Jo̱ lajeeˇ féˈˋbɨ Jesús e jo̱ mɨ˜ caguilíingˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ jalíingˉ fɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel do e ngojméeˈrˇ júuˆ tiquiáˈˆ i̱ sɨmɨ́ˆ jiuung˜ i̱ nɨdséeˈ˜ do lala: —Jmóoˈ˜naaˈ júuˆ ˈnʉˋ e nɨcajúmˉ jó̱o̱ˈˋ, jo̱ joˋ ˈnéˉ faˈ fɨ́ˈˆguɨˈ i̱ tɨfaˈˊ na e nidséˉguɨr fɨˊ quíiˈˉ. 	 Terwijl Hij nog met haar sprak, kwamen er mensen met een boodschap voor Jaïrus. "Uw dochter is al gestorven. Het heeft nu geen zin meer dat de Meester met u meegaat."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ dseata˜ Félix do cajméerˋ li˜ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ e sɨ́ˈrˋ Paaˉ e cuǿømˋ niféˈˋ dseaˋ do júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱baˈ caró̱o̱ˉ Paaˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Eáamˊ iáangˋ dsiiˉ e nijmɨˈǿngˈˋ ˈñiáˈˋa quiníˆ ˈnʉˋ, dseata˜ quíˉiiˈ, cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ e jmóoˋ i̱ dseaˋ na quiéˉe. Co̱ˈ ñiˋbaa guiʉ́ˉ e ˈnʉbˋ dseaˋ i̱ quidsiˊ íˈˋ røøˋ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel lají̱i̱ˈ˜ nɨngóobˊ eáangˊ. 	 De gouverneur gaf een teken dat het nu Paulus' beurt was om te spreken. "Omdat ik weet dat u al vele jaren de rechter van het Joodse volk bent", zei Paulus, "begin ik met goede moed aan mijn verdediging.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e lajeeˇ e seaˋbɨ fɨˊ quíˉiiˈ e jmiˈíngˈˊnaaˈ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ lajeeˇ jo̱ ˈnéˉ e nijmiñiimˇ dsiˋnaaˈ e laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jneaa˜aaˈ niˈnángˋnaaˈ faˈ e jaˋ niˈíingˈ˜naaˈ e jo̱. 	 Hoewel Gods belofte nog altijd geldt (de belofte dat allen Zijn rust zullen krijgen) moeten wij ervoor zorgen dat niet sommigen de indruk zouden wekken er geen deel aan te hebben.


’Jo̱ mɨ˜ cadsíˈˉ i̱ Moi˜ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ do tu̱lóˉ ji̱i̱ˋ, caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nidsiˈeer˜ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel i̱ taam˜bɨ fɨˊ Egipto do. 	 Toen Mozes veertig jaar was, kreeg hij het verlangen bij het volk van Israël te kijken. Het was tenslotte zijn eigen volk.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ́ˈˉ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ do, jo̱ caguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Gadara. 	 Zij voeren verder en legden aan in het gebied van de Gerasénen, aan de overkant van het meer van Galilea.


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ la, lajo̱b lɨ́ɨˊ júuˆ quiéˉe có̱o̱ˈ˜ dseaˋ jiéngˈˋguɨ cajo̱: ¡Lɨ́ˈˆ ˈnéˉbaˈ e jmiñiingˇ óoˊnaˈ! 	 Wat Ik tegen jullie zeg, zeg Ik tegen iedereen: Blijf wakker! Kijk altijd naar Mij uit!"


Dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈléeˉ, e lajeeˇ e jmóorˋ ta˜, catɨ́ɨngˉ e nijmérˉ nʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ jaangˋ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ fiir˜, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ fii˜bre ˈnéˉ e nijmiˈiáaiñˋ dsíiñˈˊ. 	 Laat je als soldaat van Christus niet in beslag nemen door de zorgen van het leven, want dan zal degene die je in dienst heeft genomen, niet tevreden over je zijn.


jo̱ féˈrˋ: Cuǿøˉnaaˈ ˈnʉˋ guiˈmáangˈˇ, Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ, ˈnʉˋ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ ñinˈˊ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱ ˈnʉˋ dseaˋ i̱ seengˋ lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ malɨˈˋ lají̱i̱ˈ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ jo̱guɨ cajo̱ cartɨˊ lana, jo̱guɨ i̱ nijáaˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ, dsʉco̱ˈ ˈnʉˋ nɨcangɨ́ɨmˋbaˈ e tɨɨnˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱guɨ latɨˊ lanab nɨcanaanˈˉ e quiʉ́ˈˋ ta˜. 	 "Here, Almachtige God, U bent er altijd geweest. Wij danken U dat U de macht in handen hebt genomen en het koningschap hebt aanvaard.


jo̱guɨ quiʉˈrˊ ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmiˈleáaiñˉ do e jaˋ niguiáiñˈˉ do júuˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ do jmɨɨ˜ jmóorˋ. 	 Hij genas iedereen die ziek was. Maar Hij wilde beslist niet dat zij rondvertelden wat Hij allemaal deed.


Jo̱guɨ ˈnéˉ e tó̱o̱ˋ dsiˋnaaˈ cajo̱ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ jaˋ calɨ́ˉ faˈ e catɨ́ɨngˉ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ jmangˈˆ e guiʉ́ˉ; dsʉco̱ˈ e júuˆ e quiʉˈˊ ta˜ do calɨ́ˉ e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ sooˋ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ laangˋ mɨ˜ eeˋgo̱ ta˜ huɨ̱́ˈˋ, jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e laco̱ˈ jmɨrǿngˋ dseeˉ yaaiñ˜, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ jmɨˈgóˋ Fidiéeˇ o̱ˈguɨ jmɨˈgórˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jngangˈˊ tiquiáˈˆ niquiáˈˆ, o̱si lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jngangˈˊ dseaˋ rúngˈˋ, 	 Zij zijn er om alle gewetenloze en onreine mensen als zondaars te bestempelen. Niet voor hen die doen wat de wet gebiedt, maar voor zondaars die God haten, die opstandig zijn en vloeken en tieren, die hun ouders misdadig behandelen en zelfs voor moord niet terugschrikken,


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ fii˜ jmidseaˋ do casɨtɨ́ɨmˊbre e cuuˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —E cuuˉ la nɨsɨˈlɨˈˆ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøngˉ dseaˋ, jo̱ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e nidsitóoˈ˜guɨ fɨˊ dsíiˊ guóoˊ lɨ˜ dsiˈma˜ cuuˉ quiáˈˉ guáˈˉ. 	 De leidende priesters raapten het geld op en zeiden: "Dit geld mogen wij niet in de collectekist doen, want het is moordenaarsgeld."


Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ, mɨ˜ nɨcangoyúungˈ˜ e caˈɨ̱́ˈrˉ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e nɨcóˈˊ, iing˜guɨr faˈ niˈɨ̱́ˈrˋ jmɨ́ˈˆ e jaˋ mɨˊ lɨ́ɨˊ lajo̱, co̱ˈ jalémˈˋ dseaˋ féˈrˋ: “Eáangˊguɨ jloˈˆ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e nɨcóˈˊ laco̱ˈguɨ jmɨ́ˈˆ e jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱.” Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ na caˈeˈˊ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do ie˜ jo̱. 	 Als iemand van de oude wijn heeft gedronken, wil hij de nieuwe niet eens proeven. Hij vindt de oude goed genoeg."


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nigüɨlíingˉnaˈ e güɨquɨ́ˈˉ jíingˈˇnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ Israel jial laco̱ˈ nilɨcuíiñˋ Fidiéeˇ, co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ joˈseˈˋ i̱ sɨˈíingˇ. 	 maar alleen naar het volk van Israël, Gods verloren schapen.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e caguíngˈˋ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E jáˈˉ e dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ nijmicuíingˋ jnea˜, dsʉˈ jaˋ i̱i̱ˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ seengˋ i̱ niguiáˉ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. Jo̱baˈ ˈnéˉ nimɨ́ɨˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ Fidiéeˇ e nicuǿngˉguɨr dseaˋ i̱ niguiáˉ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. Co̱ˈ lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ faˈ mɨ˜ carooˋ jaléˈˋ e cajníˋ jaangˋ dseaˋ, jo̱ joˋ i̱i̱ˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ seengˋ i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ e nisɨtɨ́ɨngˊ, jo̱baˈ ˈnéˉ nimɨ́iñˉ i̱ fɨ́ɨngˊguɨ dseaˋ i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ e ni˜ ta˜ do. 	 Hij zei tegen hen: "Vraag God meer arbeiders te sturen om de oogst binnen te halen. Want de oogst is groot, maar er zijn te weinig arbeiders.


Jo̱ catɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Azoto nicaguiéˉ Lii˜, jo̱ fɨˊ jo̱b canaaiñˋ ngɨrˊ fɨˊ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ fɨɨˋ e guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ cartɨˊ caguiérˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Cesarea. 	 Filippus ontdekte dat hij in Asdod was. Vandaar ging hij naar het noorden en kwam tenslotte in Caesarea. Onderweg sprak hij in alle plaatsen over Jezus Christus.


Co̱ˈ fɨ́ɨmˊbingˈ nijalíingˉ i̱ nijmɨgóoˋ e nijmɨcaaiñ˜ e lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ, o̱si nijmɨgóorˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ é; jo̱ nijméˉbre jaléˈˋ li˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ iiñ˜ e nilɨgøøngˋ dseaˋ, jo̱ dseáamˈ˜ e nilɨgøøngˋ la quie̱ˊguɨ i̱ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Want er zullen zogenaamde christussen en zogenaamde profeten komen. Zij zullen grote, wonderlijke dingen doen om daarmee de mensen die bij God horen, weg te trekken als dat mogelijk was.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jmiti˜ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈrˉ, lajo̱b jmooˋ jneaˈˆ cajo̱, co̱ˈ jaˋ síiˈ˜naaˈ ˈnʉ́ˈˋ e nijmóˆnaaˈ jo̱guɨ mɨ˜ ngoyúungˈ˜ jo̱, jaˋ nijmóˆnaaˈ. 	 Net zoals God betrouwbaar is, is ook mijn woord betrouwbaar.


Jo̱ lana, lajeeˇ e se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, lɨ́ɨˊnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la lɨ́ɨˊ ngúuˊ táangˋ Adán e calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ guóoˈ˜. Jo̱ dsʉˈ ie˜ jo̱, nilíiˉnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Dus, zoals wij op de aardse Adam lijken, zullen wij ook op de hemelse Christus lijken.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, jmeeˉ e quie̱ˊ nifɨˊ quíiˈˉ jaléˈˋ e nɨcaˈéeˉe ˈnʉˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ e quiáˈˉ jial teáangˉ dseaˋ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ jial jmiˈneáangˋ dseaˋ rúiñˈˋ. 	 Houd vast aan de waarheden die ik je geleerd heb; de waarheden over het geloof en de liefde die Christus Jezus geeft.


dsʉˈ i̱ sɨmingˈˋ do catʉ́ˋbre e jmóoˈ˜ ˈmɨˈˊ do jo̱ cacuí̱i̱ˋbre la rɨngúuiñˊ lado. 	 De mannen grepen hem, maar hij rukte zich los, liet het kleed achter en vluchtte naakt weg.


Dsʉˈ e jábˈˉ, e lajeeˇ e jmáangˋ ta˜ e júuˆ tɨguaˇ laˈuii˜ e cacuøˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, ie˜ lamɨ˜ jmáangˋ ta˜ jaléˈˋ jmɨˈøøngˉ güɨtáˆ jiuung˜ có̱o̱ˈ˜guɨ joˈchíˈˆ co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ faˋ quiáˈˉ jaangˋ güɨtáˆ iee˜ mɨ˜ ningɨ́ˋ e cángˋneˈ fɨˊ nifeˈˋ, jo̱baˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱ seabˋjiʉ capíˈˆ bíˋ e laco̱ˈ nijlɨ́ɨbˉ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱ lajo̱baˈ nilɨguiúiñˉ lajeeˇ cateáˋ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do. 	 Als het bloed van bokken en stieren en de as van jonge koeien van zonden konden reinigen,


Dsʉco̱ˈ o̱ˈ lajo̱ e ˈnéˉ jméeˆnaˈ, co̱ˈ lɨ́ˈˉ lɨˊ ˈnéˉ e cuǿˈˆ bíˋ rúngˈˋnaˈ e jmiˈiáangˋ óoˊbaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iihuɨ́ɨˊ do, co̱ˈ lajo̱b e cangongɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ lajo̱baˈ nilɨˈiáangˋ óoˊnaˈ mɨ˜ nimóˆnaˈ e nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la có̱o̱ˈ˜ e laniingˉ ˈgøiñˈˊ do. 	 Eigenlijk moet u blij zijn zelf iets te ervaren van wat Christus heeft doorgemaakt; want op de dag dat Christus zal laten zien hoe groot en machtig Hij is, zult u een geweldige blijdschap met Hem delen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ laˈóˈˋ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús teáaiñˉ sɨ́ɨiñˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ e guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén jo̱guɨ dsigáˋ dsíirˊ e dsíngˈˉ jloˈˆ e guáˈˉ do, co̱ˈ dsíngˈˉ niguoˈˆ jaléˈˋ cu̱u̱˜ có̱o̱ˈ˜ e sɨˈieengˋ e guáˈˉ do, jo̱guɨ sɨ́ɨmˋbɨr cajo̱ quiáˈˉ jaléˈˋ e jloˈˆ e nɨcacuøˊ dseaˋ quiáˈˉ e sɨlɨ́ɨˋ e guáˈˉ do. Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús e sɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lado, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: 	 Enkele van Zijn discipelen wezen op de mooie, grote stenen van de tempel en de prachtige versieringen op de muren.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do: —¿Jialɨˈˊ eáangˊ ˈgóˈˋnaˈ? ¿Su jaˋ jáˈˉ mɨˊ calɨ́mˉbɨˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe? 	 "Waarom waren jullie zo bang?" vroeg Jezus. "Hebben jullie nu nog geen vertrouwen in Mij?"


jo̱ dsʉˈ jaˋ lɨɨng˜ niguiéˈrˊ jial nijmérˉ lajo̱, co̱ˈ jalémˈˋ i̱ dseaˋ teáangˈ˜ núuˋ do tɨbˊ dsíirˊ e núurˋ jaléˈˋ júuˆ e eˊ dseaˋ do. 	 Maar zij wisten niet hoe. Want het volk hing aan Zijn lippen.


