜ malɨɨ˜guɨ do, ie˜ lamɨ˜ casɨ́ˈrˉ Moi˜ lala: “Guiúmˉbaa nijmee˜e có̱o̱ˈ˜ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ iin˜n nijmee˜e có̱o̱ˈ˜ lajo̱, jo̱guɨ nilíbˋ fɨˈˋ lɨ́ɨnˉn cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ iin˜n i̱ nijmee˜e có̱o̱ˈ˜ lajo̱.” 	 Denk maar eens aan wat Hij tegen Mozes zei: "Ik ben vriendelijk voor wie Ik wil; en Ik ontferm Mij over wie Ik wil." (c)


Jo̱ jaˋ dseeˉ eeˉnaˈ song nicúungˈ˜naˈ guóoˋnaˈ; jo̱guɨ lajo̱b cajo̱ jaˋ eeˋ dseeˉ éeˋ jaangˋ sɨmɨ́ˆ song nicúiñˈˋ guóorˋ. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cúngˈˋ guooˋ, huɨ́ɨmˊjiʉ nidsijéeˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ jnea˜ jaˋ iin˜n e nidsingɨ́ɨiñˋ lajo̱. 	 Trouwen is voor een man geen zonde en voor een jonge vrouw ook niet. Maar zulke mensen staat wel leed en verdriet te wachten en dat zou ik u graag besparen.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b jmooˋnaˈ, jo̱baˈ nɨcalɨtíiˈ˜ dsiˋnaaˈ. Jo̱guɨ o̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e jo̱ e nɨcalɨtíiˈ˜ dsiˋnaaˈ, co̱ˈ eáangˊguɨb nɨcalɨˈiáangˋ dsiˋnaaˈ dsʉˈ e nɨcagüéngˉ Tito fɨˊ la e iáangˋ dsíirˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨcacuǿøˈ˜naˈr bíˋ jo̱guɨ e nɨcaˈeeˉnaˈ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈr˜. 	 Uw liefde heeft ons al bemoedigd, maar de blijdschap waarmee Titus bij ons kwam, heeft ons pas echt gelukkig gemaakt. Hij was vol lof over de goede ontvangst die hij bij u kreeg. Zijn ongerustheid was daardoor volledig weggenomen.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús: —Jo̱ e jáˈˉ e Moi˜bingˈ cacuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ jmitíˆnaˈ e júuˆ jo̱. Jo̱ ¿jialɨˈˊ e iing˜naˈ nijngángˈˆnaˈ jnea˜? 	 Mozes heeft u de wet gegeven. Maar niemand van u houdt zich eraan. Waarom probeert u Mij dan te doden?"


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcangɨ́ɨnˋn e nɨcacuøˈˊ Tiquiéˆe jnea˜, e jo̱ lɨ́ɨˊ e niingˉguɨ eáangˊ lajeeˇ lajaléˈˋ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ e niguíˈˉguɨr e jo̱. 	 Mijn Vader Die hen aan Mij gegeven heeft, is groter dan wie ook. Niemand kan hen uit de hand van mijn Vader wegroven.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ Juan do e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do lajo̱, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —E jáˈˉ, jnea˜ seáanˊn ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ jmɨɨˋ, jo̱ dsʉˈ nabɨ nijáaˊ jaangˋguɨ dseaˋ i̱ niseángˉ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jɨˋ. Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ ˈgøngˈˊguɨr laco̱ˈ jnea˜ e jí̱i̱ˈ˜ jnea˜ jaˋ catɨ́ɨnˉn faˈ nisɨ́ɨˈ˜ɨ capíˈˆ ñiˊ ˈñʉ́ʉˊ lomɨɨrˉ. Co̱ˈ jnea˜ nɨcaseánˉn jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨcaquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; dsʉˈ írˋ mɨ˜ nigüéeiñˉ niseáiñˉ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Om ieder misverstand uit de weg te ruimen, zei Johannes: "U hebt gezien dat ik in water doop. Maar het duurt niet lang of er komt Iemand die veel groter en machtiger is dan ik. Ik ben niet eens waard Zijn slaaf te zijn. Hij zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱baˈ cajmɨngɨˈrˊ dseaˋ do lala: —Fíiˋi, ¿jie˜ fɨˊ lɨ˜ nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱, faa˜aaˈ? Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jiéˈˋ lɨ˜ ró̱o̱ˋ ngúuˊ jméˋ, fɨˊ jo̱b lɨ˜ niseángˈˊ jaléngˈˋ tujlɨ́ɨˋ. 	 "Waar zal dit allemaal gebeuren?" vroegen de discipelen. Jezus antwoordde: "Waar het lijk ligt, daar komen de gieren." (A)


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e cagǿˈrˋ e iñíˈˆ do, jo̱ catɨ́ɨngˉtu̱r e cóoˆ e lɨ˜ a˜ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ do jo̱ cajíñˈˉ: —E a˜ dsíiˊ e cóoˆ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ júuˆ ˈmɨ́ɨˉ e jmɨrǿˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ e júuˆ jo̱ nilɨti˜ mɨ˜ nitʉ̱́ˋ jmɨˈøønˉ uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Na het eten gaf Hij hun de beker en zei: "Deze beker wijn is het teken van Gods nieuwe verbond met jullie. Een verbond dat wordt bekrachtigd door mijn bloed, dat zal vloeien als een offer voor jullie.


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e quɨ́ˈˉ jíingˈˇ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jo̱guɨ jáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguórˋ, jo̱ lajo̱baˈ niˈíiñˉ dseeˉ quíiˉnaˈ. Jo̱ jangámˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ nijmérˉ e nilɨˈiáangˋ óoˊnaˈ jo̱guɨ e nilɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈr˜. 	 Heb er dus berouw over en bekeer u tot God; dan zal Hij uw zonden wegdoen, zodat een tijd van verfrissing aanbreekt als u met de Here leeft.


Jo̱ caˈíbˉtu̱r e fɨˊ lɨ˜ quiʉˈrˊ ta˜ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Jesús, jo̱ fɨˊ jo̱b cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jie˜ fɨˊ lɨ˜ ñíiˊ ˈnʉˋ? Jo̱ dsʉˈ Jesús jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e cañíirˋ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Hij nam Jezus weer mee naar binnen en vroeg: "Waar komt U vandaan?" Jezus gaf hem echter geen antwoord.


Jo̱guɨ song seengˋ jaangˋ lajeeˇ ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ nʉ́ʉˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e féˈˋ jneaˈˆ e fɨˊ ni˜ jiˋ la, jo̱baˈ quie̱ˋnaˈ cuente røøˋ i̱˜ íˋ jo̱ joˋ sɨcøøngˆguɨ yaang˜naˈ có̱o̱ˈr˜, jo̱ lajo̱b i̱ dseaˋ íˋ nilíˋ ɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e jmóorˋ do. 	 Als iemand niet luistert naar wat wij in deze brief zeggen, moet u hem als ongehoorzaam bestempelen en links laten liggen om hem te laten voelen hoe fout hij is.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseata˜ do jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ bíˋ jaˋ seaˋ quíiˈˉ e niquiʉ́ˈˆ ta˜ quiéˉe faco̱ˈ jaˋ Fidiéeˇ nɨcacuøˈrˊ ˈnʉˋ e catɨ́ɨnˈˉ lajo̱; jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ cajángˈˋ jnea˜ fɨˊ jaguóoˈˋ, eáangˊguɨb røøiñˋ dseeˉ laco̱ˈguɨ ˈnʉˋ. 	 "U zou geen macht over Mij hebben als God u die niet gegeven had", antwoordde Jezus. "De grootste schuld ligt bij hem die Mij aan u heeft overgeleverd."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana, güɨlíingˋtu̱ˈ lajmɨnáˉ jo̱ güɨjméeˈ˜naˈ júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ e nɨcají̱bˈˊtu̱r jo̱ jéengˊguɨr nidsérˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea laco̱ˈguɨ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b nimáang˜naˈre. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ lanab júuˆ quie̱e̱ˉ quíiˉnaˈ lana. 	 Ga nu vlug aan Zijn discipelen vertellen dat Hij uit de dood is opgestaan. Zeg ook tegen hen dat Hij naar Galilea gaat; daar zal Hij hen ontmoeten. Dit kwam ik u vertellen."


Jo̱ e jábˈˉ e lajeeˇ e cataang˜ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na, jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ camɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ e ˈnéˉe, jo̱ dsʉˈ seemˋ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ i̱ féˈˋ e lɨco̱ˈ cajméˉe e calɨgǿmˋbaˈ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ calɨlíˈˆnaˈ lajo̱. 	 Dat moet dan maar! Ik ben u nooit teveel geweest. Omdat ik met inzicht te werk ga, heb ik u ook met inzicht voor Christus gewonnen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangɨ́ɨngˋ e féˈrˋ jmíiˊ e jaˋ ñirˊ jéengˊguɨ, jo̱baˈ ˈnéˉ mɨ́ˈrˉ Fidiéeˇ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ dseaˋ do quiáˈrˉ e laco̱ˈ nisɨ́ˈrˋ dseaˋ rúiñˈˋ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ e féˈrˋ do. 	 Daarom moet iemand die in vreemde talen spreekt, God vragen of hij het ook mag uitleggen.


jo̱ dsʉˈ írˋ nɨcasɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: “Lají̱i̱ˈ˜ e guiúnˉn có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋbaˈ e ˈnéˉ quíiˈˉ, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ yaang˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóoˋ eáangˊguɨ jnéengˉ jial tíiˊ ˈgønˈˊn.” Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jmiˈiáamˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jaˋ quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ jmee˜e ˈñiáˈˋa, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ jmili˜ Dseaˋ Jmáangˉ jial tíiˊ ˈgøiñˈˊ. 	 Maar de Here antwoordde telkens weer: "Dat Ik altijd bij u ben, is genoeg. Wanneer u zelf zwak bent, kan mijn kracht zich tenvolle ontplooien." Daarom durf ik mij toch op mijn zwakheden te beroemen. Omdat dan de kracht van Christus in mij gezien kan worden.


