jo̱ dsʉˈ laco̱ˈ e mɨjú̱ˋ do jaˋ lɨˊ seaˋ lɨ˜ nisó̱ˈˋ jmóˆ quiáˈˉ jmiguiʉˊ, jo̱baˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ, cateáˋbaˈ e téˈrˋ e siñˈˊ teáˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱; jo̱ dsʉˈ mɨ˜ dsingɨ́ɨiñˉ e huɨ́ɨngˊ uíiˈ˜ e jáˈˉ líiñˋ e júuˆ do, jo̱baˈ ladsifɨˊ lanab tʉ́ˋtu̱r e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e júuˆ jo̱. 	 Maar zij zijn oppervlakkig. Als zij moeilijkheden krijgen of om hun overtuiging worden vervolgd, moeten zij er ineens niets meer van hebben. Want het zaad had nauwelijks wortel geschoten. Dit soort mensen lijkt op de steenachtige grond.


Jo̱ mɨ˜ caˈuøøˉnaaˈ fɨˊ Tiro, jo̱ caguiéˉnaaˈ fɨˊ Tolemaida. Jo̱ fɨˊ jo̱b catóˈˊ e ngɨˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ móoˊ. Jo̱ fɨˊ jo̱b cajo̱ caféengˈ˜naaˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱, jo̱ cajé̱ˆbaaˈ có̱o̱ˈr˜ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜. 	 De volgende haven die we aandeden, was Ptolemaïs. Daar brachten we de christenen een bezoek, maar bleven slechts een dag.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jméeˆnaˈ féngˈˊ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ cartɨˊ mɨ˜ nigüéengˉtu̱ Fíiˋnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e jo̱ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jenuuˋ e sɨjeemˇbre lají̱i̱ˈ˜ e niróˋ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈrˉ carˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ ji̱i̱ˋ jmɨ́ɨˊ, co̱ˈ lajo̱guɨbaˈ e nicuángˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ lajaléˈˋ e cajnírˋ do. 	 Broeders, wacht geduldig tot de Here terugkomt, zoals een boer tot de herfst wacht om zijn oogst binnen te halen.


Jo̱baˈ cajǿøˉ jnea˜ ladsifɨˊ lana, jo̱ camánˉn jaangˋ cuea˜ i̱ iuungˉ i̱ˊ røˈˋ uaang˜, jo̱ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ fɨˊ mocóoˈ˜reˈ do siirˋ ˈmóˉ. Jo̱ caluuˇ i̱ dseaˋ íˋ jáaˊ jaangˋguɨ i̱ lɨɨng˜ fii˜ quiáˈˉ ˈmóˉ; jo̱ cangɨ́ɨiñˋ e tɨɨiñˋ e quiʉˈrˊ ta˜ latøøngˉ caquiúungˈ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ e nijngáiñˈˉ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ñisʉ̱ˈˋ, jo̱guɨ niseáiñˉ dseaˋ e joˋ seaˋ dǿiñˈˉ, jo̱guɨ nitó̱ˈrˋ jaléˈˋ jmohuɨ́ɨˊ, jo̱guɨ nitáiñˈˊ jaléngˈˋ jóˈˋ nuuˋ e laco̱ˈ nijngángˈˉneˈ dseaˋ. 	 Toen kwam er een paard met een grauwe kleur. De dood zat op zijn rug en het dodenrijk volgde hem op de voet. Die twee kregen macht om een kwart van alle mensen te doden door het zwaard, de honger, de pest en de wilde dieren.


Co̱ˈ song lanab cuøˈˊnaˈ jnea˜ iihuɨ́ɨˊ, dseaˋ jaˋ dseeˉ røønˉ, jo̱baˈ jial tíiˊguɨ nidsingɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ røøngˋnaˈ dseeˉ. 	 Want als dit met Mij gebeurt, wat zal u dan overkomen?"


Co̱ˈ seemˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ nɨcatʉ́ˋ e júuˆ la jo̱ nɨcá̱rˉ fɨˊ jiéˈˋ jo̱ nɨféˈrˋ jmangˈˆ júuˆ e jaˋ uiing˜ seaˋ. 	 Deze valse leraars zijn het spoor bijster en verknoeien hun tijd met zinloos gepraat.


Jo̱ jalébˈˋ e jo̱ eáamˊ iáangˋ dsiˋ jneaˈˆ, dseata˜ quíˉiiˈ Félix; jo̱ guiˈmáamˈˇbaˈ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Dank zij uw vooruitziende blik zijn er allerlei hervormingen doorgevoerd. Daar is ons hele volk u in alle opzichten dankbaar voor.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ caˈɨ́ˋ dsiiˉ e jaˋ ninii˜tú̱u̱ e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ jaˋ nijmijiuungˇ óoˊnaˈ. 	 "Nee", zei ik bij mijzelf, "ik zal hen niet weer ongelukkig maken door zo'n pijnlijk bezoek."


Jo̱baˈ caguíngˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do gángˉ dseañʉˈˋ: jaangˋ i̱ siiˋ Séˆ Barsabás jo̱guɨ siiˋbɨr Justo cajo̱, có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Matíi˜. 	 Zij stelden twee mannen voor: Jozef (die ook wel Barsabbas of Justus werd genoemd) en Matthias.


jo̱guɨ jaléˈˋ é̱e̱ˋ lɨ˜ teáangˈ˜ ˈlɨɨ˜ canabˊ; jo̱guɨ fɨ́ɨmˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ nɨcajúngˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ cají̱bˈˊtu̱r. 	 Graven gingen open en vele gelovige mannen en vrouwen, die gestorven waren, werden weer levend.


Jo̱ dseángˈˉ la guíimˋ ˈnéˉ ngɨ́iñˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria lajeeˇ e teáaiñˈ˜ fɨˊ e ngolíiñˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 Hij moest door Samaria


Jo̱ co̱ˈ contøømˉ nɨcateáˈˉ e jmooˈˋ nʉ́ʉˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe e jaˋ mɨˊ calɨtúngˉ oˈˊ e júuˆ jo̱, jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ, jnea˜ nijmee˜e íˆ ˈnʉˋ mɨ˜ nɨjaquiéengˊ e niníˋ dseaˋ iihuɨ́ɨˊ fɨˊ latøøngˉ jmɨgüíˋ, co̱ˈ ie˜ jo̱b mɨ˜ nijǿøˆø jial lɨ́ɨngˊ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ na, jo̱ ne˜duuˈ su teáaiñˆ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ o̱si o̱ˈ lajo̱ é. 	 U bent Mij dwars door alles heen trouw gebleven, zoals Ik u had opgedragen. Ik zal u dan ook redden voor de tijd van beproeving, waarin alle bewoners van de aarde zwaar op de proef worden gesteld.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ ngóoˊ caˈíˋ nʉ́ʉˆ, caguiéˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ seaˋ cuuˉ eáangˊ i̱ siiˋ Séˆ i̱ seengˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Arimatea, jo̱ íˋ cangɨˊbre có̱o̱ˈ˜ Jesús lamɨ˜ jéengˊguɨ cajo̱. 	 Bij het invallen van de avond ging een zekere Jozef van Arimathea, een rijk man en discipel van Jezus, naar Pilatus toe.


Jo̱ song jaˋ nijnɨɨng˜naaˈ quiáˈrˉ, jo̱baˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nidsitáaiñˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, jo̱ dseáamˈ˜ e dseata˜ i̱ neáangˊ fɨˊ Roma nijaˈíiñˉ guáˈˉ quíˉiiˈ o̱si lajaléngˈˋnaaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel fɨng song calɨñirˊ jaléˈˋ e jo̱. 	 Als wij Hem Zijn gang laten gaan, gaat iedereen in Hem geloven. Als de Romeinen moeten ingrijpen, zal het met onze invloed gedaan zijn. Dan hebben we niets meer over de heilige stad en dit volk te zeggen."


Jo̱ Fidiéebˇ dseaˋ catǿˈrˉ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ niˈuíingˉnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ dseángˈˉ jmiti˜bre e jo̱. 	 En Hij, Die u geroepen heeft, zal dat ook doen omdat Hij het beloofd heeft.


jo̱guɨ jaˋ jmóorˋ sooˋ dsíirˊ, jo̱guɨ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ uii˜ quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ ɨˊ dsíirˊ, jo̱guɨ jaˋ ˈníˈˋ dsíirˊ o̱ˈguɨ iʉ˜ dsíirˊ fɨng song eeˋgo̱ cajmeángˈˋ dseaˋ írˋ, 	 zij kwetst niet, is niet egoïstisch en voelt zich nooit beledigd; zij neemt niemand iets kwalijk;


dsʉˈ song i̱i̱ˋguɨ féˈˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dseángˈˉ joˋ niˈíimˉ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, co̱ˈ latab˜ nirǿiñˋ dseeˉ jóng. 	 Maar wie de Heilige Geest belastert, zal nooit vergeving krijgen. Die zonde blijft eeuwig bestaan."


Dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ cajméerˋ e ñiiˉ jaléˈˋ e calɨˈiiñ˜ e nilɨneeˈˉ jéengˊguɨ e nijmérˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ e jaˋ mɨˊ ñiˊ dseaˋ jéengˊguɨ. Jo̱guɨ Fidiéeˇ nɨcacuøˈrˊ jnea˜ e calɨñiiˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ e nɨcajméeˈ˜e capíˈˆ fɨˊ ni˜ jiˋ quiéˉe e nɨcasɨ́ɨnˉn quíiˉnaˈ. 	 Wat ik hiervoor in het kort schreef, was tot nog toe onbekend. Maar God heeft het mij duidelijk gemaakt.


Jo̱guɨ mɨ˜ calɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e sɨjnɨ́ɨnˇn fɨˊ la, jo̱baˈ e jie˜ jaˋ lajalémˈˋ dseaˋ do eáangˊguɨ nɨcaguiaˊ dsíirˊ e niˈrˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ dseángˈˉ jaˋ ˈgóˈˋbre jmóorˋ lajo̱. 	 En door mijn gevangenschap lijken vele christenen hier hun vrees voor de boeien te hebben overwonnen. Op de een of andere manier heeft mijn geduld hen bemoedigd, met het gevolg dat zij steeds vrijmoediger spreken over Jezus Christus.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, canúˉu co̱o̱ˋguɨ luu˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e cajíngˈˉ lala: —Juan, jméeˈ˜ e júuˆ la: “Juguiʉ́ˉjiʉ latɨˊ jmɨɨ˜ na jo̱guɨ lɨ˜ dséˉguɨ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ júungˉ uíiˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ.” —Lajo̱b lɨ́ɨˊ —cajíngˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ— lana nijmiˈímˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ uíiˈ˜ jaléˈˋ ta˜ e nɨcajméerˋ, co̱ˈ e jo̱b cuøˊ li˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e guiʉ́ˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Ik hoorde een stem uit de hemel zeggen: "Schrijf op: Gelukkig zijn de doden die van nu af in het vertrouwen op de Here sterven." "Inderdaad", zei de Geest, "zij zullen van hun zwoegen uitrusten en het loon krijgen dat hun toekomt voor al het werk dat zij hebben gedaan."


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ uíiˈ˜ e nɨcalɨsɨ́ɨmˉ jnea˜. 	 En zij prezen God voor wat met mij gebeurd was.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Herodes e cangáiñˉ Jesús, dsíngˈˉ calɨˈiáangˋ dsíirˊ, co̱ˈ lɨɨb˜ nɨcajáˉ e iiñ˜ e niníiñˉ dseaˋ do, co̱ˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ dsicó̱o̱rˋ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajméeˋ dseaˋ do, jo̱guɨ güɨje̱rˇ faˈ eeˋ nijméˉ dseaˋ do e li˜. 	 Herodes was erg blij Jezus te zien. Hij had al veel over Hem gehoord en hoopte reeds lang dat Jezus eens een wonder zou doen waar hij zelf bij was.


Jo̱ dsʉˈ uǿøˋ jo̱b cajíngˈˉ Fidiéeˇ casɨ́ˈrˉ i̱ dseañʉˈˋ do: “Dseaˋ tuung˜, náb nitɨ́ˉ íˈˋ e nijúunˈˉ, jo̱ ¿e˜ ta˜ íingˆ quíiˈˉ jaléˈˋ e ooˈˉ lana mɨ˜ niguøngˈˆ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ?” 	 Maar God zei tegen hem: 'Dwaas! Vannacht zult u sterven. En wie krijgt nu alles wat u achterlaat?'


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ ˈgóˈˋ fɨˊ quiniˇ dseaˋ jiéngˈˋ uíiˈ˜ júuˆ quiéˉe, jo̱guɨ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe nañiˊ faˈ nɨcalɨñiˊbre, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ rúngˈˋ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jngangˈˊ dseaˋ rúngˈˋ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈléeˊ có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táaiñˋ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ dseaˋ láangˋ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmiféngˈˊ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ, jo̱guɨ lajo̱bɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quie̱ˊ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ cajo̱, fɨˊ dob nibíiñˉ e fɨˊ é̱ˈˋ guiéeˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e téeˈ˜ azufre e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ. Jo̱ e lab e ˈmóˉ e catɨ́ˋ tú̱ˉ do. 	 Maar de lafaards, de ongelovigen, de mensen van wie Ik walg, de moordenaars, de mensen die ontucht plegen, de tovenaars, de afgodendienaars en alle bedriegers staat wat anders te wachten: Het brandende zwavelmeer, de tweede dood.


Dsʉco̱ˈ lana tɨˊ nilɨti˜ jaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala uii˜ quiéˉe: “Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sooˋ dsíiˊ calɨˈíiñˆ”. Dsʉco̱ˈ lajaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ uii˜ quiéˉe, dseángˈˉ ˈnéˉ nilɨtib˜ e jo̱. 	 Want het is bijna zover dat deze profetie zal uitkomen: 'Hij zal worden veroordeeld als een misdadiger.' (A) Alles wat de profeten over Mij hebben geschreven, zal uitkomen."


Jo̱ cangolíimˆbɨiñˈ do có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈléeˉ do jo̱ cajméerˋ li˜ fɨˊ e cu̱u̱˜ féˈˋ e jnɨˊ e ooˉ é̱e̱ˋ do e laco̱ˈ jaˋ i̱i̱ˋ cuǿøngˋ nineáˉ; jo̱ dob caseáaiñˊ ˈléeˉ i̱ caguáˋ cajméeˋ íˆ e fɨˊ jo̱. 	 Zij verzegelden de steen voor de opening van het graf en zetten er een aantal mannen bij op wacht.


Jo̱baˈ iing˜ jnea˜ e nicúmˈˋtu̱ guooˋ caléˈˋ catú̱ˉ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ i̱ bíˋbɨ dsíiˊ, jo̱guɨ e nilɨseengˋ jó̱o̱rˊ, jo̱guɨ e niquiʉ́ˈˉbre ta˜ røøˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ nicuǿˈˉreiñˈ dseeˉ. 	 Daarom vind ik het nodig dat de jongere weduwen opnieuw trouwen, kinderen krijgen en voor hun eigen gezin zorgen; dan zal de vijand niets op hen hebben aan te merken.


Jo̱ i̱ Judas Iscariote do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ lamɨ˜ quíingˈ˜ jee˜ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Jesús, jo̱ seabˋ guiéeˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ e jmooˉnaaˈ. 	 Hij was één van ons en had dezelfde opdracht als wij.


Jo̱ casúumˉjiʉ e iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ˋ tú̱ˉ do; dsʉˈ joˋ huǿøˉ dséˉguɨ e nijáaˊ e iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ˋ ˈnɨˊ do. 	 De twee rampen zijn voorbij; maar kijk, de derde komt er direct achteraan!


Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, lalab cajíngˈˉ i̱ dseata˜ Festo do: —Dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Agripa có̱o̱ˈ˜guɨ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ la lana có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, nab nɨsingˈˊ i̱ dseañʉˈˋ do lana. Jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ Israel nɨcajacó̱o̱rˋ dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ na lajeeˇ cataan˜n fɨˊ Jerusalén jo̱guɨ fɨˊ la fɨˊ Cesarea cajo̱, jo̱guɨ dsíngˈˉ taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜ e mɨˈrˊ jnea˜ faˈ e niquiʉ́ˈˆʉ ta˜ e nijúumˉbiñˈ na. 	 Festus liet Paulus binnen en zei: "Koning Agrippa, geachte aanwezigen! Een groot aantal Joden, zowel hier in de stad als in Jeruzalem, heeft een zware aanklacht tegen deze man ingediend.


Jo̱ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ cajárˉ fɨˊ jee˜ ˈléˈˋ dseaˋ Israel i̱ siiˋ Judá, jo̱ jaˋ cajárˉ fɨˊ jee˜ ˈléˈˋ dseaˋ Israel i̱ siiˋ Leví; jo̱guɨ nɨneˇbɨ́ɨˈ røøˋ cajo̱ e Moi˜ jaˋ cajíñˈˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ uii˜ quiáˈˉ e ˈléˈˋ dseaˋ Judá do ie˜ lamɨ˜ caféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ jmidseaˋ. 	 maar bij de stam van Juda; en Mozes heeft niet gezegd dat de mannen van d!e stam priester moesten zijn.


Jo̱ ¿su cuǿømˋ feˇeeˈ e e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do jaˋ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e cajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do? ¡U̱˜, jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱¡ Dsʉco̱ˈ faco̱ˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do cuøˊ e seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ faco̱ˈ lajo̱ cuǿømˋ seaˋ lɨˈíngˈˋ Fidiéeˇ dseaˋ e lɨiñˈˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ song jmitir˜ jaléˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Zijn Gods wet en Gods beloften dan met elkaar in tegenspraak? Nee, natuurlijk niet. Als wij het door een wet te houden met God in orde konden maken, zou Hij ons niet een andere weg hebben gegeven om uit de greep van de zonde vrij te komen.