Jo̱guɨ Jesús casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —¿I̱˜ i̱ táangˋ fɨˊ ni˜ e cuuˉ la jo̱guɨ jial siirˋ? 	 Hij vroeg hun: "Wiens portret en opschrift staan erop?"


Jo̱ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ neáangˊ fɨˊ Éfeso có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱b cajo̱, calɨñiˊbre jaléˈˋ e calɨ́ˉ do ie˜ jo̱, jo̱baˈ eáamˊ cafǿiñˈˊ. Jo̱ lajo̱b ngóoˊ lɨˈgøngˈˊ júuˆ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Jesús jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ. 	 Iedereen in Efeze hoorde ervan, zowel de Joden als de Grieken. De angst sloeg hen om het hart en zij kregen allemaal een groot ontzag voor de naam van de Here Jezus.


Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ e sɨtɨ́ɨngˊ lají̱i̱ˈ˜ e rooˋ do, jo̱baˈ ímˈˋbre lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ quiáˈˉ e ta˜ e jmóorˋ do. Co̱ˈ jaléˈˋ e rooˋ e sɨtɨ́ɨiñˈˊ do lɨ́ɨˊ laco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨseengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ jniˊ do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ sɨtɨ́ɨngˊ do, røøbˋ nilɨˈiáangˋ dsíirˊ lajɨˋ tú̱ˉ íiñˈ˜ do mɨ˜ carooˋ e cajnírˋ do. 	 De maaier krijgt zijn loon al en brengt mensen in Gods koninkrijk. Nu zijn de zaaier èn de maaier blij. Want de één zaait en de ander maait.


Jo̱guɨ lana iin˜n fáˈˆa quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ néeˊ ni˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jaléngˈˋ íˋ ˈnéˉ lɨ́ɨiñˊ dseañʉˈˋ i̱ guiúngˉ i̱ jmɨˈgóˋ dseaˋ quiáˈˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e quie̱rˊ jmangˈˆ júuˆ e jáˈˉ, jo̱guɨ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e nijmérˉ ta˜ ɨ̱́ˈˋ o̱ˈguɨ e jmérˉ ta˜ jmɨgǿøngˋ dseaˋ cajo̱ e laco̱ˈ nilíˈrˋ cuuˉ. 	 De helpers (A) moeten net zulke goede, evenwichtige mannen zijn als de voorgangers. Je moet op hen aankunnen. Zij mogen niet aan de drank verslaafd zijn en ook geen oneerlijke winst willen maken.


Co̱ˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ e nijníˉ i̱ dseaˋ fii˜ do e oˈnʉ́ˆ do, jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ nijá̱ˆnaˈ fɨˊ caluuˇ, nitǿˈˆnaˈr jo̱ nifɨ́ˈˆnaˈr lala: “Janúˈˋ, É̱e̱ˊ, jmeeˉ uíˆ diée˜ nea˜go̱ e oˈnʉ́ˆ la.” Jo̱ dsʉˈ lalab niñíˉ i̱ dseaˋ fii˜ e oˈnʉ́ˆ do jo̱ nijíñˈˉ: “Jaˋ cuíinˋn ˈnʉ́ˈˋ.” 	 Nadat de huiseigenaar de deur gesloten heeft, zal het te laat zijn. Dan zult u buiten blijven staan. En als u aanklopt en smeekt: 'Here, doe de deur voor ons open', zal Hij zeggen: 'Ik ken u niet.'


jo̱guɨ erˊ jaléˈˋ e jaˋ cuǿøngˋ niˈíingˈ˜naaˈ o̱ˈguɨ nijmitíˆnaaˈ, jneaa˜aaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ romano. 	 Zij willen ons dingen laten doen die ons, als Romeinen, verboden zijn."


Dsʉˈ i̱ Tʉ́ˆ Simón do cajméerˋ li˜ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ e laco̱ˈ joˋ taˈˊlɨ i̱ dseaˋ do mɨ́ɨˈ˜. Jo̱ mɨ˜ nɨˈiuuiñˉ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ, jo̱guɨbaˈ cajmeaˈrˊ i̱ dseaˋ do júuˆ laˈuiing˜ lanʉ́ˈˉ jial cajmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈrˉ e cagüɨˈɨ́ɨrˊ dsíiˊ e ˈnʉñíˆ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jméeˈ˜naˈ júuˆ Jacóoˆ có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caguiaangˉguɨ do jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ sɨ́ɨiñˋ lado, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre jo̱ fɨˊ lɨ˜ jiébˈˋ cangórˉ. 	 Hij maakte een gebaar dat zij moesten zwijgen en vertelde toen hoe de Here hem uit de gevangenis had bevrijd. "Vertel Jakobus en de andere broeders wat er is gebeurd", zei hij. Daarna ging hij weg naar een veiliger plaats.


Ráanˈˉ jo̱ guóˈˆ có̱o̱ˈr˜, jo̱ jaˋ eeˋ ɨˊ oˈˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ jneab˜ dseaˋ casɨ́ɨnˉn i̱ dseaˋ na fɨˊ la. 	 Sta op, ga naar beneden en aarzel niet met hen mee te gaan, want Ik heb hen gestuurd."


Jo̱ dsʉˈ Fidiéeˇ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ ñíingˊ jaˋ seeiñˋ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉ́ʉˊ e jmoˈˊ dseaˋ jmɨgüíˋ yaaiñ˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajíngˈˉ i̱ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ i̱ calɨsíˋ Saíiˆ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: 	 maar de Allerhoogste God woont niet in een gebouw, dat door mensen gemaakt is. Door de profeet Jesaja zei Hij:


Jo̱ caˈuøømˋ i̱ dseaˋ apóoˆ do e fɨˊ jo̱ e iáangˋ dsíirˊ, co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ nɨcacuøˊ írˋ e laco̱ˈ nidsingɨ́ɨiñˉ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ Jesús. 	 Blij verlieten de apostelen de rechtszaal. God had hun het voorrecht gegeven terwille van Jezus slecht behandeld te worden.


Jo̱ seemˋ dseaˋ i̱ féˈˋ e có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ e féˈrˋ, eáangˊguɨ nilɨlíˈˆ dseaˋ jial féˈˋ Fidiéeˇ jmangˈˉ júuˆ jáˈˉ, jo̱ lajo̱baˈ nijmɨˈgóˋ dseaˋ írˋ. Jo̱ song lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ ngɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ íˋ dseeˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ? 	 Maar als God meer eer ontvangt door mijn oneerlijkheid (omdat die zo schril afsteekt tegen de waarheid van God) waarom word ik dan nog als zondaar veroordeeld?


jo̱ nilǿømˉbre jnea˜, jo̱guɨ niˈñíñˉ jnea˜, jo̱guɨ nijmɨhuɨ́ɨiñˋ jnea˜ cartɨˊ nijngámˈˉbre jnea˜; dsʉˈ mɨ˜ nisúungˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, nijí̱bˈˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Ze zullen Mij bespotten, spugen, geselen en tenslotte vermoorden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Jo̱ i̱ dseata˜ íˋ, eáamˊ gaˋ caˈéerˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel, jo̱guɨ caquiʉˈˊ i̱ dseata˜ do ta˜ e ˈnéˉ nitiúuiñˈˉ do jaléngˈˋ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ quiáˈrˉ e laco̱ˈ nijúuiñˈˉ do. 	 Op een sluwe manier wist die koning ons volk het leven zuur te maken. Hij verplichtte hen zelfs hun pasgeboren kinderen buiten neer te leggen, in weer en wind en aan hun lot over te laten, zodat het volk niet meer zou groeien.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cafíingˋ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do e sello e catɨ́ˋ tú̱ˉ do, jo̱baˈ canúˉu e guicajíngˈˉ i̱ catɨ́ˋ tú̱ˉ do lajeeˇ i̱ quiúungˉ do, jo̱ lalab cajíñˈˉ do: —¡Neaˊ jo̱ jǿøˉ e la! 	 Het Lam verbrak het tweede zegel en ik hoorde het tweede levende wezen zeggen: "Kom."


Co̱ˈ yaam˜bre guiarˊ júuˆ e róoˉ jo̱guɨ júuˆ e jaˋ uiing˜ seaˋ, jo̱ có̱o̱ˈ˜ e gaˋ e sɨtɨ́ɨiñˇ jmóorˋ do jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ yaaiñ˜ do cǿøiñˉ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nabɨ ˈléˈˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ e nabɨ nɨcanaaiñˋ e ˈnaaiñˋ yaaiñ˜ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ do. 	 Zij pochen op hun veroveringen en zonden. Door een beroep te doen op de hartstochten, weten zij mensen te verleiden die pas hun oude, verkeerde leven de rug hebben toegekeerd.


Jo̱ dsʉˈ laˈeáangˊ e seemˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e cangɨ́ɨngˋnaˈ cacuøˊ Dseaˋ Jmáangˉ do, jo̱baˈ jaˋ ˈneángˉnaˈ e dseaˋ jiéngˈˋ niˈéˈˉ ˈnʉ́ˈˋ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨñíˆnaˈ, co̱ˈ ˈñiabˈˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e eˈˊ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ nilɨñíˆnaˈ. Jo̱ jaléˈˋ e erˊ do jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ faˈ lɨ́ɨˊ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jie˜ mɨˊ tʉ́ˋnaˈ e seengˋnaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱ˈguɨ nɨcaˈeˈˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Maar u hebt de Heilige Geest ontvangen en Hij woont in u. Daarom hoeft niemand anders u te leren wat God wil, want Hij Zelf is uw Leraar. Wat Hij zegt, is de waarheid en geen leugen. Doe daarom wat de Heilige Geest u geleerd heeft en blijf één met Christus.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, jie˜ mɨˊ jmɨtúngˉ oˈˊ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e nɨcaˈíinˈ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ jie˜ mɨˊ jáˈˉ nuuˈˋ jaléˈˋ júuˆ ˈlɨˈˆ e jaˋ uiing˜ seaˋ, o̱ˈguɨ e jméeˈˆ ta˜ jɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jíngˈˉ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ. 	 Och, Timotheüs, schiet niet tekort in wat God je heeft toevertrouwd. Laat je niet verleiden tot dwaze discussies met mensen die over hun 'kennis' opscheppen en daarmee bewijzen dat zij geen kennis hebben.


Jo̱ ¿jialɨˈˊ ɨˊ óoˊnaˈ lajo̱?, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ mɨˊ ñíˆbɨˈ e˜ nidsingɨ́ɨngˉnaˈ lɨ˜ dsaˈóˋ lɨ˜ iéeˊ. Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jníiˊ tiiˋ, co̱ˈ e jo̱baˈ e jnéengˋ jí̱i̱ˈ˜ lajeeˇ cateáˋ jo̱ niˈíimˉ jóng. 	 Hoe weet u wat er morgen met u zal gebeuren? Uw leven lijkt op een damp, die er nu is en straks weer verdwijnt.


Jo̱ jaˋ e ta˜ calɨˈíingˆ quíiˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e caˈíingˈ˜naˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ lajeeˇ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ song lanaguɨ nɨˈiing˜naˈ nicá̱ˆnaˈ fɨˊ jiébˈˋ. 	 Is wat u hebt geleden dan voor niets geweest? Was dat maar zo.


dsʉco̱ˈ íˋbingˈ i̱ tɨɨngˋ ɨ́ɨˋ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, co̱ˈ nɨsɨˈíˈˋbre jial tíiˊ iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ɨngˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ; jo̱guɨ íˋbre cajo̱ dseaˋ nɨcacuøˈrˊ iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ e fɨɨˋ e lɨ́ɨˊ lafaˈ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ cajméeˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ do, co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e nɨcajméerˋ do caˈiéˈrˋ ta˜ e laco̱ˈ cajmɨˈlɨngˈˆ yaang˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱ uii˜ jo̱baˈ Fidiéeˇ nɨcacuøˈrˊ iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋi̱ cajngangˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e iing˜ Fidiéeˇ ˈñiaˈrˊ. 	 Zijn oordelen zijn juist en goed. Hij heeft de grote hoer gestraft, die de aarde met haar ontucht verontreinigd heeft. Hij heeft de moord op Zijn knechten op haar gewroken.