ˈNéˉ nijmiliingˇ yaang˜naˈ e laco̱ˈ nilɨlíˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ e dseángˈˉ e jáˈˉbaˈ nɨcaquɨ́ˈˉ jíingˈˇ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱ jaˋ jmɨgǿøngˋ yaang˜naˈ e nileángˋnaˈ jee˜ dseeˉ quíiˆnaˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e Abraham lɨ́ɨiñˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíiˆnaˈ, co̱ˈ e jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e cuǿømˋ jméˉ Fidiéeˇ sɨju̱ˇ Abraham jaléˈˋ cu̱u̱˜ e néeˊ la faco̱ˈ iiñ˜ lajo̱. 	 Maar dat gaat zomaar niet! Laat eerst maar eens zien dat u ernst maakt met God. Denk niet dat het met u wel goed zal aflopen omdat u van Abraham afstamt. O, nee! God kan deze stenen veranderen in kinderen van Abraham.


Jo̱ lajo̱b nɨcalɨ́ˉ, jo̱baˈ nɨcangɨ́ɨmˋbaˈ lajaléˈˋ e cuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lajeeˇ e sɨjeengˇnaˈ e jmɨɨ˜ e nijnéngˉtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Het ontbreekt u daardoor aan geen enkele gave. Daarbij kijkt u ook met spanning uit naar de terugkomst van de Here Jezus Christus.


Jnea˜ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ Timoteo lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ lana guiéengˈ˜naaˈ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ, dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ neáangˊ fɨˊ na fɨˊ Filipos i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ jaamˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ lajo̱bɨ guiéengˈ˜naaˈ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ mogui˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜guɨ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Van: Paulus en Timotheüs, dienaren van Christus Jezus. Aan: Alle gelovigen in de stad Filippi en hun voorgangers en diakenen.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ jaˋ catɨ́ɨnˉn e niˈɨɨ˜ɨ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ niquidsiˊ íˈˋ quiáˈˉ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, ˈnéˉ niˈɨ́ɨˆbaˈ íˈˋ jee˜ laˈóˈˋ rúngˈˋnaˈ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e ˈnéˉ niˈǿømˆbaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈéeˋ dseeˉ do. 	 Kijk, ik hoef niet over buitenstaanders te oordelen. Dat zal God wel doen. De mensen uit uw eigen midden, die moet u veroordelen. Sluit die slechte man dan uit!


Jo̱baˈ i̱ ángel laˈuii˜ do cajiʉ́ʉrˉ lúuˊ trompéˈˆ quiáˈrˉ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b canaangˋ cabíˉ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jaléˈˋ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ jɨˋ e sɨcángˈˋ có̱o̱ˈ˜ jmɨˊ. Jo̱ cacóobˉ jie˜ jaˋ caˈnáˈˆ fɨˊ latøøngˉ guóoˈ˜ uǿˉ, jo̱guɨ lajo̱bɨ jaléˈˋ ˈmaˋ cacóobˉ jie˜ jaˋ condseáˈˉ, lɨ́ˈˆ lajaléˈˋ onuuˋ røˈˋ e seaˋ lajo̱b calɨ́ˉ. 	 De eerste engel blies op zijn bazuin: Hagel en vuur, vermengd met bloed, werden op de aarde gegooid. Een derde deel van de aarde en een derde deel van de bomen verbrandde en al het gras werd door de vlammen verteerd.


Jo̱guɨ calɨli˜ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ, co̱ˈ Fidiéeˇ casíiñˋ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dsiˋnaaˈ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ; jo̱baˈ laˈeáangˊ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do féˈˋnaaˈ lala e iáangˋ dsiˋnaaˈ: “¡Teaa˜! ¡Teaa˜!” 	 En omdat wij Zijn kinderen zijn, heeft God de Geest van Zijn Zoon in ons hart gegeven, zodat wij God echt kunnen aanspreken met 'Vader'.


Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ, eáangˊ jmiˈiáangˋ óoˊnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ jo̱guɨ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ apóoˆ i̱ siˈíingˆ e niˈˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱ jmiˈiáangˋ óoˊnaˈ jóng uii˜ e nɨcacuøˊ Fidiéeˇ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ seengˋ e fɨˊ fɨɨˋ féˈˋ do i̱ eáangˊ cajmeángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ gaˋ. 	 Hemel, wees blij over haar ondergang! Kinderen van God, apostelen en profeten, verheug u! God heeft haar gestraft voor wat zij u heeft aangedaan."


Jo̱ cajíngˈˉ Saíiˆ lana, co̱ˈ nɨcangáˉbre jial tíiˊ laniingˉ ˈgøngˈˊ Jesús, jo̱baˈ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Jesaja schreef hier over Jezus, want hij had Zijn schitterende heerlijkheid gezien.


Jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉtu̱ i̱ dseaˋ do i̱ Juan do caléˈˋ catú̱ˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ ¿i̱˜ dseángˈˉ lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ jóng? ¿Su Líiˆ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨˈˋguɨ eáangˊ? Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ Juan do jo̱ cajíñˈˉ: —U̱˜, o̱ˈ íˋ jnea˜. Jo̱baˈ caléˈˋ catú̱ˉ cajmɨngɨ́ɨˋtu̱ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ lala: —¿O̱si ˈnʉˋbɨ i̱ dseaˋ i̱ caguíngˈˋ Fidiéeˇ i̱ niféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ i̱ sɨjeengˇnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la? Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ Juan do quiáiñˈˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —U̱˜, o̱ˈ íˋ jnea˜ cajo̱. 	 "Wie dan wel?" vroegen zij. "Elia?" "Nee", antwoordde hij. "Bent u dan de profeet die komen zou?" was hun volgende vraag. "Ook niet", zei Johannes.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ íˋ quiáˈˉ Jesús, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Tɨfaˈˊ, jaˋ mɨˊ ngóoˊbɨ eáangˊ e jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ jo̱ lamɨ˜ iiñ˜ nijngáiñˈˉ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cu̱u̱˜, jo̱ ˈnʉˋ calébˈˋ catú̱ˉ iinˈ˜ guóˈˆ fɨˊ jo̱. 	 De discipelen protesteerden: "Kort geleden probeerden de Joden daar U te stenigen, Meester. En nu wilt U er weer naar toe?"


Jo̱ dsʉˈ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ eáamˊ calɨguiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ cajméerˋ e nɨcajáangˈ˜ ˈñiáˈˋa fɨˊ jaguórˋ jo̱guɨ e nijmiˈneáanˋnre cajo̱ e ngocángˋ dsiiˉ uíiˈ˜ e cøøngˋ se̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wat is de Here goed voor mij geweest! Hij heeft mij het geloof in Christus Jezus gegeven en mij gevuld met Diens liefde.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱o̱ˋguɨ júuˆ e laco̱ˈ cuǿøngˋ líˋ sɨ́ngˉ dseaˋ: Faco̱ˈ jaangˋ dseaˋ lɨɨng˜ eeˋ júuˆ sɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ dseaˋ, jo̱guɨ caráangˉ majíˋ quiáˈrˉ quiáˈˉ e júuˆ do, jo̱guɨ caté̱e̱rˋ niguóorˋ ni˜, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, jo̱baˈ joˋ cuǿøngˋ faˈ nijgiéengˉguɨ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ júuˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ nɨto̱o̱˜ e ni˜ majíˋ do. 	 Broeders, ik neem maar eens een voorbeeld uit het dagelijkse leven. Als twee mensen een overeenkomst sluiten en die bekrachtigen, kan niemand daar iets aan veranderen of toevoegen.


Co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇbingˈ i̱ jmóoˋ fɨˈíˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e lajo̱. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ, seemˋ jaangˋ Tiquíiˆnaˈ i̱ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jo̱ íˋbingˈ i̱ nɨñiˊ e ˈnéˉnaˈ jaléˈˋ e jo̱. 	 Met dat soort dingen vullen de ongelovigen hun leven. Uw hemelse Vader weet heel goed wat u allemaal nodig hebt.


Jo̱guɨ ˈnéˉ ñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e mɨ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ, jo̱baˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ uíiñˉ lajeeˇ lajɨˋ gáiñˈˉ do. Dsʉco̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: “Jo̱ mɨ˜ güɨɨngˋ dseañʉˈˋ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ, uíiñˉ lafaˈ jaamˋbre.” 	 Of weet u niet dat u, door gemeenschap te hebben met een prostituee, één met haar wordt? Want God heeft gezegd dat man en vrouw door de gemeenschap één lichaam worden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cagüɨˈɨ́ɨˊ Jesús fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ nɨˈiuuiñˉ fɨˊ ngamˈˊbre, mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do fɨˊ lɨ˜ ngóorˊ jo̱ canaaiñˋ do jǿørˉ laˈúungˋ e guáˈˉ féˈˋ do. 	 Terwijl Jezus het tempelterrein verliet, kwamen Zijn discipelen naar Hem toe. Zij wilden Hem meenemen om de verschillende tempelgebouwen te bekijken.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —ˈNʉ́ˈˋ nɨcanʉ́ʉˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e féˈˋ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ, jo̱ e lab e júuˆ jo̱: “Jaˋ seˈˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ faˈ e jaˋ nijméeˈˆ e nɨcaféeˈ˜ e nɨcaˈeenˈˉ fiiˉ.” 	 In de wet van Mozes staat ook: 'U moet zich aan uw eed houden. Wat u voor God hebt gezworen, moet u nakomen.'


Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱ caˈeˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lajɨˋ tú̱ˉ guóorˋ có̱o̱ˈ˜guɨ tɨɨrˉ. 	 Terwijl Hij dit zei, liet Hij Zijn handen en voeten zien.


Jo̱ caquɨmˈˆtu̱ Jesús e catɨ́ˋ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do: —¿Su mɨˊ ˈnooˋ güɨɨmˋbɨ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ jmiˈíngˈˊnaˈ? Dsʉˈ nɨtébˈˋ jí̱i̱ˈ˜ lana, co̱ˈ dseángˈˉ lanab catɨ́ˋ íˈˋ e fɨˊ jaguóˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quibˊ nijángˈˋ dseaˋ jnea˜, i̱ dseaˋ i̱ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Toen Hij voor de derde keer bij hen terugkwam, zei Hij: "Slaap nu maar en rust maar uit. De strijd is gestreden. Het is zover dat Ik verraden zal worden en in de handen van slechte mensen zal vallen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Paaˉ e júuˆ jo̱, jo̱ caró̱o̱bˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Agripa do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseata˜ Festo do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ rúiñˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈr˜ i̱ siiˋ Berenice lɨ́ˈˆ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ do ie˜ jo̱. 	 De koning, de gouverneur, Bernice en alle anderen stonden op en verlieten de aula.


