Jo̱ ie˜ jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ sɨteeiñˆ Jesús fɨˊ e guáˈˉ jo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijǿørˉ su nijmiˈleáangˉ dseaˋ do i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, co̱ˈ fɨng cajméeˋ dseaˋ do lajo̱, lajo̱baˈ lɨ́ɨiñˉ e nilíˈrˋ e niˈnɨ́ngˉneiñˈ fɨˊ quiniˇ dseata˜. 	 De Farizeeërs hielden Hem goed in het oog. Zij wachtten tot Hij de man zou genezen. Dan zouden ze een aanklacht tegen Hem kunnen indienen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ jo̱guɨ teáaiñˉ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ ˈnéˉ cuǿˈˉ bíˋ yaang˜ e jaˋ nitʉ́rˋ lají̱i̱ˈ˜ e fɨˊ nɨteáaiñˉ do. 	 Het is nu wel duidelijk waarom Gods volk niet mag ophouden Gods geboden te gehoorzamen en in Jezus te geloven."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab cajíngˈˉtu̱ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —¡Güɨlɨseemˋbaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ! Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ Tiquíˆiiˈ casíiñˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ lajo̱b cajo̱ jnea˜ nisɨ́ɨnˆn ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 "Vrede!" zei Jezus. "Zoals de Vader Mij gestuurd heeft, zo stuur Ik jullie."


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseángˈˉ nɨtab˜ dsiiˉ e lajaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e dsingɨ́ɨngˉnaaˈ lajeeˇ lana fɨˊ jmɨgüíˋ la jaˋ eeˋ tíiˊ song nicøøngˇnaaˈ có̱o̱ˈ˜ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. 	 Maar wat voor lijden wij hier ook doormaken, het valt in het niet bij de schitterende heerlijkheid, die God ons straks zal laten zien.


Dsʉco̱ˈ lalab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “Jo̱ canúˆbaa júuˆ quíiˈˉ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ lajo̱; jo̱guɨ cajmɨcó̱o̱ˈ˜baa ˈnʉˋ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e caláanˈˉ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˈˉ.” Jo̱guɨ lanab catɨ́ˋ íˈˋ e ninúˉ Fidiéeˇ júuˆ quíiˉnaˈ. ¡Jo̱guɨ lanabɨ cajo̱ dseángˈˉ catɨ́ˋ íˈˋ e nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ! 	 Want God zegt: "Op het goede moment verhoorde Ik uw gebed. Op de dag van redding kwam Ik u te hulp." (a) Dat goede moment is nu aangebroken en het is nu ook die dag van redding.


jo̱guɨ teeˋ jñʉguir˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ teeˋ ˈmooˋ o̱si jooˋ é, jo̱guɨ jminirˇ lɨ́ɨˊ lafaˈ sǿngˈˊ jɨˋ, 	 Zijn haar was zo wit als wol, zelfs zo wit als sneeuw en Zijn ogen schitterden als vuur.


—I̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ canúuˉ júuˆ quíiˉnaˈ, jábˈˉ ninúrˉ júuˆ quiéˉ jnea˜ cajo̱; jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ íngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, jaˋ íñˈˋ jnea˜ cajo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ cangolíimˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ setenta do laco̱ˈ ta˜ cahuɨ̱́ˈˋ ie˜ jo̱. 	 Tegen Zijn discipelen zei Hij: "Wie naar jullie luistert, hoort Mij. Wie jullie negeert, negeert Mij. En wie Mij negeert, negeert God Die Mij heeft gestuurd."


Jo̱ lajeeˇ nɨngolíiñˋ e fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ do tíibˊjiʉ la ˈñiáˋ o̱si jñʉ́ʉˉ kilómetro, jo̱ co̱o̱ˋ cangámˉbre Jesús e nɨjaquiéengˊ dseaˋ do fɨˊ quiá̱ˈˉ e móoˊ do e nɨjaiñˈˊ ngɨrˊ fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ. Jo̱ mɨ˜ cangángˉ i̱ dseaˋ do Jesús e jangˈˊ dseaˋ do ngɨrˊ fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ, jo̱baˈ cajáˉ e ˈgóˈˋbre. 	 Nadat zij ongeveer vijf kilometer geroeid hadden, zagen zij Jezus over het water lopen. Hij kwam naar hun boot toe. Zij werden bang,


jo̱guɨ Lii˜ jo̱guɨ Bartolomé jo̱guɨ Móˆ jo̱guɨ Mateo, jaangˋ i̱ lamɨ˜ jmóoˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma; jo̱guɨ Tiáa˜, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Alfeo; jo̱guɨ Tadeo; 	 Filippus en Bartholomeüs, Thomas en Mattheüs (de tolontvanger), Jakobus (de zoon van Alfeüs) en Thaddeüs,


Jo̱ mɨ˜ cangóˉnaaˈ fɨˊ jo̱, téeˈ˜naaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ móoˊ e jiéˈˋ e nicaje̱ˊ fɨˊ Malta lajeeˇ ji̱i̱ˋ güíiˉ; jo̱ e móoˊ do nijáaˊ fɨˊ co̱o̱ˋ ooˉ jmɨɨˋ e siiˋ Alejandría. Jo̱ jéengˋ gángˉ diée˜ dseaˋ suung˜ i̱ lɨɨ˜, jaangˋ i̱ siiˋ Cástor jo̱guɨ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Pólux. 	 Drie maanden na de schipbreuk gingen wij aan boord van een ander schip, de 'Tweelingen' uit Alexandrië. Het had in de haven van het eiland overwinterd.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e caféˈˋ i̱ Tʉ́ˆ Simón do jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ, tiibˉ caguáˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do; jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ joˋ eeˋ cañíirˋ. Jo̱ lajeeˇ jo̱ cajméeˋ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ jaléˈˋ li˜ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ cajméerˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel lajeeˇ cangɨrˊ lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ. 	 Toen werd het stil in de bijeenkomst. Iedereen ging ervoor zitten om te luisteren naar wat Paulus en Barnabas te zeggen hadden. God had door deze twee mannen geweldige dingen en grote wonderen onder de vreemde volken gedaan.


Co̱faˈ i̱ dseaˋ la jaˋ jáarˊ e casíiˋ Fidiéeˇ quiáˈrˉ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ líˋ jmérˉ jóng faco̱ˈ lajo̱. 	 Als deze Man niet van God kwam, had Hij zoiets nooit kunnen doen."


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ cuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ ˈmɨ́ɨngˉ, jo̱guɨ mɨ˜ nijmijnéngˋtu̱ ˈñiaˈrˊ jee˜ jneaa˜aaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ nijnéngˋnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈr˜ jee˜ jaléˈˋ e niingˉ ˈgøngˈˊ quiáˈrˉ. 	 Eens wanneer Christus, Die ons leven is, zichtbaar voor iedereen zal terugkomen, zal blijken dat ook u deel hebt aan Zijn glorierijke macht.


Jo̱ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —¿Jóˈˋ iñíˈˆ sɨˈmáˈˆ ˈnʉ́ˈˋ? Güɨjǿøˉnaˈ jóoˈ˜ tíiˊ. Jo̱ mɨ˜ caguijǿøˆ i̱ dseaˋ guitúungˋ do jóoˈ˜ iñíˈˆ tíiˊ, jo̱baˈ caguoˈˉ júuˆ e lají̱i̱ˈ˜ ˈñiábˋ iñíˈˆ tíiˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jí̱i̱ˈ˜ gángˉ ˈñʉˋ. 	 "Hoeveel brood hebben jullie?" vroeg Hij. "Ga eens kijken."


Jo̱ dsʉˈ jaˋ eeˋ jmɨngɨ́ɨˋ Fidiéeˇ eeˋ jaléˈˋ e quieeˇnaaˈ e laco̱ˈ niˈíñˈˋ jneaa˜aaˈ fɨˊ quinirˇ, dsʉco̱ˈ joˋ nilíiˉguɨ́ɨˈ dseaˋ i̱ guiúngˉguɨ dsʉˈ uíiˈ˜ e quieeˇnaaˈ e jo̱, jo̱guɨ o̱ˈguɨ nilíiˉnaaˈ dseaˋ i̱ gaˋguɨ dsʉˈ uíiˈ˜ e jaˋ quieeˇnaaˈ e jo̱. 	 Nu is onze verhouding met God niet afhankelijk van wat wij eten. Als wij niet eten, zijn we voor Hem niet minder; en als wij wel eten, zijn we voor Hem niet meer.


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e féiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱guɨ cajméerˋ ayuno, dsifɨˊ lajo̱b caquidsiˊ i̱ dseaˋ do guóorˋ fɨˊ mogui˜ Bernabé có̱o̱ˈ˜guɨ Saulo e laco̱ˈ cuøˊ li˜ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ nidsilíiñˈˉ do. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, caˈɨ́ˈˋbreiñˈ do júuˆ, jo̱ cangolíimˆbiñˈ do, jo̱ có̱o̱ˈ˜bre i̱ Juan Marcos do i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ. 	 Zij bleven nog langer vasten en bidden. Daarna legden de anderen hun handen op de twee mannen en lieten hen gaan.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ caˈíˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás fɨˊ dsíiˊ Judas Iscariote, jaangˋ lajeeˇ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús. 	 Satan kwam in Judas Iskariot, één van de twaalf discipelen. Daarop ging Judas naar de leidende priesters en de tempelwachters om met hen te overleggen hoe hij hen kon helpen Jezus gevangen te nemen.


co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ fariseo do có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ tɨfaˈˊ do ˈnóˈrˊ jial niˈnɨ́iñˉ Jesús fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseata˜ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e féˈˋ dseaˋ do. 	 Van die tijd af begonnen ze Hem strikvragen te stellen om te proberen Hem op een of ander woord te vangen.


Jo̱ e jábˈˉ, lajo̱b calɨ́ˉ, dsʉˈ cahuɨ̱́bˈˋ jaléˈˋ e guoˈˋ jo̱ uíiˈ˜ e jaˋ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉˋ, dseaˋ jaˋ lɨnˈˊ dseaˋ Israel, lafaˈ casémˈˉbaˈ e fɨˊ dseˈˋ e ˈmaˋ jo̱ uíiˈ˜ e jáˈˉ calɨ́nˈˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b calɨ́nˈˉ, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ e jmɨjløngˈˆ uøˈˊ uíiˈ˜ quiáˈˉ e jo̱, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e ñiing˜ oˈˊ. 	 Ja, dat is wel zo. Maar vergeet niet dat zij werden weggebroken, omdat zij weigerden te geloven. En u staat daar zolang u op Hem vertrouwt. Verbeeld u maar niets! Wees heel voorzichtig.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, eáamˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ jneaˈˆ, sojiébˈˊ ˈnéˉ cuǿøˈ˜naaˈ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ caguíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ e quiáˈˉ nileángˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ta˜ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e cuøˊ e uíingˉnaˈ dseángˈˉ dseaˋ quiáˈrˉ jo̱guɨ laˈeáangˊ e jáˈˉ nɨcalɨ́ngˉnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱. 	 Maar wij moeten God altijd voor u danken, broeders. De Here houdt van u. Hij heeft u uitgekozen als de eersten in Thessalonica die gered zouden worden, om u voor Zichzelf af te zonderen door de Heilige Geest en door uw geloof in de waarheid.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, nɨjaquiéengˊ jmɨɨ˜ e nidséngˈˉtu̱ Jesús fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ teábˋ néeˊ dsíirˊ cangórˉ fɨˊ Jerusalén, co̱ˈ nɨñiˊbre e fɨˊ jo̱b nijngángˈˉ dseaˋ írˋ. 	 De tijd van Zijn terugkeer naar God kwam steeds dichterbij. Jezus was vastbesloten naar Jeruzalem te gaan.


Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ jábˈˉ lɨ́ɨngˋ jo̱guɨ féˈrˋ e jáˈˉbaˈ e Jesús lɨ́ɨiñˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ i̱ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ cøømˋ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ Fidiéeˇ cøømˋ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do cajo̱. 	 Ieder die dit gelooft en zegt dat Jezus de Zoon van God is, blijft één met God.


Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseángˈˉ dseaˋ quiábˈˉ dseaˋ do e jaˋ jméeˆnaˈ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táangˋnaˈ. 	 God wil namelijk dat u Hem helemaal toebehoort en dat u zich ver houdt van elke vorm van ontucht.


Jo̱ dsifɨˊ ladob cangóˉ Ananías fɨˊ lɨ˜ niguiing˜ i̱ Saulo do. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, caˈíˉbre fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ lɨ˜ guiiñˈ˜ do, jo̱ caquidsirˊ guóorˋ moguiñˈ˜ do, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Saulo, rúˈˋuuˈ, i̱ Fíiˋnaaˈ Jesús i̱ cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ lajeeˇ iuunˈˉ fɨˊ e ñiˈˊ fɨˊ la casíiñˋ jnea˜ lana e nijmee˜e e nilɨjnéˈˋtu̱ˈ caléˈˋ catú̱ˉ jo̱guɨ e niñíinˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Ananias deed wat de Here hem had opgedragen en begaf zich naar het huis waar Saulus was. Hij legde zijn handen op hem en zei: "Saul, broeder, ik ben gestuurd door Jezus, Die u onderweg hebt ontmoet. U zult weer kunnen zien en vol worden van de Heilige Geest."


Co̱ˈ Fidiéeˇ laco̱ˈ catɨ́ɨmˉ jmóorˋ, jo̱baˈ nicuǿˈrˉ iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cuøˈˊ iihuɨ́ɨˊ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Hij zal de mensen straffen voor wat zij u aandoen. Dat is rechtvaardig.


Jo̱ mɨ˜ canʉʉˋ e jmɨɨ˜ jo̱, jo̱ nicaje̱ˊ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ joˈseˈˋ quiáˈˉ fɨˊ lɨ́ˈˉ caluuˇ fɨɨˋ Belén. 	 Die nacht kwam een engel van God bij enkele herders, die buiten in het veld overnachtten en op wacht zaten bij hun kudde. Door de verschijning van de engel werd de omgeving in een helder licht gezet. De herders beefden van angst, maar de engel stelde hen gerust.


Jo̱guɨ íingˈ˜naˈ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quiáˈˉ lajɨɨngˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ la fɨˊ Éfeso. Jo̱guɨ mɨ˜ jiéˈˋ jíngˈˊ rúngˈˋnaˈ, jo̱baˈ féengˈ˜ rúngˈˋnaˈ e sé̱e̱ˈ˜ guooˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Alle broeders groeten u. Groet elkaar als broeders, warm en hartelijk.


Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nitɨtaangˇ fɨˊ ni˜ e cu̱u̱˜ e julɨ́ˋ na, dseángˈˉ tʉ́ʉbˈ˜ nilíiñˉ; jo̱guɨ song i̱i̱ˋ dseaˋ cajlɨ́ngˉ e cu̱u̱˜ do, dseángˈˉ conguiaˊ ˈleebˋ nilíiñˉ. 	 Als u over deze steen valt, zult u te pletter slaan. En als deze steen op u valt, zult u vermorzeld worden."


¡Jo̱ dsʉˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨˉ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ ngɨˊ quiéengˋ yʉ̱ʉ̱ˋ o̱si i̱ ngɨˊ jéengˋ yʉ̱ʉ̱ˋ cuˈˋ tʉ́ˈˋ ie˜ jo̱! Co̱ˈ dsíngˈˉ nicá̱ˋ dseaˋ iihuɨ́ɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ dsʉˈ eáangˊguɨb nicá̱ˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Jerusalén la iihuɨ́ɨˊ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Het zal een vreselijke tijd worden voor vrouwen die zwanger zijn of een baby hebben. Er zal een diepe ellende over dit land komen. God zal Zijn toorn op dit volk koelen.


Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ lɨco̱ˈ ngɨrˊ jmóorˋ ta˜ jmɨgǿøngˋ dseabˋ, dsʉco̱ˈ ngɨrˊ féˈrˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ casíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ, jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lɨ́ɨiñˊ lajo̱. 	 Die mannen werken helemaal niet voor God! Zij zijn niet door Hem gestuurd. Het zijn huichelaars, die u hebben wijsgemaakt dat zij apostelen van Christus zijn.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, caˈeˊguɨ Jesús e júuˆ la jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ mɨ˜ jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ ayuno, jaˋ jmeáangˈ˜ yaang˜naˈ e lɨ́ɨngˊnaˈ fɨˈíˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜ e jmóorˋ jaléˈˋ e iing˜ Fidiéeˇ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e jmóorˋ lajo̱; co̱ˈ jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijǿøˉ dseaˋ quiáˈrˉ e jmóorˋ ayuno. Jo̱ dsʉˈ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmɨcaang˜ i̱ dseaˋ do, nɨcalɨ́ˈˉbre lají̱i̱ˈ˜ e ˈnóˈrˊ do, jo̱ joˋ eeˋ niˈíngˈˆguɨr jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Nu iets over het vasten. Als u vast, doe dat dan niet opvallend zoals de huichelaars. Want die proberen, door er somber en onverzorgd uit te zien, de mensen te laten weten dat zij vasten. Dat is dan ook de enige beloning die zij ooit ervoor krijgen.


Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ caˈíingˈ˜naˈ jnea˜ e lɨ́ɨnˊn Fíiˋnaˈ jo̱guɨ e lɨ́ɨnˊn Tɨfaˈˊ quíiˉnaˈ, jo̱ e jábˈˉ, lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ lajo̱b dseángˈˉ lɨ́ɨnˊn. 	 "Begrijpen jullie wat Ik gedaan heb?" vroeg Hij. "Jullie noemen mij Meester en Here. En dat is juist, want dat ben Ik ook.


