Jo̱guɨ song i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ eáangˊ jmɨˈaangˉnaˈ, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˉnaˈ e jangˈˉ nicøˈˆbaˈ fɨˊ quíiˉnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e jaˋ røøˋ jmooˋnaˈ mɨ˜ seáangˈ˜ rúngˈˋnaˈ quiáˈˉ e nicøˈˆnaˈ. Jo̱guɨ jaléˈˋ e júuˆ e jiéˈˋ e cajmɨngɨ́ɨˈ˜guɨ ˈnʉ́ˈˋ jnea˜ do, mɨ˜ niguiéeˊtú̱u̱ fɨˊ na e niˈéeˋe ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨbaˈ moo˜duu e˜ nilíˋ. 	 En als iemand honger heeft, moet hij eerst thuis eten. Anders haalt u in de bijeenkomsten een oordeel over u. Er is nog het een en ander, maar dat zal ik wel regelen als ik bij u kom.


Jo̱ lajɨɨngˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨñiˊ jaléˈˋ e calɨ́ˉ do, eáamˊ cafǿiñˈˊ. 	 De gemeente was hiervan diep onder de indruk en de andere mensen niet minder.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ iin˜n eáangˊ, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ dseángˈˉ nɨñíˆbaˈ guiʉ́ˉ jial lɨ́ɨˊ e júuˆ la, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jmeáangˈ˜naˈ íˆ yaang˜naˈ e laco̱ˈ jaˋ nijmɨgǿøngˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ faˈ e nilíˈrˋ e nitiúung˜naˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 U bent gewaarschuwd, vrienden. Wees daarom op uw hoede. Laat u niet meeslepen door de verkeerde ideeën van mensen, die van geen wet willen weten. Anders valt u af van de goede plaats waar u nu staat.


jo̱baˈ ladsifɨˊ lanab caseángˈˊ fɨ́ɨngˊ dseaˋ e fɨˊ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ iuungˉ Jesús e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ joˋ íngˉguɨ dseaˋ fɨˊ oˈnʉ́ˆ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ do, co̱ˈ i̱ ˈleáamˉ dseaˋ teáangˈ˜ e fɨˊ dsíiˊ jo̱. 	 Het duurde niet lang of de hele stad wist dat Hij thuis was en al gauw was het huis overvol. Ook voor de deur stonden vele mensen te luisteren naar wat Jezus vertelde.


dsʉˈ lajo̱b dseángˈˉ nɨsɨˈíˆ e nidsijéeˊ e laco̱ˈ nilɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e ˈneáamˋbaa Tiquíˆiiˈ jo̱guɨ e jmóoˋo lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcaquiʉˈrˊ quiéˉbaa. Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e féˈˋ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guijángˋ quiáˈrˉ do lala: —Ráangˉnaˈ na, jo̱ maˈuøøˉduuˈ la. 	 De wereld moet echter weten dat Ik van de Vader houd en uitsluitend doe wat Hij Mij opdraagt. Kom, laten wij hier vandaan gaan."


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˉ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé fɨˊ Iconio, cangotáaiñˈ˜ co̱lɨɨng˜ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ. Jo̱ co̱ˈ guiarˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel jáˈˉ calɨ́iñˉ jaléˈˋ e júuˆ do ie˜ jo̱. 	 De volgende plaats waar Paulus en Barnabas kwamen, was Iconium. Toen zij daar waren, gingen ze samen naar de synagoge. Door wat ze vertelden, geloofden vele Joden en andere mensen in Jezus Christus.


Co̱ˈ lajɨˋ gángˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ nɨcajéengˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ la jaˋ e mɨˊ cajmeáiñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ guáˈˉ quíˉiiˈ, o̱ˈguɨ mɨˊ caféˈrˋ e gaˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ sengfɨ́ˉ quíˉiiˈ do cajo̱. 	 De mannen die u hier hebt gebracht, zijn geen tempelrovers en hebben niets lelijks over onze godin gezegd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caféˈˋ Jesús e júuˆ na, jo̱ caˈñíirˊ fɨˊ ni˜ uǿˆ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jmeˈeˈrˊ do cacáiñˈˋ jee˜ ˈleeˋ, jo̱ cajméerˋ capíˈˆ jí̱i̱ˋ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b casú̱u̱rˉ jminiˇ i̱ dseaˋ tiuungˉ do. 	 Daarna spuugde Hij op de grond en maakte wat modder van stof en speeksel. Dat deed Hij op de ogen van de blinde man en zei:


Jo̱ jmɨˈǿngˈˋ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cangɨ́ɨngˋnaˈ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ jaˋ nicá̱ˆnaˈ fɨˊ gaˋ mɨ˜ iing˜ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ jmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ, lafaˈ jaangˋ ˈléeˉ quie̱ˊbre có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmɨˈǿngˈˋ ˈñiaˈrˊ mɨ˜ dséerˊ jee˜ ˈniiˋ. 	 Bewapen u met alle wapens die God ons geeft. Dan zal de duivel met zijn slinkse streken u geen kwaad kunnen doen.


Jo̱ íˋbre dseaˋ cacuøˈrˊ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈrˉ, lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ nicuǿrˉ. Jo̱ cacuørˊ e i̱ lɨɨng˜ jneaˈˆ jmooˉnaaˈ ta˜ niˈˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e i̱ lɨɨng˜guɨ jneaa˜aaˈ jmooˉnaaˈ ta˜ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e i̱ lɨɨng˜guɨ jmóoˋ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱guɨ e i̱ lɨɨng˜guɨ jmóoˋ ta˜ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ jmóoˋbɨr ta˜ eˊ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱. 	 Christus heeft sommigen aan de Gemeente gegeven die apostel zijn, anderen die namens Hem spreken; sommigen die het goede nieuws aan ongelovigen vertellen, anderen die de christenen geestelijk verzorgen en weer anderen die onderwijzen.


Jo̱guɨ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cajméeˋbre nʉ́ʉˈr˜ mɨ˜ cajíngˈˉ dseaˋ do e ˈnéˉ nitʉ́rˋ góorˋ jo̱ nidsérˉ nidsigüeárˋ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ fɨˊ lɨ˜ nɨcajíngˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈˉreiñˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱baˈ cagüɨˈɨ́ɨˊbre e fɨˊ góorˋ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ jie˜ fɨˊ lɨ˜ ngóorˊ. 	 Abraham vertrouwde op God. Toen God hem zei dat hij zijn vaderland moest verlaten en naar een land moest gaan dat God hem zou geven, gehoorzaamde hij. Maar hij wist niet eens waar hij naar toeging.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dseángˈˉ e labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ, e song ˈnʉ́ˈˋ jaˋ niˈíingˈ˜naˈ jnea˜ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jmɨtaangˇ yaang˜naˈ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ e iñíˈˆ do, o̱ˈguɨ niˈuˈˆnaˈ jmɨˈøønˉ, jnea˜ dseaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jóng e nilíˈˋnaˈ e nilɨseengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 "Ik zeg het nog eens", zei Jezus. "Als u mijn vlees niet eet en mijn bloed niet drinkt, is er geen leven in u.


Jo̱baˈ fáˈˋ jnea˜: ¿I̱˜ i̱ dseaˋ adseaangˋ do? Co̱ˈ íbˋ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ e o̱ˈ jáˈˉ e Jesús lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ íbˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiáˈˉ dseaˋ do, dsʉco̱ˈ mɨ˜ ˈníˈˋ níiñˉ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ jo̱baˈ ˈníˈˋ níimˉbre la quie̱ˊ Tiquiáˈˆ dseaˋ do cajo̱. 	 En wie is de leugenaar? Dat is degene die zegt dat Jezus niet de Christus is. Zo iemand is een vijand van Christus, een antichrist, omdat hij niet gelooft in God de Vader en in Zijn Zoon Jezus Christus.


Jo̱ Fidiéeˇ cacuøˈrˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham júuˆ quiáˈrˉ uíiˈ˜ e jáˈˉ calɨ́ngˉ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ do júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱ cajméeˋ Fidiéeˇ lajo̱ e laco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham nɨta˜ dsíirˊ e dseángˈˉ nijmitib˜ Fidiéeˇ e júuˆ jo̱ laˈeáangˊ e eáangˊ ˈneáaiñˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ catɨ́ɨiñˈˉ do lajo̱. Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ e júuˆ na, e jaléˈˋ e jíngˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ, dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ catɨ́ɨngˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do i̱ nicuǿˈrˉ jaléˈˋ e jo̱, co̱ˈ nicuǿˈˉbre cajo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajméeˋ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do. Jo̱ lajo̱baˈ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ do caˈuíiñˉ lafaˈ tiquiáˈˆ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Wat God ons door Zijn genade wil geven, wordt alleen ons eigendom als wij in Hem geloven. En Gods belofte aan al Abrahams nakomelingen is vast en zeker. Zij geldt niet alleen voor hen die volgens Gods wet leven, maar ook voor hen die, net als Abraham, alleen op God vertrouwen. Want als het om geloof gaat, is Abraham de vader van ons allemaal.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Corazín có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Betsaida, ie˜ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, eáangˊguɨ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ e iihuɨ́ɨˊ e niˈíngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Tiro có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Sidón. 	 Voor Tyrus en Sidon zal het op de dag van het grote oordeel minder erg zijn dan voor u.


Jo̱baˈ dseángˈˉ co̱o̱ˋ guiˈnábˈˆ eáangˊ cacángˉ dseaˋ; dsʉˈ carˋ jí̱i̱ˈ˜ jo̱ jaˋ caquɨ́ˈˉ jímˈˋbɨ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ o̱ˈguɨ cajmiféiñˈˊ dseaˋ do cajo̱, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ jmangˈˉ júuˆ gaˋguɨb caféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ do ie˜ jo̱, doñiˊ faˈ quɨ́ɨbˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ e nijmihuíiñˉ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ do faco̱ˈ mɨ˜ caquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜ i̱ dseaˋ do. 	 De mensen verbrandden door het vreselijke vuur. Maar in plaats van zich te bekeren en God alle eer te geven, vervloekten zij Hem Die de macht over de plagen heeft.


Jo̱ jaˋ ii˜naaˈ e ˈnʉ́ˈˋ nijméeˆnaˈ fɨ́ngˈˉnaˈ e fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e ˈnʉ́ˈˋ nijméeˆnaˈ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ lɨtúngˉ dsíirˊ doñiˊ eeˋ dsijéeˊ fɨˊ lɨ˜ nɨcasíngˈˋ yaaiñ˜, jo̱ laˈeáangˊ e jo̱baˈ e nɨdsijéeˊ guiʉ́ˉ quiáˈrˉ e nɨnaaiñˋ íñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ e nɨcajíngˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈˉreiñˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 En ook dat u de moed niet laat zakken, maar het voorbeeld volgt van de mensen die (door hun geloof en geduld) ontvingen wat God hun had beloofd.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ laˈúmˉ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ niniñˈˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱, jo̱guɨ cajo̱ lacúngˈˊ lajíingˋ lɨ˜ neáangˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ lacúngˈˊ lajíingˋ e fɨɨˋ e lɨ˜ iing˜ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ lajeeˇ jo̱b canaangˋ jiʉ́ˈˋ jɨˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ íˋ cacáaiñˉ ie˜ jo̱ dseángˈˉ conguiaˊ. 	 Zij rukten van alle kanten op en belegerden het kamp van de gelovigen, de stad die God liefheeft. Maar er kwam vuur uit de hemel dat hen verteerde.


Jo̱baˈ calébˈˋ catú̱ˉ caquidsiˊ Jesús guóorˋ fɨˊ ni˜ jminiˇ i̱ dseaˋ do, jo̱ ladsifɨˊ lanab calɨjnéˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ caˈláamˉbre, jo̱ dseángˈˉ røøbˋ nɨjǿørˉ jóng. 	 Jezus legde Zijn handen nog eens op de ogen van de man. Hierna kon hij weer normaal zien. Hij was genezen en zag alles duidelijk.


Iˈˊ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na, jo̱ güɨdsilíiñˉ lacaangˋ fɨɨˋjiʉ e néeˊ có̱ˉ quiá̱ˈˉ na e laco̱ˈ nidsileáaˊjiʉr e nidǿˈrˉ. 	 dan kunnen ze naar de dorpen en boerderijen gaan om eten te kopen. Hier kunnen zij niets krijgen; er woont hier niemand."


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ nɨcaˈíimˈ˜baa lajaléˈˋ e nɨcacuǿøˈ˜naˈ jnea˜ e casíingˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ Epafrodito, jo̱baˈ seabˋ lalíingˋ quiéˉe náng co̱ˈ jɨˋguɨ cartɨˊ nɨseáangˉ. Jo̱ jaléˈˋ e cacuǿøˈ˜naˈ jnea˜ do lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ e jmeafɨɨˋ jloˈˆ e cacuǿøˈ˜naˈ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dseaˋ do eáamˊ tɨˊ dsíirˊ mɨ˜ íñˈˋ. 	 Ik heb de hele gift ontvangen en heb momenteel meer dan voldoende. Voorlopig kom ik niets tekort nu Epafroditus mij uw gaven heeft overhandigd. Zij zijn een heerlijk geurend offer, aangenaam voor God.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ setenta do jo̱ cajíñˈˉ: —Lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱ camóbˉ jnea˜ mɨ˜ catǿngˈˋ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ fɨˊ lɨ˜ lamɨ˜ guiiñ˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ catǿiñˈˋ lafaˈ mɨ˜ casíˈˉ co̱o̱ˋ jɨ˜ güɨˈñiáˆ. 	 Hij antwoordde: "Ik zag satan als een bliksemschicht uit de hemel vallen.


Jo̱baˈ casíingˋ Jesús gángˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Güɨlíingˉnaˈ fɨˊ fɨɨˋ Jerusalén, jo̱ fɨˊ jo̱b niguiéngˈˊnaˈ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ quié̱e̱ˋ co̱o̱ˋ dsʉʉˉ e a˜ jmɨɨˋ; jo̱ nigüɨlíingˋnaˈ laco̱ˈ ngangˈˊ i̱ dseaˋ do. 	 Hij stuurde twee van hen erop uit. "Ga naar de stad", zei Hij. "Onderweg zullen jullie een man tegenkomen die een waterkruik draagt.


Jo̱guɨ eáamˊ calɨ́ˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ cajnɨ́ngˉ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ ie˜ jo̱, jo̱guɨ jaˋ calɨ́ngˉnaˈ fɨˈíˆ mɨ˜ cajméeˋ dseaˋ ɨ̱ɨ̱ˋ jaléˈˋ e seaˋ quíiˉnaˈ, co̱ˈ nɨñíˆbaˈ guiʉ́ˉ e fɨˊ ñifɨ́bˉ nɨsɨjé̱e̱ˇ jaléˈˋ e jloˈˆ quíiˉnaˈ e jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíingˉ. 	 Als er mensen gevangen werden gezet, had u net zoveel verdriet als zij. Als uw bezittingen werden afgenomen, bleef u opgewekt. U wist dat u iets beters had, wat nooit meer kon worden afgenomen.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Lɨɨm˜bingˈ i̱i̱ˋ cagüɨˈˊ sɨ̱́ˈˋɨ̱, co̱ˈ ˈñiáˈˋa calɨlíˈˆi e lɨɨm˜bingˈ i̱ nɨcajmiˈleáanˆn có̱o̱ˈ˜ e ˈgønˈˊn. 	 Maar Jezus hield vol: "Er is iemand die Mij opzettelijk heeft aangeraakt, want Ik voelde dat er kracht uit Mij ging."


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do camɨˈrˊ Jesús e jaˋ niquiʉ́ˈˉ dseaˋ do ta˜ e nidsilíiñˈˋ do fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ. 	 Zij smeekten Jezus dat Hij hen niet naar de hel zou sturen.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, iim˜baa e ñíˆnaˈ e júuˆ la quiáˈˉ Fidiéeˇ e jaˋ mɨˊ cajmijnéeiñˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ e laco̱ˈ lajo̱ jaˋ nijmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ e tɨɨngˋnaˈ eáangˊ. Jo̱ e lab e júuˆ jo̱, e i̱ lɨɨng˜ dseaˋ Israel eáamˊ nɨcajméerˋ laaiñˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ calɨ́ˉ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niˈiéˈˋ jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ sɨˈíˆ ˈnéˉ tɨ́ˉ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ nijáˈˉ líingˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Broeders, ik wil niet dat Gods plan met Israël voor u geheim blijft. Wees niet eigenwijs. Voorlopig moet een deel van de Israëlieten niets van Jezus Christus hebben. En dat duurt tot de grote massa uit de andere volken in Gods koninkrijk is ingegaan.


Jo̱ lajo̱b cajméeˋ dseata˜ Pilato lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e mɨˊ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do, 	 Ten einde raad besloot Pilatus hun maar hun zin te geven. Hij liet Barabbas vrij. Barabbas, de moordenaar. Maar Jezus leverde hij aan hen uit. Ze mochten Hem laten kruisigen.


