’Jo̱ song i̱i̱ˋ dseaˋ ˈnɨ́ɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ dseeˉ e nɨcaˈeeˉnaˈ, jo̱guɨ iiñ˜ e nidsijéeiñˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ dseata˜, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ jmɨˈúungˋnaˈ jóng e nisɨɨng˜naˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do laˈuii˜, nʉ́ˈˉguɨ e nijáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jaguóˋ dseata˜; dsʉco̱ˈ song jaˋ nijmeeˉnaˈ lajo̱, jo̱baˈ i̱ dseata˜ do nijáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ ɨ́ɨˈ˜ quiáˈrˉ jo̱ ˈnʉñíbˆ nitáiñˈˊ ˈnʉ́ˈˋ jóng. 	 Zorg ervoor dat u het op tijd eens wordt met uw schuldeiser. Want als hij u voor het gerecht sleept, wordt u misschien wel in de gevangenis gegooid. En daar komt u pas weer uit als u de laatste cent betaald hebt.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseata˜ Pilato do lado, jo̱ cajmɨngɨˈrˊ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su ˈnʉbˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel? Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la nɨcaféeˈ˜ ˈnʉˋ na. 	 Pilatus vroeg Hem: "Bent U de koning van de Joden?" En Jezus antwoordde: "U zegt het!"


jo̱ cajníirˊ jminiˇ dseaˋ do jo̱ cabárˋ moniñˈ˜ jo̱ cajmɨngɨˈˊreiñˈ lala jo̱ cajíñˈˉ: —¿I̱˜ i̱ cabǿøngˉ ˈnʉˋ? ¡Jmeeˉ júuˆ, neˇeeˈ! 	 Zij blinddoekten Hem, sloegen Hem met hun vuisten en zeiden spottend: "Wel, profeet, zeg eens: Wie heeft U geslagen?"


Jo̱ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do lala: —Güɨlíingˉnaˈ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ güɨguia˜naˈ júuˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jial nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 "Trek de wereld in", zei Hij tegen hen,


Jo̱ dsʉˈ Jesús líˈˆbre jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ caang˜ guooˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Ráanˈˉ jo̱ ñisíngˈˋ uøˈˊ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ la. Jo̱ dsifɨˊ ladob caró̱o̱ˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ caang˜ guooˋ do, jo̱ cangórˉ fɨˊ lɨ˜ cajíngˈˉ Jesús. 	 Maar Hij wist wat zij dachten. "Sta op", zei Hij tegen de man met de verschrompelde hand. "Kom hier bij Mij staan. Dan kan iedereen u zien." De man deed het.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ la ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ cuíiˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel, fɨˊ lɨ˜ ˈlɨbˈˆ catɨ́ɨngˉnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Maar al die mensen die niet eens weten wat er in de wet staat! Vervloekt zijn zij!"


Jo̱ Asa calɨsíˋ tiquiáˈˆ Josafat jo̱ Josafat calɨsíˋ tiquiáˈˆ Joram jo̱ Joram calɨsíˋ tiquiáˈˆ Uzías. 	 Abia was de vader van Asa; Asa de vader van Josafat; Josafat de vader van Joram;


Jo̱ cajméeˋ Fidiéeˇ lajo̱ e laco̱ˈ mɨ˜ ninʉ́ˈˋ jial tíiˊ niingˉ Jesús, jo̱baˈ co̱o̱ˋ quié̱e̱bˉ nisíˈˋ dseaˋ uǿˉ jnir˜ doñiˊ jiéˈˋ seemˋbre, si fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ o̱si fɨˊ jmɨgüíˋ la o̱si fɨˊ lɨ˜ teáangˈ˜ ˈlɨɨ˜ é, 	 zodat in de naam van Jezus iedereen in de hemel, op aarde en onder de aarde zijn knieën zal buigen


¿Jialɨˈˊ güɨɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ? Jmɨnáˉ ráangˉnaˈ jo̱ féengˈ˜naˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ uii˜ quíiˉnaˈ yaang˜naˈ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ e nijiúngˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ. Co̱ˈ eáamˊ iing˜naˈ e nitéˈˋnaˈ e sɨjnéeˋ áaˊnaˈ, dsʉˈ ngúuˊ táangˋnaˈ jaˋ cuøˊ fɨˊ e nijmeeˉnaˈ lajo̱. 	 Wees toch op je hoede en bid. Anders zal de verleiding je te sterk worden. De geest is gewillig, maar het lichaam is zwak."


Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ nicúngˈˋ guóˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ sɨmɨ́ˆ i̱ nɨnéeˊ júuˆ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ do, jo̱baˈ co̱o̱ˋ e guiʉ́bˉ jmóorˋ; jo̱ dsʉˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ jaˋ nicúngˈˋ guooˋ, co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉguɨ jmóorˋ. 	 Dus is het goed uw dochter te laten trouwen, maar beter om haar niet te laten trouwen.


Jo̱ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo dob ngɨrˊ e téeiñˋ Jesús, jo̱ iiñ˜ e nijǿørˉ su nijmiˈleáangˉ dseaˋ do i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do lajeeˇ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel; jo̱ faco̱ˈ lajo̱, niguiéˈrˊ jial e niˈnɨ́iñˉ dseaˋ do. 	 De godsdienstleraars en Farizeeërs hielden Jezus goed in het oog. Want als Hij deze ongelukkige man nu, dus op de sabbat, zou genezen, zouden zij een reden hebben Hem aan te klagen.


Co̱ˈ nɨcají̱bˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱baˈ joˋ i̱ seengˋ fɨˊ la. Té̱e̱ˊ óoˊnaˈ jial cajíñˈˉ lamɨ˜ cateáaiñˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ Galilea, 	 Hij is hier niet. Hij leeft weer! Herinnert u zich niet wat Hij heeft gezegd toen u nog met Hem in Galilea was?


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ lajo̱, ngóˉtu̱ Moi˜ caléˈˋ catú̱ˉ e cangoˈeerˇ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, cangáiñˉ gángˉ laˈóˈˋ dseaˋ góorˋ i̱ taang˜ ta˜ tɨ́ɨngˊ, jo̱baˈ calɨˈiiñ˜ e nisɨ́ngˉtu̱iñˈ do røøˋ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “¿Jialɨˈˊ taang˜ ˈnʉ́ˈˋ ta˜ tɨ́ɨngˊ laˈóˈˋ rúngˈˋnaˈ?” 	 De volgende dag was Mozes er weer en zag twee Israëlieten met elkaar vechten. Hij probeerde hen te laten ophouden en zei: 'Waarom doen jullie elkaar kwaad? Jullie zijn toch broeders!'


Co̱ˈ mɨ˜ eeˋgo̱ iing˜naˈ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ mɨ˜ líˈˆnaˈ e jaˋ cuǿøngˋ nilíˈˋnaˈ e jo̱, jo̱baˈ jie˜ jaˋ nijngámˈˆbaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ jóng. Jo̱guɨ eáamˊ dsihuɨ́ɨngˊnaˈ mɨ˜ eeˋgo̱ seaˋ quiáˈˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱ dsʉco̱ˈ jaˋ líˈˋguɨˈ e jo̱, jo̱baˈ eáamˊ jmooˋnaˈ ˈniiˋ có̱o̱ˈr˜, ¿jáˆ jáˈˉ? Dsʉˈ jaˋ mɨˊ calɨˈˊnaˈ jaléˈˋ e iing˜naˈ do co̱ˈ jaˋ mɨˊ camɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ e nicuøˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ e jo̱. 	 U verlangt naar iets wat u niet hebt; u bent tot moord geneigd en jaloers en dat levert u niets op. U bent strijdlustig en oorlogszuchtig. Maar de enige reden dat u niet hebt wat u wilt, is omdat u God er niet om vraagt.


’Jo̱ ie˜ jo̱, song i̱i̱ˋ dseaˋ nijmɨgǿøngˋ ˈnʉ́ˈˋ jo̱ nisɨ́ˈrˋ ˈnʉ́ˈˋ lala: “I̱ lab i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaˈ do”, o̱si “Dob siñˈˊ” é, dsʉˈ jaˋ jáˈˉ güɨlíingˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ o̱ˈ jáˈˉ e lajo̱. 	 Als iemand je komt vertellen dat de Christus hier is of daar, geloof het niet.


Jo̱ eáangˊ laniingˉ ˈgøngˈˊ dseaˋ do lata˜ jee˜ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ nilɨti˜. 	 Voor Hem is alle macht, voor altijd en eeuwig. Amen!


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, mɨ˜ caje̱ˊ Jesús ˈñiaˈrˊ, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ cáangˋ laco̱ˈ guiiñˈ˜ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do e˜ guǿngˈˋ e júuˆ e cajíñˈˉ do e lɨ́ɨˊ lafaˈ júuˆ cuento. 	 Later waren Zijn twaalf discipelen en enkele anderen met Hem alleen. Zij vroegen wat Hij nu eigenlijk met die gelijkenis bedoelde.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ lado, dsíngˈˉ caniˈˉ júuˆ laˈúngˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e jmóoˋ Jesús fɨˊ Capernaum. 	 Het nieuws over Zijn optreden ging als een lopend vuurtje door de streek.


Jo̱baˈ calɨ́ˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨmˉ Jesús i̱ dseaˋ tiuungˉ do jo̱ lɨco̱ˈ cagüɨˈrˊ jminiˇbiñˈ do lajaangˋ lajaaiñˋ. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caˈláangˉ i̱ dseaˋ tiuungˉ do, jo̱ calɨjnéˈˋbre. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangolíimˆbre có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 Jezus kreeg medelijden met hen en raakte hun ogen aan. Zij konden onmiddellijk zien en gingen met Hem mee.


Jo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ jmɨɨ˜ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ fɨɨˋ Nínive do nicuǿˈrˉ dseeˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ jmɨɨ˜ na; co̱ˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ íˋ júuˆ e caguiaˊ Jonás, dsifɨˊ lajo̱b caquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. Dsʉˈ jnea˜guɨ fáˈˋa e jnea˜ niingˉguɨ laco̱ˈguɨ i̱ Jonás do. 	 Op de dag van het grote oordeel zullen de mannen van Ninevé tegelijk met u levend worden en u veroordelen. Want zij luisterden naar de waarschuwingen van Jona en bekeerden zich tot God. Maar hier staat Iemand die meer is dan Jona!


Jnea˜ Paaˉ jmoˈˊo e júuˆ la có̱o̱ˈ˜ layaang˜ guóoˋo. Jo̱guɨ dseángˈˉ e jábˈˉ, jneab˜ niquɨ́ˉɨ jaléˈˋ e nɨcarøøngˋ i̱ Onésimo la quíiˈˉ. Jo̱ lɨ́nˉn e jaˋ ngɨɨ˜lɨ faˈ ˈnéˉ e nijmiguiénˈˊn oˈˊ e lafaˈ ˈnʉbˋ røønˈˋ quiéˉe, dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ jnea˜baˈ e calɨ́nˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik zal het u terugbetalen. Dat garandeer ik, Paulus, hier met mijn eigen handschrift. En dan wil ik niet eens praten over wat u mij schuldig bent! U bent mij uzelf schuldig!


—Dseaˋ rúˈˋuuˈ, móoˋ jnea˜ e eáamˊ nɨdseáangˈ˜ quíˉiiˈ laco̱ˈ ngóoˊnaaˈ la. Jo̱ dseáangˈ˜ niˈíingˉ quíˉnaaˈ e móoˊ la có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ lee˜ e quie̱ˊ, jo̱guɨ la quie̱ˊ tɨˊ jneaa˜aabˈ dseáangˈ˜ quíˉiiˈ e niˈíingˉnaaˈ cajo̱. 	 "Mannen", zei hij. "Ik voorzie een zware reis. Het schip en de lading lopen groot gevaar. En dat niet alleen: Er staan ook mensenlevens op het spel!"


Jo̱ i̱ ˈléeˉ i̱ teáangˉ jmóoˋ íˆ e ooˉ é̱e̱ˋ do dsíngˈˉ cajléiñˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e ˈgóˈrˋ jo̱ jɨˋguɨ cartɨˊ caˈíngˉ dsíirˊ. 	 De mannen die bij het graf op wacht stonden, sidderden van angst. Zij vielen op de grond en het leek wel of ze dood waren.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉnaaˈ fɨˊ Jerusalén, jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱ caˈíñˈˋ jneaˈˆ e iáangˋ dsíirˊ. 	 Bij onze aankomst in Jeruzalem werden wij door de christenen hartelijk ontvangen.


Jo̱ song nʉ́ʉˈ˜baˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e ˈnéˉ jmeeˉnaˈ, jo̱baˈ dseaˋ seengˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jneab˜ lɨ́ɨngˊnaˈ jóng. 	 U bent mijn vrienden als u doet wat Ik zeg.


Jo̱guɨ jneaˈˆ latɨˊlana ngɨˋbɨ́ɨˈ e léeˊnaaˈ iihuɨ́ɨˊ e íingˈ˜naaˈ ooˉ jo̱guɨ e jmɨjmɨɨngˉnaaˈ jo̱guɨ e jaˋ seaˋ sɨ̱́ˈˋnaaˈ e ˈnéˉnaaˈ, jo̱guɨ gabˋ jmángˈˋ dseaˋ jneaˈˆ, jo̱guɨ cajo̱ jaˋ seaˋ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ niˈiéˆnaaˈ. 	 Tot op dit moment lijden wij honger en dorst; wij hebben nauwelijks kleding en worden mishandeld. Wij hebben nergens een thuis


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, eeˉbaˈ laco̱ˈguɨ la eeˉ jneaˈˆ laco̱ˈguɨ la éeˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ cajo̱. Jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ e cangɨ́ɨngˋnaˈ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e caˈíingˈ˜naˈ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do, dsʉˈ iáamˋ óoˊnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Zo werd u volgelingen van ons en van de Here, want u hebt onze boodschap met de blijdschap van de Heilige Geest aangenomen, ondanks de grote moeilijkheden die u ondervond.


Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Macedonia có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ seengˋ fɨˊ Acaya caˈɨ́ˋ dsíirˊ yaaiñ˜ e lɨɨng˜ e caseáiñˈˋ capíˈˆ jo̱guɨ e nisíñˉ quiáˈˉ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ tiñíingˉ i̱ seengˋ fɨˊ Jerusalén. 	 Want het leek de Griekse gelovigen goed iets voor hun arme geloofsgenoten in Jeruzalem te doen.


Jo̱ jaˋ ˈnéˉ jméeˆnaˈ fɨ́ngˈˉnaˈ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nicuǿˈˆ bíˋ yaang˜naˈ e nijméeˆnaˈ jaléˈˋ ta˜ e nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Laat uw ijver niet verslappen, maar dien de Here met enthousiasme.


Jo̱ mɨ˜ cacuaiñˈˉ do, calɨtɨ́mˋbre lají̱i̱ˈ˜ e tɨɨngˋ dseaˋ egipcio, jo̱guɨ eáamˊbɨ ˈgøiñˈˊ cajo̱ e tɨɨiñˋ jaléˈˋ júuˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e jmóoˋ dseaˋ do cajo̱. 	 Hij kreeg een grondige opleiding in de Egyptische wetenschap en was krachtig in zijn handel en wandel.


’Juguiʉ́ˉjiʉ quíiˉnaˈ mɨ˜ ˈníˈˋ níingˉ jaléngˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ uii˜ quiéˉ jnea˜, o̱si mɨ˜ ǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ caluuˇ fɨɨˋ lɨ˜ seengˋnaˈ, o̱si mɨ˜ jmineaiñˈˆ ˈnʉ́ˈˋ, o̱si mɨ˜ nijíngˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ e ˈlɨmˈˆbaˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, dseaˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Gelukkig zijn zij die gehaat, genegeerd, beledigd en verbannen worden omdat zij bij Mij horen.


Jo̱guɨ song jaangˋ dseaˋ iiñ˜ e nilíiñˉ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iin˜n, jo̱baˈ ˈnéˉ ngɨ́rˉ co̱lɨɨm˜ có̱o̱ˈ˜ jneab˜; jo̱guɨ lacaangˋ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ seenˉ, jo̱baˈ fɨˊ jo̱b ˈnéˉ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ cajo̱. Jo̱ song seengˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iin˜n, jo̱baˈ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ nijmɨˈgóˋbre i̱ dseaˋ íˋ cajo̱. 	 Als iemand Mij dient, moet hij Mij volgen. En waar Ik ben, moet ook mijn dienaar zijn. Als iemand Mij dient, zal de Vader hem eren.


jo̱guɨ jaˋ jmiˈiáangˋ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e jmóoˋ dseaˋ, jo̱ dsʉˈ jmiˈiáamˋ dsíirˊ mɨ˜ jmóoˋ dseaˋ e guiʉ́ˉ. 	 zij is niet blij met onrecht, maar juist met de waarheid.


Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ cajmɨngɨ́ɨˋ dseata˜ Pilato cajmɨngɨ́ˈrˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su jaˋ nuuˈˋ lají̱i̱ˈ˜ dseeˉ e cuøˈˊ i̱ dseaˋ na ˈnʉˋ? 	 "Hoort U niet wat zij zeggen?" vroeg Pilatus. Tot zijn grote verbazing gaf Jezus geen antwoord.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e jaˋ ɨ́ˆ áaˊnaˈ laco̱ˈguɨ ɨˊ dsíiˊ jaangˋ jiuung˜, co̱ˈ ˈnéˉ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jaangˋ jiuung˜ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e jaˋ dseengˋ, jo̱ dsʉˈ la ɨˊ dsíiˊ jaangˋ dseaˋ féngˈˊ ˈnéˉ ɨ́ˆ áaˊnaˈ. 	 Broeders, denk niet als kinderen, maar wees volwassen in uw denken. Alleen in het kwaad moet u onmondig zijn.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cangɨ́ɨngˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨjáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e nɨcajmiˈiáangˋ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ e nɨcaˈíñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e cuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ dseaˋ do, 	 Als iemand God de rug heeft toegekeerd, kan hij niet weer van voren af aan beginnen. Hij heeft het goede nieuws gehoord en iets van het hemelse leven geproefd; hij heeft aan de Heilige Geest deel gekregen;


Jo̱ joˋ huǿøˉ ró̱o̱ˋguɨ jmɨgüíˋ e nidsijéeˊ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nidsijéeˊ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, íiˋ óoˊnaˈ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱guɨ ñiim˜bɨ óoˊnaˈ e laco̱ˈ líˈˋnaˈ e føngˈˆnaˈ Fidiéeˇ e ngocángˋ óoˊnaˈ mɨ˜ eeˋgo̱ mɨ́ɨˈ˜naˈr. 	 Alles loopt op zijn einde. Wees daarom kalm en nuchter, anders kunt u niet bidden.


