Jo̱ uíiˈ˜ e jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lajo̱, jo̱baˈ Fidiéeˇ nɨcatiúumˉbreiñˈ do e laco̱ˈ nijméiñˈˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e lɨ́ˋ dsíiñˈˊ do e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ jmóorˋ. Dsʉco̱ˈ la quie̱ˊ cartɨˊ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ nɨcatʉ́ˋbre lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ, jo̱ nɨcanaaiñˋ jmóorˋ lajo̱ lajeeˇ laˈóˈˋ dseamɨ́ɨiñˉ. 	 Daarom heeft God hen losgelaten en zijn hun slechte begeerten hun de baas geworden. Het is zelfs zo erg dat de vrouwen zich van een natuurlijk seksueel leven hebben afgekeerd en op tegennatuurlijke wijze met elkaar omgaan.


Jo̱ dsifɨˊ ladob i̱ dseaˋ i̱ jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ do canaaiñˋ quiémˈˊbre lahuɨ́ɨmˊ jaléngˈˋ i̱ jó̱o̱ˊ Esceva do, jo̱ dseángˈˉ lajɨɨmˋbiñˈ do calɨ́ˈrˉ caquiéiñˈˊ co̱ˈ dsíngˈˉ bíiñˉ. Jo̱ cangolíimˋ i̱ dseaˋ sɨhuɨ́ɨngˋ do fɨˊ quiáˈrˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, dsʉˈ rɨngúumˊbre cangolíiñˋ. 	 De man besprong hen en gaf hun er vreselijk van langs. Zij konden niets tegen hem beginnen en vluchtten naakt en gewond het huis uit.


co̱ˈ núurˋ sɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ e jiéˈˋguɨ laco̱ˈ jmíiˊ quiáˈrˉ jo̱guɨ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Maar er was geen twijfel mogelijk, want zij hoorden hen in vreemde talen spreken en God verheerlijken.


Jo̱ mɨ˜ caguiéngˈˉtu̱ Jesús fɨˊ Galilea, jo̱ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ nɨteáangˉ güɨjé̱e̱ˇ quiáˈrˉ. Jo̱ dsíngˈˉ iáangˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do dsʉˈ caguiéngˈˉtu̱ Jesús fɨˊ do. 	 Aan de overkant van het meer ontvingen de mensen Hem met open armen. Zij hadden op Hem gewacht.


Jo̱guɨ caˈéeˉbɨ Moi˜ e jmɨˈøøngˉ do cajo̱ fɨˊ dsíiˊ e ˈnʉ́ʉˊ ˈmɨˈˊ güeangˈˆ lɨ˜ jmiféngˈˊ dseaˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ ni˜ jaléˈˋ e jmáangˋ ta˜ e fɨˊ dsíiˊ ˈnʉ́ʉˊ do. 	 Op dezelfde manier sprenkelde hij bloed op de heilige tent en op alle toebehoren, dat werd gebruikt voor de eredienst.


Jo̱ dseángˈˉ jaˋ jmooˉbaaˈ lajo̱, co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ caguíngˈˋ jneaˈˆ jo̱guɨ cacuøˈrˊ jneaˈˆ ta˜ e guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ; jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ féˈˋnaaˈ e júuˆ jo̱. Co̱ˈ jaˋ ˈnéˉnaaˈ e lɨco̱ˈ nijá̱ˆnaaˈ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇbaˈ jmooˉnaaˈ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ dseaˋ nɨñirˊ jo̱guɨ nɨcuíirˋ dsiˋnaaˈ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ. 	 Wij spreken als boodschappers van God. Hij heeft het ons toevertrouwd de waarheid bekend te maken. Wij vertellen de mensen niet wat zij graag willen horen, maar wat God ons opdraagt. Want Hij ziet wat in ons omgaat.


Jo̱baˈ cajmɨngɨˈˊtu̱ Jesús i̱ dseaˋ guitúungˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, ¿i̱˜ fóˈˋnaˈ e lɨ́ɨnˊn? Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ Jesús: —ˈNʉbˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ cuaiñ˜ quiáˈrˉ. 	 "En jullie?" vroeg Hij. "Wie ben Ik volgens jullie?" "U bent de Christus, Die door God gestuurd is", antwoordde Petrus.


Jo̱ jɨˋguɨ jaléˈˋ jñʉguíˆ ˈnʉ́ˈˋ sɨˈíˈˆ Fidiéeˇ táˈˉ camɨ́ˈˆ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ fǿøngˈ˜naˈ mɨ˜ iing˜ dseaˋ nijngáiñˈˉ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ eáangˊguɨ quíingˊ ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ fɨ́ɨngˊ ta̱ˊ. 	 Hij weet zelfs hoeveel haren je op je hoofd hebt! Wees dus nooit bang. Je bent Hem veel meer waard dan een hele zwerm mussen.


Jo̱ dseángˈˉ jaˋ nileángˋnaaˈ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ɨˉnaaˈ do song jmɨtúmˉbɨ dsiˋnaaˈ e júuˆ e cacuøˊ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. Co̱ˈ ˈñiabˈˊ Fíiˋnaaˈ dseángˈˉ cacuørˊ e júuˆ jo̱ laˈuii˜, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, cajmeˈˊ jneaa˜aaˈ júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ canúuˉ e júuˆ jo̱, jo̱ casɨ́ˈrˉ jneaa˜aaˈ e dseángˈˉ lajo̱b cangojéeˊ. 	 Hoe durven wij dan te denken dat wij de straf zullen ontlopen, als wij geen ernst maken met de geweldige redding die door Jezus Christus Zelf is bekendgemaakt en aan ons is doorgegeven door de mensen die Hem hebben gehoord!


Dsʉˈ e fɨˊ ni˜ jiˋ la nɨcateáˉ dsiiˉ e nɨcajméeˈ˜e quíiˉnaˈ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ˈˆ júuˆ e teábˋjiʉ; jo̱ dsʉˈ cajméˉe lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijmiguiénˈˊn áaˊnaˈ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱ lajo̱b cajméˉe uíiˈ˜ e ta˜ e nɨcangɨ́ɨnˋn quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ dseángˈˉ eáamˊ guiúngˉ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ jnea˜ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ catɨ́ɨnˉn lajo̱. 	 Maar een van de redenen waarom ik zo vrij ben geweest u bepaalde dingen te schrijven, is dat ik het nodig vond uw geheugen op te frissen. Dat kon ik doen dank zij de genade, die God mij heeft gegeven.


Jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇ nɨcajméerˋ laco̱o̱ˋ guotɨɨˉ dseaˋ jo̱guɨ nɨcaséerˊ e jo̱ laco̱o̱ˋ é̱e̱ˆ quiáˈˉ jie˜ lɨ˜ ñirˊ e guiʉ́ˉguɨ nilɨˈíingˆ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ. 	 Nee, God heeft alle verschillende delen in een lichaam gezet, zoals Hij het goed vond.


Jo̱guɨ ˈnéˉ e ɨ́ˆ áaˊnaˈ røøˋ, jo̱guɨ cajo̱ ˈnéˉ e sɨñiingˇ áaˊnaˈ contøøngˉ e laco̱ˈ jaˋ nijmɨgǿøngˋ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉco̱ˈ íˋ dseángˈˉ ˈníˈˋ níimˉbre jneaa˜aaˈ e ngɨrˊ fɨˊ la fɨˊ na lafaˈ jaangˋ ieˈˋ e ˈnángˈˊneˈ lɨɨng˜ i̱ nisángˈˊneˈ. 	 Maar ondanks dat moet u de situatie goed inzien en op uw hoede zijn voor de grote tegenstander, de duivel. Hij gaat rond als een brullende leeuw, op zoek naar een prooi om te verslinden.


Jo̱ dsʉˈ lɨ́ɨˊguɨb cajméerˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ lamɨ˜ ɨˊ dsiˋnaaˈ, co̱ˈ jɨˋguɨ cajángˈˋ yaaiñ˜ laˈuii˜ e nijmitir˜ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇnaaˈ e laco̱ˈ nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e nisíiˈ˜naaˈre e nijmérˉ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ la tɨˊ dsíiˊ Fidiéeˇ. 	 Wat zij deden, ging onze verwachtingen ver te boven. Zij gaven zichzelf; eerst aan de Here en, omdat God het wilde, ook aan ons.


Jo̱ lajeeˇ e nɨtáangˋ Jesús fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jo̱, jo̱b mɨ˜ caguilíingˉ dseaˋ góorˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo e canaaiñˋ dsihuɨ́ɨngˊ júuˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. Jo̱ laco̱ˈ niguiéˈrˊ jial niˈnɨ́iñˉ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ dseata˜, jo̱baˈ camɨˈrˊ dseaˋ do e faˈ nijméiñˈˉ do co̱o̱ˋ e li˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜, jo̱ lajo̱baˈ nicuǿˉ li˜ e Fidiéebˇ dseaˋ casíiˋ quiáˈrˉ. 	 Enkele Farizeeërs die hadden gehoord dat Hij er was, kwamen naar Hem toe en gingen met Hem in debat. "Kunt U God laten bewijzen dat Hij U heeft gestuurd?" vroegen zij. Zij wilden Hem op de proef stellen.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ eáangˊ iing˜ jmeángˈˋ yaang˜ e nilɨseaˋ cuuˉ quiáˈrˉ, jaˋ téˈrˋ e iiñ˜ nijmérˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e laco̱ˈ nilíˈrˋ e cuuˉ do. Jo̱ jo̱b lɨ˜ uíingˆ e nisiˈˊ fɨˊ gaˋ quiáˈrˉ e nijmérˉ jaléˈˋ e jaˋ uiing˜ seaˋ jo̱guɨ eáangˊ ˈléeˊ quiáˈrˉ cajo̱. Jo̱ mɨ˜ jmóoˋ dseaˋ jaléˈˋ e jo̱, jo̱b lɨ˜ uíingˆ e íingˉ quiáˈˉ dseaˋ jo̱guɨ e nidsilíiñˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ quiáˈrˉ. 	 Maar wie graag rijk willen worden, komen al gauw in verleiding om verkeerde dingen te doen. Zij verlangen naar onnodige en verkeerde dingen en gaan tenslotte verloren.


Jo̱guɨ lana eáamˊ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉco̱ˈ contøømˉ jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ jnea˜ jo̱guɨ contøømˉ jmitíˆnaˈ cajo̱ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨcaˈéeˉe ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Ik ben blij dat u steeds aan mij denkt en nog precies weet wat ik heb gezegd en dat u zich houdt aan alles wat ik heb doorgegeven.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catóˈˊ ta˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ gángˉ do e nɨcaféˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ i̱ jóˈˋ ˈlɨngˈˆ i̱ dséeˉ i̱ nigüɨˈɨ́ɨˊ fɨˊ tooˋ nʉʉˋ sǿˈˋ do, íbˋ i̱ nitíngˉ có̱o̱ˈr˜ jo̱guɨ íbˋ i̱ nilíˈˋ írˋ jo̱guɨ nijngaˈˉbingˈ do quiáˈrˉ. 	 Als zij klaar zijn met hun getuigenis, zal het beest uit de bodemloze put opkomen en hun de oorlog aandoen. Het zal hen overwinnen en doden.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Jo̱guɨ ˈnʉˋ, ¿e˜ li˜ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ cuǿøngˋ líˋ jméeˈˆ quíˉnaaˈ la e laco̱ˈ jáˈˉ nilíiˋnaaˈ júuˆ quíiˈˉ?, jo̱guɨ ¿e˜ jaléˈˋ jmooˋ ˈnʉˋ? 	 "Bewijs dat dan eens", zeiden zij. "Geef ons een teken van Uw macht. Wat doet U dan voor werk?


Jo̱ lalab cañíiˋ Lii˜ e casɨ́ˈrˉ Jesús: —Nañiˊ faˈ nilɨˈléeˈ˜ cabøø˜ iñíˈˆ e nidséˉ lajɨˋ cuuˉ e ˈléengˈ˜ dseaˋ lajeeˇ guiángˉ sɨˈˋ, dsʉˈ jaˋ nilíimˋbɨ quiáˈˉ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ na e nitɨ́iñˉ jmáˈˉ capíˈˆ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Filippus zei: "Al kopen wij voor 200 zilverstukken brood, dan hebben wij nog niet genoeg om iedereen te eten te geven."


—Séˆ, ráanˈˉ, jo̱ quɨ́ɨngˈ˜tu̱ˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ jiuung˜ na có̱o̱ˈ˜guɨ niquiáˈrˆ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Israel, co̱ˈ lana nɨcajúmˉ i̱ lamɨ˜ iingˇ jngángˈˉ i̱ jiuung˜ na. 	 Hij zei: "Ga met het kind en Zijn moeder terug naar Israël. Want de mensen die Hem wilden doden, zijn gestorven."


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ na cangɨˊbre e jmɨcó̱o̱ˈr˜ có̱o̱ˈ˜ lɨ˜ eeˋgo̱ ˈnéˉ Jesús ie˜ lamɨ˜ cateáaiñˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. Jo̱guɨ i̱ fɨ́ɨmˊbɨguɨ dseamɨ́ˋ i̱ jiéngˈˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ cajo̱ i̱ cajalíingˉ fɨˊ Jerusalén có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Samen met vele andere vrouwen waren zij Jezus gevolgd en hadden voor Hem gezorgd in de tijd dat Hij in Galilea was. Ze waren met Hem meegekomen naar Jeruzalem.


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, ñiing˜ áaˊnaˈ contøøngˉ, co̱ˈ co̱o̱ˋ lajeeˇ jaˋ líˈˆnaˈ, lanab mɨ˜ nigüéengˉtú̱u̱. 	 Wees er dus altijd klaar voor, want je weet niet wanneer Ik kom.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangángˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, dsifɨˊ lalab casá̱ˈrˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ ˈnii˜ jo̱ catáiñˈˋ ˈmáangˈ˜ jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b caˈuǿøiñˋ i̱ dseaˋ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ jóˈˋ núuˆ i̱ jéeiñˈˋ do e ˈnɨ́ɨiñˋ. Jo̱guɨ cajíimˋ Jesús jaléˈˋ mes˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ ta˜ jmɨsɨ́ɨngˉ cuuˉ do, jo̱ caguiábˈˉ e cuuˉ do fɨˊ ni˜ uǿˆ. 	 Hij knoopte een paar stukken touw aan elkaar en joeg hen daarmee met hun dieren de tempel uit. Het geld van de wisselaars gooide Hij op de grond en hun tafeltjes gooide Hij omver.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do lala, eáamˊ cangogáˋ dsíirˊ. Jo̱ dsʉˈ calébˈˋtu̱ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —Jó̱o̱ˋo̱, ¡eáamˊ huɨ́ɨngˊ e niˈíngˈˋ dseaˋ e Fidiéeˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ! 	 De discipelen waren hoogst verbaasd. Daarom zei Jezus: "Ja, het is verschrikkelijk moeilijk om in het Koninkrijk van God te komen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, lajeeˇ e neáangˊ i̱ dseaˋ guijángˋ quiáˈrˉ e gøˈrˊ fɨˊ ˈnɨˈˋ mes˜, jo̱ lajeeˇ jo̱ mɨ˜ cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ Jesús fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ cajíimˉbreiñˈ do, co̱ˈ dseángˈˉ jaˋ jáˈˉ mɨˊ lɨ́ɨmˋbɨiñˈ do e nɨcají̱bˈˊtu̱r; jo̱guɨ co̱ˈ eáamˊ ueˈˋ moguiñˈ˜ cajo̱, jo̱baˈ jaˋ jáˈˉ calɨ́iñˈˉ do ladsifɨˊ lado mɨ˜ cajíngˈˉ i̱ dseaˋ i̱ cangáˉ quiáˈrˉ e nɨcají̱ˈˊtu̱r. 	 Op een zeker moment zaten alle elf discipelen samen te eten. Ineens was Jezus bij hen. Hij verweet hun dat zij zo ongelovig waren geweest; dat zij de mensen die Hem weer levend hadden gezien, niet hadden geloofd.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ cuǿøngˋ líˋ foˈˆnaˈ e jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ røøngˋ dseeˉ, co̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ lɨ́ɨngˊ jnea˜, jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨmˋbɨˈ júuˆ quiéˉe? 	 Wie van u kan Mij beschuldigen van iets slechts? Niemand! Ik spreek de waarheid. Waarom gelooft u Mij dan niet?


Jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ lajeeˇ tu̱lóˉ jmɨɨ˜ fɨˊ lɨ˜ ngɨˊ jaléngˈˋ jóˈˋ nuuˋ; jo̱ lajeeˇ jo̱ lamɨ˜ iing˜ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás e niténgˈˋ Jesús fɨˊ ni˜ dseeˉ, dsʉˈ jaˋ calɨ́ˈrˉ faˈ cajméerˋ lajo̱. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱b mɨ˜ caguilíingˉ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ i̱ cangoto̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ dseaˋ do. 	 Daar probeerde de duivel Hem zover te krijgen dat Hij niet meer naar God zou luisteren. Veertig dagen lang was Jezus alleen bij de wilde dieren en de engelen zorgden voor Hem.


Jo̱ nɨcanʉ́ʉbˉ ˈnʉ́ˈˋ e ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e nilɨcuíinˋn Dseaˋ Jmáangˉ, cajméˉbaa úungˋ e cajmitiiˆ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ áangˊ quiéˉe dseaˋ Israel. Jo̱guɨ eáamˊ gaˋ cajmeáanˈ˜n jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ co̱ˈ cartɨˊ cajméˉe úungˋ e nijúumˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 U hebt wel gehoord wat ik heb gedaan toen ik nog een aanhanger van de Joodse godsdienst was. Ik heb de christenen fanatiek vervolgd en geprobeerd hen uit te roeien.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ jó̱o̱ˋo̱, e labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e joˋ huǿøˉ táangˋguɨ́ɨ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ la. Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ niˈnamˈˆbaˈ jnea˜ jo̱ dsʉˈ joˋ niguiéngˈˊnaˈ jnea˜; co̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcafɨ́ɨˉɨ dseaˋ Israel caguiaangˉguɨ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, jo̱ lajo̱b fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana cajo̱ e jaˋ cuǿøngˋ nigüɨlíingˋnaˈ fɨˊ lɨ˜ niníngˈˆ jnea˜. 	 Vrienden, Ik ben nog maar kort bij u! Wat zult u Mij missen! Zoals Ik al tegen de Joden zei, kunt u niet op de plaats komen, waar Ik ben.


’Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ jaˋ ɨˈˋ lɨ́ɨngˉnaˈ e nijméeˈ˜naˈ dseaˋ júuˆ e cuíingˋnaˈ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ jnea˜, dseaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, lajo̱b nijmee˜e cajo̱ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ mɨ˜ niguilíingˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jo̱. 	 Onthoud dit: Als je er bij de mensen openlijk voor uitkomt dat jij en Ik vrienden zijn, zal Ik je aan de engelen van God voorstellen als mijn vriend.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ canúurˉ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱baˈ cajíñˈˉ: —I̱ Líiˆ tǿˈˋ i̱ dseaˋ na, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Sommigen van de mensen die daar stonden, hadden het niet goed verstaan.


’Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ niguiéngˈˉtú̱u̱ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱baˈ nisɨ́ɨnˉn e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ e sɨ́ɨiñˋ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ; jo̱ e Jmɨguíˋ dob cajo̱ e niˈéˈˉ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e jáˈˉ jo̱guɨ e niféˈˋ uii˜ quiéˉe jaléˈˋ e níˋ e jmóoˋo. 	 Als Ik bij de Vader ben, zal Ik mijn Plaatsvervanger sturen. Dat is de Heilige Geest, de bron van alle waarheid. Hij komt uit de Vader en zal u alles over Mij vertellen.


Jo̱ ¿e˜ guǿngˈˋ mɨ˜ féˈˋ i̱ dseañʉˈˋ na e niˈnángˈˊ dseaˋ írˋ jo̱ dsʉˈ jaˋ i̱i̱ˋ niguiéˈˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ e jaˋ cuǿøngˋ i̱i̱ˋ nidsilíingˋ fɨˊ lɨ˜ niguiéiñˈˊ do? Jo̱ lanab casɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel do ie˜ jo̱. 	 Wat zou Hij bedoelen met: 'U zult Mij zoeken, maar niet vinden,' en met 'Waar Ik ben, kunt u niet komen'?"


Jo̱ Aram calɨsíˋ tiquiáˈˆ Aminadab jo̱ Aminadab calɨsíˋ tiquiáˈˆ Naasón jo̱ Naasón calɨsíˋ tiquiáˈˆ Salmón. 	 Ram was de vader van Aminadab; Aminadab de vader van Nahesson;


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ caˈuøøˋ fɨˊ moˈoorˉ, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ e sɨˈlɨiñˈˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Zij hebben geen leugen over hun lippen laten komen en er valt niets op hen aan te merken.


Jo̱ co̱ˈ lana Dseaˋ Jmáamˉbingˈ nɨcalǿngˉ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈmóoˈ˜ e ñíiˊ, jo̱baˈ lana joˋ cuǿˈˆ fɨˊ yaang˜naˈ faˈ e nijmeángˈˋtu̱ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ lafaˈ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ. 	 Hij is voor de hoogste prijs gekocht en betaald. Neem dus geen slaafse houding tegenover mensen aan.


jo̱ dsʉˈ song jaˋ dseengˋ jminíˆnaˈ, jo̱baˈ jaˋ jnéˈˋnaˈ jóng lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ ngɨˋnaˈ. Jo̱ song lajeeˇ e jneáˋ røøˋ jminíˆnaˈ niˈuíingˉ e jaˋ jnéˈˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, jo̱ song lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ dseángˈˉ nʉʉˋguɨb niˈuíingˉ jminíˆnaˈ jóng. 	 Maar als uw oog verduisterd is, leeft u in het donker. Het is niet de bedoeling dat het in uw innerlijk donker wordt. Dat zou verschrikkelijk zijn.


Jo̱guɨ jaˋ ˈnéˉ jméˆnaaˈ e nisíiˈ˜naaˈ Dseaˋ Jmáangˉ ne˜duu jial tíiˊ ˈgøiñˈˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajméeˋ i̱ lɨɨng˜ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ áangˊ do, co̱ˈ uíiˈ˜ e cajméerˋ lajo̱, jo̱baˈ cajúiñˉ e cacuˈˋ jaléngˈˋ mɨˈˋ guíingˉ quiáˈrˉ. 	 Wij moeten het geduld van de Here niet op de proef stellen, zoals sommigen van hen deden; want daarom stierven zij aan slangebeten.


Jo̱ nañiˊ faˈ jnea˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ gabˋ cafáˈˉa uii˜ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ gabˋ cajmeáanˈ˜n jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ caløøm˜bɨ́ɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ cajo̱, dsʉˈ ie˜ jo̱ eáamˊ calɨ́ˈˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ jnea˜, co̱ˈ jaˋ mɨˊ cuíinˋn Dseaˋ Jmáangˉ ie˜ jo̱, jo̱guɨ jaˋ ñiiˉ cajo̱ e˜ jaléˈˋ e gaˋ e jmóoˋo do. 	 hoewel ik vroeger zelfs de naam van Christus bespot heb. Ik heb Zijn Gemeente vervolgd en deze kwaad gedaan zoveel ik kon. Maar God heeft Zich over mij ontfermd, omdat ik niet wist wat ik deed; ik kende Christus toen nog niet.


Jo̱baˈ jaléˈˋ e nɨcaféeˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e ɨɨngˋ, nilɨñibˊ jaléngˈˋ dseaˋ; jo̱guɨ lajo̱bɨ jaléˈˋ e nɨcaféeˈ˜naˈ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ quíiˉnaˈ, nilɨseabˋ júuˆ latøøngˉ fɨɨˋ cajo̱. 	 Alles wat in het donker gezegd is, zal in het licht gehoord worden. Wat stiekem gefluisterd is, zal van de daken rondgebazuind worden.


Jo̱ lajo̱b nɨñiˋ jnea˜, e jalébˈˋ ta˜ e quiʉˈˊ Tiquiéˆe do cuøˊ e lɨseengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Jo̱baˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jalébˈˋ e fáˈˋ jnea˜ dseángˈˉ fáˈˋa jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ ta˜ caˈíinˈ˜n quiáˈˉ Tiquíˆiiˈ. 	 Hij heeft Mij opgedragen de mensen eeuwig leven te geven. Daarom zeg Ik alleen wat mijn Vader Mij verteld heeft."


Jo̱guɨ faco̱ˈ lajo̱ lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nɨcajúngˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ, fɨˊ lɨ˜ ˈlɨbˈˆ nɨcangolíiñˋ jóng. 	 Ja, dan zijn de gestorven gelovigen reddeloos verloren. Als wij alleen voor dit leven onze hoop op Christus hebben gevestigd, zijn wij meer te beklagen dan wie ook.


Jo̱guɨ nijmérˉ e niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Hij zal vele Joden ervan overtuigen dat zij moeten terugkeren tot de Here, hun God.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e na cuøˊ li˜ e nɨcalɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcafáˈˉa cuaiñ˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wat wij u over Christus hebben verteld, is ook in uw leven bevestigd.


Jo̱ dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: Jo̱ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quíiˈˉ jo̱baˈ contøømˉ dseáangˈ˜ se̱e̱ˉnaaˈ, co̱ˈ gabˋ jmángˈˋ dseaˋ jneaa˜aaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la dsingɨ́ɨngˉ jaangˋ joˈseˈˋ i̱ tɨˊ lɨ˜ nijngángˈˉ dseaˋ. Jo̱ lanab féˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Wij lezen in de Psalmen dat wij, omdat wij bij Hem horen, de hele dag de dood voor ogen hebben. Wij worden beschouwd als slachtschapen. (b)


Jo̱ nicanúubˉ Jesús lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ lalab cañíirˋ quiáiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guiúngˉ jaˋ ˈneáiñˉ tɨmɨ́ɨˊ, dsʉˈ ˈneámˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜. 	 "Omdat gezonde mensen geen dokter nodig hebben, maar zieke wel!" antwoordde Jezus.


Jo̱ lalab cajíngˈˉ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do cuaiñ˜ quiáˈˉ dseaˋ do mɨ˜ cajíñˈˉ lala: —Jo̱ i̱ lab i̱ dseaˋ i̱ éengˊ jnea˜ do ie˜ lamɨ˜ cafáˈˉa lala: “Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ nijáaˊ cøøngˋguɨjiʉ laco̱ˈguɨ cagüéngˉ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la niingˉguɨr eáangˊ laco̱ˈ jnea˜, dsʉco̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ eáangˊ e nilɨseengˋ jnea˜baˈ e nɨseeiñˋ.” 	 Johannes was Zijn getuige, die zei: "Ik heb gezegd dat er na mij Iemand zou komen, Die er eerder was dan ik. Hij was er al voordat ik geboren werd."


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Jesús e calɨ́ˉ lado, jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Dseángˈˉ e jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ nabingˈ i̱ nɨcacuøˊ jmiguiʉˊguɨ cuuˉ lajeeˇ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ i̱ nɨngɨ́ɨngˊ na. 	 "Kijk", zei Hij, "die arme weduwe heeft meer gegeven dan al de anderen bij elkaar.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, Teaa˜, jmeeˉ e laco̱ˈ nijmɨˈgóˋ dseaˋ ˈnʉˋ. Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱baˈ guicanʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ luu˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ guicajíngˈˉ lala: —Nɨcajméˉbaa lajo̱, jo̱ dsʉˈ tɨˊ lɨ˜ nijmee˜baa caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Vader, Uw naam krijgt alle eer." Er kwam een stem uit de hemel: "Ik heb Hem alle eer gegeven en Ik zal Hem nog eens alle eer geven!"


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catɨ́ɨngˉ Tʉ́ˆ Simón e nijgíiˉ tɨɨrˉ e nirú̱ˈˉ Jesús, jo̱baˈ lalab cañíirˋ quiáˈˉ dseaˋ do: —Fíiˋi, jaˋ catɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ e nirú̱u̱ˈ˜ tɨ́ɨˋɨ. 	 "Here", protesteerde Simon Petrus, "U gaat mijn voeten toch niet wassen?"


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, doñiˊ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ niˈnángˋ caˈˊ lajaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ jóng e nilíiñˉ dseaˋ quiéˉe. 	 Daarom kunt u, als u geen afstand kunt doen van al uw bezit, nooit mijn discipel worden.


Jo̱ jaˋ camóˉo jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ guáˈˉ e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ do, co̱ˈ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ ñíingˊ fɨˊ jmɨgüíˋ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do, íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ guáˈˉ quiáˈˉ e fɨɨˋ do. 	 Ik zag in de stad geen tempel, want de Here, de Almachtige God, en het Lam werden er overal vereerd.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lala: —Moi˜ cacuørˊ e júuˆ jo̱, co̱ˈ ñirˊ e dseángˈˉ eáangˊ ueˈˋ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ. 	 "Dat staat er", zei Jezus, "omdat u uw vrouw toch wegstuurt als dat u uitkomt.


’Dsʉˈ e jáˈˉ e jmóoˋo lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ i̱ jmiféngˈˊ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiéˉe, dseaˋ Israel, laco̱ˈ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ féˈˋ i̱ dseaˋ góoˋo na e jnea˜ jaˋ jmitiiˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜; dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lajo̱, co̱ˈ jnea˜guɨ jábˈˉ lɨ́ɨnˋn jaléˈˋ e júuˆ jo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e júuˆ e cajmeˈˊ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Maar ik geef toe dat ik de God van onze voorouders dien, volgens de richting die zij een partij noemen. Ik geloof alles wat er in de wet van Mozes en de Boeken van de profeten geschreven staat.


Jo̱baˈ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Faˈ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ óoˋ guíˉ cunéeˇ, jo̱ calɨngɨɨiñ˜ e cangoˈíingˊ co̱o̱ˋ e cuuˉ do fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ. Jo̱baˈ dsifɨbˊ nijmijneárˋ co̱o̱ˋ jɨˋ jo̱ niˈírˋ niquiáaiñˉ røøˋ laˈúngˉ e sɨnʉ́ʉˆ do, jo̱ niˈnóˈrˊ e cuuˉ do carˋ niguiéˈrˊ. 	 Of denk eens aan een vrouw die tien zilveren muntjes had en één ervan verloor. Zou ze niet een lamp aansteken en overal zoeken en het hele huis aanvegen tot ze de munt vond?


Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ la guíingˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e nijméeˆnaˈ laco̱ˈguɨ nɨcajméˉ jnea˜ e joˋ jmitíˆtu̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaˈ do. Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ, eáamˊ guiʉ́ˉ nɨcaˈeeˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Beste broeders, stelt u zich eens voor in mijn plaats, zoals ik mij in uw plaats heb gesteld. Niet dat u mij iets hebt aangedaan.


Dsʉˈ Jesús caleábˋtu̱ jaˋ eeˋ cañíirˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; jo̱baˈ eáamˊ dsigáˋ dsíiˊ dseata˜ Pilato. 	 Tot zijn verbazing bleef Jezus echter zwijgen.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cangóˉ i̱ ángel laˈuii˜ do, jo̱ cangojiimˆbre e cóoˆ quiáˈrˉ do fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ e li˜ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do jo̱guɨ i̱ cajmiféngˈˊ i̱ diée˜ guóoˈ˜ quiáaˉreˈ do, lajalémˈˋ i̱ dseaˋ íˋ caˈieeiñˋ co̱o̱ˋ íingˈ˜ ˈmiˈˊ e ˈlɨˈˆ e dseángˈˉ eáangˊ gaˋ cuˈˋ. 	 De eerste engel verliet de tempel en goot zijn schaal over de aarde uit. De mensen die het nummer van het beest hadden en zijn beeld aanbaden, kregen lelijke, kwaadaardige zweren.


’Jo̱guɨ fɨ́ɨˉbɨguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱: Jaˋ eeˋ uiing˜ seaˋ e síˈˋ dseaˋ co̱o̱ˋ candíiˆ mɨ˜ canʉʉˋ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ caja o̱si fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ cǿøngˈ˜ é, dsʉco̱ˈ co̱o̱ˋ lɨ˜ ñíibˊ ˈnéˉ síˈˋ do e laco̱ˈ cuǿøngˋ jneáˋ guiʉ́ˉ fɨˊ latøøngˉ sɨnʉ́ʉˆ. 	 Daarna zei Jezus: "Als je een lamp aansteekt, zet je er toch geen pot overheen. Natuurlijk niet! En je verstopt hem ook niet onder een bed. Je zet hem ergens bovenop of houdt hem omhoog. Dan schijnt het licht alle kanten uit.


—Lab singˈˊ jaangˋ jiuung˜ i̱ quie̱ˊ ˈñiáˋ iñíˈˆ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ mɨ́ˈˆ cebada có̱o̱ˈ˜guɨ gángˉ ˈñʉˋ i̱ nɨcuɨ́ɨngˋ, jo̱ dsʉˈ e la jaˋ jiéˈˋ lɨ˜ nidsibóˈˋ jee˜ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ na. 	 "Hier is een jongen, die vijf gerstebroden en twee gedroogde vissen heeft. Maar wat hebben wij daaraan voor zoveel mensen?"


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e tó̱o̱ˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la, jo̱baˈ jmiñiimˇbaa dsíirˊ lala: Song i̱ lɨɨng˜ iiñ˜ nijmɨngɨɨ˜guɨr lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e dseángˈˉ féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la, jo̱baˈ Fidiéeˇ nijmɨngɨɨ˜bre cajo̱ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la. 	 Ik waarschuw ieder die de profetische woorden van dit boek hoort: Als iemand er iets aan toevoegt, zal God hem de rampen laten overkomen, die in dit boek staan.


Jo̱ e jo̱ cajméeˋ lajɨˋ guiángˉ jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ Israel i̱ siiˋ Esceva i̱ nilɨ́ɨngˊ jaangˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 Het waren de zeven zonen van Sceva, een Joodse hoofdpriester. Toen die dit zeiden tegen een man die een boze geest had, antwoordde de geest:


Jo̱ e quiá̱ˈˉ jo̱b nitaang˜ i̱ fɨ́ɨngˊ cúˆ i̱ taang˜ ta˜ gøˈˊ. 	 In de verte liep een grote troep varkens eten te zoeken. "Als U ons toch wegjaagt, stuur ons dan in die varkens", smeekten de boze geesten.


Jo̱ lamɨ˜ jéengˊguɨ gabˋ cajmeáanˈ˜n jaléngˈˋ dseaˋ teáangˉ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ caˈñúnˈˋnre, jo̱guɨ catánˈˋnre dsíiˊ ˈnʉñíˆ co̱o̱ˋ guiˈnábˈˆ, dseañʉˈˋ dseamɨ́bˋ, jo̱ seemˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ do cartɨˊ cajúmˉbre. 	 Ik heb de aanhangers van die nieuwe leer vervolgd en gedood. Zowel mannen als vrouwen heb ik geboeid naar de gevangenis gebracht.


Dsʉˈ jaˋ jmóoˋo jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e iin˜n jmee˜e, co̱ˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e gaˋ e jaˋ iin˜n jmee˜baa, dseángˈˉ e jo̱baˈ jmóoˋo. 	 Hoewel ik het goede wil, doe ik het niet. In plaats daarvan doe ik het slechte en dat wil ik nu juist niet.


Jo̱ cajímˈˉbɨguɨ Jesús cajo̱: —Mɨ˜ quie̱ˊ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ, lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ taˈˊ mɨjú̱ˋ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ. 	 Het Koninkrijk van God kan vergeleken worden met een boer, die zijn land inzaaide.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, caguiéˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Jairo i̱ lɨ́ɨngˊ fii˜ féngˈˊ quiáˈˉ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ quiniˇ Jesús, jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ camɨrˊ jmɨˈeeˇ faˈ e nidséˉ dseaˋ do fɨˊ quiáˈrˉ, co̱ˈ seengˋ camɨ́ɨngˈ˜ sɨmɨ́ˆ jiuung˜ quiáˈrˉ i̱ nɨngóoˊ guitu̱ˊ ji̱i̱ˋ jo̱ niráaiñˈˋ do dséeˈr˜ eáangˊ e dseángˈˉ tɨˊ lɨ˜ nijúumˉbre. 	 Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem neerviel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge. Hij smeekte of Jezus wilde meegaan naar zijn huis.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ e jmɨˈúungˋnaˈ e niñíingˋnaˈ e lali˜ e jloˈˆguɨ e cuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈˆ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ lana niˈéeˆe ˈnʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ fɨˊ dseángˈˉ e jloˈˆguɨ eáangˊ. 	 Nee, maar u moet streven naar de belangrijkste gaven. Ik wil daarnaast nog wijzen op een weg, die u nog veel verder brengt in uw verhouding tot God.