Jo̱ Jesús casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —ˈNʉ́ˈˋ ñilíingˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ jnea˜ nicuǿøˆø ˈnʉ́ˈˋ ta˜ e guiáˆnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ jee˜ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ lɨ́ɨbˊjiʉ e ta˜ jo̱ la lɨ́ɨˊ ta˜ sángˈˊ ˈñʉˋ. 	 Jezus zei tegen hen: "Ga met mij mee. Dan zal ik een ander soort vissers van jullie maken. Vissers die mensen voor Mij vangen."


co̱ˈ ɨˊ dsíirˊ e faˈ capíbˈˆ sɨ̱ˈˆ dseaˋ do catɨ́ɨiñˉ, jo̱baˈ niˈleáamˉbre lají̱i̱ˈ˜ e jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨiñˊ. 	 "Als ik Zijn kleren maar kan aanraken, zal ik beter worden", dacht zij.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ e júuˆ jo̱ i̱ dseaˋ jaangˋguɨ quiáˈˉ Jesús i̱ siiˋ Dɨ́ˆ, i̱ lɨ́ɨngˊ rúngˈˋ Tʉ́ˆ Simón, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ Jesús: 	 Andreas mengde zich in het gesprek.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Tito, e lajaléˈˋ júuˆ e eˈˊ dseaˋ ˈnéˉ e cǿømˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Maar jij moet vrijuit zeggen hoe een christen hoort te leven.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ dseata˜ Pilato e nɨtéeˋ dseaˋ Jesús, jo̱baˈ cagüɨˈɨ́ɨrˊ jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lala: —¿E˜ dseeˉ e cuøˈˊnaˈ i̱ dseañʉˈˋ na? 	 Daarom kwam gouverneur Pilatus naar buiten en vroeg: "Waarvan beschuldigt u Hem?"


Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ joˈseˈˋ quiéˉe do nɨcuíiˋbre lúuˋu, jo̱guɨ jnea˜ nɨcuíimˋbaareˈ cajo̱, jo̱baˈ dseaˋ íˋ jneab˜ dsiqui̱ˈˊreˈ. 	 Mijn schapen luisteren naar mijn stem en Ik ken ze. Zij volgen Mij en Ik geef hun eeuwig leven.


Jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ niseáiñˈˊ fɨˊ quiniiˉ, jo̱ jneab˜ dseaˋ niˈnaanˉ dseaˋ jie˜ fɨˊ lɨ˜ catɨ́ɨiñˉ lajaangˋ lajaaiñˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ joˈseˈˋ mɨ˜ ˈnáaiñˋ jaléngˈˋ joˈseˈˋ jee˜ jaléngˈˋ joˈchíˈˆ. 	 Alle volken zullen voor Mij bijeen worden gebracht. Dan zal Ik hen van elkaar scheiden, zoals een herder de schapen en de bokken scheidt.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b cangángˉ Jesús niquiáˈrˆ, jo̱ cáangˋ i̱ niquiáˈrˆ do singˈˊ jaangˋ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ eáangˊ ˈneáaiñˋ, jo̱ lajeeˇ jo̱ lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ niquiáˈrˆ do e éeiñˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ iiñ˜ eáangˊ do jo̱ cajíñˈˉ: —Janúˈˋ, dseamɨ́ˋ, nab singˈˊ i̱ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ jó̱o̱ˈˋ do. 	 Jezus zag Zijn moeder staan bij Johannes, Zijn beste vriend.


Jo̱ dsʉˈ Jesús cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱guɨ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¡Jo̱ dsʉˈ juguiʉ́ˉguɨ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ núuˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ jmitir˜ jaléˈˋ e jo̱ cajo̱! 	 "Ja", antwoordde Jezus. "Maar weet u wie nog gelukkiger zijn? Alle mensen die de woorden van God horen en zich eraan houden."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Pilato e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ fii˜ jmidseaˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ niguiéˈˊ jnea˜ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ e seaˋ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ la. 	 "Wel", zei Pilatus tegen de leidende priesters en de andere mensen, "dat is toch geen misdaad!"


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do lala: —E jábˈˉ e Líiˆbingˈ i̱ nijáaˊ nifɨˊ, jo̱ íˋbingˈ i̱ niguiáˉ guiʉ́ˉ lajaléˈˋ. 	 Hij antwoordde: "Elia komt inderdaad om voorbereidend werk te doen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈnóˈˊ jial e niféˈˋ Fidiéeˇ guiʉ́ˉ uii˜ quiáˈrˉ jo̱guɨ jial e niñíiñˋ quiáˈˉ dseaˋ do jaléˈˋ e jloˈˆ e catɨ́ɨiñˉ jo̱guɨ jial e nilɨseeiñˋ lata˜ uíiˈ˜ e cuøˈˊ dsíirˊ e jmóorˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, jo̱baˈ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱, Fidiéeˇ nicuǿˈˉbre jaléngˈˋ íˋ e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ lata˜. 	 Hij geeft eeuwig leven aan hen die geduldig de wil van God doen, op zoek naar de glorie en eer en het leven dat nooit eindigt.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana, co̱ˈ eáamˊ guiʉ́ˉ moguíˆnaˈ, jo̱ yaam˜ ˈnʉ́ˈˋ cuǿøngˋ líˋ foˈˆnaˈ su jáˈˉ o̱si o̱ˈ jáˈˉ é jaléˈˋ e júuˆ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ na. 	 U bent verstandige mensen; beoordeel zelf of ik gelijk heb.


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿E˜ iinˈ˜? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Jiéeˋ oˈˊ e nicuøˈˊ fɨˊ e lajɨˋ gángˉ i̱ jó̱o̱ˋo̱ la nigüeárˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ fɨˊ lɨ˜ quiʉˈˊ ta˜ mɨ˜ nɨguiing˜tu̱ˈ fɨˊ jo̱, jo̱ jaaiñˈˋ la nigüeárˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ jo̱guɨ jaangˋguɨr lɨ́ˈˆ lɨˊ tuung˜. 	 "Wat wilt u?" vroeg Hij. "Ik wil graag dat U belooft dat mijn twee zoons in Uw Koninkrijk naast Uw troon mogen zitten. Eén links en één rechts van U."


Jo̱ co̱ˈ e ooˉ jmɨɨˋ e siiˋ Buenos Puertos do jaˋ ˈgooˋ faˈ e fɨˊ jo̱ ningɨ́iñˉ lajeeˇ ji̱i̱ˋ güíiˉ, jo̱baˈ lajɨɨiñˋ laˈóˈˋ ngolíiñˉ do caˈɨ́ˋ dsíirˊ e guiʉ́ˉguɨ e niˈuǿmˋbre e fɨˊ ooˉ jmɨɨˋ jo̱, jo̱ nijmérˉ quijí̱ˉ jial niguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋguɨ ooˉ jmɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Fenice, co̱o̱ˋ ooˉ jmɨɨˋ e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Creta e jøøngˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ guiéeˈ˜ có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ́ˈˆ lɨˊ éeˆ guóoˈ˜ uǿˉ. Jo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ faˈ mɨ˜ caje̱rˊ fɨˊ jo̱ lajeeˇ ji̱i̱ˋ güíiˉ, co̱ˈ fɨˊ jo̱b lamɨ˜ ɨˊ dsíirˊ nijé̱rˉ lajeeˇ ji̱i̱ˋ jo̱. 	 Nu was 'De Goede Rede' ook niet erg geschikt om te overwinteren. De haven van Phoenix, even verderop, was daarvoor veel beter. Daar kon een schip zowel uit het zuid als het noordwesten binnenlopen. Daarom waren de meeste mannen ervoor de zeilen te hijsen en te proberen naar Phoenix te varen en eventueel daar de winter door te brengen.


Jo̱ co̱ˈ i̱ ˈleáamˉbɨ dseaˋ caseángˈˊ fɨˊ jo̱, jo̱baˈ Jesús cajgóorˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ co̱o̱ˋ móoˊ e nisiˈˊ e fɨˊ ˈnɨˈˋ e guiéeˊ do jo̱ fɨˊ jo̱b caguárˋ. Jo̱ dob teáangˉ jaléngˈˋ dseaˋ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨɨˋ lajeeˇ jo̱. 	 Er kwam een grote menigte mensen naar Hem toe. Daarom ging Hij in een boot. Van daaruit sprak Hij de mensen toe die op de oever stonden te luisteren.


’Jo̱ ɨˊ dsíiˊ i̱ Moi˜ do e nilɨlíˈˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel do e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ íˋbre nileángˉ Fidiéeˇ jaléiñˈˋ do, jo̱ dsʉˈ jaˋ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ góorˋ do jaléˈˋ e jo̱. 	 Hij dacht dat zijn volk wel zou begrijpen dat God hem had aangewezen om hen te bevrijden. Maar dat begrepen zij niet!


Jo̱guɨ lajo̱b lɨ́ɨˊ e júuˆ la cajo̱, co̱ˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nidsijéeˊ lajaléˈˋ e nɨcafáˈˉa na, jo̱baˈ nɨñíˆbaˈ jóng e quiá̱bˈˉ nɨjaquiéengˊ e nigáaˊ jnea˜, dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Zo is het ook wanneer jullie al deze dingen zien gebeuren. Dat is het teken dat Ik bijna terugkom.


Dsʉco̱ˈ jnea˜ seemˋ dseaˋ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiéˉe, jo̱guɨ seemˋ dseaˋ i̱ quiʉ́ˈˋʉ ta˜ cajo̱. Jo̱ mɨ˜ fɨ́ɨˉɨ jaangˋ dseaˋ quiéˉe e gua˜, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b dséerˊ; jo̱guɨ mɨ˜ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ i̱ jiéngˈˋ e neaˊ, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b jáarˊ cajo̱; o̱si mɨ˜ fɨ́ɨˉɨ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiéˉe e jmeeˉ e la, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b jmóorˋ cajo̱; jo̱ jalémˈˋ dseaˋ quiéˉe nʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiéˉe.” Jo̱ jalébˈˋ e júuˆ na quie̱ˊ i̱ dseaˋ i̱ cangojmijíngˈˊ Jesús do. 	 Want ik moet doen wat mijn overste zegt. En mijn soldaten moeten doen wat ik zeg. Als ik tegen de één zeg: 'Ga', gaat hij. En tegen de ander: 'Kom', komt hij. En zeg ik tegen mijn knecht: 'Doe dit', dan doet hij het."


Jo̱ ie˜ jo̱ niˈiuungˉ jaangˋ dseaˋ i̱ nɨnicaˈléeˊ eáangˊ i̱ siiˋ Jesús Barrabás. 	 Op dat moment zat er een beruchte misdadiger in de gevangenis. Barabbas heette hij.


Jo̱guɨ nɨcajméebˋ i̱ dseaˋ na júuˆ e ˈnʉˋ nɨcaˈéeˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ seengˋ jee˜ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e joˋ ˈnéˉ nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜, jo̱guɨ nɨcasíiˈ˜re e jaˋ ˈnéˉ té̱rˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ jiuung˜ sɨñʉʉˆ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨtɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel, o̱ˈguɨ ˈnéˉ jmitir˜ jaléˈˋ e tɨ́ɨˋnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel cajo̱. 	 Maar zij hebben gehoord dat u de Joden in het buitenland leert dat zij zich niet meer aan de wet van Mozes hoeven te houden. U zou hebben gezegd dat zij hun pasgeboren jongetjes niet hoeven te besnijden en ook dat zij zich niet aan de Joodse gebruiken hoeven te houden.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ séeˈ˜naˈ ˈleáangˉ e nɨgüɨ́ngˋnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ nɨcacúungˈ˜naˈ guóoˋnaˈ có̱o̱ˈ˜. Jo̱ dsʉˈ cuǿømˋ cajo̱ e niˈnaangˉ teáˋ yaang˜naˈ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ e jaˋ nigüɨ́ngˋnaˈ co̱lɨɨng˜ e laco̱ˈ nijmiféngˈˊnaˈ Fidiéeˇ, lɨfaˈ røøbˋ ˈnéˉ sɨɨng˜naˈ e nijméeˆnaˈ lajo̱. Jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, ˈnébˉ e nigüɨ́ngˋtu̱ˈ co̱lɨɨng˜, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ quíiˉnaˈ e nijmɨgǿøngˋ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nijiúngˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Ontneem elkaar het recht op uw lichaam niet, behalve als u samen afspreekt tijdelijk geen gemeenschap te hebben, omdat u de tijd wilt gebruiken om te bidden. Maar daarna moet u weer gewoon gemeenschap met elkaar hebben. Anders zou satan u, door uw gebrek aan zelfbeheersing, in verleiding kunnen brengen.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e nɨcalɨseáˋ júuˆ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e seengˋ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ e jéeiñˋ lafaˈ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ catɨˊ gángˉ quiáˈˉ tiquiáˈrˆ. Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ ˈlɨˈˆ e jo̱, co̱ˈ jɨˋguɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ jaˋ jmóorˋ lajo̱. 	 Ik heb gehoord dat er bij u ontucht plaatsvindt en dan nog wel van een soort dat zelfs onder ongelovigen niet voorkomt. Er is een man bij u die met zijn stiefmoeder naar bed gaat.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ calɨñiˊ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do jaléˈˋ e jmóoˋ Jesús, co̱ˈ e júuˆ jo̱ cajméeˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Juan do. 	 De discipelen van Johannes de Doper hoorden wat Jezus allemaal deed en vertelden het aan Johannes.


Jo̱guɨ lɨ́nˉn e la guíimˋ ˈnéˉ niguiéengˈ˜tú̱u̱ fɨˊ na i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Epafrodito i̱ nɨcajméeˋ bíˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ e nɨcajméˉe co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈr˜, co̱ˈ íbˋ dseaˋ i̱ casíingˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ la e quiáˈˉ jmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéˉe lɨ˜ iuunˉ sɨjnɨ́ɨnˇn fɨˊ la. 	 Al met al leek het mij het beste Epafroditus naar u terug te sturen. Ik vond het heel fijn dat hij namens u bij mij kwam om mij in mijn nood bij te staan. Hij en ik zijn echte broeders geworden; wij hebben zij-aan-zij gewerkt en gestreden.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ na lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nɨñíˆbaˈ jéengˊ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nilíˋ lajo̱, jo̱baˈ jábˈˉ nilíingˋnaˈ jóng e jneab˜ dseángˈˉ lɨ́ɨnˊn jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ fáˈˋa e lɨ́ɨnˊn. 	 Ik vertel het nu alvast. Als het dan gebeurt, zullen jullie geloven dat Ik ben die Ik ben.


Co̱ˈ e jábˈˉ e lɨɨng˜ uiim˜baˈ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lala: “Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel gabˋ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ uíiˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel.” 	 Er staat niet voor niets in de Boeken: "Het is uw schuld dat de naam van God over de hele wereld door het slijk gehaald wordt!" (a)


Jo̱guɨ faco̱ˈ jaˋ jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱baˈ jaˋ cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱. 	 Als er geen doden levend worden, is Christus ook niet weer levend gemaakt.


Jo̱baˈ caquiʉˈˊ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ do ta˜ e caˈuøømˋ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan fɨˊ caluuˇ lajeeˇ cateáˋ fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ i̱ sɨseángˈˊ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ canaangˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ do sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜ jo̱ sɨ́ˈˋ rúiñˈˋ: 	 Zij stuurden Petrus en Johannes de raadzaal uit en overlegden met elkaar:


Jo̱ Fíiˋnaaˈ Jesús caˈuíiñˉ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ uíiˈ˜ e cacuøˊ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ lɨ˜ féˈˋ lala: Fíiˋnaaˈ cacuørˊ júuˆ quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ e ˈnéˉ nilɨti˜ jo̱ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nijgiéengˉguɨ e júuˆ jo̱. Co̱ˈ lalab féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do: “Carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨb˜ lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la lɨ́ɨngˊ i̱ Melquisedec do.” 	 Alleen tegen Christus zei Hij: "De Here heeft een eed afgelegd en zal er nooit van terugkomen: U bent priester voor altijd." (C)


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaˋ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, Tʉ́ˆ Simón, e jí̱i̱ˈ˜ guiéˉ néeˈ˜, co̱ˈ cartɨˊ setenta ya̱ˈˊ siete néeˈ˜ ˈnéˉ íinˈ˜ dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ rúnˈˋ do song li˜ ˈnéˉ lajo̱. 	 "Nee", antwoordde Jezus, "70 keer zeven keer!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈeˊguɨ Jesús e júuˆ la: —Nɨcanʉ́ʉbˉ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ la malɨɨ˜guɨ eáangˊ: “Song jaangˋ dseaˋ caˈíiñˉ co̱o̱ˋ jminíˈˆ, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ jmeˈˆ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ; o̱si jaangˋ dseaˋ cafíiñˋ camɨ́ˈˆ majá̱ˈˆ, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ jmeˈˆ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ cajo̱.” 	 De wet van Mozes zegt: 'Wie iemand een oog uitsteekt, moet daarvoor boeten met zijn eigen oog. Wie iemand een tand uit de mond slaat, moet daarvoor boeten met een tand uit zijn eigen mond.'


jo̱guɨ nilíˈˋbɨr e sáiñˈˊ mɨˈˋ i̱ guíingˉ cajo̱ e jaˋ nicúiñˈˊ do quiáˈrˉ, jo̱guɨ song niˈɨ̱́ˈrˋ lafaˈ oguíiˉ, jaˋ niˈléˉ quiáˈrˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; jo̱guɨ niñíimˋbɨr e nilíˈrˋ jmiˈleáaiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ cajo̱ e lɨco̱ˈ niquidsirˊ guóorˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ moguiñˈ˜, jo̱ niˈleáamˉbiñˈ do jóng. 	 zij zullen in nieuwe talen spreken; zij zullen zomaar slangen kunnen vastpakken; en als zij iets giftigs drinken, zal hun dat geen kwaad doen; zij zullen zieke mensen de handen opleggen en genezen."


Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseaˋ gángˉ quiáˈˉ Jesús do; cangolíimˆbre, jo̱ mɨ˜ cangotáaiñˈ˜ fɨˊ jee˜ fɨɨˋ, cangáiñˉ jaangˋ búˈˆ i̱ singˈˊ ˈñúungˈ˜ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ cáangˋ oˈnʉ́ˆ quiáˈˉ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ, jo̱baˈ casimˈˊbre i̱ búˈˆ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ta˜ sɨnʉ́ˈrˆ quiáˈˉ Jesús. 	 Zij gingen naar het dorp en zagen het veulen meteen. Het stond op straat, vastgebonden bij de deur van een huis. Zij maakten het los.