Jo̱ nɨne˜baaˈ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do e jaˋ cuǿøngˋ féˈˆnaaˈ e o̱ˈ jáˈˉ; jo̱ e fɨˊ ni˜ e júuˆ do quiáˈˉ Fidiéeˇ féˈˋ e jaléngˈˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈrˉ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ diée˜. 	 En als God het zegt, is het zo. De mensen tegen wie God dit zei, werden dus 'goden' genoemd.


Jo̱guɨ jaˋ fɨˈˊ rúngˈˋnaˈ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ, dsʉco̱ˈ lana nɨcatʉ́ʉˊbaˈ e lamɨ˜ jmooˋnaˈ e eáangˊ beáangˈ˜ dseeˉ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e nɨcasiˈˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Lieg niet tegen elkaar; dat hoorde bij uw oude leven, waarmee u hebt afgerekend.


Jmijnéeˋ óoˊnaˈ, jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ e laco̱ˈ jaˋ nijiúngˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ. Dseángˈˉ e jábˈˉ iáamˋ óoˊnaˈ e jméeˆnaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, dsʉˈ ngúuˊ táangˋnaˈ jaˋ cuøˊ fɨˊ e nijméeˆnaˈ lajo̱. 	 Blijf toch wakker en bid, anders zal de verleiding je te sterk worden. De geest is wel gewillig, maar het lichaam is zwak."


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ lajalémˈˋ jneaa˜aaˈ cajgáangˉnaaˈ jmɨɨˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e laco̱ˈ niˈuíingˉnaaˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ, nañiˊ si lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel o̱si jaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajo̱, o̱si lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ o̱si jaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajo̱ é, jo̱ dsʉˈ lajalémˈˋbaaˈ cangɨ́ɨngˋnaaˈ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do. 	 Want de Geest heeft ons allemaal door de doop tot één lichaam samengevoegd: Het lichaam van Christus. Het doet er niet toe of wij Jood of niet-Jood zijn, slaaf of vrij man. Wij zijn allen doordrenkt met die ene Geest.


Jo̱guɨ ˈnéˉ néebˇ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ contøøngˉ e laco̱ˈ niˈuǿngˋnaˈ nigüɨguiáˆnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e quiáˈˉ jial seengˋ dseaˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ; jo̱ e na lɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jaangˋ ˈléeˉ guieengˋ guiʉ́ˉ ˈñiaˈrˊ e niˈǿˈrˉ lomɨɨrˉ. 	 Trek de schoenen aan van de bereidheid om het goede nieuws van de vrede met God bekend te maken.


Jo̱ mɨ˜ caguiéngˈˉtu̱ i̱ Tʉ́ˆ Simón do fɨˊ Jerusalén, i̱ lɨɨng˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ canaaiñˋ cuøˈˊreiñˈ dseeˉ 	 Toen Petrus weer in Jeruzalem kwam, maakten zij hem het verwijt dat hij met mensen van een ander volk was omgegaan en zelfs met hen had gegeten.


Jo̱guɨ song Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ nicuǿˈrˉ jnea˜ fɨˊ lajo̱, jo̱baˈ ngóoˊbaa fɨˊ na e niˈee˜e ˈnʉ́ˈˋ lajmɨnábˉjiʉ jóng, jo̱ lajo̱baˈ nimoo˜o quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨjløngˈˆ yaang˜ do jie˜ jí̱i̱ˈ˜ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e féˈrˋ do o̱si lɨco̱ˈ eáangˊ jloˈˆ moˈoorˉ jí̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ e féˈˋbre é. 	 Maar binnenkort kom ik bij u, als de Here het goed vindt. Dan wil ik wel eens zien of die grootsprekers ook iets presteren.


Jo̱ lajo̱b nɨcalɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ gángˉ dseañʉˈˋ, jaangˋ i̱ siiˋ Himeneo jo̱guɨ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Jaangˉ, jo̱ nɨcajáanˈ˜n i̱ dseaˋ la fɨˊ jaguóˋ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ e laco̱ˈ nijmɨtɨ́ɨiñˋ e jaˋ cá̱rˋ júuˆ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Hymeneüs en Alexander zijn daar een voorbeeld van. Ik moest hen aan satan overleveren om hun te leren dat zij niet ongestraft met Christus kunnen spotten.


’Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈíˉ i̱ dseata˜ do fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˈ˜ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do, jo̱b cangáiñˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ niquíingˈ˜ jee˜ do i̱ jaˋ quiˈˊ sɨ̱ˈˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ quiáˈˉ mɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜ e cungˈˊ guóˋ dseaˋ. 	 De koning kwam binnen om de gasten te begroeten. Ineens viel zijn oog op een man die de feestkleding, die hem was aangeboden, niet aanhad.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ, mɨ˜ jmooˋnaˈ ayuno, rú̱u̱ˈ˜naˈ níˆnaˈ jo̱guɨ jmeáangˈ˜naˈ guiʉ́ˉ yaang˜naˈ, 	 Maar als u vast, zorg dan dat u er verzorgd uitziet.


Jo̱ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ do eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ, jo̱guɨ cajmɨcó̱o̱ˈr˜ jneaˈˆ cajo̱ lajeeˇ gaangˋ sɨˈˋ e cataang˜naaˈ fɨˊ Malta do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, mɨ˜ cangotóoˈ˜tú̱u̱ˈ fɨˊ caléˈˋ catú̱ˉ, cajmɨcó̱o̱ˈ˜bre jneaˈˆ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéˉ quíˉnaaˈ guiáˈˆ fɨˊ lajeeˇ e téeˈ˜naaˈ fɨˊ ngóoˊnaaˈ fɨˊ Roma. 	 Zij brachten ons vele geschenken en gaven bij ons vertrek allerlei dingen mee die wij nodig hadden.


Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ quiá̱ˈˉ e fɨɨˋ do, jo̱ cajíñˈˊ cabøø˜ dseaˋ i̱ jéengˋ jaangˋ ˈlɨɨ˜, jo̱ teáaiñˈ˜ do fɨˊ e nɨngolíiñˉ fɨˊ codsiiˇ. Jo̱ dsíngˈˉ quɨˈˊ niquiáˈˆ i̱ ˈlɨɨ˜ do, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ dob jó̱o̱rˊ i̱ niseengˋ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ joˋ i̱ seengˋ quiáˈrˉ, co̱ˈ nɨnicajúmˉ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Zoals gewoonlijk liepen er drommen mensen achter Hem aan. Bij de poort van het dorp zag Hij een lange begrafenisstoet aankomen. De dode was de enige zoon van een vrouw, die ook haar man al had verloren.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ caquɨmˈˉtu̱ Jesús fɨˊ e fɨɨˋ e siiˋ Caná do e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea e fɨˊ lɨ˜ cajméerˋ e caˈuíingˉ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e jmɨɨˋ do. Jo̱ fɨˊ jo̱b niseengˋ jaangˋ dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈˉ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ, jo̱ dseaˋ íˋ niseengˋ jaangˋ sɨmingˈˋ jiuung˜ quiáˈrˉ i̱ niráangˋ dséeˈ˜ fɨˊ e fɨɨˋ e siiˋ Capernaum. 	 Op Zijn reis door Galilea kwam Hij ook weer in Kana, waar Hij water in wijn had veranderd.


Jo̱guɨ cajo̱ Fidiéeˇ cacuørˊ júuˆ ta˜ dsíiˊ quiáˈˉ e júuˆ jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ e cacuøˈrˊ ˈñiaˈrˊ ie˜ lamɨ˜ cajíñˈˉ e Jesús niˈuíiñˉ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ. Dsʉˈ i̱ jmidseaˋ caguiaangˉguɨ do jaˋ cacuøˈˊ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ e niˈuíiñˈˉ do lajo̱. 	 God zwoer dat Christus altijd priester zou zijn, wat Hij nooit van andere priesters heeft gezegd.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e casíingˋ Fidiéeˇ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la e quiáˈˉ nilaanˉ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, co̱ˈ íˋ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ joˈseˈˋ i̱ sɨˈíingˆ. 	 Jezus zei tegen de vrouw: "Ik ben gestuurd om de Joden te helpen en niet de andere volken."


Co̱ˈ cafébˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ ie˜ malɨɨ˜guɨ do quiáˈˉ jial tíiˊ juguiʉ́ˉ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ mɨ˜ joˋ iʉ˜ dsíiˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e nicajméerˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱guɨ e nɨcaˈíngˈˋneiñˈ e lɨiñˈˊ do jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 David zei toch ook dat u gelukkig bent als God u vrijspreekt zonder dat u er iets voor hebt gedaan.


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ do i̱ dseaˋ lamɨ˜ tiuungˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jo̱ ¿jial cajmeeˈˉ e calɨjnéˈˋtu̱ˈ? 	 "Hoe kan het dan dat u nu kunt zien?" vroegen zij.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana e niˈíingˈ˜naˈ lalíingˋ e fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ jo̱guɨ e jmiˈneáaiñˋ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. 	 Ik wens u meer en meer Gods genade, vrede en liefde toe.


jo̱ jɨˋguɨ cartɨˊ nidsijeáaiñˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ dseata˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ uíiˈ˜ e cuíingˋnaˈ jnea˜. Dsʉˈ mɨ˜ nijmeáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lajo̱, jo̱baˈ cuǿøngˋ e nifoˈˆnaˈ fɨˊ quinirˇ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ jial mɨ˜ caˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiéˉe. 	 Jullie moeten terechtstaan voor presidenten en koningen, omdat jullie bij Mij horen. Dat zijn kansen hun over Mij te vertellen en de wereld te laten weten wie Ik ben.


Jo̱guɨ song Fidiéeˇ nɨcatǿˈrˉ jaangˋ dseaˋ i̱ nɨcató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ niteáiñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la; jo̱guɨ song Fidiéeˇ nɨcatǿˈrˉ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ cató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ faˈ e nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e jo̱. 	 Als u besneden was toen u gelovig werd, moet u niet proberen daar verandering in te brengen. Als u op dat moment niet besneden was, moet u het zo laten.