Jo̱guɨ ˈnéˉ ñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e ngúuˊ táangˋnaˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ guáˈˉ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨcacuøˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ e Jmɨguíˋ dobaˈ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ joˋ lɨ́ɨˊ quíiˉnaˈ yaang˜naˈ e ngúuˊ táangˋnaˈ do, 	 Of weet u niet dat uw lichaam een tempel is van de Heilige Geest? Van de Geest, Die God u heeft gegeven en Die nu in u woont? U bent niet van uzelf!


Jo̱guɨ song seengˋ dseaˋ i̱ jaˋ ˈneáangˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ dseángˈˉ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨbˈˆ catɨ́iñˉ. Jo̱ dseángˈˉ e jáˈˉbaˈ e tɨˊ lɨ˜ nijáabˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Als iemand de Here niet liefheeft, is hij vervloekt. De Here Jezus komt terug!


¿I̱˜ jnea˜ e nɨjaˈeeˇ niquiáˈˆ Fíiˋi jnea˜? 	 Wat een eer dat de moeder van mijn Here bij mij op bezoek komt.


Jo̱ jaˋ cuǿøngˋ nisíiˈ˜naaˈr e dseaˋ jmɨgüíbˋ casíiˋ quiáˈˉ i̱ Juan do, co̱ˈ fɨng song casíiˈ˜naaˈr lajo̱, dseáamˈ˜ fɨng eeˋ cajmeángˈˋ dseaˋ jneaa˜aaˈ; co̱ˈ lajɨɨmˋ dseaˋ ñirˊ e i̱ Juan do caféˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 'Waarom hebt u hem dan niet geloofd?' Maar als wij zeggen dat hij niet door God was gestuurd, krijgen wij het volk tegen ons. Al die mensen hier geloven dat Johannes een profeet was."


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ caˈíngˈˋ i̱ Judas do e iñíˈˆ do, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b caˈíˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás fɨˊ dsíirˊ. Jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Jesús írˋ: —Lají̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈíˋ oˈˊ e nijméeˈˆ, jo̱baˈ jmeebˉ lajmɨnáˉ. 	 Op dat moment kwam de duivel in Judas. "Als je iets van plan bent, doe het dan vlug", zei Jezus tegen hem.


Jo̱ jmeeˉbaˈ e jo̱ uíiˈ˜ e tab˜ óoˊnaˈ e niˈíimˈ˜baˈ jaléˈˋ e sɨjeengˇnaˈ do e sɨˈmáˈˆ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. Co̱ˈ calɨtab˜ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ uii˜ quiáˈˉ e jo̱ mɨ˜ canʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e catɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 die u in de hemel wacht. U ziet uit naar die hemelse vreugde sinds u de waarheid, het goede nieuws, gehoord hebt.


Jo̱ lajeeˇ e seengˉteáaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, ɨ́ɨbˋ tiquíˆiiˈ ˈgooˋ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíirˊ e guiʉ́ˉguɨ quíˉiiˈ. Dsʉˈ Fidiéeˇguɨ ɨ́ɨˋbre ˈgooˋ quíˉiiˈ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨˈíingˆ ta˜ quíˉiiˈ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜, jo̱ lajo̱baˈ niˈuíingˉnaaˈ dseángˈˉ dseaˋ guiúngˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨ́ɨiñˊ ˈñiaˈrˊ. 	 Onze natuurlijke vaders hebben ons een aantal jaren naar hun beste weten opgevoed. Maar God weet pas echt wat goed voor ons is; Hij voedt ons op om ons te laten delen in Zijn volmaaktheid.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Jo̱ jnea˜ jmɨtaaˉ óoˊnaˈ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jaˋ íngˈˋ dseaˋ góorˋ írˋ. 	 Waarom doet U dat hier niet, in Uw vaderstad?' Luister goed: een profeet wordt in zijn eigen stad niet geaccepteerd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ caˈíbˉtu̱ Jesús fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱ lajeeˇ jo̱ caléˈˋ catú̱ˉ cajmɨngɨ́ɨˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ e ngóoˊ do. 	 Later, toen Hij met Zijn discipelen weer thuis was, begonnen die er ook over.


Jo̱ casɨ́ˈˉguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Mɨ˜ móoˉ ˈnʉ́ˈˋ e taˈˊ jníiˊ nʉʉˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b fóˈˋnaˈ e nitʉ̱́ˋ jmɨ́ɨˊ, jo̱ lajo̱b dsitíingˋ jóng. 	 Jezus zei tegen de mensen: "Als u in het westen wolken ziet opkomen, zegt u: 'Daar komt een bui aan.' En dat is juist.


Jo̱ jneaˈˆ contøømˉ eeˉnaaˈ guiʉ́ˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ rúˈˋnaaˈ e laco̱ˈ jaˋ niféˈˋ dseaˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ e ta˜ e jmooˉnaaˈ. 	 Wij leven zo dat niemand door onze houding van de Here wordt afgehouden. Zo kan van ons werk geen kwaad gesproken worden.


jo̱ jnea˜bɨ cajo̱ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ lana; jo̱guɨ e jáˈˉbaˈ e cajúnˉn cateáˋ, dsʉˈ cají̱bˈˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱ dsʉˈ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ seenˉ náng; jo̱guɨ jneab˜ dseaˋ quie̱e̱ˉ joñíˆ quiáˈˉ ˈmóˉ jo̱guɨ joñíˆ quiáˈˉ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ cajo̱. 	 Ik ben de levende. Ik ben dood geweest, maar nu leef Ik voor altijd en eeuwig; Ik heb de dood en het dodenrijk overwonnen.


Jo̱ mɨ˜ caguiéngˈˉtu̱ Jesús fɨˊ lɨ˜ guiing˜ dseata˜ Pilato, jo̱ caquiʉiñˈˊ do ta˜ e caseángˈˊ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseata˜ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ. 	 Pilatus riep de Joodse leiders en de andere mensen weer bij elkaar en zei:


Jo̱ dsʉˈ jneaa˜aabˈ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ i̱ dseángˈˉ lajangˈˆ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉbre e jmiféngˈˊnaaˈr jo̱guɨ jmiˈiáamˋbɨ dsiˋnaaˈ cajo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ jaˋ ta˜ dsiˋnaaˈ e nilɨguiúngˉnaaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˉnaaˈ o̱si jial lɨ́ɨˊnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la é. 	 Want door dat snijden in uw lichaam maakt u het echt niet in orde met God. Waar het om gaat, is dat wij God door de Heilige Geest aanbidden. Dan zijn wij pas echt 'besneden'. Wij beroemen ons op wat Christus voor ons heeft gedaan.


Jo̱ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nigüeángˈˋ i̱ nitéˈˋ líˈˋ e siñˈˊ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe, niˈímˈˋbre lajaléˈˋ e la; jo̱ jneab˜ nilíinˉn Fidiéeˇ quiáˈrˉ, jo̱guɨ íˋbre nilíiñˉ jó̱o̱ˋo̱ cajo̱. 	 Wie overwint, krijgt het van Mij. Ik zal zijn God zijn en hij mijn zoon.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, casíingˋ Fidiéeˇ jaangˋ ángel i̱ cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ fɨˊ quiniˇ i̱ Lii˜ do, jo̱ lalab cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Guia˜ guiʉ́ˉ quíiˈˉ, jo̱ gua˜ fɨˊ lɨ́ˈˉ lɨˊ uǿøˉ laco̱ˈ ngóoˊ fɨˊ Jerusalén e guiéeˊ cartɨˊ fɨɨˋ Gaza; jo̱ e fɨˊ jo̱ ngɨ́ɨngˊ la tó̱o̱ˋ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ. 	 Filippus ging ook de stad uit, want een engel van God had tegen hem gezegd: "Zorg ervoor dat u vanmiddag op de weg van Jeruzalem naar Gaza bent; dat is een eenzame weg."


Jo̱ cuǿøˉø guiˈmáangˈˇ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ carˋ ngocángˋ dsiiˉ e nɨcacuøˈrˊ jnea˜ bíˋ e laco̱ˈ niníiˈ˜guɨ́ɨ júuˆ quiáˈrˉ, co̱ˈ eáamˊ nɨta˜ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ nɨcacuøˈrˊ jnea˜ e ta˜ jo̱. 	 Wat ben ik dankbaar dat onze Here Jezus Christus mij heeft uitgekozen om één van Zijn boodschappers te zijn en dat Hij mij de kracht geeft Hem trouw te blijven,


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ cuøˈˊnaˈ dseeˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jaˋ e lɨ́ɨˊ i̱i̱ˋ lɨ́ɨngˊnaˈ, dsʉˈ mɨ˜ jmooˋnaˈ lajo̱, yaam˜baˈ cuøˈˊnaˈ dseeˉ yaang˜naˈ jóng, dsʉco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ jmooˋnaˈ gaˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la jmóoˋ i̱ dseaˋ íbˋ cajo̱. 	 Maar ook alle andere mensen treft dit oordeel. Want wie zegt dat dergelijke mensen streng gestraft moeten worden, veroordeelt daarmee zichzelf. U doet immers dezelfde dingen?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab cajíngˈˉ Jesús: —Jneab˜ dseaˋ nɨcasɨ́ɨnˉn ángel quiéˉe fɨˊ quiníˈˆ e quie̱rˊ jaléˈˋ e júuˆ la e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiéˉe. Jo̱ jneab˜ lɨ́ɨnˊn dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ, jo̱guɨ jnea˜bɨ cajo̱ lɨ́ɨnˊn lafaˈ i̱ nʉ́ʉˊ jɨngˈˋ i̱ jnéengˉ jloˈˆ mɨ˜ laˈeeˋ. 	 "Ik, Jezus, heb mijn engel gestuurd opdat u dit allemaal aan de gemeenten zult vertellen. Ik ben zowel de wortel als de nakomeling van David. Ik ben de schitterende morgenster."


Jo̱guɨ cajgiáamˉbre uǿˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ óoˋ ta˜ ñíiˊ, jo̱guɨ yʉ́bˈˆ caseáiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmɨcǿøngˈˇ yaang˜. 	 en vorsten van hun troon gestoten. Maar gewone mensen zijn door Hem op een voetstuk gezet.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab caféˈˋ Jesús jeeng˜ júuˆ quiáˈrˉ e erˊ do: —Ñiing˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˉiiˈ, dseaˋ Israel, co̱ˈ lɨ́ˈˆ tɨˊ dsíirˊ e ngɨrˊ e jloˈˆ sɨlɨɨmˇbre, jo̱guɨ eáangˊ iiñ˜ i̱i̱ˋ nijmɨˈgóˋ írˋ lacaangˋ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ ngɨrˊ, 	 Hij waarschuwde hen voor de godsdienstleraars. "Zij houden ervan in deftige kleren rond te lopen om op te vallen", zei Hij. "Zij vinden het heerlijk om op straat eerbiedig gegroet te worden.


Jo̱ mɨ˜ niguilíingˉnaˈ quiáˈˉ dseaˋ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ nisɨ́ɨnˆn ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ síiˈ˜naˈre ladsifɨˊ lala: “Güɨlɨseemˋbaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ.” 	 Breng vrede in elk huis dat je binnengaat.


Jo̱ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ ˈnéˉ ˈneáamˋbre jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la ˈneáangˋ yaaiñ˜. Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ ˈneáangˋ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ, jo̱baˈ ˈneáaiñˋ yaaiñ˜ cajo̱. 	 Zo moeten ook de mannen hun vrouw liefhebben en verzorgen als hun eigen lichaam. Want als de man zijn vrouw liefheeft, heeft hij ook zichzelf lief.


Jo̱ jalémˈˋ i̱ dseaˋ do cagǿˈrˋ carˋ calɨtaaiñ˜ guiʉ́ˉ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ gǿˈrˋ lajɨɨiñˋ do, caseámˉbɨ guitu̱ˊ ˈmatáˆguɨ e røøngˋ téeˈ˜ ˈnáˈˆ iñíˈˆ có̱o̱ˈ˜guɨ ˈnángˈˆ i̱ ˈñʉˋ do. 	 Er was genoeg voor iedereen. Er bleven nog heel wat brokken over, wel twaalf manden vol.


’Jo̱ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ ˈmaˋ güɨñíˈˆ: Mɨ˜ nɨdsi˜ guoˈˋ e síˈˋ quiáˈˉ, jo̱guɨ nɨˈiáˋ máˈˆ e síˈˋ quiáˈˉ cajo̱, jo̱baˈ nɨñíˆ ˈnʉ́ˈˋ e quiá̱bˈˉ nijaquiéengˊ ji̱i̱ˋ jmɨ́ɨˊ jóng. 	 Leer van de vijgeboom deze les. Wanneer er knoppen en blaadjes aan komen, weet je dat het gauw zomer wordt.


Jo̱ co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ i̱ iiñ˜ eáangˊ, jo̱baˈ jmɨˈúungˋnaˈ e niˈeeˉnaˈ laco̱ˈ ˈñiaˈˊ dseaˋ do. 	 Volg Gods voorbeeld in alles, zoals een geliefd kind zijn vader nadoet.


Jo̱baˈ ˈnéˉ e ˈnɨ́ɨˆnaˈ jaléˈˋ e seaˋ quíiˉnaˈ jo̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ li˜ ˈnéˉ quiáˈˉ lajo̱; co̱ˈ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ quíiˉnaˈ fɨng táˈˉ caˈmeáˆ lɨ́ˈˋ cuuˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, co̱ˈ dsíngˈˉ føˈˊ nicá̱ˋ jaléngˈˋ ɨ̱ɨ̱ˋ jaléˈˋ e seaˋ quíiˉnaˈ o̱si nidǿˈˉ jaléngˈˋ guɨsɨ́ˋ i̱ ˈléeˊ é. Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨb e nijmeeˉnaˈ e nilɨseaˋ quíiˉnaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ jaléˈˋ e jloˈˆ, dsʉco̱ˈ fɨˊ jo̱ joˋ seengˋ ɨ̱ɨ̱ˋ o̱ˈguɨ faˈ dseáangˈ˜ e niˈléˉguɨ guɨsɨ́ˋ. 	 Verkoop je bezittingen en geef de opbrengst aan wie tekort hebben. Zorg dat je een beurs krijgt die nooit opraakt, waar dieven niet bij kunnen en waar de mot niet aan vreet.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab casɨ́ˈˉ Jesús dseaˋ quiáˈrˉ: —Tiquiéˆe Fidiéebˇ dseaˋ nɨcacuøˈrˊ jnea˜ e néeˊ niiˉ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ dseángˈˉ mɨˊ cuíiñˋ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ Tiquiéˆbaa dseaˋ cuíiñˋ jnea˜; jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ dseángˈˉ mɨˊ cuíiñˋ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ jneab˜ dseaˋ cuíinˋnre có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨsɨˈíingˆ quiéˉe e nilɨcuíiñˋ dseaˋ do. 	 Hij sprak weer tot de mensen. "Mijn Vader heeft Mij alles toevertrouwd. Hij is de enige die de Zoon echt kent. En Ik ben de enige die de Vader echt kent. En ook de mensen die Ik heb laten zien wie Hij is, kennen Hem.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ fɨˊ Antioquía caseáiñˈˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nineáangˊ fɨˊ jo̱, jo̱ jee˜ jo̱ niquiéengˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do; jaaiñˈˋ do nisiirˋ Simón i̱ siiˋ Simón Leˈˋ, jaangˋguɨ i̱ siiˋ Lucio i̱ calɨséngˋ fɨˊ Cirene, jaangˋguɨ i̱ siiˋ Manaén i̱ cacuángˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseata˜ Herodes do i̱ calɨ́ngˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ Galilea, jo̱guɨ Bernabé có̱o̱ˈ˜guɨ Saulo do. 	 In de christengemeente van Antiochië waren verschillende profeten en leraars: Barnabas, Simeon de Neger, Lucius van Cyrene, Manaën (die samen met Herodes Antipas was opgevoed) en Saulus.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ canúurˉ e jo̱, jo̱ cajíñˈˉ: —Fɨng na nʉ́ʉˉnaˈ, lana tǿˈrˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ i̱ calɨsíˋ Líiˆ. 	 Sommige van de mensen die stonden te kijken, zeiden: "Luister, Hij roept Elia."


Dsʉˈ jaˋ e lɨ́ɨˊ quiéˉe e seenˉ táˈˉ e júunˉn dsʉˈ lɨfaˈ e jmiti˜baa jaléˈˋ e ta˜ na e iáangˋ dsiiˉ, lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e caˈíinˈ˜n quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús e nijmiti˜baa carˋ catóˈˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ guiaˊ júuˆ e Fidiéebˇ dseaˋ nijmiˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ nañiˊ faˈ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ e jo̱. 	 Maar ik geef niets om mijn eigen leven. Ik hoop alleen dat ik mijn doel mag bereiken en de opdracht die de Here Jezus mij heeft gegeven tot een goed einde mag brengen. Ik moet andere mensen het goede nieuws vertellen van de genade van God.


Jo̱ e labaˈ iin˜n e ñíˆnaˈ, faco̱ˈ jaangˋ dseaˋ nɨñirˊ e˜ íˈˋ niguiéeˊ jaangˋ ɨ̱ɨ̱ˋ fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱baˈ nigüeáˋbre e jmóorˋ íˆ ˈnʉr˜, jo̱ jaˋ nilíˈˋ i̱ ɨ̱ɨ̱ˋ do faˈ niˈuǿˈrˉ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do. 	 Door op wacht te staan, kan iemand voorkomen dat dieven in zijn huis inbreken.