Jo̱ casɨ́ˈˉguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do có̱o̱ˈ˜ e júuˆ lajo̱b cajo̱ jo̱ cajíñˈˉ: —Lalab lɨ́ɨˊ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ: Jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ mɨjú̱ˋ e píˈˆ eáangˊ e siiˋ mostáaˆ e jniˊ dseaˋ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈrˉ. 	 Jezus vertelde ook deze gelijkenis: "Het Koninkrijk van de hemelen is net een mosterdzaadje dat in de grond wordt gestopt.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ do lajo̱, jo̱baˈ cañíirˋ quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —¡I̱ ˈlɨmˈˆ jéeˊ quíiˉ ˈnʉˋ! Co̱ˈ jneaˈˆ jaˋ ɨˊ dsiˋnaaˈ faˈ e nijngángˈˆnaaˈ ˈnʉˋ. 	 "Doden?" riepen de mensen uit. "Wie probeert U te doden? U bent niet goed wijs!"


Dsʉˈ tiibˉ caje̱ˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ júuˆ jaˋ eeˋ cañíirˋ. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b catɨ́ɨngˉ Jesús i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, jo̱ caˈláamˉbiñˈ do lají̱i̱ˈ˜ e jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨ́ɨiñˈˊ. Jo̱baˈ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ e cangámˈˉbiñˈ do. 	 Zij zwegen in alle talen. Jezus nam de zieke man bij de hand, genas hem en liet hem gaan.


¡Dsinóoˊ ˈnʉ́ˈˋ! ¿E˜ ta˜ íingˆ quíiˉnaˈ e jmooˋnaˈ lajo̱? Co̱ˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ ˈnéˉ e teeˋ lajɨˋ tú̱ˉ taamˋ. 	 Dwazen! Heeft God niet de buiten èn de binnenkant gemaakt?


jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ ˈnéˉ jméeˆbɨˈ quijí̱ˉ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ rúngˈˋnaˈ; jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e nijmiˈneáangˋnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Dan bent u klaar om een vriend te zijn voor uw medechristenen en om alle mensen lief te hebben.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ i̱ tɨfaˈˊ do jo̱ cajíñˈˉ: —Eáamˊ guiʉ́ˉ lajo̱, Tɨfaˈˊ, dseángˈˉ jábˈˉ júuˆ quíiˈˉ e jáˈˉbaˈ e jaamˋ Fidiéeˇ seengˋ, jo̱ jaˋ seengˋ i̱ jiéngˈˋguɨ. 	 De godsdienstleraar zei: "Ja, Meester, het is waar wat U zegt. Er is maar één God. Er is geen God behalve Hij.


Jo̱ dsʉˈ calɨsémˋ dseaˋ i̱ cajgiáangˉ jnea˜ fɨˊ dseˈˋ e iáˋ cu̱u̱˜ quiáˈˉ e fɨɨˋ do e iuunˉ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ ˈmatáˆ, jo̱ lajo̱baˈ calɨ́ˈˉɨ e caláanˉn fɨˊ jaguóˋ i̱ dseata˜ do. 	 Maar mijn vrienden lieten mij in een mand door een gat in de stadsmuur zakken, zodat ik kon ontsnappen.


Co̱ˈ nɨcalɨne˜baaˈ jial nɨteáangˉnaˈ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ jial ˈneáangˋ rúngˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do i̱ caguiaangˉguɨ cajo̱. 	 Want wij hebben gehoord dat u op Christus Jezus vertrouwt en ook uw medegelovigen liefhebt. Deze liefde komt voort uit de verwachting die u hebt van de toekomst,


Jo̱baˈ cañíiˋ Paaˉ quiáˈˉ i̱ ɨ́ɨˈ˜ i̱ quie̱ˊ júuˆ do: —Caquiʉˈˊ i̱ dseata˜ do ta˜ e cabǿøngˉ dseaˋ jneaˈˆ, dseaˋ calɨsé̱ˋnaaˈ fɨˊ lɨ˜ quiʉˈˊ dseaˋ Roma ta˜, fɨˊ jee˜ dseaˋ fɨɨˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ mɨˊ caquidsirˊ íˈˋ quíˉnaaˈ, jo̱guɨ catáiñˈˋ jneaˈˆ ˈnʉñíˆ; jo̱guɨ lana iiñ˜ leáiñˉ jneaˈˆ e ɨɨngˋ, dsʉˈ jaˋ uǿˋnaaˈ cartɨˊ güɨlíiñˉ yaaiñ˜ e niˈuǿiñˉ jneaˈˆ song lajo̱. 	 "Geen denken aan", antwoordde Paulus. "Wij zijn Romeinse burgers. Ze hebben ons zonder enige vorm van proces in het openbaar afgeranseld en daarna in de gevangenis gegooid. En nu willen zij ons in stilte laten vertrekken. Nee! Laten zij zelf maar komen om ons vrij te laten."


Jo̱ dsifɨbˊ cangóˉ Jesús fɨˊ jo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do. 	 Jezus stond op en ging met de man mee en Zijn discipelen ook.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨsɨnʉ́ˈˆ júuˆ e óorˋ co̱o̱ˋ ta˜, jo̱baˈ dseángˈˉ ˈnéˉ jmiti˜bre laco̱ˈ sɨˈíˆ e ta˜ jo̱. 	 Een eerste voorwaarde voor een beheerder is dat hij betrouwbaar is.


jo̱guɨ sɨɨ˜naaˈ jial cajméeˋ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseata˜ quíˉiiˈ mɨ˜ cajáiñˈˋ dseaˋ do fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ e laco̱ˈ niteáiñˉ dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ cartɨˊ nijngángˈˉneiñˈ. 	 Maar de hogepriesters en leiders van ons volk hebben Hem gevangen genomen en uitgeleverd aan de Romeinen. En die hebben Hem gekruisigd.


Quie̱ˋnaˈ cuente jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ jíiˈ˜ júuˆ quiéˉe o̱ˈguɨ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e júuˆ jo̱. Jo̱ güɨdsigáˋ óoˊnaˈ jo̱guɨ nijúumˉbaˈ, co̱ˈ jmiguiʉˊ jaléˈˋ e nijmee˜ jnea˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jaˋ jáˈˉ nilíingˋnaˈ, faˈ jialguɨ la jalíingˉ dseaˋ e jmaˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ røøˋ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱ lanab cajíngˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ. 	 'Ja, kijk maar verbaasd, lelijke spotters. Verdwijn uit mijn ogen, want ik doe in uw dagen iets wat u nooit zult geloven, als men het u vertelt.' (D)


Jo̱ mɨ˜ cadsíngˉ jñúungˉ sɨˈˋ lajo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ casíingˋ Fidiéeˇ i̱ ángel Gabriel do fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Nazaret e néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 Toen Elisabeth in haar zesde maand was, stuurde God de engel Gabriël naar Nazareth, een dorp in Galilea.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cagǿˈrˋ ir˜ jo̱ catíimˈ˜tu̱r bíˋ quiáˈrˉ. Jo̱ caje̱ˊbɨr co̱o̱ˋ tú̱ˉ jmɨɨ˜ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Damasco. 	 Daarna liet hij zich dopen en ging wat eten om op krachten te komen. Saulus bleef een paar dagen bij de volgelingen van Jezus in Damascus.


Jo̱ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e nifoˈˆnaˈ o̱si lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e nijméeˆnaˈ, ˈnéˉ niˈeeˉnaˈ røøˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ niquidsiˊ íˈˋ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e nileángˋnaaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ do. 	 Spreek en handel dus volgens de onderwijzing van Jezus Christus, want daarnaar zult u geoordeeld worden. Wees u goed bewust van wat u doet en denkt!


jo̱guɨ jaˋ iiñ˜ e ningáiñˈˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e guiʉ́ˉ, o̱ˈguɨ jmitir˜ jaléˈˋ júuˆ e féˈrˋ, jo̱guɨ jaˋ ˈneáaiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ jaˋ tɨɨiñˋ íiñˉ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ o̱ˈguɨ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ rúiñˈˋ cajo̱. 	 Zij zijn onverstandig en onbetrouwbaar, ongevoelig en genadeloos.


Jo̱ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ, nañiˊ faˈ íˋbingˈ dseángˈˉ e seaˋguɨ bíˋ quiáˈˉ laco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ eˊ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ do, jo̱guɨ nañiˊ faˈ seaˋguɨ fɨˊ quiáˈrˉ cajo̱ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ íˋ, dsʉˈ nɨñiˊbre e jaˋ dseengˋ faˈ e niféˈrˋ gaˋ fɨˊ quiniˇ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈgøngˈˊ do i̱ jaˋ jnéengˉ i̱ seengˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. 	 Zelfs de engelen, die in de nabijheid van God leven en veel groter en machtiger zijn dan deze zogenaamde leraars, zullen deze machten niet beledigen of beschuldigen.


Jo̱ jaˋ fǿøngˈ˜naˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ nijngángˈˉ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ jaˋ e ta˜ íingˆ quiáˈrˉ lɨco̱ˈ lɨˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ ngúuˊ táangˋnaˈ; co̱ˈ Fidiéebˇ dseaˋ ˈnéˉ i̱ nijmɨˈgooˋnaˈ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ íˋbingˈ cuǿøngˋ nijngángˈˉ dseaˋ jo̱guɨ niˈíiñˉ dseaˋ conguiaˊ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 Wees niet bang voor hen die wel je lichaam kunnen doden, maar niet je ziel. Wees alleen bang voor God die zowel je ziel als je lichaam kan vernietigen in de hel.


Jo̱ yee˜baaˈ cuǿøngˋ líˋ ɨ́ˆ dsiˋnaaˈ e fɨˈɨbˈˋ lɨ́ɨˊ e jaangˋ dseañʉˈˋ séerˊ guir˜ e lɨcueeˋ. 	 Leert de natuur zelf niet hoe het hoort? Het is voor de man een schande om lang haar te hebben.


Jo̱baˈ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do e nigüeáiñˋ táˈˉ có̱ˋ nibøø˜ fɨˊ jee˜ ñiiˋ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, catɨ́ɨngˉ Jesús lajɨˋ ˈñiáˋ e iñíˈˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ lajɨˋ huáangˉ i̱ ˈñʉˋ do jo̱ cajǿørˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ lajo̱b cacuǿˈrˉ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléˈˋ e do. Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, cafíimˋbre e iñíˈˆ do jo̱ cacuøˈrˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ íˋguɨb cajméeˋ guiéeˆ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ fɨ́ɨngˊ do. 	 Hij zei tegen de mensen dat zij op de grond moesten gaan zitten. Daarna nam Hij de vijf broden en de twee vissen, keek naar de hemel en dankte God. Hij brak de broden in stukken en gaf deze aan Zijn discipelen.


Dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ dseaˋ cǿøngˈ˜, lafaˈ jmiñibˇ tɨ́ɨngˋ íˋ gøˈrˊ, co̱ˈ íˋbingˈ nɨtɨ́ɨngˋ guiˈˊ e˜ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ e˜ e jaˋ dseengˋ, jo̱ nɨsɨtɨ́ɨmˇbre e jmóorˋ jí̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ. 	 Zo zult u de zwaardere kost nooit kunnen verdragen. Die zwaardere kost is voor hen die goed en kwaad uit elkaar kunnen houden. Zij kunnen opgroeien tot volwassen christenen.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ catóˈˊ e caféˈˋ i̱ Tiáa˜ do júuˆ quiáˈrˉ, lajalémˈˋ i̱ dseaˋ apóoˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, casɨ́ɨiñˉ røøˋ e caˈnáaiñˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ nidsilíingˉ fɨˊ Antioquía có̱o̱ˈ˜ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé e nidsica̱rˊ e jiˋ lɨ˜ to̱o̱˜ júuˆ e casɨ́ɨiñˈˉ do. Jo̱ caguíñˈˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Judas Barsabás jo̱guɨ jaangˋ i̱ siiˋ Silas, gángˉ dseañʉˈˋ i̱ niingˉ eáangˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Toen besloten de apostelen en de leiders enkelen uit hun midden met Paulus en Barnabas mee te sturen naar Antiochië. De hele gemeente was het daarmee eens. Degenen die daarvoor werden uitgekozen, waren Judas (die ook wel Barsabbas werd genoemd) en Silas. Twee mannen die een belangrijke plaats in de gemeente hadden.


Jo̱ dsʉˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ jial ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ i̱ cacuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ e jmiñiˇ dobaˈ e fáˈˉa, jo̱ o̱ˈ cuaiñ˜ quíiˉnaˈ e jial ɨˊ óoˊnaˈ. Jo̱ dsʉˈ jangámˉ nijmɨngɨɨˇ ˈnʉ́ˈˋ lala: “Jo̱ ¿jialɨˈˊ éengˋ i̱ dseaˋ do jnea˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gǿˈˋø uíiˈ˜ jmiguiʉˊ jaléˈˋ e ɨˊ dsíirˊ? 	 Het gaat dus niet om uw geweten, maar om het zijne. Maar waarom zou mijn vrijheid moeten worden beperkt door andermans geweten?


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ do cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e seaˋ tú̱ˉ cuéerˊ e feˈˋ, jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ cuéeˊ jaangˋ mɨɨˋ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ nilíˈrˋ niˈɨ́iñˉ jo̱ nidsérˉ fɨˊ quiáˈrˉ e fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˆ quiʉ̱́ˋ do, jo̱ lajo̱baˈ nilɨseeiñˋ huí̱i̱ˉguɨ laco̱ˈ seengˋ i̱ jóˈˋ guiéˉ mogui˜ do, jo̱ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˆ jo̱b cangɨ́ɨiñˋ jaléˈˋ e ˈnérˉ lajeeˇ ˈnɨˊ ji̱i̱ˋ dsíˋ caˈnáˈˆ. 	 Maar zij kreeg twee vleugels van de grote arend, zodat zij kon wegvliegen naar haar schuilplaats in de woestijn. Daar werd zij een bepaalde tijd verzorgd, buiten het bereik van de slang.


Jo̱ e jáˈˉ, e jaléˈˋ e jmɨˈøøngˉ jóˈˋ do óobˋjiʉ bíˋ, jo̱ dsʉˈ e jmɨˈøøngˉ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ do dseángˈˉ eáangˊguɨ laniingˉ ˈgøngˈˊ jo̱guɨ eáangˊguɨ óoˋ bíˋ cajo̱, co̱ˈ dseángˈˉ conguiabˊ íingˉ dseeˉ quíˉiiˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ lata˜. Co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e seaˋ lata˜ do, Dseaˋ Jmáangˉ, dseaˋ jaˋ dseeˉ røøiñˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ jo̱guɨ cacuørˊ jmɨˈøøiñˉ. Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jmɨˈøøiñˉ do calɨlíˈˆnaaˈ e joˋ ˈnéˉ nijmóˆguɨ́ɨˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e lamɨ˜ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaaˈ jmooˉnaaˈ do e síˈˊ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ ˈmóˉ, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ nijmóˆooˈ dseángˈˉ laco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 hoeveel te meer zal dan het bloed van Christus ons hart en leven veranderen. Hij, Die Zelf zonder zonden is, heeft door de hulp van de eeuwige Geest Zich gewillig aan God overgegeven om voor onze zonden te sterven. Daardoor kunnen wij met een gerust hart de levende God dienen.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ dseaˋ i̱ calɨsíˋ Enoc i̱ calɨséngˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱baˈ condséeˊ catǿˈˉ Fidiéeˇ dseaˋ do fɨˊ ñifɨ́ˉ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ cajúiñˉ. Jo̱ co̱ˈ condséebˊ cangáiñˈˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱baˈ joˋ i̱i̱ˋ cangáˉguɨ quiáˈrˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱. Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, e lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ nitǿøˋ dseaˋ do írˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jmangˈˉ e calɨˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ cajméerˋ. 	 Henoch vertrouwde op God en daarom stierf hij niet, maar werd door God weggenomen. Ineens was hij er niet meer. Voordat dit gebeurde, had God gezegd dat Hij heel tevreden over Henoch was.


Co̱ˈ jaˋguɨ huɨ́ɨngˊ quiáˈˉ jaangˋ jóˈˋ camello e ningɨ́ngˉneˈ fɨˊ dsíiˊ tóˋ jminiˇ quiáˈˉ mocuuˉ ˈmiˊ ˈmɨˈˊ e laco̱ˈguɨ jaangˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ nilíˈrˋ e niˈíñˈˋ e Fidiéeˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te kruipen, dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen."


Jo̱ cangámˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do i̱ lamɨ˜ teáangˈ˜ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíiˊ, jo̱ canaaiñˋ guiarˊ júuˆ jo̱ sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Decápolis jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Jesús có̱o̱ˈr˜. Jo̱baˈ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ i̱ núuˋ jaléˈˋ e jo̱, eáamˊ dsigáˋ dsíirˊ. 	 De man ging weg en vertelde overal in de provincie Dekapolis wat Jezus voor hem had gedaan. Iedereen luisterde met verbazing naar hem.


Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ jaˋ jmóorˋ ta˜ e nɨcangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ jmóorˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ ɨˊ dsíirˊ yaam˜bre. Jo̱guɨ féˈrˋ júuˆ jloˈˆ e róoˉ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨˈrˋ jmɨgǿøiñˋ dseaˋ i̱ jaˋ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ jmóoˋ jaléˈˋ e gaˋ, jo̱ lajo̱baˈ lɨˈrˋ jaléngˈˋ íˋ. 	 Blijf bij hen uit de buurt, want zulke mensen dienen niet de belangen van Christus, maar die van henzelf. Zij zetten altijd hun eigen zin door en als u niet oppast, hebben zij u zo omgepraat. Zij misleiden de eenvoudige gelovigen met huichelachtig gepraat.