Jo̱ jnea˜guɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ tiúungˉ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ caˈléeˊ i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ do e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ jiéngˈˋ, jo̱guɨ e nicúngˈˋtu̱r guóorˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ dseamɨ́ˋ jiéngˈˋ, jo̱baˈ dseebˉ éerˋ jóng fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Luister goed, Ik zeg u: Iemand die zijn vrouw verlaat en daarna opnieuw trouwt, pleegt overspel. Tenzij zijn eerste vrouw gemeenschap met een andere man heeft gehad."


Jo̱ jaangˋ dseañʉˈˋ lajeeˇ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do catǿˈrˉ Jesús e teáˋ eáangˊ jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, ¿jáˆ jméeˈˆ uíˆ diée˜ faˈ ñijmeeˈ˜ mɨ́ɨˊ quiáˈˉ jó̱o̱ˋo̱? co̱ˈ camɨ́ɨngˈ˜ sɨmingˈˋ labingˈ i̱ seengˋ quiéˉe; 	 Er was een man bij die luidkeels riep: "Meester! Kom toch kijken naar mijn jongen! Het is mijn enig kind.


’Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ to̱ˈrˊ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ e yʉ́ʉˈ˜ có̱o̱ˈ˜ caˈnáˈˆ ˈmɨˈˊ e ˈmɨ́ɨˉ, dsʉco̱ˈ song cajméerˋ lajo̱, jo̱baˈ nijǿmˈˋ e ˈmɨˈˊ ˈmɨ́ɨˉ do jo̱guɨ niˈguíˋbɨ e ˈmɨˈˊ yʉ́ʉˈ˜ do cajo̱, jo̱baˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ jmiguiʉˊguɨ niˈguíbˋ jóng. 	 Wie verstelt nu een oude jas met een lap nieuwe stof? Die lap zou immers krimpen en de jas stuktrekken. De scheur zou er alleen maar groter door worden!


Jo̱ iin˜n e ñíˆbaˈ e jngáamˈ˜bɨ́ɨ dsiiˉ e jmóoˋbɨ́ɨ bíˋ uíiˈ˜ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Laodicea, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jaˋ mɨˊ calɨcuíingˋ jnea˜. 	 U moet weten wat 'n zware gebedsstrijd ik voor u en voor de christenen van Laodicea voer en voor alle anderen met wie ik nog niet persoonlijk heb kennis gemaakt.


Jo̱ dsʉˈ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ˈneámˉ rúngˈˋ dseañʉˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ dseamɨ́ˋ, co̱ˈ jaˋ eeˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ jmérˆ la tɨɨiñˋ yaaiñ˜. 	 Maar vergeet nooit dat in het leven met de Here de vrouw niets is zonder haar man en de man niets zonder zijn vrouw.


Jo̱ lajeeˇ teáaiñˈ˜ jee˜ e jníiˊ do, guicanʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ luu˜ dseaˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ guicajíngˈˉ: —I̱ lab Jó̱o̱ˋo̱ i̱ camɨ́ɨngˈ˜ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ. Jmeeˉnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈrˊ. 	 Er kwam een stem uit de wolk: "Dit is mijn Zoon! Hem heb Ik uitgekozen! Luister naar Hem!"


Co̱ˈ faco̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ catɨ́ˋ jóng e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ ie˜ lamɨ˜ catɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ faco̱ˈ lajo̱; dsʉˈ lajeeˇ lana jo̱ cartɨˊ mɨ˜ niguiáˋ jmɨgüíˋ, co̱o̱ˋ néeˈ˜baˈ dseángˈˉ cagüéngˉ dseaˋ do fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ co̱o̱ˋ néebˈ˜ cajo̱ e cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ e laco̱ˈ niˈíingˉ conguiaˊ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Als dat nodig was geweest, had Hij vanaf het begin van de wereld telkens weer moeten lijden en sterven. Maar nu, tegen het einde van de eeuwen, is Hij eens en voor altijd gekomen om voor ons te sterven en de zonde weg te doen.


’Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Moi˜ e júuˆ jo̱, cagüɨˈɨ́ɨˊbre fɨˊ Egipto jo̱ cangórˉ cangogüeárˋ fɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉ e néeˊ huí̱i̱ˉ e siiˋ Madián. Jo̱ fɨˊ jo̱b caguárˋ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉ. Jo̱ fɨˊ jo̱b calɨséngˋ gángˉ jó̱o̱rˊ sɨñʉʉˆ. 	 Mozes schrok daar erg van en vluchtte het land uit. Hij ging in Midian wonen in kreeg daar twee zonen.


Jo̱ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ mɨˊ caseánˉn jmɨɨˋ, co̱ˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ Crispo có̱o̱ˈ˜guɨ Gayobingˈ i̱ nɨcajméˉe có̱o̱ˈ˜ lajo̱. 	 Ik ben dankbaar dat ik niemand van u gedoopt heb, behalve Crispus en Gajus.


Jo̱ song seengˋ dseaˋ jíñˈˉ e cuíimˋbre Fidiéeˇ jo̱ dsʉˈ jaˋ nʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ adseaangˋ, co̱ˈ jaˋ quie̱rˊ júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Als iemand zegt dat hij Christus kent, maar niet doet wat Christus zegt, is hij een leugenaar. Zo iemand doet de waarheid geweld aan.


Jo̱baˈ lana jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiéˉe do nɨñirˊ e jaléˈˋ e nɨcaˈíingˈ˜ jnea˜, ˈnʉbˋ dseaˋ nɨcacuǿøˈ˜ jnea˜ e jo̱, 	 Zij weten dat alles wat Ik heb van U komt.


Co̱ˈ i̱ dseaˋguɨ i̱ lɨtúngˉ dsíiˊ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ niˈnámˋbre có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ niˈíimˉ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ mɨ˜ lɨquiʉ̱ʉ̱ˋ e guángˈˊ e sɨˈnaangˋ quiáˈˉ e huɨɨngˋ jǿˈˆ do, jo̱ sɨtɨ́ɨmˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ ninéˉ fɨˊ lɨ˜ nicóbˋ jóng. 	 Wie niet in Mij blijft, wordt weggegooid als een waardeloze rank en zal verdorren. Samen met andere dorre ranken wordt hij in het vuur gegooid en verbrand.


Jo̱ guiʉ́bˉ nɨñíˆ ˈnʉ́ˈˋ e song nijáangˈ˜ yaang˜naˈ e nijméeˆnaˈ ta˜ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ, jo̱baˈ ˈnéˉ jmitíˆbaˈ jóng jaléˈˋ ta˜ e niquiʉ́ˈˉ i̱ dseaˋ do, co̱ˈ lafaˈ dseaˋ sɨˈnɨɨmˇ nilíingˉnaˈ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ fíiˋnaˈ do. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ e la, song ˈnʉ́ˈˋ jmitíˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ dseeˉ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ lafaˈ dseaˋ i̱ nɨsɨjúumˉ lɨ́ɨngˊnaˈ jóng, co̱ˈ nɨsɨˈnaamˋbaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ song ˈnʉ́ˈˋguɨ jmooˋnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ niˈímˈˋbre ˈnʉ́ˈˋ jóng e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 Als u bij iemand als slaaf in dienst komt, moet u doen wat hij zegt. Hij is de baas over u. Of de zonde is uw meester, met het gevolg dat u de dood tegemoet gaat; cf God is uw meester, met het gevolg dat u vrijgesproken wordt.


Jo̱ lajo̱b catɨ́ɨngˉ nijméeˆ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ e jmitíˆnaˈ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇ, co̱ˈ ˈnéˉ foˈˆnaˈ: “Jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ ˈléengˈ˜ lɨ́ɨˊ jneaˈˆ, co̱ˈ jaˋ caquɨ́ɨˈ˜naaˈ jmɨɨ˜ e nijmóˆnaaˈ lɨ́ɨˊguɨ, co̱ˈ lɨco̱ˈ nicajmóˆnaaˈ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ catɨ́ɨmˉbaaˈ.” 	 Voor jullie geldt hetzelfde. Als je doet wat je moet doen, mag je niet op een compliment rekenen. Je hebt niet meer dan je plicht gedaan."


’Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e ninínˈˆn, jo̱baˈ nisée˜e có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e nilɨseemˋbaˈ juguiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ nicuǿøˆbaa ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ la seengˋ jnea˜ juguiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ jaˋ nicuøøˉ e jo̱ laco̱ˈguɨ la cuøˊ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ jmeáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˈíˆ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e nidsingɨ́ɨngˉnaˈ, o̱ˈguɨ fǿøngˈ˜naˈ cajo̱ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Mijn vrede laat Ik bij u achter. Die vrede is heel anders dan die van de wereld. Wees dus nooit meer bang of ongerust.


Co̱faˈ lɨ˜ lɨ́ɨˊ lala: e co̱o̱ˋ lɨ˜ sɨseángˈˊnaˈ fɨ́ɨngˊnaˈ co̱lɨɨng˜, jo̱ lajeeˇ e sɨseángˈˊnaˈ do niguiéeˊ jaangˋ dseaˋ i̱ seaˋ cuuˉ i̱ quiˈˊ ˈmɨˈˊ e jloˈˆ jo̱guɨ quie̱rˊ ñíˆ iʉ˜ niguooˋ e ˈmoˈˆ eáangˊ, jo̱ jo̱baˈ eáamˊ guiʉ́ˉ niˈíingˈ˜naˈre, jo̱guɨ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ nifɨ́ˈˆnaˈre lala: “Níˋ e fɨˊ lɨ˜ jloˈˆguɨ la.” Dsʉˈ lajeeˇ jo̱b cajo̱ niguiéeˊ jaangˋ dseaˋ tiñíingˉ e fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊnaˈ do i̱ quiˈˊ ˈmɨˈˊ e sɨto̱ˈˊ, jo̱ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ nifɨ́ˈˆnaˈre lala: “Do güɨnooˋtea ˈnʉˋ lɨ́ˈˆ doguɨjiʉ”, o̱si “Güɨguieengˉtea uøˈˊ lɨ́ˈˉ ni˜ uǿˉ lɨ́ˈˆ do.” 	 Stel u voor dat u bij elkaar bent en er komt iemand binnen met dure kleren aan en gouden ringen aan zijn vingers, en u doet onderdanig en zegt: "Gaat u maar hier zitten, meneer. Dit is een goede plaats voor u." Maar aan de arme man, die gelijk met die ander binnenkomt, schenkt u nauwelijks aandacht. Als u dan tegen hem zou zeggen: "Blijf daar maar staan, of ga ergens op de grond zitten."


