—Tɨfaˈˊ, Moi˜ caséerˊ e to̱o̱˜ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ e song cajúngˉ jaangˋ dseañʉˈˋ, jo̱ caseáaiñˊ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ e jaˋ mɨˊ seengˋ jó̱o̱rˊ, jo̱baˈ rúngˈˋ i̱ dseañʉˈˋ do ˈnéˉ nicúngˈˉ guórˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ i̱ caseángˉ do; jo̱ mɨ˜ calɨseengˋ jó̱o̱rˊ có̱o̱ˈ˜ íˋ, jo̱baˈ lafaˈ jó̱o̱bˊ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ mɨ˜ uii˜ do nilíingˉ i̱ jiuung˜ do. 	 Zij zeiden: "Meester, in de boeken van Mozes staat: 'Als een man sterft en zijn vrouw zonder kinderen achterblijft, moet zijn broer met haar trouwen om haar namens zijn overleden broer kinderen te geven.'


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —U̱˜, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ ˈlɨngˈˆ jaˋ i̱ iuungˉ dsiiˉ la, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e jmóoˋo e lɨco̱ˈ jmɨˈgooˉ Tiquiéˆe Fidiéebˇ; jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ jaˋ e jmɨˈgooˋnaˈ jnea˜ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 "Ik ben niet bezeten", antwoordde Jezus. "Ik eer mijn Vader, maar u doet niets anders dan Mij beledigen.


jo̱ fɨˊ jo̱b cajgóˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e lɨɨng˜ jaangˋ mee˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ mogui˜ Jesús, jo̱ canʉ́ˈˋ e lɨɨng˜ i̱i̱ˋ guicaféˈˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ guicajíñˈˉ: —ˈNʉbˋ Jó̱o̱ˋo̱ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jo̱ dsíngˈˉ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. 	 ging de hemel open en streek de Heilige Geest als een duif op Hem neer. Een stem uit de hemel zei: "U bent Mijn Zoon, die Ik liefheb. Mijn hart verheugt zich in U."


Jo̱ nɨcaˈnóbˈˋ jnea˜ cajo̱, jo̱ nɨcalɨdseáamˊ dsiiˉ jaléˈˋ e jáˈˉ e calɨ́ˉ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ jo̱ latɨˊ lana, jo̱baˈ nijméeˈ˜e ˈnʉˋ júuˆ jial calɨ́ˉ lamɨ˜ cateáangˋ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la, 	 Toch dacht ik dat het nuttig zou zijn alles nog eens nauwkeurig na te gaan en u daarvan een geordend verslag uit te brengen.


jo̱ e fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ do guǿngˈˋ lafaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ e mɨjú̱ˋ e jloˈˆ do guǿngˈˋ lafaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e onuuˋ guíiˉ do guǿngˈˋ lafaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ ˈníˈˋ níingˉ Fidiéeˇ. 	 Het goede zaad zijn de mensen die bij het Koninkrijk horen. En het onkruid zijn de mensen die bij de duivel horen.


Jo̱guɨ güɨlɨta˜ óoˊnaˈ cajo̱ e lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ ˈléeˊ e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ, o̱si jmóorˋ e ˈlɨˈˆ e jiéˈˋguɨ é, o̱si suuiñˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Fidiéeˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ. Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ suungˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ do, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ e lafaˈ e jo̱b jmiféiñˈˊ. 	 U moet goed weten dat in het Koninkrijk van Christus en God geen plaats is voor mensen die ontuchtig, losbandig of hebzuchtig zijn. Hebzucht is het dienen van een valse god.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ, lajo̱b ˈníˈˋ níiñˉ Tiquiáˈˆ dseaˋ do cajo̱; dsʉˈ i̱ dseaˋguɨ i̱ féˈˋ e jábˈˉ e Dseaˋ Jmáangˉ cagüéiñˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ dseaˋ do e jáˈˉbaˈ cuíiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ jóng, jo̱guɨ nɨcuíimˋbre la quie̱ˊ Tiquiáˈˆ dseaˋ do cajo̱. 	 Want wie niet in de Zoon gelooft, kent ook de Vader niet. Maar wie in de Zoon gelooft, kent ook de Vader.


Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi, song jáˈˉ e ˈnʉˋ, jo̱baˈ síiˈ˜ jnea˜ e ningɨɨˉ fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ cartɨˊ nijínˈˊn ˈnʉˋ. 	 Petrus riep: "Here, als U het werkelijk bent, zeg dan dat ik over het water naar U toe mag komen!"


Jo̱guɨ ˈnʉbˋ, Tito, dseaˋ ˈnéˉ eeˈˉ røøˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ. Jo̱guɨ mɨ˜ eˈˊ dseaˋ, ˈnéˉ jméeˈˆ có̱o̱ˈ˜ jmangˈˉ júuˆ røøˋ, jo̱guɨ jaˋ fɨ́ˈˆre júuˆ e sɨcángˈˋ; 	 Wees hun tot voorbeeld door alle goede dingen die je doet. Laat uit heel je leven blijken dat je de waarheid liefhebt en serieus neemt.


Jo̱ nɨcagajéemˉbaaˈr fɨˊ quiniˇ dseaˋ quíiˈˉ, dsʉˈ jaˋ mɨˊ calɨˈˊ íˋ faˈ e nɨcajmiˈleáangˉneiñˈ. 	 Daarom heb ik hem bij Uw discipelen gebracht. Maar zij konden hem niet genezen."


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ lana cajo̱, co̱ˈ seemˋbɨ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nilíiñˈˉ do dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ nɨcalɨ́ˉ lajo̱ uíiˈ˜ e eáangˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Ook in deze tijd zijn er Israëlieten die bij God horen. Hij heeft in Zijn genade een aantal van hen uitgekozen.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ eáangˊ íingˈ˜naaˈ iihuɨ́ɨˊ dsʉˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lajo̱b cajo̱, laˈeáangˊ íbˋ, e eáangˊ lɨtíiˈ˜ dsiˋnaaˈ lana. 	 Hoe meer wij lijden, omdat wij voor Christus leven, des te meer zal Hij ons troosten en bemoedigen.


Jo̱ lanab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ rúiñˈˋ do, jo̱ dob caje̱rˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea, jo̱ i̱ rúiñˈˋ do cangolíimˆbre fɨˊ lɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜. 	 En Hij bleef in Galilea, zoals Hij had gezegd.


Jo̱ lalab féˈˋ e jiˋ e quie̱ˊ i̱ dseaˋ do mɨ˜ cangolíiñˆ: “Lajaléˈˋ jneaˈˆ, dseaˋ apóoˆ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén la, guicó̱o̱ˈˇbaaˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel jo̱guɨ seengˋnaˈ fɨˊ Antioquía có̱o̱ˈ˜guɨ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Siria có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Cilicia. 	 Zij kregen een brief mee, waarin stond: "Beste broeders in Antiochië, Syrië en Cilicië.


Jo̱ lɨco̱ˈ núuˋ i̱ dseaˋ do e féˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ lala uii˜ quiéˉe: “I̱ dseañʉˈˋ i̱ jmángˈˋ jneaa˜aaˈ gaˋ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, lana nɨngɨrˊ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ røøbˋ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e jáˈˉ lɨ́ɨˋ jneaa˜aaˈ do, jo̱ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do cartɨˊ jngamˈˊbre jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ jo̱, co̱ˈ lamɨ˜ iiñ˜ dseángˈˉ niˈíimˉ e júuˆ do conguiaˊ.” 	 Het enige wat zij over mij hoorden, was dat de man die hen vroeger vervolgde, nu zelf het goede nieuws van het geloof in Christus bekendmaakte; het geloof dat hij vroeger probeerde uit te roeien.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cagüɨˈɨ́ɨbˊ Jesús fɨˊ Capernaum jo̱ cangóˉtu̱r fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea jo̱guɨ e fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ e néeˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ guiéeˈ˜ laco̱ˈ iʉ˜ guaˋ Jordán. Jo̱ fɨˊ jo̱b caseángˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱ canaaiñˋ eˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨtɨ́ɨiñˋ do. 	 Jezus verliet Kapernaüm en ging naar het bergland van Judea en het Overjordaanse. Er liepen veel mensen met Hem mee en Hij vertelde hun, net als altijd, over God.


Jo̱ laco̱ˈ Fidiéeˇ casíiñˋ i̱ Jonás do e niguiáiñˈˉ do júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨséngˋ fɨˊ Nínive, jo̱ lajo̱b cajo̱ casíingˋ Fidiéeˇ jnea˜, dseaˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, e niguiaaˉ júuˆ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Zoals Jona voor het volk van Ninevé een teken was dat God hen wilde redden, zo zal Ik een teken zijn voor het volk van deze tijd.


Jo̱ dsʉˈ jneaa˜aaˈ jaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jmɨˈnángˋ yaang˜ e fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨté̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ nibíingˉ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ; dsʉco̱ˈ jneaa˜aaˈ nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ nɨta˜ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dseaˋ do nileáiñˉ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ laˈeáangˊ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Wij horen niet bij de mensen, die God de rug hebben toegekeerd en de ondergang tegemoet gaan. Nee, wij horen bij de mensen die op God vertrouwen en gered worden.


Jo̱ uiing˜ lajo̱baˈ nisɨ́ɨnˆnre fɨˊ na e laco̱ˈ nijmeáˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ jial se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ la, jo̱ lajo̱baˈ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ bíˋ e laco̱ˈ jaˋguɨ lɨ́ɨngˊnaˈ fɨˈíˆ uíiˈ˜ jnea˜. 	 Ik stuur hem alleen maar naar u toe om u te laten weten hoe het met ons is, om u daarmee te bemoedigen.


Jo̱ dsʉˈ e júuˆ jo̱ o̱faˈ cafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e niˈnaangˉ yaang˜naˈ conguiaˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ lajo̱, o̱si có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ eáangˊ iing˜ e sɨlɨ́ɨˈˇ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, o̱si có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ jmóoˋ ɨ̱ɨ̱ˋ, o̱si có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ jmiféngˈˊ jaléngˈˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ. Co̱ˈ song iing˜naˈ e niˈnaangˉ yaang˜naˈ conguiaˊ e quíingˈ˜naˈ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ lana, jo̱baˈ ˈnéˉ e niˈnaamˉ yaang˜naˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Ik bedoel daarmee niet dat soort mensen in het algemeen of egoïsten, rovers en afgodendienaars. Want dan zou u de wereld beter kunnen verlaten.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ caˈíˉbre fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ e erˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ lajeeˇ iuuiñˉ fɨˊ jo̱b, mɨ˜ cangoquiéengˊ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ cajo̱, jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¿I̱˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quíiˈˉ e jmooˈˋ jaléˈˋ e na? Jo̱ ¿i̱˜ i̱ cacuøˈˊ ˈnʉˋ fɨˊ e cuǿøngˋ jmeeˈˉ jaléˈˋ e na? 	 Toen Hij weer in de tempel was, vertelde Hij de mensen over God en Zijn Koninkrijk. Terwijl Hij daarmee bezig was, kwamen enkele leidende priesters en Farizeeërs naar Hem toe en vroegen: "Mag U dit wel doen? Wie heeft U daar de bevoegdheid voor gegeven?"


Jo̱ lajo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseángˈˉ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ quíiˉnaˈ e fóˈˋnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ song jaˋguɨ jmitíˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ dsʉˈ jaˋ nʉ́ʉˈr˜ e faˈ jmitir˜ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ nileámˋbre jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Broeders, wat voor zin heeft het te zeggen dat u christen bent als dat niet blijkt uit wat u voor anderen doet? Kunt u door zo'n geloof gered worden?


Jo̱guɨ gabˋ niféˈrˋ e ˈnɨ́ɨiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ røøˋ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ eáangˊ nilɨteáˋ dsíirˊ e nijmérˉ jaléˈˋ e gaˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ, jo̱guɨ eáangˊ nijmérˉ e nijmɨjløngˈˆ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ dsíirˊ e tɨ́ɨiñˉ, jo̱guɨ eáangˊguɨ niˈnóˈrˊ jaléˈˋ e jmiˈiáangˋ dsíirˊ e lafaˈ nijmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 Zij zullen hun vrienden verraden; ze zullen roekeloos en opgeblazen zijn en liever hun driften volgen dan God aanbidden.


Jo̱ dsʉˈ i̱ tɨfaˈˊ do iiñ˜ e niníˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e íˋbre tɨɨngˋguɨr laco̱ˈ Jesús, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ dseaˋ i̱ ˈnéˉ nijmiˈneáanˋn jóng, Tɨfaˈˊ? 	 De man voelde zich aangesproken. Om zich te rechtvaardigen, vroeg hij: "Wie is eigenlijk mijn medemens?"


Dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nijíngˈˉ e jaˋ cuíiñˋ jnea˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ lajo̱b nifáˈˆa fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ e jaˋ cuíinˋnre cajo̱. 	 Maar als je voor de mensen doet of je niets met Mij te maken hebt, zal Ik voor de engelen van God doen of Ik niets met jou te maken heb.


Jo̱ fɨˊ jo̱b caˈuøøˉtú̱u̱ˈ e téeˈ˜naaˈ dsíiˊ móoˊ, jo̱ cangóˉnaaˈ la tó̱o̱ˋ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ cartɨˊ caguiéˉnaaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Regio. Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ uǿøbˉ jóˈˋ guíˋ, jo̱ mɨ˜ cajneáˉ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ lajo̱b caguiéˉnaaˈ co̱o̱ˋguɨ ooˉ jmɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Puteoli. 	 Daarna zeilden wij om het eiland Sicilië heen en kwamen in Rhegium. Na daar een dag in de haven te hebben gelegen, gingen we weer verder. Er was een zuidenwind opgestoken, zodat wij binnen twee dagen in Puteoli waren.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ líˋ ˈmeáˉ dseaˋ e jaˋ ñiˊ Fidiéeˇ o̱si e jaˋ jǿørˉ é, co̱ˈ jalébˈˋ e jmooˉnaaˈ nɨñirˊ jo̱guɨ nɨjǿørˉ cajo̱, jo̱guɨ dseángˈˉ fɨˊ quiniˇbre cajo̱ lɨ˜ niˈɨ́ˉ íˈˋ røøˋ quíˉiiˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 God weet alles over iedereen. Alles in en om ons ligt open en bloot voor Zijn ogen; niets kan verborgen blijven voor Hem aan Wie wij verantwoording moeten afleggen voor alles wat wij hebben gedaan.


Jo̱guɨ nɨne˜baaˈ e mɨ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ jmitir˜ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜, jo̱guɨ song seengˋ gángˉ si gaangˋ dseaˋ i̱ tíiˊ ni˜ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e dseeˉ e caˈéeˋ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ mɨ́ɨˊ seabˋ jóng, co̱ˈ dseángˈˉ jaˋ fɨˈíbˆ ˈnéˉ júungˉ i̱ dseaˋ do uíiˈ˜ e dseeˉ e nɨcaˈéerˋ do. 	 Vroeger werd iemand die zich niets van de wet van Mozes aantrok, zonder medelijden gedood als twee of drie mensen tegen hem getuigden.


Jnea˜ Paaˉ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ apóoˆ i̱ óoˋ ta˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ o̱ˈ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ caˈnáangˉ jnea˜ o̱ˈguɨ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ casíingˋ jnea˜ e nijmee˜e e ta˜ la, dsʉco̱ˈ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈˊbre có̱o̱ˈ˜guɨ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ, íˋbingˈ i̱ cajméeˋ lajo̱, jo̱ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ, íbˋ cajo̱ cajméerˋ e cají̱ˈˊtu̱ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Jo̱ dsʉˈ lana jnea˜ niˈéeˆe ˈnʉ́ˈˋ e jneab˜ dseaˋ cagáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jo̱ ooˉbaa ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la e niˈíin˜n dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ. Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ caang˜ tɨɨˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Ráanˈˉ jo̱ séeˈ˜ lɨ˜ ráanˈˋ jo̱ guǿngˈˊ fɨˊ quíiˈˉ. 	 Ik zal u laten zien dat Ik de mensen hier op aarde inderdaad hun zonden mag vergeven." Hij keerde zich om en zei tegen de verlamde man: "Sta op, pak uw draagbaar en ga naar huis."


Co̱ˈ ie˜ jo̱, mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jaléngˈˋ dseañʉˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nicúngˈˉguɨ guórˋ, dsʉco̱ˈ lafaˈ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ neáangˊ fɨˊ ñifɨ́bˉ nilíiñˉ ie˜ jo̱. 	 Want als de doden weer levend worden, is er geen sprake meer van trouwen. Dan zijn de mensen als engelen in de hemel.


Jo̱ co̱ˈ cuíibˋ ˈnʉˋ jaléˈˋ e tɨ́ɨngˋ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ júuˆ quíˉiiˈ e sɨɨ˜naaˈ, jo̱baˈ mɨɨˉ jmɨˈeeˇ quiníˈˆ lana e ninúuˈˆ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe e nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉˋ carˋ niteámˈˊbaa. 	 U bent zeer goed op de hoogte van de gebruiken en geschilpunten onder hen. Wilt u daarom zo vriendelijk zijn mij geduldig aan te horen?


Jo̱guɨ cagáˉ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e gǿˈˋbaa jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ gøˈˊ dseaˋ, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ caˈeengˉnaˈ jnea˜ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ cúngˆ i̱ gøˈˊ contøøngˉ, jo̱guɨ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ íingˊ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seaˋ júuˆ e dsíngˈˉ røøiñˋ dseeˉ, o̱si có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈnáˈˆ nodsicuuˉ é i̱ jmóoˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ quiáˈˉ Roma é. 	 Ik eet en drink heel gewoon en u zegt: 'Die Jezus is een veelvraat en een drinker! Mooie vrienden heeft Hij: Tollenaars en slechte mensen!'