Jo̱ lalab casɨ́ˈˉ Tʉ́ˆ Simón i̱ dseañʉˈˋ íˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Eneas, Dseaˋ Jmáangˉ nijmiˈleáaiñˉ ˈnʉˋ jmɨɨ˜ ná. Ráanˈˉ, jo̱ séeˈ˜ lɨ˜ ráanˈˋ. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caró̱o̱ˉ Eneas e lɨ˜ ráaiñˈˋ do. 	 Petrus zei tegen hem: "Jezus Christus geneest u, Aeneas. Kom uit uw bed en maak het zelf op."


Jo̱ lajeeˇ e jmɨɨ˜ e gøˈˊ dseaˋ Israel iñíˈˆ e jaˋ quie̱ˈˆ quiéengˋ jo̱ tɨ́ɨngˋ i̱ dseata˜ do e láaiñˋ jaangˋ dseaˋ sɨjnɨ́ɨngˇ ˈnʉñíˆ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ niguíngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ. 	 Nu had de gouverneur de gewoonte ieder jaar met Pasen een gevangene vrij te laten en de mensen mochten altijd kiezen wie dat zou zijn.


Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ cuøˈˊ faˈ capíˈˆ jmɨɨˋ i̱ dseaˋ quiéˉe i̱ doñiˊ faˈ nɨˈléˈˋ cuíingˋ jnea˜, jo̱baˈ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e catɨ́ɨmˉbre niˈíñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíiñˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱. 	 En wie jullie, die mijn discipelen zijn, een beker koud water geeft, zal zeker worden beloond."


Jo̱ mɨ˜ caˈuíiñˉ dseángˈˉ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e sɨˈíiñˆ quiáˈˉ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ, jo̱baˈ nɨcuǿøngˋ leáiñˉ lata˜ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do. 	 Nadat Jezus had bewezen daarin volmaakt te zijn, werd Hij de gever van eeuwige redding voor alle mensen die Hem gehoorzamen.


Jo̱ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ e cangámˈˉbiñˈ do fɨˊ quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Jaˋ güɨguiáˈˆ júuˆ, meléˆ, có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cajméˉe có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. 	 Jezus stuurde hem naar huis en zei: "Ga het dorp niet in."


Dsʉˈ nileámˋ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ song nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e jmóoˋ jaangˋ niquiáˈˆ dseaˋ, jo̱guɨ song e ngocángˋ dsíirˊ nijángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ lɨtúngˉ dsíirˊ jo̱guɨ song nijmiˈneáaiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ cajo̱ song seeiñˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ i̱ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Maar God zal haar redden en kinderen geven als zij op Hem vertrouwt en een rustig leven leidt, vol liefde en soberheid.


Jo̱ joˋ ˈnéˉ faˈ jnea˜guɨ nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ e ˈnéˉ nijmiˈneáangˋ rúngˈˋnaˈ laˈóˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉco̱ˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ nɨcaˈeˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ jial nijmiˈneáangˋnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Over de liefde van christenen onderling hoef ik u niet te schrijven. God Zelf heeft u geleerd hoe u elkaar moet liefhebben.


Dsʉˈ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ Bernabé do lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ i̱ jmidseaˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ e nijmérˉ có̱o̱iñˈ˜ do, dsifɨˊ lajo̱b caˈguɨ́rˉ sɨ̱ˈrˆ jo̱ cangotáaiñˈ˜ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ canaaiñˋ sɨ́ˈˋreiñˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ e teáˋ: 	 Maar toen die dat hoorden, schrokken zij. Zij scheurden van ontzetting hun kleren en renden naar de mensen toe.


Jo̱guɨ cajiʉ́ˈˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ dsíiˊ e cóoˈ˜ eáangˊ e iiˋ lɨ́ɨˊguɨ cuarenta kiil˜ laco̱o̱ˋ. Jo̱baˈ caféˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmangˈˉ júuˆ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ uíiˈ˜ e caˈíñˈˋ e iihuɨ́ɨˊ e cajiʉ́ˈˋ e dsíiˊ cóoˈ˜ do, dsʉco̱ˈ co̱o̱ˋ iihuɨ́ɨˊ e huɨ́ɨmˊ eáamˊ dseángˈˉ cangárˉ. 	 Daarna begon het vreselijk te hagelen. Er vielen ijsblokken van dertig kilo uit de lucht op de mensen. Het was een verschrikkelijke ramp. En de mensen vervloekten God.


Jo̱ cajíngˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do lala: —Tɨfaˈˊ, lajalébˈˋ e jo̱ nɨcajmiti˜baa latɨˊ jí̱i̱ˈ˜ mɨ˜ sɨmímˈˋbaa. 	 "Daar heb ik mij altijd aan gehouden", zei de man.


Jo̱ co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lafaˈ røøbˋ cajúngˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱baˈ joˋ quiʉˈˊ ta˜ quíiˉnaˈ jaléˈˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ e ˈnéˉ jmitir˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ seengˋnaˈ e eeˉnaˈ laco̱ˈguɨ la éeˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ e jíngˈˉ dseaˋ e ˈnéˉ jméeˆnaˈ, 	 Als u nu dus met Christus gestorven bent, bestaat u niet meer voor de geesten van deze wereld; hoe is het dan mogelijk dat u zich toch, net alsof er niets gebeurd is, weer regels laat opleggen van: 'blijf af', 'eet dat niet' en 'raak dat niet aan'.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do lǿømˉbre dseaˋ do cajo̱, jo̱ dsiquiéeiñˊ quiá̱ˈˉ lɨ˜ táangˋ dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ cuøˈrˊ dseaˋ do jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e tí̱ˈˋ. 	 De soldaten lachten Hem ook uit en gaven Hem zure wijn te drinken.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jí̱i̱ˈ˜ yaam˜baˈ ˈnéˉ ñíˆnaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jial tíiˊ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ e jo̱. Jo̱ eáamˊ juguiʉ́ˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ta˜ dsíiˊ e guiʉ́bˉ jaléˈˋ e jmóorˋ, co̱ˈ jaˋ cuøˈˊ dseeˉ ˈñiaˈrˊ lajeeˇ e jmóorˋ lajo̱. 	 Houd uw eigen overtuiging dan voor uzelf. God weet ervan. U bent gelukkig als u zonder een schuldig geweten alles kunt eten, waarvan u meent dat het goed is.


Jo̱guɨ iin˜n e ningɨɨˉnaˈ quiéˉe e júuˆ la, jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ dseángˈˉ iing˜naˈ jmitíˆnaˈ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜. Jo̱ ¿su jaˋ mɨˊ cangángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jial lɨ́ɨˊ e júuˆ jo̱? 	 Luister, vrienden, u denkt nu wel dat u de Joodse wet moet gehoorzamen, maar probeer dan eens te ontdekken wat er precies in die wet staat.


Dseaˋ rúnˈˋn i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jaˋ jmooˈˋ laco̱ˈ jmóoˋ i̱ dseaˋ gaˋ do, dsʉˈ jmeeˉ laco̱ˈ jmóoˋ jaangˋ dseaˋ guiúngˉ. Co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ, jo̱baˈ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ lɨ́ɨiñˊ; dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ jmóoˋ e gaˋ, jo̱baˈ dseaˋ íˋ jaˋ mɨˊ calɨcuíiñˋ Fidiéeˇ. 	 Volg dit slechte voorbeeld niet na, mijn vriend, maar het goede. Wie goed doet, is een kind van God; maar wie kwaad doet, kent God niet.


Jo̱ ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱, mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈíˉ nʉ́ʉˆ, casɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do lala: —Máˉaaˈ fɨˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ la. 	 Toen het avond werd, zei Hij tegen Zijn discipelen: "Kom, wij gaan naar de overkant van het meer."


Jo̱ e mɨjú̱ˋ e cajiʉ́ˈˋ jee˜ mɨjú̱ˋ ˈmató̱o̱ˊ do lɨ́ɨˊ lafaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ caˈímˈˋbre e júuˆ jo̱, jo̱ dsʉˈ laco̱ˈ ngóoˊ jmɨɨng˜, eáangˊguɨ guiing˜ dsíirˊ jaléˈˋ fɨˈíˆ dsíiˊ seaˋ quiáˈrˉ jo̱guɨ quiáˈˉ jaléˈˋ ta˜ lɨˈˋ cuuˉ jo̱guɨ cajo̱ e quiáˈˉ jial nijmiˈiáangˋ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨiñˊ, jo̱baˈ jaˋ cuøˊ fɨˊ quiáˈrˉ faˈ e nidsicuángˋguɨ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ do. 	 Dan de grond met de distels erop: Dat zijn de mensen die de woorden van God horen en geloven. Maar door de zorgen, de overvloed en allerlei genoegens van het leven krijgen die woorden niet de kans in hen iets goeds te bewerken.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Tito, dseángˈˉ e jábˈˉ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcafáˈˉa na, jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ iin˜n e jaˋ tʉ́ˈˆ e fɨ́ˈˆ dseaˋ jaléˈˋ e jo̱ e laco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dseángˈˉ lajangˈˆ nijáˈˉ lɨ́ɨngˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ ˈnéˉ cuǿˈˉ dsíirˊ e nijmérˉ contøøngˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ. Jo̱ eáamˊ jloˈˆ e júuˆ jo̱ jo̱guɨ eáamˊ íingˆ ta˜ cajo̱ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ. 	 Wat ik je hier gezegd heb, is allemaal waar. Wijs er telkens met klem op. Dan zullen de christenen niet vergeten dat zij goed moeten doen. Dat is niet alleen juist, maar ook nuttig voor onze medemensen.


Jo̱ cajíngˈˉ Tʉ́ˆ Simón lajo̱ co̱ˈ jaˋ ñiˊguɨr e˜ nijíñˈˉ, co̱ˈ dseángˈˉ eáamˊ cafǿiñˈˆ lajɨˋ gaaiñˋ do, Tʉ́ˆ Simón jo̱guɨ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜ Juan. 	 Hij wist niet wat hij zei, want hij en ook de anderen waren vreselijk geschrokken.


Jo̱ mɨˈmɨ́ɨngˉguɨjiʉ lajo̱ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ i̱ caguilíingˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Jialɨˈˊ cañilíingˉ ˈnʉ́ˈˋ e quié̱ˆnaˈ jaléˈˋ ñisʉ̱ˈˋ jo̱guɨ jaléˈˋ ˈmaˋ e cañiséngˈˊnaˈ jnea˜? Co̱ˈ cañilíingˉnaˈ e lafaˈ jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ ɨ̱ɨ̱ˋ. Dsʉˈ laco̱o̱ˋ jmɨɨb˜ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do táangˋ jnea˜ e eeˉ fɨˊ guáˈˉ féˈˋ, jo̱ jaˋ cateáˉ óoˊnaˈ faˈ caséngˈˊnaˈ jnea˜ ie˜ jo̱. 	 Daarna richtte Hij Zich tot de gewapende mannen. "Ben ik een gevaarlijke misdadiger, dat u Mij komt arresteren met zwaarden en knuppels? Waarom hebt u Mij niet gepakt toen Ik dagelijks in de tempel was en de mensen toesprak?


jo̱guɨ ˈnéˉ e niniˈˉ dseaˋ júuˆ quiéˉe laco̱o̱ˋ fɨɨˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ ˈnéˉ ninángˋ e jo̱ catɨˊ Jerusalén e laco̱ˈ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaang˜ dseaˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱guɨbaˈ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e niˈíingˉ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Van Jeruzalem uit zou dit bericht over de hele wereld uitgaan: 'Ieder die zijn zonden aan Christus belijdt, krijgt vergeving.'


Jo̱ tɨˊ dsíirˊ e guárˋ fɨˊ lɨ˜ jloˈˆguɨ fɨng dsilíiñˉ lacaangˋ lɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜ o̱si lɨ˜ niingˉguɨ é fɨng dsilíiñˉ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaaˈ. 	 Zij vinden het heerlijk om bij de maaltijden aan het hoofd van de tafel te zitten. Zij genieten ervan als zij in de synagoge de voornaamste plaatsen krijgen


Jo̱b mɨ˜ caˈóoˋ Jesús e teáˋ eáangˊ jo̱ cajúmˉbre. 	 Jezus gaf een schreeuw en stierf.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jmiguiʉbˊ íingˈ˜ lɨ˜ nijalíingˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel jo̱ nigüeárˋ e nidǿˈrˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉiiˈ i̱ siiˋ Abraham jo̱guɨ Isáaˊ có̱o̱ˈ˜guɨ Jacóoˆ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nicá̱ˋ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 En hij is niet eens een Jood! Uit alle delen van de wereld zal een stroom van mensen het Koninkrijk van de hemelen binnengaan. Zij zullen met Abraham, Isaäk en Jakob aan tafel zitten.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉ Tʉ́ˆ Simón casɨ́ˈrˉ Jesús: —Fíiˋi, ¿jáˆ jiéeˋ oˈˊ jméeˈ˜ jneaˈˆ júuˆ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ e caféeˈ˜ na ˈmɨcú̱ˈˉ? 	 Petrus vroeg Jezus wat Hij nu precies bedoelde met dat slecht worden door woorden en gedachten.


Faˈ laco̱ˈ mɨ˜ iing˜ jaangˋ dseaˋ e nilɨnʉ́ʉˈ˜ cuea˜ quiáˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈrˊ, jo̱baˈ taˈrˊ co̱o̱ˋ ñíˆ freno fɨˊ moˈooˉ i̱ cuea˜ do e laco̱ˈ nilɨnʉ́ʉˈ˜reˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ fii˜reˈ. Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e ñíˆ dob e jmóoˋ dseaˋ e nʉ́ʉˈ˜ i̱ cuea˜ do mɨ˜ eeˋgo̱ iing˜ dseaˋ e nijméˉreˈ. 	 Een paard gehoorzaamt door het bit dat het in de mond heeft; wij houden het paard daarmee in bedwang en kunnen het laten gaan waar wij willen.


Jo̱guɨ nijngámˈˆbaa jaléngˈˋ jó̱o̱ˊ i̱ dseaˋ íˋ e laco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiéˉe nilɨñirˊ e jneab˜ dseaˋ móoˋo jo̱guɨ cuíiˋi jial lɨ́ɨˊ dsíiˊ dseaˋ lajaangˋ lajaaiñˋ; jo̱ jneab˜ dseaˋ catɨ́ɨnˉn e nicuǿøˆø ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉnaˈ lajaangˋ lajaangˋnaˈ uii˜ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcajmeeˇnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ na. 	 Ik zal haar kinderen doden. Alle gemeenten zullen weten dat Ik de diepste gedachten en wensen van de mens ken en dat Ik ieder zal geven wat hij verdient.


Jo̱ dsʉco̱ˈ jaˋ mɨˊ caˈíngˈˋguɨr dseángˈˉ e ngocángˋ dsíirˊ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ jaˋ huǿøˉ téˈrˋ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ; jo̱ mɨ˜ dsingɨ́ɨiñˉ eeˋgo̱ e huɨ́ɨngˊ o̱si e ˈníˈˋ níiˉ dseaˋ quiáˈrˉ é uíiˈ˜ e cuíiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jgiéemˉ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱. 	 Maar het zit bij hen niet diep, ze zijn oppervlakkig. Als zij (door hun enthousiasme over Gods woord) problemen krijgen, moeten zij er ineens niets meer van hebben.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajmɨngɨ́ˈˉtu̱r i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ tiuungˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jo̱ laco̱ˈ fóˈˋ na e caˈláamˉbaˈ. Jo̱ ¿e˜ fóˈˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ cajmiˈleáangˉ ˈnʉˋ do? Jo̱baˈ cañíiˋ dseaˋ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jnea˜ lɨ́nˉn e dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Zij vroegen de man die vroeger blind was: "En u? Wat zegt u van Hem? Per slot van rekening waren het uw ogen die Hij genas." "Hij is een profeet", antwoordde de man.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ nijmóoˋ íˆ i̱ cúˆ do cacuí̱i̱ˋbre cangolíiñˆ fɨˊ jee˜ fɨɨˋ. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ fɨˊ jo̱, canaaiñˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ do có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíiˊ do. 	 De varkenshoeders vluchtten naar een nabijgelegen stad en vertelden wat er allemaal was gebeurd. Het verhaal over de twee bezetenen bracht grote opschudding teweeg.


Jo̱ lana, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ iin˜n eáangˊ, jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nɨcajmeeˇnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ contøøngˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lajeeˇ e nɨcataan˜n có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ eáangˊguɨ ˈnéˉ jméeˆnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ cajo̱ mɨ˜ jaˋ quijgeáanˋn có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ jmɨˈgooˋnaˈ e ngocángˋ óoˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ; 	 Vrienden, toen ik bij u was, deed u altijd wat ik zei. Doe dat dan nog veel meer nu ik ver weg ben. Zet u uit ontzag voor God volledig in voor een gezond geestelijk leven.


Co̱ˈ lɨ˜ seaˋ jaléˈˋ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ do, e jo̱bɨ eáangˊ guiing˜ óoˊnaˈ jóng. 	 Die zullen nooit vergaan en nooit worden gestolen. Als uw rijkdom in de hemel ligt, zal uw hart daar ook naar uitgaan.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, íiˋ oˈˊ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ lana, jo̱ lajo̱baˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉˋ e ningánˈˋ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ na. 	 Denk eens goed over deze drie voorbeelden na; de Here zal je laten zien wat je er in de praktijk mee kunt doen.


Jo̱ jmɨˈúungˋnaˈ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ jmɨˈúungˋnaˈ cajo̱ e laco̱ˈ jaˋ nijiúngˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ lɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ song jaˋ niˈnángˋ ˈñiaˈrˊ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Probeer de vrede met uw medemensen te bewaren en leef als afgezonderd voor de Here; anders zult u Hem nooit zien.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ lajo̱, i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do táaiñˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ gángˉ dseañʉˈˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 De volgende morgen was Johannes op dezelfde plaats met twee van zijn discipelen.