Co̱ˈ ie˜ jo̱, lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ e caˈáˋ jmɨɨˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ, ɨ̱́ˈˋ gøbˈˊ dseaˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱guɨ cúiñˈˋ guóorˋ cajo̱, lɨ́ˈˆ co̱o̱bˋ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e caˈíˉ Noé fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ móoˊ e dséeˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ; 	 In die tijd voor de grote vloed ging alles gewoon door. Men at, dronk en trouwde tot het moment dat Noach de ark inging.


Jo̱ cayʉ̱bˈˊ Jesús e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ ji̱ˈˋ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱baˈ cajíñˈˉ: —Nab nɨcatóˈˊ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ cagáˉa. Jo̱ co̱ˈ catóˈˊ e caféˈrˋ e júuˆ jo̱, jo̱ cajgiéerˉ moguir˜ jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cajúmˉbre jóng. 	 Toen Jezus wat van de wijn gedronken had, zei Hij: "Mijn taak is vervuld!" Hij boog Zijn hoofd en gaf Zijn geest over.


Jo̱ caˈímˈˋ i̱ ˈléeˆ do e cuuˉ do jo̱ cajméeˋbre lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨsɨnʉ́ˈrˆ. Jo̱ lajo̱b jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ e ngɨˊ cartɨˊ jmɨɨ˜ na jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ Israel. 	 De bewakers namen de steekpenningen aan en deden wat hun was opgedragen. Zo is dit verhaal onder de Joden ontstaan. En zij geloven het nu nog steeds.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ i̱ Jacóoˆ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ lajeeˇ e tɨˊ lɨ˜ nijúuiñˉ, cajmigüeamˈˆbre lajaangˋ lajaangˋ i̱ guieer˜ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ Séˆ do, jo̱ lajeeˇ jo̱ cajmiféiñˈˊ Fidiéeˇ e sɨñúuiñˆ e cuó̱ˈˋ ˈmaˈuˇ quiáˈrˉ do. 	 Omdat Jakob op God vertrouwde, zegende hij kort voor zijn dood de twee zonen van Jozef. Leunend op zijn stok, boog hij vol ontzag voor God.


Jo̱ co̱ˈ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ ˈgóˈˋbaaˈ e guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Omdat wij hiernaar uitzien, kunnen wij Gods boodschap met grote vrijmoedigheid brengen.


Jo̱ co̱o̱ˋ cangáˉbre e gui˜ co̱o̱ˋ ˈmaˋ güɨñíˈˆ caˈˊ fɨˊ lana, jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ guiˈ˜ do, dsʉˈ cadséˈrˋ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ güɨñíˈˆ jaˋ íiˈ˜, dseángˈˉ yaang˜ máˈˆ quiábˈˉ dsi˜. Jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ e ˈmaˋ güɨñíˈˆ do: —¡Joˋ nicuǿˆguɨˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ güɨñíˈˆ latɨˊ lana! Jo̱ ladsifɨˊ lanab calɨquiʉ̱́ˋ e ˈmaˋ güɨñíˈˆ do. 	 Hij zag een vijgeboom langs de weg staan en liep er heen. Maar er zaten geen vijgen aan. Alleen maar bladeren. "U zult nooit meer vruchten dragen!" zei Hij tegen de boom. Meteen begon de vijgeboom te verdorren.


Jo̱ e íˈˋ jo̱b mɨ˜ caˈóoˋ Jesús teáˋ jo̱ cajíñˈˉ lala: —Eloi, Eloi, ¿lama sabactani? —e guǿngˈˋ: Fidiéeˇ quiéˉe, Fidiéeˇ quiéˉe, ¿jialɨˈˊ nɨcatiunˈˊ jnea˜? 	 Om drie uur riep Jezus luid in het Aramees: "Eloï, Eloï, lama sabachthani?" Dit betekent: Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ guiaˊ caˈˊ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiaˋ jnea˜ do, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ ɨ́ˉ dsíirˊ e júuˆ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ e guiarˊ caˈˊ do, co̱ˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéebˇ e jo̱. Jo̱ Fidiéebˇ cajo̱ i̱ cacuøˈˊ jneaa˜aaˈ dseángˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. 	 Wie dit afwijst, is niet ongehoorzaam aan mensen, maar aan God, Die ons Zijn Heilige Geest geeft.


Co̱ˈ song se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, lɨ́ɨˊ lajo̱ e laco̱ˈ e jmɨˈgooˉnaaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱guɨ song catɨ́ˋ íˈˋ e nijú̱u̱ˆnaaˈ, lɨ́ɨˊ lajo̱ e laco̱ˈ e nijmɨˈgooˉnaaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáamˉ cajo̱. Jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ song se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la o̱si nijú̱u̱ˆnaaˈ é, co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ lɨ́ɨˊnaaˈ. 	 Ons leven is voor de Here en ook ons sterven is voor de Here. Wij zijn van Hem, in leven en dood.


Lajo̱bɨ cajo̱ cajméerˋ e co̱o̱ˋ guiˈnábˈˆ nité̱ˉ dseaˋ co̱o̱ˋ e li˜ fɨˊ guóorˋ dséeˊ o̱si fɨˊ guiaquíirˊ é, na i̱ leˈeáangˆ jo̱guɨ na i̱ cǿøngˈ˜, na i̱ tiñíingˉ jo̱guɨ na i̱ seaˋ cuuˉ, na jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨlaangˇ jo̱guɨ na jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ táˈˉ jmóoˋ quiáˈˉ dseaˋ. 	 Het tweede beest had iedereen in zijn macht; klein en groot, rijk en arm, vrij en slaaf. Iedereen moest een merkteken op zijn rechterhand of voorhoofd hebben.


jo̱ caquɨmˈˉtu̱r fɨˊ góorˋ lɨ˜ siiˋ Nazaret, jo̱ fɨˊ jo̱b canaangˋtu̱r eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ jo̱. Jo̱ lajalémˈˋ i̱ dseaˋ i̱ núuˋ e júuˆ quiáˈrˉ do, eáamˊ dsigáˋ dsíiñˈˊ jo̱ féˈrˋ lala cuaiñ˜ quiáˈˉ dseaˋ do: —¿Jie˜ fɨˊ lɨ˜ cajmɨtɨ́ɨngˋ i̱ dseañʉˈˋ na lajaléˈˋ e tɨɨiñˋ na? ¿Jial tɨɨiñˋ jmóorˋ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ? 	 Daar sprak Hij in de synagoge. Iedereen verbaasde zich over Zijn wijsheid en de wonderen die Hij deed.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ e fɨˊ Betania e fɨˊ lɨ˜ cajúngˉ i̱ Lázaro do, jo̱ nɨngóoˊ quiʉ̱́ˋ jmɨɨb˜ e nɨcaˈángˉ dseaˋ do mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱. 	 Toen Jezus in Bethanië aankwam, bleek Lazarus al vier dagen daarvoor begraven te zijn.


Lají̱i̱ˈ˜ lamalɨˈˋguɨ eáangˊ, jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ cangɨ́ɨngˋ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ. Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ e caˈíngˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jmaquíimˊ lɨ́ɨˊ jial caˈíñˈˋ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 In het verleden heeft God op vele manieren door de profeten tot onze voorouders gesproken. Maar nu, in onze tijd, heeft Hij tot ons gesproken door Zijn Zoon,


Jo̱ i̱ Jasón na nɨcaˈíngˈˋneiñˈ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ, jo̱ lajɨɨmˋbre jaˋ jmɨˈgórˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ romano, co̱ˈ féˈrˋ e seemˋ jaangˋguɨ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ siiˋ Jesús. 	 Jason heeft ze in huis genomen! Weet u wat ze allemaal beweren? Dat een zekere Jezus koning is in plaats van de keizer! Zij zijn vijanden van de staat!"


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ íimˈ˜ i̱ Onésimo la có̱o̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ lɨ́ˈˆ lafaˈ mɨ˜ íinˈ˜ jnea˜. 	 Als ik werkelijk uw vriend ben, ontvang Onésimus dan even hartelijk als u mij zou ontvangen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, Jesús cangórˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ Betania fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Simón, jaangˋ dseaˋ i̱ lamɨ˜ lɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táangˋ. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ Jesús fɨˊ jo̱, lajeeˇ e guiiñ˜ fɨˊ ˈnɨˈˋ mes˜ e gøˈrˊ ir˜, caguiéˉ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ quie̱ˊ co̱o̱ˋ sɨ́ɨˊ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ niguoˈˆ e siiˋ alabastro e a˜ jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ nardo e ˈmoˈˆ eáangˊ. Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ do cafíimˋbre e sɨ́ɨˊ do jo̱ caˈéerˉ e jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ do fɨˊ mogui˜ Jesús. 	 Jezus was in Bethanië, in het huis van Simon de melaatse. Tijdens het eten kwam er een vrouw binnen. Ze had een flesje echte, dure nardusolie bij zich. Zij brak de hals eraf en goot de olie over het hoofd van Jezus uit.


Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e caˈíngˈˋ Moi˜ do dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊbingˈ guíngˈˋ i̱˜ i̱ niˈuíingˉ jmidseaˋ laniingˉ; jo̱ e júuˆ e cacuøˊ Fidiéeˇ ˈñiaˈrˊ do e caféˈrˋ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cacuøˈrˊ Moi˜ jaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱ dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e caféˈˋ Fidiéeˇ dobaˈ caˈnáaiñˉ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do e laco̱ˈ niˈuíiñˉ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ dseángˈˉ laniingˉguɨ i̱ dseángˈˉ lata˜ éeˋ ta˜ røøˋ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ. 	 Onder het oude verbond zondigden zelfs de hogepriesters, die ook maar zwakke en zondige mensen waren. Maar later legde God de eed af dat Zijn Zoon, Die voor altijd volmaakt is, voortaan hogepriester zou zijn.


Co̱ˈ ˈnéˉ nilɨseengˋnaˈ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ güeangˈˆ e nɨˈnaangˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ, dsʉco̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ catǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ e caˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ íbˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jaangˋ i̱ güeangˈˆ i̱ jaˋ dseeˉ røøngˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; 	 Wees heilig in alles wat u doet, want de Here Die u heeft geroepen om Zijn kind te worden, is heilig.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E jábˈˉ e seaˋ guitu̱ˊ oor˜ lajeeˇ e jmɨ́ɨˋ; co̱faˈ jaangˋ dseaˋ ngɨrˊ lajeeˇ e jmɨ́ɨˋ do, jo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ niquiúiñˈˉ, co̱ˈ jneábˋ lɨ˜ ngɨrˊ; 	 Jezus antwoordde: "Een dag heeft toch twaalf uur. Als u overdag loopt, struikelt u niet, omdat het overal licht is.


Jo̱ nɨcamóˉbaa guiʉ́ˉ jial tíiˊ iihuɨ́ɨˊ e íngˈˋ dseaˋ quiéˉe, dseaˋ Israel, i̱ taang˜ fɨˊ Egipto, jo̱guɨ nɨcanúˉbɨ́ɨ jaléˈˋ dseeˉ e jmóoˋ dseaˋ egipcio quiáˈrˉ. Jo̱baˈ cagüénˉn ˈñiáˈˋa e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈˇbaare e nileáiñˋ. Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e lana nisɨ́ɨnˆn ˈnʉˋ fɨˊ Egipto e laco̱ˈ nigüɨleaanˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe.” 	 Ik heb gezien en gehoord hoe mijn volk in Egypte wordt onderdrukt en mishandeld, hoe het zucht van ellende. Ik ben gekomen om het te bevrijden. Daarom wil Ik u naar Egypte sturen.'


Jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do: —E labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ, e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ beángˈˊ dseeˉ yaang˜ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ dseaˋ ˈléengˈ˜, co̱ˈ e dseeˉ quiáˈrˉ dob quiʉˈˊ ta˜ írˋ. 	 "Vergis u niet", antwoordde Jezus. "Ieder die zondigt, is een slaaf van de zonde.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ niquiáˈrˆ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Jialɨˈˊ ngɨˋnaˈ ˈnángˈˋnaˈ jnea˜? ¿Su jaˋ ñíˆnaˈ e˜ ta˜ nɨsɨˈíinˆn e nijmee˜e quiáˈˉ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ? 	 "Dat hoefde toch niet?" antwoordde Hij. "Wist u niet dat Ik bezig moet zijn met de dingen van mijn Vader?"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cajmɨngɨ́ɨˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do cajmɨngɨˈrˊ Jesús e˜ guǿngˈˋ e júuˆ e caˈerˊ do. 	 Zijn discipelen vroegen wat Hij met de gelijkenis bedoelde.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ e tooˋ jiáaˊ lɨ˜ caˈángˉ Jesús, jo̱ cangárˉ e nɨsɨnabˊ e ooˉ é̱e̱ˋ do, jo̱ cabˈˊ nɨró̱o̱ˋ e cu̱u̱˜ e cajnɨ́ˉ mɨ˜ caˈángˉ dseaˋ do. 	 Maar ze ontdekten dat de steen voor de ingang was weggerold.


Jo̱guɨ eáamˊ nɨcajmɨtɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ íˋ, jo̱guɨ dseángˈˉ e iáangˋ dsíiˊbre féˈrˋ, jo̱guɨ dseángˈˉ røøbˋ erˊ e júuˆ quiáˈˉ Jesús do, doñiˊ faˈ jí̱i̱ˈ˜ e ñirˊ do e caˈeˊ Juan e quiáˈˉ jial seáaiñˋ dseaˋ jmɨɨˋ lajeeˇ cateáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dsʉˈ jaˋ ñirˊ e Jesús caˈerˊ e ˈnéˉ sáaiñˋ dseaˋ jmɨɨ˜ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Daar had iemand hem verteld wie Johannes de Doper was en wat die over Jezus Christus had gezegd. Meer wist hij niet, want de rest van het verhaal had hij nooit gehoord.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ fii˜ jmidseaˋ quíˉiiˈ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉnaaˈ ñiˊbre guiʉ́ˉ dseángˈˉ e jábˈˉ lajo̱b cajméˉe. Dsʉco̱ˈ íˋbingˈ i̱ cacuøˈˊ jnea˜ jaléˈˋ jiˋ e quie̱e̱ˉ quiáˈˉ dseata˜ i̱ neáangˊ fɨˊ Damasco e laco̱ˈ nicuǿˈrˉ jnea˜ fɨˊ e nijmánˈˆn dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱, jo̱ nitøøˉre fɨˊ Jerusalén, jo̱guɨ nijmɨhuɨ́ɨnˋnre fɨˊ jo̱ cajo̱. 	 De hogepriester en de gehele Hoge Raad zijn mijn getuigen. Zij hebben mij zelfs brieven meegegeven voor de Joodse leiders in Damascus. Ik ben daarheen gereisd om christenen op te sporen en geboeid naar Jeruzalem te brengen, zodat zij gestraft konden worden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ jñʉ́ʉˉ jmɨɨ˜ lajo̱, cangóˉ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ e ñíiˊ, jo̱ lají̱i̱ˈ˜ Tʉ́ˆ Simómbingˈ jéeiñˋ có̱o̱ˈ˜guɨ Tiáa˜ jo̱guɨ Juan. Jo̱ lajeeˇ e nɨteáaiñˉ e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ do, canaangˋ calɨsɨ́ɨngˉ jial jnéengˉ Jesús. 	 Zes dagen later nam Hij Petrus, Jakobus en Johannes mee een hoge berg op. Er was niemand anders bij Hem. Daar bovenop die berg zagen de discipelen hoe het uiterlijk van Jezus veranderde.


Jo̱baˈ ˈnéˉ e sɨñiimˇ áaˊnaˈ contøøngˉ; jo̱guɨ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ e lajeeˇ ˈnɨˊ ji̱i̱ˋ e calɨsénˋn có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseángˈˉ jaˋ catʉ́ˋʉ e fǿnˈˋn ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ cartɨˊ quɨ́ˈˉbaa uii˜ quíiˉnaˈ na. 	 Wees daarom op uw hoede. Vergeet niet dat ik, in de drie jaar dat ik bij u was, ieder van u voortdurend heb terechtgewezen, zowel 's nachts als overdag en vaak onder tranen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguilíingˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ jalíingˉ fɨˊ Antioquía có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Iconio. Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ cajméerˋ e calɨ́ˉ ˈníˈˋ níimˉ dseaˋ Listra i̱ Paaˉ do, jo̱guɨ casɨ́ɨiñˉ røøˋ e cu̱u̱b˜ nisɨˈlóˈrˋ dseaˋ do, jo̱ lajo̱b cajméerˋ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e casɨˈlóˈˋreiñˈ do cu̱u̱˜, jo̱ cajñúungˋneiñˈ fɨˊ caluuˇ fɨɨˋ co̱ˈ lɨ́ɨiñˉ e cajngamˈˊbreiñˈ do. 	 Maar de stemming in de stad sloeg om, toen er Joden uit Antiochië en Iconium kwamen, die veel kwaad over de apostelen vertelden. De mensen werden vijandig en gooiden stenen naar Paulus, die zo zwaar getroffen werd dat zij dachten dat hij dood was. Daarom sleepten ze hem de stad uit.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caˈørˊ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ cangolíimˆtu̱r fɨˊ móˈˋ Olivos. 	 Tot slot zongen zij een lied tot eer van God en gingen daarna naar de Olijfberg.


Jo̱ cacó̱ˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaléˈˋ dseeˉ quíˉnaaˈ mɨ˜ cacá̱rˋ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ e laco̱ˈ jneaa˜aaˈ lafaˈ nɨcajúmˉbaaˈ, co̱ˈ joˋ quiʉˈˊguɨ ta˜ quíˉiiˈ jaléˈˋ dseeˉ, jo̱guɨ e laco̱ˈ nɨse̱e̱ˉnaaˈ e eeˉnaaˈ røøˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. Dsʉco̱ˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ calɨhuɨ́ɨiñˋ e catáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ nilíˈˋnaˈ e nilɨseengˋnaˈ røøˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Hij heeft onze zonden gedragen in Zijn eigen lichaam, toen Hij stierf aan het kruis. Daardoor zijn wij nu dood voor de zonde en kunnen wij voortaan leven zoals God het wil; want de wonden in Zijn lichaam hebben ons genezen.


