Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ dseaˋ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, lɨco̱ˈ cangɨ́ɨmˉbre dseaˋ do, co̱ˈ ñiˊbre guiʉ́ˉ e nɨcajúmˉbiñˈ do. Jo̱baˈ Jesús lɨco̱ˈ cajéeiñˋ jí̱i̱ˈ˜ tiquiábˈˆ i̱ jiuung˜ sɨmɨ́ˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ niquiáiñˈˆ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ có̱o̱ˈr˜ do, jo̱ cangotáamˈ˜bre e fɨˊ dsíiˊ lɨ˜ ráangˋ i̱ jiuung˜ sɨmɨ́ˆ i̱ ˈlɨɨ˜ do. 	 Het kind is niet gestorven, het slaapt." Zij lachten Hem in Zijn gezicht uit. Maar Jezus stuurde ze allemaal de deur uit en ging samen met de ouders en Zijn drie discipelen naar de kamer van het kind.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaˋ eeˋ ta˜ nilɨˈíingˆ quíiˉnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jnea˜ ngóoˊo niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ jo̱ nifǿnˈˆn ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ e jaˋ ngángˈˋnaˈ. Jo̱ dsʉˈ eáamˊ nilɨˈíingˆ ta˜ quíiˉnaˈ song nifɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajmijnéengˋ Fidiéeˇ lafaˈ mɨ˜ quɨɨˉ, o̱si e niˈéeˆe ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e tɨɨnˉ ngánˈˋn, o̱si e nifɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e júuˆ e íinˈ˜n quiáˈrˉ, o̱si lɨɨng˜ eeˋ niˈéeˆe ˈnʉ́ˈˋ é. 	 Wat voor nut heeft het, broeders, als ik bij u kom en in vreemde talen spreek? Maar het is heel anders als ik u in verstaanbare taal vertel wat God mij duidelijk maakte; als ik u bekendmaak wat u nog niet weet of wat ik van God moet doorgeven. Of als ik u iets leer.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —ˈNʉbˋ nɨcaféeˈ˜guɨˈ. Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana e nimáam˜baˈ jnea˜, i̱ lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, e guiin˜n lɨ́ˈˉ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiing˜ Fidiéeˇ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ ñíingˊ i̱ ˈgøngˈˊ eáangˊ, jo̱guɨ nimáam˜baˈ jnea˜ cajo̱ mɨ˜ nigáaˊtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ e quíinˈ˜n jee˜ cabøø˜ jníiˊ. 	 "U zegt het", antwoordde Jezus. "Straks zult u de Mensenzoon zien zitten aan de rechterhand van God. U zult Hem ook zien terugkomen op de wolken aan de hemel."


Jo̱ jangámˉ seengˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmicuíingˋ jnea˜ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ sɨ́ɨngˋ Dseaˋ Jmáangˉ cuaiñ˜ quiáˈrˉ, jo̱ dsʉˈ nijmicuíingˋnaˈ jnea˜ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ laˈíˋ. Jo̱ cuøˊ li˜ e dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨnˊn uíiˈ˜ e laˈeáangˊ jnea˜baˈ e nɨcaˈuíingˉ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Al zeggen anderen dat ik geen apostel ben, u kunt dat niet zeggen. U bent zelf het levende bewijs: De Here heeft Zijn stempel op u gezet.


Jo̱guɨ fóˈˋbɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ promes e éeiñˋ fɨˊ nifeˈˋ, jaˋ catɨ́ɨngˉ faˈ e nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e caˈéeiñˈˋ do. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ fóˈˋnaˈ e song caˈéengˋ dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ e cuøˈrˊ Fidiéeˇ fɨˊ nifeˈˋ, jo̱baˈ dseángˈˉ ˈnéˉ e nijmiti˜bre jóng lají̱i̱ˈ˜ e caˈéeiñˈˋ do. 	 Nog zoiets: U zegt dat het niets betekent als iemand bij het altaar zweert. Maar zweert iemand bij het offer op het altaar, dan mag hij zijn eed niet breken.


Jo̱ i̱ Tiquíˆiiˈ do, dseaˋ íbˋ i̱ féˈˋ juguiʉ́ˉ uii˜ quiéˉe. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ mɨˊ canʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiáˈrˉ o̱ˈguɨ mɨˊ cañíingˊnaˈre cajo̱, 	 Daarmee is Hij mijn getuige, hoewel u Hem nog nooit hebt gezien of gehoord.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catóˈˊ e cacuøˈˊ Jesús ta˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do quiáˈrˉ, jo̱baˈ cangóˉbre e cangoˈerˊ jo̱guɨ e cangoguiarˇ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ e téeˈ˜ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 Nadat Jezus Zijn twaalf discipelen had gezegd wat zij moesten doen, ging Hij weg om in verschillende steden te spreken.


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lajeeˇ guiáangˈ˜ teáangˈ˜ i̱ dseaˋ do e jmiféiñˈˊ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ jmóorˋ ayuno e jaˋ gøˈrˊ ir˜ lajeeˇ jo̱, casɨ́ˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ írˋ lala jo̱ cajíñˈˉ: —Cuǿøngˈ˜naˈ jnea˜ i̱ Bernabé na có̱o̱ˈ˜guɨ Saulo quiáˈˉ e nináiñˋ jmérˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcatǿøˉøre na. 	 Op een dag, toen deze mannen vastten en bij elkaar waren om de Here te aanbidden, zei de Heilige Geest tegen hen: "Geef Mij Barnabas en Saulus, want Ik heb een speciale taak voor hen."


Jo̱guɨ dsʉˈ song jaˋ niˈíˋ júuiñˆ lají̱i̱ˈ˜ e nifɨ́ˈˆre do, jo̱baˈ nitǿˈˆnaˈ jóng gángˉ gaangˋ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ tíiˊ ni˜ i̱ nija̱ˈˉ júuˆ røøˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e nisɨɨng˜naˈ do. 	 Doet hij dat niet, haal er dan één of twee anderen bij die getuigen kunnen zijn.


Jo̱guɨ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ cañinˈˊ do, íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ lafaˈ e fɨɨˋ féˈˋ e laniingˉ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ quiʉˈˊ ta˜ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ. 	 De vrouw die u zag, is de grote stad die de koningen van de aarde in haar macht heeft."


Jo̱ co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ sɨˈlɨngˈˆnaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, tɨɨmˋbaˈ cuǿˈˆnaˈ jaléngˈˋ jó̱o̱ˋnaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, jo̱ dsʉˈ eáangˊguɨ jloˈˆ nicuǿˉ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ mɨ˜ nimɨ́ɨˈ˜naˈr, co̱ˈ nicuǿˈˉbre ˈnʉ́ˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. 	 Dus, al ben je slecht, je geeft je kinderen toch wat zij nodig hebben. Hoeveel te meer zal je hemelse Vader de Heilige Geest geven aan wie Hem daarom vragen?"


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ góoˋ i̱ dseamɨ́ˋ samaritana do fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús, jo̱baˈ camɨrˊ jmɨˈeeˇ faˈ nijé̱ˉbɨ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ írˋ. Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ dseaˋ do, caje̱ˊbre có̱o̱iñˈ˜ do lajeeˇ tú̱ˉ jmɨɨ˜, 	 Toen zij bij Hem kwamen, vroegen zij of Hij bij hen bleef. Hij bleef nog twee dagen.


Dsʉco̱ˈ seemˋ i̱ lɨɨng˜ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ i̱ nɨcaˈnaamˋ yaang˜ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ nɨcanaaiñˋ e síngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ gaˋ có̱o̱ˈ˜ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ. 	 Enkelen van hen hebben zich al van de gemeente afgewend en zijn satan gevolgd.


Dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do jaléˈˋ e cajíngˈˉ Jesús, jí̱i̱ˈ˜ jaaiñˈˋ do jaˋ cangáiñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ júuˆ jialɨˈˊ cajíngˈˉ dseaˋ do lado, co̱ˈ jaˋ mɨˊ cangɨ́ɨiñˋ faˈ nɨcacuøˊ Fidiéeˇ e ningáiñˈˋ e júuˆ jo̱, jo̱guɨ jaˋ teáˋ dsíirˊ faˈ e nijmɨngɨ́ɨrˋ jialɨˈˊ cajíngˈˉ dseaˋ do lado. 	 Maar de discipelen begrepen niet wat Hij ermee bedoelde. Het was hun een raadsel. Toch durfden zij Hem er niet naar te vragen.


Jo̱ dseángˈˉ røøbˋ ɨ́ɨˋ íˈˋ jaléˈˋ e júuˆ e cacuøˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cajmɨˈgóˋ o̱ˈguɨ cajméerˋ nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ e júuˆ jo̱, dseángˈˉ iihuɨ́ɨbˊ caˈíñˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. 	 Boodschappen van engelen zijn altijd waar gebleken. Wie die niet gehoorzaamde, werd gestraft.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitǿørˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ dseata˜ e nijáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ jaˋ jmeeˉnaˈ fɨˈíˆ faˈ jaˋ ñíˆnaˈ eeˋ ningɨɨˉnaˈ quiáˈrˉ, co̱ˈ dseángˈˉ jaˋ ˈnéˉ ɨ́ˆ áaˊnaˈ lajo̱, dsʉco̱ˈ Fidiéebˇ dseaˋ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quíiˉnaˈ e ningɨɨˉnaˈ quiáˈrˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱; dsʉco̱ˈ o̱ˈ dseángˈˉ ˈnʉ́ˈˋ i̱ niféˈˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱, co̱ˈ ˈñiabˈˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ niféˈˋ, jo̱ eáamˊ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jóng. 	 Maar als je voor het gerecht wordt gebracht, maak je dan geen zorgen over wat je moet zeggen. Zeg wat je op dat moment wordt ingegeven. Je hoeft zelf niet te spreken. De Heilige Geest zal het doen.


Jo̱ dob ngolíingˉ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo. Jo̱ mɨ˜ cangárˉ e éengˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do láaˊ quiáˈˉ cuɨˈieeˋ, jo̱ dsifɨˊ ladob cajmɨngɨˈˊreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ lala: —¿Jialɨˈˊ jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ e jaˋ catɨ́ɨngˉ nijméˉ dseaˋ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel? 	 Enkele Farizeeërs zeiden: "Dat mag niet! Wat u daar doet, is graan oogsten en dat is op de sabbat verboden."


jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caˈuøøiñˈˋ do e fɨˊ dsíiˊ móoˊ lɨ˜ teáaiñˈ˜ do jo̱ cangolíimˉbre có̱o̱ˈ˜ Jesús, jo̱ dob caseáaiñˊ i̱ tiquiáˈrˆ do. 	 Zij stapten uit de boot, lieten hun vader alleen achter en gingen met Jezus mee.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lala: —E jábˈˉ laco̱ˈ caféˈˋ jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ i̱ calɨsíˋ Saíiˆ mɨ˜ caféˈrˋ uii˜ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e fóˈˋnaˈ, co̱ˈ lalab cajmeˈˊ dseaˋ do ie˜ jo̱: Jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na lɨco̱ˈ féˈˋbre e jmɨˈgórˋ jnea˜ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ júuˆ quiáˈˉbre, dsʉˈ huíimˉ seengˋ jaléˈˋ e ɨˊ dsíirˊ do e jmɨˈgórˋ jnea˜. 	 Hij antwoordde: "Huichelaars! De profeet Jesaja had gelijk toen hij zei: 'Deze mensen kunnen heel mooi over God praten, maar in hun hart moeten zij niets van Hem hebben.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús e cajíngˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do lado, jo̱ dsifɨˊ ladob cañíiˋtu̱r quiáiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Co̱o̱ˋguɨ ˈnéˉ e nijmitíˈˆ: guǿngˈˊ fɨˊ quíiˈˉ jo̱ güɨˈnɨɨ˜ lajaléˈˋ e seaˋ quíiˈˉ, jo̱ e nilíˈˋ quiáˈˉ e jo̱ güɨjmeeˉ guiéeˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ, jo̱ jo̱guɨbaˈ nilɨseaˋ juguiʉ́ˉ quíiˈˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e nijméˈˆ lajo̱, jo̱guɨbaˈ niñiˈˊ jo̱ dséˆeeˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ jóng. 	 "Toch is er iets wat u nog niet hebt ge daan", zei Jezus. "Verkoop alles wat u hebt en geef het geld aan de armen. Daardoor krijgt u een schat in de hemel. Kom daarna terug en ga met Mij mee."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e niˈíimˈ˜baˈ lají̱i̱ˈ˜ e ˈgooˋ e ɨ́ɨˋ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ dseaˋ do nito̱ˈˋ fɨ́ɨmˋbre ˈnʉ́ˈˋ e lɨ́ɨngˊnaˈ jó̱o̱rˊ; co̱ˈ jaˋ jiéˈˋ lɨ˜ seengˋ jaangˋ jó̱o̱ˊ dseaˋ i̱ jaˋ ɨ́ɨˋ tiquiáˈˆ ˈgooˋ. 	 Laat u door God opvoeden; Hij behandelt u als Zijn zonen.


Jo̱guɨ lana nɨne˜baaˈ cajo̱ e lajɨbˋ ñíˆ ˈnʉˋ, jo̱baˈ joˋ ˈnéˉ faˈ i̱i̱ˋ nijmɨngɨ́ˈˉguɨ ˈnʉˋ, co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e júuˆ nab nɨjábˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ e Fidiéebˇ dseaˋ casíiñˋ ˈnʉˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la cuaiñ˜ quiáˈrˉ. 	 Wij weten nu dat U van alles op de hoogte bent. Niemand hoeft U iets te vertellen. Daarom geloven wij dat U van God komt."


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do e li˜ e quɨ́ɨˈ˜ Jesús jmɨɨ˜ e cajméerˋ do, jo̱baˈ canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜ jo̱ féˈrˋ: —I̱ nab dseángˈˉ dseaˋ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la i̱ niféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ. 	 Het drong tot de mensen door dat Hij iets geweldigs had gedaan. "Ja", zeiden zij, "Hij moet de Profeet zijn, die komen zou!"


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ, lɨˈˋbre e jaˋ lɨgøøiñˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ e Jesús lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ calɨ́ˈˉbaaˈ e jaˋ calɨgǿngˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Elk kind van God kan Hem gehoorzamen en de verleidingen van de wereld overwinnen door op Hem te vertrouwen en door het geloof in Jezus Christus.


Jo̱ jnea˜ jaˋ catɨ́ɨnˉn jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ e niˈíinˈ˜n e ta˜ jo̱ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Dsʉˈ laˈeáangˊ e guiúmˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ catɨ́ɨnˉn, jo̱baˈ cacuøˈrˊ jnea˜ ta˜ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, jaléˈˋ e jloˈˆ niguoˈˆ e ˈgøngˈˊ eáangˊ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ quɨ́ɨˈ˜naaˈ jmɨɨ˜ ningángˈˋnaaˈ jial lɨ́ɨˊ. 	 En dan te bedenken dat ik de minste van alle gelovigen ben! Alleen door de genade van God mag ik andere volken op de onvoorstelbare rijkdom van Christus wijzen.


Jo̱ casamˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do Jesús ladsifɨˊ lado jo̱ e ˈñúungˈ˜biñˈ do catǿrˉ. 	 De andere mannen wisten wie ze moesten hebben en namen Jezus gevangen.


Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, cajgóobˉ Jesús caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ ni˜ móoˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ jo̱ cangolíiñˆ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Dalmanuta. 	 Jezus stuurde de mensen naar huis. Direct daarna stapte Hij met Zijn discipelen in de boot en stak over naar Dalmanoetha.


Dsʉˈ i̱ dseaˋ Israel do ˈníbˈˋ cangáiñˉ Paaˉ, jo̱ canaaiñˋ sɨ́ˈˋreiñˈ jmangˈˉ júuˆ gaˋ. Jo̱baˈ Paaˉ cabóˈrˋ ˈleeˋ to̱o̱˜ sɨ̱ˈrˆ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e jaˋ jíiˈ˜ dseaˋ írˋ, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jíiˈ˜ írˋ do lala: —Dseeˉ quíiˉnaˈ yaam˜baˈ e nigüɨlíingˋnaˈ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ, dsʉco̱ˈ joˋ e cuaiñ˜ quiéˉe. Latɨˊ lanab nii˜i có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel e niˈéeˆere júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Maar toen zij vijandig werden en met Jezus gingen spotten, schudde Paulus het stof van zijn kleren en zei: "U veroordeelt uzelf. Het is niet meer mijn verantwoording. Vanaf nu ga ik naar de mensen die niet tot het Joodse volk behoren."


’Jo̱ mɨ˜ nɨjaquiéengˊ e nijmiti˜ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cacuøˈrˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˉiiˈ Abraham lamɨ˜ jéengˊguɨ eáangˊ, jo̱ eáamˊ nɨcangofɨ́ɨngˉ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ dseaˋ Israel e fɨˊ Egipto do. 	 De tijd dat God Zijn belofte aan Abraham zou waarmaken, kwam steeds dichterbij. Het volk werd in Egypte groter en groter.


Co̱ˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ, si dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ e jaˋ ˈléengˈ˜ o̱si o̱ˈ lajo̱ é, niˈímˈˋbre lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ e cuøˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméerˋ do. 	 U weet toch dat de Here u zal belonen voor alle goede dingen die u gedaan hebt, of u nu slaaf bent of vrij man.


Jo̱ cafǿnˈˉn ˈnʉ́ˈˋ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijáˈˉ líingˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ o̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e tɨɨngˋ ngángˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Want uw geloof moet niet gebaseerd zijn op menselijke wijsheid, maar op kracht van God.