Dsʉˈ ie˜ jo̱ caleáamˋbre jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Lot, co̱ˈ jaangˋ dseaˋ guiúmˉ lɨ́ɨngˊ íˋ, jo̱guɨ eáamˊ óorˋ fɨˈíˆ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e nírˋ e jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ táaiñˈˋ do. 	 Maar de Here redde Lot uit Sodom, omdat die aan Zijn kant stond.


jo̱ dsʉˈ carˋ jí̱i̱ˈ˜ jo̱ jaˋ catʉ́ˋbɨr e jmóorˋ jaléˈˋ e gaˋ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ eáangˊguɨ calɨguíimˉbre quiáˈˉ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jo̱guɨ féˈˋbɨr jmangˈˉ jaléˈˋ júuˆ gaˋ quiáˈˉ dseaˋ do uíiˈ˜ e caˈíñˈˋ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e ˈmiˈˊ e caˈieeiñˋ do. 	 Zij vervloekten de God van de hemel voor hun pijn en hun zweren in plaats van hun slechte leven vaarwel te zeggen en hun redding bij God te zoeken.


Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, cangóbˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ lamɨ˜ dséeˈ˜ do e cangojmeaˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel e Jesús siiˋ i̱ dseaˋ i̱ cajmiˈleáangˉ írˋ do. 	 De man verliet de tempel en vertelde de Joden dat Jezus hem had genezen.


Jo̱ mɨ˜ nɨneáangˊ i̱ dseaˋ do røøˋ táˈˉ có̱ˋ nibøøˇ, jo̱baˈ Jesús catɨ́ɨiñˉ lajɨˋ ˈñiáˋ e iñíˈˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ lajɨˋ gángˉ i̱ ˈñʉˋ do jo̱ cajǿørˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ lajo̱baˈ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, cafíimˋbre e iñíˈˆ do jo̱ cacuøˈrˊ i̱ dseaˋ guitúungˋ do quiáˈrˉ e laco̱ˈ íˋguɨ nijméˉ guiéeˆ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. Jo̱guɨ lajo̱bɨ i̱ ˈñʉˋ do cajo̱, cacuøˈˊbre e laco̱ˈ nijméiñˈˉ do guiéeˆ cajo̱. 	 Hij nam de vijf broden en de twee vissen, keek op naar de hemel en dankte God voor dit eten. Daarna brak Hij de broden in stukken. Zijn discipelen moesten die uitdelen onder de mensen. Ook de vissen verdeelde Hij.


Jo̱ lanaguɨ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, ii˜naaˈ síiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ jial tíiˊ guiúngˉ Fidiéeˇ nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ neáangˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia. 	 Nu wil ik u vertellen, broeders, wat God in Zijn genade voor de gemeenten in Macedonië heeft gedaan.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi, lab seaˋ tú̱ˉ ñisʉ̱ˈˋ. Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Nɨtébˈˋ jí̱i̱ˈ˜ lana. 	 "Meester, kijk", zeiden ze. "We hebben hier twee zwaarden." "Dat is genoeg!" antwoordde Hij.


Jo̱ jnea˜guɨ jmangˈˉ júuˆ jáˈˉbaˈ fáˈˋa, dsʉˈ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiéˉe. 	 Omdat Ik de waarheid spreek, gelooft u Mij niet.


Jo̱guɨ caˈnáamˉbɨr fɨˊ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ do co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ e fɨɨˋ do; jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, cajméerˋ ayuno e laco̱ˈ jøøngˉguɨr caféiñˈˊ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ do. Jo̱guɨ caseáangˊneiñˈ do lajaléiñˈˋ do fɨˊ jaguóˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ, co̱ˈ jábˈˉ calɨ́ngˉ dseaˋ do júuˆ quiáˈˉ dseaˋ íˋ. 	 Ook wezen zij in elk van de christengemeenten leiders aan. Terwijl zij vastten, baden ze voor hen en vertrouwden hen toe aan God.


co̱ e júuˆ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨñíˈˆ catɨˊ ie˜ lamɨ˜ jiuunˈ˜ do, e jo̱baˈ e nilɨˈíingˆ ta˜ quíiˈˉ e nilɨñíˈˆ jial e nileánˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˈˉ laˈeáangˊ e nɨcajáangˈ˜ uøˈˊ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Jij hebt van jongsaf aan geleerd wat er in de Boeken staat, die je het inzicht geven hoe je gered kunt worden door het geloof in Christus Jezus.


Jo̱guɨ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ mɨ˜ lɨɨng˜ eeˋ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ e cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e iiñ˜ ˈñiaˈrˊ, jo̱baˈ núuˋbre júuˆ quíˉiiˈ. 	 Wij weten dat Hij naar ons luistert als wij Hem iets vragen wat met Zijn wil overeenstemt.


Jo̱ dsʉˈ faco̱ˈ lajo̱, ¿jial nilɨti˜ jóng lají̱i̱ˈ˜ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ? Co̱ˈ lajalébˈˋ e jo̱ dseángˈˉ ˈnéˉ e nidsijéebˊ dseángˈˉ. 	 Maar hoe kan dan in vervulling gaan wat over deze dingen is geschreven?"


Jo̱guɨ íimˈ˜baˈ lalíingˋ e güeaˈˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ güɨlɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ laˈeáangˊ e nɨcuíingˋnaˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ ˈñiaˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱. 	 Het is mijn grote wens dat u God en onze Here Jezus Christus steeds beter leert kennen. Dan zult u gelukkig worden en Zijn genade en vrede ervaren.


Jo̱ nañiˊ faˈ jaˋ lɨ́ɨnˊn lafaˈ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱ dsʉˈ jnea˜ nɨcajmeáangˈ˜ ˈñiáˈˋa e lafaˈ jaangˋ dseaˋ lajo̱b lɨ́ɨnˊn quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ e laco̱ˈ lajo̱ nilíˈˋi fɨ́ɨngˊguɨ dseaˋ i̱ niˈuíingˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Want hoewel ik een vrij man ben, heb ik mij aan alle mensen ondergeschikt gemaakt om er zoveel mogelijk voor Christus te winnen.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Jesús ie˜ jo̱: —Teaa˜, lana jmifénˈˊn ˈnʉˋ, dseaˋ Fii˜ ñifɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jmɨgüíˋ la, dsʉco̱ˈ lana nɨcajmeeˈˉ e ngámˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ jaléˈˋ júuˆ quíiˈˉ, jo̱guɨ cajmeeˉbaˈ e jaˋ cangángˈˋ júuˆ quíiˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ eáangˊ i̱ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ. 	 En Jezus bad dit gebed: "Vader, Heer van hemel en aarde, dank U wel dat U de waarheid hebt verborgen voor wijzen en geleerden. Maar U hebt de waarheid bekendgemaakt aan kleine kinderen.


jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨre e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b nijmérˉ e niˈuíingˉnaˈ dseaˋ guiúngˉ i̱ éeˋ røøˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e jméeˆnaˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e iiñ˜; jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜ɨ dseaˋ do e nijmérˉ lají̱i̱ˈ˜ e iiñ˜ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e iáangˋ dsíirˊ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ. ¡Jo̱ majmifémˈˊbaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ lata˜! Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ líˋ. 	 u alles zal geven wat nodig is om Zijn wil te doen. Dat Hij ons zc zal maken dat Hij, door Jezus Christus, tevreden over ons kan zijn. Aan Jezus Christus komt voor altijd en eeuwig alle eer toe. Amen.


Nab nɨcajmeaˈˊ i̱ Tʉ́ˆ Simón na jneaa˜aaˈ júuˆ jial mɨ˜ canaangˋ Fidiéeˇ e ˈneáaiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, jo̱guɨ nɨcaguíñˈˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ íˋ e laco̱ˈ niˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Petrus heeft ons verteld hoe God voor het eerst mensen van een ander volk benaderde om hen tot Zijn volk te maken.


jo̱ dsʉˈ e nigüeáˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ o̱si lɨ́ˈˆ lɨˊ tuung˜ é laco̱ˈ guiin˜n, jaˋ jnea˜ catɨ́ɨnˉn faˈ e nicuøøˉ e jo̱, co̱ˈ nigüeáˋ fɨˊ jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨsɨˈíingˆ i̱ niñíingˋ e jo̱. 	 Maar wie in mijn Koninkrijk naast Mij zullen zitten, maak Ik niet uit. Dat bepaalt God."


Jo̱ lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ jaléˈˋ e ˈnéˉnaaˈ e quiáˈˉ jial nilɨse̱e̱ˉnaaˈ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e seengˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ nɨcatǿˈˉ i̱ dseaˋ do jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ quiáˈrˉ jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e eáamˊ guiúiñˉ e laco̱ˈ nilɨcuíingˋnaaˈr. 	 Want als u Hem beter leert kennen, zal Hij u door Zijn grote kracht alles geven wat u nodig hebt om werkelijk goed te leven;


Jo̱ dob sínˈˋn jǿøˉø mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cafíingˋ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do e sello e catɨ́ˋ jñʉ́ʉˉ do. Jo̱ lajeeˇ jo̱b mɨ˜ cajǿˈˋ uǿˉ dseángˈˉ e eáangˊ. Jo̱ ieeˋ dseángˈˉ calɨniúmˋbre dseángˈˉ lafaˈ co̱o̱ˋ ˈnáˈˆ ˈmɨˈˊ uíˈˉ e quɨ́ˈˊ dseaˋ mɨ˜ lɨ́ɨiñˊ fɨˈíˆ; jo̱guɨ sɨˈˋ dseángˈˉ calɨyúuiñˉ lafaˈ jmɨˊ, 	 Toen Hij het zesde zegel verbrak, zag ik dat er een geweldige aardbeving kwam. De zon werd zwart als een rouwkleed en de maan rood als bloed.


Jo̱ mɨ˜ nidsingɨ́ɨngˉnaˈ jaléˈˋ e na, jo̱b mɨ˜ nilíˈˋnaˈ nifǿngˈˆnaˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jial caˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiéˉe. 	 Het zullen allemaal kansen zijn om over Mij te vertellen.


Jo̱ dsʉˈ lalab cañíiˋ Fidiéeˇ quiáˈˉ i̱ Líiˆ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: “Líiˆ, dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉˋ dseaˋ quiéˉe i̱ seengˋguɨ lana, co̱ˈ seemˋbɨ guiéˉ milguɨ dseaˋ quiéˉe i̱ jaˋ mɨˊ casíˈˋ uǿˉ jni˜ e jmiféiñˈˊ i̱ diée˜ dseacu̱u̱˜ i̱ siiˋ Baal.” 	 En wat antwoordde God hem? "Ik heb ervoor gezorgd dat er nog 7000 mannen aan mijn kant staan. Ook die hebben hun knieën niet voor Baäl gebogen." (b)


¡Jo̱ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ uíiˈ˜ quiáˈˉ e nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜! ¡Jo̱ dseángˈˉ jaˋ ne˜naaˈ e˜ có̱o̱ˈ˜ júuˆ niféˈˆnaaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ e jo̱! 	 Dank God voor Zijn Zoon, Die Hij heeft gegeven. Dat is zo geweldig dat er geen woorden voor zijn.


Jo̱ eáamˊ íingˆ ta˜ jaléˈˋ ñi˜, jo̱ dsʉˈ song caˈíngˉ lají̱i̱ˈ˜ e ñii˜ do, jo̱baˈ ¿jial nilíˈˋ ˈnʉ́ˈˋ nijmeeˉnaˈ e nilɨñii˜tu̱ caléˈˋ catú̱ˉ? Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e güɨˈuíingˉnaˈ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ ñi˜ e guiʉ́ˉ do, jo̱ güɨlɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ lajeeˇ laˈóˈˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Zout maakt het eten lekker. Maar als het zijn smaak verliest, moet je het niet meer door het eten doen. Zorg ervoor nooit flauw te worden. Leef in vrede met elkaar."


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ fɨˈíˆ lana, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nimáang˜tu̱ˈ jnea˜ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱guɨbaˈ nilɨˈiáangˋ áaˊnaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱ e jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ cuǿøngˋ líˋ jé̱ˈˋguɨ quíiˉnaˈ e iáangˋ óoˊnaˈ do. 	 U hebt nu wel verdriet omdat Ik wegga, maar Ik zal u terugzien. Dan zult u grote blijdschap ervaren en die kan niemand u meer afnemen.


Jo̱ i̱ Judas do fɨˊ dob cabírˋ e cuuˉ do fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre jo̱ cangote̱ˈrˋ siˋ luur˜ e cangojngáangˈˇ ˈñiaˈrˊ. 	 Judas gooide het geld over de vloer van de tempel en ging naar buiten. Even later hing hij zich op.


Jo̱ co̱ˈ lajɨbˋ e seaˋ fɨˊ latøøngˉ jmɨgüíˋ nicóˋ cartɨˊ niˈíingˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ e nijmiñíingˋ áaˊnaˈ e niˈnaangˉ yaang˜naˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˆnaˈ, jo̱guɨ contøømˉ ˈnéˉ jméeˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ carˋ ngocángˋ óoˊnaˈ. 	 Als u eraan denkt dat alles verteerd zal worden, hoe heilig en zuiver moet u dan wel leven!


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajmijnéengˋguɨ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniˇ Tiáa˜, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ cajo̱ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ i̱ sɨ́ɨiñˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ. 	 Hij is gezien door Jakobus en daarna nog eens door alle apostelen.


Jo̱ lana Fidiéeˇ nɨcaˈíñˈˋ jneaa˜aaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨjáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b nɨlɨ́ɨˊnaaˈ, jo̱baˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ nɨse̱e̱ˉnaaˈ lana có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcajméeˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ. 	 Omdat wij ons aan God hebben toevertrouwd, zijn wij rechtvaardig geworden. Wij hebben nu vrede met God dank zij onze Here Jezus Christus.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ dseaˋ laniingˉ tɨɨiñˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e cuøˈrˊ dseaˋ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ lajɨˋ e jloˈˆ e niguoˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Al de schatten van wijsheid en kennis zijn in Hem verborgen.


Jo̱ dsifɨˊ ladob canaangˋ Jesús e sɨ́ˈrˋ i̱ dseaˋ gángˉ do jaléˈˋ júuˆ e féˈˋ uii˜ quiáˈrˉ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ canaaiñˋ catɨˊ júuˆ quiáˈˉ Moi˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ júuˆ caguieeˉguɨ e cajmeˈˊ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Hij herinnerde hen aan allerlei gedeelten uit de boeken van Mozes en de profeten. Hij legde hun uit wat ze betekenden en wat ze over de Christus zeiden.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ i̱ caguiaangˉguɨ do lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Jesús do, jaˋ cangáiñˈˋ jialɨˈˊ cajíngˈˉ dseaˋ do lajo̱. 	 Niemand aan tafel begreep wat Hij daarmee bedoelde.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús e júuˆ na, jo̱baˈ canaaiñˋ eˈrˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do fɨˊ lɨ˜ cacuɨ́ˈˋ guotɨɨrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ moˈuǿørˊ. Jo̱baˈ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíirˊ mɨ˜ cangángˉtu̱r i̱ Fiir˜ do. 	 Zij zagen Zijn handen en Zijn zijde. Wat waren zij blij dat ze de Here zagen.


Jo̱ dsʉˈ lajeeˇ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ, Fidiéeˇ caˈeˈrˊ jneaa˜aaˈ jial tíiˊ jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ e ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ, co̱ˈ casíiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ dseaˋ do cajúiñˉ uíiˈ˜ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Maar God heeft ons Zijn grote liefde getoond door Christus te sturen en Hem voor ons te laten sterven toen wij nog schuldige zondaars waren.


Jo̱ dsʉˈ seaˋbɨ júuˆ e ˈnéˉ fɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel. Jo̱ Fidiéeˇbingˈ i̱ nɨcasíingˋ jnea˜ e laco̱ˈ niguiaaˉ júuˆ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ jnea˜ eáamˊ jmɨˈgooˋ e ta˜ e nɨcangɨ́ɨnˋn quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Ja, ik heb het tegen u, die geen Joden zijn. U weet dat God mij met een bijzondere opdracht naar de andere volken heeft gestuurd. En ik vind dat geweldig!


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ɨˊ dsíiˊ e cuǿømˋ líˋ dǿˈrˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmiñiˇ, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e jmɨjløngˈˆ ˈñiaˈrˊ uíiˈ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ i̱ gøˈˊ layaang˜ ja̱ˈˊ do; jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e cuǿømˋ líˋ dǿˈrˉ layaang˜ ja̱ˈˊ, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ e niˈéiñˉ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e cuǿømˋ líˋ dǿˈrˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmiñiˇ. Jo̱ dsʉˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ jaˋ eeˋ lɨ́ɨˊ e gøˈˊ dseaˋ lajaléˈˋ, co̱ˈ nɨcaˈímˈˋbre i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lajo̱. 	 Wie alles eet, moet niet neerkijken op iemand die geen vlees eet. En wie geen vlees eet, moet iemand die dat wel doet, niet veroordelen. God heeft hen namelijk allebei aangenomen.


e laco̱ˈ niñíinˋn jaléˈˋ e nɨsɨˈíˆ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ uíiˈ˜ e nɨcatǿˈrˉ jneaa˜aaˈ e nɨcaˈuíingˉnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 maar één ding weet ik zeker (en daarbij vergeet ik wat achter me ligt en strek ik mij uit naar wat voor mij ligt) ik snel recht op mijn doel af; ik wil de prijs behalen die, nu God mij door Christus Jezus geroepen heeft, in de hemel voor mij klaarligt.