Jo̱ nɨñibˊ Jesús e i̱ dseaˋ i̱ fɨ́ɨngˊ do iiñ˜ nitǿøˋbre írˋ laˈúungˋ e laco̱ˈ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáiñˈˉ do, jo̱baˈ cajmɨˈnámˋtu̱ ˈñiaˈrˊ jee˜ i̱ dseaˋ do, jo̱ cajgóorˉ caléˈˋ catú̱ˉ cartɨˊ yʉ́ˈˆ e móˈˋ do e laco̱ˈ niliúngˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Omdat Jezus merkte dat de mensen Hem wilden dwingen hun koning te worden, ging Hij alleen de bergen in.


Jo̱ lajeeˇ ngɨˊ Jesús dob mɨ˜ carɨ̱́ɨ̱ˋ dseaˋ Israel fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ, jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Jo̱ ¿lɨ˜ catɨˊ nijméeˈˆ júuˆ røøˋ e su ˈnʉˋ dseaˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ la e lɨnˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ sɨjeengˇ jneaˈˆ do i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ? Jo̱ lana jmeeˉdu júuˆ, ¿su ˈnʉˋ íˋ? 	 De Joden kwamen om Hem heen staan en vroegen: "Hoe lang houdt U ons nog in spanning? Als U de Christus bent, zeg het dan!"


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Síiˈ˜go̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na güɨˈnéˈrˊ lɨ˜ nigüeárˋ lajaangˋ lajaaiñˋ. Jo̱ e fɨˊ móˈˋ jo̱ iaˈˊ seaˋ nuuˋ røˈˋ, jo̱baˈ fɨˊ jo̱b caguáˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ jee˜ i̱ dseaˋ do quíingˈ˜ jiéˈˋ jaˋ ˈñiáˋ mil dseañʉˈˋ. 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Laat alle mensen in het gras gaan zitten." Toen bleek dat er alleen al zo'n 2000 mannen waren.


Jo̱baˈ cañíiˋ Saulo quiáˈˉ i̱ guicaféˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ ˈnʉˋ, Fíiˋi? Jo̱ cañíiˋtu̱ i̱ guicaféˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jneab˜ Jesús i̱ ngɨˋ ˈnʉˋ jmáanˈ˜ gaˋ lana, jo̱ jaˋ ta˜ íingˆ quíiˈˉ e jmooˈˋ lajo̱, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ eáangˊguɨ jmáangˈ˜ uǿøˊbaˈ e jmooˈˋ lajo̱. 	 "Wie bent U, Here?" vroeg Saulus. "Ik ben Jezus", zei de stem, "Die u zo fanatiek vervolgt.


Jo̱ lajeeˇ e neáaiñˊ gøˈˊbre, catɨ́ɨngˉ Jesús co̱o̱ˋ iñíˈˆ jo̱ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, cafíimˋbre jo̱ cajméerˋ guiéeˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Quiéˈˋnaˈ e iñíˈˆ la, co̱ˈ ngúuˊ táamˋbaa la. 	 Jezus nam een brood, dankte God ervoor, brak het en gaf het aan Zijn discipelen.


Jo̱ jaˋ calɨˈiiñ˜ faˈ e calɨ́iñˉ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ Egipto do, jo̱ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel cangotáaiñˉ, co̱ˈ eáangˊguɨ calɨˈiiñ˜ e niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la íngˈˋ dseaˋ góorˋ e lafaˈ e calɨséiñˋ juguiʉ́ˉ e nijmɨˈóoˈr˜ cateáˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Hij wilde liever met het volk van God slecht behandeld worden dan tijdelijk genieten van de zonde.


’Jo̱ dsʉˈ nʉ́ˈˉguɨ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e nɨfáˈˉa na, fɨ́ɨngˊ dseaˋ nilɨˈníˈˋ níiñˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ cuíingˋnaˈ jnea˜, jo̱ dsíngˈˉ gaˋ nijmeáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ jnea˜. Jo̱ nidsijéeiñˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ e laco̱ˈ niˈnɨ́iñˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱guɨ nitáiñˈˊ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ, jo̱ lɨ́ˉ jo̱ nidsijéeiñˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiéˉe. 	 Maar er zal eerst een tijd van bijzonder zware vervolging komen. Jullie zullen naar de synagogen en gevangenissen worden gesleurd. Jullie zullen voor koningen en andere hoge autoriteiten moeten verschijnen, terwille van mijn naam.


Jo̱ cajméerˋ lajo̱ e laco̱ˈ nilɨñiˊ dseaˋ jmɨɨ˜ na e ímˈˋbre dseaˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. Jo̱ e na cuøˊ li˜ e jí̱i̱ˈ˜ íbˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ jmangˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ cajo̱ i̱ íngˈˋ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e lɨiñˈˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 om uiteindelijk (in deze tijd) te laten zien hoe rechtvaardig Hij is. Ook als blijkt dat Hij ieder mens, die door geloof bij Jezus hoort, in ere herstelt.


’Jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ jmángˈˋ i̱ jaangˋguɨ do calɨguíimˉbre quiáˈˉ Moi˜, jo̱ caˈlemˈˊbreiñˈ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: “¿I̱˜ caguíngˈˋ ˈnʉˋ e lɨ́ɨnˈˊ jaangˋ fii˜ quíˉiiˈ i̱ quidsiˈˋ íˈˋ jee˜ jneaˈˆ? 	 Maar de man die begonnen was, zei tegen Mozes: 'Waar bemoeit u zich mee? Denkt u dat u onze leider en rechter bent?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ dseaˋ apóoˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ caguiaangˉguɨ i̱ neáangˊ lacaangˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, calɨñirˊ júuˆ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel nɨcaˈímˈˋbre cajo̱ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 De overige apostelen en de volgelingen van Jezus die in Israël woonden, hoorden dat nu ook mensen van een ander volk het woord van God hadden aangenomen.


Dsʉˈ i̱ fii˜ quiáˈˉ i̱ ˈléeˉ do jaˋ cacuørˊ fɨˊ lajo̱ faˈ e i̱ ˈléeˉ do cajméerˋ lajo̱, co̱ˈ la guíimˋ ˈnéˉ nijáiñˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ téerˋ ˈñúungˈ˜ do fɨˊ quiniˇ dseata˜. Jo̱ lɨ́ˈˆ caquiʉˈrˊ ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e i̱i̱ˋ jaléngˈˋ i̱ tɨɨngˋ té̱ˉ jmɨɨˋ güɨdsitáamˈ˜bre dsifɨˊ lado, jo̱ nitɨ́iñˈˋ jmɨnáˆguɨ fɨˊ lɨ˜ nɨlɨ́ɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ. 	 Maar de officier verbood het omdat hij Paulus wilde sparen. Hij gaf bevel dat iedereen aan land moest zien te komen. Wie konden zwemmen, moesten het eerst overboord springen.


Jo̱baˈ i̱ fii˜ ˈléeˉ do casɨ́ˈrˉ i̱ sɨmingˈˋ do e jaˋ i̱i̱ˋ nisɨ́iñˈˋ do jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e casɨ́ɨiñˈˉ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈɨ́ˈˋbre júuˆ i̱ sɨmingˈˋ do. 	 De commandant zei dat de jongeman kon gaan en voegde er streng aan toe: "Laat niemand weten dat je me dit hebt verteld."


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱b e nɨcaláangˉ ˈnʉ́ˈˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ, jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ song jaˋ niquɨngˈˆtu̱ˈ tu̱cangˈˊnaˈ caléˈˋ catú̱ˉ; dsʉco̱ˈ song cajmeeˇnaˈ lajo̱, jo̱baˈ jaˋ eeˋ ta˜ calɨˈíingˆ quíiˉnaˈ jóng lají̱i̱ˈ˜ e nɨjáˈˉ calɨ́ngˉnaˈ do. 	 Als u blijft bij wat ik u heb gezegd, is dat uw redding. Anders had u net zo goed niet gelovig kunnen worden.


Jo̱ té̱e̱ˊ aˈˊ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe e nɨcaˈíinˈ˜ jo̱guɨ e nɨcanʉ́ʉˈˉ; jo̱ jmeeˉ lají̱i̱ˈ˜ e jo̱, jo̱guɨ quɨ́ˈˉ jíngˈˋ uøˈˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Co̱ˈ song jaˋ nijméeˈˆ lajaléˈˋ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ na, jo̱baˈ niguiéebˊ jmɨɨ˜ mɨ˜ niguiéˉe fɨˊ quiníˈˆ lajeeˇ e jaˋ ñiing˜ oˈˊ, lafaˈ mɨ˜ ngɨˊ jaangˋ ɨ̱ɨ̱ˋ e dsijméerˉ ɨ̱ɨ̱ˋ quiáˈˉ dseaˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñiing˜ dsíiˊ i̱ dseaˋ do lɨ˜ nɨguieiñˈˊ do. 	 Herinner u hoe u het goede nieuws hebt gehoord en hoe enthousiast u erover was. Keer daarnaar terug en leef weer zoals toen. Maar als u niet wakker wilt worden, zal Ik u verrassen als een dief in de nacht. Dan kom Ik op een moment dat u Mij niet verwacht.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Tʉ́ˆ Simón e guilíingˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do fɨˊ do, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jialɨˈˊ dsiˈgóˋ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ Israel, uíiˈ˜ e caˈláangˉ i̱ dseañʉˈˋ la? ¿Jialɨˈˊ jøøng˜naˈ jneaˈˆ góˉnaaˈ? Co̱ˈ o̱ˈ jneaˈˆ dseaˋ cajmiˈleáangˆnaaˈ i̱ dseañʉˈˋ la faˈ có̱o̱ˈ˜ laˈeáangˊ e ˈgøngˈˊnaaˈ o̱ˈguɨ laˈeáangˊ e dsíngˈˉ jmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ. 	 U denkt toch niet dat wij deze man door onze eigen kracht of godsdienstigheid hebben laten lopen?


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ laco̱o̱ˋ jmɨɨb˜ dseáangˈ˜ seenˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱ dseángˈˉ e jábˈˉ júuˆ e fáˈˋa la lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ikzelf sta elke dag oog in oog met de dood, broeders. Dit zeg ik omdat ik er trots op ben dat u bij onze Here Jezus Christus hoort.


Jo̱ lanaguɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e güɨlíingˉnaˈ lacaangˋ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ fɨˊ jaléˈˋ fɨˊ e laniingˉ jo̱ güɨteˈˊnaˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nijíngˈˊnaˈ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ do jo̱ síiˈ˜naˈr e niquiee˜naaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈr˜, co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ sɨˈíˆ sɨmɨ́ɨngˇ do jaˋ calɨˈiiñ˜ faˈ cajalíiñˉ.” 	 Ga nu naar de drukste wegen en nodig iedereen uit die je daar ziet.'


Dsʉco̱ˈ seemˋ dseaˋ i̱ teáangˉ nifɨˊguɨ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiéˉe, jo̱guɨ seemˋ ˈléeˉ i̱ quiʉ́ˈˋʉ ta˜ cajo̱. Jo̱ mɨ˜ fɨ́ɨˉɨ jaangˋ ˈléeˉ quiéˉe e dsérˉ, jo̱baˈ dséˉbre jóng; jo̱guɨ mɨ˜ fɨ́ɨˉɨ jaangˋguɨ e jáarˊ, jo̱baˈ jáaˊbre jóng; jo̱guɨ mɨ˜ fɨ́ɨˉɨ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiéˉe e lɨɨng˜ e jmérˉ, jo̱baˈ jmóoˋbre cajo̱. 	 Want ik moet doen wat mijn commandant mij opdraagt; en mijn soldaten moeten doen wat ik zeg. Als ik tegen een soldaat zeg: 'Ga', dan gaat hij. Als ik tegen een ander zeg: 'Kom', dan komt hij. En als ik tegen mijn knecht zeg: 'Doe dit eens', dan doet hij het. Zo is het ook met U. Als U zegt dat de ziekte uit mijn knecht moet verdwijnen, gebeurt dat!"


Jo̱ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ la lɨ́ɨˊ e mɨjú̱ˋ e cajiʉ́ˈˋ fɨˊ jee˜ cu̱u̱˜ lɨ˜ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ guóoˈ˜ seaˋ, co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ núurˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, jo̱ ladsifɨˊ iáamˋ dsíirˊ e íñˈˋ e júuˆ jo̱. 	 De steenachtige grond zijn de mensen die het woord van God horen en meteen erg enthousiast zijn.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ sejmiiˋ Moi˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ caˈméemˋbre i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ Moi˜ do quiáˈrˉ lajeeˇ gaangˋ sɨˈˋ mɨ˜ cangɨ́ˋ e calɨséiñˈˋ do; co̱ˈ calɨlíˈˆbre e Fidiéebˇ caguíngˈˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do quiáˈrˉ, jo̱guɨ jaˋ cajmɨˈgórˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ caquiʉˈˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ ie˜ jo̱ e ˈnéˉ nijúungˉ jaléngˈˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 Omdat de ouders van Mozes op God vertrouwden, hebben zij hun kind dat heel bijzonder was, drie maanden lang verborgen gehouden. Zij trokken zich niets aan van het bevel van de Farao dat alle pasgeboren jongetjes verdronken moesten worden.


Jo̱ lɨ́ˉ jo̱ casɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do co̱o̱ˋguɨ júuˆ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Quie̱ˋnaˈ cuente jial lɨ́ɨˊ jaléˈˋ ˈmaˋ güɨñíˈˆ o̱si lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ ˈmaˋ é. 	 Hij maakte het hun duidelijk met deze gelijkenis: "Let eens op de vijgeboom of op een andere boom.


jo̱guɨ e cu̱u̱˜ lɨ˜ catɨ́ˋ ˈñiáˋ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ e siiˋ ónice; jo̱guɨ e cu̱u̱˜ lɨ˜ catɨ́ˋ jñʉ́ʉˉ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ e yʉ̱́ʉ̱ˉ e siiˋ cornalina; jo̱guɨ e cu̱u̱˜ lɨ˜ catɨ́ˋ guiéˉ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ e siiˋ crisólito; jo̱guɨ e cu̱u̱˜ e lɨ˜ catɨ́ˋ jñiáˉ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ e siiˋ berilo; jo̱guɨ e cu̱u̱˜ e catɨ́ˋ ñʉ́ˉ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ ueˈˋ e jɨngˈˋ e neáangˉ e siiˋ topacio; jo̱guɨ e cu̱u̱˜ lɨ˜ catɨ́ˋ guíˉ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ e siiˋ crisoprasa; jo̱guɨ e cu̱u̱˜ lɨ˜ catɨ́ˋ guicó̱ˋ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ e siiˋ jacinto; jo̱guɨ e cu̱u̱˜ e lɨ˜ catɨ́ˋ guitu̱ˊ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜ e siiˋ amatista. 	 de vijfde met sardonyx, de zesde met sardius, de zevende met topaas, de achtste met beryl, de negende met chrysoliet, de tiende met chrysopraas, de elfde met saffier, de twaalfde met amethist.


Jnea˜ Paaˉ, co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Silvano jo̱guɨ Timoteo, jmoˈˊnaaˈ e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseaˋ neáangˊnaˈ fɨˊ na fɨˊ Tesalónica, i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Van: Paulus, Silvanus en Timotheüs. Aan: De gemeente in de stad Thessalonica; aan allen die in God, onze Vader, zijn en in de Here Jezus Christus.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do cajúmˉbre có̱o̱ˈ˜ e ñisʉ̱ˈˋ e iʉ˜ fɨˊ moˈooˉ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ fɨˊ mocóoˈ˜ i̱ cuea˜ teaangˋ do, jo̱ lajɨɨmˋ tusɨ̱́ɨ̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tujlɨ́ɨˋ cajmɨˈóoˈ˜reˈ dseángˈˉ la guiúmˉ jaléˈˋ ngúuˊ táaiñˈˋ do. 	 Heel hun aanhang werd gedood door het zwaard uit de mond van Hem, Die op het paard zit. En alle vogels deden zich tegoed aan hun vlees.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jo̱ mɨ˜ féˈˋ jneaˈˆ e júuˆ na, jie˜ mɨˊ ɨˊ óoˊnaˈ e ninaangˉtú̱u̱ˈ caléˈˋ catú̱ˉ e nijmiféngˈˊ yee˜naaˈ, co̱ˈ dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱; jo̱guɨ cajo̱ jaˋ ˈnéˉ e nicuǿøˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ o̱si e nimɨ́ɨˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ majíˋ lɨ˜ féˈˋ e ta˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmooˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ. 	 Moeten wij onszelf bij u aanbevelen? Of moeten wij, net als sommigen dat doen, een getuigschrift voor u meebrengen? Of dat aan u vragen?


Jo̱ guiéenˈ˜n e jiˋ la quíiˈˉ e catɨ́ɨnˈˉ, dsʉco̱ˈ dseángˈˉ nɨtab˜ dsiiˉ e nijmitíˆbaˈ e jmɨˈeeˇ e nɨcamɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ, jo̱guɨ nɨñíˆbɨ́ɨ cajo̱ e jmiguiʉˊguɨb nijméeˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcafáˈˉa na. 	 Ik heb u deze brief geschreven omdat ik ervan overtuigd ben dat u zult doen wat ik u vraag en zelfs meer!


Jo̱guɨ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, nañiˊ faˈ nɨcañíimˊbaˈ jnea˜, dsʉˈ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨmˋbɨˈ jnea˜. 	 U hebt Mij gezien en toch gelooft u Mij niet. Dat heb Ik u trouwens al eens eerder gezegd.


Jo̱ dsʉˈ seemˋ jaangˋguɨ i̱ féˈˋ guiʉ́ˉ uii˜ quiéˉe, jo̱guɨ tab˜ dsiiˉ e jaléˈˋ e júuˆ do quíimˊ fɨˊ quiníˆ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Maar God getuigt van Mij dat Ik de waarheid spreek. Ik weet dat Hij gelijk heeft.