Jo̱baˈ Jesús cañíiˋtu̱r quiáiñˈˉ do caléˈˋ catú̱ˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jo̱ nɨcafɨ́ɨˉbaa ˈnʉ́ˈˋ e jneab˜ dseaˋ íˋ, jo̱ song jneab˜ dseaˋ ˈnángˈˋnaˈ, jo̱baˈ cuǿøˈ˜baˈ fɨˊ i̱ dseaˋ quiéˉe la e nidsilíiñˋ. 	 "Ik heb u toch gezegd dat Ik het ben! Als het u om Mij te doen is, laat die anderen dan gaan."


Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseaˋ gaangˋ do, jaˋ caguiarˊ e júuˆ jo̱ nañiˊ faˈ jmɨngɨ́ˈˉbre rúiñˈˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ e˜ guǿngˈˋ e jíngˈˉ dseaˋ do e nijí̱ˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Maar onder elkaar spraken zij er wel over. Zij begrepen niet goed wat Hij bedoelde met dat 'terugkomen uit de dood'.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ i̱ cuøˊ e seengˋ dseaˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ e güɨlɨseemˋbre có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lata˜. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. 	 Ik bid dat de God van de vrede met u allen zal zijn. Amen.


Jo̱ lalab fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ tiúungˊnaˈ e jmiˈneáangˋnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Blijf als broeders van elkaar houden.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseata˜ Herodes do fɨˈíbˆ eáangˊ calɨ́iñˉ mɨ˜ canúurˉ e júuˆ jo̱ lɨfaˈ joˋ ñirˊ e˜ jméˉbre, co̱ˈ jéemˊ nɨcacuørˊ júuˆ quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ do e nicuǿˈˉbreiñˈ do lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ mɨ́ˉbiñˈ. Jo̱baˈ joˋ e mɨ́ɨˊ calɨseáˋ quiáˈrˉ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ lajo̱b cajméerˋ. 	 Herodes vond dit heel erg, maar kon er niet onderuit. Al zijn gasten hadden gehoord welke eed hij had gezworen.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáiñˉ Jesús, jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈrˉ lala: —¡Tɨfaˈˊ! Jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cachʉˈrˊ ni˜ dseaˋ do. 	 Hij liep direct op Jezus toe. "Dag, Meester", zei hij en hij kuste Hem.


Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ óoˋ fɨˈíˆ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ dsingɨ́ɨngˉnaˈ iihuɨ́ɨˊ, quɨ́ˈˉ jíingˈˇ yaang˜naˈ fɨˊ quiniiˉ, co̱ˈ jneab˜ dseaˋ quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ nijmee˜e e nitíiˈ˜ áaˊnaˈ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Als de lasten u drukken en u vermoeid raakt, kom dan bij Mij. Ik zal u rust geven.


Jo̱ catǿbˉ i̱ dseaˋ gángˉ do i̱ jóˈˋ do, jo̱ casɨfɨ́rˋ tú̱ˉ ˈnɨˊ sɨ̱ˈrˆ fɨˊ mocóoiñˈ˜ do. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús, mɨfɨ́ɨngˋ caguiéemˋbre dseaˋ do. 	 Ze brachten het veulen bij Jezus en legden hun jassen erover, zodat Hij erop kon zitten.


e güɨje̱rˇ faˈ niñíiñˋ nidǿˈrˉ jaléˈˋ e sojiʉ́ˈˋ ˈnɨˈˋ mes˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do lajeeˇ guiiñˇ e gøˈrˊ; jo̱ jɨˋguɨ jaléngˈˋ dsiiˋ dsilíingˉneˈ e ˈlʉˈˊreˈ lacaangˋ lɨ˜ lɨ́ɨˊ ˈmiˈˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do. 	 Hij hoopte zijn honger te stillen met wat bij de rijke man van tafel afviel. Hij was er zelfs zo erg aan toe dat de honden zijn zweren kwamen likken.


Co̱ˈ jnea˜ nɨcaseánˉn jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨcaquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; dsʉˈ írˋ mɨ˜ nigüéeiñˉ, niseáiñˉ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Ik heb u gedoopt in water, maar Hij zal u dopen in de Heilige Geest."


Jo̱guɨ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, seabˋ lafaˈ feáˈˉ quíˉiiˈ e jí̱i̱ˈ˜naaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ mɨ˜ jmiféngˈˊnaaˈre. Jo̱ dsʉˈ jaˋ fɨˊ seaˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ jmidseaˋ i̱ lamɨ˜ ji̱ˈˊ jaléˈˋ feáˈˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ faˈ e nidǿˈrˉ e lafaˈ feáˈˉ quíˉiiˈ do. 	 Wij hebben een altaar, waarvan niet gegeten mag worden door mensen die in dienst staan van het oude verbond.


Jo̱ co̱ˈ fɨ́ɨmˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ nɨcalɨséngˋ ie˜ malɨˈˋ do tíiˊ nir˜ fɨˊ quiniˇnaaˈ lana jial dseángˈˉ jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e carˋ ngocángˋ dsíirˊ, jo̱baˈ jneaa˜aaˈ lanaguɨ ˈnéˉ e nisée˜naaˈ cabˈˊ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e jmóoˋ jí̱i̱ˊ quíˉiiˈ jo̱guɨ jaléˈˋ dseeˉ e jnɨ́ɨngˊ quíˉiiˈ e jaˋ cuøˊ fɨˊ e nijmóˆnaaˈ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e nijmɨˈúungˋnaaˈ e teáˋguɨ nisíngˈˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nité̱e̱ˉnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e nijméˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Nu zo'n grote menigte ons ziet en aanmoedigt, moeten wij alles afleggen wat hindert en ons bevrijden van de zonde, die zich aan ons vastklemt. Wij moeten de baan afleggen die voor ons ligt, zonder op te geven.


Jo̱ song ˈnʉ́ˈˋ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ mɨ˜ fáˈˋa júuˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ ¿jial jáˈˉ nilíingˋnaˈ jóng mɨ˜ fáˈˋa cuaiñ˜ quiáˈˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ? 	 Als u niet eens gelooft wat Ik over gewone, aardse dingen zeg, hoe zult u dan geloven wat Ik over de hemelse dingen zeg?


jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ gaangˋ do lala: —Dsíngˈˉ líˈˆi e fɨˈíˆ lɨ́ɨnˊn dseángˈˉ lafaˈ joˋ seemˉbaa fɨˊ jmɨgüíˋ la lɨ́nˉn. Jo̱ lab nijá̱ˈˆ ˈnʉ́ˈˋ lajeeˇ jo̱, jo̱ jaˋ jmɨgüɨɨngˋ yaang˜naˈ jo̱ e sɨjnéebˋ áaˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Hij begon angstig en onrustig te worden. "Ik ben doodsbang", zei Hij. "Mijn hart breekt van verdriet. Blijf hier met Mij waken."


Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e quiáˈˉ Fidiéeˇ e jaˋ mɨˊ calɨñiˊ dseaˋ jéengˊguɨ do, lanaguɨ nɨcacuøˈˊ Fidiéeˇ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ apóoˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e ngángˈˋnaaˈ co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ jmóoˋ ta˜ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ cajo̱. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉbre. 	 Vroeger is dat altijd voor de mensen verborgen gebleven, maar nu heeft God het door de Heilige Geest aan Zijn apostelen en profeten bekendgemaakt.


jo̱ cajnéngˉ co̱o̱ˋ e lɨ́ɨˊjiʉ la lɨ́ɨˊ mɨ˜ sǿngˈˊ jɨˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ gui˜ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ do. Jo̱ caje̱ˊ co̱o̱ˋ e jo̱ quiáˈˉ lajaangˋ lajaaiñˈˋ do. 	 Zij zagen iets wat op vuur leek; vlammen die zich boven ieder van hen verspreidden.


Co̱ˈ i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do joˋ seengˋguɨr faˈ e quiʉˈˊguɨr ta˜ ˈñiaˈrˊ có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táaiñˋ, co̱ˈ quiáˈˉ dseañʉˈˋ quiáˈˉbre nɨlɨ́ɨˊ. Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ do, joˋ seengˋguɨr faˈ e quiʉˈˊguɨr ta˜ ˈñiaˈrˊ có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táaiñˋ, co̱ˈ quiáˈˉ dseamɨ́ˋ quiáˈˉbre nɨlɨ́ɨˊ. 	 De man heeft net zoveel zeggenschap over het lichaam van zijn vrouw als zijzelf en de vrouw net zoveel over het lichaam van haar man als hij.


Jo̱baˈ tiibˉ cajeiñˈˊ do lɨ́ˈˆ eáamˊ cangoˈgóˋ dsíirˊ, co̱ˈ lɨ́ɨiñˉ e lɨɨng˜ eeˋ nicuǿbˈˉ i̱ dseaˋ do írˋ. 	 De man keek hen aan in de verwachting iets van hen te krijgen.


Jo̱ dob caje̱ˊ i̱ Cornelio do jǿøiñˉ i̱ ángel do, jo̱ eáamˊ ˈgóˈrˋ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¿E˜ ˈnéˉ jmee˜e, Fíiˋi? Jo̱ cañíiˋ i̱ ángel do quiáˈˉ Cornelio jo̱ cajíñˈˉ: —Nɨnúubˉ Fidiéeˇ jaléˈˋ júuˆ quíiˈˉ mɨ˜ fǿnˈˋre, jo̱guɨ níˋbre jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e jmooˈˋ e jmɨcó̱o̱ˈˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈnéˉ lɨcó̱o̱ˈ˜. 	 Cornelius keek hem met grote ogen aan en begon bang te worden. "Ja, heer", stamelde hij. "Wat is er?" De engel zei: "God heeft uw gebeden gehoord en Hij heeft gezien wat u voor de armen hebt gedaan.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Roma nɨñiˊbre júuˆ quíˉnaaˈ e téeˈ˜naaˈ fɨˊ. Jo̱baˈ cangolíiñˆ e cangojmijíñˈˊ jneaˈˆ cartɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Foro de Apio jo̱guɨ fɨˊ co̱o̱ˋguɨ lɨ˜ siiˋ Las Tres Tabernas. Jo̱ mɨ˜ caneeng˜ rúˈˋnaaˈ, dsifɨˊ ladob cacuøˈˊ Paaˉ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ, jo̱guɨ eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíirˊ cajo̱. 	 De Romeinse christenen hadden gehoord dat wij in aantocht waren en kwamen ons tegemoet. Wij ontmoetten enkelen van hen al bij Forum Appii en weer anderen een paar kilometer verder, bij Tres Tabernae. Toen Paulus hen allen zag, dankte hij God en vatte nieuwe moed.


Jo̱ contøømˉ nɨcaˈéeˉe ˈnʉ́ˈˋ e lajo̱b ˈnéˉ nijmeeˉnaˈ ta˜, jo̱guɨ e jmɨcó̱o̱ˈˇnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ ˈnéˉ quiáˈˉ lajo̱, jo̱ lajeeˇ jo̱ jmiguiéngˈˊ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajíngˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús lajeeˇ táaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la mɨ˜ cajíñˈˉ lala: “Juguiʉ́ˉguɨ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ lɨɨng˜ eeˋgo̱ cuøˈrˊ dseaˋ rúiñˈˋ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ i̱ lɨɨng˜ eeˋgo̱ íngˈˋ quiáˈˉ dseaˋ rúiñˈˋ.” 	 Ik heb u steeds laten zien dat wij, door zc te werken, de armen tot steun moeten zijn. Denk maar eens aan de woorden van de Here Jezus. Hij zei dat geven beter is dan ontvangen."


Jo̱ dseángˈˉ lajeeˇ e guiangˈˆ e catɨ́ɨiñˉ sɨ̱ˈˆ dseaˋ do, jo̱baˈ caquiumˈˊ e tuuiñˋ jmɨˊ do, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b calɨlíˈrˆ e caˈláamˉbre lají̱i̱ˈ˜ e jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨ́ɨiñˊ do. 	 Het bloeden hield onmiddellijk op en zij merkte dat ze genezen was. Ze verloor geen bloed meer.


Jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: 	 "Kijk", zei hij, "dat zal ik U allemaal geven, met al hun roem en eer erbij. Want het is allemaal van mij.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ niˈíˋ Jesús fɨˊ e nidsérˉ fɨˊ iuuiñˉ, ladsifɨˊ ladob caguiéˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ cuí̱i̱ˋ, jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Tɨfaˈˊ i̱ guiʉ́ˉ dsíiˊ, ¿e˜ ˈnéˉ nijmee˜ jnea˜ e laco̱ˈ nilíˈˋi e nilɨseenˉ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜? 	 Toen Hij weer verder ging, kwam er een man aanrennen. Hij viel voor Jezus op de knieën en zei: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?"


Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ la dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ lɨ́ɨiñˊ, jo̱baˈ íimˈ˜baˈre có̱o̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ catɨ́ɨngˉ e íngˈˋ dseaˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ. Jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈ˜naˈre có̱o̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e ˈnérˉ, dsʉco̱ˈ eáamˊ nɨcajmɨcó̱o̱ˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Ontvang haar zoals het gelovigen past. Zij dient dezelfde Heer als u. Help haar zoveel als u kunt, want zij heeft al veel voor anderen gedaan en ook voor mij.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Mɨ˜ nigüɨtáangˈ˜naˈ jee˜ fɨɨˋ Jerusalén, jo̱b nimáang˜naˈ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ ngangˈˊ quié̱e̱ˋ co̱o̱ˋ dsʉʉˉ e a˜ jmɨɨˋ, jo̱ nigüɨlíimˋbaˈ laco̱ˈ ngaiñˈˊ, jo̱ e ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ niˈírˋ do, jo̱b nigüɨtáangˈ˜naˈ cajo̱. 	 "Zodra jullie de stad binnenkomen", antwoordde Hij, "zul je een man zien die een kruik water draagt. Volg hem en ga hetzelfde huis binnen als hij.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóbˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ e siiˋ Olivos e siˈˊ fɨˊ lɨ́ˈˉ quiniˇ laco̱ˈ siˈˊ e guáˈˉ do. Jo̱ lajeeˇ e taang˜ Jesús e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ do, jo̱ jo̱b mɨ˜ cangoquiéengˊ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Tiáa˜ jo̱guɨ Juan có̱o̱ˈ˜ Dɨ́ˆ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ dseaˋ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala co̱o̱ˋ yaaiñ˜: 	 Hij ging tegenover de tempel op de helling van de Olijfberg zitten. Petrus, Jakobus, Johannes en Andreas kwamen met z'n vieren bij Hem en vroegen:


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ majmifémˈˊbaaˈ lata˜ jí̱i̱ˈ˜ Fidiéeˇ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ i̱ eáangˊ tɨɨngˋ ngángˈˋ. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ lanab catóˈˊ e jiˋ e cajmeˈˊ Paaˉ e catɨ́ɨngˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Roma. 	 Alle lof en eer is voor God (alleen Hij is wijs en verstandig) door Jezus Christus, voor altijd en eeuwig. Amen.


Jo̱ mɨ˜ jmiˈneáangˋ dseaˋ dseaˋ rúiñˈˋ e jo̱ lɨ́ɨˊ e jmóoˋbre féngˈˊ dsíirˊ, jo̱guɨ e eáamˊ guiʉ́ˉ dsíirˊ, jo̱guɨ jaˋ jmóorˋ dsihuɨ́ɨiñˊ, jo̱guɨ jaˋ jmɨjløngˈˆ ˈñiaˈrˊ, jo̱guɨ jaˋ jmɨráangˉ ˈñiaˈrˊ, 	 De liefde is geduldig; de liefde is vriendelijk; de liefde is niet jaloers. Zij doet niet gewichtig en is niet trots;


Jo̱ cangojéeˊ jaléˈˋ e jo̱ e laco̱ˈ calɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Saíiˆ, jaangˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: 	 Dat was in overeenstemming met wat de profeet Jesaja had gezegd:


Jo̱guɨ joˋ iiñ˜ faˈ e ninúrˉ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ niguoˈˆ do, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ cuento quiáˈˉ dseaˋ áamˊbaˈ iiñ˜ e ninúrˉ. 	 Zij zullen niet naar de waarheid luisteren, maar hun eigen dwaze ideeën volgen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, lajeeˇ e nɨjaquiéengˊ jmɨɨ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel e jmóorˋ laco̱o̱ˋ ji̱i̱ˋ e siiˋ Pascua, jo̱baˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ e dsilíiñˉ fɨˊ Jerusalén nʉ́ˈˉguɨ e jmɨɨ˜ jo̱ e laco̱ˈ jmiguiúngˉ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jo̱ dsiguiar˜ guiʉ́ˉ lají̱i̱ˈ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ jmóorˋ do. 	 Het was vlak voor het Joodse Pasen. Jeruzalem stroomde vol met mensen uit het hele land, die zich volgens de voorschriften eerst wilden reinigen.


Co̱ˈ íˋbre caleáaiñˋ jneaa˜aaˈ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ e laco̱ˈ joˋ se̱e̱ˉnaaˈ e quiʉˈˊ i̱ ˈlɨngˈˆ ta˜ jneaa˜aaˈ, jo̱guɨ cajáiñˈˋ jneaa˜aaˈ fɨˊ quiniˇ Jó̱o̱rˊ i̱ eáangˊ iiñ˜, jo̱guɨ lana íˋbingˈ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ. 	 Want God heeft ons bevrijd uit de macht van de duisternis en ons een plaats gegeven in het koninkrijk van Zijn Zoon, Die Hij liefheeft.


Jo̱ nɨcaˈéeˉbaa ˈnʉ́ˈˋ lajaléˈˋ júuˆ e nɨcaˈíinˈ˜n, jo̱ e lab e júuˆ jo̱ e niingˉguɨ: Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ cajúngˉ uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Het belangrijkste van het goede nieuws dat ik heb ontvangen en u heb doorgegeven, is: Christus is voor onze zonden gestorven, zoals voorzegd is in de Boeken.