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ Lii˜ do jo̱ cajíñˈˉ: —Lii˜, nɨngóobˊ eáangˊ e seenˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ ¿su jaˋ mɨˊ calɨcuíimˋbɨˈ jnea˜? Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ níingˉ jnea˜, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ níimˉbre Tiquiéˆe cajo̱; jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ mɨ́ɨˈ˜ jnea˜ fɨˊ e laco̱ˈ nimáang˜naˈ Tiquíˆiiˈ? 	 "Nu ben Ik al zo lang bij u, Filippus. Kent u Mij nu nog niet? Wie Mij gezien heeft, heeft immers de Vader gezien? Hoe kunt u Mij dan vragen u de Vader te laten zien?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e táanˋn fɨˊ Jerusalén, jo̱guɨbaˈ cangóˉo fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Siria có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Cilicia. 	 Daarna ging ik naar Syrië en Cilicië. En nog steeds wisten de christenen van Judea niet hoe ik er uitzag.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ i̱ caˈláangˉ do dseángˈˉ joˋ tiúumˉbre Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan. Jo̱guɨ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ teáangˉ fɨˊ do ie˜ jo̱ eáamˊ cangoˈgóˋ dsíirˊ, jo̱guɨ canaaiñˋ e dsilíiñˉ e fɨˊ siguiˊ quiáˈˉ guáˈˉ féˈˋ do fɨˊ lɨ˜ siiˋ Niˈnʉ́ʉˊ quiáˈˉ dseata˜ Salomón, co̱ˈ fɨˊ jo̱b taang˜ i̱ dseaˋ gaangˋ do. 	 Zij liepen te hoop in de zuilenhal van Salomo, waar Petrus en Johannes door de man werden vastgehouden. Toen Petrus al die mensen zag, zei hij: "Mannen van Israël, waarom bent u zo verbaasd? Wat staat u ons aan te staren?


Jo̱guɨ lanaguɨ nɨnéebˊ guiʉ́ˉ quiéˉe e niˈéeˇtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ e catɨ́ˋ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ, jo̱ dsʉˈ o̱ˈguɨ lana nimɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e ˈnéˉe. Dsʉco̱ˈ jaˋ ˈnóˈˋ jnea˜ jaléˈˋ e seaˋ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ ˈnánˈˋn. Co̱ˈ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱, co̱faˈ jaléngˈˋ tiquiáˈˆ dseaˋ ˈnéˉ to̱ˈˋ fɨ́ɨmˋbre jiuung˜ quiáˈrˉ, jo̱ o̱ˈ i̱ jiuung˜ quiáˈrˉ do ˈnéˉ to̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ tiquiáˈrˆ. 	 Ik sta op het punt voor de derde keer naar u toe te komen en ik zal u weer niets kosten. Want ik wil uw geld niet; ik wil u zelf! U bent uiteindelijk mijn kinderen; en kinderen moeten niet voor hun ouders zorgen, maar ouders voor hun kinderen.


Jo̱b mɨ˜ caˈóoˋ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Teaa˜, fɨˊ jaguóoˋbaˈ nisée˜e jmɨguíˋ quiéˉe náng. Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cajíñˈˉ lajo̱, jo̱ cajúmˉbre. 	 Op dat moment riep Jezus: "Vader, Ik vertrouw mijn geest aan U toe!" En met die woorden blies Hij Zijn laatste adem uit.


jo̱ fɨˊ jo̱b seengˋ fɨ́ɨngˊ dseaˋ dséeˈ˜ e lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ lɨiñˈˊ; do i̱ tiuungˉ, doguɨ i̱ jlúuˈ˜, doguɨ i̱ caang˜ tɨɨˉ i̱ tengˈˊ ni˜ uǿˆ. Jo̱ jaléngˈˋ íˋ sɨjeeiñˇ e nijǿˈˋ e jmɨɨˋ do. 	 In die zuilengalerijen lagen talloze zieke mensen, zoals blinden, lammen en kreupelen, te wachten tot het water in beweging zou komen.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cangóˉ Dɨ́ˆ e cangoˈnéeiñˈˇ i̱ rúiñˈˋ i̱ siiˋ Simón do, jo̱ mɨ˜ cadséngˈˋneiñˈ do lalab casɨ́ˈrˉ: —Janúˈˋ, Simón, lana nɨcalɨcuíimˋbaa i̱ dseaˋ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la i̱ siiˋ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ do. 	 Een van deze twee mannen was Andreas, de broer van Simon Petrus.


Jo̱ uiing˜ e jo̱baˈ e dsingɨ́ɨnˉn iihuɨ́ɨˊ lana. Dsʉˈ jaˋ jmóoˋo ɨˈˋ lɨ́ɨnˉn cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱, dsʉco̱ˈ dseángˈˉ lajamˈˉ nɨcuíinˋn Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ fɨˊ jaguóˆbre nɨcajáangˈ˜ ˈñiáˈˋa. Jo̱guɨ eáamˊ nɨta˜ dsiiˉ e quɨ́ɨˈ˜bre jmɨɨ˜ e niˈméiñˉ jaléˈˋ ta˜ e nɨcangɨ́ɨnˋn quiáˈrˉ cartɨˊ mɨ˜ nijáaˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Daarom zit ik hier in de gevangenis en ik schaam mij er beslist niet voor, want ik weet op Wie ik vertrouw. Ik ben er zeker van dat Hij alles wat Hij mij heeft toevertrouwd, veilig zal bewaren tot de dag waarop Hij terugkomt.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ e nijmɨráangˆ yaang˜naˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e sɨtáangˆnaˈ có̱o̱ˈ˜ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Dsʉco̱ˈ lajalébˈˋ e seaˋ e quíibˉ ˈnʉ́ˈˋ lajaléˈˋ e jo̱; 	 Kijk geen mensen naar de ogen, want in God hebt u alles al ontvangen.


Jo̱baˈ ¡fɨ́ɨbˉ eáangˊ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ quiéengˋ yʉ̱ʉ̱ˋ ie˜ jo̱ o̱si i̱ jéengˋ yʉ̱ʉ̱ˋ i̱ cuˈˋ tʉ́ˈˋ é! 	 kom dan niet terug om thuis nog wat kleren op te halen.


Jo̱ nɨcajméˉe úungˋ e niníiˈ˜i júuˆ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ dseángˈˉ e fɨˊ lɨ˜ jaˋ mɨˊ canúuˉ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱ calɨ́ˉ lajo̱ uíiˈ˜ e jnea˜ jaˋ iin˜n faˈ e niníiˈ˜i e júuˆ jo̱ fɨˊ lɨ˜ nɨcajméeˋ dseaˋ lajo̱. 	 Ik heb steeds mijn uiterste best gedaan om het goede nieuws bekend te maken op plaatsen waar men nog nooit van Christus had gehoord. Als iemand mij voor is geweest, wil ik niet op zijn werk verder bouwen.


Jo̱ dsifɨˊ ladob cañíiˋ i̱ dseañʉˈˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Lajalébˈˋ e jo̱ nɨcajméˉe nʉ́ʉˈˇʉ latɨˊ jí̱i̱ˈ˜ mɨ˜ sɨmimˈˋbaa. 	 De man antwoordde: "Van kindsbeen af heb ik mij aan al die voorschriften gehouden."


Jo̱ cateáangˋguɨr gángˉ ɨ̱ɨ̱ˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Jesús, jmáˈˉ jángˋ crúuˆ lajaaiñˈˋ do, jaangˋ la cataangˋ cáangˋ dseaˋ do. 	 Tegelijk met Hem werden twee misdadigers gekruisigd, de een links en de ander rechts van Hem.


Jo̱ canúˉbɨ́ɨ cajo̱ —jíngˈˉ Juan— co̱o̱ˋguɨ luu˜ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱ e nʉ́ˈˋ laco̱ˈ luu˜ dseaˋ i̱ fɨ́ɨngˊ, jo̱ i̱i̱ˉ laco̱ˈ i̱i̱ˉ co̱o̱ˋ lóoˈ˜ e féˈˋ e ɨ́ɨˋ jmɨɨˋ, jo̱guɨ i̱i̱ˉ cajo̱ lafaˈ mɨ˜ quieˈˋ güɨˈñiáˆ e teáˋ eáangˊ, jo̱ lalab féˈˋ e luu˜ do: ¡Majmifémˈˊbaaˈ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ dseaˋ féngˈˊ, dseaˋ ˈgøngˈˊ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ! Co̱ˈ lanab nɨcatɨ́ˋ íˈˋ e dseaˋ do nináiñˋ niquiʉ́ˈrˉ ta˜ fɨˊ jee˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Daarna hoorde ik een grote menigte. Het leek wel op het geluid van een enorme waterval of van zware donderslagen. "Prijs God", zeiden zij. "De Here, onze Almachtige God, regeert!


Jo̱ cajíngˈˉ i̱ ángel do casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Jaˋ fǿøngˈ˜naˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, dsʉco̱ˈ juguiʉ́bˉ quie̱e̱ˆ quíiˆnaˈ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nilɨˈiáangˋ dsíirˊ uíiˈ˜ e júuˆ jo̱. 	 "Wees niet bang", zei hij, "want ik breng u het mooiste nieuws dat u ooit hebt gehoord. Het is groot nieuws voor het hele volk.


Jo̱guɨ e fɨˊ fɨɨˋ nab cajo̱ lɨ˜ nɨcajnéngˉ jmɨˈøøngˉ jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ cajúngˉ i̱ cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ. 	 Zij is schuldig aan het bloed van alle mensen, die op aarde zijn vermoord."


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ niguiéngˈˊ áaˊnaˈ e nɨcafɨ́ɨˉbaa ˈnʉ́ˈˋ jéengˊguɨ e nilíˋ lajo̱. ’Jo̱ jaˋ mɨˊ cafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e na latɨˊ mɨ˜ uiing˜, co̱ˈ lajeeˇ jo̱ táamˋ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik zeg dit hierom: als een en ander gebeurt, zult u zich mijn woorden herinneren. In het begin heb Ik hier niets over gezegd, omdat Ik nog hier was.


Jo̱ i̱ dseaˋ Israel do casɨ́ˈrˉ Aarón, jaangˋ rúngˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜ Moi˜ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: “Jmɨlɨɨngˇ diée˜ quíˉiiˈ i̱ niˈéˈˉ jneaa˜aaˈ fɨˊ. Co̱ˈ jaˋ ne˜naaˈ e˜ calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ Moi˜ do i̱ caˈuǿøngˋ jneaa˜aaˈ fɨˊ Egipto, co̱ˈ jaˋ mɨˊ cagüeamˈˊbɨr e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ lɨ˜ cangórˉ do”. 	 Terwijl Mozes op de berg Sinaï was, zeiden zij tegen zijn broer Aäron: 'Maak goden voor ons, die wij kunnen zien. Dan zullen wij die volgen.


Jo̱ cacuøˈˊ Fidiéeˇ Dseaˋ Jmáangˉ e íˋbingˈ laniingˉguɨ eáangˊ jee˜ lajaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, faˈ jaléngˈˋ dseaˋ mogui˜, jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ sɨˈneaangˇ i̱ quiʉˈˊ ta˜, có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ laniingˉ i̱ quiʉˈˊ ta˜, lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ eeˋ ta˜ óorˋ i̱ quiʉˈˊ ta˜ lajeeˇ lana o̱si lajeeˇ lɨ˜ dséˉguɨ é. 	 Nu is Hij hoog verheven boven elk gezag, elke macht, kracht en regering, boven alles waarvoor men respect heeft; niet alleen in deze wereld, maar ook in de wereld die komt.


Jo̱ co̱o̱ˋ mɨ˜ caguiéˉ jmɨɨ˜ e cajúmˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, jo̱ casíingˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ ángeles quiáˈrˉ jo̱ catǿˉreiñˈ do fɨˊ lɨ˜ guiingˇ Abraham fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱ joˋ huǿøˉ ngóˉ mɨ˜ cajúngˉ Lázaro jo̱ cajúmˉ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do cajo̱. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ cangojéengˋneiñˈ do fɨˊ codsiiˇ jo̱ caˈáamˉbreiñˈ do. 	 Tenslotte st ierf de bedelaar. Hij werd door de engelen bij Abraham gebracht.


Jo̱baˈ tʉ́ʉˊnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e lamɨ˜ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaˈ jmooˋnaˈ do, co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ cajméeˋ e eáamˊ calɨgǿngˋnaˈ. 	 moet u uw oude menselijke natuur als oude kleren uittrekken; uw vroegere manier van leven, waardoor u geluk en vrede meende te vinden, maar die u in werkelijkheid dood en verderf bracht.


Jo̱ cajmɨngɨˈˊ Jesús i̱ dseaˋ gángˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —¿E˜ jaléˈˋ e sɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ lajeeˇ teáangˈ˜naˈ fɨˊ? ¿Jialɨˈˊ lɨ́ɨngˊnaˈ fɨˈíˆ? 	 "Waarover loopt u zo druk te praten?" vroeg Hij.


Jo̱ latɨˊ ie˜ jo̱b canaangˋ Jesús jmaˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e fɨˊ Jerusalén ˈnéˉ dséngˈˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱ fɨˊ jo̱b jaléngˈˋ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ, jo̱ jaléngˈˋ íˋbingˈ i̱ nicuǿˈˉ írˋ iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ cartɨˊ nijngáiñˈˉ dseaˋ do. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nidsíngˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ e cajúiñˉ, nijí̱bˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Van toen af begon Jezus Zijn discipelen duidelijk te maken dat Hij naar Jeruzalem moest gaan en daar verschrikkelijke dingen zou meemaken. Hij zou in de handen van de Hoge Raad vallen en gedood worden. Maar op de derde dag zou Hij weer levend worden.


Jo̱ lajo̱b cajméeˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ calɨséngˋ malɨɨ˜ i̱ calɨsíˋ Sara, cajméeˋbre nʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiáˈˉ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ i̱ calɨsíˋ Abraham jo̱ eáamˊ cajmɨˈgórˋ íˋ. Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseamɨ́ˋ, lafaˈ jó̱o̱ˊ i̱ Sara dob lɨ́ɨngˊnaˈ song jmooˋnaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ e jaˋ ˈgóˈˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e jo̱. 	 Denk eens aan Sara, die haar man Abraham gehoorzaamde en hem als hoofd van het gezin respecteerde. Volg haar voorbeeld door goed te doen en u niet bang te laten maken; dan bent u dochters van haar.


Jo̱ mɨ˜ calɨne˜naaˈ e jo̱, jo̱baˈ cuøˈˊguɨ bíˋ jneaˈˆ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ té̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wij kunnen alles verdragen, zolang wij maar weten dat u zich niet van uw trouw aan de Here laat afbrengen.


Jo̱guɨ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do dseángˈˉ jaˋ jmɨtúngˉ dsíirˊ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e guiaˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ apóoˆ do, jo̱guɨ røøbˋ jmóorˋ jmáˈˉjiʉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ. Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ e féiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱guɨ seángˈˋ rúiñˈˋ lajɨɨiñˈˋ do e gøˈrˊ ir˜ co̱lɨɨng˜ e laco̱ˈ jmiguiéngˈˊ dsíirˊ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Zij bleven trouw aan wat de apostelen hun leerden en gingen als een grote familie met elkaar om. Zij kwamen vaak samen voor de maaltijd van de Here en voor gebed.


Jo̱guɨ ¿i̱˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cacuøˈˊ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈrˉ e jaˋ nijmiˈíñˈˊ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do? Có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ íbˋ cajo̱, co̱ˈ jaˋ cajméerˋ nʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 En tegen wie had God het, toen Hij onder ede verklaarde dat zij nooit de rust en vrede zouden krijgen, die Hij Zijn volk beloofd had? Natuurlijk tegen al die mensen die Hem ongehoorzaam waren.


Jo̱ lajeeˇ ngóoˊ Jesús fɨˊ quiáˈˉ Jairo, dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ ngolíiñˉ, jo̱ dsíngˈˉ sɨcúungˈˇ Jesús jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 Zijn enige kind, een meisje van twaalf jaar, lag op sterven. Jezus ging met hem mee en baande Zich een weg door de opdringende mensenmenigte.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lala: —Dsíngˈˉ íingˆ ta˜ jaléˈˋ ñi˜, jo̱ dsʉˈ song caˈíngˉ lají̱i̱ˈ˜ e ñii˜ do, jo̱baˈ joˋ eeˋ ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jóng, jo̱ lɨco̱ˈ nibíbˋ dseaˋ, dsʉco̱ˈ jaˋ mɨ́ɨˊ seaˋ quiáˈˉ faˈ e nilɨñii˜tu̱. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ seaˋ loguáˆnaˈ, nʉ́ʉˉnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. 	 Zout is goed. Maar als het zijn smaak verliest, waarmee zult u het eten dan nog pittig maken?


Co̱ˈ faco̱ˈ jaangˋ dseamɨ́ˋ cacúngˈˉ guórˋ, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e nitiúuiñˉ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ do lajeeˇ e seeiñˈˋ do fɨˊ jmɨgüíˋ, co̱ˈ lajo̱b féˈˋ e fɨˊ ni˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. Jo̱guɨ fɨng song cajúngˉ i̱ dseañʉˈˋ do, jo̱baˈ i̱ dseamɨ́ˋ do joˋ catɨ́ɨngˉ faˈ e nijmiti˜guɨr laco̱ˈ féˈˋ e fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do cuaiñ˜ quiáˈˉ dseaˋ sɨcúngˈˆ guóˋ. 	 Laten wij het voorbeeld nemen van een getrouwde vrouw. Zolang haar man leeft, is zij voor de wet aan hem gebonden. Maar als haar man sterft, geldt die wet voor haar niet meer.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e tú̱ˉ jmɨɨ˜ e caje̱ˊ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do, cagüɨˈɨ́ɨˊbre e fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria do jo̱ caˈíbˉtu̱r fɨˊ e ngóorˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 Na die twee dagen ging Jezus weer op weg naar Galilea.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do quiáˈˉ Paaˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Su lanab fɨˈˊ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ? 	 "Hoe durft u de hogepriester beledigen!" zei één van de mannen die bij Paulus stonden.


Jo̱guɨ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ dseaˋ i̱ laniingˉ ˈgøngˈˊ do, jo̱baˈ ˈnéˉ e eeˉnaˈ røøbˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Broeders, als u bij de Here Jezus Christus hoort (bij Hem, Die alle macht en majesteit heeft) maak dan geen onderscheid tussen rijk en arm.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, jie˜ mɨˊ tʉ́ˋnaˈ e júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e canʉ́ʉˉnaˈ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ do. Jo̱ song jaˋ catiúungˊnaˈ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ cøømˋ nilɨseengˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ jo̱guɨ lajo̱bɨ có̱o̱ˈ˜ Tiquiáˈˆ dseaˋ do cajo̱. 	 Blijf trouw aan wat u in het begin gehoord hebt. Als u dat doet, zult u altijd één zijn met de Zoon en de Vader.