Jo̱ faco̱ˈ jangˈˉ ɨ́ˉ dsiˋnaaˈ røøˋ jial lɨ́ɨˊnaaˈ nʉ́ˈˉguɨ e niquieeˇnaaˈ, jo̱baˈ jaˋ eeˋ uiing˜ seaˋ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ iihuɨ́ɨˊ. 	 Als wij onszelf rekenschap geven van wat wij doen, zal de Here ons niet bestraffen.


Jnea˜ Paaˉ, jo̱ nʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiéˉe, jo̱guɨ quie̱ˋnaˈ cuente røøˋ jaléˈˋ e nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ, e song cacuǿøˈ˜ fɨˊ yaang˜naˈ e nitó̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ laco̱ˈguɨ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel, jo̱baˈ jaˋ e ta˜ íingˆ quíiˉnaˈ jaléˈˋ e cangongɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ uíiˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jóng. 	 Luister goed naar wat ik nu zeg: Als u erop rekent dat het met God in orde komt door u te laten besnijden en de Joodse wetten te houden, zal Christus u niet redden!


Jo̱ guiʉ́bˉ cajméeˋ i̱ dseaˋ íˋ uíiˈ˜ e caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ do lajo̱. Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel eáamˊ nɨcajmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e laco̱ˈ teáˋguɨ casíñˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel dseángˈˉ ˈnéˉbaˈ lɨɨng˜ eeˋgo̱ jmɨcó̱o̱ˈr˜ jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel do. 	 Hoewel zij het met plezier hebben gedaan, is het eigenlijk niet meer dan hun plicht. Zij hebben van de gelovigen in Jeruzalem iets geestelijks gekregen: het goede nieuws over Jezus Christus. Nu, dan moeten zij de gelovigen in Jeruzalem iets natuurlijks teruggeven: Een bijdrage in hun levensonderhoud.


Jo̱baˈ song ˈnʉ́ˈˋ jmɨˈúungˋnaˈ e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e la, jo̱guɨ jmooˋbɨˈ jaléˈˋ e jo̱ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱baˈ íimˆ ta˜ quíiˆnaˈ e nilɨcuíingˋguɨˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ cajo̱ seabˋ uiing˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ do. 	 Als dat bij u het geval is, betekent het dat u niet zelfvoldaan of onvruchtbaar bent geworden, maar dat u de Here Jezus Christus steeds beter leert kennen.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b casaiñˈˉ Jesús, jo̱ catǿrˉ dseaˋ do fɨˊ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ laniingˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel. Jo̱ huíimˉ ngangˈˊ Tʉ́ˆ Simón e tɨˈleáaiñˊ laco̱ˈ ngolíingˋ i̱ dseaˋ do e téerˋ Jesús. 	 Nadat ze Hem hadden gegrepen, brachten zij Hem naar het paleis van de hogepriester. Petrus volgde Hem op een afstand.


Jo̱ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ nɨcanʉ́ʉˉnaˈ røøˋ mɨ˜ cafáˈˉa e o̱ˈ jnea˜ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ i̱ cagüéngˉ jéengˊguɨ laco̱ˈ dseaˋ do e laco̱ˈ cagaguiaaˉ guiʉ́ˉ fɨˊ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Jullie hebben mij steeds horen zeggen dat ik niet de Christus ben, maar dat God mij voor Hem uit gestuurd heeft.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ɨ̱́ˈˋ jmɨɨˋ e uøøˋ dsíiˊ e tooˋ la niguiábˋtu̱ jmɨjmɨɨiñˉ caléˈˋ catú̱ˉ; 	 Jezus antwoordde: "Wie van het water uit deze put drinkt, krijgt weer dorst.


Jo̱ ¿su latɨˊ lana jaˋ mɨˊ cangámˈˋbɨ ˈnʉ́ˈˋ o̱ˈguɨ tó̱o̱ˋ óoˊnaˈ cajo̱ quiáˈˉ e ˈñiáˋ iñíˈˆ e cajmɨtaanˇn lajɨˋ ˈñiáˋ mil dseaˋ, jo̱guɨ e jmiguiʉˊbɨ ˈmatáˆ caseángˉ e téeˈ˜ ˈnáˈˆ quiáˈˉ e jo̱? 	 Begrijpen jullie het dan nog niet? Zijn jullie vergeten dat Ik 5000 mensen van maar vijf broden te eten heb gegeven?


Dsʉˈ co̱o̱bˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨ́ˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Herodías do mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catɨ́ˋ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e quiáˈˉ cadsíˈˉ dseata˜ Herodes ji̱i̱ˋ, jo̱ cajméerˋ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ féˈˋ jo̱ catǿˈrˉ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ laniingˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ fii˜ ˈléeˉ. 	 Op een dag zag Herodias haar kans schoon. Het was op de verjaardag van Herodes en hij had mensen van zijn hofhouding, legerofficieren en allerlei voorname burgers uit Galilea uitgenodigd voor het feest.


Jo̱ e laco̱ˈ niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ nifɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsiiˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ la. Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ie˜ mɨ˜ caji̱i̱ˋbaˈ canaangˋ ˈnʉ́ˈˋ e caseáangˈ˜naˈ jaléˈˋ e cuuˉ jo̱, jo̱ dseángˈˉ e ngocángˋ óoˊbaˈ cajmeeˇnaˈ lajo̱. 	 Ik denk dat het goed voor u is nu te voltooien, waarmee u een jaar geleden bent begonnen; want u bent er niet alleen mee begonnen, maar hebt het ook in daden omgezet.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jaˋ quiʉˈˊ dsíiˊ e jmóoˋbɨr jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ, jo̱baˈ ˈnéˉ fɨ́ˈˆre fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ dseengˋ jaléˈˋ e jmóorˋ do, jo̱ lajo̱baˈ niˈɨ́ˉ ˈgóˋ quiáˈˉ i̱ caguiaangˉguɨ i̱ iing˜ jméˉ lajo̱. 	 Als iemand kwaad heeft gedaan, moet hij voor het oog van de hele gemeente worden terechtgewezen, opdat niemand anders zijn slechte voorbeeld zal volgen.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús e júuˆ jo̱, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Tʉ́ʉˊnaˈ e éengˊnaˈ jnea˜. 	 "Houd op met dat gemopper", zei Jezus.


Jo̱ ie˜ jo̱ nité̱e̱ˉ jñʉ́ʉˉ tuˈˊ cóoˈ˜ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cu̱u̱˜, jo̱ e jo̱ íingˆ ta˜ e a˜ jmɨɨˋ e jmángˈˋ dseaˋ Israel ta˜ e laco̱ˈ jmiguiúngˉ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, co̱ˈ lajo̱b quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ e jmóorˋ. Jo̱ laco̱o̱ˋ e dsíiˊ tuˈˊ cu̱u̱˜ do ab˜jiʉ la cincuenta si la setenta litro jmɨɨˋ. 	 Er stonden zes grote aarden kruiken, elk met een inhoud van zo'n honderd liter. Die werden bij bepaalde gelegenheden met water gevuld, zodat men zich volgens de Joodse voorschriften kon wassen.


Jo̱ lalab cajíngˈˋ Dseaˋ Jmáangˉ: “Quie̱ˋnaˈ cuente e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñiing˜ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ mɨ˜ nigáaˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ na, lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ mɨ˜ guiéeˊ jaangˋ ɨ̱ɨ̱ˋ i̱ jmóoˋ ɨ̱ɨ̱ˋ. Jo̱baˈ fáˈˋa: juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ sɨjnéeˋ dsíiˊ ie˜ jo̱ jo̱guɨ néeˊ guiʉ́ˉ quiáˈrˉ e quiˈˊbre sɨ̱ˈrˆ e laco̱ˈ jaˋ nilíˋ ɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ uíiˈ˜ e jaˋ néeˊ guiʉ́ˉ quiáˈrˉ mɨ˜ niguiéeˊ e jmɨɨ˜ jo̱.” 	 "Ik kom als een dief in de nacht. Gelukkig is hij die wakker blijft en zijn kleren aanhoudt. Hij zal niet naakt rondlopen. Hij hoeft zich niet te schamen voor de mensen die hem zien."


Jo̱ eáamˊ sɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ sɨseángˈˊ do cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jmóoˋ Jesús. Jo̱ jee˜ do quiéengˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ féˈˋ lala: “Jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ guiúmˉ lɨiñˈˊ do”; jo̱guɨ jee˜ dobɨ quiéengˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cajo̱: “I̱ dseañʉˈˋ íˋ jaˋ dseengˋ éerˋ, jo̱guɨ lɨco̱ˈ ngɨrˊ ta˜ jmɨgǿøngˋ jaléngˈˋ dseabˋ.” 	 Er was een onzekere stemming onder het volk en de meningen over Hem waren verdeeld. Sommigen zeiden: "Hij is een goed mens." Maar anderen zeiden: "O nee! Hij misleidt de massa!"


Jo̱ catǿbˈˉtu̱r i̱ dseaˋ apóoˆ do caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do; jo̱ mɨ˜ nɨteáaiñˈ˜ do, jo̱ cabǿøngˉneiñˈ jo̱guɨ caˈɨ́ɨˉtu̱r ˈgooˋ quiáiñˈˉ do e joˋ niguiáˉguɨiñˈ do júuˆ quiáˈˉ i̱ Jesús do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱guɨbaˈ caleáangˋneiñˈ do. 	 Zij moesten hem gelijk geven. Na de apostelen te hebben binnengeroepen, lieten ze hun zweepslagen geven. Zij verboden hen streng ooit nog in het openbaar over Jezus te spreken en lieten hen daarna gaan.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e la, caseángˈˊ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo jo̱ casɨ́ɨngˉtu̱r røøˋ jial laco̱ˈ nicuǿˈrˉ Jesús dseeˉ fɨˊ quiniˇ dseata˜. 	 De Farizeeërs gingen weg om te overleggen hoe zij Jezus op een woord zouden kunnen vangen.


jo̱ lana i̱ dseamɨ́ˋ do nɨcangɨ́ɨmˋbre fɨˊ e niquɨˈrˊ sɨ̱ˈrˆ e jloˈˆ jo̱guɨ e ˈmoˈˆ eáangˊ jo̱guɨ e teeˋ e jíingˋ jɨˈˋ jloˈˆ eáangˊ cajo̱. Jo̱ e ˈmɨˈˊ e niguoˈˆ do cuøˊ li˜ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ teáaiñˉ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Zij mocht een kleed van schitterend wit linnen aantrekken. Dat fijne linnen stelt de goede daden van de gelovigen voor."


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ e mɨjú̱ˋ e cajiʉ́ˈˋ fɨˊ guiáˈˆ fɨˊ do, co̱ˈ núurˋ e júuˆ jo̱, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, dsifɨˊ lajo̱b guiéeˊ Satanás, jo̱ íbˋ jmóoˋ e íimˉtu̱ dsíirˊ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e nɨcanúurˉ do. 	 Het pad waar een deel van het zaad op terechtkwam, zijn de mensen die wel het woord van God horen, maar het meteen weer vergeten. De duivel is er in geslaagd het goede zaad weg te nemen.


Jo̱ mɨ˜ cafíingˋ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do e sello e catɨ́ˋ ˈñiáˋ do, jo̱baˈ camánˉn fɨˊ nʉ́ˈˉ nifeˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajúngˉ i̱ cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ uíiˈ˜ e caniˈrˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Toen het Lam het vijfde zegel verbrak, zag ik onder het altaar de zielen van hen, die vermoord waren omdat zij de boodschap van God geloofd hadden en daar openlijk voor waren uitgekomen.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, ¿jial fóˈˋnaˈ? ¿Su guiʉ́ˉ o̱si jaˋ dseengˋ é e jaˋ dsíˋ ˈmɨˈˊ fɨˊ mogui˜ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ mɨ˜ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ? 	 Zeg nu zelf, broeders: Is het fatsoenlijk dat een vrouw zonder hoofdbedekking tot God bidt?


Jo̱guɨ lana lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ nɨsɨcúngˈˆ guóˋ,jo̱ dsʉˈ o̱ˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe ˈñiáˈˋa e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ la, dsʉco̱ˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ quiʉˈˊ ta˜ e júuˆ e féˈˋ lala: “Jaˋ cuǿøngˋ e jaangˋ dseamɨ́ˋ nitiúuiñˉ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ.” 	 Voor de getrouwden geldt dit voorschrift, dat niet van mijzelf maar van de Here komt: Een vrouw mag niet van haar man scheiden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ fii˜ quiáˈrˉ do co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ Israel i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ quiáˈrˉ, casamˈˉbre Jesús jo̱ caˈñʉ́ˈrˋ guooˋ dseaˋ do. 	 De soldaten en tempeldienaars namen Jezus gevangen.


Jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ jmeeˉnaˈ fɨˈíˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e nidsijéeˊ quíiˉnaˈ e jmɨɨ˜ dsaˈóˋ, co̱ˈ dsaˈóˋ jiéˈˋguɨ e lɨ́ɨˊ quíiˉnaˈ. Dsʉco̱ˈ nitébˈˋ jí̱i̱ˈ˜ fɨˈíˆ dsíiˊ e seaˋ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜. 	 Maak u geen zorgen voor de dag van morgen. Ook morgen zal God u weer geven wat u nodig hebt. Leef dus gewoon bij de dag."


Jo̱ juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ sɨjnéeˋ dsíiˊ mɨ˜ niguiengˈˊ fiir˜. Co̱ˈ jnea˜ jmɨtaaˉ óoˊnaˈ e dsíngˈˉ nilɨˈiáangˋ dsíiˊ i̱ fiir˜ do jo̱ nitǿørˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ sɨjnéeˋ dsíiˊ do e nidǿˈrˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱iñˈ˜ do e uǿøˋ jo̱. 	 Wie klaar staan en hem verwachten, zijn oneindig gelukkig, want de Here Zelf zal hun dienaar worden. Hij zal hen aan tafel nodigen en bedienen.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nɨta˜ dsíiˊ e nɨlɨ́ɨiñˊ laco̱ˈguɨ Fidiéeˇ mɨ˜ nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ nijmɨˈúuiñˋ e niˈérˉ guiʉ́ˉ laco̱ˈguɨ dseaˋ do ˈñiaˈrˊ. 	 Ieder die dit gelooft, leidt een rein leven omdat Christus rein is.


Jo̱ dsʉˈ jaléˈˋ júuˆ e guiaˋnaaˈ do lɨ́ɨˊ júuˆ jloˈˆ e tɨɨngˋ ngángˈˋ jí̱i̱ˈ˜ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ e júuˆ jo̱ jaˋ cajmijnéeiñˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Co̱ˈ caguiarˊ uiing˜ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e cajméerˋ latøøngˉ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ lɨ˜ niingˉ ˈgøiñˈˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Wat wij zeggen, is Gods wijsheid die tot nu toe verborgen is geweest. Voor het begin van de wereld had Hij Zijn plan al klaar om ons in de heerlijkheid te brengen.


Jo̱guɨ e labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ cajo̱, e doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ nijméˉbre jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ la nɨcajméˉ jnea˜ cajo̱; jo̱ dsʉˈ seaˋbaˈ do e nijmérˉ e niguoˈˆguɨ eáangˊ, co̱ˈ jnea˜ ninínˈˆn e nija̱a̱ˆ có̱o̱ˈ˜ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 Luister goed, wie op Mij vertrouwt, zal dezelfde dingen doen als Ik. Zelfs nog grotere, want Ik ga naar de Vader.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ do cajéeiñˋ i̱ sɨmingˈˋ do fɨˊ quiniˇ fii˜ quiáˈrˉ, jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ fii˜ quiáˈrˉ do: —I̱ dseaˋ sɨjnɨ́ɨngˇ i̱ siiˋ Paaˉ do catǿˈrˉ jnea˜, jo̱ camɨˈrˊ jnea˜ e cagajéenˉn i̱ sɨmingˈˋ la fɨˊ quiníˈˆ, co̱ˈ lɨɨng˜ eeˋ júuˆ quie̱rˊ quíiˉbaˈ jíñˈˉ. 	 De officier bracht hem bij de commandant en zei: "Paulus, onze gevangene, riep mij en vroeg deze jongeman bij u te brengen, omdat hij u iets te vertellen heeft."


¡Janúˈˋ! Nʉ́ʉˉ e júuˆ la: jnea˜ tǿøˉø dseaˋ catɨˊ oˈnʉ́ˆ; jo̱ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ ninúˉ júuˆ quiéˉe jo̱guɨ nineárˉ jnɨ́ˆ e laco̱ˈ niˈíñˈˋ e júuˆ do quiéˉe mɨ˜ nitǿøˆøre, jo̱baˈ niˈúˆbaa fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ, jo̱ co̱lɨɨm˜ niquiee˜naaˈ i˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do. 	 Luister, Ik klop op de deur. Als iemand Mij hoort en de deur opendoet, zal Ik bij hem binnenkomen. Dan zullen wij samen eten; hij met Mij en Ik met hem.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e cadsíngˉ lají̱i̱ˈ˜ jmɨɨ˜ e catɨ́ɨngˉ Zacarías e iuuiñˉ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do, jo̱ cangámˈˉbre fɨˊ quiáˈrˉ. 	 Zacharias bleef in de tempel tot zijn dienst voorbij was en ging toen naar huis terug.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱baˈ dsifɨˊ ladob ˈníˈˋ catɨ́ɨiñˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ cañíirˋ quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, mɨ˜ fóˈˋ lana la quiéˉ jneabˈˆ jmineanˈˆ cajo̱. 	 "Meester", zei een godsdienstleraar die stond te luisteren, "door dit allemaal te zeggen, hebt U ook ons zwart gemaakt."


—E labaˈ jmɨtaaˆ oˈˊ, Tʉ́ˆ Simón, e uǿøˋ na, nʉ́ˈˉguɨ e niquíˈˉ tuidséeˆ, ˈnʉˋ nifoˈˆ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ e jaˋ cuíinˈˋ jnea˜. 	 "Petrus", antwoordde Jezus. "De waarheid is dat jij voordat vannacht een haan kraait, drie keer zult beweren dat je Mij niet kent."


Jo̱baˈ cangɨɨˉ quiáˈˉ i̱ guicaféˈˋ do jo̱ cafáˈˉa: “¿I̱˜ ˈnʉˋ, Fíiˋi?” Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ guicaféˈˋ do jo̱ guicajíñˈˉ: “Jneab˜ Jesús i̱ calɨséngˋ fɨˊ Nazaret i̱ ngɨˋ ˈnʉˋ jmáanˈ˜ gaˋ lana.” 	 'Wie bent U, Here?' vroeg ik. 'Ik ben de Jezus van Nazareth, Die u vervolgt', was het antwoord.