—Faco̱ˈ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ aangˉnaˈ cien joˈseˈˋ, jo̱ calɨngɨɨng˜naˈ cangoˈíingˊ jaangˋ lajeeˇ taangˇnaˈ e móoˉnaˈreˈ, ˈnéˉ nitiúung˜teaˈ i̱ caguiaangˉguɨ do lajeeˇ nigüɨˈnéngˈˊnaˈ i̱ cangoˈíingˊ do cartɨˊ niguiéngˈˊnaˈreˈ. 	 "Als u nu eens honderd schapen had en één ervan raakte verdwaald, wat zou u dan doen? Het zoeken! Net zolang tot u het vond. De andere 99 zou u gewoon laten grazen.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ dsiing˜ yʉ́ˈˆ ˈnʉ́ʉˊ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱, jaˋ güɨˈíˆ dsíirˊ faˈ e nijgiáangˋguɨr e laco̱ˈ nidsiˈuǿøˈr˜ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ. 	 en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen. Zit je op dat moment op het platte dak van je huis,


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ guiúngˉ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ cuøˈrˊ jneaa˜aaˈ jaléˈˋ güeaˈˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋguɨ e ˈnéˉ quíˉiiˈ dseángˈˉ lalíingˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ lajo̱. 	 Omdat Christus zo oneindig veel heeft, hebben wij zoveel gekregen. Hij heeft ons met het goede overladen.


Co̱ˈ ¿e˜ ta˜ íingˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e seeiñˋ e sɨlɨ́ɨˈrˇ jmiguiʉˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la song sɨˈnaamˋbre lata˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ mɨ˜ nijúuiñˉ? 	 Wat hebt u eraan de hele wereld te winnen en uw leven te verspelen?


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do cangáˉbre jaléˈˋ e calɨ́ˉ do, jo̱ mɨ˜ caquɨiñˈˉ e ngolíiñˋ, jo̱baˈ canaaiñˋ bárˋ fɨˊ nidsíirˊ, co̱ˈ fɨˈíbˆ eáangˊ calɨ́iñˉ. 	 De vele mensen die naar de kruisiging waren komen kijken, gingen naar huis nadat ze dit allemaal hadden gezien. Ze sloegen zich op de borst van berouw en verdriet.


Jo̱ mɨ˜ canʉʉˋ lajo̱, fɨ́ɨmˊ dseaˋ caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Jesús e jéeiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíiˊ; jo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈñiaˈˊ camɨ́ˈˆ júuˆ e féˈˋ Jesús, uøømˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ, jo̱guɨ ˈláamˉbɨ lajaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱ cajo̱. 	 's Avonds werden verscheidene mensen bij Jezus gebracht, die boze geesten hadden. Hij hoefde maar één woord te spreken en de boze geesten gingen uit de mensen weg. Ieder die ziek was, werd genezen.


Jo̱guɨ song i̱i̱ˋ i̱ ˈgóˈˋ niféˈˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe, o̱si ɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ e niféˈrˋ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiéˉe é, jo̱baˈ lajo̱b nijmee˜ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ cajo̱, jnea˜ dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; co̱ˈ lajo̱b nijmee˜e mɨ˜ nigáaˊtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ e nɨniingˉ ˈgøiñˈˊ quiáˈˉ Tiquiéˆe Fidiéeˇ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles i̱ güeangˈˆ cajo̱. 	 Wanneer Ik kom in de schitterende majesteit van mijn Vader, Mijzelf en de heilige engelen, zal Ik Mij schamen voor ieder mens die zich nu voor Mij en Mijn woorden schaamt.


Jo̱guɨ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Apolos, eáamˊ nɨcamɨ́ɨˈ˜ɨre jmɨˈeeˇ e nidsérˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nidsiˈeer˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ dsʉˈ lajeeˇ lana jaˋ mɨˊ caguiaˊ dsíirˊ faˈ e nɨcangórˉ.Jo̱ dsʉˈ lajo̱b nijmérˉ mɨ˜ li˜ e nicuǿˉ fɨˊ quiáˈrˉ lajo̱. 	 Ik heb onze broeder Apollos dringend gevraagd met de andere broeders naar u toe te gaan. Maar hij wilde nu niet. Als hij later in de gelegenheid is, zal hij zeker komen.


jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ lajeeˇ tu̱lóˉ jmɨɨ˜. Jo̱ lajeeˇ jo̱ jaˋ e cagǿˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. Jo̱ lajeeˇ táaiñˋ fɨˊ jo̱, jo̱ caguiéˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ, jo̱ cajméerˋ quijí̱ˉ jial e nirǿngˋ dseaˋ do dseeˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e tu̱lóˉ jmɨɨ˜ do, jo̱guɨbaˈ cadseáˉ jmɨˈaangˉ Jesús jóng. 	 De Geest leidde Hem naar de woestijn van Judea waar Hij veertig dagen bleef. Daar probeerde de duivel voortdurend Hem te verleiden om naar hem te luisteren. Al die tijd at Jezus niets en op het laatst kreeg Hij veel honger.


’Co̱ˈ cuǿømˋ nilǿngˉ dseaˋ gángˉ ta̱ˊ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ tú̱ˉ íˈˋ lajo̱, jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ ta̱ˊ do quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ nidsiˈíingˊneˈ e jaˋ mɨˊ caquiʉˈˊ Tiquíiˆnaˈ Fidiéeˇ ta˜ lajo̱. 	 Geen enkele mus valt op de grond zonder dat je hemelse Vader ervan weet.


Jo̱ dsʉˈ dseángˈˉ jaˋ cuøbˈˊ júuˆ rúngˈˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e sɨ́ɨiñˋ do. 	 Maar ook deze verhalen klopten niet.


Jo̱ malɨɨ˜guɨ eáangˊ cajo̱ calɨséngˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ caˈéeˋ co̱o̱ˋ ta˜ féˈˋ fɨˊ lɨˊ huí̱i̱ˆ eáangˊ. Jo̱ ie˜ jo̱ seengˋ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ fɨˊ Israel i̱ calɨsíˋ Salomón i̱ tɨɨngˋ eáangˊ. Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ do cangórˉ cangonʉ́ʉrˆ e júuˆ quiáˈˉ i̱ dseata˜ Salomón do. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ niguiéeˊ jmɨɨ˜ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱baˈ i̱ dseamɨ́ˋ do nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ dseeˉ, co̱ˈ jaˋ nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. 	 Op de dag van het grote oordeel zal de koningin van Scheba tegelijk met de mannen van deze tijd levend worden en hen veroordelen. Want zij maakte een lange, moeilijke reis om zelf de wijsheid van Salomo te horen. Maar let op! Ik ben meer dan Salomo!


Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do quiéengˋ jaangˋ sɨmingˈˋ i̱ siiˋ Eutico, jo̱ i̱ sɨmingˈˋ íˋ dob guiiñ˜ otooˋ e núurˋ júuˆ guiaˊ Paaˉ. Jo̱ co̱ˈ eáamˊ cueeˋ júuˆ quiáˈˉ Paaˉ e caféˈrˋ, jo̱baˈ cajáˉ jaligüɨ́ngˋ i̱ sɨmingˈˋ do lajeeˇ guiiñˈ˜ do, jo̱ caquiamˈˉbre e eáangˊ. Jo̱ lajeeˇ guiing˜ i̱ sɨmingˈˋ do e güɨɨiñˋ lanab, co̱o̱ˋ catǿmˈˋbre cartɨˊ ni˜ uǿˆ. Jo̱ e otooˋ tɨˊ lɨ˜ catǿiñˈˋ do gui˜ tɨˊ lɨ˜ catɨ́ˋ ˈnɨˊ fɨ́ngˉ e ˈnʉ́ʉˊ do. Jo̱ mɨ˜ cangoseáangˈˇneiñˈ do nɨˈlɨɨm˜biñˈ do. 	 Eutychus, een jonge man die in de vensterbank zat, viel in slaap. Toen Paulus maar bleef doorspreken, viel hij vanaf de derde verdieping naar beneden. Toen ze hem optilden, bleek hij dood te zijn.


Jo̱ quie̱ˋnaˈ cuente røøˋ quiáˈˉ jaléˈˋ júuˆ e nɨcafáˈˉa na lana quiáˈˉ jaléˈˋ e nidsijéeˊ cøøngˋguɨ. 	 Wees dus op je hoede. Ik heb je gewaarschuwd.


Jo̱ cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cají̱ˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ; jo̱ calɨ́ˉ lajo̱ e laco̱ˈ nɨlɨ́ɨiñˊ Fii˜ quíˉnaaˈ, dseaˋ se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ lajo̱b lɨ́ɨiñˊ Fii˜ cajo̱ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ nɨcajúngˉ. 	 Daarom is Christus gestorven en weer levend geworden. Hij moest immers de Heer van de doden en de levenden zijn?


Jo̱baˈ dseata˜ Pilato cajámˈˋbre Jesús fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do ie˜ jo̱, jo̱ i̱ dseaˋ do cangojéemˋbre Jesús fɨˊ lɨ˜ nitángˉ dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Daarop gaf Pilatus Jezus aan hen over om gekruisigd te worden.


Jo̱ lata˜ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ song teáˋbɨ té̱e̱ˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨté̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈr˜ lata˜ se̱e̱ˉnaaˈ fɨ˜ jmɨgüíˋ la lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nɨcajméeˉnaaˈ latɨˊ mɨ˜ uiing˜. 	 Als wij Christus van het begin tot het einde trouw blijven, delen wij in alles wat Hij heeft.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ canaangˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do e guíngˈˋ rúiñˈˋ i̱˜ i̱ niingˉguɨ lajeeˇ lajaléiñˈˋ do. 	 Zij begonnen zich af te vragen wie van hen de belangrijkste was.


Jo̱guɨ nɨcacuǿøˉbaar e calɨñirˊ i̱˜ dseángˈˉ lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ, jo̱guɨ mɨˊ ˈnooˋbɨ nifɨ́ɨˆɨre lajo̱ cajo̱ e laco̱ˈ nijmiˈneáangˋ rúiñˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la ˈneáangˋ ˈnʉˋ jnea˜; jo̱guɨ lajo̱baˈ nilɨseengˋ jnea˜ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ írˋ cajo̱. 	 Ik heb hun verteld wie U bent en zal dat blijven doen. Want Ik wil dat Uw liefde voor Mij in hen zal zijn, en dat Ikzelf ook in hen zal zijn."


Jo̱ song jmóoˋo jaléˈˋ e jaˋ iin˜n jmee˜e do, jo̱baˈ o̱ˈ ˈñiáˈˋa dseaˋ jmóoˋ jaléˈˋ e jo̱, dsʉco̱ˈ dseeˉ quiéˉbaa quiʉˈˊ ta˜ jnea˜ e jmóoˋo jaléˈˋ e lajo̱. 	 Als ik doe wat ik niet wil, doe ik dat eigenlijk niet zelf, maar de zonde in mij.


Jo̱ eáamˊ nɨta˜ dsiiˉ e mɨ˜ niguiéeˊe e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na, eáamˊ guiʉ́ˉ nijméˉ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ. 	 Ik weet dat ik bij u zal komen, met de overvloed van al het goede dat Christus heeft gedaan.


Dsʉˈ Fidiéeˇ eáamˊ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, jo̱guɨ eáamˊ calɨˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ cangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈrˉ e se̱e̱ˉnaaˈ lafaˈ ˈmɨ́ɨmˉbaaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ nañiˊ faˈ lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ e ˈlɨɨm˜bɨ́ɨˈ uíiˈ˜ dseeˉ quíˉnaaˈ. Co̱ˈ laˈeáangˊ e guiúmˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ nañiˊ faˈ jaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ, jo̱baˈ nɨcaleáaiñˋ ˈnʉ́ˈˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ lana. 	 Maar Gods liefde voor ons is zo groot dat Hij ons volledig gratie heeft verleend, zelfs al waren wij door onze misdaden dood voor Hem.


Jo̱ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseaˋ do; jo̱ laˈuii˜ cangɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ i̱ cangotáangˈ˜ la i̱i̱ˉ ˈñiáˋ e caˈlóoˉ, jo̱ lajaangˋ lajaamˋ i̱ dseaˋ íˋ caˈíñˈˋ e ˈléeiñˈ˜ quiáˈˉ latøøngˉ jmɨɨ˜. 	 De mannen die om vijf uur waren aangenomen, kregen allemaal een volledig dagloon.


Jo̱ dsʉˈ lalab cañíiˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ quiáˈˉ dseata˜ Pilato jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Seabˋ co̱o̱ˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˉ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel, jo̱ lalab lɨ́ɨˊ: Song jaangˋ dseaˋ féˈrˋ e røøbˋ cǿøiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ ˈnéˉ nijúumˉbre jóng. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ na, jo̱baˈ dseángˈˉ ˈnéˉ nijúumˉbre. 	 De Joden antwoordden: "Volgens onze wetten moet Hij sterven, want Hij heeft Zichzelf de Zoon van God genoemd!"


Jo̱guɨ song jaˋ niˈíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ o̱ˈguɨ iiñ˜ e ninúrˉ júuˆ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ uøøngˋnaˈ lajmɨnáˉ e fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ jo̱ o̱si e fɨˊ fɨɨˋ jo̱ é, jo̱ bóˈˋnaˈ ˈleeˋ tó̱o̱ˋ tɨɨ˜naˈ. 	 Als er steden of dorpen zijn waar ze niets van je willen weten, ga dan meteen verder en schud het stof van je voeten af.


Jo̱ Dseaˋ Jmáangˉ cacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e sɨˈíiˆiiˈ nijmóˆooˈ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nɨcalɨˈiiñ˜ e cuøˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Maar ieder van ons heeft genade gekregen, naar de mate waarin Christus die gegeven heeft.


Co̱ˈ latɨˊ lana gaangˋ dseaˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ gángˉ dseaˋ laˈóˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ. 	 Van nu af aan zal in gezinnen onenigheid zijn. Drie mensen zullen voor Mij zijn en twee tegen, of omgekeerd.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, lamɨ˜ jéengˊguɨ do lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ sɨjúumˉbaˈ uíiˈ˜ dseeˉ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ e jo̱b cajo̱ quiʉˈˊ ta˜ quíiˉnaˈ; jo̱ dsʉˈ lana Fidiéeˇ nɨcacuøˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ e lafaˈ nɨcají̱ˈˊtu̱ˈ laco̱ˈguɨ cajmijí̱ˈˊtu̱r Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ dobaˈ nɨcaˈíingˉ Fidiéeˇ lajaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 U was dood door uw ongehoorzaamheid aan God en de macht van de zonde leefde nog in u. Maar nu heeft Hij u samen met Christus levend gemaakt en al uw overtredingen vergeven.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ úungˋ e nitó̱ˆnaˈ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ, jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ nijé̱rˉ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ caguiaangˉguɨ jo̱guɨ e laco̱ˈ jaˋ nijmeángˈˋ dseaˋ gaˋ írˋ uii˜ quiáˈˉ e guiarˊ júuˆ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 De mensen die u dwingen u te laten besnijden, proberen daarmee op de Joden een goede indruk te maken; zij willen voorkomen dat ze worden vervolgd voor het geloof dat men alleen gered kan worden door Christus, Die aan het kruis gestorven is.


Jo̱ dsʉˈ Jesús jaˋ ta˜ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do co̱ˈ nɨcuíimˋbreiñˈ do guiʉ́ˉ jial lɨ́ɨiñˈˊ do lajɨɨiñˋ. 	 Maar Hij bleef terughoudend, omdat Hij de mensen door en door kende.


Jo̱ cañíiˋtu̱ Jesús quiáiñˈˉ do: —Jo̱ i̱ Moi˜ do cacuørˊ fɨˊ e catiúungˊnaˈ dseamɨ́ˋ quíiˉnaˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e ˈnʉ́ˈˋ dseángˈˉ eáamˊ ueˈˋ óoˊnaˈ. Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ uiingˇ jaˋ lajo̱ calɨˈiing˜ Fidiéeˇ e nilíˋ. 	 "Omdat u toch uw eigen zin doet", antwoordde Jezus. "Daarom heeft Mozes dat toegestaan. Maar het is niet Gods oorspronkelijke plan.


Jo̱ jaˋ ngɨɨ˜ lɨˊ faˈ dseángˈˉ ˈnéˉ jɨ˜ ieeˋ e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ do o̱si jɨ˜ sɨˈˋ é e laco̱ˈ nijneáˋ, dsʉco̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e güeaˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, e jo̱baˈ jmóoˋ e jneáˋ jloˈˆ, jo̱ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ dobingˈ lɨ́ɨngˊ e jɨˋ quiáˈˉ e fɨɨˋ do. 	 De stad had geen zon) of maanlicht nodig, want zij werd verlicht door de schittering van God en het Lam is haar lamp.


Jo̱ jo̱b mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nisíngˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ ángeles quiáˈrˉ; jo̱ i̱ ángeles do niseáiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ fɨˊ lajɨˋ quiʉ̱́ˋ quiúungˈ˜ jmɨgüíˋ, catɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉguɨ quiáˈˉ guóoˈ˜ uǿˉ jo̱guɨ catɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉguɨ quiáˈˉ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ cajo̱. 	 Ik zal de engelen erop uitsturen om de mensen die Ik heb uitgekozen, bij elkaar te halen. Van het oosten, het westen, het noorden en het zuiden; ja, vanuit de verste uithoeken van de wereld.