Jo̱ dseángˈˉ mɨˊ ˈnooˋbɨ nijmee˜e jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ jmóoˋo jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nicuǿøˆø fɨˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ ˈnóˈˊ uiing˜ jial e nijmiˈiáangˋ dsíirˊ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ e iáangˋ dsiˋ jneaˈˆ. 	 Maar ik zal dat doen om bepaalde mensen de kans te ontnemen te beweren dat zij net zo voor God werken als wij.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉ do jéeiñˋ gángˉ ɨ̱ɨ̱ˋ i̱ nidsijngáaiñˈ˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 Twee misdadigers werden samen met Hem naar de plaats van terechtstelling gebracht.


Jo̱ dsʉˈ nʉ́ˈˉguɨ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱, ˈnéˉ nica̱a̱ˉ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ jmɨgüíˋ nilíˋ ˈníˈˋ níiñˉ jnea˜. 	 Maar eerst moet Ik vreselijk lijden. Ik zal door de mensen van deze tijd worden verworpen.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caquɨ́ngˈˉ i̱ Safira do uii˜ tɨɨˉ Tʉ́ˆ Simón e nɨˈlɨɨm˜bre. Jo̱ mɨ˜ caguilíingˉ i̱ sɨmingˈˋ do, nɨˈlɨɨm˜ i̱ dseamɨ́ˋ do. Jo̱ cangojéemˋbreiñˈ do fɨˊ lɨ˜ caˈáaiñˈˉ jo̱ cataiñˈˉ cáangˋ e lɨ˜ caˈángˉ i̱ ˈlɨɨ˜ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ do. 	 Op hetzelfde moment zakte zij voor hem in elkaar en stierf. De jonge mannen kwamen binnen. Toen zij zagen dat zij ook dood was, droegen zij haar naar buiten en begroeven haar bij haar man.


Jo̱ ie˜ jo̱ dob teáangˉ i̱ fɨ́ɨngˊ dseamɨ́ˋ i̱ jǿøˉ catɨˊ huí̱i̱ˉ i̱ nɨcajalíingˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús catɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea jo̱guɨ i̱ nɨcajmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˆ cajo̱. 	 Een groep vrouwen stond op een afstand te kijken. Zij waren met Jezus meegekomen en hadden voor Hem gezorgd.


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana, mɨ˜ niguiéeˊ e oor˜ jo̱, gángˉ dseaˋ teiñˈˊ jmiˈíñˈˊ fɨˊ ni˜ coˈmaˋ; jo̱ jaaiñˈˋ do nijé̱rˉ, jo̱guɨ jaangˋguɨr nidséiñˈˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Die nacht zullen twee mensen in één bed slapen. De een zal worden meegenomen om bij Mij te zijn. De ander zal achterblijven.


dsʉco̱ˈ dsíngˈˉ ˈgøngˈˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ jo̱guɨ dsíngˈˉ tɨɨiñˋ erˊ cajo̱, co̱ˈ jaˋ erˊ laco̱ˈ eˊ i̱ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 Hij wist waar Hij het over had en hoefde niet aan te halen wat anderen hadden gezegd.


—Jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo óorˋ ta˜ e erˊ e˜ guǿngˈˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 "De godsdienstleraars en de Farizeeërs moeten de wet van Mozes handhaven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús e júuˆ la: —Jo̱ ¿jialɨˈˊ jaˋ líˈˋnaˈ guíiˈ˜naˈ jnang˜ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ jnang˜ e jaˋ dseengˋ e dsijéeˊ quíiˉnaˈ? 	 U weet zelf wat goed en rechtvaardig is! Als u met uw schuldeiser onenigheid hebt, moet u proberen het zo vlug mogelijk met hem in orde te maken. Anders sleurt hij u nog voor de rechter en krijgt u gevangenisstraf.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e jaˋ fǿønˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e tɨˊ lɨ˜ niˈíinˈ˜; co̱ˈ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ nijmérˉ e i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ nigüɨtáangˈ˜naˈ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ e laco̱ˈ nijmérˉ quijí̱ˉ jial nitʉ́ˆnaˈ e teáangˉnaˈ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜; jo̱ e iihuɨ́ɨˊ jo̱ niˈíingˈ˜naˈ lajeeˇ guíˉ jmɨɨ˜. Jo̱ dsʉˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ dseángˈˉ jie˜ mɨˊ lɨtúngˉ oˈˊ e sinˈˊ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, doñiˊ faˈ iing˜ dseaˋ jngaiñˈˊ ˈnʉˋ uii˜ e jo̱, jo̱baˈ jneab˜ nicuǿøˆø ˈnʉˋ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨnˈˉ e nilɨseenˈˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 Wees niet bang voor wat u nog moet doormaken. De duivel zal sommigen van u in de gevangenis gooien om u op de proef te stellen; u zult het tien dagen erg moeilijk hebben. Maar blijf Mij trouw tot de dood. Dan zal Ik u de erekrans van het eeuwige leven geven.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “I̱ dseañʉˈˋ laˈuii˜ i̱ calɨsíˋ Adán calɨséiñˋ e quie̱rˊ ngúuˊ táangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱ dsʉˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ cøøngˋguɨ do, íbˋ i̱ cuøˊ e seengˋ dseaˋ lata˜.” 	 Er staat immers in de Boeken: "De eerste mens, Adam, kreeg een natuurlijk leven." (a) Maar Christus, de laatste Adam, geeft geestelijk leven.


Dsʉco̱ˈ co̱o̱bˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e joˋ téˈˋ dseaˋ e núurˋ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ niguoˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ; dsʉco̱ˈ ie˜ jo̱ lɨ́ˈˆ iiñ˜ e nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈrˊ yaam˜bre, jo̱guɨ nijmérˉ quijí̱ˉ cabøø˜ tɨfaˈˊ i̱ niˈéˉ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jaléˈˋ e iiñ˜ ninúrˉ. 	 Want er komt een tijd dat de mensen niet meer naar de waarheid willen luisteren, maar leraars zoeken die hun vertellen wat zij graag willen horen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, cangolíingˆ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ saduceo fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús. Jo̱ i̱ dseaˋ do féˈrˋ e joˋ jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱baˈ e jo̱b e iiñ˜ nijmɨngɨ́ˈrˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: 	 Er stapten enkele Sadduceeërs op Hem af. De Sadduceeërs beweerden dat de mens na de dood niet meer levend kan worden.


Jo̱guɨ lana fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈøøngˉ Dseaˋ Jmáangˉ e catu̱u̱ˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ mɨ˜ cajúiñˉ cuaiñ˜ quíˉiiˈ, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ lana nɨseaˋ fɨˊ quíˉiiˈ e nɨcuǿøngˋ e ningɨɨng˜naaˈ e jaˋ ˈgóˈˋnaaˈ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ fɨˊ É̱e̱ˆ lɨ˜ Laniingˉ Güeangˈˆ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Omdat Jezus Zijn leven en Zijn bloed voor ons heeft gegeven, broeders, mogen wij bij God komen.


Jo̱ mɨ˜ caˈíngˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ do júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ cajgáamˉbre jmɨɨˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e caˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do sɨ́ˈrˋ jneaˈˆ: —Song ˈnʉ́ˈˋ dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e jnea˜ lɨ́ɨnˊn dseaˋ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, ñilíingˉnaˈ fɨˊ quiéˉe jo̱ fɨˊ jo̱b nijá̱ˆnaˈ. Jo̱ camɨˈrˊ jneaˈˆ jmɨˈeeˇ e cajé̱ˆbaaˈ fɨˊ quiáˈrˉ. 	 Nadat zij en haar gezin gedoopt waren, drong zij er op aan dat wij bij haar zouden logeren. "Als u ervan overtuigd bent dat ik echt in de Here Jezus geloof", zei ze, "ga dan met mij mee naar huis en blijf logeren." Wij konden gewoon niet weigeren.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ jaˋ ɨˊ dsiiˉ faˈ e uǿngˉguɨ́ɨ laco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ jíngˈˉ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ sɨ́ɨngˋ Dseaˋ Jmáangˉ cuaiñ˜ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ güɨtáangˉ ˈnʉ́ˈˋ do. 	 Toch zie ik niet in waarom deze 'geweldige boodschappers van God' beter zouden zijn dan ik.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈuøøˉbaaˈ fɨˊ Mitilene, jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ co̱o̱ˋguɨ do, cangɨɨng˜naaˈ fɨˊ quiniˇ e fɨɨˋ e siiˋ Quío. Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ tú̱ˉ jmɨɨ˜ lajo̱, cangɨɨng˜naaˈ co̱o̱ˋ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉjiʉ e néeˊ ni˜ jmɨñíˈˆ e siiˋ Samos. Jo̱ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ calɨˈɨɨ˜naaˈ e téeˈ˜naaˈ fɨˊ, jo̱guɨbaˈ caguiéˉnaaˈ fɨˊ Mileto. 	 Samen voeren wij naar Mitylene en kwamen de volgende dag langs Chios; de dag daarna staken wij over naar Samos en nog een dag later kwamen wij in Milete.


Jo̱ ñiing˜ óoˊnaˈ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ quírˉ có̱o̱ˈ˜ e gaˋ quiáˈˉ jaangˋguɨ dseaˋ rúiñˈˋ uii˜ quiáˈˉ e gaˋ e jmóoˋ íˋ quiáˈrˉ. Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e ˈnéˉ jméeˆnaˈ e jmɨˈúungˋnaˈ jméeˆnaˈ jmangˈˉ e guiʉ́bˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Let erop dat niemand kwaad met kwaad vergeldt, maar wees altijd goed voor elkaar en voor anderen.


Jo̱ jo̱b catángˈˆ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ jóˈˋ dséeˉ catɨ́ˋ tú̱ˉ do i̱ cajmɨcaang˜ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ i̱ jóˈˋ lab i̱ cajméeˋ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜reˈ jmɨɨ˜ dseángˈˉ fɨˊ quiniˇ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e li˜ e cajméeˋreˈ do, có̱o̱ˈ˜ e jo̱b cajmɨgǿøngˋneˈ jaléngˈˋ i̱ cacuǿøngˋ yaang˜ e catáiñˉ e li˜ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ do e laco̱ˈ liiñ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do. Jo̱guɨ cajo̱ jaléngˈˋ íˋ cajmifémˈˊbre i̱ diée˜ guóoˈ˜ quiáiñˈˉ do cajo̱. Jo̱ fɨˊ ni˜ jɨˋ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e quiéengˋ azufre e joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ cabiingˇneˈ laco̱ˈ jí̱ˈˋbreˈ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ jóˈˋ dséeˉ catɨ́ˋ tú̱ˉ do i̱ cajmɨcaang˜ e lɨ́ɨngˊneˈ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Het beest en de leugenprofeet, die onder het oog van het beest opmerkelijke dingen had gedaan, werden gevangen genomen. Door die opmerkelijke dingen waren alle mensen verleid, die het teken van het beest droegen en het standbeeld van het beest aanbaden. Zowel het beest als de leugenprofeet werden levend in het brandende zwavelmeer gegooid.


Jo̱ jnea˜ cuǿømˋ líˋ jmɨráangˆ ˈñiáˈˋa uii˜ quiáˈˉ jaangˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ, jo̱ dsʉˈ o̱ˈ nijmɨráangˆ ˈñiáˈˋa uii˜ quiéˉe ˈñiáˈˋa, lɨfaˈ nijmɨráamˆ ˈñiáˈˋa jí̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ e jaˋ quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜ jmeeˉ. 	 Over die ervaring zal ik spreken, maar niet over mijzelf. Het enige waarop ik mij kan beroemen, is mijn zwakheid, omdat God die zwakheid gebruikt om Zijn grootheid en kracht te tonen.


Jo̱ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ lala: —¿Jna˜guɨ e fóˈˋnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiéˉe? Dsʉˈ i̱ dseaˋ guitúungˋ do dsíngˈˉ cafǿiñˈˊ jo̱ cangogáˋ dsíirˊ jo̱ cajmɨngɨˈˊ rúiñˈˋ: —¿I̱˜ i̱ dseañʉˈˋ la e quiʉˈrˊ ta˜ jo̱ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ guíˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ jmɨɨˋ júuˆ quiáˈrˉ? 	 "Waar is jullie geloof?" vroeg Hij Zijn discipelen. Zij keken Jezus bang aan. Vol ontzag en verbazing zeiden zij tegen elkaar: "Wat voor man is Hij? Zelfs de wind en het water doen wat Hij zegt!"


Dsʉˈ jnea˜guɨ lajeeˇ e seenˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la lɨ́nˉn e catɨ́ɨmˉbaa e niliúunˈ˜n ˈnʉ́ˈˋ e niguiéngˈˊ áaˊnaˈ jaléˈˋ e júuˆ na. 	 De Here Jezus Christus heeft mij laten zien dat ik niet meer zo lang op aarde te leven heb. Zolang ik nog hier ben, wil ik geregeld dit soort brieven schrijven om u wakker te houden.


Jo̱ dob caseáaiñˊ i̱ dseaˋ do jo̱ caˈíbˉtu̱r fɨˊ dsíiˊ móoˊ jo̱ cangórˉ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ cataangˋ e guiéeˊ do. 	 Hij draaide Zich om en liet hen staan.