Jo̱ co̱ˈ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ eáamˊ ueˈˋ óoˊnaˈ jo̱guɨ jaˋ iing˜naˈ faˈ e nɨquɨ́ˈˉ jíingˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱baˈ eáamˊ nɨjmɨˈmɨ́ɨngˈˇnaˈ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ɨngˉnaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Maar nee, u blijft hardnekkig weigeren uw leven te veranderen. Het is uw eigen schuld als de toorn van God u treft op de dag van het rechtvaardige oordeel.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ sejmiiˋ i̱ jiuung˜ do e cají̱bˈˊtu̱iñˈ do, jo̱baˈ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíiñˈˊ; dsʉˈ Jesús caquiʉˈrˊ ta˜ sejmiiˋ i̱ sɨmɨ́ˆ do e jaˋ i̱i̱ˋ nisɨ́iñˈˋ do jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ lají̱i̱ˈ˜ e cajméerˋ e sɨnʉ́ʉˆ do ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 De ouders wisten niet wat zij zagen. Jezus wilde niet dat zij iemand zouden vertellen wat er gebeurd was.


Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ seaˋ quiáˈˉ, jmiguiʉˊguɨb niñíiñˋ e nilɨseaˋ, jo̱baˈ lalíimˋ nilɨseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ seaˋ quiáˈˉ, nigüeábˋ lají̱i̱ˈ˜ e capíˈˆjiʉ e seaˋ quiáˈrˉ do. 	 Want wie een goed gebruik maakt van wat hij heeft, zal er nog meer bij krijgen. Meer dan overvloedig. Maar wie niets doet met wat hij heeft, zal zelfs de kleinste verantwoordelijkheid worden afgenomen.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do e calɨ́ˉ lado, dsifɨˊ lajo̱b jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ co̱ˈ eáamˊ dsigáˋ dsíirˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do e eˊ i̱ dseaˋ apóoˆ do. 	 Toen de gouverneur dat zag, kwam hij tot geloof in de Here Jezus Christus. Hij was diep onder de indruk van Zijn leer.


Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ íiˋ óoˊnaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Jesús lajeeˇ e gaˋ cajmeángˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ írˋ, jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ faˈ e nijmɨfɨ́ngˈˆ yaang˜naˈ o̱ˈguɨ faˈ e nijmɨtúngˆ áaˊnaˈ e teáangˉnaˈ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈr˜. 	 Als u niet onverschillig of zwak wilt worden, moet u denken aan wat Jezus heeft doorstaan; Hij heeft verdragen dat slechte mensen de lelijkste dingen van Hem zeiden.


Co̱ˈ lalab féˈˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ: Jnea˜ Fidiéeˇ fáˈˉa e dseángˈˉ e jáˈˉbaˈ e seenˉ, jo̱guɨ fɨˊ quiniˇbaa lɨ˜ nisíˈˋ lajɨɨngˋ dseaˋ uǿˉ jnir˜ e laco̱ˈ nijmiféiñˈˊ jnea˜, jo̱guɨ nijíñˈˉ e jí̱i̱ˈ˜ jneab˜ Fidiéeˇ. Jo̱ lanab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ. 	 Want de Here heeft gezworen dat alle mensen hun knieën voor Hem zullen buigen; iedereen zal openlijk erkennen dat Hij God is.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ fariseo do quiáˈˉ Jesús: —Dseata˜ dseaˋ guiing˜ fɨˊ Roma táangˋ fɨˊ na. Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Cuǿøˈ˜naˈ dseata˜ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ íˋ, jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ cuǿøˈ˜naˈ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ. 	 "Van de keizer", antwoordden zij. "Wel", zei Hij, "geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is."


Jo̱baˈ gua˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ jo̱ güɨjmeeˉ jaléˈˋ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ na laco̱ˈ nilɨguiúnˈˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈr˜. Jo̱guɨ qui˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e ˈnéˉ i̱ dseaˋ quiúungˉ do e laco̱ˈ nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ cuǿøngˋ e nihuí̱ˈˋ guir˜ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e cajmitir˜ e júuˆ do fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; jo̱ lajo̱b nilɨñirˊ lajɨɨiñˋ e o̱ˈ jáˈˉ jaléˈˋ e nɨcajíngˈˉ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel uii˜ quíiˈˉ do, co̱ˈ nɨcalɨñíˆbre e ˈnʉˋ nʉ́ʉˈ˜baˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜ do. 	 Ga met hen mee en neem, net als zij, deel aan de reinigingsplechtigheid. Laat op uw kosten hun haar knippen. Dan zullen alle mensen in de stad weten dat het niet waar is wat over u wordt gezegd, maar dat u zelf trouw leeft volgens de wet van Mozes.


Jo̱ e eáamˊbaˈ jéeˊ ˈléeˉ quiáˈˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do lɨ˜ iuuiñˉ e laco̱ˈ jaˋ dseáangˈ˜ niliúngˉ ˈñiaˈrˊ. Jo̱ lajeeˇ jo̱, lajalémˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ féiñˈˊ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ do e ngocángˋ dsíirˊ. 	 Daarom bleef Petrus in de gevangenis. De christenen waren voortdurend bijeen en baden voor hem tot God.


jo̱ iʉ˜ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ huɨ̱́ɨ̱bˊ cacó̱rˉ jo̱ cacuøˈrˊ i̱ dseamɨ́ˋ do, jo̱ íˋguɨb cangɨ́ɨngˋ fɨˊ jaguóˋ niquiáˈrˆ e huɨ̱́ɨ̱ˊ do. 	 Johannes werd in de gevangenis onthoofd. Zijn hoofd werd op een schaal binnengebracht en aan het meisje gegeven. En het meisje gaf het aan haar moeder.


Jo̱ güɨlíingˉnaˈ güɨguia˜naˈ júuˆ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e nɨcatɨ́bˋ íˈˋ e Fidiéeˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 Vertel hun dat het Koninkrijk van de hemelen vlakbij is.


Jo̱ mɨ˜ catángˈˊ Jesús e féˈrˋ jaléˈˋ e júuˆ jáˈˉ do e lɨ́ɨˊ lafaˈ júuˆ cuento, jo̱baˈ cagüɨˈɨ́ɨˊbre fɨˊ jo̱, 	 Na het vertellen van al deze gelijkenissen ging Jezus naar Nazareth, de stad waar Hij was opgegroeid.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ ˈnéˉ e niˈɨ́ˉ tiibˉ moˈoorˉ, dsʉco̱ˈ eáamˊ cǿøiñˉ dsíiˊ dseaˋ jɨˋguɨ latøøngˉ co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ e laco̱ˈ jmɨgǿøngˋneiñˈ, co̱ˈ eˈˊreiñˈ jaléˈˋ e jaˋ catɨ́ɨngˉ niˈérˉ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨˈrˋ cuuˉ táˈˆ seaˋ. 	 Deze mensen moeten tot zwijgen worden gebracht; het brengt hele families in verwarring. Daar moet een einde aan komen. Dat soort leraars brengt een verkeerde leer en is alleen maar op geld uit.


Dsʉˈ e jáˈˉ, jaléˈˋ e ta˜ huɨ̱́ˈˋ na cuǿømˋ seaˋ lɨˈíˆ dsiˋnaaˈ e guiʉ́bˉ, dsʉco̱ˈ quiʉˈˊ ta˜ dseaˋ e ˈnéˉ líˋ e jo̱ e ngocángˋ dsíibˊ laco̱ˈguɨ ta˜ quiʉˈˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱guɨ quiʉˈˊ ta˜ cajo̱ e lafaˈ e jmɨˈuǿngˉ yaang˜ dseaˋ jo̱guɨ laguidseaamˆ quiʉˈˊ ta˜ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóorˋ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ. Dsʉˈ jaˋ e ta˜ íingˆ e ta˜ huɨ̱́ˈˋ do faˈ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ e joˋ nijméˉguɨr jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e iiñ˜ jmóorˋ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ do. 	 Die regels lijken wel heel mooi en wijs, maar het is een zelfgemaakte godsdienst. Zij vragen heel wat vroomheid, vernedering en zelfkastijding. Zij zijn waardeloos en bevredigen alleen het gevoel van eigenwaarde.


Jo̱guɨ cuǿøˈ˜ jneaˈˆ jaléˈˋ e ˈnéˉ niquiee˜naaˈ e jmɨɨ˜ lana. 	 Laat Uw koninkrijk komen. Geef ons elke dag opnieuw het voedsel dat wij nodig hebben.


Jo̱guɨ ˈnéˉ jmɨˈgooˈˋ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ nɨdseáangˉ lafaˈ niquíiˆbaˈ, jo̱guɨ cajo̱ ˈnéˉ jmɨˈgooˈˋ jaléngˈˋ sɨmɨ́ˆ e lafaˈ rúmˈˋbaˈ jo̱ jaˋ cuǿøngˋ e ɨ́ˆ aˈˊ e gaˋ có̱o̱ˈr˜. 	 Behandel een oudere vrouw als je eigen moeder en een jongere vrouw als je eigen zuster, zonder onzuivere gedachten en gevoelens.


Jo̱ lajeeˇ jo̱b cangoquiéengˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ nilɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táangˋ fɨˊ quiniˇ Jesús, jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Fíiˋi, cuǿømˋ líˋ jmiˈleáanˈˆ jnea˜ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨnˊn song iinˈ˜ lajo̱. 	 Er kwam een melaatse man naar Jezus toe. Die viel voor Hem op de knieën, keek naar Hem op en zei: "Here, als U het wilt, kunt U mij genezen."


Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ i̱ Simón do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡Ne˜duuˈ e˜ ˈlɨˈˆ nilíinˈˉ có̱o̱ˈ˜ cuuˉ quíiˈˉ, co̱ˈ caˈíˋ oˈˊ e có̱o̱ˈ˜ cuuˉ quíiˉbaˈ nilíˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e ngɨ́ɨngˋ dseaˋ cuøˊ Fidiéeˇ! 	 "Uw geld zal u te gronde richten!" antwoordde Petrus. "Wat God geeft, is niet te koop.


Jo̱ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíingˉ e Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ lana ˈnéˉ nicuǿøˈ˜baaˈ guiˈmáangˈˇ dseaˋ do jo̱guɨ e nijmiféngˈˊnaaˈr e ngocángˋ dsiˋnaaˈ jo̱guɨ e nijmɨˈgooˉnaaˈr e nijmóˆooˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e tɨˊ dsíirˊ. 	 Omdat wij een blijvend vaderland krijgen, moeten wij dankbaar zijn en God dienen zoals Hij het graag wil, met eerbied en ontzag.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, mɨ˜ cadsíˈˉ Yáˆ tu̱lóˉ jmɨɨ˜ e calɨséngˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do, cajmiti˜bre lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e caséeˊ Moi˜ e ˈnéˉ nilíˋ, jo̱guɨbaˈ cangolíiñˆ cangojéengˋneiñˈ fɨˊ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén e laco̱ˈ nidsijeáangˉneiñˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Na de bevalling was Maria volgens de Joodse wet veertig dagen onrein. Toen die tijd voorbij was, ging zij met haar man naar Jeruzalem om het kind aan de Here op te dragen.


Jo̱baˈ cangolíimˆbre e cangosíiˈrˇ i̱ Juan do, jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Tɨfaˈˊ, i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ táangˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ guaˋ Jordán do i̱ caˈeengˉ ˈnʉˋ do jo̱guɨ i̱ nɨcaféeˈ˜ uii˜ quiáˈˉ do, lana dseaˋ íˋ dob nɨtáaiñˋ seáaiñˋ dseaˋ jmɨɨˋ, jo̱ fɨ́ɨngˊguɨ dseaˋ nɨdsiqui̱ˈrˊ írˋ laco̱ˈguɨ ˈnʉˋ. 	 Zij kwamen naar Johannes toe en zeiden tegen hem: "Meester, er is nog iemand die doopt en iedereen gaat naar hem toe. Het is de man die u aan de overkant van de Jordaan hebt ontmoet. U zei dat Hij de Christus is."


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ íngˈˋ júuˆ quiéˉe jo̱guɨ jmóorˋ nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ cuøˊ li˜ e dseángˈˉ lajamˈˆbaˈ e ˈneáaiñˋ jnea˜, jo̱ lajo̱b Tiquiéˆe nijmiˈneáamˋbre i̱ dseaˋ i̱ jmiˈneáangˋ jnea˜ do, jo̱guɨ jnea˜ nijmiˈneáamˋbaa i̱ dseaˋ íˋ cajo̱, jo̱guɨ niˈéeˆbaare jial dseángˈˉ lɨ́ɨnˊn. 	 Als iemand Mij gehoorzaamt, blijkt daaruit dat hij van Mij houdt. Wie van Mij houdt, zal ervaren dat mijn Vader ook van hèm houdt. Ik zal van hem houden en hem duidelijk laten zien wie Ik ben."


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱ e uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈrˉ calɨ́iñˉ lana, o̱ˈguɨ uíiˈ˜ dseeˉ e óoˋ sejmiirˋ. Co̱ˈ calɨ́iñˉ lana e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cuøˊ li˜ e lajɨbˋ quɨ́ɨˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ líˋ jmérˉ. 	 "Nee", antwoordde Jezus. "Hij heeft geen zonde gedaan. En zijn ouders ook niet. Maar door hem van zijn blindheid te genezen, toont God Zijn macht.


jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Fíiˋi, fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˋ jó̱o̱ˋo̱, co̱ˈ contøømˉ dseaˋ e joñíiñˋ, jo̱ seabˋ mɨ˜ quɨiñˈˊ fɨˊ ni˜ jɨˋ o̱si fɨˊ ni˜ jmɨɨˋ é, jo̱ dseángˈˉ eáamˊ íñˈˋ iihuɨ́ɨˊ. 	 "Here", zei hij smekend en viel voor Hem op de knieën. "Heb medelijden met mijn zoon. Hij lijdt aan vallende ziekte. Het is heel erg met hem. Hij valt vaak in het vuur en in het water.


Jo̱guɨ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cají̱ˈˊtu̱r do, cangáiñˈˉ fɨˊ lɨ˜ guiingˇ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ e ngogüeárˋ lɨ́ˈˉ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiing˜ dseaˋ do. Jo̱ fɨˊ jo̱b caˈíngˈˋ dseaˋ do e Jmɨguíˋ e cacuøˊ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ júuˆ e nɨcacuørˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱ e lab lají̱i̱ˈ˜ e nɨcañíiˉ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nɨcanʉ́ʉˉnaˈ lajeeˇ lana. 	 Hij heeft Hem toen de ereplaats aan Zijn rechterhand gegeven. Zoals beloofd gaf God Hem ook de Heilige Geest en Jezus heeft de Heilige Geest uitgestort; en dat ziet en hoort u nu.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ camóˉo mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cafíingˋ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do e sello e catɨ́ˋ guiéˉ quiáˈˉ e jiˋ do, jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ calɨ́ˉ lajo̱ dseángˈˉ tiibˉ caˈɨ́ɨˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ lajeeˇ caˈnáˈˆ oor˜. 	 Toen het Lam het zevende zegel verbrak, werd het stil in de hemel, ongeveer een half uur lang.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱ —cajíngˈˉ Juan— camánˉn jaangˋguɨ ángel i̱ jajgiáangˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ quie̱rˊ joñíˆ quiáˈˉ e fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ tooˋ nʉʉˋ sǿˈˋ, jo̱guɨ se̱ˈrˊ co̱o̱ˋ ñíˆ cadena e féˈˋ. 	 Toen zag ik een engel uit de hemel komen, die de sleutel van de bodemloze put en een zware ketting in zijn hand hield.


Jo̱ dsʉˈ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ dseaˋ Israel i̱ cangáˉ e cajméeˋ Jesús do cangocó̱o̱rˋ júuˆ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo jaléˈˋ e cangárˉ do. 	 Maar sommigen gingen naar de Farizeeërs om te vertellen wat Jezus had gedaan.


’Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do quiáˈˉ Abraham jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Su jaˋ jiéeˋ oˈˊ, Teaa˜ Abraham, faˈ niguiéenˈ˜ Lázaro fɨˊ jmɨgüíˋ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ ˈñíingˉ rúnˈˋn dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜o̱ e nidsijméeˈ˜reiñˈ júuˆ jial niteáiñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ lajo̱baˈ nitíiñˈ˜ fɨˊ lɨ˜ guiʉ́ˆ mɨ˜ nijúuiñˉ, jo̱ jaˋ nijalíiñˋ fɨˊ lɨ˜ iuunˉ lana e quie̱e̱ˉ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ.” 	 Daarop zei de rijke man: 'Vader Abraham, ik smeek u Lazarus dan naar het huis van mijn vader te sturen,


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ɨˋtu̱ dseata˜ Pilato lala: —Jo̱ ¿e˜ iing˜ ˈnʉ́ˈˋ e nijmee˜e có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ fɨˈˊ ˈnʉ́ˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaˈ dseaˋ Israel? 	 "Maar wat moet ik dan doen met de man die jullie de koning van de Joden noemen?" vroeg Pilatus.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Juan: —Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ niingˉguɨr jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ jmɨgüíˋ, jmangˈˉ júuˆ quiáˈˉ fɨˊ jmɨgüíˋbaˈ quie̱rˊ. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ do, niingˉguɨr jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Ik ben van de aarde en spreek de taal van de aarde. Hij komt uit de hemel en is belangrijker dan enig ander. Hij staat boven alle andere mensen.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, e dseángˈˉ ˈnéˉ e nijmiˈneáangˋnaaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, dsʉco̱ˈ lajo̱b cangɨ́ɨngˋnaaˈ cacuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ. Jo̱ jalémˈˋ dseaˋ i̱ jmiˈneáangˋ rúngˈˋ, dseángˈˉ jáˈˉbaˈ nɨcuíimˋbre Fidiéeˇ, jo̱baˈ jó̱o̱ˊ dseaˋ dob nɨlɨ́ɨiñˊ. 	 Vrienden, laten wij elkaar liefhebben want de liefde komt van God. Wie liefheeft, is een kind van God en kent God.