Jo̱ lajo̱baˈ nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e ningáiñˈˋ; jo̱ có̱o̱ˈ˜ e juguiʉ́ˉ do Fidiéeˇ nijmérˉ íˆ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ óoˊnaˈ uíiˈ˜ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Dan zult u de vrede van God ervaren, een vrede die ons menselijk besef te boven gaat en die de wacht houdt over uw hart en gedachten, omdat u in Christus Jezus bent.


Jo̱guɨ e mɨjú̱ˋ e cajiʉ́ˈˋ fɨˊ ni˜ cu̱u̱˜ do lɨ́ɨˊ lafaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iáangˋ dsíiˊ íngˈˋ jaléˈˋ e júuˆ jo̱, jo̱ dsʉˈ jaˋ huǿøˉ ee˜ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ, co̱ˈ mɨ˜ huɨ́ɨngˊ dsijéeˊ quiáˈrˉ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b tʉ́ˋtu̱r e júuˆ jo̱, jo̱ i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ lɨ́ɨngˊ la lɨ́ɨˊ e mɨjú̱ˋ e jaˋ ˈleáangˉ jmóˆ seaˋ do. 	 De ondiepe grond met de rotsbodem eronder, zijn de mensen die de woorden van God horen en met grote blijdschap aannemen. Maar zij zijn oppervlakkig. Een poosje geloven zij wat God heeft gezegd maar als het erop aankomt, moeten zij er niets meer van hebben.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ cuíingˋnaˈ dseaˋ íˋ, dsʉˈ jnea˜guɨ guiʉ́bˉ cuíinˋnre, jo̱guɨ faco̱ˈ jnea˜ fáˈˋa e jaˋ cuíinˋnre, jo̱baˈ dseaˋ adseaamˋ lɨ́ɨnˊn jóng lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ faco̱ˈ lajo̱. Jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ guiʉ́bˉ cuíinˋn dseaˋ do jo̱guɨ jmiti˜baa júuˆ quiáˈrˉ. 	 U hebt Hem nooit leren kennen. Ik ken Hem wel. Als Ik zou zeggen dat Ik Hem niet ken, zou Ik een leugenaar zijn, net als u. Maar Ik ken Hem en doe wat Hij zegt.


Jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cajgángˉ Jesús e fɨˊ yʉ́ˈˆ e móoˊ do, cangoquiéengˊ fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ teáangˈ˜ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíiˊ. Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ do lɨ́ˈˆ nija̱rˊ fɨˊ codsiibˇ, 	 Jezus was nog maar net aan land gestapt of er rende een man op Hem toe die een boze geest in zich had.


Jo̱ jneaˈˆ nijmóˆbɨ́ɨˈ ta˜ féngˈˊ Fidiéeˇ jo̱guɨ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lajeeˇ jo̱ cajo̱. 	 Wijzelf zullen al onze tijd besteden aan het bidden, het spreken in het openbaar en het onderwijzen."


Jo̱ eáamˊ iin˜n e ñíˆnaˈ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ nɨcaˈɨ́ˋ dsiiˉ e ninii˜i fɨˊ na e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ cartɨˊ lana jmiguiʉbˊ e nɨcajníingˊ quiéˆe, jo̱baˈ jaˋ mɨˊ calɨ́ˉ faˈ e nɨcagáˉa fɨˊ na. Jo̱ uiing˜ quiáˈˉ e ninii˜i fɨˊ na e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜o̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na e laco̱ˈ niˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcalɨ́ˉ fɨˊ góoˋ dseaˋ lɨ˜ jiéˈˋ. 	 U moet weten, broeders, dat ik vaak van plan ben geweest u te bezoeken om bij u (net als bij andere volken) mensen voor Christus te winnen. Maar tot nu toe ben ik telkens verhinderd.


Jo̱guɨ quie̱ˊ cuente røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e na, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e nilɨñiˊ dseaˋ jiéngˈˋ jial jmɨcuáanˈˋ e sinˈˊ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Doe iets met die gave; werp je op de taken, zodat iedereen je vooruitgang zal opmerken.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱, ie˜ lamɨ˜ cataan˜n fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Tesalónica, casíimˋbaˈ tú̱ˉ ˈnɨˊ néeˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéˉe. 	 Zelfs toen ik in Thessalonica was, hebt u mij nog twee keer iets gestuurd om mij te helpen.


Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmɨcǿøngˈ˜ yaangˇ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ, íˋbingˈ i̱ nicá̱ˋ fɨˈɨˈˋ, jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, íˋbingˈ i̱ niingˉguɨ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Dan maakt u voor al de andere gasten een goede beurt. Want ieder die zichzelf me er eer geeft dan hem toekomt, zal worden vernederd. En wie zichzelf heel gewoon vindt, zal eer ontvangen."


jo̱ cangosíiˈˇreiñˈ do lala: —¿Jial tíiˊ cuuˉ guiaˊ óoˊnaˈ e nicuǿˈˆnaˈ jnea˜ jo̱ nijmee˜e úungˋ e nijǿønˈ˜n Jesús fɨˊ jaguóoˋnaˈ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ fii˜ jmidseaˋ do jial tíiˊ niquírˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Niquíˉbaaˈ quíiˈˉ guiguiˊ cuteeˋ. 	 Hij vroeg: "Hoeveel krijg ik als ik u Jezus in handen speel?"


’Jo̱ eáangˊguɨ jaˋ huɨ́ɨngˊ e niˈíingˉ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ e laco̱ˈguɨ jaˋ nilɨti˜ faˈ camɨ́ˈˆ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜. 	 Betekent dit nu dat de wet van Mozes niet meer geldig is? Helemaal niet! Want nog eerder zullen de hemel en de aarde verdwijnen, dan dat één letter uit de wet zou vervallen.


Jo̱ jaangˋ lajeeˇ i̱ fii˜ jmidseaˋ do nisiirˋ Caifás, jo̱ lɨ́ɨiñˊ fii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ jmidseaˋ ie˜ jo̱, jo̱baˈ lalab cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ caguiaangˉguɨ do jo̱ caféˈrˋ: —¡Dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ ñíˆ ˈnʉ́ˈˋ! 	 Kajafas, die dat jaar hogepriester was, zei: "U hebt geen flauw idee wat hier aan de hand is.


Jo̱ i̱ dseaˋ lab i̱ éengˊ jnea˜ do ie˜ lamɨ˜ cafáˈˉa lala: “Mɨ˜ nisóongˉ jnea˜, nijáaˊ jaangˋ i̱ niingˉguɨ eáangˊ laco̱ˈ jnea˜, dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˆguɨ eáangˊ e nilɨseengˋ jnea˜baˈ e nɨseeiñˋ.” 	 Hem bedoelde ik toen ik zei: 'Na mij komt Iemand Die er eerder was dan ik. Want Hij was er al voordat ik geboren werd.'


Jo̱ mɨ˜ ninángˋ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e nɨcafáˈˉa na, jo̱baˈ cuǿøˈ˜ bíˋ yaang˜naˈ jóng, jo̱guɨ jǿøˉnaˈ yejí̱ˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, co̱ˈ nɨjaquiéemˊbaˈ e nileángˋnaˈ conguiaˊ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 Dus als deze dingen beginnen, ga dan rechtop staan en kijk omhoog! Want je verlossing is niet ver meer!"


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do: —ˈNʉ́bˈˋ ˈnéˉ cuǿˆnaˈ e nidǿˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ la. Jo̱ cañíiˋtu̱ i̱ dseaˋ guitúungˋ do: —¿Jial nilíˋguɨ jo̱? Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ˈñiáˋ iñíˈˆbaˈ seaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ gángˉ ˈñʉˋ, jo̱ fɨng jaˋ ˈnéˉ dséˆbaaˈ e dsileáˆnaaˈ e nidǿˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na. 	 "Geven jullie hun te eten", antwoordde Jezus. "Hoe dan?" vroegen zij. "Wij hebben hier maar vijf broden en twee vissen. Of moeten wij voor al deze mensen eten gaan kopen?"


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ tiuungˉ do: —¡Güɨlɨjnéˈˋ jo̱! Jo̱ nɨcaˈláamˉbaˈ, co̱ˈ jábˈˉ nɨcalɨ́nˈˉ júuˆ quiéˉe. 	 En Jezus zei: "Goed. Nu kunt u weer zien. Door uw geloof bent u genezen."


Jo̱ lajalémˈˋ dseaˋ teáaiñˉ e jǿørˉ jaléˈˋ e calɨ́ˉ, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseata˜ do canaaiñˋ lǿøiñˉ Jesús jo̱ sɨ́ˈrˋ dseaˋ do lala jo̱ féˈrˋ: —Caleáamˋbre jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱baˈ güɨleáangˋ ˈñiaˈrˊ náng, song dseángˈˉ jáˈˉ e íˋbre lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ, dseaˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 De mensen stonden toe te kijken. En de Joodse leiders deden niets dan Hem bespotten en uitlachen. "Hij heeft anderen gered", hoonden ze. "Laten we nu eens kijken of Hij Zichzelf kan redden; of Hij werkelijk de Christus is."


’Jo̱guɨ lana mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ; jo̱ dsʉˈ jaˋ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quíiˈˉ, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ cacuǿønˈ˜ jnea˜ dobingˈ i̱ mɨɨˉ uii˜ quiáˈˉ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quíiˈˉ. 	 Ik bid voor hen. Niet voor de wereld, maar voor hen die U Mij hebt toevertrouwd.


Jo̱ casíiñˋ gángˉ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia, i̱ do i̱ siiˋ Timoteo jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Erasto, jo̱ lajɨˋ huáaiñˈˉ do jmóorˋ ta˜ jmɨcó̱o̱ˈ˜ Paaˉ. Jo̱ Paaˉ fɨˊ dobɨ caje̱rˊ ˈñiaˈrˊ lajeeˇ jo̱ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. 	 Hij zond twee van zijn medewerkers, Timotheüs en Erastus, vooruit naar Macedonië, maar bleef zelf nog een tijdje in Asia.


Jo̱ co̱o̱ˋ mogui˜ i̱ jóˈˋ dséeˉ do jnéengˉ lafaˈ e sɨcuɨ́ˈˋ e joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ nijíingˉ mɨ́ɨˊ; jo̱ dsʉˈ caˈlóobˉ e lɨ˜ sɨcuɨ́ˈˋ quiáaˉreˈ do, jo̱baˈ lajɨɨmˋ dseaˋ jmɨgüíˋ eáamˊ cangogáˋ dsíirˊ jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ casíñˈˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ do. 	 Het leek of één van zijn koppen dodelijk gewond was, maar de wond genas. De hele wereld liep vol verbazing achter het beest aan. Alle mensen vielen op de knieën en vereerden de draak, omdat hij het beest zo'n grote macht had gegeven.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ sejmiiˋ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ tiuungˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Cuíimˋ jneaˈˆ guiʉ́ˉ jó̱o̱ˋnaaˈ, jo̱guɨ ne˜baaˈ røøˋ e tiuumˉbre calɨséiñˋ; 	 Zijn ouders antwoordden: "Dit is onze zoon en hij is blind geboren.


Dsʉˈ latɨˊ lana jaˋ mɨˊ cangámˈˋbɨ ˈnʉ́ˈˋ e˜ guǿngˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “Jnea˜ Fidiéeˇ iin˜n e nilíˋ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉ rúngˈˋnaˈ, jo̱ o̱ˈ e cuøˋnaˈ feáˈˉ fɨˊ quiniiˉ.” Jo̱ casɨ́ˈˉguɨ Jesús i̱ dseaˋ fariseo do: —Faco̱ˈ mɨ˜ cangángˈˋnaˈ e júuˆ jo̱ latɨˊ mɨ˜ uiing˜, jo̱baˈ jaˋ e ta˜ e cuǿˈˆnaˈ dseeˉ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ caˈléeˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Er is geschreven: 'Het gaat God niet om uw offers en geschenken. Hij wil dat u met andere mensen meeleeft en hen helpt.' Als u begreep wat daarmee wordt bedoeld, zou u geen onschuldige mensen hebben veroordeeld.


Jo̱baˈ cañíiˋ dseata˜ Pilato quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lala: —¿Su iing˜ ˈnʉ́ˈˋ e nilaanˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaˈ dseaˋ Israel? 	 "Moet ik de koning van de Joden loslaten?" zei hij, want hij begreep wel dat dit geen eerlijke zaak was.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, lalab jíngˈˉguɨ Juan e cangárˉ: Jo̱ camóˉo e óobˊ co̱o̱ˋ jnɨ́ˆ quiáˈˉ ñifɨ́ˉ, jo̱ canúˉu e guicaˈi̱i̱ˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ luu˜ e i̱i̱ˉ lafaˈ co̱o̱ˋ lúuˊ trompéˈˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ canúˉu lamɨ˜ uii˜ do, jo̱ lalab casɨ́ˈˉ jnea˜: —Ñiquiéengˊ fɨˊ la, jo̱ nijméeˈ˜e ˈnʉˋ júuˆ lají̱i̱ˈ˜ e ˈnéˉ nidsijéeˊ lajeeˇ mɨ˜ ningɨ́ɨngˉ e la. 	 Nadat ik dit gehoord en gezien had, zag ik een deur in de hemel openstaan en hoorde ik dezelfde luide stem. "Kom naar boven", zei Hij tegen mij, "dan zal Ik u laten zien wat hierna moet gebeuren."


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jie˜ mɨˊ ˈlee˜naˈ e nigüɨ́ngˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ o̱ˈ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ jie˜ mɨˊ jmooˋnaˈ e jaˋ nijmɨˈgooˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajméeˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ calɨsíˋ Esaú ie˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ jaˋ cajmɨˈgórˋ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ; co̱ˈ i̱ dseañʉˈˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ sɨñʉʉˆ laˈuii˜ quiáˈˉ tiquiáˈrˆ, jo̱ dsʉˈ catʉ́ˋbre e lɨ́ɨiñˊ lajo̱ ie˜ lamɨ˜ casiúiñˉ co̱o̱ˋ huɨ̱́ɨ̱ˊ e a˜ jmiñiˇ. 	 Let er ook op dat niemand van u betrokken raakt in sexuele zonden of onverschillig is als Esau, die als oudste zoon zijn rechten ruilde voor een bord eten.


Jo̱ mɨ˜ calɨta˜ dsíiˊ i̱ dseamɨ́ˋ do jie˜ lɨ˜ caˈángˉ Jesús, jo̱baˈ cangolíimˋbre jóng fɨˊ lɨ˜ neáaiñˊ fɨˊ Jerusalén, jo̱ cangoguiar˜ guiʉ́ˉ jaléˈˋ jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ noo˜ jmeafɨɨˋ e nidsisuuiñ˜ dseaˋ do mɨ˜ ningɨ́ˋ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, co̱ˈ lajo̱b quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ dseaˋ ie˜ jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ quiáˈrˉ. Jo̱ cajmiˈímˈˊ i̱ dseamɨ́ˋ do mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ lajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ ta˜ quiʉˈˊ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Daarna gingen ze naar huis en maakten speciale kruiden en olie klaar om Hem te balsemen. Op de sabbat (A) namen ze rust. Dat is volgens de Joodse wet verplicht.


Jo̱ eáamˊ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel caquɨ́ˈˉ cajíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ ie˜ jo̱; jo̱guɨ catʉ́ˋbre jaléˈˋ e lamɨ˜ tɨ́ɨiñˋ jmóorˋ jéengˊguɨ jo̱guɨ caˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 En de Here werkte machtig met hen mee, zodat veel van die mensen ook in Hem gingen geloven en zich tot Hem bekeerden.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, dobɨ singˈˊ Tʉ́ˆ Simón e ɨˊ dsíirˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e cangárˉ do mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caféˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ casɨ́ˈˉ írˋ lala: —Janúˈˋ, Tʉ́ˆ Simón, nab teáangˉ gaangˋ dseañʉˈˋ i̱ ˈnángˈˊ ˈnʉˋ. 	 Terwijl Petrus nog over het visioen zat na te denken, zei de Geest tegen hem: "Petrus, er zijn enkele mannen voor u.


Jo̱guɨ tó̱o̱ˋ co̱o̱ˋ ˈmajmáˋ yʉ́ˈˆ gui˜ crúuˆ lɨ˜ táaiñˋ lɨ˜ sɨlɨ́ɨˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ jmíiˊ griego có̱o̱ˈ˜guɨ jmíiˊ latín jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ hebreo, jo̱ lalab guǿngˈˋ: “I̱ lab i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel.” 	 Boven zijn hoofd hing een bordje met de woorden: "Dit is de Koning van de Joden".


