Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ óoˊnaˈ e i̱ Jesús do lɨ́ɨiñˊ lafaˈ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e jaˋ ta˜ íingˆ quiáˈˉ tɨɨˉ fɨɨˋ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lajo̱, dsʉco̱ˈ dseaˋ do lanaguɨ nɨlɨ́ɨiñˊ lafaˈ e cu̱u̱˜ e niingˉguɨ lajeeˇ lajaléˈˋ. 	 Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden. (A)


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseeˉbaˈ e seaˋ bíˋ quiáˈˉ ˈmóˉ, jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜, có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ e lɨlíˈˆ dseaˋ e røøiñˋ dseeˉ. 	 De dood kan ons nu nog kwaad doen door de zonde. En de zonde is zo sterk omdat de wet bestaat.


Jo̱ e fɨˊ lɨ˜ cateáaiñˉ Jesús fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, fɨˊ jo̱b nilɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ iáˋ, jo̱ e fɨˊ jo̱ niseaˋ co̱o̱ˋ tooˋ é̱e̱ˋ e ˈmɨ́ɨˉ lɨ˜ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ mɨˊ caˈángˉ. 	 Niet ver van de plaats waar Jezus gekruisigd was, lag een tuin. In die tuin was een nieuw graf, waarin nog nooit een dode had gelegen.


Jo̱ Fidiéeˇ i̱ caquiʉˈˊ ta˜ e calɨseáˋ jɨˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ, íbˋ Fidiéeˇ i̱ cajméeˋ cajo̱ e lafaˈ nɨcalɨseáˋ jɨˋ fɨˊ dsiˋnaaˈ, jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ cuǿøngˋ lɨne˜naaˈ jial tíiˊ jloˈˆ niingˉ Fidiéeˇ e jnéengˉ fɨˊ ni˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Want God, Die gezegd heeft: "Laat er licht in de duisternis zijn", heeft in de duisternis van onze harten geschenen en ons doen inzien dat Zijn heerlijke glans van Jezus Christus afstraalt.


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ jo̱guɨ jmóorˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉ́ˈˋʉ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ guiʉ́ˉ jaléˈˋ e nijmérˉ. Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ cajmeˈrˊ ˈnʉr˜, jo̱ abˈˊ tɨɨˉ fɨɨˋ catá̱ˈrˉ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ do. 	 Wie naar Mij luistert en doet wat Ik zeg, is verstandig. Hij lijkt op een man die zijn huis op een rots bouwt.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ jaˋ líˋ níiñˉ jaangˋ dseamɨ́ˋ e faˈ jaˋ suuiñˋ; jo̱ dseángˈˉ jaˋ fɨ́mˈˊbre e beángˈˊ dseeˉ yaaiñ˜. Jo̱guɨ eáamˊ jmóorˋ ta˜ jmɨˈóoˋ e cǿøiñˉ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ teáangˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ dseángˈˉ tɨˊ i̱ dsináangˊ cuubˉ lɨ́ɨiñˊ. Jo̱ uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmóoˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ, jo̱baˈ dseángˈˉ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ nibíiñˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Zij zijn altijd op zoek naar vrouwen die met hen naar bed willen; zij krijgen nooit genoeg van de zonde; zij verleiden mensen die niet zo vast in hun schoenen staan; hun hele leven wordt beheerst door de hebzucht, maar zij zullen niet aan de straf ontkomen.


—Jo̱ mɨ˜ seengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ ˈgøngˈˊ jo̱guɨ óorˋ jaléˈˋ e có̱o̱ˈ˜ nijmɨˈǿngˈˋ ˈñiaˈrˊ mɨ˜ jmɨˈǿˈrˋ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ, jo̱ lɨ́ɨiñˉ e joˋ i̱i̱ˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ nicóˈˋ quiáˈrˉ. 	 Zolang iemand goed bewapend is en zijn terrein streng bewaakt, hoeft hij zich niet ongerust te maken.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ gángˉ do cangojiimˆbre e cóoˆ quiáˈrˉ do fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ, jo̱ ladsifɨˊ lanab caˈuíingˉ jmɨˊ e jmɨɨˋ do laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨˊ jmɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ, jo̱ co̱o̱ˋ guiˈnábˈˆ cajúngˉ jaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ dsíiˊ e jmɨñíˈˆ do. 	 De tweede engel goot zijn schaal over de zee uit. Het zeewater veranderde in bloed als van een dode en alles wat in de zee leefde, ging dood.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ gaˋ jo̱guɨ i̱ jmɨgǿøngˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ, gaˋguɨb nidsijéeˊ quiáˈrˉ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ jo̱guɨ eáamˊ nijmɨgǿøiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jmɨgǿøiñˋ yaaiñ˜. 	 De slechte mensen en de valse leraars zullen steeds slechter worden en velen misleiden; zijzelf worden op hun beurt misleid door satan.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ dseaˋ Israel júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈuøøiñˋ fɨˊ Egipto e cangotáaiñˈ˜ fɨˊ, jo̱ lajeeˇ teáaiñˈ˜ fɨˊ cacuoˈrˊ e jmɨñíˈˆ e siiˋ mar Rojo lɨ́ˈˆ lafaˈ mɨ˜ ngɨrˊ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ; jo̱ co̱ˈ ngolíingˉ dseaˋ Egipto e ǿømˋbre dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ Egipto e nicuáˈrˉ e jmɨɨ˜ jo̱, jo̱ lajeeˇ e nɨngolíiñˉ guiáˈˆ jóobˋ jmɨñíˈˆ mɨ˜ cajgóˈrˋ jmɨɨˋ, jo̱baˈ conguiabˊ cajúiñˉ lajɨɨiñˋ jóng. 	 Omdat de Israëlieten op God vertrouwden, zijn zij door de Rode Zee getrokken als over droog land. Maar de Egyptenaren die hen achterna gingen, verdronken allemaal.


Jo̱guɨ dseángˈˉ nɨtab˜ dsiiˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e jaléˈˋ e jmoˈˊo la dseángˈˉ e jábˈˉ, co̱ˈ jaˋ fáˈˉa júuˆ ta˜ júuˆ. 	 Denk nu niet dat ik lieg. God weet dat ik de waarheid spreek.


Jo̱baˈ e ngúuˊ táangˋnaaˈ e jgoˈˋ do joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nijiéˈˋguɨ, co̱ˈ niˈuíingˉ co̱o̱ˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e nijiéˈˋguɨ. Jo̱ ie˜ jo̱ e ngúuˊ táangˋnaaˈ e seaˋ ˈmóˉ quiáˈˉ niˈuíingˉ co̱o̱ˋ e joˋ seaˋ ˈmóˉ quiáˈˉ. 	 Ons vergankelijke, sterfelijke lichaam zal verwisseld worden voor een onvergankelijk, onsterfelijk lichaam.


Jo̱ juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lafaˈ ru̱ˈˊ jaléˈˋ sɨ̱ˈˆ e laco̱ˈ nilɨseaˋ fɨˊ quiáˈˉ e nidsitáaiñˈ˜ e fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ oˈnʉ́ˆ quiáˈˉ e jee˜ fɨɨˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, co̱ˈ lajo̱baˈ nilɨseaˋ fɨˊ quiáˈrˉ e nidǿˈrˉ e ofɨɨˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ e cuøˊ e seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Gelukkig zijn zij die hun kleren wassen omdat zij van de levensboom mogen eten en door de poorten van de stad mogen binnengaan.


Jo̱ dsʉˈ o̱faˈ jnea˜ ɨˊ dsiiˉ jmangˈˉ e niˈíinˈ˜n, co̱ˈ jnea˜ lɨco̱ˈ iin˜n e nidsicuángˋguɨ quíiˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Nu gaat het mij niet om de gift op zich, maar wel om uw goede werk waardoor uw hemelse beloning steeds groter wordt.


Jo̱ cuubˉ caguiaˊ i̱ Jasón do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ caguiaangˉ do fɨˊ quiniˇ dseata˜ e laco̱ˈ calɨ́ˈrˉ catʉ́ʉˉtu̱ i̱ dseaˋ do quiáˈrˉ. 	 Jason en de andere christenen moesten eerst een borgsom betalen alvorens te worden vrijgelaten.


Jo̱ co̱ˈ calɨlíbˈˆ i̱ dseata˜ do jéengˊguɨ e lɨ́ˈˆ uíiˈ˜ e dsihuɨ́ɨmˊ jaléngˈˋ i̱ fii˜ jmidseaˋ do quiáˈˉ Jesús, jo̱baˈ cajángˈˋneiñˈ. 	 De leidende priesters hadden Jezus laten arresteren omdat zij jaloers op Hem waren.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈuøømˋ i̱ dseaˋ gángˉ do cangolíiñˆ fɨˊ fɨɨˋ jo̱, jo̱ cadsémˈˋbre i̱ dseañʉˈˋ do dseángˈˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nɨcajíngˈˉ Jesús e nɨcasɨ́ˈˉreiñˈ do; jo̱baˈ fɨˊ jo̱b caguiaˊ i̱ dseaˋ gángˉ do guiʉ́ˉ quiáˈˉ e nidǿˈrˉ lajaléiñˈˋ do íiˊ canʉʉˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Jesús ie˜ jmɨɨ˜ Pascua do. 	 De twee discipelen gingen naar de stad, vonden alles precies zoals Jezus gezegd had en begonnen een en ander voor de maaltijd in orde te maken.


Jo̱ jɨˋguɨ i̱ Simón do jáˈˉ calɨ́iñˉ jaléˈˋ júuˆ e caguiaˊ i̱ Lii˜ do, jo̱ cajgáamˉbre jmɨɨˋ cajo̱, jo̱ canaaiñˋ ngɨrˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ Lii˜ do doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ ngɨiñˈˊ do, jo̱ sóongˉ dsigáˋ dsíirˊ nírˋ jaléˈˋ e li˜ e quɨ́ɨiñˈ˜ do jmɨɨ˜ jmóorˋ. 	 Zelfs Simon geloofde wat Filippus zei en liet zich dopen. Hij liep steeds achter Filippus aan en viel van de ene verbazing in de andere, door de wonderlijke dingen die hij voor zijn ogen zag gebeuren.


Jo̱baˈ cangɨ́ɨmˋ i̱ ˈléeˉ do fɨˊ e nidsilíiñˉ e nijérˉ tɨɨˉ i̱ dseaˋ gaangˋ i̱ taang˜ dseˈˋ crúuˆ do; jo̱guɨ lajo̱b cajméerˋ, cajéeˋbre tɨɨˉ i̱ dseaˋ laˈuii˜ i̱ táangˋ dseˈˋ crúuˆ cáangˋ Jesús do; jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajo̱b cajméerˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ jaangˋguɨ do i̱ táangˋ dseˈˋ crúuˆ cajo̱ caˈˊ dseˈˋ crúuˆ lɨ˜ táangˋ Jesús. 	 Daarop braken de soldaten eerst de benen van de twee mannen, die gelijk met Jezus waren gekruisigd.


Jo̱ lajeeˇ teáaiñˈ˜ e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ jo̱, co̱o̱ˋ canúuˉbre e i̱i̱ˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ laco̱ˈguɨ i̱i̱ˉ mɨ˜ íiˊ guíˋ e teáˋ eáangˊ, jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ canaangˋ i̱i̱ˉ fɨˊ laˈúngˉ e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ lɨ˜ neáaiñˈˊ do, 	 In eens kwam er uit de hemel een geluid, alsof er een storm opstak. Het was in het hele huis te horen.


Jo̱baˈ cangoñiiñˆ Jesús jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —¡Tɨfaˈˊ! ¡Tɨfaˈˊ, nɨcanaangˋ dsiˈamˈˊbaaˈ! Jo̱ caró̱o̱ˉ Jesús, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e guíˋ do có̱o̱ˈ˜ e jmɨɨˋ do. Jo̱ dsifɨˊ ladob cahuɨ́ngˈˋ e íiˊ guíˋ jo̱ cahuɨ́mˈˋ e ró̱o̱ˉ jmɨɨˋ cajo̱, jo̱ tiibˉ caˈɨ́ˋ. 	 De discipelen maakten Jezus wakker. "Meester! Meester", schreeuwden zij, "wij vergaan!" Jezus bestrafte de wind en het woeste water en onmiddellijk werd het bladstil.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ caguáˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do táˈˉ có̱ˋ nibøø˜ lacúngˈˊ lajíingˋ lɨ˜ singˈˊ Jesús, jo̱baˈ catɨ́ɨngˉ dseaˋ do lajɨˋ ˈñiáˋ e iñíˈˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ lajɨˋ huáangˉ i̱ ˈñʉˋ do, jo̱ cajǿørˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱ lajo̱baˈ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ quiáˈˉ e do. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, cajméerˋ jmáˈˉjiʉ e do jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do, jo̱baˈ íˋguɨb cajméeˋ guiéeˆ jee˜ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do. 	 Jezus nam de vijf broden en de twee vissen, keek omhoog naar de hemel en dankte God ervoor. Daarna brak Hij er stukken af, gaf die aan Zijn discipelen en zij brachten ze naar de mensen.


“¿Jial teáˋ dsíiˊ i̱ dseañʉˈˋ na e féˈrˋ lana? Co̱ˈ jaléˈˋ e féˈrˋ na, júuˆ gabˋ lɨ́ɨˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ Fidiéeˇbingˈ cuǿøngˋ líˋ íingˉ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ.” 	 "Hoe durft Hij! Hij spot met God! Er is er maar één die de mensen hun zonden kan vergeven en dat is God!"


Jo̱ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ cuøˈˊ jnea˜ bíˋ quiáˈrˉ e laco̱ˈ lɨ́ˈˋɨ jmóoˋo lajaléˈˋ e ˈnéˉ jmee˜e. 	 Ik ben in staat alles te doen door Christus, Die mij daarvoor de kracht geeft.


¿Jóoˈ˜ ˈmatáˆ e røøngˋ téeˈ˜ ˈnáˈˆ e caseángˉguɨ jo̱ casɨtɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ ie˜ mɨ˜ cafiingˉ jnea˜ ˈñiáˋ iñíˈˆ e cagǿˈˋ ˈñiáˋ mil dseañʉˈˋ? Jo̱ cañíiˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do: —Tíibˊ guitu̱ˊ do. 	 Zijn jullie alweer vergeten wat er gebeurde toen Ik vijf broden uitdeelde aan die 5000 mensen? Hoeveel manden hadden jullie nodig om het overschot op te halen?" "Twaalf", antwoordden zij.


Jo̱ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ eáamˊ huɨ́ɨngˊ nidsijéeˊ quiáˈrˉ lajeeˇ ta˜jiʉ; co̱ˈ eáamˊ niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ e cuˈˋ jngaˈˊ jo̱guɨ ninírˋ ooˉ jo̱guɨ eáamˊ nilíiñˉ fɨˈíˆ jo̱guɨ nicámˋbre có̱o̱ˈ˜ jɨˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱, dsʉco̱ˈ ˈñiaˈˊ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ dseaˋ ˈgøngˈˊ dseaˋ ñíingˊ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, íbˋ dseaˋ nɨcajíngˈˉ e nidsingɨ́ɨngˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lajo̱ uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcaˈéerˋ. 	 Omdat zij dat zegt, zal zij op één dag door allerlei rampen worden overvallen: Door honger, dood en ellende; en zij zal door het vuur verteerd worden. Dat is de straf die de Here, de sterke God, haar geeft.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, i̱ ángel do caˈeˈrˊ jnea˜ co̱o̱ˋ guaˋ fɨˊ lɨ˜ seaˋ jmɨɨˋ e jmóoˋ e seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Jo̱ e jmɨɨˋ jo̱ dseángˈˉ jloˈˆ jɨˈˋ, co̱ˈ lɨ́ɨˊ dseángˈˉ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ sɨ́ɨˊ e taˈˊ jmɨ́ˋ. Jo̱ e fɨˊ nʉ́ˈˉ e lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ e fɨˊ lɨ˜ niingˉ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ quiʉˈrˊ ta˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do, fɨˊ jo̱b fɨˊ lɨ˜ níingˈ˜ e jmɨɨˋ do. 	 De engel liet mij een rivier met het levenswater zien. Helder als kristal was het.


Jo̱ lajo̱b jaléˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e guiʉ́ˉ, jmangˈˉ ofɨɨˋ e guiʉ́bˉ cuøˊ; jo̱ dsʉˈ e ˈmaˋ ofɨɨˋ e jaˋ dseengˋ, jaˋ dseengˋ jaléˈˋ ofɨɨˋ e cuøˊ. 	 Als u wilt weten of een boom goed of slecht is, kijk dan naar zijn vruchten.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ nisíiˈ˜naaˈr, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, e güɨjméeˋbre ta˜ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱ lajo̱baˈ nilíˈrˋ jaléˈˋ e ˈnérˉ lajeeˇ e taaiñ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 In de naam van de Here Jezus Christus dragen wij zulke broeders op rustig aan het werk te gaan en hun eigen brood te verdienen.


Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ mɨˊ calɨ́ɨngˋnaˈ faˈ e nɨcajúngˉnaˈ uíiˈ˜ e cuøˈˊnaˈ bíˋ yaang˜naˈ e jaˋ nijiúngˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 Maar u hebt nog niet op leven en dood tegen de zonde gestreden.


Jo̱ e labaˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, co̱ˈ ii˜ jneaˈˆ faˈ e ˈnʉ́ˈˋ nilɨñíˆnaˈ jial lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nɨcajúngˉ e laco̱ˈ jaˋ cuǿˈˆ fɨˈíˆ yaang˜naˈ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ dseaˋ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ e jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜. 	 Over wat er gebeurt met christenen die sterven, willen wij u niet in het onzekere laten. U hoeft over hen geen verdriet te hebben, zoals de mensen die zonder hoop leven.


Jo̱ co̱ˈ cøømˋ seengˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ joˋ quie̱ˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e lamɨ˜ jmooˋnaˈ do. Jo̱ e la lɨ́ɨˊ e lafaˈ nɨcaˈíimˈ˜baˈ e li˜ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel tó̱o̱rˊ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ, dsʉˈ o̱ˈ lajo̱, co̱ˈ calɨ́ˉ lajo̱ uíiˈ˜ e Dseaˋ Jmáangˉ caleáaiñˋ ˈnʉ́ˈˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 In Hem hebt u ook een besnijdenis ondergaan. Natuurlijk niet lichamelijk, maar geestelijk. Want Hij heeft u door Zijn Geest bevrijd van de macht van de zonde, die in uw lichaam heerst.