Jo̱guɨ ˈnéˉ fɨ́ˈˆbɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e jaˋ güɨféˈrˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ, jo̱guɨ jaˋ güɨjméerˋ ta˜ jɨ́ɨngˋ, jo̱guɨ e güɨjméeˋbre guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ cajo̱ jaˋ güɨjméerˋ e jløiñˈˆ có̱o̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ. 	 Zij mogen van niemand kwaadspreken en geen ruzie zoeken, maar moeten voor iedereen vriendelijk en mild zijn.


Jo̱baˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ dseaˋ íˋ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nijúuiñˉ. 	 Onthoud dit: Wie doet wat Ik zeg, zal nooit sterven."


Jo̱ dsʉˈ caˈǿmˈˊ Saulo júuˆ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do e nijmeángˈˋneiñˈ. Jo̱ uǿøˋ jmɨ́ɨbˋ neáangˊ i̱ dseaˋ i̱ sɨteengˆ írˋ do fɨˊ ooˉ iáˋ cu̱u̱˜ e ñíiˊ eáangˊ lɨ˜ güɨˈɨ́ɨngˊ jee˜ fɨɨˋ Damasco e quiáˈˉ sɨteeiñˆ e nijngángˈˉneiñˈ. 	 Dag en nacht bewaakten zij de poorten van de stad om hem te vermoorden. Maar Saulus hoorde van hun plannen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel do cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ góorˋ Tée˜ do song e jábˈˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcanúurˉ féˈˋ dseaˋ uii˜ quiáiñˈˉ do. 	 De hogepriester vroeg: "Is het waar wat zij zeggen?"


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, íiˉ ˈgooˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e júuˆ e nɨcafáˈˉa na e laco̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ nicuǿˈˉ dseaˋ dseeˉ írˋ. 	 Dit moet je de christenen voorschrijven, Timotheüs, zodat zij zullen weten wat goed is en het ook zullen doen.


Jo̱ song jmooˋnaˈ ta˜ jɨ́ɨngˋ o̱si ta˜ tɨ́ɨngˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e sɨɨng˜naˈ, jo̱baˈ niˈíimˉ lají̱i̱ˈ˜ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ e seaˋ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e cangɨ́ɨngˋnaˈ e cacuøˊ Fidiéeˇ. 	 Maar als u als beesten tegen elkaar tekeergaat, blijft er niets van u over. Pas daar dus voor op.


Dsʉco̱ˈ jaˋ teáˋ dsiiˉ e nifáˈˆa jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ júuˆ e jiéˈˋguɨ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e nɨcajméeˋ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ e quiáˈˉ e nɨcaguiaaˉ júuˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e laco̱ˈ nijméiñˈˉ do nʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇ. Jo̱ lajo̱b nɨcajméeiñˈˋ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e nɨcaguiáˉa có̱o̱ˈ˜guɨ jial nɨcaˈeeˉ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, 	 Ik haal het niet in mijn hoofd over iets anders te spreken dan over wat Christus door mij tot stand heeft gebracht. Hij heeft, door mijn woorden en daden, mensen uit allerlei volken tot gehoorzaamheid aan God gebracht,


Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ nɨñiˊbɨ Fidiéeˇ cajo̱, e eáamˊ guiʉ́ˉ nɨcaˈeeˉnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ jaˋ jmooˉnaaˈ gaˋ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ lajaléˈˋbaˈ e nɨcajmóˆnaaˈ dseángˈˉ nɨcajmóˆnaaˈ røøˋ laco̱ˈ sɨˈíbˆ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ jaˋ cuǿøngˋ cuǿˈˉ dseaˋ jneaˈˆ. 	 U bent onze getuigen (en God ook) dat wij in onze omgang met u zuiver, eerlijk en onberispelijk zijn geweest.


¡Jo̱baˈ eáamˊ guiing˜ dsiiˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨng song jaˋ calɨˈíingˆ ta˜ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcajméˉe jee˜ ˈnʉ́ˈˋ! 	 U mag wel weten dat ik mij zorgen maak om u. Ik ben bang dat alles wat ik voor u heb gedaan, voor niets geweest is.


Co̱ˈ lajo̱b féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ: Jo̱ dsʉˈ nañiˊ faˈ jialguɨ la jǿørˉ, dsʉˈ jaˋ ninírˋ, jo̱guɨ nañiˊ faˈ jialguɨ la núurˋ, dsʉˈ jaˋ ningáiñˈˋ, e laco̱ˈ i̱ dseaˋ laˈíˋ jaˋ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniiˉ, jo̱ o̱ˈguɨ jnea˜ niˈíin˜n dseeˉ quiáˈrˆ cajo̱. 	 Er staat immers geschreven: 'Hun oren zijn doof en hun ogen zitten dicht. Daarom zullen zij niets zien, horen of begrijpen. Daarom kunnen zij niet naar God terugkeren, want dan zou Hij hen vergeven.' (a)


Jo̱ jaléˈˋ cu̱u̱˜ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ e iáˋ cu̱u̱˜ do jloˈˆ sɨlɨɨˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ cu̱u̱˜ e jloˈˆ; jo̱ e laˈuii˜ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ e jɨˈˋ e siiˋ jaspe; jo̱guɨ e catɨ́ˋ tú̱ˉ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ jloˈˆ e iʉ˜ i̱ˊ azul e siiˋ zafiro; jo̱guɨ e catɨ́ˋ ˈnɨˊ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ e jloˈˆ e iʉ˜ i̱ˊ teáˋ langɨ́ɨngˆ e siiˋ ágata; jo̱guɨ e cu̱u̱˜ e catɨ́ˋ quiʉ̱́ˋ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ jloˈˆ e iʉ˜ i̱ˊ røˈˋ e siiˋ esmeralda; 	 was gebouwd op een fundering van twaalf lagen, die met allerlei edelstenen versierd was: De eerste laag met diamant, de tweede laag met lazuursteen, de derde met robijn, de vierde met smaragd,


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ e fɨɨˋ jo̱ jie˜ fɨˊ lɨ˜ nɨtáangˋ Jesús, jo̱baˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cangolíiñˆ fɨˊ lɨ˜ táangˋ dseaˋ do. Jo̱ Jesús caˈímˈˋbre jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do mɨ˜ caguilíiñˈˉ, jo̱ canaaiñˋ eˈrˊ júuˆ quiáˈˉ jial iing˜ Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱guɨ cajmiˈleáamˉbɨr jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ quiéengˋ jee˜ i̱ dseaˋ do cajo̱. 	 Maar de mensen begrepen wel waar Hij naar toe ging en liepen achter Hem aan. Jezus bleef vriendelijk en vertelde hun over het Koninkrijk van God en genas degenen die ziek waren.


Jo̱ mɨ˜ cajǿøˉø røøˋ dsíiˊ e ˈmɨˈˊ do, jo̱ camóˉo e teáangˈ˜ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ jóˈˋ nuuˋ i̱ dsi˜ tú̱ˉ guooˋ jo̱guɨ tú̱ˉ tɨɨˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ mɨˈˋ jo̱guɨ jaléngˈˋ quɨˈˊ có̱o̱ˈ˜ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ ta̱ˊ. 	 Toen ik erin keek, zag ik allerlei zoogdieren, reptielen en vogels.


Dsʉco̱ˈ jaˋ casíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la faˈ e nijmee˜e ta˜ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ, co̱ˈ casíimˋbre jnea˜ dsʉˈ quiáˈˉ e niguiaaˉ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉbre. Jo̱ mɨ˜ caguiáˋa e júuˆ jo̱, jaˋ cafáˈˉa có̱o̱ˈ˜ júuˆ e tɨɨngˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ jaˋ nijmɨˈuǿnˆn jial tíiˊ e niingˉ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Christus heeft mij niet de opdracht gegeven om te dopen, maar om het goede nieuws te vertellen en dat zonder hoogdravende woorden, omdat ik daarmee zou afdoen van Christus' dood aan het kruis.


Jo̱ caje̱bˊ Yáˆ gaangˋ sɨˈˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ Elisabet do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱guɨbaˈ cangángˈˉtu̱r fɨˊ quiáˈrˉ. 	 Maria bleef ongeveer drie maanden bij Elisabeth. Toen ging zij terug naar huis.


Jo̱guɨ íimˈ˜baˈ e iáangˋ óoˊnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ røøˋ mɨ˜ i̱i̱ˋ guilíingˉ fɨˊ quíiˉnaˈ. 	 Wees gastvrij voor elkaar, zonder te mopperen.


Jo̱guɨ song niguiéeˊ Timoteo fɨˊ na, jo̱baˈ jmɨˈúungˋnaˈ e nilɨseeiñˋ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ íˋ jmóorˋ ta˜ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ ta˜ jmóoˋ jnea˜ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als Timotheüs bij u komt, schrik hem dan niet af. Laat hij zich bij u thuisvoelen, want hij werkt net zo goed voor de Here als ik.


Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜bɨ́ɨ yejí̱ˆ Fidiéeˇ cajo̱ e song e iáangˋ dsíirˊ e nicuǿˈrˉ jnea˜ fɨˊ, jo̱baˈ ninii˜i e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ jóng. 	 Telkens wanneer ik bid, vraag ik God of ik (als Hij het tenminste goed vindt) een veilige reis naar Rome mag maken om u te bezoeken.


Jo̱ uíiˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ eˊ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ do cuubˉ, jo̱baˈ nilíˈrˋ e nijmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ e erˊ do. Jo̱ dsʉˈ nɨsɨjé̱e̱bˇ e fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ do quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ joˋ mɨ́ɨˊ seaˋguɨ, dsʉco̱ˈ tɨˊ nitɨ́ˉ íˈˋ e Fidiéeˇ niquidsiˊ íˈˆ quiáˈrˉ. 	 Deze zogenaamde leraars zijn zo hebzuchtig, dat zij u van alles zullen wijsmaken om maar geld van u los te krijgen. Maar God heeft hen al veroordeeld en hun straf zal niet lang op zich laten wachten.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóbˉ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Getsemaní e néeˊ fɨˊ móˈˋ Olivos, jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱: —Lab nijá̱ˈˆ ˈnʉ́ˈˋ la lajeeˇ ninii˜ jnea˜ nifǿnˈˆn Tiquiéˆe Fidiéeˇ. 	 Diezelfde avond ging Jezus met hen naar Gethsémané, een tuin op de Olijfberg. "Blijf hier zitten", zei Hij tegen hen. "Ik ga wat verderop om te bidden."