Jo̱ i̱ ángel i̱ sɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ do quie̱rˊ co̱o̱ˋ sɨɨˉ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ e laco̱ˈ niguiárˉ íˈˋ e jee˜ fɨɨˋ féˈˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ jnɨ́ˆ quiáˈˉ jo̱guɨ e iáˋ cu̱u̱˜ do cajo̱. 	 De engel die met mij sprak, had een gouden meetlat om de stad, de poorten en de muur op te meten.


Jo̱ dsʉˈ lanaguɨ jmiˈiáamˋ dsiiˉ, dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e calɨ́ngˉnaˈ fɨˈíˆ, co̱ˈ jmiˈiáangˋ dsiiˉ e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e calɨ́ngˉnaˈ e fɨˈíˆ dsíiˊ dobaˈ e caquɨ́ˈˉ jíingˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Dsʉco̱ˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la tɨˊ dsíiˊ Fidiéeˇ cajmeeˇnaˈ e fɨˈíˆ dsíiˊ e cangongɨ́ɨngˉnaˈ do, jo̱baˈ jneaˈˆ jaˋ eeˋ caˈlee˜naaˈ quíiˉnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e casíiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ do. 	 Nu ben ik blij dat ik die brief heb gestuurd, niet omdat ik u er verdriet mee heb gedaan, maar omdat u zich daardoor tot God hebt gewend. Het verdriet dat u voelde, was zoals God wilde. Daardoor hoef ik u straks niet nog eens pijn te doen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈɨ́ɨbˉ Jesús júuˆ i̱ dseañʉˈˋ do e nidséiñˈˉ, jo̱ eáamˊ caˈɨ́ɨrˉ ˈgooˋ quiáiñˈˉ do jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ: 	 Jezus vond het niet goed dat de man bij Hem bleef. "Ga direct naar de priester", zei Hij streng, "en laat u onderzoeken. Pas op dat u niemand iets vertelt! Neem het offer mee dat volgens de wet van Mozes gebracht moet worden, als iemand van melaatsheid genezen is. Dan zal het voor iedereen duidelijk zijn dat u genezen bent."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ Jericó. Jo̱ lajeeˇ e uøøiñˋ e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ jo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ fɨ́ɨngˊguɨ dseaˋ i̱ jiéngˈˋ cajo̱, jo̱ jaangˋ dseaˋ tiuungˉ i̱ siiˋ Bartimeo, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Timeo, guiiñ˜ ˈnɨˈˋ fɨˊ e jmóorˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ. 	 Zij kwamen in Jericho aan. Later, toen Hij met Zijn discipelen uit de stad vertrok, liepen er heel veel mensen met hen mee.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ caˈnáaiñˉ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ nijméˉ dseeˉ uii˜ quiáiñˈˉ do e laco̱ˈ nicuǿˈrˉ dseeˉ i̱ Tée˜ do e féiñˈˋ do jmangˈˉ júuˆ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Moi˜ jo̱guɨ uii˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Toen stookten zij een paar mannen op het praatje rond te strooien dat zij Stefanus slechte dingen over Mozes en God hadden horen zeggen.


Dsʉco̱ˈ faco̱ˈ jaˋ jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱baˈ o̱ˈ jáˈˉ e cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als zij gelijk hebben, is Christus ook niet uit de dood teruggekomen.


Jo̱ mɨ˜ camánˉn i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ dseángˈˉ caquɨ́mˈˉbaa fɨˊ uii˜ tɨɨrˉ lafaˈ jaangˋ ˈlɨɨ˜. Jo̱ dsʉˈ írˋ caquidsirˊ guóorˋ dséeˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ moguiiˉ jo̱ casɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: —Jaˋ fǿønˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; co̱ˈ jneab˜ dseaˋ i̱ laˈuii˜ jo̱guɨ jnea˜bɨ dseaˋ i̱ tɨˊ lɨ˜ cadséngˉ do cajo̱, 	 Toen ik Hem zag, viel ik als dood voor Hem neer. Maar Hij legde Zijn rechterhand op mij en zei: "Wees niet bang. Ik ben de eerste en de laatste.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do jo̱ cajíñˈˉ: “ˈMɨ́ɨˉ cagüeangˈˉ i̱ sɨmingˈˋ rúnˈˋ i̱ táˈˉ cangongɨˊ do. Jo̱baˈ dsíngˈˉ calɨˈiáangˋ dsíiˊ tiquíiˈˆ, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e cajúngˉ jaangˋ güɨtáˆ jiuung˜ i̱ niguangˈˆguɨ lajeeˇ lajaléngˈˋ i̱ seengˋ quíiˈˉ, jo̱baˈ jmóorˋ jmɨɨ˜ lana.” 	 'Uw broer is terug', antwoordde de knecht, 'en uw vader heeft het mestkalf laten slachten. Hij is zo blij dat uw broer weer gezond en wel thuis gekomen is.'


Jo̱baˈ ie˜ jo̱, jaˋ güɨlɨgøøngˋnaˈ mɨ˜ nisɨ́ˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ lala: “Jǿøˉnaˈ, e dob táangˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaˈ do fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ”, jo̱ dsʉˈ jaˋ güɨlíingˉnaˈ faˈ e nigüɨˈnéngˈˊnaˈr; o̱si nisɨ́ˈˋbɨ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ lala é: “E lab sɨˈmaangˇ i̱ dseaˋ íˋ”, jo̱ dsʉˈ jaˋ jáˈˉ güɨlíingˋnaˈ e jo̱. 	 Als iemand je komt vertellen dat de Christus is teruggekomen en dat hij in de woestijn is, trek je er niets van aan en ga niet kijken.


Dsʉˈ lajeeˇ jo̱, eáangˊguɨ ngóoˊ niˈˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ doñiˊ jiébˈˋ nɨnúuˋ dseaˋ e júuˆ jo̱. 	 Het nieuws over Jezus Christus verspreidde zich snel en vele mensen gingen in Hem geloven.


Jo̱ doñiˊ eebˋ cuǿøngˋ líˋ jmee˜ jnea˜ song camɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Als u Mij iets vraagt in mijn naam, zal Ik het doen.


Jo̱ lalab siiˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ i̱ caˈnaaiñˋ do: jaangˋ i̱ siiˋ Simón, jo̱ mɨ˜ cangɨrˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús calɨsírˋ Tʉ́ˆ; 	 Die mannen heetten Simon (of Petrus zoals Jezus hem noemde);


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ teáangˉ do e féˈˋ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ quiáiñˈˉ do, eáangˊguɨ tiiˉ caje̱rˊ. Jo̱ caféˈˋguɨ Paaˉ: 	 Toen zij hem in het Hebreeuws hoorden spreken, waren ze een en al aandacht.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jnea˜ nisɨ́ɨnˆn jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ eáangˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ eˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel; lɨfaˈ ˈnʉ́ˈˋ, nijngámˈˆbaˈ jo̱guɨ nitáang˜naˈ fɨˊ dseˈˋ crúubˆ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨiñˈ do nibǿøngˆnaˈr fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ jo̱guɨ niˈǿøngˉnaˈr fɨˊ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ guilíiñˉ. 	 Ik zal profeten, wijze mannen en godsdienstleraars naar u toesturen. U zult sommigen van hen vermoorden door hen aan een kruis te spijkeren. Anderen zult u in de synagogen afranselen en van stad tot stad vervolgen.


Jo̱baˈ güɨlíingˉnaˈ fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ jmeeˉnaˈ e niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜ dseaˋ e laco̱ˈ niˈuíiñˉ dseaˋ quiéˉe; jo̱guɨ mɨfɨ́ɨngˋ seaangˉnaˈr jmɨɨˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Tiquiéˆe Fidiéeˇ jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do, jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱, 	 Ga er daarom op uit om alle volken tot mijn discipelen te maken. Doop hen in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest. Leer hen altijd te doen wat Ik u heb gezegd.


co̱ˈ jial fɨng lajeeˇ tengˈˊ ˈnʉ́ˈˋ güɨɨmˋbaˈ nigüeáiñˈˊ. 	 Pas ervoor op dat je niet slaapt als Ik plotseling kom.


Jo̱ jaˋ niguiaaˆ caˈˊ lají̱i̱ˈ˜ e guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. Jo̱ faco̱ˈ jaangˋ dseaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e niˈíngˈˋ Fidiéeˇ írˋ e jaˋ røøiñˋ dseeˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e jmitir˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do, jo̱baˈ jaˋ calɨˈnéˉ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ uíiˈ˜ dseeˉ quíˉiiˈ faco̱ˈ lajo̱. 	 Wat God in Zijn genade heeft gedaan, wil ik niet onderschatten. Want als wij het met God in orde konden maken door de Joodse wet te houden, zou Christus voor niets gestorven zijn.


Jo̱ lajeeˇ teáangˉ i̱ dseaˋ do jǿørˉ fɨˊ lɨ˜ cangángˈˉ Jesús, co̱o̱ˋ cajnémˉ gángˉ dseañʉˈˋ i̱ quiˈˊ ˈmɨˈˊ téˋ fɨˊ lɨ˜ teáangˉ i̱ dseaˋ do 	 Terwijl zij nog naar de lucht tuurden, stonden er plotseling twee mannen bij hen, met witte kleren aan.


Jo̱baˈ ladsifɨˊ lanab canaangˋ quieˈˋ güɨˈñiáˆ e teáˋ eáangˊ, jo̱guɨ lɨjɨ˜reˈ cajo̱, jo̱guɨ eáangˊ téeˈ˜ mɨ́ɨˈ˜, jo̱guɨ cajǿˈˋ uǿˉ dseángˈˉ e teáˋ eáangˊ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ néeˈ˜ jaˋ mɨˊ cajǿˈˋ lajo̱ lají̱i̱ˈ˜ tɨˊ mɨ˜ calɨséngˋ dseaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Het begon te bliksemen, te rommelen en te donderen en er kwam een enorme aardbeving, zoals er nog nooit was geweest, zolang er mensen op aarde wonen. Zo hevig was de aardbeving.


—Mɨ˜ caguiéˉnaaˈ, dseángˈˉ jnɨˊ guiʉ́bˉ jnɨ́ˆ quiáˈˉ e ˈnʉñíˆ do, jo̱guɨ i̱ ˈléeˉ i̱ jmóoˋ íˆ do, dob teáaiñˉ fɨˊ quiniˇ jnɨ́ˆ; dsʉˈ mɨ˜ caneáˆnaaˈ, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ joˋ i̱i̱ˋ seengˋ fɨˊ dsíiˊ jo̱. 	 "De deuren van de gevangenis waren op slot en de bewakers stonden ervoor op wacht. Maar toen wij naar binnen gingen, was er niemand."


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiéˉe, juguiʉ́ˉjiʉ quíiˉnaˈ, co̱ˈ seabˋ jminíˆnaˈ có̱o̱ˈ˜ e cuǿøngˋ jǿøˆnaˈ, jo̱guɨ seabˋ loguáˆnaˈ có̱o̱ˈ˜ e cuǿøngˋ núuˆnaˈ. 	 Gelukkig hebben jullie ogen die kunnen zien en oren die kunnen horen!


Jo̱guɨ lana nɨjáarˊ fɨˊ la e nɨquie̱rˊ júuˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ e nisáiñˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ quíiˈˉ jo̱ nidsiteángˈˊneiñˈ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ. 	 Hij heeft van de hoofdpriesters zelfs toestemming gekregen om al Uw volgelingen hier in de boeien te slaan!"


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ iin˜n e lajalémˈˋ dseaˋ jaˋ nicúiñˈˋ guóorˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ jnea˜; jo̱ dsʉˈ jaˋ lajɨɨˉnaaˈ cangɨ́ɨngˋnaaˈ røøˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ jmaquíimˊ cangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈˉ dseaˋ do lajaangˋ lajaangˋnaaˈ. 	 Ik zou het fijn vinden als iedereen was zoals ik en niet trouwde. Maar het hangt ervan af welke gave God in Zijn genade aan u geeft. De een krijgt deze gave, de ander die.


Jo̱ guiʉ́bˉ nɨñíˆ ˈnʉ́ˈˋ e Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, uíiˈ˜ e eáangˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ mɨ˜ cagüéiñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la caˈuíiñˉ jaangˋ dseaˋ tiñíingˉ uíiˈ˜ jneaa˜aaˈ, nañiˊ faˈ jaangˋ dseaˋ i̱ niingˉ eáamˊbre lɨ́ɨiñˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ e laco̱ˈ laˈeáangˊ e caˈuíiñˉ jaangˋ dseaˋ tiñíingˉ, jo̱baˈ jneaa˜aaˈ niˈíingˈ˜naaˈ jaléˈˋ e jloˈˆ e catɨ́ɨˉnaaˈ. 	 U hebt toch de genade van onze Here Jezus Christus leren kennen? Hoewel Hij heel rijk was, werd Hij arm terwille van u, opdat Hij door arm te zijn u rijk zou maken.


Jo̱ i̱ jó̱o̱ˊ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ sɨˈnɨɨngˇ do calɨséiñˋ laco̱ˈguɨ lɨseengˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ jó̱o̱ˊ dseaˋ; jo̱guɨ i̱ jó̱o̱ˊ dseángˈˉ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do calɨséiñˋ lajo̱b cajo̱, dsʉˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuøˈˊ Fidiéeˇ írˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Dat Hagar een kind van Abraham kreeg, was een natuurlijke zaak. Maar Sara kreeg pas een kind nadat God het aan Abraham had beloofd.


Jo̱baˈ lalab cangɨɨˉ jnea˜ quiáˈrˉ: —É̱e̱ˊ, ˈnʉbˋ dseaˋ ñíˈˆ. Jo̱baˈ cañíiˋtu̱r quiéˉe lala: —I̱ nab jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcangɨ́ɨngˊ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ, jo̱guɨ nɨcaru̱ˈˊbre sɨ̱ˈrˆ jo̱ teebˋ nɨcaséerˊ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøngˉ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do. 	 Ik antwoordde: "Ik weet het niet, maar - wel. Wilt u het mij zeggen?" En hij zei tegen mij: "Dat zijn de mensen die de grote verdrukking hebben doorstaan. Zij hebben hun kleren wit gewassen in het bloed van het Lam.


Jo̱guɨ i̱ Paaˉ do catǿˈrˉ i̱ Silas do i̱ cangóˉ có̱o̱ˈr˜; jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiarˊ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ e ta˜ e nidsilíiñˈˉ do, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cataiñˈˉ fɨˊ. 	 Maar Paulus koos Silas uit om met hem mee te gaan. Nadat zij door de christenen aan de genade van de Here waren toevertrouwd, gingen zij op reis.


Jo̱ lajo̱baˈ caleáaiñˋ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel e dseángˈˉ ˈnéˉ jmitíˆbaaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do e laco̱ˈ niˈíngˈˋ Fidiéeˇ jneaˈˆ e lɨ́ɨˊnaaˈ jó̱o̱rˊ. 	 Hij zou ons vrijkopen van die wet, zodat God ons als Zijn kinderen kon aannemen.


’Jo̱ mɨ˜ cangolíingˉtu̱ i̱ jó̱o̱ˊ Jacóoˆ fɨˊ Egipto e catɨ́ˋ tú̱ˉ ya̱ˈˊ, jo̱guɨbaˈ cajméeˋ Séˆ júuˆ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e rúiñˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜bre lɨiñˈˊ do. Jo̱ lajo̱b calɨñiˊ i̱ dseata˜ Egipto do e dseaˋ Israel lɨ́ɨngˊ Séˆ laco̱ˈguɨ jneaa˜aaˈ. 	 Bij deze tweede keer vertelde Jozef dat hij hun broer was en hij stelde hen voor aan de Farao.


Dsʉˈ i̱ Davíˈˆ do calɨ́iñˉ jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱guɨ ñiˊbre guiʉ́ˉ e Fidiéeˇ cacuørˊ dseángˈˉ júuˆ jáˈˉ quiáˈrˉ e nicuǿiñˉ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ sɨju̱rˇ do i̱ nilíingˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quíˉiiˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel. 	 Maar hij wist wat er na zijn dood zou gebeuren. God had hem beloofd dat één van zijn nakomelingen in zijn plaats koning zou worden.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨñiˊ dseaˋ do e nɨtáangˋ Jesús e fɨˊ fɨɨˋ jo̱ e jaiñˈˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, jo̱baˈ cangóˉbre fɨˊ lɨ˜ táangˋ dseaˋ do, jo̱ camɨˈrˊ dseaˋ do jmɨˈeeˇ faˈ e nidséiñˈˉ do fɨˊ quiáˈrˉ e nidsijmiˈleáaiñˆ i̱ sɨmingˈˋ jiuung˜ quiáˈrˉ do, co̱ˈ ráaiñˈˋ do e tɨˊ lɨ˜ nijúumˉbre. 	 Een hoge ambtenaar uit Kapernaüm hoorde dat Jezus uit Judea naar Galilea was gekomen en ging meteen naar Hem toe. Zijn zoon was doodziek en hij vroeg Jezus mee te gaan om de jongen te genezen.


¡I̱ jmɨcaang˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ gálatas! ¿Jialɨˈˊ caˈuíingˉ e cajgiéengˊ óoˊnaˈ e joˋ ˈgaˈˊ lɨˊ nʉ́ʉˈ˜naˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ? Dsʉco̱ˈ lajeeˇ e nɨcaguiáˆ jneaˈˆ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, røøbˋ nɨcaˈéeˆnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ e˜ uiing˜ e catángˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Och, domme Galaten, door wie bent u tot die waandenkbeelden gekomen? Ik heb u toch zo'n duidelijk beeld gegeven van Jezus Christus, Die aan het kruis gestorven is.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e casɨ́ɨngˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ Tiquiáˈrˆ, jo̱baˈ cagüɨˈɨ́ɨˊbre co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guijángˋ quiáˈrˉ do e fɨˊ dsíiˊ ˈnʉ́ʉˊ tú̱ˉ fɨ́ngˉ do, jo̱ cangolíiñˆ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ lɨ˜ iʉ˜ co̱o̱ˋ ɨ̱́ɨ̱ˊ e siiˋ Cedrón. Jo̱ mɨ˜ catáiñˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ e ɨ̱́ɨ̱ˊ do, jo̱ caguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ iáˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b caˈíˉ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do. 	 Na deze woorden ging Jezus met Zijn discipelen naar een tuin aan de overkant van het Kidrondal.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ na lɨti˜ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajíngˈˉ Saíiˆ, jaangˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: Jial faˈ jialguɨ la núurˋ dsʉˈ jaˋ e ningáiñˈˋ, jo̱guɨ faˈ jialguɨ la jǿørˉ dsʉˈ jaˋ e ninírˋ. 	 De profeet Jesaja sprak over hen toen hij zei: 'Ze horen wel, maar begrijpen niet.