Jo̱ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Cuǿøˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na e nidǿˈrˉ. Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —¿Iing˜ ˈnʉˋ e nidsileáˆnaaˈ iñíˈˆ có̱o̱ˈ˜ doscientos cuuˉ denario jo̱ nicuǿøˈ˜naaˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na e nidǿˈrˉ? 	 Maar Jezus antwoordde: "Geven jullie hun maar te eten." "Moeten wij dan brood gaan kopen?" vroegen ze. "Het kost een kapitaal om al die mensen te eten te geven!"


Jo̱ dsʉˈ jaˋ jméeˆnaˈ e lɨco̱ˈ ˈnoˈˆnaˈ jial niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ yaang˜naˈ, co̱ˈ lajo̱b ˈnéˉ ˈnoˈˆnaˈ cajo̱ jial niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Denk niet alleen aan uw eigen zaken, maar heb ook belangstelling voor wat een ander doet.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, sɨjeengˇnaaˈ e nitɨ́ˉ e jmɨɨ˜ iáangˋ dsíiˊ mɨ˜ nijáaˊtu̱ fɨˊ jmɨgüíˋ la Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ i̱ láangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ. Jo̱ mɨ˜ nijáarˊ, jo̱guɨbaˈ nijnéngˉ jial dseángˈˉ jloˈˆ e jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ lɨ́ɨiñˊ. 	 Wij moeten vol verwachting uitkijken naar de tijd dat wij Zijn heerlijkheid zullen zien; de heerlijkheid van onze grote God en Redder, Jezus Christus.


Jo̱ song jaangˋ dseaˋ nírˋ e jaangˋguɨ dseaˋ rúiñˈˋ éerˋ dseeˉ, jo̱ song e dseeˉ jo̱ jaˋ jmóoˋ e ˈnaangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, jo̱baˈ ˈnéˉ nimɨ́ˈrˉ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ e laco̱ˈ nitʉ́iñˈˋ do e jo̱, jo̱ lajo̱baˈ Fidiéeˇ nicuǿrˉ e nilɨseemˋbɨiñˈ do cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ song e dseeˉ e seaˋ quiáˈˉ dseaˋ do jaˋ lɨ́ɨˊ quiáˈˉ co̱o̱ˋ dseeˉ e jmóoˋ e ˈnaangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Dsʉˈ e jáˈˉ, seabˋ dseeˉ cajo̱ e jmóoˋ e ˈnaangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜, jo̱ jaˋ fáˈˋa e ˈnéˉ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ e dseeˉ jo̱. 	 Als u iemand ziet zondigen op een manier die niet de dood tot gevolg heeft, vraag God dan het hem niet toe te rekenen; als hij geen dodelijke zonde heeft gedaan, zal God hem het leven geven. Er bestaat namelijk een zonde die dodelijk is; en ik zeg niet dat u moet bidden voor iemand die zo zwaar gezondigd heeft.


Jo̱ lalab cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱: —Je̱ˈˊnaˈ e ˈlooˋ e sɨjnɨˊ e oˈnʉ́ˆ e é̱e̱ˋ na. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Marta do i̱ rúngˈˋ i̱ ˈlɨɨ˜ do e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Fíiˋnaaˈ, quiʉ̱́ˋ jmɨɨ˜ nɨngóoˊ e caˈángˉ i̱ rúnˈˋn na, jo̱ lana nɨsɨˈlébˈˋ ngúuˊ táaiñˋ, faa˜aaˈ. 	 "Haal die steen weg", zei Hij. "Maar, Here", protesteerde Martha, "er hangt al een lijklucht. Hij ligt er al vier dagen!"


Jnea˜ nɨcajméeˈ˜e co̱o̱ˋ jiˋ e catɨ́ɨngˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ na, dsʉˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Diótrefes do jnɨ́ɨmˊbre quiéˉe jo̱ jaˋ íñˈˋ jaléˈˋ e júuˆ quiéˉe do, co̱ˈ ˈñiaˈˊbre iiñ˜ cá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ na. 	 Ik heb hierover een korte brief naar de gemeente geschreven, maar die trotse Diotrefes, die zo graag hun leider wil zijn, accepteert ons gezag niet en weigert te luisteren.


jo̱ casɨ́ˈrˉ Jesús lala jo̱ cajíñˈˉ: —Jmeeˉ júuˆ i̱˜ quiʉˈˊ ta˜ quíiˈˉ e jmooˈˋ jaléˈˋ e jmooˈˋ na. Jo̱ ¿i̱˜ cacuøˈˊ ˈnʉˋ e ta˜ na? 	 Ze vroegen Hem wie Hem de bevoegdheid had gegeven de handelaars de tempel uit te jagen.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ mɨ˜ cǿˈˋnaˈ iñíˈˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ mɨ˜ úˈˋnaˈ e a˜ dsíiˊ cóoˆ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ jmiguiéngˈˊ óoˊnaˈ e cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ jméeˆnaˈ cartɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊtu̱r fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Want telkens als u van dit brood eet en uit de beker drinkt, bevestigt u daarmee dat de Here gestorven is. Doe dit tot Hij terugkomt.


Jo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ nɨcaguiaˊ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨcajúngˉ do e laco̱ˈ e calɨséiñˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e cajmɨcó̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈrˉ, nañiˊ faˈ nɨcatɨdsibˋ íˈˋ quiáˈrˉ lajeeˇ e seeiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Het goede nieuws is ook gebracht aan mensen die nu reeds gestorven zijn. Hun lichaam werd veroordeeld zoals dat van alle mensen, maar hun geest kreeg het leven van God.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do ladsifɨˊ lado: —Jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ cuǿøngˋ jníngˉ e nisángˋ i̱ dseaˋ la jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨlɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ nɨcaˈímˈˋbre Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ nɨcaˈíingˈ˜ jneaˈˆ cajo̱. 	 "Wie kan er nog bezwaar tegen hebben dat deze mensen gedoopt worden", zei Petrus, "nu zij, net als wij, de Heilige Geest hebben ontvangen?"


jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, i̱ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do cacuøˈrˊ i̱ Melquisedec do co̱o̱ˋ lajeeˇ guíˉ íingˈ˜ jaléˈˋ e calɨ́ˈrˉ jee˜ e ˈniiˋ do. Jo̱ i̱ Melquisedec la guǿngˈˋ “jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ ɨ́ɨˋ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ”; jo̱guɨ co̱ˈ lɨ́ɨiñˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ e fɨɨˋ do e siiˋ Salem e guǿngˈˋ “juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ”, jo̱baˈ cajo̱ siiˋbre “jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quie̱ˊ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ”. 	 Daarop gaf Abraham een tiende deel van alles wat hij in de strijd had buitgemaakt aan Melchizédek. De naam Melchizédek betekent 'Koning van de gerechtigheid'. (A)


Jo̱ guiáˈˆ jóoˋ e fɨˊ guiáˈˆ fɨˊ laniingˉ quiáˈˉ e fɨɨˋ do jo̱guɨ lacataangˋ cataangˋ e guaˋ do, fɨˊ jo̱b lɨ˜ cuaangˋ e ˈmaˋ e jmóoˋ e seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Jo̱ e ˈmaˋ jo̱ cuøˊ guitu̱ˊ íingˈ˜ ofɨɨˋ laco̱o̱ˋ ji̱i̱ˋ, co̱o̱ˋ íingˈ˜ ofɨɨˋ lajaangˋ sɨˈˋ. Jo̱guɨ mamóˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ ofɨɨˋ do íingˆ ta˜ e jmiˈleáangˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Het kwam uit de troon van God en van het Lam en stroomde midden over de hoofdstraat van de stad. Aan weerskanten van de rivier stond een levensboom, die twaalf keer per jaar vruchten droeg, elke maand een keer. De bladeren van de boom zijn voor de genezing van de volken.


¡Jo̱ eáamˊ iin˜n e táanˋn jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lana, co̱ˈ jiéˈˋguɨ lɨ́ɨˊ e sɨɨ˜naaˈ dseángˈˉ quiniˇnaˈ lana; co̱ˈ jaˋ ñiiˉ eeˋ niˈɨ́ˆ dsiiˉ uii˜ quíiˉnaˈ! 	 Het liefst zou ik nu bij u zijn; dan zou ik u op een andere toon kunnen toespreken. Want ik weet eigenlijk niet wat ik met u aanmoet.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ mɨ˜ jíngˈˉ dseaˋ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ fɨng song jaˋguɨ nʉ́ʉˈ˜ dseaˋ dseángˈˉ lajaléˈˋ e júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱baˈ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ quiáˈrˉ e jíñˈˉ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e júuˆ jo̱. Co̱ˈ song jaˋ éerˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ do, jo̱baˈ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ quiáˈrˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Het is wel duidelijk dat geloof alleen niets te betekenen heeft. U moet het ook laten blijken uit wat u doet. Geloof dat niet uit daden blijkt, is geen geloof; het is dood en zinloos.


Co̱ˈ jmáangˋguɨ faˈ mɨ˜ i̱i̱ˋ caˈnɨ́ɨˋ, jo̱ jmiguiʉˊguɨ laco̱ˈ trescientos cuuˉ denario nilíˈrˋ jóng e laco̱ˈ seaˋjiʉ e nilɨcó̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ. Jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ gabˋ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do. 	 Zij had die olie voor veel geld kunnen verkopen en dat aan de armen kunnen geven." Zij vonden het schandalig wat zij gedaan had.


Jo̱ ¿jial jáˈˉ nilíingˋ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiéˉe fɨng song lɨco̱ˈ jmiféngˈˊ rúngˈˋnaˈ lajeeˇ laˈóˈˋ yaang˜naˈ jo̱ dsʉˈ jaˋ jmɨˈgooˋnaˈ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ féˈrˋ guiʉ́ˉ uii˜ quíiˉnaˈ? 	 U vindt het zo belangrijk wat de mensen van u zeggen, dat u vergeet dat het erom gaat wat God van u denkt. Daarom kunt u niet in Mij geloven.


Dsʉˈ uíiˈ˜ e jo̱ caˈuíingˉ e jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ e júuˆ do, eáamˊ calɨ́ˉ dsihuɨ́ɨiñˊ jo̱guɨ calɨguíiñˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ calɨ́ˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ e júuˆ jo̱. Jo̱baˈ caseáiñˈˋ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ ˈnáˈˆ fɨˈˊ i̱ táˈˉ teáangˉ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ e laco̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ nitáˈrˉ mɨ́ɨˈ˜ jo̱guɨ nijmiguíiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ fɨɨˋ jo̱. Jo̱guɨ lajo̱bɨ caguilíiñˉ fɨˊ quiáˈˉ Jasón e ˈnáiñˈˊ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Silas e laco̱ˈ niˈuǿngˉneiñˈ do jo̱ nitǿøˋreiñˈ fɨˊ quiniˇ dseaˋ fɨɨˋ. 	 Maar de Joodse leiders werden jaloers. Zij haalden een paar leeglopers van de markt, die wel voor een relletje te vinden waren en brachten met hun hulp veel volk op de been. Het duurde niet lang of de hele stad was in rep en roer. Zij gingen naar het huis van Jason om Paulus en Silas te halen en aan de opgezweepte menigte over te leveren.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b cuøˊ li˜ e dseángˈˉ røøbˋ quidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ laˈeáangˊ e iihuɨ́ɨˊ e íingˈ˜naˈ do, lajo̱baˈ nitɨ́ngˉnaˈ e Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ. 	 Daaruit blijkt dat God rechtvaardig in Zijn oordeel is, want u die terwille van Hem lijdt, zult zeker in Zijn Koninkrijk komen.


co̱ˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ guiángˉ do nináiñˋ nijiʉ́ʉrˉ lúuˊ trompéˈˆ quiáˈrˉ, jo̱ ie˜ jo̱b mɨ˜ nilɨli˜ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈmáˈˆ Fidiéeˇ e ˈnéˉ nilɨti˜ e jaˋ ñiˊ dseaˋ jéengˊguɨ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 "Van uitstel is geen sprake meer. Als de zevende engel op zijn bazuin blaast, zal God Zijn verborgen plan uitvoeren, zoals Hij Zijn dienaren, de profeten, beloofd had."


Jo̱ neb˜ jneaˈˆ guiʉ́ˉ laˈuiing˜ e júuˆ jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la ñiˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱, jo̱ e Jmɨguíˋ jo̱ e nɨcacuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Wij willen daar graag van vertellen en niet alleen wij, maar ook de Heilige Geest, Die God geeft aan wie Hem gehoorzamen."


Jo̱ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ lajo̱, jo̱baˈ caˈéeˉe ˈnʉ́ˈˋ ie˜ jo̱ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ e jaˋ huɨ́ɨmˊ. Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ jaangˋ yʉ̱ʉ̱ˋ i̱ cuˈˋ tʉ́ˈˋ i̱ jaˋ mɨˊ cuǿøngˋ dǿˈˉ jmiñiˇ. Jo̱ dseángˈˉ mɨˊ ˈnooˋbɨ lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ lajo̱ cartɨˊ jmɨɨ˜ na. 	 Vast voedsel was te zwaar voor u en dat is helaas nog steeds het geval. Ook nu nog wordt u door uw eigen verlangens beheerst.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, jee˜ i̱ dseaˋ fɨɨˋ do, i̱ lɨɨng˜ dseaˋ féˈrˋ co̱o̱ˋ júuˆ jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ e jiéˈˋguɨ, jo̱ dsíngˈˉ téeˈ˜ mɨ́ɨˈ˜; jo̱ fɨ́ɨmˊ i̱ dseaˋ do jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ e˜ uiing˜ e caseáiñˈˊ. 	 In het theater schreeuwden de mensen allemaal door elkaar. De meesten wisten niet eens wat er aan de hand was; zij waren zomaar meegelopen.


co̱ˈ Fidiéeˇ iiñ˜ e lajɨɨmˋ dseaˋ nileáiñˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱guɨ iiñ˜ e nilɨñiˊ dseaˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ e catɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 want Hij wil dat alle mensen gered worden en het volgende zullen aannemen:


Jo̱ co̱ˈ jmiguiʉbˊ dseeˉ cuøˈˊ jaléngˈˋ i̱ fii˜ jmidseaˋ do Jesús, 	 De leidende priesters begonnen Hem van allerlei dingen te beschuldigen.


Jo̱ eáamˊ lɨˈiáangˋ dsiiˉ mɨ˜ güɨlíingˋtu̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ la e jmaˈrˊ jnea˜ júuˆ e simˈˊbaˈ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ e seemˋbaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ i̱ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ do. 	 Want enkele broeders die hier kwamen, hebben mij verteld over uw trouw aan de waarheid, die blijkt uit uw oprechte manier van leven.


Jo̱guɨ sɨ́ˈrˋ dseaˋ do lala jo̱ féˈrˋ: —Leaangˉ uøˈˊ náng song dseángˈˉ jáˈˉ e ˈnʉˋ lɨnˈˊ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 Ze zeiden: "Zeg, koning van de Joden! Red Uzelf!"


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨcateáaiñˋ Jesús fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, i̱ ˈléeˉ do canaaiñˋ cóorˋ e laco̱ˈ nigüeángˈˋ i̱˜ nilíˈˋ i̱ nicó̱o̱ˋ e sɨ̱ˈˆ dseaˋ do. 	 Na Hem aan het kruis gehangen te hebben, verdeelden de soldaten Zijn kleren onder elkaar door erom te dobbelen


Jo̱ Fidiéeˇ cabˈˊ caguiarˊ jaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e cacuøˈrˊ Moi˜, co̱ˈ e júuˆ jo̱ joˋ ta˜ íingˆ jo̱guɨ joˋ bíˋ seaˋ quiáˈˉ cajo̱ faˈ e nijméˉ e nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Het oude systeem, waarin men priester werd omdat men tot een bepaalde stam behoorde, is opgeheven omdat het niet werkte.


Jo̱ co̱ˈ uíiˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ e calɨseáˋ ˈmóˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱ uíiˈ˜ jaangˋguɨ dseañʉˈˋ e nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Want zoals de dood door een mens is gekomen, is ook het nieuwe leven dank zij een mens gekomen.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, rúˈˋu i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, iáamˋ dsiiˉ e guiʉ́bˉ eeˈˉ e jmɨcó̱o̱ˈˇ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ e i̱ dseaˋ i̱ cajmɨcó̱o̱ˈˇ do jaˋ mɨˊ cuíinˈˋre jéengˊguɨ. 	 Goede vriend, uw trouw blijkt uit alles wat u voor de broeders doet, ook als u hen nog niet eerder hebt ontmoet.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Jesús: —Lala fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e iáamˋ dsíiˊ i̱ nodsicuuˉ do mɨ˜ cangáiñˈˉ fɨˊ quiáˈrˉ, co̱ˈ nɨcaˈíimˉ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ dsʉˈ jaˋ caˈíingˉreˈr dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ fariseo do. Jo̱ lajo̱b nidsingɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜, co̱ˈ íˋbingˈ i̱ nicá̱ˋ fɨˈɨˈˋ, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmɨcǿøngˈ˜ yaang˜ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, íˋbingˈ i̱ nilɨniingˉguɨ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Onthoud dit goed: Die tolontvanger had vergeving van God ontvangen, toen hij naar huis ging. Maar die Farizeeër niet! Want wie erop uit is meer eer te krijgen dan hem toekomt, zal worden vernederd. Maar wie nederig is, zal eer ontvangen."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ: —Gua˜ jo̱ güɨrú̱u̱ˈ˜ jminíˈˆ fɨˊ dsíiˊ guiéeˊ sɨlɨ́ɨngˇ e siiˋ Siloé —jo̱ e Siloé do guǿngˈˋ Jaangˋ i̱ Casíingˋ Dseaˋ. Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseaˋ tiuungˉ do, cangóˉbre e cangorú̱u̱ˈrˇ jminirˇ, jo̱ nɨjnéˈˋbre mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caquɨiñˈˉ fɨˊ jo̱. 	 "Ga u wassen in de vijver van Siloam." De man ging er heen en waste zich. Toen hij terugkwam, kon hij zien.


Co̱o̱ˋ néeˈ˜ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ: —Contøømˉ nilɨseaˋ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ e nijméˉ e nijiúngˈˋ dseaˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱ dsʉˈ e ngɨ˜ fɨ́ɨˉ i̱ dseaˋ i̱ nijméˉ e niténgˈˋ jaangˋguɨ dseaˋ rúiñˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Op een dag zei Jezus tegen Zijn discipelen : "Verleidingen zullen er altijd zijn. Dat is onvermijdelijk. Maar degene die de verleidingen veroorzaakt, zal het slecht vergaan.


Jo̱guɨ i̱ quiúungˉ do cañíirˋ lala: —¡E jábˈˉ, lajo̱b lɨ́ɨˊ! Jo̱guɨ lajɨˋ guiequiúungˋ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ do casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ jo̱guɨ jaˋ quiuiñˈˊ e jmiféiñˈˊ dseaˋ do. 	 De vier wezens zeiden: "Amen." En de 24 ouderlingen vielen in aanbidding neer.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ do e júuˆ jo̱, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ do e˜ íˈˋ dseángˈˉ e caˈláangˉ i̱ jó̱o̱rˊ do. Jo̱baˈ lalab cañíiˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do quiáˈrˉ: —Lado guiéeˉ la i̱i̱ˉ co̱o̱ˋ e caˈlóobˉ caguáˉ iʉ˜ guíiñˆ jo̱ caˈláamˉbre. 	 Hij vroeg hun wanneer de jongen genezen was. "Gistermiddag om één uur was de koorts ineens weg", antwoordden zij.


Jo̱ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ e ngángˈˋnaˈ jaléˈˋ e jaˋ mɨˊ ñiˊ dseaˋ jéengˊguɨ e dseaˋ íˋ iiñ˜ cá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na jaˋ cangɨ́ɨiñˋ e ngáiñˈˋ e jo̱. 	 "Jullie hebben het voorrecht te begrijpen wat het Koninkrijk van de hemelen eigenlijk is", antwoordde Hij.


Jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Nicodemo cangórˉ cajo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ Séˆ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ crúuˆ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús. Jo̱ i̱ Nicodemo do quie̱rˊ jiéˈˋ jaˋ guiguiˊ kiil˜ e jmeafɨɨˋ jloˈˆ e sɨcángˈˋ có̱o̱ˈ˜ tú̱ˉ íingˈ˜ mɨ́ɨˊ, co̱o̱ˋ e siiˋ mirra jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜guɨ e siiˋ áloe. Jo̱ i̱ Nicodemo la, íbˋ i̱ cangóˉ cangosiingˇ có̱o̱ˈ˜ Jesús co̱o̱ˋ néeˈ˜ e canʉʉˋ. 	 Nicodémus, die op een nacht met Jezus was komen praten, ging met hem mee. Hij had ruim dertig kilo balsemkruiden bij zich, een mengsel van mirre en aloë.


Jo̱ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do lala: —Jo̱ mɨ˜ nitáang˜naˈ jnea˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ, jnea˜ dseaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ nilɨlíˈˆnaˈ jóng e jneab˜ dseángˈˉ lɨ́ɨnˊn jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ fáˈˋa e lɨ́ɨnˊn, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e jmóoˋo la ñiiˉ ˈñiáˈˋa, co̱ˈ lɨco̱ˈ fáˈˋa lají̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈeˈˊ Tiquíˆiiˈ jneab˜. 	 Jezus zei: "Wanneer u Mij gedood hebt (A), zult u weten wie Ik ben. Dan zal het u duidelijk zijn dat Ik niet mijn eigen wil heb gedaan, maar alleen heb gezegd wat de Vader Mij geleerd heeft.


Jo̱ mɨ˜ niguilíingˉnaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ, jo̱ ˈnéˉ niˈnoˈˆnaˈ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ nijá̱ˆnaˈ carta˜ taang˜naˈ e fɨɨˋ jo̱, jo̱ jaˋ jmɨsɨ́ɨngˆnaˈ lɨ˜ já̱ˆnaˈ. 	 Word je in een huis uitgenodigd, blijf daar dan logeren tot je verder gaat naar de volgende plaats.


Jo̱ Fidiéeˇ jaˋ lɨ́ɨiñˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, co̱ˈ Fidiéeˇ quiáˈˉ dseaˋ jí̱bˈˋ lɨ́ɨiñˊ; jo̱baˈ sɨjgiéemˆ jaléˈˋ e ɨˊ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Hij is een God van levende mensen en niet van dode. Uw mening is dus helemaal fout."


Jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ ráaiñˈˋ do. Jo̱ mɨ˜ cangárˉ e sɨhuɨ́ɨmˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cajméerˋ mɨ́ɨˊ quiáiñˈˉ, jo̱ caˈñʉ́ˈrˋ lacaangˋ lɨ˜ sɨhuɨ́ɨngˋ quiáiñˈˉ do. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e cajméerˋ mɨ́ɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do, jo̱ caseáangˋneiñˈ fɨˊ mocóoˈ˜ búˈˆ quiáˈrˉ, jo̱ catǿˉreiñˈ fɨˊ lɨ˜ seengˋ dseaˋ fɨˊ lɨ˜ cajméerˋ íˆ i̱ dseaˋ do, jo̱ jo̱b caje̱rˊ có̱o̱iñˈ˜ do ie˜ canʉʉˋ e jmɨɨ˜ jo̱. 	 De Samaritaan knielde naast hem neer, verzorgde zijn wonden met olie en wijn en legde er verband om. Daarna tilde hij hem op zijn ezel en ging er zelf naast lopen. Zij kwamen bij een herberg, waar hij hem verder verzorgde.


Jo̱ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ caˈíingˈ˜naaˈ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ tɨɨngˋ ngángˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ Jmɨguíˋ e jáaˊ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ nɨcaˈíingˈ˜naaˈ e laco̱ˈ nilɨne˜naaˈ jaléˈˋ e cuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ uíiˈ˜ e eáangˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ. 	 En wij hebben niet de geest van de wereld ontvangen, maar de Geest van God om zo te weten wat God ons in genade gegeven heeft.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, dseaˋ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiéˉbaa lɨ́ɨiñˊ. Jo̱ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jee˜ jo̱b cagüɨˈɨ́ɨrˊ cajo̱ ie˜ lamɨ˜ cajárˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱guɨ Dseaˋ Jmáangˉ Fidiéebˇ lɨ́ɨiñˊ cajo̱ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨiñˊ, jo̱baˈ contøømˉ ˈnéˉ e nijmiféngˈˊnaaˈre. Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ líˋ. 	 En het grootste van al: Christus is, naar de mens gesproken, uit hen voortgekomen. Christus, Die boven alles staat. Alle lof en eer is daarom voor God, voor altijd! Amen.


Jo̱ laco̱ˈ lɨˈiáangˋ dsíiˊ jaangˋ dseaˋ i̱ dséˈˊ cuuˉ quiáˈˉ, jo̱baˈ lajo̱b lɨˈiáangˋ dsíiˊ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ mɨ˜ caquɨ́ˈˉ jíngˈˋ ˈñiaˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ calɨlíˈˆ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Ik zeg u dat er bij de engelen van God grote blijdschap is als één zondaar bij God terugkomt."


Jo̱ lala fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e lamɨ˜ jéengˊguɨ calɨsémˋ dseaˋ jee˜ dseaˋ Israel i̱ cajmɨcaang˜ e caféˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ, co̱ˈ e júuˆ e caguiarˊ do jmangˈˆ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ; jo̱guɨ lajeeˇ lanab cajo̱ nilɨseengˋ dseaˋ i̱ nijmɨcaang˜ e lɨ́ɨiñˊ tɨfaˈˊ i̱ eˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉˈ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉbaˈ niˈérˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ e ɨɨmˋ niˈérˉ e júuˆ e ˈléeˊ do e o̱ˈ jáˈˉ, jo̱guɨ niféˈrˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ i̱ dseaˋ laˈíˋ féˈrˋ e jaˋ cuíiñˋ i̱ dseaˋ i̱ caquíiˊ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱baˈ lajmɨnábˉ niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ laˈíˋ, jo̱guɨ nicuǿˈˉreiñˈ iihuɨ́ɨˊ cajo̱ e catɨ́ɨiñˉ uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcajméerˋ jo̱guɨ e mɨˊ ˈnooˋbɨ jmóorˋ. 	 Maar zoals er vroeger mensen waren die niet echt namens God spraken, zo zullen er ook onder u mensen komen, die dingen leren die niet waar zijn. Op een heel slimme manier vertellen zij leugens over God; zij willen zelfs niets meer weten van hun Meester, Die hen heeft vrijgekocht. Maar daardoor hollen zij hun ondergang tegemoet.


Jo̱ cajíngˈˉ i̱ ángel do casɨ́ˈrˉ Zacarías: —Jaˋ fǿønˈ˜, Zacarías, co̱ˈ nɨcanúubˉ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcamɨ́ɨˈ˜naˈr do, jo̱ lana dseamɨ́ˋ quíiˈˉ nidsiquieeiñ˜ jaangˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ i̱ nitó̱ˈˆ e nilɨsiiˋ Juan mɨ˜ nilɨseeiñˋ. 	 De engel zei: "Wees niet bang, Zacharias. Ik ben gekomen om u te vertellen dat God uw gebed heeft verhoord. Uw vrouw Elisabeth zal een zoon krijgen en u moet hem Johannes noemen.


co̱ˈ lajalémˈˋ dseaˋ ˈnóˈrˊ jmóorˋ lali˜ e tɨˊ dsíirˊ yaam˜bre, jo̱ jaˋ ˈnóˈrˊ jmóorˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Alle anderen schijnen alleen maar aan hun eigen zaken te denken en niet aan die van Jezus Christus.


Jo̱ Fidiéeˇ nɨcaguíngˈˋneiñˈ do uíiˈ˜ e eáangˊ ˈneáamˋbreiñˈ jo̱ o̱ˈ uíiˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcajméeiñˈˋ do. Co̱ˈ faco̱ˈ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcajméeiñˈˋ do, jo̱baˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ jóng e e eáangˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ do joˋ cuøˊguɨr lɨ́ˈˆ táˈˉ cuørˊ e iáangˋ dsíirˊ jóng. 	 Het was de genade van God. Ze konden er zelf niets aan toedoen, anders zou het geen genade zijn.


Jo̱ cangámˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱ mɨ˜ caguiéiñˈˉ fɨˊ jo̱, cadséiñˈˋ i̱ sɨmɨ́ˆ quiáˈrˉ do fɨˊ ni˜ coˈmaˋ e nɨguiúmˉbiñˈ do, co̱ˈ nɨcagüɨˈɨ́ɨbˊ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ lamɨ˜ iuungˉ fɨˊ dsíirˊ do. 	 Toen zij thuiskwam, zag zij het meisje rustig in bed liggen en de boze geest was weg.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, caguilíingˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ Betsaida. Jo̱ lajeeˇ e nɨtaaiñ˜ fɨˊ jo̱, caguilíingˉ dseaˋ jéeiñˋ jaangˋ dseaˋ tiuungˉ fɨˊ quiniˇ Jesús, jo̱ mɨˈrˊ dseaˋ do faˈ e nigüɨ́iñˈˉ capíˈˆ i̱ dseaˋ tiuungˉ do. 	 Ze kwamen in Bethsaïda. Enkele mensen brachten een blinde man bij Jezus en vroegen of Hij hem wilde aanraken.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ Nicodemo do, jaangˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo i̱ cangóˉ cangoˈeeˇ Jesús co̱o̱ˋ néeˈ˜, jo̱baˈ dseaˋ íˋ lalab cañíirˋ quiáˈˉ dseaˋ do: 	 Op dat moment nam één van hen het woord. Het was Nicodémus, die al eens bij Jezus was geweest om met Hem te praten.


Jo̱ mɨ˜ nɨcangɨ́ˋ e nɨcají̱ˈˊ Jesús, mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ laˈuii˜ quiáˈˉ semaan˜ do, jo̱ laˈuii˜ cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniˇ i̱ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala, i̱ dseamɨ́ˋ i̱ caˈuøøngˋ guiángˉ i̱ ˈlɨngˈˆ fɨˊ dsíiˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Jezus was op zondagmorgen vroeg weer levend geworden. De eerste die Hem daarna zag, was Maria van Magdala, uit wie Hij zeven boze geesten had weggejaagd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajeeˇ e ngóoˊ Jesús ngɨrˊ fɨˊ ˈnɨˈˋ guiéeˊ Galilea, cangáiñˉ gángˉ dseaˋ i̱ laˈóˈˋ rúngˈˋ, jaangˋ i̱ siiˋ Simón jo̱ siiˋbɨr Tʉ́ˆ cajo̱, jo̱ jaangˋguɨ i̱ siiˋ Dɨ́ˆ. Jo̱ lajɨˋ huáaiñˈˉ do taaiñ˜ ta˜ feáˋ ˈmáaˊ fɨˊ dsíiˊ jmɨ́ˋ quiáˈˉ e sáiñˈˊ ˈñʉˋ. 	 Op een dag liep Hij langs het meer van Galilea en zag twee vissers hun net in het water gooien. Het waren twee broers: Simon (ook wel Petrus genoemd) en zijn broer Andreas.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caféˈrˋ e júuˆ na, jo̱ cajíngˈˉguɨr casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —I̱ dseaˋ rúˈˋuuˈ i̱ siiˋ Lázaro do nɨcaquiamˈˉbre, jo̱ dsʉˈ lana ninii˜i e nijmijnéeˋtú̱u̱ dsíiˊbre. 	 Even later zei Hij: "Onze vriend Lazarus is in slaap gevallen, maar Ik ga hem wakker maken."


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo e guiing˜ Jesús gøˈrˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ fariseo do cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jialɨˈˊ gøˈˊ tɨfaˈˊ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ nodsicuuˉ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ seaˋ júuˆ e dsíngˈˉ røøiñˋ dseeˉ? 	 De Farizeeërs zagen dat. "Waarom gaat uw meester met dat soort mensen om?" vroegen zij aan Zijn discipelen.


Jo̱ güɨlɨseemˋbɨˈ cøøngˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la seengˋ jnea˜ cøøngˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Co̱faˈ co̱o̱ˋ guángˈˊ quiáˈˉ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ niˈɨ́ˉ ˈñiaˈˊ song sɨˈnaamˋ e guángˈˊ do quiáˈˉ e huɨɨngˋ quiáˈˉ; jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊguɨ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ nijmeeˉnaˈ e guiʉ́ˉ song jaˋ seengˋnaˈ cøøngˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Blijf dicht bij Mij, dan blijf Ik in u. Net zoals een rank alleen maar kan vrucht dragen als zij in de wijnstok blijft, kunt ook u alleen maar vruchtbaar leven als u in Mij blijft.


Co̱ˈ lajɨˋ gámˉ i̱ dseaˋ na jiʉ˜ jaˋ mɨˊ cajúumˉbre dsʉˈ uíiˈ˜ e nɨcajmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ cuǿøˉøre guiˈmáangˈˇ; jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jnea˜ jmóoˋo lajo̱, co̱ˈ lajo̱b jmóoˋ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. 	 Zij hebben voor mij hun leven gewaagd. Ik ben niet de enige die hen dankbaar is; alle gemeenten buiten Israël zijn dat ook.


Jo̱ e cuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e iáangˋ dsíirˊ jmaquíimˊ nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ lajaangˋ lajaangˋnaaˈ. Jo̱baˈ song nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e tɨɨˉnaaˈ guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ jmóˆooˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ tíiˊ e nɨcangɨ́ɨngˋnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈrˉ. 	 De gaven die God ons heeft gegeven, zijn verschillend.


Jo̱ song Fíiˋnaaˈ Jesús cuørˊ fɨˊ lajo̱, jo̱baˈ lajmɨnábˉ iin˜n nisɨ́ɨnˆn Timoteo e nidsiˈéerˇ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na. Jo̱baˈ nitíinˈ˜n bíˋ quiéˉe mɨ˜ niˈíinˈ˜n júuˆ quíiˉnaˈ e nicó̱o̱ˋ dseaˋ do e quiáˈˉ jial seengˋnaˈ. 	 Als de Here Jezus het wil, zal ik binnenkort Timotheüs naar u toe sturen, zodat hij mij (als hij daarna bij mij terugkomt) kan bemoedigen door te vertellen hoe het met u gaat.