Jo̱ jo̱guɨbaˈ dsíngˈˉ nilɨˈiáangˋ oˈˊ jóng dsʉco̱ˈ jaˋ líˋ niquɨˈˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do táaˊ quíiˈˉ faˈ nicuǿˈrˉ ˈnʉˋ laco̱ˈ cacuǿøˈ˜re. Jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, íbˋ dseaˋ i̱ nicuǿˈˉ ˈnʉˋ mɨ˜ niguiéeˊ oor˜ e nijí̱ˈˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨsɨguiúngˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Die mensen kunnen u niets teruggeven. Daarom zal God u belonen als de rechtvaardigen weer levend worden."


¿Su dseángˈˉ jaˋ cuante ca̱ˋbaˈ e o̱ˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ iñíˈˆ e júuˆ e fáˈˋa na? Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jmeáangˈ˜ íˆ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e eˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ saduceo, co̱ˈ jaléˈˋ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ quie̱ˈˆ quiáˈˉ iñíˈˆ. 	 Waarom denken jullie dan dat Ik het zojuist over brood had? Ik waarschuwde jullie voor de gist van de Farizeeërs en Sadduceeërs!"


Jo̱ laco̱o̱ˋ néeˈ˜ mɨ˜ fǿnˈˋn Fidiéeˇ, dséngˈˊ dsiiˉ ˈnʉˋ, Timoteo, jo̱ uǿøˋ jmɨ́ɨbˋ cuǿøˉø guiˈmáangˈˇ dseaˋ do uii˜ quíiˈˉ. Jo̱ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ jmóoˋo lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la cajméeˋ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ áangˊ quiéˉe, jo̱ tab˜ dsiiˉ e guiʉ́bˉ jmóoˋo jaléˈˋ e ta˜ jo̱ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Net als mijn voorouders dien ik God met een zuiver geweten. Ik dank Hem ervoor dat ik dag en nacht voor jou kan bidden.


Jo̱baˈ cangɨˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Genesaret, jo̱ canaaiñˋ jéeiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ quiáˈrˉ i̱ dsiing˜ ni˜ ˈmaˋ fɨˊ lɨ˜ ñirˊ e táangˋ Jesús. 	 Zij vertelden overal in de omtrek dat Hij er was en begonnen zieken naar Hem toe te dragen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ eáamˊ lɨguíiñˉ dsʉˈ e Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan ngɨrˊ ta˜ eˈˊ dseaˋ e quiáˈˉ jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ mɨ˜ ningɨ́ˋ e júuiñˈˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 Zij waren woedend dat de apostelen het volk vertelden dat Jezus niet meer dood was en daarmee leerden dat er opstanding uit de dood bestaat.


Jo̱ dsʉˈ i̱ fii˜ ˈléeˉ do, eáangˊguɨ cajmɨˈgórˋ dseaˋ fii˜ e móoˊ do có̱o̱ˈ˜guɨ fii˜ i̱ quie̱ˊ e móoˊ do laco̱ˈguɨ e cajmɨˈgórˋ Paaˉ. 	 Maar de Romeinse officier luisterde naar de stuurman en de kapitein in plaats van naar Paulus.


Jo̱ ie˜ mɨ˜ cataan˜n có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na e catɨ́ˋ tú̱ˉ ya̱ˈˊ, caˈɨ́ˉbaa ˈgooˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ nɨcaˈléeˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱ co̱ˈ lanaguɨ huíimˉ táanˋn laco̱ˈ seengˋnaˈ, jo̱baˈ ɨ́ɨˋtú̱u̱ ˈgooˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ íˋ jo̱guɨ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ caguiaangˉguɨ cajo̱, e mɨ˜ niguiéeˊtú̱u̱ fɨˊ na, dseángˈˉ ngóoˊo e guiabˊ dsiiˉ e nɨcuǿøˆø iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ lajaléngˈˋ íˋ, jo̱ dseángˈˉ jaˋ nijmee˜baa féngˈˊ dsiiˉ. 	 De vorige keer dat ik bij u was, gaf ik al een waarschuwing aan hen die hadden gezondigd. En nu waarschuw ik hen nog eens en ook alle anderen, dat ik deze keer eventueel met strenge straffen zal komen en niemand zal sparen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguíngˈˋ Jesús setenta dseaˋ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈr˜, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e cangolíiñˈˉ do táˈˉ gáiñˉ nifɨˊguɨ laco̱ˈ ngóorˊ ˈñiaˈrˊ e cangoguiaiñˈ˜ do júuˆ e nɨjaquiéemˊbaˈ e ningɨ́ˉ dseaˋ do laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ. 	 Jezus wees nog zeventig andere discipelen aan. Hij stuurde hen twee aan twee vooruit naar de dorpen en steden waar Hij langs zou komen.


Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ dseángˈˉ jáˈˉ i̱ ˈnɨ́ɨngˉ i̱ jaˋ i̱ seengˋ i̱ nijméˉ íˆ írˋ, dsʉˈ nɨtab˜ dsíirˊ e Fidiéeˇbingˈ i̱ nijméˉ íˆ írˋ contøøngˉ, jo̱baˈ yejí̱bˉ féiñˈˊ dseaˋ do jo̱guɨ uǿøˋ jmɨ́ɨbˋ mɨˈrˊ dseaˋ do jmɨˈeeˇ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜reiñˈ. 	 Een echte weduwe (die in deze wereld niemand meer heeft) vertrouwt op God en zal dag en nacht Zijn hulp zoeken en tot Hem bidden.


Jo̱ co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e tɨ́ɨngˋ Paaˉ e dséerˊ fɨˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel laco̱o̱ˋ néeˈ˜ mɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ íˋ, jo̱ lajeeˇ ˈnɨˊ semaan˜ casɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ do cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ dseaˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, jo̱ sɨ́ˈrˋ dseaˋ do 	 Naar zijn gewoonte ging Paulus naar hun synagoge en sprak drie sabbatten achtereen met hen over wat er in de Boeken stond.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ jaléˈˋ e gaˋ, güɨjméeˋbre lají̱i̱ˈ˜ e ˈlɨˈˆ rúiñˈˋ e iiñ˜ jmérˉ; jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˉ fɨˊ gaˋ, güɨteáamˉbɨr fɨˊ jo̱; jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, güɨjméeˋbre lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ e jmóorˋ do; jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ, güɨjméeˋbre lajo̱ cajo̱. 	 Wie verkeerd doet, zal nog meer verkeerd doen; wie vuil is, zal nog vuiler worden; maar wie goed doet, moet nog meer goed doen en wie voor God afgezonderd is, moet nog meer voor God afgezonderd worden."


’Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ jaangˋ jó̱o̱bˊ i̱ dseaˋ fii˜ uǿˉ do seáangˉguɨ, jo̱ íbˋ i̱ dseángˈˉ i̱ ˈneáaiñˋ eáangˊ. Jo̱ caˈɨ́ˋ dsíirˊ e i̱ jó̱o̱rˊ dob nisíñˉ, co̱ˈ lɨ́ɨiñˉ e i̱ jó̱o̱rˊ doguɨbingˈ i̱ nijmɨˈgóˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. 	 Nu had hij alleen nog zijn zoon, zijn oogappel. Tenslotte stuurde hij hem, want hij dacht bij zichzelf: 'Voor mijn zoon zullen zij wel respect hebben.'


Jo̱ lalab sɨ́ɨngˋ i̱ lɨɨng˜: —Jaˋ nijmóˆooˈ e jo̱ lajeeˇ jmɨɨ˜ Pascua e laco̱ˈ jaˋ dseáangˈ˜ quíˉiiˈ e nitáˈˉ dseaˋ mɨ́ɨˈ˜. 	 "Maar niet met Pasen", zeiden zij, "want dan komt er een geweldige opstand van."


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús e casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —E labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nilɨˈmɨ́ɨˉtu̱ latøøngˉ jmɨgüíˋ, jo̱b mɨ˜ nimáang˜naˈ jnea˜, dseaˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, e niníˆi e niquiʉ́ˈˆʉ ta˜ fɨˊ é̱e̱ˆ lɨ˜ niingˉ jloˈˆ quiéˉe e seaˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱ ie˜ jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiéˉe, nilɨseabˋ cajo̱ guitu̱ˊ é̱e̱ˆ quíiˉnaˈ fɨˊ jo̱ lɨ˜ niníˋnaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ e laco̱ˈ niquidsiˋnaˈ íˈˋ quiáˈˉ lajɨˋ guitu̱ˊ ˈléˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel. 	 Jezus antwoordde: "Luister, wanneer Ik eenmaal op mijn schitterende troon zal zitten, zullen ook jullie op twaalf tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.


Jo̱ e nɨta˜ dsiˋnaaˈ na dseángˈˉ nilɨtib˜, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e nɨcalɨne˜naaˈ jial tíiˊ e jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ e ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ do. 	 Die hoop is geen valse hoop, omdat Hij ons hart gevuld heeft met Zijn liefde door de Heilige Geest, Die Hij ons heeft gegeven.


Dseángˈˉ jaˋ cuøˈˊnaˈ fɨˊ e fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do nijmérˉ e nijmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ lajo̱, jo̱guɨ jie˜ mɨˊ tiúungˊnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ nɨñíˆnaˈ e jaléngˈˋ rúngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ røøbˋ ngɨ́ɨiñˋ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Sla zijn aanvallen af door vast op de Here te vertrouwen. Het is een hele troost te weten dat de christenen over de hele wereld hetzelfde moeten doormaken.


co̱ˈ e lab jmɨˈøønˉ e nitʉ̱́ˋ mɨ˜ nitánˉn fɨˊ dseˈˋ crúuˆ e laco̱ˈ niˈíingˉ dseeˉ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ e jmɨrǿˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 "Drink er allemaal uit", zei Hij. "Dit is mijn bloed, waarmee het nieuwe verbond wordt bezegeld. Het zal vloeien om vergeving van de zonden te bewerken.


Jo̱ song i̱ lɨɨng˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ có̱o̱ˈ˜ e ta˜ e nɨcangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ lafaˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊ jnea˜ cajo̱. Jo̱guɨ song i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ laˈíˋ cajméerˋ e catǿngˈˋ jaangˋguɨ dseaˋ rúiñˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ eáamˊ nilɨguíinˉn. 	 Wie is zwak, zonder dat ik met hem meevoel? Zou het mij koud laten als iemand ten val werd gebracht?


Co̱ˈ mɨ˜ nɨteáangˉnaˈ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseata˜ do, dsifɨˊ lajo̱b nijméˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jial ningɨɨˉnaˈ quiáˈrˉ mɨ˜ nijmɨngɨ́ˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ. 	 De Heilige Geest zal je op dat moment de juiste woorden geven."


Jo̱ lalab casɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ jmóoˋ íˆ ˈnʉñíˆ do Paaˉ: —I̱ dseata˜ i̱ quidsiˊ íˈˋ do nɨcasíiñˋ júuˆ quiéˉe e nilaamˉbaˈ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ nɨcuǿømˋ güɨlíingˋnaˈ juguiʉ́ˉ. 	 "Stel die mannen in vrijheid", zeiden zij. De cipier ging het Paulus vertellen. "De rechters hebben gezegd dat u mag worden vrijgelaten. U kunt vertrekken en ongehinderd verder reizen."


Jo̱baˈ mɨ˜ cajáˉ jmɨ́ɨˊ dsiing˜ jo̱ cacuángˉ jaléˈˋ guaˋ jo̱guɨ dsíngˈˉ caˈɨ́ɨˉ guíˋ, jo̱baˈ caquɨ́bˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ do, jo̱ dseángˈˉ conguiabˊ caˈíngˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Als dat huis te lijden krijgt van regen, overstroming en storm, stort het met donderend lawaai in."


Jo̱ co̱ˈ jaˋ cadséngˈˋguɨr i̱ dseaˋ i̱ sɨˈíˆ ˈnáiñˈˊ do, jo̱baˈ catǿrˉ Jasón laguidseaangˆ có̱o̱ˈ˜guɨ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜guɨ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nineáangˊ fɨˊ jo̱ ie˜ jo̱, jo̱ catǿˉreiñˈ do fɨˊ quiniˇ dseata˜ e taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜ jo̱ féˈrˋ lala: —I̱ dseañʉˈˋ do nɨcaˈléeˊbre laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ e guiarˊ do, jo̱guɨ fɨˊ lab nɨcagüɨlíiñˉ lana e iiñ˜ jmérˉ lajo̱. 	 Toen zij hen niet vonden, sleurden zij Jason en enkele andere christenen voor het stadsbestuur. "Er zijn hier twee mannen gekomen", schreeuwden zij, "die de hele wereld op zijn kop zetten!


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caˈóoˋ teáˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do, jo̱ cajméeiñˈˋ do e cadseábˉtu̱ joñíingˋ i̱ sɨmingˈˋ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱guɨbaˈ cagüɨˈɨ́ɨiñˈˊ do fɨˊ lɨ˜ iuuiñˉ, dsʉˈ i̱ ˈlɨngˈˆ do caseáaiñˊ i̱ sɨmingˈˋ do dseángˈˉ lafaˈ ˈlɨɨm˜biñˈ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lajɨɨngˋ dseaˋ do niféˈrˋ e cajúmˉbiñˈ do. 	 De jongen gilde vreselijk en kreeg hevige stuiptrekkingen toen de boze geest uit hem wegging. Daarna lag hij zo stil dat het leek of hij dood was. De mensen begonnen al te mompelen: "Hij is dood."


Jo̱ jnea˜ nicuǿøˆø ˈnʉ́ˈˋ e cajíngˈˉ Tiquiéˆe lamɨ˜ jéengˊguɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ fɨˊ Jerusalén labɨ ˈnéˉ já̱ˆnaˈ cartɨˊ niˈíingˈ˜naˈ e Jmɨguíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ e jo̱b e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ lata˜. 	 Luister: Ik zal de Heilige Geest sturen. Hij zal over jullie komen, zoals mijn Vader heeft beloofd. Blijf hier in de stad wachten tot jullie kracht uit de hemel hebben ontvangen."


Jo̱ mɨ˜ cangoyúumˈ˜ e calɨti˜ jaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ latɨˊ jí̱i̱ˈ˜ malɨˈˋ, jo̱ cajgiáamˉbre dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ lɨ˜ cajúiñˈˉ, jo̱ cangoˈáaiñˇ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ tooˋ jiáaˊ laco̱ˈ lɨtɨ́ɨngˋ dseaˋ góoˋooˈ. 	 Toen alles gebeurd was wat er over Hem in de Boeken staat, hebben zij Hem van het kruis gehaald en in een graf gelegd.


Jo̱ lajo̱b cajo̱, co̱ˈ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ jaˋ iiñ˜ faˈ e nidsiˈíingˊ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ jiuung˜ na. 	 Zo wil uw hemelse Vader niet dat ook maar één mens (b) verloren gaat.


Jo̱ ie˜ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lajeeˇ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel e jmiˈíñˈˊ, cangɨ́ɨngˊ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ fɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˆ lɨ˜ sɨjneaˇ cuɨˈieeˋ. Jo̱ lajeeˇ ngɨ́ɨiñˊ fɨˊ jo̱, cadseáˉ jmɨˈaangˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ canaaiñˈˋ do éemˉbre láaˊ quiáˈˉ cuɨˈieeˋ e seaˋ do jo̱ canaaiñˋ gøˈˊbre mɨ́ˈˆ quiáˈˉ. 	 In die tijd wandelde Jezus eens op een sabbat (a) met Zijn discipelen door de korenvelden. De discipelen kregen honger, plukten wat aren af en aten de graankorrels op.


Jo̱ uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱baˈ nɨcuǿøngˋ líˋ feˇeeˈ lana e nɨcaˈímˈˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e nɨlɨiñˈˊ do dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ dsʉˈ uíiˈ˜ e jáˈˉ calɨ́iñˈˉ do júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, nañiˊ faˈ jaˋ cajméeiñˈˋ do quijí̱ˉ jial e niˈíngˈˋ Fidiéeˇ írˋ. 	 Wat kunnen wij hieruit opmaken? Het volgende: De volken die niet hun best deden om door God aangenomen te worden, zijn toch aangenomen en wel omdat zij nu in Jezus Christus geloven.


Jo̱ i̱ Judas i̱ nɨguiaˊ guiʉ́ˉ e nijáiñˈˋ dseaˋ do, jo̱ ˈñiaˈˊbiñˈ do cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ Jesús lala: —Fíiˋi, ¿su o̱ˈ jnea˜, faa˜aaˈ, i̱ nijméˉ lajo̱? Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —ˈNʉbˋ nɨcaféeˈ˜guɨˈ lajo̱. 	 Ook Judas vroeg: "Meester, ben ik het?" En Jezus antwoordde: "Ja."


Jo̱baˈ, ¿jialɨˈˊ jnea˜ jmɨngɨ́ɨˈˇ e jo̱? Co̱ˈ cuǿømˋ güɨjmɨngɨ́ɨˈˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨcanúuˉ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe e nɨcaguiáˋa do, jo̱baˈ íˋbingˈ i̱ nijmeáˈˉ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ e˜ jaléˈˋ e nɨcafɨ́ɨˉɨre do. Co̱ˈ nɨñibˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcafáˈˉa do. 	 Waarom ondervraagt u Mij eigenlijk? Er zijn genoeg mensen die Mij hebben gehoord. Vraag het aan hen. Zij kunnen u precies vertellen wat Ik gezegd heb."


Jo̱baˈ cañíirˋ quiáˈˉ Jesús lala: —Jaˋ ne˜naaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. Jo̱guɨ Jesús casɨ́ˈˉtu̱r i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —O̱ˈguɨ jnea˜ cuǿøngˋ jméeˈ˜e ˈnʉ́ˈˋ júuˆ cajo̱ i̱˜ i̱ quiʉˈˊ jnea˜ ta˜ e jmóoˋo jaléˈˋ e la. 	 Tenslotte zeiden zij tegen Jezus dat ze het niet wisten. "Dan vertel Ik u ook niet wie Mij het recht geeft dit allemaal te doen", zei Hij.


