Jo̱ uíiˈ˜ e eáamˊ nɨhuɨ́ɨngˊ se̱e̱ˉnaaˈ jmɨɨ˜ na, jo̱baˈ jnea˜ ɨˊ dsiiˉ e guiʉ́ˉguɨ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ e nijé̱rˉ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ lɨ́ɨiñˊ. 	 Ik vind dat een mens in deze moeilijke tijd er goed aan doet ongetrouwd te blijven.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lajɨɨngˋnaˈ na e mɨ˜ fǿngˈˋnaˈ Fidiéeˇ, mɨ́ɨˈ˜baˈre carˋ ngocángˋ óoˊnaˈ jo̱guɨ jáˈˉ líingˋnaˈ e quɨ́ɨbˈ˜ dseaˋ do jmɨɨ˜ nijmérˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱baˈ nicuǿˈˉbre ˈnʉ́ˈˋ jóng lají̱i̱ˈ˜ e mɨˋnaˈ do. 	 Wie geloof heeft, krijgt alles waar hij in het gebed om vraagt."


Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ cajo̱, Fidiéeˇ, e lafaˈ güɨjnɨ́ɨbˆ jminir˜ e laco̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ nijǿørˉ jo̱guɨ e lafaˈ nijúmˈˉ mocóoˈr˜ conguiaˊ. 	 Maak hun ogen zc dat zij niet meer kunnen zien. Maak hun rug voor altijd krom." (d)


Dsʉˈ lanaguɨ nɨcatóbˈˊ ta˜ jmóoˋo e fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ la; jo̱ co̱ˈ nɨngóobˊjiʉ eáangˊ e ɨˊ dsiiˉ e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ, 	 Maar ik heb hier gedaan wat ik moest doen. Als ik ooit naar Spanje ga, kom ik bij u langs, want daar verlang ik al jaren naar. Ik hoop u op doorreis te ontmoeten en, na eerst een tijdje van uw gezelschap te hebben genoten, door u uitgeleide te worden gedaan.


Co̱ˈ ˈnʉˋ nɨcacuǿøˈ˜ jnea˜ e ooˉ ta˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ quíiˈˉ i̱ nɨcacuǿønˈ˜ jnea˜, nicuǿøˆøre e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ lata˜. 	 U hebt Hem macht gegeven over alle mensen, om aan ieder die U Hem hebt toevertrouwd, eeuwig leven te geven.


Jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ dseaˋ do e laco̱ˈ niguiéˈrˊ jial niˈnɨ́iñˉ Jesús fɨˊ quiniˇ dseata˜, jo̱baˈ camɨˈrˊ dseaˋ do e faˈ nijméiñˈˉ co̱o̱ˋ e li˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜, jo̱ lajo̱baˈ nicuǿˉ li˜ e Fidiéebˇ dseaˋ casíiˋ quiáˈrˉ. 	 Anderen zeiden dat Hij maar eens moest bewijzen dat Hij de Christus was en zij probeerden Hem over te halen een teken uit de hemel te doen.


Jo̱ faco̱ˈ calɨˈíingˆ ta˜ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ e júuˆ tɨguaˇ laˈuii˜ e cacuøˊ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ do, jo̱baˈ joˋ calɨˈnéˉguɨ jóng e júuˆ tɨguaˇ e cacuøˊ Fidiéeˇ cøøngˋguɨ do faco̱ˈ lajo̱. 	 Aan het oude verbond mankeerde nogal wat. Als dat anders was geweest, zou er geen nieuw voor in de plaats gekomen zijn.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ e jmɨɨ˜ do caˈɨ̱́ˈˉbre capíˈˆ e do, jo̱ dsʉˈ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ nɨcaˈuíingˈˉ do, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ jial caˈuíingˈˉ do lajo̱. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ sɨnʉ́ʉˆ dobingˈ i̱ ñiˊ jial caˈuíingˉ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e jmɨɨˋ do, dsʉco̱ˈ yaam˜bre cajmɨrǿøiñˋ jmɨɨˋ e dsíiˊ tuˈˊ do. Jo̱ mɨ˜ caˈɨ̱́ˈˉ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ e jmɨɨˋ e caˈuíingˉ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ do, jo̱baˈ dsifɨˊ lanab catǿˈrˉ i̱ sɨmingˈˋ i̱ cacúngˈˉ guóˋ do 	 die niet wist wat er gebeurd was. Hij proefde van het water dat wijn was geworden en riep de bruidegom.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jmooˋnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ, tɨɨmˋbaˈ cuǿˈˆnaˈ jaléngˈˋ jó̱o̱ˋnaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, jo̱ dsʉˈ eáangˊguɨb jloˈˆ jaléˈˋ e nicuǿˉ Tiquíiˆnaˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ mɨ˜ nimɨ́ɨˈ˜naaˈr. 	 Natuurlijk niet! Al bent u slecht, u geeft uw kinderen wat goed is. Hoeveel te meer zal uw hemelse Vader het goede geven aan wie Hem erom vragen.


Dsʉˈ lana jnea˜ niˈéeˆe ˈnʉ́ˈˋ e jnea˜, i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, ooˉbaa ta˜ e niˈíin˜n dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ i̱ caang˜ tɨɨˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Ráanˈˉ, Ruuˈˇ, jo̱ uǿøˊbaˈ nicó̱ˈˆ e lɨ˜ dsíinˈˆ na, jo̱ guǿngˈˊ fɨˊ quíiˈˉ náng. 	 Ik zal u laten zien dat de Mensenzoon macht heeft om zonden te vergeven." Hij zei tegen de verlamde: "Sta op, neem uw draagbaar en ga naar huis."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ góorˋ do e júuˆ jo̱, dsifɨbˊ caˈuøøiñˋ fɨˊ jee˜ fɨɨˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ cangolíiñˆ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús. 	 De mensen liepen de stad uit om Hem te zien.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, dob neáangˊ jaléngˈˋ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel. Jo̱ mɨ˜ cangárˉ e gøˈˊ Jesús có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ nodsicuuˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seaˋ júuˆ e dsíngˈˉ røøiñˋ dseeˉ, jo̱baˈ canaaiñˋ éeiñˋ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ caguilíingˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do: —¿Jialɨˈˊ ɨ̱́ˈˋ gøˈˊ tɨfaˈˊ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ nodsicuuˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seaˋ júuˆ e dsíngˈˉ røøiñˋ dseeˉ? 	 De Farizeeërs en godsdienstleraars zeiden tegen Jezus' discipelen: "Onbegrijpelijk dat u met zulk soort mensen aan tafel gaat."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseaˋ Israel lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Jesús, jo̱baˈ casɨtɨ́ɨrˊ cu̱u̱˜ caléˈˋ catú̱ˉ e lamɨ˜ iiñ˜ niquiúiñˈˉ dseaˋ do cartɨˊ nijngángˈˉneiñˈ. 	 Weer pakten zij stenen om Hem te stenigen.


jo̱ tiquiáˈˆ Judá calɨsírˋ Jacóoˆ, jo̱ tiquiáˈˆ Jacóoˆ calɨsírˋ Isáaˊ, jo̱ tiquiáˈˆ Isáaˊ calɨsírˋ Abraham, jo̱ tiquiáˈˆ Abraham calɨsírˋ Taré, jo̱ tiquiáˈˆ Taré calɨsírˋ Nacor, 	 de vader van Perez was Juda; de vader van Juda was Jakob; de vader van Jakob was Isaäk; de vader van Isaäk was Abraham; de vader van Abraham was Thera; de vader van Thera was Nahor;


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, Jeconías calɨsíˋ tiquiáˈˆ Salatiel jo̱ Salatiel calɨsíˋ tiquiáˈˆ Zorobabel. 	 Daarna werd Jechonia vader van een zoon, die Sealthiël heette.


Co̱ˈ lalab jíngˈˉ Fidiéeˇ: “Jmɨˈgooˋ tiquíiˈˆ có̱o̱ˈ˜guɨ niquíiˈˆ”, jo̱guɨ “I̱ dseaˋ i̱ cuøˈˊ júuˆ ˈlɨˈˆ tiquiáˈˆ o̱si niquiáˈˆ é, niˈɨ́ˉ íˈˋ e ˈnéˉ nijúumˉ i̱ dseaˋ íˋ.” 	 Waarom zet u tradities ervoor in de plaats? Gods wet zegt bijvoorbeeld: 'Heb eerbied voor uw vader en moeder en wees goed voor hen.


Jo̱guɨ song dseaˋ jiéngˈˋ seabˋ fɨˊ quiáˈrˉ e mɨˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e ˈnérˉ, jo̱baˈ jneaˈˆ eáangˊguɨ catɨ́ɨˉnaaˈ e nijmóˆnaˈ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Dsʉˈ jneaˈˆ jaˋ mɨˊ camɨ́ɨˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ e catɨ́ɨˉnaaˈ do, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ nɨcaˈíingˈ˜naaˈ iihuɨ́ɨˊ e nɨcajmóˆnaaˈ ta˜ jiéˈˋ e laco̱ˈ seaˋ jaléˈˋ e ˈnéˉnaaˈ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nijnɨɨng˜naaˈ quiáˈˉ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiaˋnaaˈ do. 	 Als andere apostelen door de gelovigen verzorgd worden, hebben wij daar toch ook recht op? Maar wij hebben van dat recht geen gebruik gemaakt. Wij hebben er niet over gesproken omdat u anders misschien niet had geluisterd naar het goede nieuws van Jezus Christus.


’Jo̱ jmiguiʉˊbɨ jaléˈˋ e seaˋ nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ jaˋ nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e jo̱ dseángˈˉ lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaˋ niˈuíingˉ jmiguiʉˊ quíiˉnaˈ. 	 Ik zou u nog zoveel moeten zeggen, maar dat zou nu te zwaar zijn.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ féˈˋ e jaˋ jáˈˉ e Jesús cagüéiñˉ lajo̱, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ féˈrˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ féˈrˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨguíˋ quiáˈˉ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ nɨnʉ́ʉbˉ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ e dseángˈˉ nɨsɨˈíˆ quijgeáamˋ bíˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do jee˜ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ latɨˊ lana, lab nɨquijgeáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Ieder die dat ontkent, heeft de geest van de antichrist, de vijand van Christus, waarvan wij weten dat hij komen zou, maar die nu al in de wereld aktief is.


Jo̱ lajeeˇ nɨngolíiñˉ ni˜ jmɨɨbˋ mɨ˜ canaangˋ ɨ́ɨˋ guíˋ e teáˋ eáangˊ jo̱guɨ canaangˋ ró̱o̱ˉ jmɨɨˋ cajo̱, jo̱ catɨˊ dsíiˊ móobˊ nɨcanaangˋ dsiˈa˜ jmɨɨˋ. 	 Terwijl zij op het meer waren, stak er een vreselijke storm op. De opgezweepte golven sloegen over de boot. Er kwam zoveel water in dat die bijna zonk.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ Elisabet do casɨ́ˈrˉ Yáˆ e ngocángˋ dsíirˊ jo̱ cajíñˈˉ: —ˈNʉˋbingˈ i̱ nɨcajmigüeangˈˆ Fidiéeˇ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ nɨcajmigüeaiñˈˆ yʉ̱ʉ̱ˋ quíiˈˉ cajo̱. 	 Zij jubelde het uit en zei tegen Maria: "Jij bent de gelukkigste vrouw van de hele wereld. Jouw kind is heel bijzonder in de ogen van God.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, camóˉguɨ́ɨ é̱e̱ˆ lɨ˜ guaˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcangɨ́ɨngˋ fɨˊ e quidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ dob camóˉo cajo̱ ni˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ i̱ nɨcajúngˉ e caquiʉˈˊ dseaˋ moguir˜ uíiˈ˜ e teáaiñˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e caséeˊ Jesús jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e féˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ cajmiféiñˈˊ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do o̱ˈguɨ cajmɨˈgórˋ i̱ diée˜ guóoˈ˜ quiáiñˈˉ do cajo̱ o̱ˈguɨ cacuǿøngˋ yaaiñ˜ faˈ e catáiñˉ lají̱i̱ˈ˜ e li˜ quiáˈˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do fɨˊ guiaquíirˊ o̱si fɨˊ guóorˋ é. Jo̱ camóˉo e cají̱bˈˊtu̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱ røøbˋ caquiʉˈrˊ ta˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ lajeeˇ co̱o̱ˋ mil ji̱i̱ˋ. 	 Toen zag ik een aantal tronen; degenen die erop zaten, kregen macht om recht te spreken. Ik zag ook de zielen van de mensen, die onthoofd waren om hun openlijke trouw aan Jezus en aan wat God had gezegd. Zij hadden het beest en zijn standbeeld niet aanbeden en het teken op hun voorhoofd of hand geweigerd. Zij werden weer levend en heersten samen met Christus, duizend jaar lang.


Jo̱baˈ lana jmitéˈˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcanaangˉnaˈ jmooˋnaˈ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jialco̱ˈ li˜ dsitíingˈ˜ quíiˉnaˈ. Jo̱guɨ jmeeˇnaˈ lajo̱ e iáangˋ áaˊnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨ́ɨngˊnaˈ ie˜ lamɨ˜ caˈíˋ óoˊnaˈ e canaangˉnaˈ cajmeeˇnaˈ e jo̱. 	 Destijds toonde u de bereidheid om te helpen. U kunt dat nu in daden omzetten. Laat het enthousiasme niet verminderen en geef wat u hebt.


jo̱ tiquiáˈˆ Neri calɨsírˋ Melqui, jo̱ tiquiáˈˆ Melqui calɨsírˋ Adi, jo̱ tiquiáˈˆ Adi calɨsírˋ Cosam, jo̱ tiquiáˈˆ Cosam calɨsírˋ Elmodam, jo̱ tiquiáˈˆ Elmodam calɨsírˋ Er, 	 de vader van Sealthiël was Neri; de vader van Neri was Melchi; de vader van Melchi was Addi; de vader van Addi was Kosam; de vader van Kosam was Elmadan; de vader van Elmadan was Er; de vader van Er was Josua;


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajeeˇ iuungˉ Jesús fɨˊ e ngóorˊ fɨˊ Jerusalén, ja̱ˊbre e eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ mɨ˜ ngɨ́ɨiñˊ jaléˈˋ fɨɨˋ píˈˆ o̱si jaléˈˋ fɨɨˋ cóoˈ˜ é. 	 Hij reisde verder naar Jeruzalem. Onderweg, in de steden en dorpen, sprak Hij met de mensen.


’Jo̱ song ie˜ jo̱ nijmɨgǿøngˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ jo̱ nijíñˈˉ: “Jǿøˉ, i̱ lab i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaˈ do i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ”, o̱si “Jǿøˉ, dob nɨsiñˈˊ é”, jo̱ dsʉˈ jaˋ jáˈˉ güɨlíingˋnaˈ jóng. 	 Als iemand dan aankomt met het verhaal dat de Christus hier is of daar, geloof hem niet.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Tʉ́ˆ Simón lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Jesús do, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi, ¿jie˜ fɨˊ lɨ˜ niguóˈˆ? Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaˋ cuǿøngˋ niguøngˈˆ ˈnʉˋ lana e fɨˊ lɨ˜ ninínˈˆn, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nilɨcøøngˋguɨjiʉ lajo̱, jo̱guɨbaˈ e nɨcuǿøngˋ guønˈˆ jóng. 	 Simon Petrus vroeg: "Here, waar gaat U dan heen?" "Daarheen kun je Mij nu niet volgen", antwoordde Jezus, "maar later wel."


Jo̱ nañiˊ faˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ jaˋ cadséˈˋ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaaˈ Jesús e quiáˈˉ nijngáiñˈˉ dseaˋ do, dsʉˈ cangomɨ́ɨˈ˜bre fɨˊ dseata˜ Pilato e quiáˈˉ niquiʉ́ˈˉ dseaˋ do ta˜ e nijngáiñˈˉ Jesús. 	 Hoewel zij geen geldige reden konden vinden om Hem ter dood te veroordelen, hebben zij Pilatus toch gevraagd Hem om te brengen.


Jo̱baˈ jaˋ jmooˈˋ e ɨˈˋ lɨ́ɨnˈˉ e niguiáˈˆ júuˆ jaléˈˋ e cajméeˋ Fíiˋnaaˈ Jesús, o̱ˈguɨ jmooˈˋ ɨˈˋ lɨ́ɨnˈˉ uii˜ quiéˉe cajo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e sɨjnɨ́ɨnˇn fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ dsʉˈ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. Dsʉˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e guiabˊ oˈˊ e niˈíinˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la íinˈ˜ jnea˜ uíiˈ˜ e guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. Jo̱ Fidiéeˇbingˈ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈrˉ jee˜ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨnˈˉ do. 	 Wees nooit bang om anderen over onze Heer te vertellen of ervoor uit te komen dat je mijn vriend bent, hoewel ik terwille van Christus in de gevangenis zit. Je moet bereid zijn met mij voor de Here te lijden; Hij zal je de kracht ervoor geven.


Dsʉco̱ˈ faˈ mɨ˜ júungˉ jaangˋ dseaˋ, jo̱baˈ joˋ cuǿøngˋ faˈ e nijmɨrǿngˋguɨ ˈñiaˈrˊ dseeˉ. 	 De zonde heeft niets meer over ons te zeggen. De zonde heeft geen macht over een dode.


Jo̱ guiʉ́bˉ ñíˆ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ na fɨˊ Filipos, e jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéˉe ie˜ lamɨ˜ canaanˉ e caguiáˋa júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ cajmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜ ie˜ jo̱ ie˜ mɨ˜ cajúˉu fɨˊ Macedonia. 	 Beste Filippenzen, u weet immers nog goed dat in het begin van mijn werk voor de verbreiding van het goede nieuws u de enige gemeente was, die mij geregeld een gift stuurde nadat ik uit uw streek, Macedonië, vertrokken was.