Co̱ˈ mɨ˜ cajáˉ Juan i̱ caseáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ jo̱ caˈeˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ jial nilɨguiúngˉnaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, dsʉˈ jaˋ jáˈˉ calɨ́ngˉ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e jo̱ ie˜ jo̱. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋguɨ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ yaang˜ jábˈˉ calɨ́iñˉ ie˜ jo̱. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ, nañiˊ faˈ cañíiˉbaˈ jaléˈˋ e jo̱, dsʉˈ jaˋ caquɨ́ˈˉ jíingˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱guɨ dseángˈˉ jaˋ jáˈˉ calɨ́mˉbaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Want Johannes de Doper heeft verteld hoe u het met God in orde kunt maken. Maar u hebt hem niet geloofd. Het waren juist de oplichters en hoeren die hem wèl geloofden! Hoewel u dat zag, hebt u niet gedaan wat Johannes zei. U wilde hem gewoon niet geloven."


Jo̱ dsifɨˊ ladob canaˊ ooˉ luuˇ Zacarías jo̱ canaaiñˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 Tot ieders verbazing schreef hij: 'Zijn naam is Johannes'. Op hetzelfde moment kon hij weer spreken en begon hij God te prijzen.


Jo̱ jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ i̱ tíiˊ ni˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jmóoˋo do, jo̱guɨ Tiquíˆiiˈ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ la lɨ́ɨiñˊ jaangˋguɨ dseaˋ i̱ tíiˊ ni˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱ cajo̱. 	 Ik ben Zelf de ene Getuige. De ander die voor Mij getuigt, is mijn Vader Die Mij gestuurd heeft."


Dsʉˈ fɨng caguilíingˉnaˈ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ jaˋ íngˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ, dsifɨˊ uøøngˋnaˈ e fɨɨˋ do, jo̱ lajeeˇ jo̱ nifɨ́ˈˆnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nijíngˈˊnaˈ e jee˜ fɨɨˋ do: 	 Maar als ze in een stad niets van jullie willen weten, ga dan door de straten en zeg:


—¿Jialɨˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ quíiˈˉ jaˋ ru̱ˈrˊ guóorˋ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ mɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nidǿˈrˉ ir˜? 	 "Waarom houden Uw discipelen zich niet aan de oude tradities?" vroegen zij. "Zij wassen niet eens hun handen voor het eten!"


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ có̱o̱ˈ˜ Paaˉ cangolíimˉbre có̱o̱iñˈ˜ do cartɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Atenas. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨmˈˉtu̱r fɨˊ Berea jo̱ nɨquié̱e̱rˋ júuˆ quiáˈˉ Paaˉ e Silas có̱o̱ˈ˜guɨ Timoteo nidsilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Paaˉ lajmɨnáˉ. 	 De mannen die bij Paulus waren, brachten hem helemaal naar Athene. Toen zij weer teruggingen, kregen ze van hem het bericht mee dat Silas en Timotheüs hem zo vlug mogelijk moesten nareizen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ teáangˉ có̱o̱ˈr˜ do fɨˊ móˈˋ Olivos ie˜ jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋiiˈ, ¿su lana nɨcatɨ́ˋ íˈˋ e nijméeˆtu̱ˈ e niˈneeng˜naaˈ dseata˜ quíˆnaaˈ yee˜naaˈ fɨˊ góoˋnaaˈ? 	 Terwijl zij zo bij elkaar waren, vroegen zij Hem: "Here, gaat U nu van Israël weer een vrij land maken, met een eigen koning?"


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ calɨlíˈˆ jaangˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do e caˈláaiñˉ, dsifɨˊ lajo̱b caquɨngˈˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ canaaiñˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ e ngocángˋ dsíirˊ. 	 Een van hen kwam bij Jezus terug en juichte: "Wat is God goed! Ik ben genezen!"


Jo̱ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quibˊ lɨ́ɨnˊn song jáˈˉ nilíingˋtú̱u̱ e jaˋ dseeˉ røønˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ dsʉˈ uíiˈ˜ e jmitiiˆ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do mɨ˜ cangɨ́ˋ e nɨcajáangˈ˜ ˈñiáˈˋa fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Nee, als ik de wet die ik eerst heb afgeschaft, weer in werking stel, d n zondig ik. Door te proberen volgens de wet te leven, belandde ik in de dood.


Jo̱ co̱ˈ jaˋ eeˋ cuuˉ seaˋguɨ quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do faˈ e nija̱ˈrˊ i̱ fiir˜ do, jo̱baˈ i̱ fiir˜ do caquiʉˈrˊ ta˜ e nidsiˈnɨɨm˜ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ e laco̱ˈ niquírˉ lají̱i̱ˈ˜ e røøiñˋ do. 	 Maar de man kon niet betalen. De koning nam het besluit hem als slaaf te verkopen om zo aan geld te komen. Ook zijn vrouw en kinderen en al zijn bezittingen moesten worden verkocht.


Jo̱guɨ taˈˊbɨguɨr mɨ́ɨˈ˜ jo̱guɨ bóˈrˋ ˈleeˋ to̱o̱˜ sɨ̱ˈrˆ, jo̱guɨ bírˋ ˈleeˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ có̱o̱ˈ˜ jaguórˋ co̱ˈ dsíngˈˉ guíiñˉ. 	 "Hoe eerder hij dood is, hoe beter!" Ze zwaaiden met hun mantels en gooiden handenvol stof de lucht in.


Dsʉco̱ˈ lajalébˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ Fidiéeˇbingˈ i̱ cajméeˋ, jo̱guɨ laˈeáangˊ íˋbre e seaˋ jaléˈˋ e jo̱, jo̱guɨ e quiáˈˉbɨr lɨ́ɨˊ lajaléˈˋ e jo̱ cajo̱. ¡Jo̱baˈ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨb˜ ˈnéˉ e nijmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ! Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ nilɨti˜. 	 Want alles komt van God, alles bestaat door God en alles eindigt in God. Voor Hem is alle eer, voor altijd en eeuwig. Amen.


Co̱ˈ nañiˊ faˈ jnea˜ seabˋ uiing˜ e nijmee˜e e ta˜ dsiiˉ e nilɨguiúnˉn fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ líˋ jmɨta˜guɨ dsíirˊ laco̱ˈguɨ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱. 	 Als !emand op zijn afstamming en inspanning kon vertrouwen, was !k het wel. En als anderen dus denken op hun Joodse afstamming en eigen inspanning te kunnen vertrouwen, dan kan ik dat nog veel meer!


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do dseángˈˉ cabˈˊ niguiárˉ jaléˈˋ e jmiféngˈˊ dseaˋ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jmiféiñˈˊ e quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ iing˜ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do faˈ e nijmiféngˈˊ dseaˋ írˋ cartɨˊ nijmérˉ e nigüeárˋ lɨ˜ siˈˊ é̱e̱ˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ, jo̱guɨ nijmeángˈˋ ˈñiaˈrˊ e íˋbre ˈgøngˈˊguɨr laco̱ˈ Fidiéeˇ. 	 Hij zal God uitdagen en alles omverwerpen wat de mensen vereren. Hij zal zelfs in de tempel van God gaan zitten en beweren dat hij God is.


Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱ canúˉu co̱o̱ˋguɨ luu˜ e jáaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ lalab cajíngˈˉ e do: Uøøngˋnaˈ e fɨˊ jee˜ fɨɨˋ na, ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiéˉe, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nibeáangˈ˜ dseeˉ yaang˜naˈ e nijméeˆnaˈ ta˜ ˈléeˊ, jo̱ lajo̱bɨ cajo̱ jaˋ nitɨ́ngˉnaˈ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ seengˋ e fɨˊ fɨɨˋ jo̱. 	 Toen hoorde ik een andere stem uit de hemel zeggen: "Ga uit die stad weg, mijn volk. Anders wordt u medeplichtig aan haar zonden en zullen u dezelfde rampen treffen als haar.


Jo̱ nihuí̱bˈˋ jaléˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e jaˋ cuøˊ ofɨɨˋ e guiʉ́ˉ jo̱ fɨˊ ni˜ jɨbˋ nidsitóoˈ˜. 	 Alle bomen waar geen goede vruchten aan komen, worden omgehakt en verbrand.


Jo̱ eáamˊ cangogáˋ dsíiˊ Jesús quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ góorˋ do, co̱ˈ dseángˈˉ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨmˉbiñˈ do lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, dséebˊ Jesús lacaangˋ jaléˈˋ fɨɨˋ píˈˆ e néeˊ có̱ˉ quiá̱ˈˉ do e dsiˈeˈrˊ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Hij verbaasde Zich erover dat de meeste mensen Hem niet geloofden. Hij trok de omliggende dorpen langs en sprak daar over God.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea jo̱ caguiéˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea e néeˊ lɨ́ˈˉ ˈngóoˈ˜ cataangˋ laco̱ˈ iʉ˜ guaˋ Jordán. 	 Hierna vertrok Jezus uit Galilea. Hij stak de Jordaan over en kwam in Judea.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ gángˉ do quiáˈˉ Jesús: —Cuǿøˈ˜ jneaˈˆ e nitɨ́ˉnaaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ quíiˈˉ mɨ˜ nɨguiing˜tu̱ˈ fɨˊ jo̱ e niˈiéˆnaaˈ jaangˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ jo̱guɨ jaangˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ tuung˜. 	 "Mogen wij in Uw Koninkrijk naast U op de troon zitten?" vroegen zij, "de één links en de ander rechts van U?"


Jo̱ cangogábˋ dsíiˊ dseata˜ Pilato e nɨcajúmˉ Jesús, jo̱baˈ catǿˈrˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ e quiáˈˉ nijmɨngɨ́ˈˉreiñˈ do jial tíiˊ nɨngóoˊ e cajúngˉ dseaˋ do. 	 Maar Pilatus kon niet geloven dat Jezus al gestorven was. Hij liet de dienstdoende officier roepen en vroeg hem ernaar.


Co̱ˈ nɨcuíimˋ ˈñiáˈˋa e dseaˋ dseeˉ dseaˋ quibˊ lɨ́ɨnˊn, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉ líˈˆi jmeeˉ nañiˊ faˈ eáamˊ iin˜n e nijmee˜e jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, lɨfaˈ dseángˈˉ jaˋ líˈˋi e nijmee˜e jaléˈˋ e jo̱. 	 Ik weet dat ik door en door slecht ben, tenminste wat mijn oude natuur betreft. Ik kan het goede niet doen. Ik wil het wel, maar ik kan het niet.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ ˈnɨˊ ji̱i̱ˋ e calɨcuíinˋn Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨbaˈ cangóˉo fɨˊ Jerusalén e cangojmicuíinˋn Tʉ́ˆ Simón, jo̱ có̱o̱ˈ˜ íbˋ cataan˜n jí̱i̱ˈ˜ guiˈñiáˋ jmɨɨ˜. 	 Pas drie jaar later ging ik naar Jeruzalem om Petrus te leren kennen en ik logeerde een week of twee bij hem.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ i̱ dseaˋ do e jo̱, jo̱baˈ cangoquiʉ́ʉˈrˇ mooˋ quieeˉ, jo̱ cangolíiñˆ cangoˈíiñˈˇ Jesús catɨˊ caluuˇ fɨɨˋ e quiáˈˉ nijmiféiñˈˊ dseaˋ do. Jo̱ mɨ˜ caˈíñˈˋ dseaˋ do, lalab féˈrˋ teáˋ e iáangˋ dsíirˊ: —¡Majmifémˈˊbaaˈ i̱ dseaˋ na! ¡Jo̱guɨ juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ na i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la cuaiñ˜ quiáˈrˉ! ¡Jo̱guɨ majmifémˈˊbaaˈr cajo̱ i̱ dseaˋ na i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ güeangˈˆ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel! 	 liep de stad uit Hem tegemoet. Zij hadden palmtakken in de hand en juichten uitbundig: "Alle eer is voor God! Alle eer is voor Hem, Die komt in naam van de Here! De koning van Israël!"


Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón jo̱ cajíñˈˉ: —Móˈˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jalíingˉ fɨˊ caluubˇ. Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱baˈ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ, jaˋ ˈnéˉ quɨˈˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 "Van volken die zij hebben onderworpen", antwoordde Petrus.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ íˋbingˈ canaangˋ jmiquíngˈˉ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ Tée˜ do, dsʉˈ jaˋ líˈˋguɨr faˈ e røøˋ nicǿngˉ júuˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ Tée˜ do, co̱ˈ eáamˊ tɨɨiñˈˋ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Zij begonnen met hem te discussiëren en probeerden hem te overtroeven, maar dat lukte niet. Hij was hen veruit de baas door de grote overtuiging en scherpzinnigheid waarmee hij sprak. Het was duidelijk dat Gods Geest hem leidde.


Jo̱guɨ cuǿøˈ˜ jneaˈˆ jaléˈˋ e ˈnéˉ niquiee˜naaˈ e jmɨɨ˜ lana. 	 Geef ons vandaag het eten dat wij nodig hebben.


Jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ tøøngˉ e jaˋ jnéˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ o̱ˈguɨ ɨ̱́ˈˋ gøˈrˊ cajo̱. 	 Drie dagen lang kon hij niets zien. Al die tijd at en dronk hij niets.


Jo̱ ie˜ jo̱, eáamˊ catóˈˋ dseaˋ mɨ́ɨˈ˜ fɨˊ Éfeso uii˜ quiáˈˉ e fɨ́ɨmˊ dseaˋ caˈuíingˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 In diezelfde tijd ontstond er in Efeze grote opschudding over de persoon van Jezus. (A)


Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ røøˋ éeˋ Jesús jaléˈˋ ta˜ e cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ, jo̱guɨ røøˋ caˈéeˋ Moi˜ cajo̱ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e cajméerˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Want Jezus is trouw aan God, Die Hem als hogepriester heeft aangesteld, zoals ook Mozes trouw was aan zijn opdracht in het huis van God.


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e nɨcasɨ́ɨiñˉ lahuɨ́ɨngˊ, jo̱baˈ caró̱o̱ˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ caféˈrˋ júuˆ quiáˈrˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Dseaˋ rúˈˋuuˈ, dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e nɨngóobˊ eáangˊ caˈnáangˉ Fidiéeˇ jnea˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ quiáˈˉ e niguiaaˉ jaléˈˋ juguiʉ́ˉ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e quiáˈˉ jial nileáiñˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱b dseaˋ íˋ niˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Na veel heen en weer gepraat stond Petrus op. "Mannen broeders", zei hij, "u weet allemaal dat God mij uit uw midden heeft uitgekozen om het goede nieuws van Jezus Christus aan de andere volken bekend te maken, zodat ook zij in Hem kunnen geloven.


Jo̱ jaquiéengˊ e tɨˊ lɨ˜ niˈíˋ nʉ́ʉˆ ie˜ guatɨˈlóˉ jmɨɨ˜ e guiaˊ dseaˋ Israel guiʉ́ˉ e nitɨ́ˉ jmɨɨ˜ e jmiˈíñˈˊ. 	 Tegen de avond kwam Jozef van Arimathea naar de plaats van de kruisiging. Hij was een voornaam lid van de Hoge Raad en keek persoonlijk met grote verwachting uit naar het Koninkrijk van God. Het was bijna sabbat en dan mogen de Joden niets doen. Toen ging Jozef naar Pilatus en vroeg hem om het lichaam van Jezus.


Jo̱ jaˋ dseengˋ faˈ e niˈéenˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ jaangˋguɨ dseaˋ. Dsʉco̱ˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ fii˜ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ dob song caˈuíingˉ guiʉ́ˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ jmóorˋ o̱si caˈuíingˉ gaˋ é. Jo̱ dsʉˈ guiʉ́bˉ niˈuíingˉ quiáˈrˉ, co̱ˈ eáamˊ ˈgøngˈˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ íˋbingˈ i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ e niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do. 	 U mag de bediende van een ander niet beoordelen; of hij zijn werk goed of slecht doet is ter beoordeling aan zijn heer. Maar hij zal zijn werk wel goed doen, want God geeft hem daarvoor de kracht.


jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ Jesús: —Tɨfaˈˊ, i̱ dseamɨ́ˋ la nɨcatǿøngˈ˜naaˈre lajeeˇ e guiáangˈ˜ iuuiñˉ ta˜ ˈléeˊ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ. 	 "Meester, deze vrouw is op heterdaad betrapt terwijl zij overspel pleegde.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˉ lɨˊ jmɨˈuǿngˆnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ, co̱ˈ jaˋ jmɨˈgooˋnaˈre. Jo̱ ¿jaˋ ca̱ˋnaˈ cuente e jaléngˈˋ dseaˋ seaˋ cuuˉbingˈ i̱ jmángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ gaˋ, jo̱guɨ íˋbingˈ cajo̱ i̱ dsijeáangˉ ˈnʉ́ˈˋ laguidseaangˆ fɨˊ quiniˇ dseata˜? 	 Hoe kunt u dan een arme man met minachting behandelen? Hebt u niet door dat het de rijken zijn die u slecht behandelen en voor het gerecht slepen?


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e cuǿømˋ líˋ güɨlíingˉnaˈ e jmɨɨ˜ jo̱, jo̱ dsʉˈ jaˋ lɨ˜ nii˜ jnea˜ lajmɨnáˉ, co̱ˈ nabɨ jaˋ mɨˊ catɨ́ˋ íˈˋ quiéˉe e nijmee˜e lajo̱. 	 Gaan jullie maar naar het feest. Ik ga nog niet omdat mijn tijd nog niet is aangebroken."


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ quiáˈˉ i̱ Jairo do, jo̱ canúurˆ e nɨnéeˊ mɨ́ɨˈ˜ e teáangˈ˜ dseaˋ ta˜ quɨˈˊ óoˋ dsʉˈ e nɨnicajúngˉ i̱ jiuung˜ sɨmɨ́ˆ do. 	 Toen zij bij het huis van Jaïrus kwamen, klonk daar gehuil en gejammer!