Jo̱ mɨ˜ caˈuøøngˋ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan e fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊ dseaˋ do co̱ˈ nɨsɨlaamˉbre, jo̱baˈ caseángˈˋtu̱ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ apóoˆ rúiñˈˋ caguiaangˉguɨ do, jo̱ cajmeaˈˊreiñˈ júuˆ jaléˈˋ e cajíngˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ. 	 Zodra zij vrij waren, gingen Petrus en Johannes naar hun vrienden en vertelden wat de Joodse leiders hadden gezegd.


Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋiiˈ, jneaˈˆ nɨcatʉ́ˆbaaˈ lajaléˈˋ e seaˋ quíˉnaaˈ jo̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉbˋ nɨngɨˋnaaˈ lana. Jo̱baˈ ¿e˜ jí̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨˉnaaˈ niˈíingˈ˜naaˈ? 	 Petrus merkte op: "Wij hebben alles verlaten om U te volgen. Hoe staat het dan met ons?"


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ Judas do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmiˈneáangˋ jnea˜, jo̱baˈ jmóoˋbre nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe; jo̱ Tiquiéˆe Fidiéeˇ nijmiˈneáamˋbre i̱ dseaˋ íˋ cajo̱, jo̱ lajo̱b Tiquiéˆe co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ cøømˋ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Jezus antwoordde hem: "Als iemand van Mij houdt, zal hij doen wat Ik heb gezegd. Mijn Vader zal van hem houden en samen zullen Wij bij hem komen wonen.


jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ i̱ jlømˈˆ i̱ jaˋ e tɨɨngˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. Co̱ˈ dseáˋ lafaˈ jmohuɨ́ɨˊ quiáˈrˉ e jmóorˋ ta˜ tɨ́ɨngˊ júuˆ quiáˈrˉ e jaˋ cuøˈrˊ júuˆ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ lɨ˜ doñiˊ e sɨ́ɨiñˋ; jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ uíingˉ jaléˈˋ dsihuɨ́ɨˊ jo̱guɨ e jaˋ seeiñˋ røøˋ jo̱guɨ e jmiguíiñˉ dseaˋ rúiñˈˋ jo̱guɨ e jaˋ seaˋ júuˆ ta˜ dsíiˊ quiáˈˉ rúiñˈˋ, 	 Wie iets anders beweert, is verwaand en dom; die heeft de ziekelijke neiging te willen bekvechten over de betekenis van de woorden van Christus. De gevolgen daarvan zijn jaloezie en ruzie, beledigingen en verdachtmakingen.


jo̱ lajo̱baˈ nilɨseenˈˋ juguiʉ́ˉ jo̱guɨ niñíinˈˋ e huǿøbˉ seenˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ.” 	 "Als je je vader en moeder eert, zal het je goed gaan en zul je een lang leven hebben."


Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ na nɨcacuørˊ jaléˈˋ e nɨseángˉ quiáˈˉbre, jo̱ dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ na nɨcacuørˊ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ jo̱ có̱o̱ˈ˜ e nabaˈ sɨˈíˆ nilárˉ capíˈˆ e niˈɨ̱́ˈˋ nidǿˈrˉ. 	 Want de rijken hebben vanuit hun rijkdom gegeven, maar deze vrouw heeft alles gegeven wat zij had."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱ —jíngˈˉ Juan— camánˉn jaangˋguɨ ángel i̱ jajgiáangˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ.Jo̱ eáamˊ ˈgøngˈˊ i̱ ángel do e quiʉˈrˊ ta˜; jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catɨsɨ́ɨiñˈˇ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ, dseángˈˉ jloˈˆ cajneáˉ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e jɨiñˈˋ do. 	 Daarna zag ik een andere engel uit de hemel naar beneden komen. Hij had grote macht en de aarde werd door zijn glans verlicht.


’¿Jialɨˈˊ fɨˈˊnaˈ jnea˜, “Fíiˋi, Fíiˋi”, song jaˋguɨ nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ ta˜ quiʉ́ˈˋʉ? 	 Hoe haalt u het in uw hoofd Mij 'Here' te noemen? U doet niet eens wat Ik zeg.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajgóˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ yʉ́ˈˆ mogui˜ Jesús, jo̱ e Jmɨguíˋ do cangojéengˋ dseaˋ do fɨˊ co̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ e laco̱ˈ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ nijmérˉ quijí̱ˉ jial e niˈéˉ dseaˋ do dseeˉ. 	 Daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn geleid om door de duivel op de proef te worden gesteld.


Jmeeˉbaˈ féngˈˊ óoˊnaˈ quiáˈˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ íingˊnaˈ dseeˉ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ mɨ˜ eeˋgo̱ ˈléerˊ quíiˉnaˈ. Jo̱ laco̱ˈguɨ Dseaˋ Jmáangˉ caˈíimˉbre dseeˉ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ lajo̱b ˈnéˉ jméeˆ ˈnʉ́ˈˋ, ˈnéˉ íim˜baˈ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. 	 Verdraag en vergeef elkaar als iemand iets tegen u heeft. Volg hierin het voorbeeld van Christus, Die u zonder meer vergeven heeft.


Jo̱guɨ guicó̱o̱bˈˇ cajo̱ i̱ dseaˋ góoˊo i̱ siiˋ Herodión có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Narciso, co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉ lɨ́ɨiñˊ cajo̱. 	 aan mijn landgenoot Herodion en aan de gelovigen in de familie van Narcissus.


Jo̱ co̱o̱ˋ néeˈ˜ caseáiñˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ có̱o̱ˈr˜ co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ e røøbˋjiʉ có̱o̱ˈ˜ e ta˜ jmóoˋ írˋ do cajo̱, jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Dseaˋ rúˈˋuuˈ, nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e laˈeáangˊ e ta˜ lab jo̱baˈ guiʉ́bˉ seaˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ quíˉiiˈ. 	 Hij riep zijn mannen bij elkaar, haalde er ook nog andere vakbroeders bij en zei tegen hen:


jo̱ lajo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ niguiéˈrˊ jial niˈnɨ́iñˉ ˈnʉ́ˈˋ o̱si nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ dseeˉ é. Jo̱ jmiliingˇ yaang˜naˈ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseángˈˉ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ i̱ jaˋ sɨˈlɨngˈˆ jee˜ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ seengˋ jmɨɨ˜ na. Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ seengˋ jmɨɨ˜ na eáamˊ ˈlɨiñˈˆ jo̱guɨ jaˋ ɨˊ dsíirˊ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ lafaˈ sɨjɨngˈˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jɨngˈˋ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ i̱ sɨtǿngˈˉ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ mɨ˜ canʉʉˋ. 	 zodat niemand een kwaad woord van u kan zeggen. Leef in deze ontwrichte, bedorven wereld als zuivere, onschuldige kinderen van God. Want in deze wereld bent u als sterren die het licht van God uitstralen en


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Quie̱ˋnaˈ cuante lají̱i̱ˈ˜ e nuuˋnaˈ; co̱ˈ lafaˈ có̱o̱ˈ˜ e guiaˋ ˈnʉ́ˈˋ íˈˋ, có̱o̱ˈ˜ e jo̱b cajo̱ e niguiáˉ Fidiéeˇ íˈˋ eeˋgo̱ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ jo̱ carˋ jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊbɨ lajo̱ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Het hangt er helemaal vanaf hoe je luistert. God zal je geven naar de maat waarmee je zelf meet.


jo̱ tiquiáˈˆ Elí siirˋ Matat, jo̱ tiquiáˈˆ Matat calɨsírˋ Leví, jo̱ tiquiáˈˆ Leví calɨsírˋ Melqui, jo̱ tiquiáˈˆ Melqui calɨsírˋ Jana, jo̱ tiquiáˈˆ Jana calɨsírˋ Séˆ, 	 De vader van Jozef was Eli; de vader van Eli was Matthat; de vader van Matthat was Levi; de vader van Levi was Melchi; de vader van Melchi was Jannai; de vader van Jannai was Jozef;


Jo̱ i̱ Ananías do cangórˉ fɨˊ lɨ˜ cajá̱ˋa̱. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, jo̱ casɨ́ˈrˉ jnea˜: “Saulo ruuˈˇ, güɨlɨjnébˈˋtu̱ˈ caléˈˋ catú̱ˉ.” Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b calɨjnéˈˋtú̱u̱, jo̱ nɨcuǿømˋ jǿøˆø caléˈˋ catú̱ˉ. 	 'Saul, broeder', zei hij, terwijl hij bij me stond, 'kijk eens omhoog.' Ik keek op en kon weer zien! Mijn ogen waren weer goed.


Jo̱ cangóbˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do cangojméerˆ laco̱ˈ ta˜ caquiʉˈˊ fiir˜. Jo̱ malɨɨ˜guɨ lajo̱ caguiémˈˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ guiing˜ fiir˜ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: “Nɨcangotéeˉbaa jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféeˈ˜ do ˈmɨ́ɨˉ, jo̱ nab nɨneáaiñˊ lana, dsʉˈ jóoˋbɨ lɨ˜ nigüeáˋguɨ dseaˋ.” 	 Maar toen die er waren, bleek er nog plaats over te zijn.


Co̱ˈ dseaˋ íbˋ dseaˋ caˈeˈˊ jnea˜ jial laco̱ˈ nilɨseenˉ fɨˊ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈr˜, jo̱ lajo̱baˈ eáamˊ nilɨˈiáangˋ dsiiˉ, co̱ˈ co̱lɨɨm˜ nilɨseenˉ có̱o̱ˈr˜. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ dseata˜ quíˉiiˈ Davíˈˆ e caféˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Jesús. 	 U zult mij het leven teruggeven. Door dicht bij mij te zijn, zult U mij vreugde geven.' (b)


Jo̱ lajo̱b nidsijéeˊ cajo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niˈíingˉ jmɨgüíˋ; co̱ˈ ie˜ jo̱ nisíngˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨrˉ e laco̱ˈ niˈnáiñˋ caˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈéeˋ gaˋ i̱ seengˋ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈéeˋ guiʉ́ˉ. 	 Zo zal het ook gaan bij het einde van deze tijd. De engelen zullen komen om de slechte mensen van de goede te scheiden.


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e i̱i̱ˋ i̱ jaˋ singˈˊ uii˜ quiéˉe, jo̱baˈ ˈníˈˋ níimˉbre jnea˜ jóng, jo̱guɨ i̱i̱ˋ i̱ jaˋ jmɨcó̱o̱ˈˇ jnea˜ e laco̱ˈ nilɨcuíingˋ dseaˋ jnea˜, jo̱baˈ jaˋ siñˈˊ uii˜ quiéˉe cajo̱. 	 Wie niet vccr Mij is, is tegen Mij. Wie niet met Mij meewerkt om de mensen bijeen te brengen in mijn koninkrijk, jaagt ze uiteen.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcalɨcuíingˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ láangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ nɨcaˈnaangˋ yaaiñ˜ jee˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmóoˋ dseaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ dsʉˈ song caquɨngˈˉtu̱ i̱ dseaˋ do e fɨˊ gaˋ do jo̱ cajméeˋtu̱r jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ, jo̱guɨ niquiʉ́ˈˉtu̱ ta˜ quiáˈrˉ jaléˈˋ e jo̱, jo̱baˈ eáangˊguɨ gaˋ niˈuíingˉ quiáˈrˉ laco̱ˈguɨ lamɨ˜ jéengˊguɨ ie˜ lamɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nilɨcuíiñˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als iemand, door de Here en Redder Jezus Christus te aanvaarden, aan de verkeerde levenswijze van de wereld is ontsnapt, maar er zich later weer door laat inpalmen en overmeesteren, is hij er slechter aan toe dan ooit tevoren.


Jo̱ majmifémˈˊbaaˈ Fidiéeˇ contøøngˉ jo̱guɨ lata˜ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. 	 Hem komt voor altijd en eeuwig alle eer toe in de Gemeente door Jezus Christus. Amen!


jo̱guɨ guiˊbre ˈnʉ˜ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ ˈnɨ́ɨˉ, jo̱guɨ jmɨcaaiñ˜ e féˈrˋ faˈˊ e cueeˋ fɨˊ quiniˇ dseaˋ. Dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíbˋ niˈíngˈˋ iihuɨ́ɨˊ e eáangˊguɨ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Maar houd ze in de gaten! Zij persen de weduwen alles af, zelfs hun huis. En voor de vrome schijn zeggen zij lange gebeden op. De straf die zij krijgen, zal er alleen maar zwaarder door worden."


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e jaˋ cuǿøngˋ e niˈíˆguɨ dsiˋnaaˈ e nibeáangˈ˜guɨ dseeˉ yee˜naaˈ e laco̱ˈ eáangˊguɨ nilɨguiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ. 	 Wat betekent dat nu in de praktijk? Zullen wij doorgaan met zondigen om daardoor meer genade van God te krijgen?