Jo̱ dsʉˈ Jesús lalab casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Tiquiéˆe jaˋ mɨˊ catʉ́rˋ jí̱i̱ˈ˜ cateáˋ ta˜ quiáˈrˉ, jo̱guɨ lajo̱b jmóoˋ jnea˜ cajo̱. 	 Maar Jezus verdedigde Zich met de woorden: "Mijn Vader werkt voortdurend en Ik dus ook."


o̱ˈguɨ ngóˉo fɨˊ Jerusalén ladsifɨˊ cajo̱ e ngosiin˜n e júuˆ do có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ apóoˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e nilíinˉn lajo̱ cajo̱. Dsʉˈ jaˋ cajméˉe lajo̱, co̱ˈ dsifɨˊ ladob cangóˉo fɨˊ Arabia fɨˊ lɨ˜ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ seengˋ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨmˈˉtú̱u̱ fɨˊ Damasco. 	 zelfs niet met de mannen in Jeruzalem die al vccr mij apostel waren. Nee, ik vertrok naar Arabië en keerde daarna naar Damascus terug.


Co̱ˈ mɨ˜ canúˉu e cateˈˊ jnea˜, dsifɨˊ ladob cajǿngˈˋ yʉ̱ʉ̱ˋ quiéˉe lɨ˜ iuuiñˉ fɨˊ dsíiˊ túˈˋu e iáangˋ dsíirˊ. 	 Want toen je binnenkwam en ik je stem hoorde, begon het kind in mijn buik te trappelen van blijdschap.


Jo̱ laˈeáangˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jmɨˈgooˋnaˈ jo̱guɨ jmitíˆnaˈ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ jaléngˈˋ dseata˜ quíiˆnaˈ: faˈ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ latøøngˉ góoˋnaˈ, 	 Gehoorzaam, terwille van de Here, de wetten van het land waar u woont. Zowel de wetten van de keizer, die het staatshoofd is, als de wetten van de stadhouders, die door de koning zijn aangesteld om de misdaad te bestraffen en goede daden te belonen.


Jo̱ dseángˈˉ ˈneáamˋbaa ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ seemˋ fɨˊ dsiˋnaaˈ e júuˆ quiáˈˉ i̱ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ do, jo̱ dseángˈˉ contøømˉ nilɨseaˋ e júuˆ jo̱ fɨˊ dsiˊnaaˈ. 	 Want de waarheid blijft in ons en zal altijd bij ons zijn.


Jo̱ lɨ˜ ngóoˊ cadséngˉguɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, féengˈ˜naˈ Fidiéeˇ uíiˈ˜ jneaˈˆ e laco̱ˈ jmɨnáˉguɨ niniˈˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ féengˈ˜naˈ dseaˋ do cajo̱ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ninúˉ e júuˆ do niˈímˈˋbre e ngocángˋ dsíirˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajmeeˉ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ canʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Broeders, ik vraag u voor ons te blijven bidden. Bid dat het goede nieuws van de Here zich snel zal verspreiden en overal zo'n invloed zal hebben dat de mensen Hem gaan eren, zoals ook bij u het geval is.


Jo̱ lajo̱b joˋ nilíiˉguɨ́ɨˈ laco̱ˈguɨ lɨ́ɨngˊ jaangˋ jiuung˜ i̱ lajmɨnábˉ jmɨsɨ́ɨngˉ jaléˈˋ e ɨˊ dsíirˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ co̱o̱ˋ móoˊ fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ e dséeˊ lɨ́ˈˆ doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ íiˊ guíˋ. Co̱ˈ i̱ jiuung˜ do lajmɨnábˉ naaiñˋ e jmitir˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ júuˆ ˈmɨ́ɨˉ cartɨˊ nilíˋ e nijmɨgǿøngˋ dseaˋ írˋ, faˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨtɨ́ɨngˋ jmɨgǿøngˋ dseaˋ rúngˈˋ. 	 Wij zullen dan niet langer als kinderen zijn, die zomaar van gedachten veranderen. Wij laten ons dan ook niet meer door van alles beïnvloeden. Ook niet door de verkeerde leer van slimme mensen, die ons op een dwaalspoor willen brengen.


Jo̱ lajeeˇ e nɨguiing˜ Jesús fɨˊ Capernaumbaˈ canaaiñˋ guiarˊ júuˆ quiáˈrˉ jo̱ féˈrˋ: —Quɨ́ˈˉ jíingˈˇ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ uíiˈ˜ dseeˉ quíiˉnaˈ, dsʉco̱ˈ nɨjaquiéemˊbaˈ e nicá̱ˋ dseaˋ do nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Van toen af begon Jezus de mensen in het openbaar toe te spreken. "U moet zich bekeren", zei Hij, "want het Koninkrijk van de hemelen is dichtbij."


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e jo̱b nilɨñíˈˆ guiʉ́ˉ e i̱ dseaˋ íˋ nɨcajgiéemˉ dsíirˊ jo̱guɨ ˈñiaˈˊbre nɨnaangˋ beángˈˊ dseeˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Je weet dan dat hij God niet meer wil volgen en dat hij zondigt en daarmee zichzelf veroordeelt.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jmɨgóoˋ do lɨ́ˈˆ jmineˈrˆ lají̱i̱ˈ˜ e jaˋ ñiˊbre; jo̱ dsʉˈ jaléˈˋ e ñirˊ lɨ́ˈˆ féˈrˋ jial lɨ́ɨiñˊ yaam˜bre lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ jóˈˋ, co̱ˈ jaléngˈˋ íˋ jaˋ ɨˊ dsíiˊreˈ; jo̱ dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e féˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, có̱o̱ˈ˜ e jo̱b nɨdsijéengˋ yaaiñ˜ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 Hij zei alleen: "De Here zal je straffen." Maar deze mannen spotten met alles wat zij niet kennen. Zij doen precies waar ze zin in hebben, net als dieren, en gaan daaraan dan ook ten gronde.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ Simón do e ímˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e lɨco̱ˈ quidsiˊ i̱ dseaˋ apóoˆ do guóorˋ fɨˊ moguiñˈ˜, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: 	 Toen Simon de Tovenaar zag dat de volgelingen de Heilige Geest ontvingen, doordat Petrus en Johannes hun handen op hen legden, bood hij de twee apostelen geld en zei:


Jo̱b mɨ˜ casɨmóˈˋ dseaˋ, jo̱ camɨˈrˊ dseata˜ Pilato e nijméˉ dseaˋ do lajo̱, e nileáiñˉ jaangˋ i̱ dseaˋ sɨjnɨ́ɨngˇ do laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ. 	 Een grote groep mensen drong op Pilatus aan en vroeg hem een gevangene vrij te laten.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ seaˋ fɨˊ quiáˈrˉ e nijngáiñˈˉ jnea˜, co̱ˈ ˈñiáˈˋbaa dseaˋ cuǿøˉø fɨˊ ˈñiáˈˋa e nilíinˉn lajo̱, co̱ˈ seabˋ fɨˊ quiéˉe e nijáangˈ˜ ˈñiáˈˋa e nijúunˉn jo̱guɨ e nijmee˜e e nijí̱ˈˊtú̱u̱ cajo̱, co̱ˈ lajo̱b ta˜ caquiʉˈˊ Tiquiéˆe. 	 Niemand berooft Mij van het leven; Ik geef het uit eigen vrije wil. Want Ik kan en mag mijn leven geven en het terugnemen. Ik doe dat omdat mijn Vader dat heeft gezegd."


Jo̱ lajeeˇ e ɨˊ dsíiˊ i̱ Séˆ do e nijmérˉ lajo̱, lajeeˇ güɨɨiñˋ jo̱ caquɨrˊ e cajnéngˉ jaangˋ ángel i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ i̱ casíingˋ dseaˋ do. Jo̱ íˋ casɨ́ˈrˉ i̱ Séˆ do jo̱ cajíñˈˉ: —Séˆ, sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ, jaˋ jmooˈˋ ˈgóˈˋ e nicønˈˆ Yáˆ e nilíiñˉ dseamɨ́ˋ quíiˈˉ, dsʉco̱ˈ i̱ jiuung˜ i̱ quiéeiñˋ na caˈuíiñˉ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Terwijl hij hierover lag na te denken, kreeg hij een droom en zag een engel van God naast zich staan. "Jozef, zoon van David", zei de engel, "u kunt gerust met Maria trouwen.


Jo̱ lɨ́ˈˆ la lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e cajméeˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na, lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ jaléˈˋ e jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jmɨgóoˋ do, co̱ˈ lɨ́ˈˆ tɨˊ dsíirˊ féˈrˋ jaléˈˋ e nirˊ lafaˈ mɨ˜ quɨrˊ, jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ jaléˈˋ e féˈrˋ do; jo̱guɨ jmɨˈlɨngˈˆ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e tɨˊ dsíirˊ jmóorˋ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ, jo̱guɨ gabˋ féˈrˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ seengˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Maar de mensen over wie ik net sprak, trekken zich daar niets van aan. Zij laten hun fantasie de vrije loop en doen schandalige dingen met hun lichaam. Zij aanvaarden geen enkel gezag en spotten met de hemelse machten.


co̱ˈ ie˜ jo̱ dseángˈˉ eáamˊ cafǿngˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do mɨ˜ canúurˉ e caquiʉˈˊ Fidiéeˇ ta˜ lala: “Doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nisíˈˋ tɨɨˉ e fɨˊ móˈˋ la ˈnéˉ nijúumˉbre có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cu̱u̱˜ o̱si có̱o̱ˈ˜ ñisʉ̱ˈˋ é, jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ doñiˊ faˈ jaangˋ jóˈˋ, lajo̱b ˈnéˉ líingˉneˈ cajo̱.” 	 Zij trilden van angst, omdat God had gezegd: "Zelfs een dier dat de berg aanraakt, moet sterven." (B)


’Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e júuˆ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaˋ nilɨtúngˉ óoˊnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiéˉe. 	 "Ik heb dit verteld omdat Ik niet wil dat u de nederlaag lijdt.


Jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ dseaˋ do féˈrˋ: —I̱ lab Dseaˋ Jmáangˉ i̱ sɨjeengˇnaaˈ do i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ. Jo̱ dsʉˈ i̱ lɨɨng˜guɨiñˈ do féˈrˋ: —U̱˜, o̱ˈ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ na, co̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ e dseaˋ íˋ nijáarˊ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 "Hij is de Christus!" meenden anderen. Maar er waren er ook die zeiden: "De Christus komt toch niet uit Galilea?


Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨgóoˋ do lɨ́ɨiñˊ la lɨ́ɨˊ ja̱ˊ e ró̱o̱ˉ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ mɨ˜ íiˊ guíˋ teáˋ, co̱ˈ jnéengˉ jǿøˉbaaˈ jaléˈˋ e gaˋ e jmóorˋ. Jo̱guɨ lɨ́ɨiñˊ cajo̱ lafaˈ nʉ́ʉˊ i̱ nɨcaˈíngˉ lají̱i̱ˈ˜ é̱e̱ˆ quiáˈˉ, jo̱guɨ lana nɨteáaiñˈ˜ fɨˊ e nidsilíiñˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 Zij zijn net als woeste golven op zee, die schuimkoppen krijgen; zij laten zich zc door hun schandalige begeerten opzwepen, dat er allerlei vuiligheid naar boven komt. Dwaalsterren zijn het, die hun einde zullen vinden in de eeuwige duisternis.


Jo̱ dsʉˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ nɨcajméerˋ e lafaˈ jaamˋ dseaˋ nɨcaˈuíingˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ nɨcajméerˋ cajo̱ e laco̱ˈ, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, nilɨne˜naaˈ jial tíiˊ tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ; co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáamˉbaˈ nɨcajméerˋ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ jo̱guɨ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈˉbre jo̱guɨ cajo̱ e nɨcaláangˉnaaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Dank zij God hebt u nu uw leven in Christus Jezus. Hij geeft u wijsheid en door Hem staat u rechtvaardig tegenover God. Hij heeft u apart gezet en bevrijd. Alles dank zij Hem.


Jo̱ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, lɨ́ɨˊɨɨˈ lafaˈ co̱o̱bˋ ngúuˊ táangˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do; jo̱ dseaˋ íbˋ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ mogui˜ quiáˈˉ lajɨɨˉnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ dseaˋ íˋbɨ cajo̱ dseaˋ cacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ co̱o̱ˋ ta˜ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈrˉ; jo̱baˈ mɨ˜ guiʉ́bˉ jmooˉnaaˈ e ta˜ jo̱ e jmiˈneáangˋnaaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jo̱baˈ co̱lɨɨm˜ dsicuángˋ e eeˉnaaˈ guiʉ́ˉ lajɨɨˉnaaˈ. 	 Door Hem wordt het lichaam prachtig samengevoegd; elk deel helpt de andere delen naar vermogen, zodat het hele lichaam gezond groeit en vol liefde is.


Jo̱ lajeeˇ cateáangˉ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la, jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ cajméerˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱ dsʉˈ jmiguiʉˊbɨ jaléˈˋ e jo̱ jaˋ sɨlɨ́ɨˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la. 	 Veel van de wonderen die Jezus voor de ogen van Zijn discipelen heeft gedaan, staan niet in dit boek vermeld.


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ dseaˋ tiuungˉ i̱ jéengˋ jaangˋguɨ dseaˋ tiuungˉ! Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ fóˈˋnaˈ e mɨ˜ jmóoˋ dseaˋ promes e éeiñˋ guáˈˉ féˈˋ, jaˋ ˈnéˉ nijmitir˜ e jo̱; jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ fóˈˋnaˈ e mɨ˜ éengˋ dseaˋ e cunéeˇ e seaˋ fɨˊ guáˈˉ do, jo̱baˈ dseángˈˉ ˈnéˉ e jmiti˜bre jóng. 	 Jullie zijn blinde leiders! U zegt dat het niets betekent als iemand bij de tempel zweert. Dan mag hij zijn eed breken. Maar zweert hij bij het goud van de tempel, dan moet hij zijn eed houden.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ lacúngˈˊ lajíingˋ lɨ˜ guiing˜ Zacarías eáamˊ cangogáˋ dsíirˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e calɨ́ˉ do, jo̱ lajo̱bɨ lacaangˋ jee˜ móˈˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea eáamˊ calɨseáˋ e júuˆ jo̱. 	 Dit maakte diepe indruk op de mensen. Overal in het bergland van Judea werd erover gesproken.


Jo̱ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ rúiñˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋguɨ mɨˊ catɨ́ˋ íˈˋ quiéˉe e nijmijnéengˋ ˈñiáˈˋa fɨˊ quiniˇ fɨ́ɨngˊ dseaˋ, jo̱ dsʉˈ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ doñiˊ eeˋ jmɨɨb˜ cuǿøngˋ líˋ güɨlíingˉnaˈ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ iing˜naˈ. 	 Jezus antwoordde hun: "Het is mijn tijd nog niet. Jullie kunnen gaan wanneer je wilt,


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ jaˋ guiaaˉ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do e laco̱ˈ jmɨjløngˈˆ ˈñiáˈˋa, dsʉco̱ˈ e la guíimˋbaa ˈnéˉ nijmee˜e e ta˜ jo̱ e cangɨ́ɨnˋn quiáˈˉ Fidiéeˇ. ¡Co̱ˈ e ngɨ˜ fɨ́ɨˆ jnea˜ fɨng song jaˋ niguiaaˆ e júuˆ jo̱! 	 Want als ik het goede nieuws bekendmaak, heb ik geen reden om trots te zijn. Ik kan gewoon niet anders. Het zou er slecht voor mij uitzien, als ik het niet bekendmaakte.


Jo̱guɨ e jiébˈˋ jɨngˈˋ ieeˋ laco̱ˈguɨ e jɨngˈˋ sɨˈˋ o̱si jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ é, jo̱ jɨˋguɨ jee˜ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ e jiébˈˋ jɨiñˈˋ lacaˈíingˈ˜ caˈíiñˈ˜. 	 Zon, maan en sterren hebben een verschillende helderheid; en ook de sterren onderling verschillen in lichtsterkte.


Jo̱ dsʉˈ faˈ jaangˋ dseaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ Fidiéeˇ ímˈˋbre dseaˋ do e lɨiñˈˊ do jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ nañiˊ faˈ jaˋ mɨˊ cajméeiñˈˋ do jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉ. 	 Als iemand zich echter (zonder eigen inspanning) toevertrouwt aan God, Die de goddeloze vrijspreekt, verklaart Hij hem onschuldig op grond van zijn vertrouwen in Hem.


Jo̱ laˈeáangˊ e jo̱baˈ iáangˋ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ lalíingˋ, nañiˊ faˈ lajeeˇ cateáˋ jangámˉ dsingɨ́ɨngˉnaˈ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Wees dus blij! Er ligt iets heerlijks voor u klaar, ook al zult u het door allerlei beproevingen eerst nog een tijd erg moeilijk hebben.