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ féngˈˊ i̱ dseaˋ apóoˆ do Fidiéeˇ, dsifɨˊ ladob cajléˉ fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊ lajɨɨiñˈˋ do. Jo̱ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ eáamˊ jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ lajɨɨiñˋ e laco̱ˈ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ fɨɨˋ e jaˋ ˈgóˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 Terwijl zij dit aan God vroegen, begon het gebouw waar ze bijeen waren te schudden. Zij werden allemaal vol van de Heilige Geest en zeiden zonder angst wat God hun opdroeg.


jo̱ casɨ́ɨnˉn fɨˊ na jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Timoteo. Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ e guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ casɨ́ɨnˉnre fɨˊ na e laco̱ˈ dsiˈeer˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ tíiˊ nir˜ jial seengˋnaˈ jo̱guɨ cuøˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ bíˋ e laco̱ˈ teáangˉnaˈ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 en onze broeder Timotheüs naar u toe te sturen. Hij is een medewerker van God in de verbreiding van het goede nieuws van Christus. Ik heb hem gevraagd u te versterken en te bemoedigen


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ lajo̱, jo̱guɨbaˈ caguilíiñˉ cartɨˊ Cesarea fɨˊ lɨ˜ nɨguiing˜ i̱ Cornelio do sɨjeengˇ írˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cuíiñˋ eáangˊ i̱ catǿˈrˉ fɨˊ quiáˈrˉ e laco̱ˈ niˈíñˈˋ i̱ Tʉ́ˆ Simón do. 	 De dag daarop kwamen zij in Caesarea aan. Cornelius, die zijn familie en zijn beste vrienden bijeen had geroepen, stond al te wachten.


Jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ neáangˊ ˈnʉ́ˈˋ e sɨñiingˇ óoˊbaˈ; co̱ˈ jnea˜, dseaˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, nigáaˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la lajeeˇ e jaˋ ñiing˜ óoˊnaˈ. 	 Het beste wat je dus kunt doen, is altijd klaar te zijn. Want Ik kom op een moment dat niemand Mij verwacht."


Jo̱baˈ Tʉ́ˆ Simón cajéeiñˋ dseaˋ do lɨ˜ co̱o̱ˋ yaaiñ˜ jo̱ cajíimˉjiʉr dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈrˉ: —¡Jaˋ güɨlɨˈiing˜ dsíiˊ Fidiéeˇ e nilíˋ lajo̱, Fíiˋnaaˈ! ¡Jaˋ catɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ e nilíinˈˉ lajo̱! 	 Petrus nam Hem apart om Hem terecht te wijzen. "Dat mag niet, Here", zei hij. "God zal ervoor zorgen dat U zoiets niet overkomt."


’Jo̱ i̱i̱ˋ i̱ caˈéeˋ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ capíˈˆ e seaˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ lajo̱b niˈérˉ mɨ˜ nɨseaˋ jmiguiʉˊ quiáˈrˉ cajo̱. Jo̱ i̱i̱ˋ i̱ jaˋ jmóoˋ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ capíˈˆ e seaˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ lajo̱b jaˋ jmérˉ e guiʉ́ˉ faˈ jialguɨ la jmiguiʉˊ e seaˋ quiáˈrˉ. 	 Wie betrouwbaar is in kleine dingen, is het ook in grote. Wie onbetrouwbaar is in kleine dingen, is het ook in grote.


Jo̱ cajíngˈˉ Jesús lana uíiˈ˜ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e niˈíngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nijáˈˉ líingˋ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ dsʉˈ e Jmɨguíˋ do jaˋ mɨˊ cagüeáˉ jee˜ írˋ, co̱ˈ jaˋ mɨˊ casámˈˊbɨ Jesús e nidséiñˈˉ fɨˊ lɨ˜ cajárˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e niˈuíingˉtu̱r dseaˋ laniingˉ. 	 Hij sprak hier over de Geest Die gegeven zou worden aan de mensen die in Hem geloofden. Want de Geest was nog niet gekomen, omdat Jezus nog niet naar Zijn Vader was teruggegaan.


Jo̱guɨ cajángˈˋ dseaˋ Jesús fɨˊ jaguóoˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nɨsɨˈíˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ, co̱ˈ lajo̱b nɨsɨˈíiñˆ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ caséngˈˊnaˈre cartɨˊ cajngangˈˊnaˈre e cateáangˊnaˈr fɨˊ dseˈˋ crúuˆ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ sooˋ dsíiˊ rúngˈˋnaˈ. 	 Maar Hij is, volgens Gods plan, in handen van ongelovige mensen gevallen. U hebt Hem door Romeinse soldaten aan een kruis laten slaan.


Jo̱guɨ guiéenˈ˜n júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seángˈˊ fɨˊ na fɨˊ quiáˈˉ Prisca có̱o̱ˈ˜guɨ Aquila. Jo̱guɨ guiéemˈ˜baa júuˆ guicó̱o̱ˈˇ cajo̱ quiáˈˉ i̱ seenˉ røøˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ i̱ siiˋ Epeneto, co̱ˈ íbˋ laˈuii˜ dseaˋ i̱ calɨ́ngˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. 	 Doe ook de groeten aan de gelovigen die bij hen in huis samenkomen. Doe de groeten aan mijn vriend Epénetus. Hij was de eerste in Asia, die in Christus ging geloven.


jo̱guɨ fóˈˋnaˈ cajo̱ e lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ caféˈˋ e júuˆ la joˋ catɨ́ɨngˉ faˈ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜guɨr tiquiáˈrˆ o̱si niquiáˈrˆ é. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ joˋ jíiˈ˜naˈ faˈ jmitíˆguɨˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ malɨɨ˜guɨ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaˈ yaam˜baˈ jmitíˆnaˈ. 	 Door dat soort menselijke regels schuift u Gods wet gewoon opzij.


Jo̱baˈ jaˋ jmiféngˈˊnaˈ jaléngˈˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajméeˋ i̱ lɨɨng˜ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ áangˊ do, lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “Jaléngˈˋ dseaˋ caguárˋ caˈɨ̱́ˈˉ cagǿˈrˋ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caró̱o̱rˉ e cataiñˈˊ jmɨɨ˜.” 	 Loop ook niet achter andere goden aan, zoals sommigen van hen deden. In de Boeken staat dat zij gingen zitten om te eten en te drinken en dat ze gingen staan om te dansen voor een afgod.


Güɨˈíibˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ laˈuii˜ quiáˈˉ Paaˉ e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Tesalónica. 	 Ik wens u de genade van onze Here Jezus Christus toe.


Dsʉˈ Tʉ́ˆ Simón cajíñˈˉ caléˈˋ catú̱ˉ e jaˋ cuíiñˋ dseaˋ do. Jo̱ mɨˈmɨ́ɨngˉguɨjiʉ lajo̱ cajíngˈˉ i̱ teáangˉ do cajo̱ casɨ́ˈrˉ Tʉ́ˆ Simón lala: —E jábˈˉ dseángˈˉ ˈnʉbˋ i̱ cangɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús do, ¿jáˆ jáˈˉ?, co̱ˈ dseaˋ Galileab lɨnˈˊ. 	 Petrus zei weer dat het niet waar was. Even later begonnen de mensen in de poort er zelf over. "U bent wèl een discipel van Jezus", zeiden zij tegen Petrus. "Het is duidelijk te horen dat u uit Galilea komt."


Jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —¿Su nɨcangángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e júuˆ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ na? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do: —¡Ngámˈˋbaaˈ, Fíiˋiiˈ! 	 Begrijpen jullie dit?" "Ja", antwoordden zij.


Jo̱ i̱ fii˜ féngˈˊ quiáˈˉ i̱ ˈléeˉ do cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Paaˉ jo̱ casangˈˉneiñˈ, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e niˈñúiñˈˋ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ tú̱ˉ ñíˆ cadena. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e caˈñúiñˈˋ i̱ Paaˉ do, jo̱ canaaiñˋ jmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ sɨseángˈˊ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜guɨ i̱ dseaˋ ná? ¿E˜guɨ e nɨcajméerˋ? 	 De commandant stapte op Paulus toe, greep hem en liet hem met twee kettingen boeien. Daarna vroeg hij de mensen wie die man was en wat hij had gedaan.


Jo̱ lana, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, lɨ́nˉn e joˋ ngɨɨ˜ lɨ˜ faˈ ˈnéˉ e nisíingˆguɨ́ɨ jiˋ quíiˉnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e ˈnéˉ seángˈˊ e quiáˈˉ nilɨcó̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ caguiaangˉ do i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén, 	 Eigenlijk is het helemaal niet nodig dat ik u vraag uw medegelovigen te helpen, want ik weet hoe graag u dat doet.


Dsʉco̱ˈ mɨ˜ ˈneáangˋ dseaˋ rúiñˈˋ, e jo̱ lɨ́ɨˊ e jaˋ niˈrˊ júuˆ mɨ˜ i̱i̱ˋ dseaˋ rúiñˈˋ jmóoˋ gaˋ, jo̱guɨ ta˜ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ jmangˈˆ e guiʉ́bˉ sɨjeeiñˇ quiáiñˈˉ do, jo̱guɨ jmóoˋbre téˈrˋ mɨ˜ jmángˈˋ dseaˋ gaˋ írˋ. 	 De liefde beschermt altijd, heeft altijd vertrouwen, verwacht het altijd van God en houdt stand.


Jo̱guɨ Lucas, jaangˋ tɨmɨ́ɨˊ i̱ ˈneáangˋnaaˈ eáangˊ, guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ i̱ siiˋ Demas. 	 Onze geliefde dokter Lukas laat u ook groeten, evenals Demas.


Jnea˜ siiˉ Juan, jo̱guɨ laˈóˈˋ rúˈˋbaaˈ lɨ́ɨˊnaaˈ uíiˈ˜ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ røøbˋ íingˈ˜naaˈ iihuɨ́ɨˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱guɨ røøbˋ cajo̱ catɨ́ɨˉnaaˈ e quie̱ˊ Fidiéeˇ nifɨˊ quíˉiiˈ, jo̱guɨ røøbˋ jmooˉnaaˈ téˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e dsingɨ́ɨngˉnaaˈ do. Jo̱ uíiˈ˜ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e calɨti˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ casíingˋ dseaˋ do jnea˜ fɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉjiʉ e siiˋ Patmos e néeˊ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ. 	 Ik, Johannes, ben uw broeder en deel in uw lijden terwille van het Koninkrijk van Jezus. Net als u blijf ik Hem trouw, dwars door alles heen! Ik was naar het eiland Patmos verbannen omdat ik de mensen op God had gewezen en hun verteld had wat ik over Jezus Christus wist.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ e Jesús guiiñ˜ gøˈrˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —¿Jialɨˈˊ gøˈˊ tɨfaˈˊ quíiˉnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈnáˈˆ nodsicuuˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ caguiaangˉguɨ i̱ seaˋ júuˆ i̱ røøngˋ dseeˉ? 	 Toen enkele godsdienstleraars zagen met wie Hij de maaltijd gebruikte, zeiden zij tegen Zijn discipelen: "Schaamt Hij Zich niet met dat soort mensen te eten?"


Dsʉˈ lanaguɨ nɨcalɨñibˊ dseaˋ e júuˆ na laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ jiˋ e cajmeˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. Jo̱ calɨ́ˉ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨti˜ ta˜ e caquiʉˈˊ Fidiéeˇ i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ do. Jo̱ dsʉˈ e júuˆ e sɨˈmaˇ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, nɨcajmijnéemˋbre lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ nijáˈˉ líiñˋ e jo̱ jo̱guɨ e nijmérˉ nʉ́ʉˈr˜ cajo̱. 	 In de Boeken van de profeten werd er al over gesproken. Maar nu heeft de eeuwige God opdracht gegeven dat alle volken het moeten horen, opdat zij Hem gaan gehoorzamen en vertrouwen.


Jo̱ lajeeˇ guiing˜ Jesús fɨˊ jo̱b mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangoquiéengˊ jaangˋ dseamɨ́ˋ fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜, jo̱ quie̱iñˈˊ do co̱o̱ˋ sɨ́ɨˊ lɨ˜ a˜ jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ e ˈmoˈˆ eáangˊ. Jo̱ lajeeˇ e guiing˜ Jesús gøˈˊbre mɨ˜ caˈéeˉ i̱ dseamɨ́ˋ do e jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ e quie̱rˊ do fɨˊ mogui˜ dseaˋ do. 	 Terwijl Hij zat te eten, kwam er een vrouw naar Hem toe. Zij had een kruikje kostbare zalfolie bij zich. Dat goot ze leeg over Zijn hoofd.


Jo̱ dseángˈˉ joˋ nijmiguiéngˈˊ dsiiˉ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcaˈéerˋ fɨˊ quiniiˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcaˈéerˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, co̱ˈ dseángˈˉ latab˜ niˈíin˜n jaléˈˋ e dseeˉ jo̱. 	 En Hij voegde eraan toe: "Ik zal nooit meer aan hun zonden denken." (B)


Dsʉco̱ˈ la jnéengˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ mɨ˜ jmijneáˋ güɨˈñiáˆ jɨ˜reˈ, lajo̱b nilíˋ mɨ˜ nigáaˊtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Maar ga niet kijken. Loop niemand achterna. Want als Ik terugkom, zal er geen enkele twijfel over bestaan. Het zal zo duidelijk zijn als de bliksem die door de lucht schiet.


Dsʉˈ o̱ˈ lajo̱, co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ lɨ˜ féˈˋ jaangˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ: Fidiéeˇ, ¿e˜ lɨ́ɨngˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ eáangˊ iinˈ˜ e nijmɨcó̱o̱ˈˇre?, jo̱guɨ ¿e˜ lɨ́ɨngˊ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ e laco̱ˈ ninéˉ níˈˆre? 	 Nee, want in één van de Psalmen zegt David tegen God: "Wat is de mens eigenlijk, dat U zoveel om hem geeft? En wat is een mensenkind dat U Zich erom bekommert?


Jo̱guɨ jnea˜ nɨcacuǿøˉø ˈnʉ́ˈˋ e niquɨ́ɨˈ˜naˈ jmɨɨ˜ jo̱guɨ e nilíˈˋbaˈ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ mɨ˜ jmáiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jaˋ eeˋ nilíingˉnaˈ nañiˊ faˈ nicúngˈˊ jaléngˈˋ mɨˈˋ guíingˉ ˈnʉ́ˈˋ o̱si niˈɨ́ngˈˋ jaléngˈˋ tacú̱ˆ ˈnʉ́ˈˋ é. 	 Ik heb jullie macht gegeven over al de krachten van de vijand. Jullie zullen slangen en schorpioenen vertrappen. Niets, werkelijk niets, zal jullie kwaad doen.


Jo̱guɨ lana fáˈˉa e lajalémˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ lajaangˋ lajaamˋbaˈ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jmacó̱ˋ guotɨɨˉ dseaˋ do. 	 U hoort allemaal bij het lichaam van Christus en ieder van u is een deel van dat lichaam.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨmˈˉtu̱ Jesús fɨˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ guaˋ Jordán, jo̱ fɨˊ dob caje̱rˊ e fɨˊ lɨ˜ caseáangˋ Juan jmɨɨ˜ jaléngˈˋ dseaˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Jezus ging terug naar de andere kant van de Jordaan, naar de plaats waar Johannes voor het eerst doopte. Daar bleef Hij een tijd.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ tɨfaˈˊ do jo̱ casɨ́ˈrˉ Jesús: —“ˈNéˉ jmiˈneáangˋnaaˈ Fidiéeˇ quíˉiiˈ carˋ ngocángˋ dsiˋbaaˈ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ bíˋ seengˋ jmɨguíˋ quíˉnaaˈ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ bíˋ se̱e̱ˉnaaˈ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ dsiˋnaaˈ; jo̱guɨ ˈnéˉ jmiˈneáangˋnaaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jmiˈneáangˋ yee˜naaˈ.” 	 Hij antwoordde: "U moet van de Here, uw God houden met heel uw hart, heel uw ziel, heel uw kracht en heel uw verstand. En u moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, cagüɨˈɨ́ɨbˊ Jesús e fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Tiro, jo̱ cangɨ́ɨiñˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Sidón có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ fɨɨˋ e néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Decápolis, jo̱ caguiéˉtu̱r e fɨˊ lɨ˜ néeˊ e guiéeˊ Galilea do. 	 Van Tyrus ging Jezus naar Sidon en vandaar naar de provincie Dekapolis, naar de oever van het meer van Galilea.


Jo̱ song jaangˋ dseaˋ ɨˊ dsíirˊ e niingˉguɨr, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lajo̱, co̱ˈ lɨco̱ˈ jmɨgǿøngˋ ˈñiaˈˊbre song ɨˊ dsíirˊ lajo̱. 	 Wie zich te belangrijk vindt om dat te doen, misleidt zichzelf.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, caquɨmˈˉtu̱r fɨˊ Jerusalén. Jo̱ lajeeˇ e ngɨˊ Jesús fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ, jo̱ cangoquiéengˊ fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ cajo̱, 	 Zij kwamen in Jeruzalem. Terwijl Hij over het tempelplein wandelde, stapten de mannen van de Hoge Raad op Hem toe.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jaˋ mɨˊ cangáaiñˋ dseángˈˉ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do i̱ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ cajo̱, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ nɨcajmijnéengˋ jial lɨ́ɨngˊ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ uíiˈ˜ e dseángˈˉ cøømˋ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Geen mens heeft God ooit gezien. Maar Zijn enige Zoon, Jezus Christus, Die één met Hem is, heeft ons laten zien wie God is.