Jo̱ i̱ jiuung˜guɨ do co̱o̱ˋ néeˈ˜ casɨ́ˈrˉ tiquiáˈrˆ jo̱ cajíñˈˉ: “Teaa˜, mɨ˜ nijúungˉ ˈnʉˋ, ˈnéˉ nilíˋ jmáˈˉjiʉ røøˋ jaléˈˋ e seaˋ quíiˈˉ lana. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ faˈ jméeˆbaˈ jmáˈˉjiʉ jaléˈˋ e jo̱ na la seengˋguɨˈ.” Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cacuøˊ i̱ tiquiáˈrˆ do lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˈˉ do. 	 Op een dag zei de jongste: 'Vader, ik wil mijn deel van de erfenis nu al hebben.' De vader verdeelde zijn bezit tussen zijn twee zonen.


Jo̱ i̱ jí̱ˈˋ i̱ laˈuii˜ do jnéeiñˉ lafaˈ jaangˋ ieˈˋ, jo̱guɨ i̱ jí̱ˈˋ i̱ catɨ́ˋ tú̱ˉ do jnéeiñˉ lafaˈ jaangˋ güɨtáˆ, jo̱guɨ i̱ jí̱ˈˋ i̱ catɨ́ˋ ˈnɨˊ do, íˋbingˈ lɨɨng˜ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ la jneaa˜aaˈ, jo̱guɨ i̱ jí̱ˈˋ i̱ lɨ˜ catɨ́ˋ quiʉ̱́ˋ do jnéeiñˉ lafaˈ jaangˋ mɨɨˋ i̱ íingˊ guiáˈˆ güíˋ. 	 Het eerste van die wezens leek op een leeuw, het tweede op een jonge stier, het derde had een mensengezicht en het vierde leek op een vliegende arend.


Jo̱baˈ cañíiñˈˋ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nɨcafɨ́ɨˉbaa ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e cajméerˋ quiéˉe do, jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ. Jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ iing˜naˈ e nifáˈˆtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ e jo̱? O̱faˈ iim˜baˈ é e niˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ cajo̱. 	 De man zei: "Dat heb ik toch al verteld? U luistert gewoon niet. Waarom wilt u het anders nog een keer horen? Of wilt u soms ook discipelen van Hem worden?"


Jo̱ e júuˆ jloˈˆ e quíingˊ eáangˊ do, jneabˈˆ dseaˋ léeˊnaaˈ e jo̱. Jo̱ dsʉˈ jneaˈˆ lɨco̱ˈ lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ co̱o̱ˋ tuˈˊ guóoˈ˜ e laco̱ˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ jmilir˜ jial tíiˊ ˈgøiñˈˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱, jo̱ o̱ˈ yee˜naaˈ dseaˋ jmooˉnaaˈ lajo̱. 	 Maar deze kostbare schat hebben wij in kwetsbaar aardewerk, ons lichaam. Iedereen kan zien dat de buitengewone kracht in ons niet van onszelf maar van God is.


Jo̱guɨ jaˋ jmijíiˆnaˈ mɨ˜ jíngˈˉ dseaˋ e iiñ˜ niguírˉ quíiˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e nɨsɨˈíingˆnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ, faˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tɨˊ dsíiˊ e jmɨcaaiñ˜ e jgiáangˉ yaaiñ˜, jo̱guɨ jmiféiñˈˊ jaléngˈˋ ángeles, jo̱guɨ jíñˈˉ e ngɨɨ˜guɨ quiáˈˉ jaléˈˋ e jaˋ mɨˊ cangarˊ, jo̱guɨ jmɨcǿøngˈ˜ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ dsíirˊ quiáˈˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Laat u niet wijsmaken dat u verloren bent als u geen engelen wilt vereren. Wie dat beweren, denken recht van spreken te hebben omdat ze een visioen hebben gehad. Het enige wat die trotse mensen hebben (ook al beweren zij nederig te zijn) is een rijke fantasie!


jo̱ dsʉˈ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ íˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijmeángˉ quiáˈrˉ yaam˜bre, jo̱guɨ jaˋ jmóorˋ e ngocángˋ dsíirˊ e ta˜ jo̱, co̱ˈ lɨco̱ˈ iiñ˜ e niˈmeáangˊguɨr jnea˜ lɨ˜ iuunˉ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ la. 	 Maar de eersten die ik noemde, spreken over Hem in de hoop mij jaloers te maken. Zij hopen dat hun succes mijn gevangenschap zwaarder zal maken.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la féˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e caséeˊ Moi˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ e lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ jee˜ ˈléˈˋ dseaˋ Israel i̱ siiˋ Levíbingˈ cuǿøngˋ lɨ́ɨngˊ jmidseaˋ, jo̱ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ íˋbingˈ i̱ seaˋ fɨˊ quiáˈˉ i̱ niˈíngˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ co̱o̱ˋ lajeeˇ guíˉ íingˈ˜ lajaléˈˋ e seaˋ quiáiñˈˉ, doñiˊ faˈ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lɨ́ɨiñˊ dseaˋ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨiñˊ yaaiñ˜ cajo̱. 	 Als Melchizédek een priester van Israël was geweest, zou dit niet zo vreemd zijn; want later moest Gods volk een tiende van zijn inkomsten geven aan de priesters, die tot hun eigen volk behoorden.


Jo̱ lalab féˈˋguɨ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱: Jmiféngˈˊnaˈ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, i̱ seengˋ jaléˈˋ fɨɨˋjiʉ jo̱guɨ jaléˈˋ fɨɨˋ cóoˈ˜. 	 En weer ergens anders: "Prijs de Here, alle volken! Laten alle mensen Hem loven!" (d)


Jo̱guɨ jméeˈ˜ ta˜ røøˋ lají̱i̱ˈ˜ e tɨɨnˈˋ ngánˈˋ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ ˈnʉˋ mɨ˜ caquidsiˊ jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ guóorˋ fɨˊ moguíˈˆ jo̱ lajeeˇ jo̱ féˈrˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Gebruik de bijzondere gave die God je door Zijn profetisch woord heeft gegeven, toen de leiders van de gemeente jou de handen oplegden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóˉ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Naín có̱o̱ˈ˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ ngolíingˉ có̱o̱ˈr˜ ie˜ jo̱. 	 De volgende dag ging Jezus met Zijn discipelen naar het dorp Naïn.


Dsʉco̱ˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nijméˉ dseaˋ co̱o̱ˋguɨ tɨɨˉ fɨɨˋ e jiéˈˋ, co̱ˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ nɨcaguiarˊ uiing˜ e tɨɨˉ fɨɨˋ do, jo̱ íbˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Want een andere fundering dan Jezus Christus mag niemand leggen.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ cajo̱, lalab féˈˋ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ jalíingˉ catɨˊ Jerusalén jo̱ cajíñˈˉ: —Laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈˉ Beelzebú i̱ lɨ́ɨngˊ fii˜ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ, laˈeáangˊ íˋbingˈ tɨɨngˋ i̱ dseañʉˈˋ na e uǿøiñˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ. 	 Enkele godsdienstleraars, die uit Jeruzalem waren gekomen, merkten op: "De duivel, de leider van de boze geesten, zit in Hem. Die geeft Hem macht om boze geesten te verjagen."


jo̱guɨ canaaiñˋ sɨ́ˈrˋ jaléˈˋ e móˈˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e jiáaˊ do: —Jlɨɨng˜ jneaˈˆ jo̱ ˈmeengˉ jneaˈˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ laniingˉ i̱ guiing˜ quiʉˈˊ ta˜ do jo̱guɨ quiáˈˉ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do cajo̱, co̱ˈ eáamˊ nɨguíiñˉ quíˉnaaˈ jo̱baˈ iihuɨ́ɨˊ eáamˊ nicuǿrˉ lana. 	 Zij schreeuwden naar de bergen en de rotsen: "Val op ons! Verberg ons voor de ogen van Hem Die op de troon zit en voor de toorn van het Lam.


Jo̱ quie̱ˋnaˈ cuente e mɨ˜ gøˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel jaléˈˋ ngu˜ jóˈˋ e lɨ́ɨˊ feáˈˉ e nɨcacuøˈrˊ Fidiéeˇ fɨˊ nifeˈˋ, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ cøømˋ uíingˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ nifeˈˋ do. 	 Denk maar eens aan het natuurlijke volk van Israël: Door van de offers te eten, is het betrokken bij het altaar waarop de offers gebracht worden.


Dsʉˈ Jesús ladsifɨˊ ladob catɨ́ɨiñˉ guooˋ i̱ sɨmingˈˋ do, jo̱ caseangˈˊneiñˈ; jo̱ caráamˉ i̱ sɨmingˈˋ do jo̱ casímˈˉbre. 	 Maar Jezus nam hem bij de hand, trok hem overeind en de jongen stond op.


dsʉco̱ˈ song caˈíingˈ˜naˈre, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ røøbˋ cǿøngˋnaˈ có̱o̱ˈr˜ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóorˋ do. 	 Want als u dat wel doet, bent u medeplichtig aan het kwaad dat hij aanricht.


Jo̱baˈ cangolíingˆ i̱ fii˜ néeˊ ni˜ guáˈˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ e cangoˈnéemˈˇbreiñˈ do. Jo̱ mɨ˜ cadséngˈˋneiñˈ do, jaˋ eeˋ cajmeáiñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ ˈgóˈˋbre fɨng casɨˈlóˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ do cu̱u̱˜ írˋ. 	 De leider ging er met zijn mannen op af en nam de apostelen zonder geweld gevangen; zij waren bang dat het volk hen anders met stenen zou bekogelen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dsíngˈˉ ˈnéˉ ñiing˜ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ jo̱ jaˋ güɨlɨgøøngˋnaˈ, co̱ˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nijalíingˉ jo̱ nijíñˈˉ: “Jneab˜ Dseaˋ Jmáangˉ”, jo̱guɨ nijíngˈˉguɨr: “Lanab nɨcaguiéˉ oor˜ e niˈíingˉ jmɨgüíˋ.” Jo̱ dsʉˈ jaˋ jmijíingˆnaˈr jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱ jie˜ mɨˊ lɨgøøngˋnaˈ. 	 Hij antwoordde: "Laat je niet misleiden. Want er zullen velen komen die van zichzelf zeggen dat zij de Christus zijn en die beweren dat het einde er bijna is. Maar geloof ze niet!


Jo̱ i̱ dseaˋ Israel do caléˈˋ catú̱ˉ catǿˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ lamɨ˜ tiuungˉ do jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ: —Féeˈ˜ júuˆ jáˈˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, co̱ˈ nɨneb˜ jneaˈˆ røøˋ e i̱ Jesús do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quibˊ. 	 Daarop riepen de Joodse leiders de man nog eens bij zich en zeiden: "Geef alle eer aan God. Wij weten dat die Jezus een slecht mens is."


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ ta˜ dsíiˊ na nɨté̱e̱ˉnaaˈ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do cajo̱; jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ ˈloˈˆ ñíˆ quiáˈˉ co̱o̱ˋ móoˊ e quíngˈˋ dseaˋ teáˋ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ e laco̱ˈ nijé̱ˉ tiiˉ e móoˊ do. Jo̱ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Jesús, jo̱ íbˋ dseaˋ i̱ nɨcangɨ́ɨngˊ fɨˊ lafaˈ ˈmɨˈˊ e íiˊ, jo̱guɨ lana dob guiiñ˜ fɨˊ lɨ˜ laniingˉ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 De zekerheid dat wij gered zullen worden, is een sterk en betrouwbaar anker voor ons leven. Daardoor zijn wij verbonden met God Zelf, achter het gordijn van de hemelse tempel.


Jo̱ dsifɨˊ ladob caquiʉˈˊ i̱ dseata˜ do ta˜ e caje̱ˊ e bǿøˈ˜ lɨ˜ dsíiñˈˆ do; jo̱ cajgáiñˉ e fɨˊ lɨ˜ seaˋ jmɨɨˋ do, jo̱ fɨˊ jo̱b caseáangˋ Lii˜ jmɨɨˋ i̱ dseata˜ do e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e caˈuíiñˈˉ do dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Hij liet de wagen stilhouden en ging samen met Filippus het water in en Filippus doopte hem.


Jo̱guɨ jie˜ mɨˊ síngˈˋ yaang˜naˈ e fɨˊ jaˋ dseengˋ lɨ˜ ngɨˊ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ seengˋ jmɨɨ˜ na, co̱ˈ jaˋ ˈnéˉ jméeˉnaˈ lajo̱. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nicuǿˈˉ fɨˊ yaang˜naˈ e nilɨsɨ́ɨngˉ jialco̱ˈ ɨˊ óoˊnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ nilɨsɨ́ɨngˉ jialco̱ˈ eeˉnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ cajo̱ e quɨ́ɨˈ˜naˈ jmɨɨ˜ e nilɨñíˆnaˈ e˜ e iing˜ Fidiéeˇ e nijméeˆnaˈ lɨ́ˈˆ lajaléˈˋ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ e jloˈˆ e tɨˊ dsíiˊ dseaˋ do jo̱guɨ cajo̱ e røøˋ e jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜. 	 U moet niet worden als de mensen die zich niets van God aantrekken. U moet anders worden, door een nieuwe manier van denken. Dan kunt u ontdekken wat God wil. En wat Hij wil, is goed, aangenaam en volmaakt.


Lajo̱bɨ cajo̱ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ caˈíngˈˋ tú̱ˉ mil e cuuˉ do cajméeˋbre ta˜ có̱o̱ˈ˜ do, jo̱ calɨ́ˈˉbre jiéˈˋguɨ tú̱ˉ mil e cuuˉ do cajo̱. 	 De man die 2000 geldstukken had gekregen, deed hetzelfde.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e caféˈˋ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱ cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜ jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¿Jialɨˈˊ fɨˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ na có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento? 	 Zijn discipelen kwamen naar Hem toe en vroegen: "Waarom vertelt U altijd van dit soort gelijkenissen?"