Jo̱ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ nɨñinˈˊ i̱ seengˋ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ malɨbˈˋ na, dsʉˈ lana joˋ seengˋneˈ; jo̱ dsʉˈ lɨfaˈ nigüɨˈɨ́ɨˊbreˈ e fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ lɨ˜ lɨ́ɨˊ tooˋ nʉʉˋ sǿˈˋ nʉ́ˈˉguɨ e niˈíingˉneˈ conguiaˊ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ mɨˊ taang˜ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ mɨ˜ canaangˋ uiing˜ jmɨgüíˋ fɨˊ lɨ˜ nɨtaang˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ nitǿørˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱, jo̱ jaléngˈˋ íbˋ i̱ eáangˊ nidsigáˋ dsíiˊ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ niníiñˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ guiéˉ mogui˜ i̱ lamɨ˜ seengˋ do jo̱guɨ lana joˋ seengˋneˈ, dsʉˈ lɨfaˈ nijáabˊtu̱reˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Het beest dat u zag, heeft eens geleefd maar is er nu niet meer. Het zal straks uit de bodemloze put omhoog komen en er weer in ondergaan. De bewoners van de aarde die niet in het levensboek zijn ingeschreven, zullen zich erover verbazen dat het beest dat er vroeger was, er nu niet meer is, maar straks weer zal komen.


Jo̱ mɨ˜ niˈǿngˉ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ, guiʉ́ˉguɨ e cuí̱i̱ˆbaˈ jo̱ nigüɨlíingˉnaˈ fɨˊ jiéˈˋguɨ co̱o̱ˋ fɨɨˋ. Jo̱ dsʉˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e jnea˜ i̱ cajáˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, nigáabˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ nʉ́ˈˉguɨ e niteángˈˊnaˈ ngɨˋnaˈ ta˜ guiaˊ júuˆ quiéˉe fɨˊ laˈúngˉ jaléˈˋ fɨɨˋ e téeˈ˜ lɨ˜ se̱ˈˊ Israel. 	 Wanneer je in de ene stad wordt vervolgd, vlucht dan naar de andere. Want Ik zal terugkomen voordat jullie ze allemaal hebben bereikt.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ do dsifɨˊ ladob catʉ́rˋ ˈmáaˊ quiáˈrˉ jo̱ cangolíimˆbre có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 Zij lieten meteen hun netten liggen en gingen met Hem mee.


Jo̱baˈ caró̱o̱ˉ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ lalab cajmɨngɨ́ˈrˉ Jesús: —¿Su jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ iinˈ˜ ngɨɨˈˉ? ¿E˜ e féˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na e ˈnɨ́ɨiñˋ ˈnʉˋ? 	 De hogepriester die in het midden zat, stond op en vroeg aan Jezus: "Waarom geeft U geen antwoord op de beschuldigingen van deze mannen?"


Jo̱ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ, lajeeˇ ngóoˊnaaˈ fɨˊ lɨ˜ seángˈˊ dseaˋ góoˋnaaˈ e féiñˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ lajeeˇ ngóoˊnaaˈ fɨˊ jo̱ cajíngˈˊnaaˈ jaangˋ sɨmɨ́ˆ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ fiir˜ e jaˋ e ˈléeiñˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; jo̱ i̱ ˈlɨmˈˆ nijéeˊ quiáˈˉ i̱ sɨmɨ́ˆ do, jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈlɨngˈˆ dob jmóorˋ jaléˈˋ e jmóorˋ. Jo̱ jmóoˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do e líˈˋ i̱ sɨmɨ́ˆ do guiˈrˊ e˜ jaléˈˋ nilíˋ dsaˈóˋ iéeˊ. Jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b lɨˈˋ fii˜ i̱ sɨmɨ́ˆ do jmiguiʉˊ cuuˉ. 	 Op een dag toen wij weer naar de gebedsplaats gingen, kwamen wij een slavin tegen, die een helderziende geest had. Zij verdiende voor haar eigenaars veel geld door andere mensen de toekomst te voorspellen.


Jo̱baˈ caráamˉ i̱ Séˆ do ladsifɨˊ lado, jo̱ uǿøˋ jo̱b cataiñˈˉ fɨˊ e cangojéeiñˋ i̱ jiuung˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ niquiáiñˈˆ do fɨˊ Egipto. 	 Jozef stond meteen op en vertrok diezelfde nacht nog met Maria en het kind naar Egypte. Hij bleef daar tot Herodes gestorven was.


Jo̱guɨ dseaˋ íbˋ i̱ cajúngˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ e laco̱ˈ caˈíngˉ lají̱i̱ˈ˜ dseeˉ quíˉiiˈ e røøˉnaaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ dseeˉ quíˉiiˈ yee˜eeˈ dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e caˈíiñˉ, co̱ˈ lajo̱b caˈíiñˉ dseeˉ quiáˈˉ lajɨɨngˋ dseaˋ jmɨgüíˋ cajo̱. 	 Hij nam de straf voor onze zonden op Zich en maakte ons één met God. Hij is het offer voor onze zonden en niet alleen voor de onze, maar ook voor die van de hele wereld.


Jo̱baˈ catǿˈrˉ i̱ dseaˋ laˈóˈˋ jmóoˋ ta˜ có̱o̱ˈr˜ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ e móoˊ e co̱o̱ˋguɨ do, jo̱ íbˋ cangolíingˆ e cangojmɨcó̱o̱ˈˇ quiáˈrˉ e quiáˈˉ e caguáˉ e ˈmáaˊ do. Jo̱ mɨ˜ caguirˊ e ˈmáaˊ do, jo̱ canaaiñˋ uǿøiñˋ i̱ ˈñʉˋ do, jo̱ catángˈˋneiñˈ do fɨˊ dsíiˊ e móoˊ do carˋ carǿngˉ lajɨˋ tú̱ˉ. Jo̱ jiʉ˜ jaˋ cangoˈangˈˊ e móoˊ do, co̱ˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ i̱ ˈñʉˋ do calɨ́ˈrˉ. 	 Zij wenkten de mannen in de andere boot om hen te komen helpen. Even later was in beide boten zoveel vis, dat die bijna zonken.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋi, iim˜baa nicuǿˈˆ jnea˜ e jmɨɨˋ e fóˈˋ na e laco̱ˈ joˋ niguiáˋguɨ jmɨjmɨɨnˉ o̱ˈguɨ ˈnéˉguɨ faˈ e gáaˊa tɨˊ la e gaquie̱e̱ˆ jmɨɨˋ. 	 De vrouw zei: "Here, geef mij van dat water, dan zal ik nooit meer dorst krijgen en hier geen water meer hoeven te putten."


Jo̱ e iihuɨ́ɨˊ e nɨcacuǿøˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈléeˊ do uii˜ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e gaˋ e cajméerˋ do, jo̱baˈ lɨ́ngˉ jnea˜ e nɨtébˈˋ jí̱i̱ˈ˜ lajo̱. 	 Ik wil hem nu niet te hard vallen. Hij is door uw gezamenlijke afkeuring al genoeg gestraft.


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiábˈˉ Fidiéeˇ cajméerˋ e cají̱ˈˊtu̱ Jesús mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ. Jo̱ e Jmɨguíˋ jo̱b cajo̱ seengˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ lana, jo̱baˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ nijmérˉ e nijí̱ˈˊtu̱ ˈnʉ́ˈˋ caléˈˋ catú̱ˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. Jo̱ nijmérˉ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e seengˋ có̱o̱ˈ˜naˈ lana. 	 Als de Geest van God in u woont, heeft dat ook gevolgen voor uw lichaam. God heeft Jezus uit de dood opgewekt. Wel, doordat Zijn Geest in u woont, zal Hij ook uw sterfelijke lichaam levend maken.


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˋ Silas có̱o̱ˈ˜ Timoteo fɨˊ Corinto fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ Bernabé e jalíiñˋ fɨˊ Macedonia, jo̱ i̱ Paaˉ do catʉ́ˋbre e ta˜ jmóorˋ do, jo̱ canaaiñˋ e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜, jo̱guɨ sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e dseángˈˉ jáˈˉbaˈ e Jesús lɨ́ɨiñˊ i̱ dseaˋ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋ. 	 Nadat Silas en Timotheüs uit Macedonië waren aangekomen, voelde Paulus zich gedrongen al zijn tijd aan zijn eigenlijke opdracht te geven. Bij elke gelegenheid wees hij de Joden er met grote nadruk op dat Jezus de Christus is.


Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ Tʉ́ˆ Simón i̱ dseamɨ́ˋ do: —¿Jialɨˈˊ casiing˜naˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ quíiˈˉ e cajmeeˉnaˈ adseaangˋnaˈ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ? Lana dob nɨjalíingˋ i̱ sɨmingˈˋ i̱ cangoˈáangˊ dseañʉˈˋ quíiˈˉ do, jo̱guɨ ˈnʉˋguɨ nijéiñˉ e nidsiˈáaiñˊ lana. 	 "Waarom wilden jullie de Geest van de Here bedriegen? De mannen die u daar hoort aankomen, hebben zojuist uw man begraven. Zij zullen ook u dood naar buiten dragen."


Jo̱guɨ song jmóoˋo jaléˈˋ e jaˋ iin˜n jmee˜e do, jo̱baˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ cuøøˉ li˜ e eáamˊ guiʉ́ˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. 	 Ik doe dus wat ik niet wil. Maar dat betekent dat ik het met de wet eens ben; dat ik de wet goed vind.


Jo̱ majmifémˈˊbaaˈ Fidiéeˇ, Tiquiáˈˆ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ e eáamˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ nɨcajméerˋ e lafaˈ nɨcangáangˈ˜naaˈ caléˈˋ catú̱ˉ laˈeáangˊ e cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ. Jo̱ e jo̱ nɨcuøˊ júuˆ ta˜ dsíibˊ quíˉnaaˈ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ 	 Alle dank en eer is voor de God en Vader van onze Here Jezus Christus, Die zo onvoorstelbaar goed voor ons is. Hij heeft nieuwe mensen van ons gemaakt door Jezus Christus uit de dood terug te brengen tot het leven.


’Jo̱ síiˈ˜naaˈ ˈnʉˋ, Fíiˋnaaˈ, e lajo̱b calɨ́ˉ mɨ˜ dseata˜ Herodes có̱o̱ˈ˜guɨ dseata˜ Poncio Pilato caseángˈˋ rúiñˈˋ fɨˊ la fɨˊ Jerusalén có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel, e cajméerˋ ˈníˈˋ níiñˉ Jó̱o̱ˈˋ Jesús i̱ güeangˈˆ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ ˈnʉˋ do i̱ caguíinˈ˜ do. 	 Dat is nu precies wat hier in Jeruzalem gebeurt! Herodes en Pontius Pilatus hebben, samen met de volken van Israël en Rome, de handen ineengeslagen om te strijden tegen Uw dienaar Jezus.


Jo̱ íinˈ˜n iihuɨ́ɨˊ fɨˊ ngúuˊ táanˋn uíiˈ˜ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱ ˈnʉ́ˈˋ nɨcaˈíngˈˆnaˈ e júuˆ jo̱ cajo̱. Jo̱ dsʉˈ iáangˋ dsiiˉ e íinˈ˜n e iihuɨ́ɨˊ na, co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜o̱ e nijmiˈiéˈˋbaa lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e ˈnéˉ e niˈíngˈˆguɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ e íinˈ˜n lana nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ ngúuˊ táaiñˋ. 	 Ik ben blij dat ik nu voor u lijden moet ondergaan, omdat ik op die manier in mijn lichaam iets mag voelen van de pijnen die Christus terwille van Zijn Gemeente heeft geleden.


Jo̱ song cadséiñˈˋ íˋ, jo̱baˈ eáangˊguɨ nilɨˈiáangˋ dsíirˊ uii˜ quiáˈˉ i̱ joˈseˈˋ i̱ cadséiñˈˋ do laco̱ˈguɨ quiáˈˉ i̱ noventa y nueve i̱ caseáaiñˊ do. 	 Als hij het vindt, is hij nog meer blij over dat ene, dan over de 99 andere die veilig in de wei zijn.


Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ do quiˈrˊ sɨ̱ˈrˆ e iʉ˜ i̱ˊ nʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ e yʉ̱́ʉ̱ˉ, jo̱guɨ quie̱rˊ jaléˈˋ cunéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ cu̱u̱˜ jɨˈˋ e jiéˈˋ e ˈmoˈˆ eáangˊ. Jo̱ ngóorˊ se̱ˈrˊ co̱o̱ˋ cóoˆ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ, jo̱ fɨˊ dsíiˊ jo̱ sɨrǿøngˋ jmangˈˉ júuˆ e ˈníˈˋ níiˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ dseeˉ e éerˋ quiáˈˉ e jmóorˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈrˊ do; 	 De vrouw had dieprode kleren aan en was behangen met gouden sieraden, edelstenen en parels. In haar hand hield zij een gouden beker vol met de gruwelijke en onreine dingen van haar ontucht.


Jo̱ mɨ˜ niguilíingˉnaˈ lɨ˜ nicuǿˉ dseaˋ ˈnʉ́ʉˊ, jo̱ jo̱b nijá̱ˆnaˈ carta˜ taangˇnaˈ e fɨɨˋ jo̱, jo̱guɨ jaléˈˋ e ɨ̱́ˈˋ gøˈˊ i̱ dseaˋ do e jo̱baˈ niˈuˈˆ nicøˈˆnaˈ cajo̱; dsʉco̱ˈ lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ngɨ́ɨmˋbre e ˈléeiñˈ˜, jo̱ lajo̱bɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. Jo̱ jaˋ ˈnéˉ ngɨ́ˆnaˈ la gui˜ ˈnʉ́ʉˊ. 	 Wanneer je in een dorp komt, ga dan niet van het ene adres naar het andere. Blijf logeren in hetzelfde huis en eet en drink wat je wordt voorgezet. Geniet gerust van de gastvrijheid. Een arbeider moet zijn loon hebben.


Jo̱baˈ ¿jial ɨˊ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ jo̱? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ ˈleáangˉ do: —E jábˈˉ e óoˋbingˈ na dseeˉ, jo̱baˈ dseángˈˉ ˈnéˉ e nijúumˉbre. 	 De mannen van de Hoge Raad schreeuwden allemaal: "Hij moet ter dood gebracht worden!"


jo̱guɨ song jaangˋ dseamɨ́ˋ catiúuiñˉ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ jo̱ cacúiñˈˋ guóorˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ dseañʉˈˋ, jo̱baˈ éeˋbre dseeˉ cajo̱ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 En als een vrouw haar man verlaat en met een ander trouwt, pleegt ook zij overspel."


Jo̱baˈ mɨ˜ canúuˉ Jesús lajo̱, dsifɨˊ lanab cajíiñˉ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ niˈiuungˉ dsíiˊ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —¡Catiiˉ íˋ moníˈˆ, jo̱ tiúungˊ i̱ dseañʉˈˋ la! 	 "Zwijg", zei Jezus tegen de boze geest. "Ga onmiddellijk uit die man!"


Jo̱baˈ ¿su guiʉ́ˉguɨ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel, jo̱guɨ su e quíingˊguɨ quíˉiiˈ e tó̱o̱ˊ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨˋnaaˈ? 	 Is het dan niet belangrijk om Jood te zijn? Wat heeft de besnijdenis dan voor nut?


Jo̱guɨ song tɨɨˈ˜ nijméˉ e niténˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ quiʉ́ʉˈ˜ jóng; co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˈˉ e nitáangˈ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ e jlúunˈ˜ e laco̱ˈguɨ e niguønˈˆ có̱o̱ˈ˜ lajɨˋ tú̱ˉ tɨɨˈ˜ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ 	 Als je voet je op het slechte pad brengt, hak hem dan af. Je kunt beter mank het eeuwige leven binnengaan, dan met twee voeten in de hel worden gegooid.


Dsʉˈ cajíngˈˉ Jesús e jo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨñirˊ e˜ nijíngˈˉ i̱ Lii˜ do cuaiñ˜ quiáˈˉ e jo̱, co̱ˈ nɨñiˊbre guiʉ́ˉ ˈñiaˈrˊ quiáˈˉ jial nijmérˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ e do. 	 Niet dat Jezus eten wilde kopen. Hij was iets anders van plan, maar was alleen benieuwd wat Filippus zou antwoorden.


Jo̱ féˈˋbɨ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do ie˜ mɨ˜ cacuǿøngˋneiñˈ do fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ lalab cajíñˈˉ: ˈNéˉ nijmifémˈˊ jaléngˈˋ ángeles quiéˉe i̱ Jó̱o̱ˋo̱ na. 	 En toen Hij Zijn enige Zoon naar de aarde zond, zei Hij: "Laten alle engelen van God Hem aanbidden."


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ cuíimˋbaare guiʉ́ˉ, co̱ˈ cuaiñ˜ quiáˈˉbre e cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ dseaˋ íˋbingˈ i̱ casíingˋ jnea˜ cajo̱. 	 Ik wel, want Ik kom bij Hem vandaan. Hij heeft Mij gestuurd."


Dsʉˈ cangóˉbaa fɨˊ jo̱, co̱ˈ lajo̱b júuˆ cajmeaˈˊ Fidiéeˇ jnea˜. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉe fɨˊ Jerusalén, caseángˈˊnaaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ jǿøˉ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ sɨˈneaangˇ i̱ teáangˉ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ do, jo̱ lajeeˇ jo̱ cafɨ́ɨˉɨre lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e guiaaˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ. Dsʉˈ cajméˉe lajo̱, co̱ˈ jaˋ iin˜n e jaˋ niˈíngˈˋ i̱ dseaˋ teáangˉ nifɨˊ do jaléˈˋ ta˜ e nɨcajméˉe, co̱ˈ song lajo̱, jo̱baˈ jaˋ niˈíngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ caguiaangˉguɨ e ta˜ e nɨcajméˉe do jóng. 	 God had mij duidelijk gemaakt dat ik erheen moest gaan om de christenen te vertellen wat voor blijde boodschap ik de andere volken breng. Ik heb daarover ook een vertrouwelijk gesprek met hun leiders gehad, omdat ik mij ervan wilde overtuigen of het wel goed was wat ik deed.


Jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e laco̱ˈ féˈˋ i̱ dseaˋ do, co̱ˈ ˈnéˉ e ñíˉ ˈnʉ́ˈˋ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ jaˋ iiñ˜ faˈ e nicá̱rˋ cuente e latɨˊ lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋbaˈ nɨseaˋ latøøngˉ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ta˜ e caquiʉˈˊ Fidiéeˇbaˈ cajo̱ e cagüɨˈɨ́ɨˊ guóoˈ˜ uǿˆ fɨˊ é̱ˈˋ jmɨɨˋ, jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨɨˋbaˈ cajméerˋ e jo̱ cajo̱. 	 Zij gaan er met opzet aan voorbij dat de hemel en de aarde er vroeger al waren. De aarde was uit het water ontstaan en werd door het water omringd. En dat alles werd bijeengehouden door wat God gezegd had.


Jo̱ dsʉˈ dsifɨˊ lajo̱b calɨlíˈˆ Jesús lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —¿Jialɨˈˊ ɨˊ áaˊ ˈnʉ́ˈˋ lana? 	 Jezus wist wel wat er in hen omging en zei tegen hen: "Waarom windt u zich zo op over mijn woorden?


Jo̱baˈ Jesús catǿˈrˉ jaangˋ jiuung˜ jo̱ casíñˈˋ i̱ jiuung˜ do fɨˊ guiáˈˆ jóoˋ laco̱ˈ la teáangˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do 	 Jezus riep een kind bij Zich en zette het midden in de kring. "Als u niet verandert en net zo wordt als de kinderen", zei Hij, "zult u nooit in het Koninkrijk van de hemelen komen.


Jo̱ íˋbingˈ nijíngˈˉ jial cuǿøngˋ nileángˋnaˈ jee˜ dseeˉ quíiˉnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ seengˋ quíiˉnaˈ.” 	 Die zal u en al uw huisgenoten vertellen hoe u gered kunt worden.'


Co̱ˈ nɨne˜baaˈ e lajaléˈˋbaˈ ninéeˊ guiʉ́ˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ lamɨ˜ uiing˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ féˈˋ lala: Jo̱ lajeeˇ jñʉ́ʉˉ jmɨɨ˜ catóbˈˊ jaléˈˋ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cajmiˈímˈˊbre mɨ˜ catɨ́ˋ e jmɨɨ˜ guiéˉ do. 	 Dat weten wij omdat er in de Boeken staat dat God op de zevende dag uitrustte. Alles wat Hij wilde maken, was klaar.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ jmɨcaangˇnaˈ e ɨˊ óoˊnaˈ e laˈiébˈˋ nɨseaˋ quíiˉnaˈ e ngɨ́ɨngˋnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ ɨˊ áaˊnaˈ e nɨseabˋ quíiˉnaˈ lajaléˈˋ e iing˜naˈ, jo̱guɨ cajo̱ ɨˊ áaˊnaˈ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ ˈgooˋ i̱ quiʉˈˊ ta˜ e jí̱i̱ˈ˜ joˋ ˈneángˉnaˈ jneaˈˆ faˈ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜guɨ́ɨˈ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ e˜guɨ guiʉ́ˉ faˈ dseángˈˉ jáˈˉ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ ˈgooˋ i̱ quiʉˈˊ ta˜, jo̱ lajo̱baˈ jneaˈˆ cuǿøngˋ líˋ dsitáangˆnaaˈ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jee˜ e ta˜ jo̱. 	 U schijnt te denken dat u geestelijk al verzadigd bent. Als rijke koningen zit u op uw troon. Ja, was u maar koningen! Dan zouden wij samen met u regeren.


jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉtu̱ dseata˜ Pilato Jesús lala: —¿Su jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e iinˈ˜ ngɨɨˈˉ? Co̱ˈ dseángˈˉ jmiguiʉbˊ dseeˉ jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ la quíiˈˉ. 	 "Wat hebt U op al die beschuldigingen te zeggen?" vroeg Pilatus. "Waarom geeft U geen antwoord?"


Dsʉˈ e jáˈˉ, jaˋ cuøˊ e iáangˋ dsiˋnaaˈ dseángˈˉ ladsifɨˊ mɨ˜ ɨ́ɨˋ Fidiéeˇ ˈgooˋ quíˉiiˈ, co̱ˈ huɨ́ɨmˊjiʉ lɨ́ɨˊ lajeeˇ jo̱; jo̱ dsʉˈ song niˈíingˈ˜naaˈ e jo̱ e jaˋ séeˈ˜naaˈ dseeˉ, jo̱baˈ guiʉ́bˉ niˈuíingˉ quíˉiiˈ jóng, co̱ˈ lajo̱baˈ e niñíingˋnaaˈ e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ juguiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ e jmooˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do. 	 Niemand vindt het prettig terechtgewezen te worden; op het moment zelf worden wij er alleen maar verdrietig van. Maar later zien wij dat het toch goed is geweest; de terechtwijzing heeft ons geholpen mensen te worden, die goed doen en vrede brengen.


Jo̱ sɨ̱ˈˆ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ jñʉ́ˆ loo˜ jóˈˋ camello, jo̱guɨ ˈñʉ́ʉˊ tuˈrˊ co̱o̱ˋ ˈñʉtuˈˊ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ loo˜ jóˈˋ, jo̱guɨ jmɨtaang˜ ˈñiaˈrˊ có̱o̱ˈ˜ sɨniˈˋ i̱ cǿøngˈ˜ có̱o̱ˈ˜guɨ taˈˊ e dséˈrˊ fɨˊ jee˜ móˈˋ. 	 Johannes droeg kleren van kameelhaar en had een leren riem om. Hij at sprinkhanen en honing van wilde bijen.


Jo̱ jmeeˉ quijí̱ˉ carˋ ngocángˋ oˈˊ e nilɨˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ jmooˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nilíˋ ɨˈˋ lɨ́ɨnˈˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱guɨ éeˈ˜ røøˋ jaléngˈˋ dseaˋ júuˆ seaˋ contøøngˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Doe je best; wees een goede werker voor God, die zich niet hoeft te schamen. Geef Gods boodschap onvervalst door.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ calɨ́ngˉnaˈ lajo̱, co̱ˈ nɨseabˋ fɨˊ quíiˉnaˈ e nigüɨquiéengˊnaˈ dseángˈˉ condséeˊ e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ Sión fɨˊ dseángˈˉ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜, jo̱ e fɨˊ jo̱b lɨ˜ siiˋ Jerusalén ˈmɨ́ɨˉ e seaˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊ i̱ ˈleáangˉ ángeles i̱ jmiféngˈˊ Fidiéeˇ. 	 Nee, u staat voor de berg Sion en voor de stad van de levende God; het hemelse Jeruzalem, waar tienduizenden engelen wonen.


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ uíiˈ˜ e eáangˊ guiúngˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cacuøˈrˊ jnea˜ e ta˜ laniingˉ la e caˈuíinˉn jaangˋ dseaˋ apóoˆ quiáˈrˉ. Jo̱ lɨ́ɨnˊn lajo̱ e laco̱ˈ niguiaaˉ júuˆ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ lajo̱baˈ nijáˈˉ líingˋ dseaˋ jo̱guɨ nijmérˉ nʉ́ʉˈr˜ e júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Jezus Christus heeft mij genade gegeven en tot apostel gemaakt. Ik moet in de hele wereld mensen oproepen God te gehoorzamen en in Jezus Christus te geloven.


Jo̱ ie˜ jo̱ niˈiuungˉ jaangˋ i̱ sɨjnɨ́ɨngˇ i̱ siiˋ Barrabás co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ nijmóoˋ ta˜ jngangˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ fɨˊ jee˜ mɨ́ɨˈ˜. 	 Nu zat er een zekere Barabbas gevangen, een rebel. Hij was met enkele anderen opgepakt omdat ze bij een oproer een moord hadden begaan.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cadseáˈrˉ jaléˈˋ e cuuˉ quiáˈrˉ do, lajeeˇ jo̱b calɨˈǿøngˋ jaléˈˋ e gøˈˊ dseaˋ e fɨˊ lɨ˜ táaiñˈˋ do, jo̱ co̱o̱ˋ mɨ˜ cangɨrˊ e joˋ eeˋ seaˋ dǿˈrˉ. 	 Juist toen hij niets meer over had, werd het land getroffen door een vreselijke hongersnood.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangárˉ jmiñiˇ quiáˈˉ e nɨcooˋ e fɨɨˋ do, jo̱ lalab canaaiñˋ féˈrˋ e teáˋ eáangˊ: —Jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ jaˋ mɨˊ calɨseáˋ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e laniingˉ ˈgøngˈˊ e cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ e fɨɨˋ Babilonia do. 	 'Zo'n grote en machtige stad komt er nooit meer!' kermden zij.


Dsʉˈ jaˋ catʉ́ˋʉ e guiaaˉ jaléˈˋ e júuˆ na, co̱ˈ jmangˈˉ jaléˈˋ júuˆ e guiʉ́ˉ quíiˉbaˈ e nɨcaˈéeˉe ˈnʉ́ˈˋ lacaangˋ jee˜ dseaˋ jo̱guɨ cajo̱ lacaangˋ sɨnʉ́ʉˆ quíiˉnaˈ. 	 Niets van wat goed en belangrijk voor u was, heb ik achtergehouden. Ik heb u onderwezen, zowel in het openbaar als bij u thuis.


Co̱ˈ niˈíimˉ lajaléˈˋ e ˈmoˈˆ e nɨsɨˈmóˈˋnaˈ, jo̱ joˋ e ta˜ nilɨˈíingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quíiˆnaˈ; jo̱guɨ jaléˈˋ sɨ̱́ɨ̱ˈ˜ quíiˉnaˈ cajo̱ niˈíimˉ e nidǿˈˉ jaléngˈˋ jóˈˋ fɨ˜. 	 Uw rijkdom is weggerot en uw mooie kleren zijn door de mot aangevreten.


Jo̱ joˋ huǿøˉ lɨˈɨɨ˜ lajo̱, co̱o̱bˋ mɨ˜ cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ Jesús fɨˊ quiniˇ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ caféngˈˊneiñˈ do. Jo̱ cangoquiéemˊbɨ i̱ dseamɨ́ˋ do cajo̱ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ dseaˋ do jo̱ canaaiñˋ do rɨ́ɨrˋ tɨɨˉ dseaˋ do jo̱ lajeeˇ jo̱ jmiféngˈˊneiñˈ. 	 Ineens stond Jezus voor hen! "Vrede", zei Hij. Zij vielen voor Hem neer, omklemden Zijn voeten en keken vol ontzag naar Hem op.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, co̱o̱ˋ néeˈ˜ cangɨ́ɨngˊ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do fɨˊ quiá̱ˈˉ lɨ˜ guiing˜ jaangˋ dseaˋ i̱ tiuungˉ latɨˊ mɨ˜ cangáangˈ˜. 	 Jezus liep verder en zag een man die al sedert zijn geboorte blind was.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lajo̱ jaˋ güɨˈíˋ dsíirˊ faˈ lɨɨng˜ eeˋ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈrˉ, co̱ˈ jaˋ niñíiñˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jo̱ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Zo iemand moet niet denken dat de Here hem iets zal geven,


Jo̱ i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ gaangˋ do cajiʉ́ʉrˉ lúuˊ trompéˈˆ quiáˈrˉ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b catǿngˈˋ jaangˋ nʉ́ʉˊ féngˈˊ i̱ íingˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ i̱ caangˋ lafaˈ co̱o̱ˋ bøjɨˋ. Jo̱ i̱ la catǿiñˈˋ jie˜ jaˋ condseáˈˉ fɨˊ ni˜ lajaléˈˋ guaˋ jo̱guɨ lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ níingˈ˜ jmɨɨˋ cajo̱. 	 De derde engel blies op zijn bazuin: Er viel een grote ster uit de hemel, die brandde als een fakkel. Hij kwam terecht op een derde deel van de rivieren en op de waterbronnen.


jo̱ caˈíñˈˋ co̱o̱ˋ jiˋ e caˈɨ́rˋ lɨ˜ tó̱o̱ˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Saíiˆ, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨˈˋguɨ eáangˊ. Jo̱ mɨ˜ caneáarˊ e jiˋ do, jo̱baˈ cadséˈrˋ lɨ˜ tó̱o̱ˋ lala jo̱ caˈɨ́rˋ: 	 Men gaf Hem het boek van de profeet Jesaja en Hij zocht het gedeelte op waar staat:


Jo̱ lajo̱b cajméerˋ, caté̱e̱rˋ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lɨ˜ niseángˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel e fɨˊ lɨ˜ guiingˇ Paaˉ. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨsɨseángˈˊ lajɨɨngˋ dseaˋ fɨˊ do, jo̱baˈ canaangˋ Paaˉ e guiarˊ júuˆ fɨˊ jee˜ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ jial iing˜ Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ guiaˊ Paaˉ e júuˆ do tɨˊ laˈeebˋ jo̱ cartɨˊ caˈlóoˉ. Jo̱ sɨ́ˈrˋ i̱ dseaˋ do e laco̱ˈ jáˈˉ nilíiñˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel e cajmeˈˊ Moi˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Zij maakten een afspraak met Paulus om daar eens uitgebreid over te praten. Op de afgesproken dag kwamen zij bij hem thuis en luisterden naar wat hij te vertellen had. Van 's morgens tot 's avonds sprak hij vol vuur over het Koninkrijk van God. Hij probeerde hen aan de hand van de boeken van Mozes en de profeten, ervan te overtuigen dat Jezus de Christus is.


Jo̱ Fidiéeˇ cajméerˋ e ˈgøngˈˊguɨ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do laco̱ˈguɨ jaléngˈˋ ángeles, co̱ˈ nɨcangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ dseaˋ do e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ niingˉguɨ laco̱ˈguɨ lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ jí̱i̱ˈ˜ guotɨɨˉ Fidiéeˇ. 	 Zo is Hij groter en belangrijker geworden dan de engelen, wat ook blijkt uit de prachtige naam die Zijn Vader Hem heeft gegeven: 'Zoon van God'.


Jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, jo̱guɨbaˈ nitɨ́ˉ íˈˋ e niˈíingˉ jmɨgüíˋ. Co̱ˈ ie˜ jo̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ niˈíiñˉ bíˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseata˜ niingˉ có̱o̱ˈ˜guɨ bíˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ quiʉˈˊ ta˜, jo̱ jo̱guɨbaˈ nijá̱ˈrˊ fɨˊ jaguóˋ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ lajaléˈˋ e néeˊ nir˜ lana. 	 Daarna komt het einde. Wanneer Christus alle vijandige overheersing, gezag en macht heeft uitgeschakeld, zal Hij Zijn koningschap aan God de Vader overdragen.


Jo̱ joˋ cajmɨˈɨɨng˜ yaang˜ i̱ dseaˋ gángˉ do, co̱ˈ dsifɨˊ ladob caquɨngˈˉtu̱r cangolíiñˋ fɨˊ Jerusalén fɨˊ lɨ˜ caseángˈˊtu̱r có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guijángˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ caguiaangˉ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈr˜ do. 	 Ze stonden onmiddellijk op en liepen vlug terug naar Jeruzalem. Daar vonden ze de elf discipelen van Jezus en Zijn andere volgelingen allemaal bij elkaar.


Jo̱guɨ mɨ˜ móoˉ ˈnʉ́ˈˋ e ɨ́ɨˋ guíˋ quiʉ̱ʉ̱ˋ, dsifɨˊ lajo̱b fóˈˋnaˈ e jaˋ nitʉ̱́ˋ jmɨ́ɨˊ, jo̱ lajo̱b dsitíingˋ cajo̱. 	 Als een zuidenwind opsteekt, zegt u: 'Het wordt heet.' En ook dat is juist.


Jo̱ dsʉˈ lana nɨcagüémˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨlɨ́ɨiñˊ i̱ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jneaa˜aaˈ e niñíingˋnaaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e sɨˈíiˆnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ e fɨˊ lɨ˜ éerˋ e ta˜ ˈgooˋ e cangɨ́ɨiñˋ do, fɨˊ jo̱b lɨ˜ ˈgøngˈˊguɨ jo̱guɨ niingˉguɨ cajo̱, co̱ˈ o̱ˈ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ cajmeˈˊ, o̱ˈguɨ cajmeˈrˊ có̱o̱ˈ˜ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ cajo̱. 	 Christus kwam als hogepriester van het nieuwe verbond dat wij nu hebben. Hij is de grotere en meer volmaakte tent in de hemel binnengegaan, die niet door mensen is gemaakt en niet tot deze wereld behoort.


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜, lajeeˇ e nɨˈiuungˉ Jesús fɨˊ ngaiñˈˊ fɨˊ Jerusalén, jo̱ catǿˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do co̱o̱ˋ lɨco̱ˈ yaaiñ˜ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do: 	 Onderweg naar Jeruzalem nam Jezus Zijn twaalf discipelen even apart. Hij vertelde hun wat er met Hem zou gebeuren als zij in de stad aankwamen.


Jo̱ lajo̱b jaléngˈˋ dseaˋ do jí̱i̱ˈ˜ jaˋ líˈrˋ ningáiñˈˋ, co̱ˈ lalab cajmeˈˊguɨ Saíiˆ cajo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: Jnea˜ Fidiéeˇ jo̱ fáˈˋa e júuˆ la: 	 Jesaja heeft geschreven dat zij niet konden geloven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈeˊguɨ Jesús e júuˆ la jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ mɨ˜ sɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jaˋ jmooˋnaˈ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜. Co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ tɨˊ dsíirˊ síngˈˋ yaaiñ˜ e sɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ jo̱guɨ lacaangˋ lɨ˜ seángˈˊ dseaˋ fɨ́ɨngˊ i̱ jǿøngˉ írˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóorˋ do. Jo̱ dsʉˈ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmɨcaang˜ i̱ dseaˋ do nɨcalɨ́ˈˉbre lají̱i̱ˈ˜ e ˈnóˈrˊ do, jo̱baˈ joˋ eeˋ niˈíngˈˆguɨr jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Nu iets over het bidden. Wees niet zoals de huichelaars; die bidden zo dat iedereen het kan horen en zien, op de hoek van de straat en in de synagoge.