Jo̱ i̱ Yáˆ do ladsifɨbˊ cangojméeˈrˇ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cangɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús do; jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ dseángˈˉ eáamˊ fɨˈíˆ lɨ́ɨiñˊ jo̱guɨ neáaiñˊ ta˜ quɨˈˊ. 	 Zij ging meteen naar Zijn discipelen, die nog steeds verdrietig en in tranen bij elkaar zaten.


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e íimˉbɨ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ mɨ˜ eeˋgo̱ júuˆ gaˋ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ do, o̱si lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ dseeˉ e éeiñˈˋ é; dsʉˈ joˋ niˈíiñˉ dseeˉ fɨng song i̱i̱ˋ caféˈˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. 	 Wat voor verkeerds u ook doet, zelfs al spreekt u kwaad van Mij, het kan u worden vergeven.


Jo̱ joˋ cacuøˈˊguɨr fɨˊ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ jiéngˈˋ i̱ cangolíingˉ có̱o̱ˈr˜, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Tiáa˜ jo̱guɨ Juan, rúngˈˋ i̱ Tiáa˜ do, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ cangolíingˆ có̱o̱ˈr˜. 	 Hij wilde niet dat er veel mensen met Hem meegingen. Alleen Petrus, Jakobus en Johannes mochten mee.


jo̱guɨ dsíngˈˉ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈr˜ cajo̱, co̱ˈ íˋbre dseaˋ caleáaiñˋ jnea˜ jee˜ dseeˉ quiéˉe. 	 Ik kan mijn blijdschap niet op!


Jo̱ jneaa˜guɨ́ɨˈ neˇbaaˈ røøˋ jie˜ fɨˊ lɨ˜ jáaˊ i̱ dseañʉˈˋ na, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaaˈ do, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ ñirˊ jie˜ fɨˊ lɨ˜ nijáaˊ dseaˋ do. 	 Maar niemand weet waar de Christus vandaan komt. En van deze Man weten wij het wel!"


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, co̱ˈ jmangˈˆ i̱ jmɨcaam˜ ˈnʉ́ˈˋ! Co̱ˈ jmooˋnaˈ ta˜ ngɨˊ lacaangˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ có̱o̱ˈ˜guɨ lacaangˋ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ e laco̱ˈ nilíˈˋnaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ nidsitáangˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱guɨ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨ́ˈˉnaˈ i̱ dseaˋ íˋ, dseángˈˉ lɨco̱ˈ síngˈˋguɨnaˈr e catɨ́ɨiñˉ tú̱ˉ néeˈ˜ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ yaang˜naˈ. 	 U bent stuk voor stuk huichelaars! Want u trekt stad en land door om één mens tot uw geloof te bekeren en dan wordt die wel twee keer zo slecht als u bent: klaar voor de hel!


Jo̱ mɨ˜ catángˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ do, jo̱ cadsengˈˉ dsíiˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e jaˋ iñíˈˆ quie̱rˊ. 	 Aan de overkant kwamen Zijn discipelen tot de ontdekking dat zij hadden vergeten brood mee te nemen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana, jaˋ jméeˆnaˈ fɨˈíˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e niˈuˈˆ nicøˈˆnaˈ, dsʉco̱ˈ lajo̱b jmóoˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ seemˋ jaangˋ Tiquíiˆnaˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ i̱ nɨñiˊ jaléˈˋ e ˈnéˉnaˈ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜. 	 Denk toch niet altijd aan eten en drinken. Ik wil niet dat jullie je daarover ongerust maken, zoals de andere mensen. Je hemelse Vader weet heel goed wat je nodig hebt.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ do ngɨ́ɨrˋ: —Móˈˆ Jesús i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéebˇ na, i̱ nabɨ i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret do fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 De mensen die met Jezus waren meegekomen, antwoordden: "Dit is Jezus, de profeet uit Nazareth in Galilea."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab casɨ́ˈˉtu̱ Jesús i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do: —Jnea˜, co̱o̱bˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e ninínˈˆn, jo̱ ˈnʉ́ˈˋ niˈnamˈˆbaˈ jnea˜, jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ nijúumˉbaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nigüɨlíingˋnaˈ fɨˊ lɨ˜ niníngˈˆ jnea˜. 	 Hierna zei Jezus: "Ik ga weg en u zult Mij zoeken. Maar waar Ik heenga, kunt u niet komen. U zult sterven zonder dat uw zonden vergeven zijn."


Lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋ eáangˊ Fidiéeˇ caguíñˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉiiˈ, jo̱ lajeeˇ e neáaiñˊ fɨˊ Egipto, cajméeˋ Fidiéeˇ e eáamˊ cangofɨ́ɨiñˈˊ, doñiˊ faˈ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ seengˋ fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ o̱ˈ góorˋ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈuǿømˋbre i̱ dseaˋ do fɨˊ Egipto laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ˈgøiñˈˊ do. 	 weet wel dat de God van Israël onze voorouders heeft uitgekozen om Zijn volk te zijn. Toen zij als vreemdelingen in Egypte woonden, maakte Hij hen groot. Met geweldige wonderen leidde Hij hen uit dat land.


Jo̱ nijáarˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ nicuǿˈrˉ iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ iing˜ jmicuíingˋ Fidiéeˇ o̱ˈguɨ jíiˈr˜ júuˆ quiáˈˉ jial nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 in een laaiend vuur laat zien wie Hij is. Dan zal Hij allen straffen die niets van God willen weten en hun oren dichthouden voor het goede nieuws van onze Here Jezus.


Jo̱ lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e niguiengˈˊ Jesús fɨˊ Jerusalén co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈr˜ do, jo̱ caguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Betfagé e néeˊ quiá̱ˈˉ co̱o̱ˋ móˈˋ e siiˋ Olivos. Jo̱ tɨˊ jo̱b caguiéngˈˊ Jesús gángˉ lajeeˇ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e jéengˊguɨiñˈ 	 Zij kwamen in de buurt van Bethfagé. Dat is een dorp op de helling van de Olijfberg, niet ver van Jeruzalem. Jezus stuurde er twee van Zijn discipelen heen en zei:


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ mɨˊ ˈnooˋbɨ jmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ, jo̱ dsʉˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nijmeáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˈíbˆ uíiˈ˜ e jo̱. Co̱ˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ jmóoˋ e ˈlɨˈˆ lajo̱ ˈnéˉ e niˈǿømˆbaˈre jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 En u maar verwaand zijn! U had beter in de rouw kunnen gaan! Waarom hebt u die man niet uitgestoten uit uw gemeente?


Jo̱ nɨñíˆbɨ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ cajo̱ e ímˈˋ Fidiéeˇ dseaˋ e lɨiñˈˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ jaléngˈˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱ o̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ jí̱i̱ˈ˜ lɨco̱ˈ féˈˋ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Hieruit blijkt dus dat een mens gered wordt door wat hij gelooft én door wat hij doet.


’Jo̱baˈ cañíiˋ tiquiáˈrˆ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Yʉ̱ʉ̱ˋ quíˉiiˈ, contøømˉ guiingˇ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ jaléˈˋ e seaˋ quiéˉe e quíiˉbaˈ cajo̱. 	 'Maar jongen', zei de vader, 'jij en ik zijn altijd samen. Alles wat van mij is, is van jou.


Jo̱guɨ jnea˜, Juan, dob sínˈˋn quɨ́ˈˋɨ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñiiˉ eeˋ nijmee˜e, co̱ˈ jaˋ mɨˊ calɨséngˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ faˈ i̱ catɨ́ɨngˉ i̱ nineáˉ e jiˋ do o̱ˈguɨ e nijǿørˉ o̱ˈguɨ e niˈɨ́rˉ cajo̱. 	 Ik vond het zo erg dat niemand waardig was om de boekrol open te maken en erin te lezen, dat ik begon te huilen.


Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíingˉ dsíirˊ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajmeeˉ ˈnʉ́ˈˋ e nɨcajmɨcó̱o̱ˈˇnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ e nɨcajmiˈneáangˋnaˈ jaléngˈˋ íˋ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmooˋnaˈ lana. 	 God is niet onrechtvaardig. Hoe zou Hij al uw werk voor Hem kunnen vergeten of de liefde die u Hem hebt gegeven en nog steeds geeft door Zijn kinderen te helpen?


Jo̱ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ. Jo̱ lafaˈ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ do lɨ́ɨˊ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ apóoˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱. Jo̱guɨ ˈñiaˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ e cuiteáˈˆ laˈuii˜ e dséeˊ quiáˈˉ quiúungˈ˜ e ˈnʉ́ʉˊ do. 	 U staat zo vast als een huis op de fundering van de apostelen en profeten. Maar de belangrijkste steen, de hoeksteen, is Jezus Christus Zelf.


Jo̱ lajeeˇ yaam˜bɨˈ nigüeángˈˋ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ i̱ niˈéˉ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ e laco̱ˈ nijmɨgǿøngˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nijmitir˜ e júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ do. 	 Zelfs sommigen van u zullen de waarheid verdraaien en proberen de christenen aan hun kant te krijgen.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ, i̱ dseaˋ i̱ laniingˉ do i̱ jmóoˋ lafaˈ ta˜ níˋ joˈseˈˋ, jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ niˈíingˈ˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíingˆnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jloˈˆ eáangˊ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíingˉ. 	 Dan zal de Opperherder u voor altijd laten delen in Zijn heerlijkheid en eer.


Jo̱ jmiˈiáangˋ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ iáangˋ dsíiˊ, jo̱guɨ jmeeˉnaˈ fɨˈíˆ fɨng seengˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lajo̱. 	 Wees blij als anderen blij zijn en wees verdrietig als zij verdrietig zijn.


Jo̱ lajeeˇ e nɨngolíiñˉ jéeiñˋ dseaˋ do, cajíñˈˊ jaangˋ dseañʉˈˋ guiáˈˆ fɨˊ i̱ siiˋ Simón i̱ niseengˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Cirene; jo̱ caquiʉˈˊ i̱ dseaˋ i̱ jéengˋ Jesús do ta˜ i̱ dseañʉˈˋ íˋ e cajéeiñˈˋ do crúuˆ quiáˈˉ Jesús. 	 Onderweg naar de strafplaats kwamen ze een man uit Cyrene tegen, die Simon heette. De soldaten dwongen hem het kruis van Jezus te dragen.


Jo̱ dsʉˈ e jábˈˉ, mɨ˜ caˈéeˋ i̱ Adán do laˈuii˜ dseeˉ, jo̱baˈ canaangˋ e calɨseáˋ bíˋ quiáˈˉ ˈmóˉ, co̱ˈ dseángˈˉ lajɨɨmˋ dseaˋ jmɨgüíˋ tɨ́ɨiñˋ e jo̱. Jo̱ dsʉˈ eáangˊguɨb seaˋ bíˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e cuøˈˊ Fidiéeˇ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e íngˈˋneiñˈ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. Jo̱ jmóoˋ Fidiéeˇ lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ ˈñiaˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ uíiˈ˜ e eáangˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ røøbˋ niˈɨ́iñˈˉ íˈˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Door de overtreding van die ene mens kreeg de dood de wereld in zijn macht. Hoeveel meer is er door die andere mens, Jezus Christus, gebeurd! Door Zijn overvloedige genade is vrijspraak mogelijk geworden. Wie die grote gift van Hem aannemen, zullen samen met Hem leven en als koningen regeren.


Jo̱ doñiˊ jiéˈˋ lɨ˜ dséeˊ Jesús, si lacaangˋ fɨɨˋ píˈˆ o̱si lacaangˋ fɨɨˋ cóoˈ˜ o̱si lacaangˋ jenuuˋ é, jo̱ dsijéengˋ dseaˋ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ quiáˈrˉ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ, jo̱ mɨˈˊ dseaˋ do jmɨˈeeˇ Jesús e faˈ capíbˈˆ sɨ̱ˈˆbre nigüɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do. Jo̱ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ güɨˈˊ capíˈˆ ˈnɨˈˋ sɨ̱ˈˆ dseaˋ do, ladsifɨˊ ladob ˈláaiñˆ. 	 Waar Hij ook kwam (in dorpen, steden of gehuchten) overal legde men de zieken op straat. Overal smeekte men Hem of de zieken de kwast van Zijn mantel mochten aanraken. En alle zieken die Hem aanraakten, werden genezen.


Dsʉˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijmiˈiéˈˋ Fidiéeˇ lajaléˈˋ, jo̱baˈ niguiábˋ lajaléˈˋ e jaˋ caˈiéˈˋ do. 	 Maar wanneer het blijvende en volmaakte komt, is dat het einde van het gebrekkige en onvolmaakte.


Jo̱ mɨ˜ canúurˉ e i̱i̱ˉ do lafaˈ e íiˊ guíˋ, jo̱ casɨtɨ́ɨngˊ rúiñˈˋ jo̱guɨ caseángˈˋ rúiñˈˋ ladsifɨˊ lado fɨˊ jo̱, fɨˊ lɨ˜ neáangˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ˜ caseáiñˈˊ lajɨɨiñˈˋ do e fɨˊ jo̱, jaˋ ñirˊ jialɨˈˊ núurˋ e nɨféˈˋ i̱ dseaˋ do jmíiˊ quiáˈrˉ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Toen zij het geluid hoorden, liepen ze allemaal te hoop. Zij raakten in verwarring, omdat ieder van hen de apostelen in zijn eigen taal hoorde spreken.


Dsʉˈ Jesús tiibˉ caje̱rˊ, jaˋ e cañíirˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. Jo̱baˈ cajíngˈˉtu̱ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do: —Laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ dseaˋ jí̱ˈˋ, lana quiʉ́ˈˋʉ ta˜ e nijméeˈˆ júuˆ jáˈˉ su ˈnʉˋ i̱ lɨ́ɨngˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ. 	 Maar Jezus bleef zwijgen. "Uit naam van de levende God", riep de hogepriester. "Zeg ons of U de Christus bent, de Zoon van God."


Co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: ¡Jaˋ seengˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ faˈ e éerˋ røøˋ contøøngˉ! ¡Co̱ˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseángˈˉ jaˋ i̱i̱ˋ seengˋ i̱ jmóoˋ lajo̱! 	 Het staat zo in de Boeken: "Voor God is niemand rechtvaardig, werkelijk niemand.


Jo̱ dsifɨbˊ caˈéeiñˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —I̱ dseaˋ nab niquiéˆe có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ rúnˈˋn. 	 Hij wees naar Zijn discipelen en zei: "Kijk, dat zijn mijn moeder en mijn broers.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ i̱ dseaˋ do e ngɨˊ Jesús ni˜ jmɨɨˋ, jo̱baˈ ladsifɨˊ lanab caˈóorˋ e cafǿiñˈˊ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Jaangˋ dseaˋ guíbˋ do! 	 Zij schreeuwden van angst en dachten dat het een spook was.


Jo̱ lajeeˇ táangˋ Jesús fɨˊ jo̱, i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cangolíingˆ e iiñ˜ ninúrˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ lalab féˈˋ i̱ dseaˋ íˋ: —E jábˈˉ e i̱ Juan do jaˋ cajméerˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e li˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ lajeeˇ cateáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ dsʉˈ lajalébˈˋ e cajíñˈˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ la, dseángˈˉ jábˈˉ. 	 Velen kwamen naar Hem toe en zeiden tegen elkaar: "Johannes heeft geen wonderen gedaan. Maar alles wat hij over deze Jezus zei, is waar gebleken."


jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ e jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ e güeaˈˆ e ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. Jo̱ lanabaˈ guiʉ́bˉ nɨcatánˈˊn e ta˜ do quiéˉe e quiáˈˉ e níiˈ˜i júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ e jo̱ canaanˉ fɨˊ Jerusalén cartɨˊ caguiéˉe fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Iliria. 	 door overtuigende bewijzen en wonderen, door de kracht van de Heilige Geest. Zo heb ik overal (van Jeruzalem tot Joegoslavië) het goede nieuws van Christus gebracht.


Jo̱ Salmón calɨsíˋ tiquiáˈˆ Booz jo̱guɨ niquiáˈrˆ calɨsírˋ Rahab. Jo̱ Booz calɨsíˋ tiquiáˈˆ Obed jo̱guɨ niquiáˈrˆ calɨsíˋ Rut. Jo̱ Obed calɨsíˋ tiquiáˈˆ Isaí. 	 Nahesson was de vader van Salmon; Salmon de vader van Boaz (Rachab was zijn moeder). Boaz was de vader van Obed (Obeds moeder was Ruth).


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Capernaum, ¿su lɨ́ɨngˉnaˈ e ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ nisángˈˊ cartɨˊ yʉ́ˈˆguɨ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ? U̱˜, o̱ˈ lajo̱, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ nijgiáangˋ tɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. Co̱faˈ mɨ˜ fɨˊ fɨɨˋ Sodoma calɨ́ˉ lajaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcajméˉe jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ jaˋ caˈíngˉ e fɨɨˋ jo̱, jo̱ sɨji̱ˈˆbɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do latɨˊ lana. Jo̱ có̱o̱ˈ˜ júuˆ lanab cajíingˉ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ setenta do lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e niˈuǿiñˈˋ do e nidsilíiñˉ e nidsiguiar˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ cajíñˈˉ: 	 En wat moet Ik van Kapernaüm zeggen? Zal het worden verheerlijkt tot in de hemel? Nee, het zal worden vernederd tot in de dood."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lajeeˇ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, cangɨ́ɨngˊ Jesús có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ ˈnɨˈˋ lɨ˜ sɨjnea˜ cuɨˈieeˋ. Jo̱ lajeeˇ teáaiñˈ˜ fɨˊ lado, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do canaaiñˋ éeiñˉ láaˊ quiáˈˉ cuɨˈieeˋ, jo̱ guiʉ́rˋ fɨˊ jaguórˋ jo̱ jiʉ́ʉrˉ quiˊ quiáˈˉ, jo̱ cuˈrˋ e mɨcuɨˈieeˋ do. 	 Op een sabbat wandelde Jezus met Zijn discipelen door de korenvelden. Onder het lopen plukten ze wat aren af, wreven die stuk tussen hun handen en aten de graankorrels op.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaangˋguɨ ángel cajíñˈˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ lala: —¡Lanáb catɨ́ˋ íˈˋ! ¡Lanáb catɨ́ˋ íˈˋ e dseángˈˉ niˈíingˉ e fɨɨˋ féˈˋ e siiˋ Babilonia, co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱ nɨcajmɨˈlɨiñˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e jmóorˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táaiñˋ! 	 Er kwam een tweede engel, die zei: "Gevallen! Gevallen is het grote Babylon, dat alle volken van de wijn van haar woeste ontucht heeft laten drinken."


Jo̱ dsʉˈ táˈˉ co̱ˈ jeeng˜ jmɨˈnámˋ ˈñiaˈˊ Jesús, jo̱ ˈnóˈrˊ lɨ˜ jaˋ i̱i̱ˋ dseaˋ seengˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b dséerˊ dsisíiñˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Maar Hij trok Zich terug. Hij wilde ergens alleen zijn om te bidden.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ gángˉ do quiáˈˉ Jesús lala: —Líˈˋbaaˈ. Jo̱baˈ cajíngˈˉtu̱ Jesús casɨ́ˈˉreiñˈ: —E jábˈˉ e ˈnʉ́ˈˋ nimóˆnaˈ iihuɨ́ɨˊ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nimoo˜ jnea˜, jo̱guɨ e gabˋ nijmeángˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nijmeángˈˋ dseaˋ jnea˜; 	 "Ja", zeiden zij. "Jullie zullen inderdaad uit dezelfde beker drinken als Ik", zei Hij, "en dezelfde vreselijke dingen meemaken.


Jo̱ ie˜ jo̱ nɨjaquiéengˊ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e siiˋ Pascua quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, jo̱ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱ gøˈrˊ iñíˈˆ e jaˋ quie̱ˈˆ quiéengˋ. 	 Ondertussen was het bijna Pasen geworden. Tijdens dat feest eten de Joden alleen brood dat zonder gist gebakken is.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ i̱ dseamɨ́ˋ do tɨˊ lɨ˜ guiing˜ Jesús, jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜, jo̱ canaaiñˋ quɨˈrˊ. Jo̱ laco̱ˈ quɨˈrˊ, jaléˈˋ jmɨɨˋ e ɨ́ɨˋ jminir˜ do tɨˊ fɨˊ tɨɨˉ Jesús, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jmɨɨˋ jo̱ canaaiñˋ ru̱ˈrˊ tɨɨˉ dseaˋ do, jo̱guɨ cajmiquiʉ̱ˈrˊ tɨɨˉ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ jñʉguir˜. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ lajo̱, jo̱ cachʉˈrˊ tɨɨˉ dseaˋ do, jo̱ casú̱u̱rˉ e jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ e quie̱rˊ do fɨˊ tɨɨˉ dseaˋ do. 	 Ze ging naar Hem toe met een flesje kostbare parfum en knielde achter Hem neer bij Zijn voeten. De tranen liepen haar over de wangen en zij vielen op de voeten van Jezus. Ze droogde Zijn voeten met haar lange haren af, kuste ze en goot er de parfum over uit.


Co̱ˈ lajo̱b júuˆ cacuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ nɨcaféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ malɨˈˋguɨ eáangˊ e nileáiñˉ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ jneaa˜aaˈ jo̱guɨ jee˜ jaléngˈˋ i̱ guíingˉ quíˉnaaˈ cajo̱, 	 zoals Hij lang geleden door Zijn heilige profeten had beloofd.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ lana, nab ró̱o̱ˋ e ˈléenˈ˜ jo̱ nɨcuǿømˋ guǿnˈˆ. Jo̱ song jnea˜guɨ iin˜n quɨ́ˋɨ quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ caˈíˉ cajméeˋ ta˜ cøøngˋguɨ do røøˋ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcaquɨ́ˋɨ quíiˈˉ, 	 Nu, neem uw geld en ga naar huis. Ik wil u allemaal hetzelfde betalen.


Dsʉˈ Jesús cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —Máˉaaˈ fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ e néeˊ fɨˊ quiá̱ˈˉguɨ la, jo̱ fɨˊ jo̱b nidsiguiáˆnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ ta˜ jo̱baˈ e cagáˉ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Maar Hij antwoordde: "Kom, wij gaan naar andere dorpen en steden hier in de buurt. Dan kan Ik de mensen daar ook over het goede nieuws van God vertellen. Daarvoor ben Ik immers gekomen."


Jo̱ jaˋ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ la ɨˊ óoˊnaˈ, co̱ˈ lanaguɨ nɨlɨti˜ laco̱ˈguɨ cajíngˈˉ Joel i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: 	 Wat hier gebeurt, is al lang geleden door de profeet Joël voorspeld:


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do catóˈrˋ mɨ́ɨˈ˜ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ quíingˈ˜ jee˜ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ fariseo, íbˋ dseaˋ caró̱o̱rˉ jo̱ casíngˈˋ yaaiñ˜ jo̱ cajíñˈˉ: —I̱ dseañʉˈˋ la jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e gaˋ jaˋ e mɨˊ cajméerˋ; lɨ́ˈˆ jangámˉ song nɨcasɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ guíˋ o̱si có̱o̱ˈ˜ jaangˋ ángel é. 	 Er ontstond hooglopende ruzie tussen de twee partijen. Enkele Farizeese godsdienstleraars sprongen voor Paulus in de bres en zeiden: "Volgens ons is er niets op deze man aan te merken. Het is best mogelijk dat een geest of een engel met hem heeft gesproken."


Dsʉco̱ˈ nʉ́ˈˉguɨ e tɨˊ lɨ˜ niˈíingˉ jmɨgüíˋ, dseángˈˉ ˈnébˉ e niniˈˆ júuˆ quiéˉe jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e quiáˈˉ jial nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Want voordat het einde komt, moeten eerst alle volken van de wereld het goede nieuws van God horen.


Jo̱ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan caquidsirˊ guóorˋ fɨˊ mogui˜ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do, jo̱ lajo̱b caˈíñˈˋ do Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 legden hun handen op hen en zij ontvingen de Heilige Geest.


Jo̱guɨ song jaangˋ dseaˋ ɨˊ dsíirˊ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ dsʉˈ mɨˊ ˈnooˋbɨ féˈrˋ júuˆ e jaˋ dseengˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ jmɨgǿøngˋ yaang˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ dseángˈˉ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e féˈrˋ do e cuíiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als u zegt een christen te zijn, maar uw tong niet in bedwang houdt, maakt u zichzelf iets wijs. Uw godsdienst heeft niets te betekenen.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e eˈˊ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do jo̱ cajíñˈˉ: —Jmeeˉ e nidséˉ e móoˊ la tɨˊ dóoˉ tɨˊ lɨ˜ nɨˈaˈˊguɨ quiáˈˉ e guiéeˊ la. Jo̱ mɨ˜ niguiéeˊ lɨ˜ nɨˈaˈˊguɨ, nibíˆnaˈ ˈmáaˊ quíiˆnaˈ jo̱ nijmangˈˆnaˈ ˈñʉˋ. 	 Toen Hij was uitgesproken, zei Hij tegen Simon: "Vaar het meer eens op naar diep water en gooi daar uw netten uit."


’Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ faˈ e nisɨ́ˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ tɨfaˈˊ, dsʉco̱ˈ jaamˋ tɨfaˈˊ i̱ dseángˈˉ seengˋ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ lajaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ laco̱ˈ rúmˈˋbaˈ. 	 Maar Ik waarschuw u: Laat u nooit zo noemen. Want u hebt maar één Meester. U bent allemaal broers.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜bre jaléngˈˋ i̱ dseaˋ la: jaangˋ i̱ siiˋ Sópater dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Berea, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseaˋ i̱ siiˋ Pirro; jo̱guɨ Aristarco, có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Segundo i̱ seengˋ fɨˊ Tesalónica; jo̱guɨ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Gayo i̱ seengˋ fɨˊ Derbe; jo̱guɨ Timoteo, jo̱guɨ lajo̱bɨ Tíquico có̱o̱ˈ˜ Trófimo, dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. 	 Een aantal mannen ging met hem mee: Sopater, de zoon van Pyrrhus, uit Berea; Aristarchus en Secundus uit Thessalonica; Gajus uit Derbe; Timotheüs; Tychicus en Trofimus uit Asia.


Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, dsifɨbˊ catúuiñˊ jo̱ cajǿørˉ fɨˊ dsíiˊ e tooˋ é̱e̱ˋ do, jo̱ cangárˉ e ˈmɨˈˊ e cabeangˈˉ dseaˋ do e laco̱ˈ mɨlɨ́ɨbˊ néeˊ, jo̱ lɨfaˈ jaˋ caˈírˉ e fɨˊ dsíiˊ tooˋ é̱e̱ˋ do. 	 Hij boog zich voorover, keek in het graf en zag alleen de linnen windsels liggen. Maar hij ging niet naar binnen.


Jo̱ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nitéˈˋ líˈˋ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ nicuǿøˆbaare fɨˊ lɨ˜ nigüeárˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nɨcalɨ́ˈˉ jnea˜ e guiin˜n có̱o̱ˈ˜ Tiquiéˆe fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ quiʉˈrˊ ta˜. 	 Wie overwint, mag bij Mij op de troon zitten. Want Ik heb Zelf ook overwonnen en ben bij mijn Vader op de troon gaan zitten.


Dsʉˈ Tʉ́ˆ Simón dsifɨˊ ladob caseangˈˊneiñˈ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Ráanˈˉ, Cornelio, co̱ˈ jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ laco̱ˈ ˈnʉˋ. 	 Maar Petrus trok hem overeind en zei: "Sta op! Ik ben ook maar een mens!"


Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨco̱ˈ tɨɨiñˋ jmérˉ lafaˈ léeˆ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jíñˈˉ e ˈnéˉ nijmiti˜ dseaˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ jmɨɨ˜ jmitir˜, jo̱ dsʉˈ jaˋ jmɨcó̱o̱ˈr˜ dseaˋ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ niguóorˋ e laco̱ˈ niró̱o̱ˉ e leeˇ do. 	 Ze doen zelf niet wat zij zeggen. Ze leggen de mensen enorme lasten op, maar steken er zelf geen vinger naar uit.


’Jo̱guɨ lana nɨñiˋbaa e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ joˋ nimáang˜guɨˈ jnea˜ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dsʉˈ lajeeˇ táanˋn có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ nɨcanʉ́ʉˉnaˈ júuˆ e guiaaˉ quiáˈˉ jial iing˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Ik weet dat niemand van u aan wie ik het Koninkrijk van God bekend heb gemaakt, mij meer zal zien.


Jo̱guɨ lana nɨseabˋ fɨˊ quíiˉnaˈ e niseángˈˊnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ calɨséngˋ ie˜ malɨɨ˜guɨ do jo̱ i̱ nɨtaang˜ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱guɨ cajo̱ nɨseabˋ fɨˊ quíiˉnaˈ e nigüɨquiéengˊnaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ i̱ quidsiˊ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱guɨ nɨseabˋ fɨˊ quíiˉnaˈ e niseángˈˊnaˈ co̱lɨɨng˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ jmɨguíˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaláangˉ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˆ, jo̱ lana nɨlɨ́ɨiñˊ dseángˈˉ laco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ e lɨ́ɨiñˊ. 	 U bent gekomen naar een feestelijke samenkomst van Gods oudste kinderen, die in het bevolkingsregister van de hemel staan. U staat voor God, Die de rechter van alle mensen is en voor de geesten van de mensen die volmaakt geworden zijn.


jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ tɨ́ɨngˊ e jaˋ guiéngˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, co̱ˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆbaˈ ɨˊ dsíirˊ, jo̱guɨ jaˋ cuíirˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ seaˋ contøøngˉ e catɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ jmáiñˈˋ ta˜ e júuˆ jo̱ e laco̱ˈ nilíˈrˋ cuuˉ. Jo̱ jie˜ mɨˊ jmooˈˋ e niquɨnˈˆ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Deze ruziezoekers zijn verwrongen in hun denken; zij weten niet meer wat de waarheid is. Voor hen is het goede nieuws alleen maar een middel om geld te verdienen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngolíingˉguɨ có̱o̱ˈ˜ Saulo ie˜ jo̱ dsíngˈˉ cafǿiñˈˊ, co̱ˈ canúuˉbre e luu˜ e guicaféˈˋ do, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ cangáiñˉ. 	 De mannen die met Saulus meereisden, waren met stomheid geslagen. Zij hadden de stem wel gehoord, maar niemand gezien.


Jo̱guɨ fɨ́ɨˉbɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e la, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ iin˜n eáangˊ, jie˜ mɨˊ íingˉ áaˊnaˈ e la: Røøbˋ tíiˊ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ o̱si co̱o̱ˋ mil ji̱i̱ˋ é, co̱ˈ lɨ́ɨngˉ dseaˋ do e lafaˈ co̱o̱ˋ jmɨɨb˜ quiáˈrˉ e co̱o̱ˋ mil ji̱i̱ˋ do, jo̱guɨ e co̱o̱ˋ mil ji̱i̱ˋ do lɨ́ɨiñˉ lafaˈ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ tøømˉ. 	 Vrienden, u moet niet vergeten dat één dag of duizend jaar voor de Here geen verschil maakt. Sommigen denken dat Hij treuzelt, maar dat is niet zo. Hij wacht alleen met het vervullen van Zijn belofte, omdat Hij zoveel geduld heeft.


Jo̱ jmiguiʉˊbɨ jaléˈˋ e féˈrˋ e jmineaiñˈˆ dseaˋ do lajeeˇ jo̱. 	 Zij beledigden Hem op de meest grove manier.


Jo̱ nilɨseengˋ jaangˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ quiáˈrˉ, jo̱ ˈnʉˋ nitó̱ˈˆ e nilɨsiirˋ Jesús, jo̱ nilɨsiirˋ lana dsʉco̱ˈ nileáiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ. 	 Zij is in verwachting door de Heilige Geest. Zij zal een zoon krijgen, die u Jezus moet noemen. Dat betekent 'God redt'.


Jo̱ e jo̱ nidsijéeˊ dseángˈˉ lajeeˇ cateábˋ dseángˈˉ, lafaˈ mɨ˜ báangˈ˜naaˈ jminiˇnaaˈ. Jo̱ mɨ˜ niˈi̱i̱˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e lúuˊ trompéˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ cadséngˉ, jo̱b mɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nɨcajúngˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱ dsʉˈ joˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nijúungˉtu̱ jaléngˈˋ íˋ caléˈˋ catú̱ˉ. Jo̱guɨ lajaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, niˈuíingˉnaaˈ dseaˋ i̱ ˈmɨ́ɨngˉ. 	 maar wel allemaal in een oogwenk een nieuw lichaam krijgen op het moment dat de laatste trompet schalt. Ja, er zal het machtig geluid van een trompet te horen zijn; en dan zullen de doden voor altijd levend worden gemaakt en wijzelf zullen een nieuw lichaam krijgen.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e song jaangˋ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ casíngˈˉ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ dsʉˈ lajeeˇ jo̱ nɨnaangˋ i̱ dseaˋ do e nilɨtúngˉ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ song jaangˋguɨ dseaˋ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ cajméerˋ e calɨnʉ́ʉˈ˜tu̱ i̱ dseaˋ do júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, 	 Broeders, als één van u niet langer met de Here leeft, moet u hem weer bij de Here terugbrengen.


Dsʉˈ jneaˈˆ jaˋ ngɨˋnaaˈ guiaˋnaaˈ júuˆ quíˉnaaˈ yee˜naaˈ, dsʉco̱ˈ jneaˈˆ guiaˋnaaˈ júuˆ e Dseaˋ Jmáamˉ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ Fíiˋnaaˈ, jo̱ jneaˈˆ lɨco̱ˈ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jmooˋ ta˜ quiníˆnaˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Wij maken niet onszelf bekend, maar de Here Jezus Christus. Wat wij van onszelf zeggen, is alleen dat wij u willen dienen terwille van Jezus.


Jo̱ song i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ mɨˊ cató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ jo̱ dsʉˈ jmitíˆbaˈ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱baˈ Fidiéeˇ ímˈˋbre ˈnʉ́ˈˋ jóng lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ nɨcató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ, nañiˊ faˈ jaˋ mɨˊ calɨˊre lajo̱. 	 Maar als u dat niet doet, bent u niet beter af dan de mensen die geen Jood zijn. Als niet-Joden zich aan de wet houden, zal God hun dan ook niet alles geven wat Hij de Joden beloofd heeft?


Jo̱ e labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ, jmɨˈgooˋbaˈ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ quíiˉnaˈ. Jo̱ song lajo̱b jmooˋnaˈ, jo̱baˈ nʉ́ʉˈ˜baˈ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Vrouwen, voeg u naar uw man net zoals u zich voegt naar de Here.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ caseángˈˊtu̱ dseaˋ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús, jo̱ co̱ˈ jaˋ seaˋ e nidǿˈˉguɨiñˈ do, jo̱baˈ catǿˈˉ Jesús i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: 	 Er waren veel mensen naar Jezus komen luisteren. Toen Hij zag dat zij geen eten meer hadden, riep Hij Zijn discipelen bij Zich.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús lado, jaangˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo catǿˈrˉ Jesús fɨˊ quiáˈrˉ e nidǿˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ dseaˋ do fɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ fariseo do, jo̱ cangɨ́ɨmˊbre dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ jo̱ cangɨ́ɨiñˊ caguárˋ lɨ˜ nidǿˈrˉ. 	 Hij was nauwelijks uitgesproken of een Farizeeër nodigde Hem uit mee te gaan eten.


Jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do cajngabˈˊ dseaˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cu̱u̱˜ o̱si cajméerˋ tú̱ˉ ˈnáangˈ˜ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ ñíˆ sieer˜ é, o̱si cajúiñˉ e caˈiéiñˉ ñisʉ̱ˈˋ é. Jo̱guɨ calɨsémˋbɨ i̱ dseaˋ íˋ cajo̱ i̱ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ calɨseáˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ, jo̱guɨ cangɨrˊ fɨˊ la fɨˊ na e jí̱i̱ˈ˜ loo˜ jóˈˋbaˈ lɨ́ɨˊ sɨ̱ˈrˆ, jo̱guɨ eáamˊ gaˋ cajmeángˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ írˋ, jo̱guɨ cacuøˈˊreiñˈ iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ cajo̱. 	 Zij werden gestenigd, gemarteld, doormidden gezaagd of met het zwaard gedood. Zij zwierven rond in schapevachten en geitevellen, door woestijnen en in de bergen. Zij moesten in grotten en holen wonen; zij leden gebrek en werden vervolgd en mishandeld. Zij waren te goed voor deze wereld.


Jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ güɨséeˆ lado jo̱ güɨcuaangˋ co̱lɨɨng˜ cartɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nihuí̱ˈˋ e cuɨˈieeˋ do; jo̱ i̱ dseaˋ i̱ nɨsɨ́ɨnˆn i̱ nisɨtɨ́ɨngˊ e jo̱, nifɨ́ɨˆɨre e nisǿˈrˉ laˈuii˜ e onuuˋ guíiˉ do jo̱ niguiárˉ táˈˉ có̱ˋ nibøø˜ jo̱ ngɨ́ˋ jo̱ nitó̱ˈrˋ jɨˋ; jo̱ mɨ˜ nɨngɨ́ˋ, jo̱guɨbaˈ nisɨtɨ́ɨiñˊ e cuɨˈieeˋ do jo̱ nitáˈrˉ é̱e̱ˆ quiáˈˉ.” 	 Laat ze maar samen opgroeien tot de oogst. Dan zal ik tegen de maaiers zeggen dat zij eerst het onkruid bijeen moeten halen en verbranden. Daarna kunnen zij het graan in de schuur brengen."


Jo̱ dsʉˈ tab˜ dsiiˉ e quɨ́bˈˉ jmɨɨ˜ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ jnea˜ song nimɨ́ɨˈ˜ɨre lajo̱, co̱ˈ doñiˊ eeˋ e mɨ́ɨˈ˜ ˈnʉˋ dseaˋ do, dseángˈˉ ngɨ́ɨmˋbaˈ. 	 Maar ik ben er zeker van dat God U ook nu zal geven wat U Hem vraagt."


Jo̱ fɨˊ jo̱b cateáangˋ Jesús lajeeˇ tu̱lóˉ jmɨɨ˜ jo̱guɨ tu̱lóˉ uǿøˋ jo̱ jaˋ e cagǿˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ lajeeˇ jo̱. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱baˈ cadseáˉ jmɨˈaaiñˉ. 	 Hij bleef daar veertig dagen en veertig nachten. Al die tijd at Hij niet en tenslotte kreeg Hij honger.


Jo̱ jaˋ sɨsɨ́ɨngˆ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ røøbˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ do latɨˊ lají̱i̱ˈ˜ lamɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ jo̱guɨ lana lɨ́ˈˆ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ lajo̱b lɨ́ɨngˊ dseaˋ do. 	 Jezus Christus was, is en blijft voor altijd Dezelfde.


Jo̱ lajaléˈˋ e féˈrˋ do jmangˈˉ júuˆ guíibˉ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱ eáamˊ bíiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ. 	 Hun mond is vol vloeken en hatelijkheden.


Jo̱ mɨ˜ caguiéiñˈˉ fɨˊ jo̱, jo̱ caguilíingˉ dseaˋ i̱ jéengˋ jaangˋ dseaˋ i̱ caang˜ tɨɨˉ i̱ dsíingˉ ni˜ co̱o̱ˋ ˈmaˋ e sɨlɨ́ɨngˇ. Jo̱ mɨˉ cangáˉ Jesús e jo̱, jo̱ co̱ˈ nɨñiˊbre e jábˈˉ lɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do júuˆ quiáˈrˉ, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do: —Jó̱o̱ˋo̱, cuø˜ bíˋ uøˈˊ, co̱ˈ lana nɨcaˈímˉ dseeˉ quíiˈˉ. 	 Daar brachten enkele mannen een verlamde op een draagbaar bij Hem. Jezus zag dat zij er niet aan twijfelden of Hij hun vriend zou kunnen genezen. "Geef de moed niet op", zei Hij tegen de verlamde. "Uw zonden zijn vergeven."


Jo̱guɨ e mɨjú̱ˋ e cajiʉ́ˈˋ fɨˊ jee˜ cu̱u̱˜ do guǿngˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tɨˊ dsíiˊ núuˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ tɨˊ dsíirˊ íñˈˋ cajo̱; 	 Er zijn ook mensen die over het Koninkrijk horen vertellen en er direct enthousiast over zijn.


Jo̱ jo̱b nijá̱ˈˆ dseaˋ jmɨgüíˋ jaléˈˋ e niguoˈˆ e seaˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléˈˋ e jloˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ; 	 De rijkdom en de pracht van de volken zal in de stad worden gebracht.


Jo̱ mɨ˜ caˈɨ́ˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jiˋ do, dsíngˈˉ calɨˈiáangˋ dsíirˊ, co̱ˈ jmangˈˉ juguiʉ́bˉ féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ do. 	 Toen die was voorgelezen, was iedereen blij. Wat erin stond, was voor hen een grote opluchting.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangámˈˉtu̱ Jesús fɨˊ góorˋ fɨˊ lɨ˜ cacuáiñˉ fɨˊ lɨ˜ siiˋ Nazaret, jo̱ có̱o̱ˈ˜bre jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ. 	 Daarna vertrok Jezus met Zijn discipelen naar Nazareth, de plaats waar Hij was opgegroeid.


Jo̱guɨ ˈnʉˋ, dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Agripa, nɨñibˋ jnea˜ e jábˈˉ lɨ́ɨngˋ ˈnʉˋ jaléˈˋ júuˆ e caguiaˊ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Koning Agrippa! Gelooft u de profeten? Ja, ik weet dat u ze gelooft!"


Jo̱ i̱ dseaˋ láangˋ do nilɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ siiˋ Sergio Paulo, jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ tɨɨngˋ eáangˊ. Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do e fɨˊ góoˋbre nɨtáangˋ Bernabé có̱o̱ˈ˜guɨ Saulo, jo̱baˈ catǿˈˉreiñˈ co̱ˈ iiñ˜ ninúrˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e guiaiñˈˊ do. 	 Hij heette Bar-Jezus (in het Grieks Elymas) en was bevriend met Sergius Paulus, de gouverneur van het eiland, een wijs man. De gouverneur riep Barnabas en Saulus bij zich omdat hij wilde horen wat zij over Jezus Christus te zeggen hadden.


jo̱ tiquiáˈˆ Nacor calɨsírˋ Serug, jo̱ tiquiáˈˆ Serug calɨsírˋ Ragau, jo̱ tiquiáˈˆ Ragau calɨsírˋ Peleg, jo̱ tiquiáˈˆ Peleg calɨsírˋ Heber, jo̱ tiquiáˈˆ Heber calɨsírˋ Sala, 	 de vader van Nahor was Seruch; de vader van Seruch was Rehu; de vader van Rehu was Peleg; de vader van Peleg was Heber; de vader van Heber was Sala;


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e mɨ˜ niguiéeˊ jmɨɨ˜ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, ie˜ jo̱b mɨ˜ niguiéeˊ dseaˋ júuˆ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jaléˈˋ e jaˋ íingˆ ta˜ e caféˈrˋ lajeeˇ cateáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Onthoud dit: Op de dag van het grote oordeel zult u zich moeten verantwoorden voor ieder slecht woord dat u hebt gezegd.


Jo̱ lajeeˇ jmiguiʉˊ jmɨɨ˜ cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangɨˊ có̱o̱ˈr˜, tɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea jo̱ cartɨˊ Jerusalén. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ íbˋ i̱ nɨnaangˋ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ lana co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 In de dagen daarna is Hij vele malen gezien door de mannen en vrouwen, die met Hem uit Galilea naar Jeruzalem waren gekomen. Die zijn nu Zijn getuigen. Zij vertellen iedereen wat zij van Hem weten.


Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ i̱ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e nijúuiñˉ, jo̱guɨ contøømˉ seeiñˋ e guiiñ˜ lɨ˜ jloˈˆ jneáˋ jɨˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ cuǿøngˋ líˋ dsiquiéeiñˊ fɨˊ jo̱, o̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ mɨˊ cangáaiñˋ dseaˋ do o̱ˈguɨ líˈrˋ faˈ e niníiñˉ dseaˋ do cajo̱. ¡Jo̱ majmifémˈˊbaaˈre lata˜, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ dseaˋ i̱ ˈgøngˈˊ! Jo̱ lajo̱b nilíˋ. 	 Hij is de enige, Die niet kan sterven en woont in zo'n helder licht dat geen mens Hem kan benaderen. Geen mens heeft Hem ooit gezien of zal Hem ooit zien. Voor Hem is de eer en de eeuwige macht, voor altijd. Amen.


Jo̱guɨ lanaguɨ nii˜i fɨˊ Jerusalén laco̱ˈ ta˜ quiʉˈˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñiiˉ eeˋ nɨsɨjé̱e̱ˇ quiéˉe jo̱guɨ eeˋ nidsingɨ́ɨnˉn fɨˊ jo̱. 	 Nu ben ik op weg naar Jeruzalem omdat de Heilige Geest mij ertoe dringt. Hoewel ik niet precies weet wat mij daar zal overkomen,


Dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ lajo̱ ˈnéˉ e ñiˊbre e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la lɨ́ɨngˊ jneaˈˆ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e féˈˋnaaˈ fɨˊ ni˜ jiˋ lajeeˇ se̱e̱ˉnaaˈ huí̱i̱ˉ, dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨˊnaaˈ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˉnaaˈ mɨ˜ niguiéeˊnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na. 	 dan kan ik u verzekeren dat ik de volgende keer als ik kom, precies zo zal optreden als in mijn brieven!


Co̱ˈ Fidiéebˇ dseaˋ ˈgøiñˈˊ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ cajo̱, co̱ˈ íˋbre dseaˋ güeaiñˈˆ fɨˊ latøøngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 want de machtige, heilige God heeft grote dingen voor mij gedaan.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ sɨjnéengˉ e fɨˊ ni˜ jiˋ lɨ˜ taang˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, fɨˊ dob bíiñˉ cajo̱ e fɨˊ é̱ˈˋ guiéeˊ e fɨˊ lɨ˜ iʉ˜ jɨˋ e quiéengˋ azufre e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niyʉˈˊ. 	 Als iemands naam niet in het levensboek stond, werd hij in de poel van vuur gegooid.


jo̱ dsʉˈ mɨ˜ ninínˈˆn fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tiquiéˆe, jo̱baˈ dseaˋ íbˋ i̱ nisíngˉ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ cuaiñ˜ quiéˉe e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ niguiéngˈˊ áaˊnaˈ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lajeeˇ e nɨcataang˜naaˈ co̱lɨɨng˜, jo̱guɨ niˈéˈˉ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ ñíˆnaˈ cajo̱. 	 Maar de Vader zal de Plaatsvervanger sturen. Dat is de Heilige Geest, Die u in mijn naam alles zal leren en u steeds weer zal herinneren aan wat Ik gezegd heb.


Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, caquiʉˈˊ Tʉ́ˆ Simón ta˜ e caˈuøømˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ e sɨnʉ́ʉˆ do fɨˊ caluuˇ. Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ jo̱ canaaiñˋ féiñˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ lɨ́ˉ jo̱, mɨfɨ́ɨngˋ cajǿøiñˉ i̱ ˈlɨɨ˜ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡Tabita, ráanˈˉ! Jo̱ dsifɨˊ ladob caneáaˊ i̱ dseamɨ́ˋ do jminirˇ, jo̱ mɨ˜ cangáiñˉ Tʉ́ˆ Simón, caró̱o̱ˉbre jo̱ caguárˋ. 	 Maar Petrus stuurde iedereen de kamer uit, knielde neer en bad. Daarna zei hij tegen de dode vrouw: "Tabitha, sta op!" Zij deed haar ogen open en toen ze Petrus zag, ging zij zitten.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e caˈøˊ i̱ ángeles do, cangolíimˆtu̱r fɨˊ lɨ˜ jalíiñˉ. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ joˈseˈˋ do canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ jo̱ sɨ́ˈˋ rúiñˈˋ lala: —Máˉaaˈ fɨˊ Belén. Maneˋduuˈ jaléˈˋ e nɨcajíngˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcalɨ́ˉ jmɨɨ˜ na. 	 Zodra de engelen naar de hemel waren teruggekeerd, zeiden de herders tegen elkaar: "Kom! We gaan vlug naar Bethlehem. Nu de Here ons dit verteld heeft, moeten wij zien wat daar gebeurd is."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, calébˈˋtu̱ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ Tʉ́ˆ Simón do jo̱ casɨ́ˈˉtu̱r dseaˋ do: —Tʉ́ˆ Simón, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Juan, ¿su ˈneáanˈˋ jnea˜? Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Lajo̱b lɨ́ɨˊ Fíiˋi, co̱ˈ ñíˆbaˈ guiʉ́ˉ e ˈneáamˋbaa ˈnʉˋ. Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, calébˈˋtu̱ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Jmeeˉ íˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ joˈseˈˋ quiéˉe. 	 Jezus vroeg hem voor de tweede keer: "Simon, zoon van Johannes, houd je echt van Mij?" "Ja, Here. U weet toch dat ik van U houd", zei Petrus. Jezus zei: "Pas dan op mijn schapen."


Jo̱ jaléˈˋ e cajíngˈˉ i̱ ángel do calɨ́ˉ e laco̱ˈ calɨti˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e caféˈˋ jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: 	 Want Hij zal Zijn volk redden van de zonden. Daardoor zal in vervulling gaan wat God door de profeet Jesaja heeft gezegd:


Jo̱guɨ dsʉco̱ˈ tiuumˉbaa cajá̱ˋa̱ uíiˈ˜ e jɨˋ e jɨˈˋ e cajnéngˉ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉ có̱o̱ˈ˜o̱ do, íˋbingˈ i̱ cajéengˋ jnea˜ cartɨˊ caguiéˉe tɨˊ Damasco. 	 Omdat ik door dat felle licht blind geworden was, moesten mijn reisgenoten mij aan de hand Damascus binnenleiden.


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, co̱ˈ jmangˈˆ i̱ jmɨcaam˜ ˈnʉ́ˈˋ! Co̱ˈ jmoˈˊnaˈ lɨ˜ sɨˈaangˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ jo̱guɨ jmooˋnaˈ e sɨlɨɨˇ jloˈˆ lɨ˜ sɨˈaangˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caˈéeˋ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs, het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars! U bouwt monumenten voor de profeten, die door uw voorouders om het leven zijn gebracht. U legt bloemen op de graven van goede, onschuldige mensen en zegt:


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ caguiéngˈˉ Jesús fɨˊ góorˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, jalémˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱ guiʉ́bˉ caˈíñˈˋ dseaˋ do, co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ cangolíimˆbre fɨˊ Jerusalén e catɨ́ˋ jmɨɨ˜ Pascua, jo̱guɨ cangáˉbre jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e cajméeˋ Jesús ie˜ jo̱. 	 Toch werd Hij in Galilea wel ontvangen, want de mensen die met het Paasfeest in Jeruzalem waren geweest, hadden Zijn wonderen gezien.


Jo̱ dsʉˈ jaˋ jmóoˋo lajo̱, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ jnea˜ quiʉ́ˈˉʉ ta˜ ngúuˊ táanˋn e laco̱ˈ nijméˉ nʉ́ʉˈ˜, jo̱ jmóoˋo lajo̱ e laco̱ˈ jaˋ dseáangˈ˜ e niseáan˜n caˈˊ mɨ˜ nɨcangɨ́ˋ e nɨcaguiáˋa júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ. 	 Nee, ik hard mijn lichaam en dwing het te doen wat ik wil; anders zou het wel eens kunnen gebeuren dat ik, na anderen voor de wedstrijd te hebben opgeroepen, zelf word gediskwalificeerd. (a)


Jo̱ mɨ˜ canʉʉˋ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ lajo̱, cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ quiniˇ Paaˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Cuǿøˈ˜ bíˋ uøˈˊ, Paaˉ, co̱ˈ laco̱ˈ nɨcaguiáˈˆ júuˆ quiéˉe e fɨˊ Jerusalén la, lajo̱b ˈnéˉ guiáˈˆ júuˆ quiéˉe cajo̱ fɨˊ Roma. 	 Die nacht kwam de Here bij Paulus en zei: "Maak u geen zorgen, Paulus. Zoals u hier in Jeruzalem over Mij hebt gesproken, moet u ook in Rome over Mij spreken."


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ Satanás i̱ lɨ́ɨngˊ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do, song nijmihuíiñˉ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈrˉ, jo̱baˈ nilíˋ e ˈníˈˋ níimˉ rúiñˈˋ jo̱ lajo̱baˈ niˈíimˉ bíˋ quiáˈrˉ. 	 Als de duivel nu de duivel wegjaagt, vecht hij tegen zichzelf en maakt zijn eigen koninkrijk kapot.


Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e lajeeˇ e taam˜bɨ́ɨˈ fɨˊ na có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, cajmóˈˆbaaˈ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ e dseángˈˉ nidsingɨ́ɨmˉbaaˈ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ e calɨ́ˉ. 	 Want toen wij nog bij u waren, hebben wij u van tevoren gewaarschuwd dat wij moeilijkheden zouden krijgen; en dat is uitgekomen.


Jo̱ lalab siiˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do: jaangˋ i̱ siiˋ Simón, jo̱ mɨ˜ canaaiñˋ ngɨrˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús jo̱ calɨsírˋ Tʉ́ˆ; jaangˋguɨ i̱ siiˋ Dɨ́ˆ, rúngˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ Simón do; jaangˋguɨ i̱ siiˋ Tiáa˜, jaangˋguɨ i̱ siiˋ Juan, jaangˋguɨ i̱ siiˋ Lii˜, jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Bartolomé, 	 Het waren Simon (die Hij voortaan Petrus noemde) en diens broer Andreas, Jakobus, Johannes,


Jo̱ jaˋ sɨcøøngˆ yaang˜naˈ e jméeˆnaˈ jaléˈˋ e jaˋ ta˜ íingˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ; co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ e nifɨ́ˈˆnaˈre e jaˋ dseengˋ jaléˈˋ e jmóorˋ do. 	 Doe niet mee aan de zinloze praktijken, die in de duisternis plaatsvinden, maar stel ze aan de kaak.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jnea˜ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ Apolos do lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆbaˈ e jáˈˉ nɨcalɨ́ngˉ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ lajaangˋ lajaangˋ jneaˈˆ jmooˉnaaˈ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ ta˜ e nɨcacuøˈˊ Fidiéeˇ jneaˈˆ. 	 Wie is Apollos en wie ben ik? God heeft ons willen gebruiken om u tot het geloof in Christus te brengen. Ieder zoals de Here ons opdracht heeft gegeven.


Jo̱guɨ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lala: “Song jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ guiúngˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ huɨ́ɨmˊ nileáiñˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱baˈ ¿jialguɨ tíiˊ gaˋ nidsijéeˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ i̱ beángˈˊ dseeˉ yaang˜?” 	 Als de rechtvaardigen maar nauwelijks worden gered, welke kans maken dan de mensen die zich niets van God aantrekken en er maar op los leven?


—¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Corazín có̱o̱ˈ˜guɨ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Betsaida, co̱faˈ mɨ˜ fɨˊ Tiro có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Sidón cajméˉe lajaléˈˋ e guiʉ́ˉ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcajméˉe jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ ladsifɨˊ lajo̱ caquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ faco̱ˈ mɨ˜ lajo̱, jo̱ catɨ́ɨngˉ e nɨneáaiñˊ fɨˈíbˆ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e dseeˉ e nɨcarøøiñˋ! 	 "Chorazin! Bethsaïda! Wat ziet het er voor u slecht uit! Als in de zondige steden Tyrus en Sidon de wonderen waren gebeurd die Ik in uw straten heb gedaan, zouden zij zich allang vol schaamte en berouw tot God hebben bekeerd.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b mɨ˜ cajgóˉ cabøø˜ jníiˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ jee˜ jo̱b caquɨ́iñˈˋ lajaléiñˈˋ do. Jo̱ fɨˊ jee˜ e jníiˊ do guicanʉ́ˈˋ e guicaféˈˋ dseaˋ lala: —I̱ lab Jó̱o̱ˋo̱ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jo̱ nʉ́ʉˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Op dat moment kwam er een wolk boven hen en een stem uit die wolk zei: "Dit is mijn Zoon. Hem heb Ik lief; luister naar Hem."


jo̱ cartɨˊ nijngámˈˉbre jnea˜. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱ nijí̱bˈˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ. Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do lajo̱, jo̱baˈ dsíngˈˉ fɨˈíˆ calɨ́iñˉ. 	 Ze zullen Mij vermoorden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden." Deze woorden maakten de discipelen erg verdrietig.


jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cangángˉ ieeˋ, cacámˉ jo̱ calɨquiʉ̱́bˋ, co̱ˈ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ jmóˆ seaˋ quiáˈˉ. 	 maar toen de felle zon ging schijnen, verschroeide het. Het ging dood, omdat het nauwelijks wortels had.


Jo̱ fɨˊ ni˜ e jiˋ jo̱b cajo̱ féˈˋguɨ Fidiéeˇ lala: Cartɨˊ lana jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiéˉe, jo̱ dsʉˈ lanaguɨ jó̱o̱ˋbaa nɨlɨ́ɨngˊnaˈ quiéˉ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn Fidiéeˇ i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. Jo̱ lanab lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Oseas. 	 Op de plaats waar gezegd werd dat zij mijn volk niet waren, zullen zij zonen van de levende God worden genoemd." (e)


Jo̱ eáamˊ caniˈˉ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e eáangˊ ˈgøngˈˊ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ e jmóoˋ Jesús. Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ dseata˜ Herodes jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e jmóoˋ dseaˋ do, jo̱baˈ lalab cajíñˈˉ: —Jangámˉ i̱ nab i̱ Juan i̱ lamɨ˜ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ i̱ nɨnicají̱ˈˊtu̱ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱baˈ eáangˊ tɨɨiñˋ e jmóorˋ jaléˈˋ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ. 	 Ook Herodes hoorde over Jezus. Iedereen had het over Hem. Sommigen zeiden: "Hij is Johannes de Doper, die uit de dood is teruggekomen. Daarom kan Hij zulke grote wonderen doen."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, maté̱e̱ˆguɨ́ɨˈ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨté̱e̱ˆnaaˈ cartɨˊ niˈuíingˉnaaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱ jaˋ jmɨtɨ́ɨˋtú̱u̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e canʉ́ˆnaaˈ laˈuii˜ do quiáˈˉ jial quɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜ dseaˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jo̱guɨ quiáˈˉ jial mɨ˜ tʉ́ˋ dseaˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e siˈˊ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ ˈmóˉ, jo̱guɨ jial jáˈˉ lɨ́ɨngˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, 	 Daarom is het niet goed telkens weer terug te gaan naar wat wij in het begin over Christus hebben geleerd. Wij moeten verder gaan en volwassen christenen worden. Het heeft weinig zin er nog eens over te beginnen dat wij niet gered worden door goed te doen, maar door in God te geloven.


Jo̱ jiʉb˜ cøøngˋ lajo̱ caguiéˉ Tʉ́ˆ Simón, jo̱ condséebˊ caˈírˉ e fɨˊ dsíiˊ tóˋ é̱e̱ˋ do mɨ˜ caguiérˉ, jo̱baˈ cangáˉbre e ˈmɨˈˊ e cabeangˈˉ dseaˋ do cajo̱ e laco̱ˈ mɨlɨ́ɨbˊ néeˊ; 	 Petrus, die even na hem was gekomen, ging het graf wel binnen. Hij zag de windsels en ook de doek waarmee Jezus' hoofd bedekt was geweest. Die doek was opgerold en lag apart.


Jo̱ lajeeˇ e ngɨˊ Jesús fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, cangoquiéengˊ jaangˋ dseañʉˈˋ fɨˊ lɨ˜ ngóorˊ i̱ nilɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ quiá̱ˈˉ lɨ˜ ngóoˊ Jesús, jo̱baˈ casíˈˋ uǿˉ jnir˜ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋi, cuǿømˋ líˋ jmiˈleaanˈˆ jnea˜ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨnˊn song iinˈ˜ lajo̱. 	 Op een dag kwam er een melaatse man naar Hem toe. Hij viel voor Jezus op zijn knieën en smeekte: "Als U wilt, kunt U mij genezen."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jaléˈˋ e jo̱, caquɨmˈˉtu̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do fɨˊ lɨ˜ cangolíiñˉ e cangoguiar˜ e júuˆ do, jo̱ caseámˈˊtu̱r có̱o̱ˈ˜ Jesús jo̱ caja̱ˈrˊ júuˆ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e nɨcaˈerˊ do. 	 De twaalf discipelen die er door Jezus op uitgestuurd waren, kwamen terug. Zij vertelden Hem wat zij allemaal hadden gezegd en gedaan.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseata˜ Herodes do jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ teáˋ lala: —¡Jaangˋ diée˜ i̱ féˈˋ na lana, o̱ˈ dseaˋ jmɨgüíˋ na! 	 "Dat is de stem van een god en niet van een mens!"


Jo̱baˈ Jesús cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lala: —I̱i̱ˋ dseañʉˈˋ i̱ tiúungˉ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ jo̱ cúiñˈˋ guórˋ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ i̱ jiéngˈˋ, jo̱baˈ éeˋbre dseeˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ laˈuii˜ do; 	 Hij zei: "Als een man zijn vrouw verlaat en met een ander trouwt, pleegt hij overspel.


Jo̱ nɨngóoˊ nijneábˋ mɨ˜ cangoquiéengˊ Jesús fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ fɨˊ lɨ˜ nɨngoˈˊ e móoˊ e lɨ˜ teáangˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ e ngɨˊbre cangáiñˈˉ e fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ do. 	 Om een uur of vier in de morgen liep Jezus over het water naar hen toe.


jo̱ dsʉˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíˋ fɨˊ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e ˈlɨˈˆ o̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ éeˋ dsihuɨ́ɨˊ o̱si jaléngˈˋ i̱ jmɨgóoˋ é. Co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ nɨtaang˜ e fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do lɨ˜ nɨtaang˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨˈíingˉ seengˋ lata˜, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ cuǿøngˋ nidsitáangˈ˜ fɨˊ jo̱. 	 Maar er komt niets lelijks of slechts in; walgelijke mensen en leugenaars blijven er buiten. Alleen de mensen die in het levensboek van het Lam staan, mogen die stad binnengaan.


Jo̱ e labaˈ iin˜n fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e jaléˈˋ ngúuˊ táangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ móoˋ teáaiñˈ˜ jaˋ catɨ́ɨngˉ faˈ e nilɨseaˋ jaléˈˋ e jo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ Fidiéeˇ dseaˋ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaléˈˋ. Jo̱guɨ jaléˈˋ e tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ. 	 Laat ik heel duidelijk zijn, broeders: Lichamen van vlees en bloed kunnen geen deel hebben aan het Koninkrijk van God. Onze vergankelijke lichamen kunnen niet altijd blijven leven.


Jo̱guɨ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala có̱o̱ˈ˜ Yáˆ niquiáˈˆ Séˆ i̱ jaangˋguɨ do cangáˉbre jie˜ lɨ˜ caˈáaiñˉ dseaˋ do. 	 Maria van Magdala en Maria, de moeder van Joses, waren meegegaan om te zien waar Jezus werd neergelegd.


Jo̱guɨ eáangˊ teáˋ nijǿˈˋ uǿˉ fɨˊ la fɨˊ na, jo̱guɨ nijáaˊ ooˉ, jo̱guɨ nilɨseaˋ jmiguiʉˊ íingˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jmiguiʉˊ íimˈ˜ jaléˈˋ e nijnéngˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ dsíngˈˉ niféngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ mɨ˜ ninírˋ jaléˈˋ e jo̱. 	 Er zullen geweldige aardbevingen komen, hongersnoden en epidemieën. Nu hier en dan weer daar. In het heelal zullen verschrikkelijke dingen gebeuren.


Jo̱ nɨne˜baaˈ guiʉ́ˉ e ie˜ mɨ˜ catángˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, cacó̱ˉbre lajaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e lamɨ˜ jmooˉnaaˈ do, jo̱ lajo̱baˈ caˈímˉ e siˈˊ fɨˊ quíˉiiˈ e niˈeeˉnaaˈ dseeˉ do. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b calɨ́ˉ, jo̱baˈ lana joˋ quiʉˈˊguɨ ta˜ jneaa˜aaˈ jaléˈˋ dseeˉ. 	 Wij weten dat de persoon die wij vroeger waren, niet meer leeft. Die is met Christus aan het kruis gestorven. Zo is er afgerekend met het wezenlijke van de zonde.


Jo̱ mɨ˜ caquɨngˈˉtu̱ Jesús fɨˊ lɨ́ˈˉ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ do e iuuiñˉ dsíiˊ móoˊ, jo̱ i̱ ˈleáamˉ dseaˋ i̱ caguilíingˉtu̱ fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ, jo̱ dob caje̱ˊ Jesús e fɨˊ ˈnɨˈˋ e guiéeˊ do. 	 Jezus stak het meer weer over. Toen Hij aan de overkant afmeerde, stond er op de oever een menigte mensen te wachten.


Jo̱ dsʉˈ jaˋ e cuaiñ˜ quiéˉe jialco̱ˈ guiaˊ dseaˋ e júuˆ jo̱, si e ngocángˋ dsíirˊ o̱si o̱ˈ lajo̱ é; co̱ˈ jmiˈiáamˋ dsiˋ jnea˜ dsʉˈ e guiaˊ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ eáamˊbɨ nilɨˈiáangˋ dsiiˉ, 	 Maar wat dan nog? Jezus Christus wordt hoe dan ook gepredikt, hetzij vanuit een onoprechte, hetzij vanuit een oprechte houding, en daar ben ik op zichzelf heel blij mee.


Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ co̱o̱ˋguɨ semaan˜ do, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ Israel, fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ seengˋ e fɨɨˋ do caguilíiñˉ e fɨˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel do e caguinʉ́ʉrˆ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ e guiaˊ i̱ Paaˉ do, jiaˋ jaˋ latøøngˉ fɨɨbˋ caguilíingˉ ie˜ jo̱. 	 De volgende sabbat liep bijna de hele stad te hoop om te horen wat er over Jezus Christus zou worden gezegd.


Jo̱ co̱ˈ ñibˊ Jesús lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ cajmɨngɨˈˊreiñˈ do lala: —¿Jialɨˈˊ jmangˈˆ e gaˋbaˈ ɨˊ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ? 	 Jezus wist wel wat er in hen omging en zei: "Waarom bent u kwaad op Mij?


Dsʉˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ beángˈˊ dseeˉ yaang˜, jo̱baˈ jmóorˋ laco̱ˈguɨ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ ˈníˈˋ níingˆ Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ dseebˉ mɨ˜ ˈníˈˋ níingˉ dseaˋ Fidiéeˇ. 	 Wie zondigt, overtreedt de wet van God, want elke zonde is een overtreding van die wet.


Co̱ˈ nɨlíˈˆbaa e dsíngˈˉ dsihuɨnˈˊ laco̱ˈ sinˈˊ na, jo̱guɨ dseeˉ quíiˈˉ jéengˋ ˈnʉˋ lafaˈ ˈñúumˈ˜baˈ. 	 Ik zie dat u vergiftigd bent door jaloezie, dat u gevangen zit in uw eigen zonde."


’Dsʉˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ ɨ̱ɨ̱ˋ do lɨco̱ˈ jmóorˋ ta˜ uǿøngˋ jaléngˈˋ joˈseˈˋ quiéˉe jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ íingˉneiñˈ jo̱guɨ jngangˈˊneiñˈ cajo̱; jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ cagüénˉn fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨseengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜ dseángˈˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 De dief komt alleen om te stelen, te doden en uit te roeien. Ik ben gekomen om mijn schapen leven in overvloed te geven.


Jo̱ jnea˜ nɨcaníiˈ˜baa júuˆ quíiˈˉ jee˜ i̱ dseaˋ quiéˉe la, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ cuíingˋ ˈnʉˋ ˈníˈˋ níimˉbre jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe la, co̱ˈ jaléiñˈˋ la jaˋ jíiˈr˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la o̱ˈguɨ jnea˜ jíiˈ˜i jaléˈˋ e jo̱ cajo̱. 	 Ik heb hun doorgegeven wat U verteld hebt. De wereld haat hen omdat zij, net als Ik, niet bij de wereld horen.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉ e niiñˉ eáangˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dsʉˈ íˋbingˈ i̱ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jaˋ eeˋ niingˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ jo̱. Jo̱ dsʉˈ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉ e jaˋ eeˋ niiñˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ íˋbingˈ i̱ eáangˊguɨ nilɨniingˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 En let op: Sommigen die nu vooraan staan, zullen dan met de laatste plaats genoegen moeten nemen."


Jo̱ mɨ˜ calɨcǿngˋguɨ lajo̱, yʉ̱ʉ̱bˋ cacǿngˉ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ. Jo̱ lajeeˇ ˈñíingˉ sɨˈˋ joˋ cagüɨˈɨ́ɨˊ i̱ dseamɨ́ˋ do sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ, jo̱ lajeeˇ jo̱ ɨˊ dsíirˊ: 	 Kort daarna werd Elisabeth zwanger. Vijf maanden lang kwam zij niet onder de mensen.


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ nɨcajméeˋ Fidiéeˇ e nilɨseengˋtu̱ juguiʉ́ˉ có̱o̱ˈr˜ lajaléngˈˋ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, faˈ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ jo̱guɨ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. Jo̱ cajmérˉ lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøngˉ Dseaˋ Jmáangˉ e catu̱u̱ˋ mɨ˜ cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ e laco̱ˈ nilɨseengˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lajaléngˈˋ jo̱guɨ lajaléˈˋ e seaˋ. 	 Door Zijn Zoon heeft God een altijddurende vrede gesticht tussen Zichzelf en alles wat in de hemelen en op aarde is. Doordat Christus Zich aan het kruis heeft opgeofferd en Zijn bloed heeft gegeven, is er verzoening met God.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ i̱ dseaˋ fariseo do i̱ catǿˈˉ Jesús fɨˊ quiáˈrˉ do jaléˈˋ e cajméeˋ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús, jo̱baˈ canaaiñˋ ɨˊ dsíirˊ: “Faco̱ˈ jáˈˉ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ dseañʉˈˋ la, jo̱baˈ nɨlíˈˆbre jóng e˜ jaléˈˋ dseeˉ røøngˋ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ güɨˈˊ tɨɨrˉ na.” 	 De Farizeeër zag dit allemaal aan en dacht bij zichzelf: "Nee, Jezus is geen profeet. Als Hij door God was gestuurd, zou Hij wel weten wat voor een slechte vrouw zij is. Dan zou Hij Zich niet door haar hebben laten aanraken."