Jo̱ lamɨ˜ ii˜naaˈ niˈɨ́ˆnaaˈ íˈˋ quiáˈrˉ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ féˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˉiiˈ, dsʉˈ dsifɨˊ lajo̱b i̱ fii˜ ˈléeˉ i̱ siiˋ Lisias do caguíiñˋ dseaˋ do laguidseaangˉ fɨˊ jaguóoˋnaaˈ. 	 Maar commandant Lysias greep toen in en heeft hem met geweld bij ons weggehaald.


Jo̱ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉbre cajméerˋ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ e lajaléˈˋ e ne˜naaˈ lana caˈuíingˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jaˋ cuǿøngˋ ne˜naaˈ. 	 Door het geloof weten wij dat het heelal door een woord van God gemaakt is; dat het zichtbare uit het onzichtbare is voortgekomen.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Natanael quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Tɨfaˈˊ, ˈnʉbˋ dseángˈˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ, jo̱guɨ ˈnʉbˋ cajo̱ dseaˋ lɨnˈˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel. 	 "Kent U mij dan?" vroeg Nathanaël verbaasd. Jezus antwoordde: "Voordat Filippus je vroeg mee te gaan, zag Ik je al onder de vijgeboom zitten."


Jo̱ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e dseángˈˉ jmiˈneáamˋbaaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ mɨ˜ jmiˈneáamˋbɨ́ɨˈ Fidiéeˇ ˈñiaˈrˊ jo̱guɨ nʉ́ʉˈ˜bɨ́ɨˈ dseángˈˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ jaléˈˋ júuˆ ˈnéˉ lɨti˜ quiáˈrˉ. 	 Hieruit volgt dus dat wij, als wij God liefhebben en doen wat Hij zegt, ook Zijn kinderen liefhebben.


Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, casɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, co̱ˈ lajalémˈˋ i̱ dseaˋ íˋ caguilíiñˉ e nitǿørˋ Jesús, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do: —Lana cagüɨlíingˉ ˈnʉ́ˈˋ e quié̱ˆnaˈ jaléˈˋ ñisʉ̱ˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ ˈmaˋ e nijmangˈˆnaˈ jnea˜ lafaˈ jaangˋ ɨ̱ɨ̱ˋ. 	 Daarna zei Hij tegen de leidende priesters, de tempelwachters en de voorname burgers, die met Judas waren meegekomen: "Ben Ik een rover? Waarom hebt u die zwaarden en stokken meegenomen?


Jo̱ e jmɨɨ˜ jo̱, gángˉ lajeeˇ laˈóˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cangɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús do cataiñˈˉ fɨˊ e cangolíiñˆ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Emaús e néeˊ guicó̱ˋ kilómetro lɨ́ˈˆ lɨˊ caluuˇ fɨɨˋ Jerusalén. 	 Diezelfde dag waren twee van Jezus' discipelen op weg naar het dorp Emmaüs, tien kilometer buiten Jeruzalem.


Lɨ́ˈˆ jí̱i̱ˈ˜ e labaˈ e ˈléeˊ quíiˈˉ e gaˋ: jaˋ mɨˊ cajníinˈ˜ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Jezabel e sɨ́ˈˋ ˈñiaˈrˊ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ íˋ lɨ́ˈˆ jmɨgǿøiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e eˈrˊ do, co̱ˈ iiñ˜ e nisíngˈˋtu̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe fɨˊ gabˋ e jméˉtu̱r ta˜ ˈléeˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ, jo̱guɨ e jméˉtu̱r ta˜ gøˈˊ jaléˈˋ e nɨcuøˈrˊ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ. 	 Toch heb Ik iets tegen u. U laat die vrouw Izébel maar haar gang gaan. Zij beweert namens Mij te spreken, maar leert de vreselijkste dingen. Zij verleidt mijn dienaren tot ontucht en het eten van vlees dat aan afgoden geofferd is.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangɨ́ˋ e jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel e lɨ́ˈˆ lɨˊ ngóoˊ nijneáˋ e jmɨɨ˜ laˈuii˜ quiáˈˉ semaan˜, jo̱ cangojǿøˆ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ Yáˆ jaangˋguɨ do fɨˊ lɨ˜ caˈángˉ Jesús. 	 Op de dag na de sabbat gingen Maria van Magdala en de andere Maria voor dag en dauw naar het graf.


Dsʉco̱ˈ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ Apolos do røøbˋ jmooˉnaaˈ ta˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcacuøˈˊ Fidiéeˇ jneaˈˆ. Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ guóoˈ˜ uǿˉ e jmángˈˋ Fidiéeˇ ta˜. Jo̱guɨ lɨ́ɨmˊbaˈ cajo̱ lafaˈ ˈnʉr˜. 	 Wij zijn Gods medewerkers en u bent Gods akker. Of anders gezegd: Gods gebouw.


Jo̱guɨ cajo̱ jmóorˋ ta˜ ngɨˊ la gui˜ ˈnʉ́ʉˊ e o̱ˈ e ta˜, jo̱ lajo̱baˈ e uíingˉ e lɨfɨ́iñˈˉ; jo̱guɨ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e lɨfɨ́iñˈˉ do cajo̱, co̱ˈ ngɨrˊ ta˜ quie̱ˊ adseeˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ lacaangˋ jiéˈˋ lɨ˜ jaˋ catɨ́ɨiñˉ, jo̱guɨ féˈrˋ jaléˈˋ júuˆ e jaˋ catɨ́ɨngˉ nijmérˉ lajo̱. 	 Bovendien zullen zij gauw lui worden en met roddelpraatjes van het ene huis naar het andere gaan en zich met andermans zaken bemoeien.


Jo̱ cacuaˈˊbre e guiéeˊ do e teáangˈ˜tu̱r fɨˊ dsíiˊ móoˊ, jo̱ caguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Genesaret. 	 Zij legden aan in Gennésareth. Het nieuws dat Jezus er was, ging als een lopend vuurtje door het hele gebied, want Hij was herkend door enkele mannen die op de oever stonden. Van alle kanten werden er zieken bij Hem gebracht.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋbɨ cajo̱ catɨ́ɨngˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cacuøˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ caguiaˊ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱guɨ nɨcatɨ́ɨmˉbɨ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱ júuˆ e nɨsɨlɨ́ˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉiiˈ. Dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ casɨ́ˈrˉ Abraham ie˜ malɨɨ˜ do mɨ˜ cajíñˈˉ lala: “Niˈeeˇe guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ lajɨɨngˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ sɨjú̱ˈˆ i̱ nijáaˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱.” Jo̱ lajo̱b cajíngˈˉ Fidiéeˇ casɨ́ˈrˉ Abraham ie˜ jo̱. 	 U bent nakomelingen van de profeten. En wat God uw voorouders heeft beloofd, geldt ook voor u. God heeft immers tegen Abraham gezegd dat zijn nageslacht alle volken van de wereld tot zegen zal zijn? (D)


Jo̱ dsʉˈ i̱ ɨ̱ɨ̱ˋ i̱ jaangˋguɨ do caˈgaamˋbre quiáˈˉ i̱ ɨ̱ɨ̱ˋ rúiñˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Su jaˋ jáaˊ quíiˈˉ faˈ e ˈgǿngˈˋ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, ˈnʉˋ dseaˋ táanˈˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ la cajo̱? 	 Maar de ander snoerde hem de mond. "Heb je nu nog geen ontzag voor God, zo vlak voor de dood?


Jo̱baˈ lana dseaˋ ˈmɨ́ɨngˉ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ, jo̱ Fidiéebˇ dseaˋ jmóoˋ e nilɨˈmɨ́ɨngˉguɨˈ e laco̱ˈ niˈeeˉnaˈ laco̱ˈguɨ la éeˋ dseaˋ do, jo̱ lajo̱baˈ nilɨcuíingˋguɨˈ dseaˋ do dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 Maar nu bent u een nieuwe mens, die nog steeds groeit en God beter leert kennen. Zo zult u meer en meer gaan lijken op God, Die u heeft gemaakt.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ cangoquiéengˊ jaangˋ gángˉ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niguiéˈrˊ jial niˈnɨ́iñˉ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ dseata˜. Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do e su seabˋ fɨˊ e nitiúungˉ dseañʉˈˋ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ. 	 Er kwamen enkele Farizeeërs naar Hem toe. Om Hem uit Zijn tent te lokken, vroegen zij: "Mag een man van zijn vrouw scheiden?"


Jo̱ lajeeˇ cangolíingˉ i̱ sɨmɨ́ˆ i̱ jaˋ ñiing˜ dsíiˊ do fɨˊ tieen˜ e cangoleáarˇ jmɨcooˋ quiáˈrˉ, lajeeˇ jo̱b mɨ˜ caguiéngˈˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ cungˈˊ guóˋ do, jo̱ i̱ sɨmɨ́ˆ i̱ ñiing˜ dsíiˊ do cangotáamˈ˜bre jmɨɨ˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ cungˈˊ guóˋ do, jo̱ cajníiˊbre ˈnʉ́ʉˊ. 	 Terwijl de domme meisjes vlug naar de winkel gingen, kwam de bruidegom. Hij nam de bruidsmeisjes die klaar waren mee naar de bruiloft en deed de deur dicht.


Jo̱ ie˜ jo̱, co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ e féˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ caˈuøøiñˋ fɨˊ Jerusalén jo̱ cangolíiñˆ fɨˊ Antioquía. 	 In die tijd kwamen er uit Jeruzalem enkele profeten naar Antiochië.


Co̱ˈ jneaˈˆ jaˋ ii˜naaˈ e niquiʉ́ˈˆnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ ta˜ e nijáˈˉ líingˋnaˈ laguidseaangˉ jaléˈˋ e jáˈˉ lɨ́ɨˋ jneaˈˆ, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ teábˋ teáangˉnaˈ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ jneaˈˆ lɨco̱ˈ ii˜naaˈ e nijmɨcó̱o̱ˈˇnaaˈ ˈnʉ́ˈˋ jial nilɨseengˋnaˈ e iáangˋ óoˊnaˈ. 	 Niet dat ik iets over uw geloof te zeggen heb; dat is sterk genoeg. Nee, ik wil met u meewerken aan uw blijdschap.


’Jo̱ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la contøømˉ seeiñˋ, jo̱guɨ laˈeáangˊ íˋbaˈ seengˋ jnea˜ cajo̱; jo̱guɨ lajo̱bɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ íngˈˋ jnea˜ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jmɨtaangˇ yaaiñ˜ guiʉ́ˉ, dseángˈˉ contøømˉ nilɨseeiñˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Ik leef door de kracht van de Vader, Die Mij gestuurd heeft. Als iemand Mij eet, zal hij leven door mijn kracht.


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do fɨˊ jo̱, jaˋ caˈíngˈˋneiñˈ do o̱ˈguɨ cacuørˊ lɨ˜ nijéiñˈˉ do, co̱ˈ calɨlíˈrˆ e iuungˉ Jesús fɨˊ e ngóorˊ fɨˊ Jerusalén. 	 Maar de mensen daar wilden niets te maken hebben met iemand die naar Jeruzalem ging.


Jo̱ co̱ˈ calɨlíbˈˆ Jesús lají̱i̱ˈ˜ e sɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ casɨ́ˈˉreiñˈ lala: —¿Jialɨˈˊ fóˈˋnaˈ e jaˋ iñíˈˆ quié̱ˋnaˈ? ¿Su dseángˈˉ jaˋ jáˈˉ mɨˊ lɨ́ɨmˋbɨˈ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ jmóoˋo? 	 Jezus wist wel wat er in hen omging en zei: "Wat hebben jullie toch weinig vertrouwen in Mij! Waarom maken jullie je zorgen over brood?


Jo̱guɨ lɨtib˜ cajo̱ laco̱ˈ féˈˋguɨ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: Jo̱ có̱o̱ˈ˜ e cu̱u̱˜ jo̱ seemˋ dseaˋ i̱ niquiungˈˆ. Jo̱ co̱ˈ uíiˈ˜ e jaˋ jíiˈ˜ i̱ dseaˋ do júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ caquiuiñˈˆ, dsʉco̱ˈ lajo̱b dseángˈˉ sɨˈíiñˆ. 	 Dat laatste geldt alleen voor de mensen die niet naar Hem willen luisteren, die weigeren Hem te gehoorzamen. Het ligt dus voor de hand dat zij zullen struikelen.


Co̱ˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨgüeamˈˆbre fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ laˈeáangˊ e sɨcúngˈˆ guórˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱, song jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ sɨcúngˈˆ guórˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lɨgüeamˈˆbre fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱ song lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ i̱ jiuung˜ quiáˈrˉ i̱ seengˋ do lɨgüeamˈˆbre fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ song jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱, jo̱baˈ i̱ jiuung˜ quiáˈrˉ i̱ seengˋ do, ˈlɨmˈˆbre fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Want de ongelovige man is voor God apart gezet, omdat zijn vrouw een gelovige is; en de ongelovige vrouw is voor God afgezonderd, omdat haar man een gelovige is. Anders zou u ook geen contact met uw kinderen mogen hebben. Maar nu zijn zij door God afgezonderd.


Jo̱ guicó̱o̱bˈˇ Asíncrito có̱o̱ˈ˜guɨ Flegonte có̱o̱ˈ˜guɨ Ermes có̱o̱ˈ˜guɨ Patrobas có̱o̱ˈ˜guɨ Ermas có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ có̱o̱ˈr˜ do. 	 Groet ook Asyncritus, Phlégon, Hermes, Patrobas, Hermas en de andere gelovigen die bij hen zijn.


Faco̱ˈ jaangˋ dseaˋ i̱ seabˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ, jo̱guɨ ñiˊbre cajo̱ e seemˋ dseaˋ dseángˈˉ laniingˉ ˈnéˉ e lɨcó̱o̱ˈr˜, jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e jmɨcó̱o̱ˈr˜ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱baˈ jaˋ ˈneáangˋ i̱ dseaˋ do Fidiéeˇ, co̱ˈ jaˋ jmɨcó̱o̱ˈr˜ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ do. 	 Als iemand genoeg heeft om van te leven en ziet dat zijn broeder gebrek lijdt, maar zich verhardt en hem niet helpt, hoe kan Gods liefde dan in hem blijven?


Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, dob catiúungˉtear i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ ˈñiaˈˊbre cangórˉ tɨˊ doguɨjiʉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ íˈˋ e tɨˈˊ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e bíˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ. Jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ jo̱ canaaiñˋ féiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱ cajíñˈˉ: 	 Hij ging een meter of dertig bij hen vandaan en liet Zich op de knieën vallen.


Dsʉˈ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e jmáangˈ˜ guiʉ́ˉ yaang˜naˈ lɨ́ˈˆ caluuˇ, faˈ jaléˈˋ e sɨˈnáangˈˇ guíˆnaˈ e jloˈˆ o̱si quié̱ˆnaˈ jaléˈˋ ñíˆ cunéeˇ é o̱si jaléˈˋ mɨˈñúungˈ˜ e niguoˈˆ. 	 Daarbij moet u niet te veel aandacht aan uw uiterlijk besteden. Het gaat niet om een mooi kapsel, dure sieraden of schitterende kleren.


Jo̱ dsʉˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —¿Jialɨˈˊ jmiguíingˆnaˈ i̱ dseamɨ́ˋ na? ¡Jaˋ e fɨˈˊnaˈr jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ! Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajméerˋ quiéˉe na eáamˊ guiʉ́ˉ. 	 Jezus zei tegen hen: "Laat haar toch begaan! Waarom doet u zo lelijk tegen haar? Het was goed wat zij voor Mij deed.


Jo̱ lajeeˇ lajɨˋ guíngˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ la røøbˋ sɨ́ɨiñˋ, jo̱guɨ cuǿˈˉbre i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ yúungˉ do lají̱i̱ˈ˜ bíˋ quiáˈrˉ jo̱guɨ e tɨɨiñˋ quiʉˈrˊ ta˜. 	 Hun enige doel zal zijn hun macht en gezag aan het beest over te dragen.


Jo̱baˈ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ cajméeˋ Jesús jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e ˈgøngˈˊ e dsigáˋ dsíiˊ i̱ dseaˋ góorˋ do, co̱ˈ lɨco̱ˈ caquidsirˊ guóorˋ fɨˊ mogui˜ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ dséeˈ˜ jo̱ lají̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ cajmiˈleáaiñˉ. 	 Omdat zij erg wantrouwig waren, kon Hij bij hen geen grote wonderen doen. Wel genas Hij een paar zieken door hun de handen op te leggen.


Jo̱baˈ cajǿøngˉ Jesús i̱ dseaˋ do, jo̱ cañíirˋ quiáiñˈˉ lala: —Huɨ́ɨmˊ lɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, dsʉˈ jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ lajɨbˋ quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ do jmɨɨ˜ líˋ jmérˉ. 	 Jezus keek hen aan en zei: "Menselijk gezien, niemand! Maar bij God is alles mogelijk."


Jo̱ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíiˉnaˈ Abraham do, eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíirˊ mɨ˜ calɨñirˊ jaléˈˋ e nidsingɨ́ɨngˉ jnea˜, jo̱ co̱ˈ dseángˈˉ cangáˉbre e jo̱, jo̱baˈ eáamˊ calɨˈiáangˋ dsíirˊ. 	 Abraham keek met blijdschap uit naar de dag van mijn komst. Hij zag Mij komen en was erg blij."


Jo̱baˈ fǿnˈˋtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, e laco̱ˈ nɨcajmiˈneáangˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, lajo̱b cajo̱ jneaa˜aaˈ ˈnéˉ nijmiˈneáangˋnaaˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ. 	 Omdat God ons zo heeft liefgehad, moeten wij elkaar ook liefhebben.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajeeˇ iuungˉ Jesús fɨˊ e ngóorˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ Jerusalén, jo̱ caˈeˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ do co̱o̱ˋ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento, dsʉco̱ˈ nɨjaquiéemˊ e niguilíiñˉ fɨˊ Jerusalén, jo̱ fɨˊ jo̱b ɨˊ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ e Jesús niquiʉ́ˈrˉ ta˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Omdat Jezus niet ver meer van Jeruzalem was, dachten velen dat de bevrijding van Israël nu wel vlug zou komen. Daarom vertelde Jezus een gelijkenis.