Jo̱ e fɨˊ nifeˈˋ do cagüɨˈɨ́ɨˊ jaangˋguɨ ángel i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ nijméˉ e nicóˋ, jo̱ catǿˈrˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ i̱ ángel i̱ quie̱ˊ e ñíˆ hoz e ˈméˉ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —¡Jméeˈ˜ ta˜ e ñíˆ hoz e ˈméˉ na quíiˈˉ, jo̱ quiʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ guángˈˊ huɨɨngˋ jǿˈˆ e seaˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, dsʉco̱ˈ nɨcatɨ́bˋ íˈˋ quiáˈˉ e nilíˋ lajo̱, co̱ˈ nɨfɨ́ɨbˋ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ quiáˈˉ! 	 Een andere engel kwam uit het altaar en hij had macht over het vuur. Hij riep naar de engel die de scherpe sikkel had: "Zwaai met uw sikkel en haal de wijnoogst van de aarde binnen, want de druiven zijn rijp!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨteáaiñˉ quiá̱ˈˉ jee˜ fɨɨˋ Jerusalén jo̱ e fɨˊ lɨ˜ néeˊ e fɨɨˋ e siiˋ Betfagé có̱o̱ˈ˜guɨ e fɨɨˋ e siiˋ Betania, quiá̱ˈˉ fɨˊ móˈˋ e siiˋ Olivos, jo̱ fɨˊ jo̱ casíingˋ Jesús gángˉ lajeeˇ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, 	 Zij kwamen in de buurt van Jeruzalem, bij Bethfagé en Bethanië, op de helling van de Olijfberg.


Jo̱ quie̱bˊ dseaˋ do e jmáiñˈˋ ta˜ quiáˈˉ e nisíñˈˋ mɨcuɨˈieeˋ, jo̱ nisérˉ caˈˊ e quiˊ quiáˈˉ do. Jo̱ dsʉˈ e mɨcuɨˈieeˋ do niˈmeárˉ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ, jo̱guɨ e quiˊ quiáˈˉ nijɨ̱́ˉbre fɨˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ. 	 Hij zal het kaf van het koren scheiden. Het koren zal Hij in Zijn schuur brengen, maar het kaf zal Hij verbranden in een vuur dat nooit uitgaat."


Dsʉˈ jnea˜ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ: Jaˋ éengˊnaˈ fiiˉ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ: jaˋ éengˊnaˈ ñifɨ́ˉ, dsʉco̱ˈ fɨˊ jo̱b lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ; 	 Maar Ik zeg: Zweer nooit! Zeg niet: 'Ik zweer bij de hemel', want de hemel is de troon van God.


Jo̱ caféˈˋ i̱ dseaˋ do lajo̱, co̱ˈ cangárˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ e ngɨˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ Éfeso i̱ siiˋ Trófimo có̱o̱ˈ˜ Paaˉ fɨˊ Jerusalén, jo̱ lɨ́ɨiñˉ e caguijéengˋ i̱ Paaˉ do i̱ Trófimo do fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e cajméerˋ lajo̱. 	 Zij hadden hem namelijk kort tevoren met Trofimus uit Efeze (die geen Jood was) in de stad gezien en dachten dat hij hem in de tempel had meegenomen.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ ˈneáangˋ Fidiéeˇ, jo̱baˈ Fidiéeˇ nɨcuíimˋbre i̱ dseaˋ íˋ. 	 Maar als iemand God liefheeft, kent God hem.


Jo̱ lajeeˇ guiáangˈ˜ e ningolíiñˉ ni˜ jmɨɨbˋ mɨ˜ canaangˋ ɨ́ɨˋ guíˋ la huɨ́ɨngˊ jo̱guɨ canaangˋ e ró̱o̱ˉ jmɨɨˋ cajo̱, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ nɨnaangˋ dsiˈab˜ jmɨɨˋ fɨˊ dsíiˊ e móoˊ do. Jo̱ lajeeˇ jo̱, güɨɨmˋ Jesús ngóorˊ. 	 Terwijl zij overvoeren, stak er plotseling een hevige storm op. De golven waren zo hoog dat ze over de boot sloegen. Jezus lag te slapen en werd er niet wakker van.


Jo̱guɨ jábˈˉ lɨ́ɨnˋn røøbˋ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ íˋ e jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ nañiˊ faˈ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ guiúngˉ o̱si i̱ sɨtɨ́ɨngˇ e ˈléeˊ é. 	 Net als zij leef ik in de verwachting dat God zowel de goede en rechtvaardige, als de slechte en onrechtvaardige mensen na hun dood levend zal maken.


Jo̱guɨ ˈnéˉ jmɨcó̱o̱ˈˇ rúngˈˋnaˈ laco̱ˈ sɨˈíˆ, dseángˈˉ lɨ˜ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ e cangɨ́ɨngˋnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ lajaangˋ lajaangˋnaˈ. 	 Ieder heeft gaven gekregen. Gebruik die om elkaar te dienen, want zo geeft u de rijkdom van Gods genade aan elkaar door.


Jo̱ e Jmɨguíˋ e niñíingˋnaˈ do quiáˈrˉ catɨ́ɨmˉbaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ jó̱o̱ˋnaˈ cajo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ lajɨɨngˋ jaléngˈˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ seeiñˋ, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ i̱ nɨsɨˈíingˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ niˈuíingˉ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Want God heeft Die beloofd aan u en uw kinderen, aan ieder die door God geroepen wordt en ook aan de verre, vreemde volken."


jo̱ ¿lɨ˜ caˈíngˈˋ Fidiéeˇ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do e lɨiñˈˊ do lajo̱? ¿Su nʉ́ˈˉguɨ e cató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ o̱si mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ é? Móˈˆ nʉ́ˈˉguɨ e cató̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táamˋbre caˈíngˈˋ Fidiéeˇ írˋ e lɨiñˈˊ do jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 Toen hij besneden werd of daarvoor? Daarvoor! Pas nadat hij door zijn vertrouwen op God vrijgesproken was, werd hij besneden.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, laˈeáangˊ e nɨcalɨnʉ́ʉˈ˜baˈ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lana nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ joˋ beángˈˋguɨ dseeˉ yaang˜ jo̱guɨ i̱ ˈneáangˋ rúngˈˋ laˈóˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱ lajo̱b ˈnéˉ cajo̱ e nijmiˈneáamˋbɨˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseángˈˉ e ngocángˋ óoˊnaˈ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ bíˋ quíiˉnaˈ. 	 Nu u aan de waarheid gehoor hebt gegeven, bent u innerlijk gezuiverd en kunt u de broeders oprecht liefhebben. Heb elkaar dan ook altijd van harte lief.


Jo̱ lajeeˇ iuungˉ Zacarías fɨˊ nifeˈˋ do, jo̱ co̱o̱ˋ cajnémˉ jaangˋ ángel quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˉ lɨˊ dséeˊ e nifeˈˋ e lɨ˜ iuuiñˉ jɨ̱rˊ e sʉ̱ˋ do. 	 Plotseling zag Zacharias een engel van de Here staan, rechts van het altaar waarop de wierook werd gebrand.


Jo̱ laˈuii˜ caguiéˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ cangɨ́ɨngˋ ˈñiáˋ mil e cuuˉ do, jo̱ cajá̱ˈrˋ fiir˜ ˈñiáˋguɨ mil lajo̱ e calɨ́ˈrˉ, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: “Fíiˋi, ˈnʉˋ cacuǿøˈ˜ jnea˜ ˈñiáˋ mil cuuˉ, jo̱ nɨcajméˉbaa ta˜ có̱o̱ˈ˜ e jo̱, jo̱baˈ lana nɨcalɨ́ˈˉɨ ˈñiáˋguɨ mil lajo̱ e dsíˋ.” 	 De man die hij 5000 geldstukken had toevertrouwd, gaf hem er 25:10.000 terug. 'Meneer,' zei hij. 'Ik heb er 5000 bijverdiend.'


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —¡Fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Jerusalén, fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Jerusalén! Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ i̱ seengˋ e fɨˊ fɨɨˋ lab i̱ cajngangˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ cu̱u̱b˜ casɨˈlóoˈˇnaˈ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ casíingˋ dseaˋ do i̱ guiaˊ júuˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ jaˋ ñiiˉ jóˈˋguɨ néeˈ˜ calɨˈiin˜n e nito̱ˈˋ fɨ́ɨnˋn ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ to̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ jaangˋ tuiˈieeˇ jaléngˈˋ tuyʉ̱ʉ̱ˋ quiáaˉreˈ fɨˊ nʉ́ˈˉ cuéeˊreˈ, jo̱ dsʉˈ jaˋ calɨˈiing˜naˈ lajo̱. 	 Jeruzalem, Jeruzalem! Stad die de profeten vermoordt en de mannen die naar haar zijn toegestuurd, dood gooit met stenen! Hoe vaak heb Ik uw kinderen bij elkaar willen brengen, zoals een hen haar kuikens onder haar vleugels bijeenbrengt. Maar u hebt het niet gewild!


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caféˈˋ dseata˜ Festo júuˆ quiáˈrˉ, jo̱baˈ casɨ́ˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Agripa i̱ Paaˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Cuǿømˋ foˈˆ júuˆ quíiˈˉ lana. Jo̱ dsifɨˊ ladob cajméeˋ Paaˉ li˜ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ e quiáˈˉ niféˈrˋ jo̱ lalab canaaiñˋ féˈrˋ: 	 Agrippa zei tegen Paulus: Ga uw gang. U mag voor uzelf spreken." Paulus stak zijn hand op en verdedigde zich met deze woorden:


Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ jmóˆguɨ́ɨˈ cartɨˊ conrøøbˋ nɨjáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ conrøøbˋ nilɨcuíingˋnaaˈ dseaˋ do i̱ lɨ́ɨngˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱b nilíiˉnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nɨráangˋ cartɨˊ niˈiéˈˋ quíˉnaaˈ laco̱ˈguɨ dseaˋ do ˈñiaˈrˊ. 	 Het doel daarvan is dat wij tenslotte volledig één zullen zijn, door ons gemeenschappelijk geloof en doordat wij de Zoon van God allemaal even goed kennen. Dan zullen wij volledig mens zijn, volwassen geworden door alles wat Christus in ons heeft gedaan.


jo̱ i̱ dseañʉˈˋ la niˈóoˋbre co̱o̱ˋ uǿˉ, jo̱ caˈnɨ́ɨˋbreˈ do, jo̱ e cuuˉ e calɨ́ˈrˉ quiáˈˉ e uǿˉ e caˈnɨ́ɨrˋ do, fɨˊ jaguóˋ i̱ dseaˋ apóoˆ dob caguiarˊ lajɨˋ. 	 Deze Jozef had een stuk land verkocht en het geld aan de apostelen gegeven.


—Jaléˈˋ e la nicuøøˉ quíiˈˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋguɨ e jloˈˆ e seaˋ fɨˊ jo̱ song nisiˈˆ uǿˉ jníˈˆ jo̱ nijmifénˈˊ jnea˜, co̱ˈ e quiéˉbaa lajaléˈˋ e na, jo̱ jneab˜ cuǿøngˋ jmee˜e guiéeˆ jo̱ cuǿømˋ cuǿøˆø doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ iin˜n. 	 Ik geef het aan wie ik wil. Als U mij aanbidt, krijgt U het allemaal."


Jo̱ song caguilíingˉnaˈ co̱o̱ˋ quiáˈˉ dseaˋ lɨ˜ jaˋ íñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ o̱ˈguɨ iiñ˜ ninúrˉ júuˆ e quié̱ˆnaˈ, jo̱baˈ uøømˋbaˈ ladsifɨˊ lado quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱ bóˈˋnaˈ ˈleeˋ to̱o̱˜ tɨɨ˜naˈ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e Fidiéeˇ nicuøˈrˊ dseaˋ do iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e jo̱. 	 Maar het kan zijn dat in sommige dorpen niemand je wil binnenlaten en niemand naar je luistert. Ga dan weg en schud het stof van je voeten als een getuigenis tegen hen. Dan moeten zij het zelf maar weten."


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do cajíñˈˉ: —Jéengˋguɨ cateáˋ, ne˜duuˈ su nigüéengˉ i̱ Líiˆ do i̱ nileángˋ írˋ. 	 Maar de anderen zeiden: "Wacht! Laten we eens zien of Elia Hem komt redden."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ caguiaangˉguɨ do jo̱ cajíñˈˉ: “Lana nɨnéeˊ guiʉ́ˉ lají̱i̱ˈ˜ jmiñiˇ e niquiee˜naaˈ, dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ sɨˈíˆ sɨmɨ́ɨngˇ do jaˋ catɨ́ɨiñˉ faˈ e nijalíiñˉ e niquiee˜naaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈr˜. 	 Daarna zei hij tegen zijn knechten: 'Het feestmaal is klaar. Maar de mensen die ik had uitgenodigd, waren het niet waard.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ Jesús e joˋ i̱i̱ˋ seengˋ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ do, jo̱ dsíngˈˉ calɨ́ˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉneiñˈ, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lala: —Joˋ quɨˈˋ. 	 Toen Jezus de vrouw zag, kreeg Hij diep medelijden met haar. "Huil maar niet", zei Hij.


Co̱ˈ e jmɨɨˋ jo̱ guǿngˈˋ lafaˈ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ e saangˋ dseabˋ, dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ e cuøˊ li˜ e caláangˉnaaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ. Dsʉˈ e saangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do o̱faˈ guǿngˈˋ e jgɨ́ɨngˉ ngúuˊ táangˋ dseaˋ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ guǿngˈˋ e ˈnéˉ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ e niˈíiñˉ dseeˉ quíˉiiˈ e laco̱ˈ joˋ lɨ́ɨˊguɨ́ɨˈ dseaˋ dseeˉ. Jo̱ dsʉˈ joˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajo̱, co̱ˈ nɨcajgáangˉnaaˈ jmɨɨˋ uíiˈ˜ e cají̱ˈˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ. 	 Als contrast daarmee wordt u dan ook gered door de doop. De doop betekent niet dat het vuil van uw lichaam wordt afgewassen, maar het is een gebed tot God om een goed geweten door de opstanding van Jezus Christus.


jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ gaangˋ sɨˈˋ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, dseángˈˉ nɨˈiuuiñˉ fɨˊ e nisó̱ˈrˋ móoˊ e nidséˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Siria mɨ˜ calɨñirˊ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel do nɨcasɨ́ɨiñˉ røøˋ e lɨɨng˜ eeˋ nijmeáiñˈˋ i̱ Paaˉ do. Jo̱baˈ caˈɨ́ˋ dsíiˊ Paaˉ e caquɨmˈˉtu̱r fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ jo̱ cangɨ́ɨngˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ Macedonia. 	 Na verloop van tijd reisde hij naar Griekenland en bleef daar drie maanden. Vlak voordat hij uitvoer naar Syrië, hoorde hij dat de Joden daar het op zijn leven gemunt hadden. Daarom besloot hij een omweg te maken en via Macedonië te gaan.


Co̱ˈ jnea˜, dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, cagáˉa e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cagaˈnénˈˋn jo̱guɨ e cagaleaanˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Nu bent u echt een zoon van Abraham. Ik ben gekomen om afgedwaalde mensen te zoeken en te redden."


Jo̱baˈ nɨne˜baaˈ røøˋ e jaˋ íngˈˋ Fidiéeˇ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ e lɨiñˈˊ dseaˋ i̱ jaˋ dseeˉ røøngˋ dsʉˈ uíiˈ˜ e jmitiñˈ˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜; dsʉco̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: “Jo̱ laˈeáangˊ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋ jaangˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ Fidiéeˇ íñˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e lɨiñˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ.” 	 Daaruit blijkt duidelijk dat niemand het ooit met God in orde kan maken door de wet te houden. In de Boeken staat immers ook: "Alleen door op Hem te vertrouwen, komt het tussen God en u in orde." (C)


Jo̱ mɨ˜ cahuɨ̱́ˈˋ ta˜ lajo̱, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cangóˉ i̱ Juan do fɨˊ guaˋ Jordán, jo̱ fɨˊ jo̱b canaaiñˋ e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ quiniˇ dseaˋ i̱ caseángˈˊ fɨˊ lacueeˋ e guaˋ do ie˜ jo̱. Jo̱ fɨˊ jo̱b eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guilíingˉ do, jo̱ sɨ́ˈˋreiñˈ e ˈnéˉ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñˈ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱guɨbaˈ e nisáiñˋ jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e cajméeˋ dseaˋ do lajo̱. 	 Daarna trok hij de hele Jordaanvallei door en riep de mensen op zich tot God te bekeren. Door zich te laten dopen, konden zij tonen dat zij dat echt wilden. Hun zonden zouden dan ook worden vergeven.


’Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseata˜ Agripa, cajméˉbaa nʉ́ʉˈ˜ʉ lají̱i̱ˈ˜ e camóˉo jo̱guɨ canúˉu e jáaˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. 	 Nu, koning Agrippa, ik heb gedaan wat mij in dat hemelse visioen is gezegd.


Dsʉˈ e jáˈˉbaˈ e i̱ Juan do caseáaiñˋ dseaˋ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ jmɨɨˋ, dsʉˈ lajeeˇ lajmɨnáˉ jnea˜ nicuǿøˆø ˈnʉ́ˈˋ e niñíingˋnaˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Johannes doopte met water, maar over enkele dagen zullen jullie met de Heilige Geest gedoopt worden."