Jo̱ fɨˊ dsíiˊ tóˋ cu̱u̱b˜ caˈáaiñˉ i̱ ˈlɨɨ˜ Lázaro do, jo̱ oˈnʉ́ˆ e é̱e̱ˋ do cajníirˊ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈlooˋ e feˈˋ. Jo̱ eáamˊ lɨjiuung˜ dsíiˊ Jesús cangoquiéeiñˊ e fɨˊ lɨ˜ caˈángˉ i̱ ˈlɨɨ˜ do. 	 Bij het graf kwam de ontroering weer in Jezus op. Het graf was een grot en er lag een zware steen voor de opening.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dseángˈˉ e ngocángˋ óoˊbaˈ ˈnéˉ nijmiˈneáangˋnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱ o̱ˈ lɨ́ˈˆ júuˆ e fóˈˋnaˈ e jmooˋnaˈ lajo̱. Jo̱guɨ ˈnéˉ e ˈníˈˋ máamˊbaˈ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉbaˈ ˈnéˉ nijméeˆnaˈ. 	 Laat uw liefde geen schijnvertoning zijn. Keer u af van het slechte, maar klem u vast aan het goede.


Jo̱ lajalébˈˋ e nɨcajíngˈˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón na lana, røøbˋ dseángˈˉ lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cajmeˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ lamalɨˈˋguɨ eáangˊ lɨ˜ féˈˋ lala: 	 Dat klopt met wat de profeet Amos heeft geschreven. Hij schreef namens God:


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Juan, e nijméeˈ˜ co̱o̱ˋ jiˋ e catɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe i̱ neáangˊ fɨˊ fɨɨˋ Laodicea, jo̱ lalab jméeˈ˜: “Lalab jíngˈˉ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseángˈˉ lajangˈˆ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ, jo̱guɨ i̱ dseángˈˉ tíiˊ ni˜ røøˋ i̱ féˈˋ jmangˈˆ júuˆ jáˈˉ, jo̱guɨ cajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ íbˋ cajméeˋ Fidiéeˇ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ: 	 LAODICEA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Laodicea: Dit zijn de woorden van Hem Die bevestigt (A), de trouwe en oprechte getuige, het begin van Gods schepping:


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Teaa˜, joˋ nija̱ˋguɨ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dsʉˈ jaléngˈˋguɨ i̱ dseaˋ quiéˉe la nijé̱ˉbɨr fɨˊ jmɨgüíˋ la lajeeˇ e niníngˈˆ jnea˜ e nija̱a̱ˆ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. Jo̱ co̱ˈ ˈnʉbˋ dseaˋ güeanˈˆ, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ e nijméeˈˆ íˆ i̱ dseaˋ quiéˉe la laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ˈgønˈˊ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ e nɨcacuǿøˈ˜ jnea˜ e ˈgønˈˊn cajo̱, jo̱ lajo̱baˈ nilɨseengˋ i̱ dseaˋ quiéˉe la cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la seengˋ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ dseángˈˉ conrøøˋ. 	 Ik verlaat de wereld en kom bij U, maar zij blijven nog in de wereld. Heilige Vader, bescherm hen in Uw naam, die U Mij gegeven hebt, zodat zij één kunnen zijn zoals Wij.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Dseaˋ Jmáangˉ: —¡Nʉ́ʉˉnaˈ! Lajeeˇ lajmɨnáˉ nigáaˊtú̱u̱; jo̱ jo̱guɨb nigáaˊa quie̱e̱ˉ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ e nɨcajméerˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 "Ja", zegt Jezus, "Ik kom gauw met mijn beloning. Ik geef ieder wat hij verdient.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ jaangˋ dseaˋ quɨ́ˈˉ jíngˈˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b lafaˈ je̱ˈˊ e ˈmɨˈˊ do. 	 Maar als iemand zich tot de Here bekeert, wordt die sluier weggenomen.


Jo̱ lajeeˇ guiˈnangˈˇ e teáangˈ˜ Paaˉ fɨˊ có̱o̱ˈ˜guɨ Silas, cangɨ́ɨiñˊ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Anfípolis có̱o̱ˈ˜guɨ Apolonia. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Tesalónica, jo̱ fɨˊ jo̱b siˈˊ co̱o̱ˋ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel lɨ˜ féiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 Zij reisden via Amfipolis en Apollonia naar Thessalonica, waar een Joodse gemeenschap was.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nijí̱bˈˊtu̱ i̱ rúnˈˋ do. 	 "Je broer wordt weer levend, Martha", zei Jezus.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús e féˈˋ i̱ dseaˋ do lado, jo̱ cañíirˋ quiáiñˈˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaléngˈˋ dseaˋ guiúngˉ jaˋ ˈneáiñˉ tɨmɨ́ɨˊ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ dséeˈ˜bingˈ i̱ ˈneángˉ tɨmɨ́ɨˊ. 	 Toen nam Jezus het woord: "Weet u wie een dokter nodig hebben?


Jo̱baˈ cañíiˋ dseaˋ do: —¿E˜ iing˜naˈ e nijmɨcó̱o̱ˈˇo̱ ˈnʉ́ˈˋ? 	 "Wel?" vroeg Jezus, "wat kan Ik voor jullie doen?"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉtu̱ Jesús casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lana fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ güɨseáangˈ˜jiʉˈ e nɨcaguiéeˈ˜naˈ dsíiˊ e tuˈˊ do, jo̱ güɨca̱˜naˈ quiáˈˉ i̱ dseaˋ néeˊ ni˜ e jmɨɨ˜ la. Jo̱baˈ lajo̱b cajméeiñˈˋ do. 	 Toen zij dat gedaan hadden, zei Hij: "Schep er nu wat uit en laat de ceremoniemeester ervan proeven." Zij gaven ervan aan de ceremoniemeester,


Jo̱ co̱ˈ Fidiéebˇ dseaˋ laˈuii˜ cajmiˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ jmiˈneáamˋbaaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ jo̱guɨ jmiˈneáamˋbaaˈ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Dat wij Hem liefhebben, komt doordat Hij ons het eerst heeft liefgehad.


Jo̱guɨ lana, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ quɨngˈˊ yaang˜naˈ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ éeˋ røøˋ nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jmooˋ lajo̱; jo̱guɨ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ cajo̱ e nisɨ́ngˉ røøˋ lɨ˜ jneáˋ jɨˋ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ. 	 Verbind u niet aan mensen die niet van de Here houden. Wat hebben recht en slecht met elkaar te maken? Of licht en donker?


Jo̱ co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lafaˈ nɨcají̱bˈˊtú̱u̱ˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e ɨˊ óoˊnaˈ jí̱i̱ˈ˜ caniingˉ e sɨséeˆ quíiˉnaˈ fɨˊ lɨ˜ guiʉ́ˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ cáangˋ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. 	 Nu u met Christus bent opgestaan uit de dood, moet u zich bezighouden met hemelse zaken. Want Christus zit daar nu op de allerhoogste plaats aan de rechterhand van God.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ iin˜n eáangˊ, dseaˋ i̱ seengˋnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la e sɨsooˇ sɨjǿngˆnaˈ fɨˊ caluuˇ fɨɨˋ góoˋnaˈ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ cuøˈˊ fɨˊ yaang˜naˈ e nijméeˆnaˈ jaléˈˋ e gaˋ e iing˜ ngúuˊ táangˋnaˈ, co̱ˈ mɨ˜ jmooˋnaˈ lajo̱, jo̱baˈ niˈíingˉ quíiˉnaˈ yaam˜baˈ jóng. 	 Broeders, wij blijven hier op aarde zwervers en vreemdelingen. Omdat ons werkelijke thuis bij de Here is, dring ik er bij u op aan niet toe te geven aan de slechte begeerten van deze wereld, die uw leven in gevaar brengen.


Jo̱ lajeeˇ guiˈnáˈˆ singˈˊ Jesús féˈrˋ, jo̱b mɨ˜ caguiéˉ Judas Iscariote, jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús, jo̱ caguiérˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ quie̱ˊ jaléˈˋ ñisʉ̱ˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ ˈmaˋ. Jo̱ jaléiñˈˋ do ngolíiñˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ. 	 Op het moment dat Jezus dit zei, kwam Judas naar Hem toe. Hij had een hele troep mannen bij zich die door de Hoge Raad waren gestuurd, gewapend met zwaarden en knuppels.


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˉ i̱ ˈléeˉ i̱ jéengˋ Paaˉ do cartɨˊ Cesarea, jo̱ caja̱ˈˊbre e jiˋ do i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jo̱, jo̱guɨ cajámˈˋbɨr Paaˉ cajo̱. 	 Toen de ruiters in Caesarea aankwamen, overhandigden zij de brief aan de gouverneur en brachten ook Paulus bij hem.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈíˉ Jesús fɨˊ dsíiˊ fɨɨˋ Jerusalén, lajɨɨmˋ dseaˋ canaaiñˋ taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜ jo̱ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ: —¿I̱˜guɨ i̱ dseaˋ na? 	 Zo reed Hij Jeruzalem binnen. De hele stad was in rep en roer. "Wie is dit toch?" werd er gevraagd.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ fóˈˋnaˈ lala: “ˈNéˉbɨ quiúungˉguɨ sɨˈˋ e nicuǿˉ lají̱i̱ˈ˜ e cangojnea˜ do”; jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e ˈnéˉ cá̱ˆnaˈ cuente e lají̱i̱ˈ˜ e sɨjneaˇ do nɨcalɨneáangˉ, jo̱baˈ nɨcuøˊ li˜ jóng e nɨcatɨ́bˋ íˈˋ e nisɨtɨ́ɨngˊ. 	 Zegt men niet dat er pas vier maanden na de zaaitijd geoogst kan worden? Maar kijk eens rond! Overal liggen de velden rijp om te oogsten.


Dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ jo̱ ˈníˈˋ nimáang˜naˈre cajo̱, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ føngˈˆnaˈr jial laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e nilɨseemˋbre lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la catɨ́ɨngˉ e føngˈˆnaˈ jaangˋguɨ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Behandel hem niet als een vijand, maar als een broeder die gewaarschuwd moet worden.


Jo̱ jnea˜ Lucas cangóˉooˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Paaˉ. Jo̱ cangóˉnaaˈ e téeˈ˜naaˈ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ móoˊ e jáaˊ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Adramitio e nɨsiˈˊ tɨˊ lɨ˜ nigüɨˈɨ́ɨˊ e nidséˉ fɨˊ lacaangˋ ooˉ jmɨɨˋ quiáˈˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. Jo̱guɨ ngóoˊbɨ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Aristarco i̱ seengˋ fɨˊ Tesalónica, co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia. 	 Wij gingen aan boord van een schip uit Adramyttium, dat een reis langs de havens van Asia zou maken. Aristarchus, een Macedoniër uit Thessalonica, was ook bij ons.


Co̱ˈ féˈrˋ yaaiñ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ eáangˊ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ lajo̱, co̱ˈ í̱i̱bˊ lɨ́ɨiñˊ. 	 Hoewel zij dachten dat ze alles wisten, waren zij in werkelijkheid dom.


Jo̱ cajíngˈˉ Jesús lana co̱ˈ nɨñiˊbre guiʉ́ˉ jial nijngaˈˉ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Daarmee bedoelde Hij dat Hij aan het kruis zou sterven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ tɨfaˈˊ fariseo do casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ do ie˜ jo̱, jo̱ cajíñˈˉ: —Dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel, ñiing˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ óoˊnaˈ nijmeeˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ góoˋnaaˈ na. 	 "Mannen van Israël, wees voorzichtig met deze mensen.


Co̱ˈ i̱ lab dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ e jɨˋ e jneáˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ laˈeáangˊ i̱ lab cajo̱ e nijmɨˈgóˋ dseaˋ jaléngˈˋ dseaˋ quíiˈˉ dseaˋ Israel. 	 Hij is een licht voor alle volken; de roem en eer voor Uw volk Israël."


Jo̱baˈ Jesús lɨ́ɨiñˊ dseángˈˉ i̱ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ do i̱ ˈneángˉnaaˈ do, co̱ˈ íˋbre dseaˋ caneáarˊ fɨˊ e laco̱ˈ cuǿøngˋ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ dseángˈˉ dseaˋ güeamˈˆ lɨ́ɨngˊ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ jaˋ táaiñˋ, jo̱guɨ jaˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ la lɨ́ɨngˊ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ. Jo̱ lana dob nɨguiiñ˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ é̱e̱ˆ laco̱ˈ guiing˜ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ. 	 Daarom is Hij precies de hogepriester die wij nodig hebben: Hij is heilig, onberispelijk en onbesmet; Hij is van de zondaars afgezonderd en heeft de hoogste plaats in de hemelen gekregen.


Jo̱ dsʉˈ lana e nɨcagüeangˈˉ i̱ rúnˈˋ na dsi˜ íˈˋ e nijmeáangˈ˜naaˈr jmɨɨ˜ jo̱ nijmiˈiáangˋ dsiˋnaaˈ jaléˈˋnaaˈ. Co̱ˈ huǿøbˉ nɨcangoˈíiñˊ, jo̱ lajeeˇ jo̱ nɨcaˈɨ́ˋ dsiˋnaaˈ e nɨcajúmˉbre; jo̱ dsʉˈ lanaguɨ e nɨcagüeangˈˉtu̱r, lɨ́ɨˊ e lafaˈ nɨcají̱bˈˊtu̱r.” 	 Wij kunnen niet anders dan feestvieren. Het is je eigen broer. Hij was dood en is weer levend geworden. We waren hem kwijt en hebben hem nu terug."


Jo̱ íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ Tiquiáˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨneáangˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Hij is de Vader van al Zijn kinderen, zowel in de hemel als op aarde.


Jo̱ eeˉbaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ jmeeˉbaˈ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ íingˊnaˈ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ Fidiéeˇ e íiñˉ dseeˉ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wees in plaats daarvan vriendelijk en liefdevol voor elkaar. Vergeef elkaar, zoals God uw zonden heeft vergeven om wat Christus voor u deed.


Jo̱ lajalébˈˋ e dsingɨ́ɨˉnaaˈ lajeeˇ se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la jaˋ jmóoˋ guiáaˊ jneaa˜aaˈ, co̱ˈ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ uíiˈ˜ e eáangˊ ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ. 	 Maar onder al die omstandigheden hebben wij, dank zij Hem Die zoveel van ons houdt, de overwinning!


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Tito, e ˈnéˉ liúunˈ˜ jaléngˈˋ sɨmingˈˋ, jo̱ fɨ́ˈˆre e jangˈˉ ˈnéˉ niˈɨ́ˉ dsíirˊ røøbˋ mɨ˜ eeˋgo̱ nijmérˉ. 	 De jonge mannen moeten zich verstandig en matig gedragen.


Jo̱guɨ song dseángˈˉ eáangˊ niingˉ jloˈˆ mɨ˜ cacuøˊ Fidiéeˇ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do e nɨcasungˋ, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ jial tíiˊ niingˉ jloˈˆguɨ e júuˆ e seaˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ do. 	 Dus, als het oude verbond (dat toch weer zou verdwijnen) al een hemelse glans had, hoeveel sterker moet dan de glans van Gods nieuwe verbond zijn, omdat dat blijvend is.


Jo̱guɨ camóˉguɨ́ɨ cajo̱ e fɨˊ jaguóˋ dséeˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ fɨˊ lɨ˜ niingˉ do e iʉ˜ co̱o̱ˋ jiˋ e sɨbéengˋ e sɨlɨɨˇ lɨ́ˈˆ lɨˊ dsíiˊ jo̱guɨ lɨ́ˈˆ caluuˇ cajo̱, jo̱guɨ sɨjnɨˊ røøˋ có̱o̱ˈ˜ guiéˉ sello e laco̱ˈ jaˋ seaˋ fɨˊ e nineáˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ. 	 Toen zag ik een boekrol in de rechterhand van Hem, Die op de troon zat. Die boekrol was aan beide zijden beschreven en met zeven zegels verzegeld.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ i̱ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e cajíngˈˉ Jesús do, jo̱baˈ calɨlíˈrˆ e jaléngˈˋ íˋbre éengˋ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈrˉ do. 	 De leidende priesters en Farizeeërs begrepen nu wel dat deze voorbeelden op hen sloegen.


Jo̱guɨ song jaangˋ dseamɨ́ˋ jaˋ quidsirˊ ˈmɨˈˊ fɨˊ moguir˜ mɨ˜ féiñˈˊ Fidiéeˇ o̱si mɨ˜ féˈrˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do é, jo̱baˈ jaˋ jmɨˈgórˋ i̱ dseaˋ mogui˜ quiáˈrˉ do. Jo̱ song jmóorˋ lajo̱, jo̱baˈ fɨˈɨbˈˋ quiáˈrˉ, co̱ˈ lɨ́ɨˊ e lafaˈ cahuɨ̱́ˈˋ cuoˈˋ moguir˜. 	 Maar als een vrouw bidt of namens God spreekt met onbedekt hoofd, is dat een schande voor haar man. Dan staat zij gelijk aan een vrouw die kaalgeschoren is.


Jo̱ huǿøbˉ nɨcacuǿøˉøre fɨˊ faˈ e niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniiˉ e laco̱ˈ joˋ nijmérˉ e gaˋ lajo̱, jo̱ dsʉˈ jaˋ mɨˊ calɨˈiiñ˜ faˈ e nɨcajméerˋ lajo̱ e joˋ nibeángˈˊguɨ ˈñiaˈrˊ dseeˉ, co̱ˈ jaˋ iiñ˜ faˈ nɨcatʉ́rˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmóorˋ do. 	 Ik heb haar de tijd gegeven om zich te bekeren van haar ontucht, maar zij wil niet.


Co̱ˈ dseángˈˉ jaamˋ Fidiéeˇ dseángˈˉ i̱ seengˋ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ íngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e lɨiñˈˊ dseaˋ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ, nañiˊ su lɨiñˈˊ do dseaˋ Israel o̱si jaˋ lɨiñˈˊ lajo̱ é. 	 Natuurlijk, er is maar één God. Hij spreekt Joden èn andere mensen vrij op voorwaarde dat zij in Jezus Christus geloven.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ i̱ dseamɨ́ˋ do e cajíngˈˉ Jesús e júuˆ jo̱, jo̱baˈ cañíirˋ quiáˈˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋi, lanab calɨlíˈˆi e ˈnʉˋ lɨnˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 "Here", zei de vrouw tegen Hem. "U moet een profeet zijn!


Jo̱ i̱ ángel do casɨ́ˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ fǿøngˈ˜naˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ ñiˋbaa guiʉ́ˉ e Jesús dseaˋ ˈnángˈˋnaˈ i̱ cajúngˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ do. 	 De engel zei tegen de twee vrouwen: "U hoeft niet bang te zijn.


Jo̱ jalémˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ nilíˈrˋ jial e nileáiñˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ.” Jo̱ jaléˈˋ e na cajíngˈˉ Saíiˆ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Dan zullen alle mensen de Redder zien, die door God gestuurd wordt."


Jo̱ ie˜ jo̱, eáamˊ ngofɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ jmíiˊ griego canaaiñˋ jmiquímˈˉ dsíirˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ Israel i̱ féˈˋ jmíiˊ hebreo, jo̱ féˈrˋ e jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ griego i̱ ˈnɨ́ɨˉ jaˋ íñˈˋ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e ngɨ́ɨiñˋ e ˈnérˉ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜. 	 Er kwamen steeds meer mensen bij die in Jezus geloofden. Maar op een gegeven ogenblik ontstond er ontevredenheid onder hen. De Griekssprekende gelovigen klaagden dat de Hebreeërs het dagelijks voedsel niet eerlijk verdeelden. De weduwen uit hun groep kregen minder dan de anderen.


Jo̱ dseángˈˉ fáˈˋbaa e i̱i̱ˋ jaˋ iing˜ niˈíngˈˋ e Fidiéeˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ laco̱ˈguɨ íngˈˋ jaangˋ jiuung˜, jo̱baˈ jaˋ to̱o̱˜ jmɨɨ˜ e Fidiéeˇ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Het is zelfs zo dat wie niet als een kind in het Koninkrijk van God gelooft, er nooit kan komen."


Jo̱baˈ cañíiˋ dseaˋ Israel quiáˈˉ dseaˋ do: —Lanaguɨb dseángˈˉ nɨcalɨta˜ dsiˋnaaˈ e i̱ ˈlɨmˈˆ iuungˉ áaˊ ˈnʉˋ. Co̱ˈ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ cajúmˉbre, jo̱guɨ dsʉˈ ˈnʉˋ fóˈˋ e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quíiˈˉ, jo̱baˈ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nijúuiñˉ. 	 "Nu weten wij zeker dat U bezeten bent", zeiden de Joden. "Abraham en de profeten zijn allemaal gestorven en U beweert dat ieder die doet wat U zegt, niet zal sterven.


Jo̱ e ˈnʉ́ʉˊ ˈmɨˈˊ güeangˈˆ lɨ˜ jmiféngˈˊ dseaˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmáangˋ ta˜ fɨˊ dsíiˊ jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ rúmˈˋjiʉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ, jo̱ jaléˈˋ e seaˋ e fɨˊ dsíiˊ ˈnʉ́ʉˊ do lɨgüeangˈˆ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøngˉ jóˈˋ núuˆ; jo̱ dsʉˈ jaléˈˋguɨ e seaˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ dseángˈˉ lajɨbˋ nigüeangˈˆ, jo̱baˈ ˈnéˉ jmɨˊ e ˈgøngˈˊguɨ laco̱ˈ jmɨ˜ jóˈˋ núuˆ. 	 Daarom moest Mozes alles wat hij naar het hemelse voorbeeld had gemaakt (de heilige tent en alles wat er in was) reinigen door het bloed van dieren. Maar de werkelijke dingen in de hemelen worden door veel betere offers gereinigd.


Jo̱ e jáˈˉ e mɨjú̱ˋ jo̱ píˈˆguɨ eáangˊ lajeeˇ lajaléˈˋ mɨjú̱ˋ, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nicuángˋ, latɨˊ co̱o̱ˋ ˈmaˋ fébˈˋ tɨˊ, jo̱ cuøˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ ta̱ˊ e jmoˈˊreˈ sɨɨˉreˈ fɨˊ lacaangˋ guoˈˋ quiáˈˉ. 	 Het is een bijzonder klein zaadje, maar het wordt een heel grote struik. Net een boom. De vogels komen zelfs in zijn takken schuilen."


Jo̱ mɨ˜ cangángˉ i̱ dseaˋ do Jesús, jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜, jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ teáˋ jo̱ sɨ́ˈrˋ dseaˋ do lala: —¡Jesús, Jó̱o̱ˊ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jaˋ jmiguínˈˆ jneaˈˆ! ¡Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ jmɨˈeeˇ faˈ nijiéeˋ oˈˊ e jaˋ nijmeáanˈ˜ jneaˈˆ gaˋ! 	 Zodra hij Jezus van dichtbij zag, schreeuwde hij het uit en viel voor Hem neer. "Wat wilt U van mij, Jezus, Zoon van de Allerhoogste God!" schreeuwde hij.


Co̱ˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ nɨcajúmˉbaˈ, jo̱baˈ lana Fidiéeˇ nɨcajmɨtar˜ óoˊnaˈ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ ˈmɨ́ɨngˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 U bent immers al gestorven en uw leven is nu, samen met Christus, verborgen in God.


Jo̱ cajímˈˉbɨguɨr cajo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ mɨ˜ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ do lala: Jo̱ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨb˜ óoˈˋ ta˜ e lɨnˈˊ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈ calɨ́ngˉ i̱ jmidseaˋ i̱ siiˋ Melquisedec ie˜ malɨɨ˜guɨ do. 	 Een andere keer zei God tegen Hem: "Ik heb U uitgekozen om voor altijd priester te zijn op dezelfde wijze als Melchizédek." (B)


Jo̱ cajméerˋ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijmee˜e lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel. Jo̱ cangɨ́ɨnˋn co̱o̱ˋ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niníiˈ˜i júuˆ quiáˈˉ jial láangˋ dseaˋ do jaléngˈˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ. Jo̱ jmóoˋo lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cuǿøngˋ nijǿønˈ˜n fɨˊ quinirˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e lɨiñˈˊ do lafaˈ co̱o̱ˋ feáˈˉ e jloˈˆ jmeafɨɨˋ e nitɨ́ˉ dsíirˊ jo̱guɨ e nɨcalɨgüeangˈˆ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. 	 Ik ben een dienaar van Christus Jezus, die de andere volken het goede nieuws van God moet brengen. Daardoor mag ik hen aan God voorstellen als een offer dat Hij kan aanvaarden, een offer dat de Heilige Geest voor Hem heeft klaargemaakt.


jo̱baˈ i̱ ˈlɨngˈˆ do camɨˈrˊ Jesús fɨˊ e nidsitáaiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ i̱ cúˆ do, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Siing˜ jneaˈˆ fɨˊ dsíiˊ i̱ cúˆ do, jo̱ cuøˈˊ jneaˈˆ fɨˊ e nidsitóoˈ˜naaˈ fɨˊ dsíiˊreˈ. 	 De boze geesten smeekten: "Laat ons alstublieft in die varkens gaan! Stuur ons daar maar in!"


Jo̱ song lajo̱bɨ fóˈˋnaˈ, jo̱baˈ gabˋ lɨ́ɨˊ quíiˉnaˈ, co̱ˈ nɨjmooˋnaˈ e nɨguíimˈ˜baˈre jóng uíiˈ˜ e nɨˈɨˊ óoˊnaˈ e dseaˋ seaˋ cuuˉbingˈ i̱ niingˉguɨ, dsʉˈ o̱ˈ lajo̱. 	 Dan zou u mensen op hun uiterlijk beoordelen. U zou zich laten leiden door verkeerde maatstaven.


Jo̱ eáamˊ iin˜n e nijmee˜e lajo̱ e laco̱ˈ cuǿøngˋ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜o̱ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˆ e ngɨ́ɨngˋnaaˈ e cuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱baˈ e nisíngˈˉguɨˈ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ; 	 Ik verlang ernaar u te zien. Ik wil u zo graag iets geestelijks geven, iets waardoor u versterkt wordt.


jo̱ e jo̱baˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ lafaˈ sɨjúungˉ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ. Jo̱ Fidiéeˇ niˈéˈrˆ jneaa˜aaˈ fɨˊ guiʉ́ˉ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ na caféˈˋ Zacarías ie˜ jo̱. 	 zodat de mensen die in het donker en de schaduw van de dood zitten, weer kunnen zien en wij op de weg van de vrede worden gebracht."


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ ¿e˜ cuǿøngˋ líˋ féˈˋguɨ jóng? Jo̱ co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ singˈˊ uii˜ quíˉiiˈ, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ joˋ i̱i̱ˋ quɨ́ɨˈ˜guɨ jmɨɨ˜ nijmeˈˆ guiáaˊ jneaa˜aaˈ. 	 Wat kunnen wij hier nog over zeggen? Als God aan onze kant staat, wie zal dan tegen ons zijn?


Jo̱ casɨ́ˈˉguɨ Tée˜ i̱ dseaˋ do e júuˆ la: —Jo̱ nañiˊ faˈ jaˋ calɨˈiing˜ dseaˋ Israel e i̱ Moi˜ do nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈrˉ jo̱guɨ casɨ́ˈˉbɨguɨr lala cajo̱: “¿I̱˜ caguíngˈˋ ˈnʉˋ e lɨ́ɨnˈˊ jaangˋ fii˜ quíˉiiˈ i̱ quidsiˈˋ íˈˋ jee˜ jneaˈˆ?” jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇ casíiñˋ i̱ Moi˜ do jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ e niquiʉ́ˈrˉ ta˜ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ, jo̱guɨ e nileángˉneiñˈ jee˜ iihuɨ́ɨˊ e íñˈˋ fɨˊ Egipto. Jo̱ caˈíñˈˋ e ta˜ jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ ángel i̱ cajnéngˉ fɨˊ e lɨ˜ guiˇ ˈmató̱o̱ˊ e iaˋ jɨˋ do jo̱ dsʉˈ jaˋ cooˋ. 	 Mozes werd dus naar Egypte gestuurd om het volk van Israël te bevrijden; het volk dat niets van hem wilde weten. Hij zou de leider worden van de mensen, die tegen hem hadden gezegd: 'Denkt u soms dat u onze leider en rechter bent?' Door de engel, die in de brandende braamstruik aan hem verscheen, gaf God hem daar de macht voor.


Jo̱ fɨˊ ni˜ jaléˈˋ e jiˋ e nɨcajmeˈˊ dseaˋ do, røøˋ nɨcaféiñˈˊ ˈnʉ́ˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ lajɨˋ e júuˆ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, nañiˊ faˈ jee˜ e jiˋ jo̱ seaˋbɨ e huɨ́ɨngˊ e ningángˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ ngángˈˋ e júuˆ jo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ teáangˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ cajo̱, co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ lɨ́ˈˆ rɨquɨbˈˊ féˈrˋ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ e erˊ do, jo̱guɨ jmɨsɨ́ɨmˉbre cajo̱ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ caguieeˉguɨ do, dsʉˈ mɨ˜ jmóorˋ lajo̱ lɨco̱ˈ guiéngˈˊ yaaiñ˜ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ latab˜. 	 Sommige dingen die hij zegt, zijn niet gemakkelijk te begrijpen, wat voor bepaalde domme en wispelturige mensen een aanleiding is er een verkeerde draai aan te geven. Dat doen zij niet alleen met de brieven van Paulus, maar ook met de andere Boeken en zij bewerken daarmee hun eigen ondergang.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jnea˜ nɨcaˈéeˉe jaléngˈˋ dseaˋ fɨˊ jee˜ dseaˋ fɨ́ɨmˊ; jo̱guɨ contøømˉ nɨcaˈéeˉere fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉjiʉ o̱si fɨˊ guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel e siˈˊ fɨˊ Jerusalén e fɨˊ lɨ˜ seáiñˈˊ e laco̱ˈ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ; jo̱ jaˋ mɨˊ caguiáˋa jaléˈˋ e júuˆ jo̱ faˈ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ líˋ núˉ dseaˋ. 	 "Het is algemeen bekend wat Ik heb gezegd", antwoordde Jezus. "Ik heb vrijuit gesproken. Ik sprak openlijk in de synagoge en in de tempel, overal waar de Joden bij elkaar komen.


Dsʉˈ lanaguɨ nɨcalɨcuíimˋbaˈ Fidiéeˇ, o̱si laco̱ˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ, e dseaˋ íbˋ dseaˋ i̱ nɨcalɨcuíingˋ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ e nɨjmitíˆtu̱ˈ caléˈˋ catú̱ˉ jaléˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaˈ do? Co̱ˈ e jo̱ jaˋ jiéˈˋ lɨ˜ íingˆ ta˜ quíiˉnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Maar hoe kunt u, nu u God hebt leren kennen (of, beter gezegd: nu God L kent), daar weer naar teruggaan? Wilt u soms weer slaven worden van de een of andere armzalige, krachteloze godsdienst?


Jo̱ cajíngˈˉ Tʉ́ˆ Simón lajo̱, co̱ˈ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíirˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do dsʉˈ e calɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ ˈñʉˋ do ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 De andere mannen konden het ook bijna niet geloven dat zij zoveel vis hadden gevangen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ sɨmingˈˋ do: —¿Jialɨˈˊ jnea˜ jmɨngɨ́ɨˈˇ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ? Co̱ˈ jaamˋ i̱ guiúngˉ seengˋ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ Fidiéeˇbingˈ lɨ́ɨngˊ lajo̱. Jo̱ dsʉˈ song ˈnʉˋguɨ iinˈ˜ e nilɨseenˈˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜, jo̱baˈ ˈnéˉ nijmitíˆbaˈ lajaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jóng. 	 "Waarom komt u met die vraag bij Mij?" vroeg Jezus. "Alleen God is toch goed? Maar om op uw vraag te antwoorden: Als u het eeuwige leven wilt hebben, moet u zich houden aan de geboden."


Jo̱ jo̱b mɨ˜ canaangˋ e ngɨˊ júuˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e i̱ dseaˋ i̱ iing˜ Jesús eáangˊ do jaˋ nijúuiñˉ. Jo̱ dsʉˈ jaˋ cajíngˈˉ Jesús faˈ dseángˈˉ e jaˋ nijúungˉ i̱ dseaˋ do, co̱ˈ lalabaˈ cajíñˈˉ: “Song jnea˜ iin˜n e seeiñˋ cartɨˊ mɨ˜ nigüéengˉtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱baˈ ¿e˜ cuaiñ˜ quíiˉ ˈnʉˋ faco̱ˈ lajo̱?” 	 Onder de vrienden van Jezus deed daarna het verhaal de ronde dat Johannes niet zou sterven. Maar Jezus had niet gezegd dat hij niet zou sterven. Hij had alleen gezegd: "Als Ik wil dat hij blijft leven tot Ik terugkom, is dat niet uw zaak."


’Jo̱ lajeeˇ jo̱ dob nitáangˋ i̱ rúiñˈˋ dseaˋ féngˈˊ do fɨˊ lɨ˜ jmóorˋ ta˜ quiáˈˉ tiquiáˈrˆ. Jo̱ mɨ˜ cangoquiéeiñˊ fɨˊ quiáˈrˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canʉʉˋ, jo̱ canúurˉ e i̱i̱ˉ lúuˊ jo̱ nɨnaangˋ e néeˊ tadséengˋ fɨˊ quiáˈrˉ. 	 Ondertussen was de oudste zoon op het land aan het werk. Toen hij thuiskwam, hoorde hij dansmuziek.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Song lajo̱b lɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ lɨ́ngˉ jneaˈˆ e jaˋ nicúiñˈˋ guóorˋ. 	 Jezus' discipelen zeiden: "Als het zc is, kan men beter niet trouwen."


Co̱ˈ faco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ cuíingˋ jnea˜, jo̱baˈ nijmiˈneáamˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ ˈnʉ́ˈˋ jóng lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmiˈneáangˋ rúiñˈˋ laˈóˈˋ yaaiñ˜. Jo̱ dsʉco̱ˈ jneab˜ dseaˋ caguíinˈ˜n ˈnʉ́ˈˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ cuíingˋ jnea˜ e laco̱ˈ niˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiéˉe, jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱baˈ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ nɨˈníˈˋ níiñˉ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ joˋ lɨ́ɨngˊnaˈ laco̱ˈ írˋ. 	 De mensen zouden alleen van u houden als u bij de wereld hoorde. Maar nu dat niet zo is, haten zij u. Dat doen zij omdat Ik u van hen heb losgemaakt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóˉ Jesús laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e cóoˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ fɨɨˋ e píˈˆ quiáˈˉ e guiarˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e quiáˈˉ jial quie̱ˊ dseaˋ do nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader. Hij moet doen wat zijn voogden en de beheerders van de erfenis hem zeggen. Pas als hij de leeftijd heeft bereikt, die zijn vader in het testament heeft genoemd, mag hij met de erfenis doen wat hij zelf wil.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Dsíngˈˉ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiéˉe, jo̱ jmangˈˉ fɨˊ gabˋ iing˜naˈ cá̱ˆnaˈ. ¿Jial nitéˈˋ líˈˋi e nilɨseenˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ? Ñijéengˋnaˈ i̱ sɨmingˈˋ do fɨˊ la. 	 "Och", zuchtte Jezus. "Wat zijn jullie toch ongelovig en verdorven!


Jo̱baˈ cañíiˋ Yáˆ: —I̱ quiáˈˉ Fidiéebˇ jnea˜. Güɨjméebˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ laco̱ˈ nɨcaféeˈ˜ na. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ sɨ́ɨiñˋ lado, jo̱ cangámˈˉtu̱ i̱ ángel do fɨˊ lɨ˜ cajárˉ. 	 "Goed", zei Maria, "de Here mag met mij doen wat Hij wil. Ik hoop dat het zo zal gaan als u mij hebt gezegd." Daarop ging de engel weg.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜guɨ́ɨ ˈnʉˋ e nijmigüeangˈˆ i̱ dseaˋ quiéˉe la e laco̱ˈ nijmérˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e niquiʉ́ˈˆ quiáˈˉbre laˈeáangˊ e nɨcaˈíñˈˋ jaléˈˋ júuˆ quíiˈˉ. 	 Maak hen zuiver en heilig door hen te onderwijzen in Uw woord van waarheid.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ tɨfaˈˊ do jo̱ casɨ́ˈrˉ Jesús: —I̱ dseaˋ i̱ calɨ́ˉ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉ írˋ, íˋbingˈ cajmiˈnéeˋ quiáˈrˉ. Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do: —Guǿngˈˊ jo̱ güɨjmiˈneáangˋ jaléngˈˋ dseaˋ laco̱ˈ cajméeˋ i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ Samaria do có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ sɨhuɨ́ɨngˋ do. 	 "De man die medelijden met hem had", was het antwoord. "Precies", zei Jezus. "Volg zijn voorbeeld dan."


Co̱ˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jmóoˋ Tiquíˆiiˈ e jmijí̱ˈˊtu̱r jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ jo̱guɨ e cuørˊ e nilɨseengˋtu̱iñˈ, jo̱baˈ lajo̱bɨ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn Jó̱o̱rˊ, lajo̱b jmóoˋo có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iin˜n jmeeˉ có̱o̱ˈ˜ lajo̱. 	 Zoals de Vader de doden levend maakt, zo zal ook de Zoon levend maken wie Hij wil.


Jo̱ jnea˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Timoteo jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ Silvano guiaˋnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús i̱ lɨ́ɨngˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ. Jo̱ Fíiˋnaaˈ Jesús jaˋ tú̱ˉ neáangˊ dsíirˊ, co̱ˈ mɨ˜ jíñˈˉ eeˋgo̱ nijmérˉ, jo̱baˈ dseángˈˉ jmóoˋbre. 	 Timotheüs, Silvanus en ik hebben u verteld over Jezus Christus, de Zoon van God. Hij zegt niet 'ja' als Hij 'nee' bedoelt.


co̱ˈ mɨ˜ nicuáiñˋ, dsíngˈˉ nilɨféiñˈˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱ jaˋ méeˊ niˈɨ̱́ˈrˋ carta˜ niteáiñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ nʉ́ˈˉguɨ e nilɨseeiñˋ, niˈíñˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nijmérˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Uw zoon wordt één van Gods grote mannen. Hij mag geen druppel wijn of sterke drank drinken en al voor zijn geboorte zal hij vol zijn van de Heilige Geest.


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do seaˋbaˈ e ˈnérˉ, co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ óoˋ uǿˉ o̱si ˈnʉr˜ é, jo̱baˈ ˈnɨ́ɨˋbre e jo̱, jo̱ e cuuˉ e lɨˈrˋ do fɨˊ jaguóˋ i̱ dseaˋ apóoˆ dob ngɨ́ɨiñˋ. 	 Niemand van hen leed gebrek, want allen die land of huizen hadden, verkochten daar zo nu en dan iets van en gaven het geld aan de apostelen,


Jo̱ i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ gángˉ do cajiʉ́ʉrˉ e lúuˊ trompéˈˆ quiáˈrˉ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b camóˉo —jíngˈˉ Juan— co̱o̱ˋ e lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ móˈˋ e féˈˋ e iʉ˜ jɨˋ eáangˊ, jo̱ e jo̱ fɨˊ dob cabíˉ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ, jo̱guɨ jie˜ jaˋ condseáˈˉ jmɨñíˈˆ caˈuíingˉ jmɨˊ. 	 De tweede engel blies op zijn bazuin: Er werd iets in de zee gegooid dat op een reusachtige brandende berg leek. Een derde deel van de zee veranderde in bloed


Jo̱ dseángˈˉ røøbˋ dseángˈˉ caˈéeˋ Moi˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e caˈíñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do; jo̱ jaléˈˋ ta˜ e cajméerˋ do quiáˈˉ e féˈrˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ jaléˈˋ e nijméˉ Fidiéeˇ cøøngˋguɨ. 	 Nu deed Mozes zijn werk in het huis van God wel goed, maar hij was toch niet meer dan een knecht; zijn werk was vooral een verwijzing naar wat er later zou gebeuren.


Jo̱baˈ Tʉ́ˆ Simón canaaiñˋ jmɨˈlɨmˈˆ ˈñiaˈrˊ e jíñˈˉ e dseángˈˉ jaˋ ñirˊ, jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Ni˜ fiiˉ. Dseángˈˉ jaˋ cuíimˋbaa i̱ dseañʉˈˋ i̱ éengˊ ˈnʉ́ˈˋ na. 	 Hij begon te vloeken en te tieren en beweerde bij hoog en bij laag dat hij Jezus niet kende. "Ik ken die Man niet", zei hij.


’Jo̱ lajo̱b cajméeˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˉiiˈ Abraham, cagüɨˈɨ́ɨˊbre e fɨˊ Caldea do jo̱ fɨˊ dob cangogüeárˋ fɨˊ Harán. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajúmˉ tiquiáˈrˆ. Jo̱ Fidiéebˇ catǿˉ quiáˈˉ i̱ Abraham do fɨˊ Canaán fɨˊ lɨ˜ néeˊ jneaa˜aaˈ lana. 	 Hij trok uit zijn vaderland weg en ging naar Haran. Daar bleef hij wonen tot zijn vader stierf. Die was namelijk met hem meegegaan.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ do lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Jesús, dsifɨˊ lanab canaaiñˋ dsilíiñˋ táˈˉ jáiñˋ, jo̱ laˈuii˜ canaangˋ ngolíingˋ jaléngˈˋ i̱ nɨyʉ́ʉˈ˜guɨ, jo̱ cøøngˋguɨ lajo̱ cangolíingˋ jaléngˈˋ i̱ leˈeáangˆguɨ, jo̱ lajo̱b cajméerˋ carˋ catóˈˊ uøøiñˋ lajɨɨiñˋ. Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ calɨlíˈˆ Jesús e ˈñiaˈˊbre catúungˋguɨr có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ do, 	 Na deze woorden dropen de mannen één voor één af, de leiders het eerst. Jezus bleef alleen met de vrouw achter.


Co̱ˈ laˈeáangˊ e cajángˈˋ ˈñiaˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ e cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ uii˜ quíˉiiˈ, jo̱baˈ nɨcaneáaˊbre co̱o̱ˋ fɨˊ ˈmɨ́ɨˉ e laco̱ˈ cuǿøngˋ e ningɨɨng˜naaˈ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ, co̱ˈ cajé̱bˈˋ e lafaˈ ˈmɨˈˊ e sɨjnɨˊ fɨˊ jo̱. 	 Omdat Hij Zich voor ons heeft opgeofferd, is er voor ons een nieuwe weg naar het leven gekomen, dwars door het gordijn heen dat het Allerheiligste van het Heilige scheidde; en dat gordijn is Zijn lichaam.


Jo̱baˈ mɨ˜ cuøˈˊ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ jo̱guɨ jmóorˋ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ jaˋ cajméerˋ lajo̱ uíiˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jmitíˆnaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜, co̱ˈ cajméeˋbre lajo̱ dsʉˈ laˈeáangˊ e cajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ e canʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiáˈˉbre. 	 Geeft God u Zijn Geest en laat Hij wonderen onder u gebeuren omdat u zo goed doet wat de wet zegt? Of omdat u gelooft wat wij u over Jezus Christus hebben verteld?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, caˈíˉtu̱ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caseángˈˊtu̱ dseaˋ i̱ ˈleáangˉ e jí̱i̱ˈ˜ o̱ˈ cuøˊ fɨˊ dǿˈˉguɨ dseaˋ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ. 	 Jezus ging een huis binnen en weer stroomden de mensen van alle kanten toe. Het huis liep zo vol dat Hij en Zijn discipelen niet eens de kans kregen om te eten.


Jo̱ dseaˋ sɨju̱ˇ dseaˋ Israel lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ íˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ jnea˜ cajo̱. Jo̱ Fidiéeˇbingˈ i̱ nɨcaguíngˈˋ jaléngˈˋ jneaˈˆ e laco̱ˈ nɨcaˈuíingˉnaaˈ dseángˈˉ jó̱o̱rˊ. Jo̱ contøøngˉ calɨséngˋ Fidiéeˇ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ e jmijnéeiñˋ jial tíiˊ jloˈˆ lɨ́ɨiñˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ jmóorˋ. Jo̱guɨ cajmɨrǿrˋ júuˆ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱guɨ cacuøˈˊbɨr cajo̱ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ. Jo̱guɨ cajímˈˉbɨr jial ˈnéˉ e nijmiféiñˈˊ do írˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱guɨ cajímˈˉbɨr cajo̱ ie˜ jo̱ e nicuǿˈˉbreiñˈ do lajeeˇ ngóoˊguɨjiʉ jaléˈˋ e catɨ́ɨiñˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ júuˆ e nɨcacuøˈˊreiñˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 De Israëlieten zijn door God aangenomen als Zijn zonen. Zij hebben gezien hoe groot en machtig Hij is. Zij weten welk verbond Hij met hen heeft gesloten. God heeft hun verteld hoe zij moeten leven en Hem kunnen dienen. Zij weten welke beloften Hij aan hun voorouders heeft gedaan.


Jo̱ lajo̱b nɨlɨ́ɨˊnaaˈ, co̱ˈ e bíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ e cuøˊ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, e jo̱baˈ e nicaleáangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ bíˋ quiáˈˉ dseeˉ jo̱guɨ jee˜ bíˋ quiáˈˉ ˈmóˉ cajo̱. 	 Doordat u met Christus Jezus verbonden bent, geldt voor u de nieuwe wet: De wet van de Geest, de wet van het leven. U bent losgemaakt uit de wurgende greep van de zonde en bevrijd uit de macht van de dood.


Dsʉco̱ˈ o̱ˈ lajo̱ e ˈnéˉ jmérˉ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e eáamˊ guiʉ́ˉ niˈíñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guilíingˉ fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e tɨˊ dsíirˊ jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e quie̱rˊ júuˆ røøˋ contøøngˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e éerˋ røøˋ contøøngˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e jmérˉ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e tɨˊ dsíiˊ Fidiéeˇ jo̱guɨ contøøngˉ iʉ˜ dsíirˊ e jmitir˜ jaléˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ jmóorˋ. 	 Zij moeten hun gasten hartelijk ontvangen en al het goede liefhebben. Zij moeten ook verstandig en eerlijk zijn en bovendien geestelijk en sober.


Jo̱ nɨseabˋ fɨˊ quíiˉnaˈ cajo̱ e cuǿøngˋ e niguilíingˋnaˈ dseángˈˉ condséeˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ nɨguiing˜ Jesús lana, i̱ dseaˋ i̱ caneáaˊ e fɨˊ jo̱. Jo̱guɨ íbˋ dseaˋ cajo̱ i̱ cacuøˊ jmɨˈøøngˉ e laco̱ˈ seaˋ fɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ lana e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ e cacuøˊ Fidiéeˇ; co̱ˈ e jmɨˈøøngˉ Jesús do eáangˊguɨ laniingˉ laco̱ˈguɨ e jmɨˈøøngˉ Abel i̱ calɨséngˋ ie˜ malɨɨ˜guɨ do. 	 U bent naar Jezus gekomen, Die ervoor gezorgd heeft dat er een nieuw verbond tussen God en de mensen kwam. Hij heeft daarvoor Zijn bloed gegeven; en Zijn bloed roept om vergeving in plaats van om wraak, zoals dat van Abel.


Jo̱ caféˈrˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ lala: ¡Lanab catɨ́ˋ íˈˋ! ¡Lanab catɨ́ˋ íˈˋ e dseángˈˉ niˈíingˉ e fɨɨˋ féˈˋ e ˈgøngˈˊ eáangˊ e siiˋ Babilonia! ¡Co̱ˈ jmangˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨmˈˆbingˈ i̱ seengˋ do jmɨɨ˜ na, jo̱ jmangˈˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆbaˈ jmóorˋ, jo̱guɨ lɨ́ɨˊ lafaˈ ˈnʉ́ʉˊ fɨˊ lɨ˜ seángˈˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ; jo̱ e fɨɨˋ jo̱ lɨ́ɨˊ cajo̱ lafaˈ sɨɨˉ jaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ i̱ jmóoˋ jmangˈˉ e jaˋ dseengˋ! 	 Hij had een enorme stem en riep: "Gevallen! De grote stad Babylon is gevallen! Zij is een woonplaats geworden voor demonen en een gevangenis voor alle boze geesten. Binnen haar muren wonen alle vieze en lelijke vogels.


Jo̱guɨ jaˋ tiúungˊnaˈ e cuøˈˊnaˈ guiˈmáangˈˇ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ. 	 Dank God, onze Vader, altijd voor alles in de naam van onze Here Jezus Christus.


Dsʉˈ ngúuˊ táangˋ Jesús i̱ cajmijí̱ˈˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ do jaˋ cajgoˈˋ lajo̱. 	 Maar het lichaam van Jezus, Die door God weer levend is gemaakt, is niet vergaan.


Jo̱guɨ jaˋ casú̱u̱ˈˉ jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ moguiiˉ laco̱ˈ tɨ́ɨngˋ jneaa˜aaˈ fɨˊ la; dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ la cagüéiñˉ quie̱rˊ co̱o̱ˋ sɨ́ɨˊ e a˜ jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ e ˈmoˈˆ eáangˊ, jo̱ nɨcasú̱u̱rˉ tɨ́ɨˋɨ. 	 U hebt niet het gebruik in acht genomen mijn hoofd met olie te zalven. Maar deze vrouw heeft mijn voeten gezalfd. Met kostbare parfum nog wel.


Jo̱ nañiˊ faˈ nijáangˈ˜ ˈñiáˈˋa e nijúunˉn e laco̱ˈ niˈiéˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e cuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ Fidiéeˇ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱baˈ eáamˊ nilɨˈiáangˋ dsiiˉ fɨng song calɨ́ˉ lajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨˈiáangˋ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. 	 Ook al zal, bij wijze van spreken, mijn bloed als een drankoffer worden uitgegoten over uw geloof dat u God als een offer aanbiedt, toch zal ik blij zijn en die blijdschap met u allen delen.


Dsʉˈ song e júuˆ la e quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ nilíˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e niˈíing˜naˈ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e ñiim˜ óoˊnaˈ, jo̱ jieˊ mɨ˜ jmeeˉnaˈ e teáangˉnaˈ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e féˈˋ i̱ tɨfaˈˊ Gamaliel do e júuˆ jo̱, caˈímˉ i̱ dseaˋ do júuˆ. 	 Maar als ze van God komen, zult u er niets tegen kunnen beginnen. Dan loopt u gevaar tegen God Zelf te strijden."


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ ɨ́ˋ i̱ dseata˜ Félix do e jiˋ do, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ Paaˉ do jie˜ fɨɨˋ lɨ˜ seeiñˈˋ. Jo̱ mɨ˜ calɨñirˊ e fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Ciliciab seengˋ i̱ Paaˉ do, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ: 	 De gouverneur las de brief en vroeg Paulus uit welke provincie hij kwam. "Uit Cilicië", antwoordde Paulus.


Jo̱ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ laniingˉ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ na, jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈléeˉ laniingˉ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ laniingˉ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨlaangˇ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜, jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ íbˋ i̱ canaangˋ ˈméengˋ fɨˊ dsíiˊ tóˋ jo̱guɨ lacaangˋ jee˜ jiáaˊ fɨˊ jee˜ móˈˋ cajo̱, 	 Alle mensen verstopten zich in holen en tussen de rotsen: Koningen, regeringsleiders en generaals; rijken en sterken; slaven en vrijen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉ nifɨˊ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ jalíingˉ catɨˊ cøøngˋ óorˋ lala: —¡Majmiféngˈˊnaaˈ i̱ Jó̱o̱ˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ! ¡Jo̱guɨ juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la cuaiñ˜ quiáˈrˉ! ¡Jo̱ majmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ! 	 Jezus reed midden tussen een zee van mensen die riepen: "Eer voor de Zoon van David! Gezegend is Hij, die komt in de naam van God! Prijs Hem tot in de hoogste hemelen!"


Jo̱guɨ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ nitíñˉ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋguɨ fɨɨˋ, jo̱guɨ co̱o̱ˋ ˈléˈˋ dseaˋ nitíñˉ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋguɨ ˈléˈˋ dseaˋ cajo̱. 	 Het ene volk zal tegen het andere worden opgehitst. En het ene koninkrijk tegen het andere.


caguíñˈˋ lajeeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ guitúungˋ dseaˋ i̱ nisíñˉ cuaiñ˜ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nidsiguiaiñˈ˜ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ calɨsírˋ dseaˋ apóoˆ, e guǿngˈˋ dseaˋ sɨˈneaangˇ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ quie̱ˊ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Samen trokken ze de bergen in. Hij wees er twaalf aan als Zijn vaste discipelen. Die zou Hij erop uitsturen om de mensen Gods plan bekend te maken.


Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ oor˜ e nidǿˈrˉ, jo̱ casíiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ e cangotéerˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ nɨsɨmɨ́ɨngˇ do. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do fɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ nɨsɨmɨ́ɨngˇ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Güɨlíingˉnaˈ lajmɨnáˉ, co̱ˈ dob nɨgüɨje̱e̱ˇ fíiˋi e nicøˈˆnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈr˜.” 	 Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knecht bij hen langs om te zeggen dat ze konden komen.


Jo̱guɨ song eeˋ nijmɨngɨ́ɨˈˇɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaˋ e ñíˆnaˈ ningɨɨˉnaˈ quiéˉe cajo̱. 	 U wilt zelfs geen antwoord geven op mijn vragen.


Jo̱guɨ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ dsingɨ́ɨngˉ lajo̱, co̱ˈ lajo̱b dsingɨ́ɨngˉ jneaa˜aaˈ cajo̱, dseaˋ nɨcangɨ́ɨngˋnaaˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jéengˊguɨ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e niñíingˋnaaˈ cøøngˋguɨ. Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ nɨsɨjeengˇnaaˈ ie˜ jmɨɨ˜ mɨ˜ dseángˈˉ niˈíngˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseángˈˉ jó̱o̱rˊ. Jo̱ ie˜ jo̱ nileáiñˉ jneaa˜aaˈ conguiaˊ, co̱ˈ nijmɨsɨ́ɨmˉbre jialco̱ˈ lɨ́ɨˊ ngúuˊ táangˋnaaˈ. 	 Dat geldt ook voor ons. Ook al hebben wij, als een voorproef van het nieuwe leven, de Heilige Geest ontvangen. Wij zuchten ook en hunkeren naar de dag dat ons lichaam zal worden verlost van ziekte en dood.


Jo̱ mɨ˜ nɨjaquiéengˊ oor˜ e nidǿˈrˉ, jo̱ cangolíimˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ guitúungˋ do fɨˊ lɨ˜ nɨnéeˊ guiʉ́ˉ e nidǿˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ jo̱ caguáˋbre mes˜ lajaléiñˈˋ do, 	 's Avonds kwam Jezus met de andere apostelen en ze gingen allemaal aan tafel.


Dsʉˈ song se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ i̱ jɨngˈˋ jloˈˆ do, jo̱baˈ cøømˋ se̱e̱ˉnaaˈ lajeeˇ laˈóˈˋ rúˈˋnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ nileámˋbaaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøngˉ Jesús i̱ lɨ́ɨngˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ e catu̱u̱ˋ mɨ˜ cajúiñˉ. 	 Maar als wij in het licht van God leven, zijn wij één met elkaar en wast het bloed van Zijn Zoon Jezus ons schoon van al onze zonden.


Lajo̱bɨ cajo̱ ie˜ malɨɨ˜ do calɨséngˋ jaangˋ reina i̱ caquiʉˈˊ ta˜ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ, jo̱ cajárˉ cajanʉ́ʉrˆ jaléˈˋ júuˆ e tɨɨngˋ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ siiˋ Salomón. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, i̱ dseamɨ́ˋ íˋ nicuǿˈˉbre dseeˉ cajo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ seengˋ jmɨɨ˜ na mɨ˜ nitɨ́ˉ jmɨɨ˜ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Dsʉˈ júuˆ quiéˉe niingˉguɨ laco̱ˈguɨ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseata˜ Salomón do. 	 Op de dag van het grote oordeel zal de koningin van Scheba tegelijk met u levend worden en u veroordelen. Want zij kwam van heel ver om zelf de wijsheid van Salomo te horen. Maar hier staat Iemand die meer is dan Salomo.


Dsʉco̱ˈ e jábˈˉ, doñiˊ i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do, seabˋ lɨ˜ íingˆ ta˜ quíiˉnaˈ e tó̱o̱ˊ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la lɨtɨ́ɨngˋnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel. Jo̱ dsʉˈ song jaˋ nʉ́ʉˈ˜naˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱baˈ jaˋ e ta˜ íingˆ quíiˉnaˈ jóng e tó̱o̱ˊ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ do. 	 Uiteraard heeft uw besnijdenis naar de Joodse wet alleen waarde als u zich aan de wet houdt.


Dsʉco̱ˈ jaˋ ñíˆ ˈnʉˋ, dseamɨ́ˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, su nilíˈˋ e niˈuíingˉ i̱ dseañʉˈˋ quíiˈˉ do dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱, jaˋ ñíˆ ˈnʉˋ, dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, su nilíˈˋ e niˈuíingˉ i̱ dseamɨ́ˋ quíiˈˉ do dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Hoe kunt u als vrouw nu weten dat u uw man zult redden? En hoe kunt u als man weten dat u uw vrouw zult redden?


Jo̱guɨ cajo̱ i̱ dseata˜ Félix do cuubˉ íingˊ dsíirˊ e nicuǿˈˉ Paaˉ írˋ e laco̱ˈ e nileáiñˉ dseaˋ do. Jo̱ uiing˜ jo̱baˈ e tǿˈrˋ Paaˉ sojiéˈˊ e sɨ́ɨiñˋ có̱o̱iñˈ˜. 	 Intussen hoopte hij heimelijk van Paulus steekpenningen te krijgen; hij liet hem daarom nogal eens bij zich komen om met hem te praten.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, dob ngɨˊ Jesús fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ e téeˈ˜ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea e jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ sɨnʉ́ˈrˆ. Jo̱ ie˜ jo̱ jaˋ iiñ˜ dsérˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel i̱ teáangˉ nifɨˊ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱ ˈnáiñˈˊ dseaˋ do e iiñ˜ nijngámˈˉbreiñˈ. 	 Hierna trok Jezus rond door Galilea. Hij wilde niet naar Judea, omdat de Joodse leiders erop uit waren om Hem te doden.


Jo̱guɨ Jesús cajmɨngɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do lala: —Jo̱ ¿jialɨˈˊ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ jaˋ jmɨˈgooˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇ, co̱ˈ lɨco̱ˈ jmitíˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaˈ yaam˜baˈ? 	 Jezus antwoordde: "En waarom houdt u zich niet aan de wet van God?


Jo̱ song jmɨˈúungˋnaaˈ jial niˈíngˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e jaˋ dseeˉ røøˉnaaˈ fɨˊ quinirˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ lajeeˇ jo̱b calɨlíˈˆnaaˈ e lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ cajo̱, co̱ˈ jaˋ cajmitíˆnaaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, dsʉˈ o̱ˈ Dseaˋ Jmáangˉ dseaˋ cajméerˋ e jneaa˜aaˈ calɨlíˈˆnaaˈ lajo̱. 	 Als wij erkennen dat wij door geloof in Christus rechtvaardig voor God worden, ontdekken wij tegelijkertijd dat wij zondaars zijn. Wanneer wij ons, als gevolg van die ontdekking, tot de wet wenden om gerechtvaardigd te worden, is Christus dan (in plaats van een dienaar van gerechtigheid en redding (a)) een dienaar van de zonde? Absoluut niet!


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈéeˋ gaˋ do nitáiñˈˊ fɨˊ dsíiˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ, jo̱ fɨˊ jo̱b niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ cartɨˊ niquíˈrˉ jo̱guɨ cartɨˊ nitʉ́rˉ maja̱r˜ uíiˈ˜ jaléˈˋ e nidsingɨ́ɨiñˉ do. 	 En de slechten zullen in het vuur worden gegooid. Daar zal één en al wroeging, tranen en verdriet zijn.


Jo̱ cangojgiáamˇ i̱ Séˆ do Jesús fɨˊ lɨ˜ táaiñˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ caquɨ́iñˈˋ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ téˋ e niguoˈˆ, 	 Jozef nam het lichaam en wikkelde het in nieuw, schoon linnen.


Jo̱ mɨˈmɨ́ɨngˉguɨjiʉ lajo̱, jo̱ co̱ˈ nɨñibˊ Jesús e nɨcatóbˈˊ jaléˈˋ ta˜ quiáˈrˉ, jo̱guɨ e laco̱ˈ nilɨti˜ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱baˈ cajíñˈˉ lala: —Dsíngˈˉ jmɨjmɨɨnˉ. 	 Jezus wist dat het nu allemaal achter de rug was en zei, zoals er geschreven staat: "Ik heb dorst."


Jo̱ lalab lɨ́ɨˊ, jaˋ calɨ́ˈˉ dseaˋ Israel e niˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e ˈnóˈrˊ. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ caguíngˈˋ Fidiéeˇ ˈñiaˈrˊ do, calɨ́bˈˉ íˋ e caˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do calɨˈuebˈˋ moguir˜, co̱ˈ jaˋ iiñ˜ faˈ canúurˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 De Israëlieten hebben dus niet gekregen wat zij zo graag wilden, op een klein gedeelte na. Die waren door God uitgekozen. Maar de meesten werden steeds ongevoeliger.


Jo̱guɨ contøømˉ nilíˋ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nijmɨˈgóˋ írˋ. 	 Hij is altijd goed voor mensen, die ontzag voor Hem hebben.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do: —Jábˈˉ quíiˈˉ, dseamɨ́ˋ, nɨcuǿømˋ guønˈˆ fɨˊ quíiˈˉ lana, co̱ˈ lana nɨcagüɨˈɨ́ɨbˊ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ lamɨ˜ iuungˉ dsíiˊ i̱ sɨmɨ́ˆ quíiˈˉ do. 	 "Goed", zei Hij, "omdat u dit antwoord hebt gegeven, kunt u naar huis gaan. Uw dochtertje is genezen, de boze geest is uit haar weggegaan."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ Móˆ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jǿøˉ guóoˋo, jo̱guɨ jnúuˉ niguóoˈˋ lɨ˜ sɨcuɨ́ˈˋ quiéˉe la, jo̱guɨ jnúuˉ niguóoˈˋ e lɨ˜ sɨcuɨ́ˈˋ moˈuøøˉ la cajo̱. Jaˋ jmooˈˋ e jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ jo̱ jáˈˉ güɨlíinˈˋ lana. ¡Jnea˜bɨ la! 	 "Thomas, zie je mijn handen en mijn zij? Voel er maar eens aan en twijfel niet meer. Geloof dat Ik leef!"


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ caguiˈˊ Fidiéeˇ faˈ jneaa˜aaˈ, dseaˋ Israel, lɨ́ɨˊnaaˈ jmaquíingˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, co̱ˈ caˈíimˉbre dseeˉ quiáiñˈˉ do laco̱ˈguɨ caˈíiñˉ dseeˉ quíˆ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ e ngocángˋ dsiˋnaaˈ. 	 Hij maakt geen verschil tussen hen en ons. Doordat zij in Jezus Christus geloven, heeft Hij hun hart van kwaad gezuiverd.


Jo̱ cajméerˋ e jo̱ e laco̱ˈ nicuǿˉ li˜ lata˜ jial tíiˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ catɨ́ɨˉnaaˈ e eáamˊ ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Door in de persoon van Jezus Christus zo vriendelijk voor ons te zijn, heeft God eens voor altijd laten zien hoe oneindig groot Zijn goedheid is.


Jo̱ jee˜ i̱ dseaˋ íˋ quiéengˋ jaangˋ i̱ siiˋ Lii˜, jo̱ íˋ cangórˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ laniingˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria, jo̱ fɨˊ jo̱b canaaiñˋ eˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Filippus bijvoorbeeld, ging naar de stad Samaria en vertelde dat Jezus de Christus is.


Jo̱guɨ eáamˊ nɨcajméˉe ta˜ ngɨˊ, jo̱guɨ eáamˊ nɨcalɨdseáangˈ˜ seenˉ mɨ˜ cuóoˈ˜o jaléˈˋ guaˋ jo̱guɨ mɨ˜ jínˈˊn jaléngˈˋ ɨ̱ɨ̱ˋ jo̱guɨ mɨ˜ seenˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ góoˊo có̱o̱ˈ˜guɨ mɨ˜ seenˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱. Jo̱guɨ lajo̱bɨ nɨcalɨdseáangˈ˜ seenˉ fɨˊ lacaangˋ góoˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ lacaangˋ jee˜ móˈˋ jo̱guɨ lacaangˋ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ. Jo̱guɨ nɨcalɨdseáamˈ˜bɨ seenˉ cajo̱ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik heb veel gereisd, waarbij ik vaak gevaar liep door overstromingen, rovers, aanvallen van mijn eigen volk en van anderen. Altijd dreigde er gevaar: Rellen in de steden, dood in de woestijn, verdrinking op zee, verraad door valse christenen.


Jnea˜ siiˋ Tʉ́ˆ, jo̱guɨ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ casíingˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e quiáˈˉ niníiˈ˜i júuˆ quiáˈrˉ, jo̱ jmoˈˊo e jiˋ la e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, i̱ neáangˊ sɨsooˇ sɨjǿngˆ fɨˊ caluuˇ fɨɨˋ góoˋnaˈ, i̱ neáangˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Ponto có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galacia jo̱guɨ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Capadocia có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia jo̱guɨ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Bitinia. 	 Van: Petrus, een apostel van Jezus Christus. Aan: De christenen, die als vreemdelingen in Pontus, Galatië, Cappadocië, Asia en Bithynië wonen.


—Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e la móoˉ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨ˜ na, lana nɨngóoˊnaaˈ fɨˊ Jerusalén, jo̱ fɨˊ fɨɨˋ jo̱b lɨ˜ nijángˈˋ dseaˋ jnea˜, dseaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ góoˋbaaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ jaguóˋ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˉbaaˈ lɨ˜ nijáiñˈˋ jnea˜ jo̱ nicuǿˈrˉ jnea˜ dseeˉ e dseángˈˉ ˈnéˉ nijúumˉbaa; jo̱ nijáiñˈˋ jnea˜ fɨˊ jaguóˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel, 	 "Ik zal daar in de handen van de leidende priesters en godsdienstleraars vallen", zei Hij. "Zij zullen Mij ter dood veroordelen en uitleveren aan de Romeinen.


Jo̱ co̱ˈ calɨˈɨɨm˜ i̱ dseaˋ cungˈˊ guóˋ do e jaˋ niguiéiñˈˊ, jo̱baˈ lajɨɨmˋ i̱ sɨmɨ́ˆ do nicaquiáiñˈˉ lajeeˇ jo̱. 	 Toen de bruidegom maar niet kwam opdagen, maakten de meisjes het zich gemakkelijk.


Jo̱ i̱ Epafrodito na eáamˊ nɨˈiiñ˜ e niníiñˉ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ fɨˈíbˆ lɨ́ɨiñˊ dsʉˈ e nɨcalɨñíˆnaˈ júuˆ e calɨdséeˈr˜ eáangˊ. 	 Nu stuur ik hem weer naar huis, want hij verlangt erg naar u allen; hij maakt zich ongerust omdat u hebt gehoord dat hij ziek was.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —O̱ˈ dseángˈˉ júuˆ quiéˉe lají̱i̱ˈ˜ e éeˉe ˈnʉ́ˈˋ la, co̱ˈ e júuˆ la jáaˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ lab. 	 Jezus antwoordde: "Wat Ik u leer, heb Ik niet van Mijzelf, maar van God. Hij heeft Mij gestuurd.


Jo̱ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do lala: —¿Jialɨˈˊ fɨˈˊ jnea˜ e guiʉ́ˉ dsiiˉ? E jábˈˉ dseángˈˉ jaamˋ dseaˋ guiúngˉ i̱ seengˋ, jo̱ íbˋ Fidiéeˇ. 	 "Waarom noemt u Mij goed?" vroeg Jezus. "Alleen God is toch goed? U weet wat u te doen staat: U mag niet doden, geen overspel plegen en niet stelen; u mag niet liegen, niemand bedriegen en moet respect hebben voor uw vader en moeder."


Jo̱ dsʉˈ o̱faˈ éenˊn ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ la, co̱ˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do e dseángˈˉ ˈneáamˋbaaˈ ˈnʉ́ˈˋ nañiˊ song se̱e̱ˉnaaˈ o̱si nijú̱u̱ˉnaaˈ é. 	 Dat ik dit zeg, is niet bedoeld als een veroordeling. Ik zei u immers al dat wij zoveel van u houden dat wij niet alleen met u willen leven, maar ook sterven.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús jo̱ dsíngˈˉ calɨguíiñˉ. 	 Dat was de mensen teveel. Woedend sprongen zij op en joegen Jezus het dorp uit.


Jo̱ i̱ jóˈˋ guiéˉ mogui˜ do fɨˊ dob caje̱ˊreˈ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ. 	 En hij (A) stond op het strand van de zee.


Jo̱guɨ jnea˜, jaˋ dsiˈgóˋ dsiiˉ fɨng song niquidsiˋnaˈ íˈˋ quiéˉe o̱si e niquidsiˊ íˈˋ quiéˉe é fɨˊ quiniˇ dseata˜ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jmóoˋ lajo̱. Co̱ˈ jɨˋguɨ ˈñiáˈˋa jaˋ ɨˊ dsiiˉ faˈ e nijmee˜e lajo̱ quiéˉe có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e jmóoˋo. 	 Nu maakt het voor mij niet uit welk oordeel u of anderen over mij hebben. Ik heb niet eens een oordeel over mijzelf!


Jo̱guɨ cajo̱ jmiguiʉbˊ íingˈ˜ seaˋ e tɨɨngˋ dseaˋ jmóorˋ, dsʉˈ lɨfaˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇbingˈ i̱ jmóoˋ lajaléˈˋ e jo̱ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ. 	 De aktiviteiten zijn verschillend, maar ze worden ontplooid door dezelfde God, Die alles in ons allen bewerkt.


Jo̱ e jáˈˉ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ dsʉˈ jaˋ jmáangˈ˜naaˈ ta˜ jaléˈˋ e tɨɨngˋ ngángˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ nilíˈˆnaaˈ jaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Nu is het waar dat ik maar een gewoon mens ben, maar ik ga niet op menselijke wijze te werk om de strijd te winnen.


Jo̱ co̱ˈ nɨcajáamˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ quɨ́ɨˈ˜baˈ jmɨɨ˜ nijmɨˈǿngˈˋ yaang˜naˈ jee˜ jaléˈˋ e gaˋ e iing˜ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ nijmeáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ; jo̱ e na lɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jaangˋ ˈléeˉ quie̱ˊbre có̱o̱ˈ˜ e nijmɨˈǿngˈˋ ˈñiaˈrˊ jee˜ ñisʉ̱ˈˋ. 	 In elk gevecht zult u het geloof nodig hebben, als een schild waarop alle brandende pijlen van de duivel afketsen.