Jo̱guɨ íˋbre lɨ́ɨiñˊ dseaˋ mogui˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lɨ́ɨiñˊ lafaˈ co̱o̱bˋ ngúuˊ táaiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. Jo̱ Dseaˋ Jmáangˉ lají̱i̱ˈ˜ nʉ́ˈˉguɨ nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋbaˈ nɨseeiñˋ, jo̱guɨ íˋbɨ cajo̱ i̱ laˈuii˜ i̱ cají̱ˈˊtu̱ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ e laco̱ˈ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaléˈˋbaˈ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Hij is het hoofd van de Gemeente, Zijn lichaam. Hij is het begin van alles en ging ons als eerste voor in de opstanding uit de dood. In alles is Hij de eerste.


Jo̱baˈ cajmɨngɨˈˊ Yáˆ i̱ ángel do: —¿Jial cuǿøngˋ nilíˋ lajo̱? Jaˋguɨ có̱o̱ˈ˜o̱ dseañʉˈˋ. 	 "Maar hoe kan ik een kind krijgen?" vroeg Maria. "Ik ben nog maagd."


Jo̱ ¿i̱˜ ɨˊ óoˊnaˈ i̱ caguijøøng˜naˈ? Jo̱ e jáˈˉ, ˈnʉ́ˈˋ caguijøøng˜naˈ jaangˋ dseaˋ i̱ laniingˉguɨ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ caguiaangˉ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Hebt u dan een profeet gezien?


Jo̱ dsʉˈ jaˋ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ e laco̱ˈ niˈuøønˈˉ i̱ dseaˋ quiéˉe fɨˊ jmɨgüíˋ la, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ e nijméeˈˆ íˆ íˋbre e laco̱ˈ jaˋ nijmɨgǿøngˋ i̱ ˈlɨngˈˆ írˋ. 	 Ik vraag U niet hen uit de wereld weg te nemen, maar hen te beschermen tegen de duivel.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈímˈˋ Jesús e iñíˈˆ e se̱ˈˊ i̱ jiuung˜ do jo̱ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ; jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, canaaiñˋ jmóorˋ guiéeˆ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ do ie˜ jo̱. Jo̱ lajo̱b cajo̱ cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈñʉˋ do, cajméeˋbre guiéeˆ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do carˋ jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ iiñˈ˜ do. 	 Toen iedereen zat, nam Jezus de broden, dankte God ervoor en begon het brood uit te delen. Met de vissen deed Hij net zo. En iedereen kon naar behoefte eten.


Jo̱guɨ contøømˉ nɨcangɨ́ˋɨ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e jmóoˋo lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e jaˋ jmiféngˈˊ ˈñiáˈˋa, jo̱guɨ e jiuung˜ dsiˋbaa có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e lamɨ˜ iing˜ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel nijmeáiñˈˋ jnea˜ uíiˈ˜ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 de Here in alle nederigheid heb gediend. Door de aanslagen van de Joden had ik het zwaar te verduren en dat heeft mij veel tranen gekost.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lajaléˈˋ e júuˆ na e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ jo̱guɨ e laco̱ˈ nijméeˆnaˈ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jnea˜ jo̱guɨ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ Apolos. Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ niˈeeˉnaˈ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ féˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ cuǿøngˋ nijmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ dsʉˈ uíiˈ˜ e sɨtáangˆnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, co̱ˈ e jo̱ ˈléebˊ quiáˈˉ i̱ caguiaangˉguɨ do mɨ˜ jmooˋnaˈ lajo̱. 	 Ik heb dit op Apollos en mijzelf toegepast, broeders, om u een voorbeeld te geven. Ik hoop dat u van ons leert iets bescheidener te zijn. Door over de één hoog op te geven, doet u de ander tekort.


Jo̱guɨ song fǿngˈˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, ¿e˜ e jiéˈˋguɨ jmooˋnaˈ laco̱ˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ? Co̱ˈ lajo̱b jmóoˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Als u alleen maar vriendelijk bent voor uw vrienden, doet u niets bijzonders. Dat doet immers iedereen.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e catángˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ lajo̱baˈ Fidiéeˇ caˈíiñˉ jaléˈˋ bíˋ quiáˈˉ dseaˋ jmɨguíˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ jo̱guɨ óorˋ bíˋ e quiʉˈrˊ ta˜, jo̱guɨ cajmɨˈuǿngˉneiñˈ do fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ e catǿrˉ laco̱ˈguɨ téeˋ dseaˋ dseaˋ ˈñúungˈ˜. Jo̱ lajo̱baˈ cajmijnéengˋ Fidiéeˇ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ e nɨcalɨ́ˈˉbre. 	 Op die manier ontnam God de duivel en zijn trawanten volledig hun macht. Hij heeft hen in het openbaar te kijk gezet en daarmee laten zien dat zij door het kruis van Christus overwonnen en verslagen zijn.


ie˜ mɨ˜ casɨ́ˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ lala: “Mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nɨjaquiéengˊ e niˈíingˉ jmɨgüíˋ nigüeámˈˋ dseaˋ i̱ nijmineˈˆ jaléˈˋ e güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lɨ́ˈˆ nijmitir˜ lají̱i̱ˈ˜ e ˈlɨˈˆ e lɨ́ˋ dsíirˊ yaam˜bre.” 	 "Tegen het einde van de tijd zullen er spotters komen, die zich aan hun onreine verlangens overgeven."


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨnˉn e ˈléenˈ˜n do, e jo̱b e iáangˋ dsiiˉ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ e ca̱a̱ˉ jí̱i̱ˈ˜ caˈíˈˋ, jo̱baˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ e jaˋ jmáanˈ˜n ta˜ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨnˉn e niˈíinˈ˜n do quiáˈˉ e ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jmóoˋo. 	 Krijg ik dan helemaal geen loon? Jawel, mijn loon is de voldoening het goede nieuws voor niets te mogen brengen. Daarom maak ik niet tenvolle gebruik van mijn rechten.


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, ˈnʉ́ˈˋ nɨcajáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ; jo̱ i̱ dseaˋ íˋbingˈ i̱ cajméeˋ e cají̱ˈˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ cajméerˋ e casángˈˊ dseaˋ do yʉ́ˈˆ; jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ jábˈˉ nɨcalɨ́ngˉnaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ nɨsɨtaˇbɨˈ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do cajo̱. 	 Daarom vertrouwen wij op God, Die Christus uit de dood heeft laten opstaan en Hem grote macht en majesteit heeft gegeven. Ons geloof en onze hoop zijn op God gevestigd.


Jo̱guɨ cajo̱ nicuǿømˆbaa ˈnʉ́ˈˋ i̱ nʉ́ʉˊ i̱ jnéengˆ mɨ˜ laˈeeˋ. 	 Wie overwint, zal Ik de morgenster geven.


Jo̱ lajeeˇ sɨ́ɨngˋ Zacarías có̱o̱ˈ˜ i̱ ángel do, jo̱ caluuˇ guáˈˉ fébˈˋ teáangˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇ írˋ do. Jo̱ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ do nɨnaangˋ ɨˊ dsíirˊ jialɨˈˊ calɨˈɨɨng˜ Zacarías eáangˊ fɨˊ lɨ˜ cangórˉ fɨˊ nifeˈˋ do. 	 Ondertussen stonden de mensen buiten op Zacharias te wachten. Zij vroegen zich af waarom hij zo lang in het heiligdom bleef.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajgámˉtu̱ Jesús fɨˊ e yʉ́ˈˆ móˈˋ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ jo̱ catɨsɨ́ɨiñˈˇ co̱o̱ˋ lɨ˜ iʉ˜ co̱o̱ˋ míiˆ røøˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b caje̱rˊ e caˈeˈˊreiñˈ do jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ lajeeˇ jo̱ caguilíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jalíingˉ fɨˊ Jerusalén có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋguɨ fɨɨˋ jiéˈˋ e téeˈ˜ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ fɨˊ Tiro có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Sidón. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do caguilíiñˉ ˈnáiñˈˊ Jesús, co̱ˈ iiñ˜ e ninúrˉ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e eˊ dseaˋ do. Jo̱guɨ fɨ́ɨmˊbiñˈ do jéeiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜, co̱ˈ nɨñirˊ e jmiˈleáamˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨiñˈˊ. 	 Zij daalden af naar een vlak gedeelte, waar vele volgelingen van Jezus hen omringden. Van alle kanten waren de mensen toegestroomd om naar Hem te luisteren en door Hem te worden genezen. Zij kwamen helemaal uit Judea, Jeruzalem en uit de streek van Tyrus en Sidon aan de Middellandse Zee. Uit vele mensen joeg Hij boze geesten weg.


jo̱ nijíñˈˉ: “I̱ dseañʉˈˋ do nɨcajmɨcaaiñ˜ e cajmeˈrˊ ˈnʉr˜ o̱faˈ niseaˋ cuuˉ e nijmitéˈrˊ carˋ caˈieengˋ.” 	 'Heb je dat gezien? Die man begon te bouwen en moest halverwege ophouden, omdat hij niet genoeg geld had!"


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseata˜ Pilato lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e casɨ́ˈˉ dseaˋ írˋ do, jo̱baˈ caquiʉˈrˊ ta˜ e nisámˈˊ i̱ ˈléeˉ quiáˈrˉ do Jesús e laco̱ˈ nibǿøngˉneiñˈ do có̱o̱ˈ˜ loo˜ jóˈˋ e lɨ́ɨˊ ˈnii˜. 	 Pilatus nam Jezus mee en liet Hem geselen.


Jo̱ uiing˜ quiáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ la, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, dsʉco̱ˈ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Cloé nɨcajmeaˈrˊ jnea˜ júuˆ e jmoobˋ ˈnʉ́ˈˋ ta˜ jɨ́ɨngˋ jee˜ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik heb namelijk van de huisgenoten van Chloë gehoord dat u het niet met elkaar kunt vinden.


Jo̱ mɨ˜ niguiéˈrˊ e cuuˉ do, jo̱ nitǿˈrˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cuíiñˋ jo̱ nisɨ́ˈˋreiñˈ: “Lana nijmiˈiáangˋ dsiˋnaaˈ, co̱ˈ cadséˈˋbaa co̱o̱ˋ cunéeˇ quiéˉe e calɨngɨɨn˜n cangoˈíingˊ.” 	 Ze zou haar vriendinnen en buurvrouwen bij elkaar roepen en zeggen: 'Zijn jullie ook niet blij dat ik de zilveren munt die ik kwijt was, weer heb gevonden?'


Jo̱ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e jaˋ niféˈˋ dseaˋ do júuˆ uii˜ quiáˈrˉ faˈ nisɨ́ˈrˋ dseaˋ jiéngˈˋ. 	 Petrus antwoordde: "U bent de Christus." Jezus zei dat zij dit aan niemand mochten vertellen.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ i̱ Paaˉ do jmóorˋ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ e cangɨ́ɨiñˋ e cacuøˊ Fidiéeˇ. 	 God deed door de handen van Paulus buitengewoon grote dingen.


—Quɨ́ɨbˉ dseaˋ do e jo̱ —cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón. Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈíˉ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ, cuǿøngˋ Jesúsbɨ canaaiñˋ sɨ́ˈrˋ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Janúˈˋ, Tʉ́ˆ Simón, ¿jial ɨˊ oˈˊ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ la? Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ dseata˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, ¿i̱˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ catɨ́ɨngˉ nicá̱rˋ cuuˉ e ˈnéˉ quíˋ dseaˋ jo̱guɨ e cuuˉ e íingˆ dseaˋ? ¿Su quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ o̱si quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jalíingˉ fɨˊ caluubˇ é? 	 "Natuurlijk", antwoordde Petrus. Hij ging naar huis om er met Jezus over te praten. Maar Deze was hem voor. "Petrus, van wie eisen de koningen belasting of schatting? Van hun eigen burgers of van volken die ze hebben onderworpen?"


Jo̱ dsʉco̱ˈ lɨ́ˈˆ ɨˊ oˈˊ e jaˋ eeˋ lɨ́ɨˊ quíiˈˉ jiéˈˋ fɨˊ sinˈˊ, uíiˈ˜ jo̱baˈ e nibíin˜n ˈnʉˋ fɨˊ caluuˇ. 	 Maar nu u lauw bent, word Ik misselijk van u; Ik zal u uitspugen.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ lalab lɨ́ɨˊ júuˆ e quɨ́ɨˈ˜ɨ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ éengˋ jnea˜ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Dat is ook mijn verdediging tegenover mensen die menen over mij te mogen oordelen.