Té̱e̱ˊ óoˊnaˈ ie˜ nɨngóoˊjiʉ do caseáangˋ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Teudas do teáˋ ˈñiaˈrˊ e jíñˈˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ laniingˉ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ calɨgǿiñˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ quiʉ̱́ˋ ciento dseaˋbingˈ cangotáangˉ có̱o̱ˈr˜ ie˜ jo̱. Dsʉˈ cajngamˈˊ dseaˋ i̱ Teudas do mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ casojǿmˉbingˈ do, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jo̱ cadséngˉ quiáˈrˉ. 	 Een hele tijd geleden kwam Theudas in het nieuws, die zich uitgaf voor een groot man. Hij kreeg zo'n 400 mensen achter zich, maar toen hij gedood werd, viel heel zijn aanhang uiteen. Er bleef niets van over.


Jo̱ jnea˜, Juan, nɨcanúˉu jo̱guɨ nɨcamóˉo lajaléˈˋ e la. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jaléˈˋ e la, casíˈˋi uǿˉ jniiˉ fɨˊ uii˜ tɨɨˉ i̱ ángel i̱ caˈeˈˊ jnea˜ jaléˈˋ e jo̱ e laco̱ˈ e nijmifénˈˊnre sɨˈíˆ. 	 Ik, Johannes, zag en hoorde al deze dingen en viel op mijn knieën voor de engel, die ze me had laten zien en wilde hem vereren.


Jnea˜ Paaˉ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ apóoˆ i̱ óoˋ ta˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ nɨcatǿˈˉ Fidiéeˇ jnea˜ e nijmee˜e e ta˜ jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱ nɨcalɨˈiiñ˜. Jo̱ jnea˜, co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Sóstenes, sɨ́ɨngˋnaaˈ e jiˋ la 	 Van: Paulus, die door God geroepen is om een apostel, een reizend gezant van Christus Jezus te zijn en van broeder Sosthenes.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —¿Su jaˋ mɨˊ caˈíˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala? E cu̱u̱˜ e jaˋ calɨjíiˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ quiáˈˉ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ ˈnʉr˜, lanaguɨ dseángˈˉ cu̱u̱˜ laniimˉ nɨcaˈuíingˉ quiáˈˆ ˈnʉ́ʉˊ. Jo̱ ˈñiabˈˊ Fíiˋnaaˈ dseaˋ cajméerˋ e la, jo̱baˈ dseángˈˉ eáamˊ dsiˈgóˋ dsiˋnaaˈ lana. 	 Jezus zei: "U hebt toch wel eens in de Psalmen gelezen: 'De steen die door de bouwers was afgekeurd, is juist de hoeksteen geworden. Zo heeft God het gewild. Is dat niet wonderlijk?' (c)


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ caguilíingˉtu̱ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ Bernabé e fɨˊ Antioquía do, dsifɨˊ lajo̱b caseáiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ e fɨˊ jo̱, jo̱ cajmeaˈˊreiñˈ júuˆ lajaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈr˜ lacaangˋ lɨ˜ cangolíiñˉ do, jo̱guɨ jial cacuøˊ Fidiéeˇ e niˈíngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Toen ze in Antiochië aankwamen, riepen zij de christenen bijeen en vertelden hun wat God allemaal had gedaan. God had nu ook niet-Joden de mogelijkheid gegeven in Jezus Christus te geloven.


Jo̱ e fɨˊ jo̱ jaˋ ˈleáangˉ jaléˈˋ li˜ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ cajméeˋ Jesús, dsʉco̱ˈ jaˋ jáˈˉ calɨ́ngˉ dseaˋ írˋ. 	 Hij deed daar niet veel wonderen, omdat zij geen vertrouwen in Hem hadden.


Jo̱ lɨ́ˈˆ canaangˋ i̱ dseaˋ do sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaam˜bre jo̱ sɨ́ˈˋ rúiñˈˋ lala: —Song niféˈˆnaaˈ e Fidiéebˇ casíiˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ lalab niñírˉ quíˉnaaˈ: “¿Jialɨˈˊ jaˋ jáˈˉ calɨ́ngˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ?” 	 Zij wisten geen raad met deze vraag en zeiden tegen elkaar: "Als we ja zeggen, zal Hij vragen: 'Waarom hebben jullie hem dan niet geloofd?'


Jo̱ jie˜ mɨ˜ cuǿøngˋ uøˈˊ faˈ e jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ nilíˈˋ ˈnʉˋ, co̱ˈ laˈeáangˊ e jmooˈˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, lajo̱baˈ nilíˈˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ do. 	 Geef het kwaad geen kans, maar overwin het door het goede te doen.


Jo̱guɨ song nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈrˉ e tɨɨˉnaaˈ e nicuǿˈˆnaaˈ bíˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ jmóˆooˈ. Jo̱guɨ song nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈrˉ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜naaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ quíˉnaaˈ, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ jmóˆooˈ e ngocángˋ dsiˋnaaˈ. Jo̱guɨ song nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈrˉ e ooˉnaaˈ co̱o̱ˋ ta˜, jo̱baˈ eáamˊ ˈnéˉ e ñiing˜ dsiˋnaaˈ e nijmóˆnaaˈ e ta˜ jo̱. Jo̱guɨ song nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜naaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ li˜ ˈnéˉ quiáˈˉ lajo̱, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ jmóˆooˈ e iáangˋ dsiˋnaaˈ. 	 Wie anderen moet aansporen en bemoedigen, krijgt daar de woorden voor. Wie iets moet uitdelen, krijgt de gave om eenvoudig te blijven. Wie leiding moet geven, krijgt daar de wijsheid voor. Wie zich ontfermt over mensen die het moeilijk hebben, doet dit met opgewektheid.


Jo̱ song i̱i̱ˋ dseaˋ jíñˈˉ sɨ́ˈrˋ ˈnʉ́ˈˋ jialɨˈˊ jmooˋnaˈ lana, jo̱baˈ síiˈ˜naˈre e ta˜ quiʉˈˊ Fíiˋbaaˈ, co̱ˈ ˈneámˉbre i̱ jóˈˋ la cateáˋ, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, nijajeaamˉtu̱reˈ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ é̱e̱ˆ quiáaˉreˈ. 	 Maak het los en neem het mee. Als iemand vraagt waarom jullie dat doen, zeg dan: De Here heeft het nodig. Maar we brengen het gauw weer terug."


Dsʉco̱ˈ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ mɨˈˊ Fidiéeˇ jaléˈˋ e ˈnérˉ, ngɨ́ɨmˋbre; jo̱guɨ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ ˈnóˈˊ, niguiéˈˊbre e ˈnóˈrˊ do; jo̱guɨ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ tǿˋ fɨˊ oˈnʉ́ˆ, nineabˊ e ˈnʉ́ʉˊ do. 	 Want ieder die bidt, ontvangt. Wie zoekt, vindt. En voor wie klopt, gaat de deur open.


Jnea˜ siiˉ Juan, jo̱ jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ lajɨˋ guiéˉ ˈléˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. Íingˈ˜naˈ güeaˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ güɨlɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ íbˋ dseaˋ i̱ seengˋ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ jo̱guɨ latɨˊ lana jo̱guɨ i̱ nijáaˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ. Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ íimˈ˜baˈ güeaˈˆ quiáˈˉ lajɨˋ guiángˉ jmɨguíˋ i̱ seengˋ fɨˊ quiniˇ lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ laniingˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ quiʉˈrˊ ta˜. 	 Dit schrijft Johannes aan de zeven christengemeenten in Turkije (A): Ik wens u de genade en vrede toe van God, Die is en Die was en Die komt, van de zeven geesten die voor Zijn troon staan en


Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e caˈíngˈˋ Moi˜ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do jaˋ caquɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ faˈ e cajméeˋ e calɨséngˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. Jo̱ dsʉˈ lana nɨseaˋ co̱o̱ˋ e nita˜ dsiˋnaaˈ e ˈgøngˈˊguɨ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e niñíingˋnaˈ e nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 De mensen konden daardoor niet gered worden. Daardoor lukte het niemand om recht voor God te staan. Maar nu hebben wij een veel betere hoop, want Christus maakt het voor ons met God in orde, zodat wij bij Hem mogen komen.


Jo̱ e labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ dseañʉˈˋ, jmiˈneáangˋnaˈ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ quíiˉnaˈ laco̱ˈguɨ Dseaˋ Jmáangˉ jmiˈneáaiñˋ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ uii˜ quíˉiiˈ cajo̱. 	 Mannen, geef uw vrouw dezelfde liefde als Christus aan Zijn Gemeente gaf, toen Hij Zich volledig voor haar opofferde.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Lab nifáˈˆduu jial lɨ́ɨˊ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱, mɨ˜ Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. Co̱ˈ e jo̱ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ guíngˉ sɨmɨ́ˆ i̱ caˈuøøngˋ quie̱ˊ jmacó̱ˋ jɨˋ candíiˆ e cangoˈíiñˈˇ dseañʉˈˋ i̱ cungˈˊ guóˋ. 	 "Het Koninkrijk van de hemelen kan vergeleken worden met tien bruidsmeisjes die de bruidegom tegemoet gingen. Zij namen hun olielampen mee.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ jneaa˜aaˈ cajo̱, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ nañiˊ faˈ fɨ́ɨmˊbaaˈ eáangˊ, dsʉˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jaˋ eeˋ lɨ́ɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊnaaˈ jmaquíingˊ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ, dsʉˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajaléngˈˋnaaˈ. 	 Al zijn we met velen, door onze verhouding tot Christus vormen wij één lichaam. En wij zijn stuk voor stuk leden van dat lichaam. Wij horen bij elkaar.


Jo̱ dsʉˈ lana dseángˈˉ ngóoˊ catɨ́bˋ íˈˋ e ninángˋ sojǿngˉnaˈ lajaangˋ lajaangˋnaˈ fɨˊ la fɨˊ na, jo̱baˈ ˈñiáˈˋbaa nitiúungˉguɨ́ɨ. Jo̱ dsʉˈ e jáˈˉ e jaˋ ˈñiáˈˋa seenˉ cajo̱, co̱ˈ seemˋ Tiquíˆiiˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ contøøngˉ. 	 "Er komt een tijd dat u uiteengejaagd wordt; dan gaat ieder zijn eigen weg en laat Mij in de steek. Maar echt alleen zal Ik niet zijn, omdat de Vader dicht bij Mij is.


Jo̱ dsʉˈ jaˋ lajɨɨngˋ dseaˋ ñirˊ e júuˆ na. Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ e jmiféiñˈˊ jaléngˈˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ, mɨˊ ˈnooˋbɨ gøˈrˊ jaléˈˋ e jmiñiˇ e lɨ́ɨˊ feáˈˉ e ɨˊ dsíirˊ e nɨcacuørˊ jaléngˈˋ diée˜ quiáˈrˉ. Jo̱ lajeeˇ e gøˈrˊ e jo̱, lɨ́ɨiñˊ e jmɨˈlɨmˈˆ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˆ do, co̱ˈ jaˋ co̱o̱ˋ e ɨˊ dsíirˊ. 	 Toch is dit niet voor alle gelovigen even duidelijk. Sommigen hebben nu nog de gewoonte deel te nemen aan maaltijden ter ere van afgoden. En als zij eraan meedoen, voelen zij zich onzeker en spreekt hun geweten.


Jo̱ dsʉˈ jaangˋ sɨmingˈˋ cangóˉbre tɨˈleáaiñˊ laco̱ˈ cangángˈˉ Jesús, jo̱ lɨco̱ˈ iáiñˈˋ co̱o̱ˋ jmóoˈ˜ ˈmɨˈˊ lajo̱b. Jo̱ casamˈˉbre i̱ sɨmingˈˋ do cajo̱; 	 Een jongeman volgde Jezus. Hij had niets anders aan dan een linnen kleed.


Jo̱ tɨˊ dobɨjiʉ nɨngóoˊ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do mɨ˜ cangáiñˉ jiéngˈˋguɨ gángˉ dseaˋ i̱ laˈóˈˋ rúmˈˋ cajo̱, jo̱ jaaiñˈˋ do siirˋ Tiáa˜ jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Juan. Jo̱ lajɨˋ huáaiñˈˉ do lɨ́ɨiñˊ jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Zebedeo. Jo̱ teáaiñˈ˜ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ móoˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ tiquiáˈrˆ e jmoˈrˊ jaléˈˋ ˈmáaˊ quiáˈˉ e sáiñˈˊ ˈñʉˋ. Jo̱ Jesús catǿˈˉreiñˈ do, 	 Iets verderop zag Jezus nog twee broers: Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs. Zij zaten bij hun vader in de boot netten te repareren. Hij riep hen ook.


Jo̱ nañiˊ faˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ lɨ́ˈˉɨ dsʉˈ uíiˈ˜ e jmɨráangˆ ˈñiáˈˋa, jo̱ dsʉˈ lanaguɨ ˈnéˉbaˈ e nifɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e nɨcamóˉo lafaˈ mɨ˜ quɨɨˉ jo̱guɨ jaléˈˋ e nɨcaˈíinˈ˜n e jaˋ mɨˊ cajmijnéengˋ Fidiéeˇ jéengˊguɨ. 	 Al is het dan nergens goed voor, ik wil mij toch ook nog beroemen op de visioenen en openbaringen die de Here mij heeft gegeven.


Jo̱ mɨ˜ nijmijnéengˋ ˈñiaˈˊ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱b mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ e quiáˈˉ nijmiguiéeiñˋ quiáˈˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jɨiñˈˋ eáangˊ do jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ capíˈˆ guíˋ e nijiʉ́ʉrˉ fɨˊ moˈoorˉ. 	 Dan zal de 'mens van zeer grote zonde' in de openbaarheid treden. Maar de Here Jezus zal hem door Zijn adem vernietigen en hem, als Hij terugkomt, alleen al door Zijn stralende verschijning machteloos maken.


Jo̱guɨ jábˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cuøˊ dseaˋ jmɨgüíˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e cangárˉ, dsʉˈ e júuˆ e cuøˊguɨ Fidiéeˇ eáangˊguɨ ˈnéˉ jáˈˉ nilíiˋnaaˈ, co̱ˈ laniingˉguɨ lɨ́ɨˊ, dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ cuørˊ júuˆ uii˜ quiáˈˉ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáamˉ. 	 Als wij mensen geloven die getuigen, moeten wij zéker het getuigenis van God aannemen. Hij zegt dat Jezus Christus Zijn Zoon is.


Jo̱ dsʉˈ lajaléˈˋ e jo̱ ˈnéˉ jméeˆnaˈ røøˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. 	 Alles wat gedaan wordt, moet fatsoenlijk en ordelijk gaan.


Jo̱ dsʉˈ jaˋ cuǿøngˋ e nidsijéeˊ lajo̱ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ i̱i̱ˋ i̱ iing˜ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, íˋbingˈ i̱ ˈnéˉ nijméˉ ta˜ jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ i̱ caguiaangˉguɨ; 	 Maar onder jullie moet het anders gaan. Wie groot wil zijn, moet jullie dienaar worden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caseángˈˋ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱ caquiʉˈˊreiñˈ ta˜ e nidsiguiáaiñˈ˜ do júuˆ quiáˈˉ jial iing˜ Fidiéeˇ e nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱guɨ cacuøˈˊreiñˈ do bíˋ e quɨ́ɨiñˈ˜ do jmɨɨ˜ e niˈuǿiñˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱guɨ e nijmiˈleáaiñˈˉ do jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ lɨ́ɨngˊ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ. 	 Op een dag riep Jezus Zijn twaalf discipelen bij elkaar. Hij gaf hun macht en gezag om boze geesten weg te jagen en ziekten te genezen.


co̱ˈ dseángˈˉ nɨtab˜ dsíirˊ e dseángˈˉ quɨ́ɨbˈ˜ dseaˋ do jmɨɨ˜ e nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuørˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Hij was er absoluut van overtuigd dat God kon doen wat Hij beloofd had.


Jo̱ mɨ˜ lɨ˜ cøøngˋguɨ lajo̱, cagüɨˈɨ́ɨbˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱ cangɨˊtu̱r laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galacia có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Frigia e cuøˈˊguɨr bíˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ jaˋ nilɨtúngˉ dsíiñˈˊ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáaiñˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Maar ook daar bleef hij niet lang. Al gauw vertrok hij weer naar Galatië en Frygië om de christenen in die streken te bemoedigen.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ jmitéˈˊnaˈ náng lají̱i̱ˈ˜ e nɨcanaangˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíiˆnaˈ cajméerˋ. 	 Maak de maat maar vol. Slangen! Addergebroed! Hoe zult u aan het vreselijke oordeel van de hel ontkomen?


Jo̱ lajeeˇ e iuuiñˉ fɨˊ ngóoˊbre mɨ˜ cangoquiéengˊ jaangˋ dseamɨ́ˋ lɨ́ˈˉ caluurˇ i̱ nilɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ e tuuiñˋ lají̱i̱ˈ˜ nɨngóoˊ mɨˊ guitu̱ˊ ji̱i̱ˋ. Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ do catɨ́ɨiñˉ capíˈˆ ˈnɨˈˋ sɨ̱ˈˆ dseaˋ do; 	 Onderweg naderde Hem van achteren een vrouw, die al twaalf jaar aan bloedverlies leed. Zij boog zich voorover en raakte de kwast van Zijn mantel aan.


Jo̱ dsʉˈ jangámˉ niˈɨ́ˆ oˈˊ jo̱ nifoˈˆ lala: “Cahuɨ̱́bˈˋ e guoˈˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ do e laco̱ˈ nija̱ˋ jnea˜ é̱e̱ˆ quiáˈˉ e lɨ˜ cahuɨ̱́ˈˋ do.” 	 U zult dan vragen: "Maar die takken zijn toch weggebroken om plaats te maken voor ons?"


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨgóoˋ i̱ nɨcajalíingˉ lají̱i̱ˈ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nigáaˊ jnea˜ do, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ ɨ̱ɨ̱ˋ i̱ ˈléeˊ, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ joˈseˈˋ quiéˉe jaˋ calɨjíiˈr˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Ik ben de deur van de schaapskooi. Al die zogenaamde profeten en verlossers zijn dieven en rovers. Maar de schapen hebben niet naar hen geluisterd.