Jo̱ ie˜ jo̱ dseángˈˉ jmangˈˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆbaˈ nijméˉ dseaˋ, jo̱baˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nitʉ́ˋbre e jmiˈneáaiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ. 	 Er zullen veel valse profeten komen. Ze zullen velen op het verkeerde spoor brengen.


Jo̱ quie̱ˋnaˈ cuente quiáˈˉ jaléngˈˋ quieeˋ; jaˋ jiéˈˋ jɨ́ɨˋreˈ o̱ˈguɨ jiéˈˋ téeˈ˜ jaléˈˋ e gøˈˊreˈ o̱ˈguɨ ˈmeaˊreˈ jaléˈˋ e nidǿˈˉreˈ, dsʉˈ Fidiéeˇ ñiˊbre e˜ héiñˈˊ jaléngˈˋ i̱ jóˈˋ do quiáˈrˉ. ¡Jo̱ eáangˊguɨ quíingˊ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ lajeeˇ fɨ́ɨngˊ ta̱ˊ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ! 	 Kijk eens naar de kraaien. Die zaaien en oogsten niet en ze hebben geen voorraadkamers of schuren. Toch gaat het hen goed, want God geeft ze te eten. Wel, jullie betekenen toch veel meer voor Hem dan die vogels!


Dsʉˈ mɨ˜ nimɨ́ˈrˉ Fidiéeˇ lajo̱, ˈnéˉ e jábˈˉ nilíiñˋ e nijmɨcó̱o̱bˈ˜ dseaˋ do quiáˈrˉ, jo̱guɨ jaˋ ɨ́ˆ dsíirˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ faˈ e dseaˋ do jaˋ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ có̱o̱ˈ˜ e jo̱; co̱ˈ song i̱i̱ˋ dseaˋ jaˋ óorˋ júuˆ ta˜ dsíiˊ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈrˉ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ jmɨɨˋ mɨ˜ dsiguíingˉ có̱o̱ˈ˜ guíˋ fɨˊ la fɨˊ na. 	 Maar als u Hem erom vraagt, moet u ook verwachten dat Hij het zal geven. Iemand die twijfelt, lijkt op een golf van de zee, die door de wind heen en weer gejaagd wordt.


jo̱guɨ lajo̱bɨ camɨ́ˆ ˈnʉ́ˈˋ e cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ cuøˈˊ jneaa˜aaˈ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Dsʉˈ Fidiéeˇ cajméerˋ e cají̱ˈˊtu̱ dseaˋ do caléˈˋ catú̱ˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱ ne˜baaˈ guiʉ́ˉ lajɨɨˉnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ apóoˆ, jaléˈˋ e jo̱. 	 Tegenover deze heilige en rechtvaardige Man bleef u vijandig, maar u eiste de vrijlating van een moordenaar! Daarmee bent u de moordenaars van de Levensvorst geworden. Maar God heeft Hem uit de dood teruggebracht in het leven. Wij zijn daar getuigen van.


Jo̱ lalab canaaiñˋ eˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do ie˜ jo̱: —Lalab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “Fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiéˉe la íingˆ ta˜ e jmiféngˈˊ dseaˋ jnea˜ lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ”; dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ nɨcajmeeˉnaˈ e ˈnʉ́ʉˊ la lafaˈ tooˋ lɨ˜ neáangˊ jaléngˈˋ ɨ̱ɨ̱bˋ. 	 "Luister goed, allemaal", zei Hij. "Heeft de profeet Jesaja niet geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn voor alle volken? Maar wat hebben jullie ervan gemaakt? Een rovershol!"


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do lala: —E jábˈˉ, jneab˜ íˋ, jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ nimáam˜baˈ jnea˜, i̱ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, e guiin˜n lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈguɨ la guiing˜ Fidiéeˇ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱guɨ e nigáaˊa fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ fɨˊ jee˜ cabøø˜ jníiˊ. 	 "Ja", zei Jezus. "Dat ben Ik. En U zult Mij zien zitten aan de rechterhand van God en Mij zien komen in de wolken."


jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —ˈNʉˋ lɨnˈˊ jaangˋ adseeˋ féngˈˊ jo̱guɨ jó̱o̱ˊ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ; co̱ˈ jnɨˈˋ fɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ jméˉ e guiʉ́ˉ. ¿Jialɨˈˊ jnɨnˈˋ fɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ nisíngˈˋ yaang˜ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ? 	 "Wat bent u een gemeen en listig heerschap! U bent een vijand van alles wat goed is! Zoon van de duivel! Houdt u nooit op de woorden van de Here te verdraaien?


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ cajíngˈˉguɨ Fidiéeˇ lala: Jmɨˈnaangˉ yaang˜naˈ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe, jo̱guɨ jmihuíingˆ yaang˜naˈ quiáˈrˉ. Jo̱guɨ jaˋ quɨ́ngˈˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmooˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ lajo̱baˈ niˈíinˈ˜ jnea˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Daarom heeft de Here ook gezegd dat wij niet meer moeten omgaan met mensen, die niets van Hem willen weten; wij moeten ons van hen afkeren en ons niet met hun onreinheid inlaten.


Jo̱guɨ jnea˜ nijmee˜e e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ jee˜ ˈléˈˋ quiáˈˉ Satanás, jaléngˈˋ i̱ adseeˋ i̱ féˈˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ Israel jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lɨ́ɨiñˊ lajo̱, jo̱ nijmee˜e e nisíˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiníˈˆ, jo̱ lajo̱b nilɨñirˊ e eáamˊ ˈneáangˋ jnea˜ ˈnʉˋ. 	 Ik zal mensen naar u toesturen die bij satan horen. Zij doen zich voor als Joden, als kinderen van God, maar het zijn leugenaars. Ik zal hen aan uw voeten laten neerknielen; zij zullen niet anders kunnen dan erkennen dat Ik u liefheb.


Co̱ˈ mɨ˜ cuøˊ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ júuˆ quiáˈrˉ e lɨɨng˜ e nijmitir˜, jo̱baˈ e jo̱ jmóorˋ fɨˊ quiniˇ jaangˋguɨ dseaˋ i̱ niingˉguɨ laco̱ˈ írˋ. Jo̱ mɨ˜ cuøˊ dseaˋ júuˆ quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ jaangˋ dseaˋ i̱ niingˉguɨ, jo̱baˈ la guíimˋ ˈnéˉ nijmitir˜ e júuˆ quiáˈrˉ do. 	 Als iemand een eed aflegt, doet hij dat bij een hogere persoon dan hijzelf. Een eed is het einde van alle tegenspraak.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e cajíngˈˉ Jesús e júuˆ na, jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ e cajíngˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ quidsiˊ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ do. 	 Als die onrechtvaardige rechter zoiets kan zeggen, zal God zeker recht doen aan Zijn kinderen die Hem er dag en nacht om smeken! Zal Hij hen laten wachten? Nee!


Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ ngúuˊ táamˋ dseaˋ e niˈángˉ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ, nɨlɨ́ɨˊ ngúuˊ táangˋ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Dsʉco̱ˈ song seaˋ ngúuˊ táangˋ dseaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ seabˋ cajo̱ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Wat in de aarde wordt gelegd, is een natuurlijk lichaam. Maar wat levend wordt, is een geestelijk lichaam. Want als er een natuurlijk lichaam is, moet er ook een geestelijk lichaam zijn.


Jo̱ nañiˊ faˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ jaˋ cajníingˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ e cajméebˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jáˉ dsíirˊ, 	 Tot nu toe heeft Hij alle volken hun gang laten gaan.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ tɨˊ e yʉ́ˈˆ jiáaˊ do e lɨ˜ ɨˊ dsíirˊ e nibíiñˉ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ Jesús caquɨmˈˉtu̱r jo̱ cangɨ́ɨiñˊ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ joˋ eeˋ cajméeiñˈˋ do quiáˈrˉ. 	 Daar wilden zij Hem vanaf duwen. Maar Hij keerde Zich om, liep ongehinderd tussen hen door en ging Zijn eigen weg.


Jo̱ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ casíingˋnaˈ dseaˋ i̱ cangojmɨngɨ́ɨˈˇ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do i̱˜ dseángˈˉ jnea˜, jo̱ tab˜ dsiiˉ e jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ dseángˈˉ féˈˋ i̱ Juan do. 	 Jullie hebben mensen naar Johannes de Doper gestuurd om te horen wat hij zei. En hij heeft niets dan de waarheid gesproken.


Jo̱ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ casíiˋ quiáˈˉ i̱ Bernabé do có̱o̱ˈ˜guɨ Saulo fɨˊ co̱o̱ˋ ooˉ jmɨɨˋ e siiˋ Seleucia e néeˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, cangotáaiñˈ˜ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ móoˊ jo̱ cangolíiñˆ fɨˊ co̱o̱ˋ ooˉ jmɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Salamina e néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Chipre. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, jo̱ cajgámˉbre e móoˊ do, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cangolíiñˆ fɨˊ lɨ˜ té̱e̱ˆ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel jo̱ canaaiñˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ jo̱. 	 In het havenstadje Salamis spraken zij in verschillende synagogen over Jezus Christus. Johannes Markus was met hen meegegaan om te helpen.


Jo̱ dsʉˈ Jesús calɨlíˈˆbre lají̱i̱ˈ˜ e gaˋ e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡I̱ jmɨcaang˜ i̱ la ˈnʉ́ˈˋ! ¿Jialɨˈˊ ˈnóˈˋnaˈ e iing˜naˈ niguiéˈˊnaˈ jial e niˈnɨ́ɨng˜naˈ jnea˜ fɨˊ quiniˇ dseata˜? 	 Maar Jezus had hen wel door. "Stelletje huichelaars!" zei Hij. "Waarom proberen jullie altijd Mij erin te laten lopen? Geef Mij eens een geldstuk." Zij gaven Hem er één.


Jo̱guɨ jneaˈˆ guiaˋnaaˈ júuˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ e cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ. Jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ seengˋ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ i̱ féˈˋ e o̱ˈ jáˈˉ e nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜? 	 Als u nu het heerlijke nieuws hebt gehoord dat Christus weer levend is geworden, hoe kunnen sommigen van u dan zeggen dat er geen enkele dode ooit weer levend wordt?


Jo̱ gabˋ cajmeángˈˋ dseaˋ írˋ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ seengˋ i̱ quidsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ røøˋ. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ joˋ i̱i̱ˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ nijméˉ júuˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ sɨju̱rˇ co̱ˈ cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ conguiaˊ cangoˈíiñˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱ lanab lɨ́ɨˊ júuˆ e ɨˊ i̱ dseata˜ etiope do. 	 Hij werd vernederd en zijn recht werd hem ontnomen. Wie zal over zijn nageslacht vertellen? Zijn leven is immers van de aarde weggenomen." (B)


¡Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ óoˊnaˈ e dseángˈˉ ˈnéˉ e sɨtáangˆnaˈ táˈˉ co̱o̱ˋ ˈléˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ nilɨñiˊ dseaˋ i̱˜ dseángˈˉ lajangˈˆ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ! 	 Er moeten wel splitsingen onder u plaatsvinden; anders zou niet duidelijk worden wie aan de goede kant staan.


Jo̱ co̱ˈ calɨlíbˈˆ Jesús e jo̱, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ ¿su la quie̱ˊ ˈnʉ́bˈˋ iing˜naˈ nijmɨˈnaangˋ yaang˜naˈ quiéˉe cajo̱? 	 "Willen jullie niet ook liever weggaan?" vroeg Jezus aan Zijn twaalf discipelen.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, cuǿøˈ˜guɨ bíˋ yaang˜naˈ e laco̱ˈ jaˋ nilɨtúngˉ áaˊnaˈ mɨ˜ ɨˊ óoˊnaˈ e eáamˊ huɨ́ɨngˊ lají̱i̱ˈ˜ e fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ, 	 Steek dus de handen uit de mouwen en ga stevig op uw benen staan.


Jo̱ jnea˜ fáˈˋtú̱u̱ e lɨ́ɨnˊn e jnɨ́ˆ do, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ íngˈˋ jnea˜ jo̱guɨ ningɨ́iñˉ fɨˊ e jnɨ́ˆ quiéˉe do, jo̱baˈ dseaˋ íˋbingˈ i̱ nilíˈˋ nileángˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ. Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lɨ́ɨiñˊ lafaˈ joˈseˈˋ quiéˉe i̱ cuǿøngˋ líˋ dsitáangˈ˜ jo̱guɨ uǿøngˋ jo̱guɨ dséˈˊbreˈ e gøˈˊreˈ. 	 Ik ben de deur en wie door Mij binnenkomt, zal veilig zijn. Hij zal in en uit kunnen gaan en voedsel vinden.


Jo̱ jnea˜ siiˋ Judas, jo̱guɨ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜ Tiáa˜, jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jmóoˋo. Jo̱ jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ nɨcatǿˈˉ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ e laco̱ˈ niˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ Fidiéeˇbingˈ i̱ ˈneáangˋ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉbingˈ i̱ jmóoˋ ˈnʉ́ˈˋ íˆ cajo̱. 	 Van: Judas, een dienaar van Jezus Christus en een broer van Jakobus. Aan: Alle mensen die door God, de Vader, geroepen zijn. Hij houdt van u en Zijn Zoon Jezus Christus bewaart u.


Jo̱guɨ dsʉˈ song seaˋ co̱o̱ˋ jmiñiˇ e ta˜ dsíiˊ i̱ dseaˋ íˋ e jaˋ cuǿøngˋ líˋ dǿˈrˉ jo̱ song cagǿˈrˋ e jo̱, jo̱baˈ dseebˉ caˈéerˋ jóng fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, co̱ˈ dseángˈˉ jaˋ tab˜ dsíirˊ e cajméerˋ e guiʉ́ˉ mɨ˜ cajméerˋ e jo̱. 	 Maar wie twijfelt of iets gegeten mag worden, moet het laten staan. Als u het dan toch eet, doet u verkeerd, omdat het tegen uw eigen overtuiging ingaat. Want alles wat niet uit overtuigd geloof gedaan wordt, is zonde!


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨmˈˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ caseáaiñˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do: —¿Su dseángˈˉ mɨˊ ˈnooˋbɨ tengˈˊ ˈnʉ́ˈˋ e jmiˈíngˈˊnaˈ? Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e lanab catɨ́ˋ íˈˋ e nijángˈˋ dseaˋ jnea˜ fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ, jnea˜ dseaˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Hierna kwam Hij weer bij Zijn discipelen en zei: "Slaap nu maar. Rust maar uit. Het is zover. Ik zal in de handen van slechte mensen vallen.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, co̱ˈ song jaˋ fóˈˋnaˈ júuˆ e laco̱ˈ ningángˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱baˈ ¿jial ningáiñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e fóˈˋnaˈ do? ¡Co̱ˈ mɨ˜ jmooˋnaˈ lajo̱, jo̱baˈ lafaˈ fóˈˋnaˈ fɨˊ guiáˈˆ güíˋ! 	 Wel, als u een taal spreekt die niemand verstaat, gaan uw woorden verloren in de lucht.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jíñˈˉ e jo̱, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ iiñ˜ eáangˊ do lala: —Nab singˈˊ i̱ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ niquíiˈˆ. Jo̱baˈ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lajo̱, i̱ dseaˋ i̱ iiñ˜ eáangˊ do caˈímˈˋbre niquiáˈˆ dseaˋ do e lɨ́ɨiñˈˊ do laco̱ˈ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ. 	 "Kijk, hij is uw zoon", zei Hij tegen haar. En tegen Johannes zei Hij: "Zij is uw moeder." Van toen af aan nam Johannes haar bij zich in huis.


co̱ˈ lajo̱b féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: “Güɨˈnaangˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ e laco̱ˈ nilíingˉnaˈ dseaˋ güeanˈˆ, dsʉco̱ˈ jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ i̱ güeangˈˆ i̱ jaˋ dseeˉ røøngˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ.” 	 Hij heeft dat Zelf gezegd: "Wees heilig, want Ik ben heilig." (A)


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do casɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¿E˜ uiing˜ quiáˈˉ e jaˋ calɨ́ˈˉ jneaˈˆ faˈ e cajmihuíingˉnaaˈ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ lamɨ˜ iuungˉ dsíiˊ i̱ sɨmingˈˋ do? 	 Achteraf vroegen de discipelen Hem: "Waarom konden wij die boze geest niet uit die jongen wegjagen?"


Dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ cajalíingˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do catɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, huí̱i̱bˉ caje̱rˊ jǿørˉ jaléˈˋ e calɨ́ˉ do ie˜ jo̱. 	 Jezus' vrienden en ook de vrouwen die met Hem uit Galilea waren meegekomen, stonden op een afstand te kijken.


Jo̱baˈ dseángˈˉ lajɨɨmˋ dseaˋ cangogáˋ dsíirˊ ie˜ jo̱ mɨ˜ cangárˉ e cafébˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lamɨ˜ féˈˋ, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ bǿøngˈ˜ caˈláamˉbre, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ jlúungˈ˜ cangɨˊbre, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ tiuungˉ calɨjnéˈˋbre. Jo̱ lajɨɨmˋbingˈ do canaaiñˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 Hij genas hen. Het was iets geweldigs! Mensen die vroeger geen woord konden uitbrengen, stonden te praten. Mensen die kreupel waren geweest, stonden recht op hun benen. Mensen die verlamd waren geweest, liepen gewoon rond. En mensen die blind waren geweest, keken nu hun ogen uit. De God van Israël werd door iedereen geëerd en geprezen.


Jo̱ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ jaléˈˋ e júuˆ la, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, e lajɨɨmˋ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ guiéeng˜ guiʉ́ˉ yaang˜naˈ e ninúuˆnaˈ røøbˋ; dsʉˈ jaˋ ˈnéˉ foˈˆnaˈ ladsifɨˊ e jaˋ mɨˊ caˈíiˋ óoˊnaˈ røøˋ, o̱ˈguɨ cuǿˈˆ fɨˊ yaang˜naˈ e jméeˆnaˈ guíingˉnaˈ quiáˈˉ doñiˊ eeˋ e jmóoˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Beste broeders, vergeet niet dat het goed is om veel te luisteren, weinig te zeggen en niet snel kwaad te worden;


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ jie˜ mɨˊ quɨ́nˈˋ jee˜ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e lɨtɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ sɨmingˈˋ có̱o̱ˈ˜ sɨmɨ́ˆ e jmóorˋ, jo̱ teáˋguɨ sinˈˊ uøˈˊ e jmóoˋ jmangˈˆ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, jo̱ e jáˈˉguɨ lɨ́ɨnˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e jmiˈneáangˋguɨˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋ, jo̱guɨ e seengˋguɨˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. Jo̱ jmeeˉ jaléˈˋ e jo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈnángˈˊ Fidiéeˇ e ngocángˋ dsíirˊ. 	 Blijf uit de buurt van alles wat jou als jongeman slechte gedachten en gevoelens kan geven. Geef in plaats daarvan je aandacht aan alles wat je kan helpen goed te doen. Heb geloof en liefde en zoek het gezelschap van hen, die van de Here houden en een zuiver hart hebben.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ fóˈˋnaˈ e jaangˋ dseaˋ cuǿømˋ nisɨ́ˈrˋ tiquiáˈrˆ o̱si niquiáˈrˆ é: “Jaˋ cuǿøngˋ líˋ jmɨcó̱o̱ˈˇo̱ ˈnʉˋ lana, co̱ˈ lajɨbˋ e seaˋ quiéˉe nɨcacuǿøˉø Fidiéeˇ”; 	 Wie zijn ouders slecht behandelt, moet sterven.' Maar u zegt: 'Het is niet nodig uw ouders te ondersteunen, als u zegt dat het geld waarmee u hen zou kunnen helpen voor God is.'


Jo̱ ta˜ lajo̱baˈ nisɨ́ɨnˆn ˈnʉˋ e laco̱ˈ güɨˈéeˈ˜ dseaˋ jial laco̱ˈ nineaˊ moguir˜, jo̱guɨ e joˋ nilɨseengˋguɨr e dseeˉ quiáˈrˉ quiʉˈˊ ta˜ írˋ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇbaa, jo̱ lajo̱baˈ joˋ nilɨseeiñˋ e quiʉˈˊguɨ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás ta˜ quiáˈrˉ, jo̱ nináiñˋ e jnea˜ dseaˋ nica̱a̱ˉ nifɨˊ quiáˈrˉ. Jo̱ nisɨ́ɨnˆn ˈnʉˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel lajo̱ e laco̱ˈ jáˈˉ nilíingˋ i̱ dseaˋ íˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ niñíiñˋ e niˈíingˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱guɨ niˈíñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ e cuǿøˉø jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe, dseaˋ i̱ caguíngˈˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ niˈuíingˉ dseaˋ güeangˈˆ quiáˈrˉ.” 	 U zult hen de ogen openen voor de toestand waarin zij verkeren, opdat zij zich van het duister naar het licht zullen keren en zich door God zullen laten regeren in plaats van door satan. Dan zullen zij vergeving van hun zonden krijgen; zij zullen horen bij de mensen die, omdat ze in Mij geloven, voor God afgezonderd zijn!'


Jo̱guɨ jie˜ mɨˊ quidsiˈˋ guóoˈˋ fɨˊ mogui˜ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ lajmɨnáˉ e jaˋ mɨˊ caˈíiˋ oˈˊ røøˋ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ niquɨnˈˆ jee˜ dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱guɨ jmɨˈúunˈˋ e jaˋ niténˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Leg nooit zonder overleg iemand de handen op en heb geen deel aan vreemde zonden. Zorg ervoor dat je zelf altijd zuiver blijft.


Jo̱ jaˋ ˈnéˉ faˈ e nidsiˈgáˋ dsiˋnaaˈ cajo̱, co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmooˋ ta˜ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ; co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jmángˈˋ yaaiñ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ guiúngˉ. Jo̱ dsʉˈ niguiéebˊ jmɨɨ˜ mɨ˜ niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ catɨ́ɨngˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóorˋ do. 	 Satan zelf kan zich voordoen als een engel van het licht. Het is dan ook geen wonder dat zijn handlangers zich voordoen als oprechte dienaren van God. Maar op het laatst zullen zij allen de straf krijgen die zij voor hun wandaden verdienen.


Jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇ nibíimˉbre fɨˊ caluuˇ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ fɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ lamɨ˜ sɨˈíˆ catɨ́ɨngˉ seengˋ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ lɨ˜ guiʉ́ˉ fɨˊ lɨ˜ quiʉˈrˊ ta˜, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ dob nijeá̱rˉ quɨˈrˊ jo̱guɨ tʉrˊ maja̱r˜ uíiˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e niˈíñˈˋ do. 	 Maar vele Joden zullen in de diepste duisternis worden gegooid. Daar zullen zij vergaan van wroeging en verdriet. En het Koninkrijk was nog wel voor hen bestemd!"


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b i̱ Dɨ́ˆ do cangojéeiñˋ i̱ rúiñˈˋ i̱ siiˋ Simón do fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Jesús; jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ dseaˋ do quiáˈˉ Simón lalab cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jo̱ ˈnʉbˋ i̱ siiˋ Simón, jo̱ lɨnˈˊ jó̱o̱ˊ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Juan, jo̱ dsʉˈ latɨˊ lana nilɨsiiˈˋ Cefas o̱si Tʉ́ˆ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ griego é. 	 Hij ontmoette zijn broer Simon en zei tegen hem: "Wij hebben de Christus gevonden."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ e júuˆ quiáˈˉ i̱ dseata˜ Pilato do, jo̱baˈ lajɨɨmˋbre canaaiñˋ taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜ jo̱ féˈrˋ: —¡Jaˋ laanˈˉ i̱ dseaˋ na! Jo̱ ¡leaangˉ Barrabás! Jo̱ i̱ Barrabás i̱ éeiñˋ do sɨjnɨ́ɨiñˈˇ do dsʉˈ uíiˈ˜ e jmóorˋ ta˜ ˈníˈˋ níingˉ dseata˜. 	 "Nee!" schreeuwden zij. "Nee, niet Hem, maar Barabbas!" Barabbas was een misdadiger.


Co̱ˈ jnea˜ jmóoˋo ayuno tú̱ˉ néeˈ˜ laco̱o̱ˋ semaan˜, jo̱guɨ cuǿøˉbaa ˈnʉˋ lají̱i̱ˈ˜ e seaˋjiʉ quiéˉe laco̱ˈguɨ ta˜ huɨ̱́ˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Moi˜.” 	 Ik vast twee maal per week. En ik geef U tien procent van alles wat ik verdien.'


’Jo̱ lalab nilɨlíˈˆ i̱ dseaˋ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ ningángˈˋ: E mogui˜reˈ e guiéˉ do guǿngˈˋ guiéˉ móˈˋ, jo̱ e fɨˊ ni˜ jo̱b guiing˜ i̱ dseamɨ́ˋ do; jo̱ guǿmˈˋbɨ cajo̱ e guiéˉ mogui˜reˈ do guiángˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜. 	 Er is wijsheid nodig om dit te begrijpen. De zeven koppen van het beest zijn de zeven bergen, waar de vrouw op zit. Ook zijn het zeven koningen.


Jo̱ mɨ˜ caˈuøøiñˋ e fɨˊ jo̱, cangɨ́ɨmˊtu̱r fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. Jo̱ dsʉˈ Jesús dseángˈˉ jaˋ iim˜bre faˈ e calɨñiˊ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jie˜ fɨˊ lɨ˜ táaiñˋ, 	 Vandaar reisden zij Galilea door langs allerlei binnenwegen om onopgemerkt te blijven.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ lana jmɨngɨɨˉ jnea˜ lala: ¿Su Fidiéeˇ nɨcatiúumˉbre jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ dseaˋ Israel? ¡U̱˜, dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱! Co̱ˈ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ e dseaˋ Israel lɨ́ɨngˊ jnea˜ cajo̱, jo̱ dseaˋ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham lɨ́ɨnˊn, jo̱guɨ jee˜ ˈléˈˋ quiáˈˉ Mim˜ iuunˉ cajo̱. 	 Heeft God Zijn eigen volk dan afgeschreven? Nee! Ik ben immers zelf een Israëliet. Ik ben een nakomeling van Abraham en ik hoor bij de stam van Benjamin.


Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ i̱ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ Tiquíˆiiˈ i̱ laniingˉ ˈgøngˈˊ do cajo̱, e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e tɨɨngˋ ngángˈˋnaˈ i̱˜ dseángˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱b nilɨcuíingˋguɨˈr guiʉ́ˉ cajo̱. 	 dan vraag ik de God van onze Here Jezus Christus (de Vader Die alle eer verdient) u wijsheid te geven, opdat u helder en duidelijk zult zien wie Christus is en Hem door-en-door zult kennen.


¡Jó̱o̱ˊ mɨˈˋ guíimˉ ˈnʉ́ˈˋ! Jaˋ cuǿøngˋ e nifoˈˆnaˈ jmangˈˉ juguiʉ́ˉ, co̱ˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e gaˋbaˈ ɨˊ áaˊnaˈ. Dsʉco̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíibˊ dseaˋ, jí̱i̱ˈ˜ jo̱baˈ féˈrˋ. 	 Stelletje sluwe slangen! Hoe kunnen slechte kerels als u iets goeds zeggen?


Jo̱baˈ latɨˊ lana joˋ i̱ nilɨseengˋguɨ fɨˊ guáˈˉ quíiˉnaˈ la. 	 Let op: Uw huis wordt aan zijn lot overgelaten. Want u zult Mij van nu af aan niet meer zien, tot de dag dat u zult zeggen: "Gelukkig is Hij die namens de Here komt." (b)


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e na, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ lɨne˜naaˈ e jaˋ mɨˊ seaˋ fɨˊ e ngɨ́ɨngˊ dseaˋ e catɨˊ dsíiˊ É̱e̱ˆ lɨ˜ Laniingˉ Güeangˈˆ do lajeeˇ e jmáangˋ ta˜ e fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ jnɨ́ɨngˈ˜ laˈuii˜ do. 	 De Heilige Geest wilde daarmee duidelijk maken dat men niet in het Allerheiligste kon komen, zolang het voorste deel van de tent en alles wat ermee te maken had, nog bestond.


Jo̱ lalab caféˈˋguɨ Saíiˆ ie˜ malɨɨ˜guɨ do cajo̱: Jo̱ faco̱ˈ Fidiéeˇ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ doñiˊ eeˋ jaˋ caseáaiñˊ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ sɨju̱ˇnaaˈ, dseaˋ Israel, jo̱baˈ dseángˈˉ conguiabˊ nɨcaˈíiñˉ jneaˈˆ jóng lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨséngˋ fɨˊ Sodoma có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Gomorra. Jo̱ lanab féˈˋ Saíiˆ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈrˊ ie˜ malɨɨ˜guɨ do. 	 Jesaja had al eerder gezegd: "Als God niet zo goed was geweest om enkele Israëlieten over te laten, zou het volk van Israël volledig uitgeroeid zijn, net als de inwoners van Sodom en Gomorra." (g)


Jo̱baˈ caquidsiˊ Ananías guóorˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ mogui˜ Saulo, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b casojiʉ́ˈˋ e lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ huiˈˆ ˈñʉˋ jminiˇ dseaˋ do, jo̱ dsifɨˊ ladob calɨjnéˈrˋ. Lɨ́ˉ jo̱ caró̱o̱rˉ jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ cajgáaiñˉ jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e caˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Het was net of er een vlies van Saulus' ogen viel. Ineens kon hij weer zien.


Jo̱ latɨˊ jmɨɨ˜ na jaˋ mɨˊ ngámˈˋbɨ i̱ dseaˋ do mɨ˜ ɨrˊ jaléˈˋ e jiˋ e cajmeˈˊ Moi˜, co̱ˈ e ˈmɨˈˊ dobɨ lafaˈ sɨjnɨ́ˆ fɨˊ moguir˜ e laco̱ˈ jaˋ ningáiñˈˋ. 	 Ja, ook in deze tijd zijn zij verblind, als zij lezen wat Mozes geschreven heeft.


Jo̱ e labaˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e contøømˉ ˈnéˉ jmiñiingˇ áaˊnaˈ; jo̱guɨ teáˋ síngˈˋ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨjáˈˉ calɨ́ngˉnaˈ do; jo̱guɨ cajo̱ teáˋ teáangˊ óoˊnaˈ jo̱guɨ cuǿøˈ˜ bíˋ yaang˜naˈ e laco̱ˈ jaˋ nitʉ́ˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ. 	 Wees op uw hoede; blijf trouw aan de Here; gedraag u als mannen en wees sterk.


Jo̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Antioquíabingˈ caguiéˈˊ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ɨiñˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Fenicia có̱o̱ˈ˜guɨ Samaria, cajmeaˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱ jial nɨcatʉ́ˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e lamɨ˜ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ e jmiféiñˈˊ diée˜ e laco̱ˈ nɨteáaiñˉ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ jalémˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do calɨˈiáangˋ dsíirˊ mɨ˜ canúurˉ e júuˆ do. 	 De mannen reisden door Fenicië en Samaria en gingen onderweg bij verschillende christenen langs. Die waren blij te horen dat ook niet-Joden tot bekering waren gekomen en in Jezus Christus geloofden.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, e júuˆ la: Síiˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ eáangˊ seaˋ cuuˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e jaˋ güɨjmɨjløngˈˆ yaaiñ˜ e eáangˊ ta˜ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ cuuˉ quiáˈrˉ, dsʉco̱ˈ jaléˈˋ e jo̱ seabˋ mɨ˜ jaˋ eeˋ quíingˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. Dsʉˈ jaˋ ˈnéˉ jmérˉ lajo̱, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ jmérˉ e ta˜ dsíirˊ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ Fidiéebˇ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ dseángˈˉ i̱ cuøˊ jaléˈˋ e ˈnéˉnaaˈ quiáˈˉ e se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Zeg tegen de rijken dat zij niet trots mogen zijn en niet moeten vertrouwen op hun geld, dat slechts een twijfelachtige zekerheid geeft, maar dat zij moeten vertrouwen op de levende God, Die ons van alles geeft om ervan te genieten. Zeg hun dat zij hun geld moeten gebruiken om er goed mee te doen.


Jo̱ nɨcajméeˈˇe e júuˆ la quíiˉnaˈ e laco̱ˈ nilɨñíˆnaˈ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ nijmɨgǿøngˋ ˈnʉ́ˈˋ e nisíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ gaˋ. 	 Ik vond het mijn plicht u te waarschuwen voor de mensen die proberen u op een dwaalspoor te brengen.


Dsʉco̱ˈ joˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ i̱ ˈgøngˈˊ i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜, jo̱ nɨcanaaiñˋ cajmeáaiñˋ diée˜ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ i̱ lɨɨng˜ la lɨ́ɨngˊ dseaˋ jmɨgüíˋ o̱si i̱ lɨɨng˜ la lɨ́ɨngˊ ta̱ˊ é, o̱si i̱ lɨɨng˜ la lɨ́ɨngˊ jóˈˋ quiʉ̱́ˋ tɨɨˉ é, o̱si i̱ lɨɨng˜ la lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ jóˈˋ i̱ dsijñúungˋ uǿˉ é; jo̱ lajaléngˈˋ íbˋ i̱ cajmiféiñˈˊ e lafaˈ e nijmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 In plaats van de eeuwige God te eren, maakten zij afgodsbeelden van sterfelijke mensen, vogels, zoogdieren en reptielen.


Jnea˜ Paaˉ jmoˈˊo e júuˆ guicó̱o̱ˈˇ e catɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ la có̱o̱ˈ˜ layaang˜ guóoˋo. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ lanabaˈ e tɨ́ɨnˋn jmóoˋo có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ jiˋ quiéˉe caguieeˉguɨ cajo̱ e laco̱ˈ lɨñiˊ dseaˋ e jneab˜ dseaˋ jmoˈˊo. 	 Zoals aan het slot van al mijn brieven, schrijf ik, Paulus, zelf de groet. Daaraan kunt u zien dat een brief van mij komt. Kijk, zo schrijf ik.


Jo̱guɨ song i̱ lɨɨng˜ dseaˋ iiñ˜ e nijé̱ˈˉguɨr faˈ camɨ́ˈˆ e júuˆ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la, jo̱baˈ Fidiéeˇ nijé̱ˈˉbre cajo̱ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ lají̱i̱ˈ˜ e ˈmaˋ e jmóoˋ e seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, jo̱guɨ cajo̱ jaˋ nitɨ́iñˉ e nigüeárˋ e fɨˊ fɨɨˋ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la. 	 Als iemand iets van de profetische woorden van dit boek afneemt, zal God hem het recht afnemen om van de levensboom te eten en in de stad van God te komen, waarover in dit boek gesproken wordt.


Jo̱ casíiñˋ dseaˋ do fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ sɨmɨ́ˆ i̱ siiˋ Yáˆ i̱ nɨnéeˊ júuˆ quiáˈˉ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ sɨmingˈˋ sɨju̱ˇ Davíˈˆ i̱ siiˋ Séˆ. 	 Hij moest bij Maria zijn, een jonge vrouw die verloofd was met een zekere Jozef, die nog van koning David afstamde.


Dsʉco̱ˈ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ laˈíˋ lɨco̱ˈ jmóorˋ ta˜ ngɨˊ quiáˈˉ dseaˋ jo̱ jmɨgǿøiñˋ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ jaˋ huɨ́ɨngˊ tøngˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ íˋ eáamˊ røøiñˋ dseeˉ, co̱ˈ lɨco̱ˈ jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ e gaˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ yaam˜bre, 	 Zij zijn van het soort dat listig het huis van andere mensen binnendringt en vrouwen inpalmt, die zondigen en zich door hun begeerte laten beheersen.


Co̱ˈ ɨ́ɨbˋ jnea˜ ˈgooˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ˈneáanˋn, jo̱guɨ røøbˋ quidsiiˉ íˈˋ cajo̱ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˋo̱. 	 Want daaruit blijkt dat Hij van u houdt. Als Hij u slaat, blijkt dat u Zijn zoon bent." (A)


“Jnea˜ Claudio Lisias, fii˜ ˈléeˉ quiáˈˉ dseaˋ Jerusalén. Jo̱ nisɨ́ɨnˆn e jiˋ la e tɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ, Félix, dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ jmɨˈgóˋ dseaˋ eáangˊ lɨ˜ quiʉ́ˈˋ ta˜ fɨˊ na fɨˊ Cesarea. Guicó̱o̱ˈˇbaˈ. 	 "Aan Zijne Excellentie, gouverneur Felix:


Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Erasto do, dob caje̱rˊ fɨˊ Corinto, jo̱guɨ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Trófimo, dob caseaan˜nre e dséeˈr˜ fɨˊ Mileto. 	 Erastus is in Corinthe gebleven en ik heb Trofimus ziek in Milete achtergelaten.


“Jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ e cúngˈˋ dseañʉˈˋ guóorˋ jo̱ ˈnaaiñˋ quiáˈˉ sejmiirˋ e laco̱ˈ nilɨseeiñˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ. 	 Daarom moet een man zijn vader en moeder verlaten om te trouwen.


Jo̱ joˋ nijneáˋguɨ jɨ˜ ieeˋ, jo̱guɨ sɨˈˋ yúumˉbre nijnéiñˋ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨˊ jmɨˈøøngˉ. Jo̱ nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱ nʉ́ˈˉguɨ e jmɨɨ˜ laniingˉ ˈgøngˈˊ do mɨ˜ nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Voordat de grote en ontzagwekkende dag van de Here komt, zal de zon donker worden en de maan zo rood als bloed.


Jo̱guɨ cajo̱ íimˈ˜baˈ güeaˈˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ íbˋ dseaˋ i̱ dseángˈˉ tíiˊ ni˜ røøˋ jaléˈˋ e júuˆ la, jo̱guɨ íˋbɨ dseaˋ i̱ laˈuii˜ cají̱ˈˊtu̱ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱guɨ íbˋ dseaˋ niingˉ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ óoˋ ta˜ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ cajo̱ íbˋ i̱ eáangˊ ˈneáangˋ jneaa˜aaˈ, jo̱guɨ cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ e laco̱ˈ caleáaiñˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈøøiñˉ e catu̱u̱ˋ do. 	 van Jezus Christus, Die ons trouw de hele waarheid bekendmaakt. Hij is de eerste, Die uit de dood terugkwam en niet meer stierf. Hij is de heerser van alle koningen van de wereld. Alle lof en eer is voor Hem, Die ons liefheeft en Die onze zonden heeft afgewassen door Zijn bloed voor ons te geven.


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ nañiˊ faˈ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ, jo̱baˈ nɨcaleáaiñˋ jneaa˜aaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøngˉ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ e catu̱u̱ˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈøøngˉ dseaˋ do caˈíiñˉ dseeˉ quíˉnaaˈ. 	 Gods Zoon heeft Zijn leven en Zijn bloed gegeven om ons van de zonde te verlossen. Alles wat wij hebben misdaan, is ons daardoor vergeven. Wat een ongelofelijke genade!


Dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ dseángˈˉ lajangˈˉ cangɨ́ɨngˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ, jo̱baˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉbaˈ jmóorˋ, jo̱guɨ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ seeiñˋ, jo̱guɨ guiʉ́bˉ dsíirˊ, jo̱guɨ fémˈˊbɨ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ eáamˊbɨ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈ˜bre jaléngˈˋ íˋ cajo̱, jo̱guɨ jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ féˈrˋ. 	 Maar de wijsheid die van God komt, is bovenal zuiver. Zij is ook vreedzaam, vriendelijk en beleefd; zij is bereid te praten en anderen gelijk te geven; zij leeft intens met anderen mee en doet veel goed; zij spreekt rechtuit en is zeker en oprecht.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngolíingˉ nifɨˊ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ jalíingˉ cøøngˋ canaaiñˋ óorˋ teáˋ jo̱ féˈrˋ lala: —¡Majmifémˈˊbaaˈ i̱ dseaˋ güeangˈˆ na i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiing˜ fɨˊ jo̱! 	 Voor en achter Hem werd "Leve de koning!" geroepen. De mensen juichten: "Eer voor Hem, Die komt in de naam van God!"


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ lab jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ e jiéˈˋguɨ cajo̱ e caliúngˈˊ Tʉ́ˆ Simón jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseáiñˈˊ fɨˊ Jerusalén ie˜ jo̱, jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡Jáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ jaˋ nigüɨlíingˋnaˈ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ dsilíingˋ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ! 	 Petrus hield een lange toespraak en deed tenslotte een dringend beroep op hen: "Zorg dat u bevrijd wordt van de slechte invloed van deze wereld."


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jnea˜ jaˋ mɨˊ calɨñiˋbɨ́ɨ i̱˜ dseángˈˉ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la e gaseáanˊn dseaˋ jmɨɨˋ e laco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel nilɨcuíiñˋ dseaˋ do. 	 Ik kende Hem nog niet, maar ik ben gekomen om de mensen met water te dopen om Hem aan Israël bekend te maken.


jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈrˉ do ie˜ jo̱: —Jangámˉ i̱ nab i̱ Juan i̱ lamɨ˜ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ jo̱ e nɨcají̱bˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. Jo̱baˈ eáamˊ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e li˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ e jmóorˋ. 	 Herodes had Johannes namelijk gearresteerd en op aandringen van Herodias, de vrouw van zijn broer Filippus, gevangen gezet.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e güeamˈˆ jaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱guɨ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ laco̱o̱ˋ e júuˆ ta˜ huɨ̱́ˈˋ do, jo̱guɨ røøbˋ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱guɨ guiʉ́ˉbɨ cajo̱. 	 Maar op Gods wet is niets aan te merken; wat die wet van ons eist, is zuiver, rechtvaardig en goed.


Jo̱guɨ jaˋ ˈnéˉ e niˈlee˜naaˈ e nigüɨ́ngˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quíˉnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajméeˋ i̱ lɨɨng˜ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ áangˊ do ie˜ jo̱, co̱ˈ uíiˈ˜ e cajméerˋ lajo̱, jo̱baˈ cajúiñˉ ie˜ jo̱ lɨ́ˈˆ lɨˊ guiéeˉ ˈnɨˊ mil dseaˋ lajeeˇ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜. 	 Pas daarvoor op. Laten wij ook geen gemeenschap met andere vrouwen hebben, zoals sommigen van hen; want daarom stierven er op één dag 23.000 van hen.


Jo̱ fɨˊ jo̱b casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —Lajɨɨmˋ ˈnʉ́ˈˋ nitiúung˜naˈ jnea˜ e uǿøˋ na lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: “Nijngámˈˉ dseaˋ i̱ fii˜ i̱ jmóoˋ íˆ joˈseˈˋ, jo̱guɨ jaléngˈˋ joˈseˈˋ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ nisojǿmˉbreˈ.” 	 "Jullie zullen je allemaal voor Mij schamen", zei Jezus. "De profeet Zacharia heeft geschreven: 'Ik zal de herder doden en de schapen zullen uiteengejaagd worden.' (a)


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíbˋ jmóoˋ ta˜ ˈnaangˋ dseaˋ quiáˈˉ rúiñˈˋ, jo̱guɨ caniingˉ jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táamˋbre, jo̱guɨ jaˋ seengˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈr˜ cajo̱. 	 Die mannen maken onderscheid tussen de ene christen en de andere. Zij doen dat omdat zij louter menselijk zijn en de Geest van God niet hebben.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ e ngolíingˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús, jo̱baˈ canaaiñˈˋ do éeiñˋ Jesús jo̱ féˈrˋ: —I̱ dseañʉˈˋ na co̱lɨɨm˜ ngɨrˊ jo̱guɨ gøˈrˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ seaˋ júuˆ e dsíngˈˉ røøiñˋ dseeˉ. 	 Dat lokte de kritiek van de Farizeeërs en de godsdienstleraars uit. Zij vonden het een schande dat Hij Zich met zulk soort mensen bemoeide. Hij ging zelfs met hen eten!


Jo̱ fii˜ i̱ ˈlɨmˈˆ lɨ́ɨngˊ tiquíiˆ ˈnʉ́ˈˋ; jo̱guɨ co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉbre lɨ́ɨngˊnaˈ, jo̱baˈ jmooˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iiñ˜. Jo̱ latɨˊ mɨ˜ uiim˜ e fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ jmóorˋ ta˜ jngangˈˊ dseaˋ, jo̱guɨ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jmóorˋ do jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ dseángˈˉ jmangˈˉ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉbaˈ quie̱rˊ. Jo̱ mɨ˜ féˈrˋ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ, jo̱baˈ dseángˈˉ féˈrˋ laco̱ˈ la lɨ́ɨbˊ jóng, co̱ˈ jaangˋ dseaˋ adseaamˋ lɨ́ɨiñˊ, jo̱guɨ lɨ́ɨiñˊ tiquiáˈˆ jaléˈˋ e júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ do. 	 D t is de reden. U bent kinderen van de duivel en doet met plezier wat hij wil. Hij is al sinds het begin een moordenaar en heeft altijd buiten de waarheid gestaan, want de waarheid is hem vreemd. Hij kan alleen maar liegen. Hij is de bron van de leugen.


E Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fii˜ Fidiéeˇbaaˈ e jéengˋ jnea˜, co̱ˈ caguíngˈˋ Fidiéeˇ jnea˜ e laco̱ˈ niguiaaˆ jaléˈˋ juguiʉ́ˉ quiáˈrˉ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ: jo̱guɨ nɨcasíiñˋ jnea˜ cajo̱ e laco̱ˈ niguiaaˆ juguiʉ́ˉ quiáˈˉ e nileángˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lafaˈ ˈñúungˈ˜ có̱o̱ˈ˜ dseeˉ quiáˈˉ, jo̱guɨ e nijmee˜e e nilɨjnéˈˋtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ tiuungˉ, jo̱guɨ e nilaanˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ íngˈˋ iihuɨ́ɨˊ quiáˈˉ dseaˋ rúngˈˋ, jo̱guɨ e nijméeˈ˜e júuˆ e nɨcatɨ́bˋ íˈˋ e nijméˉ Fidiéeˇ e niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 "De Geest van de Here is op mij. Hij heeft mij de opdracht en de kracht gegeven om arme mensen goed nieuws te brengen. (A)


Jo̱ lalab casɨ́ˈˉguɨ Jesús i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —E labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ: Jnea˜ lɨ́ɨnˊn e jnɨ́ˆ quiáˈˉ e iáˋ e lɨ˜ dsitáangˈ˜ i̱ joˈseˈˋ do. 	 "Wat Ik u zeg, is de waarheid.


Jo̱ Fidiéeˇ cajméerˋ e lafaˈ røøbˋ cají̱ˈˊtú̱u̱ˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cají̱ˈˊtu̱ dseaˋ do, jo̱guɨ lafaˈ caguiéeiñˋ jneaa˜aaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. 	 Hij heeft ons (die één met Jezus Christus zijn) samen met Hem levend gemaakt en ook met Hem een plaats in de hemel gegeven.


Jnea˜ siiˋ Juan, jo̱ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ jee˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ ˈnʉˋ, Gayo, jaangˋ dseañʉˈˋ rúnˈˋn i̱ ˈneáanˋn eáangˊ. 	 Van: Johannes, de ouderling. Aan: Mijn vriend Gajus, die ik van harte liefheb.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b caguiéˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Jairo i̱ néeˊ ni˜ e guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáiñˉ Jesús, catúuiñˊ cartɨˊ uii˜ tɨɨˉ dseaˋ do, 	 Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem op de knieën viel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge uit de buurt. Hij was radeloos omdat zijn dochtertje op sterven lag.


Jo̱ dsʉˈ dsifɨˊ ladob calɨlíˈˆ Jesús e iing˜ i̱ dseaˋ do nijmɨgǿøngˋneiñˈ, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: 	 Hij had hen echter door en zei: "Laat me eens een geldstuk zien. Wiens afbeelding staat erop?" "Van de Romeinse keizer", antwoordden zij.


Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ cajo̱ e nilɨñíˆ ˈnʉ́ˈˋ jial jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ ˈgøngˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e ˈgøiñˈˊ do jmɨcó̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ có̱o̱ˈ˜ e laniingˉ ˈgøngˈˊ dseaˋ do, có̱o̱ˈ˜ e jo̱b cajo̱ cajméerˋ 	 Ik bid dat u zult beseffen hoe ontzaglijk groot de kracht is, die God ter beschikking stelt aan ons die in Hem geloven.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ lɨɨng˜ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel do e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱baˈ dsifɨˊ ladob cañíirˋ quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala jo̱ cajíñˈˉ: —Eáamˊ guiʉ́ˉ laco̱ˈ caféeˈ˜ na, Tɨfaˈˊ. 	 "Dat hebt U goed gezegd, Meester", merkte een godsdienstleraar op.


Jo̱ dseángˈˉ joˋ cacuøˈrˊ fɨˊ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ faˈ e nidsica̱˜guɨ dseaˋ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e ˈnɨ́ɨrˋ. 	 stuurde iedereen die met allerlei spullen het plein op kwam terug.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉguɨ i̱ ángel do casɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: —Juan, lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ la dseángˈˉ laniimˉ e jáˈˉ jo̱guɨ dseángˈˉ catɨ́ɨmˉ e nilɨˈgooˋ cajo̱. Jo̱ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ cacuøˈˊ júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱baˈ lana nɨcasíiñˋ jaangˋ ángel quiáˈrˉ e laco̱ˈ nilɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ e nidsijéeˊ lajeeˇ lajmɨnáˉ. 	 Daarna zei de engel tegen mij: "Deze woorden zijn waar en betrouwbaar. De Here God, Die de profeten ingeeft wat zij moeten zeggen, heeft Zijn engel gestuurd om Zijn dienaren te laten zien wat er binnenkort moet gebeuren.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨteáangˈ˜ fɨˊ ngolíingˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ ɨˊ dsíirˊ e júuˆ í̱i̱bˊ lɨ́ɨˊ e quiáˈˉ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ dsʉˈ o̱ˈ lajo̱ lɨ́ɨˊ e júuˆ jo̱ quíˉ jneaa˜aaˈ, co̱ˈ e júuˆ jo̱ lɨ́ɨˊ júuˆ e ˈgøngˈˊ. Co̱ˈ laˈeáangˊ e júuˆ jo̱baˈ nɨcaláangˉnaaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Het bericht dat Christus voor ons aan het kruis gestorven is, klinkt de mensen die verloren gaan als onzin in de oren. Maar voor ons die gered worden, is het de kracht van God.


jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉtu̱reiñˈ: —Jo̱ song jaˋ lɨ́ɨngˊguɨˈ i̱ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ fɨˊ la i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉnaaˈ o̱ˈguɨ Líiˆ o̱ˈguɨ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ jmooˈˋ ta˜ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ jóng? 	 die vroegen: "Als u de Christus niet bent en ook niet Elia of de profeet, waarom doopt u dan?"


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do quiáˈˉ e ngóorˊ ngɨrˊ fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ, jo̱baˈ caˈɨ́ˋ dsíiñˈˊ do e jaangˋ dseaˋ guíbˋ do, jo̱baˈ caˈóorˋ teáˋ, 	 Zij schrokken vreselijk en dachten dat ze een spook zagen. Zij schreeuwden van angst.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —ˈNʉ́ˈˋ jaˋ jáˈˉ nilíimˋbɨˈ fɨng song jaˋ nimóˆnaˈ jaléˈˋ li˜ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ jmóoˋo. 	 "U zult nooit in Mij geloven als u geen duidelijke bewijzen en wonderen ziet", zuchtte Jezus.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ cangóˉ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b cateáaiñˋ lata˜ uǿøˋ e sɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 Korte tijd daarna ging Hij de bergen in om te bidden. Hij bad de hele nacht tot God.


Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ jmɨˈeeˇ lana lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jmóoˋ tiquiáˈˆ jaangˋ jiuung˜ e féiñˈˊ jó̱o̱rˊ, e jmiˈneáangˋnaˈ jnea˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jmooˋ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik doe nu alsof u mijn eigen kinderen bent. Zet uw hart voor ons open en beantwoord onze liefde.


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Juan, e nijméeˈ˜ co̱o̱ˋ jiˋ e catɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiéˉe i̱ neáangˊ fɨˊ fɨɨˋ Tiatira, jo̱ lalab jméeˈ˜: “Lalab jíngˈˉ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do i̱ quie̱ˊ jminiˇ e lɨ́ɨˊ lafaˈ sǿngˈˊ jɨˋ jo̱guɨ tɨɨrˉ jnéengˉ lafaˈ ñíˆ e jíingˋ jɨˈˋ jloˈˆ e siiˋ bronce: 	 THYATIRA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Thyatira: Dit zijn de woorden van de Zoon van God, Die ogen heeft als vlammend vuur en voeten als gesmolten brons:


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e lǿøiñˉ dseaˋ do lajo̱, cajé̱ˈˋbre e ˈmɨˈˊ nʉ́ˈˋ do, jo̱ caquíngˈˊtu̱r dseaˋ do sɨiñˈˆ e lamɨ˜ quiñˈˊ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguíimˋbre dseaˋ do e quiáˈˉ niteáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Nadat zij Hem bespot hadden, deden de soldaten Hem de rode mantel af, trokken Hem Zijn eigen kleren weer aan en brachten Hem weg om gekruisigd te worden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨmˈˉtu̱ i̱ dseaˋ jmóoˋ íˆ joˈseˈˋ do. Jo̱ lajeeˇ ngolíiñˋ jo̱ ørˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱ dsíngˈˉ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, co̱ˈ calɨtib˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e quie̱ˊ i̱ ángel do ie˜ jo̱. 	 Later gingen de herders weer terug naar hun kudde in het veld. Zij prezen God voor wat zij hadden gehoord en gezien. Het was precies zoals de engel had verteld.