Jo̱ jaangˋ dseaˋ i̱ guiúngˉ féˈrˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, co̱ˈ jmangˈˉ e guiʉ́bˉ ɨˊ dsíirˊ. Jo̱guɨ jaangˋ dseaˋ i̱ sooˋ dsíiˊ jmangˈˉ e gabˋ féˈrˋ, co̱ˈ jmangˈˉ e gabˋ ɨˊ dsíirˊ. Co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíibˊ dseaˋ e féˈrˋ. 	 Zo is het ook met de mensen. Iemand die goed is, doet goede dingen. Iemand die slecht is, doet slechte dingen. Je merkt het vooral aan wat hij zegt. Waar het hart vol van is, loopt de mond van over.


¡I̱ jmɨcaang˜ ˈnʉ́ˈˋ! Co̱ˈ ñíˆbaˈ jaléˈˋ e dsijéeˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱guɨ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˆ; jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ jaˋ ñíˆnaˈ e˜ uiing˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e dsijéeˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ lana? 	 Huichelaars! U ziet dus aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar u ziet niet wat voor tijd u tegemoet gaat.


Jo̱ cangɨ́ɨmˊbre lɨ˜ teáangˆ i̱ ˈléeˉ do laˈuii˜, jo̱ lɨ́ˉ jo̱, cangɨ́ɨiñˊ lɨ˜ teáangˉ co̱o̱ˋ ˈléˈˋguɨ. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨngóoˊ uǿiñˋ fɨˊ co̱o̱ˋ oˈnʉ́ˆ lɨ˜ lɨ́ɨˊ layaang˜ ñíˆ e mɨfɨ́ɨngˋ niˈuǿiñˋ cartɨˊ caluuˇ, ˈñiabˈˊ e jnɨ́ˆ do canaˊ, jo̱ caˈuøømˋbre. Jo̱ cueebˋjiʉ capíˈˆ lɨ˜ cangolíiñˋ e ngɨrˊ co̱lɨɨng˜ lado. Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ jo̱, catʉ́ʉbˉ i̱ ángel do quiáˈˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do, jo̱ ˈñiaˈˊbiñˈ do cangángˈˉguɨr. 	 Zij liepen langs de eerste wacht, toen langs de tweede en bereikten tenslotte de grote ijzeren poort die op straat uitkwam. De poort ging vanzelf voor hen open en zij stapten naar buiten. De engel liep één straat met Petrus mee en liet hem toen alleen.


Jo̱ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lala: —Cuø˜ fɨˊ e cuǿøngˋ jaléngˈˋ jó̱o̱ˊbɨ dseaˋ nidǿˈˉ laˈuii˜, dsʉco̱ˈ jaˋ dseengˋ e niguíˉ dseaˋ e iñíˈˆ e gøˈˊ jiuung˜ quiáˈrˉ jo̱ nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ dsiiˋ. 	 "Laat Mij eerst de mensen van mijn eigen volk helpen. Want het is niet goed het eten van de kinderen voor de honden te gooien."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéˉ jaangˋguɨ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do jo̱ cajíñˈˉ: “Fíiˋi, cajméˉbaa ta˜ có̱o̱ˈ˜ e cuuˉ e caseeˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ do, jo̱ lana nɨcalɨ́ˈˉɨ ˈñiáˋ ˈléˈˋguɨ lajo̱.” 	 De volgende man had ook veel winst gemaakt. Vijf keer het bedrag dat hij had gekregen.


Jo̱ mɨ˜ móoˉ ˈnʉ́ˈˋ e nɨnaangˋ iéeˋ jaléˈˋ máˈˆ e síˈˋ quiáˈˉ, ˈnʉ́ˈˋ nɨñíˆnaˈ e ji̱i̱ˋ jmɨ́ɨbˊ nɨjaquiéengˊ jóng. 	 Wanneer je de blaadjes ziet uitkomen, weet je dat het bijna zomer is.


Jo̱ quɨ́ɨbˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ jmérˉ e nidsijéeˊ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ e laco̱ˈ nilɨseaˋ jmiguiʉˊguɨ jaléˈˋ e ˈnéˉnaˈ. Jo̱ lajo̱baˈ nilɨseaˋ quíiˉnaˈ lalíingˋ jaléˈˋ e jo̱, jo̱guɨ cajo̱ niseáamˉbɨ e laco̱ˈ cuǿøngˋ nijmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ i̱ ˈnéˉ quiáˈˉ lajo̱. 	 God geeft Zijn genade in overvloed, zodat u niet alleen zelf alles krijgt wat nodig is, maar het ook royaal met anderen kunt delen.


Jo̱ i̱ jóˈˋ guiéˉ mogui˜ do canaangˋneˈ ñʉ́ˋreˈ jmiguiʉˊ jmɨɨˋ e fɨˊ lɨ˜ taang˜ i̱ dseamɨ́ˋ do e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijúungˉ i̱ dseamɨ́ˋ do e nijgiéˈrˋ jmɨɨˋ; 	 De slang spuugde de vrouw een stroom water achterna die haar (als een rivier) moest meesleuren.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ dseaˋ Israel quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ ɨˊ dsiˋ jneaˈˆ e nijngángˈˆnaaˈ ˈnʉˋ uíiˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nɨcajmeeˈˉ do, co̱ˈ nijméˆnaaˈ lajo̱ uíiˈ˜ e gabˋ lɨ́ɨˊ e júuˆ e fóˈˋ na fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Co̱ˈ ˈnʉˋ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíbˋ lɨnˈˊ, jo̱guɨ iinˈ˜ jméeˈˆ e røøbˋ cǿønˈˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 "Wij willen U niet straffen om al het goede wat U gedaan hebt", antwoordden zij, "maar omdat U God beledigt. U bent een mens als wij en U maakt Uzelf tot God!"


Jo̱ fɨˊ jo̱b cajíngˈˊnaaˈ co̱o̱ˋ móoˊ e iʉ˜ fɨˊ ngóoˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Fenicia, jo̱baˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b cangóˉnaaˈ. 	 Daar vonden wij een schip dat naar de Syrische provincie Fenicië zou oversteken; wij gingen aan boord


Dsʉco̱ˈ mɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ, joˋ nicúngˈˉguɨ guooˋ dseañʉˈˋ o̱ˈguɨ dseamɨ́ˉ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈ dsingɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ seengˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Want als de mensen uit de dood opstaan, is er geen sprake meer van trouwen. Dan zijn zij als engelen in de hemel.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e ˈnéˉ cabˈˊ séeˆnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e ˈléeˊ quíiˉnaˈ e lɨ́ɨˊ lafaˈ quie̱ˈˆ e nɨsɨngɨ́ngˈˊ, jo̱ lajo̱baˈ nilíingˉnaˈ lafaˈ e iñíˈˆ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ ca̱˜ e jaˋ quiéengˋ quie̱ˈˆ e gøˈˊ dseaˋ Israel mɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜ Pascua. Jo̱ dseángˈˉ lafaˈ e iñíˈˆ dob lɨ́ɨngˊ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, íˋbingˈ i̱ cacó̱ˉ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ mɨ˜ cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, 	 Gooi de oude gist weg, anders bent u geen vers deeg. Er hoort bij u geen gist te zijn omdat Christus, ons Paaslam, geofferd is.


Dsʉˈ mɨ˜ tǿˈˋ i̱ dseaˋ do ˈnʉˋ fɨˊ lɨ˜ néeˊ júuˆ, ˈnéˉ niníˈˆ cartɨˊ cøøngˋguɨ lɨ˜ neáangˊ dseaˋ i̱ jaˋ niingˉ mɨ˜ niguieˈˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ. Jo̱baˈ mɨ˜ niníiñˉ ˈnʉˋ, nitǿˈrˋ ˈnʉˋ jo̱ nijíñˈˉ: “Fɨˊ la ngɨɨng˜, co̱ˈ fɨˊ lab lɨ˜ guaˋ dseaˋ i̱ niingˉguɨ.” Jo̱baˈ niníˈˆ lɨ˜ niingˉguɨ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ mɨ́ɨng˜ i̱ nɨneáangˊ quiáˈrˉ do. 	 U kunt het beste de minste plaats uitzoeken. Misschien zegt de gastheer dan wel: 'Vriend, u kunt deze plaats nemen. Die is veel beter.'


Jo̱ lanab catɨ́ˋ íˈˋ e Fidiéeˇ niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱guɨ lanab cajo̱ catɨ́ˋ íˈˋ e niˈíingˉ bíˋ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 "Nu wordt het oordeel over de wereld uitgesproken. Het is zover dat de overheerser van deze wereld wordt weggejaagd.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈˉguɨr i̱ dseaˋ do: —Ráanˈˉ jo̱ guǿngˈˊ fɨˊ quíiˈˉ, co̱ˈ nɨcaˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨnˈˊ, co̱ˈ jábˈˉ calɨ́nˈˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe. 	 Jezus zei tegen de man: "Sta op. U kunt gaan. U bent gered door uw geloof."


Co̱ˈ cane˜baaˈ mɨ˜ caˈeˈˊ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ jneaˈˆ jial lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e niingˉ ˈgøiñˈˊ do, jo̱guɨ ie˜ jo̱b canʉ́ˆnaˈ mɨ˜ caféˈˋ Fidiéeˇ catɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ lala cuaiñ˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ: “I̱ lab Jó̱o̱ˊo̱ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jo̱ dsíngˈˉ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈr˜.” 	 Ik was bij Hem op de heilige berg, toen Hij straalde van de heerlijkheid die God, Zijn Vader, Hem had gegeven. Ik hoorde een machtige stem uit de hemel zeggen: "Dit is mijn Zoon. Ik houd van Hem. Hij verheugt mijn hart."


jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe jo̱guɨ e seemˋbɨr mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱, jo̱baˈ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ niˈnáiñˋ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ cajo̱. Jo̱baˈ ¿su jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ jaléˈˋ e júuˆ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ la? 	 Wie leeft en in Mij gelooft, zal nooit sterven. Geloof je dat?"


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ féˈˋ Jesús e júuˆ na, jo̱baˈ lalab cañíiˋ jaangˋguɨ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Lii˜ do jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Fíiˋi, cuǿøˈ˜ jneaˈˆ fɨˊ e nineeng˜naaˈ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜naaˈ ˈnʉˋ. 	 Maar Filippus zei: "Here, laat ons de Vader zien; dat is genoeg."


—ˈNʉˋ dseaˋ fóˈˋ e niquɨˈˆ guáˈˉ jo̱ nijméeˈˇtu̱ˈ caléˈˋ catú̱ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnɨˊ jmɨɨ˜. Jo̱ song jáˈˉ e ˈnʉˋ lɨnˈˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ i̱ camɨ́ɨngˈ˜ do, jo̱baˈ ¡leaangˉ uøˈˊ lɨ˜ táanˈˋ na jóng! 	 "U zou toch de tempel afbreken en in drie dagen weer opbouwen?" hoonden ze. "Als U de Zoon van God bent, red Uzelf dan! Kom van dat kruis af!"


Jo̱guɨ Fidiéeˇ nɨcaguíñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jaˋ ta˜ íingˆ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ o̱si i̱ uǿngˉ o̱si i̱ jaˋ seaˋ uiing˜ quiáˈˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la é, jo̱ dsʉˈ cajméerˋ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niˈíiñˉ jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ e niingˉ eáangˊ. 	 God heeft het onaanzienlijke en verachtelijke van de wereld uitgekozen. Dat gebruikt Hij om wat in de wereld belangrijk is, buitenspel te zetten.


Jo̱guɨb mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do lají̱i̱ˈ˜ e guǿngˈˋ e júuˆ e caféˈˋ dseaˋ do quiáˈˉ quie̱ˈˆ iñíˈˆ, co̱ˈ e labaˈ sɨ́ˈˋ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e nijméiñˈˉ do íˆ yaaiñ˜ e jaˋ nilɨgøøiñˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e eˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ saduceo. 	 Eindelijk begrepen zij dat Hij met 'gist' de leer van de Farizeeërs en Sadduceeërs bedoelde.


Jo̱ lajo̱b calɨti˜ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “Calɨˈíiñˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈléeˊ.” 	 Daarmee kwam uit wat geschreven staat: "Hij hoorde bij de misdadigers." (a)


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Juan casɨ́ˈrˉ Jesús: —Tɨfaˈˊ, jneaˈˆ nɨcaneem˜baaˈ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jmóoˋ ta˜ uǿøngˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ, jo̱ co̱ˈ jaˋ ngɨˊguɨr co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ nɨcajníimˊbaaˈ quiáˈrˉ e nijmérˉ lajo̱. 	 Johannes, één van de discipelen, zei: "Meester, wij hebben iemand gezien die Uw naam gebruikte om boze geesten weg te jagen. Wij hebben het hem verboden. Hij hoort immers niet bij ons?"


Jo̱ mɨ canúuˉ i̱ dseaˋ Israel i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ lalab cajíñˈˉ: —Jangámˉ song ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ na e nijngángˈˉ ˈñiaˈrˊ, jo̱baˈ jíñˈˉ e jaˋ cuǿøngˋ nidseáˈˆnaaˈ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ lɨ˜ nidséiñˈˉ. 	 "Waar Ik heenga, daar kunt u niet komen?" vroegen de Joden verwonderd. "Zou Hij soms zelfmoord willen plegen?"


Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ jneaˈˆ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ Jerusalén có̱o̱ˈ˜ lajaléngˈˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ jaˋ calɨlíˈrˆ i̱˜ dseángˈˉ Jesús i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nisíñˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ nileáiñˉ jneaa˜aaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ, o̱ˈguɨ cangáiñˈˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ dseaˋ do e ɨˊ dseaˋ fɨˊ laco̱o̱ˋ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ quíˉiiˈ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ. Dsʉˈ mɨ˜ cateáaiñˋ i̱ Jesús do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, e jí̱i̱ˈ˜ yaaiñ˜ jaˋ calɨlíˈrˆ e jo̱guɨb calɨti˜ jaléˈˋ e cajmeˈˊ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 De Joden van Jeruzalem en hun leiders hebben Hem niet erkend, hoewel zij zich realiseerden dat Hij het was, over Wie elke sabbat in de synagoge wordt voorgelezen. Door Hem te doden, hebben zij de profetieën in vervulling doen gaan.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ ta˜ jmɨgóoˋ do lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ, jo̱guɨ féˈrˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e iaˈˊ e lɨgøøngˋ dseaˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ tɨbˊ dsíirˊ núurˋ e júuˆ jo̱. 	 De tegenstanders van God horen bij de wereld en maken zich dus alleen maar druk om dingen, die van de wereld zijn. Daarom hebben zij in de wereld ook iets te zeggen.


¿E˜ e lɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋguɨ huɨ́ɨngˊ nifɨ́ɨˉɨ i̱ dseaˋ caang˜ tɨɨˉ na? ¿Su nifɨ́ɨˆɨre: “Nɨcaˈímˉbaa dseeˉ quíiˈˉ”, o̱si nifɨ́ɨˆɨre é: “Ráanˈˉ jo̱ ngɨ˜, jo̱ quié̱e̱ˋ uøˈˊ e ˈmaˋ lɨ˜ dsíinˈˆ na”? 	 Mag Ik hem zijn zonden niet vergeven? Maar als Ik nu tegen deze verlamde man zeg dat hij moet gaan staan en naar huis lopen? Mag Ik dat ook niet zeggen?


Jo̱ i̱ Moi˜ dobingˈ caˈuǿøngˋ jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ dseaˋ Israel fɨˊ Egipto, jo̱ íˋbingˈ lajeeˇ tu̱lóˉ ji̱i̱ˋ cajméerˋ jaléˈˋ e li˜ jo̱guɨ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lajeeˇ jéeiñˋ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ mɨ˜ cacuoˈrˊ fɨˊ mar Rojo jo̱guɨ mɨ˜ cangɨrˊ fɨˊ jee˜ uǿˆ quiʉ̱́ˋ. 	 Mozes bracht het volk van Israël uit Egypte en deed opzienbarende dingen, grote wonderen; niet alleen in Egypte, maar ook bij de Schelfzee en in de woestijn, waar hij veertig jaar met hen rondzwierf.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseata˜ Pilato lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Jesús, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ ¿jnang˜ e júuˆ jáˈˉ do? Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajmɨngɨ́ɨˋ dseata˜ Pilato e júuˆ jo̱, jo̱baˈ cagüɨˈɨ́ɨbˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ lɨ˜ teáangˆ i̱ dseaˋ Israel do e laco̱ˈ nisɨ́ngˉtu̱r có̱o̱iñˈ˜ do caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do: —Jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ jaˋ niguiéˈˊ jnea˜ e nɨcaˈéeˋ i̱ dseañʉˈˋ la. 	 "Waarheid?" vroeg Pilatus. "Wat is waarheid?" Hij ging weer naar buiten en zei tegen de Joden: "Volgens mij heeft Hij geen misdaad begaan.


Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ do, mɨ˜ canúurˉ e calɨlíbˈˆ Jesús e lɨɨng˜ i̱i̱ˋ catɨ́ɨngˉ sɨ̱ˈrˆ, jo̱baˈ dsíngˈˉ cafǿiñˈˊ jo̱ dsíngˈˉ jléeiñˋ cangórˉ fɨˊ quiniˇ Jesús, jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do. Jo̱baˈ cajméerˋ júuˆ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jialɨˈˊ cagüɨˈrˊ sɨ̱ˈˆ Jesús, jo̱ jial caˈláaiñˉ ladsifɨˊ lado e jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨ́ɨiñˊ. 	 Toen tot de vrouw doordrong dat Jezus het wist, kwam zij naar voren. Bevend viel zij voor Hem neer en vertelde waarom zij Hem had aangeraakt en dat zij nu genezen was. Allen die erbij stonden, hoorden het.


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e jo̱, jaangˋ lajeeˇ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús i̱ siiˋ Judas Iscariote i̱ nɨsɨˈíˆ i̱ niˈnɨ́ngˉ dseaˋ do, lalab cajíngˈˉ íˋ ie˜ jo̱: 	 Eén van de discipelen, Judas Iskariot, die Hem later verraden zou, zei:


Jo̱baˈ fáˈˋguɨ́ɨ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jaˋ ˈnéˉ jméeˈ˜e quíiˉnaˈ e fɨˊ ni˜ jiˋ la lana lɨ˜ dseángˈˉ nidsijéeˊ jaléˈˋ e fáˈˋa la. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e cuǿøˈ˜ bíˋ rúngˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e júuˆ na. 	 Met dit nieuws kunt u elkaar troosten en bemoedigen.