Jo̱guɨ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaˋ calɨnʉ́ʉˈ˜ i̱ ángeles na, lajo̱b cajo̱ cajméeˋ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Sodoma có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Gomorra có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ e néeˊ lacúngˈˊ lajíingˋ; jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ cajméerˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ, jo̱guɨ cajméeˋbre cajo̱ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jiéˈˋguɨ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b cajméeˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱baˈ cacá̱rˉ iihuɨ́ɨˊ e cacáaiñˉ fɨˊ ni˜ jɨˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ. Jo̱ e jo̱ cajméeˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nilɨlíˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jalíingˉ cøøngˋguɨ quiáˈˉ jial laniingˉ ˈnéˉ nijmɨˈgóˋ dseaˋ Fidiéeˇ. 	 En denk eens aan Sodom en Gomorra en de steden daar in de buurt. Hun inwoners werden ook ontrouw en gingen zich aan allerlei onnatuurlijke praktijken te buiten. De steden en hun inwoners werden door het vuur vernietigd. Door de straf die zij kregen, zijn zij een blijvende waarschuwing voor ons.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ dseaˋ fariseo fɨˊ lɨ˜ táangˋ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do cangosiiñˇ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do 	 Er stonden ook enkele Farizeeërs bij,


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéˉ jaangˋguɨ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do jo̱ cajíñˈˉ: “Fíiˋi, lab quie̱e̱˜e̱ cuuˉ quíiˈˉ e caseeˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ do. Caˈmeáˋbaa laco̱ˈ mɨ˜ caˈíinˈ˜n do, 	 Maar de derde man bracht alleen maar het geld terug waarmee hij was begonnen. 'Ik heb het in een doek gedaan en goed bewaard', zei hij.


Jo̱guɨ song cuøˊ bíˋ yee˜naaˈ e jmóˆooˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ song dseángˈˉ jaˋ jmɨtúngˉ dsiˋnaaˈ e jmóˆooˈ e jo̱, jo̱baˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ, niˈíimˈ˜baaˈ guiéeˆ quíˉiiˈ e cuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Laten wij nooit ophouden met goed doen, want na verloop van tijd zullen wij de zegen ervan oogsten, als wij het tenminste niet opgeven.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ la e seemˋ dseaˋ i̱ féˈˋ lala: “Cuǿømˋ líˋ jméˉe lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e iin˜n.” Jo̱ e jábˈˉ e jo̱, lɨfaˈ jaˋ lajɨˋ íingˆ ta˜ quiáˈrˉ. Jo̱ e jábˈˉ e cuǿømˋ líˋ jméˆnaaˈ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ ii˜naaˈ jméˆnaaˈ, lɨfaˈ jaˋ ˈnéˉ cuǿøˈ˜ fɨˊ yee˜naaˈ e niquiʉ́ˈˉ ta˜ jneaa˜aaˈ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíiˊ ngúuˊ táangˋnaaˈ do. 	 Ik mag alles, maar niet alles is zinvol. Hoewel ik alles mag, mag niets mij overheersen.


Jo̱ e jnɨ́ɨngˈ˜ e catɨ́ˋ tú̱ˉ quiáˈˉ e ˈnʉ́ʉˊ do lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ féˈˋ e niguoˈˆ e íiˊ e fɨˊ dsíiˊ ˈnʉ́ʉˊ do, jo̱ e fɨˊ dsíiˊ jo̱b lɨ˜ siiˋ É̱e̱ˆ e Laniingˉ Güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Dan hing er een zwaar gordijn en daarachter was het 'Allerheiligste'.


Jo̱ ¿su ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ óoˊnaˈ e mɨ˜ caˈɨ́ˋ dsiiˉ e nijmee˜e lajo̱, jaˋ caˈɨ́ˋ dsiiˉ dseángˈˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ? U̱˜, o̱ˈ lajo̱. Co̱ˈ jnea˜ jaˋ jmóoˋo e tú̱ˉ neáangˊ dsiiˉ mɨ˜ eeˋgo̱ jmóoˋo, co̱ˈ jaˋ fáˈˉa e nijmee˜e mɨ˜ ɨˊ dsiiˉ e jaˋ nijmee˜e. 	 U zult zich wel afvragen waarom ik van gedachten veranderd ben. Weet ik soms niet wat ik wil? Of ben ik onbetrouwbaar en zeg ik 'ja', maar doe ik 'nee'? Zeker niet!


Jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmóoˋ i̱ dseaˋ do, eáangˊ nijmɨgǿøiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ dseángˈˉ jaˋ jáˈˉ e lɨ́ɨiñˊ lajo̱, co̱ˈ jaˋ jmóorˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ˈgøngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ do. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, jie˜ mɨˊ jmooˈˋ faˈ e niquɨnˈˆ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ lana. 	 Zij zullen wel godsdienstig doen, maar de kern van het goede nieuws afwijzen. Laat je niet met zulke mensen in.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catóˈˊ e féˈˋ Jesús e júuˆ na, jo̱baˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do ie˜ jo̱. 	 Toen Hij dit zei, geloofden velen dat Hij de Christus was.


Jo̱ lajɨɨmˋ ángeles teáaiñˉ lacúngˈˊ lajíingˋ e lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ laniingˉ quiʉˈˊ ta˜ do jo̱guɨ lacúngˈˊ lajíingˋ e lɨ˜ neáangˊ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ jo̱guɨ e lɨ˜ neáangˊ i̱ quiúungˉ do; jo̱ lajɨɨngˋ i̱ ángeles do catúuiñˊ cartɨˊ cajnúuˉ dsequíirˊ e fɨˊ quiniˇ e lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ niingˉ do e jmiféngˈˊneiñˈ lala: 	 Alle engelen stonden om de troon, de ouderlingen en de vier levende wezens. Zij lieten zich voor de troon op de knieën vallen, met hun hoofd voorover en aanbaden God.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaˋ jmooˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e laco̱ˈ dseáangˈ˜ e niféˈˋ dseaˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e ɨˊ óoˊnaˈ e guiʉ́ˉ. 	 Als u meent dat iets goed is, laat er dan niet iets slechts van gezegd kunnen worden.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ fiir˜ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Gua˜ güɨngɨ˜guɨ laˈúngˉ lacaangˋ lɨ˜ jaˋ mɨˊ caguiéeˈˉ, jo̱ güɨteˈˊguɨ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱ güɨjalíiñˉ lɨɨng˜ güɨrǿøngˋ sɨnʉ́ʉˆ quiéˉe. 	 'Goed', zei de heer. 'Ga de stad uit. Ga de wegen en de paden op en zoek nog meer mensen. Doe je uiterste best ze hierheen te brengen.


Jo̱ e fɨˊ guáˈˉ jo̱ dsigüeáˋ jaangˋ dseaˋ i̱ jlúungˈ˜ latɨˊ mɨ˜ cangáangˈ˜. Jo̱ fɨˊ jo̱b dsijéengˋ dseaˋ i̱ dseañʉˈˋ jlúungˈ˜ do laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜, jo̱ dsiguiéeiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ oˈnʉ́ˆ quiáˈˉ e guáˈˉ do e siiˋ Lɨ˜ Niguoˈˆ e laco̱ˈ mɨˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ dsitáangˈ˜ fɨˊ jo̱ jaléˈˋ e ˈnérˉ. 	 Toen zij daar aankwamen, zagen zij een man die al sinds zijn geboorte verlamd was. Elke dag werd hij naar de Mooie Poort (een van de tempelpoorten) gedragen om daar te bedelen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cangóbˉtu̱ Jesús fɨˊ Capernaum fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ e fɨˊ jo̱, jo̱ caˈírˉ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, jo̱ fɨˊ jo̱b canaaiñˋ eˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ lajeeˇ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléiñˈˋ do. 	 Hij kwam in Kapernaüm, een stadje aan het meer van Galilea. Daar ging Hij elke sabbat naar de synagoge en sprak er de mensen toe.


Jo̱ dsʉˈ Dseaˋ Jmáangˉguɨ cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ co̱o̱ˋ néeˈ˜ ˈñiabˈˊ carta˜ ró̱o̱ˋ jmɨgüíˋ, jo̱ e jo̱ íingˆ ta˜ e niˈíingˉ dseeˉ quíˉiiˈ lata˜. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajméerˋ e jo̱, cangámˈˉbre jóng jo̱ cangogüeárˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiing˜ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Maar nadat Christus Zichzelf voor onze zonden aan God had gegeven als een offer voor alle tijden, ging Hij aan Gods rechterhand zitten.


Jo̱ sɨˈíˆ niñíˉ Paaˉ e nisɨ́ˈrˋ dseata˜ Galión lají̱i̱ˈ˜ e ˈnɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ do írˋ, dsʉˈ jéengˊguɨ Galión cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ Israel do jo̱ cajíñˈˉ: —Song dseángˈˉ lahuɨ́ɨngˊ nɨcaˈéeˋ i̱ dseaˋ na o̱si lɨɨng˜ i̱i̱ˋ nɨcajngaiñˈˊ é, jo̱baˈ catɨ́ɨngˉ e niquidsiiˉ íˈˋ faˈ lajo̱. 	 Net toen Paulus zich wilde verdedigen, nam Gallio het woord en zei tegen hen: "Joden, luister! Als het hier om een misdaad of een zware overtreding ging, zou ik u natuurlijk moeten aanhoren.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ do: —Nɨcaˈímˉbaa jaléˈˋ dseeˉ quíiˈˉ. 	 Jezus zei daarop tegen de vrouw: "U ontvangt vergeving voor al uw zonden."


Jo̱ dsʉˈ cangóbˉ Tʉ́ˆ Simón jiʉb˜ cøøiñˋ laco̱ˈ cangóˉ Jesús cartɨˊ caguilíiñˉ e fɨˊ siguiˊ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do, dsʉˈ fɨˊ caluubˇ caje̱ˊ Tʉ́ˆ Simón co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ e guáˈˉ féˈˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ neáangˊ jmiguiángˈˊ fɨˊ caˈˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ. 	 Petrus was Hem op een afstand gevolgd, tot op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Daar zat hij zich tussen het personeel te warmen bij een groot vuur.


Jo̱ Fidiéeˇ nɨcacuøˈrˊ jnea˜ co̱o̱ˋ ta˜ uíiˈ˜ e lajo̱ calɨˈiáangˋ dsíirˊ cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b cajméeˋguɨr, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ niˈɨ́ˆ áaˊnaˈ e niingˉguɨ eáangˊ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨngˉ niˈɨ́ˆ áaˊnaˈ cuaiñ˜ quíiˉnaˈ. Co̱ˈ ˈnéˉ e niˈɨ́ˆ áaˊnaˈ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ catɨ́ɨmˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ tíiˊ e cangɨ́ɨngˋnaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Als Gods boodschapper zeg ik tegen ieder van u: Beoordeel uzelf eerlijk en denk niet te hoog van uzelf; bepaal uw eigen waarde naar de mate van het geloof dat u van God ontvangen hebt.


jo̱ cajíñˈˉ: —¡Faˈjiʉ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ neáangˊnaˈ fɨˊ na, jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ latɨˊ lanab jóng nilɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ! Jo̱ dsʉˈ lana jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ ningángˈˋnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, co̱ˈ jaˋ iing˜naˈ núuˆnaˈ. 	 Hij zei: "Jeruzalem! (A) Gods eeuwige vrede lag binnen uw bereik, maar u hebt er niets van willen weten.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ dseaˋ quiáˈrˉ: —Song i̱i̱ˋ dseaˋ jíngˈˉ e cuíiñˋ jnea˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱baˈ lajo̱b nifáˈˆ jnea˜ cajo̱ e cuíimˋbaa i̱ dseaˋ íˋ fɨˊ quiniˇ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ; 	 Als je er bij de mensen openlijk voor uitkomt dat Ik je vriend ben, zal Ik er ook bij mijn hemelse Vader openlijk voor uitkomen dat jij mijn vriend bent.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ seengˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jaˋ líˈrˋ niˈíñˈˋ jaléˈˋ e cuøˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ ɨˊ dsíirˊ e í̱i̱bˊ lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e júuˆ jo̱. Jo̱guɨ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e ningáiñˈˋ e júuˆ jo̱ cajo̱, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ jmɨɨ˜ e niguiˈrˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Maar iemand die niet gelovig is (de natuurlijke mens) heeft geen oog voor wat de Geest van God doet. Voor hem is dat allemaal onzin. Hij begrijpt er niets van, omdat het alleen geestelijk te doorzien is.


Dsʉco̱ˈ joˋ seengˋguɨ Fidiéeˇ i̱ fɨ́ɨngˊguɨ, co̱ˈ jaamˋ Fidiéeˇ i̱ seengˋ; jo̱guɨ jaˋ seengˋ fɨ́ɨngˊ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ i̱ ɨ́ɨˋ íˈˋ uíiˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ lajo̱. 	 God staat aan de ene kant en de mensen die tegen Hem ingaan, zijn aan de andere kant. En Jezus Christus, Die Zelf mens is, staat als enige middelaar tussen hen in.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaléngˈˋ güíiˊ seabˋ tooˋ lɨ˜ güɨɨngˋneˈ, jo̱guɨ jaléngˈˋ ta̱ˊ seabˋ sɨɨˉreˈ, jo̱ dsʉˈ jnea˜, dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jí̱i̱ˈ˜ lɨ˜ quiee˜e moguiiˉ jaˋ seaˋ. 	 "De vossen hebben een hol om in te wonen en vogels een nest. Maar Ik heb niet eens een plaats waar Ik kan uitrusten", antwoordde Jezus.