Jo̱ uíiˈ˜ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lajo̱, jo̱baˈ joˋ i̱i̱ˋ quɨ́ɨˈ˜guɨ jmɨɨ˜ faˈ i̱ nijmɨˈnángˋguɨ jneaa˜aaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Co̱ˈ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ cajúngˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ uíiˈ˜ dseeˉ quíˉiiˈ, jo̱guɨ dseaˋ íbˋ cajo̱ i̱ cají̱ˈˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱; jo̱ dsʉˈ lana dob nɨguiiñ˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiing˜ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ e mɨrˊ uii˜ quíˉiiˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Wie zou ons kunnen veroordelen? Christus Jezus is immers voor ons gestorven! Wat nog belangrijker is: Hij is uit de dood teruggekomen en zit aan de rechterhand van God, waar Hij onze belangen behartigt.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Tʉ́ˆ Simón e catangˈˆ fɨˊ i̱ dseaˋ gángˉ i̱ teáangˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús do, jo̱baˈ dsifɨˊ lala casɨ́ˈrˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, ¡dsíngˈˉ juguiʉ́ˉ dsʉˈ taang˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ na fɨˊ la! Faˈ na nijméeˈ˜naaˈ ˈnɨˊ ˈnʉ́ʉˊjiʉ có̱o̱ˈ˜ máˈˆ ˈma˜, co̱o̱ˋ quíiˈˉ jo̱guɨ co̱o̱ˋ quiáˈˉ Moi˜ jo̱guɨ co̱o̱ˋ quiáˈˉ Líiˆ cajo̱. Dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ calɨlíˈˆ Tʉ́ˆ Simón e caféˈrˋ lado. 	 Toen Mozes en Elia op het punt stonden te vertrekken, zei Petrus tegen Jezus: "Meester, wat geweldig dat wij hier zijn! Wij zullen drie tenten opzetten. Eén voor U, één voor Mozes en één voor Elia!" Hij was zo in de war dat hij niet wist wat hij zei.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨjiʉ lajo̱, i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel calɨñirˊ e dobɨ táangˋ Jesús e fɨˊ Betania do. Jo̱baˈ cangolíiñˆ cangojǿøˆbre fɨˊ jo̱, jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ Jesús dseángˈˉ i̱ ngɨrˊ ˈnáiñˈˊ do, co̱ˈ lajo̱b ˈnáiñˈˊ Lázaro cajo̱ i̱ cajméeˋ Jesús e cají̱ˈˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Vele Joden hadden gehoord dat Jezus in Bethanië was en gingen er ook heen. Zij wilden niet alleen Jezus Zelf zien, maar ook Lazarus die door Hem uit de dood tot leven was gebracht.


Co̱ˈ lajɨɨmˋ dseaˋ nɨcacá̱rˉ fɨˊ gaˋ, jo̱guɨ lajɨɨmˋ cajo̱ jaˋ eeˋ uiing˜ seaˋ quiáˈrˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. ¡Co̱ˈ jaˋ seengˋ jaangˋ dseaˋ faˈ i̱ éeˋ røøˋ! ¡Co̱ˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseángˈˉ jaˋ i̱i̱ˋ seengˋ i̱ jmóoˋ lajo̱! 	 Alle mensen hebben zich van God afgekeerd; zij zijn met elkaar de verkeerde weg opgegaan! Niemand doet wat goed is, zelfs niet één.


Jo̱ ˈnéˉ e tó̱o̱ˋ óoˊnaˈ e la cajo̱: Song ñibˊ jaangˋ dseaˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e ˈnéˉ jmérˉ, jo̱ dsʉˈ song jaˋguɨ jmitir˜ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ jmɨrǿmˋ dseeˉ ˈñiaˈrˊ jóng. 	 Als u weet dat u iets moet doen maar het nalaat, zondigt u.


Jo̱guɨ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Jo̱ ¿e˜ có̱o̱ˈ˜ cuǿøngˋ líˋ cøøngˇnaaˈ mɨ˜ quie̱ˊ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ? 	 Hij gaf nog een vergelijking. "Het Koninkrijk van God is als gist, dat in het deeg wordt gedaan. Het doet ongemerkt zijn werk, tot het deeg helemaal gerezen is."


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ i̱ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo e cajmiˈleáamˉ Jesús i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, dsíngˈˉ calɨguíiñˉ jo̱ canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜ jial laco̱ˈ cuǿøngˋ e nijmeáiñˈˋ dseaˋ do. 	 De tegenstanders van Jezus waren woedend. Zij staken de koppen bij elkaar om uit te vinden hoe zij met Hem konden afrekenen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, huǿøˉbɨ caje̱ˊ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé fɨˊ Antioquía lɨ˜ se̱ˈˊ Siria co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱. 	 Paulus en Barnabas bleven nog een hele tijd bij de christenen in Antiochië.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉtu̱ Jesús casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Jnea˜ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niquidsiiˉ íˈˋ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ lajo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lafaˈ tiuungˉ uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈrˉ niˈuíiñˉ dseaˋ i̱ lafaˈ i̱ jnéˈˋtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e jnéˈrˋ, jo̱baˈ niˈuíiñˉ dseaˋ i̱ lafaˈ tiuungˉ. 	 Jezus zei: "Ik ben tot een oordeel in deze wereld gekomen. Wie geestelijk blind zijn, zullen zien. Maar wie menen geestelijk inzicht te hebben, zullen blind worden."


Jo̱ casɨ́ˈˉ Tée˜ i̱ dseaˋ sɨseángˈˊ do: —¡Jǿøˉnaˈ! Lana móoˋo fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ dob máanˊn i̱ dseaˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱ máanˊnre e siñˈˊ fɨˊ lɨ́ˈˉ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiing˜ Fidiéeˇ. 	 Hij riep uit: "Ik kan de hemel zien! Ik zie Jezus, de Mensenzoon, aan de rechterhand van God!"


Jo̱guɨ song lajɨɨmˋ ˈnʉ́ˈˋ fóˈˋnaˈ jaléˈˋ júuˆ e nɨcaˈíingˈ˜naˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ lajeeˇ jo̱ niˈíˋ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ o̱si jaangˋ i̱ jaˋ mɨˊ ñiˊ e˜guɨ e fóˈˋnaˈ do, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ ninúˉ i̱ dseaˋ do e júuˆ jo̱, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b niˈɨ́ˉ dsíirˊ e røømˋbre dseeˉ, jo̱guɨ ˈñiaˈˊbre niˈɨ́ˉ dsíirˊ jial lɨ́ɨiñˊ mɨ˜ ninúrˉ lají̱i̱ˈ˜ e fóˈˋnaˈ do. 	 Maar als u allemaal namens God spreekt, wordt zo iemand overtuigd en zal hij tot inzicht komen, omdat zijn geweten gaat spreken.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cangóbˉtu̱ Jesús laco̱ˈ iuuiñˉ fɨˊ e ngóorˊ fɨˊ Jerusalén. Jo̱ lajeeˇ ngolíiñˉ fɨˊ jo̱, caguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ niseengˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Marta có̱o̱ˈ˜ jaangˋ rúiñˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈr˜ i̱ siiˋ Yáˆ. Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ i̱ dseamɨ́ˋ do e caguilíingˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ jo̱, dsifɨˊ lajo̱b catǿˈrˉ dseaˋ do fɨˊ quiáˈrˉ. 	 Tijdens hun reis naar Jeruzalem kwamen Jezus en Zijn discipelen in een dorp waar zij gastvrij werden ontvangen door een zekere Martha.


Jo̱ co̱ˈ saamˋ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dseebˉ caˈéerˋ. Jo̱ dsʉˈ e jo̱ eáamˊ calɨˈíingˆ ta˜ e laco̱ˈ caˈuíingˉ guiʉ́ˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ nañiˊ faˈ jaˋ calɨ́ˈˉ dseaˋ Israel e caˈíngˈˋ Fidiéeˇ írˋ, dsʉˈ eáamˊ guiʉ́ˉ nɨcaˈuíingˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ cuǿøngˋ líˋ feˇeeˈ jóng e eáangˊguɨ guiʉ́ˉ niˈuíingˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel ie˜ lamɨ˜ nijáˈˉ líingˋ jaléngˈˋ dseaˋ Israel júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 De wereld heeft dus voordeel van hun ongehoorzaamheid. Als hun val de andere volken al zoveel goeds heeft gebracht, hoeveel te meer zal dat het geval zijn als straks alle Israëlieten gaan gehoorzamen!


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e song dseángˈˉ lajangˈˆ júuˆ ˈneáangˋnaˈ jnea˜, jo̱baˈ nijméeˆbaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ júuˆ quiéˉe jóng. 	 Wie van Mij houdt, zal altijd volgens mijn geboden leven.


Jo̱ co̱ˈ ie˜ jo̱ i̱ jó̱o̱ˊ i̱ dseamɨ́ˋ sɨˈnɨɨngˇ do cajmeáiñˈˋ gaˋ i̱ jó̱o̱ˊ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do i̱ calɨséngˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ta˜ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱b cajo̱ jmóoˋ dseaˋ sɨju̱rˇ cartɨˊ lana e jmáiñˈˋ gaˋ rúiñˈˋ. 	 Zoals de zoon van de vrije vrouw vervolgd werd door de zoon van de slavin, worden nu de mensen die uit de Heilige Geest geboren zijn, vervolgd door hen die onder de slavernij van de wet leven.


Jo̱ jnea˜ jmɨtaaˆ oˈˊ e lají̱i̱ˈ˜ e neb˜ jneaˈˆ, jí̱i̱ˈ˜ jo̱baˈ féˈˋnaaˈ, jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ e nʉʉˉnaaˈ jo̱guɨ neˋnaaˈ, lají̱i̱ˈ˜ e jo̱b júuˆ e guiaˋnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ; jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e féˈˋnaaˈ do. 	 Ik weet waarover Ik spreek en vertel wat Ik gezien heb; en toch gelooft u Mij niet.


Jo̱ ngóoˊjiʉ la i̱i̱ˉ ñʉ́ˉ e laˈeeˋ mɨ˜ cateáaiñˋ dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Dat was om negen uur 's morgens.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ do jaˋ cuǿøngˋ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ táˋ caquɨ́ˈˉ cajíngˈˋ ˈñiaˈˊ e caˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ jial fɨng cabíingˉ Fidiéeˇ írˋ uíiˈ˜ e cajmɨjløngˈˆ ˈñiaˈrˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Een voorganger mag niet iemand zijn die pas kort christen is, omdat hij dan wel eens verwaand zou kunnen worden en onder hetzelfde oordeel valt als de duivel.


co̱ˈ i̱ dseaˋ gángˉ la nɨcacá̱rˉ fɨˊ gaˋ lajeeˇ e cuíiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ lana nɨngɨrˊ féˈrˋ júuˆ e nɨcají̱bˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcajúngˉ. Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ e féˈrˋ do, nɨcalɨgǿmˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ e júuˆ e seaˋ contøøngˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Zij zijn het spoor van de waarheid kwijtgeraakt en beweren dat de opstanding van de doden al heeft plaatsgevonden. Daarmee hebben zij het geloof van sommigen kapotgemaakt.


Jo̱ lanaguɨ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, iin˜n e nijmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ e nɨcaguiáˋa jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ e júuˆ jo̱b e nɨcaˈíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ cajo̱ eáamˊ teáangˉnaˈ teáˋ có̱o̱ˈ˜. 	 Ik kom bij u met het goede nieuws, dat ik u al eens eerder heb gebracht. U hebt het aangenomen en het is nu de basis van uw leven.


Jo̱baˈ jáangˈ˜ yaang˜naˈ e fɨˊ lɨ˜ jneáˋ jɨˋ do lajeeˇ e seemˉbɨ́ɨ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nilɨseengˋnaˈ contøøngˉ fɨˊ lɨ˜ jneáˋ jɨˋ. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱baˈ cangóˉbre, jo̱ caˈnáamˉ ˈñiaˈrˊ jee˜ i̱ dseaˋ do. 	 Vertrouw op het licht, zolang u het licht hebt. Dan zult u kinderen van het licht zijn." Daarna trok Hij Zich terug en verborg Zich voor hen.


Dsʉˈ Fidiéeˇ jaˋ lɨiñˈˊ jí̱i̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈˉ dseaˋ Israel, co̱ˈ lɨ́ɨmˊbre cajo̱ Fidiéeˇ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 God is toch niet alleen de God van de Joden; Hij is immers ook de God van de andere volken?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquiʉˈˊ Jesús ta˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e cangotáaiñˈ˜ do fɨˊ dsíiˊ móoˊ jo̱ nicuáˈrˉ e guiéeˊ do jéengˊguɨr laco̱ˈ dseaˋ do, lajeeˇ e táaiñˋ e ɨˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ do ie˜ jo̱. 	 Hierna zei Hij tegen Zijn discipelen dat zij met de boot moesten overvaren naar de andere kant van het meer. Hij zou nog blijven om de mensen weg te sturen.


Jo̱guɨ síiˈ˜guɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e jíingˉnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ iing˜ jméˉ ta˜, jo̱guɨ cuǿøˈ˜naˈ bíˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨtúngˉ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈˇnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ seaˋ bíˋ quiáˈˉ laˈiéˈˋ faˈ dseángˈˉ nɨlɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ jmeeˇnaˈ féngˈˊ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ lajɨɨngˋ dseaˋ. 	 Broeders, u moet de mensen die hun plicht verzaken, heel ernstig waarschuwen. Help en steun hen die bang zijn, ook de zwakken. Heb geduld met iedereen.


Jo̱ lamɨ˜ jéengˊguɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel, eáamˊ cajmeeˉnaˈ e saangˋ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ lanaguɨ, uíiˈ˜ e lajo̱b nɨcajméeˋ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, jo̱baˈ Fidiéeˇ lana nɨfɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Vroeger verzette u zich tegen God. Maar omdat de Israëlieten zich tegen Hem hebben verzet, heeft Hij u nu genade gegeven.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, faˈ mɨ˜ cangoˈˉ jmɨguíˋ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ jo̱ júumˉbre, jo̱baˈ joˋ eeˋ ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e ngúuˊ táaiñˋ do jóng. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱, jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ mɨ˜ féˈˋ dseaˋ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ song jaˋguɨ nʉ́ʉˈr˜ faˈ e nijmitir˜ e júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Zoals een lichaam zonder geest dood is, zo is ook geloof zonder daden dood.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e lab e uiing˜ e niingˉguɨ eáangˊ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e síiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ, e Jesúsbingˈ lɨ́ɨngˊ i̱ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ quíˉiiˈ, jo̱guɨ íbˋ cajo̱ i̱ nɨguiing˜ lana fɨˊ ñifɨ́ˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiing˜ Fidiéeˇ dseaˋ laniingˉ ˈgøiñˈˊ. 	 Wat wij nog eens willen zeggen, komt eigenlijk hierop neer: Christus is onze hogepriester en Hij zit aan de rechterhand van God op de troon in de hemelen.


Jo̱ lajo̱b jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do caˈnaamˋbre quiáˈˉ rúiñˈˋ uíiˈ˜ Jesús. 	 De meningen over Hem waren verdeeld.


Jo̱ e lab júuˆ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ do, jo̱ lajɨˋ guitu̱ˊ ˈléˈˋ dseaˋ góoˊooˈ dseaˋ Israel sɨjeemˇbre i̱ dseaˋ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱baˈ uǿøˋ jmɨɨ˜ jaˋ tʉ́ˋ dseaˋ góoˊooˈ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱guɨ e jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do. Jo̱ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨnˋn e nɨcagüéngˉ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaaˈ do, jo̱baˈ cuøˈˊ dseaˋ góoˊooˈ dseaˋ Israel jnea˜ dseeˉ lana, dseata˜ quíˉiiˈ Agripa. 	 De twaalf stammen van Israël verwachten dat ook en dienen God daarom heel serieus, dag en nacht. Maar koning Agrippa, ik word ervoor vervolgd!


¿E˜ e lɨ́ɨngˉnaˈ e jaˋguɨ huɨ́ɨngˊ e nifeˇeeˈ, su e “Niˈíim˜baa dseeˉ quíiˈˉ”, o̱si e niféˈˆnaaˈ é: “Ráanˈˉ jo̱ ngɨ˜”? 	 Wat is moeilijker: Zijn zonden vergeven of hem genezen?


Jo̱ Fidiéeˇ jaˋ caˈáaiñˋ íˈˋ, co̱ˈ cacuǿømˋbre i̱ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ do e laco̱ˈ cajáiñˈˋ e cajúiñˈˉ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ uíiˈ˜ quíˉiiˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b cajméerˋ, jo̱baˈ lana cuǿøngˋ líˋ feˇeeˈ e nicuǿˉbre cajo̱ e iáangˋ dsíirˊ lajaléˈˋ e ˈnéˉnaaˈ. 	 God heeft immers Zijn eigen Zoon niet ontzien, maar Hem uitgeleverd terwille van ons allemaal. Zal Hij, nu Hij Zijn Zoon heeft gegeven, ons dan ook niet alles geven?


Co̱ˈ nɨcalɨtɨ́ɨmˊbaa jial seenˉ e tiñíˋ jo̱guɨ lajo̱bɨ mɨ˜ eáangˊ seaˋ cajo̱. Jo̱guɨ nɨcalɨtɨ́ɨmˊbaa cajo̱ e jmiˈiáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ doñiˊ eeˋ e dsingɨ́ɨnˉn, si e røøngˋ túˈˋu o̱si e jø˜ túˈˋu é. Jo̱guɨ nɨcalɨtɨ́ɨmˊbaa cajo̱ e seaˋ lalíingˋ quiéˉe o̱si e jaˋ seaˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ é. 	 Ik weet uit ervaring wat het is om te leven in gebrek en in overvloed. Ik ben met allerlei omstandigheden vertrouwd, zowel met verzadigd zijn als met honger lijden en zowel met meer dan voldoende te hebben als gebrek te lijden.


Jo̱baˈ lalab cajíngˈˉ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ dseaˋ ˈléengˈ˜ do casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ do: Jmiñiingˇ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ, meléˆ, co̱ˈ jaˋ ñíˆnaˈ lɨ˜ e nigüeángˈˊtu̱ i̱ dseaˋ fii˜ ˈnʉ́ʉˊ la, su milíˆ na o̱si uǿøˋ guiéˉ nʉ́ʉbˊ é, o̱si téeˉ ogóoˊ mɨ˜ niquíˈˉ túˋ é, o̱si dsaˈeeˋguɨb é; 	 Kijk dus altijd naar Mij uit, want jullie weten niet wanneer Ik kom. Het kan 's avonds zijn of midden in de nacht; of tegen de morgen als de zon al op is.