Jo̱ lamɨ˜ jéengˊguɨ nɨcaguiéemˈ˜baa jiˋ quíiˉnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨñiiˉ jo̱guɨ nilɨta˜ dsiiˉ su dseángˈˉ lajangˈˆ guiaˊ óoˊnaˈ e nijméeˆnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ júuˆ e liúunˈ˜n ˈnʉ́ˈˋ. 	 Ik heb die vorige brief ook geschreven om te zien hoe ver uw gehoorzaamheid aan mij zou gaan.


Jo̱ féˈrˋ lajo̱ co̱ˈ jɨˋguɨ jaléngˈˋ i̱ rúngˈˋ Jesús do jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Want ook Zijn broers geloofden niet dat Hij de Christus was.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do lala: —ˈNʉ́ˈˋ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñíˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e mɨˋnaˈ na. ¿Su lɨ́ɨngˉnaˈ e nitéˈˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iihuɨ́ɨˊ e nɨjaquiéengˊ quiéˉe jo̱guɨ e nitéˈˋnaˈ e nijmeángˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ gaˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ nidsingɨ́ɨngˉ jnea˜? 	 Jezus antwoordde: "Je weet niet wat je vraagt! Kunnen jullie de beker drinken, die Ik moet drinken? Of de vreselijke dingen doorstaan, die Ik moet doorstaan?"


Dsʉˈ jaangˋ lajeeˇ laˈóˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Jesús caguirˊ ñisʉ̱ˈˋ quiáˈrˉ, jo̱ caquiʉˈrˊ dseángˈˉ logua˜ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ i̱ laniingˉ. 	 Maar één van Zijn discipelen trok een zwaard, haalde uit en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ lala: Jo̱ song lana ninúuˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, 	 Omdat Christus zo groot is, zegt de Heilige Geest dat wij naar Hem moeten luisteren en


Jo̱ laco̱ˈ calɨ́ˉ mɨ˜ cateáangˋ Noé fɨˊ jmɨgüíˋ la malɨɨ˜guɨ eáangˊ, lajo̱b nijméˉ dseaˋ jmɨgüíˋ cajo̱ lajeeˇ nʉ́ˈˉguɨ e nigáaˊ jnea˜ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Tegen de tijd dat Ik terugkom, zal men net zo onverschillig tegenover God staan als de mensen in de tijd van Noach.


Jo̱ canúˉu e lɨɨng˜ i̱i̱ˋ guicaféˈˋ jo̱ guicajíñˈˉ: “Ráanˈˉ na, Tʉ́ˆ Simón, jnganˈˊ i̱ jóˈˋ na jo̱ cunˈˆreˈ.” 	 Ik hoorde een stem tegen mij zeggen: 'Sta op, Petrus! U mag er net zoveel van slachten en eten als u wilt.' Maar ik antwoordde:


Jo̱ lalab guǿngˈˋ e júuˆ la: I̱ dseaˋ i̱ jniˊ e mɨjú̱ˋ do lɨ́ɨiñˊ lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 De boer is hij die Gods woord bekendmaakt. Hij probeert het goede zaad in het leven van anderen te zaaien.


Jo̱ dsʉˈ iihuɨ́ɨˊ eáangˊguɨb niˈíngˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈníˈˋ níingˉ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jmɨˈgóˋ e jmɨˈøøngˉ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e ˈneáangˋ jneaa˜aaˈ do cajo̱. Co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈøøngˉ dseaˋ dob e jmɨta˜ dsiˋnaaˈ e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ e cacuøˊ Fidiéeˇ, jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈøøngˉ dseaˋ dob cajo̱ e calɨgüeangˈˆnaaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Wel, hoeveel zwaarder zal dan de straf zijn voor mensen, die de Zoon van God hebben vertrapt. Die voorbijgingen aan de heiligheid van Zijn bloed, waarmee Gods verbond is bezegeld en waardoor zij voor God waren afgezonderd en die de Heilige Geest, Die hun genade heeft gegeven, hebben beledigd.


Jo̱ lalab cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —ˈNʉ́ˈˋbingˈ i̱ tɨˊ dsíiˊ i̱ ngɨˊ jmɨjløngˈˆ yaang˜ e eeˉnaˈ røøˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ nɨñiˊbre guiʉ́ˉ jial lɨ́ɨngˊnaˈ lajaangˋ lajaangˋnaˈ. Jo̱ jaléˈˋ e jmɨˈgóˋ dseaˋ eáangˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la, dseángˈˉ ˈníˈˋ níimˉ Fidiéeˇ jaléˈˋ e jo̱. 	 Jezus zei tegen hen: "U doet zich heel vroom voor, maar God kijkt dwars door u heen. Waar de mensen hoog tegen opzien, daar gruwt God van.


Jo̱ nañiˊ faˈ caˈímˈˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ uíiˈ˜ e jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ do lajeeˇ taaiñ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la caˈíñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajíngˈˉ Fidiéeˇ e nɨcuǿˈˉreiñˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ quiáˈˉ e nisíñˉ jaangˋ i̱ nileángˉ írˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ; 	 Al deze mensen zijn bekend geworden omdat zij op God vertrouwden. Zij hebben echter niet gekregen wat God hun had beloofd.


Jo̱ co̱ˈ quiá̱ˈˉ do nisiˈˊ co̱o̱ˋ móˈˋ, jo̱ e fɨˊ jo̱ nitaang˜ i̱ fɨ́ɨngˊ cúˆ e ˈnóˈˊreˈ e gøˈˊreˈ, 	 Nu liep er op de helling een grote troep van zo'n 2000 varkens eten te zoeken.


Jo̱ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e téeˈ˜ fɨˊ jo̱ cangórˉ e dsiˈeer˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱, jo̱ eáangˊ jmɨcó̱o̱ˈ˜reiñˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ caguiébˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Grecia, 	 Op zijn reis door dat gebied sprak hij met veel christenen en bemoedigde hen.


Jo̱ song nɨcuíimˋ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ jnea˜ lana, jo̱baˈ nilɨcuíimˋbaˈ Tiquiéˆe cajo̱; jo̱ dsʉˈ latɨˊ lanab nɨnaangˋ cuíingˋnaˈ dseaˋ do, co̱ˈ nɨcañíimˊbaˈre. 	 Als u Mij kent, moet u ook mijn Vader kennen. Van nu af aan kent u Hem; want door Mij hebt u Hem gezien."


Jo̱ uíiˈ˜ quiáˈˉ e la, jngáamˈ˜bɨ́ɨ dsiiˉ e jmóoˋbɨ́ɨ e ta˜ la, co̱ˈ eáamˊ ooˉ bíˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e laniingˉ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨcacuøˈrˊ jnea˜. 	 Dit is mijn werk. Ik kan dat alleen maar doen doordat ik van Christus de kracht daarvoor krijg.


Jo̱guɨ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ teáangˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Ñiing˜ óoˊnaˈ jo̱ jaˋ jmeeˉnaˈ e dsináangˊnaˈ jaléˈˋ cuuˉ o̱ˈguɨ doñiˊ eeˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e niquírˉ quiáˈˉ e niteángˉguɨr huǿøˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la faˈ jialguɨ la seaˋ quiáˈrˉ. 	 "Dat is nou iets waarvoor u moet oppassen", zei Hij tegen de mensen. "Verlang niet steeds naar dingen die u niet hebt. Want het leven bestaat niet uit het hebben van veel spullen."


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ lacúngˈˊ lajíingˋ lɨ˜ singˈˊ Jesús casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Nab nɨcagüéngˉ niquíiˈˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ rúnˈˋ dseañʉˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ rúnˈˋ dseamɨ́ˋ e ˈnáiñˈˊ ˈnʉˋ, jo̱ nab teáaiñˉ caluuˇ lana. 	 De mensen die om Hem heen zaten, zeiden: "Uw moeder en Uw broers en zusters staan buiten. Zij willen U spreken."


¿E˜ e lɨ́ɨngˉnaˈ e jaˋguɨ huɨ́ɨngˊ e niféˈˆnaaˈ: su e “Niˈíimˇbaa dseeˉ quíiˈˉ”, o̱si e niféˈˆnaaˈ é: “Ráanˈˉ jo̱ ngɨ˜”? 	 Wat is moeilijker: Hem zijn zonden vergeven of hem genezen?


Jo̱guɨ faco̱ˈ jaˋ jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ contøøngˉ dseáangˈ˜ seengˉ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la? 	 En waarom zouden wij dan nog één uur langer willens en wetens gevaar lopen?


Jo̱ lajo̱bɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel, mɨ˜ canʉ́ʉˉnaaˈ e júuˆ jáˈˉ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱guɨ caˈuíingˉnaˈ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cacuøˈˊ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ júuˆ e nɨcacuørˊ jéengˊguɨ e laco̱ˈ liing˜naˈ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 En niet alleen wij, maar ook u, die de waarheid hebt gehoord, het goede nieuws dat uw redding is. Toen u in Christus ging geloven, gaf God u de Heilige Geest, Die Hij had beloofd als een bewijs dat u van Christus bent.


Jo̱ mɨ˜ calɨseáˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e cajmeˈˊ Moi˜ do, jo̱baˈ eáangˊguɨb calɨlíˈˆ dseaˋ e røøiñˋ dseeˉ jóng. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ calɨmɨ́ɨngˈ˜ eáangˊ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱baˈ Fidiéeˇ eáangˊguɨb calɨguiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ nañiˊ faˈ jaˋ catɨ́ɨiñˈˉ lajo̱. 	 Toen de wet van God erbij kwam om aan te tonen dat geen mens zich aan Gods geboden zou houden, namen de overtredingen toe. Maar hoe de zonde ook toenam, Gods genade nam nog veel meer toe.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, fɨng song i̱i̱ˋ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ móoˉnaˈ iihuɨ́ɨˊ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ ˈnéˉ mɨ́ˈrˉ Fidiéeˇ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ dseaˋ do quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱guɨ fɨng song i̱i̱ˋ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ e iáangˋ óoˊnaˈ, jo̱baˈ ˈnéˉ e ǿˉbre quiáˈˉ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 Als iemand van u het moeilijk heeft, laat hij dan bidden; als iemand opgewekt is, laat hij een lied voor God zingen.


Teaa˜, dseángˈˉ eáamˊ guiúngˉ ˈnʉˋ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la jaˋ cuíiñˋ ˈnʉˋ; jo̱ dsʉˈ jnea˜ dseángˈˉ lajamˈˉ cuíinˋn ˈnʉˋ, jo̱guɨ nɨñiˊbɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiéˉe la e ˈnʉbˋ dseaˋ casíinˈˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Rechtvaardige Vader, al kent de wereld U niet, Ik ken U. En mijn discipelen weten dat U Mij gestuurd hebt.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús e júuˆ na, eáamˊ cangogáˋ dsíirˊ jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉ có̱o̱ˈr˜ do: —E jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ jaˋ mɨˊ cajínˈˊn jaangˋ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel i̱ dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ i̱ fii˜ ˈléeˉ romano na. 	 Jezus hoorde hier vreemd van op en zei tegen de mensen om Hem heen: "Nergens in Israël heb Ik iemand ontmoet die zoveel geloof heeft!


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ caˈéeˋ Jesús, lajo̱b ˈnéˉ quié̱ˆnaaˈ cuente e niˈeeˉnaaˈ cajo̱, co̱ˈ laˈeáangˊ dseaˋ dobingˈ canaangˋ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ laˈeáangˊ íbˋ cajo̱ i̱ jmiˈiéˈˋ e laco̱ˈ sɨˈíˆ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ do. Jo̱ Jesús jaˋ caquɨ́ɨiñˈˉ tu̱caiñˈˊ mɨ˜ caˈíñˈˋ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ lajeeˇ e catáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ nañiˊ faˈ e eáamˊ gaˋ fɨˈɨˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ júungˉ fɨˊ jo̱. Co̱ˈ nɨñiˊbre e mɨ˜ ningɨ́ˋ e niˈíñˈˋ e iihuɨ́ɨˊ jo̱, eáamˊ guiʉ́ˉ niˈuíingˉ quiáˈrˉ; jo̱ e jábˈˉ, lajo̱b calɨ́ˉ, co̱ˈ lana dob nɨguiiñ˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiing˜ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ. 	 Daarbij moeten wij blijven kijken naar Jezus, Die ons de weg wijst. Hij is het doel van ons geloof. Hij kon Zich aan het kruis laten slaan en de schande negeren, omdat Hij wist welke blijdschap Hem te wachten stond. En nu zit Hij op de ereplaats naast de troon van God.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús lado, jo̱baˈ cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lala: —Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guiúngˉ jaˋ ˈneáiñˉ tɨmɨ́ɨˊ, dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜bingˈ i̱ ˈneángˉ íˋ. Jo̱ jnea˜ jaˋ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la faˈ e cagaˈnénˈˋn jaléngˈˋ dseaˋ i̱ éeˋ guiʉ́ˉ, dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊbingˈ i̱ cagaˈnénˈˋn. 	 Jezus hoorde het en zei tegen hen: "Gezonde mensen hebben geen dokter nodig, maar zieke en zwakke mensen wel. Ik ben niet gekomen om de goede mensen te redden, maar juist de slechte."


Jo̱ jee˜ i̱ dseaˋ i̱ ningolíingˉ do, niquiéengˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ nidséeˈ˜ nɨngóoˊ mɨˊ guitu̱ˊ ji̱i̱ˋ e nilɨ́ɨiñˊ jmohuɨ́ɨˊ e tuuiñˋ jmɨˊ. 	 Onder hen was een vrouw die al twaalf jaar bloed verloor. Zij had veel geleden omdat er veel aan haar was gedokterd. Al haar geld had zij eraan uitgegeven, maar het had niets geholpen. Ze was eerder achteruitgegaan.


Jo̱ song jmóoˋo lajo̱ dsʉˈ laco̱ˈ catɨ́ɨmˉ niquidsiiˉ íˈˋ, jo̱ jaˋ ˈñiáˈˋa niquidsiiˉ íˈˋ cajo̱, co̱ˈ Tiquíˆiiˈ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, íbˋ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ e quidsiiˉ íˈˋ quiáˈˉ dseaˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. 	 En zelfs als Ik het wel zou doen, zou mijn oordeel zuiver zijn. Want Ik oordeel niet alleen. Ik oordeel samen met de Vader, Die Mij gestuurd heeft.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ líˋ jmeángˈˋ ˈñiaˈrˊ e niˈérˉ e ta˜ ˈgooˋ la e niˈuíiñˉ jaangˋ jmidseaˋ laniingˉ, co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ ˈnáangˋ dseaˋ e laco̱ˈ niˈérˉ e ta˜ ˈgooˋ jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ i̱ jmidseaˋ laˈuii˜ i̱ calɨséngˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ i̱ calɨsíˋ Aarón. 	 Niemand kan hogepriester worden omdat hij dat zelf zo graag wil. Hij moet door God voor dit werk geroepen zijn, net als Aäron.


’Jo̱ mɨ˜ nimóˆnaˈ e nɨjalíingˉ jaléngˈˋ ˈléeˉ e nirɨ̱́rˉ latøøngˉ fɨɨˋ Jerusalén, jo̱baˈ güɨlɨñíˆnaˈ jóng e joˋ huǿøˉ ró̱o̱ˋ e fɨɨˋ jo̱, co̱ˈ tɨˊ lɨ˜ niˈíimˉ. 	 En als je ziet dat Jeruzalem wordt belegerd, is dat het teken dat de verwoesting van de stad nadert.


Dsʉˈ Fidiéeˇ i̱ cajmiféngˈˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˉiiˈ i̱ siiˋ Abraham jo̱guɨ Isáaˊ jo̱guɨ Jacóoˆ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋguɨ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ, íbˋ Fidiéeˇ i̱ caguiéngˉ yʉ́ˈˆguɨ i̱ Fíiˋnaaˈ Jesús i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ dseaˋ do. Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ cajáangˈ˜naˈr fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseata˜, jo̱guɨ caguijeaang˜naˈr fɨˊ quiniˇ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ siiˋ Pilato. Jo̱ i̱ dseata˜ íˋ lamɨ˜ iiñ˜ e nileámˉbre Jesús, dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ cacuǿˆnaˈ fɨˊ lajo̱ faˈ e caleáaiñˋ dseaˋ do. 	 De God van Abraham, Isaäk en Jakob geeft hiermee eer aan Zijn dienaar Jezus, Die door u aan de Romeinen is uitgeleverd.


Jo̱ dsʉˈ o̱faˈ quiʉ́ˈˉʉ ta˜ ˈnʉ́ˈˋ e dseángˈˉ lajo̱ ˈnéˉ nijméeˆnaˈ; dsʉco̱ˈ lɨco̱ˈ jnea˜ iin˜n e nilɨñiiˉ su dseángˈˉ lajangˈˆ júuˆ ˈneáangˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúngˈˋnaˈ, e laco̱ˈ nilɨli˜ su guiaˊ óoˊnaˈ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jmóoˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉ do. 	 Dit is niet bedoeld als een bevel; ik zeg niet dat u het mcet doen. Ik vertel u alleen hoe anderen gul hebben bijgedragen. Zo kunt ook u bewijzen dat uw liefde echt is, door het niet bij woorden alleen te laten.


Jo̱ dsíngˈˉ cafǿngˈˊ Saulo mɨ˜ canúurˉ lado, jo̱baˈ cañíirˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi, ¿e˜ iinˈ˜ e nijmee˜e? Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ i̱ guicaféˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Ráanˈˉ, jo̱ gua˜ fɨˊ Damasco, jo̱ fɨˊ jo̱b nihuí̱ˈˋ ta˜ e˜ ˈnéˉ nijméeˈˆ. 	 Sta op en ga de stad in. Daar zal u gezegd worden wat u moet doen."