Jo̱ cajíngˈˉ Jesús lana e jaˋ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ do lɨ́ɨiñˊ dseaˋ sɨjgɨ́ɨngˆ, co̱ˈ nɨñiˊbre guiʉ́ˉ i̱˜ i̱ dseaˋ i̱ niˈnɨ́ngˉ írˋ fɨˊ quiniˇ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 Jullie zijn schoon en zuiver, maar niet allemaal." Hij zei dat omdat Hij wist wie Hem zou verraden.


Jo̱guɨ contøøngˉ jmiguiéngˈˊ óoˊnaˈ jial tíiˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ jo̱guɨ jeengˇnaˈ e nitɨ́ˉ e jmɨɨ˜ e niñíingˋnaˈ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e nilɨseengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜ uíiˈ˜ e fɨ́ɨˉ lɨ́ɨiñˉ jneaa˜aaˈ. 	 Blijf bereikbaar voor de liefde van God. Wacht geduldig op het eeuwige leven, dat onze Here Jezus Christus ons in Zijn goedheid zal geven.


Jo̱baˈ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Simón, seaˋ co̱o̱ˋ e ˈnéˉ nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉˋ. Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ fariseo i̱ siiˋ Simón do jo̱ cajíñˈˉ: —¿E˜ nifoˈˆ, Tɨfaˈˊ? 	 Jezus gaf meteen antwoord op wat in de Farizeeër omging. "Simon", zei Hij, "Ik moet u iets zeggen." "Ja", antwoordde de Farizeeër. "Ik luister."


Jo̱ lajo̱b cajméeˋ Paaˉ, cangóˉbre có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiúungˉ do mɨ˜ cajneáˉ lajo̱, jo̱ cajméerˋ jaléˈˋ e caquiʉˈˊ Moi˜ ta˜ laco̱ˈ cuǿøngˋ e nilɨguiúngˉ dseaˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈíˉbre e dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén do quiáˈˉ e nijmérˉ júuˆ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ guáˈˉ do lɨ˜ jmɨɨ˜ e i̱ dseaˋ quiúungˉ do nijmitéˈrˊ jaléˈˋ e ta˜ caquiʉˈˊ Moi˜ do e laco̱ˈ cuǿøngˋ nidsica̱rˊ jaléˈˋ e sɨˈíˆ e nicuøˈrˊ Fidiéeˇ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Paulus nam de vier mannen mee en liet zich de volgende dag samen met hen reinigen. Daarna ging hij naar de tempel om bekend te maken op welke dag hun reinigingsweek voorbij zou zijn. Dan zou voor ieder van hen het offer worden gebracht, dat aan hun plechtige belofte een einde maakte.


Jo̱ jaˋ ɨˊ óoˊnaˈ e guiʉ́ˉguɨ quíˉiiˈ e nijúungˉ jaangˋ dseaˋ góoˋnaaˈ cuaiñ˜ quíˉiiˈ lajaléˈˋnaaˈ e laco̱ˈguɨ e niˈíingˉnaaˈ lajaléngˈˋnaaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel. 	 Begrijpt u niet dat het in ons voordeel is als deze Man in plaats van het volk sterft? Anders raken wij dit hele volk nog kwijt."


Jo̱ uíiˈ˜ e jmóoˋo lajo̱ có̱o̱ˈ˜ ta˜ quiéˉe, jo̱baˈ jnea˜ iin˜n e faco̱ˈ lajo̱guɨ nilíˈˋi e niˈíngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ góoˊo dseaˋ Israel e nileáiñˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Maar wat zou het heerlijk zijn als ik mijn eigen volk jaloers kon maken, zodat in elk geval enkelen ervan Jezus Christus zouden aannemen en daardoor gered zouden worden!


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b ta˜ jmóorˋ, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ e jøøng˜naˈr uǿˉ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜baaˈre có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnérˉ e laco̱ˈ iuuiñˉ fɨˊ juguiʉ́ˉ lajeeˇ e jáarˊ e nijaˈeer˜ jnea˜ fɨˊ la. Co̱ˈ dseángˈˉ nɨsɨjeemˇbaare co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caguiaangˉguɨ. 	 Kijk niet op hem neer omdat hij jong is, maar help hem goed op weg, zodat hij naar mij toe kan komen. De broeders en ik kijken echt naar hem uit.


Jo̱ Fidiéeˇbingˈ i̱ cuøˈˊ jneaa˜aaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ jaléˈˋ e niguoˈˆ, jo̱ íbˋ cajo̱ i̱ cajmeáangˋ jaléngˈˋ i̱ jmijneáˋ jɨˋ i̱ seengˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ seaˋ jmɨɨ˜ jo̱guɨ seaˋ uǿøˋ. Jo̱guɨ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nilɨsɨ́ɨiñˉ laco̱ˈguɨ lɨsɨ́ɨngˉ jaléˈˋ jɨ˜ i̱ seengˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, co̱ˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nilíˋ lajo̱, co̱ˈ dseángˈˉ røøbˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ do lata˜. 	 Alles wat goed en volmaakt is, wordt ons door God gegeven; Hij is de bron van alle licht. Hij is een en al licht en verandert nooit.


Jo̱ eáamˊ juguiʉ́ˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ joˋ iʉ˜ dsíiˊ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcaˈéeiñˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ. 	 "Gelukkig is hij aan wie de Here zijn zonde niet toerekent." (b)


Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ néeˈ˜ jaˋ caféengˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ ˈgooˋ e laco̱ˈ nijmɨcǿøngˈˇnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ lajeeˇ e ngɨˋnaaˈ guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, o̱ˈguɨ cajmóˆnaaˈ faˈ e cajmɨgǿøngˋnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilíˈˋnaaˈ cuuˉ quíˉnaaˈ; lɨ́ˈˆ Fidiéeˇbɨguɨ nɨnírˋ lajaléˈˋ e la. 	 Zoals u weet, hebben wij niet geprobeerd u met vleierij voor ons te winnen. God weet dat wij niet deden alsof, om op die manier geld van u los te krijgen.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe o̱ˈguɨ jmitir˜ jaléˈˋ e fáˈˋa, i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ la lɨ́ɨngˊ jaangˋ dseaˋ i̱ cajmeˈˊ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ, jo̱ jaˋ catá̱ˈrˉ tɨɨˉ fɨɨˋ. Jo̱ mɨ˜ cajáˉ jmɨ́ɨˊ dsiing˜, eáangˊ caˈíˉ jmɨɨˋ tɨɨˉ e ˈnʉ́ʉˊ do, jo̱ caˈímˉbaˈ do co̱ˈ caquɨ́bˈˉ. Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ na caˈeˈˊ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e fɨˊ e míiˆ røøˋ do ie˜ jo̱. 	 Maar wie naar Mij luistert en niet doet wat Ik zeg, lijkt op een man die zijn huis zomaar op de grond neerzet, zonder een degelijke fundering te leggen. Als dat huis wordt getroffen door het woeste geweld van een overstroming, stort het onmiddellijk in. Er blijft niets anders van over dan een grote puinhoop."


Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíbˋ lɨ˜ ˈnáangˋ dseaˋ jaléngˈˋ jmidseaˋ laniingˉ e laco̱ˈ niˈérˉ ta˜ quie̱ˊ júuˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e niguiárˉ guiʉ́ˉ jaléˈˋ feáˈˉ e nicuǿˈrˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e nijngáiñˈˉ jaléngˈˋ jóˈˋ i̱ catɨ́ɨngˉ dseaˋ do e laco̱ˈ niˈíingˉ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 De hogepriester van Israël is gewoon een mens, die de speciale taak heeft zijn medemensen bij God te vertegenwoordigen. Hij biedt God hun gaven aan en offert Hem de dieren die zijn gegeven om niet alleen de zonden van de mensen, maar ook die van hemzelf te bedekken.


Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ e jmɨˈeeˇ jo̱ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Onésimo, co̱ˈ i̱ dseaˋ la, lajeeˇ iuunˉ jnea˜ fɨˊ la, jábˈˉ nɨcalɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lana lafaˈ jó̱o̱ˋbaa nɨcaˈuíiñˉ. 	 Ik smeek u mijn kind Onésimus vriendelijk te behandelen; ik heb hem tijdens mijn gevangenschap als kind voor de Here gewonnen.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ sɨmingˈˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Lajɨbˋ e júuˆ e fóˈˋnaˈ nɨcajmitiiˉ; jo̱baˈ ¿e˜ jí̱i̱ˈ˜ e ˈnéˉ nijmitiˋguɨ́ɨ? 	 "Maar daar heb ik mij altijd aan gehouden. Wat moet ik dan nog meer doen?" vroeg de jonge man.


Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jaˋ eeˋ mɨˊ cacuøˈrˊ Fidiéeˇ jéengˊguɨ e laco̱ˈ dseaˋ do nijmérˉ quɨˈˊ táaˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ lanab lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e tó̱o̱ˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ. 	 Wie heeft Hem ooit iets gegeven waarvoor Hij iets terug moet geven?


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ cangoquiéengˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ cajmɨngɨˈrˊ dseaˋ do lala: —Jneaˈˆ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo contøømˉ jmooˉnaaˈ ayuno, jo̱ ¿jialɨˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ quíiˉ ˈnʉˋ jaˋ jmóorˋ lajo̱? 	 Op een dag kwamen de discipelen van Johannes de Doper naar Jezus toe. Zij vroegen Hem: "Waarom vasten Uw discipelen niet, zoals wij en de Farizeeërs?"


Jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¡Dsíngˈˉ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ jnea˜, jo̱ jmangˈˉ fɨˊ gabˋ iing˜naˈ cá̱ˆnaˈ! ¿Jial nitéˈˋ líˈˋi e nilɨseenˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ? Ñijéengˋ i̱ sɨmingˈˋ quíiˈˉ do fɨˊ la. Jo̱ dsifɨˊ ladob cangojéengˋ i̱ dseañʉˈˋ do i̱ dseaˋ dséeˈ˜ quiáˈrˉ do. 	 "Wat bent u toch harde en ongelovige mensen", zei Jezus. "Hoe houd Ik het bij u uit? Breng uw zoon maar bij Mij."


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “Joˋ e caseángˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ casɨtɨ́ɨˊ jmiguiʉˊ, o̱ˈguɨ calɨˈnéˉguɨ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ casɨtɨ́ɨˊ capíˈˆ.” 	 In de Boeken staat hierover: "Wie veel had verzameld, hield niets over; en wie weinig had verzameld, kwam niets tekort." (a)


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caˈláangˉ i̱ dseañʉˈˋ do, jo̱ joˋ e lɨ́ɨiñˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jóng. 	 Hij raakte hem aan en zei: "Dat wil Ik, word gezond!" De melaatsheid verdween onmiddellijk en de man was helemaal genezen!


Jo̱baˈ cajǿøˉ jnea˜ ladsifɨˊ lana, jo̱ camánˉn jaangˋ cuea˜ teaangˋ, jo̱ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ fɨˊ mocóoˈ˜reˈ do se̱ˈrˊ co̱o̱ˋ ˈlíˆ. Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ cangɨ́ɨiñˋ co̱o̱ˋ e lɨ́ɨˊ corona e nitó̱ˈrˋ fɨˊ moguir˜ jo̱ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ calɨ́ˈˉ jo̱guɨ i̱ nilíˈˋbɨ cajo̱. 	 Verder zag ik een wit paard! Op het paard zat iemand met een boog in zijn hand en hij kreeg een kroon op zijn hoofd. Hij trok erop uit als overwinnaar naar zijn volgende overwinning.


Jo̱ jaangˋ dseaˋ jiémˈˋbingˈ cangojméeˈˇ júuˆ Jesús e nɨteáangˉ i̱ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ do fɨˊ caluuˇ, jo̱ lalab júuˆ quie̱ˊ i̱ dseaˋ do: —Nab nɨcagüéngˉ niquíiˈˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ rúnˈˋ e iiñ˜ sɨ́iñˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ, jo̱ nab teáaiñˉ fɨˊ caluuˇ lana. 	 Toen iemand Hem vertelde dat zij er waren, vroeg Hij: "Wie is mijn moeder? En wie zijn mijn broers?"


Jo̱ jo̱guɨbaˈ cajméerˋ quijí̱ˉ ta˜ nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ seengˋ e fɨˊ lɨ˜ táaiñˋ do, jo̱ cangɨ́ɨiñˋ co̱o̱ˋ ta˜ e jmóorˋ íˆ cúˆ. 	 Het zag er heel slecht voor hem uit. Hij wist een baantje te krijgen bij een boer en moest naar het land om op de varkens te passen.


Jo̱baˈ camɨˊ Jesús fɨˊ e cajgóorˉ dsíiˊ co̱o̱ˋ e móoˊ do e quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón, jo̱ caguáˋbre fɨˊ dsíiˊ, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do faˈ e nidsihuíingˉguɨjiʉ e móoˊ do fɨˊ ˈnɨˈˋ uǿˉ quiʉ̱́ˋ. Jo̱ mɨ˜ caje̱ˊ e móoˊ do ni˜ jmɨɨˋ, jo̱ tɨˊ jo̱b caˈeˈˊ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ ˈnɨˈˋ jmɨɨˋ do jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Jezus stapte in de boot van Simon en vroeg of hij Hem een stukje van de oever wilde afduwen. Daarna ging Hij zitten om de mensen meer over God te vertellen.


’Jo̱ cangámˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do, jo̱ lajeeˇ ngaiñˈˊ guiáˈˆ fɨbˊ mɨ˜ cajíñˈˊ jaangˋguɨ dseaˋ ˈléengˈ˜ rúiñˈˋ laˈóˈˋ røøˋ nijmóorˋ ta˜ quiáˈˉ fiir˜, jo̱ i̱ dseañʉˈˋ íˋ nirøøngˋ capíˈˆ cuuˉ quiáˈrˉ. Jo̱ casamˈˉbre dseaˋ do jo̱ canaaiñˋ güɨˈrˊ luuiñˈ˜ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: “¡Qui˜ quiéˉe lají̱i̱ˈ˜ e røønˈˋ!” 	 Nauwelijks was de man weer buiten of hij ontmoette iemand van wie hij nog wat geld tegoed had. Hij greep hem bij de keel en eiste zijn geld onmiddellijk terug.


Jo̱ júuˆ í̱i̱bˊ lɨ́ɨˊ e jmɨngɨɨˇnaˈ do, co̱ˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e mɨ˜ ángˈˋ dseaˋ mɨjú̱ˋ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ, jangˈˉ ˈnéˉ lafaˈ e nijúumˉ e mɨjú̱ˋ do, jo̱guɨbaˈ cuǿøngˋ e nisángˈˊ nii˜ quiáˈˉ. 	 Wat een domme vraag! Wat u zaait, komt pas tot leven als het doodgaat. U zaait niet een volgroeide plant, maar een kale graankorrel of iets anders.


Jo̱baˈ eáamˊ féngˈˋnaaˈ Fidiéeˇ uii˜ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naaˈre e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ e nilɨseengˋnaˈ røøˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jméˉ dseaˋ i̱ nɨcatǿˈrˉ e niˈuíiñˈˉ do dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naaˈre e nijmɨcó̱o̱ˈ˜bre ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ e ˈgøiñˈˊ do e laco̱ˈ guiʉ́bˉ niˈuíingˉ jaléˈˋ e iing˜ ˈnʉ́ˈˋ jméeˆnaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ ta˜ jmooˋnaˈ laˈeáangˊ e cajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Daarom blijven wij voor u bidden dat u het waard zult zijn dat God u geroepen heeft. Wij bidden dat Hij Zijn kracht gebruikt om al uw goede voornemens uit te voeren en om alles wat u in geloof onderneemt, tot een goed einde te brengen.


Jo̱ jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ nɨnicajméeˋ dseaˋ quijí̱ˉ e niˈñʉ́ˈrˋ guotɨɨiñˈˉ do có̱o̱ˈ˜ e ñíˆ jo̱, dsʉˈ dsifɨˊ lado fíiñˈˋ do jo̱ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ mɨˊ catéeˊ quiáˈrˉ. 	 Men had hem vaak aan handen en voeten gebonden, maar hij rukte de kettingen en boeien dan gewoon stuk. Niemand kon iets met hem beginnen.


Jo̱ lajeeˇ taang˜naaˈ fɨˊ do, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lajeeˇ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel e jmiˈíñˈˊ, caˈuøøˉnaaˈ cangóˉnaaˈ fɨˊ ˈnɨˈˋ fɨɨˋ do quiá̱ˈˉ lɨ˜ iʉ˜ co̱o̱ˋ guaˋ, co̱ˈ fɨˊ jo̱b ɨˊ dsiˋnaaˈ e seángˈˊ dseaˋ góoˋnaaˈ e féiñˈˊ Fidiéeˇ. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉnaaˈ fɨˊ jo̱, dob caˈiéˆnaaˈ, jo̱ canaangˉnaaˈ éˈˆnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ caseángˈˊ fɨˊ do ie˜ jo̱. 	 Op de sabbat gingen wij de poort uit naar de rivier, omdat wij verwachtten daar mensen te ontmoeten die samenkwamen om te bidden. Er bleek een groepje vrouwen te zijn. Wij gingen bij hen zitten en vertelden hun over Jezus Christus.


Co̱ˈ nɨne˜baaˈ røøˋ i̱˜ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ jo̱guɨ i̱˜ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ cajo̱, co̱ˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ éeˋ guiʉ́ˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ o̱ˈguɨ jmiˈneáaiñˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ jáˈˉ e lɨ́ɨiñˊ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ. 	 Wij kunnen nu dus zien wie een kind van God en wie een kind van de duivel is. Wie verkeerde dingen doet en ook niet van zijn broeder houdt, hoort niet bij het gezin van God.


jo̱guɨ fóˈˋnaˈ lala: “Faco̱ˈ jneaˈˆ calɨsé̱ˋnaaˈ lajeeˇ e calɨséngˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ, jo̱baˈ jaˋ cajmɨcó̱o̱ˈ˜naaˈ jóng e cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ do.” 	 'Als wij toen hadden geleefd, zouden wij de profeten nooit hebben vermoord.'


Jo̱guɨ jmeeˉ íˆ jneaˈˆ lacaangˋ lɨ˜ ngɨˋnaaˈ e laco̱ˈ jaˋ nijiʉ́ˈˋnaaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱guɨ jmeeˉ íˆ jneaˈˆ cajo̱ e laco̱ˈ jaˋ nijmeángˈˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ jneaˈˆ. Co̱ˈ ˈnʉbˋ i̱ quiʉˈˊ ta˜ røøˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ jo̱guɨ i̱ ˈgøngˈˊ jo̱guɨ i̱ niingˉ eáangˊ cajo̱ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ lanab caˈeˊ Jesús ie˜ jo̱ jial féengˈ˜naaˈ Fidiéeˇ. 	 Laat ons niet in verleiding komen, maar verlos ons van de kwade machten. Want het Koninkrijk is van U en alle kracht en glorie tot in de eeuwigheid. Amen.


’Jo̱ jaˋ jmeeˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨˈíˆ, dseaˋ i̱ jaˋ fɨ́ɨngˊ mɨˊ cuíingˋ jnea˜, co̱ˈ Tiquíiˆnaˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ nɨcaˈɨ́ˋ dsíirˊ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉnaˈ e iáangˋ dsíirˊ. 	 Wees niet bang, al vormen jullie maar een klein groepje. Want jullie Vader is zo goed geweest Zijn koninkrijk voor je open te stellen.


Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋbingˈ eáamˊ gaˋ cajmeáiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ jo̱ cajngamˈˊbre jaléngˈˋ dseaˋ íˋ mɨ˜ caféiñˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ i̱ tɨˊ lɨ˜ nijáaˊ do. Jo̱guɨ lanaguɨ nɨcagüémˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la i̱ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ do, jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ ˈníbˈˋ cañíingˊnaˈre cartɨˊ canjngamˈˊbaˈre. 	 Welke profeet werd door hen niet vervolgd? Zij hebben de mannen gedood die de komst van de Christus aankondigden. En nu is de Christus door u verraden en vermoord;


jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Güɨlíingˉduˈ e fɨɨˋ e néeˊ quiá̱ˈˉguɨ na, jo̱ mɨ˜ niguilíingˉnaˈ fɨˊ jo̱, jo̱ nimáang˜naˈ jaangˋ búˈˆ i̱ singˈˊ ˈñúungˈ˜ i̱ jaˋ i̱i̱ˋ mɨˊ caguáˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ. Jo̱ síingˈ˜naˈreˈ jo̱ ñijéengˋnaˈreˈ fɨˊ la. 	 "Ga naar het dorp daar", zei Hij. "Als jullie er binnenkomen, zullen jullie een ezel zien die vastgebonden langs de weg staat. Het is een veulen, waarop nog niemand heeft gereden.


Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ dseaˋ e fɨˊ jo̱b seeiñˋ, jo̱baˈ casíiñˋ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseata˜ i̱ siiˋ Herodes i̱ lɨ́ɨngˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ Galilea, co̱ˈ ie˜ jo̱ dob nitáangˋ i̱ dseata˜ do fɨˊ Jerusalén. 	 Toen Pilatus hoorde dat Jezus daar inderdaad vandaan kwam, stuurde hij Hem door naar Herodes, die juist in Jeruzalem was. Want als Galileeër viel Jezus onder het gezag van Herodes.


Co̱ˈ Fidiéeˇ casíiñˋ jnea˜ fɨˊ la e laco̱ˈ niguiaaˉ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ uiing˜ e jo̱baˈ e sɨjnɨ́ɨnˇn lana. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜guɨˈ Fidiéeˇ uii˜ quiéˉe e laco̱ˈ nifáˈˆa e júuˆ jo̱ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ e jaˋ ˈgóˈˋo jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 Als gezant van de Here zit ik hier geboeid in de gevangenis. Bid daarom dat ik onbevreesd zal zeggen wat ik zeggen moet.


Jo̱guɨ liúunˈ˜n ˈnʉˋ, dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Evodia có̱o̱ˈ˜guɨ ˈnʉˋ, dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Síntique, e nisɨɨm˜tu̱ˈ røøˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Euodia en Syntyche vraag ik het eens te worden in de Here.


Jo̱baˈ song dseángˈˉ eáamˊ niingˉ jloˈˆ mɨ˜ cacuøˈˊ Fidiéeˇ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ e siˈˊ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ ˈmóˉ, jo̱baˈ jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ jial tíiˊ eáangˊguɨ niingˉ jloˈˆ mɨ˜ cacuørˊ e júuˆ tɨguaˇ quiáˈrˉ e ˈmɨ́ɨˉ e jmooˋ e joˋ røøngˋ dseaˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 Als het verbond dat tot veroordeling leidt al zo'n glans gaf, hoeveel meer moet dan de glans van het verbond zijn dat de mensen bij God brengt?


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel do júuˆ quiáˈˉ Jesús, jo̱baˈ lamɨ˜ iiñ˜ nisámˈˊbre dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ jaˋ calɨ́ˈrˉ faˈ cajméerˋ lajo̱, co̱ˈ jaˋ mɨˊ catɨ́ˋ íˈˋ quiáˈˉ dseaˋ do faˈ e nidsingɨ́ɨiñˉ lajo̱. 	 Om deze uitspraak wilden zij Hem gevangen nemen. Toch raakte niemand Hem aan, want Zijn tijd was nog niet aangebroken.


jo̱ tiquiáˈˆ Eliaquim calɨsírˋ Melea, jo̱ tiquiáˈˆ Melea calɨsírˋ Mainán, jo̱ tiquiáˈˆ Mainán calɨsírˋ Matata, jo̱ tiquiáˈˆ Matata calɨsírˋ Natán, 	 de vader van Jonan was Eljakim; de vader van Eljakim was Melea; de vader van Melea was Menna; de vader van Menna was Mattatha; de vader van Mattatha was Nathan; de vader van Nathan was David;


jo̱baˈ i̱ dseaˋ do iihuɨ́ɨbˊ nicuǿˈrˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do, co̱ˈ nibíimˉbreiñˈ do jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜ e jmóorˋ jaléˈˋ e iing˜ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ nijmérˉ ta˜ quɨˈˊ jo̱guɨ ta˜ tʉˊ maja̱˜ uíiˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e niˈíñˈˋ do. 	 Dan zal die de slechte knecht laten folteren en naar de plaats van de huichelaars laten brengen. Daar is wroeging en verdriet."


dsʉˈ jaˋ cajmóˆnaaˈ lajo̱. Co̱ˈ guiʉ́bˉ caˈeeˉnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaangˋ niquiáˈˆ jiuung˜ jmóoˋbre íˆ jó̱o̱rˊ jo̱guɨ to̱ˈˋ fɨ́ɨmˋbre laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ co̱ˈ ˈneáamˋbre. 	 Wij zijn zo zacht en vriendelijk voor u geweest als een moeder voor haar kinderen.


Jo̱ casɨ́ˈˉguɨ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —ˈNʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ la lɨ́ɨˊ ñi˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, dsʉˈ fɨng cajéngˈˋ e ñii˜ e ñi˜ do, jo̱baˈ joˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ jóng faˈ e nilɨñii˜tu̱ caléˈˋ catú̱ˉ. Jo̱ co̱ˈ joˋ e ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e ñi˜ do, jo̱baˈ nibib˜ fɨˊ guiáˈˆ fɨˊ jóng, jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ fɨˊ jo̱ nisoˈǿmˈˋbre. 	 U bent het zout dat de wereld leefbaar moet houden. Maar als u uw invloed verliest, wat moet er dan van de wereld worden? Weet u waar u dan nog goed voor bent? Om weggegooid en vertrapt te worden.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, jaˋ tiúungˊnaˈ e føngˈˆnaˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naˈ dseaˋ do contøøngˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ contøømˉ ˈnéˉ e ñiing˜ áaˊnaˈ e jaˋ nilɨtúngˉ óoˊnaˈ e mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ lajɨɨngˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Bid voortdurend en laat u daarbij leiden door de Heilige Geest. Verslap daarin niet, maar houd vol en bid onafgebroken voor de andere christenen.


Dsʉˈ ii˜naaˈ nʉ́ˆnaaˈ júuˆ quíiˈˉ lana quiáˈˉ jaléˈˋ e ɨˊ oˈˊ, co̱ˈ ne˜baaˈ guiʉ́ˉ doñiˊ jiébˈˋ féˈˋ dseaˋ gaˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ cuíingˋnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Maar het zou wel goed zijn om te weten wat voor ideeën u erop nahoudt. Want wij horen niet veel goeds over de partij waar u bijhoort."


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ jnea˜, jo̱baˈ nilɨseeiñˋ laˈeáangˊ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiéˉe; jo̱ dsʉˈ song i̱i̱ˋ dseaˋ niˈnángˋ ˈñiaˈrˊ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ lɨ˜ nɨsiñˈˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ jnea˜, Fidiéeˇ, jaˋ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ jóng. 	 De mensen die rechtvaardig zijn, zullen in vertrouwen leven. (E) Maar als iemand God de rug toekeert, heeft God geen vreugde meer in hem.


jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Lalab júuˆ nijmɨtɨ́ɨngˋnaˈ, e lajeeˇ uǿøˋ e tengˈˊnaˈ güɨɨmˋbaˈ, caguilíingˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do jo̱ caguíimˋbre dseaˋ do fɨˊ dsíiˊ tóˋ é̱e̱ˋ. 	 Daardoor hadden de discipelen van Jezus Zijn lichaam kunnen weghalen.


’Lalab lɨ́ɨˊ cajo̱ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ: Jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ co̱o̱ˋ ˈmáaˊ e sángˈˊ ˈñʉˋ e bíˋ dseaˋ fɨˊ é̱ˈˋ jmɨɨˋ jo̱ lɨˈrˋ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ ˈñʉˋ. 	 Een ander voorbeeld van het Koninkrijk van de hemelen is een visser, die zijn net in het water gooit. Er komen allerlei vissen in, eetbare en oneetbare.


íˋbingˈ i̱ niñíingˋ jaléˈˋ e ˈnérˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la; jo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ, niñíiñˋ e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do lata˜. 	 zal nu al vele malen meer terugkrijgen. En in de toekomst krijgt hij het eeuwige leven."


Jo̱ guicanʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ luu˜ e jáaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ guicajíngˈˉ lala: —I̱ nab Jó̱o̱ˋo̱ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jo̱ dsíngˈˉ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈr˜. 	 Een stem uit de hemel zei: "Dit is mijn geliefde Zoon; Hij verheugt mijn hart."


Jo̱ i̱ jóˈˋ dséeˉ do i̱ cagüɨˈɨ́ɨˊ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ quɨ́ɨˈ˜breˈ jmɨɨ˜ e jmóoˋreˈ jaléˈˋ e li˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ, co̱ˈ líˈˋbreˈ e nijméˉreˈ e nijiʉ́ˈˋ jɨˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ nisojiʉ́ˈˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ dseángˈˉ laco̱ˈ la níˋ dseaˋ lana. 	 Dat tweede beest deed buitengewone dingen; het liet voor de ogen van de mensen zelfs vuur uit de hemel regenen.


Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ jial calɨ́ˉ malɨɨ˜, jo̱ dsʉˈ lana iin˜n nijmiguiénˈˊn óoˊnaˈ caléˈˋ catú̱ˉ e doñiˊ faˈ caleáamˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ Israel e fɨˊ Egipto do, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ i̱ jaˋ calɨnʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ ie˜ jo̱ dseángˈˉ caˈíimˉbreiñˈ do conguiaˊ. 	 U weet het allemaal al, maar ik wil u er toch nog eens aan herinneren dat God Zijn hele volk uit het land Egypte heeft bevrijd; maar de mensen die Hem niet vertrouwden, heeft Hij gedood.


Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lajo̱, caféˈrˋ dsʉˈ e éeiñˋ i̱ Judas i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ Simón Iscariote, jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ e i̱ Judas do quíimˈ˜bɨr jee˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ do, dsʉˈ dseaˋ íˋbingˈ i̱ nijángˈˋ Jesús fɨˊ quiniˇ dseaˋ cǿøngˈ˜ e quiáˈˉ e nijúuiñˉ. 	 Daarmee bedoelde Hij Judas, de zoon van Simon Iskariot. Die zou Hem later verraden!


Jo̱ lajeeˇ iuungˉ Jesús fɨˊ, lado cadséiñˈˋ jaangˋ búˈˆ, jo̱ íbˋ caguárˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ lɨ˜ féˈˋ lala: 	 Jezus zat op een jonge ezel die Hij gevonden had. Daarmee werden de woorden van de profeet Zacharia werkelijkheid.


Jo̱ jalébˈˋ e gaˋ na nijmeáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiéˉe, jo̱ nijmérˉ lajo̱ co̱ˈ jaˋ cuíiñˋ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 De mensen zullen u vervolgen omdat u bij Mij hoort. Zij kennen God niet, Die Mij gestuurd heeft.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiéˉ Jesús fɨˊ quiáˈˉ i̱ fii˜ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel do, cangárˉ e nɨteáangˈ˜ dseatɨˊ jiʉ́ʉrˉ lúuˊ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ co̱ˈ tɨˊ lɨ˜ niˈámˉ i̱ sɨmɨ́ˆ ˈlɨɨ˜ do, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ eáangˊ nɨteáaiñˈ˜ ta˜ quɨˈˊ óoˋ. 	 Zij kwamen in het huis van de leider van de synagoge. Toen Jezus daar alle mensen zag en het gejammer en de begrafenismuziek hoorde, zei Hij:


Jo̱baˈ lanaguɨ, røøbˋ nɨˈɨˊ dsiˋnaaˈ lajɨˋ tú̱ˉ íingˈ˜naaˈ do, co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ nɨlɨ́ɨˊɨɨˈ; jo̱guɨ lana lafaˈ co̱o̱bˋ fɨɨˋ nɨlɨ́ɨˊɨɨˈ lajɨˋ tú̱ˉ íingˈ˜naaˈ. Co̱ˈ lanaguɨ laco̱ˈ co̱o̱bˋ fɨɨˋ nɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, jo̱ laco̱ˈ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Fidiéebˇ nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lana. 	 Voor God bent u nu geen vreemdelingen of buitenlanders meer; nee, u hebt dezelfde rechten als de Joodse christenen. U hoort nu ook bij het volk van God, bij Zijn gezin.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊ Jesús, jo̱baˈ laˈeáangˊ íˋbre cuǿøngˋ e leáiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ lata˜ e laco̱ˈ nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, co̱ˈ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨb˜ seeiñˋ e laco̱ˈ mɨˈrˊ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ. 	 Hij kan iedereen die door Hem naar God gaat, van de ondergang redden. Omdat Hij altijd zal blijven leven, zal Hij er altijd zijn om onze belangen bij God te behartigen.


Tʉ́ʉˊ lají̱i̱ˈ˜ e ˈlɨˈˆ e ɨˊ oˈˊ na, jo̱ mɨ́ɨˈ˜ Fidiéeˇ e niˈíingˉguɨr dseeˉ quíiˈˉ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e caˈíiˋ oˈˊ, jo̱ ne˜duuˈ su cuǿøngˋguɨ lajo̱ quiáˈrˉ. 	 Kom toch tot inkeer en smeek God of Hij u wil vergeven dat u zoiets hebt bedacht.


jo̱guɨ song jnea˜ niguiéenˈ˜nre fɨˊ quiáˈrˉ e nidsihéˈrˋ ir˜, dseáamˈ˜ niˈuóˈrˋ guiáˈˆ fɨˊ, co̱ˈ seemˋbiñˈ na e jalíiñˉ lɨ˜ huí̱i̱ˉ. 	 Ik kan ze zo niet naar huis laten gaan. Sommigen komen van heel ver. Ze zouden onderweg flauwvallen van de honger."


Jo̱ jmiguiʉbˊ jmɨɨ˜ cangoca̱ˊ e jí̱i̱ˈ˜ ieeˋ jaˋ jnéengˉ o̱ˈguɨ jnéengˉ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ mɨ˜ canʉʉˋ cajo̱. Jo̱ co̱ˈ jaˋ niquiúmˈˉbɨ e íiˊ guíˋ có̱o̱ˈ˜guɨ e ró̱o̱ˉ jmɨɨˋ, jo̱baˈ dseángˈˉ nɨˈɨˊ dsiˋnaaˈ e joˋ nitíiˈ˜baaˈ. 	 Wij zagen dagenlang geen zon en geen sterren. Er leek geen einde te komen aan de vreselijke storm. Langzamerhand lieten wij alle hoop op een behouden aankomst varen.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ dseaˋ Israel júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cangɨrˊ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lajeeˇ guiéˉ jmɨɨ˜ fɨˊ lacúngˈˊ lajíingˋ e iáˋ cu̱u̱˜ e ñíiˊ eáangˊ e siˈˊ lacúngˈˊ e fɨɨˋ Jericó. Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ e jmɨɨ˜ guiéˉ do, jo̱b mɨ˜ caquɨ́ˈˉ e iáˋ cu̱u̱˜ do. 	 Omdat de Israëlieten op God vertrouwden, liepen zij zeven dagen om Jericho heen en toen stortten de muren van de stad in.


Jo̱ e iáˋ cu̱u̱˜ e siˈˊ fɨˊ lacúngˈˊ e fɨɨˋ do téeˈ˜ guitu̱ˊ cu̱u̱˜ e lafaˈ quiáˈˉ tɨɨˉ fɨɨˋ, jo̱ fɨˊ laco̱o̱ˋ e cu̱u̱˜ do tó̱o̱ˋ jmacó̱ˋ jial siiˋ lajaangˋ lajaangˋ lajeeˇ guitúungˋ i̱ dseaˋ apóoˆ i̱ sɨˈíingˆ i̱ cajméeˋ ta˜ niˈˊ júuˆ quiáˈˉ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do. 	 De fundering van de stadsmuur bestond uit twaalf stenen, waarop de namen van de twaalf apostelen van het Lam stonden.


jo̱baˈ casíngˈˋtu̱ ˈñiaˈrˊ, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jie˜ fɨˊ nɨngotáangˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈnʉˋ do? Jo̱ ¿su jí̱i̱ˈ˜ jaaiñˋ jaˋ eeˋ cajmeáiñˈˋ ˈnʉˋ? 	 Hij stond op en vroeg: "Waar is iedereen? Heeft niemand u veroordeeld?"


Jo̱ jee˜ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do niquiéengˋ dseaˋ i̱ jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ. Jo̱ laco̱ˈ ngóoˊ Jesús e jmiˈleáaiñˉ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ lajo̱b dsihuíingˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do, jo̱ sóongˆ óorˋ tɨˈáiñˈˋ Jesús jo̱ féˈrˋ: —ˈNʉbˋ dseaˋ lɨnˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜. Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ canúuˉ Jesús e féˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lado, dsifɨbˊ caˈgaaiñˋ quiáiñˈˉ jo̱ joˋ cacuøˈrˊ fɨˊ faˈ eeˋ caféˈˋguɨiñˈ do, co̱ˈ líbˈˆ i̱ ˈlɨngˈˆ do e Jesús lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la lají̱i̱ˈ˜ lamalɨˈˋguɨ eáangˊ. 	 Het deed er niet toe wat voor ziekte het was. Ook joeg Hij uit vele mensen boze geesten weg. Die schreeuwden dan: "U bent de Zoon van God!" Maar Hij legde ze onmiddellijk het zwijgen op, want de boze geesten wisten dat Hij de Christus was.


Dsʉco̱ˈ lana jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, ˈnéˉ nidsingɨ́ɨnˉn lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. ¡Jo̱ dsʉˈ e ngɨ˜ fɨ́ɨˉ i̱ dseaˋ i̱ niˈnɨ́ngˉ jnea˜ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ! 	 Het is duidelijk dat Ik moet sterven. Het is een onderdeel van Gods plan. Maar het lot van de man die Mij verraadt, is afschuwelijk."


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catɨ́ˋ guieñíˈˉ jo̱ cartɨˊ la i̱i̱ˉ ˈnɨˊ e caˈlóoˉ dseángˈˉ canʉʉˋ sǿbˈˋ fɨˊ e guóoˈ˜ uǿˉ jo̱. 	 Van twaalf tot drie uur hing er een dichte duisternis over het hele land.


Jo̱ jaléngˈˋ ángeles dseaˋ jmɨguíbˋ lɨ́ɨiñˊ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e iing˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jaléngˈˋ íbˋ cajo̱ i̱ sɨ́ɨngˋ Fidiéeˇ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangɨ́ɨngˋ e nileáiñˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Nee, want de engelen zijn geesten, die God dienen en die Hij erop uit stuurt om de mensen die gered worden, te helpen.


Jo̱ i̱ fii˜ do caléˈˋ catú̱ˉ cagüɨˈɨ́ɨrˊ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ mɨ˜ catɨ́ˋ la i̱i̱ˉ ñʉ́ˉ e laˈeeˋ jo̱ cangáiñˉ jiéngˈˋguɨ dseaˋ i̱ neáangˊ jøøngˉ e jaˋ ta˜ jmóorˋ. 	 Een paar uur later ging hij er weer op uit. Op de markt zag hij werkeloze mannen staan.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱ lajalémˈˋbre cajmɨngɨˈrˊ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ ¿su ˈnʉbˋ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ lɨya? Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la nɨcaféeˈ˜naˈ na. 	 "U bent dus de Zoon van God?" vroeg de Hoge Raad. Hij antwoordde: "Nu u het zelf zegt: Ja, dat ben Ik."


Jo̱ ie˜ jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ eáamˊ nilɨˈiáangˋ dsíirˊ dsʉˈ e nɨcajúngˉ i̱ dseaˋ gángˉ do, jo̱ jmɨɨb˜ nidsitáaiñˈ˜ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e eáamˊ iáangˋ dsíirˊ, jo̱ nicuǿˈˉ rúiñˈˋ jaléˈˋ e iáangˋ dsíirˊ laˈóˈˋ írˋ. Jo̱ nijmérˉ lajo̱ uíiˈ˜ e i̱ dseaˋ gángˉ do eáamˊ jmiguiʉˊ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ cacuøˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 De bewoners van de aarde zullen blij zijn dat de twee die namens God gesproken hebben niet meer leven, omdat die hen gekweld hebben. Zij zullen feestvieren en elkaar geschenken sturen.


Jo̱ co̱ˈ Tʉ́ˆ Simón eáangˊ jmɨcó̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈrˉ, jo̱baˈ cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ góorˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ dseaˋ teáangˉnaˈ nifɨˊ quíˉiiˈ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉiiˈ, 	 Petrus, die gevuld was met de Heilige Geest, antwoordde:


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, e mɨ˜ jaˋ ˈgooˋ dseengˋ tuˈˋ jo̱ jaˋ uˈˆ layaang˜ jmɨɨˋ, co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ niˈuˈˆ capíˈˆ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e nɨcóˈˊ. 	 Je moet trouwens niet alleen water drinken, maar ook af en toe wat wijn. Dat is goed voor je maag, omdat je zo vaak ziek bent.


jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ íngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ lɨ́ɨngˊ i̱ jiuung˜ la laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ güɨlɨñirˊ jóng e jneab˜ íñˈˋ; jo̱ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ íngˈˋ jnea˜ güɨlɨñirˊ e ímˈˋbre Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, dseaˋ casíiñˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ jaˋ jmiféngˈˊ ˈñiaˈˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ, íˋbingˈ i̱ niingˉguɨ lajeeˇ lajaléngˈˋ. 	 "Luister", zei Hij. "Wie zo'n kind namens Mij met open armen ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt God Die Mij gestuurd heeft. Want wie het meest nederig is, is pas werkelijk groot."


Co̱ˈ lajaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la jmɨcǿøngˈ˜ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ co̱lɨɨm˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ ˈníˈˋ níiñˉ ˈnʉˋ, Fíiˋnaaˈ, co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nɨcaguíinˈ˜ ˈnʉˋ do. Jo̱ lanab cajmeˈˊ i̱ dseata˜ Davíˈˆ do. 	 De machthebbers van deze wereld hebben hun hoofden bijeen gestoken en de leiders spannen samen tegen de Here en Zijn Gezalfde.' (B)


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíñˈˉ lajo̱, calébˈˋtu̱ catúuiñˊ fɨˊ ni˜ uǿˉ, jo̱ canaaiñˋ jmoˈˊtu̱r jee˜ ˈleeˋ có̱o̱ˈ˜ niguóorˋ. 	 Hij hurkte opnieuw en begon weer te schrijven.


Jo̱guɨ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ yúungˉ i̱ seengˋ lamɨ˜ jéengˊ do jo̱guɨ e lana joˋ seengˋneˈ, íbˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ lɨ˜ catɨ́ˋ jñíngˉ do; jo̱ iuumˉbɨr cajo̱ jee˜ i̱ guiángˉ do, jo̱ lɨfaˈ ningóorˊ dseángˈˉ e niˈíimˉbre conguiaˊ. 	 Het beest dat er vroeger was, maar er nu niet meer is, is een achtste koning. Daarnaast is hij ook één van de zeven koningen. Na zijn tweede regering zal hij ten ondergaan.


Jo̱baˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ caˈláangˉ do casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Jábˈˉ lɨ́ɨnˋn júuˆ quíiˈˉ, Fíiˋi. 	 "Ja, Here", zei de man, "ik geloof in U." En hij knielde voor Jezus neer.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jí̱i̱ˈ˜ jaaiñˈˋ do joˋ eeˋ cateáˉguɨ dsíirˊ faˈ eeˋ cajmɨngɨˈˊguɨr Jesús. 	 Van toen af durfde niemand Jezus nog iets te vragen.


Co̱ˈ Fidiéeˇ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ jaˋ cajíñˈˉ e sɨ́ˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ángel lala: ˈNʉbˋ dseángˈˉ lɨnˈˊ Jó̱o̱ˋo̱; jo̱guɨ jmɨɨ˜ na nijmee˜e e nilɨñiˊ dseaˋ e jneab˜ lɨ́ɨnˊn Tiquíiˈˆ. Jo̱guɨ cajo̱ jaˋ cajíñˈˉ lala e éeiñˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ángel: Jneab˜ nilíinˉn Tiquiáˈˆ dseaˋ do, jo̱guɨ dseaˋ do nilíiñˉ Jó̱o̱ˋo̱. 	 Want God heeft nooit tegen een van de engelen gezegd: "U bent mijn Zoon. Vandaag heb Ik U de eer gegeven die bij U past." (A) Maar Hij zei dat wel tegen Jezus. Een andere keer zei Hij: "Ik ben Zijn Vader en Hij is mijn Zoon." (B)


Jo̱guɨ nijáiñˈˋ jnea˜ fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ, jo̱ jaléngˈˋ íbˋ i̱ nilǿøˉ quiéˉe, jo̱guɨ nijmɨhuɨ́ɨiñˋ jnea˜ cajo̱ jo̱ jɨˋguɨ cartɨˊ niteáiñˉ jnea˜ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ fɨˊ jo̱b nijúunˉn; dsʉˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, nijí̱bˈˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Ze zullen Mij ter dood veroordelen. Daarna zal Ik worden uitgeleverd aan de Romeinen. Die zullen Mij bespotten, afranselen en kruisigen. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Jo̱ lajeeˇ jo̱b cajíngˈˉ Tʉ́ˆ Simón e sɨ́ˈrˋ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ i̱ sɨseángˈˊ e fɨˊ ˈnɨˈˋ guiéeˊ do ie˜ jo̱, jo̱ cajíñˈˉ: —Nii˜teáa ta˜ sángˈˊ ˈñʉˋ. Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Ii˜baaˈ dséˆeeˈ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ cajo̱. Jo̱baˈ lajo̱b cajméerˋ, jo̱ cangotáamˈ˜bre fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ móoˊ jo̱ cangolíiñˆ fɨˊ lɨ˜ nɨˈaˈˊguɨ quiáˈˉ e jmɨɨˋ do; jo̱ fɨˊ jo̱b canaaiñˋ bírˋ ˈmáaˊ quiáˈrˉ e nisáiñˈˊ ˈñʉˋ, jo̱ dsʉˈ e uǿøˋ jo̱ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ɨngˈ˜ ˈñʉˋ jaˋ i̱i̱ˋ calɨ́ˈrˉ. 	 "Ik ga vissen", zei Simon Petrus. "Wij gaan mee", zeiden de anderen. Zij gingen naar het meer en voeren met de boot weg. Maar die hele nacht vingen zij niets.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jaˋ jáˈˉ güɨlíingˋnaˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ féˈˋ e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ guiarˊ e júuˆ quiáˈrˉ do, co̱ˈ laˈuii˜ jangˈˉ cá̱ˆnaˈ cuante su e júuˆ e guiaˊ i̱ dseaˋ do guiarˊ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ o̱si laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ dob é. Co̱ˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nɨseeiñˋ lana e jmɨgóorˋ e féˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lajo̱. 	 Vrienden, geloof niet alles wat u hoort, ook al wordt er beweerd dat het een boodschap van God is. Ga eerst na of er wel echt namens God gesproken wordt, want er lopen nogal wat valse profeten op deze wereld rond.


Co̱ˈ mɨ˜ cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ uíiˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ caˈuíingˉ e laco̱ˈ joˋ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ Moi˜. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ e laco̱ˈ caˈuíingˉnaaˈ co̱o̱bˋ ˈléˈˋ e ˈmɨ́ɨˉ lajɨˋ tú̱ˉ íingˈ˜naaˈ do laˈóˈˋ caˈuíingˉnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ lajo̱b cajméerˋ e laco̱ˈ joˋ ˈníˈˋ néengˊ rúˈˋnaaˈ. 	 Door voor ons te sterven, heeft Christus afgerekend met de Joodse wet, die de oorzaak van de scheiding was. Hij bracht de twee tegenstanders bij elkaar door hen tot een deel van Zichzelf te maken. Hij smeedde de twee (Jood en niet-Jood) samen tot één persoon en toen was er vrede.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúnˈˋn, jo̱baˈ mɨ˜ seáangˈ˜ rúngˈˋnaˈ e quiáˈˉ e nɨcøˈˆnaˈ, ˈnéˉ jøømˉ rúngˈˋnaˈ e laco̱ˈ nicøˈˆnaˈ co̱lɨɨng˜ lajaléngˈˋnaˈ. 	 Dus, beste broeders, als u bijelkaar komt om te eten, wacht dan op elkaar; dan kunt u samen beginnen.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jaléˈˋ e caféˈˋ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —¿Jial niˈeeˉ jneaˈˆ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ? 	 De mensen vroegen: "Maar wat moeten wij dan doen?"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cagüɨˈɨ́ɨbˊ Paaˉ fɨˊ dsíiˊ e guáˈˉjiʉ do, jo̱ cangórˉ fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Ticio Justo i̱ jmiféngˈˊ Fidiéeˇ contøøngˉ, jo̱ cáangˋ e guáˈˉ dob lɨ́ɨˊ quiáˈrˉ. 	 Hij verliet de synagoge en ging naar het huis ernaast, waar Titius Justus woonde. Dit was een man die God vereerde, hoewel hij geen Jood was.


jo̱baˈ dob ˈnéˉ séeˈ˜naˈ e quié̱ˆnaˈ do, jo̱ nigüɨlíingˋnaˈ e nijmitíiˈˇ óoˊnaˈ laˈuii˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ rúngˈˋnaˈ i̱ jmooˋnaˈ mɨ́ɨˈ˜ có̱o̱ˈ˜ do. Jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ, jo̱guɨbaˈ nɨcuǿøngˋ e güɨcá̱ˈˆnaˈ fɨˊ nifeˈˋ jaléˈˋ e quié̱ˆnaˈ do jóng. 	 Ga eerst naar uw broeder, maak het met hem in orde en breng daarna pas uw offer aan God.


Jo̱ faco̱ˈ jaangˋ dseaˋ iiñ˜ ningɨ́iñˉ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ fɨˊ jaguóˋ jaangˋguɨ dseaˋ mɨ˜ ningɨ́ˋ e nijúuiñˉ, dsʉˈ jaˋ cuǿøngˋ e niˈíngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaléˈˋ e jo̱ lajeeˇ e seemˋbɨ i̱ dseaˋ i̱ nicuǿˉ do, co̱ˈ jangˈˉ ˈnéˉ lɨta˜ dsíiˊ song nɨcajúngˉ i̱ dseaˋ i̱ nicuǿˉ e do, jo̱guɨbaˈ nɨcuǿøngˋ e ningɨ́ngˉ fɨˊ jaguóˋ i̱ dseaˋ i̱ catɨ́ɨngˉ do. 	 Met dit verbond, dat God met ons heeft gesloten, is het net als met een testament; er moet eerst iemand sterven, voordat het van kracht wordt.


Jo̱ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangáˉ e jo̱ ie˜ jo̱, co̱ˈ dsíngˈˉ ˈgøngˈˊ Jesús laco̱ˈ ˈgøngˈˊ Tiquiáˈrˆ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. Jo̱ lajeeˇ teáangˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e dsigáˋ dsíirˊ quiáˈˉ jaléˈˋ e cajméeˋ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ sɨmingˈˋ do, jo̱ lajeeˇ jo̱ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ: 	 Bij het zien van de macht van God werden de mensen met ontzag vervuld. Terwijl iedereen nog een en al verbazing was over alles wat Hij deed, zei Jezus tegen Zijn discipelen:


Jo̱ lajo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, Fidiéeˇ cajméerˋ e nilíingˉnaˈ lafaˈ cu̱u̱˜ e quíingˊ, jo̱baˈ cuǿøˈ˜ fɨˊ yaang˜naˈ e Fidiéeˇ nijmeáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ ta˜ e lafaˈ nilíiˋ co̱o̱ˋ guáˈˉ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e nilíingˉnaˈ lafaˈ jmidseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ cuøˈˊnaˈ Fidiéeˇ jaléˈˋ e catɨ́ɨiñˉ e laco̱ˈ iáangˋ dsíirˊ. 	 U moet zich door God laten gebruiken als levende stenen, waarmee Hij Zijn geestelijk huis bouwt. En dat niet alleen, u bent ook de heilige priesters die door Jezus Christus zo veranderd werden, dat zij God geestelijke offers kunnen brengen, die voor Hem aanvaardbaar zijn.


’Dseaˋ rúˈˋnaaˈ, dseángˈˉ ˈnéˉ ñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e jí̱i̱ˈ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jesúsbaˈ e íingˉ Fidiéeˇ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Broeders, luister! Deze Jezus laat u weten dat uw zonden kunnen worden vergeven.


Jo̱ ˈñiabˈˊ Fíiˋnaaˈ dseaˋ cajméeˋ e la, jo̱baˈ dseángˈˉ eáamˊ dsigáˋ dsiˋnaaˈ. Jo̱ lanab to̱o̱˜ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 De Here heeft daarvoor gezorgd en wij zien het als een groot wonder." (a)


Jo̱baˈ ie˜ jo̱ lamɨ˜ iiñ˜ nisámˈˊbre Jesús, dsʉˈ jaˋ cateáˋ dsíirˊ faˈ cajméerˋ lajo̱, co̱ˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ teáangˉ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ e dseaˋ do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Daarom wilden zij Jezus gevangen laten nemen. Maar zij durfden niet, omdat ze bang waren voor de mensen, die in Hem een profeet zagen.