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˋ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉiiˈ dseaˋ Israel do fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Canaán, caˈíimˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱; guiéˉ fɨɨˋ caˈíiñˉ ie˜ jo̱ e laco̱ˈ calɨseáˋ uǿˉ e cacuøˈrˊ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉiiˈ e fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Canaán do. 	 Nadat Hij de zeven volken die in Kanaän woonden had uitgeroeid, gaf Hij het land aan de Israëlieten.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ la; co̱ˈ mɨ˜ nɨmóoˉ ˈnʉ́ˈˋ e nɨdsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ nɨcuøˊ li˜ jóng e quiá̱bˈˉ nigáaˊa, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Zo is het ook met de komst van de nieuwe wereld. Als je ziet gebeuren wat Ik zojuist heb gezegd, weet je dat het niet lang meer duurt, dat het vlakbij is.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b cangárˉ e cangɨ́ɨngˊ Jesús, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ i̱ cangɨ́ɨngˊ do jo̱ cajíñˈˉ: —Fɨng na jǿøˉnaˈ, i̱ dseaˋ ngóoˊ dob i̱ lɨ́ɨngˊ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ íingˉ jaléˈˋ dseeˉ e røøngˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Hij zag Jezus voorbijgaan en zei: "Kijk, Hij is het offerlam van God!"


Jnea˜ Paaˉ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ Fidiéeˇbingˈ i̱ catǿˈˆ jnea˜ e laco̱ˈ caˈuíinˉn jaangˋ dseaˋ apóoˆ i̱ óoˋ ta˜ quiáˈrˉ jo̱guɨ caguíñˈˋ jnea˜ e laco̱ˈ niguiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Dit is een brief van Paulus, een dienaar van Christus Jezus. Hij heeft mij uitgekozen om Zijn apostel te zijn en overal het goede nieuws bekend te maken,


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ, jmeeˉnaˈ íˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangɨ́ɨngˋnaˈ i̱ nɨcaneˈˉ níˆnaˈ i̱ nɨcacuøngˈˊ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ joˈseˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ jmeeˉbaˈ e jo̱ e ngocángˋ óoˊnaˈ laco̱ˈguɨ iing˜ Fidiéeˇ, jo̱ jaˋ jméeˆnaˈ e laguidseaangˆ o̱ˈguɨ e laco̱ˈ dsináangˊnaˈ cuuˉ cajo̱. Dsʉˈ jmeeˉbaˈ jaléˈˋ e jo̱ e iáangˋ óoˊnaˈ; 	 Wat ik u dringend wil vragen, is dit: Wees goede herders voor de kudde van God. Doe dat niet omdat het nu eenmaal moet, maar omdat u graag wilt doen wat God van u vraagt. Doe het ook niet om er beter van te worden, maar omdat u daartoe bereid bent.


Jo̱ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —E jábˈˉ e ˈnʉ́ˈˋ nimóˆbaˈ iihuɨ́ɨˊ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nimoo˜ jnea˜; jo̱ dsʉˈ e nigüeáˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ o̱si lɨ́ˈˆ lɨˊ tuung˜ é laco̱ˈ guiin˜n, jaˋ jnea˜ catɨ́ɨnˉn e jo̱ faˈ e nicuøøˉ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Tiquiéˆe, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ catɨ́ɨngˉ e jo̱. 	 "Inderdaad", zei Hij. "Jullie zullen uit mijn beker drinken. Maar wie aan weerskanten van mijn troon zullen zitten, beslis Ik niet. Die plaatsen zijn bestemd voor de mensen die mijn Vader heeft uitgekozen."


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ calɨsíˋ Enoc i̱ calɨséngˋ ie˜ malɨɨ˜ do mɨ˜ catɨ́ˋ guiéˉ ˈléˈˋ dseaˋ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajmeáangˋ Fidiéeˇ i̱ Adán do, jo̱ i̱ Enoc do caféˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e éeiñˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨgóoˋ do mɨ˜ cajíngˈˉ lala: “Nɨcamámˉbaa Fíiˋnaaˈ e nɨjáarˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈleáangˉ ángeles quiáˈrˉ 	 Wat Henoch zei, die van de zevende generatie na Adam was, is ook op hen van toepassing: "Daar komt de Here met de tienduizenden die bij Hem horen, om over alle mensen recht te spreken.


Jo̱ lajeeˇ guiˈnangˈˇ e féˈˋbɨ Jesús e júuˆ na mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ guicaféˈˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ e teáˋ eáangˊ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ guicajíñˈˉ: —¡Juguiʉ́ˉ oˊ quiáˈˉ niquíiˈˆ, dseaˋ cangoquieeiñ˜ ˈnʉˋ jo̱guɨ cajmɨcuáaiñˋ ˈnʉˋ cajo̱! 	 Terwijl Jezus nog aan het woord was, riep een vrouw: "Wat moet Uw moeder gelukkig zijn! U bent uit haar schoot geboren en hebt aan haar borsten gedronken!"


Jo̱ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —Té̱e̱ˊ óoˊnaˈ e nɨcaˈíˋbaˈ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ jial cajméeˋ dseata˜ Davíˈˆ mɨ˜ cadseáˉ jmɨˈaaiñˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Maar Jezus antwoordde: "Hebt u niet gelezen wat koning David deed, toen hij en zijn vrienden honger kregen?


Jo̱ dsʉˈ jneaˈˆ guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ e˜ uiing˜ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ dsʉˈ e júuˆ jo̱ lɨ́ɨˊ júuˆ e ˈníˈˋ níingˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel ɨˊ dsíirˊ e júuˆ í̱i̱bˊ e jo̱. 	 wij vertellen over Christus, Die voor ons aan het kruis gestorven is! De Joden ergeren zich daaraan en de andere volken vinden dat een grote dwaasheid.


Jo̱guɨ juguiʉ́bˉ cacuøˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ seaˋ quiáˈˉ, jo̱guɨ cajmɨlɨ́ɨmˉbre guooˋ jaléngˈˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ. 	 Hij heeft hongerigen overladen met het goede en rijken met lege handen weggestuurd.


Jo̱ dseata˜ Pilato caleáamˋbre Barrabás; jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e cabǿømˉ Jesús, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cajámˈˋbre dseaˋ do e quiáˈˉ nitáiñˈˉ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Pilatus gaf opdracht Barabbas vrij te laten. Hij liet Jezus met een zweep afranselen en daarna wegbrengen om gekruisigd te worden.


Jo̱guɨ tʉ́ʉˊnaˈ jaléˈˋ e ˈníˈˋ áaˊnaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e guíingˉnaˈ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e jɨɨng˜naˈ, jo̱guɨ jaˋ foˈˆnaˈ júuˆ ˈléˈˋ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ, lɨ́ˈˆ lajaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jiéˈˋguɨ é. 	 Doe alle wrok, woede en haat uit uw leven weg. Vloek niet, maak geen ruzie en beledig elkaar niet; vermijd alles wat slecht is.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseángˈˉ eáamˊ nɨta˜ dsiiˉ e ˈnʉ́ˈˋ eáamˊ guiúngˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ e guiʉ́bˉ nɨñíˆnaˈ jial ˈnéˉ seengˋnaˈ, jo̱guɨ cajo̱ eáamˊ quɨ́ɨˈ˜naˈ jmɨɨ˜ e cuǿˈˆnaˈ bíˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Broeders, ik ben ervan overtuigd dat u vol goedheid bent en veel kennis bezit. U kunt elkaar ook heel goed terechtwijzen.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lafaˈ cató̱ˉ fɨˊ dseˈˋ crúubˆ jaléˈˋ e gaˋ e jmóorˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ yaaiñ˜, jo̱ lajo̱baˈ caˈnaamˋbre quiáˈˉ e jo̱. 	 Wie bij Jezus Christus hoort, heeft met zijn oude natuur en begeerten afgerekend; die zijn aan het kruis geslagen.


Jo̱ cajíngˈˉ Judas Iscariote e jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ dseángˈˉ e fɨ́ɨˉ lɨ́ɨiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ, co̱ˈ jaangˋ ɨ̱ɨ̱bˋ lɨiñˈˊ do, co̱ˈ ie˜ jo̱ íˋbre dseaˋ néeˊ nir˜ talooˋ téeˈ˜ cuuˉ e lɨ́ɨˊ quiáˈˉ Jesús co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do; jo̱baˈ i̱ Judas Iscariote do guiˊbre e cuuˉ do mɨ˜ iiñ˜ ˈñiaˈrˊ. 	 Niet dat hij zich zo om de armen bekommerde, maar hij was een dief. Hij hield de kas en van het geld dat binnenkwam, nam hij vaak iets weg voor zichzelf.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jie˜ mɨˊ tʉ́ˋnaˈ e jmooˋnaˈ e guiʉ́ˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ. 	 Wat uzelf betreft, broeders, laat u niet ontmoedigen en blijf het goede doen.


—¿E˜ iinˈ˜ e nijmee˜e quíiˈˆ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ tiuungˉ do jo̱ casɨ́ˈrˉ Jesús: —Fíiˋi, iin˜n e nijméeˈˆ e nilɨjnéˈˋbaa. 	 Hij vroeg hem: "Wat wilt u van Mij?" "Here", zei de man. "Ik wil zo graag weer zien."


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ nab ñíˆ ˈnʉ́ˈˋ eeˋ cajmeeˉnaˈ có̱o̱ˈr˜, co̱ˈ cuǿømˋ líˋ jméeˆnaˈ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈr˜ lɨˈˋ iing˜naˈ, dsʉˈ jnea˜guɨ jaˋ contøøngˉ seenˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Arme mensen zijn er altijd. Als u vindt dat zij geholpen moeten worden, kunt u dat doen. Maar Ik zal niet lang meer bij u blijven.


Jo̱ song ˈnʉ́ˈˋ iing˜naˈ niˈíingˈ˜naˈ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ i̱ Juan do lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ Líiˆ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ i̱ sɨˈíˆ nijáaˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 En tenslotte verscheen Johannes. Of u het nu wilt geloven of niet, hij is de Elia die volgens de profeet Maleachi verwacht moest worden.


Jo̱ co̱o̱bˋ, mɨ˜ catɨ́ˋ la i̱i̱ˉ guitu̱ˊ guienʉ́ʉˊ, jo̱ guicatáˈˉ mɨ́ɨˈ˜ lɨ́ˈˉ caluuˇ jo̱ guicaféˈˋ dseaˋ: “¡Jmijnéeˋ áaˊnaˈ, co̱ˈ nab nɨjangˈˊ i̱ dseaˋ cungˈˊ guóˋ do; jo̱guɨ ñilíingˉnaˈ e niñiˈíingˈ˜naˈre!” 	 Ze vielen allemaal in slaap. Midden in de nacht schrokken ze wakker doordat er geroepen werd: 'Daar komt de bruidegom! Ga hem tegemoet!'


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do fɨˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ do e fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Gerasa. 	 Zij kwamen aan de overkant van het meer in het gebied van de Gerasenen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jmeeˉbaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ jo̱guɨ jmitíˆbaˈ lají̱i̱ˈ˜ e sɨ́ˈrˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ dsʉˈ jie˜ mɨˊ jmooˋnaˈ laco̱ˈguɨ la jmóorˋ, dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ jmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈrˉ do. 	 U moet precies doen wat zij zeggen. Maar hun voorbeeld mag u beslist niet volgen.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ calɨlíˈˆ Jesús jial dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do júuˆ quiáˈrˉ, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do lala: —Jó̱o̱ˋo̱, nɨcaˈímˉbaa dseeˉ quíiˈˉ. 	 Jezus zag dat zij er gewoon niet aan twijfelden of Hij hun vriend zou helpen. Hij zei tegen de verlamde man: "Ik vergeef u al uw zonden."


Jo̱ co̱ˈ jábˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ e cajúmˉ Jesús jo̱guɨ cají̱bˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱baˈ lajo̱b jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ cajo̱ e Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Jesús nijmérˉ e nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ cajúngˉ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Want omdat wij geloven dat Jezus na Zijn dood weer levend is geworden, geloven wij ook dat God de gestorven christenen met Christus zal laten terugkomen.


Jo̱guɨ lana, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, nʉ́ʉˉnaˈ jaléˈˋ e nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ la, jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜naˈ e fóˈˋnaˈ lala: “Dsaˈóˋ iéeˊ nidséˆnaaˈ fɨˊ fɨɨˋ la o̱si fɨˊ fɨɨˋ do é, jo̱ fɨˊ jo̱b nitaang˜naaˈ co̱o̱ˋ ji̱i̱ˋ e jmóˆnaaˈ ta˜ lɨˈˋ cuuˉ.” 	 Er zijn mensen onder u die zeggen: "Vandaag of morgen gaan we naar die en die stad om zaken te doen. Wij zullen er een jaar blijven en goed winst maken."


Jo̱ jaˋ jmeeˉnaˈ fɨˈíˆ faˈ e jaˋ ñíˆnaˈ jial ningɨɨˉnaˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do mɨ˜ nijmɨngɨ́ˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ e niñíingˋnaˈ. 	 Ga niet van tevoren bedenken wat je zult zeggen om je te verdedigen. Onthoud dat goed! Ik zal jullie de juiste woorden in de mond leggen.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangɨ́ˋ e niguiaaˉ guiʉ́ˉ e fɨˊ lɨ˜ nigüɨníˋnaˈ do, jo̱baˈ nigáabˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ la e laco̱ˈ nitøøˉ ˈnʉ́ˈˋ e nigüɨlíingˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ fɨˊ jo̱b nidsiˈiéˆeeˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Wanneer Ik daarmee klaar ben, kom Ik terug om u op te halen. Dan mag u voor altijd bij Mij zijn.


Jo̱ dsíngˈˉ dsiˈgóˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do dsʉˈ e núurˋ jaléˈˋ e júuˆ e guiaˊ Jesús do, co̱ˈ erˊ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ e jaˋ ˈgóˈrˋ, jo̱ jaˋ erˊ laco̱ˈ eˊ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ i̱ eˊ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 Zij waren verbaasd, want Hij sprak als iemand die wist waarover Hij het had. Dit was iets heel anders dan zij gewend waren.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜, mɨ˜ niguiéeˊe fɨˊ na, jaˋ iin˜n e lɨco̱ˈ ningɨɨn˜n cateáˋ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ jnea˜ iin˜n e nija̱a̱ˉ huǿøbˉjiʉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na song nicuǿˉ Fidiéeˇ fɨˊ lajo̱. 	 Deze keer wil ik niet alleen maar even bij u aankomen. Ik zou graag wat langer blijven als de Here het goed vindt.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ güɨdsigáˋ óoˊnaˈ e ˈníˈˋ níingˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Het hoeft u dus niet te verwonderen, broeders, als de wereld u haat.


Jo̱guɨ guiéenˈ˜n júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quiáˈˉ dseaˋ góoˊo i̱ siiˋ Andrónico có̱o̱ˈ˜guɨ Junias, dsʉco̱ˈ conrøøbˋ cajnɨ́ngˉnaaˈ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ có̱o̱ˈr˜. Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ apóoˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ eáamˊ guiʉ́ˉ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ lajɨˋ gángˉ i̱ dseaˋ góoˊo na, jo̱ i̱ dseaˋ na jéengˊguɨb calɨcuíirˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱ˈguɨ jnea˜. 	 Doe ook de groeten aan Andronicus en Junias, mijn landgenoten, die samen met mij gevangen hebben gezeten. Zij zijn belangrijke apostelen en geloofden al eerder in Christus dan ik.


Jo̱ lajo̱b júuˆ e guiaˋnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcane˜naaˈ jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcanʉ́ˆnaaˈ quiáˈˉ dseaˋ íˋ, co̱ˈ ii˜naaˈ e ˈnʉ́ˈˋ seengˋnaˈ cøømˋ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ laco̱ˈguɨ jneaˈˆ cøømˋ se̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wat wij gezien en gehoord hebben, vertellen wij ook verder omdat wij graag willen dat velen deel zullen hebben aan onze gemeenschap met de Vader en Zijn Zoon Jezus Christus.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel do e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱baˈ eáangˊguɨb caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nijngáiñˈˉ dseaˋ do, co̱ˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e cajmiˈleáaiñˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, co̱ˈ lajo̱b cajo̱ féˈrˋ e røøbˋ lɨ́ɨiñˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ mɨ˜ féˈrˋ e Fidiéebˇ dseaˋ lɨ́ɨngˊ Tiquiáˈrˆ. 	 Omdat Hij dat gezegd had, wilden zij Hem doden. Hij had niet alleen iets gedaan wat volgens hen op de sabbat niet mocht; Hij had nu ook nog God Zijn eigen Vader genoemd. Daarmee beweerde Hij dus aan God gelijk te zijn.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e jmɨˈnángˋ yaang˜naˈ e jaˋ jmiféngˈˊnaˈ jaléngˈˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ. 	 Houd u daarom, lieve vrienden, ver van de verering van afgoden.


Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jéeˊ quiáˈˉ Jesús ningóoˊ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ nilɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ e tuuiñˋ lají̱i̱ˈ˜ nɨngóoˊ mɨ˜ guitu̱ˊ ji̱i̱ˋ. Jo̱ lamɨ˜ jéengˊ dsíngˈˉ nɨcaˈíiñˉ cuuˉ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ tɨmɨ́ɨˊ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ mɨˊ calɨˈˊ faˈ i̱ nɨcajmiˈleáangˉ írˋ. 	 Onderweg slaagde een vrouw erin bij Hem te komen en Hem van achteren aan te raken. Twaalf jaar lang had zij voortdurend bloed verloren. Niemand had haar kunnen genezen. Maar zodra zij de kwast van Jezus' mantel aanraakte, hield het bloeden op.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ ngámˉ nisɨ́ˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jnea˜ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ júuˆ ró̱o̱ˋ: “Tɨmɨ́ɨˊ, jmeeˉ mɨ́ɨˊ quíiˈˉ uøˈˊ”; o̱si nifoˈˆbɨˈ é: “¿Jialɨˈˊ jaˋ jméeˈˆ fɨˊ góoˈˉ la lajaléˈˋ e nɨcajmeeˈˉ fɨˊ Capernaum?” 	 Jezus zei: "U wilt eigenlijk zeggen: 'Dokter, genees uzelf.' U bedoelt daarmee: 'Wij hebben gehoord wat U in Kapernaüm hebt gedaan.


’Jo̱ lanaguɨ catɨ́ˋ íˈˋ e ninínˈˆn fɨˊ lɨ˜ guiinˈ˜; jo̱ dsʉˈ jaléˈˋ e júuˆ e fáˈˋa la, fáˈˋa lajeeˇ e táamˋbɨ́ɨ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiéˉe la nilɨˈiáangˋ dsíirˊ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la iáangˋ dsiiˉ ˈñiáˈˋa cajo̱. 	 Nu kom Ik bij U. Ik zeg dit allemaal terwijl Ik nog in de wereld ben, omdat Ik wil dat zij vol zullen zijn van de blijdschap die Ik heb.


Dsʉco̱ˈ lanab cadsíngˉ jmɨɨ˜ e nidsijéeˊ iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ, jo̱baˈ ¿i̱˜ nitéˈˋ líˈˋ có̱o̱ˈ˜ e jo̱? 	 De grote dag van hun oordeel is gekomen en niemand zal die overleven."


Jo̱ dsíngˈˉ nilɨseengˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ jɨˋguɨ jaléngˈˋ tiquíiˆnaˈ jo̱guɨ niquíiˆnaˈ jo̱guɨ jaléngˈˋ rúngˈˋnaˈ jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ cuíingˋ ˈnʉ́ˈˋ nijmérˉ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱ jɨˋguɨ cartɨˊ nijngáiñˈˉ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Zelfs je ouders, broers, familie en vrienden zullen je verraden en laten arresteren. Sommigen van jullie zullen gedood worden.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, dsíngˈˉguɨ caguilíingˉ dseaˋ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús, jo̱baˈ canaangˋtu̱ dseaˋ do e eˈˊguɨreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ jmɨɨ˜ na dsíngˈˉ nɨrøøiñˋ dseeˉ, jo̱baˈ mɨˈrˊ jnea˜ e nijmee˜e li˜ e jáˈˉbaˈ e tɨɨnˉ, dsʉˈ nɨcalɨseábˋ jaléˈˋ e lajo̱ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Té̱e̱ˊ óoˊnaˈ mɨ˜ cajáˉ Jonás, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨˈˋguɨ eáangˊ. 	 Zij drongen hoe langer hoe meer tegen Hem op. "De mensen van deze tijd zijn slecht", zei Jezus. "Zij doen niets anders dan vragen om een teken uit de hemel. Zij willen een bewijs dat Ik de Christus ben. Maar het enige bewijs dat zij zullen krijgen, is het teken van Jona.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel, jo̱ jaléiñˈˋ do jalíiñˉ fɨˊ Jerusalén jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús. 	 Op een dag kwamen er enkele Farizeeërs en godsdienstleraars uit Jeruzalem bij Jezus.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nigáaˊ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, nigáaˊtú̱u̱ dsʉˈ e nɨquíinˈ˜n jee˜ jaléˈˋ e jloˈˆ e niingˉ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ, jo̱ jo̱guɨb mɨ˜ niníˋi fɨˊ é̱e̱ˆ quiéˉe lɨ˜ niingˉ jloˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Wanneer Ik kom in mijn heerlijkheid met al de engelen, zal Ik op mijn schitterende troon zitten.


Jo̱ lajo̱bɨ cajo̱ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ la i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ guiéemˈ˜bre júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ, jo̱ dsʉˈ laniingˉguɨ eáangˊ guiéngˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ la fɨˊ Roma. 	 De broeders die bij mij zijn, groeten u ook. Evenals alle gelovigen hier, en vooral zij die bij de keizer in dienst zijn.


Jo̱guɨ caquiʉˈˊguɨ i̱ fii˜ ˈléeˉ do ta˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈrˉ do e niguiéiñˈˉ do guiʉ́ˉ cuea˜ i̱ nigüeáˋ i̱ Paaˉ do. Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do nɨsɨnʉ́ˈrˆ júuˆ e nijáiñˈˋ Paaˉ e guiúmˉbiñˈ fɨˊ quiniˇ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ siiˋ Félix i̱ guiing˜ lɨ́ɨngˊ ta˜ fɨˊ Cesarea. 	 Zorg ervoor dat Paulus een paard krijgt en breng hem veilig bij gouverneur Felix."


Jo̱ guiiñ˜ fɨˊ jo̱ e éerˋ ta˜ e lɨ́ɨiñˊ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ, co̱ˈ fɨˊ jo̱b dseángˈˉ lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ jáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ cajméerˋ ˈñiaˈrˊ jo̱ o̱ˈ fɨˊ lɨ˜ cajméeˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Hij dient God in het hemelse heiligdom; in de ware tempel, die door de Here en niet door mensen gebouwd is.


Jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Co̱o̱ˋ néeˈ˜ calɨséngˋ jaangˋ dseaˋ ˈgooˋ, jo̱ calɨˈiiñ˜ e nilíiñˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ huí̱i̱ˆ. Jo̱ mɨ˜ caˈíñˈˋ e ta˜ do, ˈnéˉ niquɨmˈˉtu̱r fɨˊ góorˋ, co̱ˈ fɨˊ jo̱b lɨ˜ nilíiñˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ. 	 "Een edelman werd weggeroepen naar een ver land om tot koning te worden gekroond. Na de kroning zou hij weer terugkomen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel jaˋ seaˋ quiáˈrˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do; dsʉˈ mɨ˜ jmóorˋ laco̱ˈ féˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jmóorˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ ɨˊ dsíirˊ yaam˜bre, jo̱baˈ lafaˈ yaam˜bre seaˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ jóng. 	 Hoewel er veel volken zijn die de geschreven wet van God niet hebben, doen die van nature toch wat God wil. Daaruit blijkt dat zij weten wat goed en kwaad is.


jo̱ lalab niféˈrˋ ie˜ jo̱: ¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉˋ, e ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉˋ, fɨɨˋ féˈˋ laniingˉ ˈgøngˈˊ e siiˋ Babilonia! Co̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ lɨnˈˊ lafaˈ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ quiˈˊ ˈmɨˈˊ niguoˈˆ e jloˈˆ eáangˊ, jo̱guɨ i̱ quiˈˊ cajo̱ ˈmɨˈˊ e niungˈˋ jo̱guɨ e yʉ̱́ʉ̱ˉ jo̱guɨ i̱ síngˈˋ ˈñiaˈˊ jloˈˆ e quie̱rˊ jaléˈˋ cunéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ cu̱u̱˜ jíingˋ jɨˈˋ jloˈˆ e quíingˊ cuuˉ eáangˊ. 	 'Och, grote stad!' zullen zij zeggen. 'Wat verschrikkelijk! Eerst was u gekleed in fijn linnen, purper en scharlaken en droeg u gouden sieraden, edelstenen en parels; een uur later was u al die schitterende rijkdom kwijt!'


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ do lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Jesús do, i̱ fɨ́ɨmˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do i̱ lamɨ˜ ngɨˊ có̱o̱ˈr˜ do cajíñˈˉ lala: —Dsíngˈˉ huɨ́ɨngˊ e niˈíingˈ˜naaˈ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e féˈrˋ na, jo̱ jaˋ líˈˆ dsiˋnaaˈ e seengˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ nilíingˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Veel van Zijn volgelingen hadden moeite met deze woorden. "Wat is Hij hard", zeiden zij. "Wie kan dit nu begrijpen?"


Jo̱ dsifɨbˊ calɨlíˈˆ Jesús e i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lɨɨm˜ eeˋ iiñ˜ nijmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do, jo̱baˈ lalab cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jnea˜ nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e joˋ huǿøˉ dséˉ e máangˊguɨˈ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ ningɨ́ˋguɨjiʉ lajo̱, nimáam˜tu̱ˈ jnea˜ caléˈˋ catú̱ˉ. Jo̱ ¿su e nab e iing˜naˈ e ñíˆnaˈ do e˜ guǿngˈˋ? 	 Jezus wist wat zij Hem wilden vragen en zei: "U vraagt zich zeker af wat Ik bedoel met: 'Nog even en u ziet Mij niet meer. En niet lang daarna zult u Mij weer terugzien.'


Jo̱ mɨ˜ catɨguaˇ júuˆ quiáˈrˉ e niguiéiñˈˊ jaléngˈˋ jneaˈˆ fɨˊ Roma lɨ˜ se̱ˈˊ Italia, jo̱baˈ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ sɨjnɨ́ɨngˇ caguiaangˉguɨ do cangolíiñˋ e jéeˊ jaangˋ fii˜ ˈléeˉ i̱ siiˋ Julio; jo̱ i̱ dseaˋ íˋ iuuiñˉ jee˜ co̱o̱ˋ íingˈ˜ ˈléeˉ quiáˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma. 	 Toen besloten was dat wij naar Italië zouden varen, werden Paulus en enkele andere gevangenen aan een Romeins officier toevertrouwd. Hij heette Julius en was lid van het keurkorps van de keizer.


Dsʉco̱ˈ jneaa˜aaˈ, laˈeáangˊ e nɨcajáangˈ˜ yee˜naaˈ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ nɨlɨ́ɨˊɨɨˈ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ lana. 	 Door het geloof in Christus Jezus bent u allemaal kinderen van God geworden.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ calɨsíˋ Rahab do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ cajúiñˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ góorˋ i̱ seengˋ fɨˊ Jericó do mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈíngˉ e fɨɨˋ jo̱; co̱ˈ i̱ dseamɨ́ˋ do guiʉ́bˉ caˈíñˈˋ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ caguilíingˉ fɨˊ quiáˈrˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ i̱ cangoquie̱ˋ cuente jial lɨ́ɨˊ e fɨˊ jo̱. Jo̱ i̱ Rahab do lamɨ˜ jmóorˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ. 	 Omdat de hoer Rachab op God vertrouwde, werd zij niet gedood, zoals de andere ongehoorzame inwoners van Jericho; want zij had de spionnen van Israël gastvrij ontvangen.


Jo̱ lajeeˇ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ do tíirˊ guitúuiñˋ yaang˜ dseañʉˈˋ. 	 Zij waren met ongeveer twaalf personen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguilíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ e jéeiñˋ jiuung˜ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús e laco̱ˈ niquidsiˊ dseaˋ do guóorˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ mogui˜ lajaangˋ lajaangˋ i̱ jiuung˜ do jo̱guɨ e niféiñˈˊ Fidiéeˇ uii˜ quiáiñˈˉ do, jo̱ lajo̱baˈ nilɨgüeaiñˈˆ do. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do cajníimˊbre quiáˈˉ jaléngˈˋ sejmiiˋ i̱ jiuung˜ do jo̱guɨ cajíimˉbreiñˈ do cajo̱. 	 Later brachten enkele mensen hun kinderen bij Jezus. Zij wilden graag dat Hij Zijn handen op hen zou leggen en voor hen zou bidden. Maar de discipelen zeiden dat zij Hem niet mochten lastig vallen.


Dsʉˈ quie̱ˋnaˈ cuente lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, su dseengˋ o̱si jaˋ dseengˋ é, jo̱ ˈmea˜baaˈ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ. 	 U moet alles wat gezegd en gedaan wordt, op zijn echtheid beproeven en alles wat goed is, vasthouden.


Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Jesús e caˈeˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caseángˈˊ e fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ Capernaum. 	 Hij zei deze dingen terwijl Hij in een synagoge van Kapernaüm aan het woord was.


Co̱ˈ huɨ́ɨmˊ lɨ́ɨˊ quiéˉe e niguíiˈ˜i co̱o̱ˋ lajeeˇ e tú̱ˉ júuˆ la: caˈíingˈ˜ e iáangˋ dsiiˉ e nijúunˉn e laco̱ˈ niníˆi có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ, co̱ˈ lajo̱baˈ e eáangˊguɨ nijmeángˉ quiéˉe; 	 Maar aan de andere kant zou ik graag deze wereld verlaten om bij Christus te zijn, want dat is toch verreweg het beste. Het is duidelijk dat er van twee kanten aan mij getrokken wordt.


Jo̱ jaˋ jmooˋnaˈ e nilíingˉ fɨˈíˆ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ íˋbingˈ seengˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ quíiˉnaˈ e nilíingˉnaˈ dseaˋ sɨlaangˇ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nileángˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Doe de Heilige Geest geen verdriet; Hij staat immers borg voor u tot de dag van de volle bevrijding komt.


Jo̱ e mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ do fɨˊ lɨ́ˈˆ caluuˇ fɨɨbˋ cangolíˋ e cayé̱e̱ˈˉ, jo̱ e fɨˊ lɨ˜ cangotóoˈ˜ e niyé̱e̱ˈˉ do jmɨbˊ caˈiéngˈˋ, jo̱ e jmɨˊ jo̱ cadsíˈˉ cartɨˊ moˈooˉ cuea˜ lɨ˜ iʉ˜ e ñíˆ e siiˋ freno quiáaˉreˈ, jo̱ caniˈˉ e jmɨˊ do lɨ́ɨˊbɨjiʉ la trescientos kilómetros. 	 Toen ze uitgeperst werden, kwam er een enorme stroom bloed uit, bijna 300 kilometer lang en anderhalve meter diep.


Jo̱ jmɨnáˉ ráangˉnaˈ jo̱ máˆaaˈ, co̱ˈ nɨjaquiéemˊ i̱ dseaˋ i̱ nijángˈˋ jnea˜ do. 	 Sta op. Kijk, daar is mijn verrader al."


Jo̱ nañiˊ faˈ jnea˜ jaˋ tɨ́ɨnˋn fáˈˉa júuˆ jloˈˆ mɨ˜ guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ jaˋ lɨ́ɨnˊn lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e tɨɨnˉ ngánˈˋn. Jo̱ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ nɨcañíiˉnaˈ e lajo̱b lɨ́ɨˊnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcajméˉnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik mag dan geen vlot spreker zijn, ik weet in elk geval waar ik het over heb. Maar ik denk dat ik u dat niet hoef te vertellen, want dat heb ik u eerder al overduidelijk bewezen.


Jo̱ lajo̱b caguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e néeˊ dsíiˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria lɨ˜ siiˋ Sicar, fɨˊ quiá̱ˈˉ lɨ˜ ró̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Jacóoˆ e cangɨ́ɨiñˋ fɨˊ jaguóˋ i̱ jó̱o̱rˊ i̱ siiˋ Séˆ do lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋ. 	 en kwam in de stad Sichar in Samaria. Deze stad lag vlakbij het stuk land dat Jakob aan Jozef had gegeven


Jo̱ doñiˊ faˈ eáamˊ ˈneáangˋ Jesús i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Marta do jo̱guɨ i̱ siiˋ Yáˆ jo̱guɨ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Lázaro do, 	 Hoewel Jezus veel van Martha, Maria en Lazarus hield, maakte Hij geen aanstalten naar hen toe te gaan.


Jo̱ dsʉˈ song seengˋguɨ dseaˋ i̱ contøømˉ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱baˈ lɨta˜ dsiˋnaaˈ e dseaˋ íˋ ˈneáamˋbre Fidiéeˇ laco̱ˈ sɨˈíˆ; jo̱ song jmooˉbaaˈ lajo̱, jo̱baˈ lɨne˜naaˈ e cøømˋ se̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Maar wie doet wat Christus van hem vraagt, is vol van de liefde van God.


Jo̱ eáangˊ nɨcajméˉe ta˜ iiˋ, jo̱guɨ huɨ́ɨngˊ nɨcangojéeˊ quiéˉe, jo̱guɨ jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ jaˋ mɨˊ calɨseáˋ fɨˊ quiéˉe faˈ e güɨɨnˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱guɨ nɨcamóˉbaa ooˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gǿˈˋø jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ jmɨɨˋ e gúˈˋu, jo̱guɨ jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ nɨcajá̱a̱ˋa̱ e jaˋ mɨˊ cagǿˈˋø iiˉ, jo̱guɨ nɨcangongɨ́ɨmˉbaa iihuɨ́ɨˊ mɨ˜ tɨˊ ji̱i̱ˋ güíiˉ, jo̱guɨ nɨcangongɨ́ɨmˉbaa iihuɨ́ɨˊ cajo̱ uíiˈ˜ e jaˋ seaˋ sɨ̱́ˈˋɨ̱. 	 Ik heb gezwoegd en geploeterd, nachten niet geslapen, honger en dorst geleden, vaak niet gegeten en kou geleden, omdat ik geen kleren had om aan te trekken.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, caguiéˉnaaˈ fɨˊ co̱o̱ˋguɨ ooˉ jmɨɨˋ e siiˋ Sidón. Jo̱ fɨˊ jo̱b i̱ fii˜ ˈléeˉ i̱ siiˋ Julio i̱ jmóoˋ íˆ Paaˉ do cacuøˈrˊ fɨˊ Paaˉ e nidsiˈeeiñˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ cuíiñˋ, jo̱ lajo̱b i̱ dseaˋ íˋ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéˉ quiáiñˈˉ. 	 De volgende dag legden wij in Sidon aan. Julius was erg aardig voor Paulus en gaf hem toestemming naar zijn vrienden in de stad te gaan om daar wat op verhaal te komen.


jo̱guɨ fóˈˋnaˈ cajo̱ e nɨtab˜ óoˊnaˈ e líˈˋbaˈ éˈˆnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ líˈˋ guiˈˊ jnangˈˇ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nijmérˉ, jo̱guɨ e tɨɨmˋbaˈ jméeˆnaˈ lajo̱ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ táˋ calɨñiˊ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíiˉnaˈ do, dsʉco̱ˈ e fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do ɨˊ óoˊnaˈ e fɨˊ jo̱b lɨ˜ seaˋ uiing˜ e laco̱ˈ tɨɨngˋnaˈ ngángˈˋnaˈ jo̱guɨ e laco̱ˈ lɨñíˆnaˈ jaléˈˋ júuˆ jáˈˉ. 	 Omdat in Gods wet de waarheid en de kennis onder woorden zijn gebracht, denkt u buitenstaanders en kinderen iets te kunnen leren.


co̱ˈ røøbˋ ta˜ óorˋ có̱o̱iñˈ˜ do e jmoˈrˊ ˈnʉ́ʉˊjiʉ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ loo˜ jóˈˋ e laco̱ˈ lɨˈrˋ e ˈnérˉ. Jo̱ jo̱b caje̱ˊ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do e laco̱ˈ nijmérˉ ta˜ co̱lɨɨng˜. 	 Paulus bleef bij hen en werkte met hen samen, omdat zij (net als hij) tentenmakers waren.


Jo̱ dsʉˈ song e iihuɨ́ɨˊ e móoˉnaˈ do caˈíingˈ˜naˈ uíiˈ˜ quiáˈˉ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e ɨˈˋ lɨ́ɨngˉnaˈ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e jmiféngˈˊguɨˈ Fidiéebˇ uii˜ quiáˈˉ e jo̱. 	 Als u moet lijden omdat u christen bent, hoeft u zich niet te schamen, maar u kunt God ervoor prijzen dat u de naam van Christus draagt.