Jo̱guɨ song nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e nijméˆnaaˈ ta˜ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜naaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ jmóˆooˈ. Jo̱guɨ song nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈrˉ e tɨɨˉnaaˈ e niˈéˈˆnaaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ jmóˆooˈ jóng. 	 Wie namens God moet spreken, doet dat naar het geloof dat hij daarvoor krijgt. Wie moet helpen, krijgt daar de kracht voor. Wie moet onderwijzen, krijgt de gave om te onderwijzen.


Jo̱ ie˜ lamɨ˜ jmooˉnaaˈ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ do, lajeeˇ jo̱b mɨ˜ cajmijnéengˋ Fidiéeˇ i̱ láangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ jial tíiˊ e guiúiñˉ jo̱guɨ jial tíiˊ e ˈneáaiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ. 	 Maar toen de tijd aanbrak dat God ons, door de komst van Zijn Zoon, Zijn liefde en vriendelijkheid zou tonen, heeft Hij ons gered.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ tɨfaˈˊ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ lajeeˇ lajɨˋ gaangˋ i̱ dseaˋ do i̱ lɨ́ɨnˈˉ i̱ cajmiˈneáangˋ i̱ dseaˋ sɨhuɨ́ɨngˋ do? 	 Wat denkt u? Wie van deze drie was de medemens van het slachtoffer van de roofoverval?"


Jo̱guɨ song tɨɨˉ dseaˋ nijíngˈˉ lala: “Dsʉco̱ˈ jaˋ lɨ́ɨnˊn guooˋ, jo̱baˈ jaˋ lɨ́ɨnˊn ˈnáanˈ˜n quiáˈˉ guotɨɨˉ.” Jo̱ dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱ faˈ nijé̱ˉ e joˋ lɨ́ɨˊ ˈnáangˈ˜ guotɨɨˉ dseaˋ. 	 Als de voet zou zeggen dat hij niet bij het lichaam hoort, omdat hij geen hand is, hoort hij daarom niet bij het lichaam?


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ calɨˈíingˆ i̱ dseaˋ quiúungˉ do, cangolíimˉbre có̱o̱ˈ˜ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé fɨˊ Antioquía, jo̱ quie̱ˊbre e jiˋ e casíingˋ i̱ dseaˋ neáangˊ fɨˊ Jerusalén do. Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, dsifɨˊ lajo̱b caseáiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱, jo̱ caja̱ˈˊbre i̱ dseaˋ do e jiˋ do. 	 Nadat zij afscheid hadden genomen, gingen de mannen naar Antiochië, riepen daar alle christenen bijeen en overhandigden hun de brief.


Dsʉˈ e lab uiing˜ quiáˈˉ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do e ˈnéˉ nijmiˈneáangˋnaaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ e guiʉ́ˉ dsiˋnaaˈ, jo̱guɨ e tɨɨngˋnaaˈ guíiˈ˜naaˈ jnang˜ e guiʉ́ˉ e catɨ́ɨngˉ jméˆnaaˈ, jo̱guɨ cajo̱ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e ngocángˋ dsiˋnaaˈ. 	 Het doel van elke terechtwijzing is liefde, die uit een zuiver hart komt, een eerlijk geweten en een oprecht geloof.


Jo̱guɨ song jnea˜ ngɨ́ɨnˋn quiáˈˉ Fidiéeˇ e fáˈˋa júuˆ e íinˈ˜n quiáˈrˉ, jo̱guɨ ñiiˉ jaléˈˋ e ɨˊ dsíirˊ e nijmérˉ cøøngˋguɨ, jo̱guɨ eáangˊ tɨɨnˉ ngánˈˋn, jo̱guɨ dseángˈˉ e lajamˈˉbaˈ jáˈˉ lɨ́ɨnˋn júuˆ quiáˈrˉ co̱ˈ quɨ́ɨˈ˜baa jmɨɨ˜ jmeeˉ e nilɨsɨ́ɨngˉ é̱e̱ˆ quiáˈˉ jaléˈˋ móˈˋ, jo̱ dsʉˈ jaˋguɨ ˈneáanˋn jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋn, jo̱baˈ jaˋ eeˋ quíingˊ quiéˉe jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaléˈˋ e jo̱. 	 Als ik Gods woord doorgeef, alle diepe dingen doorgrond en alles weet en al het geloof heb, zodat ik bergen kan verzetten, maar geen liefde heb, ben ik niets.


Dsʉˈ song ˈnʉ́ˈˋ seemˋbaˈ e quie̱ˊ nifɨˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do joˋ quiʉˈˊ ta˜ quíiˉnaˈ lana jóng. 	 Als u zich voortdurend door de Heilige Geest laat leiden, valt u niet meer onder de wet.


jo̱ lalab cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —¿I̱˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quíiˈˉ e jmooˈˋ jaléˈˋ e na? ¿I̱˜ i̱ cacuøˈˊ ˈnʉˋ fɨˊ e cuǿøngˋ jmeˈˆ jaléˈˋ e na? 	 Zij zeiden tegen Hem: "Over gisteren; waar haalt U de moed vandaan om hier zo tekeer te gaan? Wie geeft U het recht zo op te treden?"


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱ cajmɨngɨˈrˊ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, ¿lɨ˜ nilíˋ jaléˈˋ e fóˈˋ na? ¿Jial nilɨli˜ mɨ˜ nɨjaquiéengˊ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱? 	 "Wanneer gebeurt dat, Meester?" vroegen ze Hem. "En hoe kunnen we weten dat het zover is?"


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangɨ́ˋ e caˈíñˈˋ do e ˈléeiñˈ˜, jo̱baˈ canaaiñˋ féˈrˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ fii˜ do 	 Zij mopperden: 'Die kerels hebben maar één uur gewerkt! En u geeft hun hetzelfde loon als ons die de hele dag in de brandende zon hebben gezwoegd.'


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jmaˈˊreiñˈ do júuˆ jaléˈˋ e cangárˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ e cajíngˈˉ i̱ ángel do, jo̱ casíimˋbreiñˈ do fɨˊ fɨɨˋ Jope. 	 Hij vertelde hun wat er gebeurd was en stuurde hen naar Joppe.


Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, joˋ seengˋguɨˈ e jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ ñíˆnaˈ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ, jo̱baˈ jaˋ nidsigáˋ óoˊnaˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la laco̱ˈguɨ dsigáˋ dsíiˊ jaangˋ dseaˋ mɨ˜ guiéeˊ jaangˋ i̱ dsijméeˉ ɨ̱ɨ̱ˋ fɨˊ quiáˈrˉ mɨ˜ uǿøˋ. 	 Broeders, u leeft echter niet in het donker. Die dag zal u niet overvallen als een dief.


Co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do e lɨti˜ lajaléˈˋ júuˆ e cuøˊ Fidiéeˇ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ mɨ˜ jmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ, féˈˋnaaˈ “Lajo̱b nilíˋ” laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Jesús. 	 Wat Hij zegt, doet Hij. Hij maakt al Gods beloften waar, hoeveel het er ook zijn. En omdat Hij Gods 'ja' is, worden wij gedrongen daar 'amen' op te zeggen, tot eer van God.


Jo̱ dsʉˈ dseángˈˉ jábˈˉ júuˆ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ la, e guiʉ́ˉguɨ niˈuíingˉ quíiˉnaˈ e ninímˈˆbaa. Co̱ˈ fɨng song jaˋ ninínˈˆn, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ jóng e nigüéengˉ i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ niguiénˈˉn fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱baˈ jneab˜ dseaˋ nisɨ́ɨnˆn i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Wat Ik zeg, is de waarheid. Toch is het voor u beter dat Ik wegga, anders kan mijn Plaatsvervanger niet bij u komen. Als Ik wegga, stuur Ik Hem naar u toe.


Jo̱ lanaguɨ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, nɨcaˈéeˆbaaˈ ˈnʉ́ˈˋ jial seengˋnaˈ e laco̱ˈ iáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ seengˋnaˈ lana. Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜bɨ́ɨˈ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ síiˈ˜bɨ́ɨˈ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Jesús e güɨlɨseemˋbaˈ laco̱ˈguɨ la iáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ, jo̱ jméeˆbɨˈ lajo̱ cajo̱. 	 Broeders, wat uw dagelijkse leven betreft vragen wij u dringend in de naam van onze Here Jezus om u zo te gedragen dat God er vreugde aan beleeft. U deed dat al, maar wij vragen u dringend dat nog meer te doen.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ e jaˋ nidsitíingˋ e niˈuǿngˋnaˈ e cuí̱i̱ˆnaˈ lajeeˇ ji̱i̱ˋ güíiˉ o̱si lajeeˇ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ góoˋnaˈ é; 	 Het wordt een vreselijke tijd voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben.


Jo̱ lajaangˋ lajaangˋ i̱ quiúungˉ do dsi˜ jñʉ́ʉˉ cuéerˊ, jo̱guɨ dsi˜ jmiguiʉˊ jminirˇ lɨ́ˈˆ lɨˊ ni˜ jo̱guɨ lɨ́ˈˆ lɨˊ nʉ́ˈˉ cajo̱; jo̱ dseángˈˉ uǿøˋ jmɨ́ɨbˋ jaˋ tʉ́rˋ e féˈrˋ lala: Dseángˈˉ jaˋ cǿøngˋ có̱o̱bˈ˜ güeangˈˆ Fíiˋiiˈ, Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. Dseángˈˉ dseaˋ güeamˈˆ dseaˋ do, dseángˈˉ dseaˋ guiúmˉ dseaˋ do, jo̱ íbˋ dseaˋ ˈgøngˈˊ, jo̱guɨ tɨɨiñˋ jmérˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ. Jo̱ íbˋ Fidiéeˇ i̱ seengˋ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ malɨɨ˜guɨ, lají̱i̱ˈ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ jo̱guɨ latɨˊ lana jo̱guɨ cajo̱ i̱ nijáaˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ, i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 Elk van de vier wezens had zes vleugels. Zij waren rondom en van binnen vol met ogen. Zonder ophouden zeiden zij: "Heilig, heilig, heilig is de Here, de Almachtige God, Die was, Die is en Die komt." (A)


Jo̱ jnea˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Tiquiéˆe jaamˋ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ. 	 De Vader en Ik zijn één."


Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ jial cacuøˈˊ Fidiéeˇ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ Jesús i̱ cacuángˉ fɨˊ Nazaret, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e bíˋ jo̱ cajméeˋ Jesús jmangˈˉ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ cajmiˈleáaiñˉ jaléngˈˋ i̱ íngˈˋ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ; jo̱ jaléˈˋ e jo̱ calɨ́ˈrˉ cajméerˋ, co̱ˈ seemˋ Fidiéeˇ contøøngˉ có̱o̱ˈ˜ írˋ. 	 U hebt vast wel gehoord van Jezus van Nazareth, de Man aan wie God de Heilige Geest en grote kracht gaf. Hij trok het land door en deed heel veel goeds. Hij genas alle mensen die in de macht van de duivel leefden, want God was met Hem.


Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ cajiʉ́ʉˉ i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ guiángˉ do lúuˊ trompéˈˆ quiáˈrˉ, jo̱ jo̱b mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canʉ́ˈˋ jmiguiʉˊ luu˜ e teáˋ eáangˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ lalab nʉ́ˈˋ guicajíngˈˉ: Lanab catɨ́ˋ íˈˋ e Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ, co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ casíiñˋ do, niquiʉ́ˈrˉ ta˜ fɨˊ latøøngˉ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ, jo̱ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ nijmérˉ lajo̱. 	 De zevende engel blies op zijn bazuin en luide stemmen in de hemel zeiden: "Nu hebben onze Here en Zijn Christus de heerschappij over de hele wereld. Hij zal er voor altijd en eeuwig over heersen." (A)


Jo̱ lajeeˇ e teáamˉbɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ fariseo fɨˊ do, 	 Er stonden verschillende Farizeeërs om Jezus heen. Hij vroeg hun:


Dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lɨ́ˈˆ cangɨ́ɨmˉbre Jesús mɨ˜ cajíngˈˉ dseaˋ do lado, co̱ˈ ñiˊbre e nɨcajúmˉ i̱ jiuung˜ do. 	 De mensen lachten Hem in Zijn gezicht uit, want zij wisten zeker dat het meisje dood was.


jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ calɨñirˊ lají̱i̱ˈ˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ e jaˋ nijúuiñˉ e jaˋ mɨˊ cangáaiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ, dseaˋ i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ do. 	 Want de Heilige Geest had hem duidelijk gemaakt dat hij pas zou sterven als hij de Christus had gezien.


Jo̱ i̱ dseaˋ griego do cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ jaangˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús i̱ siiˋ Lii˜, jo̱ íˋ seeiñˋ fɨˊ Betsaida e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, jo̱guɨ i̱ dseaˋ griego do camɨˈrˊ jmɨˈeeˇ i̱ Lii˜ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dsíngˈˉ ii˜ jneaˈˆ e nilɨcuíingˋnaaˈ Jesús. 	 kwamen bij Filippus en vroegen: "Kunnen wij Jezus ontmoeten?"


Jo̱guɨ song seengˋ dseaˋ i̱ iing˜ jmiféngˈˊ ˈñiaˈˊ, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ e güɨjmifémˈˊbre Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ. 	 Als iemand zich wil beroemen, laat hij zich dan op de Here beroemen.


Jo̱guɨ quie̱ˋnaˈ cuente lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e casɨ́ˈrˉ Abraham: “Uøøngˉ fɨˊ quíiˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ sɨˈnɨɨngˇ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jó̱o̱rˊ do, co̱ˈ jaˋ catɨ́ɨngˉ jó̱o̱ˊ i̱ dseamɨ́ˋ do lají̱i̱ˈ˜ guiéeˆ quiáˈˉ i̱ jó̱o̱ˊ dseángˈˉ dseamɨ́ˋ quíiˈˉ i̱ néeˊ ni˜ jalébˈˋ e seaˋ quíiˉnaˈ, yʉ́ʉˈ˜ Abraham.” 	 Maar in de Boeken staat dat Abraham de slavin en haar zoon moest wegsturen, want de zoon van de slavin mocht de erfenis niet delen met de zoon van de vrije vrouw.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈeˊguɨ Jesús e júuˆ la jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ jmooˋnaˈ e sɨlɨ́ɨˈˇnaˈ eáangˊ cuuˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dsʉco̱ˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la íimˉ jaléˈˋ e óoˋ dseaˋ jo̱guɨ seengˋ cajo̱ jaléngˈˋ guɨsɨ́ˋ i̱ ˈléeˊ, jo̱guɨ seemˋ ɨ̱ɨ̱ˋ cajo̱ i̱ dsitáaiñˈ˜ i̱ ˈléeˊ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ dseaˋ. 	 Verzamel op aarde geen kostbaarheden, want die vergaan of worden gestolen.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ féˈˋ Paaˉ e júuˆ jo̱ e jmɨˈǿngˈˋ ˈñiaˈrˊ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caféˈˋ i̱ dseata˜ Festo do có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Ngaamˋ ˈnʉˋ, Paaˉ, nɨcaˈléebˊ quíiˈˉ e nɨcajmɨtɨ́ɨnˈˋ eáangˊ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ nɨcaˈuíingˉ e nɨcalɨcaam˜baˈ! 	 Terwijl Paulus met zijn verdediging bezig was, riep Festus ineens: "Het is u in uw hoofd geslagen, Paulus! Al dat gestudeer heeft u gek gemaakt!"


Jo̱ juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ sɨjnéeˋ dsíiˊ do mɨ˜ niguiengˈˊ fiir˜, nañiˊ faˈ niguieiñˈˊ do guienʉ́ʉˊ o̱si téeˉ ogóoˊ é. 	 Of Hij nu 's avonds komt of na middernacht, voor degenen die klaar staan, zal het een heerlijk moment zijn.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ jmɨngɨɨˇnaˈ su jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ mɨ˜ ningɨ́ˋ e júuiñˉ, jo̱ ¿su jaˋ mɨˊ caˈíˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ˜ tó̱o̱ˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajíñˈˉ malɨɨ˜guɨ mɨ˜ caféˈrˋ lala?: 	 En wat het terugkomen uit de dood betreft, beseft u niet dat God tegen u sprak, toen Hij zei:


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, camóˉguɨ́ɨ —jíngˈˉ Juan— jial i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do cafíingˋneˈ laˈuii˜ e guiéˉ sello do. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, jo̱ canúˉu e guicaféˈˋ jaangˋ lajeeˇ i̱ quiúungˉ do, jo̱ dseángˈˉ canʉ́ˈˋ lafaˈ e lɨɨng˜ eeˋ co̱o̱ˋ guicaniibˋ dseángˈˉ e teáˋ eáangˊ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Neaˊ jo̱ jǿøˉ e la! 	 Ik zag dat het Lam één van de zeven zegels verbrak. En ik hoorde één van de vier levende wezens met donderende stem zeggen: "Kom!"


Jo̱ laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ mɨ˜ féngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ, cuǿøˉbaaˈr guiˈmáangˈˇ uii˜ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ lajɨɨngˋnaˈ, jo̱guɨ laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ mɨ˜ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ, mɨ́ɨˈ˜baaˈr la quie̱ˊ tɨˊ uii˜ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. 	 Telkens wanneer wij bidden, danken wij God voor u. Als wij met onze Vader over u spreken, denken wij steeds aan wat u allemaal uit geloof en liefde doet; en niet te vergeten aan de volharding, waarmee u vertrouwt op onze Here Jezus Christus.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúngˉ i̱ dseañʉˈˋ do, jo̱ cacúmˈˋ guooˋ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ do có̱o̱ˈ˜ rúngˈˋ i̱ ˈlɨɨ˜ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ i̱ catɨ́ˋ gángˉ do. Jo̱ dsʉˈ lajo̱b cangongɨ́ɨiñˉ cajo̱, co̱ˈ cajúmˉbre, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jó̱o̱rˊ jaˋ i̱i̱ˋ calɨséngˋ. 	 Zijn broer trouwde met de weduwe en hij stierf ook.