Co̱ˈ Fidiéeˇ calɨˈiiñ˜ e lajaléˈˋ e lɨ́ɨiñˊ ˈñiaˈrˊ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ cajo̱. 	 Want God had besloten met Zijn hele wezen in Zijn Zoon te wonen.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cangɨ́ˋ e ˈnɨˊ jmɨɨ˜ dsíˋ condseáˈˉ do, Fidiéeˇ cajméerˋ e cají̱bˈˊtu̱ i̱ dseaˋ gángˉ i̱ tíiˊ ni˜ do, jo̱ caráamˉtu̱iñˈ do caléˈˋ catú̱ˉ; jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cangáˉ e cají̱ˈˊtu̱iñˈ do, dsíngˈˉ cafǿiñˈˊ. 	 Maar na drie en een halve dag zal God een geest van leven in hen laten komen en zullen zij opstaan. Ieder die dat ziet, zal vreselijk bang worden.


Jo̱ nɨngóobˊ eáangˊ e caˈíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lana nɨdsi˜ íˈˋ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ tɨfabˈˊ quiáˈˉ e júuˆ jo̱; dsʉˈ lɨ́ˈˆ rɨquɨbˈˊ lɨ́ɨˊ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ lana, co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ nɨˈneángˉtu̱ˈ jaangˋ tɨfabˈˊ i̱ niˈéˈˉtu̱ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨcanʉ́ʉˆnaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Co̱ˈ lanaguɨ eáamˊ joˋ teáˋ teáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ yʉ̱ʉ̱ˋ píˈˆ e jmangˈˆ fibˈˊ iing˜naˈ uˈˆnaˈ, jo̱ jaˋ iing˜naˈ cøˈˆnaˈ laco̱ˈ gøˈˊ dseaˋ cǿøngˈ˜. 	 Nu u al een hele tijd christen bent, zou u eigenlijk anderen moeten onderwijzen. Maar u bent helaas zover teruggevallen dat de eerste beginselen van het christen-zijn u weer moeten worden bijgebracht. U bent net babies die geen vast voedsel kunnen verdragen en daarom nog melk moeten drinken.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Tʉ́ˆ Simón casɨ́ˈrˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel ie˜ jo̱: —Nʉ́ʉˉguɨˈ jaléˈˋ e júuˆ e nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ la. Lajɨɨˉbaaˈ nɨne˜naaˈ guiʉ́ˉ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Nazaret jmɨɨ˜ jmóorˋ, jo̱ dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ li˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ jmóorˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱baˈ calɨne˜naaˈ e dseaˋ íbˋ casíiñˋ dseaˋ do fɨˊ la. 	 Mannen van Israël, luister naar mij. Jezus van Nazareth is door God Zelf gestuurd. De wonderen en bijzondere dingen die Hij deed, zijn daar een duidelijk bewijs van. U hebt die met eigen ogen gezien.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ casá̱ˈrˉ co̱o̱ˋ iñíˈˆ jo̱ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ. Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ jo̱, jo̱ cajméerˋ jmáˈˉjiʉ e iñíˈˆ do lajeeˇ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do. Jo̱ lɨ́ˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Quiéˈˋnaˈ e iñíˈˆ la, co̱ˈ e la lɨ́ɨˊ e ngúuˊ táanˋn la, dseaˋ nijúunˉn uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ jaléˈˋ e la ˈnéˉ nijmeeˉnaˈ e laco̱ˈ niguiéngˈˊ óoˊnaˈ jnea˜. 	 Daarna nam Hij een brood, dankte God ervoor, brak het in stukken en gaf het Zijn discipelen. "Dit is mijn lichaam dat voor jullie wordt gegeven", zei Hij. "Eet het ter herinnering aan Mij."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, dob cadséngˈˋtu̱ Jesús i̱ dseaˋ i̱ cajmiˈleáaiñˉ do fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do: —Janúˈˋ, lana nɨcaˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨnˈˊ, jo̱ jie˜ mɨˊ eeˉtu̱ˈ dseeˉ caléˈˋ catú̱ˉ, dsʉco̱ˈ fɨng song cajmeeˉtu̱ˈ lajo̱, jo̱baˈ huɨ́ɨngˊguɨb nidsijéeˊ quíiˈˉ jóng. 	 Later ontmoette Jezus hem in de tempel en zei tegen hem: "Nu u gezond bent geworden, wil Ik u dit nog zeggen: zondig niet meer, want anders zal u iets ergers overkomen."


Jo̱baˈ cañíiˋ dseaˋ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Güɨlíingˉnaˈ fɨˊ e fɨɨˋ la, jo̱ mɨ˜ niguilíingˉnaˈ fɨˊ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ la, sí̱i̱ˈ˜naˈre lala: “Lalab jíngˈˉ Tɨfaˈˊ quíˉnaaˈ: Nɨjaquiéemˊ e nitɨ́ˉ íˈˋ quiéˉe, jo̱baˈ ngóoˊo fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ quíiˈˉ jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ nijmee˜e jmɨɨ˜ Pascua co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiéˉe.” 	 "Ga naar de stad, naar meneer die-en-die", antwoordde Hij. "Zeg tegen hem dat mijn tijd gekomen is en dat Ik met mijn discipelen het Paasmaal in zijn huis wil eten."


Jo̱ e jmɨɨ˜ e mɨ˜ nijmeángˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e gaˋ lajo̱, güɨlɨˈiáangˋ óoˊnaˈ dsʉco̱ˈ nilɨseabˋ guiéeˆ quíiˉnaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Dsʉco̱ˈ lajo̱b cajméeˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉ́ˈˋ do ie˜ lamɨ˜ cajmeáiñˈˋ gaˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e caˈeˊ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱ lalab cajíngˈˉguɨr: 	 Wees blij als dat gebeurt. Spring op van vreugde, want uw beloning in de hemel zal groot zijn. Met de profeten hebben zij vroeger immers net zo gedaan!


Jo̱guɨ nisíngˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨrˉ e nijiʉ́ʉiñˈˉ do teáˋ lúuˊ trompéˈˆ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ lajɨɨngˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈrˉ niseáiñˈˊ co̱lɨɨng˜ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Ik zal mijn engelen er met luid trompetgeschal op uitsturen. Ze zullen de mensen die bij Mij horen, verzamelen van de verste uithoeken van de hemel en de aarde.


Co̱ˈ jnea˜ jaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e cagajméeˋe lají̱i̱ˈ˜ e iin˜n ˈñiáˈˋa, co̱ˈ cagáˉa e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cagajméeˋe lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Tiquiéˆe e nijmee˜baa, co̱ˈ íbˋ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Ik ben niet uit de hemel gekomen om mijn eigen wil te doen, maar de wil van God Die Mij gestuurd heeft.


Jo̱guɨ e jábˈˉ e ˈnéˉ e nijmiˈneáangˋnaaˈ Fidiéeˇ dseángˈˉ e ngocángˋ dsiˋnaaˈ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ lajɨˋ e ɨˊ dsiˋnaaˈ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ lajɨˋ bíˋ se̱e̱ˉnaaˈ, jo̱guɨ e jmiˈneáangˋnaaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ laco̱ˈguɨ ii˜naaˈ e nijmiˈneáangˋ dseaˋ jneaa˜aaˈ, jo̱ lajaléˈˋ e la eáangˊguɨ quíingˊ laco̱ˈguɨ lajaléˈˋ feáˈˉ e cuǿøˉnaaˈ Fidiéeˇ, faˈ la mɨ˜ jngangˈˊnaaˈ jóˈˋ fɨˊ quinirˇ o̱si mɨ˜ eeˋgo̱ e juˋnaaˈ fɨˊ nifeˈˋ é. 	 Waar het op aankomt, is dat wij Hem liefhebben met alles wat in ons is en dat wij net zoveel van onze medemens houden als van onszelf. Dat is veel belangrijker dan het brengen van allerlei offers."


Jo̱ lajeeˇ táamˋbɨ Jesús fɨˊ Jerusalén, lajeeˇ jmɨɨ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel e jmóorˋ jmɨɨ˜ e siiˋ Pascua do, jo̱ lajeeˇ jo̱ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ Jesús jmɨɨ˜ cajméerˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ do ie˜ jo̱, jo̱baˈ i̱ fɨ́ɨmˊ i̱ dseaˋ íˋ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Door de wonderen die Jezus tijdens het Paasfeest in Jeruzalem deed, gingen veel mensen in Hem geloven.


Co̱ˈ jneab˜ nijmee˜e e nilɨñíˆnaˈ jial ningɨɨˉnaˈ quiáˈrˉ, jo̱guɨ nijmee˜e e tɨɨngˋnaˈ eáangˊ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉ́ˈˋ do jaˋ niquɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ e niñírˉ quíiˉnaˈ. 	 Ik zal jullie een wijsheid geven waar je tegenstanders niet van terug hebben.


jo̱guɨ féengˈ˜naˈ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ cuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ ˈlɨˈˆ, jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ jmineangˈˆ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Als de mensen u vervloeken, vraag God dan of Hij goed voor hen wil zijn. Als de mensen u pijn doen, bid dan dat zij gelukkig mogen worden.


jo̱ lajo̱b jmóoˋo uíiˈ˜ e nɨtab˜ dsiiˉ e nilíˈˋi e nijí̱ˈˊtú̱u̱ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 om uiteindelijk te komen tot de opstanding uit de dood.


Dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ Jesús lado, dsifɨˊ ladob casɨ́ˈrˉ Jairo: —Jaˋ fǿønˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, lɨco̱ˈ ˈnéˉ e jábˈˉ nilíinˈˋ e quɨ́ɨˈ˜baa jmɨɨ˜ nijmee˜e e niˈleáangˉ i̱ sɨmɨ́ˆ jiuung˜ quíiˈˉ, jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lado, dsifɨbˊ cangórˉ fɨˊ quiáˈˉ Jairo. 	 Jezus hoorde wat er was gebeurd en zei tegen de vader: "Wees niet bang! Heb vertrouwen in Mij, want het meisje zal weer helemaal gezond worden."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajúiñˉ, jo̱baˈ caˈáiñˉ, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ catɨ́ˋ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, cají̱bˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱; 	 Hij werd begraven en is op de derde dag weer levend gemaakt, wat ook in de Boeken stond.


jo̱ lajo̱b jaˋ cuøˈˊnaˈ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ fɨˊ e nijmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Geef de duivel geen schijn van kans.


Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ saduceo do féˈrˋ e joˋ jí̱ˈˊtu̱ dseaˋ mɨ˜ ningɨ́ˋ e nijúuiñˉ, jo̱guɨ féˈrˋ e jaˋ seengˋ jaléngˈˋ ángeles o̱ˈguɨ seaˋ jaléˈˋ jmɨguíˋ quiáˈˉ dseaˋ; dsʉˈ jaléngˈˋguɨ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ fariseo do jábˈˉ lɨ́ɨiñˋ jaléˈˋ e júuˆ jo̱. 	 Want de Sadduceeërs zeggen dat de mens na zijn dood niet meer levend kan worden en ook dat er geen engelen en geesten bestaan. Maar de Farizeeërs zijn het daar niet mee eens en leren het tegenovergestelde.


Jo̱b mɨ˜ calɨguíingˉ i̱ dseata˜ do e eáangˊ jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ ˈléeˉ quiáˈrˉ e cangojngáamˈˇbiñˈ do jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caˈléeˊ do jo̱guɨ cajɨ̱́ˋbre fɨɨˋ góoiñˈˋ do cajo̱. 	 De koning was woedend. Hij stuurde zijn leger erop uit om de moordenaars te doden en hun stad plat te branden.


Jo̱ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e lajeeˇ ró̱o̱ˋbɨ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ, jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nijé̱ˈˉ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do cartɨˊ mɨ˜ nidsijéeˊ jaléˈˋ e nɨsɨˈíˆ e nidsijéeˊ do. 	 Ik zeg u met nadruk: Tot de hemelen en de aarde vergaan, zal nog geen letter van de wet afgedaan hebben. Alles moet eerst volbracht zijn.


co̱ˈ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ i̱ guiing˜ dseángˈˉ fɨˊ quiniˇ e lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ niingˉ quiʉˈˊ ta˜ do, íbˋ i̱ nilíingˉ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ joˈseˈˋ quiáˈrˉ, jo̱ íbˋ i̱ nijé̱ˉ quiáˈrˉ cajo̱ fɨˊ lɨ˜ seaˋ lafaˈ jmɨɨˋ jloˈˆ e jmóoˋ e seengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜; jo̱ Fidiéeˇ nijmérˉ e joˋ niquíˈˉlɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Het Lam, dat voor de troon staat, zal hun herder zijn en hen naar de bronnen van het leven brengen; en God zal alle tranen van hun ogen afwissen."


dsʉco̱ˈ song jaangˋ dseañʉˈˋ jaˋ tɨɨiñˋ quiʉˈrˊ ta˜ røøˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ, jo̱baˈ ¿jial nilíˈrˋ e niquiʉ́ˈrˉ ta˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jóng? 	 Want als iemand zijn eigen gezin niet kan leiden, hoe zou hij dan voor de gemeente van God kunnen zorgen?


Jo̱guɨ guicó̱o̱bˈˇ i̱ dseaˋ i̱ siiˋ Ampliato, i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ eáangˊ røøˋ seenˉ có̱o̱ˈ˜. 	 Groet mijn vriend Ampliatus, met wie ik één ben in de Here.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ catóˈˊ e caˈeˊ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cajmɨngