Jo̱ lajeeˇ jo̱ cajíngˈˉ i̱ dseaˋ fii˜ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do e nigüeáˋ dseaˋ e nidǿˈrˉ, jo̱ jalémˈˋ i̱ dseaˋ do caguiˈrˊ lɨ˜ niingˉguɨ nigüeárˋ. Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Jesús e cajméeˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lado, jo̱baˈ caˈeˈˊreiñˈ e júuˆ la jo̱ cajíñˈˉ: 	 Het was Hem opgevallen dat de gasten allemaal op de beste plaatsen wilden zitten. Daarom gaf Hij hun deze raad:


Jo̱ eáamˊ fɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ røøbˋ dseángˈˉ sɨ́ɨiñˋ jo̱guɨ røøbˋ éerˋ lajaléiñˈˋ do. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaaiñˈˋ do jaˋ jmóorˋ e lají̱i̱ˈ˜ e seaˋ quiáˈrˉ lɨ́ɨˊ quiáˈrˉ yaaiñ˜, co̱ˈ jaléˈˋ e jo̱ røøbˋ quiáˈrˉ lajɨɨiñˋ. 	 Alle mensen die in Jezus geloofden, waren van harte eensgezind. Niemand zei dat zijn bezittingen van hem alleen waren; alles was gemeenschappelijk.


Jo̱ dsʉˈ Jesús ji̱ˈrˊ nir˜ jí̱i̱ˉ ngóˉ cato̱o̱ˋ e jǿørˉ i̱˜ i̱ cagüɨˈˊ capíˈˆ sɨ̱ˈrˆ. 	 Maar Hij keek rond om te zien wie het geweest was. Geschrokken kwam de vrouw naar Hem toe. Zij beefde over haar hele lichaam, omdat zij zich realiseerde wat met haar was gebeurd. Zij viel op haar knieën en vertelde Hem precies wat er was gebeurd.


Jo̱guɨ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ cajo̱ faˈ Dseaˋ Jmáangˉ nisɨ́iñˉ røøˋ có̱o̱ˈ˜ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ, o̱ˈguɨ jaangˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ faˈ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nijmérˉ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Wat voor overeenkomst is er tussen Christus en de duivel? En wat voor gemeenschappelijks heeft een gelovige met iemand die niets van Christus wil weten?


Jo̱guɨ ñíˆbɨ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e nɨcacuǿøˈ˜baaˈ ˈnʉ́ˈˋ bíˋ jo̱guɨ nɨcajmitiiˉbaaˈ óoˊnaˈ lajaangˋ lajaangˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jaangˋ tiquiáˈˆ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jó̱o̱rˊ. Jo̱guɨ síiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ e eeˉbaˈ røøˋ laco̱ˈguɨ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ íbˋ catǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e nimóˆnaˈ jial tíiˊ niingˉ ˈgøiñˈˊ jo̱guɨ jial quiʉˈrˊ ta˜ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 U weet toch hoe wij met ieder van u hebben gepraat als een vader met zijn kinderen. Wij hebben u getroost en bemoedigd en er bij u op aangedrongen waardig te leven tot eer van God; tot eer van Hem Die u heeft uitgenodigd in Zijn koninkrijk om Zijn heerlijk- heid te delen.


’Jo̱guɨ ¿jial lɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ la? Faco̱ˈ jaangˋ dseaˋ áaiñˋ cien joˈseˈˋ, jo̱ calɨngɨɨiñ˜ e cangoˈíingˊ jaangˋ i̱ joˈseˈˋ do quiáˈrˉ fɨˊ jee˜ móˈˋ, ¿su jaˋ nitiúungˉtear i̱ noventa y nueve do cateáˋ lajeeˇ nidsérˉ e nidsiˈnéiñˈˊ i̱ jaangˋ i̱ cangoˈíingˊ do quiáˈrˉ? 	 Veronderstel dat iemand honderd schapen heeft. Wat zal hij doen als één ervan wegloopt en verdwaalt? Zal hij dan niet de 99 andere in de bergen achterlaten en op zoek gaan naar het ene dat verdwaald is?


Jo̱ dsʉˈ song mɨˊ ˈnooˋbɨˈ seengˋ ˈnʉ́ˈˋ e jmooˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ yaang˜naˈ, jo̱baˈ dseángˈˉ conguiabˊ jóng niˈnángˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ dsʉˈ song laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ niquiungˈˆnaˈ conguiaˊ e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ latab˜ nilɨseengˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ jóng. 	 Als u zich door uw eigen zin laat leiden, zult u sterven. Maar als u zich laat leiden door de Heilige Geest en uw eigen zin prijsgeeft, zult u leven.


Co̱ˈ lajɨɨmˋ dseaˋ jmɨgüíˋ nicaˈéerˋ dseeˉ, jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ jaˋ catɨ́ɨiñˉ e nitíiñˈ˜ e nilɨseeiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ niingˉ ˈgøngˈˊ dseaˋ do. 	 Alle mensen hebben gezondigd en missen daardoor Gods nabijheid.


Jo̱ jmeeˇnaaˈ lajo̱ e laco̱ˈ nilíˈˋnaˈ nilɨseengˋnaˈ røøˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ i̱ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ: e jmooˋbaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e jmooˋguɨˈ cajo̱ jmangˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ e lɨcuíingˋguɨˈ Fidiéeˇ e eáangˊguɨ cajo̱. 	 opdat u tot eer van de Here zult leven en doet wat Hem aangenaam is. Hoe beter u God leert kennen, hoe vruchtbaarder uw leven zal zijn.


Jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ e eáamˊ nɨdseáangˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canaangˋ e lɨseengˋ jó̱o̱rˊ, dsʉˈ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, i̱ ˈleáamˉ dseaˋ sɨju̱rˇ calɨséngˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la fɨ́ɨngˊ nʉ́ʉˊ i̱ sɨtǿngˈˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ mɨ˜ canʉʉˋ, o̱si lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la jmiguiʉˊ tóoˈ˜ e néeˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ jmɨɨ˜ nijmiˈírˆ. 	 Zo werd uit Abraham, die ook al te oud was om nog een kind te kunnen verwekken, een heel volk geboren; een volk van zoveel mensen dat het niet te tellen is. Net zoals de sterren aan de hemel en de zandkorrels van het strand niet te tellen zijn.


Jo̱ Fidiéeˇ nɨcalɨˈiiñ˜ e jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ seengˋ laˈuii˜ dseaˋ apóoˆ i̱ sɨ́ɨngˋ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nijméˉ ta˜ niˈˊ júuˆ quiáˈrˉ; jo̱guɨ lɨ˜ catɨˊ tú̱ˉ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ; jo̱guɨ lɨ˜ catɨ́ˋ ˈnɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ eˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ; jo̱guɨ ngɨ́ˋ jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jmóoˋ jaléˈˋ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ; jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmiˈleáangˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜; jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéiñˈˉ; jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ jmíiˊ e jaˋ ñirˊ jéengˊguɨ. 	 God heeft sommigen in de gemeente een taak gegeven. Ten eerste zijn er apostelen, ten tweede degenen die Gods woord doorgeven en ten derde leraren. Dan zijn er die wonderen doen en anderen die de gave hebben zieken te genezen. Er zijn helpers en leiders en sommigen die vreemde talen spreken.


Dsʉˈ mɨ˜ calɨñiiˉ e i̱ dseaˋ Israel do nɨguiarˊ guiʉ́ˉ e nijngámˈˉbre Paaˉ, jo̱baˈ fɨˊ nab niguiéenˈ˜n dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. Jo̱guɨ nɨcafɨ́ɨˉbɨ́ɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈnɨ́ɨngˋ írˋ do e nab nijmérˉ júuˆ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ e˜ uiing˜ e jmóorˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiéˉe, dseata˜ Félix. Guicó̱o̱ˈˇbaˈ.” 	 Nu is mij verteld dat er een aanslag op deze man wordt beraamd. Daarom heb ik hem meteen naar u gezonden; ik heb zijn aanklagers gezegd hun beschuldigingen tegen de man bij u te brengen. U groetend met de meeste hoogachting, Claudius Lysias."


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ ie˜ lamɨ˜ cagüéˉnaaˈ fɨˊ la fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia, jaˋ mɨˊ calɨseáˋ fɨˊ quíˉnaaˈ faˈ e nɨcajmiˈíngˈˊnaaˈ cateáˋ, dsʉco̱ˈ huɨ́ɨngˊ eáangˊ cangojéeˊ quíˉnaaˈ lacaangˋ lɨ˜ ngɨˋnaaˈ uíiˈ˜ e seengˋ jaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quíˉnaaˈ lacúngˈˊ lajíngˉ lɨ˜ ngɨˋnaaˈ, jo̱guɨ e ˈgóˈˋbaaˈ cajo̱. 	 Toen wij in Macedonië kwamen, kregen wij door alle moeilijkheden geen kans om uit te rusten. Overal waren problemen en innerlijk hadden wij angst.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ féˈˋ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, lajɨɨmˋ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ do dsíngˈˉ cangogáˋ dsíirˊ laco̱ˈ eˊ dseaˋ do, 	 Jezus zweeg. Ieder die Hem had gehoord, stond perplex. Want Hij sprak zo heel anders dan de godsdienstleraars.


Jo̱ cajméerˋ jaléˈˋ e jo̱ e laco̱ˈ calɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Saíiˆ, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: 	 Dat was in overeenstemming met wat de profeet Jesaja had gezegd:


Jo̱ Tíquico, jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ˈneáangˋnaaˈ eáangˊ i̱ contøøngˉ nɨcajmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ jo̱guɨ co̱lɨɨm˜ nɨcajmóˆnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ íˋbingˈ nicá̱ˋ júuˆ quiéˉe fɨˊ na. 	 Mijn goede vriend en broeder Tychicus, een trouwe werker die samen met mij de Here dient, zal u vertellen hoe het met mij gaat.


Jo̱ lajeeˇ táanˋn jmóoˋo jaléˈˋ e jo̱ e nɨngɨ́ˋ e calɨguiúnˉn fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ la féˈˋ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel, jo̱ ie˜ jo̱ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ sɨseángˈˊ dseaˋ e jǿørˉ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨˊ quiéˉe, o̱ˈguɨ mɨ́ɨˈ˜ téeˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ cajo̱. Jo̱ jo̱b mɨ˜ caguilíingˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ jalíingˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia, jo̱ cadséiñˈˋ jnea˜ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén do. Jo̱ i̱ dseaˋ íbˋ i̱ catɨ́ɨngˉ e nigüɨlíingˉ fɨˊ la e ˈnɨ́iñˉ jnea˜ faco̱ˈ seaˋ dseeˉ quiéˉe quinirˇ. 	 Men zag mij daarmee in de tempel. Ik was naar behoren gereinigd, had geen mensen om me heen en maakte geen drukte.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ dseaˋ Israel do quiáˈˉ Jesús: —Jial lɨ́ɨˊ e lajo̱, co̱ˈ tu̱lóˉ dsíˋ jñʉ́ʉˉ ji̱i̱ˋ calɨˈɨɨ˜ jneaˈˆ e calɨ́ɨˉ e guáˈˉ féˈˋ na, jo̱guɨ ˈnʉˋ fóˈˋ lana e có̱o̱ˈ˜ ˈnɨˊ jmɨɨb˜ líˈˋ nijmɨlɨɨngˇtu̱ˈ. 	 "Wat!" riepen de Joden. "Er is 46 jaar aan deze tempel gewerkt en U zou er in drie dagen mee klaar zijn?"


Co̱ˈ e jáˈˉ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ e eáangˊguɨ niingˉ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ gøˈˊ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ i̱ caguiéˈˋ e jmiñiˇ do. Dsʉˈ jnea˜ sínˈˋn la jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ rúngˈˋ. 	 Wie van jullie het meeste dient, zal je leider zijn. In de wereld zit de meester aan tafel en laat zich door zijn knechten bedienen. Maar hier is het anders. Ik ben jullie Dienaar.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajgóobˉtu̱ Jesús fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ móoˊ jo̱ cangɨ́ɨiñˊ fɨˊ lɨ́ˈˉ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ do jo̱ caguiémˈˉtu̱r fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ guiiñ˜. 	 Jezus stapte in een boot en stak over naar Kapernaüm, waar Hij woonde.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ do júuˆ quiáˈˉ Jesús, jo̱ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ íˋ canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ lala: —Dseángˈˉ i̱ dseañʉˈˋ lab i̱ sɨjeengˇnaaˈ i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ i̱ niféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ. 	 Sommige toehoorders zeiden: "Inderdaad! Hij is de Profeet!"


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ Israel do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nɨcafɨ́ɨˉbɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e íbˋ jnea˜, jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ jáˈˉ calɨ́ngˉnaˈ júuˆ quiéˉe. Co̱ˈ jalébˈˋ e nɨcañíiˉ ˈnʉ́ˈˋ e nɨcajméˉe, jmóoˋo laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ta˜ huɨ̱́ˈˋ quiáˈˉ Tiquiéˆe, jo̱ lajaléˈˋ e jo̱ cuøˊ li˜ e íbˋ dseángˈˉ lɨ́ɨnˊn; 	 "Dat heb Ik al gezegd", antwoordde Jezus, "maar u gelooft Mij niet. De wonderen die Ik in de naam van mijn Vader doe, zijn het overtuigende bewijs dat Ik de Christus ben.


Jo̱ casɨ́ˈˉguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do co̱o̱ˋguɨ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento jo̱ cajíñˈˉ lala: —Jo̱ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ, lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ e ˈmoˈˆ eáangˊ e sɨˈmaˇ lɨ˜ nʉ́ˈˉ uǿˉ. Jo̱ fɨng jaangˋ dseaˋ cadséˈrˋ e sɨˈmaˇ do, jo̱ mɨ˜ cadséˈrˋ e jo̱, niˈɨ́ˉ dsíirˊ e dob niˈmeáˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ dseángˈˉ e lɨ˜ cadséˈrˋ do; jo̱ co̱ˈ dseángˈˉ eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíirˊ dsʉˈ e cadséˈˋreˈ do, jo̱baˈ mɨ˜ niguieiñˈˊ fɨˊ quiáˈrˉ, niˈnɨ́ˉbre lajaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ, jo̱ nilárˉ e uǿˉ lɨ˜ cadséˈrˋ e ˈmoˈˆ eáangˊ e sɨˈmaˇ do. 	 Het Koninkrijk van de hemelen is net een schat die ergens in een stuk land ligt en door iemand wordt ontdekt. Die man stopt de schat vlug weer in de grond. Hij is zo blij dat hij alles wat hij heeft, verkoopt. Dan koopt hij het stuk land, met de schat erbij!


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseata˜ Herodes e júuˆ jo̱, dsíngˈˉ joˋ tiiˉ seeiñˋ, jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Jerusalén. 	 Toen koning Herodes dit hoorde, raakte hij in paniek. In de stad was de spanning voelbaar.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Tʉ́ˆ Simón, e labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ, e dsaˈóˋ góoˊ na, nʉ́ˈˉguɨ e niquíˈˉ tuidséeˆ, ˈnʉˋ nifoˈˆ ˈnɨˊ néeˈ˜ e jaˋ cuíinˈˋ jnea˜. 	 Maar Jezus antwoordde: "Ik wil je één ding zeggen, Petrus: Voordat de haan kraait, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent."


Jo̱ lajeeˇ jo̱ cuaamˋ Jesús, jo̱ ngóoˊ lɨtɨɨngˋguɨr laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜, jo̱ dsíngˈˉ iáangˋ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ lajo̱bɨ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ írˋ cajo̱. 	 Hoe ouder Jezus werd, hoe meer wijsheid Hij kreeg. Hij stond in de gunst bij God en de mensen.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ cajnéngˉ gángˉ dseañʉˈˋ i̱ sɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈr˜, jo̱ ni˜ Moib˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ ni˜ Líiˆ, jo̱ lajɨˋ huáaiñˈˉ do lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱ jlobˈˆ jɨngˈˋ i̱ dseañʉˈˋ do cajo̱, jo̱ sɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e nicá̱ˋ Jesús fɨˊ Jerusalén mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijngángˈˉ dseaˋ írˋ. 	 Zijn kleren werden verblindend wit. Ineens stonden twee mannen met Hem te praten. Het waren Mozes en Elia!


Dsʉco̱ˈ o̱ˈ i̱ ˈlɨɨ˜ dseata˜ Davíˈˆ i̱ cangángˈˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ la quie̱ˊ ngúuˊ táaiñˋ do laco̱ˈguɨ cangángˈˉ Jesús, dsʉco̱ˈ ˈñiabˈˊ i̱ Davíˈˆ do cajíñˈˉ lala ie˜ jo̱: ˈÑiaˈˊ Fidiéeˇ casɨ́ˈrˉ Fíiˋnaaˈ jo̱ cajíñˈˉ: “Fɨˊ lab niníˈˆ lɨ́ˈˉ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiin˜n la 	 David is niet zelf naar de hemel gegaan en sprak dus niet over zichzelf toen hij zei: 'Dit sprak de Here tot mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand,


Jo̱guɨ seemˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ eˈˊ jaléngˈˋ jóˈˋ e laco̱ˈ nilɨnʉ́ʉˈ˜reˈ, faˈ jaléngˈˋ jóˈˋ i̱ ngɨˊ jee˜ móˈˋ jo̱guɨ jaléngˈˋ ta̱ˊ jo̱guɨ jaléngˈˋ jóˈˋ i̱ dsijñúungˋ uǿˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ jóˈˋ teáangˈ˜ jmɨɨˋ. 	 De mensen kunnen allerlei dieren temmen, of het nu zoogdieren, vogels, reptielen of vissen zijn; en ze hèbben dat ook gedaan.