Jo̱ lalab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “Nifǿnˈˆn jaléngˈˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ e jaˋ ngáiñˈˋ jo̱guɨ nisɨ́ɨnˆn dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e laco̱ˈ niguiarˊ júuˆ quiéˉe jee˜ jaléngˈˋ írˋ, jo̱ dsʉˈ jaˋ jáˈˉ nilíimˋbɨr jnea˜.” Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ. 	 In de Boeken staat dat God in onbekende talen en door de mond van vreemdelingen tot het volk zou spreken, maar dat zij niet naar Hem zouden luisteren. (b)


Dsʉˈ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ do guǿngˈˋ e lafaˈ røøbˋ sɨɨng˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíiˉnaˈ jo̱ e lafaˈ ˈnʉ́bˈˋ cajngangˈˊnaˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do cajo̱. 	 U bent het volledig eens met wat uw voorouders hebben gedaan. U zou precies hetzelfde doen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ na e laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ nijmɨgǿøngˋ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ jloˈˆ e o̱ˈ jáˈˉ. 	 Ik zeg dit om te voorkomen dat men u door mooie woorden misleidt.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do canaaiñˋ taˈˊtu̱r mɨ́ɨˈ˜ jo̱ féˈrˋ: —¡Güɨjúungˉ i̱ dseañʉˈˋ na fɨˊ dseˈˋ crúuˆ! Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉ dseata˜ Pilato jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Su jneab˜ catɨ́ɨnˉn nijngánˈˆn jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ? Jo̱baˈ cañíiˋ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseata˜ do lala: —¡Dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma, jí̱i̱ˈ˜ dseata˜ íˋbingˈ i̱ seengˋ quíˉnaaˈ! 	 "Weg met die man! Weg met Hem!" schreeuwden zij. "Kruisig Hem!" "Moet ik uw koning kruisigen?" vroeg Pilatus. "Hij is onze koning niet!" schreeuwden de priesters. "We hebben maar één koning en dat is de keizer!"


Jo̱ e Júuˆ do caˈuíingˉ dseángˈˉ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ calɨséngˋ jee˜ jneaa˜aaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ dsíngˈˉ jmiˈneáangˋ jneaa˜aaˈ, jo̱guɨ jmangˈˉ júuˆ jáˈˉ quie̱ˊ. Jo̱ mɨ˜ calɨcuíingˋnaaˈ e Júuˆ do i̱ lɨ́ɨngˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ i̱ camɨ́ɨngˈ˜ do, jo̱baˈ calɨneˋbaaˈ jóng jial dseángˈˉ jloˈˆ niiñˉ, jo̱ dsʉˈ e jo̱ catɨ́ɨiñˉ jí̱i̱ˈ˜ dseángˈˉ ˈñiaˈˊbre e cacuøˈˊ Tiquiáˈrˆ írˋ, co̱ˈ dseángˈˉ eáamˊ ˈnéeˋ dseaˋ do quiáˈrˉ. 	 En Christus (A) kreeg een menselijk lichaam en leefde bij ons hier op aarde. Hij was vol vergevende liefde en waarheid. Wij hebben gezien hoe groot en machtig Hij is, de enige Zoon van de hemelse Vader.


Jo̱guɨ lacúngˈˊ lajíingˋ e fɨɨˋ do sɨjnɨbˊ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ iáˋ cu̱u̱˜ féˈˋ e ñíiˊ eáangˊ, jo̱ e iáˋ do seaˋ guitu̱ˊ jnɨ́ˆ quiáˈˉ lɨ˜ cuǿøngˋ dsitáangˈ˜ dseaˋ, jo̱ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ e jnɨ́ˆ do seengˋ jaangˋ ángel i̱ jmóoˋ íˆ; jo̱guɨ e fɨˊ laco̱o̱ˋ dseˈˋ jnɨ́ˆ do tó̱o̱ˋ jial siiˋ caˈléˈˋ jee˜ lajɨˋ guitu̱ˊ ˈléˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Israel. 	 De stad was omgeven door een dikke, hoge muur met twaalf poorten en bij elke poort stond een engel. Op de twaalf poorten stonden de namen van de twaalf stammen van Israël. Er waren drie poorten aan elke kant:


Jo̱guɨ jneaˈˆ sɨjeemˇbaaˈ cajo̱ e niguiáˆguɨ́ɨˈ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ e fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉguɨ eáangˊ laco̱ˈ neáangˊ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ dsʉˈ jaˋ ii˜naaˈ nijmóˉnaaˈ lajo̱ fɨˊ lɨ˜ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ. Dsʉco̱ˈ jneaˈˆ jaˋ ii˜naaˈ faˈ nijmɨráangˉ yee˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ e nɨcajméeˋ dseaˋ jiéngˈˋ. 	 Daarna zullen wij het goede nieuws brengen op plaatsen die nog verder weg liggen dan Corinthe, waar nog niemand werkt. Dan zal niemand ons kunnen verwijten dat wij op het werk van een ander voortborduren.


Jo̱ ie˜ jo̱ seengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ guiúngˉ eáangˊ i̱ siiˋ Séˆ i̱ calɨséngˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Arimatea fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea. Jo̱ lɨ́ɨiñˈˊ do jaangˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 Een zekere Jozef, die lid was van de Hoge Raad en uit de stad Arimathea kwam, ging naar Pilatus. Hij vroeg of hij het lichaam van Jezus mocht hebben. Deze Jozef was een goed en rechtvaardig man. Hij geloofde dan ook dat Jezus de lang verwachte Christus was. Hij was het helemaal niet eens geweest met de beslissing en het optreden van de andere Joodse leiders.


Jo̱baˈ síiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e nimɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ uii˜ quíˉnaaˈ. Jo̱ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ nɨcaˈíingˉ conguiaˊ jaléˈˋ dseeˉ quíˉnaaˈ, jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ ii˜naaˈ e contøømˉ niˈeeˉnaaˈ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jaléˈˋ e jmooˉnaaˈ. 	 Bid voor ons, want wij vertrouwen dat wij een zuiver geweten hebben en willen dat houden.


Jo̱ eáamˊ iin˜n e ninii˜i fɨˊ na lajeeˇ lajmɨnábˉ e nimáang˜tú̱u̱ ˈnʉˋ caléˈˋ catú̱ˉ; dsʉˈ lana jmoˈˊo e jiˋ la, 	 Ik hoop binnenkort te komen. Maar voor het geval dat ik opgehouden word, schrijf ik alvast,


Jo̱ lajeeˇ iuungˉ Jesús fɨˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ e ngóorˊ fɨˊ Jerusalén, jaangˋ dseañʉˈˋ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ ngóoˊ dseaˋ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, iim˜ jnea˜ nii˜i có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ guóˈˆ. 	 Onderweg kwam iemand naar Jezus toe. "Ik wil U volgen", zei hij. "Het doet er niet toe waarheen."


jo̱ mɨ˜ jmóorˋ lajo̱, jo̱baˈ fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ fɨˊ lɨ˜ niingˉ do, lajɨˋ guiequiúungˋ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ do jmiféiñˈˊ dseaˋ do e té̱e̱ˉ uǿˉ jnir˜, jo̱guɨ uøˈrˊ e lɨ́ˈˆ corona cunéeˇ e téeˈ˜ fɨˊ moguir˜ lajaangˋ lajaaiñˋ, jo̱ guiarˊ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ féˈrˋ lala: 	 Telkens wanneer zij dat doen, vallen de 24 ouderlingen voor Hem neer om Hem te aanbidden en Hem als de Heer van hun leven te erkennen.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Dseaˋ íˋbɨ jnea˜ i̱ singˈˊ sɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ lana. 	 Jezus antwoordde haar: "Ik ben de Christus."


Jo̱baˈ jmɨngɨɨˉ jnea˜ e song ˈñiaˈˊbɨ dseata˜ Davíˈˆ sɨ́ˈrˋ Dseaˋ Jmáangˉ Fíiˋi, jo̱baˈ ¿jial cuǿøngˋ e Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ jóng? 	 Hoe kan de Christus nu Davids zoon zijn en tegelijk zijn Here?"


Dsʉˈ Jesús calɨlíˈˆbre jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ lala: —¿Jialɨˈˊ ɨˊ óoˊnaˈ lana? 	 Jezus wist wel wat in hen omging en vroeg: "Wat gaat er in uw hart om?


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, guiʉ́bˉ nɨne˜naaˈ e jaamˋ Fidiéeˇ i̱ seengˋ, jo̱guɨ íbˋ i̱ lɨ́ɨngˊ Tiquiáˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jneaa˜aaˈ se̱e̱ˉnaaˈ e laco̱ˈ nijmóˆnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iiñ˜. Jo̱guɨ cajo̱ jaamˋ Fíiˋnaaˈ seengˋ, jo̱ íbˋ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱ laˈeáangˊ íbˋ e seaˋ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ laˈeáangˊ íbˋ cajo̱ e se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Er is maar één God: de Vader, door Wie alles is en voor Wie wij leven. En er is ook maar één Here: Jezus Christus, door Wie alles is gemaakt en Die ons het leven heeft gegeven.


Jo̱ e fɨˊ jo̱ joˋ nilɨseaˋguɨ uǿøˋ; jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nigüeáˋ fɨˊ jo̱, joˋ nilɨˈnéˉguɨr jɨˋ o̱ˈguɨ jɨ˜ ieeˋ, co̱ˈ contøømˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ nicuǿrˉ jɨr˜, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ contøømˉ niquiʉ́ˈrˉ ta˜ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 Er zal geen nacht meer zijn. Zij zullen geen lamp nodig hebben en ook het licht van de zon niet, omdat de Here God hun licht zal geven. En zij zullen voor altijd en eeuwig regeren.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ fii˜ jmidseaˋ Anás do caguiéiñˈˊ Jesús e ˈñúungˈ˜ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ i̱ fii˜ jmidseaˋ rúiñˈˋ i̱ siiˋ Caifás do. 	 Terwijl Petrus zich bij het vuur stond te warmen, vroegen enkelen van de mannen: "Zeg, bent u ook niet één van Zijn discipelen?" "Welnee!" antwoordde Petrus.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, tʉ́ʉˊnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e quɨˈˊ jmooˋnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, faˈ mɨ˜ jmɨgǿøngˋnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ mɨ˜ jmɨcaangˇnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e foˈˆnaˈ, jo̱guɨ mɨ˜ jmooˋnaˈ e dsihuɨ́ɨngˊnaˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ mɨ˜ quié̱ˆnaˈ júuˆ adseeˋ cajo̱. 	 Bevrijd u van alle gevoelens van haat en bedrog. Het moet afgelopen zijn met schijnheiligheid, jaloezie en roddel!


Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨb fɨng song jaangˋ dseaˋ, laˈeáangˊ e iiñ˜ jmérˉ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ, nijmérˉ téˈrˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ e cangɨ́ɨiñˋ e jaˋ catɨ́ɨiñˉ. 	 Een gelovige mag blij zijn als hij ten onrechte een slechte behandeling moet ondergaan, omdat hij voor God een zuiver geweten wil houden.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ gángˉ do dseángˈˉ jaˋ mɨˊ cangámˈˋbɨr laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ lɨ˜ féˈˋ e dseángˈˉ sɨˈíˆbaˈ e nijí̱ˈˊtu̱ Jesús. 	 Want zij wisten nog niet dat er geschreven stond dat Hij uit de dood zou terugkomen.


Jo̱guɨ fɨ́ɨmˊbɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ie˜ jo̱ caguilíiñˉ e rǿøiñˊ dseeˉ quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ jaléˈˋ e gaˋ e nɨcajméerˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Verscheidene christenen bekenden openlijk wat voor verkeerde dingen zij hadden gedaan.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, lajaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel casɨ́ɨiñˉ røøˋ quiáˈˉ jial laco̱ˈ niguiéˈrˊ e nijngáiñˈˉ Jesús. 	 Vroeg in de morgen kwam de hele Hoge Raad weer bijeen om te bespreken hoe de Romeinse overheid overgehaald kon worden Jezus ter dood te brengen.


Jo̱ lajɨˋ guitu̱ˊ e jnɨ́ˆ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e jɨˈˋ jloˈˆ e siiˋ perla. Jo̱guɨ e fɨˊ laniingˉ e ngóoˊ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ e seaˋ e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ féˈˋ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ jmangˈˆ cunéeˇ, jo̱guɨ dseángˈˉ jlobˈˆ taˈˊ jmɨ́ˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ sɨ́ɨˊ. 	 De twaalf poorten waren parels; elke poort bestond uit één parel. En de hoofdstraat was van zuiver goud, als doorzichtig glas.


Jo̱guɨ song i̱ dseañʉˈˋ o̱si i̱ dseamɨ́ˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ dseángˈˉ jmóorˋ laguidseaangˉ e nitiúungˉ rúiñˈˋ, jo̱baˈ güɨjméeˋbre lajo̱. Jo̱ mɨ˜ dsijéeˊ lajo̱, jo̱baˈ i̱ dseañʉˈˋ o̱si i̱ dseamɨ́ˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do jaˋ ˈnéˉ e jníñˈˋ i̱ dseaˋ i̱ iing˜ güɨˈɨ́ɨˊ do, dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ nɨcatǿˈrˉ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, e laco̱ˈ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Het ligt anders als de ongelovige man of vrouw zelf wil scheiden. Laat er dan maar een scheiding komen. De gelovige hoeft zich dan op geen enkele wijze verplicht te voelen. Want God wil dat u in vrede en harmonie leeft.


jo̱ dsʉˈ lajeeˇ e jaˋ ñiing˜ dsíibˊ dseaˋ, mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e caˈáˋ jmɨɨˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ, jo̱ jo̱b lɨ˜ cajúngˉ lajaléngˈˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ co̱o̱ˋ guiˈnáˈˆ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ dseángˈˉ lajo̱b dseángˈˉ nidsijéeˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nigáaˊtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 De mensen merkten niets tot de grote vloed kwam en hen allen wegnam. Als Ik kom, zal het net zo gaan.


Jo̱ lajaléˈˋ júuˆ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ lamalɨɨ˜guɨ eáangˊ calɨ́ˉ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ eˈˊ jneaa˜aaˈ jialco̱ˈ nijmóˆnaaˈ téˈˋeeˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ e dsijéeˊ quíˉiiˈ, jo̱guɨ cuøˈˊ jneaa˜aaˈ bíˋ cajo̱; jo̱ lajo̱baˈ dseángˈˉ nita˜ dsiˋnaaˈ e nilɨse̱e̱ˉbaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 De Boeken zijn geschreven om ons te leren. Wij lezen daar hoe mensen, die God onder alles trouw bleven, steeds weer bemoedigd werden. En dat geeft ons nieuwe moed en goede hoop.


Jo̱guɨ co̱ˈ jaˋ dseeˉ calɨseáˋ quiéˉe, jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ la lana cuǿømˋ nijmérˉ júuˆ song cadséˈrˋ dseeˉ quiéˉe e lɨɨng˜ eeˋ cajméˉe mɨ˜ cajéeiñˋ jnea˜ fɨˊ quiniˇ dseata˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel. 	 Maar wat deze mensen hier betreft: Laten zij eens vertellen wat voor schuld zij in mij hebben gevonden, toen ik voor de Hoge Raad terechtstond, behalve dan dat ik daar heb geroepen:


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱ —jíngˈˉ Juan— co̱o̱ˋguɨ e li˜ e dsigáˋ dsiˋnaaˈ eáangˊ cajnéngˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ: jo̱ cajnéngˉ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ quíingˈ˜ ieeˋ lafaˈ e quiˈrˊ sɨ̱ˈrˆ, jo̱ lɨ́ˈˆ uii˜ tɨɨrˉ do íingˊ sɨˈˋ jo̱guɨ iʉ˜ moguir˜ co̱o̱ˋ lɨ́ˈˆ corona e taang˜ guitúungˋ nʉ́ʉˊ. 	 Er was in de hemel iets heel opmerkelijks te zien: Een vrouw die met de zon bekleed was, de maan onder haar voeten had en een kroon van twaalf sterren droeg.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e canúˉu e luu˜ do, jo̱baˈ cají̱i̱ˈ˜i̱ niiˉ lɨ́ˈˆ calúuˋu e laco̱ˈ nica̱a̱ˆ cuente i̱˜guɨ i̱ tǿˈˋ jnea˜ do; jo̱ jo̱b mɨ˜ camóˉo guiéˉ candeléer˜ e jɨˈˋ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ. 	 Ik keerde mij om, want ik wilde zien wie dat zei en ik zag zeven gouden olielampen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Lajo̱b lɨ́ɨˊ laco̱ˈ fóˈˋ na. Jo̱ song nɨcajmitíˈˆ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ niñíinˈˋ e nilɨseenˈˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 "Goed!" zei Jezus. "Doe dat en u zult eeuwig leven krijgen."