Jo̱guɨ e lɨɨng˜guɨ e mɨjú̱ˋ do cajiʉ́ˈˋ fɨˊ lɨ˜ jloˈˆ uǿˉ, jo̱baˈ jlobˈˆ cacuángˉ; jo̱ e lɨɨng˜ cacuøˊ lɨ́ɨˊguɨ treinta lacamɨ́ˈˆ, jo̱guɨ e lɨɨng˜guɨ cacuøˊ lɨ́ɨˊguɨ sesenta lacamɨ́ˈˆ, jo̱guɨ e lɨɨng˜guɨ cajo̱ cacuøˊ latɨˊ cien mɨ́ˈˆ lacamɨ́ˈˆ do. 	 Maar het zaad dat in goede grond viel, kwam mooi op. Het werd rijp en gaf een grote opbrengst. Wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als was gezaaid.


Jo̱ jmangˈˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ lanab caféngˈˋ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈr˜ do, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ júuˆ quiáˈrˉ faˈ jaˋ caféˈrˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ lajo̱. 	 Telkens als Jezus de mensen toesprak, vertelde Hij gelijkenissen, dat zijn verhalen met een diepere betekenis. Hij gebruikte voortdurend voorbeelden om duidelijk te maken wat Hij bedoelde.


Jo̱ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do, jo̱ caguábˋ i̱ dseaˋ do laco̱ˈ ta˜ caquiʉˈˊ Jesús. 	 De discipelen deden wat Hij had gezegd.


Jo̱baˈ caseángˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ dseengˋ e jneaˈˆ nitʉ́ˆnaaˈ e guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nijmóˆnaaˈ guiéeˆ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ niñíingˋnaˈ. 	 De twaalf apostelen riepen alle gelovigen bijeen. "Wij kunnen niet alles tegelijk", zeiden zij. "Als wij het voedsel moeten uitdelen, hebben wij geen tijd meer om erop uit te gaan en Gods boodschap door te geven.


Jo̱ latɨˊ jmɨɨ˜ na, i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel ˈníˈˋ níimˉbre Fidiéeˇ, co̱ˈ jaˋ mɨˊ caˈíñˈˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. Jo̱ lɨ́ɨˊ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cuǿøngˋ nijáˈˉ líingˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel. Jo̱ dsʉˈ mɨˊ ˈnooˋbɨ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ Israel dsʉˈ uíiˈ˜ e caguíñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ quiáiñˈˉ do jo̱guɨ e cajméerˋ júuˆ tɨguaˇ có̱o̱iñˈ˜ do cajo̱. 	 Zij staan dus vijandig tegenover het goede nieuws van Jezus Christus. Daar hebt u voordeel van. Maar omdat zij vanouds het volk zijn dat God uitgekozen heeft, houdt Hij nog steeds van hen.


Dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ jmangˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, ˈñiabˈˊ Fidiéebˇ nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ íˋ jaléˈˋ e jloˈˆ e catɨ́ɨiñˉ, jo̱guɨ niféˈrˋ guiʉ́ˉ uii˜ quiáiñˈˉ, jo̱guɨ nicuǿrˉ e nilɨseeiñˋ juguiʉ́ˉ contøøngˉ cajo̱. Jo̱ jee˜ jo̱ quiéengˋ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, jo̱guɨ dsʉˈ lajo̱bɨ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. 	 Maar ieder die het goede doet, zal door God worden verhoogd en vrede ervaren. Ook dat geldt niet alleen voor de Joden, maar eveneens voor alle andere mensen.


Jo̱guɨ niñíimˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe e nilíˈˋbre uǿiñˉ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe; jo̱guɨ niñíimˋbɨr cajo̱ e niféˈrˋ jmíiˊ e jaˋ mɨˊ ñirˊ jéengˊguɨ; 	 De mensen die het geloven, zullen hieraan te herkennen zijn: Zij zullen in mijn naam boze geesten verjagen;


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˈˉ do, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su jó̱o̱ˋbaˈ lɨ́ɨngˊ i̱ dseañʉˈˋ la? Jo̱ jméeˈ˜naˈ jneaˈˆ júuˆ røøˋ, ¿su dseángˈˉ tiuuiñˉ calɨsémˋbre? jo̱ song lajo̱, ¿jial calɨ́ˉ e lana nɨjnéˈrˋ? 	 "Is dit uw zoon?" vroegen zij. "Is het waar dat hij blind geboren is? Hoe kan hij nu dan zien?"


Jo̱ i̱ ˈlɨɨ˜ gángˉ do fɨˊ dob nirɨsaaiñ˜ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ quiáˈˉ e fɨɨˋ féˈˋ e lɨ˜ catángˉ Fiir˜ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ e fɨɨˋ jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ fɨɨˋ Sodoma o̱si lɨ́ɨˊ lafaˈ Egipto é. 	 Hun lijken zullen drie en een halve dag zomaar op straat blijven liggen in de grote stad, waar hun Heer gekruisigd is; de stad die heel toepasselijk Sodom en Egypte heet.


Co̱ˈ laˈeáangˊ e cajángˈˋ ˈñiaˈˊ i̱ Jó̱o̱rˊ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱baˈ Fidiéeˇ caleáaiñˋ jneaa˜aaˈ e caˈíiñˉ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Hij kocht onze vrijheid met Zijn bloed en daardoor ontvingen wij vergeving voor al onze zonden.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ lamɨ˜ jmóoˋ ɨ̱ɨ̱ˋ, quiúumˈ˜baˈ e joˋ jméeˆnaˈ lajo̱, jo̱ jmeeˉbaˈ ta˜ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ guóoˋnaˈ e laco̱ˈ seabˋ e cuǿˈˆnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈnéˉ quiáˈˉ lajo̱. 	 Wie een dief is, moet ophouden met stelen. Steek liever uw handen uit de mouwen en verdien eerlijk uw eigen brood. Dan kunt u nog eens iemand helpen die gebrek heeft.


’Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, mɨ˜ nimóˆnaˈ co̱o̱ˋ e gaˋ eáangˊ e nijméˉ dseaˋ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ e guáˈˉ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajmeˈˊ jaangˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜gui eáangˊ i̱ calɨsíˋ Daniel —güɨngángˈˋnaˈ e júuˆ la, ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ ɨˋnaˈ e la—, jo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱, jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea güɨcuí̱i̱ˆbre fɨˊ jee˜ móˈˋ. 	 Wanneer je 'de gruwel van de verwoesting' ziet staan waar hij niet hoort (lees dit aandachtig) en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaléngˈˋ güíiˊ seabˋ tooˋ lɨ˜ güɨɨngˋneˈ, jo̱ lajo̱bɨ jaléngˈˋ ta̱ˊ seabˋ sɨɨˉreˈ cajo̱; dsʉˈ jnea˜, dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jí̱i̱ˈ˜ lɨ˜ quiee˜e moguiiˉ jaˋ seaˋ. 	 Jezus antwoordde: "Vossen hebben een hol en vogels een nest, maar Ik heb geen plaats om uit te rusten."


Jo̱ mɨˋbɨ́ɨ e contøøngˉ guiing˜ áaˊnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ laˈeáangˊ e nɨcajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguórˋ. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜bɨ́ɨr cajo̱ e laˈeáangˊ e eáamˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ eáamˊ nilɨˈneáangˋnaˈ dseaˋ do cajo̱, jo̱ jaˋ jmɨtúngˆ áaˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ. 	 Ik bid dat Christus meer en meer in u mag wonen, naarmate u Hem meer gaat vertrouwen. Dat u geworteld zult zijn in Gods liefde en daarop uw leven zult bouwen.


Jo̱ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e nilɨseemˉbaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, co̱ˈ lajo̱b júuˆ e cacuøˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ, jo̱ dseaˋ do dseángˈˉ jaˋ féˈˋbre júuˆ ta˜ júuˆ. 	 Door die waarheid leiden zij een leven naar Gods wil en ontvangen het eeuwige leven, dat God voor het begin van de wereld beloofd heeft; en Hij liegt niet. Toen God vond dat de tijd ervoor gekomen was, heeft Hij dit goede nieuws bekendgemaakt en


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cangángˉ rúiñˈˋ, jo̱ lalab cajíngˈˉ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E jáˈˉbaˈ e nɨcají̱ˈˊtu̱ Fíiˋnaaˈ, co̱ˈ Tʉ́ˆ Simón nɨcangáˉ quiáˈrˉ. 	 Zodra die hen zagen, zeiden ze: "Het is toch waar! De Here is weer levend geworden! Simon heeft Hem gezien!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, camóˉguɨ́ɨ e canaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ camóˉo fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ e ˈnʉ́ʉˊ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ sɨˈmaˇ e lɨ˜ tó̱o̱ˋ júuˆ tɨguaˇ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Daarna zag ik de tempel in de hemel, de tent waarin God woont, wijd open gaan.


Jo̱ ie˜ do, mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Tée˜ do, mɨ˜ canaangˋ jmángˈˋ dseaˋ gaˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ íˋ cangolíiñˆ cartɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Fenicia jo̱guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Chipre có̱o̱ˈ˜ Antioquía lɨ˜ se̱ˈˊ Siria. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, canaaiñˋ eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ íˋbingˈ caˈeˈrˊ jo̱ jaˋ caˈeˈrˊ dseaˋ jiéngˈˋguɨ. 	 De gelovigen die na de marteldood van Stefanus voor de vervolging gevlucht waren, kwamen onder andere in Fenicië, Cyprus en Antiochië. Overal vertelden zij de Joden over Jezus; alleen aan de Joden en aan niemand anders.


Jo̱ e labaˈ iin˜n fɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e o̱ˈ dseeˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. ¡Co̱ˈ dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱! Dsʉco̱ˈ faco̱ˈ mɨ˜ jaˋ mɨˊ seaˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱baˈ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ calɨñiˋ jnea˜ jóng e eeˇe dseeˉ. Co̱ˈ mɨ˜ cajmeˈˊ jnea˜ júuˆ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do mɨ˜ féˈˋ lala: “Jaˋ jmooˈˋ e lɨ́ˋ oˈˊ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ”, jo̱baˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱ calɨñiˋ jnea˜ e lɨ́ˋ dsiiˉ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Is de wet dan de oorzaak van de zonde? Geen sprake van! Zonder de wet zou ik nooit geweten hebben wat zonde is. Als de wet niet had gezegd dat ik niet iets mag verlangen wat van een ander is, zou ik niet hebben geweten dat dit verkeerd is.


Jo̱ ie˜ jo̱ dob niteáangˉ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel. Jo̱ mɨ˜ canúurˉ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱baˈ caˈɨ́ˋ dsíirˊ lala: “Lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajíngˈˉ i̱ dseañʉˈˋ na, gabˋ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ.” 	 "Moet je nu eens horen! Die man doet of Hij God Zelf is!" zeiden enkele godsdienstleraars.


Dsʉˈ nʉ́ˈˉguɨ e nigüɨˈɨ́ɨrˊ lɨ˜ nidsiˈíiñˈ˜ e ta˜ do, catǿˈrˉ guíngˉ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ, jo̱ cacuøˈˊreiñˈ do jmáˈˉ có̱ˋ cuuˉ e ˈmoˈˆ eáangˊ lajaangˋ lajaaiñˋ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Jmeeˉnaˈ ta˜ có̱o̱ˈ˜ e cuuˉ la lajeeˇ ninii˜i jo̱ cartɨˊ nigüeángˈˊtú̱u̱.” 	 Voordat hij vertrok, riep hij tien van zijn medewerkers bij zich. Hij gaf ieder van hen tien goudstukken om daarmee handel te drijven.


Jo̱baˈ cajǿøngˉ Paaˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ caseángˈˊ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dseaˋ rúˈˋuuˈ, eáamˊ guiʉ́ˉ nɨcaˈeeˉ jnea˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ latɨˊ lana, co̱ˈ ñiˋbaa e jmangˈˉ e guiʉ́ˉbaˈ nɨcajméˉe fɨˊ quiniˇ dseaˋ do. 	 Paulus keek de Raad onderzoekend aan en zei: "Mannen broeders, tot op deze dag heb ik steeds met een zuiver geweten voor God geleefd."


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ Israel do fɨˊ Jerusalén, jo̱ seemˋbiñˈ do ngɨrˊ ta˜ ˈnángˈˊ Jesús ie˜ jo̱, jo̱guɨ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ lajaangˋ lajaaiñˋ lajeeˇ e teáaiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ jo̱, jo̱ sɨ́ɨiñˋ: —Jo̱ ¿e˜ fóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ? ¿Su nijáaˊguɨ i̱ dseaˋ íˋ fɨˊ la lajeeˇ jmɨɨ˜ o̱si jaˋ nijáarˊ é? 	 Zij keken rond of Jezus er ook was. "Wat denk je?" vroegen ze, terwijl zij met elkaar in de tempel stonden te praten. "Zou Hij ook komen?"


’Jo̱ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ singˈˊ uii˜ quiéˉe, jo̱baˈ ˈníˈˋ níimˉbre jnea˜; jo̱guɨ i̱i̱ˋ i̱ jaˋ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ e laco̱ˈ nilɨcuíingˋ dseaˋ jnea˜, jo̱baˈ jaˋ siñˈˊ uii˜ quiéˉe cajo̱. 	 Dan pas kun je zijn trawanten, de boze geesten, verjagen. Wie niet met Mij meewerkt, werkt Mij tegen.


’Co̱ˈ ie˜ latɨˊ mɨ˜ canaangˋ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ e guiarˊ júuˆ e nijáaˊ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ cartɨˊ lana, eáangˊ huɨ́ɨngˊ nɨcangojéeˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e quiáˈˉ e quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ, cuøˈˊ bíˋ yaaiñ˜ e laco̱ˈ iiñ˜ nijmiguiéeiñˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱. 	 Sinds de dag dat Johannes de Doper zijn werk begon tot nu toe proberen talloze mensen het Koninkrijk van de hemelen binnen te dringen.


Jo̱ cajméerˋ lajo̱ e laco̱ˈ caˈuíingˉnaaˈ dseángˈˆ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ cajméerˋ e lafaˈ cajgɨ́ɨngˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ e jmɨɨˋ e cajgáangˉnaaˈ do có̱o̱ˈ˜guɨ e júuˆ quiáˈrˉ e caguiarˊ do cajo̱. 	 Christus zonderde Zijn Gemeente voor Zichzelf af. Zijn woord was als een bad dat haar reinigde.


Jo̱ e nab e jaˋ calɨñiˊ dseaˋ jéengˊ do e laˈeáangˊ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ laco̱ˈguɨ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel. Jo̱guɨ co̱o̱bˋ ˈléˈˋ nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lajeeˇ lajaléˈˋnaaˈ do, jo̱guɨ catɨ́ɨmˉbaaˈ e niˈíingˈ˜naaˈ conrøøˋ lají̱i̱ˈ˜ e sɨjeengˇnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuøˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ jneaa˜aaˈ. 	 Het komt hierop neer: Door het goede nieuws te geloven, worden niet-Joden gelijk aan de Joden. Zij delen mee in de rijke erfenis. Zij horen bij hetzelfde lichaam, de Gemeente; en voor hen geldt dezelfde belofte in Christus Jezus.


Jo̱ e lafaˈ nɨjǿøbˉ i̱ dseata˜ Davíˈˆ do jo̱ caféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, i̱ dseaˋ i̱ casíngˉ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la e quiáˈˉ nijí̱bˈˊtu̱ dseaˋ do mɨ˜ ningɨ́ˋ e nijúuiñˉ ie˜ mɨ˜ cajíñˈˉ e jaˋ nijé̱ˉ i̱ dseaˋ na fɨˊ dsíiˊ tóˋ é̱e̱ˋ quiáˈrˉ, o̱ˈguɨ nijgiéˈˋ jaléˈˋ ngúuˊ táaiñˋ fɨˊ dsíiˊ e tooˋ é̱e̱ˋ do. 	 Hij was een profeet en voorspelde dat de Christus uit de dood zou opstaan. De Christus zou niet dood blijven en Zijn lichaam zou niet vergaan.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋtu̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ caˈláangˉ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —Eeˋbɨ júuˆ jo̱, e jaˋ ñíˆnaˈ jie˜ fɨˊ lɨ˜ jáarˊ, dsʉˈ jnea˜guɨ, dseaˋ íˋbingˈ nɨcacuøˈˊ jnea˜ e calɨjnéˈˋe. 	 De man zei: "Ik vind het maar vreemd dat u niet weet waar Hij vandaan komt. Hij heeft nog wel mijn ogen genezen!


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nijméˉ e niténgˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ jaangˋ jiuung˜ i̱ nɨjáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ e nidsibíingˊ ˈñiaˈrˊ fɨˊ é̱ˈˋ jmɨñíˈˆ e guineaangˇ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ ˈlooˋ fɨˊ moluur˜ e laco̱ˈ nineáiñˈˉ cartɨˊ uii˜. 	 Maar als iemand één van deze kleine kinderen die in Mij geloven, op het slechte pad brengt, zou het beter voor hem zijn dat hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid.


Dsʉˈ i̱ sejmiirˋ do jaˋ cangáiñˈˋ jialɨˈˊ cajíngˈˉ i̱ jiuung˜ Jesús do lado. 	 Maar zij begrepen niet wat Hij bedoelde.


Jo̱ casɨ́ˈˉguɨ Jesús i̱ ˈlɨngˈˆ do: —¿Jial siiˈˋ? Jo̱ cañíiˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ i̱ dseañʉˈˋ do: —Legióm siiˉ, co̱ˈ fɨ́ɨˊbaaˈ. 	 "Hoe heet je?" vroeg Jezus. "Legioen", antwoordde de boze geest, "want wij zijn hier met velen."


Jo̱ song jaangˋ dseaˋ contøøngˉ jmɨˈúuiñˋ e laco̱ˈ jaˋ nitéiñˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ niˈuíiñˉ jaangˋ i̱ sɨˈíingˆ jo̱guɨ i̱ íingˆ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ Fidiéeˇbingˈ i̱ nijmeángˈˋ ta˜ írˋ e laco̱ˈ nijmérˉ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ. 	 Als je je niet met de zonde inlaat, zul je zijn als één van die borden van zuiver goud (de beste in huis) zodat Christus je kan gebruiken voor Zijn hoogste doelen.


Jo̱ lɨ˜ ngóoˊ cadséngˉ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, iin˜n e seengˋnaˈ e iáangˋ óoˊbaˈ, jo̱guɨ jmɨˈúungˋnaˈ e laco̱ˈ nisíngˈˉtu̱ˈ teáˋ e fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ cuǿøˈ˜ bíˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ røøˋ siing˜naˈ lajaléngˈˋnaˈ, jo̱guɨ güɨlɨseemˋbaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ conrøøˋ lajɨɨngˋnaˈ. Jo̱ lajo̱baˈ Fidiéeˇ i̱ ˈneáangˋ jneaa˜aaˈ do jo̱guɨ i̱ cuøˈˊ jneaa˜aaˈ e se̱e̱ˉnaaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, dseángˈˉ cøømˋ nilɨseeiñˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik wil mijn brief met deze woorden besluiten. Wees blij. Laat alles in orde komen. Houd mijn woorden in gedachten. Leef in vrede en harmonie met elkaar en de God van liefde en vrede zal bij u zijn.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ Marta e nɨngóoˊ Jesús fɨˊ do, jo̱baˈ cagüɨˈɨ́ɨrˊ e cangojmijíñˈˊ dseaˋ do; jo̱guɨ i̱ Yáˆ rúiñˈˋ do, dob caje̱rˊ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ lajeeˇ jo̱. 	 Zodra Martha hoorde dat Jezus er aankwam, ging zij Hem tegemoet. Maar Maria bleef thuis.