Jo̱ dsʉˈ lajeeˇ e jaˋ quɨ́ɨˈ˜guɨ́ɨˈ jmɨɨ˜ faˈ e nilaangˉ yee˜naaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ, jo̱ dsʉˈ lajeeˇ jo̱b mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e cagüéngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ cuaiñ˜ quíˉiiˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ. 	 Christus is immers toen wij nog hulpeloos waren, op het juiste ogenblik voor slechte mensen gestorven.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ lana e ˈnéˉ nijmɨˈúungˋnaˈ e Fidiéeˇ dseaˋ nicá̱ˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ niñíingˋnaˈ jaléˈˋ e ˈnéˉnaˈ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜. 	 Wees dus in de eerste plaats bezig met het Koninkrijk van God; dan zorgt Hij wel dat je die andere dingen ook krijgt.


Co̱ˈ mɨ˜ fóˈˋnaˈ lala: “Jnea˜ lɨ́ɨnˊn dseaˋ quiáˈˉ Paaˉ”, jo̱guɨ i̱ jiéngˈˋguɨ jíngˈˉ: “Jnea˜ lɨ́ɨnˊn dseaˋ quiáˈˉ Apolos”, jo̱baˈ cuøˊ li˜ jóng e dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ yaam˜baˈ jmitíˆnaˈ. 	 Als de een zegt bij Paulus te horen en de ander bij Apollos, is dat erg menselijk geredeneerd.


Jo̱ uii˜ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ sɨju̱ˇ quiáˈˉ co̱o̱ˋguɨ ˈléˈˋ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel; jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱ mɨˊ calɨ́ɨngˊ jmidseaˋ fɨˊ jee˜ e ˈléˈˋ jo̱ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Wij weten allemaal dat Christus niet bij de priesterstam van Levi hoort,


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ nɨñiˊ Fidiéeˇ i̱˜ jaléngˈˋ i̱ nilíingˉ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ ie˜ jo̱ cajo̱ calɨˈiiñ˜ e lajaléngˈˋ íˋ niˈuíiñˉ dseángˈˉ laco̱ˈ lɨ́ɨngˊ i̱ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ do, jo̱ lajo̱baˈ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do niˈuíiñˉ jaangˋ i̱ niingˉguɨ jee˜ lajaléngˈˋ i̱ rúiñˈˋ do. 	 Hij heeft altijd geweten wie Hem zouden liefhebben. En Hij bepaalde ook dat die mensen Zijn Zoon zouden weerspiegelen. Want Hij wilde dat Zijn Zoon de eerste en belangrijkste van vele broers zou zijn.


’Jo̱ quie̱ˋnaˈ cuente jial jloˈˆ jaléˈˋ líˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jaˋ eeˋ ta˜ jmóoˋ o̱ˈguɨ quie̱ˊ fɨˈíˆ jial niˈuíingˉ e jloˈˆ. Jo̱ dsʉˈ carˋ jí̱i̱ˈ˜ dseata˜ Salomón có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jloˈˆ e calɨseáˋ quiáˈrˉ jaˋ casíngˈˋ ˈñiaˈrˊ e jloˈˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jnéengˉ co̱o̱ˋ líˆ. 	 Kijk eens naar de lelies. Die spinnen niet en weven niet. Toch zijn zij mooier dan koning Salomo in al zijn pracht en praal.


Jo̱guɨ mɨ˜ cataan˜n cateáˋ fɨˊ Jerusalén, jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ caguilíiñˉ ˈnɨ́ɨiñˋ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Paaˉ do fɨˊ quiniiˉ, jo̱guɨ camɨˈrˊ jnea˜ e faˈ niquiʉ́ˈˆʉ ta˜ e nijúumˉ dseaˋ do. 	 Toen ik in Jeruzalem was, hebben hun hoofdpriesters en leiders mij gevraagd hem terecht te stellen.


’Dsʉˈ jaˋ calɨˈiing˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ faˈ calɨnʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do o̱ˈguɨ calɨjíiˈr˜ júuˆ quiáiñˈˉ do cajo̱, co̱ˈ calɨˈiiñ˜ e niquɨmˈˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ Egipto. 	 Maar onze voorouders wilden Mozes niet gehoorzamen. Zij hadden er genoeg van achter hem aan te lopen en verlangden terug naar Egypte.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jmóoˋ nʉ́ʉˈ˜ faˈ camɨ́bˈˆ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜, doñiˊ faˈ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ niingˉ e júuˆ camɨ́ˈˆ do, o̱ˈguɨ eˈrˊ dseaˋ rúiñˈˋ jial e nijméiñˈˉ do nʉ́ʉˈr˜ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ niˈuíiñˉ jaangˋ i̱ jaˋ niingˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nicá̱ˋ dseaˋ do nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do jo̱guɨ eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ e nijméiñˈˉ do lajo̱, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ niˈuíiñˉ dseaˋ i̱ niimˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e dseaˋ do nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Wie tegen de mensen zegt dat het niet zo nauw luistert (en zelfs maar het kleinste gebod afschaft) zal de kleinste zijn in het Koninkrijk van de hemelen. Maar wie zich aan Gods wetten houdt (en anderen leert dat ook te doen) zal groot zijn in dat Koninkrijk.


co̱ˈ yaam˜ i̱ dseaˋ íˋ nɨsɨ́ˈrˋ jneaˈˆ jial mɨ˜ caˈíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e léeˊnaaˈ mɨ˜ caguiéˉnaaˈ e cangoˈeeˇnaaˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ na fɨˊ Tesalónica. Jo̱guɨ sɨ́ˈrˋ jneaˈˆ cajo̱ jial mɨ˜ catʉ́ʉˊnaˈ e jmiféngˈˊnaˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ lafaˈ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ, jo̱ lajo̱b canaangˉnaˈ e jmooˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ i̱ Fidiéeˇ i̱ dseángˈˉ jáˈˉ do. 	 Wij hoeven het zelf niet meer te vertellen, want de mensen vertellen ons hoe u ons met open armen hebt ontvangen en dat u zich van de afgoden hebt afgekeerd om nu de levende en ware God te eren en te dienen.


Jo̱ song guiʉ́bˉ niˈíngˈˋ i̱ dseaˋ lɨ˜ niguilíingˉnaˈ do ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ juguiʉ́bˉ nilɨseeiñˋ; jo̱ dsʉˈ song jaˋ niˈíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ juguiʉ́ˉ, jo̱baˈ lajo̱b jaˋ juguiʉ́ˉ nilɨseeiñˋ yaaiñ˜ cajo̱. 	 Woont daar een vredelievend man, dan zal je vrede over hem komen. Zo niet, dan komt die vrede bij je terug.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ nilíˋ ˈníˈˋ níiñˉ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiéˉe; jo̱ dsʉˈ i̱i̱ˋ i̱ teáangˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe carta˜ seeiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ nileámˋbre jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Iedereen zal jullie haten, omdat je bij Mij hoort. Maar wie Mij trouw blijft tot het allerlaatst, zal gered worden.


Jo̱guɨ casɨ́ˈˉbɨguɨ Jesús cajo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —E labaˈ jmɨtaaˉ óoˊnaˈ e i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ laˈóˈˋ teáangˉnaˈ la jmɨɨ˜ na jaˋ mɨˊ nijúungˉnaˈ cartɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ cangɨ́ɨngˋnaˈ jial nicá̱ˆ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e laniingˉ ˈgøiñˈˊ do. 	 Hij zei: "Sommigen van u, die hier bij Mij staan, zullen nog voor hun dood het Koninkrijk van God zien komen met grote kracht!"


o̱ˈguɨ seengˋnaˈ e jmitíˆnaˈ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, co̱ˈ jaˋ mɨˊ caˈíingˈ˜naˈ jnea˜ dseaˋ casíiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Wat de Vader zegt, bereikt u niet werkelijk. Want u gelooft Mij niet, hoewel Ik door Hem gestuurd ben.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jo̱b jí̱i̱ˈ˜ caquiuiñˈˊ núurˋ júuˆ quiáˈˉ Paaˉ, co̱ˈ mɨ˜ canúurˉ e nidséˉ dseaˋ do e niguiárˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, jo̱baˈ canaaiñˋ óoˋtu̱r jo̱ féˈrˋ: “¡Jaˋ ˈnéˉ e seengˋ i̱ dseaˋ na fɨˊ jmɨgüíˋ la! ¡Jngangˈˊnaiñˈ na!” 	 Toen Paulus dat zei, begonnen de mensen die hem tot zover hadden aangehoord, luid te protesteren. "Weg met die man!" schreeuwden zij.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ nɨcaleáaiñˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ, dsʉˈ o̱faˈ uíiˈ˜ e jneaa˜aaˈ cajméˆnaaˈ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉ. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ e nɨcaˈíiñˉ dseeˉ quíˉiiˈ, jo̱baˈ lana nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ dseaˋ i̱ nɨcalɨséngˋtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱guɨ cajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e Jmɨguíˋ quiáˈrˉ dob e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lajo̱. 	 Niet omdat wij het hadden verdiend, maar omdat Hij met ontferming over ons bewogen was en medelijden met ons had. Hij heeft onze zonden afgewassen, ons nieuw leven gegeven en ons vernieuwd door de Heilige Geest,


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel e júuˆ quiáˈˉ Tée˜ do, dsíngˈˉ calɨguíiñˉ quiáˈˉ dseaˋ do carjɨˋ tʉrˊ maja̱r˜. 	 Toen de Joden in de rechtszaal d t hoorden, waren zij diep gegriefd en knarsetandden zij van woede.


—Co̱ˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e iing˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ lɨ́ɨngˊ rúnˈˋn jo̱guɨ íˋbingˈ i̱ lɨ́ɨngˊ niquiéˆe cajo̱. 	 Ieder die doet wat God wil, is mijn broer, mijn zuster, mijn moeder."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo lají̱i̱ˈ˜ e sɨ́ɨngˋ dseaˋ uii˜ quiáˈˉ Jesús, jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ fii˜ quiáˈˉ jmidseaˋ casíiñˋ jaangˋ gángˉ ɨ́ɨˈ˜ quiáˈˉ guáˈˉ e laco̱ˈ nidsiséeiñˈ˜ Jesús e fɨˊ lɨ˜ iuungˉ dseaˋ do. 	 De Farizeeërs hoorden wat er onder de mensen over Hem gefluisterd werd. Daarom stuurden zij, in overleg met de leidende priesters, enkele tempeldienaars om Hem gevangen te nemen.


’Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ jɨˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Co̱faˈ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e néeˊ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ faˈ e niˈméngˉ ˈñiaˈˊ e jaˋ cuǿøngˋ líˋ jǿøˉ dseaˋ. 	 U bent het licht van de wereld; een hoog gelegen stad die straalt in de nacht, kan iedereen zien.


Jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —E lab e jmɨˈøønˉ e laco̱ˈ nɨcuøˊ li˜ quiáˈˉ júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ e jmɨˈøønˉ e nitʉ̱́ˋ. 	 "Dit is mijn bloed, dat voor vele mensen zal vloeien", zei Hij. "Het bezegelt het nieuwe verbond tussen God en de mens.


Jo̱ røøbˋ casɨ́ɨngˉ i̱ dseañʉˈˋ do có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ e caje̱ˊbre có̱o̱ˈ˜ condseáˈˉ e cuuˉ e calɨ́ˈrˉ do, jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ condseáˈˉbaˈ cacuøˈrˊ i̱ dseaˋ apóoˆ do. 	 De rest bracht hij naar de apostelen, maar hij deed net alsof het de hele opbrengst was.


Dsʉˈ ie˜ jo̱ nɨjaquiéengˊ jmɨɨ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ jmoˈrˊ ˈnʉ́ʉˊ máˈˆ ˈma˜ e laco̱ˈ jmiguiéngˈˊ dsíirˊ jial mɨ˜ cangɨrˊ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, 	 Het liep tegen de tijd van het Loofhuttenfeest.


Dsʉˈ Jesús caji̱ˈˊ nir˜ cajǿøiñˉ jaléngˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dseamɨ́ˋ i̱ seengˋ fɨˊ Jerusalén, jaˋ quɨˈˋnaˈ uíiˈ˜ jnea˜, dsʉˈ quíiˈ˜naˈ uii˜ quíiˆnaˈ yaang˜naˈ jo̱guɨ uii˜ quiáˈˉ jó̱o̱ˋnaˈ. 	 Jezus keerde Zich om en zei tegen hen: "Vrouwen van Jeruzalem, huil niet om Mij.


Dsʉco̱ˈ jneaˈˆ catɨ́ɨˉnaaˈ e nijmóˆnaaˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ féˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ jaˋ catɨ́ɨngˉ faˈ e nijmóˆnaaˈ jaléˈˋ e jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ la féˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Ik kan niet tegen, maar alleen voor de waarheid strijden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseata˜ Festo do casɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseata˜ rúiñˈˋ caguiaangˉguɨ do. Jo̱ lɨ́ˉ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ Paaˉ: —Lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nɨcamɨ́ˆ ˈnʉˋ uøˈˊ e i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ Roma do, íˋbingˈ niquidsiˊ íˈˋ quíiˈˉ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ íbˋ niguóˈˆ lana. 	 Na met zijn raadsheren te hebben gesproken, antwoordde Festus: "Nu u een beroep op de keizer hebt gedaan, zult u ook naar de keizer gaan."


Jo̱ lajeeˇ e teáaiñˈ˜ fɨˊ, cajíñˈˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Simón i̱ seengˋ fɨˊ Cirene, tiquiáˈˆ jaangˋ i̱ siiˋ Jaangˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ i̱ siiˋ Rufo, jo̱ nijaiñˈˊ do fɨˊ jenuuˋ fɨˊ lɨ˜ jmóorˋ ta˜, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉ do cajmeáiñˈˋ ˈgooˋ i̱ Simón do e nijéiñˉ crúuˆ quiáˈˉ Jesús. 	 Simon van Cyrene (de vader van Alexander en Rufus) kwam net van het land. Hij werd gedwongen het kruis van Jezus te dragen.


Jo̱ jaˋ jáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ e laco̱ˈ nilɨseaˋ fɨˊ quíiˉnaˈ e nijméeˆnaˈ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e lɨ́ˋ óoˊnaˈ yaang˜naˈ, dsʉco̱ˈ o̱ˈ lajo̱ e ˈnéˉ jméeˆnaˈ lana; co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e nijáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ, co̱ˈ lana nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ lafaˈ nɨcajúngˉ jo̱guɨ i̱ lafaˈ nɨcají̱ˈˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b nɨlɨ́ɨngˊnaˈ, jo̱baˈ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e nijáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ dseaˋ do nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jialco̱ˈ iiñ˜ e nijméeˆnaˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ. 	 Stel geen enkel deel van uw lichaam ter beschikking van de zonde, als iets waarmee slechte dingen worden gedaan. Nee, stel uzelf ter beschikking van God, omdat u met Christus gestorven bent, om nu met Hem te leven. U bent immers dood geweest en weer levend geworden.


Jo̱ cajíñˈˉ e lajaléngˆ jneaˈˆ dseaˋ cuøøˉnaaˈ dseeˉ catɨ́ɨngˉ e nijaˈnɨ́ɨngˊnaaˈr fɨˊ quiníˈˆ. 	 Hij gebood dat wij ons tot u zouden wenden. Door hem zelf te ondervragen, kunt u aan de weet komen of het juist is waarvan wij hem beschuldigen."


jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lajɨɨmˋ dseaˋ cuørˊ laˈuii˜ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e jloˈˆguɨ, jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨcaˈɨ̱́ˈˉ i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ do jmiguiúungˋjiʉ e jmɨ́ˈˆ e jloˈˆ do, jo̱guɨbaˈ e niguiéˈrˋ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e uǿngˉguɨ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ do. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉˋ nɨcaˈmeáˆbaˈ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e jloˈˆguɨ do quiáˈˉ tɨˊ lɨ˜ nɨngóoˊ dséngˉ jmɨɨ˜. 	 Hij zei tegen hem: "Wat een lekkere wijn! Hoe is het mogelijk! Iedereen schenkt eerst de goede wijn en als de mensen genoeg gedronken hebben pas de minder goede. Maar u hebt de beste wijn voor het laatst bewaard."


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —E labaˈ iin˜n jmɨtaaˆ óoˊnaˈ, e o̱ˈ Moi˜ i̱ cacuøˈˊ i̱ dseaˋ áangˊ quíiˉnaˈ do e iñíˈˆ e cajalíˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ do, dsʉco̱ˈ ˈñiabˈˊ Tiquiéˆe Fidiéeˇ dseaˋ cuørˊ e iñíˈˆ e jáˈˉ e jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ do. 	 Jezus zei: "Dat brood uit de hemel hebben zij niet van Mozes gekregen, maar van mijn Vader.


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaˋ e lɨ́ɨˊ quiéˉ jnea˜ jial lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e féˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ uii˜ quiéˉe, 	 Eer van mensen vind Ik niet belangrijk, omdat Ik weet hoe u bent: u hebt de liefde van God niet in u.


Co̱ˈ nɨcatɨ́ˋ íˈˋ e nijáaˊ i̱ dseaˋ sɨju̱ˇ quiáˈˉ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ i̱ calɨsíˋ Davíˈˆ do i̱ sɨˈíingˆ e niquiʉ́ˈˉ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. ¡Majmiféngˈˊnaaˈ jo̱guɨ majmɨˈgooˉnaaˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ! 	 "Eer voor het nieuwe koninkrijk van onze vader David!" en "Lang leve de grote koning!"


Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e Fidiéebˇ niˈíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ uíiˈ˜ e jmitíˆnaˈ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ catiúumˊbaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ caˈnáamˉ yaang˜naˈ e laco̱ˈ joˋ niˈíingˈ˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ e guiúngˉ Fidiéeˇ do. 	 Als u probeert het met God in orde te maken door de wet te houden, hebt u de band met Christus verbroken; u wijst daarmee Zijn genade van de hand.


’Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ mɨˊ cajgóorˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ˈñiáˈˋbaa dseaˋ gáaˊa fɨˊ jo̱; jo̱ cagüénˉn fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Er is nog nooit iemand bij God geweest behalve Ik, de Mensenzoon, Die bij Hem vandaan komt.


’Jo̱ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ e jneab˜ lɨ́ɨnˊn e huɨɨngˋ jǿˈˆ do, jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ guángˈˊ quiáˈˉ e huɨɨngˋ do. Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ jnea˜ seemˉbaa cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ írˋ cajo̱, jo̱baˈ eáamˊ íingˆ ta˜ jaléˈˋ e jmóorˋ; co̱faˈ jaˋ seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉ jaˋ eeˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ jmérˆ jóng. 	 Ik ben de wijnstok en u bent de ranken. Als u dicht bij Mij blijft en Ik blijf in u, brengt u veel vrucht voort. Want zonder Mij kunt u niets doen.


Jo̱ jee˜ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia do niquiéengˋ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ niseengˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ Paaˉ, jo̱ casíiñˋ júuˆ e sɨ́ˈˋreiñˈ e guiʉ́ˉguɨ e jaˋ niˈíˋ dseaˋ do e lɨ˜ teáangˈ˜ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do. 	 Enkele bevriende hoge ambtenaren van de provincie Asia lieten hem waarschuwen dat hij zijn leven niet in gevaar moest brengen door het theater binnen te gaan.


Jo̱ dsʉˈ niguiéebˊ jmɨɨ˜ mɨ˜ nidsingɨ́ɨngˉnaˈ iihuɨ́ɨˊ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nirɨ̱́ˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉ́ˈˋ lacúngˈˊ lajíingˋ e fɨɨˋ la, jo̱ nijmérˉ mɨ́ɨˈ˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, 	 Nu is het te laat. Straks zullen uw vijanden u belegeren, u omsingelen en van alle kanten tegen u opdringen.


Dsʉco̱ˈ ˈñiábˈˋ jnea˜ cajméˉe lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Saíiˆ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Ik heb de hele wereld gemaakt!' (C)


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ e móoˊ do calɨˈiiñ˜ e nijngámˈˉbre jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ téerˋ ˈñúungˈ˜ do e laco̱ˈ jaˋ nileángˉ yaaiñˈ˜ do e nicuí̱rˉ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨɨˋ mɨ˜ nináiñˋ e nité̱rˉ jmɨɨˋ. 	 Om te voorkomen dat sommige gevangenen naar de kust zouden zwemmen en ontsnappen, wilden de soldaten hen allemaal doden.


Co̱ˈ mɨ˜ jaangˋ dseaˋ iiñ˜ e nilɨcuíiˋguɨ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ fɨˊ lɨ˜ jǿøˉ dseabˋ ˈnéˉ jmérˉ jaléˈˋ e jmóorˋ do. Jo̱ co̱ˈ ˈnʉˋ jmooˈˋ jaléˈˋ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ, jo̱baˈ fɨˊ quiniˇ dseaˋ fɨ́ɨmˊ ˈnéˉ jméˈˆ jaléˈˋ e jo̱. 	 Wie bekend wil worden, kan niet achter de schermen blijven. Als U werkelijk zo groot bent, laat het dan aan de wereld zien."


’Jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ jmeeˉnaˈ fɨˈíˆ quiáˈˉ jaléˈˋ sɨ̱́ˈˋnaˈ. Co̱ˈ quie̱ˋnaˈ cuente jial cuaangˋ jaléˈˋ líˆ e seaˋ fɨˊ jee˜ móˈˋ; jaˋ jmóoˋ ta˜ o̱ˈguɨ jmɨlɨɨng˜ sɨ̱ˈˆ yaang˜. 	 Waarom zou u zich zorgen maken over kleding? Kijk eens naar de bloemen in het veld. Die staan daar te bloeien zonder zich druk te maken.


jo̱guɨ suuiñˋ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈˉ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ jmóorˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jaˋ dseengˋ, jo̱guɨ jmóorˋ ta˜ jmɨgóoˋ, jo̱guɨ jmóorˋ jaléˈˋ ta˜ jaˋ dseengˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ eáangˊ dsihuɨ́ɨiñˊ quiáˈˉ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ eáangˊ tɨˊ dsíirˊ féˈrˋ jaléˈˋ júuˆ ta˜ júuˆ, jo̱guɨ eáangˊ jmɨjløngˈˆ yaaiñ˜, jo̱guɨ jaˋ mɨˊ caˈɨ́ˋ dsíirˊ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóorˋ. 	 Hoererij, diefstal en moord; overspel, hebzucht en gemenigheid; bedrog, losbandigheid en jaloezie;


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ lala quiʉˈrˊ ta˜ e jaˋ cuǿøngˋ nicúngˈˋ dseaˋ guóorˋ o̱ˈguɨ cuǿøngˋ e nidǿˈˉ dseaˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmiñiˇ; dsʉˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ cuøˈˊ fɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ nɨcuíiˋ jaléˈˋ júuˆ jáˈˉ quiáˈrˉ cajo̱ e cuǿømˋ dǿiñˈˉ do doñiˊ eeˋ jmiñiˇ, lɨfaˈ ˈnéˉ e niñíiñˋ guiˈmáamˈˇ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Zij zullen zeggen dat het niet goed is om te trouwen en dat het verkeerd is om vlees te eten, zelfs al heeft God deze dingen gegeven, opdat goed onderwezen christenen er dankbaar van zullen genieten.


jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajmɨngɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ romano do jnea˜ jaléˈˋ e ˈnɨ́ɨngˋ dseaˋ góoˊooˈ jnea˜, calɨˈiiñ˜ faˈ mɨ˜ caleáamˋbre jnea˜ co̱ˈ jaˋ e uiing˜ seaˋ quiéˉe faˈ dsi˜ íˈˋ e nijmeáiñˈˋ jnea˜ cartɨˊ nijúunˉn. 	 Die wilden mij na het verhoor vrijlaten, omdat ik niets had gedaan waarop de doodstraf staat.


o̱ˈguɨ ˈnérˉ e dseaˋ jmɨgüíˋ nito̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ írˋ o̱si i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ írˋ é, co̱ˈ íˋbre cuøˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ e jí̱ˈrˋ jo̱guɨ guíˋ e cá̱ˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléˈˋguɨ e jiéˈˋ. 	 Hij hoeft ook niet door mensen verzorgd te worden, omdat Hij niets nodig heeft. Hij geeft ons leven en adem en alles wat wij nodig hebben.


Jo̱ co̱ˈ Fidiéebˇ dseaˋ caguíñˈˋ jnea˜ jo̱guɨ casíiñˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ, ¿jial cuǿøngˋ foˈˆ ˈnʉ́ˈˋ e jnea˜ fáˈˋa júuˆ e gaˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ mɨ˜ fáˈˋa e Jó̱o̱ˊ dseaˋ íbˋ lɨ́ɨnˊn? 	 Hoe durft u dan te beweren dat Ik God beledig door te stellen dat Ik Zijn Zoon ben? Ik ben nog wel door de Vader uitgekozen en naar de wereld gestuurd.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ dseaˋ quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Jo̱ ¿jial nijmóˆooˈ jóng? ¿Jie˜ lɨ˜ nidsiléˆeeˈ e nidǿˈˉ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ na? Co̱ˈ tɨˊ lab la jaˋ i̱i̱ˋ dseaˋ seengˋ có̱ˉ quiá̱ˈˉ la faˈ i̱ niˈnɨ́ˉ. 	 "Waar moeten we hier brood vandaan halen om al die mensen te eten te geven?" vroegen de discipelen verwonderd. "Hier woont immers niemand."


Jo̱guɨ e mɨjú̱ˋ e cajiʉ́ˈˋ lɨ˜ jloˈˆ uǿˉ do lɨ́ɨˊ lafaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dsíngˈˉ iáangˋ dsíiˊ íñˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ eáamˊ jmóorˋ nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, co̱ˈ jaˋ lɨtúngˉ dsíirˊ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱ i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ teáangˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ eáamˊ dsicuángˋ e júuˆ jo̱ quiáˈrˉ. 	 De goede, vruchtbare grond zijn de mensen die met een goed, oprecht hart naar de woorden van God luisteren. Zij houden zich eraan, doen er iets mee en verslappen niet.


Jo̱ dsifɨˊ ladob cají̱ˈˊ i̱ ˈlɨɨ˜ do, jo̱guɨ caguárˋ jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ. Jo̱ Jesús cajáiñˈˋ i̱ sɨmingˈˋ do có̱o̱ˈ˜ niquiáiñˈˆ. 	 De dode jongen ging zitten en begon te praten. Jezus zei tegen de moeder: "Hier is uw zoon weer."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ i̱ tɨfaˈˊ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ jmidseaˋ casɨ́ɨiñˉ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ e casíiñˋ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ nijméˉ lafaˈ dseaˋ guiʉ́ˉ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús, jo̱ cajméerˋ lajo̱ quiáˈˉ e nijméiñˈˉ do quijí̱ˉ jial niféˈˋ dseaˋ do júuˆ guíiˉ, co̱ˈ ɨˊ dsíirˊ e faˈ lajo̱ nilíˈrˋ e nitɨsɨ́ɨngˈˇ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ dseata˜. 	 Daarom probeerden ze Hem iets te laten zeggen waarvoor de Romeinse gouverneur Hem gevangen kon nemen. Zij hielden Hem goed in de gaten en stuurden enkele handlangers op Hem af die zich voordeden als eerlijke, oprechte mensen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jmóorˋ júuˆ lají̱i̱ˈ˜ dseeˉ e nɨcaˈéerˋ quiáˈrˉ, jo̱ lɨ́ˉ jo̱ i̱ Juan do seáaiñˋ jmɨɨˋ jaléngˈˋ íˋ fɨˊ é̱ˈˋ guaˋ Jordán. 	 Ieder die zijn zonden beleed, werd door hem gedoopt in de rivier de Jordaan.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangɨ́ˋ e cagüɨˈɨ́ɨˊ i̱ Judas Iscariote do, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ caje̱ˊguɨ do: —Jo̱ lanab nɨcalɨlíˈˆ ˈnʉ́ˈˋ jial tíiˊ niguoˈˆ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ mɨ˜ calɨli˜ jial tíiˊ niguoˈˆ lɨ́ɨngˊ jnea˜, dseaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ jo̱ cagüénˉn fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Toen Judas de deur uit was, zei Jezus: "Nu blijkt hoe groot en machtig Ik ben. En daardoor blijkt ook hoe groot en machtig God is.


Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ nɨñíˆbaˈ guiʉ́ˉ jaléˈˋ e nɨcaˈéeˆnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ e jo̱ nɨcajmóˆnaaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Jesús. 	 U weet toch wel dat wij u in opdracht van de Here Jezus dit duidelijk hebben verteld?


Jo̱ mɨ˜ caró̱o̱ˉ Saulo e lɨ˜ caquɨ́iñˈˉ do, jo̱ mɨ˜ néeˊ júuˆ e cajǿørˉ dsʉˈ joˋ nijneáˋ jminirˇ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ co̱ˈ nɨtiuumˉbre. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉ có̱o̱ˈr˜ dob caˈméengˋ írˋ cartɨˊ caguiérˉ cartɨˊ Damasco. 	 Saulus stond op en deed zijn ogen open, maar kon niets zien. De mannen die bij hem waren, namen hem bij de hand en brachten hem Damascus binnen.


Juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ téˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ huɨ́ɨngˊ e dsingɨ́ɨiñˉ uíiˈ˜ e jaˋ jmóorˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ, dsʉco̱ˈ mɨ˜ ningɨ́ˋ e cajméerˋ e jo̱, jo̱guɨbaˈ niˈíñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ e catɨ́ɨiñˉ e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, co̱ˈ lajo̱b júuˆ cacuøˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmiˈneáangˋ írˋ. 	 Gelukkig is hij die telkens verleidingen weerstaat en niet doet wat verkeerd is, want later zal hij als beloning de kroon krijgen, die God beloofd heeft aan wie Hem liefhebben: Het eeuwige leven.


Jo̱baˈ Fidiéeˇ caˈnáaiñˉ dseaˋ do e óorˋ ta˜ ˈgooˋ e lɨ́ɨiñˊ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ calɨ́ngˉ i̱ jmidseaˋ i̱ siiˋ Melquisedec ie˜ malɨɨ˜guɨ do. 	 God had Hem immers aangewezen als hogepriester, op dezelfde wijze als Melchizédek.


Jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cajíiñˉ i̱ dseaˋ tiuungˉ do e laco̱ˈ joˋ niféˈˋguɨiñˈ do lado, jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ tiuungˉ do lɨ́ˈˆ lɨˊ teáˋguɨ canaaiñˋ ámˈˋbre dseaˋ do jo̱ caféˈˋtu̱r lala: —¡Jesús, dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ, fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˋ jnea˜! 	 "Houd je mond!" snauwden de mensen. Maar Bartimeüs trok er zich niets van aan en schreeuwde nog harder: "Zoon van David, heb toch medelijden met mij!"


Jo̱ mɨ˜ calɨcǿngˋguɨ lajo̱, caguilíimˋtu̱ i̱ dseaˋ guitúungˋ do e cangocó̱o̱rˋ júuˆ fɨˊ quiniˇ Jesús jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméerˋ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ cangolíiñˉ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ féngˈˊ rúiñˈˋ, jo̱ cajéemˋ Jesús i̱ dseaˋ guitúungˋ do fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ i̱i̱ˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ ngɨˊ, quiá̱ˈˉ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Betsaida. 	 Na verloop van tijd kwamen de twaalf apostelen bij Jezus terug. Zij vertelden wat ze allemaal hadden gedaan. Omdat Jezus met hen alleen wilde zijn, trokken ze zich terug en gingen op weg naar de stad Bethsaïda.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨngˊnaˈ, jo̱baˈ éeˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ e júuˆ quiáˈˉ jial nilɨseengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Jo̱baˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, eáangˊguɨ nilɨˈiáangˋ dsiiˉ uii˜ quíiˉnaˈ, co̱ˈ ñiˋbaa e eáamˊ nɨcalɨˈíingˆ ta˜ lají̱i̱ˈ˜ e ta˜ huɨ́ɨngˊ e nɨcajméˉe jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ lajo̱bɨ lajaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e nɨcamóˉo jee˜ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. 	 die de mensen het woord voorhouden, dat het leven geeft. Dan zal ik mij op de dag dat Christus terugkomt, erover kunnen verheugen dat al mijn werk onder u niet voor niets is geweest.


Dsʉco̱ˈ mɨ˜ jmiguíingˉ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱baˈ jaˋ éerˋ røøˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ jaˋ jmóorˋ laco̱ˈ iáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ e nilíˋ. 	 want door kwaad te worden, kunnen wij Gods doel niet bereiken.


Jo̱ dsʉco̱ˈ Jesús líˈˆbre lají̱i̱ˈ˜ e sɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —¿Jialɨˈˊ fɨˈˊ ˈnʉ́ˈˋ ˈleáangˉ i̱ dseamɨ́ˋ la? Co̱ˈ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉbaˈ nɨcajméeiñˈˋ na quiéˉe. 	 Jezus merkte hun gemopper en zei tegen hen: "Waarom kijken jullie zo lelijk naar haar? Ze heeft toch iets goeds voor Mij gedaan?


Jo̱ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱b mɨ˜ nilɨseaˋ li˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e tɨˊ lɨ˜ nigáaˊtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ niquíˈrˉ uíiˈ˜ e ˈgóˈrˋ, jo̱ jo̱guɨbaˈ mɨ˜ nimáang˜naˈ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, e nɨgáaˊa e nɨquíinˈ˜n jee˜ cabøø˜ jníiˊ có̱o̱ˈ˜ e niingˉ jɨ˜ e ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Daarna zal het laatste teken van mijn komst aan de hemel te zien zijn. Heel de wereld zal jammeren en klagen. Iedereen zal Mij zien komen in de wolken aan de hemel, met grote macht en majesteit.


Jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ i̱ nab cajo̱ nijangˈˊ Onésimo, jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ta˜ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jo̱guɨ i̱ ii˜naaˈ eáangˊ jo̱guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˋnaˈ cajo̱. Jo̱ i̱ dseaˋ gángˉ la nijmeáˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨˉnaaˈ fɨˊ la. 	 Onésimus, ook een trouwe broeder, die bij u hoort, komt met hem mee. Zij zullen u precies vertellen hoe het hier gaat.


Jo̱ lana nifɨ́ɨˆguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ la lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsiiˉ ˈñiáˈˋa jo̱ o̱ˈ júuˆ e sɨnʉ́ˈˆʉ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, e song jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ seengˋ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱, jo̱ dsʉˈ song i̱ dseamɨ́ˋ do iáamˋ dsíirˊ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e i̱ dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do nitiúuiñˉ i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ do. 	 Wat de anderen betreft, hun heb ik ook nog iets te zeggen. Dit is geen voorschrift van God, maar mijn eigen mening: Als een gelovige man een ongelovige vrouw heeft die toch bij hem wil blijven, moet hij niet van haar scheiden.


jo̱baˈ güɨlɨñíˆnaˈ guiʉ́ˉ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ niquɨ́ˈˉ nijíngˈˋ jaangˋguɨ dseaˋ rúngˈˋ i̱ ngóoˊ fɨˊ gaˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jmóorˋ e niˈíimˉ jaléˈˋ dseeˉ e nɨrøøngˋ i̱ dseaˋ do, jo̱guɨ nileámˋ i̱ dseaˋ do e jaˋ nidséiñˈˉ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ quiáˈrˉ e nidséiñˈˉ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ lanab féˈˋ jiˋ quiáˈˉ Tiáa˜. 	 Als u iemand van de verkeerde weg terugbrengt, redt u hem van de dood en bedekt u al zijn zonden.


Jo̱ jaangˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús i̱ siiˋ Móˆ dseaˋ suung˜, íbˋ i̱ jaˋ seengˋ ie˜ lamɨ˜ cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ Jesús jee˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do. 	 Eén van de twaalf discipelen, Thomas (of Didymus) was er niet bij.


Jo̱ ie˜ malɨɨ˜ do Moi˜ cajmeˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e ˈnéˉ nijmitiñˈ˜ do fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caféˈrˋ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ cacá̱rˋ co̱o̱ˋ sɨɨˉ e sɨlɨ́ɨngˇ e ˈñʉ́ʉˈ˜ ñiˊ yʉ̱́ʉ̱ˉ, jo̱ cajgiéerˉ jmɨ˜ jóˈˋ núuˆ e nɨsɨcangˈˆ có̱o̱ˈ˜ jmɨɨˋ fɨˊ ni˜ lɨ˜ to̱o̱˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈrˊ do, jo̱guɨ cajgiéeˉbre quiáˈˉ lajɨɨngˋ dseaˋ do cajo̱. 	 Want toen Mozes het volk al Gods wetten had voorgelezen, nam Hij bloed van kalveren en bokken en sprenkelde dat met water, rode wol en hysop over de stenen plaquettes en het hele volk;


Jo̱ lajaangˋ lajaangˋ jneaa˜aaˈ ˈnéˉ se̱e̱ˉnaaˈ e jmiˈiáangˋnaaˈ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ e laco̱ˈ niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e teáˋguɨ nisíñˈˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wij moeten de anderen aanmoedigen zodat zij ook sterk worden.


Jo̱ jnea˜bɨ niˈéeˆe Saulo jial tíiˊ iihuɨ́ɨˊ ˈnéˉ nidsingɨ́ɨiñˉ uii˜ quiéˉe. 	 Ik zal hem duidelijk maken hoeveel leed hij voor Mij moet doorstaan."


Co̱ˈ lalab cajíngˈˉ dseata˜ Davíˈˆ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: Lalab cajíngˈˉ Fidiéeˇ casɨ́ˈrˉ Fíiˋi: “Níˋ lɨ́ˈˉ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiin˜n 	 Want David schreef in één van zijn Psalmen: 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand,


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cagüɨˈɨ́ɨˊ Jesús fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea jo̱ cangórˉ fɨˊ lɨ˜ táangˋ i̱ Juan do fɨˊ guaˋ Jordán e laco̱ˈ dseaˋ íˋ niséˉ jmɨɨˋ quiáˈrˉ. 	 Jezus verliet Galilea en ging naar Johannes om Zich ook door hem in de Jordaan te laten dopen.


Jo̱ jneab˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn e jɨˋ do, jo̱ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe jaˋ nilɨseeiñˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ. 	 Ik ben als licht naar de wereld gekomen om ieder die op Mij vertrouwt uit het donker te halen.


jo̱baˈ eáamˊ cangoˈgóˋ dsíiˊ i̱ dseaˋ do, jo̱guɨ cafǿmˈˊbɨr cajo̱ mɨ˜ cangárˉ e caˈláamˉ i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do, co̱ˈ nɨñibˊ i̱ dseaˋ do e i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ dob i̱ lamɨ˜ guaˋ e fɨˊ oˈnʉ́ˆ guáˈˉ lɨ˜ siiˋ Lɨ˜ Niguoˈˆ do e mɨrˊ jaléˈˋ e ˈnérˉ. 	 Vol verbazing herkenden zij hem als de verlamde man, die altijd bij de Mooie Poort zat te bedelen. Wat met hem gebeurd was, ging hun verstand te boven.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Jneab˜ dseaˋ nɨcaguíinˈ˜n ˈnʉ́ˈˋ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ guitúungˋ quiéˉe, jo̱ dsʉˈ jee˜ ˈnʉ́bˈˋ quijgeáangˋ jaangˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ. 	 Jezus zei: "Ik heb jullie alle twaalf uitgekozen, maar één van jullie is een duivel."


Jo̱ co̱ˈ co̱o̱ˋ néeˈ˜baˈ e júungˉ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, niguilíiñˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nitɨdsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcajméerˋ lajeeˇ ie˜ lamɨ˜ seengˋguɨr fɨˊ jmɨgüíˋ la, 	 Zo zeker als alle mensen eenmaal sterven en daarna beoordeeld worden,


Jo̱ dsʉˈ dseata˜ Pilato eáangˊguɨ iiñ˜ e nileáiñˉ Jesús laco̱ˈguɨ i̱ Barrabás do, jo̱baˈ casɨ́ˈˉtu̱r dseaˋ fɨɨˋ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Pilatus ging er tegenin. Hij wilde Jezus vrijlaten. Maar zij schreeuwden: "Kruisigen! U moet Hem kruisigen!"


jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ Galilea, ¿jialɨˈˊ teáangˉnaˈ jǿøˉnaˈ fɨˊ yʉ́ˈˆ? Co̱ˈ Fidiéeˇ nɨcatǿˈrˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ i̱ Jesús i̱ cangɨˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ do, jo̱ laco̱ˈ cañíiˉnaˈ jial cajgóorˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ do, lajo̱b nijáaˊtu̱r fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 "Mannen uit Galilea", zeiden zij, "wat staat u toch naar de lucht te kijken? Jezus is in de hemel opgenomen. Maar Hij zal net zo terugkomen als u Hem hebt zien weggaan."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangɨ́ɨiñˊ laˈúmˉ e ni˜ uǿˆ e néeˊ ni˜ jmɨñíˈˆ do cartɨˊ caguilíiñˉ fɨˊ ooˉ jmɨɨˋ e siiˋ Pafos. Jo̱ fɨˊ jo̱b cajíñˈˊ jaangˋ dseaˋ Israel i̱ siiˋ Barjesús, jo̱ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ griego siirˋ Elimas. Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ do nilɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ láangˋ i̱ ngɨˊ ta˜ jmɨgǿøngˋ jaléngˈˋ dseaˋ, co̱ˈ jíñˈˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lajo̱. 	 Zij trokken het hele eiland door en kwamen tenslotte in Pafos, aan de westkust. Daar ontmoetten zij een Joodse tovenaar die beweerde dat hij een profeet was.


jo̱ cajmeˈrˊ laco̱ˈ júuˆ e cajméeˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cangáˉ jial calɨ́ˉ lamɨ˜ cagüéngˉ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ i̱ dseaˋ íbˋ i̱ caˈeˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús cajo̱. 	 Men is daarbij steeds uitgegaan van wat de eerste discipelen en andere ooggetuigen hebben verteld.


Jo̱ dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, co̱ˈ guiúmˉbaˈ jnéengˉnaˈ jǿøngˉ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˉ caluuˇ, jo̱ dsʉˈ dseángˈˉ lɨco̱ˈ jmɨcaam˜baˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e fóˈˋnaˈ jo̱guɨ jmangˈˉ e ˈlɨbˈˆ ɨˊ áaˊnaˈ. 	 U doet u heel vroom en oprecht voor, maar in uw hart bent u huichelachtig en slecht.


Jo̱ nɨcamɨ́ɨˈ˜baa jmɨˈeeˇ dseaˋ quíiˈˉ faˈ e nijmihuíiñˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do, dsʉˈ jaˋ mɨˊ calɨˈrˊ. 	 Ik heb Uw discipelen gevraagd die geest weg te jagen. Maar dat konden zij niet."


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ e guáˈˉ do dsíngˈˉ dsigáˋ dsíirˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús, jo̱guɨ jmangˈˉ juguiʉ́bˉ féˈrˋ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱guɨ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ laˈóˈˋ yaaiñ˜: —¿Su o̱ˈ i̱ nabɨ jó̱o̱ˊ Séˆ i̱ guiing˜ fɨˊ fɨɨˋ la? 	 Iedereen in de synagoge vond dat er iets heel bijzonders van Hem uitging. Wat Hij zei, was gewoon geweldig. Zij waren hoogst verbaasd. "Is dat niet de zoon van Jozef?" vroegen zij.


Jo̱ mɨ˜ catáiñˈˆ dseaˋ do jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e dsíiˊ ˈnʉñíbˆ caˈíñˈˉ do ladsifɨˊ lado. Jo̱guɨ mɨfɨ́ɨngˋ caquiʉˈrˊ ta˜ guijñúungˉ ˈléeˉ quiáˈrˉ i̱ nidsijméeˉ íˆ i̱ Tʉ́ˆ Simón do, jo̱guɨ e nijmérˉ dsiguiéengˊ táˈˉ la quiúungˉ dseaˋ e laco̱ˈ jaˋ sɨtúungˋ; jo̱ ɨˊ dsíirˊ e mɨ˜ ningɨ́ˋ e jmɨɨ˜ dobaˈ nisíñˈˋ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ. 	 Hij liet hem bewaken door zestien soldaten, die om de beurt, met z'n vieren, de wacht moesten houden. Want Herodes wilde Petrus pas na het Paasfeest in het openbaar laten terechtstaan.


Jo̱guɨ ˈgóˈˋbɨ́ɨ cajo̱ e mɨ˜ niguiéeˊe e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na caléˈˋ catú̱ˉ, Fidiéeˇ nijmérˉ e nilíˋ ɨˈˋ lɨ́ɨnˉn uii˜ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ nijmérˉ cajo̱ e nilíinˉn fɨˈíˆ carˋ niquɨ́ˈˆɨ uii˜ quiáˈˉ i̱ fɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e dseeˉ e ñilíingˉnaˈ eeˉnaˈ malɨɨ˜ eáangˊ, co̱ˈ jaˋ mɨˊ catʉ́ʉˊbɨˈ e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táangˋnaˈ o̱ˈguɨ mɨˊ catʉ́ʉˊnaˈ e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e jaˋ catɨ́ɨngˉ dseaˋ jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táaiñˋ có̱o̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ, jo̱guɨ cajo̱ dseángˈˉ jaˋ mɨˊ catʉ́ʉˊbɨˈ e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ lana lɨ́ˈˆ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaˈ e jmooˋnaˈ latɨˊ jmɨɨ˜ na. 	 Ik ben bang dat God mij zal vernederen door de situatie die ik bij u zal aantreffen. Dat ik bedroefd moet zijn als er nog velen zijn, die gewoon blijven zondigen en zich niet afkeren van hun onreinheid, hoererij en losbandigheid.


Jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ Jesús: —Jesús, güɨguiéngˈˊ oˈˊ jnea˜ mɨ˜ ninaanˈˉ niquiʉ́ˈˆ ta˜ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Hij zei tegen Jezus: "Jezus, denk aan mij als U in Uw koninkrijk komt."


Dsʉco̱ˈ e jábˈˉ, lajo̱b lɨ́ɨˊ, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ dseángˈˉ dseaˋ Israel dsʉˈ uíiˈ˜ e jmóorˋ jí̱i̱ˈ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ áangˊ quiáˈrˉ faˈ e tó̱o̱rˊ li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ. 	 Omdat u als Jood geboren bent en volgens Joods gebruik besneden, bent u nog geen echte Jood. Nee, een echte Jood is iemand die in zijn hart recht voor God staat.


Jo̱ caˈíbˉ dsíirˊ e nijmérˉ lají̱i̱ˈ˜ e cafɨ́ɨˉɨre, jo̱guɨ co̱ˈ eáamˊ guiing˜ dsíirˊ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ ˈñiaˈˊbre caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nidsérˉ e nidsiˈéer˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na. 	 Hij ging graag in op mijn voorstel u nog eens te bezoeken, al zou hij toch wel gekomen zijn, omdat hij erg naar u verlangt.


Jo̱ dsʉˈ e jábˈˉ e dseeˉ e éeˋ dseaˋ jmɨgüíˋ seabˋ bíˋ quiáˈˉ, co̱ˈ fɨˊ ˈmóbˉ síˈˋ. Jo̱ dsʉˈ e eáangˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ do eáangˊguɨb seaˋ bíˋ quiáˈˉ, co̱ˈ nɨcaˈímˈˋbre jneaa˜aaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Eerst was de zonde oppermachtig en had de dood het laatste woord. Nu is de genade aan de macht en worden mensen vrijgesproken. Nu geeft onze Here Jezus Christus ons eeuwig leven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, huǿømˉbɨ caje̱ˊ Tʉ́ˆ Simón e fɨˊ fɨɨˋ jo̱ fɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Simón i̱ nijmóoˋ ta˜ jmɨˈua˜ loo˜ jóˈˋ. 	 Petrus bleef nog een tijd in Joppe en logeerde bij Simon, een leerlooier.


Jo̱ lajo̱b nilíˋ mɨ˜ nijáaˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ ie˜ jo̱, jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ nijmɨˈgóˋbre dseaˋ do jo̱guɨ nijmiféiñˈˊ dseaˋ do cajo̱; jo̱guɨ lajo̱bɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, lajo̱b nijméeˆnaˈ, co̱ˈ eáamˊ jáˈˉ nɨcalɨ́ngˉnaˈ lajaléˈˋ júuˆ e nɨcaguiáˆnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Dat zal gebeuren op de grote dag, waarop Hij komt om temidden van Zijn volk geëerd te worden; met grote verwondering zullen allen die op Hem vertrouwd hebben, naar Hem opkijken. En u zult daarbij zijn, omdat u hebt geloofd wat wij u over Hem hebben verteld.


Jo̱ mɨ˜ niguilíingˉnaˈ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ iing˜ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ, quiéˈˋnaˈ doñiˊ eeˋgo̱ cacuøˈˊ i̱ dseaˋ do ˈnʉ́ˈˋ. 	 Als jullie in een stad gastvrij worden ontvangen, moet je dit doen: Eet zonder bezwaar wat je wordt voorgezet.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcaguiaˊ Fidiéeˇ guiʉ́ˉ jéengˊguɨ, dseángˈˉ nilɨtib˜ laco̱ˈ sɨˈíˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱ e Dseaˋ Jmáamˉ nilíiñˉ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ lajaléngˈˋ jo̱guɨ quiáˈˉ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ la. 	 Hij heeft besloten alles in de hemel en op aarde bijeen te brengen onder het absolute gezag van Christus, als de tijd ervoor gekomen is.


Jo̱guɨ song i̱i̱ˋ dseaˋ dsíiñˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ ˈnʉ́ʉˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱, jaˋ güɨjgiáaiñˋ faˈ e nidsiˈuǿøˈr˜ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ, co̱ˈ ˈnéˉ cuí̱ˉbre; 	 Als je op dat moment op het platte dak van je huis zit, ga dan niet naar binnen om nog iets mee te nemen. Vlucht!


Co̱ˈ song la eeˉbɨ́ɨˈ dseeˉ, jo̱baˈ eáamˊ nisɨjéeˊ quíˉiiˈ lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e nicuǿˉ Fidiéeˇ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ mɨ˜ nibíiñˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ. 	 Het enige wat ons dan te wachten staat, is een vreselijk oordeel; want God zal al Zijn tegenstanders in een laaiend vuur verbranden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaangˋ dseaˋ fariseo i̱ siiˋ Simón catǿˈrˉ Jesús fɨˊ quiáˈrˉ e cagǿˈrˋ íiˊ e jmɨɨ˜ jo̱. Jo̱ e fɨˊ góoˋ i̱ Simón do niseengˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ nijmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ. Jo̱ mɨ˜ nicalɨñiˊ i̱ dseamɨ́ˋ do e nidséˉ Jesús fɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ fariseo do, jo̱ cangóˉbre cajo̱. Jo̱ lajeeˇ guiingˇ Jesús e gøˈrˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, caˈíˉ i̱ dseamɨ́ˋ do fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Jesús jo̱ quie̱rˊ co̱o̱ˋ sɨ́ɨˊ e a˜ jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ e ˈmoˈˆ eáangˊ. 	 Een van de Farizeeërs nodigde Jezus uit bij hem thuis te komen eten. Jezus nam die uitnodiging aan en ging aan tafel.


Jo̱guɨ ˈnéˉ ñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ dseengˋ e jaangˋ dseaˋ nigüɨ́iñˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ. 	 Weet u niet dat uw lichaam een lichaamsdeel van Christus is? Kan ik dan toestaan dat een lichaamsdeel van Christus gemeenschap heeft met een prostituee? Absoluut niet!


’Jo̱ e fɨˊ jo̱ niseengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ nisiiˋ Ananías i̱ eáangˊ jmɨˈgóˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ eáamˊ nʉ́ʉˈr˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋooˈ i̱ seengˋ e fɨˊ Damasco do guiʉ́bˉ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ Ananías do. 	 Daar kwam een zekere Ananias naar mij toe. Hij was een gelovig man, die zich stipt hield aan de wet van Mozes en bij de Joden van Damascus hoog in aanzien stond.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jáˈˉ güɨlíinˈˋ júuˆ quiéˉe, dseamɨ́ˋ, e nɨjaquiéemˊ e nitɨ́ˉ íˈˋ e ˈnʉ́ˈˋ nilɨlíˈˆnaˈ e jaˋ ˈnéˉ nigüɨlíingˉnaˈ fɨˊ e yʉ́ˈˆ móˈˋ na e güɨjmiféngˈˊnaˈ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ, o̱ˈguɨ ˈnéˉ faˈ e nigüɨlíingˉnaˈ cartɨˊ Jerusalén cajo̱ e laco̱ˈ güɨjmiféngˈˊnaˈ dseaˋ do. 	 Jezus antwoordde: "Geloof Mij, er komt een tijd dat de mensen de Vader niet zullen aanbidden op de Gerizim en ook niet in Jeruzalem.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ Israel i̱ sɨseángˈˊ do lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ góorˋ Tʉ́ˆ Simón do, dsifɨˊ ladob calɨguíiñˉ jo̱ cartɨˊ mɨ˜ iiñ˜ nijngámˈˉbreiñˈ do. 	 De mannen van de Raad waren woedend en wilden hen doden.


—Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, ¿i̱˜ fóˈˋnaˈ e lɨ́ɨngˊ jnea˜? Jo̱ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ Jesús lala: —ˈNʉbˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nilaanˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 "En jullie dan?" vroeg Hij. "Wat denken jullie van Mij? Wie ben Ik?"


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ Israel jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ e guiaˊ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Silas, jo̱ røøbˋ canaaiñˋ ngɨrˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. Jo̱guɨ fɨ́ɨmˊbɨ dseaˋ griego i̱ eáangˊ jmɨˈgóˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨ́ɨngˊ dseamɨ́ˋ i̱ laniingˉ quiáˈˉ e fɨɨˋ do, jábˈˉ calɨ́iñˉ e júuˆ jo̱ cajo̱. 	 Enkele Joden raakten ervan overtuigd dat Paulus de waarheid sprak en sloten zich bij hem en Silas aan. Dat was ook het geval met een hele groep gelovige Grieken en verscheidene invloedrijke vrouwen uit de stad.


Dsʉˈ jalémˈˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ Jerusalén røøbˋ casɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ jaˋ cajméerˋ laguidseaangˆ e niˈíngˈˋ Tito e li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel e jmóorˋ, co̱ˈ dseaˋ griegob lɨiñˈˊ do jo̱ jaˋ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ Israel. 	 Zij verlangden zelfs niet van Titus, die immers geen Jood is, dat hij besneden zou worden.


Jo̱ jaléngˈˋ jmidseaˋ laniingˉ sɨˈneaaiñˇ e nicuǿrˉ lají̱i̱ˈ˜ feáˈˉ e catɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ e nijngáiñˈˉ jaléngˈˋ jóˈˋ e laco̱ˈ nicuǿiñˈˉ dseaˋ do; jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ la guíimˋbaˈ ˈnéˉ lɨɨng˜ eeˋ nɨcacuørˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Zoals elke priester is aangewezen om gaven en offers te brengen, zo moest ook Christus een offer brengen.


Jo̱ uiing˜ e labaˈ caguíngˈˋ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiaˋ jneaˈˆ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nilíˈˋnaˈ nilɨseaˋ quíiˉnaˈ fɨˊ lɨ˜ niingˉ ˈgøngˈˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Hij heeft u door ons het goede nieuws verteld en u geroepen om deel te krijgen aan de eer en macht van onze Here Jezus Christus.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ nɨta˜ dsiˋnaaˈ e nidsiquiéengˇnaaˈ fɨˊ quiniˇ é̱e̱ˆ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nilíˋ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨiñˉ jneaa˜aaˈ jo̱guɨ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ jneaa˜aaˈ mɨ˜ dseángˈˉ ˈnéˉ quíˉiiˈ lajo̱; dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ eáangˊ ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ jo̱guɨ dsíngˈˉ eáangˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ cajo̱. 	 Laten wij daarom vrijmoedig naar de troon van God gaan om van Hem genade te ontvangen; om hulp te krijgen, juist in die ogenblikken dat wij het moeilijk hebben.


Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱, camánˉn jaangˋ jóˈˋ i̱ jnéengˉ lafaˈ mɨɨˋ e cangɨ́ɨngˊneˈ ɨ́ɨngˋneˈ fɨˊ guiáˈˆ güíˋ. Jo̱ lalab cajíngˈˉneˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ: —¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋguɨ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niˈi̱i̱˜ lúuˊ trompéˈˆ e nabɨ nijiʉ́ʉˉ i̱ gaangˋguɨ ángeles do! 	 Toen zag ik hoog in de lucht een arend vliegen en hij schreeuwde: "Och, hoe verschrikkelijk zal het voor de mensen op de aarde zijn, wanneer de drie andere engelen op hun bazuin blazen!"


Co̱ˈ cadseábˉ jmɨˈaangˉ jnea˜ lajeeˇ cataan˜n có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ dsʉˈ jaˋ cacuǿøˈ˜naˈ jnea˜ e cagǿˈˋø; jo̱guɨ cadseáˉbɨ jmɨjmɨɨnˉ cajo̱, dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ cacuǿøˈ˜naˈ jnea˜ jmɨɨˋ e cagúˈˉu; 	 Want Ik had honger en u wilde Mij niet te eten geven. Ik had dorst en u wilde Mij niet te drinken geven.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngolíingˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ ie˜ jo̱ cangáˉbre e jɨˋ do jo̱baˈ eáamˊ cafǿiñˈˊ, dsʉˈ jaˋ canúurˉ luu˜ i̱ guicaféˈˋ do i̱ catǿˈˉ jnea˜ do, jí̱i̱ˈ˜ jneab˜ dseaˋ canúˉu. 	 De mannen die bij mij waren, zagen wel het licht, maar hoorden de stem niet.


Jo̱ laˈeáangˊ e eáangˊ tɨɨngˋ ngángˈˋ Fidiéeˇ, jo̱baˈ caguiarˊ uiing˜ e jaˋ nilɨcuíingˋ dseaˋ írˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ calɨˈiiñ˜ e nileáiñˉ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ laˈeáangˊ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋ dseaˋ e júuˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, nañiˊ faˈ e júuˆ jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ júuˆ í̱i̱bˊ. 	 In Zijn grote wijsheid wist God dat de wereld Hem door haar eigen wijsheid niet kan vinden. Hij heeft er de voorkeur aan gegeven mensen te redden die de 'onzinnige boodschap' geloven dat Christus voor hen aan het kruis is gestorven.


Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ lɨ˜ eˊ dseaˋ do, jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ e sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do: —Seaˋ co̱o̱ˋ e nijmɨngɨ́ɨˈˇɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléngˈˋnaˈ na. ¿E˜ ta˜ quiʉˈˊ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Moi˜ e cuǿøngˋ jmóˆooˈ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ, su jaléˈˋ e gaˋ o̱faˈ jaléˈˋ e guiʉ́bˉ é? ¿Su e jngáangˈ˜naaˈ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ o̱faˈ e jmiˈleáamˆbaaˈr é? 	 Jezus zei tegen de Farizeeërs en de godsdienstleraars: "Ik heb een vraag: Wat moet men op de sabbat doen? Goed of slecht? Moet men een leven redden of het verloren laten gaan?"


—Nicuǿøˆbaa ˈnʉ́ˈˋ cuuˉ e nijmeeˉnaˈ e nilíbˈˋ jnea˜ cajo̱ e nicuǿøˆø jaléngˈˋ dseaˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e lɨco̱ˈ niquidsiiˉ guóoˋo moguir˜ laco̱ˈguɨ la jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ na. 	 "Geef mij die macht ook, dan kan iedereen de Heilige Geest ontvangen als ik mijn handen op hem leg."


Jo̱ tó̱o̱bˋ dsiiˉ jial fɨˈíˆ calɨ́nˈˉ mɨ˜ caˈíˈˆ júuˆ rúˈˋnaaˈ, jo̱baˈ iim˜baa máangˊtú̱u̱ ˈnʉˋ caléˈˋ catú̱ˉ e laco̱ˈ nilɨˈiáangˋtu̱ dsiiˉ. 	 Wat zou ik het fijn vinden je weer eens te zien! Wat zou dat mij gelukkig maken! Want ik herinner mij je tranen, toen wij afscheid van elkaar namen.


Jo̱baˈ caquiʉˈˊ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Gui˜naˈ cuuˉ e quie̱rˊ na, jo̱ cuǿøˈ˜naˈ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ jmiguiʉˊguɨ na.” 	 Tegen de lijfwacht zei hij: 'Neem hem het geld af en geef het aan de man die de meeste winst heeft gemaakt.'


Jo̱ dsʉˈ seemˋ dseaˋ i̱ féˈˋ lala: “Cuǿømˋ líˋ jmee˜ jnea˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ iin˜n.” Jo̱ dsʉˈ e jábˈˉ e jo̱, lɨfaˈ jaˋ lajaléˈˋ íingˆ ta˜ quíˉiiˈ. Jo̱guɨ e jábˈˉ e cuǿømˋ líˋ jméˉ dseaˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ iiñ˜, lɨfaˈ jaˋ lajaléˈˋ e jo̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ e eáangˊguɨ nidsicuángˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Alles mag, maar niet alles is zinvol. Alles mag, maar niet alles is opbouwend.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ —jíngˈˉ Juan— camángˉguɨ́ɨ jaangˋ ángel i̱ ˈgøngˈˊ i̱ jajgiáangˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ i̱ quíingˈ˜ jee˜ cabøø˜ jníiˊ, jo̱ e fɨˊ lacúngˈˊ moguir˜ siˈˊ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e jnéengˉ mɨ˜ dséeˊ jmɨguiˈˆ jo̱guɨ e tíiˊ ieeˋ. Jo̱guɨ nir˜ jíingˋ jɨˈˋ laco̱ˈ jɨ˜ ieeˋ, jo̱guɨ tɨɨrˉ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ mɨ˜ sǿngˈˊ niingˉ jɨˋ e cueeˋ. 	 Toen zag ik een andere sterke engel uit de hemel komen. Hij was gekleed in een wolk en had een regenboog rondom zijn hoofd.


Jo̱ casɨ́ˈˉguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do co̱o̱ˋ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento jo̱ cajíñˈˉ: —Co̱o̱ˋ néeˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ nicajnírˋ co̱o̱ˋ ˈmaˋ güɨñíˈˆ fɨˊ uǿˆ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e lɨ́ɨiñˉ e nɨˈɨ́ɨˋ, jo̱ cangojǿøˆbre su nɨˈíiˈ˜ ofɨɨˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ güɨñíˈˆ do. 	 Om een en ander duidelijk te maken, vertelde Hij hun een gelijkenis. "Iemand had een vijgeboom in zijn tuin geplant en ging regelmatig kijken of er al vijgen aankwamen. Maar, nee, er was geen vijg te zien.


Jo̱baˈ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ i̱ dseañʉˈˋ do e jaˋ i̱i̱ˋ nisɨ́ˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ lala: —Gua˜ jo̱ güɨjáangˈ˜ uøˈˊ fɨˊ quiniˇ jmidseaˋ quíˉiiˈ, jo̱guɨ ˈnéˉ lɨɨng˜ eeˋ co̱o̱ˋ nigüɨcá̱ˈˆ e quiáˈˉ e nicuǿˈˆ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ ta˜ caquiʉˈˊ Moi˜. Jo̱baˈ i̱ jmidseaˋ do nijíñˈˉ e nɨcaˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨnˈˊ, jo̱ lajo̱b jaléngˈˋ dseaˋ ninírˋ e joˋ lɨnˈˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Jezus zei dat hij er met niemand over mocht praten. "Ga naar de priester en laat u onderzoeken. Doe wat in de wet van Mozes staat en breng het offer voor de genezing van melaatsheid. Dan zal niemand kunnen ontkennen dat u genezen bent."


Jo̱ uíiˈ˜ e dseángˈˉ nɨlɨ́ɨˊnaaˈ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ, jo̱baˈ niˈíimˈ˜baaˈ jaléˈˋ e catɨ́ɨˉnaaˈ e sɨˈíˆ nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuørˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱ jaléˈˋ e jo̱ conrøøbˋ quíˉiiˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ song dseángˈˉ lajangˈˆ niˈíingˈ˜naaˈ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ song nijméˆnaaˈ lajo̱, jo̱baˈ conrøøbˋ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ lɨ˜ niingˉ ˈgøiñˈˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 En als wij Gods kinderen zijn, krijgen wij ook wat ons, als Zijn kinderen, toekomt. Wat God aan Zijn Zoon Jezus Christus geeft, zal Hij ons ook geven. Als wij hetzelfde lijden doormaken als Hij, zullen wij ook dezelfde heerlijkheid krijgen als Hij.


Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉˋ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e féˈˋ lala: “Jaˋ ˈleeˈ˜ e güɨ́nˈˋ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ o̱si dseañʉˈˋ i̱ o̱ˈ quíiˈˉ; jaˋ jngánˈˋ dseaˋ rúnˈˋ; jaˋ jméeˈˆ ɨ̱ɨ̱ˋ; jaˋ cá̱ˈˆ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ; jo̱guɨ jmɨˈgooˋ tiquíiˈˆ có̱o̱ˈ˜ niquíiˈˆ.” 	 En wat uw vraag betreft, u weet best wat u moet doen. Geen overspel plegen, niet doden, niet stelen, niet liegen en eerbied voor uw ouders hebben."


dsʉˈ calɨlíbˈˆ Jesús lají̱i̱ˈ˜ e sɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —¿Jialɨˈˊ fóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ iñíˈˆ quié̱ˆnaˈ? ¿Su jaˋ mɨˊ cangámˈˋbɨˈ o̱ˈguɨ mɨˊ calɨlíˈˆbɨˈ? ¿Su dseángˈˉ eáamˊ sɨjnɨˊ moguíˆnaˈ? 	 Jezus merkte wel dat zij Hem niet begrepen. "Welnee", zei Hij, "daar heb Ik het niet over. Begrijpen jullie het dan niet? Heb je het nu nog niet door?


Jo̱ caquiʉˈˊ Tʉ́ˆ Simón ta˜ e cajgáamˉ i̱ dseaˋ do jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨlɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do camɨˈrˊ Tʉ́ˆ Simón e faˈ nijé̱ˉbɨ dseaˋ do co̱o̱ˋ tú̱ˉ jmɨɨ˜ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ jo̱. 	 Hij gaf de andere volgelingen van Jezus opdracht hen in de naam van Jezus Christus te dopen. Cornelius vroeg hem nog een paar dagen te blijven.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaˋ catɨ́ɨngˉnaˈ e nifɨ́ˈˉnaˈ teaa˜ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dsʉco̱ˈ jaamˋ Tiquíiˆnaˈ i̱ seengˋ, jo̱ íbˋ Fidiéeˇ i̱ guiing˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ; 	 Noem nooit een mens 'Vader'. Want u hebt maar één Vader, God in de hemel.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangolíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Capernaum. Jo̱ fɨˊ jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ e jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ Israel, jo̱ Jesús caˈírˉ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ góorˋ do, jo̱ canaaiñˋ eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ do ie˜ jo̱. 	 Jezus en Zijn metgezellen kwamen in Kapernaüm aan. Op zaterdag (de plechtige rustdag die de Joden 'sabbat' noemen) ging Hij naar de synagoge en sprak de mensen toe.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jmɨˈúungˋnaˈ e seengˋnaˈ røøˋ laco̱ˈguɨ la seengˋ jnea˜, jo̱guɨ jǿøˉnaˈ røøˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨseengˋ lají̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e nɨcaˈéeˉ jneaˈˆ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Broeders, volg mijn voorbeeld en let goed op hen die dat al doen.


¿Su ɨˊ oˈˊ e nijnganˈˆ jnea˜ laco̱ˈguɨ cajnganˈˊ i̱ dseaˋ egipcio do lado guiéeˉ?” 	 Of wilt u mij soms ook doodslaan, zoals gisteren die Egyptenaar?'


Jo̱guɨ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ e téeˈ˜ quiá̱ˈˉ Jerusalén dsilíiñˉ fɨˊ jo̱ e jéeiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ. Jo̱ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ do ˈláamˉbre. 	 Ook uit de omliggende plaatsen kwamen velen naar Jeruzalem. Zij brachten zieken mee en mensen die boze geesten in zich hadden; allemaal werden zij genezen.


Jo̱ dsʉco̱ˈ eáamˊ fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ do ie˜ jo̱, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e nidsijéeiñˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do catɨˊ quiniˇ Jesús. Jo̱baˈ caneáarˊ capíˈˆ fɨˊ yʉ́ˈˆ ˈnʉ́ʉˊ dseángˈˉ e lɨ˜ iuungˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ fɨˊ jo̱b cajgiéerˉ e ˈmaˋ lɨ˜ dsíingˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do cartɨˊ quiniˇ laco̱ˈ singˈˊ Jesús. 	 maar omdat het er zwart zag van de mensen, konden ze niet bij Hem komen. Daarom gingen ze het platte dak op en maakten daarin een groot gat vlak boven de plaats waar Jezus stond. Daarna lieten ze de verlamde man door het gat zakken.


Jo̱guɨ jaˋ jmijíiˈˇ cajo̱ fɨng song jmóoˋ dseaˋ dseeˉ quiáˈˉ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ song jaˋ mɨˊ caguilíingˉ gángˉ gaangˋ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ tíiˊ ni˜ i̱ nija̱ˈˉ júuˆ røøˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Luister niet naar klachten over een voorganger, tenzij er twee of drie getuigen zijn, die hem beschuldigen.


’Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ i̱ jmɨtɨ́ɨngˋ, tɨɨngˋguɨr laco̱ˈ tɨfaˈˊ quiáˈrˉ, o̱ˈguɨ jaangˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ faˈ niingˉguɨr laco̱ˈ fiir˜. 	 Een leerling is niet meer dan zijn leraar en een knecht niet meer dan zijn baas.


Jo̱ jo̱bɨ lɨ́ˈˆ uiim˜bɨ jóng mɨ˜ nimóˆnaˈ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ jo̱. 	 Maar dat is allemaal nog slechts het begin van de ellende.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e Fidiéebˇ niˈíngˈˋ írˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ laˈeáangˊ e jmitir˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜, jo̱baˈ nibíibˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: “Dseángˈˉ nibíibˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmiti˜ dseángˈˉ røøˋ contøøngˉ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ e caˈíngˈˋ Moi˜”. Jo dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ nijmérˉ lajo̱. 	 Maar ieder die probeert het met God in orde te maken door de wet te houden, valt onder de vloek van God. Want er staat in de Boeken: "Wie niet precies doet wat er in de wet staat, is vervloekt." (B)


Co̱ˈ Fidiéeˇ jaˋ cá̱rˋ cuente jial lɨ́ɨngˊ dseaˋ, co̱ˈ røøbˋ lɨ́ɨˊnaaˈ lajɨɨˉnaaˈ fɨˊ quinirˇ. 	 Want voor God zijn alle mensen gelijk.


jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ fáˈˋa quiáˈˉ e iñíˈˆ e jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ do, co̱ˈ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ niˈíngˈˋ e nidǿˈˉ e jo̱, jo̱baˈ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ nijúuiñˉ. 	 Maar met dit brood uit de hemel is het anders. Wie hiervan eet, zal niet sterven.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do nɨcalɨ́ˈˉbre i̱ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈøøngˉ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do e catu̱u̱ˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨcaguiarˊ, jo̱ jaˋ cafǿiñˈˊ faˈ e nijúuiñˉ, co̱ˈ caguiabˊ dsíirˊ e doñiˊ eeˋ calɨ́bˉ. 	 Onze broeders hebben hem overwonnen, doordat het Lam Zijn bloed voor hen gegeven heeft en doordat zij daar in hun spreken van hebben getuigd. Zij waren bereid hun leven ervoor te geven.


Dsʉco̱ˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ mɨ˜ lɨjɨ˜ güɨˈñiáˆ e jnéengˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e jǿøˉ dseaˋ lajɨɨiñˋ, lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ mɨ˜ nigáaˊtu̱ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Als iemand zegt dat de Christus zich ergens verborgen houdt, geloof hem niet.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: Jo̱guɨ song seengˋ dseaˋ i̱ iing˜ jmiféngˈˊ ˈñiaˈˊ, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ e güɨjmifémˈˊbre Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ. Jo̱ lanab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Zo staat het ook in de Boeken: "Als iemand zich toch op iets wil beroemen, laat hij zich dan beroemen op de Here!" (b)


Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nijmicuíimˋbɨˈ eáangˊguɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ íbˋ dseaˋ láangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˆiiˈ, jo̱guɨ ˈnéˉ e nilɨne˜guɨ́ɨˈ jial tíiˊ ˈneáangˋ dseaˋ do jneaa˜aaˈ, dseaˋ i̱ jaˋ catɨ́ɨngˉ lajo̱. ¡Jo̱baˈ majmifémˈˊbaaˈ dseaˋ do contøøngˉ jo̱guɨ lajo̱b lata˜! Jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ e catɨ́ˋ tú̱ˉ quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón. 	 U moet in plaats daarvan geestelijk groeien en onze Here en Redder Jezus Christus beter leren kennen. Voor Hem is alle eer, voor nu en eeuwig. Amen.


Jo̱baˈ cagüɨngˈˊ Jesús i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Iim˜baa jmiˈleáanˉn ˈnʉˋ. Jo̱baˈ latɨˊ lanab niˈleáanˈˉ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨnˈˊ. Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lajo̱, cajémˈˋ e jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ joˋ eeˋ lɨ́ɨngˊguɨr e jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ do. 	 Jezus stak Zijn hand uit, raakte de man aan en zei: "Natuurlijk wil Ik dat. Wees genezen van deze z iekte." En de melaatsheid verdween onmiddellijk.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, camánˉn jaangˋ lajeeˇ i̱ guiángˉ ángeles i̱ lamɨ˜ quie̱ˊ e guiéˉ cóoˆ do e lamɨ˜ sɨrǿøngˋ guiéˉ íingˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e lɨ˜ cadséngˉ do, jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ sínˈˋn, jo̱ có̱o̱ˈ˜ júuˆ lalab casɨ́ˈrˉ jnea˜: —Juan, neaˊ fɨˊ la, jo̱ lab niˈéenˆn ˈnʉˋ i̱ sɨmɨ́ˆ i̱ nicúngˈˉ guóˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do. 	 Toen kwam één van de zeven engelen, die de zeven schalen met de zeven laatste rampen hadden uitgegoten, naar mij toe en zei: "Kom, ik zal u de bruid van het Lam laten zien, Zijn vrouw."


Jo̱ song guiʉ́bˉ niˈíngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ dseaˋ lɨ˜ niguilíingˉnaˈ do, jo̱baˈ juguiʉ́ˉ nilɨseeiñˋ; dsʉˈ song jaˋ niˈíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ, jo̱baˈ lajo̱b jaˋ juguiʉ́ˉ nilɨseeiñˋ yaaiñ˜ cajo̱. 	 Wens zijn gezin vrede toe, als je er goed wordt ontvangen, maar niet als je er slecht wordt ontvangen.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ caguiaangˉguɨ do nité̱rˉ jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜ ˈmaji̱i̱ˉ o̱si ni˜ cuíiˈ˜ ˈmajmáˋ quiáˈˉ e móoˊ do é. Jo̱ lajo̱b catɨ́ˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ fɨˊ lɨ˜ nɨlɨ́ɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ lajaléˈˋnaaˈ do. 	 De rest zou volgen op planken of andere drijvende dingen. Iedereen kwam veilig aan land.


Jo̱ ie˜ jo̱ jaangˋ lajeeˇ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús i̱ siiˋ Judas Iscariote cangórˉ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, 	 Toen ging Judas Iskariot, een van de twaalf discipelen, naar de leidende priesters.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ song lajo̱b nilɨ́ɨˊ Fíiˋi, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ e nirú̱u̱ˈ˜baˈ la quie̱ˊ guóoˋo có̱o̱ˈ˜guɨ moguiiˉ cajo̱. 	 "Och Here, dan maar helemaal! Mijn voeten, mijn handen en mijn hoofd!" was Petrus' weerwoord.


Jo̱ e fɨɨˋ jo̱b cajíngˈˊ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱, jo̱ có̱o̱ˈ˜ íbˋ cajé̱ˆnaaˈ lajeeˇ guiéˉ jmɨɨ˜. Jo̱ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ nɨnicasɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ íˋ e laco̱ˈ nijmeáiñˈˉ do júuˆ Paaˉ e jaˋ nidséˉ dseaˋ do fɨˊ Jerusalén co̱ˈ dseáamˈ˜ quiáˈrˉ. 	 Eenmaal aan land, vonden wij christenen en bleven een week bij hen. Op aandringen van de Heilige Geest waarschuwden zij Paulus niet naar Jeruzalem te gaan.


Jo̱ dsʉˈ e jmɨráangˆjiʉ ˈñiáˈˋa la jmóoˋo lajo̱ e lafaˈ jaˋ røøˋ líˈˆbaa jo̱ dsʉˈ o̱ˈ laco̱ˈ ta˜ quiʉˈˊ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e nijmee˜e. 	 Als ik zo spreek, is dat niet door God ingegeven; ik spreek als iemand die onwijs is. Vooropgesteld dat wij ons ergens op mogen beroemen.


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nijúuiñˉ fɨˊ jee˜ mɨ́ɨˈ˜, jo̱guɨ fɨ́ɨmˊ dseaˋ niteiñˈˆ jo̱ nidsilíiñˋ ˈnʉñíˆ fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ jiéˈˋ; jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jalíingˉ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ nijasoˈǿømˈˇbre fɨɨˋ Jerusalén cartɨˊ mɨ˜ nidsíngˉ e íˈˋ e nɨsɨˈíˆ quiáˈˉ. 	 De mensen zullen afgeslacht of als krijgsgevangenen over de hele wereld verstrooid worden. Vreemde volken zullen Jeruzalem overwinnen en vertrappen tot aan hun tijd een einde komt en Gods nieuwe wereld begint.


jo̱guɨ fóˈˋbɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ e i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ lajo̱ joˋ ˈnéˉ faˈ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜guɨr tiquiáˈrˆ o̱si niquiáˈrˆ é. 	 Hiermee zegt u eigenlijk dat niemand zich iets van Gods woorden hoeft aan te trekken. Maar u eist wel dat iedereen doet wat uw traditie zegt. Zulk soort dingen doet u wel meer."


jo̱baˈ lalab cajíngˈˉ jaléngˈˋ i̱ rúngˈˋ Jesús do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaˋ guiingˇ já̱ˈˆ fɨˊ la, jo̱ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judeab guóˈˆ, jo̱ lajo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tɨˊ dsíiˊ núuˋ júuˆ quíiˈˉ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱ nijǿørˉ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jmooˈˋ. 	 Daarom zeiden Zijn broers tegen Hem: "U moet hier niet blijven. Ga naar Judea; dan kunnen Uw volgelingen daar ook zien wat voor geweldige dingen U doet.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ seengˋnaˈ. 	 Ik wens u de genade van de Here Jezus toe.


Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ o̱ˈguɨ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo caguiaangˉguɨ faˈ jáˈˉ nɨcalɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do. 	 "De leden van de Hoge Raad en de Farizeeërs geloven toch ook niet dat Hij de Christus is?


Jo̱guɨ jaléˈˋ e oˈnʉ́ˆ quiáˈˉ e fɨɨˋ do joˋ nijnɨ́ɨˉguɨ lajeeˇ jmɨ́ɨˋ, jo̱guɨ cajo̱ joˋ nilɨseaˋguɨ uǿøˋ e fɨˊ jo̱. 	 Haar poorten zullen de hele dag openstaan; zij zullen nooit worden gesloten, omdat er geen nacht zal zijn.


—Song i̱i̱ˋ iing˜ niˈuíingˉ dseaˋ quiéˉe, ˈnéˉ nilɨˈiing˜guɨr jnea˜ laco̱ˈguɨ tiquiáˈrˆ o̱si niquiáˈrˆ o̱si jaléngˈˋ rúiñˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ o̱si dseañʉˈˋ quiáˈrˉ é o̱si jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ, jo̱guɨ ˈnéˉ nilɨˈiing˜guɨr jnea˜ laco̱ˈguɨ ˈñiaˈrˊ cajo̱. 	 "Wie bij Mij wil horen, moet meer van Mij houden dan van zijn vader, moeder, vrouw, kinderen, broers en zusters. Ik moet hem zelfs meer waard zijn dan zijn eigen leven.


Jo̱ dsʉˈ song féˈˋnaaˈ e jaˋ dseeˉ mɨˊ caˈeeˉnaaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ e lafaˈ féˈˋnaaˈ e adseaamˋ Fidiéeˇ song lajo̱; jo̱ jaˋ léeˊeeˈ dseángˈˉ lajangˈˉ júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ do song lajo̱b féˈˋeeˈ. 	 Als wij beweren nooit gezondigd te hebben, zeggen wij daarmee dat God een leugenaar is en sluiten wij ons af voor wat Hij zegt.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ e cuɨˈieeˋ do caguijméeˈˇbre júuˆ i̱ dseaˋ fii˜ do cuaiñ˜ quiáˈˉ e onuuˋ guíiˉ e nɨcaˈiáangˋ do, jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do: “Fíiˋiiˈ, jmangˈˉ mɨjú̱ˋ jlobˈˆ e caguijníˋ ˈnʉˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quíiˈˉ do. Jo̱baˈ ¿jie˜ lɨ˜ cajáˉ jú̱ˋ quiáˈˉ e onuuˋ guíiˉ e nɨcaˈiáangˋ do?” 	 De knechten gingen naar de boer toe en zeiden: 'Het veld waar u dat goede graan hebt gezaaid, staat vol onkruid!'


Jo̱guɨ song jaangˋ dseamɨ́ˋ lɨɨng˜ eeˋ jaˋ cangáiñˈˋ, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ e nijmɨngɨ́ˈrˉ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ fɨˊ ˈnʉ́ʉˊ, dsʉco̱ˈ jaˋ catɨ́ɨngˉ e jaangˋ dseamɨ́ˋ niféˈrˋ fɨˊ quiniˇ dseaˋ lajeeˇ e sɨseángˈˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 Als zij iets willen vragen, moeten zij dat thuis aan hun man vragen. Want een vrouw hoort in de gemeente niet te spreken.


Jo̱ mɨ˜ canaangˋ e uáamˉjiʉ e guíˋ e jáaˊ fɨˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ huǿøˉ do, jo̱baˈ caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nitamˈˉtu̱r fɨˊ. Jo̱ caˈuøømˋbre e fɨˊ ooˉ jmɨɨˋ do e teáaiñˈ˜ dsíiˊ móoˊ, jo̱ cangɨ́ɨiñˊ quiá̱bˈˉ e ˈnɨˈˋ Creta do. 	 Toen er een zachte zuidenwind opstak, dachten zij dat het wel zou lukken. Zij lichtten het anker en voeren zo dicht mogelijk langs de kust van Kreta.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨmˈˉtu̱ i̱ dseaˋ do fɨˊ góorˋ. Dsʉˈ fɨˊ lɨ˜ jiébˈˋ caquɨiñˈˉ do dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ cajmeaˈˊbreiñˈ júuˆ lajeeˇ güɨɨiñˈˋ do e jaˋ cuǿøngˋ niquɨngˈˉtu̱iñˈ do fɨˊ lɨ˜ guiing˜ i̱ dseata˜ Herodes do. 	 Maar zij gingen niet via Jeruzalem naar hun land terug. God had hen in een droom gewaarschuwd niet bij Herodes langs te gaan. Daarom kozen zij een andere weg.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, fɨ́ɨmˊ dseaˋ teáaiñˈ˜ e núurˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús, jo̱ cajíngˈˉ dseaˋ do casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈr˜ do lala: 	 Alle omstanders konden het horen toen Hij tegen Zijn discipelen zei: "Ik waarschuw jullie voor de godsdienstleraars.


Jo̱guɨ lana, ¿e˜ e sɨjeengˇguɨˈ? Sínˈˉ jo̱ nisánˈˋ jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e caˈuíinˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜ dseaˋ do e niˈíiñˉ dseeˉ quíiˈˉ.” 	 Nu, wat aarzelt u nog? Sta op en laat u dopen. Laat uw zonden afwassen en roep daarbij de Here aan.'


Jo̱ jo̱guɨb cadsengˈˉ dsiiˉ lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ lamɨ˜ cateáaiñˋ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ fɨˊ jmɨgüíˋ la mɨ˜ cajíñˈˉ lala: “E jáˈˉbaˈ e Juan caseáaiñˋ dseaˋ jmɨɨˋ, dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ nisángˋnaˈ jmɨɨ˜ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ.” 	 Dat deed mij denken aan iets wat de Here eens tegen ons heeft gezegd: 'Johannes doopte met water, maar u zult met de Heilige Geest gedoopt worden.'


Jo̱ dseángˈˉ lajo̱b catɨ́ɨngˉ e ɨˊ dsiiˉ uii˜ quíiˉnaˈ lajaléngˈˋnaˈ, co̱ˈ eáamˊ ˈneáanˋn ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ røøbˋ nɨcaˈíingˈ˜naaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, nañiˊ faˈ iuunˉ sɨjnɨ́ɨnˇn fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ o̱si e niguiénˈˉn fɨˊ quiniˇ dseata˜ é, e jmɨˈǿˈˋø o̱si jmɨtaaˆ dsíiˊ dseaˋ e júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Het spreekt eigenlijk vanzelf dat ik zo over u denk, want u hebt een bijzondere plaats in mijn hart. Immers, of ik nu gevangen zit of in vrijheid het geloof in Jezus Christus verdedig en verkondig, u deelt mee in de genade die God mij bewijst.


Jo̱b mɨ˜ calɨlíˈˆi jóng —jíngˈˉ Juan— e íimˊ i̱ dseamɨ́ˋ do có̱o̱ˈ˜ jmɨ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jmɨ˜ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ cajúngˉ uíiˈ˜ e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e cajméeˋ Jesús. Jo̱ mɨ˜ camóˉo jaléˈˋ e jo̱, eáamˊ cangogáˋ dsiiˉ. 	 Ik zag dat de vrouw dronken was van het bloed van Gods kinderen, het bloed van hen die openlijk over Jezus hadden gesproken. Toen ik haar zo zag, was ik erg verbaasd.


Jo̱ lajo̱b ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, dseaˋ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jɨˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jmɨˈúungˋnaˈ e nijmeeˉnaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, co̱ˈ mɨ˜ niníˋ dseaˋ e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ lajɨɨmˋbre nijmiféiñˈˊ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ jóng. 	 Laat daarom ook uw licht voor alle mensen schijnen. Als zij dan de goede dingen zien die u doet, zullen zij uw hemelse Vader eren.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ fɨ́ɨmˊ ˈnʉ́ˈˋ lana dséeˈ˜naˈ o̱si ua˜ íiˊ áaˊnaˈ o̱si nɨcajúmˉbɨˈ é. 	 Daarom zijn er zoveel zwakken en zieken onder u en zijn velen al gestorven.


Jo̱ co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel, lafaˈ cahuɨ́ngˈˋnaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e caˈiáangˋ ˈñiaˈˊ fɨˊ jee˜ móˈˋ, jo̱ lafaˈ caséngˈˉnaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e guita˜ cajníˋ dseaˋ nañiˊ faˈ jaˋ jmóoˋre dseaˋ lajo̱, dsʉˈ lajo̱b calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ; jo̱ co̱ˈ lajo̱b calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ eáangˊguɨb jaˋ huɨ́ɨngˊ e lafaˈ niséngˈˋtu̱ Fidiéeˇ e guoˈˋ e nɨcaquiʉˈrˊ do quiáˈˉ e ˈmaˋ e guita˜ cajníˋ dseaˋ. Jo̱ jaléˈˋ e guoˈˋ jo̱, íbˋ lafaˈ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, jo̱ ie˜ mɨ˜ nilíˋ lajo̱, jo̱baˈ nisémˈˋtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ e guoˈˋ quiáˈˉ dseángˈˉ e ˈmaˋ e guita˜ cajníˋ dseaˋ. 	 Hij heeft u van de wilde olijfbomen afgekapt en op de goede geënt. Dat was tegen de natuur. Van nature was u takken van de wilde en niet van de goede olijfboom. Nu, wat zal God dan doen met de mensen die van nature takken van de goede boom zijn? Hij zal hen weer op hun eigen boom enten!


Dsʉˈ ˈñiaˈrˊ cajíñˈˉ e jaˋ iiñ˜ dsérˉ, jo̱guɨ nɨcamɨrˊ e i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Romabingˈ i̱ niquidsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ. Jo̱baˈ caquiʉ́ˈˉʉ ta˜ quiáˈrˉ e lamɨ˜ iuumˉbɨr sɨjnɨ́ɨiñˇ cartɨˊ niguiéenˈ˜nre fɨˊ quiniˇ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do. 	 Maar hij ging in hoger beroep. Hij wilde in voorarrest blijven tot de keizer in deze zaak uitspraak zou doen. Daarom heb ik bevel gegeven hem vast te houden, tot ik hem naar de keizer kan sturen."


Jo̱ jaˋ foˈˆnaˈ júuˆ ˈlɨˈˆ o̱ˈguɨ júuˆ í̱i̱ˊ o̱ˈguɨ júuˆ gaˋ e jaˋ uiing˜ seaˋ, co̱ˈ jaˋ catɨ́ɨngˉ jméeˈˆ ˈnʉ́ˈˋ lajo̱; co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˉnaˈ e jmiféngˈˊnaˈ Fidiéebˇ. 	 Dat past christenen niet, om over ongepaste taal en dom en flauw gepraat maar te zwijgen. Wijs elkaar liever op Gods goedheid en wees dankbaar.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cagüɨˈɨ́ɨˊtu̱ dseata˜ Pilato e fɨˊ lɨ˜ teáangˆ i̱ dseaˋ Israel do, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ: —E labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, e lab nisínˈˆn i̱ dseañʉˈˋ la fɨˊ quiníˆnaˈ e laco̱ˈ nilɨñíˆnaˈ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ jaˋ mɨˊ cadséˈˋe quiáˈrˉ, co̱ˈ lajɨbˋ nɨcajmɨngɨ́ɨˈˇɨre. 	 Pilatus ging weer naar de Joden toe en zei tegen hen: "Hier is Hij weer. Begrijp mij goed: Volgens mij heeft Hij niets ernstigs gedaan."


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ lúuˊ e bóˈˋ dseaˋ o̱si e jiʉ́ʉrˉ é, co̱ˈ song jaˋ røøˋ bóˈrˋ o̱si jiʉ́ʉrˉ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nilɨcuíiˋ dseaˋ e˜ e bóˈrˋ do. 	 Denk maar eens aan muziekinstrumenten. De fluit en de citer bijvoorbeeld. Als er zomaar wat op geblazen of getokkeld wordt, zal geen mens er enige melodie in horen.


Jo̱ ie˜ jo̱ lajalémˈˋ dseaˋ dsigáˋ dsíirˊ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ apóoˆ do. 	 Iedereen was vol ontzag voor de wonderen en tekenen die de apostelen deden.


Jo̱baˈ dseángˈˉ nijmeeˇbɨ́ɨ e nijmiguiémˈˊbɨ́ɨ áaˊnaˈ jaléˈˋ e júuˆ na contøøngˉ, nañiˊ faˈ lajamˈˆ e nɨñíˆnaˈ e júuˆ jo̱ jo̱guɨ e nɨteáangˉnaˈ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈeˈˊ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik ben van plan u daaraan te blijven herinneren, ook al weet u het allemaal en staat u stevig gegrondvest op de waarheid.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jñʉ́ʉˉ jmɨɨ˜ lajo̱, catǿˈˉ Jesús Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Tiáa˜ jo̱guɨ Juan i̱ lɨ́ɨngˊ rúngˈˋ Tiáa˜, jo̱ lajeeˇ laˈóˈˋ yaam˜bre cangolíiñˆ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ e ñíiˊ eáangˊ. 	 Zes dagen later nam Hij Petrus, Jakobus en Johannes mee en ging met hen alleen een hoge berg op.


Dsʉˈ téˈˋ jí̱i̱ˈ˜ lana e jmooˋnaˈ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ; co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ, ie˜ nʉ́ˈˉguɨ e calɨcuíingˋnaˈ dseaˋ do, cajmeeˉnaˈ jaléˈˋ e gaˋ e jaˋ dseengˋ, faˈ mɨ˜ suungˋnaˈ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jmooˋnaˈ ta˜ güɨɨngˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ jmooˋnaˈ ta˜ ɨ̱́ˈˋ, jo̱guɨ jmooˋnaˈ ta˜ gøˈˊ cúngˆ, jo̱guɨ eáangˊ taˈˊnaˈ mɨ́ɨˈ˜ fɨˊ lɨ˜ néeˊ júuˆ, jo̱guɨ jmiféngˈˊnaˈ jaléngˈˋ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ. 	 Er is genoeg tijd verknoeid met wat de ongelovigen fijn vinden: Losbandigheid en verkeerde begeerten, drinkfestijnen, eetgelagen en onzedelijke feesten voor afgoden.


Co̱ˈ lalab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ e dseángˈˉ ˈnébˉ e Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ, jo̱guɨ ˈnéˉ e niníiñˈ˜ fɨˊ Belén e fɨˊ lɨ˜ calɨ́ˉ góoˋ dseata˜ Davíˈˆ. 	 Er staat geschreven dat de Christus voortkomt uit het geslacht van David. Uit Bethlehem, Davids geboortestad."


Jo̱ e jáˈˉ e nɨcalɨdséeˈr˜ jo̱ jie˜ jaˋ mɨˊ cajúumˉbre; jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇ calɨ́ˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨmˉbreiñˈ do, jo̱baˈ cajmiˈleáamˉbre, jo̱ la quie̱ˊ tɨˊ jneab˜ calɨ́ˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ fɨˈíˆ dsíiˊ seenˉ, co̱ˈ nilɨféˈˋguɨb fɨˈíˆ quiéˉe fɨng song cajúiñˉ. 	 Hij is inderdaad erg ziek geweest. Het scheelde niet veel of hij was gestorven. Maar God heeft hem gespaard en mij daarmee een groot verdriet bespaard.


Jo̱ guiʉ́bˉ nɨñiˊ Fidiéeˇ e laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ mɨ˜ fǿnˈˋnre, mɨ́ɨˈ˜ɨre uii˜ quíiˉnaˈ. Jo̱ jnea˜ jmóoˋo dseángˈˉ e ngocángˋ dsiiˉ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do e guiaaˉ e júuˆ quiáˈˉ i̱ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ do. 	 God weet dat ik voortdurend voor u bid. Ik dien Hem met hart en ziel en vertel de mensen het goede nieuws over Zijn Zoon.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e ta˜ jɨ́ɨngˋ e jmooˋnaˈ do, có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e jo̱bɨ eáamˊ nɨˈléeˊ quíiˉnaˈ, dsʉco̱ˈ guiʉ́ˉguɨ e nijméeˆnaˈ téˈˋbaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ, jo̱guɨ guiʉ́ˉguɨ cajo̱ e nijméeˆbaˈ téˈˋnaˈ mɨ˜ jmóoˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ ɨ̱ɨ̱ˋ quíiˉnaˈ. 	 Het is toch onwaardig dat u, als gelovigen, rechtsgeschillen hebt? Waarom bent u niet bereid onrecht te verdragen? Waarom laat u zich niet liever benadelen?


Jo̱ jaˋ cá̱ˆnaˈ júuˆ ˈléˈˋ, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ e íingˆ ta˜baˈ ˈnéˉ cá̱ˆnaˈ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ninúˉ e júuˆ jo̱ jial nidsicuángˋguɨ quiáˈrˉ e cuíiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Laat er ook geen vuile taal uit uw mond komen; dat doet alleen maar kwaad. Zeg op het juiste moment het juiste woord, iets wat de mensen helpt en goed doet, zodat zij genade ontvangen.


Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ cajo̱ e laco̱ˈ nileáiñˋ jneaˈˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ sooˋ dsíiˊ, co̱ˈ jaˋ lajɨɨngˋ dseaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Bid ook dat wij mogen ontkomen uit de klauwen van kwaadaardige mensen, want niet iedereen vertrouwt op de Here.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, calɨñiˊ Jesús e caguíimˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ tiuungˉ do, jo̱ dseángˈˉ joˋ íngˈˋneiñˈ do.Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˊtu̱ rúngˈˋ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ tiuungˉ do, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Su jáˈˉ lɨ́ɨngˋ ˈnʉˋ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ? 	 Jezus hoorde wat er met de man gebeurd was. Hij zocht hem op en vroeg: "Gelooft u in de Zoon van God?"


Dsʉˈ jaˋ nijmérˉ ta˜ jɨ́ɨngˋ o̱ˈguɨ ta˜ taˈˊ mɨ́ɨˈ˜; jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱i̱ˋ ninúˉ júuˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ e jmiféngˈˊ ˈñiaˈrˊ. 	 Hij zal niet vechten of schreeuwen.


’Jo̱ jneaˈˆ cuǿøˉnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ lana e juguiʉ́ˉ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉiiˈ lají̱i̱ˈ˜ malɨˈˋ, co̱ˈ nɨcajmiti˜bre e júuˆ jo̱ quíˉnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ sɨju̱rˇ, mɨ˜ casíiñˋ Jó̱o̱rˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ salmo e catɨ́ˋ tú̱ˉ do lɨ˜ féˈˋ lala: “ˈNʉbˋ Jó̱o̱ˋo̱, jo̱ jmɨɨ˜ na nijméeˋe e nilɨñiˊ dseaˋ e jneab˜ lɨ́ɨnˊn Tiquíiˈˆ.” 	 Wij brengen u het goede nieuws dat de belofte, die God lang geleden aan onze voorouders heeft gedaan, in onze tijd werkelijkheid is geworden. God heeft die belofte vervuld door Jezus weer levend te maken.


Dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ nɨcacuøˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e laco̱ˈ niˈuíingˉnaˈ jó̱o̱rˊ jo̱ o̱ˈ laco̱ˈ e nisɨlɨ́ɨˈˇtu̱ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈgóˈˋnaˈ contøøngˉ. Dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do se̱e̱ˉnaaˈ e cuǿøngˋ líˋ sɨɨ˜naaˈ có̱o̱ˈr˜ jo̱guɨ e síiˈ˜naaˈr lala: “¡Teaa˜!” 	 Wij hoeven dus geen slaven van de angst meer te zijn. Nee, God heeft ons een andere geest gegeven. Wij zijn door Hem aangenomen als zonen. En doordat Zijn Geest in ons woont, roepen wij: "Abba! Vader!" (a)


Jo̱ ie˜ jo̱ nicalɨdséebˈ˜ i̱ Dorcas do, jo̱ cajúmˉbre. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ có̱o̱ˈr˜ do ie˜ jo̱ calángˈˊneiñˈ, jo̱ caquiáangˋneiñˈ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ ˈnʉ́ʉˊ yʉ́ˈˆ. 	 Zij werd in die tijd ziek en stierf. Nadat men haar gewassen had, werd zij in een kamer op de bovenverdieping gelegd.


Jo̱ ie˜ jo̱ nicanúuˉ dseata˜ Herodes jaléˈˋ e sɨ́ɨngˋ dseaˋ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e jmóoˋ Jesús, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñiˊ i̱ dseata˜ do e˜ nijmérˉ, co̱ˈ seengˋ dseaˋ dsicó̱o̱rˋ júuˆ e nɨcají̱ˈˊtu̱ jaangˋ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱guɨ seengˋ dseaˋ féˈrˋ e nɨcajnémˉtu̱ Líiˆ, jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨˈˋguɨ eáangˊ cajo̱, dsʉˈ seemˋbɨ dseaˋ i̱ féˈˋ e Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋbingˈ i̱ nɨcají̱ˈˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Gouverneur Herodes hoorde over de geweldige dingen die Jezus deed en hij wist niet wat hij ervan moest denken. Sommigen zeiden: "Het is Johannes de Doper die weer levend is geworden."


Jo̱ jnea˜ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e cu̱u̱˜ guǿngˈˋ e siiˋ ˈnʉˋ cajo̱, jo̱guɨ ˈnʉbˋ dseaˋ i̱ nilíingˉ lafaˈ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ quiáˈˉ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ guáˈˉ quiéˉe. Jo̱ e guáˈˉ e niˈuíingˉ do quiéˉe lɨ́ɨˊ lafaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ niˈuíingˉ dseaˋ quiéˉe, jo̱ jaˋ seaˋ bíˋ quiáˈˉ ˈmóˉ faˈ nijméˉ e niˈíingˉ e jo̱. 	 Jij bent Petrus. Op deze rots zal Ik mijn Gemeente bouwen. De poorten van het dodenrijk zullen nooit macht over haar krijgen.


Dsʉˈ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ do casɨ́ˈrˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Jaangˉ jaléˈˋ e calɨ́ˉ ie˜ jo̱, jo̱ íˋbingˈ casíingˋ dseaˋ Israel fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do laguidseaangˆ. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do, jo̱ cajméerˋ li˜ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ e laco̱ˈ niféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do. 	 De Joden schoven een zekere Alexander naar voren. Zij vonden dat hij maar eens wat moest zeggen. Hij hief zijn hand op en wilde zijn standpunt verdedigen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈuǿømˋbreiñˈ do fɨˊ caluuˇ jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ: —¿E˜ ˈnéˉ jmee˜e e laco̱ˈ nileáanˋn jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiéˉe? 	 Daarop bracht hij hen naar buiten en vroeg: "Heren, wat moet ik doen om gered te worden?"


Jo̱baˈ eáamˊ tɨ́ɨngˊ júuˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ caguiaangˉguɨ i̱ jmɨˈgóˋ Fidiéeˇ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel. Jo̱ dseángˈˉ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨb˜ sɨ́ɨiñˋ e júuˆ do cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seángˈˊ fɨˊ guiáˈˆ jóoˋ fɨɨˋ quiáˈˉ fɨɨˋ Atenas. 	 Hij ging naar de synagoge en sprak met de Joden en de andere gelovigen. Elke dag discussieerde hij op het marktplein met de mensen, die daar toevallig waren.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajmijí̱ˈˊ Jesús i̱ sɨmɨ́ˆ ˈlɨɨ˜ do, cagüɨˈɨ́ɨˊ dseaˋ do fɨˊ jo̱; jo̱ lajeeˇ ngóorˊ fɨˊ guiáˈˆ fɨˊ, cangoquiéengˊ gángˉ dseaˋ tiuungˉ fɨˊ lɨ˜ ngóorˊ, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ áiñˈˋ Jesús lala: —¡Fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˆ jneaˈˆ, Jó̱o̱ˊ dseata˜ Davíˈˆ! 	 Op de terugweg naar Kapernaüm liepen twee blinde mannen achter Hem aan. "Zoon van David!" schreeuwden zij. "Heb toch medelijden met ons!"


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiérˉ fɨˊ quiáˈˉ dseaˋ do, i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ do cajméerˋ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e jmɨˈgórˋ Jesús, jo̱baˈ cagǿˈrˋ co̱lɨɨng˜ ie˜ canʉʉˋ e jmɨɨ˜ jo̱; jo̱ dob guiing˜ Lázaro e gøˈrˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do cajo̱, jo̱guɨ i̱ rúiñˈˋ i̱ siiˋ Marta do, íbˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ngɨ́ɨngˋ jmiñiˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ gøˈˊ do ie˜ jo̱. 	 De mensen uit Bethanië hielden ter ere van Hem een feestmaaltijd. Martha bediende daarbij. Jezus zat met Lazarus en de anderen aan tafel.


Co̱ˈ jaˋ catɨ́ɨngˉ e jméeˆnaˈ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ lajo̱ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ e suuiñˋ dseaˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ. 	 Laat u niet overweldigen door uw hartstochten en begeerten, zoals gebeurt bij mensen die God niet kennen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱ —jíngˈˉguɨ Juan— camánˉn dseaˋ i̱ dseángˈˉ i̱ ˈleáangˉ eáangˊ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱i̱ˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ faˈ e nijmiˈíñˆ jǿngˈˋ i̱ dseaˋ do tíirˊ. Jo̱ jee˜ i̱ dseaˋ do quíingˈ˜ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lajaléˈˋ fɨɨˋ, jo̱guɨ lacaˈíingˈ˜ caˈíingˈ˜ dseaˋ, jo̱guɨ lacaˈíingˈ˜ fɨɨˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ lajaléˈˋ jmíiˊ e féˈˋ dseaˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ lajɨɨiñˈˋ do, dob teáaiñˉ fɨˊ quiniˇ e é̱e̱ˆ e lɨ˜ guiingˇ i̱ dseaˋ laniingˉ do jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do cajo̱. Jo̱ lajɨɨmˋbre quiˈrˊ sɨ̱ˈrˆ e teeˋ jo̱guɨ se̱ˈrˊ guoˈˋ mooˋ quieeˉ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Daarna zag ik een ontelbare menigte mensen. Zij kwamen uit alle rassen, volken, stammen en taalgroepen. Zij stonden voor de troon en voor het Lam, met witte kleren aan en palmtakken in de hand.


Jo̱ jaˋ dseeˉ røøngˋ dseaˋ jmɨgüíˋ faco̱ˈ mɨ˜ jnea˜ jaˋ cajméˉe jee˜ írˋ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ e cajméˉe e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jiéngˈˋ jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ mɨ˜ cajméerˋ. Jo̱ jaˋ eeˋ lɨ́ɨˊ e nɨcangábˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ do, jo̱ dsʉˈ mɨˊ ˈnooˋbɨ ˈníˈˋ níiñˉ jnea˜ jo̱guɨ ˈníˈˋ níiñˉ Tiquiéˆe cajo̱. 	 Als Ik niet zulke grote wonderen onder hen had gedaan, zouden zij niet schuldig zijn. Maar nu hebben zij die wonderen met hun eigen ogen gezien, en ondanks dat haten zij zowel Mij als mijn Vader.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ lɨ́ˈˉ lɨˊ tuung˜ do nijmɨngɨ́ɨrˋ lala: “Fíiˋiiˈ, ¿lɨ˜ caneeng˜naaˈ ˈnʉˋ e cadseáˉ jmɨˈaanˈˉ, o̱si e cadseáˉ jmɨjmɨɨnˈˉ é, o̱si e lɨnˈˊ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ caluuˇ, o̱si e ˈnéˉ sɨ̱́ˈˋ é, o̱si e dséeˈ˜ o̱si e iuunˈˉ fɨˊ ˈnʉñíˆbɨ é, jo̱ jaˋ cajmɨcó̱o̱ˈ˜naaˈ ˈnʉˋ?” 	 Dan zullen zij vragen: 'Maar Here, wanneer hebben wij dan gezien dat U honger had of dorst? Of dat U een vreemdeling was? Of dat U niets had om aan te trekken? Of dat U ziek was of in de gevangenis zat? Wanneer hebben wij U niet geholpen?'