Jo̱guɨ faco̱ˈ Fidiéeˇ nijmérˉ e nilɨˈɨɨ˜ eáangˊ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ joˋ i̱i̱ˋ nileángˋguɨ jóng faco̱ˈ lajo̱. Jo̱ dsʉˈ jaˋ nijmɨˈɨɨiñ˜ e jo̱ uíiˈ˜ e fɨ́ɨˉ lɨ́ɨiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ nɨcaguíñˈˋ do. 	 Als die tijd niet wordt ingekort, zal iedereen omkomen. Maar die tijd zal worden ingekort terwille van hen die bij God horen.


Jo̱ yaam˜ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ cuøˈˊnaˈ jneaˈˆ e tab˜ dsiˋnaaˈ jo̱guɨ e iáangˋ dsiˋnaaˈ jo̱guɨ e guiʉ́bˉ féˈˋnaaˈ uii˜ quíiˉnaˈ. Co̱ˈ dseángˈˉ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ nicuǿˈˉ jneaˈˆ e iáangˋ dsiˋnaaˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijáaˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Want voor wie leven wij? Wie geven ons hoop en blijdschap? Wie zijn onze trots en beloning? Dat bent u! Ja, u die ons grote vreugde zult geven als wij, bij Zijn terugkeer, samen voor de Here Jezus staan.


Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ, dseaˋ cuíingˋnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ calɨcuíingˋnaˈ dseaˋ do e laco̱ˈ nijméeˆnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ lajo̱. 	 Maar dat heeft Christus u niet geleerd! Als u werkelijk Zijn stem hebt gehoord en Hij u de waarheid over Zichzelf heeft bekendgemaakt,


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ i̱ fii˜ do: “Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ mɨˊ calɨˈneáiñˉ jneaˈˆ ta˜.” Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ fii˜ do casɨ́ˈˉreiñˈ: “Güɨlíingˉ ˈnʉ́ˈˋ güɨjmeeˉnaˈ ta˜ cajo̱ fɨˊ lɨ˜ seaˋ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ quiéˉe.” 	 'Omdat niemand ons heeft gevraagd te komen werken', antwoordden zij. 'Ga maar naar mijn wijngaard om de anderen te helpen', reageerde hij daarop.


Jo̱ ˈnéˉ éˈˆbɨˈ cajo̱ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ nɨdseáangˉ e ˈnéˉ érˉ laco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ, jo̱guɨ ˈnéˉ e jaˋ ngɨrˊ ta˜ quie̱ˊ adseeˋ, o̱ˈguɨ ˈnéˉ jmérˉ ta˜ ɨ̱́ˈˋ méeˊ cajo̱. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e niˈéˈrˉ dseaˋ jmangˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́bˉ, 	 Leer oudere vrouwen dat zij rustig en eerbiedig moeten zijn in alles wat zij doen. Zij mogen niet roddelen of veel drinken; nee, zij moeten anderen leren wat goed is.


Jo̱baˈ iin˜n fɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ lana, jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜, e song seengˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ cajmicuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ o̱ˈ dseeˉ quiéˉe song lajo̱. 	 Ik wil u nu dan ook duidelijk zeggen dat u zelf de verantwoording draagt over uw leven.


Dsʉˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ e seabˋ co̱o̱ˋ tú̱ˉ íingˈ˜ e ˈléeˊ quíiˈˉ, jo̱ e lab e jo̱: jaˋ mɨˊ cajniinˈ˜ quiáˈˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ na i̱ jaˋ mɨˊ catʉ́ˋ e jmɨtɨ́ɨiñˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ ˈlɨˈˆ e caguiaˊ Balaam, co̱ˈ i̱ dseaˋ na caˈeˈrˊ jaangˋguɨ dseaˋ i̱ siiˋ Balac, jo̱ i̱ dseaˋ íˋguɨb i̱ cajmɨgǿøngˋ jaléngˈˋ dseaˋ Israel e laco̱ˈ éeiñˋ dseeˉ e gøˈrˊ ngu˜ jóˈˋ i̱ nɨcacuøiñˈˊ diée˜ i̱ o̱ˈ jáˈˉ jo̱guɨ e ˈléerˊ e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ. 	 Maar er zijn enkele dingen die Ik tegen u heb. U laat de volgelingen van Bileam onder u hun gang gaan. Bileam vertelde koning Balak immers hoe hij de Israëlieten ten val kon brengen: Door hen vlees te laten eten dat aan afgoden geofferd was en door hen ontucht te laten plegen.


Jo̱ Jesús cajmɨngɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lala: —¿Jialɨˈˊ nɨcañilíingˉnaˈ e quié̱ˆnaˈ jaléˈˋ ñisʉ̱ˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ ˈmaˋ e laco̱ˈ nitøøˉnaˈ jnea˜ e ˈñúunˊn laco̱ˈguɨ la cángˈˋ dseaˋ jaangˋ ɨ̱ɨ̱ˋ? 	 Jezus zei: "U doet net of u een rover komt arresteren! Waar zijn anders die zwaarden en knuppels voor nodig?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, eáamˊ caniˈˉ júuˆ quiáˈˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e jmóorˋ do fɨˊ latøøngˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 Dit nieuws ging als een lopend vuurtje door heel Galilea.


Jo̱guɨ e labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ, e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ niˈíngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨ́ɨnˉn do, jo̱baˈ ímˈˋbre jnea˜ cajo̱; jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ íngˈˋ jnea˜, jo̱baˈ ímˈˋbre i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la cajo̱. 	 Luister goed naar wat Ik zeg: Wie iemand ontvangt die door Mij gestuurd is, ontvangt Mij; en wie Mij ontvangt, ontvangt mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft."


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e júuˆ la e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ laˈeáangˊ e seengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜; jo̱ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la niˈíingˈ˜naˈ iihuɨ́ɨˊ, jo̱ dsʉˈ jaˋ jmitúngˆ óoˊnaˈ uíiˈ˜ e jo̱, co̱ˈ jnea˜ nɨcalɨ́ˈˆbaa fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ ngɨˊ ta˜ jmɨgǿøngˋ dseaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Dit heb Ik u verteld, omdat Ik wil dat u mijn vrede bewaart. In de wereld zult u het zwaar te verduren krijgen. Maar houd moed! Ik heb de wereld overwonnen."


Jo̱ Fidiéeˇ dseaˋ cuíirˋ dsíiˊ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ cajméerˋ li˜ e ímˈˋbre i̱ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel do, co̱ˈ cacuøˈˊreiñˈ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ laco̱ˈguɨ nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel, lají̱i̱ˈ˜ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈrˉ. 	 God heeft dat bevestigd door hun, net als ons, de Heilige Geest te geven.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ Epafras, jaangˋ dseaˋ góoˋnaˈ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Jesús, guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ. Jo̱guɨ contøømˉ féiñˈˊ Fidiéeˇ uii˜ quíiˉnaˈ e ngocángˋ dsíirˊ e laco̱ˈ teáangˉnaˈ teáˋ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ e dseángˈˉ nijáamˈ˜ yaang˜naˈ e jméeˆnaˈ jaléˈˋ e iing˜ Fidiéeˇ e jméeˆnaˈ. 	 Epafras laat u ook groeten. Hij hoort bij u en is een goed dienaar van Christus Jezus. Hij spant zich echt voor u in door altijd vurig te bidden dat u sterke en volwassen gelovigen mag worden, die uitsluitend willen doen wat God van hen verlangt.


Jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ tooˋ e aˈˊ eáangˊ lɨ˜ níingˈ˜ jmɨɨˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ calɨ́ˉ ojmɨ́ˆ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Jacóoˆ. Jo̱ nɨjaquiéengˊ guieñíbˈˉ mɨ˜ caguiéˉ Jesús co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ e fɨˊ ojmɨ́ˆ do, jo̱ fɨˊ jo̱b cajmiˈíngˈˊ dseaˋ do co̱ˈ eáamˊ nɨfɨ́iñˈˊ e ngɨrˊ, jo̱ dob caguárˋ cáangˋ e tooˋ a˜ jmɨɨˋ do. 	 en daar was ook de bron van Jakob. Jezus was moe van het lopen en rustte uit bij de bron; dat was omstreeks twaalf uur 's middags.


Jo̱ lajo̱b calɨ́ˉ, júuˆ jo̱b teáˋ casá̱ˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ seengˋ fɨˊ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ, jo̱ jmangˈˉ i̱ calɨ́ˉ ˈníˈˋ níimˉ i̱ Tée˜ do. Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel do casamˈˉbre Tée˜ jo̱ caguijeáaiñˆ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseata˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 Daarmee zetten ze het volk, de leiders en de godsdienstleraars tegen hem op. Zij gingen naar hem toe, grepen hem vast en brachten hem voor de Hoge Raad.


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ɨˋtu̱ Nicodemo cajmɨngɨ́ˈrˉ Jesús caléˈˋ catú̱ˉ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —¿Jial cuǿøngˋ e nilíˋ e fóˈˋ na, Tɨfaˈˊ? 	 Nicodémus vroeg: "Hoe gebeurt dat dan?"


Jo̱ lana eáangˊguɨb iáangˋ dsíiˊ Tito uii˜ quíiˆnaˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e cajmeeˇnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱guɨ e guiʉ́ˉ óoˊbaˈ caˈíingˈ˜naˈre mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ na. 	 Wat hij voor u voelt, wordt alleen maar sterker als hij eraan terugdenkt hoe u hem hebt ontvangen; hoe u hem, vol eerbied en ontzag, hebt gehoorzaamd.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ caˈímˈˋbre e ˈnʉ́ʉˊ ˈmɨˈˊ do. Jo̱ mɨ˜ cagüɨlíiñˋ có̱o̱ˈ˜ Josué e fɨˊ guóoˈ˜ uǿˆ la, quié̱e̱ˋbre e ˈnʉ́ʉˊ ˈmɨˈˊ do, jo̱ quie̱ˊbre cajo̱ mɨ˜ calɨ́ˈrˉ jaléˈˋ uǿˉ quiáˈˉ jaléˈˋ fɨɨˋ e caguieeˉguɨ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. Jo̱ lajo̱bɨ jmóorˋ latɨˊ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e caquiʉˈˊ dseata˜ Davíˈˆ ta˜. 	 Later werd die tent door ons volk hier gebracht. Dat gebeurde toen het onder leiding van Jozua het land had ingenomen en alle inwoners eruit had verjaagd. Ons volk heeft de tent bij zich gehad tot in de dagen van David,


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ sɨmingˈˋ do jaléˈˋ júuˆ e cajíngˈˉ Jesús, jo̱baˈ fɨˈíbˆ cangáiñˈˉ, co̱ˈ eáamˊ seaˋ cuuˉ quiáˈrˉ. 	 Toen de jongeman dit hoorde, werd hij heel verdrietig en ging weg. Want hij was erg rijk.


Jo̱guɨ song jaangˋ dseañʉˈˋ jaˋ guirˊ loguir˜ lajeeˇ e féiñˈˊ Fidiéeˇ o̱si mɨ˜ féˈrˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do é, jo̱baˈ jaˋ jmɨˈgórˋ dseaˋ mogui˜ quiáˈrˉ jóng. 	 Als een man bidt of Gods woord doorgeeft en daarbij een hoofddeksel draagt, is dat een schande voor hem.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ ta˜ jmɨgǿøngˋ ˈnʉ́ˈˋ do e quiáˈˉ e tó̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ, ¡guiʉ́ˉguɨ faˈ nidsiˈíimˊbre conguiaˊ jo̱ lajo̱baˈ nitiúuiñˉ ˈnʉ́ˈˋ! 	 Laten die onruststokers zichzelf maar laten verminken!


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ guíngˉguɨ do e cajméeˋ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Juan lajo̱, jo̱baˈ eáamˊ calɨguíiñˉ quiáiñˈˉ do. 	 Toen de tien andere discipelen hoorden wat Jakobus en Johannes hadden gevraagd, namen zij het hen erg kwalijk.


Jo̱ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —Jo̱ jnea˜ iim˜baa jmee˜e camɨ́ˈˆ júuˆ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, jo̱ e labaˈ iin˜n jmɨngɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ: 	 "Ik heb ook een vraag", zei Jezus, "geef Mij daar eerst eens antwoord op. Dan zal Ik u vertellen wie Mij het recht geeft dit allemaal te doen.


’Jo̱guɨ jnea˜ i̱ lɨ́ɨngˊ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do nifɨ́ɨˆɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ lɨ́ˈˉ lɨˊ tuung˜ laco̱ˈ guiin˜n: “Do güɨlíingˉ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˉ do, co̱ˈ Fidiéeˇ nɨcabíimˉbre ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ dob catɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ ni˜ jɨˋ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ fɨˊ lɨ˜ nɨcajmeˈˊ Fidiéeˇ lɨ˜ catɨ́ɨngˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Daarna zal Ik tegen de mensen aan mijn linkerhand zeggen: 'Weg jullie, vervloekten! Naar het eeuwige vuur dat voor de duivel en zijn trawanten bestemd is.


Jo̱ dsʉˈ cartɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cají̱ˈˊtu̱ Jesús, jo̱ lajo̱guɨbaˈ e cadsengˈˉ dsíiˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajíngˈˉ dseaˋ do ie˜ jo̱, ie˜ lamɨ˜ cajíñˈˉ e có̱o̱ˈ˜ ˈnɨˊ jmɨɨb˜ nilíˈrˋ e nijmɨlɨɨngˇtu̱r e guáˈˉ féˈˋ do. Jo̱ jo̱guɨbaˈ dseángˈˉ jáˈˉ calɨ́ngˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e sɨlɨ́ɨˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ júuˆ e cajíngˈˉ dseaˋ do lajeeˇ cateáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Later, toen Hij uit de dood was teruggekomen, herinnerden Zijn discipelen zich dat Hij dit gezegd had. Het klopte precies met wat er in de Boeken staat.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo i̱ sɨseángˈˊ do ie˜ jo̱ féˈrˋ lala: —Laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨmˈˆbaˈ tɨɨngˋ i̱ dseañʉˈˋ na e jmihuíiñˉ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ. 	 Maar de Farizeeërs zeiden: "Geen wonder dat Hij de boze geesten kan wegsturen. De duivel zelf helpt Hem daarbij!"


Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ güeaˈˆ ˈgøngˈˊ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quíiˉnaˈ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íbˋ dseaˋ i̱ seaˋ quiáˈˉ jaléˈˋ e jloˈˆ jo̱guɨ niguoˈˆ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niguiáˋ. 	 Ik vraag Hem u vanuit Zijn heerlijke rijkdom de innerlijke kracht van de Heilige Geest te geven.


Jo̱guɨ yʉ̱ʉ̱ˋbɨ nɨquiéengˋ i̱ dseamɨ́ˋ do cajo̱, jo̱ dseángˈˉ teáˋ eáangˊ óorˋ, co̱ˈ tɨˊ lɨ˜ nilɨseemˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do quiáˈrˉ. 	 Zij was zwanger en gilde van pijn omdat de geboorte van haar kind begonnen was.


Dsʉˈ jaˋ lɨ˜ cadséˈˋ i̱ dseaˋ do fɨˊ lɨ˜ ningɨ́iñˉ, co̱ˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ e sɨnʉ́ʉˆ do ie˜ jo̱. Jo̱baˈ cajgóoˉ i̱ dseaˋ jéengˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do fɨˊ yʉ́ˈˆ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ røøˋ. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, jo̱ caˈǿrˋ co̱o̱ˋ tooˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b cangɨ́ɨiñˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do laco̱ˈ dsíiñˈˉ do e fɨˊ ni˜ lɨ˜ ráaiñˋ, jo̱ cajgiáangˉneiñˈ do jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ e dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ do dseángˈˉ fɨˊ quiniˇ Jesús. 	 Zij probeerden hem het huis binnen te dragen tot vlakbij Jezus. Maar er stonden zoveel mensen dat het niet lukte. Daarom gingen zij het platte dak op en haalden daar enkele tegels weg. Vervolgens lieten zij de man op zijn draagbaar door het gat zakken tot vlak voor de voeten van Jezus.


Jo̱ lajo̱b eáangˊ ˈnéˉ ñiing˜ óoˊnaˈ, jo̱guɨ jmeeˉ íˆ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ ta˜ nɨcaquiʉˈˊ quíiˉnaˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ laco̱ˈ dseaˋ jmóoˋ íˆ guiʉ́ˉ joˈseˈˋ quiáˈˉ. Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ nijmeeˉnaˈ íˆ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøiñˉ ˈñiaˈrˊ dob e caˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Pas goed op uzelf en op de kudde waarover de Heilige Geest u het toezicht heeft gegeven. Leef als herders voor de gemeente van God, die Hij door het bloed van Zijn eigen Zoon heeft verkregen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ ˈñiáˋ jmɨɨ˜ lajo̱, caguiéˉ i̱ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ i̱ siiˋ Ananías do fɨˊ Cesarea co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ tɨɨngˋ féengˈ˜ dseaˋ eáangˊ i̱ siiˋ Tértulo. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ la caguilíiñˉ fɨˊ Cesarea do, jo̱ caguijméerˆ dseeˉ quiáˈˉ Paaˉ fɨˊ quiniˇ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ jo̱. 	 Na vijf dagen kwam de hogepriester Ananias met enkele leden van de Hoge Raad en een advocaat, Tertullus, in Caesarea aan.


Jo̱baˈ lajaangˋ lajaamˋ dseaˋ ˈnéˉ cuǿrˉ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈɨ́ˋ dsíirˊ e nicuǿrˉ, jo̱ jaˋ ˈnéˉ cuǿrˉ e jo̱ e lɨjiuung˜ dsíirˊ o̱si e laguidseaangˉ é, dsʉco̱ˈ eáamˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cuøˊ e iáangˋ dsíiˊ. 	 Ieder moet voor zichzelf uitmaken hoeveel hij zal geven. Dwing niemand iets te geven, want dan doet hij het met tegenzin. God houdt ervan dat u met een blij hart geeft.


Jo̱ teáˋguɨ eáangˊ caféˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. Jo̱ i̱ lɨɨng˜ féˈˋ e jiéˈˋ, jo̱guɨ e jiéˈˋguɨ féˈˋ i̱ lɨɨng˜, jo̱ jaˋ calɨ́ˈˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ do faˈ calɨñirˊ e˜ uiing˜ e taˈˊ i̱ dseaˋ do mɨ́ɨˈ˜. Jo̱ lɨ́ˈˆ caquiʉˈrˊ ta˜ e cangángˈˉ i̱ Paaˉ do fɨˊ ˈnʉ́ʉˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do. 	 Zij schreeuwden allemaal door elkaar, zodat hij er niet wijs uit kon worden. Daarom gaf hij bevel Paulus naar het fort te brengen.


Jo̱ co̱ˈ jaˋ røøˋ sɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ do lacaˈíingˈ˜ caˈíiñˈ˜ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e guiaˊ Paaˉ do, jo̱baˈ canaaiñˋ dsilíimˋbre. Jo̱ lalab casɨ́ˈˉ Paaˉ i̱ dseaˋ do: —Lanab dseángˈˉ cajíngˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ casɨ́ˈrˉ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíˉnaaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ i̱ siiˋ Saíiˆ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: 	 Zij vertrokken, zonder dat ze het met Paulus eens waren geworden. Voor hun vertrek zei Paulus nog dit: "Wat de Heilige Geest door de profeet Jesaja tegen onze voorouders heeft gezegd, is maar al te waar!


Jo̱baˈ cañíiˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ quiáˈˉ Ananías jo̱ cajíñˈˉ: —Gua˜, jo̱ güɨjmitiˇ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉ́ˈˋʉ, co̱ˈ jnea˜ nɨcaˈnáanˉn i̱ dseañʉˈˋ do e niguiárˉ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ Israel cajo̱. 	 Maar de Here zei tegen hem: "U moet gaan, Ananias! Ik heb besloten die man te gebruiken. Ik heb hem uitgekozen om Mij bekend te maken aan andere volken en hun koningen en ook aan het volk van Israël.


Jo̱baˈ fáˈˋ jnea˜ e jaˋ mɨˊ ngángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiéˉe lana, dsʉco̱ˈ jaˋ iing˜naˈ núuˆnaˈ e jo̱. 	 Waarom begrijpt u niet wat Ik zeg? U kunt mijn woorden niet verdragen.


Dsʉco̱ˈ joˋ nidúuˈ˜u e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ la cartɨˊ nijí̱ˈˋtu̱ rúˈˋnaaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiéˉe. 	 want Ik zal geen wijn meer drinken tot het Koninkrijk van God is gekomen."


jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ íˋ cajɨ́ɨmˉbre uíiˈ˜ e dseeˉ e caˈéerˋ do, co̱ˈ cajíimˉ búˈˆ quiáˈrˉ írˋ, co̱ˈ i̱ búˈˆ do caféˈˋreˈ laco̱ˈ féˈˋ dseabˋ, jo̱ jo̱b mɨ˜ cajníingˊneˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ˋ dsíiˊ i̱ dseaˋ do. 	 Maar hij werd terechtgewezen door zijn ezel, die met de stem van een mens tegen hem sprak. Dat stomme dier weerhield hem ervan domme dingen te doen.


Jo̱ laco̱o̱ˋ jmɨɨb˜ i̱ dseaˋ guiúngˉ i̱ siiˋ Lot do seeiñˋ e eáamˊ óorˋ fɨˈíˆ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ sooˋ dsíiˊ do uíiˈ˜ e nírˋ jo̱guɨ e núurˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmóoˋ i̱ dseaˋ ˈlɨngˈˆ do. 	 Lot werd ziek en misselijk van de uitspattingen en de losbandigheid, die hij dagelijks om zich heen zag.


Jo̱ ie˜ jo̱ nɨngóoˊ guiˈñiáˋ jiingˋ e lɨ́ɨngˊ Tiberio dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ seengˋ quiúungˉ dseata˜ dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈrˉ, jaangˋ i̱ siiˋ Poncio Pilato i̱ guiing˜ lɨ́ɨngˊ ta˜ fɨˊ Judea, jo̱ jaangˋ i̱ siiˋ Herodes i̱ lɨ́ɨngˊ ta˜ fɨˊ Galilea, jo̱ seengˋ jaangˋ rúngˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜ Herodes i̱ siiˋ Lii˜ i̱ guiing˜ lɨ́ɨngˊ ta˜ fɨˊ Iturea có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Traconite, jo̱guɨ jaangˋ i̱ siiˋ Lisanías i̱ guiing˜ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Abilinia. 	 Keizer Tiberius was al vijftien jaar aan het bewind. Pilatus was gou verneur van Judea, Herodes gouverneur van Galilea, zijn broer Filippus gouverneur van Iturea en Trachonitis, en Lysanias gouverneur van Abilene.


Dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ dseeˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la cuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ dseeˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ; jo̱guɨ jial tíiˊ dseeˉ e cuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱baˈ lajo̱b nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ dseeˉ cajo̱. 	 Want zoals u anderen behandelt, zult u zelf behandeld worden.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ, jo̱baˈ íˋbingˈ dseángˈˉ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ. 	 Want allen die door de Geest van God geleid worden, zijn zonen van God.


Dsʉˈ lanaguɨ nɨcangɨ́ɨmˊ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ dob niguiiñ˜ e fɨˊ É̱e̱ˆ lɨ˜ Laniingˉ Güeangˈˆ do dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e cacuørˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jmɨˈøøngˉ joˈchíˈˆ o̱si jmɨˈøøngˉ güɨtáˆ jiuung˜ é, co̱ˈ cangɨ́ɨmˊbre fɨˊ jo̱ dsʉˈ laˈeáangˊ e cacuørˊ jmɨˈøøiñˉ ˈñiaˈˊbre, jo̱ lajo̱baˈ calɨ́ˈrˉ e nɨleáangˋnaaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ lata˜. 	 Eens en voor altijd ging Hij met bloed het Allerheiligste binnen en sprenkelde het op de plaats waar de zonden worden vergeven. Maar dat was niet het bloed van bokken en kalveren; nee, het was Zijn eigen bloed. En daarmee heeft Hij ons voor eeuwig van de zonde bevrijd.


Jo̱ lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ; i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmiféngˈˊ ˈñiaˈˊ jo̱guɨ niˈuíingˉtu̱r laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ i̱ jiuung˜ i̱ singˈˊ la, jo̱baˈ íˋbingˈ i̱ niingˉguɨ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ. 	 Wie zo eenvoudig en onbevangen is als dit kind, is de grootste in het Koninkrijk van de hemelen.


jo̱baˈ nináiñˋ e nijmeáiñˈˋ gaˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ rúiñˈˋ i̱ caguiaangˉguɨ do, jo̱guɨ e niseáiñˈˋ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmóoˋ ta˜ ɨ̱́ˈˋ e laco̱ˈ niˈɨ̱́ˈˋ nidǿˈrˉ co̱lɨɨng˜, 	 'Mijn meester komt nog lang niet terug,' en hij begint de andere knechten te mishandelen


Jo̱ dsʉˈ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do jaˋ lɨ́ɨiñˊ dseángˈˉ i̱ Jɨngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, co̱ˈ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ niniˈrˉ júuˆ quiáˈˉ i̱ Jɨngˈˋ do jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. 	 Johannes was zelf niet het licht maar iemand die over het licht vertelde.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ tiuungˉ do lala: —Nɨcuǿømˋ guønˈˆ náng, co̱ˈ nɨcaˈláamˉbaˈ uíiˈ˜ e jábˈˉ calɨ́nˈˉ júuˆ quiéˉe. Jo̱ ladsifɨˊ lado calɨjnéˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ cangoˈleáamˊbre laco̱ˈ ngóoˊ Jesús lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ iuungˉ dseaˋ do. 	 "Dat kan", zei Jezus. "Omdat u op Mij vertrouwt, bent u genezen." Op datzelfde moment kon de man weer zien. En hij ging met Jezus mee naar Jeruzalem.


Jo̱ nisɨ́ɨnˆnre fɨˊ na có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nilɨñíˆnaˈ jial se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ la jo̱guɨ e laco̱ˈ nicuǿˈˉguɨr ˈnʉ́ˈˋ bíˋ cajo̱. 	 Ik stuur hem daartoe speciaal naar u toe en ook om te zien hoe het met u gaat en om u te troosten en te bemoedigen.


Jo̱ co̱ˈ eáamˊ ˈgøngˈˊ i̱ Tée˜ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jmóoˋbre jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jo̱guɨ jaléˈˋ e li˜ fɨˊ jee˜ dseaˋ seengˋ fɨˊ jo̱. 	 Stefanus, was vol van geloof (A) en kracht van God. Hij deed grote wonderen en buitengewone dingen onder het volk.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ íingˉ dsíiˊ jaléˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e núurˋ do, jo̱guɨ nʉ́ʉˈ˜bɨr e ngocángˋ dsíirˊ e jo̱, jo̱baˈ dseaˋ íˋbingˈ i̱ contøømˉ tó̱o̱ˋ dsíiˊ e nileáiñˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˆ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ íbˋ cajo̱ i̱ nilɨseengˋ juguiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Maar als u blijft kijken naar Gods wet voor vrije mensen, zult u die niet alleen goed onthouden, maar er ook naar leven en God zal u zegenen in alles wat u doet.


Jo̱ dsʉˈ lana nijméeˈ˜e e jiˋ la quiáˈˉ mɨ˜ cangɨ́ˋbaˈ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ cají̱bˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ jo̱ cajmijnéengˋ ˈñiaˈrˊ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ apóoˆ i̱ óoˋ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ do e laco̱ˈ nilɨñiˊ dseaˋ do e lajamˈˉbaˈ e nɨcají̱bˈˊtu̱r. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cateáangˋguɨr jí̱i̱ˈ˜ tu̱lóˉ jmɨɨ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ lajeeˇ jo̱ éengˋ ˈñiaˈrˊ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e dseángˈˉ nɨcají̱bˈˊtu̱r, jo̱guɨ lajeeˇ jo̱ caˈeˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jial iing˜ Fidiéeˇ cá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Gedurende de veertig dagen na Zijn kruisiging is Hij van tijd tot tijd bij de apostelen geweest en bewees hun op allerlei manieren dat Hij het echt Zelf was. Telkens weer sprak Hij met hen over het Koninkrijk van God.


Jo̱ mɨ˜ cají̱ˈˉ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈr˜ fɨˊ Aso, jo̱ caˈíˉbre dsíiˊ móoˊ lɨ˜ téeˈ˜naaˈ, jo̱ cangóˉbaaˈ fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Mitilene. 	 Toen wij in Assus kwamen, stond hij ons op te wachten en kwam aan boord.


Jo̱ canaaiñˋ ˈñíimˊbre dseaˋ do jo̱guɨ jmɨhuɨ́ɨmˋbreiñˈ cajo̱, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ bárˋ moni˜ dseaˋ do 	 Daarna spuugden zij Hem in het gezicht en sloegen Hem. Sommigen gaven Hem klappen in het gezicht en hoonden: "Hé, profeet! Zeg, Christus! Zeg eens wie U heeft geslagen!"


Jo̱guɨ dsʉˈ song jaangˋ dseaˋ casɨ́ˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ lala: “Lajaléˈˋ e jmiñiˇ la nɨcacuǿøˈ˜naaˈ e lɨ́ɨˊ feáˈˉ jaléngˈˋ diée˜.” Jo̱ song lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jaˋ cǿˈˋnaˈ uíiˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ cajíngˈˉ do, jo̱guɨ cajo̱ e laco̱ˈ jaˋ niˈɨ́ˉ dsíirˊ jmiguiʉˊ cuaiñ˜ quiáˈˉ e jo̱. 	 Als echter een andere gelovige zegt: "Dat vlees is aan een afgod gewijd", moet u het laten staan terwille van hem die u erop wijst. Anders zou hij last van zijn geweten kunnen krijgen.


Jaangˋ sɨmɨ́ˆ nidsiquieeiñ˜ jaangˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ, jo̱ mɨ˜ nilɨseengˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do, nité̱rˉ e nilɨsiiñˋ Emanuel e guǿngˈˋ: Fidiéeˇ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ. 	 Een maagd zal een kind krijgen! En zij zal het kind Immanuël noemen. Dit betekent 'God is met ons."


Jo̱ doñiˊ faˈ caˈléerˊ quiíˉnaˈ guiéˉ néeˈ˜ lajeeˇ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜, jo̱guɨ guiéˉ néeˈ˜ cajárˉ cajasíiˈr˜ ˈnʉˋ: “Íingˊ dseeˉ uii˜ quiéˉe quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcajmeáanˈ˜n ˈnʉˋ, dsʉˈ lana joˋ nijmee˜guɨ́ɨ”, jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ íim˜baˈ dseeˉ uii˜ quiáˈrˉ laco̱o̱ˋ néeˈ˜ e járˉ jamɨ́ɨˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ jmɨˈeeˇ. 	 Zelfs als hij zeven keer per dag tegen je zondigt. Als hij je telkens komt zeggen dat het hem spijt, moet je hem telkens opnieuw vergeven."


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ lajo̱, caˈuøøˉbaaˈ fɨˊ Tolemaida, jo̱ caguiéˉnaaˈ fɨˊ Cesarea. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉnaaˈ fɨˊ jo̱, cangóˉnaaˈ fɨˊ quiáˈˉ i̱ Lii˜ do, dseaˋ i̱ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ quíingˈ˜ jee˜ dseaˋ guiángˉ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ óoˋ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ fɨˊ jo̱b cajé̱ˆnaaˈ có̱o̱ˈr˜. 	 Daarna gingen wij naar Caesarea en logeerden bij de evangelist Filippus, één van de eerste zeven helpers in de gemeente van Jeruzalem.


Jo̱ tó̱o̱bˋ dsiiˉ cajo̱ e dseángˈˉ e lajamˈˉbaˈ teáˋ sinˈˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e ngocángˋ oˈˊ. Co̱ˈ laˈuii˜ cajméeˋ lajo̱ i̱ niyúngˈˊ quíiˈˉ i̱ siiˋ Loida jo̱guɨ niquíiˈˆ i̱ siiˋ Eunice, jo̱ tab˜ dsiiˉ e lajo̱b nɨlɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ cajo̱. 	 Ik weet hoe je op de Here vertrouwde, net als je moeder Eunice en je grootmoeder Loïs; ik ben ervan overtuigd dat je geloof niet verzwakt is.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, catǿˈrˉ i̱ dseaˋ gángˉ do fɨˊ quiáˈrˉ jo̱ cacuøˈˊreiñˈ e cagǿˈrˋ. Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ dsíngˈˉ calɨˈiáangˋ dsíirˊ, co̱ˈ jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Na afloop nam hij Paulus en Silas mee naar zijn huis en dekte de tafel voor hen. Hij en zijn gezin waren heel erg blij dat ze nu in God geloofden!


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaléˈˋ e jaˋ quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ jmɨɨ˜ nijmérˉ, lajɨbˋ cuǿøngˋ líˋ jméˉ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 Hij antwoordde: "Wat bij de mensen niet kan, kan wel bij God."


Jo̱ lalab casɨ́ˈˉ Fidiéeˇ dseaˋ íˋ ie˜ jo̱: “Tʉ́ʉˊ góoˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ sɨjú̱ˈˆ, jo̱ niguóˈˆ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ niˈéeˆe ˈnʉˋ.” 	 'Verlaat uw vaderland en uw familie en ga naar het land, dat Ik u zal wijzen.'


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, huǿøˉbɨ caje̱ˊ Paaˉ fɨˊ Corinto. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, caˈɨ́ˈˋbre júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ do, jo̱ cangolíiñˋ fɨˊ co̱o̱ˋ ooˉ jmɨɨˋ e siiˋ Cencrea. Jo̱ lajeeˇ e taam˜bɨr fɨˊ jo̱, catʉˈrˊ cuoˈˋ moguir˜ laco̱ˈ tɨ́ɨngˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e laco̱ˈ nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ nɨcacuøˈrˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangotáaiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ móoˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Aquila có̱o̱ˈ˜guɨ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ íˋ i̱ siiˋ Priscila jo̱ co̱lɨɨm˜ cangolíiñˆ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Siria. 	 Paulus bleef nog in de stad. Na enkele dagen nam hij afscheid van de christenen en vertrok naar Syrië. Priscilla en Aquila gingen met hem mee. Voor hij in Kenchreae aan boord ging, liet hij zijn haar afknippen, omdat hij een plechtige belofte had afgelegd.


Jo̱ malɨɨ˜guɨ eáangˊ calɨséngˋ jaangˋ dseaˋ i̱ eáangˊ tɨɨngˋ féˈˋ e fɨˊ Creta na, jo̱ lalab féˈrˋ e éeiñˋ dseaˋ góorˋ jo̱ jíñˈˉ: “Jaléngˈˋ dseaˋ góoˋo dseaˋ seengˋ fɨˊ Creta contøømˉ quie̱rˊ júuˆ adseeˋ, jo̱guɨ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ jóˈˋ núuˆ, co̱ˈ dsíngˈˉ sooˋ dsíirˊ jo̱guɨ dsíngˈˉ cúiñˆ, jo̱guɨ eáamˊ iiñ˜ e táˈˉ séiñˋ cajo̱.” 	 Eén van hun eigen mensen, een profeet van Kreta, heeft over hen gezegd: "De Kretenzers zijn allemaal leugenaars; zij zijn lui en denken alleen maar aan veel eten."


Jo̱ mɨ˜ quie̱ˊ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ, lɨ́ɨˊ lafaˈ e mɨjú̱ˋ e siiˋ mostáaˆ e jniˊ dseaˋ. Jo̱ e mɨjú̱ˋ jo̱ dseángˈˉ píˈˆguɨ lajeeˇ lajaléˈˋ mɨjú̱ˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, 	 Het lijkt op een mosterdzaadje. Hoewel dat een heel klein zaadje is, wordt het toch een erg grote struik. Er komen zulke grote takken aan dat de vogels eronder schuilen en erin kunnen nestelen."


Nab nɨcanʉ́ʉˉnaˈ jial nɨcaféˈrˋ júuˆ gaˋ uíiˈ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. ¿Jial ɨˊ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcaféˈrˋ na? Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do casɨ́ɨiñˉ røøˋ e røømˋ dseaˋ do dseeˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ e nijúumˉbre. 	 "Nu hebben wij geen getuigen meer nodig!" riep hij. "Hebt u gehoord hoe Hij God beledigde? Wat doen wij met Hem?" Alle aanwezigen vonden dat Hij de doodstraf verdiende.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱baˈ lajmɨnábˉ lamɨ˜ iiñ˜ nisáiñˈˊ dseaˋ do, co̱ˈ calɨlíˈrˆ e uii˜ quiáˈˉbre caféˈˋ dseaˋ do. Jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ cateáˉ dsíirˊ faˈ eeˋ cajmeáiñˈˋ dseaˋ do, co̱ˈ ˈgǿmˈˋbre jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ i̱ tɨˊ dsíiˊ núuˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Jesús. 	 De godsdienstleraars en leidende priesters zouden Hem graag meteen gevangen nemen. Want zij begrepen heel goed dat deze gelijkenis op hen sloeg. Zij waren die misdadige boeren! Maar ze durfden Hem nog niets te doen, omdat ze bang waren voor het volk.


Jo̱ co̱ˈ nɨñiˊbre ˈñiaˈrˊ guiʉ́ˉ jial lɨ́ɨngˊ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ jaˋ ˈneáiñˉ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ nijmeáˈˉ júuˆ írˋ jial ɨˊ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Niemand hoefde Hem te vertellen hoe gemakkelijk mensen van gedachten kunnen veranderen.


Jo̱ ˈnéˉ e nitʉ́ˆnaˈ e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e gaˋ, jo̱ ˈnéˉ nijméeˆnaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ ˈnéˉ nijmɨˈúungˋnaˈ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Keer het kwaad de rug toe en doe wat goed is. Probeer in vrede te leven; doe daar uw uiterste best voor.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do dseángˈˉ lajangˈˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lana nɨráangˋ Lázaro ˈlɨɨm˜bre. 	 Om hen niet in onzekerheid te laten, zei Hij: "Lazarus is gestorven.


Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ calɨsíˋ Abel i̱ calɨséngˋ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cacuøˈˊbre dseaˋ do co̱o̱ˋ feáˈˉ e guiʉ́ˉguɨ laco̱ˈguɨ e feáˈˉ e cacuøˈˊ i̱ rúiñˈˋ i̱ calɨsíˋ Caín do, jo̱ caˈímˈˋ Fidiéeˇ i̱ Abel do e lɨiñˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ, jo̱guɨ caˈímˈˋbɨr lají̱i̱ˈ˜ e cacuøiñˈˊ do cajo̱. Jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ e malɨɨb˜ eáangˊ nɨcajúngˉ i̱ Abel do, dsʉˈ seaˋbɨ júuˆ quiáˈrˉ latɨˊ lana laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Omdat Abel op God vertrouwde, had zijn offer meer waarde dan dat van Kaïn. Door zijn offer aan te nemen, zei God dat Abel voor Hem rechtvaardig was. En hoewel hij allang dood is, spreekt Abel nog steeds door zijn voorbeeld.


Jo̱ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ calɨñiˊ jaléˈˋ e calɨ́ˉ do cajmɨngɨˈˊ rúiñˈˋ: —¿E˜ sɨˈíingˆ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ la mɨ˜ nicuáiñˋ? Dsʉco̱ˈ eáamˊ li˜ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈrˉ. 	 Ieder die het nieuws hoorde, nam het ter harte en zei: "Wat zal er van dat kind worden?" Want het was duidelijk dat de Here iets bijzonders met hem voorhad.


Jo̱guɨ lana, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jmiˈiáangˋguɨ óoˊnaˈ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ dsʉˈ jaˋ e ˈníˈˋ tɨ́ɨnˋn jnea˜ e fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ caléˈˋ catú̱ˉ e fɨˊ ni˜ jiˋ la lají̱i̱ˈ˜ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ, co̱ˈ e júuˆ la eáamˊ nilɨˈíingˆ ta˜ quíiˉnaˈ. 	 Maar wat er ook gebeurt, broeders, wees blij in de Here. Ik word niet moe dit telkens weer te zeggen en voor u is het goed dit keer op keer te horen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajnéngˉ jaangˋguɨ ángel, jo̱ casíñˈˋ do ˈñiaˈrˊ fɨˊ nifeˈˋ jo̱ quie̱rˊ co̱o̱ˋ úuˊ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ, jo̱ rǿømˋ téeˈ˜ sʉ̱ˋ e sɨlɨ́ɨngˇ. Jo̱ jmiguiʉbˊ e sʉ̱ˋ do cangɨ́ɨiñˋ, jo̱ cacangˈˉ niungˈˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e jmiféngˈˊ dseaˋ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱ jaléˈˋ e jo̱, fɨˊ dob caje̱ˊ fɨˊ nifeˈˋ e lɨ˜ sɨlɨɨˇ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ e siˈˊ fɨˊ quiniˇ e lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ e lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ laniingˉ i̱ quiʉˈˊ ta˜ do. 	 Een andere engel ging met een gouden wierookpan bij het altaar staan en kreeg heel veel reukwerk dat hij, samen met de gebeden van de gelovigen, op het gouden altaar voor de troon moest offeren.


Jo̱ fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ féˈˋ e mɨ˜ seengˋ gángˉ dseaˋ i̱ tíiˊ ni˜ røøˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ do, jo̱baˈ quíimˊ e júuˆ do laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 In uw wet staat dat als twee getuigen hetzelfde zeggen, hun getuigenis rechtsgeldig is.


Jo̱ latɨˊ ie˜ jo̱b, i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ lamɨ˜ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús catiúumˉbre dseaˋ do, jo̱ caquiumˈˊbre e ngɨrˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Vanaf dat moment gingen veel van Zijn volgelingen niet meer met Jezus mee. Zij wilden niets meer met Hem te maken hebben.


Jo̱baˈ caféˈˋ Jesús quiáˈˉ e ˈmaˋ güɨñíˈˆ do lala: —Jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ joˋ nidǿˈˉguɨr güɨñíˈˆ quíiˈˉ. Jo̱ canúubˉ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús e caféˈrˋ lajo̱. 	 De discipelen hoorden Hem tegen de boom zeggen: "Er zullen aan jou nooit meer vruchten komen."


Dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do, jo̱ lɨ́ˈˆ caje̱rˊ tiibˉ. Jo̱baˈ caleábˋtu̱ cajmɨngɨ́ɨˋ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¿Su jáˈˉbaˈ e ˈnʉbˋ lɨnˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉ jneaˈˆ, jo̱guɨ lɨnˈˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ i̱ dseángˈˉ i̱ güeangˈˆ do? 	 Maar Jezus zweeg. Hij sprak geen woord. De hogepriester vroeg: "Bent U de Christus? De Zoon van God?"


Jo̱ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ caˈéeˉe ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ guáˈˉ quíˉnaaˈ, jo̱ dsʉˈ jaˋ cateáˉ óoˊnaˈ faˈ e caséngˈˊnaˈ jnea˜ lajeeˇ jo̱; jo̱ dsʉˈ lanaguɨ cagüeáˉ oor˜ e güɨjé̱ˆ ˈnʉ́ˈˋ, co̱ˈ Fidiéebˇ dseaˋ nɨcacuørˊ fɨˊ lajo̱ e i̱ ˈlɨmˈˆ niquiʉ́ˈrˉ ta˜ e uǿøˋ lana. 	 Had u Mij niet in de tempel kunnen oppakken? Daar was Ik elke dag. Maar dit is uw moment. De kans van de duivelse macht."


Jo̱baˈ i̱ dseata˜ Herodes do catǿˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨtɨ́ɨngˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ do fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ níˋ dseaˋ jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do e˜ íˈˋ ngóoˊ mɨ˜ cajnéngˉ i̱ nʉ́ʉˊ do. 	 Herodes liet de sterrenkundigen in het geheim bij zich komen. Na te hebben uitgehoord wanneer zij de ster voor het eerst hadden gezien, liet hij hen gaan en zei:


Jo̱ jɨˋguɨ jaléngˈˋ i̱ ɨ̱ɨ̱ˋ i̱ táangˋ cáangˋ Jesús do, gabˋ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱. 	 Zelfs de rovers die met Hem waren gekruisigd, bespotten Hem.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmooˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmɨˈgórˋ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ gøˈrˊ iñíˈˆ quiáˈˉ dseaˋ do jo̱guɨ mɨ˜ ɨ̱́ˈrˋ e a˜ dsíiˊ cóoˆ quiáiñˈˉ, jo̱baˈ dseebˉ éerˋ có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táangˋ dseaˋ do jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøiñˉ. 	 Wie op een onwaardige manier van het brood eet en uit de beker van de Here drinkt, zondigt daarmee tegen het lichaam en het bloed van de Here.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ mɨ˜ fǿnˈˉn Fidiéeˇ, ˈnéˉ jméeˋe lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jmɨguíˋ quiéˉbaa, jo̱guɨ dsʉˈ ˈnéˉ ngámˈˋbaa cajo̱ lají̱i̱ˈ˜ e fáˈˉa do. Jo̱guɨ mɨ˜ øøˉ e jmifénˈˊn Fidiéeˇ, ˈnéˉ øøˉ có̱o̱ˈ˜ jmɨguíˋ quiéˉbaa, jo̱guɨ dsʉˈ ˈnéˉ ngámˈˋbaa lají̱i̱ˈ˜ e øøˉ do cajo̱. 	 Wat ik hiermee wil zeggen, is dat ik zal bidden met mijn geest én bidden met mijn verstand; ik zal tot eer van God zingen met mijn geest én zingen met mijn verstand.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús: —Jo̱ song ˈnʉ́ˈˋ íingˊnaˈ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ mɨ˜ eeˋgo̱ ˈléerˊ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ lajo̱b Tiquíiˆnaˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ cajo̱ niˈíimˉbre dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 Als u de mensen vergeeft wat zij verkeerd hebben gedaan, zal uw hemelse Vader ook u vergeven wat u verkeerd hebt gedaan.


Jo̱ laˈeáangˊ íbˋ nijáˈˉ líingˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ lanab cajíngˈˉ Saíiˆ ie˜ malɨɨ˜guɨ do. 	 En de hoop van de hele wereld zal op Hem gevestigd zijn." (b)


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangoquiéengˊ jaangˋguɨ ángel, jo̱ có̱o̱ˈ˜ i̱ la catɨ́ˋ gaaiñˋ, jo̱ lala cajíñˈˉ do có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ: —Song i̱i̱ˋ i̱ jmiféngˈˊ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ diée˜ guóoˈ˜ quiáaˉreˈ do, jo̱guɨ e niˈíñˈˋ e nitó̱ˉ e li˜ quiáaˉreˈ fɨˊ guiaquíirˊ o̱si fɨˊ guóorˋ é, 	 Een derde engel volgde hen en riep: "Wie het beest en zijn beeld aanbidt en het teken op zijn voorhoofd of hand laat zetten, zal de wijn van Gods toorn drinken, die onvermengd in Zijn wraakbeker is gegoten.


Dsʉˈ jaangˋ sɨmingˈˋ, jó̱o̱ˊ i̱ dseamɨ́ˋ rúngˈˋ Paaˉ do, nicalɨñiˊbre lají̱i̱ˈ˜ e guiaˊ guiʉ́ˉ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ e nijngáiñˈˉ i̱ Paaˉ do. Jo̱baˈ cangórˉ dsifɨˊ lado fɨˊ ˈnʉ˜ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do fɨˊ lɨ˜ iuungˉ Paaˉ e cangojméeˈˇreiñˈ júuˆ. 	 Maar een neef van Paulus hoorde over dit complot en ging het zijn oom in het fort vertellen.


Jo̱ lalab casíiˈ˜ ˈnʉˋ i̱ dseata˜ Davíˈˆ i̱ cajméeˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ ˈnʉˋ do, jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quíiˈˉ cajmeˈrˊ lala: Jaˋ dseengˋ e nilɨguíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jaˋ e ta˜ íingˆ e nijméˉ dseaˋ Israel e niˈɨ́ˉ dsíirˊ jaléˈˋ e jaˋ ta˜ íingˆ. 	 Door de Heilige Geest hebt U Uw dienaar, onze voorvader David, laten zeggen: 'Wat zijn de ongelovige volken toch dwaas om tegen de Here op te staan! Het is onbegrijpelijk dat deze mensen proberen God te slim af te zijn!


Jnea˜ Paaˉ, jo̱ lana mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ jmɨˈeeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jmiféngˈˊ ˈñiaˈˊ jo̱guɨ i̱ eáangˊ guiúngˉ. Jo̱ seemˋ dseaˋ i̱ féˈˋ e mɨ˜ táangˋ jnea˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ e júungˆ, jo̱guɨ mɨ˜ táanˋn lɨ˜ huí̱i̱ˉ, lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ teábˋ dsíiˊ féˈˋ júuˆ iiˋ. 	 Ik doe u, zo zacht en vriendelijk als Christus Zelf, een dringend verzoek. Een verzoek van Paulus, die als hij bij u is zo verlegen is, maar van veraf u duidelijk de waarheid zegt.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ tiquiáˈˆ i̱ jiuung˜ do e júuˆ jo̱, jo̱baˈ dseángˈˉ calɨlíˈrˆ e dseángˈˉ e íˈˋ jo̱b mɨ˜ casɨ́ˈˉ Jesús írˋ e nɨcaˈláamˉ jó̱o̱rˊ. Jo̱baˈ i̱ dseaˋ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ cajámˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Jesús ie˜ jo̱. 	 De vader besefte dat het precies het moment was waarop Jezus had gezegd: "Uw zoon is genezen." Hij en zijn hele gezin kwamen tot het geloof dat Jezus inderdaad de Christus was. En de mensen bij hem in huis geloofden het ook.


Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ néeˊ ni˜ e uǿˆ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: “Lajeeˇ ˈnɨˊ ji̱i̱ˋ nɨngóoˊ e gaaˉ co̱o̱ˋ néeˈ˜ laco̱o̱ˋ ji̱i̱ˋ e gajǿøˉø faˈ nɨˈɨ́ɨˋ ofɨɨˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ la, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ mɨˊ cadséˈˋe. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e nɨˈnéˉ nihuí̱bˈˋ, co̱ˈ jaˋ táˈˉ jmóoˋ jí̱i̱ˊ quiáˈˉ e ni˜ uǿˆ la.” 	 Tenslotte zei hij tegen zijn tuinman: 'Hak die boom om. Ik wacht nu al drie jaar en heb nog steeds geen vijg gezien. Ik heb er genoeg van. Die boom neemt alleen maar plaats in. Wij kunnen die grond beter voor iets anders gebruiken.'


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e ˈnéˉ nilɨseengˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e cangɨ́ɨngˋnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊnaˈ mɨ˜ catǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ e niˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ e quiʉ́ˈˆʉ ta˜ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Maar, laat ieder zc leven als de Here voor hem bedoeld heeft en met de gaven die de Here hem heeft gegeven. Ieder moet zo leven als de Here hem heeft geroepen. Dit is iets wat ik in alle gemeenten voorschrijf.


Jo̱ lajeeˇ féˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do lado, huíimˉjiʉ caje̱ˊ i̱ nodsicuuˉ do, jo̱ jaˋ cateáˉ dsíirˊ faˈ caséerˋ nir˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ, jo̱ lɨco̱ˈ catúˋ gui˜bre jo̱ canaaiñˋ quiʉ̱́ʉ̱rˋ nidsíirˊ jo̱ lajeeˇ jo̱ féˈrˋ: “¡Fíiˋi Fidiéeˇ dseaˋ guiinˈ˜ ñifɨ́ˉ, íingˊ dseeˉ uii˜ quiéˉe, co̱ˈ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quibˊ lɨ́ɨnˊn!” 	 Maar de tolontvanger stond helemaal achterin de tempel. Hij durfde niet eens omhoog te kijken, terwijl hij aan het bidden was. Hij sloeg zich van berouw en verdriet op de borst en zei: 'God, ik ben een zondaar. Wilt U mij in genade aannemen?'


Jo̱ mɨˈmɨ́ɨngˉguɨjiʉ lajo̱ cangóbˉtu̱ Jesús e fɨˊ jo̱ e catɨˊ tú̱ˉ ya̱ˈˊ e féiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱ cajíñˈˉ lala: —Teaa˜, song jaˋ niquɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nileánˋn jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e nɨjaquiéengˊ quiéˉe, jo̱baˈ lɨ́ˈˆ güɨlíbˋ laco̱ˈ iing˜ ˈnʉˋ e nilíˋ. 	 Opnieuw zonderde Hij Zich af en bad: "Vader! Als deze beker niet kan voorbijgaan, zonder dat Ik hem leegdrink, laat dan Uw wil uitgevoerd worden."


’Jo̱ cangɨɨˉ quiáˈˉ i̱ guicaféˈˋ do jo̱ cafáˈˉa: “¿I̱˜ ˈnʉˋ, Fíiˋi?” Jo̱ cañíiˋtu̱ i̱ guicaféˈˋ do jo̱ guicajíñˈˉ: “Jneab˜ Jesús i̱ ngɨˋ ˈnʉˋ jmáanˈ˜ gaˋ lana. 	 'Wie bent U, Here?' vroeg ik. En de Here antwoordde: 'Ik ben Jezus, Die u vervolgt.


Jo̱guɨ seaˋbɨ e mɨjú̱ˋ do e cajiʉ́ˈˋ jee˜ mɨjú̱ˋ ˈmató̱o̱ˊ; jo̱ mɨ˜ caˈiáangˋ e mɨjú̱ˋ do, jéengˊguɨ e mɨjú̱ˋ ˈmató̱o̱ˊ do cacuángˉ jo̱ caˈímˉ e mɨjú̱ˋ e cabíˋ i̱ dseaˋ do jee˜ e mɨjú̱ˋ ˈmató̱o̱ˊ do. 	 Ander zaad kwam tussen de distels terecht.


Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉ́ˈˋ jmɨˈeeˇ e nijmɨta˜naˈ dsíiˊ i̱ dseaˋ do e ˈneámˉbɨˈr lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lamɨ˜ jmooˋnaˈ có̱o̱ˈr˜. 	 Daarom vraag ik u hem te laten merken dat u nog altijd van hem houdt.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Faˈ mɨ˜ jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ jmɨɨ˜ e cungˈˊ guooˋ dseaˋ, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ e niseáang˜naˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ do e nijmérˉ ayuno lajeeˇ neáaiñˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ sɨmingˈˋ i̱ nicúngˈˉ guóˋ do. 	 Jezus vroeg: "Moeten gelukkige mensen vasten? Wilt u dat de bruiloftsgasten het heerlijke eten weigeren, terwijl de bruidegom nog bij hen is?