Jo̱baˈ cangóbˉ i̱ ˈléeˉ do fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ, jo̱ cangoquiʉ́ʉˈˇbre mogui˜ i̱ Juan do, jo̱ cacó̱rˉ e iʉ˜ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ huɨ̱́ɨ̱ˊ, jo̱ cajá̱ˈˋbre i̱ sɨmɨ́ˆ do, jo̱ i̱ sɨmɨ́ˆ doguɨ cajá̱ˈrˋ niquiáˈrˆ. 	 Hij kwam terug met het hoofd op een schaal en gaf het aan het meisje. En zij gaf het aan haar moeder.


Jo̱guɨ lanaguɨ nɨcajéeiñˋ jnea˜ fɨˊ la e quiáˈˉ nitɨdsiˇ íˈˋ quiéˉe, dsʉco̱ˈ e jnea˜ jábˈˉ lɨ́ɨnˋn lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e caséeˊ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ e jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ mɨ˜ ningɨ́ˋ e júuiñˉ. 	 Nu sta ik hier terecht omdat ik verwacht dat God zal doen wat Hij onze voorouders heeft beloofd.


Jo̱ jo̱b mɨ˜ cateáaiñˋ dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ; jo̱ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do canaaiñˋ cóorˋ quiáˈˉ e nijmérˉ guiéeˆ sɨ̱ˈˆ Jesús, jo̱ ne˜duu e˜ nilíˈrˋ nicó̱o̱rˋ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Toen kruisigden zij Hem. Zijn kleren verdeelden zij onder elkaar, door erom te dobbelen.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóobˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜ e erˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do líˈˋnaˈ jmicuíingˋnaˈr. 	 Ik bedoel dit: Aan zijn doen en laten kunt u zien hoe iemand is.


Jo̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˉiiˈ Jacóoˆ caséerˊ e ojmɨ́ˆ la quíˉiiˈ, co̱ˈ fɨˊ lab lɨ˜ cacá̱rˉ jmɨɨˋ e jmáiñˈˋ ta˜ cajo̱, jo̱guɨ lajo̱bɨ jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ jóˈˋ núuˆ i̱ caˈeáaiñˋ, fɨˊ lab lɨ˜ caˈuøˈrˊ jmɨɨˋ e caˈíngˈˊneiñˈ do. Jo̱ ¿su ˈnʉˋ ɨˊ oˈˊ e niingˉguɨˈ laco̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ? 	 Bent U dan meer dan onze stamvader Jakob? Hij heeft deze put gegraven. En zijn zoons, zijn vee en hijzelf hebben er water uit gedronken."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cangóˉ Bernabé fɨˊ Tarso e cangoˈnéeiñˈ˜ Saulo. Jo̱ mɨ˜ cadséiñˈˋ dseaˋ do, cajéemˋbreiñˈ do fɨˊ Antioquía. Jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ lajɨˋ huáaiñˈˉ do lajeeˇ co̱o̱ˋ ji̱i̱ˋ tøøngˉ e eˈrˊ fɨ́ɨngˊ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ e fɨˊ Antioquía dob lɨ˜ laˈuii˜ calɨsíˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ Jesús. 	 Barnabas vertrok naar Tarsus om Saulus op te zoeken. Toen hij hem had gevonden, ging hij met hem naar Antiochië.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ có̱o̱ˈ˜ júuˆ lanab canaangˋtu̱ Jesús sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: 	 Jezus vertelde verscheidene gelijkenissen. Hij zei:


Nɨcalɨneb˜ jneaˈˆ e nɨcaˈuøøngˋ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ la latɨɨiñˋ yaaiñ˜, jo̱ nɨcangolíiñˆ e nɨcangojmiguíiñˆ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱guɨ nɨcajmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ e dseángˈˉ ˈnéˉ e catɨ́ɨmˉbaˈ e nitó̱ˆnaˈ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨtɨ́ɨngˋ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜ jiuung˜ sɨñʉʉˆ quiáˈˉ, jo̱ dsʉˈ jaˋ ˈnéˉ jmeeˉnaˈ lajo̱; jo̱guɨ nɨcajmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e ˈnéˉ jmitíˆnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ caguieeˉguɨ e cajmeˈˊ Moi˜. 	 Wij hebben gehoord dat er bij u, die niet van Joodse afkomst bent, grote opschudding en onzekerheid is ontstaan door wat sommigen van ons u hebben verteld. Wel, dat hebben zij niet in onze opdracht gedaan.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱, teáˋ sinˈˊ uøˈˊ e fɨˊ nɨsinˈˊ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e bíˋ e nɨcangɨ́ɨnˈˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Mijn zoon, wees sterk door de genade die Christus Jezus je geeft!


dsʉˈ i̱ dseaˋ gángˉ do cajméerˋ e caje̱bˊ Jesús e fɨɨˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do: —La je̱˜ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ, co̱ˈ nɨcaˈlóobˉ eáangˊ jo̱ tɨˊ lɨ˜ niˈíˋ nʉ́ʉbˆ. Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ i̱ dseaˋ do lado, jo̱ caje̱bˊ Jesús fɨˊ lɨ˜ caje̱ˊ i̱ dseaˋ gángˉ do. 	 Jezus deed alsof hij verder wilde lopen, maar zij lieten Hem niet gaan en zeiden: "Blijf vannacht bij ons. Het is al te laat geworden om nog verder te reizen."


’Jo̱ e jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaléˈˋ e na ˈnéˉ nilɨtib˜ nʉ́ˈˉguɨ e nijúungˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ jmɨɨ˜ na. 	 Luister goed: Als deze dingen gebeuren, is het einde van deze tijd in aantocht.


Jo̱guɨ guicó̱o̱bˈˇ cajo̱ i̱ dseaˋ i̱ siiˋ Urbano i̱ jmóoˋ ta˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜; jo̱guɨ guicó̱o̱ˈˇbɨ cajo̱ i̱ dseaˋ i̱ siiˋ Estaquis i̱ eáangˊ seenˉ røøˋ có̱o̱ˈ˜ cajo̱. 	 Ook Urbanus die, net als wij, voor Christus werkt en mijn vriend Stachys.


Jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ jo̱b cajo̱ casímˉ e ˈmɨˈˊ féˈˋ e íiˊ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ Jerusalén jo̱ calɨ́ˉ tú̱ˉ fóo˜ catɨˊ yʉ́ˈˆ jo̱guɨ catɨˊ uii˜. 	 Het zware gordijn in de tempel scheurde op datzelfde moment van boven naar beneden in tweeën.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡Dseamɨ́ˋ, dseángˈˉ lajamˈˆ jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ júuˆ quiéˉe! Jo̱ güɨlíbˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ fóˈˋ na. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caˈláangˉ i̱ jó̱o̱ˊ i̱ dseamɨ́ˋ do. 	 "Wat hebt u een groot geloof!" zei Jezus. "U krijgt wat u hebt gevraagd." En haar dochter werd op datzelfde moment genezen.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cajíngˈˉ Jesús e íˋbre siirˋ lajo̱, jo̱baˈ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ i̱ caguilíingˉ do catǿˉ yaaiñ˜ ladsifɨˊ lana cartɨˊ caneáiñˉ uǿˉ. 	 Bij het horen van de woorden "dat ben Ik" gingen zij achteruit en vielen op de grond.


Jo̱ dsʉˈ co̱o̱bˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nisáiñˈˊ i̱ sɨmingˈˋ i̱ cungˈˊ guóˋ do, jo̱ jo̱guɨb mɨ˜ niguiéeˊ jmɨɨ˜ e nijméˉ dseaˋ ayuno. 	 Maar er komt een tijd dat Hij er niet meer is. Dan zullen zij hun eten laten staan.


—¿E˜ nijmóˆooˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ gángˉ na? Co̱ˈ lajɨɨmˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Jerusalén ñirˊ e nɨcajméeiñˋ li˜ lají̱i̱ˈ˜ e cangɨ́ɨiñˈˋ e tɨɨiñˋ, jo̱ jaˋ cuǿøngˋ féˈˆnaaˈ e o̱ˈ jáˈˉ e jo̱. 	 "Wat moeten wij met deze mannen doen? Wij kunnen er niet omheen dat zij een groot wonder hebben gedaan.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e féˈˋ i̱ ángel do jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ cajmɨngɨˈˊ Zacarías i̱ ángel do: —¿Jial nilɨta˜ dsiˋ jnea˜ jaléˈˋ e jo̱, co̱ˈ nɨdseáamˉbaaˈ eáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quiéˉe? 	 Zacharias zei tegen de engel: "Moet ik dat zomaar geloven? Ik ben immers al oud en mijn vrouw ook!"


Jo̱ juguiʉ́ˉ quíiˉnaˈ song i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ sɨ́ˈˋ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ ˈlɨˈˆ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ contøømˉ seengˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e Jmɨguíˋ jloˈˆ niingˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ do. 	 Wees blij als u uitgescholden wordt omdat u bij Jezus hoort. Want als dat gebeurt, is dat het bewijs dat de heerlijkheid van de Geest van God op u rust.


Jo̱ jmiguiʉbˊ jmɨɨ˜ nɨcangoca̱ˊ e téeˈ˜naaˈ fɨˊ lado la tó̱o̱ˋ ni˜ jmɨñíˈˆ, jo̱guɨ nɨngóoˊ lɨdseáamˈ˜ cajo̱ e téeˈ˜naaˈ dsíiˊ móoˊ, co̱ˈ ie˜ jo̱ nɨjaquiéengˊ ji̱i̱ˋ güíibˉ, jo̱baˈ eáamˊ nɨdseáangˈ˜. Jo̱baˈ cajíngˈˉ Paaˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉ dsíiˊ e móoˊ do ie˜ jo̱, jo̱ cajíñˈˉ: 	 Wij hadden veel tijd verloren en door de komende herfststormen werd het varen op zee nu wel erg gevaarlijk. Daarom waarschuwde Paulus de bemanning en de soldaten.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caquɨ́ngˈˉ Saulo fɨˊ ni˜ uǿˉ, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ canúurˉ e lɨɨng˜ i̱i̱ˋ guicaféˈˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ guicajíñˈˉ sɨ́ˈrˋ Saulo: —Saulo, Saulo, ¿jialɨˈˊ jmáanˈ˜ gaˋ jnea˜? 	 Hij viel op de grond en hoorde een stem: "Saul, Saul, waarom vervolgt u Mij?"


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ féˈˋ i̱ Cornelio do, jo̱ canaangˋ Tʉ́ˆ Simón féˈrˋ júuˆ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ fɨˊ quiáˈˉ i̱ Cornelio do jo̱ cajíñˈˉ: —Náˉguɨbaˈ nɨngánˈˋn røøˋ e doñiˊ i̱i̱bˋ dseaˋ íngˈˋ Fidiéeˇ jaˋ e lɨ́ɨˊ i̱i̱ˋ dseaˋ, 	 Petrus zei: "Het is mij nu pas echt duidelijk dat God geen onderscheid maakt tussen mensen.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, eáangˊ nɨcalɨˈiin˜n e nijméeˈ˜e jiˋ e catɨ́ɨngˉnaˈ lɨ˜ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ quiáˈˉ jial nɨcaláangˉnaaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ; jo̱ dsʉˈ lanaguɨ nɨcalɨlíˈˉi e dseángˈˉ la guíimˋ ˈnéˉ nijméeˈ˜e jiˋ quíiˉnaˈ lɨ˜ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e dseángˈˉ nijmɨˈúungˋnaˈ e cuǿˈˆ óoˊnaˈ e jmɨˈøˈˋnaˈ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨcacuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ latɨˊ mɨ˜ uiing˜. 	 Vrienden, ik voelde mij gedrongen u te schrijven over de bevrijding die wij allemaal hebben ervaren, maar nu zie ik dat ik eerst over iets anders moet beginnen. Ik roep u op te strijden voor het geloof, dat God aan Zijn volk gegeven heeft.


Jo̱baˈ cajǿøngˉ Jesús i̱ dseamɨ́ˋ i̱ guiing˜ uii˜ tɨɨrˉ do, jo̱ casɨ́ˈrˉ Simón jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jøøng˜ i̱ dseamɨ́ˋ la? Mɨ˜ caˈúuˋu sɨnʉ́ʉˆ quíiˈˉ, jaˋ cacuǿøˈ˜ jnea˜ jmɨɨˋ faˈ e carú̱u̱ˈ˜u̱ tɨ́ɨˋɨ laco̱ˈ tɨ́ɨngˋ jneaa˜aaˈ fɨˊ la; dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ la, dseaˋ i̱ co̱ˈ jáabˊ la, nɨcaru̱ˈˊbre tɨ́ɨˋɨ có̱o̱ˈ˜ jmɨɨˋ ɨ́ɨˋ jminir˜ jo̱guɨ nɨcajmiquiʉ̱ˈrˊ có̱o̱ˈ˜ jñʉguir˜. 	 Daarna keek Hij naar de vrouw en zei tegen Simon: "Ziet u deze vrouw? Toen Ik uw huis binnenkwam, hebt u niet de moeite genomen het stof van mijn voeten af te wassen. Maar deze vrouw heeft mijn voeten gewassen met haar tranen en afgedroogd met haar haren.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, lalab nisɨ́ˈrˋ e fɨɨˋ féˈˋ do: Lajɨˋ e jloˈˆ e lamɨ˜ seaˋ quíiˈˉ do, lajɨˋ e jo̱ nɨsɨˈíimˆ quíiˈˉ lana. Jo̱guɨ lajɨˋ cuuˉ quíiˈˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e sɨˈíˆ óoˈ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ nɨsɨˈíimˆ quíiˈˉ cajo̱. Jo̱ joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nitíingˈ˜tu̱ˈ jaléˈˋ e jo̱. 	 Al die lekkere en mooie dingen waar u zo naar verlangde, krijgt u niet. Al uw pracht en praal is u voorgoed afgenomen.


Co̱ˈ jee˜ e júuˆ jo̱ féˈˋ e i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do calɨséngˋ gángˉ jó̱o̱rˊ, jaangˋ i̱ calɨséngˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Agar i̱ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ e jaˋ ˈléengˈ˜, jo̱guɨ i̱ jaangˋguɨ do calɨséngˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ dseángˈˉ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Sara i̱ néeˊ ni˜ jalébˈˋ e óorˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ. 	 Er staat namelijk in dat Abraham twee zonen had, één van zijn jonge slavin Hagar en één van zijn eigen, vrije vrouw Sara.


Jo̱ dsʉˈ jaˋ i̱ jó̱o̱rˊ seengˋ, co̱ˈ i̱ dseamɨ́ˋ do jaˋ cuǿøngˋ nidsiquieeiñ˜ yʉ̱ʉ̱ˋ, jo̱guɨ dsímˈˉ nɨdseáaiñˉ lajɨˋ huáaiñˉ do cajo̱. 	 Zij hadden geen kinderen, omdat Elizabeth onvruchtbaar was. Op het moment dat dit verhaal begint, waren zij allebei al erg oud.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cangáˉ i̱ fii˜ i̱ sɨmɨ́ˆ do e joˋ li˜ nilíˈˋguɨr cuuˉ laˈeáangˊ có̱o̱iñˈ˜ do, jo̱baˈ casamˈˉbre Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Silas, jo̱ cangojeáangˆneiñˈ fɨˊ quiniˇ dseata˜ dseángˈˉ guiáˈˆ jóoˋ e fɨɨˋ do. 	 Toen haar eigenaars zagen dat hun kans om winst te maken, verkeken was, grepen zij Paulus en Silas en sleurden hen naar het marktplein, waar het gerecht was.


Jo̱guɨ mɨ˜ líˈˋnaˈ e røøngˋnaˈ dseeˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ e jaˋ nijmɨráangˉ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ dseaˋ do nijmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ e seengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜. 	 Als u beseft dat u klein bent voor de Here, zal Hij u verheffen.


Jo̱guɨ nɨcacuøˈˊ Fidiéeˇ jnea˜ cajo̱ e nijmee˜e e nilɨñiˊ dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ e calɨˈiiñ˜ jmérˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel, e jaˋ mɨˊ ñiˊ dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋ, co̱ˈ jaˋ mɨˊ cajmijnéengˋ dseaˋ do e jo̱. Jo̱ íbˋ dseaˋ cajméerˋ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Ik mag de mensen laten zien hoe God, Die alles gemaakt heeft, Zijn verborgen plan uitvoert. Het plan dat Hij vanaf het begin voor Zich heeft gehouden.


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ ie˜ jo̱, mɨ˜ calɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ jie˜ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús, jo̱ caˈuøøiñˋ cangoˈnéeiñˈˇ dseaˋ do; jo̱ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ caseáiñˈˊ ie˜ jo̱, jo̱baˈ caˈeˈˊ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do co̱o̱ˋ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: 	 Op een dag, toen uit verschillende steden mensen waren samengestroomd om Hem te horen, vertelde Hij deze gelijkenis:


’Lajɨɨmˋ dseaˋ góoˊooˈ dseaˋ Israel ñirˊ jial calɨsénˋn jee˜ írˋ fɨˊ góoˊooˈ jo̱guɨ fɨˊ Jerusalén latɨˊ jí̱i̱ˈ˜ leˈeáamˆbaa. 	 Alle Joden weten hoe ik heb geleefd. Zij kennen mij van jongsaf aan. Ik heb mijn opvoeding eerst in Tarsus en later in Jeruzalem genoten.


Jo̱ dsʉˈ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíirˊ yaaiñ˜ jo̱guɨ jaˋ nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ tɨˊguɨ dsíirˊ e jmóorˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ, jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ Fidiéeˇ eáamˊ nɨsɨguíiñˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ íˋ, jo̱ iihuɨ́ɨˊ e eáamˊ nicuǿˈˉreiñˈ. 	 Anderzijds zal Hij Zijn strenge straf laten neerkomen op hen die alleen maar aan zichzelf denken en die, in plaats van zich aan de waarheid te houden, onrecht doen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cangóˉ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Getsemaní e néeˊ fɨˊ móˈˋ Olivos, jo̱ fɨˊ jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —Níˋnaˈ e la lajeeˇ nii˜ jnea˜ nisiinˇn có̱o̱ˈ˜ Tiquiéˆe Fidiéeˇ. 	 Zij kwamen bij Gethsemané, een tuin op de helling van de Olijfberg.


Jo̱guɨ té̱e̱ˊ áaˊnaˈ e o̱ˈ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ canaangˋ uiing˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, o̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ dseaˋ i̱ nɨcaˈíngˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Wat denkt u wel? Dat Gods woord uit uw midden is voortgekomen? Of dat het alleen - heeft bereikt?


Jo̱ co̱o̱ˋ caguiébˉ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ ˈnɨ́ɨˉ i̱ tiñíingˉ eáangˊ, jo̱ catá̱ˈrˉ e fɨˊ dsíiˊ guóoˊ do tú̱ˉ cuuˉ e jaˋ eeˋ ˈgaˈˊ lɨˊ quíingˊ. 	 Er kwam ook een arme weduwe. Zij gooide er twee koperen muntjes in.


Jo̱ nɨneeˇ jǿøˆbaaˈ e Fidiéeˇ i̱ guiing˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ, íbˋ i̱ guíingˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmóoˋ dseaˋ, dsʉco̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, jnɨ́ɨiñˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ i̱ iing˜ nilɨcuíiˋ júuˆ seaˋ contøøngˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Vanuit de hemel straft God alle slechte, zondige mensen, die de waarheid niet willen accepteren.


—Juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ñiˊ e ˈneáiñˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ dseaˋ íbˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 "Gelukkig zijn zij die nederig zijn, want het Koninkrijk van de hemelen is voor hen bestemd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈíbˉtu̱ dseata˜ Pilato fɨˊ dsíiˊ ˈnʉfɨ́ˋ quiáˈrˉ, jo̱ catǿˈrˉ Jesús fɨˊ lɨ˜ quidsirˊ íˈˋ, jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su ˈnʉbˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel? 	 Dus ging Pilatus het gebouw weer binnen en liet Jezus bij zich brengen. "Bent U de koning van de Joden?" vroeg hij.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Cuǿøˈ˜naˈ fɨˊ jaléngˈˋ i̱ jiuung˜ na güɨjalíiñˉ fɨˊ la jo̱ jaˋ jnɨˊnaˈ quiáˈrˉ, co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ i̱ jiuung˜ la, íˋbingˈ catɨ́ɨngˉ e Fidiéeˇ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 "Laat die kinderen toch bij Mij komen", zei Jezus. "Houd ze niet tegen. Want het Koninkrijk van de hemelen is ook voor hen."


jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ jmóoˋ ɨ̱ɨ̱ˋ, jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ eáangˊ iing˜ sɨlɨ́ɨˈˇ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ɨ̱́ˈˋ méeˊ, jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quie̱ˊ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ, jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ jmɨˈɨ̱́ˈˉ e seaˋ quiáˈˉ dseaˋ rúiñˈˋ laˈeáangˊ e jmɨgǿøngˋneiñˈ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e Fidiéeˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 Verlaat Gods weg niet! Mensen die vrije sex voorstaan, afgoden dienen, overspel plegen of zich met homoseksuele praktijken inlaten, blijven buiten het Koninkrijk van God. Dat geldt ook voor dieven, gierigaards, dronkaards, roddelaars en oplichters.


Lɨco̱ˈ ˈnéˉ e nitʉ́ˆbaˈ e cøˈˆnaˈ ngu˜ jóˈˋ i̱ nɨcacuøngˈˊ dseaˋ jaléngˈˋ i̱ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ i̱ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱ joˋ cøˈˆnaˈ jmɨˈøøngˉ jóˈˋ o̱ˈguɨ ngu˜ jóˈˋ ˈlɨɨ˜ i̱ sɨyáangˈˇ jmɨˈøøngˉ, jo̱guɨ joˋ eeˇnaˈ dseeˉ e güɨɨngˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quíiˉnaˈ. Jo̱ song nʉ́ʉˈ˜baˈ jaléˈˋ e júuˆ la, jo̱baˈ guiʉ́bˉ niˈeeˇnaˈ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quíˉiiˈ. Jo̱ güɨlɨseemˋbaˈ có̱o̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ.” 	 eet niets van wat aan afgoden geofferd is; eet of drink geen bloed; eet geen vlees van dieren die door verstikking ter dood gebracht zijn en pleeg geen hoererij. Als u zich daaraan houdt, is het goed. Wij wensen u het allerbeste."


Jo̱baˈ liúungˈ˜guɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱, jmeeˉ íˆ yaang˜naˈ, jo̱ jaˋ güɨlɨgøøngˋnaˈ e nijmiféngˈˊnaˈ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ laˈuii˜ quiáˈˉ Juan. 	 Vrienden, houd u ver van alles wat Gods plaats in uw hart zou kunnen innemen.


jo̱guɨ song seabˋ jaléˈˋ e quiee˜naaˈ jo̱guɨ jaléˈˋ sɨ̱́ˈˋnaaˈ, jo̱baˈ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e jo̱b ˈnéˉ e nijmiˈiáangˋ dsiˋnaaˈ. 	 Daarom moeten wij tevreden zijn zolang wij maar voeding en onderdak hebben.


Jo̱ dsʉˈ e naguɨb e laˈuii˜ e jí̱ˈˊtu̱ dseaˋ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜. Co̱ˈ jaléngˈˋguɨ i̱ ˈlɨɨ˜ i̱ caguiaangˉguɨ do jaˋ cají̱ˈˊtu̱r cartɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ e co̱o̱ˋ mil ji̱i̱ˋ do. 	 Dit is de eerste opstanding. De rest van de doden werd pas weer levend na die duizend jaar.


Dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e niˈéˈrˉ nisɨ́ɨˈrˇ e laco̱ˈ nilɨnʉ́ʉˈ˜, co̱ˈ e nisɨ́ɨˈrˇ do lɨ́ɨˊ lafaˈ nóˆ mɨˈˋ, co̱ˈ contøømˉ íiˊ jlengˈˊ e ˈléeˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e féˈˋ dseaˋ. 	 Maar geen mens heeft ooit de tong kunnen temmen. Zij kan elk ogenblik haar dodelijk vergif uitspuwen.


Jo̱ jo̱guɨb mɨ˜ cadseˈˉ dsíiˊ Tʉ́ˆ Simón e lajo̱b cajíngˈˉ Jesús lamɨ˜ jéengˊguɨ mɨ˜ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: “Lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ e niquíˈˉ jaangˋ tuidséeˆ, ˈnʉˋ nifoˈˆ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ e jaˋ cuíinˈˋ jnea˜.”Jo̱ cagüɨˈɨ́ɨbˊ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ caluuˇ, jo̱ caquiˈrˊ dseángˈˉ e ngocángˋ dsíirˊ uíiˈ˜ e calɨ́iñˉ fɨˈíˆ eáangˊ. 	 Hij had het nog maar net gezegd of er kraaide een haan. Toen herinnerde hij zich wat Jezus tegen hem had gezegd. "Petrus, voordat de haan kraait, zul jij drie keer zeggen dat je Mij niet kent." Hij ging naar buiten en huilde bittere tranen.


Jo̱ latɨˊ ie˜ jo̱b canaangˋ i̱ Judas do e ˈnóˈrˊ jial laco̱ˈ nicuǿˉ quiáˈrˉ e nijáiñˈˋ Jesús fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 Zij gaven hem dertig zilveren munten. Vanaf dat moment wachtte Judas zijn kans af om Jezus te verraden.


Jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ e caˈnáangˉ Fidiéeˇ jnea˜ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ apóoˆ i̱ quie̱ˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ i̱ niˈˊ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱ casíiñˋ jnea˜ e laco̱ˈ niˈéeˆe jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e júuˆ seaˋ contøøngˉ e catɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ jial nijángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ cajo̱. Jo̱ dseángˈˉ jáˈˉ e júuˆ e cafáˈˉa na, co̱ˈ jaˋ jmɨgóoˋo. 	 Ik ben uitgekozen (daar kan geen twijfel over bestaan) als Gods boodschapper en apostel om vreemde volken de waarheid te vertellen en hun te leren dat zij door het geloof gered kunnen worden.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caquɨngˈˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ caseáaiñˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, cadséngˈˋneiñˈ e güɨɨmˋtu̱iñˈ do, co̱ˈ dseángˈˉ eáamˊ jaˋ líˋ güɨ́iñˋ. 	 Toen Hij weer bij hen terugkwam, zag Hij dat ze door slaap waren overmand.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ iim˜bɨˈ e nijngangˈˆnaˈ jnea˜, nañiˊ faˈ jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ fáˈˋ jnea˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nɨcaˈeˈˊ Fidiéeˇ jnea˜. Jo̱guɨ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíiˉnaˈ Abraham dseángˈˉ jaˋ cajméeˋbre lajo̱. 	 Maar in plaats daarvan probeert u Mij te doden. Ik heb u nog wel de waarheid verteld, die Ik van God gehoord heb. Zoiets zou Abraham nooit doen.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jaˋ fɨˊ seaˋ quíiˈˉ faˈ e niˈéenˈ˜ dseaˋ rúnˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, o̱ˈguɨ faˈ e nijǿønˈ˜re e uǿngˉguɨ cajo̱. Co̱ˈ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ e lajaangˋ lajaamˋ jneaa˜aaˈ ˈnéˉ ngɨɨng˜naaˈ fɨˊ quiniˇ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱ e laco̱ˈ dseaˋ do niquidsirˊ íˈˋ quíˉiiˈ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Hoe durft u dan een andere gelovige te veroordelen of op hem neer te kijken? Wij zullen ieder voor zich voor Christus terecht moeten staan.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Lanab cajo̱ nijméˉ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ song jaˋ niˈíing˜naˈ dseeˉ dseángˈˉ lajangˈˉ uii˜ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Zo zal mijn hemelse Vader ook met u doen als u uw broeders niet van harte vergeeft wat zij u hebben aangedaan."


Dsʉˈ jaˋ iing˜ jnea˜ jmeeˉ laco̱ˈ tɨ́ɨnˋn ˈñiáˈˋa faˈ e nijé̱ˉguɨr có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ la, co̱ˈ jangˈˉ iing˜ jnea˜ e nɨsɨɨ˜naaˈ røøˋ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ foˈˆ faˈ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ e laguidseaangˆ, co̱ˈ iing˜ jnea˜ e nijmeˈˆ jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ e iáangˋ óoˊbaˈ. 	 maar ik wilde het niet zonder uw toestemming doen. U kunt alleen maar goed doen uit vrije wil en niet onder dwang.


jo̱baˈ jaangˋ i̱ dseaˋ do cajmeaˈrˊ Jesús júuˆ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ lala: —Na nɨcagüéngˉ niquíiˈˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ rúnˈˋ e ˈnáiñˈˊ ˈnʉˋ, jo̱ nab teáaiñˆ caluuˇ lana. 	 Toen Hij hoorde dat zij buiten stonden te wachten en Hem wilden spreken, zei Hij:


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do cangotáaiñˉ e cagǿˈˋbre cajo̱. 	 Hij brak er een stuk af en begon te eten. De stemming aan boord werd ineens een stuk beter en iedereen begon te eten.


Jo̱baˈ fáˈˋguɨ́ɨ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e lajaléˈˋ e mɨˋ ˈnʉ́ˈˋ lajeeˇ e føngˈˊnaˈ Fidiéeˇ, jo̱ song jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e nɨcaˈíimˈ˜baˈ e jo̱, jo̱baˈ lajo̱b nilíˋ jóng. 	 Maar denk eraan: Dat kan alleen als je gelooft dat het zal gaan zoals jij zegt en geen spoor van twijfel in je hart is. Wat je in het gebed ook vraagt, je krijgt het als je gelooft dat je het al hebt.


Jo̱ dsʉˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —Judas, ¿su có̱o̱ˈ˜ e chʉˈˆ ni˜baa e nijáanˈ˜ jnea˜ fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ jnea˜, dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ i̱ lɨ́ɨngˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ? 	 "Judas", zei Jezus. "Hoe kun je dit doen? Mij verraden met een kus!"


Jo̱ cangámˈˉ Tʉ́ˆ Simón tɨˈleáaiñˊ laco̱ˈ cangolíiñˋ téerˋ Jesús cartɨˊ caguilíiñˋ fɨˊ siguiˊ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ guiing˜ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do. Jo̱ dob jí̱i̱ˈ˜ caje̱ˊ Tʉ́ˆ Simón e fɨˊ siguiˊ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ jmóoˋ íˆ guáˈˉ e sɨjeeiñˇ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ nitɨguaˇ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 Petrus volgde op een afstand. Hij ging naar de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Daar bleef hij bij de soldaten zitten om te zien hoe het met Jezus zou aflopen.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ ˈnéˉ e eáamˊ nijmɨˈgórˋ fiir˜ e lɨ˜ jmóorˋ ta˜ do, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ niˈuíingˉ e niféˈˋ dseaˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ uii˜ quiáˈˉ júuˆ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Gelovige slaven moeten hard werken voor hun eigenaars en respect voor hen hebben; anders zouden de naam van God en de leer schade kunnen lijden.


Co̱ˈ cajméˉe lajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨti˜ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ jaˋ mɨˊ canúuˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseángˈˉ ninúˉbre e júuˆ jo̱; jo̱guɨ dseángˈˉ ningámˈˋ e júuˆ jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ canúuˉ e júuˆ jo̱ cajo̱. Jo̱ lanab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Ik houd mij aan wat in de Boeken staat: "De mensen die niets van Hem wisten, zullen Hem zien. Wie het niet hadden gehoord, zullen het begrijpen." (f)


Jo̱ e jiˋ la catɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ na fɨˊ Roma. Jo̱ eáamˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ nɨcaguíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e niˈuíingˉnaˈ dseángˈˉ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Beste vrienden van God in Rome, die geroepen zijn om bij God te horen: Het is mijn diepe verlangen dat u de genade en de vrede van God, onze Vader, en van de Here Jezus Christus zult ervaren.


Jo̱ jneaˈˆ nɨsɨta˜ dsiˋnaaˈ e íˋbre dseaˋ i̱ nileángˉ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. Jo̱ dsʉˈ lana nɨngóoˊ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ e cangojéeˊ jaléˈˋ e jo̱. 	 Wij dachten nog wel dat Hij de Christus was, de bevrijder van Israël. Maar het is nu al de derde dag sinds ze Hem hebben gedood.


Cuǿøˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ eeˋgo̱ e ˈnérˉ, jo̱ lajo̱b niñíingˋnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱; jo̱ nijmérˉ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ lafaˈ mɨ˜ cuøˈˊnaˈ dseaˋ mɨcuɨ́ɨˆ e néeˊ íˈˋ có̱o̱ˈ˜ ˈmaˋ íˈˋ cuɨɨˋ, jo̱ mɨ˜ nidsitóoˈ˜, ˈnéˉ e niˈiéngˈˋ e ˈmaˋ íˈˋ cuɨɨˋ do, jo̱ mɨ˜ carǿngˉ ˈnéˉ e nidsitóoˈ˜ teáˋ, jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, ˈnéˉ e nilíˋ guisóˆ guiʉ́ˉ. Jo̱ Fidiéeˇ nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmooˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Geef veel en u zult veel terugkrijgen, meer dan overvloedig. Want wie veel geeft, zal veel krijgen. En wie weinig geeft, zal weinig krijgen."


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ dseaˋ do lalab casɨ́ˈˉreiñˈ: —Tɨfaˈˊ, ne˜naaˈ e jmangˈˉ júuˆ jáˈˉbaˈ fóˈˋ ˈnʉˋ, jo̱guɨ e jaˋ ˈgóˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jo̱guɨ jaléˈˋ e féˈrˋ uíiˈ˜ quíiˈˉ, jo̱guɨ dseángˈˉ e jáˈˉbaˈ e røøbˋ ɨ́ɨˋ ˈnʉˋ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ, co̱ˈ jaˋ jǿøˉ ˈnʉˋ jí̱i̱ˈ˜ jialco̱ˈ lɨ́ɨngˊ dseaˋ lɨ́ˈˆ caluuˇ, jo̱guɨ e eˈˊ jial e nilɨseengˋ dseaˋ dseángˈˉ laco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ. Jo̱baˈ jmɨngɨ́ɨˈˇnaaˈ ˈnʉˋ e júuˆ la: ¿Su ˈnéˉ quíˆnaaˈ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma o̱si jaˋ ˈnéˉ quíˆnaaˈ é? 	 "Meester", zeiden die heel vriendelijk, "wij weten dat U echt voor de waarheid uitkomt. U gaat Uw eigen gang en trekt Zich niets aan van wat de mensen denken. Alles wat U over de weg van God zegt, is waar. Maar wij hebben een vraag: Is het toegestaan de keizer belasting te betalen of niet?"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ —jíngˈˉ Juan— camóˉo co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e ˈmɨ́ɨˉ có̱o̱ˈ˜guɨ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉ e ˈmɨ́ɨˉ cajo̱; dsʉco̱ˈ e yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e laˈuii˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ e guóoˈ˜ uǿˉ e laˈuii˜ do nɨcaˈímˉ, jo̱ lajo̱bɨ jaléˈˋ jmɨñíˈˆ cajo̱ nicaˈímˉ. 	 Ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. De tegenwoordige hemel en de tegenwoordige aarde waren er niet meer; en ook de zee was verdwenen.


’Jo̱ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ e jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ guiʉ́ˉ joˈseˈˋ quiáˈˉ. Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ Tiquiéˆe guiʉ́bˉ cuíiñˋ jnea˜, jo̱baˈ lajo̱b jnea˜ cajo̱ guiʉ́bˉ cuíinˋnre; jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ guiʉ́bˉ cuíingˋ jnea˜ jaléngˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ joˈseˈˋ quiéˉe, jo̱baˈ lajo̱b cajo̱ jaléngˈˋ íˋ guiʉ́bˉ cuíingˋreˈ jnea˜. Jo̱guɨ jnea˜, cartɨˊ jáamˈ˜ ˈñiáˈˋa e nijúunˉn uíiˈ˜ jaléngˈˋ íˋ e laco̱ˈ jaˋ niˈíingˉneˈ. 	 Ik ben de goede herder. Ik ken mijn schapen en zij kennen Mij, zoals Ik de Vader ken en Hij Mij kent. Ik geef mijn leven voor mijn schapen.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ do, seemˋbre có̱o̱ˈ˜ jnea˜ lana; jo̱ jaˋ mɨˊ catiúuiñˉ jnea˜ ˈñiáˈˋa jí̱i̱ˈ˜ cateáˋ, co̱ˈ dseángˈˉ contøømˉ jmóoˋo lají̱i̱ˈ˜ e iiñ˜ e nijmee˜e. 	 Hij is bij Mij. Hij heeft Mij nooit verlaten, omdat Ik altijd doe wat Hij wil."


co̱ˈ fɨˊ jo̱b fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱i̱ˋ mɨˊ calɨˈˊ faˈ e nɨcasangˈˉneiñˈ o̱ˈguɨ i̱i̱ˋ mɨˊ calɨˈˊ faˈ nɨˈñúngˈˊneiñˈ có̱o̱ˈ˜ ñíˆ cadena cajo̱. 	 Hij woonde tussen de rotsgraven en was zo sterk dat niemand hem in bedwang kon houden.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ jaléˈˋ e calɨ́ˉ do, dsifɨˊ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈuøøiñˋ fɨˊ jo̱, jo̱ canaaiñˋ sɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ dseata˜ Herodes e quiáˈˉ jial nijmérˉ e laco̱ˈ nijngáiñˈˉ Jesús. 	 De Farizeeërs liepen meteen de synagoge uit en gingen naar de leden van de partij van Herodes om met hen te overleggen hoe zij Jezus uit de weg konden ruimen.


Jo̱ guiʉ́ˉguɨ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ mɨˊ ngóoˊo fɨˊ do latɨˊ lana, co̱ˈ lajo̱baˈ e jáˈˉguɨ nilíingˋnaˈ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ eáamˊ iáangˋ dsiiˉ.Jo̱ lanaguɨbaˈ dséˆeeˈ fɨˊ quiáˈrˉ. 	 Ik ben blij voor jullie dat Ik er niet bij was, want nu zal jullie vertrouwen in Mij sterker worden. Kom, we gaan naar hem toe."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Zebedeo cajaquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús, co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ gángˉ jó̱o̱rˊ, jaangˋ i̱ siiˋ Tiáa˜ jo̱guɨ jaangˋ i̱ siiˋ Juan, jo̱ lajɨˋ huáaiñˈˉ do quíiñˈ˜ jee˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús, jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniñˈ˜, co̱ˈ iiñ˜ lɨɨng˜ eeˋ nimɨ́ˈˉbre dseaˋ do. 	 De moeder van Jakobus en Johannes kwam met haar twee zonen naar Jezus toe. Zij boog zich voor Hem neer om Hem iets te vragen.


Jo̱guɨ huí̱i̱ˉbɨjiʉ teáangˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseamɨ́ˋ e jǿørˉ fɨˊ jo̱; jo̱ jee˜ íˋ quíingˈ˜ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala, jo̱guɨ Salomé, jo̱guɨ Yáˆ, niquiáˈˆ Tiáa˜ i̱ jiuung˜ do jo̱guɨ niquiáˈˆ Séˆ cajo̱. 	 Een aantal vrouwen stond op een afstand te kijken. Onder andere Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van de jonge Jakobus en Joses.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ mɨ́ɨˊ labaˈ seaˋ e ˈnéˉ jméeˈˆ lala: Lana seengˋ quiúungˉ dseañʉˈˋ jee˜ jneaa˜aaˈ e iiñ˜ nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cacuøˈrˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Wij hebben een voorstel. Er zijn in ons midden vier mannen die een plechtige belofte hadden afgelegd.


jo̱ tiquiáˈˆ Judá calɨsírˋ Joanán, jo̱ tiquiáˈˆ Joanán calɨsírˋ Resa, jo̱ tiquiáˈˆ Resa calɨsírˋ Zorobabel, jo̱ tiquiáˈˆ Zorobabel calɨsírˋ Salatiel, jo̱ tiquiáˈˆ Salatiel calɨsírˋ Neri, 	 de vader van Joda was Joanan; de vader van Joanan was Resa; de vader van Resa was Zerubabel; de vader van Zerubabel was Sealthiël;


jo̱ caleáamˋbreiñˈ do jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e sɨˈíˆ e nidsingɨ́ɨiñˈˉ do, jo̱guɨ cacuøˈˊreiñˈ do e tɨɨmˋbiñˈ eáangˊ, jo̱guɨ cajméerˋ e guiʉ́bˉ caˈéeˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ Egipto có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ cacuøˈˊreiñˈ co̱o̱ˋ ta˜ e lɨ́ɨiñˈˊ do dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ e fɨˊ Egipto do, jo̱guɨ e néeˊ niñˈ˜ do fɨˊ ˈnʉ˜ i̱ dseata˜ féngˈˊ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ fɨˊ jo̱. 	 Hij haalde hem telkens weer uit de moeilijkheden en gaf hem veel wijsheid. Daardoor kwam Jozef in de gunst bij koning Farao van Egypte, die hem aanstelde als gouverneur. Jozef kreeg het bestuur over heel Egypte en over de hofhouding van de Farao.


Jo̱ co̱ˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ cúˆ nitaang˜neˈ gøˈˊreˈ nuuˋ fɨˊ dseˈˋ co̱o̱ˋ móˈˋ quiá̱ˈˉ lɨ˜ táangˋ Jesús, jo̱baˈ camɨˊ i̱ ˈlɨngˈˆ do jmɨˈeeˇ camɨˈrˊ dseaˋ do e nicuǿrˉ fɨˊ e nidsitáaiñˈ˜ do dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ cúˆ do. Jo̱baˈ cacuøˈˊ Jesús jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do fɨˊ lajo̱. 	 Niet ver daar vandaan liep op een berghelling een kudde varkens eten te zoeken. De boze geesten smeekten Jezus of ze in die varkens mochten gaan en Hij vond dat goed.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do dsifɨˊ lanab casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ i̱ fiir˜ do jo̱ camɨˈrˊ dseaˋ do jmɨˈeeˇ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: “Fíiˋi, mɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨˈeeˇ ˈnʉˋ e nijméeˈˆ féngˈˊ aˈˊ uii˜ quiéˉe e jaˋ mɨˊ seengˋ quiéˉe lana e cuuˉ e røønˉ quíiˈˉ, dsʉˈ niquɨ́ˆbaa lajaléˈˋ e røønˉ do quíiˈˉ mɨ˜ nilɨseengˋ quiéˉe.” 	 De man liet zich voor de koning neervallen, met zijn gezicht in het stof. Hij smeekte: 'Och majesteit, geef mij uitstel. Dan zal ik u alles terugbetalen.'


Jo̱guɨ nɨcasiing˜naaˈ júuˆ e nɨcasɨɨ˜naaˈ røøˋ jaléˈˋnaaˈ, dseaˋ té̱e̱ˉnaaˈ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ caguiéengˈ˜naaˈ júuˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ nɨjáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e féˈˋ lala: Jaˋ cuǿøngˋ cøˈˆnaˈ ngúuˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ jóˈˋ i̱ nɨcajíngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ fɨˊ quiniˇ diée˜ quiáˈrˉ, o̱ˈguɨ cuǿøngˋ cøˈˆnaˈ jmɨˈøøngˉ jaléngˈˋ jóˈˋ, o̱ˈguɨ ngu˜ jaléngˈˋ jóˈˋ i̱ nɨsɨyáangˈˇ jmɨˈøøngˉ, o̱ˈguɨ cuǿøngˋ ˈléerˊ e güɨɨngˋ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ. 	 Wat de christenen uit de andere volken betreft: Wij hebben hun in een gezamenlijke brief geschreven dat zij niet mogen eten of drinken wat aan afgoden is geofferd. Zij mogen geen vlees van dieren eten die door verstikking zijn gedood en ook geen bloed drinken. Ook mogen zij geen hoererij plegen."


Jo̱ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ nɨcaguíngˈˋ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ e laco̱ˈ nilíingˉnaˈ dseángˈˉ dseaˋ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈɨ́ˋ dsíirˊ; jo̱ e jo̱ nɨcajméerˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈñiaˈˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉbre e laco̱ˈ nijméeˆnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøngˉ Dseaˋ Jmáangˉ e catu̱u̱ˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆbaˈ nɨcaˈíngˉ jaléˈˋ dseeˉ quíiˆnaˈ. Jo̱ güɨˈíimˈ˜baˈ güeaˈˆ quiáˈrˉ lalíingˋ e laco̱ˈ nilɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 God, de Vader, heeft u uitgekozen, omdat Hij u al lang tevoren kende. De Heilige Geest heeft u afgezonderd om Jezus Christus te gehoorzamen en door Zijn bloed gereinigd te worden. Mijn wens voor u is dat u meer en meer de genade en vrede van God zult ontvangen.


Jo̱ ¿jialɨˈˊ fáˈˉa lala lɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ? ¿Su e ɨˊ áaˊnaˈ e jaˋ ˈneáanˋn ˈnʉ́ˈˋ? ¡U̱˜, dseángˈˉ o̱ˈ lajo̱! ¡Co̱ˈ ñibˊ Fidiéeˇ e eáamˊ ˈneáangˋ jnea˜ ˈnʉ́ˈˋ! 	 Waarom? Omdat ik niet van u houd? God weet wel beter.


Cuǿøˈ˜baˈ guicá̱ˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱ mɨ˜ nigüɨtáangˈ˜naˈ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ. 	 Wees vooral vriendelijk tegen hem die jullie onderdak verleent.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guiaˊ guiʉ́ˉ quiáˈˉ jéengˊguɨ e quiáˈˉ e nicuí̱rˉ, ˈnéˉ e jaˋ nijmérˉ e jiéˈˋ e dseáangˈ˜ e niˈléˉ quiáˈrˉ. Jo̱ jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ lɨɨng˜ e iiñ˜ e nilíˈrˋ, jo̱ lɨfaˈ e nilíˈrˋ do tó̱o̱bˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, cuøˈˊ bíˋ yee˜naaˈ e laco̱ˈ nilíˈˋnaaˈ e niñíingˋnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨˉnaaˈ do e joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíingˉguɨ. 	 Wie voor een wedstrijd traint, ontzegt zich van alles; een sportman voor een erekrans die verwelkt, maar een gelovige voor een erekrans die nooit verwelkt.


Jo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Tito, nisɨ́ɨnˆn fɨˊ na jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ eáangˊ guiʉ́ˉ féˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ uii˜ quiáˈˉ uíiˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajméerˋ lajeeˇ e ngɨrˊ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 En ik stuur een andere, bekende broeder met hem mee, die in alle gemeenten wordt gewaardeerd voor het bekendmaken van het goede nieuws.


Jo̱guɨ song i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ áaˊnaˈ e cangɨ́ɨngˋnaˈ e tɨɨngˋnaˈ fóˈˋnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, o̱si ɨˊ áaˊnaˈ e cangɨ́ɨngˋnaˈ e tɨɨngˋnaˈ e jiéˈˋguɨ é e cuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ ˈnéˉ ta˜ óoˊnaˈ e jaléˈˋ e júuˆ e jmoˈˊ jnea˜ la lɨ́ɨˊ júuˆ ta˜ huɨ̱́ˈˋ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 En als iemand meent namens God te spreken of geestelijk onderscheidingsvermogen te hebben, moet hij wel weten dat wat ik hier schrijf, een bevel van God is.


Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ seaˋ quiáˈˉ, jmiguiʉˊguɨb niñíiñˋ e nilɨseaˋ, jo̱baˈ lalíimˋ nilɨseaˋ quiáˈrˉ; jo̱ dsʉˈguɨ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ seaˋ quiáˈˉ, nigüeábˋ lají̱i̱ˈ˜ capíˈˆjiʉ e seaˋ quiáˈrˉ do. 	 Ja, nog meer. Want wie veel heeft, zal veel krijgen. Wie niets heeft, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben.


Jo̱ jneaˈˆ jaˋ jmɨráangˆ yee˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ e nɨcajméeˋ dseaˋ jiéngˈˋ e jmooˉnaaˈ ta˜ lɨ˜ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ. Co̱ˈ jneaˈˆ lɨ́ˈˆ lɨˊ sɨjeengˇnaaˈ e eáangˊguɨ nijmóˆnaaˈ ta˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ ngóoˊ teáˋguɨ síngˈˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ dsʉˈ nijmóˉnaaˈ lajo̱ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jie˜ jí̱i̱ˈ˜ lɨ˜ catɨ́ɨˉbaaˈ. 	 Wij willen niet de eer van andermans werk voor onszelf opeisen, maar wij hopen dat uw geloof zal groeien en dat wij een groot werk onder u mogen doen; natuurlijk voor zover dat overeenkomt met Gods plannen.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ jnɨ́ˆ e lɨ˜ teáangˈ˜ i̱ joˈseˈˋ do, náaˊbre oˈiáˋ e laco̱ˈ ningɨ́ngˉ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ guiʉ́ˉ i̱ joˈseˈˋ do. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ guiʉ́ˉ i̱ joˈseˈˋ do nitǿˈrˋ lajaangˋ lajaangˋ i̱ joˈseˈˋ do quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la siiñˈˋ do, jo̱ jaléngˈˋ i̱ joˈseˈˋ do nɨcuíiˋbreˈ luu˜ i̱ fii˜reˈ do. Jo̱ i̱ fii˜reˈ do uǿømˋbre i̱ joˈseˈˋ do e laco̱ˈ dsijéengˊneiñˈ fɨˊ jee˜ móˈˋ. 	 De wacht doet de deur voor hem open en de schapen spitsen hun oren als de stem van de herder klinkt. Hij roept zijn schapen bij hun naam en brengt ze naar buiten.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do lajo̱, jo̱baˈ eáangˊguɨb cangogáˋ dsíirˊ jóng, jo̱ canaaiñˋ jmɨngɨˈˊ rúiñˈˋ: —Jo̱ song lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ ¿i̱˜ nilíˈˋ nijméˉ e nileáiñˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ? 	 Door die opmerking raakten de discipelen erg in de war. "Wie kan dan gered worden?" vroegen zij.


Jo̱ jialfaˈ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ niféˈrˋ: “ˈNʉˋ fóˈˋ e jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ jnea˜ fáˈˉa e nʉ́ʉˈ˜baa e júuˆ jo̱.” Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, éeˈ˜duˈ jnea˜ e jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ nañiˊ faˈ e jaˋ nʉ́ʉˈ˜ e júuˆ jo̱, jo̱guɨ jnea˜guɨ niˈéeˆduu ˈnʉˋ e dseángˈˉ e jábˈˉ lɨ́ɨnˋn júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ dseángˈˉ nʉ́ʉˈ˜baa e júuˆ jo̱. 	 Iemand zou kunnen zeggen: "Och, het hangt er maar van af hoe je het bekijkt. De één legt de nadruk op het geloof, de ander op de daden." Wel, als dat zo is, hoe kunt u mij dan uw geloof laten zien, als dat niet uit uw daden blijkt? Ik zal u mijn geloof laten zien uit wat ik doe.


Jo̱ dsʉˈ lɨɨm˜ eeˋ guǿngˈˋ jaléˈˋ e la; dsʉco̱ˈ lajɨˋ gángˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lɨɨm˜ eeˋ júuˆ sɨséeˆ quiáˈrˉ lajaangˋ lajaaiñˋ. Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ jaangˋ i̱ siiˋ Agar do cuøˊ co̱o̱ˋ li˜ quiáˈrˉ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajmɨrǿˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ Moi˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ Sinaí; jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ níingˈ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ dseaˋ sɨˈnɨɨmˇ. 	 Hieruit blijkt dat God twee keer een verbond met de mens heeft gesloten. Het ene op grond van een wet, het andere op grond van een belofte.


Jo̱ caté̱e̱rˋ co̱o̱ˋ ˈmajmáˋjiʉ fɨˊ yʉ́ˈˆ gui˜ dseaˋ do e tó̱o̱ˋ e˜ uiing˜ e jmáiñˈˋ dseaˋ do lado, jo̱ lalab tó̱o̱ˋ: “I̱ lab dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel.” 	 Aan het kruis hing een bordje. "Koning van de Joden" stond er op. Dat was de beschuldiging.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseañʉˈˋ nab i̱ jaˋ cajmeángˈˋ yaang˜ faˈ e caˈléerˊ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ nab i̱ teáangˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do jo̱guɨ dseaˋ quiáˈˉ íbˋ lɨ́ɨiñˊ jo̱guɨ contøømˉ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ nabingˈ i̱ caláangˉ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ e jo̱ guǿngˈˋ lafaˈ co̱o̱ˋ e cacuøˈrˊ laˈuii˜ e catɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do. 	 Zij hebben met niemand gemeenschap gehad, maar zijn zuiver gebleven. Zij volgen het Lam waar Hij ook heengaat. Zij zijn vrijgekocht uit de mensen, de eerste vruchten voor God en het Lam.


Jo̱ dsíngˈˉ niféngˈˊ dseaˋ jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ niˈíingˉ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e føˈˊ do mɨ˜ niˈɨ́ˉ dsíirˊ jaléˈˋ e nilíˋ ie˜ jo̱, co̱ˈ jɨˋguɨ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ nijǿˈˋ lafaˈ mɨ˜ jǿˈˋ uǿˉ. 	 De mensen zullen het besterven van angst, omdat ze denken dat de wereld vergaat. Want de krachten van het heelal zullen uit hun balans raken.


Jo̱guɨ íˋbre cajo̱ dseaˋ cagüéiñˉ fɨˊ la e quie̱rˊ júuˆ quíiˉnaˈ quiáˈˉ jial ˈneáangˋ rúngˈˋnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cangɨ́ɨngˋnaˈ do. 	 Hij heeft ons verteld hoe groot de liefde is, die u door de Heilige Geest hebt ontvangen.


Jo̱ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ caguiérˉ, cangoquiéengˊ jaangˋ dseaˋ fɨˊ lɨ˜ caje̱rˊ, jo̱ cajmɨngɨˈˊ i̱ dseaˋ do írˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi, ¿su jí̱i̱ˈ˜ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨmˈ˜ tíiˊ dseaˋ i̱ laangˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ? Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: 	 Iemand zei tegen Hem: "Here, er komen zeker niet veel mensen in Gods koninkrijk?"