Jo̱ e fɨˊ guáˈˉ do e lɨ˜ caguiéˉ Jesús e cangoˈéeˈrˇ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ fɨˊ jo̱b nisingˈˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ. Jo̱ cajméeˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do e caˈóoˋ i̱ dseañʉˈˋ do gaˋ eáangˊ, jo̱guɨ caféˈrˋ jo̱ cajíñˈˉ lala: 	 Op een dag was Jezus weer in de synagoge. Een man die in de macht van een boze geest was, schreeuwde:


Dsʉˈ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caféngˈˊ i̱ Paaˉ do jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, guidseaamˆ calɨ́ˈrˉ cajníiñˊ e jaˋ cajngangˈˊ i̱ dseaˋ do jaléngˈˋ i̱ jóˈˋ i̱ sɨˈíˆ nijngáiñˈˉ e nicuǿiñˈˉ i̱ dseaˋ gángˉ do e nijmiféngˈˊneiñˈ lafaˈ diée˜. 	 De mensen hadden zich zo vast voorgenomen Barnabas en Paulus offers te brengen, dat die er met moeite in slaagden hen dit uit het hoofd te praten.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaangˋguɨ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do i̱ lɨ́ɨngˊ e̱e̱˜ i̱ dseañʉˈˋ i̱ caquiʉˈˊ Tʉ́ˆ Simón logua˜ do, jo̱ dseaˋ íˋ cajmɨngɨ́ˈrˉ Tʉ́ˆ Simón lala jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su o̱ˈ ˈnʉˋbɨ i̱ camánˉn mɨ˜ cangoséngˈˆnaaˈ i̱ Jesús na e fɨˊ dsíiˊ iáˋ do? 	 "Maar ik geloof dat ik u bij Hem in de tuin heb gezien", zei een knecht van de hogepriester. Deze was familie van de knecht van wie Petrus een oor had afgeslagen.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ gángˉ do: —¡Sóongˉ jaˋ iing˜ ˈnʉ́ˈˋ e ningángˈˋnaˈ jaléˈˋ eeˋ lɨ́ɨˊ, jo̱guɨ dsíngˈˉ jmɨˈɨɨngˇnaˈ e jáˈˉ nilíingˋnaˈ jaléˈˋ júuˆ e caguiaˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨˈˋguɨ eáangˊ! 	 Jezus zei tegen hen: "Wat bent u toch dom! Wat hebt u moeite om alles te geloven wat door de profeten is gezegd.


Dsʉˈ mɨ˜ cangángˉ i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan e tɨˊ lɨ˜ nidsitáaiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ e sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do, jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ gángˉ do: —¿Jáˆ cuǿˈˆ jnea˜ lají̱i̱ˈ˜ e iáangˋ oˈˊ? 	 Toen Petrus en Johannes de tempel wilden binnengaan, vroeg hij hun om geld.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ íˋbingˈ niˈíngˈˋ iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ mɨ˜ nijúuiñˉ e joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ tíiñˈ˜, co̱ˈ huí̱i̱bˉ eáangˊ niˈnáiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ e laniingˉ ˈgøngˈˊ dseaˋ do. 	 Hun straf zal de eeuwige veroordeling zijn. Zij zullen voorgoed van de Here en Zijn ontzagwekkende macht gescheiden worden.


Jo̱ dob guiiñ˜ e núurˋ júuˆ e guiaˊ i̱ Paaˉ do. Jo̱ mɨ˜ cangángˉ i̱ Paaˉ do dseaˋ do, dsifɨˊ lajo̱b calɨlíˈrˆ e i̱ dseaˋ do jábˈˉ lɨ́ɨiñˋ e quɨ́ɨbˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ e nijmiˈleáangˉ írˋ. 	 Terwijl Paulus sprak, zat de man aandachtig te luisteren. Paulus keek hem eens goed aan en zag dat hij geloofde dat hij genezen zou worden.


Jo̱baˈ jneaˈˆ eáangˊ iáangˋ dsiˋnaaˈ mɨ˜ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ quɨ́ɨˈ˜naaˈ jmɨɨ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˉnaaˈ, jo̱ dsʉˈ lajeeˇ jo̱ teábˋ teáangˉ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ cajo̱ dseángˈˉ mɨˊ ˈnooˋbɨ nimɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nisíngˈˉtu̱ˈ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Het maakt ons blij als u sterk bent, ook al zijn wij dan zwak. Het is mijn vurige gebed dat het met u helemaal in orde zal komen.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ do jíñˈˉ: —Dseaˋ íˋbɨ na. Jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ féˈˋ: —U̱˜, o̱ˈ íˋ na, lɨ́ˈˆ lajo̱jiʉ jnéemˉbre. Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ tiuungˉ do e sɨ́ɨngˋ dseaˋ uii˜ quiáˈrˉ, jo̱baˈ cañíirˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Jnea˜bɨ dseaˋ íˋ. 	 "Inderdaad!" zeiden sommigen. "Nee", zeiden anderen, "het is iemand die op hem lijkt." "Ik ben het echt!" riep de man uit.


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ nañiˊ faˈ jaˋ catɨ́ɨnˉn, jo̱baˈ cacuøˈrˊ jnea˜ ta˜ e guiaaˉ e júuˆ jo̱. Jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e laniingˉ ˈgøiñˈˊ do, jo̱baˈ nɨcuǿømˋ jmee˜e e ta˜ jo̱. 	 God heeft mij de taak gegeven dit overal bekend te maken. Dat is een geweldig voorrecht! Ik kan het alleen maar omdat God zo goed is mij er steeds weer de kracht voor te geven.


Jo̱ dsʉˈ ˈñíingˉ lajeeˇ i̱ sɨmɨ́ˆ do ñiing˜ dsíirˊ jo̱guɨ i̱ ˈñíingˉguɨ do jaˋ ñiing˜ dsíirˊ. 	 Vijf van hen waren zo verstandig extra olie mee te nemen, maar de andere vijf waren dom en dachten daar niet aan.


Jo̱ jméeˆnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ júuˆ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ e iáangˋ áaˊnaˈ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e jmɨˈgooˋbaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Onderwerp u aan elkaar uit ontzag voor Christus.


Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, caˈíiˈ˜ júuˆ rúˈˋnaaˈ, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ casóˆbaaˈ dsíiˊ móoˊ, jo̱guɨ i̱ dseaˋ do caquɨmˈˉtu̱r cangolíiñˋ fɨˊ quiáˈrˉ. 	 gingen wij aan boord van het schip en keerden zij terug naar huis.


Jo̱ jnea˜ nijmee˜e e i̱i̱ˋ i̱ nitéˈˋ líˈˋ jo̱guɨ e jaˋ nitʉ́rˋ júuˆ quiéˉe, íbˋ dseaˋ i̱ nilíˈˋ e nilíiñˉ jaangˋ i̱ niingˉ i̱ nilɨseengˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tiquiéˆe Fidiéeˇ, jo̱ joˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nidsihuíingˉguɨr fɨˊ jo̱; jo̱guɨ jnea˜ nijmee˜e e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ nilíiñˉ dseaˋ quiéˉe jo̱guɨ e nilíiñˉ dseaˋ góoˋ Tiquiéˆe fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Jerusalén e ˈmɨ́ɨˉ e jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ nijmee˜e e nilɨñiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e júuˆ ˈmɨ́ɨˉ e nilɨsiiˉ ie˜ jo̱. 	 Wie overwint, zal Ik maken tot een zuil in het huis van mijn God, een zuil die daar eens en voorgoed zal staan. Ik zal de naam van mijn God er op schrijven en de naam van de st d van mijn God. Die stad is het nieuwe Jeruzalem, dat mijn God uit de hemel zal laten neerdalen. En Ik zal mijn nieuwe naam er ook op schrijven.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ dseaˋ do: —Lana nijmiˈleaaˉ co̱o̱ˋ ˈnáˈˆjiʉ iñíˈˆ, jo̱ i̱i̱ˋ i̱ dseaˋ i̱ nicuǿøˆø e jo̱, íbˋ i̱ fáˈˋa na. Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ caféˈˋ Jesús e júuˆ jo̱, jo̱baˈ cajmiˈleáˋbre e iñíˈˆ do, jo̱ i̱ Judas i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ Simón Iscariote, íbˋ i̱ cacuøˈrˊ e jo̱. 	 Jezus antwoordde: "Ik zal een stuk brood indopen en dat geven aan degene die het is." Hij nam een stuk brood, doopte het in de saus en gaf het aan Judas, de zoon van Simon Iskariot.


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ e ñiiˉ e laco̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ níiˋi, jmabˈˊ jnea˜ júuˆ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨsɨjé̱e̱ˇ ˈnʉñíˆ quiéˉe o̱si jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e jiéˈˋguɨ é. 	 zegt de Heilige Geest mij nadrukkelijk in elke stad waar ik kom, dat mij gevangenschap en vervolging te wachten staat.


Jo̱ mɨ˜ cangángˈˉ Séˆ fɨˊ góorˋ, téeˋbre Yáˆ, co̱ˈ nɨnéeˊ júuˆ quiáˈrˉ có̱o̱iñˈ˜ do, jo̱guɨ yʉ̱ʉ̱bˋ nɨquiéeiñˈˋ do cajo̱. 	 Samen met Maria, zijn zwangere vrouw, verliet hij Nazareth in Galilea om zich te laten inschrijven.


Co̱ˈ jnea˜, jñiáˉ jmɨɨ˜bɨ ngóoˊo mɨ˜ cató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táanˋn lɨ́ˈˆ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel; jo̱guɨ lɨ́ɨnˊn sɨju̱ˇ dseaˋ Israel; jo̱guɨ dseaˋ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Míing˜ lɨ́ɨnˊn; jo̱guɨ jmíiˊ hebreo fáˈˋa jo̱guɨ lajo̱bɨ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiéˉe cajo̱; jo̱guɨ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ fariseob lɨ́ɨnˊn cajo̱, co̱ˈ cajmɨˈgooˉ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜; 	 Volgens voorschrift werd ik op de achtste dag besneden; ik ben een rasechte Jood uit de stam van Benjamin, een echte Hebreeër. Wat het naleven van de Joodse wetten betreft, behoorde ik tot de Farizeeërs.


Jo̱ lajeeˇ guiˈnangˈˇ féˈˋ Jesús e jo̱b, mɨ˜ caguilíingˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do i̱ cangolíingˆ e cangoleáaˇ e nidǿˈrˉ, jo̱ mɨ˜ cangáiñˉ Jesús e táangˋ dseaˋ do sɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ, jo̱baˈ eáamˊ cangogáˋ dsíirˊ mɨ˜ cangárˉ lajo̱. Jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ do jaˋ cateáˉ dsíirˊ faˈ eeˋ nijmɨngɨ́ˈrˉ Jesús uii˜ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ singˈˊ do, o̱si e˜ quiáˈˉ e sɨ́ɨiñˈˋ do é. 	 Op dat moment kwamen Zijn discipelen eraan. Zij vonden het vreemd dat Hij met een vrouw sprak, maar geen van hen zei er iets van.


—Jo̱guɨ mɨ˜ cafiingˉ jnea˜ e guiéˉ iñíˈˆ do e cagǿˈˋ lajɨˋ quiʉ̱́ˋ mil dseaˋ, ¿jóoˈ˜guɨ ˈmatáˆ e røøngˋ téeˈ˜ ˈnáˈˆ casɨtɨ́ɨˇnaˈ? Jo̱ cañíiˋtu̱ i̱ dseaˋ do: —Tíibˊ guiéˉ. 	 "En toen Ik zeven broden aan die 4000 mensen gaf? Hoeveel bleef er toen over?"


Jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇ i̱ jmitíiˈ˜ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ fɨˈíˆ, jo̱ íbˋ dseaˋ nɨcajmitíiˈr˜ dsiˋnaaˈ uíiˈ˜ e nɨcagüéngˉ i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Tito. 	 Maar God, Die moed geeft aan de moedelozen, beurde ons op door de komst van Titus.


Dsʉˈ Jesús cañíirˋ jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ jmitir˜ e júuˆ jo̱, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ niquiéˆe jo̱guɨ rúnˈˋn. 	 "Mijn moeder en mijn broers zijn zij die de woorden van God horen en in praktijk brengen."


Jo̱ e jábˈˉ, e lajɨɨˉbaaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ jmɨgüíˋ eeˉnaaˈ dseeˉ. Jo̱ dsʉˈ song seengˋ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e féˈrˋ, jo̱ i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ guiúngˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱guɨ íbˋ cajo̱ i̱ líˈˋ jméˉ e jaˋ nitéiñˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ có̱o̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táaiñˋ do cajo̱. 	 Als iemand in staat is zijn tong in bedwang te houden, bewijst hij daarmee dat hij zichzelf in alle opzichten goed in de hand heeft.


Jo̱ Fidiéeˇ nisíngˉtu̱r Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ dseaˋ íbˋ cajo̱ i̱ caguíngˈˋ dseaˋ do latɨˊ mɨ˜ uiingˇ e laco̱ˈ nilíiñˉ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nɨcajíñˈˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Hij zal dan Jezus weer naar u toe sturen, van Wie al tevoren vaststond dat Hij uw Messias (A) zou zijn.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆnaaˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Ik wens u de genade en de vrede toe van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón: —Jáˈˉ güɨlíingˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Jezus zei tegen de discipelen: "Heb toch geloof! Als je gelooft en tegen deze berg zegt: 'Ga hier vandaan en val in de zee', gebeurt het absoluut!


Dsʉˈ guiʉ́bˉ cajo̱ song seengˋ dseaˋ i̱ iing˜ e nigüɨtáangˉ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈr˜, lɨfaˈ i̱ dseaˋ íˋ ˈnéˉ ɨˊ dsíirˊ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ jo̱guɨ ˈnéˉ e contøømˉ éerˋ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ eeˉ jnea˜ mɨ˜ táanˋn jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Inspanning voor een goede zaak is natuurlijk prachtig. Maar u moet dat altijd doen, niet alleen als ik bij u ben.


Jo̱guɨ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e líˈˋbre nileángˉ ˈñiaˈrˊ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ conguiabˊ nibíiñˆ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ jóng; jo̱ dsʉˈ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ júungˉ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ conguiabˊ nitíiñˈ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jóng. 	 Wie zijn leven niet wil opgeven, zal het verliezen. Maar wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het behouden.


jo̱ dsʉˈ contøømˉ nɨcajméerˋ li˜ e seemˋbre jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e jmóorˋ, co̱ˈ íˋbre dseaˋ jmóorˋ e seaˋ jaléˈˋ jmɨ́ɨˊ, jo̱guɨ e jlobˈˆ cuøˊ jaléˈˋ e dsijnea˜ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, jo̱guɨ e seaˋ lalíingˋ jaléˈˋ e quiee˜naaˈ, jo̱guɨ íˋbre cuørˊ e iáangˋ dsiˋnaaˈ cajo̱. 	 Maar toch heeft Hij Zich nooit onbetuigd gelaten. Altijd waren er bewijzen van Zijn goedheid: Regen en goede oogsten, zodat wij naar hartelust konden eten en genieten."


Jo̱ lajeeˇ jo̱ caguilíingˉ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseañʉˈˋ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús e dsíiñˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ caang˜ tɨɨˉ, co̱ˈ iiñ˜ nidsijéeiñˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do fɨˊ quiniˇ Jesús. 	 Er kwamen enkele mannen met een verlamde op een draagbaar.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ íˋ, i̱ dseaˋ fii˜ uǿˉ do casíiñˋ jiéngˈˋguɨ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiéˉ íˋ, cajúmˉbre, co̱ˈ cajngabˈˊ i̱ dseaˋ jmángˈˋ ta˜ uǿˆ do quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, i̱ dseaˋ fii˜ uǿˉ do i̱ fɨ́ɨmˊbɨ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ casíiñˋ; jo̱ i̱ lɨɨng˜ lɨ́ˈˆ calɨhuɨ́ɨmˋbre, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜ dseángˈˉ cajngabˈˊ i̱ dseaˋ do quiáˈrˉ. 	 De eigenaar stuurde nog een knecht en die moest het met zijn leven bekopen. Daarna stuurde hij nog vele anderen, maar ze werden stuk voor stuk mishandeld of vermoord.


Jo̱ dsʉˈ o̱faˈ cajmɨˈuǿngˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ e jaˋ eeˋ camɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ faˈ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ jnea˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nɨcajméˉe có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ. Jo̱baˈ féngˈˊ óoˊnaˈ uii˜ quiéˉe fɨng song uíiˈ˜ e jo̱baˈ cajmiquíngˈˆ óoˊnaˈ. 	 In welk opzicht heb ik u minder behandeld dan de andere gemeenten? Dat ik niet op uw kosten heb geleefd? Wel, dat moet u mij maar vergeven.


Jo̱ dsʉˈ ngɨ́ˋ jo̱ i̱ jó̱o̱rˊ i̱ catɨ́ˋ tú̱ˉguɨ do casɨ́ˈˉ tiquiáˈrˆ laco̱ˈ casɨ́ˈrˉ i̱ jó̱o̱rˊ laˈuii˜ do; jo̱baˈ i̱ jó̱o̱rˊ íˋ cañíiˋbre ladsifɨˊ quiáˈˉ tiquiáˈrˆ jo̱ cajíñˈˉ e nidséˉbre. Dsʉˈ mɨ˜ ngoyúungˈ˜ jo̱ jaˋ cangórˉ. 	 'Nee, ik wil niet.' Maar later kreeg hij spijt en ging toch. Daarna zei de vader tegen de tweede dat hij op het land moest gaan werken. En die zei:


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do i̱ jnéemˉjiʉ la jnéengˉ tee˜ quɨ́ɨˈ˜breˈ jmɨɨ˜ e jmóoˋreˈ jaléˈˋ e li˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ, jo̱ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ íˋ uøøngˋneˈ e seáangˈˋneˈ lajɨɨngˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ jmóoˋreˈ lajo̱ e laco̱ˈ nitíñˈˉ do jee˜ co̱o̱ˋ ˈniiˋ, jo̱ jo̱b mɨ˜ nitɨ́ˉ e jmɨɨ˜ e nɨsɨˈíˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ ñíingˊ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e niquidsirˊ íˈˋ. 	 Het waren duivelse geesten, die opmerkelijke dingen deden. Zij gingen naar alle koningen van de aarde om hen bijeen te brengen voor de oorlog op de grote dag van de Almachtige God.


Jo̱ uíiˈ˜ e eáamˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ, jo̱ nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e nɨta˜ dsiˋnaaˈ e niˈíingˈ˜naaˈ lají̱i̱ˈ˜ e sɨjeengˇnaaˈ do e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ lata˜. 	 Dank zij Zijn genade heeft Hij ons voor God rechtvaardig verklaard. En nu mogen wij vol verwachting uitkijken naar het eeuwige leven dat Hij ons geeft.


Jo̱ i̱ ángel i̱ camánˉn do i̱ casíˈˋ tɨɨˉ e dséeˊ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ jo̱guɨ tɨɨrˉ e tuung˜ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, caséerˋ guóorˋ dséeˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ 	 De engel, die ik op de zee en het land zag staan, stak zijn rechterhand omhoog naar de hemel.


Jo̱ i̱ sɨmɨ́ˆ do dsifɨˊ ladob ngóˉtu̱r güɨˈíiˊ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ dseata˜ Herodes, jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lana iin˜n e nicuǿˈˆ jnea˜ mogui˜ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ huɨ̱́ɨ̱ˊ. 	 Het meisje liep direct naar de koning terug. "Ik wil onmiddellijk een schaal hebben met het hoofd van Johannes de Doper erop", zei zij tegen hem.


Co̱ˈ jnea˜ nɨcaˈíinˈ˜n cuuˉ e nɨcacuøˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ e laco̱ˈ seaˋ e jmáanˈ˜n ta˜ lajeeˇ e jmooˋ ta˜ fɨˊ quiníˆnaˈ. 	 Om dat te kunnen doen, heb ik andere gemeenten 'beroofd' door de vergoeding aan te nemen die zij mij gaven. Toen ik gebrek had, heb ik u niets gevraagd, want de broeders die uit Macedonië kwamen, hebben in mijn nood voorzien. U heb ik nooit om geld voor mijzelf gevraagd en ik zal dat ook nooit doen.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ féˈˋ Tʉ́ˆ Simón lajo̱, catɨ́ɨiñˉ guooˋ dséeˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do jo̱ caseangˈˊneiñˈ; jo̱ dsifɨˊ lajo̱b catíingˈ˜ bíˋ tɨɨˉ i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ lutɨɨrˆ. 	 Hij pakte hem bij de rechterhand en trok hem overeind. Op hetzelfde moment werden de voeten en enkels van de man stevig en sterk.


Jo̱ tíibˊ ni˜ jnea˜ e iáangˋ dsíibˊ i̱ dseaˋ do caseáiñˈˋ jaléˈˋ e cuuˉ do lɨ́ˈˆ jie˜ jí̱i̱ˈ˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜, jo̱ carˋ jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊguɨ lajo̱ nɨcaseáiñˈˋ. 	 Zij gaven meer weg dan ze konden missen. En ik kan getuigen dat ze het niet deden omdat wij het vroegen, maar omdat zij het zelf wilden.


O̱si jaangˋ dseata˜ iiñ˜ nijmérˉ mɨ́ɨˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ dseata˜ i̱ jiéngˈˋ, jo̱baˈ ˈnéˉ niˈɨ́ˉ dsíirˊ su niquɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nitíñˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseata˜ do song i̱ dseata˜ íˋ jéeiñˋ tú̱ˉ ˈléˈˋguɨ dseaˋ laco̱ˈguɨ ˈñiaˈrˊ. 	 En welke koning zal het in zijn hoofd halen tegen een andere koning oorlog te voeren zonder eerst de legers te hebben vergeleken? Hij zal eerst nagaan of zijn leger van 10.000 man in staat zal zijn het vijandelijke leger van 20.000 man te verslaan.


Jo̱ dsʉˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ tíiˊ nir˜ e ñirˊ e˜ uiing˜ quiáˈˉ e jaˋ mɨˊ calɨ́ˉ e ninii˜i fɨˊ na fɨˊ Corinto lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ lamɨ˜ ɨˊ dsiiˉ. Jo̱ nɨcalɨ́ˉ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaˋ lamɨ˜ iin˜n e nilíingˉtu̱ˈ fɨˈíˆ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e sɨˈíˆ e nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik roep God op als mijn getuige dat ik de waarheid spreek: De reden dat ik niet naar Corinthe kwam, is dat ik u wilde sparen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ lajo̱, cangóˉ Jesús fɨˊ lɨ˜ néeˊ co̱o̱ˋ guiéeˊ e siiˋ Galilea. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, lajeeˇ e ngɨrˊ fɨˊ lɨ́ˈˉ lɨˊ ˈnɨˈˋ e guiéeˊ do, jo̱baˈ cangáiñˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ rúiñˈˋ do i̱ siiˋ Dɨ́ˆ. Jo̱ dob táaiñˈ˜ do lajɨˋ huáaiñˉ e jmóorˋ ta˜ bíˋ ˈmáaˊ fɨˊ é̱ˈˋ guiéeˊ e quiáˈˉ e sáiñˈˊ ˈñʉˋ. 	 Toen Jezus op een dag langs het meer van Galilea liep, zag Hij twee vissers, Simon en zijn broer Andreas. Zij waren bezig hun netten uit te zetten.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ Fidiéeˇ cajméerˋ e cají̱ˈˊtu̱ Jesús mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ, jo̱ lajalébˈˋ e calɨ́ˉ do neb˜ jneaa˜aaˈ lajɨɨˉnaaˈ. 	 God heeft Jezus uit de dood laten opstaan; dat hebben wij allemaal gezien.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ nɨñiˊbre guiʉ́ˉ e Fidiéeˇ nɨcacuørˊ júuˆ quiáˈrˉ e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱, dseángˈˉ ˈnéˉ e nijúumˉbre. Dsʉˈ jaˋ eeˋ lɨ́ɨˊ e nɨñirˊ lajo̱, dsʉˈ mɨˊ ˈnooˋbɨ jmóorˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ lajo̱, jo̱ jɨˋguɨ cartɨˊ iáangˋ dsíiˊbre mɨ˜ jmóoˋ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ e gaˋ lajo̱. 	 Zij weten dat God dit niet kan toestaan. Want wie zoiets doet, verdient de eeuwige dood. Maar toch doen ze het. Erger nog: Zij vinden het prachtig als anderen eraan meedoen.


Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, cangolíingˉ fɨˊ jo̱ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ laˈóˈˋ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜naaˈ e fɨˊ do, jo̱ cangáˉbre cajo̱ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ júuˆ e quié̱e̱ˋ i̱ dseamɨ́ˋ do, jo̱ dsʉˈ jaˋ cangáiñˉ Jesús. 	 Een paar van ons gingen er onmiddellijk heen om te kijken. En inderdaad, het lichaam was weg, zoals de vrouwen hadden gezegd. Maar Jezus zagen ze niet."


—Jneaˈˆ canʉ́ˆnaaˈ e cajíngˈˉ dseaˋ na lala: “Jo̱ niˈíim˜baa guáˈˉ féˈˋ quíˉiiˈ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén e cajmeˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱guɨ lajeeˇ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱b nijméeˈ˜tú̱u̱ co̱o̱ˋguɨ e jaˋ nitaan˜n jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e jmeˈrˉ.” 	 Ik zal hem afbreken en na drie dagen een andere bouwen, zonder dat er een mens aan te pas komt."


jaangˋguɨ i̱ siiˋ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ rúiñˈˋ do i̱ siiˋ Juan, jo̱ lajɨˋ huáaiñˈˉ do lɨ́ɨiñˊ jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Zebedeo, jo̱ mɨ˜ cangɨrˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús lajɨˋ huáaiñˈˉ do calɨsírˋ Boanerges, e guǿngˈˋ Jó̱o̱ˊ Jɨ˜ Güɨˈñiáˆ; 	 Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs (Jezus gaf hun de bijnaam Boanerges, 'zonen van de donder');


Jo̱ song cuøˊ Fidiéeˇ fɨˊ e íngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ iihuɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ ˈnéˉ jméˉbɨr jmangˈˉ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ nijángˈˋ yaaiñ˜ carˋ ngocángˋ dsíirˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ i̱ cajmeáangˋ írˋ do, co̱ˈ dseángˈˉ jmitib˜ Fidiéeˇ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Als u dus lijdt omdat u doet wat God van u vraagt, moet u zich toevertrouwen aan Hem, Die uw Schepper is, en niet ophouden goed te doen.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨnéeˊ guiʉ́ˉ e jmɨɨ˜ do, jo̱baˈ i̱ dseata˜ do casíiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ i̱ cangotéˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ e laco̱ˈ nidǿˈrˉ co̱lɨɨng˜. Dsʉˈ i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ do jaˋ calɨˈiiñ˜ faˈ cangolíiñˆ. 	 Hij had vele mensen uitgenodigd. Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knechten erop uit om de genodigden te zeggen dat ze konden komen.


Dsʉˈ jnea˜ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e doñiˊ faˈ jaˋ ráangˉnaˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ do cabóo˜ quíiˉnaˈ, dsʉˈ niráamˉbaˈ nicuǿˈˆnaˈr e mɨˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ do e laco̱ˈ joˋ siñˈˊ jmiguíiñˉ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Maar als je aandringt, zal hij toch opstaan om je te geven wat je nodig hebt. Dat verzeker ik je. Niet omdat je zijn vriend bent, maar omdat je de moed hebt gehad te blijven aandringen.


jo̱ fɨˊ jo̱b caguiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangolíingˋtu̱r fɨˊ co̱o̱ˋguɨ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Atalia. 	 Daarbij kwamen ze ook in Perge en spraken er over Jezus Christus.


Jo̱ síiˈ˜guɨ́ɨˈ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, e jaˋ quɨngˈˆ yaang˜naˈ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jaˋ iing˜ jméˉ ta˜, co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e casíiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Broeders, namens de Here Jezus Christus moeten wij u zeggen dat u geen contact meer mag hebben met broeders, die hun plicht verzaken en niet doen wat wij u hebben geleerd.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, jo̱ caseángˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈrˉ, jo̱ catǿˈrˉ Jesús fɨˊ lɨ˜ nɨsɨseáiñˈˊ do, jo̱ cajmɨngɨˈrˊ dseaˋ do lala jo̱ cajíñˈˉ: 	 Bij het aanbreken van de dag kwam de Hoge Raad bijeen. Jezus werd voorgeleid en moest zeggen of Hij de Christus was of niet. Hij antwoordde: "Als Ik het u zeg, gelooft u Mij toch niet.


Jo̱ cagüɨˈɨ́ɨbˊ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ Silas fɨˊ Antioquía, jo̱ caguilíiñˉ laˈuii˜ fɨˊ Derbe. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋguɨ fɨɨˋ e siiˋ Listra; jo̱ fɨˊ jo̱b calɨcuíiñˋ jaangˋ dseaˋ i̱ nilɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Timoteo, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseamɨ́ˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ cajo̱, jo̱guɨ tiquiáiñˈˆ do dseaˋ griegob nilɨ́ɨiñˊ. 	 Zij kwamen ook in Derbe en daarna in Lystra, waar zij met Timotheüs kennismaakten. Zijn moeder was een Joodse christin en zijn vader een Griek.


Jo̱ mɨ˜ cangángˉ Simeón i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do jo̱ casangˈˉneiñˈ jo̱ canaaiñˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱ cajíñˈˉ: 	 Simeon nam het kind in zijn armen en begon God te prijzen.


Jo̱ caleáˋ catú̱ˉ cajmɨngɨ́ɨˋtu̱ dseata˜ Pilato jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ ¿e˜guɨ nijmee˜ jnea˜ jóng có̱o̱ˈ˜ Jesús i̱ siiˋ Dseaˋ Jmáangˉ la? Jo̱baˈ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ fɨɨˋ do cañíirˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Güɨtáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ! 	 "Maar wat moet ik dan doen met Jezus, die Christus wordt genoemd?" vroeg Pilatus. Ze schreeuwden: "Kruisig Hem!"


Jo̱ dsʉˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱baˈ tíiˊ nir˜ e jmangˈˉ júuˆ jáˈˉbaˈ féˈˋ Fidiéeˇ. 	 Wie Hem wel gelooft, bevestigt daarmee dat God één en al waarheid is.


Dsʉˈ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˉ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel do e eáangˊ jaˋ ˈgóˈˋ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan e féˈrˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ eáamˊ cangogáˋ dsíiˊ i̱ dseaˋ do mɨ˜ canúurˉ jial tɨɨngˋ Tʉ́ˆ Simón féˈrˋ, co̱ˈ nɨñiˊbre e jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ mɨˊ jmɨtɨ́ɨngˋ dseaˋ do, jo̱baˈ calɨlíˈrˆ e dseaˋ cangɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús lɨiñˈˊ do lajɨˋ huáaiñˉ. 	 De Joodse leiders keken ervan op dat Petrus en Johannes zich zo vrijmoedig verdedigden, hoewel zij toch onontwikkelde mannen waren. Zij herinnerden zich dat zij allebei veel met Jezus waren omgegaan.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e fɨ́ɨmˊ dseaˋ ngɨrˊ ta˜ féˈˋ e o̱ˈ jáˈˉ e cagüéngˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íbˋ ngɨˊ ta˜ jmɨgóoˋ jo̱guɨ ˈníˈˋ níimˉbre Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱. 	 Pas op voor de vele verleiders die in deze wereld rondlopen. Zij beweren dat Jezus Christus niet als een mens van vlees en bloed gekomen is.


jo̱ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ íingˊ o̱ˈguɨ e jmóorˋ ta˜ tɨ́ɨngˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúiñˈˋ, co̱ˈ ˈnéˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúngˈˋ, jo̱guɨ e jaˋ ˈnóorˋ mɨ́ɨˈ˜; jo̱guɨ ˈnéˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ dsináangˊ cuuˉ cajo̱. 	 Hij mag geen drinker of driftkop zijn, maar is vriendelijk en vredelievend. Hij mag niet aan het geld vast zitten.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Nɨñibˋ jnea˜ e tɨˊ lɨ˜ nijáabˊ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ do i̱ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ, jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nigüéengˉ dseaˋ do fɨˊ la, íˋguɨb dseaˋ i̱ niˈéˈˉ jneaˈˆ jaléˈˋ e jo̱. 	 De vrouw zei: "Ik weet dat de Christus komt; Hij zal ons Gods boodschap precies vertellen."


Dsʉco̱ˈ guiʉ́bˉ lajɨˋ e cajméeˋ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e niféˈˆnaaˈ e jaˋ dseengˋ song niˈíingˈ˜naaˈ jaléˈˋ e jo̱ e cuǿøˉnaaˈ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ. 	 Want alles wat God gemaakt heeft, is goed. Wij mogen het gerust eten, als we er maar dankbaar voor zijn.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ Chúˈˆ, i̱ siiˋbɨ cajo̱ Justo, guiémˈˊbre júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ cajo̱. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ i̱ gaangˋ lab dseaˋ Israel dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nɨcajméeˋ ta˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ jial quie̱ˊ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ nɨcajmɨcó̱o̱ˈ˜bre jnea˜ e catíiˈ˜guɨ dsiiˉ cajo̱. 	 Verder doet Jezus, ook wel Justus genoemd, u de groeten. Deze drie zijn de enige Joodse gelovigen, die hier met mij meewerken. Zij zijn een enorme steun voor mij geweest!


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ i̱ dseata˜ Herodes do e joˋ Tʉ́ˆ Simón seengˋ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ, jo̱baˈ caquiʉˈrˊ ta˜ e calɨˈnémˈˆbiñˈ do, dsʉˈ joˋ lɨ˜ cadséngˈˋneiñˈ; jo̱baˈ catǿˈrˉ lajɨɨngˋ ˈléeˉ i̱ sɨˈíˆ cajméeˋ íˆ quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón do, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e cajúmˉbiñˈ do lajɨɨiñˋ dsifɨˊ lado uíiˈ˜ e caláangˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do. Jo̱ mɨ˜ lɨ˜ cøøngˋguɨ lajo̱, cagüɨˈɨ́ɨbˊ dseata˜ Herodes lɨ˜ guiiñ˜ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, jo̱ cangórˉ cangogüeárˋ fɨˊ Cesarea. 	 Herodes liet hem overal zoeken. Toen hij niet gevonden werd, liet Herodes de zestien soldaten voor de krijgsraad komen en veroordeelde hen ter dood. Daarna verliet Herodes de provincie Judea en ging voor een poos naar Caesarea.


Jo̱baˈ ˈnéˉ e nicuǿøˈ˜bɨ bíˋ yee˜naaˈ e laco̱ˈ niñíingˋnaaˈ e nijmiˈíngˈˊnaaˈ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ e laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jneaa˜aaˈ jaˋ nijmóˆooˈ laco̱ˈguɨ cajméeˋ i̱ dseaˋ Israel do ie˜ malɨɨ˜guɨ do mɨ˜ jaˋ jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ o̱ˈguɨ calɨnʉ́ʉˈr˜ e júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱. 	 Laten wij ons best doen deel te krijgen aan die rust. Daarom moeten wij ervoor oppassen God niet ongehoorzaam te zijn zoals het volk Israël, dat daardoor die rust niet kreeg.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, e lanab lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e nijmitir˜. Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ ˈnéˉ ˈnaamˉ yee˜naaˈ jee˜ jaléˈˋ e dseáangˈ˜ niˈléˉ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaaˈ jo̱guɨ fɨˊ jmɨguíˋ quíˉnaaˈ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nijáangˈ˜ yee˜naaˈ dseángˈˉ conguiaˊ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nijmóˆnaaˈ jmangˈˆ e guiʉ́ˉ uíiˈ˜ e jmɨˈgooˉnaaˈ dseaˋ do. 	 Vrienden, omdat God ons zulke geweldige beloften heeft gedaan, moeten wij ons afkeren van alles wat ons lichamelijk en geestelijk bevuilt. Wij moeten onszelf reinigen door ontzag voor God te hebben en ons volkomen aan Hem te geven.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jnea˜ jaˋ jíiˈ˜i jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ quiéˉe la cajo̱, co̱ˈ jaˋ jíiˈr˜ jaléˈˋ e jo̱. 	 Zij horen net zo min bij de wereld als Ik.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, Jesús cajmɨngɨ́ˈˉtu̱r i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿I̱i̱ˋ dseángˈˉ i̱ ˈnángˈˋnaˈ fóˈˋnaˈ? Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret ˈnéngˈˋnaaˈ. 	 "Wie zoekt u?" vroeg Jezus nog eens. "Jezus van Nazareth", was het antwoord.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ nɨcalɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ mɨˊ ˈnooˋbɨ guiing˜ dsíirˊ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ ta˜ íingˆ e nicá̱ˋ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈrˉ. Jo̱ e la lɨ́ɨˊ lafaˈ mɨ˜ jɨ́ɨˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ güɨtáˆ, co̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e nijǿørˉ fɨˊ lɨ́ˈˉ caluuˇ lajeeˇ e jɨ́ɨrˋ. 	 Jezus antwoordde: "Wie zich laat afhouden van het werk dat Ik hem te doen geef, is niet geschikt voor het Koninkrijk van God."


Jo̱baˈ cajméebˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ta˜ caquiʉˈˊ Jesús e nijmérˉ, jo̱ caguiaˊbre guiʉ́ˉ lají̱i̱ˈ˜ e nidǿˈrˉ do quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e jmɨɨ˜ e nɨjaquiéengˊ do. 	 De discipelen deden zoals Hij hun gezegd had en maakten het Paasmaal klaar.


Jo̱ ñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, mɨ˜ calɨˈiing˜ tiquiáˈrˆ e nicuǿˈˉreiñˈ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˈˉ do dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ jó̱o̱rˊ laˈuii˜, dsʉˈ jaˋ caquɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e caˈíngˈˋguɨr e jo̱, co̱ˈ catʉ́ˋbre e lɨ́ɨiñˊ lajo̱ lají̱i̱ˈ˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ; jo̱ nañiˊ faˈ eáamˊ camɨrˊ jmɨˈeeˇ cartɨˊ caquiˈrˊ ie˜ jo̱, dsʉˈ joˋ e mɨ́ɨˊ calɨseáˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e cajméerˋ do. 	 Want u weet het! Toen hij die rechten terug wilde hebben, was het te laat; het hielp niets dat hij huilde van spijt. Houd daar dus rekening mee.


Jo̱ jaˋ güɨdsigáˋ oˈˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ na, e lajɨɨmˋ dseaˋ ˈnéˉ e nilɨseengˋtu̱r e laco̱ˈ niˈuíiñˉ dseaˋ ˈmɨ́ɨngˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Het is dus helemaal niet zo vreemd dat Ik zei dat u opnieuw geboren moet worden.


Jo̱ Fidiéeˇ, lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ uiim˜, caguíñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ Israel e laco̱ˈ niˈuíiñˈˉ do dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ cartɨˊ lana jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ jaˋ mɨˊ catiúungˉneiñˈ do cajo̱. Co̱ˈ líˈˆ dsiiˉ e guiʉ́bˉ ñíˆ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Líiˆ, jaangˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ ie˜ malɨɨ˜guɨ do, ie˜ lamɨ˜ caféiñˈˊ Fidiéeˇ e caˈnɨ́ɨiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ Israel lala: 	 Nee, God heeft het volk van Zijn keuze niet afgeschreven. U herinnert zich wel hoe de profeet Elia zich bij God over Israël beklaagde.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús lala: —Jo̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉ e niiñˉ eáangˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dsʉˈ íˋbingˈ e jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jaˋ eeˋ niingˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. Jo̱ dsʉˈ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉ e jaˋ eeˋ niiñˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ íˋbingˈ i̱ eáangˊguɨ nilɨniingˉ mɨˊ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Nu begrijpt u zeker wel dat de laatsten de eersten zullen zijn en de eersten de laatsten."


jo̱ canaangˋ Jesús sɨ́ˈˋreiñˈ do lala: —¡Dsíngˈˉ calɨˈiin˜n e nijmee˜e e jmɨɨ˜ Pascua la có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ nʉ́ˈˉguɨ e nijúunˉn! 	 Hij zei: "Ik heb er geweldig naar verlangd dit Paasmaal met jullie te eten. Nog even en dan breekt voor Mij een tijd van groot lijden aan.


Jo̱ cajíngˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ: —¡Nʉ́ʉˉnaˈ! Lajeeˇ lajmɨnáˉ nigáaˊtú̱u̱. ¡Jo̱ juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmiti˜ lají̱i̱ˈ˜ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la! 	 Jezus zegt: 'Ja, Ik kom gauw.' Gelukkig is hij die de profetische woorden van dit boek onthoudt."


Jo̱ lalab jíngˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ: Jo̱ e lab e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ e nijmɨrøøˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ Israel mɨ˜ niguiéeˊ e jmɨɨ˜ jo̱: Nicuǿøˆø jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe e nilɨñirˊ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiéˉe, jo̱guɨ nijmee˜e e nijmérˉ nʉ́ʉˈ˜bre jaléˈˋ e júuˆ jo̱ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 "Het volk van Israël heeft zich niet aan het verbond gehouden", zei Hij, "maar Ik zal een nieuw verbond met hen sluiten: Ik zal mijn wetten in hun gedachten leggen en in hun hart schrijven."


Jo̱ dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóoˋ Fidiéeˇ, jmijnéeiñˋ jial tíiˊ tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ. 	 De praktijk zal wel uitwijzen of u gelijk hebt."


Jo̱guɨ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ caléˈˋ catú̱ˉ e jaˋguɨ huɨ́ɨngˊ quiáˈˉ jaangˋ jóˈˋ camello e ningɨ́ngˉneˈ fɨˊ dsíiˊ tooˋ jminiˇ mocuuˉ e laco̱ˈguɨ jaangˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ nijángˈˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e laco̱ˈ dseaˋ do nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 Je kunt zeggen dat het voor een kameel gemakkelijker is om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen!"


Dsʉˈ dsifɨˊ ladob cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Güɨhuíingˉ cáanˋn, Satanás, dsʉco̱ˈ lalab féˈˋguɨ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱: “Jí̱i̱ˈ˜ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉbingˈ nijmifénˈˊ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ íˋbre e nijmitíˈˆ cajo̱.” 	 Jezus antwoordde: "Er staat in de Boeken dat wij alleen God mogen aanbidden en niemand anders."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ tiuungˉ do e dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ guijalíingˉ fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜, jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ ngɨ́ɨngˊ quiá̱ˈˉ do e˜guɨˈ calɨ́ˉ e jalíingˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ. 	 Toen hij zoveel mensen hoorde voorbijgaan, vroeg hij wat er aan de hand was.


Jo̱ jmóoˋo lajo̱ e laco̱ˈ jaˋ dseáangˈ˜ e nijmɨˈóoˈ˜ jneaa˜aaˈ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás, co̱ˈ nɨne˜baaˈ guiʉ́ˉ jial lɨ́ɨˊ ta˜ quiáˈrˉ. 	 wij kennen zijn streken maar al te goed.


Jo̱ uíiˈ˜ e júuˆ na, jo̱baˈ cuǿømˋ seaˋ líˋ jmɨngɨ́ɨˈ˜ ˈnʉˋ jnea˜ lala: “¿Jialɨˈˊ cuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ dseeˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ e eeˉnaaˈ? Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ cuǿøngˋ líˋ jníngˉ jaléˈˋ e iing˜ dseaˋ do e nijmérˉ.” 	 Maar als het zo ligt, waarom neemt God het mij dan kwalijk dat ik niet doe wat Hij wil?


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ cangɨ́ɨngˋ co̱o̱ˋ mil e cuuˉ do, cangoˈmeaˇbre fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ. 	 Hij verdiende er 2000 bij. Maar de man die 1000 geldstukken had gekregen, groef een gat en stopte het geld voor alle zekerheid in de grond.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caˈuøøngˋ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Silas fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ, cangolíimˉtu̱r fɨˊ quiáˈˉ Lidia. Jo̱ fɨˊ jo̱b cajíngˈˊtu̱ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ cacuøˈˊguɨr bíˋ dseaˋ do cajo̱. Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, caˈuøømˋbre e fɨˊ do, jo̱ fɨˊ lɨ˜ jiébˈˋ cangolíiñˆ. 	 Nadat zij waren vrijgelaten, gingen zij naar het huis van Lydia, waar zij de andere christenen ontmoetten. Zij spraken hen moed in en verlieten daarna de stad.


Jo̱ lalab casɨ́ˈˉ Tʉ́ˆ Simón i̱ dseaˋ do: —Nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel, jaˋ cuǿøngˋ e dsitóoˈ˜naaˈ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ dseaˋ la ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, o̱ˈguɨ cuǿøngˋ sɨɨng˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ la ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. Dsʉˈ lana Fidiéeˇ nɨcaˈeˈrˊ jnea˜ e joˋ cuǿøngˋ e nifáˈˆa e dseaˋ la ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel faˈ e uǿngˉnaˈ. 	 Petrus nam het woord en zei: "U weet vast wel dat het mij als Jood verboden is met mensen van een ander volk om te gaan. Maar God heeft mij duidelijk gemaakt dat ik niemand minderwaardig of onrein mag vinden.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Capernaum, e mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, eáangˊguɨb niˈíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e caˈíngˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Sodoma. 	 De dag van het grote oordeel zal voor Sodom zeker niet zo erg zijn als voor Kapernaüm."


Jo̱ song jaˋ quɨ́ɨˈ˜naˈ jmɨɨ˜ jmeeˉnaˈ e capíˈˆ lajo̱, jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ guiing˜ óoˊnaˈ jaléˈˋ e lɨ́ɨˊ seengˋnaˈ? 	 Natuurlijk niet. Als je dat nog niet eens kunt, waarover zul je je dan zorgen maken?


Jo̱ eáamˊ dsigáˋ dsiiˉ e lajmɨnábˉ catiúungˊ ˈnʉ́ˈˋ Fidiéeˇ e jaˋ mɨˊ ngóoˊ eáangˊ e cajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguórˋ, co̱ˈ dseaˋ dobingˈ i̱ caguíngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ e eáangˊ guiúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ; jo̱ dsʉˈ lana, ˈnʉ́ˈˋ nɨnaangˋnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ e jiéˈˋguɨ laco̱ˈguɨ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Ik ben verbaasd dat u mijn woorden zo vlug naast u hebt neergelegd en een ander 'evangelie' gelooft. God heeft in Zijn liefde en goedheid door Jezus Christus eeuwig leven gegeven en nu gelooft u een boodschap die niet van God is!


Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ do jaˋ caféˈrˋ júuˆ dseángˈˉ laco̱ˈ ɨˊ dsíirˊ yaaiñ˜, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ caféˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈñiaˈˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ. 	 Want zij hebben die woorden niet zelf bedacht, maar de Heilige Geest heeft hen ertoe gedreven namens God te spreken.


Jo̱ mɨ˜ niguiengˈˊtu̱ i̱ fiir˜ do, juguiʉ́ˉ oˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ dseaˋ ˈléengˈ˜ do song nɨcatóˈˊ jaléˈˋ ta˜ e caséeˊ fiir˜ mɨ˜ cagüɨˈɨ́ɨrˊ cangórˉ. 	 Als de heer terugkomt en ziet dat de man zijn werk goed heeft gedaan,


Jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ e la, jnea˜ Fidiéeˇ nigáabˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ jo̱guɨ nijméeˈ˜tú̱u̱ e ˈnʉ˜ Davíˈˆ e nɨcaquɨ́ˈˉ; jo̱guɨ nijméeˈ˜tú̱u̱ røøˋ jaléˈˋ cuíiˈ˜ fɨɨngˇ quiáˈˉ, jo̱guɨ nijmiˈieengˋtu̱ røøˋ. 	 'Ik zal terugkeren om het vervallen huis van David te herbouwen. Op de plaats van de ruïne zal Ik een nieuw gebouw neerzetten,


Jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ júuˆ jaˋ e cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do. Jo̱ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ dob cangoquiéengˊ fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ jo̱ camɨˈrˊ dseaˋ do jmɨˈeeˇ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋnaaˈ, síiˈ˜go̱ i̱ dseamɨ́ˋ na güɨguiéiñˈˊ, co̱ˈ jáarˊ ta˜ óoˋ lɨ́ˈˆ caluuˇnaaˈ. 	 Maar Jezus gaf haar geen antwoord. Zijn discipelen zeiden dat Hij haar maar moest wegsturen. "Zij loopt steeds achter ons aan te zeuren", zeiden zij.


jo̱guɨ e caˈíingˈ˜guɨ do, eáangˊguɨ la guíingˋ quíiˉnaˈ e seemˉbɨ́ɨ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Maar omdat u eigenlijk niet zonder mij kunt, reken ik erop dat ik nog wel enige tijd in deze wereld zal blijven.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Babilonia i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ do laco̱ˈguɨ nɨcaguíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ cajo̱, jo̱guɨ lajo̱bɨ i̱ jó̱o̱ˋo̱ i̱ siiˋ Marcos. 	 De gemeente in Babylon en mijn zoon Markus groeten u.


Jo̱baˈ cajíingˉ Jesús i̱ ˈlɨngˈˆ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡Tiiˉ íiˊ moníˈˆ, jo̱ tiúungˊ i̱ dseañʉˈˋ na lana! Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ dsifɨˊ ladob cajméeˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do e caquɨ́ngˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ teáangˈ˜ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do. Jo̱ jo̱guɨbaˈ catiúungˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do i̱ dseaˋ do, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ joˋ eeˋ cajmeáiñˈˋ i̱ dseañʉˈˋ do. 	 Jezus snoerde hem de mond. "Zwijg", zei Hij tegen de boze geest. "Kom eruit." De boze geest gooide de man midden in de synagoge op de grond en ging uit hem weg, zonder hem verder kwaad te doen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ fariseo do lala: —Nɨcaˈíbˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “Jí̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ cajmeáangˋ Fidiéeˇ dseañʉˈˋ jo̱guɨ dseamɨ́ˋ.” 	 "Leest u de boeken van Mozes dan niet?" antwoordde Hij. "Daar staat toch in dat God de mens heeft gemaakt als man en vrouw.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b mɨ˜ cajǿˈˋ uǿˉ e eáangˊ, co̱ˈ jaangˋ ángel i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ cajgángˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ ie˜ jo̱, jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ ooˉ é̱e̱ˋ quiáˈˉ Jesús, jo̱ cajé̱ˈrˋ e cu̱u̱˜ féˈˋ e jnɨˊ e ooˉ é̱e̱ˋ do, jo̱ fɨˊ ni˜ jo̱b caguárˋ. 	 Plotseling was er een hevige aardbeving. Een engel van God kwam uit de hemel, rolde de steen opzij en ging erop zitten.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b cajméeˋ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ líˋ jmérˉ ráaiñˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do. 	 Dus zal geen mens zich ooit voor God op iets kunnen beroemen.


Jo̱guɨ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jaˋ ñirˊ e ˈnéˉ e nijmɨˈgórˋ Fidiéeˇ. Jo̱ lanab lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Zij houden geen rekening met God. Van enig ontzag voor Hem is geen sprake."


Jo̱ mɨ˜ catǿrˉ Jesús fɨˊ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ Anás do, jo̱ tɨˈleáamˊ gángˉ dseaˋ quiáˈˉ Jesús laco̱ˈ cangángˈˉ dseaˋ do, jaaiñˈˋ do siirˋ Tʉ́ˆ Simón, jo̱guɨ i̱ jaangˋguɨ do cuíimˋ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do, jo̱baˈ caˈíˉbiñˈ do e fɨˊ dsíiˊ lɨ˜ catǿrˉ Jesús, 	 Simon Petrus en een andere discipel volgden Jezus. Die andere discipel was een kennis van de hogepriester. Hij mocht tegelijk met Jezus op de binnenplaats van het paleis.


Dsʉco̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: I̱i̱ˋ dseaˋ iing˜ e nilɨseengˋ guiʉ́ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la jo̱guɨ e seeiñˋ juguiʉ́ˉ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜, ˈnéˉ nijmeáiñˈˋ íˆ nisɨ́ɨˈˇbre e laco̱ˈ jaˋ niféˈrˋ gaˋ, jo̱ lajo̱bɨ losʉʉr˜ cajo̱ e laco̱ˈ jaˋ niféˈrˋ júuˆ adseeˋ. 	 In de Boeken staat: "Wie van het leven houdt en gelukkig wil zijn, moet zijn tong in bedwang houden en geen leugen over zijn lippen laten komen.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —ˈNéˉ ninii˜i laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e niguiaaˆ júuˆ quiáˈˉ jial íingˉ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ e laco̱ˈ cuǿøngˋ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáiñˈˉ. 	 Maar Hij antwoordde: "Ik moet het goede nieuws van het Koninkrijk van God ook op andere plaatsen brengen. Dat is mijn opdracht."


Jo̱ co̱ˈ jáˈˉ jaléˈˋ e la, jo̱baˈ nɨne˜naaˈ guiʉ́ˉ e jaˋ huɨ́ɨngˊ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ e láaiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ. Jo̱ nɨne˜naaˈ cajo̱ jial cuøˈˊ Fidiéeˇ iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ gaˋ cartɨˊ mɨ˜ niquidsirˊ íˈˋ ˈñiaˈrˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ laˈíˋ. 	 De Here kan de mensen, die doen wat Hij wil en Hem liefhebben, helpen de verleidingen te weerstaan; en Hij weet tot de grote oordeelsdag Zijn straf te bewaren voor de mensen, die zich niets van Hem aantrekken.


Jo̱ nifáˈˆa e júuˆ la có̱o̱ˈ˜ júuˆ e féˈˋ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ ningángˈˋnaˈ røøˋ e júuˆ la, co̱ˈ fɨng jaˋ nijmee˜e lajo̱, huɨ́ɨmˊjiʉ lɨ́ɨˊ quíiˉnaˈ e ningángˈˋnaˈ. Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ, ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, dseángˈˉ cajáangˈ˜ yaang˜naˈ e cajmeeˉnaˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jaˋ dseengˋ; jo̱ dsʉˈ lajo̱b lana cajo̱ ˈnéˉ e nijáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nijméeˆnaˈ jmangˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ e iing˜ dseaˋ do e nijméeˆnaˈ. 	 Met dit voorbeeld van de slavernij wil ik duidelijk maken wat ik bedoel. Vroeger hebt u uw lichaam gebruikt voor allerlei zonde en losbandigheid. Zo moet uw lichaam nu in dienst staan van de rechtvaardigheid. Dan zult u aan God zijn toegewijd.


Jo̱guɨ se̱ˈˋnaˈ guooˋ rúngˈˋnaˈ mɨ˜ jíngˈˊ rúngˈˋnaˈ uii˜ e ˈneáangˋ rúngˈˋnaˈ. Jo̱guɨ güɨlɨseemˋbaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ lajɨɨngˋnaˈ dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jo̱b quiáˈˉ lana. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ laˈuii˜ quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón. 	 Groet elkaar met een welgemeende omhelzing, zoals het christenen past. Ik wens alle mensen die Christus toebehoren, vrede toe.


jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ do e dseángˈˉ nicuǿˈˉbre lɨ́ˈˉ doñiˊ e mɨ́ˉbiñˈ do. 	 Herodes vond het zo mooi, dat hij beloofde haar te zullen geven wat zij verlangde. "Ik zweer het je", zei hij.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Wij wensen u de genade en vrede van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus toe.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e mɨ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ seaˋ dseeˉ quíiˆnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e mɨ́ɨˈ˜naˈ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ e niˈɨ́rˉ íˈˋ quíiˉnaˈ, dsʉco̱ˈ guiʉ́ˉguɨ e dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ niˈɨ́ˉ íˈˋ quíiˉnaˈ. 	 Wat recht en oordeel betreft, hoe durft u als de één tegen de ander iets heeft, recht te zoeken bij de rechtbank?


Jo̱ caseámˈˋ yaang˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ apóoˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén. Jo̱ caseáiñˈˊ do e laco̱ˈ casɨ́ɨiñˉ laˈuiing˜ lanʉ́ˈˉ quiáˈˉ e júuˆ do. 	 De apostelen en leiders kwamen in een speciale vergadering bijeen om deze kwestie te bespreken.


Jo̱ song seabˋ uiing˜ e nijmɨráangˉ ˈñiáˈˋa, jo̱baˈ lajo̱b nijmee˜e có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cuøˊ li˜ e jaˋ quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ jmóoˋo. 	 Als ik mij ergens op moet beroemen, doe ik dat liever op de dingen waarin ik zwak ben.


jo̱ cacuǿøˈ˜re ta˜ e canéˉ nir˜ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ mɨ˜ cacuøˊ Fidiéeˇ e néeˊ ni˜ dseaˋ jmɨgüíˋ jaléˈˋ e jo̱, jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e caséerˊ caˈˊ faˈ e jaˋ canéˉ niñˈ˜. Dsʉˈ doñiˊ faˈ e cajméerˋ lajo̱, dsʉˈ jaˋ mɨˊ ne˜bɨ́ɨˈ faˈ e nɨnéeˊ ni˜ dseaˋ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 En U hebt hem het beheer gegeven over alles wat er is." (a) Toen God dit zei, bedoelde Hij ook dat alles aan Hem onderworpen zou zijn, niets uitgezonderd. Wij hebben nog niet gezien dat het al zover is,


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jmiˈneáangˋnaˈ i̱ dseaˋ gaangˋ i̱ sɨ́ɨngˋnaaˈ la, jo̱ lajo̱baˈ nilɨta˜ dsíirˊ e seaˋ uiing˜ e jneaˈˆ eáangˊ iáangˋ dsiˋnaaˈ uíiˈ˜ quíiˉnaˈ. Jo̱ lajo̱baˈ nilɨñiˊ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiaangˉguɨ e dseángˈˉ lajangˈˆ júuˆ e ˈneáangˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ dseaˋ gaangˋ na. 	 Laat hun zien hoeveel u van hen houdt. De gemeenten, die hen gezonden hebben, zullen daarover horen en dat bevestigt dat wij niet zonder reden hoog van u hebben opgegeven.


Jo̱ nijmérˉ jaléˈˋ e na uíiˈ˜ e jaˋ mɨˊ calɨcuíimˋbɨr jnea˜ o̱ˈguɨ mɨˊ calɨcuíiñˋ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ cajo̱. 	 Zij zullen dat doen, omdat zij de Vader en Mij niet kennen.


Jo̱ jmangˈˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ lanabaˈ caféngˈˊ i̱ Juan do jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ caˈeˈˊreiñˈ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Met vele van dergelijke waarschuwingen sprak hij de mensen toe.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ dseángˈˉ táˈˉ camɨ́ˈˆ júubˆ jmɨtɨ́ɨngˋnaˈ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ sɨjeengˇnaˈ e faˈ lajo̱b nilɨñíˆnaˈ jial cuǿøngˋ e seengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do lata˜; jo̱ dsʉˈ jaléˈˋ e júuˆ do lají̱i̱ˈ˜ uii˜ quiéˉbaa e féˈˋ. 	 U leest in de boeken van Mozes en de profeten omdat u denkt daarin eeuwig leven te vinden. Al die boeken getuigen over Mij.


Síiˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Sión: “Lab nɨjáaˊ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ, jo̱ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmiféngˈˊ ˈñiabˈˊ lɨ́ɨiñˊ, jo̱guɨ guiiñ˜ fɨˊ mocóoˈ˜ jaangˋ búˈˆ jiuung˜.” 	 "Zeg tegen Jeruzalem: Kijk, uw koning komt naar u toe. Hij is liefdevol. Hij rijdt op een ezelsveulen." (a)


jo̱guɨ ˈnéˉ e jaˋ jmɨjløngˈˆ ˈñiaˈrˊ mɨ˜ liúiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jíiˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱, jangámˉ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e laco̱ˈ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do, jo̱guɨ e nijáˈˉ líiñˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, 	 Wees daarom nederig als je de mensen, die zich verzetten, duidelijk de waarheid zegt. Want als je vriendelijk met hen spreekt, is er een kans dat zij met Gods hulp hun verkeerde ideeën zullen loslaten en de waarheid gaan erkennen.


Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nilíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jmidseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ co̱o̱ˋ fɨɨˋ güeangˈˆ quiáˈrˉ. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ e laco̱ˈ niguiáˆnaˈ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ íˋbre dseaˋ catǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nilíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ jneáˋ jɨr˜ e laco̱ˈ joˋ seengˋnaˈ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ fɨˊ lɨ˜ jmooˋnaˈ ta˜ quiʉˈˊ i̱ ˈlɨngˈˆ. 	 Maar zo bent u niet. U bent door God uitgekozen om koninklijke priesters te zijn; mensen die voor God zijn afgezonderd om overal te vertellen hoe goed en groot Hij is, Die u geroepen heeft om vanuit de duisternis naar Zijn heerlijk licht te komen.


¿Jáˆ tó̱o̱ˋ óoˊnaˈ jaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e calɨ́ˉ malɨˈˋguɨ eáangˊ mɨ˜ cajáˉ Líiˆ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ? Co̱ˈ ie˜ jo̱ jaˋ catu̱u̱ˋ jmɨ́ɨˊ fɨˊ Israel lajeeˇ ˈnɨˊ jiingˋ dsíˋ caˈnáˈˆ, jo̱guɨ dsíngˈˉ cajáˉ ooˉ cajo̱. 	 Neem nu de profeet Elia. Hij deed een wonder voor een weduwe uit Sarepta (C), een vreemdelinge dus. In die tijd was er hongersnood. Vele Joodse weduwen hadden niets te eten, want er was drie en een half jaar geen druppel regen gevallen. En toch werd Elia niet naar één van hen gestuurd.


Jo̱ dsʉˈ seemˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ mɨˊ caˈímˈˋbɨ júuˆ quiéˉe latɨˊ lana. Jo̱ cajíngˈˉ Jesús lajo̱ co̱ˈ ñiˊbre guiʉ́ˉ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ i̱˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do i̱ dseángˈˉ jaˋ niˈíngˈˋ írˋ, jo̱guɨ i̱˜ i̱ nijángˈˋ írˋ fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ e quiáˈˉ e nijúuiñˉ. 	 Maar sommigen van u geloven Mij niet." Want Jezus wist allang wie Hem niet vertrouwden en wie Hem zou verraden.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ apóoˆ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén do e caˈíngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ casíiñˋ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ jo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ Juan. 	 De apostelen in Jeruzalem hoorden dat de bevolking van Samaria in de Here Jezus was gaan geloven. Daarom stuurden zij Petrus en Johannes erheen om eens te kijken.


Jo̱guɨ cajo̱ jaˋ ˈguiˈˊ dseaˋ co̱o̱ˋ candíiˆ jo̱ nisíˈrˋ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ cǿøngˈ˜, co̱ˈ ˈnéˉ nisíˈˋ dseaˋ co̱o̱ˋ lɨ˜ ñíiˊbaˈ do, jo̱ lajo̱baˈ cuøˊ jɨˋ e jnéˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ. 	 Men steekt immers geen lamp aan om er vervolgens een emmer overheen te zetten? Die lamp moet toch op een kandelaar staan en licht geven voor iedereen in huis?


Jo̱ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do jaˋ caquɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ faˈ e caleáangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ bíˋ quiáˈˉ dseeˉ quíˉiiˈ. Co̱ˈ e júuˆ jo̱ jaˋ seaˋ bíˋ quiáˈˉ faˈ e cajméeˋ lajo̱ uíiˈ˜ e quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ. Jo̱ dsʉˈ lana Fidiéeˇ nɨcajméeˋbre jaléˈˋ e jaˋ caquɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ cajméeˋ e júuˆ do. Co̱ˈ nɨcasíiñˋ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do e lɨiñˈˊ do jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ seaˋ ngúuˊ táangˋ la jneaa˜aaˈ. Jo̱ cajméeˋ Fidiéeˇ lajo̱ e laco̱ˈ cajáiñˈˋ i̱ Jó̱o̱rˊ do e cajúiñˈˉ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ lajo̱baˈ caˈíiñˉ conguiaˊ e bíˋ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Het was voor de wet niet mogelijk te bevrijden, omdat zij stukliep op de zwakheid van de menselijke natuur. Daarom heeft God Zijn eigen Zoon gestuurd, Die net als de zondige mensen, een menselijk lichaam had. Om ons te bevrijden van de zonde heeft Hij het oordeel van God op Zich genomen.


Jo̱ lajeeˇ teáangˈˇ i̱ dseaˋ do fɨˊ, jo̱ ngolíiñˉ sɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcalɨ́ˉ fɨˊ Jerusalén lajeeˇ e jmɨɨ˜ jo̱. 	 Ze spraken met elkaar over alle gebeurtenissen.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E labaˈ iin˜n jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e nɨseemˋ jnea˜ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nilɨseengˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do. 	 "Het is zoals Ik zeg", antwoordde Jezus. "Ik was er al voor Abraham werd geboren."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, mɨ˜ nɨcatangˈˉ dseaˋ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ, jo̱baˈ cangángˈˉtu̱ Jesús fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea e cangoguiarˇ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ jo̱, 	 Later, toen Johannes de Doper door koning Herodes gevangen was genomen, ging Jezus terug naar Galilea om de mensen het goede nieuws van God te vertellen.


’Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱, seemˋ dseaˋ nijáiñˈˋ jaléngˈˋ rúiñˈˋ e nijúuiñˉ, jo̱guɨ seemˋbɨ tiquiáˈˆ dseaˋ nijmérˉ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jó̱o̱rˊ, o̱si jó̱o̱rˊ é nijmérˉ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ tiquiáˈrˆ e nijngángˈˉ rúiñˈˋ. 	 De ene broer zal de andere ter dood laten brengen. Vaders zullen dat zelfs doen met hun eigen kinderen. Kinderen zullen de hand tegen hun ouders opheffen en hen vermoorden.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈrˆ e jaˋ tɨ́iñˉ faˈ niníiñˉ Jesús, jo̱ cangojéemˊbre quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ cajgóorˉ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ ˈmaˋ e siiˋ sicómoro, co̱ˈ calɨlíˈrˆ e fɨˊ jo̱b cuǿøngˋ niníiñˉ dseaˋ do. 	 Daarom liep hij hard vooruit en klom in een wilde vijgeboom om Hem toch te kunnen zien.


Jo̱ jaléˈˋ e jo̱ jaˋ lɨ́ˈˋnaaˈ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jmooˉnaaˈ, dsʉco̱ˈ faco̱ˈ lajo̱, jo̱baˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b nijmɨjløngˈˆ yee˜naaˈ jóng. 	 Niemand zal zich erop kunnen beroemen het zelf gepresteerd te hebben.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ Israel cangɨ́ɨiñˋ jaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ jmidseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ sɨju̱ˇ Aarón i̱ lɨ́ɨngˊ sɨju̱ˇ yʉ́ʉˈ˜ Leví do cajo̱. Jo̱ faco̱ˈ e ta˜ e cajméeˋ jaléngˈˋ i̱ jmidseaˋ do íingˆ ta˜ e íingˉ dseeˉ e laco̱ˈ lɨguiúngˉ dseaˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ ˈneángˉ jmidseaˋ i̱ jiéngˈˋguɨ faco̱ˈ lajo̱; dsʉˈ dseángˈˉ la guíimˋ ˈneángˉ jaangˋguɨ jmidseaˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨ́ngˉ Melquisedec, jo̱ o̱ˈ laco̱ˈ lɨ́ɨngˊ i̱ jmidseaˋ sɨju̱ˇ Aarón do. 	 Als wij door de Levitische priesters en hun wetten gered hadden kunnen worden, waarom moest God dan Christus sturen? Een priester als Melchizédek en niet als Levi, Aäron en de andere priesters?


Jo̱ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ cangɨ́ɨngˋ ˈñiáˋ mil cuuˉ do, eáamˊ guiʉ́ˉ cajméerˋ ta˜ có̱o̱ˈ˜ e cuuˉ do, jo̱ calɨ́ˈˉbre jiéˈˋguɨ ˈñiáˋ mil lajo̱. 	 De man die 5000 geldstukken had gekregen, begon er onmiddellijk zaken mee te doen. Hij verdiende er 5000 geldstukken bij.


Jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lala: —¿E˜ ɨˊ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ la? Co̱o̱ˋ néeˈ˜ nicalɨséngˋ jaangˋ dseañʉˈˋ, jo̱ i̱ dseañʉˈˋ íˋ nicalɨséngˋ gángˉ jó̱o̱rˊ. Jo̱ co̱o̱ˋ néeˈ˜ casɨ́ˈrˉ i̱ jó̱o̱rˊ laˈuii˜ do: “Jó̱o̱ˋo̱, faˈ jgiéeˋ oˈˊ güɨjméeˈ˜ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ ta˜ fɨˊ lɨ˜ sɨjneaˇ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ quíˉiiˈ do.” 	 "Maar wat denkt u hiervan? Een man had twee zonen. Hij zei tegen de eerste:


Jo̱ jo̱guɨb niˈéˉ i̱ dseaˋ do co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ yʉ́ˈˆ e nɨsɨlɨɨngˇ guiʉ́ˉ, jo̱ fɨˊ jo̱b niguiáˆnaˈ guiʉ́ˉ e niquiee˜naaˈ do. 	 Hij zal jullie mee naar boven nemen naar een grote kamer, waar alles staat wat we nodig hebben. Maak daar het Paasmaal voor ons klaar."


Jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ i̱ jí̱ˈˋguɨ, co̱lɨɨm˜ nidseáˈˆnaaˈ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ guiáˈˆ güíˋ, jo̱ nijí̱ˈˊ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ lajo̱b nilɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈr˜ lata˜. 	 en daarna zullen wij die op dat moment nog leven, met hen in de wolken worden opgenomen om de Here in de lucht te ontmoeten en altijd bij Hem te zijn.


Dsʉco̱ˈ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsiˋnaaˈ do jaˋ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e iing˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jaléˈˋ e iing˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jaˋ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsiˋnaaˈ do. Dsʉco̱ˈ lajɨˋ tú̱ˉ e na jaˋ røøˋ cǿøngˋ quiáˈˉ, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ e jméeˆ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ áaˊnaˈ do. 	 Want de zondige neigingen gaan in tegen de verlangens van de Heilige Geest en omgekeerd. Deze twee krachten zijn altijd met elkaar in conflict. U moet dus niet doen wat u maar wilt.


Jo̱ nɨsɨlaamˉbaˈ jee˜ dseeˉ quíiˉnaˈ; jo̱ e na lɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ co̱o̱ˋ loguiˇ ñíˆ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈǿngˈˋnaˈ moguíˆnaˈ. Jo̱guɨ jmeáamˈ˜baˈ ta˜ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨcaˈíingˈ˜naˈ do e cacuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ; jo̱ e júuˆ na lɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ co̱o̱ˋ ñisʉ̱ˈˋ e eáangˊ dseaˋ jee˜ ˈniiˋ. 	 U zult niet zonder de helm van de redding kunnen of zonder het zwaard van de Geest, het woord van God.


Co̱ˈ song cuǿøˉbaa guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e gǿˈˋø do, jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ éengˋ dseaˋ jnea˜ dsʉˈ uíiˈ˜ e gǿˈˋø e jo̱?” 	 Als ik God dank voor wat ik eet, hoe durft die ander er dan iets van te zeggen? Ik dank God toch!


Jo̱ mɨ˜ canʉʉˋ e jmɨɨ˜ jo̱ e lɨco̱ˈ nɨcadseáˉ iéˋ, cangojéengˋ dseaˋ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ seengˋ quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ Jesús, jo̱ do quiéengˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíiˊ. 	 Die avond na zonsondergang bracht men allemaal mensen bij Hem, die ziek waren of boze geesten in zich hadden.


Jo̱baˈ nɨcalɨlíˈˆi e nañiˊ faˈ iim˜baa jmee˜e jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, dsʉˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e gaˋbaˈ líˈˋi jmóoˋo. 	 Zo ervaar ik steeds weer: Als ik het goede wil doen, kan ik het niet laten het slechte te doen.


Jo̱guɨ song la lɨ́ɨmˊbre lɨ́ɨiñˊ e jaˋ niˈíˋ júuiñˆ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱baˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ ˈnéˉ ngɨ́ngˉ e júuˆ jo̱. Jo̱guɨ song o̱ˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ íˋ niˈíˈˋ júuiñˆ, jo̱baˈ ˈnéˉ e nɨta˜ óoˊnaˈ e i̱ dseaˋ íˋ jaˋ cuíiñˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ guiing˜ fɨˊ Roma. 	 Wil hij nog niet luisteren, leg de zaak dan aan de gemeente voor. Als de gemeente hem in het ongelijk stelt en hij wil nog niet luisteren, moet u niet meer met hem omgaan.


Jo̱ lajo̱b ngóoˊ niˈˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ ngóoˊ dsifɨ́ɨmˊbɨ i̱ dseaˋ i̱ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ dseaˋ do fɨˊ Jerusalén. Jo̱ jɨˋguɨ i̱ fɨ́ɨmˊ jmidseaˋ Israel íñˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ie˜ jo̱. 	 Gods boodschap kreeg steeds meer bekendheid. In Jeruzalem nam het aantal volgelingen van Jezus sterk toe. Ook veel priesters gaven gehoor aan de oproep in Jezus te gaan geloven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱guɨbaˈ dseaˋ góoˋooˈ camɨiñˈˊ Fidiéeˇ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ niquiʉ́ˈˉ ta˜ quiáˈrˉ jee˜ laˈóˈˋ dseaˋ góoˋooˈ do. Jo̱baˈ Fidiéeˇ cacuǿøiñˋ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ calɨsíˋ Saúl, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ calɨsíˋ Cis, sɨju̱ˇ Míing˜, jaangˋ lajeeˇ guitúungˋ ˈléˈˋ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ do; jo̱ i̱ Saúl dob caquiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ lajeeˇ tu̱lóˉ ji̱i̱ˋ. 	 Toen wilden zij een koning hebben. God gaf hun Saul, de zoon van Kis, een man uit de stam van Benjamin.


e jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ jaˋ cuǿøngˋ féˈrˋ fɨˊ quiniˇ dseaˋ mɨ˜ tɨˊ íˈˋ e seángˈˊ dseaˋ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ jaˋ catɨ́ɨngˉ faˈ e nijmérˉ lajo̱. Co̱ˈ ˈnéˉ jmɨˈgórˋ dseañʉˈˋ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Waar gelovigen bijeen komen, moeten de vrouwen zwijgen. Zij mogen niet spreken, maar moeten zo nederig zijn dat aan de mannen over te laten. Dat staat trouwens ook in de wet van Mozes.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaˋ cuǿøngˋ nijméˉ ayuno jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨmɨ́ɨngˇ quiáˈˉ co̱o̱ˋ lɨ˜ cungˈˊ guooˋ dseaˋ lajeeˇ seengˋ i̱ sɨmingˈˋ i̱ cungˈˊ guóˋ do có̱o̱ˈr˜. Jo̱ dsʉˈ niguiéebˊ jmɨɨ˜ mɨ˜ nisángˈˊ dseaˋ i̱ sɨmingˈˋ do, jo̱guɨbaˈ nijméˉ ayuno jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 "Waarom zouden de vrienden van de bruidegom treuren en hun eten laten staan, zolang hij nog bij hen is?" antwoordde Jezus. "Maar eens zal hij uit hun midden worden weggenomen. Dan hebben zij alle reden om niet te eten.


Jo̱guɨ jmooˉnaaˈ li˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jmooˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ, co̱ˈ jneaˈˆ jaˋ beáangˈ˜ dseeˉ yee˜naaˈ, jo̱guɨ eáamˊ nɨne˜naaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ eáamˊ guiúngˉnaaˈ, jo̱guɨ eáamˊ féngˈˊ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jo̱guɨ seemˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ, jo̱guɨ dseángˈˉ lajamˈˆbaˈ ˈneáangˋnaaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, 	 Wat wij over onszelf zeggen, hebben wij waargemaakt door ons zuivere leven, ons begrip van het goede nieuws en ons geduld. We zijn vriendelijk, vol oprechte liefde en vol van de Heilige Geest geweest.


Jo̱ dseángˈˉ jaˋ mɨˊ cajmóˆnaaˈ faˈ e nijmiféngˈˊ dseaˋ jneaˈˆ o̱ˈguɨ ˈnʉ́ˈˋ faˈ nijmiféngˈˊnaˈ jneaˈˆ o̱ˈguɨ dseaˋ jiéngˈˋ cajo̱. Co̱ˈ nañiˊ faˈ cuǿømˋbre e jmóˆ jneaˈˆ e lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ dseaˋ niingˉ i̱ quiʉˈˊ ta˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ i̱ quie̱ˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ, 	 Wij zijn er ook nooit op uit geweest eer van u of van anderen te krijgen, hoewel wij als apostelen van Jezus Christus wel op onze rechten hadden kunnen staan.


Jo̱ lana gánˈˊn e iin˜n nijméeˈ˜e ta˜ lafaˈ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quíiˆbaˈ, jo̱ joˋ jméeˈ˜ cuente e jó̱o̱ˈˋ jnea˜.” 	 Ik ben het niet waard nog langer uw zoon genoemd te worden.


Jo̱ co̱o̱ˋ néeˈ˜ lajeeˇ ji̱i̱ˋ e calɨ́ngˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Galión dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Acaya, jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ neáangˊ fɨˊ do ie˜ jo̱ casɨ́ɨiñˉ røøˋ e nijmérˉ dseeˉ quiáˈˉ Paaˉ. Jo̱baˈ casangˈˉneiñˈ jo̱ cangojeáaiñˆ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ dseata˜ dseaˋ quidsiˊ íˈˋ. 	 Toen Gallio gouverneur van Achaje werd, spanden de Joden samen en brachten Paulus voor het gerecht.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, song móoˉ ˈnʉ́ˈˋ e jaangˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ nɨcatǿngˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, ˈnéˉ nijmɨcó̱o̱ˈ˜baˈ i̱ dseaˋ íˋ e laco̱ˈ nilɨseeiñˋ laco̱ˈ la seengˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jmeeˉbaˈ e guiúngˉnaˈ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ ñiim˜ áaˊnaˈ e laco̱ˈ jaˋ güɨlíˋ e la quie̱ˊ ˈnʉ́bˈˋ cajo̱ nijiúngˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Broeders, als iemand op iets verkeerds wordt betrapt, moet u (als mensen die door de Geest geleid worden) hem vriendelijk terechtwijzen. Vergeet niet dat u zelf ook in de verleiding kunt komen iets verkeerds te doen.


Jo̱ jmiguiʉbˊ uiing˜ seaˋ e jmóoˋ huɨ́ɨngˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ e jaˋ cuǿøngˋ e nicúiñˈˋ guóorˋ: co̱ˈ seemˋ dseañʉˈˋ e latɨˊ mɨ˜ ngáamˈ˜bre jaˋ sɨˈíiñˆ faˈ e nicúiñˈˋ guóorˋ, jo̱guɨ seemˋbɨ cajo̱ e dseañʉˈˋ rúmˈˋbre nɨcajmiˈléngˈˋ írˋ, jo̱guɨ seemˋbɨ i̱ jaˋ cuøˈˊ fɨˊ yaang˜ faˈ e nicúiñˈˋ guóorˋ dsʉˈ uíiˈ˜ e Fidiéeˇ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ nijméˉ lajo̱, jo̱baˈ güɨjméeˋbre lajo̱. 	 Sommige mensen kunnen niet trouwen, omdat zij met een afwijking geboren zijn. Anderen kunnen niet trouwen, omdat zij door andere mensen verminkt zijn. Weer anderen trouwen niet, omdat zij daar terwille van het Koninkrijk van de hemelen van afzien. Laat ieder die het begrijpt, dit aannemen."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, ˈnéˉ e lafaˈ e nidséˆnaaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do fɨˊ caluuˇ fɨɨˋ e jaˋ ɨˈˋ lɨ́ɨˉnaaˈ faˈ jialguɨ la féˈˋ dseaˋ gaˋ uii˜ quíˉiiˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajméeˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Laten wij dan naar Hem toe gaan, buiten de stad en dezelfde schande dragen die Hij gedragen heeft.


Jo̱guɨ caˈeˈˊguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jaléˈˋ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento jo̱ cajíñˈˉ: —Mɨ˜ ˈnéˉ te̱ˈˉ dseaˋ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ, jaˋ jmóorˋ faˈ e quiʉˈrˊ caˈnáˈˆ ˈmɨˈquiˈˊ e ˈmɨ́ɨˉ jo̱ nite̱ˈrˉ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈmɨˈquiˈˊ e yʉ́ʉˈ˜. Co̱ˈ song cajméerˋ lajo̱, niˈíimˉ e ˈmɨˈquiˈˊ e ˈmɨ́ɨˉ do, jo̱guɨ niˈíimˉ e ˈmɨˈquiˈˊ e yʉ́ʉˈ˜ do cajo̱, co̱ˈ mɨ˜ nijgíiˉ, nijǿmˈˋ e ˈmɨˈˊ ˈmɨ́ɨˉ e sɨto̱ˈˊ do, jo̱ nilɨfeˈˋguɨ e lɨ˜ sɨˈguɨɨˋ do. Jo̱ mɨ˜ nilɨquiʉ̱ˈˊ jo̱ joˋ eeˋ ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jóng. 	 Om duidelijk te maken wat Hij precies bedoelde, gaf Hij hun dit voorbeeld: "Men knipt toch niet een stuk uit een nieuwe jas om een oude mee te verstellen? Dat zou zonde zijn van die nieuwe jas. En de oude jas zou er toch niet mee gemaakt kunnen worden, omdat de nieuwe stof zou gaan krimpen. Zowel de oude jas als de nieuwe lap zouden scheuren.


’Jo̱ jo̱b mɨ˜ nitǿørˋ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nijmɨhuɨ́ɨiñˋ ˈnʉ́ˈˋ cartɨˊ nijngáiñˈˉ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ ie˜ jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ jmɨgüíˋ nilíˋ ˈníˈˋ níiñˉ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ jnea˜. 	 Dan komt er een tijd dat jullie gefolterd, gedood en overal ter wereld gehaat worden, omdat jullie bij Mij horen.


Jo̱guɨ seabˋ mɨ˜ ˈníˈˋ níingˉ dseaˋ jneaˈˆ, dsʉˈ jaˋ yee˜naaˈ se̱e̱ˉnaaˈ; jo̱guɨ seabˋ mɨ˜ gabˋ jmángˈˋ dseaˋ jneaˈˆ, dsʉˈ jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ niˈíiñˉ jneaˈˆ. 	 wij worden vervolgd, maar God laat ons niet in de steek; wij worden neergeslagen, maar staan telkens weer op.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ Juan do dseángˈˉ la lɨ́ɨˊ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —O̱ˈ jnea˜ i̱ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ɨˊ áaˊnaˈ i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ. 	 "Ik ben de Christus niet", vertelde hij hun.


Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ caˈláangˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do nɨngóorˊ lɨ́ɨˊguɨ tu̱lóˉ ji̱i̱ˋ. 	 een man van in de veertig, die vanaf zijn geboorte verlamd was geweest, was genezen door een wonder!


Jo̱ mɨ˜ seengˋ dseaˋ fɨˊ lɨ˜ jneáˋ, jo̱baˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ éerˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do cajo̱, jo̱guɨ jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ quie̱rˊ. 	 Laat dat dan ook blijken uit uw doen en laten. Het gevolg van het licht in u, is dat u alleen maar doet wat goed, juist en waar is.


Jo̱ jaˋ e huɨ́ɨngˊ e jǿøˆnaaˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cá̱ˋ fɨˊ gaˋ jo̱guɨ jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíirˊ yaaiñ˜ faˈ jaléˈˋ e la: mɨ˜ ˈléeˊ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ o̱si jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ, o̱si mɨ˜ jmóoˋ dseaˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jiéˈˋguɨ, o̱si mɨ˜ jmóorˋ jaléˈˋguɨ e jaˋ tíiˊ ta˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ jmóorˋ, 	 Het is duidelijk wat de zondige natuur voortbrengt: Overspel, ontucht, vuiligheid en losbandigheid;


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ nɨñíˆbaˈ e mɨ˜ seaˋ ta˜ cuí̱i̱ˋ, i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cuí̱i̱rˋ, jo̱ dsʉˈ lɨfaˈ jaamˋbingˈ i̱ nilíˈˋ i̱ niguiengˈˊ nifɨˊguɨ, jo̱ lajo̱baˈ niñíiñˉ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e cuǿøˈ˜ bíˋ yaang˜naˈ e laco̱ˈ lajɨɨmˋbaˈ nilíˈˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉnaˈ do. 	 Op de wedstrijdbaan doen alle hardlopers hun best om te winnen en toch is er maar één die de prijs krijgt. Doe uw best dan ook de prijs te krijgen.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ o̱faˈ fáˈˉa e dseángˈˉ nɨcalɨ́ˈˉɨ ˈñiáˈˋa jaléˈˋ e na; dsʉˈ e jábˈˉ dseángˈˉ joˋ eeˋ ɨˊguɨ dsiiˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcajméˉe lamɨ˜ jéengˊguɨ do, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ jmɨˈúungˋguɨ́ɨ e nilíˈˋi jaléˈˋ e sɨjé̱e̱ˇguɨ quiéˉe 	 Ik denk niet dat ik daarin al geslaagd ben, broeders,


Jo̱ jmiguiʉˊbɨ seaˋ e ˈnéˉ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ faco̱ˈ dsitíingˈ˜ quiéˉe lajo̱: faˈ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ la i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ ie˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ do lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ i̱ dseañʉˈˋ la: jaangˋ i̱ calɨsíˋ Gedeón có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ i̱ calɨsíˋ Barac jo̱guɨ jaangˋ i̱ calɨsíˋ Sansón có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ i̱ calɨsíˋ Jefté jo̱guɨ jaangˋ i̱ calɨsíˋ dseata˜ Davíˈˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ i̱ calɨsíˋ Samuel, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Moet ik hiermee doorgaan? Ik zou tijd tekort komen als ik de ervaringen van Gideon, Barak, Simson, Jefta, David, Samuël en de profeten moest vertellen.


Dsʉˈ lafaˈ e nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e seaˋ contøøngˉ, jo̱ lɨco̱ˈ jmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e o̱ˈ jábˈˉ, jo̱guɨ jmɨˈgórˋ jo̱guɨ jmiféiñˈˊ lají̱i̱ˈ˜ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ e cajméeˋ Fidiéeˇ e lafaˈ e nijmiféiñˈˊ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ i̱ cajméeˋ jaléˈˋ e jo̱. Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ íbˋ i̱ catɨ́ɨngˉ i̱ nijmiféngˈˊ dseaˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. Jo̱ lajo̱b ˈnéˆ líˋ. 	 Zij ruilden Gods waarheid in voor de leugen. Zij vereerden de dingen die God gemaakt heeft in plaats van God Zelf. Hij is toch de Maker! Hem komt alle eer toe, voor altijd en eeuwig.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ dseaˋ fii˜ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ do: “U̱˜, co̱ˈ fɨng song cagüɨtǿøˈ˜ e onuuˋ do, jo̱ la quie̱ˊ tɨˊ e cuɨˈieeˋ dob dseáangˈ˜ nigüɨtǿøˈ˜ jóng. 	 'Nee,' antwoordde de boer. 'Want dan trekken jullie het jonge graan ook mee.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caˈíngˈˋ Fidiéeˇ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ do, jo̱guɨbaˈ cató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ do e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨcaˈímˈˋ Fidiéeˇ írˋ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ dsʉˈ uíiˈ˜ e jáˈˉ calɨ́iñˈˉ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do caˈuíiñˉ lafaˈ tiquiáˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ íngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nilíiñˈˉ do dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ, jo̱ jaˋ eeˋ lɨ́ɨˊ faˈ jaˋ mɨˊ cató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˈˋ do. 	 Dat was het teken waarmee zijn onschuld werd bezegeld. Dus is Abraham de voorvader van allen die op God vertrouwen, ook van hen die niet besneden zijn.


jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e íbˋ jnea˜, co̱ˈ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ joˈseˈˋ quiéˉe. 	 U gelooft Mij niet, omdat u niet bij mijn kudde hoort.


Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jneaa˜aaˈ jaˋ cuǿøngˋ ngɨɨng˜naaˈ lacataangˋ cataangˋ, co̱ˈ co̱o̱ˋ ˈnɨˈˋ e aˈˊ eáamˊ lɨ́ɨˊ jee˜ laco̱ˈ teáangˈ˜naˈ jo̱guɨ laco̱ˈ néeˊ jneaˈˆ, jo̱ jaˋ cuǿøngˋ faˈ i̱ dseaˋ neáangˊ la ningɨ́iñˉ fɨˊ na o̱ˈguɨ i̱ dseaˋ teáangˈ˜ na cuǿøngˋ jalíiñˋ fɨˊ la.” 	 Bovendien is tussen u en ons een enorme kloof. Wie van hier naar u toe wil, komt er niet overheen.'


Jo̱baˈ Jesús caquiumˈˊbre fɨˊ iuuiñˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Jéengˋnaˈre fɨˊ la. Jo̱baˈ catǿbˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús i̱ dseaˋ tiuungˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Cuǿøˈ˜ bíˋ uøˈˊ jo̱ ráanˈˉ, co̱ˈ dob tǿˈˋ Jesús ˈnʉˋ. 	 Jezus bleef staan: "Roep hem eens hier", zei Hij. Zij riepen de blinde man. "Je boft", zeiden ze. "Kom, Hij roept je!"


Jo̱ dsʉˈ laˈuii˜ jaˋ calɨlíˈˆbɨ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do e˜ guǿngˈˋ jaléˈˋ e do; lɨ́ˈˆ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, mɨ˜ cangɨ́ˋ e cangángˈˉtu̱ Jesús fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱guɨb calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ do e jaléˈˋ e cajméeˋ Jesús do nɨnitó̱o̱bˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ lɨ˜ féˈˋ uii˜ quiáˈˉ Jesús. 	 Zijn discipelen begrepen toen nog niet wat dit allemaal betekende. Maar later, toen Jezus in de schitterende heerlijkheid van God was gekomen, werd hun duidelijk dat deze woorden met betrekking tot Hem waren geschreven. Zij hadden ze voor hun ogen werkelijkheid zien worden.


Jo̱guɨ song logua˜ dseaˋ nijíngˈˉ lala: “Dsʉco̱ˈ jaˋ lɨ́ɨnˊn jmini˜, jo̱baˈ jaˋ lɨ́ɨnˊn ˈnáangˈ˜ quiáˈˉ guotɨɨˉ.” Jo̱ dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱ faˈ e nijé̱ˉ e joˋ lɨ́ɨˊ ˈnáangˈ˜ quiáˈˉ guotɨɨˉ dseaˋ. 	 En als het oor zou zeggen dat het niet bij het lichaam hoort, omdat het geen oog is, hoort het daarom niet bij het lichaam?


Jo̱ dsʉˈ latɨˊ lana jnea˜, dseaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, niníˆi lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiing˜ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, dseaˋ i̱ ˈgøngˈˊ eáangˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Maar het duurt niet lang meer, of Ik, de Mens, zal zitten op de troon van God, aan Zijn rechterhand."


Jo̱ nañiˊ faˈ e lajo̱b cajmérˉ, dsʉˈ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ niseengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Chipre có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Cirene i̱ nɨcaˈíngˈˋ Dseaˋ Jmáangˉ ie˜ do caguilíiñˉ fɨˊ Antioquía, jo̱ caguiaˊbre júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. 	 Maar sommigen van die vluchtelingen waren afkomstig uit Cyprus en Cyrene. Toen zij in Antiochië kwamen, spraken zij ook met niet-Joodse mensen en vertelden hun over de Here Jezus.


jo̱ cangóbˉtu̱r fɨˊ Cesarea, jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ e laco̱ˈ nicuǿˈrˉ guicó̱o̱ˈˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangámˈˉtu̱r fɨˊ Antioquía, jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ huǿøbˉjiʉ. 	 Na aankomst in Caesarea ging hij naar Jeruzalem en bezocht daar de christengemeente. Daarna reisde hij verder naar Antiochië.


Dsʉˈ jaˋ e lɨ́ɨˊ e gabˋ e jmohuɨ́ɨˊ e quie̱e̱ˉ do, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ cajmeeˇnaˈ faˈ e jaˋ cajmijíingˆnaˈ jnea˜ o̱ˈguɨ caˈnaangˋnaˈ jnea˜ caˈˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨnˊn e jmohuɨ́ɨˊ do. Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́bˉ caˈíingˈ˜naˈ jnea˜ laco̱ˈguɨ íngˈˋ dseaˋ jaangˋ ángel i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ i̱ casíingˋ dseaˋ do, o̱si laco̱ˈ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈˊbɨr é. 	 maar dat heeft u er niet van weerhouden mij welkom te heten als een boodschapper van God, ja, als Christus Jezus Zelf. Hoewel dat vast niet meeviel, hebt u niets laten merken van enige afkeer of iets dergelijks.


Jo̱ lajeeˇ nɨteáaiñˉ fɨˊ jo̱, lalab casɨ́ˈrˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Song jáˈˉ e lɨnˈˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do, bíingˊ uøˈˊ cartɨˊ uii˜ quiáˈˉ e guáˈˉ la; dsʉco̱ˈ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ féˈˋ lala: Fidiéeˇ niquiʉ́ˈrˉ ta˜ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨrˉ e nijmérˉ íˆ ˈnʉˋ, jo̱ nisáiñˈˊ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ guoorˋ lajeeˇ guiáangˈ˜ guoˈˊ guiáˈˆ güíˋ e laco̱ˈ jaˋ nitɨtaanˈ˜ cartɨˊ ni˜ uǿˆ. 	 "Laat nu eens zien dat U de Zoon van God bent", zei hij. "Spring naar beneden! Er staat immers in de Boeken dat God Zijn engelen zal sturen om U te beschermen. Die zullen er wel voor zorgen dat U niet te pletter valt."


Co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e cangongɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ cuaiñ˜ quíˉiiˈ, jo̱baˈ lajaangˋ lajaangˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel o̱si o̱ˈ lajo̱ é, nɨcuǿømˋ sɨɨ˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ laˈeáangˊ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e Jmɨguíˋ quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ do. 	 Door wat Jezus heeft gedaan, mogen wij (of we nu Joden zijn of niet) vrij bij de Vader komen, in één Geest.


Jo̱baˈ cañíiˋ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do lala: —Tɨfaˈˊ, lab nɨjeenˉ jaangˋ jó̱o̱ˋo̱, jo̱ i̱ ˈlɨmˈˆ iuungˉ dsíirˊ, jo̱ nɨcajméeiñˈˋ do e jaˋ líˋ féˈˋ jó̱o̱ˋo̱, 	 "Meester", antwoordde een man, "ik wilde mijn zoon bij U brengen.


Jo̱ Fidiéebˇ dseaˋ caleáaiñˋ jneaˈˆ ie˜ jo̱ e laco̱ˈ jaˋ cajiʉ́ˈˋnaaˈ fɨˊ ni˜ ˈmóˆ, jo̱guɨ íbˋ cajo̱ i̱ nileángˉguɨ jneaˈˆ lajeeˇ ngóoˊguɨjiʉ. Jo̱guɨ dseángˈˉ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ cajo̱ e dseángˈˉ nileámˉbɨr jneaˈˆ jee˜ ˈmóˆ 	 Hij heeft ons inderdaad geholpen en ons leven gered. Ja, wij weten zeker dat Hij dat telkens weer zal doen.


Jo̱baˈ Jesús cagüɨiñˈˊ capíˈˆ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Iim˜baa jmiˈleáanˆn ˈnʉˋ, jo̱ lana caˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨnˈˊ. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caˈláangˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ lɨ́ɨiñˊ. 	 Jezus raakte de man aan. "Ik wil het", zei Hij. "Word weer gezond." Hij had het nog maar net gezegd of de melaatsheid was verdwenen.


Dsʉco̱ˈ e laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ i̱ jøøng˜ máangˊnaˈ la e quɨ́ɨbˈ˜ Jesús jmɨɨ˜ e cajmiˈleáaiñˉ dseaˋ do, jo̱baˈ nɨcalɨbíimˉtu̱r jo̱guɨ nɨcaˈláamˉbre lana lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nɨcañíiˉnaˈ na. 	 Jezus heeft deze lamme man genezen. Door ons geloof in Jezus is hij volkomen gezond geworden. U ziet het zelf!


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ do sɨje̱rˇ faˈ e nilɨye̱e̱ˋ lɨ˜ cacuˈˋ i̱ mɨˈˋ do guooˋ Paaˉ o̱si e nijúumˉbɨr lajeeˇ jo̱ é. Jo̱ ngoca̱ˊbɨjiʉ e sɨje̱ˇ i̱ dseaˋ do su lɨɨng˜ eeˋ nilíingˉ Paaˉ, dsʉˈ jaˋ e calɨ́ngˉ dseaˋ do jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. Jo̱baˈ dsifɨbˊ cajmɨsɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ do e ɨˊ dsíirˊ, jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ e i̱ Paaˉ do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ diée˜. 	 De eilandbewoners verwachtten dat hij zou opzwellen of plotseling dood zou neervallen. Maar toen er na lange tijd niets met hem gebeurd was, sloegen zij om als een blad aan een boom en zeiden dat hij een god was.


Jo̱guɨ song jnea˜ cangɨ́ɨnˋn quiáˈˉ Fidiéeˇ e fáˈˋa jaléˈˋ jmíiˊ e féˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e jaˋ mɨˊ cuíiˋi jéengˊguɨ, jo̱guɨ jɨˋguɨ fáˈˋa e jmíiˊ e féˈˋ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ jaˋ jmiˈneáanˋn jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋn, jo̱baˈ lɨ́ɨnˊn jóng lafaˈ mɨ˜ i̱i̱ˋ ñíˆ o̱si mɨ˜ i̱i̱ˋ ñíˆ chi̱i̱ˋ e taˈˊ mɨ́ɨˈ˜ eáangˊ mɨ˜ i̱i̱ˋ báˋ. 	 Als ik wel de talen van mensen en engelen zou spreken, maar geen liefde heb, klink ik als een dreunende gong of een schetterende cimbaal.


Jo̱ nañiˊ faˈ ɨˊ dsiiˉ e jaˋ mɨˊ cajméˉe jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ, dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e jo̱ faˈ dseángˈˉ e nɨta˜ dsiiˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ quidsiˊ íˈˋ quíˉnaaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. 	 Want al ben ik mij van geen kwaad bewust, de enige die mij kan beoordelen, is de Here.


Jo̱ niˈéˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ yʉ́ˈˆ lɨ˜ nɨsɨlɨɨngˇ guiʉ́ˉ, jo̱ fɨˊ jo̱b niguiáˆnaˈ guiʉ́ˉ quiáˈˉ e niquiee˜naaˈ do. 	 Hij zal jullie meenemen naar boven, naar een grote, compleet ingerichte kamer. Maak daar het Paasmaal klaar."


Jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na lɨco̱ˈ féˈˋbre e jmɨˈgórˋ jnea˜ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ júuˆ quiáˈˉbre, dsʉˈ huíimˉ seengˋ jaléˈˋ e ɨˊ dsíirˊ do e jmɨˈgórˋ jnea˜. 	 'Deze mensen eren God met de mond, maar in hun hart moeten ze niets van Hem hebben.


—Janúˈˋ, nʉ́ʉˉnaˈ jaléˈˋ e nifáˈˆa la: Co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ cagüɨˈɨ́ɨˊ jaangˋ dseaˋ quie̱ˊ mɨjú̱ˋ e ngojñir˜ jma˜. 	 "Luister", zei Hij, "een boer ging naar zijn land om te zaaien. Daarbij viel er wat zaad op het pad. De vogels kwamen erop af en pikten het weg.


Jo̱ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ, eáangˊguɨ nicuøˈˊ Fidiéeˇ iihuɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ˋ dsíiˊ e jmóorˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ jo̱guɨ i̱ jaˋ iing˜ e Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈrˉ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ í̱i̱bˊ lɨ́ɨiñˊ, jo̱guɨ teábˋ dsíirˊ jmérˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e ˈlɨˈˆ, jo̱guɨ jaˋ ˈgóˈrˋ e féˈrˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈgøngˈˊ i̱ jaˋ jnéengˉ i̱ seengˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. 	 Dat laatste geldt vooral voor hen die zich aan hun zwoele hartstochten overgeven, voor hen die trots en eigenzinnig zijn, die zich van enig gezag niets aantrekken en zonder blikken of blozen met geestelijke machten durven te spotten.


Jo̱ co̱ˈ jneaˈˆ dseángˈˉ nɨcane˜baaˈ, jo̱baˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ e jáˈˉ e Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ casíiñˋ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ nileáiñˉ dseaˋ jmɨgüíˋ jee˜ dseeˉ quiáiñˈˉ. 	 Omdat wij het met eigen ogen hebben gezien, getuigen wij ervan dat God Zijn Zoon gestuurd heeft als Redder van de wereld.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ iing˜ jnea˜ cajo̱ e jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ güɨquíˈˊbre sɨ̱ˈrˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱guɨ e jaˋ ˈnéˉ faˈ e cá̱rˋ ˈmɨˈˊ e ˈgooˋ e to̱o̱˜ jaléˈˋ e ˈmoˈˆ, o̱ˈguɨ ˈnéˉ faˈ e nijmɨˈɨɨng˜ ˈñiaˈrˊ e nijmérˉ e jloˈˆguɨ jñʉguir˜ o̱ˈguɨ ˈnéˉ e cá̱rˋ jaléˈˋ ñíˆ e ˈmoˈˆ eáangˊ lafaˈ cunéeˇ o̱si cu̱u̱˜ e ˈmoˈˆ eáangˊ o̱ˈguɨ sɨ̱ˈrˆ e ˈmoˈˆ eáangˊ cajo̱. 	 En de vrouwen moeten bescheiden zijn, nuchter en netjes in hun kleding en gedrag. Gelovige vrouwen moeten opvallen door hun vriendelijkheid en goedheid, niet door kapsels, dure sieraden of sjieke kleren.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Paaˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dseaˋ rúˈˋuuˈ, jaˋ ñiˋ jnea˜ e i̱ dseaˋ na lɨ́ɨiñˊ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ, jo̱baˈ cafáˈˉa lajo̱, dsʉˈ faco̱ˈ ñiˋ jnea˜ e lajo̱, jaˋ cafáˈˉa lajo̱ jóng. Co̱ˈ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ malɨɨ˜ lalab féˈˋ: “Jaˋ foˈˆ gaˋ quiáˈˉ dseaˋ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ góoˈˋ.” 	 "Och, broeders, ik wist niet dat hij de hogepriester was, want er staat geschreven dat men een leider van het volk niet mag beledigen", antwoordde Paulus.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ cangɨ́ɨngˋ e tɨɨiñˋ féˈrˋ jaléˈˋ e júuˆ e íñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ jmɨcó̱o̱ˈr˜ e teáˋguɨ nisíngˈˉ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e laco̱ˈ nicuǿˈˉreiñˈ bíˋ, jo̱guɨ cajo̱ e laco̱ˈ nijmitíiˈr˜ dsíiñˈˊ. 	 Maar wie woorden van God doorgeeft, spreekt de mensen opbouwend, bemoedigend en troostend toe.


Jo̱ mɨ˜ dseángˈˉ nɨne˜baaˈ røøˋ e jábˈˉ núuˋ Fidiéeˇ jaléˈˋ júuˆ quíˉiiˈ, lajo̱baˈ nɨta˜ dsiˋnaaˈ e dseángˈˉ nɨcangɨ́ɨmˋbaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcamɨ́ɨˈ˜naaˈre do. 	 En als wij weten dat Hij naar ons luistert, mogen wij er ook zeker van zijn dat Hij ons geeft wat wij Hem vragen.


Jo̱ lajɨbˋ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈˉ Tiquíˆiiˈ e quiéˉbaa lɨ́ɨˊ cajo̱, jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱baˈ e fáˈˋa e lajaléˈˋ e júuˆ e niˈíngˈˋ e Jmɨguíˋ do jáaˊ fɨˊ quiéˉbaa, jo̱ jalébˈˋ e jo̱ nicuǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ e ningángˈˋnaˈ. 	 Alles wat van de Vader is, is ook van Mij. Daarom zeg Ik dat Hij alles wat Hij van Mij hoort, aan u zal vertellen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —Lɨ́ˈˆ jaangˋ i̱ gøˈˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨ˜ co̱o̱ˋ cuéeˈ˜ huɨ̱́ɨ̱ˊ, íbˋ nijángˈˋ jnea˜ do. 	 Jezus antwoordde: "Aan wie Ik het eerst het eten heb aangereikt, die is het.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e niingˉguɨ júuˆ quiéˉe laco̱ˈguɨ e guáˈˉ do. 	 Maar Ik zeg u: Hier staat iemand die meer is dan de tempel!


Jo̱ e fɨˊ jo̱ seaˋ co̱o̱ˋ nifeˈˋ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ, jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ jɨ̱rˊ sʉ̱ˋ; jo̱ fɨˊ quiá̱ˈˉ jo̱b cajo̱ siˈˊ e guóoˊ e fɨˊ lɨ˜ téeˈ˜ júuˆ tɨguaˇ quiáˈˉ Fidiéeˇ e caráaiñˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, jo̱ e guóoˊ jo̱ sɨbéˈˋ dseˈˋ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ. Jo̱ e fɨˊ dsíiˊ guóoˊ do iʉ˜ co̱o̱ˋ dsʉʉˉ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ; jo̱ e fɨˊ dsíiˊ jo̱b lɨ˜ sɨˈmaˇ capíˈˆ e maná e cacuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ Israel mɨ˜ cangɨiñˈˊ do fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ. Jo̱ fɨˊ dsíiˊ guóoˊ jo̱b cajo̱ fɨˊ lɨ˜ sɨˈmaˇ e ˈmaˈuˇ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Aarón e caˈiéeˋtu̱ máˈˆ quiáˈˉ caléˈˋ catú̱ˉ; jo̱guɨ e fɨˊ dsíiˊ guóoˊ jo̱b cajo̱ lɨ˜ iʉ˜ e cu̱u̱˜ e lɨ˜ to̱o̱˜ júuˆ tɨguaˇ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cacuørˊ malɨɨ˜guɨ do. 	 Daar stonden het gouden wierookaltaar en de ark van het verbond. De ark was aan alle kanten met goud bedekt. In de ark lagen de stenen plaquettes waarop de wetten stonden, een gouden pot met manna en de staf van Aäron die gebloeid had.


Jo̱ co̱ˈ huíimˉbɨguɨ guiing˜ Tʉ́ˆ Simón, jo̱baˈ cajméerˋ li˜ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ cáangˋ Jesús do e laco̱ˈ dseaˋ íˋ nijmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do i̱˜ lajeeˇ írˋ i̱ éengˋ Jesús do. 	 Simon Petrus wenkte hem en zei dat hij aan Jezus moest vragen wie Hij bedoelde.


Jo̱ laguiˈnáˈˆbɨ féˈˋ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan júuˆ quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ e fɨˊ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel do, mɨ˜ caguilíingˉ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ fii˜ quiáˈˉ dseaˋ jmóoˋ íˆ guáˈˉ do jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜bɨr dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ saduceo cajo̱. 	 Terwijl zij nog tegen de mensen spraken, kwam de leider van de tempel samen met de priesters en Sadduceeërs naar hen toe.


Jo̱ mɨˈmɨ́ɨngˉguɨjiʉ lajo̱ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ quiá̱ˈˉ doguɨ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do: —ˈNʉˋ dseañʉˈˋ e jáˈˉbaˈ e ngɨˈˋ có̱o̱ˈ˜ Jesús cajo̱, co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ jial fóˈˋ, nabɨ nɨcuøˊ li˜. 	 Kort daarna kwam een van de mannen naar hem toe en zei: "Ik weet zeker dat u een discipel van Hem bent. Ik hoor het aan uw Galilees accent."


Jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ ca̱ˈˋ cuente lají̱i̱ˈ˜ quiˊ iʉ˜ jminiˇ jaangˋ dseaˋ rúnˈˋ, jo̱guɨ jaˋ ca̱ˈˋ cuente uøˈˊ e jiéˈˋ jaˋ latøøngˉ co̱o̱ˋ ˈmabˋ iʉ˜ jminíˈˆ? 	 Waarom maakt u zich druk over een splinter in het oog van uw broeder, terwijl u niet eens merkt dat in uw eigen oog een balk zit?


Jo̱baˈ Jesús casɨ́ˈˉguɨr dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ fɨ́ˈˆ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ lají̱i̱ˈ˜ e cajméˉe có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ, lɨco̱ˈ guaˋ güɨjéengˋ uøˈˊ fɨˊ quiniˇ jmidseaˋ e laco̱ˈ nilɨñiˊ i̱ jmidseaˋ do e nɨcaˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨnˈˊ. Jo̱ mɨ˜ nilíˋ jo̱, jo̱baˈ güɨca̱˜ lají̱i̱ˈ˜ e feáˈˉ e ˈnéˉ cuǿˈˆ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ e ta˜ e caquiʉˈˊ Moi˜ ie˜ malɨɨ˜guɨ do. Jo̱ e jo̱b cuøˊ li˜ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ e nɨcaˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨnˈˊ. 	 Daarop zei Hij tegen de man: "Praat er met niemand over. Ga meteen naar de priester om u te laten onderzoeken. Neem ook het offer mee dat volgens de wet van Mozes moet worden gebracht voor de genezing van melaatsheid. Dan zal iedereen weten dat u genezen bent."


Jo̱guɨ i̱ fii˜ féngˈˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ siiˋ Yéˆ do, doñiˊ faˈ eáangˊ ˈgøiñˈˊ jo̱guɨ seaˋ bíˋ quiáˈrˉ, jo̱ dsʉˈ jaˋ cajméerˋ faˈ cabíiñˉ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do có̱o̱ˈ˜ júuˆ ˈlɨˈˆ mɨ˜ catíñˈˋ ngúuˊ táangˋ Moi˜, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ labaˈ casɨ́ˈˉreiñˈ do: “¡Fíiˋi Fidiéeˇ dseaˋ niˈgaiñˋ quíiˈˉ!” 	 Wat een verschil met Michaël, één van de voornaamste engelen! (A) Toen die met de duivel streed om het lichaam van Mozes, durfde hij de duivel niet te veroordelen of te beledigen.


Dsʉˈ o̱ˈ Fidiéeˇ i̱ cajéengˋ ˈnʉ́ˈˋ e cajmeeˇnaˈ lajo̱, co̱ˈ dseaˋ do nɨcatǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ niˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈˉbre. 	 God in elk geval niet, want Hij heeft u geroepen om vrij te zijn.


Co̱ˈ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱b mɨ˜ niquírˉ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nicaˈéeˋ dseaˋ lajeeˇ e seeiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Als Hij de wereld oordeelt, zal Hij ieder geven wat hij verdient.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús, dob nɨguiing˜ i̱ dseañʉˈˋ i̱ lamɨ˜ teáangˈ˜ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíiˊ do e joˋ e lɨ́ɨiñˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱ nɨlíˈˆbre co̱ˈ nɨnicaˈuøømˋ lajaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ lamɨ˜ teáangˈ˜ dsíirˊ do; jo̱baˈ eáamˊ cafǿngˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 Zij zagen de man die een boze geest had gehad. Hij had nu kleren aan en was volledig bij zijn verstand.


Jo̱ güɨˈɨ́bˆ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. 	 Ik bid dat u allen de genade van de Here Jezus zult ervaren.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱, jo̱baˈ eáamˊ fɨˈíˆ nilíingˉnaˈ jóng co̱ˈ jɨˋguɨ cartɨˊ niquɨˈˆbaˈ, jo̱guɨ ie˜ jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ jnea˜ eáamˊ nijmiˈiáangˋ dsíirˊ. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ cateáˋbaˈ nilíingˉnaˈ fɨˈíˆ ie˜ jo̱, co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ nijméˉ e nilɨˈiáangˋtu̱ óoˊnaˈ. 	 Luister goed! De mensen zullen blij zijn over wat er met Mij gebeurt, maar u zult door verdriet overmand worden. Maar uw verdriet zal omslaan in blijdschap.


Jo̱guɨ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ cabǿøiñˉ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ sɨɨˉ, jo̱guɨ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ casɨˈlóˈrˋ jnea˜ cu̱u̱˜. Jo̱guɨ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ cangoˈangˈˊ móoˊ fɨˊ lɨ˜ iuunˉ, jo̱guɨ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ cangongɨɨn˜n e cajá̱a̱ˋa̱ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ lajeeˇ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ jo̱guɨ co̱o̱ˋ uǿøˋ. 	 Ik ben drie keer met stokken geslagen en één keer met stenen bekogeld. Ik heb drie keer schipbreuk geleden. Ik heb eens een nacht en een dag in open zee rondgedobberd.


’Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canʉʉˋ, i̱ fii˜ do caquiʉˈrˊ ta˜ i̱ dseaˋ néeˊ ni˜ dseaˋ ˈléengˈ˜ do e nitǿørˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: “Teeˉ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ na jo̱ quɨ́ˈˆ quiáˈrˉ, dsʉˈ laˈuii˜ ningɨ́ngˉ i̱ dseaˋ i̱ cangotáangˈ˜ jee˜ ta˜ la i̱i̱ˉ ˈñiáˋ e caˈlóoˉ do jo̱ lajo̱b cartɨˊ i̱ cangotáangˈ˜ laˈeeˋ do.” 	 's Avonds zei hij tegen zijn bedrijfsleider: 'Roep alle arbeiders bijeen en betaal hun loon uit. Begin bij de mannen die het laatst zijn gekomen en eindig bij hen die hier het eerst waren.'


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangolíimˆ i̱ dseaˋ gángˉ quiáˈˉ Jesús do jo̱ cajmiti˜bre laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ta˜ caquiʉˈˊ dseaˋ do quiáˈrˉ. 	 De twee discipelen deden wat Jezus had gezegd en brachten de dieren bij Hem. Zij legden hun mantel over de rug van het veulen, zodat Hij erop kon zitten.


jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Güɨlíingˉnaˈ e fɨˊ fɨɨˋjiʉ e néeˊ quiniˇ na, jo̱ fɨˊ jo̱b niguiéngˈˊnaˈ jaangˋ búˈˆ iee˜ i̱ ˈñúungˈ˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ yʉ̱ʉ̱ˋ quiáaˉreˈ. Jo̱ síingˈ˜naˈreˈ jo̱guɨ teeˉnaˈreˈ fɨˊ la. 	 "Als jullie het dorp binnenkomen, zie je een ezelin en haar veulen vastgebonden staan. Maak die los en breng ze hier.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do cangojéeiñˋ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ e ñíiˊ eáangˊ, jo̱ caˈeˈrˊ dseaˋ do jaléˈˋ fɨɨˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ jo̱guɨ jial niingˉ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ; 	 De duivel gaf het niet op en nam Hem mee naar een heel hoge berg. Hij liet Hem alle landen van de wereld zien, met al hun pracht en praal.


Co̱ˈ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ do sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel e jaˋ ɨˊ dsíiñˈˊ dseángˈˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱guɨ se̱ˈrˊ teáˋ lají̱i̱ˈ˜ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e dseángˈˉ jáˈˉbaˈ e Jesús lɨ́ɨiñˊ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ nileángˉ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Krachtig weerlegde hij de Joden in het openbaar. Daarbij bewees hij aan de hand van de Boeken dat Jezus de Christus was.


Jo̱guɨ e lab iin˜n fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Tito, e jie˜ mɨˊ quɨ́nˈˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ féˈˋ júuˆ í̱i̱ˊ e jaˋ uiing˜ seaˋ jo̱guɨ jee˜ jaléˈˋ júuˆ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ, jo̱guɨ jie˜ mɨˊ jmooˈˋ ta˜ jɨ́ɨngˋ ta˜ tɨ́ɨngˊ uíiˈ˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜, dsʉco̱ˈ jaléˈˋ e jo̱ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jo̱guɨ jaˋ eeˋ uiing˜ seaˋ cajo̱. 	 Doe niet mee aan discussies over schijnbare problemen en stambomen van voorouders. Laat je niet in met ruzies over de Joodse wetten. Dat is allemaal zo zinloos en het doet meer kwaad dan goed.


dsʉˈ i̱ Tʉ́ˆ Simón do fɨˊ caluuˇ oˈnʉ́ˆ caje̱rˊ. Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ cuíingˋ rúngˈˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do e caluubˇ caje̱ˊ Tʉ́ˆ Simón, jo̱baˈ cagüɨˈɨ́ɨˊbre fɨˊ caluuˇ jo̱ casɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ singˈˊ jmóoˋ íˆ e jnɨ́ˆ do e laco̱ˈ nicuǿiñˈˉ do fɨˊ e ningɨ́ngˉ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ dsíiˊ siguiˊ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ do, jo̱baˈ cacuøˊbiñˈ do fɨˊ lajo̱. 	 Maar Petrus moest buiten blijven. De andere discipel kwam terug, sprak even met de portierster en nam Petrus toen mee naar binnen.


Jo̱ cajímˈˉbɨguɨ Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱ e casɨ́ˈrˉ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ lala: “Teaa˜, lana lab nɨcagüénˉn fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ nijmee˜e dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e iing˜ ˈnʉˋ.” Jo̱ laco̱ˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ e mɨ˜ cagüéngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, caséerˊ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉguɨ jo̱guɨ e ˈgøngˈˊguɨ eáangˊ cajo̱, jo̱guɨ cabˈˊ caˈnaangˋ e feáˈˉ e lamɨ˜ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ jmóorˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 "Hier ben Ik; Ik ben gekomen om Uw wil te doen en mijn leven te geven." Hij vervangt het oude verbond door een nieuw en beter verbond.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ —jíngˈˉ Juan— camángˉguɨ́ɨ jaangˋguɨ ángel i̱ ngangˈˊ ɨ́ɨngˋ fɨˊ guiáˈˆ jóoˋ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. Jo̱ i̱ ángel do quie̱rˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ e quiáˈˉ nidsiguiar˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ lɨ́ˈˆ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e píˈˆ o̱si e cóoˈ˜ é, jo̱guɨ lacaˈíingˈ˜ caˈíingˈ˜ dseaˋ, jo̱guɨ lacaˈíingˈ˜ caˈíingˈ˜ jmíiˊ e féˈˋ dseaˋ cajo̱. 	 Ik zag een andere engel in het midden van de hemel vliegen. Hij had een blijvende boodschap bij zich, die hij aan ieder op aarde bekend moest maken: Aan alle volken, stammen en taalgroepen.


Jo̱ cuøbˈˊ Fidiéeˇ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ lɨɨng˜ ee˜ tɨɨiñˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e seengˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈr˜, jo̱ lajo̱baˈ niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 De Geest openbaart Zich door elk van ons, tot welzijn van de hele gemeente.


Jo̱ fɨˊ jo̱, lají̱i̱ˈ˜ Tiáa˜ i̱ rúngˈˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ camánˉn, jo̱ jaˋ camánˉn dseaˋ apóoˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jiéngˈˋguɨ. 	 De enige andere apostel die ik toen ontmoet heb, was Jakobus, de broer van onze Here.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e i̱ lɨɨng˜ lajeeˇ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús gøˈrˊ e jaˋ mɨˊ cajmitir˜ e ru̱ˈrˊ guóorˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ canaangˋ i̱ dseaˋ do féˈrˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús do. 	 Zij zagen dat sommige van Zijn discipelen voor het eten hun handen niet wasten.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangáˉ Jesús e dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ caseángˈˊ fɨˊ lacúngˈˊ lajíingˋ lɨ˜ siñˈˊ, jo̱baˈ caquiʉˈrˊ ta˜ dseaˋ quiáˈrˉ e ningɨ́iñˉ fɨˊ lɨ˜ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ do. 	 Jezus zag dat er steeds meer mensen om Hem heen kwamen staan. Hij zei tegen Zijn discipelen dat zij zich moesten klaarmaken om over te steken naar de overkant van het meer.


Dsʉˈ niingˉguɨ eáangˊ e nijmiˈneáangˋnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ e ngocángˋ óoˊnaˈ, dsʉco̱ˈ mɨ˜ jmiˈneáangˋnaˈ rúngˈˋnaˈ, jo̱baˈ nilíbˋ nilɨféngˈˊ óoˊnaˈ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ doñiˊ faˈ seaˋ jmiguiʉˊ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 En bovenal moet u elkaar blijven liefhebben; de liefde bedekt immers heel veel zonden.


’Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ líˈrˋ írˋ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ e nidsijméerˉ ɨ̱ɨ̱ˋ quiáˈˉ jaangˋguɨ dseaˋ i̱ bíˋguɨ dsíiˊ laco̱ˈ írˋ; co̱ˈ laˈuii˜ jangˈˉ ˈnéˉ e niˈñúmˈˊbre i̱ dseaˋ íˋ, jo̱ jo̱guɨbaˈ nilíˈrˋ e nijmérˉ ɨ̱ɨ̱ˋ jóng. 	 Als u het huis van een sterke man wilt binnengaan om zijn spullen weg te halen, moet u hem eerst vastbinden. Dan pas kunt u zijn huis leeghalen.


Jo̱ teábˋ eáangˊ nɨcasínˈˉn fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ lana nɨcatɨ́bˋ íˈˋ e nɨcadsínˉn có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ quiéˉe, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ cateáˋ jaˋ calɨtúngˉ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik heb lang en hard voor mijn Heer gestreden en door alles heen ben ik Hem trouw gebleven.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e ˈnéˉ lɨti˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cøømˋ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ dseaˋ do seemˋbre cøøngˋ có̱o̱iñˈ˜ do cajo̱. Jo̱ ne˜baaˈ e seemˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ do. 	 De mensen die zich houden aan wat God heeft gezegd, blijven één met Hem; en Hij blijft één met hen. Door de Geest, Die God ons heeft gegeven, weten wij dat Hij één met ons blijft.


Jo̱ dsʉˈ lají̱i̱ˈ˜ ie˜ mɨ˜ catɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ, “Fidiéeˇ cajmeáaiñˋ dseañʉˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ dseamɨ́ˋ”. 	 Maar God is tegen de echtscheiding. Want vanaf de schepping heeft Hij de man en de vrouw voor elkaar gemaakt.


Jo̱ jaangˋ i̱ dseañʉˈˋ do i̱ nisiiˋ Cleofas cañíirˋ quiáˈˉ Jesús, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Lajɨɨmˋ dseaˋ nɨñirˊ jaléˈˋ e nɨcalɨ́ˉ fɨˊ Jerusalén lajeeˇ e jmɨɨ˜ e cangɨ́ɨngˊ na. Jo̱ ¿su jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉbˋ dseaˋ guiinˈ˜ fɨˊ Jerusalén e jaˋ ñíˈˆ jaléˈˋ e nɨcalɨ́ˉ fɨˊ jo̱? 	 Ze bleven stilstaan en keken Hem met droevige ogen aan. Een van hen, Kleopas, zei: "U bent zeker de enige in heel Jeruzalem die niet weet wat voor verschrikkelijke dingen er de afgelopen dagen zijn gebeurd!"