Co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: “ˈNaamˋ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ quiáˈˉ tiquiáˈrˆ jo̱guɨ quiáˈˉ niquiáˈrˆ, jo̱ dsilíiñˉ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ i̱ nicúngˈˋ guóˋ có̱o̱ˈ˜bre, jo̱baˈ lajɨˋ huáaiñˈˉ do niˈuíiñˉ lafaˈ jaamˋ dseaˋ.” 	 Dat wordt bevestigd door de Boeken, waarin staat: "Als een man trouwt, moet hij zijn ouders verlaten en één met zijn vrouw worden. Dan zullen zij samen één mens zijn." (B)


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ cajíngˈˉ Jesús lana, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Mɨ˜ güɨˈɨ́ɨˊ jaangˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ iuungˉ dsíiˊ jaangˋ dseaˋ, ngɨrˊ fɨˊ lɨ˜ quiʉ̱ʉ̱ˋ e ˈnóˈrˊ fɨˊ lɨ˜ nijmiˈíñˈˊ. Jo̱ mɨ˜ ngɨrˊ e jaˋ niguiéˈrˊ lɨ˜ nijmiˈíñˈˊ, jo̱baˈ ɨˊ dsíirˊ: “Nímˈˆtú̱u̱ fɨˊ dsíiˊ dseaˋ e lɨ˜ cajúˉu do, co̱ˈ jaˋ lɨ˜ seaˋ lɨ˜ nijmiˈínˈˊn.” 	 Als een boze geest uit iemand is weggegaan, zwerft hij door onherbergzame streken op zoek naar rust. Maar hij vindt geen rust en besluit naar die persoon terug te gaan.


dsʉco̱ˈ catɨ́ɨmˉ jneaa˜aaˈ e júuˆ na cajo̱. Co̱ˈ ímˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ dsʉˈ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ jábˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ cajo̱ e Fidiéeˇbingˈ i̱ cajmijí̱ˈˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ 	 Het is ook geschreven met het oog op ons. Wij worden immers ook rechtvaardig verklaard, want wij vertrouwen op God, Die onze Here Jezus uit de dood heeft laten terugkomen.


Co̱ˈ yaam˜ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ e majíˋ e ˈnéˉ jneaˈˆ do, jo̱ e majíˋ do lafaˈ nɨsɨlɨ́ɨˋ fɨˊ dsíiˊ jneaˈˆ, jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ cuǿøngˋ líˋ jǿøˉ jo̱guɨ cuǿøngˋ líˋ ɨ́ˋ e jo̱. 	 De enige brief die wij hebben, bent uzelf; een brief die in ons hart gegrift is. Door de verandering in uw leven kan iedereen zien dat wij een goed werk onder u hebben gedaan.


Jo̱ lajeeˇ e ngolíingˋ i̱ dseamɨ́ˋ do, i̱ lɨɨng˜ i̱ ˈléeˉ i̱ teáangˉ jmóoˋ íˆ do caguilíiñˋ fɨˊ jee˜ fɨɨˋ jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ fii˜ jmidseaˋ do lajɨˋ e calɨ́ˉ do. 	 Terwijl de twee vrouwen naar de discipelen onderweg waren, gingen enkelen van de mannen die bij het graf de wacht hadden gehouden, naar de leidende priesters. Zij vertelden wat er was gebeurd.


Jo̱ Jacóoˆ calɨsíˋ tiquiáˈˆ Séˆ, jo̱ i̱ Séˆ do íbˋ i̱ calɨ́ˉ dseañʉˈˋ quiáˈˉ Yáˆ; jo̱ i̱ Yáˆ do, íbˋ i̱ lɨ́ɨngˊ niquiáˈˆ Jesús i̱ lɨ́ɨngˊ Mesías e guǿngˈˋ: Dseaˋ i̱ caguíngˈˋ Fidiéeˇ. 	 Matthan was de vader van Jakob; Jakob de vader van Jozef, die getrouwd was met Maria, de moeder van Jezus, die Christus genoemd wordt.


Jo̱ mɨ˜ nɨcasúungˉ e jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ Israel, i̱ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala jo̱guɨ Salomé có̱o̱ˈ˜guɨ Yáˆ, niquiáˈˆ Tiáa˜, calárˉ jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ e quiáˈˉ e nidsisuuiñ˜ Jesús fɨˊ lɨ˜ iuungˉ dseaˋ do. 	 De volgende avond, toen de sabbat voorbij was, kochten Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van Jakobus, kruiden om het lichaam van Jezus te balsemen.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ jaˋ fáˈˋa e iin˜n e nijmɨˈgooˋnaˈ jnea˜, jo̱ dsʉˈ seemˋ jaangˋ i̱ iing˜ e ˈnʉ́ˈˋ nijmɨˈgooˋnaˈ jnea˜, jo̱ dseaˋ íbˋ i̱ quidsiˊ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. 	 Ik ben er overigens niet op uit om Mijzelf te verdedigen; dat doet God wel. Hij veroordeelt ieder die kwaad van Mij spreekt.


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ do Jesús, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¿E˜ ˈnéˉ nijmóˆ jneaˈˆ e laco̱ˈ nilɨti˜ jaléˈˋ e iing˜ Fidiéeˇ e nijmóˆooˈ? 	 Zij vroegen: "Hoe kunnen wij doen wat God wil?"


Jo̱ ie˜ jo̱, jaˋ e lɨ́ɨˊ e Jesús cajméerˋ jaléˈˋ e li˜ laniingˉ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, jo̱ dsʉˈ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨmˋbɨ i̱ dseaˋ do júuˆ quiáˈˉ Jesús; 	 Ondanks de vele wonderen die Hij voor hun ogen had gedaan, geloofden de meeste mensen niet dat Hij de Christus was.


Dsʉco̱ˈ jnea˜, i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ i̱ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, nigáabˊtú̱u̱ e nɨniingˉ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Tiquiéˆe co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨrˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. Jo̱ ie˜ jo̱b mɨ˜ nicuǿøˆø dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ lajaangˋ lajaaiñˋ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ ta˜ e nɨcajméerˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Ik zal samen met mijn engelen komen in de schitterende heerlijkheid van mijn Vader om iedereen te oordelen naar zijn daden.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱, faˈ jaangˋ dseaˋ jmóorˋ ta˜ jenuuˋ, catɨ́ɨmˉbre e niˈíñˈˋ guiéeˆ quiáˈrˉ laˈuii˜ mɨ˜ niróˋ jaléˈˋ e jnirˊ. 	 Werk hard, zoals een boer die een goede beloning krijgt als hij een grote oogst binnenhaalt.


Jo̱ co̱ˈ i̱ Judas Barsabás có̱o̱ˈ˜ Silas do cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈrˉ e eáamˊ tɨɨiñˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱baˈ mɨ˜ caféˈrˋ júuˆ quiáˈrˉ, cacuøˈˊguɨreiñˈ bíˋ e laco̱ˈ jáˈˉguɨ nilíiñˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Daarna hielden Judas en Silas, die het woord van God konden brengen, allebei een lange toespraak. De christenen werden daardoor bemoedigd en versterkt in hun geloof.


Jo̱guɨ ñiˊbɨ guiʉ́ˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e dseaˋ fariseob lɨ́ɨngˊ jnea˜ latɨˊ jí̱i̱ˈ˜ malɨɨ˜, jo̱guɨ cuǿømˋ nijíñˈˉ lajo̱ song iiñ˜. Jo̱guɨ lajeeˇ jaléngˈˋ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel, dseaˋ fariseo i̱ lajangˈˉguɨ jmiti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˉiiˈ quiáˈˉ jial ˈnéˉ nijmiféngˈˊ dseaˋ Fidiéeˇ. 	 Het is hun bekend dat ik van mijn jeugd af heb geleefd volgens de regels van de Farizeese partij, de strengste richting van onze godsdienst. Als zij dat nu maar wilden toegeven.


Jo̱baˈ caguiarˊ íˈˋ jial tíiˊ aˈˊguɨ e jmɨɨˋ do, jo̱ calɨlíˈrˆ e niˈaˈˊguɨ jí̱i̱ˈ˜ guiguiˊ dsíˋ jñʉ́ʉˉ metros. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ tɨˊ doguɨjiʉ, jo̱ caguiaˊtu̱r íˈˋ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱ calɨlíˈrˆ e aˈˊguɨ jí̱i̱ˈ˜ guieguiéeˋ metros. 	 Ze gooiden het dieplood uit en peilden 37 meter. Even later deden ze dat nog eens: 28 meter!


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ røøˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ˈnéˉ e niquíbˋ e ˈléeiñˈ˜ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, dsʉˈ eáangˊguɨ guíingˋ ˈnéˉ líˋ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ guiaˊ jo̱guɨ ta˜ eˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Voorgangers die hun werk goed doen, moeten door de gemeente onderhouden en met respect behandeld worden. Dat geldt in het bijzonder voor de voorgangers die hun tijd besteden aan het prediken en het onderwijzen.


Jo̱ e lab fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e joˋ güɨlɨseengˋguɨˈ laco̱ˈguɨ la seengˋ dseaˋ góoˋnaˈ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ. Co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ seeiñˋ e ɨˊ dsíirˊ jmangˈˉ jaléˈˋ e jaˋ ta˜ íimˆ, 	 Laat ik dit zeggen, en ik spreek namens de Here: Leef niet langer als mensen die Gods wil niet kennen, want die zijn verblind en verward.


Jo̱guɨ dsʉˈ jnea˜ jaˋ cuí̱i̱ˋi̱ e lɨ́ˈˆ táˈˉ cuí̱i̱ˋi̱, o̱ˈguɨ jmóoˋo lafaˈ ta˜ tɨ́ɨngˊ e báˋa fɨˊ guiáˈˆ güíˋ. 	 Daarom loop ik niet zomaar wat in het wilde weg en ik sta ook niet in de lucht te boksen.


Jo̱guɨ lajaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ, jo̱guɨ Dseaˋ Jmáangˉ cøøngˋ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Want u bent van Christus en Christus is van God.


Jo̱guɨ cuaiñ˜ quiáˈˉ Tito fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ngɨˊ jmooˋ ta˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱guɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ gángˉguɨ do e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ casíingˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ la jo̱guɨ e eáamˊ jmiféiñˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als iemand onder u vraagt wie Titus eigenlijk is, zeg dan dat hij mijn medewerker is. Hij helpt mij u te dienen. Wat de twee andere broeders betreft, die vertegenwoordigen de gemeenten, en wat zij doen is tot eer van Christus.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ dseaˋ Israel lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Jesús, calébˈˋ catú̱ˉ canaaiñˋ e joˋ sɨ́ɨiñˋ røøˋ uíiˈ˜ e júuˆ e canúurˉ do. 	 Door deze woorden kregen de Joden weer verschil van mening.


Jo̱ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ nijméˉ lajo̱ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e quiáˈˉ e lɨˈrˋ cuuˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmooˋ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ. Dsʉˈ lɨfaˈ jneaˈˆ lɨ́ˈˆ lɨˊ ngɨˋnaaˈ guiaˋnaaˈ júuˆ e co̱o̱bˋ ɨˊ dsiˋnaaˈ, jo̱ Fidiéebˇ dseaˋ tíiˊ nir˜ e jmooˉnaaˈ lajo̱, co̱ˈ íˋbre dseaˋ casíiñˋ jneaˈˆ e jmooˉnaaˈ e ta˜ jo̱ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wij doen dit werk in Christus met zuivere bedoelingen en niet zoals vele anderen, die Gods boodschap uitdragen om er zelf beter van te worden. Wij werken in opdracht van God en Hij ziet alles wat wij doen.


Jo̱ røøngˉ rúngˈˋnaˈ e ngocángˋ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ na. 	 Geef alle broeders die bij u zijn, mijn hartelijke broedergroet.


Jo̱ nañiˊ faˈ e calɨlíˈˆ i̱ ˈléeˉ do e nɨˈlɨɨm˜ Jesús, dsʉˈ jaangˋ lajeeˇ laˈóˈˋ írˋ caˈiárˋ ñisʉ̱ˈˋ fɨˊ dseˈˋ moˈuǿøˊ dseaˋ do, jo̱ ladsifɨˊ lanab catu̱u̱ˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jmɨˈøøiñˉ. 	 Daarom braken zij Zijn benen niet. Wel stak een van de soldaten zijn speer in Jezus' zij. Meteen kwam er bloed en water uit.


Jo̱ lajeeˇ e jneáˋ, ˈnéˉ jmóˆbaaˈ ta˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e sɨnʉ́ˈˆnaaˈ quiáˈˉ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la; dsʉco̱ˈ co̱o̱bˋ mɨ˜ ninʉ́ˋ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ joˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ nijméˉguɨr ta˜. 	 Zolang het dag is, moeten wij doen wat God ons opdraagt. Als de nacht komt, kan niemand meer iets doen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ cangolíiñˆ lacaangˋ jaléˈˋ fɨɨˋjiʉ e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Cesarea quiáˈˉ Filipo. Jo̱ lajeeˇ ngolíiñˉ e teáaiñˈ˜ fɨˊ, cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do lala: —¿I̱˜ ɨˊ dsíiˊ dseaˋ e lɨ́ɨngˊ jnea˜? 	 Later gingen Jezus en Zijn discipelen naar de dorpen rondom de stad Caesarea Filippi. Onderweg vroeg Hij: "Wat zeggen de mensen eigenlijk van Mij? Wie ben Ik volgens hen?"


Dsʉˈ lajeeˇ e nɨˈñúumˈ˜ Paaˉ røøˋ e lɨco̱ˈ dsiˈíingˊguɨ e nibǿømˉbreiñˈ do, lajeeˇ jo̱b cajmɨngɨ́ˈˉ Paaˉ i̱ dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈˉ fii˜ ˈléeˉ i̱ sɨˈíˆ nijmeángˈˋ gaˋ írˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Su seabˋ fɨˊ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ e nijmɨhuɨ́ɨngˋnaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ calɨséngˋ fɨˊ lɨ˜ quiʉˈˊ dseaˋ romano ta˜ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ mɨˊ calɨta˜bɨ dsíiˊ su dseángˈˉ óorˋ dseeˉ? 	 Terwijl zij Paulus voorover bogen en vastbonden, vroeg hij aan de officier die erbij stond: "Mag u zonder enige vorm van proces zomaar een Romein zweepslagen geven?"


Jo̱ cangolíimˉbɨ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Cesarea. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉnaaˈ fɨˊ Jerusalén, jo̱ cangojé̱ˆnaaˈ fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lají̱i̱ˈ˜ lɨɨ˜, jo̱ siirˋ Mnasón, jaangˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Chipre. 	 Enkele christenen uit Caesarea gingen met ons mee en brachten ons naar het huis van Mnason, een Cyprioot bij wie wij de nacht zouden doorbrengen. Hij was één van de eerste christenen.


Jo̱ dsʉˈ e labaˈ guiʉ́ˉ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ quíiˈˉ, e ˈníbˈˋ manˈˊ jaléˈˋ e jmóoˋ i̱ dseaˋ nicolaíta lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jnea˜ ˈníbˈˋ máanˊnre cajo̱. 	 Het is wel goed dat u de verderfelijke praktijken van de Nicolaïeten haat, want Ik haat ze ook.


jo̱guɨ jmáiñˈˋ jneaˈˆ e lafaˈ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ cuíimˋbre, nañiˊ faˈ guiʉ́bˉ nɨcuíingˋ dseaˋ jneaˈˆ; jo̱guɨ lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ dseaˋ i̱ tɨˊ lɨ˜ nijúungˉ, dsʉˈ mɨˊ ˈnooˋbɨ se̱e̱ˉnaaˈ; jo̱guɨ eáangˊ cuøˈrˊ jneaˈˆ iihuɨ́ɨˊ, dsʉˈ jaˋ mɨˊ cajngaiñˈˊ jneaˈˆ; 	 De wereld negeert ons, maar God kent ons. Wij leven op de rand van de dood en toch zijn wij springlevend! Wij worden geslagen, maar niet gedood.


Jo̱ ie˜ jo̱ mɨ˜ caguáˋ jaangˋguɨ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ caquiʉˈˊ ta˜ e fɨˊ Egipto do, jo̱ i̱ dseata˜ íˋ joˋ calɨcuíiñˋ Séˆ. 	 Maar toen er een nieuwe koning kwam, die Jozef niet gekend had, zag het er niet best voor hen uit.


Jo̱ camóbˉ jnea˜ mɨ˜ cangojéeˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ dseángˈˉ lajamˈˆ nɨta˜ dsiiˉ e Jesús lɨ́ɨiñˊ dseángˈˉ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do. 	 Nu ik dat gezien heb, ben ik ervan overtuigd dat Hij de Zoon van God is."


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do i̱ ˈnɨ́ɨngˋ Tée˜ cajniˊbre loguar˜ jo̱ canaaiñˋ guiarˊ ˈgooˋ lajɨɨiñˈˋ do e nisáiñˈˊ Tée˜ jo̱ casamˈˉbre. 	 De Joden konden zich niet langer inhouden en schreeuwden van woede. Zij stopten hun vingers in hun oren en stormden allemaal tegelijk op hem af.