Jo̱ catamˈˉ i̱ dseaˋ do fɨˊ lajmɨnáˉ, jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ Belén, cadséiñˈˋ Yáˆ có̱o̱ˈ˜ Séˆ jo̱guɨ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do e ráaiñˋ dsíiˊ co̱o̱ˋ niˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ gøˈˊ jóˈˋ. 	 Zij liepen snel naar het stadje, vonden Maria en Jozef en zagen het kind! Het lag in een voerbak.


Jo̱ ˈnéˉ e nijmiˈiáangˋ dsiˋbaaˈ, jo̱guɨ e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ juguiʉ́ˉ jo̱guɨ e nijmiféngˈˊnaaˈr cajo̱, co̱ˈ lanab catɨ́ˋ íˈˋ e nicúngˈˉ guóˋ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do. Jo̱ ˈñiabˈˊ i̱ nilíˋ dseamɨ́ˋ quiáaˉreˈ do nɨcaguiarˊ guiʉ́ˉ quiáˈrˉ; 	 Laten wij blij zijn en juichen en Hem eren, want de bruiloft van het Lam en Zijn bruid is gekomen. De bruid is klaar.


Jo̱baˈ fɨˊ co̱o̱ˋ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ e néeˊ ni˜ jmɨñíˈˆ, fɨˊ jo̱b ˈnéˉ nidsitíingˈˇnaaˈ, co̱ˈ nifíimˉ móoˊ jéengˊguɨ. 	 Maar wat ons schip betreft, dat zal op een of ander eiland aan de grond lopen."


Jo̱guɨ íingˊ dseeˉ uii˜ quíˉnaaˈ quiáˈˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e nɨcajmóˆnaaˈ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jneaˈˆ íingˊnaaˈ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ jmɨgüíˋ mɨ˜ eeˋgo̱ nɨcaˈléerˊ quíˉnaaˈ. 	 Vergeef ons onze zonden, zoals wij anderen hun zonden vergeven.


Jo̱guɨ dsʉˈ song i̱ dseamɨ́ˋ do dseángˈˉ catiúumˉbre dseañʉˈˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ nijé̱rˉ e jaˋ nicúmˈˋ guóorˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ i̱ jiéngˈˋ o̱si e nisɨ́ngˉtu̱r røøˋ é có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ i̱ catiúuiñˈˉ do. Jo̱guɨ lajo̱b cajo̱, jaˋ cuǿøngˋ e jaangˋ dseañʉˈˋ nitiúuiñˉ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ. 	 Als zij dat toch doet, moet zij ongetrouwd blijven of naar haar man terugkeren en het met hem in orde maken. Ook een man mag zijn vrouw niet wegsturen.


Jo̱guɨ fɨ́ɨmˊbɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcajméeˋ ta˜ dseaˋ láangˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ cajo̱ caguilíiñˉ quie̱rˊ jiˋ quiáˈrˉ lɨ˜ to̱o̱˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmɨtɨ́ɨiñˋ, jo̱ cajɨ̱́rˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱. Jo̱ mɨ˜ caguoˈˉ júuˆ jial tíiˊ ˈmóoˈ˜ téeˈ˜ e jiˋ do, jmiguiʉbˊ eáangˊ cagüɨˈɨ́ɨngˊ, lɨ́ˈˆ lɨˊ cincuenta mil cuteebˋ. 	 Velen die zich met toverij hadden beziggehouden, gooiden hun toverboeken op een stapel en staken die voor de ogen van heel de stad in brand. Er ging naar schatting voor 50.000 zilverstukken in vlammen op.


Jo̱ jie˜ mɨ˜ eeˉnaˈ e gaˋ e laco̱ˈ dseáangˈ˜ e niténgˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ si jaléngˈˋ dseaˋ Israel o̱si jaléngˈˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱, o̱si jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiaangˉguɨ é. 	 Wees geen struikelblok voor Joden, heidenen of gelovigen. Ikzelf maak het iedereen in alles naar de zin. Het gaat mij niet om mijn eigen belang, maar om het belang van heel veel mensen, want ik hoop dat zij allemaal gered zullen worden.


Jo̱ tab˜ dsiiˉ e Fidiéeˇbingˈ i̱ canaangˋ jmóoˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ íˋbɨ cajo̱ i̱ nijméˉguɨ lajo̱ cartɨˊ niteáiñˈˊ e ta˜ jo̱ ie˜ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nigüéengˉtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Ik ben er zeker van dat God op de grote dag van Christus Jezus het goede werk dat Hij onder u begonnen is, zal voltooien.


Co̱ˈ Tiquíˆiiˈ eáamˊ ˈneáaiñˋ jnea˜, jo̱guɨ eˈˊbre jnea˜ jaléˈˋ e jmóorˋ; jo̱guɨ niˈéˈˉbɨr jnea˜ cajo̱ jaléˈˋ e niingˉguɨ e laco̱ˈ nidsiˈgóˋ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ eáangˊguɨ. 	 De Vader houdt van de Zoon en laat Hem steeds zien wat Hij doet. De Vader zal Hem nog grotere dingen laten doen. U zult uw ogen nauwelijks kunnen geloven.


Jo̱ lajo̱b eáangˊguɨ jáˈˉ calɨ́ngˉ i̱ dseaˋ do júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ laco̱o̱ˋ jmɨɨb˜ naangˋ dsifɨ́ɨiñˊ. 	 Daardoor werden de gemeenten in hun geloof versterkt en kwamen er dagelijks meer mensen bij.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangáˉ e jo̱ ie˜ jo̱, eáamˊ cafǿiñˈˊ jo̱ canaaiñˋ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ: —¿I̱˜ i̱ dseaˋ na? ¡Co̱ˈ féˈrˋ júuˆ e jaˋ mɨˊ ne˜naaˈ jo̱guɨ jaˋ ˈgóˈrˋ féˈrˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ, jo̱ la quie̱ˊguɨ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ nʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ na! 	 De mensen keken hun ogen uit en begonnen opgewonden te praten. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord. Hier staat gezag achter! Deze Jezus zegt tegen de boze geesten dat zij moeten gaan en ze gaan nog ook!"


¡Jo̱ jǿøˉnaˈ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jial tíiˊ cóoˈ˜ e júuˆ e jmoˈˊo la quíiˉnaˈ! 	 Deze brief heb ik zelf geschreven. U ziet het wel aan de grote letters.


Jo̱ joˋ huǿøˉ lɨˈɨɨ˜ guiéˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ jaangˋguɨ do i̱ cangɨ́ɨngˋ co̱o̱ˋ mil e cuuˉ do, jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ fiir˜: “Fíiˋi, ñiˋbaa guiʉ́ˉ e jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ ueˈˋ dsíiˊ lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ e lɨ́ˈˆ tɨɨnˈˋ sɨtɨ́ɨnˈˇ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ cajméeˋ dseaˋ jiémˈˋ, jo̱guɨ e úˈˋ cǿˈˋ jaléˈˋ ta˜ jmóoˋ dseaˋ jiéngˈˋ cajo̱. 	 Tenslotte kwam de man die 1000 geldstukken had gekregen en zei: 'Meneer, ik wist dat u een hard mens bent. Ik was bang dat u mij zou afnemen wat ik had verdiend.


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋguɨ eáangˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajmɨtɨ́ɨiñˋ jo̱guɨ caˈnoˈrˉ e quiáˈˉ jial nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ cajímˈˉbɨguɨr quiáˈˉ jial guiúngˉ Fidiéeˇ nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 De profeten begrepen niet wat die redding inhield. Hoewel zij er ijverig naar zochten en erover schreven, hadden zij nog heel veel vragen.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ e jaˋ eeˋ ˈléengˈ˜, jmeeˉbaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ fii˜ quíiˉnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la; dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nírˋ ˈnéˉ cuǿˈˆ áaˊnaˈ e laco̱ˈ nijmiguiúngˉ yaang˜naˈ fɨˊ quinirˇ, co̱ˈ e ngocángˋ óoˊbaˈ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e jmɨˈgooˋnaˈ Fidiéeˇ. 	 Slaven moeten hun meesters altijd gehoorzamen. Probeer het hun niet alleen naar de zin te maken als zij op u letten, maar voortdurend met een bereidwillige houding en ontzag voor God.


Jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉtu̱ i̱ dseaˋ fariseo do Jesús: —Jo̱ ¿jialɨˈˊ caquiʉˈˊ Moi˜ ta˜ e cuǿømˋ tiúungˉ dseaˋ rúiñˈˋ song caráangˉ co̱o̱ˋ majíˋ lɨ˜ féˈˋ lajo̱, jo̱ lajo̱baˈ dseángˈˉ e cuǿøngˋ e tiúungˉ i̱ dseañʉˈˋ do dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ? 	 Zij vroegen daarop: "Maar waarom heeft Mozes dan gezegd dat een man van zijn vrouw mag scheiden? Als hij haar maar een brief geeft, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ jñúungˉ do cajíiñˋ e cóoˆ quiáˈrˉ do fɨˊ lɨ˜ iʉ˜ guaˋ laniingˉ e siiˋ Éufrates, jo̱ ladsifɨˊ lanab calɨquiʉ̱́ˋ jmɨɨˋ e seaˋ e fɨˊ guaˋ jo̱, jo̱ lajo̱baˈ calɨseáˋ fɨˊ e cangɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ neáangˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ lɨ˜ guoˈˋ ieeˋ. 	 De zesde engel goot zijn schaal over de grote rivier de Eufraat uit. Het water droogde op, zodat de bedding een weg voor de koningen uit het oosten kon worden.


Jo̱ dseángˈˉ jmitib˜ Fidiéeˇ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ e cacuørˊ jéengˊguɨ, jo̱guɨ íˋbɨ cajo̱ i̱ catǿˈˉ jneaa˜aaˈ e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Fíiˋnaaˈ cajo̱. 	 God is trouw. Hij heeft u geroepen om samen een te zijn met Zijn Zoon, onze Here Jezus Christus.


Jo̱guɨ féˈˋbɨguɨ cajo̱ lala e fɨˊ ni˜ jiˋ jo̱: “Nimáam˜baaˈ i̱ dseaˋ i̱ lɨɨng˜ eeˋ caˈiáˋ dseaˋ quiáˈˉ.” 	 En ergens anders staat: "Zij zullen kijken naar de Man, Die zij doorstoken hebben." (C)