Jo̱baˈ tʉ́ʉˊnaˈ e quié̱ˆnaˈ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ, jo̱ féeˈ˜baˈ jmangˈˉ júuˆ e jáˈˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, dsʉco̱ˈ lajɨɨˉbaaˈ lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ co̱o̱ˋ ngúuˊ táangˋnaaˈ laˈóˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Houd op met liegen. Vertel elkaar de waarheid, want wij horen bij elkaar en zijn delen van hetzelfde lichaam.


Jo̱guɨ se̱ˈrˊ co̱o̱ˋ jiˋjiʉ e sɨnaˊ, jo̱ casíˈˋ i̱ ángel do tɨɨrˉ dséeˊ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ, jo̱guɨ e tɨɨrˉ tuung˜ do casíˈrˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˆ. 	 Zijn gezicht straalde als de zon en zijn benen leken op zuilen van vuur. In zijn hand hield hij een open boek. Hij zette zijn rechtervoet op de zee en zijn linkervoet op het land.


Jo̱ dsʉˈ jaˋ cuǿøngˋ e nidsijéeˊ lajo̱ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ i̱i̱ˋ i̱ iing˜ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, íˋbingˈ i̱ ˈnéˉ nijméˉ ta˜ jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ i̱ caguiaangˉguɨ. 	 Wie van jullie de grootste wil zijn, moet jullie dienaar worden.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e li˜ e jmóoˋreˈ do fɨˊ quiniˇ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do cajmɨgǿøngˋneˈ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, jo̱ caquiʉˈˊreˈ ta˜ e calɨ́ngˉ jaangˋ diée˜ dseaˋ guóoˈ˜ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do i̱ sɨcuɨ́ngˈˋ lahuɨ́ɨngˊ có̱o̱ˈ˜ ñisʉ̱ˈˋ e jaˋ mɨ́ɨˊ nijíingˉ quiáaˉreˈ, dsʉˈ caˈláamˉbreˈ. 	 Door de opmerkelijke dingen die het tweede beest onder de ogen van het eerste beest deed, werden de bewoners van de aarde misleid. Het kreeg hen zover een standbeeld te maken van het beest, dat ondanks zijn dodelijke wond was blijven leven.


Jo̱ mɨˈmɨ́ɨngˆguɨjiʉ lajo̱ cangoquiéengˊ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ oˈnʉ́ˆ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ guiing˜ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do e quiʉˈrˊ ta˜, jo̱ fɨˊ jo̱b jiéngˈˋguɨ jaangˋ dseamɨ́ˋ cangáˉ quiáˈrˉ, jo̱ cajmeaˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —I̱ dseañʉˈˋ na cangɨˊbre có̱o̱ˈ˜ Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret cajo̱. 	 Later bij de poort zag een ander meisje hem. Zij zei tegen de mensen die daar stonden: "Die man was ook bij Jezus van Nazareth."


Jaléˈˋ júuˆ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la lɨ́ɨˊ júuˆ e cacuøˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e caˈíñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jaˋ mɨˊ cajmijnéengˋ dseaˋ do lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱ Fidiéeˇ cacuøˈrˊ dseaˋ do jaléˈˋ e júuˆ la e laco̱ˈ niˈéˈˉ dseaˋ do jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ e˜ jaléˈˋ e nidsijéeˊ lajeeˇ lajmɨnábˉjiʉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱ Dseaˋ Jmáangˉ casíiñˋ jaangˋ ángel quiáˈrˉ e laco̱ˈ cajméeiñˈˋ do júuˆ fɨˊ quiniˇ jaangˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Juan. 	 In dit boek onthult Jezus Christus de geheimen die God Hem bekendgemaakt heeft. Hij zal Zijn dienaren laten zien wat binnenkort moet gebeuren. Daarom heeft Hij Zijn engel naar Zijn dienaar Johannes gestuurd om het hem allemaal te vertellen.


Jo̱guɨ casɨ́ˈˉguɨ i̱ ángel do jnea˜ lala: —Juan, jie˜ mɨˊ jmooˈˋ e jaˋ nijmijnéenˈˋ e niˈmeáˈˆ e ɨɨngˋ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la, dsʉco̱ˈ lajeeˇ lajmɨnáˉ nidsijéeˊ lajaléˈˋ e la. 	 Hij ging verder en zei: "Verzegel dit boek met profetische woorden niet, want de tijd waarin zij uitkomen, is niet ver meer.


E fɨɨˋ píˈˆ e siiˋ Belén do néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, dsʉˈ e fɨɨˋ jo̱ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ niingˉ lajeeˇ lajaléˈˋ fɨɨˋ e seaˋ fɨˊ jo̱, dsʉˈ fɨˊ jo̱b lɨ˜ nigüɨˈɨ́ɨngˊ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe, dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. 	 'Bethlehem in Efratha, u bent één van de kleinste steden in Juda, maar toch zult u de geboorteplaats zijn van onze Koning, die mijn volk zal leiden."


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ lajo̱, cangóˉ Yáˆ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e néeˊ fɨˊ jee˜ móˈˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea e cangoˈeerˇ i̱ nɨ́ɨrˆ Elisabet i̱ có̱o̱ˈ˜ Zacarías do. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, jo̱ cangoféeiñˈˇ dseaˋ do. Jo̱ mɨ˜ catǿˉ Yáˆ catǿˈrˉ Elisabet, dsifɨˊ ladob cajǿngˈˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ i̱ iuungˉ dsíiˊ tuˈˊ Elisabet, jo̱guɨ dsifɨˊ ladob caˈíngˈˋ Elisabet Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Kort daarop reisde Maria zo vlug zij kon naar het bergland van Judea om Elisabeth te bezoeken.


Jo̱ dsʉˈ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Bernabé caguijéeiñˋ Saulo fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ apóoˆ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén, jo̱ cajmeaˈˊreiñˈ júuˆ jial cangángˉ Saulo Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ lajeeˇ iuuiñˉ fɨˊ e ngóorˊ fɨˊ Damasco, jo̱guɨ jaléˈˋ e caféngˈˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ írˋ, jo̱guɨ jial teáˋ dsíirˊ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Jesús e fɨˊ Damasco do. 	 Maar Barnabas nam het voor hem op en bracht hem bij de apostelen. Hij vertelde hun hoe Saulus op weg naar Damascus de Here had gezien en wat Hij tegen hem had gezegd. Barnabas vertelde ook dat Saulus in Damascus vrijmoedig over Jezus had gesproken.


’Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ tu̱lóˉ ji̱i̱ˋ lajo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lajeeˇ e ngɨˊ Moi˜ fɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ jaˋ i̱i̱ˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ seengˋ fɨˊ quiá̱ˈˉ co̱o̱ˋ móˈˋ e siiˋ Sinaí, jo̱ fɨˊ jo̱b cangárˉ co̱o̱ˋ ˈmató̱o̱ˊ e gui˜ iaˋ jɨˋ dsʉˈ jaˋ e cooˋ. Jo̱ lajeeˇ jo̱b cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ jaangˋ ángel quiáˈˉ Fidiéeˇ e fɨˊ jee˜ jɨˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ e gui˜ e iaˋ jɨˋ do. 	 Veertig jaar later was Mozes op een dag in de woestijn bij de Sinaï en zag daar een engel van God in de vlammen van een brandende braamstruik.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ —jíngˈˉ Juan— camóˉo co̱o̱ˋ é̱e̱ˆ e jloˈˆ teeˋ, jo̱ fɨˊ jo̱ guiing˜ i̱ dseaˋ i̱ quidsiˊ íˈˋ. Jo̱ fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ íˋ camóˉo e dseángˈˉ conguiabˊ caˈíngˉ guóoˈ˜ uǿˉ có̱o̱ˈ˜guɨ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ joˋ jiéˈˋ lɨ˜ cajnéngˉguɨ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Ik zag een grote, witte troon en er zat Iemand op voor Wie de hemel en de aarde vluchtten. Zij konden het niet verdragen Hem te zien en verdwenen voorgoed.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, ñíiˉnaˈ jial tíiˊ ˈneáangˋ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, co̱ˈ íˋbingˈ nɨcacuøˈˊ jneaa˜aaˈ e lɨ́ɨˊɨɨˈ laco̱ˈ jó̱o̱ˊbre. Co̱ˈ e jáˈˉ, dseángˈˉ jó̱o̱ˊbre lɨ́ɨˊɨɨˈ. Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊnaaˈ, jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ calɨcuíingˋ Fidiéeˇ jaˋ cuíiñˋ jneaa˜aaˈ cajo̱. 	 Wat heeft de Vader geweldig veel liefde voor ons! Wij héten niet alleen Zijn kinderen, wij z!jn het ook. De mensen, die God niet kennen, begrijpen daar niets van.


Jo̱ uíiˈ˜ e nɨlɨ́ɨˊɨɨˈ co̱o̱ˋ ˈléˈˋ laˈóˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lanaguɨ jaléngˈˋ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ guiáˈˆ güíˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ mogui˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jo̱ cajo̱ nilɨñirˊ e jmiguiʉˊ íimˈ˜ tíiˊ tɨɨngˋ Fidiéeˇ jmóorˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ guiʉ́ˉ e guiarˊ. 	 God wil door de Gemeente aan de geestelijke heersers en machten laten zien hoe rijk en volmaakt Zijn wijsheid is.


Jo̱ jaangˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ do cacuøˈrˊ ˈñiáˋ mil cuuˉ, jo̱guɨ jaangˋ cacuøˈrˊ tú̱ˉ mil cuuˉ lajo̱, jo̱guɨ i̱ jaangˋguɨ do cacuøˈrˊ co̱o̱bˋ mil cuuˉ, jo̱ lajɨˋ gaamˋbiñˈ do cangɨ́ɨiñˋ cuuˉ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ bíˋ seemˋbre. Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱guɨbaˈ, cagüɨˈɨ́ɨˊ i̱ dseañʉˈˋ do e cangórˉ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉ. 	 Zij moesten het beheren zolang hij weg was. Aan de ene knecht gaf hij 5000 geldstukken, aan de ander 2000 en aan de derde 1000. Hij hield rekening met wat zij konden. Daarna ging hij weg.


Jo̱ ngóorˊ quiˈrˊ sɨ̱ˈrˆ e sɨñíˈˆ jmɨˈøøngˉ dseaˋ, jo̱guɨ siirˋ lají̱i̱ˈ˜ Júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Het kleed dat Hij draagt, is in bloed gedrenkt. De naam waarmee Hij wordt aangesproken, is 'Het Woord van God'.


Jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel do nɨngɨrˊ ˈnáiñˈˊ Jesús e laco̱ˈ nijmeáiñˈˋ dseaˋ do gaˋ uíiˈ˜ e cajméeˋ dseaˋ do e jo̱ ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. 	 Omdat Jezus dat op de sabbat had gedaan, wilden de Joden Hem straffen.


Jo̱ lalab casɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ do i̱ dseamɨ́ˋ dseaˋ góorˋ do: —Jo̱ lana dseángˈˉ lajangˈˆ júuˆ nɨjáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ na, co̱ˈ dseángˈˉ nɨcanʉ́ˆbaaˈ yee˜naaˈ jial lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e júuˆ e cajméeˈ˜ ˈnʉˋ jneaˈˆ do. Jo̱baˈ nɨne˜baaˈ jo̱guɨ nɨta˜bɨ dsiˋnaaˈ cajo̱ e dseaˋ íbˋ i̱ láangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˆ. 	 "Wij geloven nu ook in Hem", zeiden zij tegen de vrouw, "maar niet alleen door wat u ons hebt verteld. We hebben Hem nu zelf gehoord. Wij weten dat deze Man werkelijk de Redder van de wereld is."


Jo̱baˈ cangɨɨˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ dseeˉ quiáˈˉ Paaˉ do e jaˋ lajo̱ tɨ́ɨngˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma faˈ e quiʉˈrˊ ta˜ e dseángˈˉ nijúungˉ dseaˋ lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ røøngˋ dseeˉ do jo̱guɨ e nisɨ́iñˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ ˈnɨ́ɨngˋ írˋ cajo̱ e laco̱ˈ nijmɨˈǿngˈˋ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e dseeˉ e ˈnɨ́ɨngˋ dseaˋ írˋ do. 	 Ik wees hen erop dat het bij ons, Romeinen, niet de gewoonte is iemand te veroordelen omdat anderen dat vragen. Hij moet eerst de kans krijgen zich tegenover zijn aanklagers te verdedigen.


Jo̱baˈ mɨ˜ niguiéngˈˉ jnea˜ fɨˊ na, nifɨ́ɨˆbaa i̱ Diótrefes do fɨˊ quiníˆnaˈ jialɨˈˊ jmóorˋ lajo̱, co̱ˈ ngɨrˊ ta˜ quie̱ˊ júuˆ gaˋ jo̱guɨ júuˆ adseeˋ e éeiñˋ jneaˈˆ. Jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e jo̱ e jmóorˋ cajo̱, co̱ˈ jaˋ íñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ dsilíingˉ dsiˈee˜ írˋ fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ jnɨ́ɨmˊbɨr quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ jméˉ lajo̱, jo̱guɨ ǿømˋbre conguiaˊ fɨˊ jee˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱. 	 Als ik kom, zal ik iedereen vertellen wat hij allemaal doet en welke lelijke praatjes hij over ons rondstrooit. En daar laat hij het niet bij. Hij weigert niet alleen zélf reizende broeders te ontvangen, hij houdt ook de mensen tegen die dat wel willen doen; en als ze niet naar hem luisteren, gooit hij ze uit de gemeente.


jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ e niguiéˈˋ dseaˋ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ do laco̱ˈ guiˈnáˈˆ cóˈˊ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ loo˜ jóˈˋ e ˈmɨ́ɨbˉ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ faˈ e niˈguíˋ e loo˜ jóˈˋ do o̱ˈguɨ faˈ e nidsiˈɨ́ɨˊ e jmɨ́ˈˆ do cajo̱. 	 Zowel de oude zakken als de jonge wijn zouden verloren gaan. Nee, jonge wijn hoort in nieuwe zakken.


Jo̱ e lab júuˆ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ i̱ Abraham do ie˜ jo̱: 	 Hij heeft Zijn plechtige belofte aan Abraham niet vergeten.


Jo̱guɨ song seaˋguɨ júuˆ quié̱ˆnaˈ e jiéˈˋ, dob cuǿøngˋ líˋ jmeeˉnaˈ fɨˊ ni˜ fɨɨˋ mɨ˜ seángˈˊ dseaˋ fɨ́ɨiñˊ. 	 Volg de wettige weg. Als er bepaalde wensen of verlangens zijn, kunnen die in de officiële volksvergadering aan de orde komen.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ e dseángˈˉ jábˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e Jesús lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jó̱o̱ˊ Fidiéebˇ lɨ́ɨiñˊ; co̱faˈ jneaa˜aaˈ jmiˈneáamˋbaaˈ jaléngˈˋ tiquíˆiiˈ, jo̱baˈ la quie̱ˊ tɨˊ jaléngˈˋ rúmˈˋbaaˈ jmiˈneáangˋnaaˈ jóng. 	 Ieder die gelooft dat Jezus de Christus is (dat Hij Gods Zoon en onze Redder is) is een kind van God. En ieder die van de Vader houdt, houdt ook van Diens kinderen.


o̱ˈguɨ caguijøøng˜naˈ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jloˈˆ sɨ̱ˈˆ, co̱ˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e i̱ dseaˋ laˈíˋ neáaiñˊ quiáˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ, co̱ˈ íˋbingˈ seaˋ jaléˈˋ e jloˈˆ quiáˈˉ. 	 Of dacht u iemand met dure kleren te zullen zien, zoals aan het hof van een koning?


Dsʉˈ e jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e joˋ nidúuˈ˜guɨ́ɨ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ cartɨˊ mɨ˜ niˈnéˈˆtú̱u̱ˈ co̱lɨɨng˜ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e ˈmɨ́ɨˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e Tiquiéˆe Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ. 	 Let op mijn woorden: Ik zal geen wijn meer drinken tot de dag dat Ik met jullie nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van mijn Vader."


Jo̱ caseaan˜n ˈnʉˋ e fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ e ró̱o̱ˋ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ do e siiˋ Creta e laco̱ˈ nijmitéˈˊ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e ta˜ e ˈnéˉ nilɨti˜guɨ do, jo̱guɨ e fɨˊ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ niˈnanˈˆ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ ninéˉ ni˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Ik heb je op het eiland Kreta achtergelaten om te doen wat daar nog nodig was, namelijk in de gemeente van elke stad leiders aan te stellen, die zich zullen houden aan wat ik heb gezegd.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ lala: —Lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ onuuˋ e seaˋ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ e o̱ˈ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ cajnírˋ, nigüɨtǿøbˈ˜ e jo̱ catɨˊ jmóˆ quiáˈˉ. 	 Jezus antwoordde: "Iedere plant die niet door mijn Vader is geplant, zal worden uitgetrokken.