’Jo̱ lana joˋ ˈgaˈˊ lɨ˜ sɨɨng˜guɨ́ɨ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ nɨjaquiéemˊ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ dsʉˈ nañiˊ faˈ jaˋ bíˋ óoˋ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do e niquiʉ́ˈrˉ jnea˜ ta˜, 	 Ik heb niet veel tijd meer om met u te praten, want de overheerser van de wereld is in aantocht en heeft niets met Mij te maken.


jo̱guɨ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cafíiñˋ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ quiáˈrˉ lala: “Jó̱ˈˆo̱ e iñíˈˆ la jo̱ quiéˈˋnaˈ. Dsʉco̱ˈ e lab ngúuˊ táanˋn e nijá̱a̱ˈ˜a̱ mɨ˜ nijúunˉn uíiˈ˜ dseeˉ quíiˉnaˈ. Jo̱ jmeeˉbaˈ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e jmóoˋo jmɨɨ˜ na e laco̱ˈ nijmiguiéngˈˊ óoˊnaˈ jnea˜.” 	 dankte God ervoor en zei: "Dit is mijn lichaam, dat Ik voor u geef. Eet het geregeld als een herinnering aan Mij."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caˈɨ́ˋ dsíirˊ lado, dsifɨˊ lajo̱b cangángˈˉtu̱r fɨˊ góorˋ, jo̱ cangoˈnéengˈˇtu̱r tiquiáˈrˆ. ’Jo̱ jaquiéemˊ niguieiñˈˊ quiáˈrˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ tiquiáˈrˆ e nɨngaiñˈˊ. Jo̱ dsíngˈˉ calɨ́ˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉ i̱ dseañʉˈˋ do i̱ jó̱o̱rˊ do, jo̱ e cuí̱i̱ˋbre cangojmijíngˈˊneiñˈ jo̱ carǿøngˋ rúiñˈˋ. 	 Wilt u mij aannemen als knecht?' Zo ging hij op weg naar het huis van zijn vader. Die zag hem al in de verte aankomen en had erg met hem te doen. De man holde hem tegemoet, viel hem om de hals en kuste hem.


Jo̱ lajo̱b fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Tito, síiˈ˜go̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ e güɨjméeˋbre nʉ́ʉˈr˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ fiir˜, jo̱guɨ e güɨjmɨˈúumˋbre e nijmérˉ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ có̱o̱iñˈ˜ do, co̱ˈ jaˋ catɨ́ɨngˉ e niñírˉ júuˆ ˈníˈˋ quiáiñˈˉ do. 	 Zeg tegen de slaven dat zij hun eigenaars moeten gehoorzamen, zodat die tevreden over hen kunnen zijn. Zij mogen geen grote mond tegen hen opzetten.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, jo̱ canaangˋ Jesús e jíiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ seengˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ calɨ́ngˉ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Fɨ́ɨˉ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Corazín có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Betsaida! Co̱faˈ mɨ˜ cajméˉe có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Tiro có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Sidón lajaléˈˋ e guiʉ́ˉ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e nɨcajméˉe có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b caquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ faco̱ˈ mɨ˜ lajo̱, jo̱ catɨ́ɨngˉ e nɨneáaiñˊ fɨˈíˆ eáangˊ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcarøøiñˋ. 	 Och Chorazin! Och Bethsaïda! Hoe verschrikkelijk is het! Want als de steden Tyrus en Sidon de geweldige wonderen hadden gezien die Ik bij u heb gedaan, dan zouden zij zich allang van de zonde hebben afgekeerd. Van berouw over hun slechte leven zouden zij in zak en as zitten.


Jo̱baˈ síiˈ˜guɨ́ɨˈ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ júuˆ e caˈeˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, e jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, e se̱e̱ˉbɨ́ɨˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nigüéengˉtu̱r fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ, jaˋ nidseáˈˆnaaˈ có̱o̱ˈr˜ jéengˊguɨ laco̱ˈguɨ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ nɨcajúngˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Wat wij hier zeggen, is het woord van de Here: Wij die bij de terugkeer van de Here nog leven, zullen Hem niet eerder tegemoet gaan dan de gestorvenen.


Jo̱ e caˈíngˈˋ Fidiéeˇ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do e lɨiñˈˊ do jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ íˋ dseángˈˉ féˈˋ e júuˆ na, 	 Dat 'rechtvaardig verklaard worden' heeft niet alleen betrekking op Abraham.


Jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ ˈnéˉ nijmɨˈgórˋ ˈnʉˋ, Fíiˋiiˈ, jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ ˈnéˉ nijmiféiñˈˊ ˈnʉˋ cajo̱. Co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ˈnʉbˋ dseaˋ güeangˈˆ; jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ nijalíiñˉ e nijajmiféiñˈˊ ˈnʉˋ, co̱ˈ nɨcajmilíˆbaˈ e dseángˈˉ røøbˋ quidsiˈˋ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Here, wie zou geen ontzag voor U hebben? Wie zou U niet eren om wie U bent? U alleen bent heilig. Alle volken zullen komen en U aanbidden, omdat nu duidelijk is geworden dat U recht doet."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús lajo̱, lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Jmɨɨ˜ na nɨseengˋ dseaˋ e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ la i̱ nɨcaláangˉ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ, co̱ˈ i̱ dseañʉˈˋ na nɨcajmilir˜ e lɨ́ɨmˊbre sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham cajo̱. 	 Jezus zei tegen hem: "Er is vandaag redding gekomen in uw huis.


Jo̱baˈ ladsifɨˊ ladob caquɨmˈˉtu̱ i̱ dseaˋ gángˉ do, jo̱ cangojméeˈrˇ júuˆ i̱ caguiaangˉguɨ do; jo̱ dsʉˈ jaˋ jáˈˉ calɨ́iñˈˉ do cajo̱ ladsifɨˊ lado. 	 Ze gingen terug om het aan de anderen te vertellen. Maar die geloofden het ook nu nog niet.


Jo̱baˈ majméˆnaaˈ lajo̱, co̱ˈ Fidiéeˇ quíˉiiˈ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ co̱o̱ˋ jɨˋ e íingˉ conguiaˊ lajaléˈˋ. 	 Want onze God is een verterend vuur.


Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ fariseo do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ caguiaangˉguɨ mɨˊ ˈnooˋbɨ jmitir˜ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quiáˈrˉ e jaˋ mɨˊ dǿˈrˉ ir˜ fɨng song jaˋ mɨˊ cajmitir˜ e ru̱ˈrˊ guóorˋ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 De Joden, vooral de Farizeeërs, zullen niets eten als ze niet eerst hun handen hebben gewassen. Dat hoort zo volgens hun oude traditie.


’Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ jmeeˉnaˈ fɨˈíˆ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e uˈˆ cøˈˆnaˈ e laco̱ˈ cuøˊ e seengˋnaˈ, o̱ˈguɨ quiáˈˉ jaléˈˋ sɨ̱́ˈˋnaˈ cajo̱. Co̱ˈ eáangˊguɨ laniingˉ e seengˋ dseaˋ laco̱ˈguɨ jaléˈˋ e gøˈrˊ do, jo̱guɨ eáangˊguɨ laniingˉ ngúuˊ táaiñˋ cajo̱ laco̱ˈguɨ jaléˈˋ sɨ̱ˈrˆ e quiˈrˊ. 	 Ik geef u deze raad: Maak u geen zorgen over eten, drinken en kleren. Uw leven is belangrijker dan het voedsel! En uw lichaam is belangrijker dan kleding!


Jo̱ jaamˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ íˋbaˈ nɨjáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ, jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ cajgáangˉnaaˈ jmɨɨˋ. 	 Voor ons is er maar één Heer, één geloof en één doop.


Jo̱ nʉ́ˈˉguɨ e cagüéngˉ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jaléˈˋ e júuˆ e caguiaˊ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, jaléˈˋ e jo̱ lɨco̱ˈ jmɨta˜ dsíiˊ e Fidiéeˇ iiñ˜ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Want zowel Mozes als de profeten hebben gezegd dat het zou komen.


Jo̱ lajeeˇ táangˋ i̱ Paaˉ do fɨˊ Atenas e sɨjeeiñˇ Silas có̱o̱ˈ˜ Timoteo, fɨˈíbˆ eáangˊ calɨ́iñˉ, co̱ˈ i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ Atenas do jie˜ jaˋ latøøngˉ fɨɨbˋ jmiféiñˈˊ jaléngˈˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ i̱ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Terwijl Paulus in Athene op hen wachtte, viel het hem op dat er overal in de stad beelden van allerlei goden stonden; dat stoorde hem.


Dsʉˈ i̱ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ Yáˆ jaangˋguɨ do, dob caje̱rˊ fɨˊ quiniˇ e tooˋ é̱e̱ˋ e lɨ˜ caˈángˉ Jesús. 	 Maria van Magdala en de andere Maria zaten tegenover het graf.


Jo̱ jnea˜ eáamˊ ˈneáanˋn ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la ˈneáangˋ Tiquíˆiiˈ jnea˜; jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e güɨlɨseemˋbɨˈ e ñíˆnaˈ jial tíiˊ e ˈneáanˋn ˈnʉ́ˈˋ. 	 Zoals de Vader van Mij houdt, houd Ik van u. Blijf u bewust van mijn liefde.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, caˈuøømˋ i̱ dseamɨ́ˋ do e cuí̱i̱rˋ e fɨˊ lɨ˜ caˈángˉ dseaˋ do, co̱ˈ dseángˈˉ eáamˊ jléeiñˋ e ˈgóˈrˋ. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ cajmeaˈˊ i̱ dseamɨ́ˋ do júuˆ, co̱ˈ dseángˈˉ ˈgóˈˋbre. 	 Bevend van schrik en helemaal overstuur gingen zij het graf uit en zetten het op een lopen. Zij waren zo bang dat zij er met niemand over spraken.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catóˈˊ e ru̱ˈˊ Jesús tɨɨˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do quiáˈrˉ, jo̱baˈ caquɨbˈˉtu̱r e sɨ̱ˈrˆ do, jo̱guɨ caguábˋtu̱r e fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜ gøˈrˊ do, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cajíñˈˉ lala: —¿Su ñíˆ ˈnʉ́ˈˋ e˜ guǿngˈˋ jaléˈˋ e nɨcajméˉe quíiˉnaˈ na? 	 Toen Hij klaar was, sloeg Hij Zijn mantel om en ging weer aan tafel.


Jo̱ lajeeˇ féˈˋ i̱ Juan do e júuˆ na, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉ do ɨˊ dsíirˊ e˜ nilíˋ jo̱guɨ ɨˊ dsíirˊ su Dseaˋ Jmáamˉ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do. 	 In die tijd verwachtte iedereen dat de Christus gauw zou komen. Overal vroeg men zich af of Johannes het was.


Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, jaangˋ dseamɨ́ˋ cananea i̱ niguiing˜ fɨˊ jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ dseaˋ do e áiñˈˋ teáˋ lala: —¡Fíiˋi, sɨju̱ˇ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ, fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˋ jnea˜ jo̱ jmiˈleáangˉ i̱ sɨmɨ́ˆ quiéˉe, co̱ˈ jaangˋ i̱ ˈlɨngˈˆ iuungˉ dsíirˊ! 	 Een Kananese vrouw, die daar woonde, kwam naar Hem toe en zei smekend: "Here, Zoon van David, heb medelijden met mij. Mijn dochter is in de macht van een boze geest."


Jo̱ mɨ˜ féˈˋnaaˈ e jaˋ dseeˉ røøˉnaaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ jmɨgǿøngˋ yee˜baaˈ jóng, co̱ˈ jaˋ léeˊeeˈ júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Als wij beweren zonder zonde te zijn, bedriegen wij onszelf en doen wij de waarheid geweld aan.


Jo̱ e lɨɨng˜guɨ e mɨjú̱ˋ do cangotóoˈ˜ jee˜ mɨjú̱ˋ ˈmató̱o̱ˊ, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cacuángˉ e mɨjú̱ˋ ˈmató̱o̱ˊ do cajméeˋ niúmˈˊ quiáˈˉ e mɨjú̱ˋ e guiʉ́ˉ do. 	 Ander zaad viel tussen de distels en verstikte.


Jo̱guɨ song i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ cangɨ́ɨngˋnaˈ e guiaˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, ˈnéˉ foˈˆnaˈ e júuˆ jo̱ laco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ e foˈˆnaˈ. Jo̱guɨ mɨ˜ i̱i̱ˋ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ ngɨ́ɨngˋnaˈ e jmooˋnaˈ co̱o̱ˋ ta˜ e jmooˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ, ˈnéˉ jméeˆnaˈ e jo̱ dseángˈˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ e cuøˈˊ dseaˋ do ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ lajalébˈˋ e jmooˋnaˈ, jmeeˉbaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ nijmiféngˈˊnaˈ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ íbˋ dseaˋ i̱ féngˈˊ jo̱guɨ i̱ ˈgøngˈˊ lata˜. Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ nilɨti˜. 	 Wie in de gemeente spreekt, moet dat doen alsof God door hem spreekt. Wie praktisch werk doet, moet dat doen door de kracht die God geeft. Als dat het geval is, zal God geëerd worden door Jezus Christus. Voor Hem is alle eer en macht, voor altijd en eeuwig! Amen.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ nʉ́ʉˈ˜ o̱ˈguɨ seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e eˊ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ; jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋguɨ i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e eˊ Dseaˋ Jmáangˉ do, jo̱baˈ seemˋbre cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ i̱ Jó̱o̱ˊ dseaˋ do. 	 Wie verder gaat dan wat Christus geleerd heeft, heeft geen gemeenschap met God. Maar wie zich houdt aan wat Christus heeft geleerd, heeft niet alleen gemeenschap met Hem, maar ook met Zijn Vader.


jo̱ jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ nɨcajméeiñˈˋ e nɨcabíingˉneiñˈ fɨˊ ni˜ jɨˋ jo̱guɨ fɨˊ dsíiˊ jmɨ́ˋ e laco̱ˈ nilíˈrˋ nijngángˈˉneiñˈ. Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜naaˈ ˈnʉˋ jmɨˈeeˇ faˈ ˈnʉˋbɨ nilíˈˋ nijmiˈleáanˈˆre, fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˋ jneaˈˆ jo̱ jmɨcó̱o̱ˈˇ jneaˈˆ. 	 "Van jongsaf aan", antwoordde deze. "De boze geest heeft hem vaak in het vuur en in het water laten vallen om hem te vermoorden. Heb medelijden met ons en doe iets als U kunt."


dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ nɨcaguiˈrˊ e guiʉ́ˉguɨ quíˉ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajúngˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ do jaˋ mɨˊ caˈíñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajíngˈˉ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ e nicuǿˈˉreiñˈ cartɨˊ mɨ˜ niñíingˋnaaˈ lajaléˈˋnaaˈ e nɨcajíngˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈrˉ jneaa˜aaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 God had een beter plan; Hij wilde niet dat zij zonder ons de volmaaktheid zouden bereiken.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ niˈnangˈˆ do ˈnéˉ e røøbˋ seeiñˋ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e nicuǿˈˉ dseaˋ dseeˉ írˋ, jo̱guɨ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e seengˋ fɨ́ɨngˊ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ ˈnéˉ e jábˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e jaˋ jméiñˈˉ do saangˋ dsíirˊ, jo̱guɨ ˈnéˉ jmérˉ nʉ́ʉˈ˜bre có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Op de mannen die je uitkiest, mag niets aan te merken zijn; zij mogen slechts één vrouw hebben; hun kinderen moeten de Here liefhebben en er mag niet van hen gezegd kunnen worden dat zij vrijgevochten of ongehoorzaam zijn.


Jo̱ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ guitúungˋ i̱ iing˜ Jesús eáangˊ do dseángˈˉ cáamˋ dseaˋ do guiiñ˜, jo̱ lajo̱baˈ cuǿømˋ sɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do lajeeˇ e neáaiñˊ gøˈrˊ. 	 Rechts van Jezus zat Johannes, Zijn beste vriend.


’Co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseañʉbˈˋ cajmeáaiñˋ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ seengˋ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ nigüeárˋ fɨˊ lacaangˋ guóoˈ˜ uǿˉ; jo̱guɨ quiʉˈrˊ ta˜ jie˜ jí̱i̱ˈ˜ seengˋ dseaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jie˜ fɨˊ lɨ˜ catɨ́ɨngˉ nigüeárˋ. 	 Hij heeft alle volken laten voortkomen uit één mens, die door Hem was gemaakt, en verspreidde hen over de aarde. Hij stelde vast hoelang zij zouden leven en binnen welke grenzen zij zouden wonen.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ rúngˈˋ do, seemˋbɨr e jmóorˋ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ; jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ jie˜ fɨˊ lɨ˜ ngóorˊ, co̱ˈ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ dob seeiñˋ, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ tiuumˉbre. 	 Wie een hekel aan zijn broeder heeft, leeft in het donker en weet niet waar hij loopt. Omdat het donker is, kan hij niets zien.


’Juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guiing˜ dsíiˊ e jmóorˋ jmangˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ íˋbingˈ i̱ niníingˉ Fidiéeˇ. 	 Gelukkig zijn de mensen die eerlijk en oprecht zijn, want zij zullen God zien.


Jo̱ lalab cañíiˋ dseaˋ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —¿Su o̱ˈguɨ ˈnʉ́ˈˋ mɨˊ ngámˈˋbɨˈ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ la cajo̱? ¿Su jaˋ mɨˊ ñíˆnaˈ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jáaˊ fɨˊ caluuˇ cuǿøngˋ seaˋ líˋ jméˉ e nisó̱ˈˋ dseaˋ fɨˊ gaˋ jo̱ e nijmɨˈlɨngˈˆ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ? 	 "Begrijpen jullie niet dat je niet slecht wordt door wat je eet?" zei Hij.


Dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ jaˋ cacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nijmóˆnaaˈ ˈgóˈˋnaaˈ, co̱ˈ cacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e ˈgøngˈˊ e laco̱ˈ quɨ́ɨˈ˜naaˈ jmɨɨ˜ jo̱guɨ e nijmiˈneáangˋ rúˈˋnaaˈ jo̱guɨ e lajangˈˉ ɨˊ dsiˋnaaˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˉnaaˈ. 	 Want God geeft ons niet een lafhartige geest, maar een sterke geest vol liefde en bedachtzaamheid.


Jo̱ jangámˉ niˈɨ́ˆ áaˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ la e jmɨˈǿngˈˋ yee˜naaˈ fɨˊ quiníˆnaˈ, jo̱ dsʉˈ dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱, co̱ˈ jneaˈˆ lɨ́ˈˆ lɨˊ féˈˋnaaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jaléˈˋ e júuˆ na jo̱guɨ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱. Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ e síiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nidsicuángˋguɨ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 U denkt nog steeds dat wij ons tegenover u willen verdedigen. Maar het is ons erom te doen dat uw geloof versterkt wordt. Daarom zeggen wij deze dingen in gemeenschap met Christus voor God.


Jmiˈneáangˋ Fíiˈˋ Fidiéeˇ carˋ ngocángˋ oˈˊ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ lajɨˋ jmɨguíˋ quíiˈˉ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ lajɨˋ e ɨˊ aˈˊ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ lajɨˋ bíˋ seenˈˋ.” Jo̱guɨ e nab e júuˆ laniingˉ do. 	 U moet Hem liefhebben met heel uw hart, ziel en verstand.


Jo̱ jaangˋ lajeeˇ laˈóˈˋ írˋ i̱ lɨ́ɨngˊ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ iiñ˜ e niténgˈˋ Jesús fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: 	 Eén van hen, een godsdienstleraar, nam het woord. "Meester, wat is het belangrijkste gebod in de wet van Mozes?"


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ caféˈrˋ lajo̱, ladsifɨˊ lanab canaˊ logua˜ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱guɨ canaangˋ féˈˋbɨr guiʉ́ˉ cajo̱. 	 De man kon ineens goed horen en spreken.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ joˈseˈˋ do jaˋ dsiqui̱ˈˊreˈ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋneˈ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ cuí̱i̱ˋbreˈ mɨ˜ níingˉneˈ i̱ dseaˋ laˈíˋ, co̱ˈ jaˋ cuíiˋreˈ luu˜ i̱ dseaˋ laˈíˋ. 	 Maar ze zullen zeker niet met een vreemde meegaan. Ze zullen voor een vreemde op de vlucht slaan, omdat ze zijn stem niet kennen."


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do: —Lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ, cuǿøˈ˜naˈ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ; jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ, cuǿøˈ˜naˈ Fidiéeˇ cajo̱. 	 "Welnu", zei Hij. "Geef de keizer wat de keizer toekomt en aan God wat God toekomt."


Jo̱ co̱ˈ jaˋ cajméeˋguɨ i̱ Adán do nʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ caquiʉˈˊ Fidiéeˇ, jo̱baˈ lajalémˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ caˈuíiñˉ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ. Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱, laˈeáangˊ e cajméeˋ Dseaˋ Jmáangˉ nʉ́ʉˈr˜, jo̱baˈ íngˈˋ Fidiéeˇ i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e lɨiñˈˊ do dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 Zoals de ongehoorzaamheid van Adam tot gevolg had dat de mensen zondaars werden, is het gevolg van de gehoorzaamheid van Christus dat tallozen rechtvaardig worden verklaard.


Jo̱guɨ jaˋ seengˋ dseaˋ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ ningángˈˋ, o̱ˈguɨ i̱ iing˜ niˈnángˈˊ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Er is niemand verstandig. Er is niemand die echt zijn best doet om God te vinden.


Jo̱ i̱ jóˈˋ dséeˉ la i̱ cagüɨˈɨ́ɨˊ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ seabˋ fɨˊ quiáaˉreˈ fɨˊ quiniˇ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do e quiʉˈˊreˈ ta˜, jo̱ cajméeˋreˈ e lajɨɨmˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ cajmiféiñˈˊ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ laˈuii˜ do i̱ lamɨ˜ jnéengˉ dseángˈˉ e sɨcuɨ́ngˈˋneˈ e la huɨ́ɨngˊ e joˋ nijíingˉ mɨ́ɨˊ, dsʉˈ caˈláamˉtu̱reˈ. 	 Het had twee horens, net als het Lam, maar het sprak als de draak. Het trad namens het eerste beest op en oefende dezelfde macht uit. Het dwong de aarde en haar bewoners het eerste beest te aanbidden; het beest dat van zijn dodelijke wond genezen was.


Dsʉˈ dseángˈˉ jaˋ cajmitíˆnaaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ laco̱ˈ iing˜ i̱ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜ do e laco̱ˈ jaˋ nilɨsɨ́ɨngˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiaˋnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, co̱ˈ ii˜naaˈ e ta˜ óoˊnaˈ e dseángˈˉ jábˈˉ e júuˆ jo̱, jo̱ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e júuˆ jo̱b laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Wij hebben ons door hen geen strobreed in de weg laten leggen, omdat wij absoluut wilden dat u de hele waarheid van het goede nieuws voor altijd zou kennen.


Jo̱ ie˜ jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ cajmiˈleáangˉ i̱ Lii˜ do, jo̱ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do dsíngˈˉ óorˋ mɨ˜ uǿiñˋ lɨ˜ teáaiñˈ˜ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. Jo̱guɨ caˈláamˉbɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caang˜ tɨɨˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ líˋ ngɨ́ˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 Boze geesten gingen, onder luid geschreeuw, weg uit de vele mensen die er last van hadden. Vele lammen en kreupelen werden genezen.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cajmɨˈnángˋ ˈñiaˈˊ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús, jo̱ lɨ́ˉ jo̱ caguilíingˉ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ ángeles fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús e cangoto̱ˈˋ fɨ́ɨiñˋ dseaˋ do. 	 De duivel liet Jezus met rust en ging weg. Toen wamen er engelen om voor Jezus te zorgen.


¡Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ güɨlɨˈiáamˋ dsíiˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ nɨneáangˊnaˈ fɨˊ jo̱, güɨlɨˈiáamˋ óoˊnaˈ cajo̱! ¡Jo̱ dsʉˈ e ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ jaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ, dsʉco̱ˈ nɨcajgángˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e eáangˊ nɨsɨguíiñˆ quíiˉnaˈ, co̱ˈ guiʉ́bˉ nɨñirˊ e sɨˈíˆ jmɨɨ˜baˈ seengˋguɨr fɨˊ jmɨgüíˋ na! 	 Daarom moet de hemel en ieder die er woont, blij zijn. Maar wat ziet het er vreselijk uit voor de aarde en de zee. De duivel is afgedaald, buiten zichzelf van woede. Hij weet dat hij niet veel tijd meer heeft."


Jo̱ ie˜ jo̱ i̱ dseata˜ Pilato do caquiʉˈrˊ ta˜ e nitó̱ˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ gui˜ crúuˆ quiáˈˉ Jesús e júuˆ la: “Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret, dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel.” 	 Er werd een bord aan het kruis bevestigd, waarop Pilatus had laten schrijven (in het Hebreeuws, Latijn en Grieks) "Jezus van Nazareth, de Koning van de Joden."


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ dseaˋ do: —E lab e iing˜ Fidiéeˇ e ˈnéˉ nijmeeˉnaˈ, e niˈíingˈ˜naˈ jnea˜, dseaˋ i̱ casíiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Jezus antwoordde: "U moet in Mij geloven. Dat is de wil van God, want Ik ben door Hem gestuurd."


’Jo̱guɨ song ˈnʉ́ˈˋ jaˋ tʉ́ˋnaˈ e seemˋbaˈ cøøngˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ jo̱guɨ e teábˋ teáangˈ˜naˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe cajo̱, jo̱ song lajo̱b jmooˋnaˈ, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜naˈ jnea˜ eeˋ iing˜naˈ jo̱ lajo̱b nilíˋ. 	 Maar als u één met Mij blijft en mijn woorden niet vergeet, kunt u vragen wat u wilt en het zal gebeuren.


Jo̱baˈ mɨ˜ canaangˋ calɨ́ˉ lado, huǿøˉbɨ caje̱ˊ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé fɨˊ jo̱ e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ ˈgóˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ ta˜ dsíirˊ e eáamˊ jmɨcó̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ quiáˈrˉ. Jo̱ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nijmérˉ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜. Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱ jmili˜ Fidiéeˇ e jáˈˉ e júuˆ e guiaˊ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ jial ˈneáangˋ Fidiéeˇ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 De twee mannen trokken zich er niet veel van aan en bleven nog een hele tijd in de stad. Zij spraken vrijuit over Jezus Christus en de Here bevestigde wat zij zeiden door hen bijzondere dingen en vele wonderen te laten doen.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ ˈnʉˋ casíinˈˋ jnea˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ ˈnʉˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ lajo̱b jnea˜ cajo̱ nisɨ́ɨnˆn i̱ dseaˋ quiéˉe la jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ ˈnʉˋ. 	 Ik stuur hen de wereld in, zoals U Mij de wereld hebt ingestuurd.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e niˈíimˈ˜baˈ e féngˈˊ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ capíˈˆ júuˆ cuøˊ bíˋ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ quiéˉe la. 	 Ik smeek u, broeders, de woorden van deze vermanende brief ter harte te nemen; zo lang is deze niet.


Dsʉˈ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ do jaˋ jíiˈr˜ e júuˆ do o̱ˈguɨ iiñ˜ jáˈˉ nilíiñˋ cajo̱. Jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ e gabˋ jaléˈˋ e júuˆ do quiáˈˉ jial cuíingˋ dseaˋ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱baˈ Paaˉ cajmihuíimˉ ˈñiaˈrˊ jee˜ i̱ dseaˋ góorˋ do, jo̱guɨ cajéemˋbre jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caguiaangˉ do, jo̱ cangojéengˋneiñˈ fɨˊ co̱o̱ˋ escueel˜ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Tirano, jo̱ fɨˊ jo̱b féiñˈˊ i̱ dseaˋ do júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜. 	 Dat deed hij gedurende meer dan drie maanden. Maar toen sommigen van hen koppig weigerden hem te geloven en Jezus openlijk bespottelijk maakten, keerde Paulus zich van hen af en nam de christenen uit de synagoge mee. Van toen af sprak hij elke dag in de school van Tyrannus.


Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈníˈˋ níingˉ rúngˈˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jngangˈˊ rúngˈˋ. Jo̱guɨ ˈnʉ́bˈˋ nɨñíˆnaˈ cajo̱ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jngangˈˊ rúngˈˋ cuǿøngˋ lɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Wie zijn broeder haat, heeft hem in zijn hart eigenlijk al vermoord. En u weet dat er in het hart van een moordenaar geen plaats is voor het eeuwige leven van God.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ Tʉ́ˆ Simón do lala: —ˈNʉbˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇ jneaˈˆ, dseaˋ Israel, i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉnaaˈ, jo̱guɨ ˈnʉbˋ cajo̱ lɨnˈˊ i̱ Jó̱o̱ˊ camɨ́ɨngˈ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ seengˋ lata˜ do. 	 Simon Petrus zei: "U bent de Christus, de Zoon van de levende God."


Jo̱ nɨne˜baaˈ e røøbˋ nɨcaláangˉnaaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ uíiˈ˜ e eáamˊ guiúngˉ Fíiˋnaaˈ Jesús e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ lajo̱, jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ su lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel o̱si o̱ˈ lajo̱ é. 	 Wij geloven immers op dezelfde wijze als zij gered te worden, door de genade van de Here Jezus!"


Jo̱ cajmeáangˋ Fidiéeˇ lajɨɨngˋ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ niˈnéengˈ˜naaˈ dseaˋ do, jo̱ niguiémˈˊbaaˈre song niˈnéngˈˆnaˈre. Dsʉco̱ˈ e jábˈˉ e jaˋ huí̱i̱ˉ seengˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ lajaangˋ lajaangˋ jneaa˜aaˈ. 	 Hij bepaalde dat de mensen Hem zouden zoeken, in de hoop dat zij Hem (misschien na veel rondtasten) zouden vinden.


Jo̱guɨ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nijmóˆooˈ e nilɨˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ song jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ, co̱ˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ iing˜ nijángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ, jangˈˉ ˈnéˉ e jábˈˉ nilíiñˋ e dseángˈˉ seemˋ dseaˋ do, jo̱guɨ e cuøˈˊbre jmangˈˆ e guiʉ́ˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cuøˈˊ bíˋ yaang˜ i̱ iing˜ nijmicuíingˋ írˋ. 	 Maar als iemand niet gelooft, kan God niet tevreden over hem zijn. Wie tot God komt, moet geloven dat Hij bestaat en beloont wie Hem zoeken.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ seaˋ loguáˆnaˈ, nʉ́ʉˉnaˈ jaléˈˋ e júuˆ na. 	 Onthoud dat goed!


Jo̱ cacuøbˊ i̱ fii˜ ˈléeˉ do fɨˊ e niféˈˋ i̱ Paaˉ do. Jo̱guɨ dob nɨsiñˈˊ cartɨˊ yʉ́ˈˆ jó̱o̱˜ lɨ˜ teáangˉ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do, jo̱ có̱o̱ˈ˜ guóoˋbre cajméerˋ li˜ e caquiungˈˊ i̱ dseaˋ do e taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜. Jo̱ mɨ˜ caˈɨ́ɨˉ tiiˉ, jo̱guɨbaˈ canaangˋ Paaˉ e féiñˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ hebreo jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: 	 Toen de commandant hem daarvoor toestemming gaf, keerde Paulus zich om en wenkte het volk om stilte. Het werd doodstil. Hij sprak het volk toe in het Hebreeuws.


Jo̱ jnea˜ jaˋ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la e cagaˈnénˈˋn jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guiúngˉ, co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊbingˈ i̱ cagaˈnénˈˋn e laco̱ˈ niquɨ́ˈˉ nijíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 Zieke mensen, maar gezonde niet. Ik ben gekomen om een ommekeer te brengen in het leven van slechte mensen. Maar Ik besteed mijn tijd niet aan mensen die denken dat ze al goed genoeg zijn."


Co̱ˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e líˈˋbre nileángˉ ˈñiaˈrˊ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ conguiabˊ nibíiñˆ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ; jo̱guɨ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nijúungˉ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ nitíimˈ˜bre fɨ˜ quiniˇ Fidiéeˇ jóng. 	 Want wie zijn leven voor zichzelf houdt, zal het verliezen.


Jo̱ mɨ˜ cajíñˈˉ lado, jo̱ cangoquiéeiñˊ quiá̱ˈˉ lɨ˜ ngóoˊ e guóoˊ e iuungˉ i̱ ˈlɨɨ˜ do, jo̱ cagüɨˈrˊ e dseˈˋ guóoˊ do. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jéeˊ quiáˈˉ i̱ ˈlɨɨ˜ do, dsifɨˊ ladob caje̱rˊ. Jo̱ cajíngˈˉ Jesús caféiñˈˊ i̱ ˈlɨɨ˜ do: —Sɨmingˈˋ, jnea˜ tǿøˉø ˈnʉˋ: ¡Ráanˈˉ na! 	 Hij liep naar de baar en legde Zijn hand erop. De dragers bleven stil staan. "Jongen", zei Hij, "word weer levend."


Jo̱ co̱ˈ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ɨˊ dsíiˊ e niingˉguɨ e lɨɨng˜ jmɨɨ˜ jo̱ jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ nijmɨˈgórˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ɨˊ dsíiˊ e cuǿømˋ líˋ dǿˈrˆ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmiñiˇ jo̱ jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ nijmɨˈgórˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéebˇ cajo̱, jo̱guɨ cuøˈˊbre guiˈmáangˈˇ dseaˋ do. Jo̱guɨ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ɨˊ dsíiˊ e lají̱i̱ˈ˜ ja̱ˈˊbaˈ cuǿøngˋ líˋ dǿˈrˉ jo̱ jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ jmɨˈgórˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ cuøˈˊbre guiˈmáangˈˇ dseaˋ do cajo̱. 	 Wie aan bepaalde dagen waarde hecht, doet het om de Here. Wie alles eet, doet het ook om de Here, want hij dankt Hem ervoor. En wie niet alles eet, doet het net zo goed om de Here en dankt Hem ook.


Jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ nijángˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ jnea˜ fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ nilǿøiñˉ jnea˜ jo̱guɨ nijmineaiñˈˆ jnea˜ jo̱guɨ niˈñíñˉ jnea˜ 	 Ik zal in handen van de ongelovigen vallen. Ze zullen Mij bespotten, mishandelen en in mijn gezicht spugen. Ze zullen Mij afranselen en doden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Jo̱ ie˜ jo̱, dsíngˈˉ calɨˈiáangˋ dsíiˊ Jesús laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ Tiquiáˈrˆ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ: —Teaa˜, lana jmifénˈˊn ˈnʉˋ, dseaˋ Fii˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ la, dsʉco̱ˈ lana nɨcajmeeˈˉ e ngámˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ jaléˈˋ júuˆ quíiˈˉ, jo̱guɨ cajmeeˉbaˈ e jaˋ cangángˈˋ júuˆ quíiˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ eáangˊ i̱ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, Teaa˜, co̱ˈ lajo̱b calɨˈiáangˋ oˈˊ e nilíˋ. 	 Op dat moment bracht de Heilige Geest in Jezus een geweldige blijdschap teweeg. Hij sprak: "Vader! Heer van hemel en aarde! Wat geweldig dat U deze dingen hebt verborgen voor intellectuelen en geleerden. Maar U hebt ze bekend gemaakt aan kleine kinderen.


Dsʉco̱ˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ seeiñˋ e jmɨráangˉ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ lajo̱b nijmɨráangˆ ˈñiáˈˋ jnea˜ cajo̱. 	 Als die anderen hoog opgeven van zichzelf, mag ik dat toch ook doen?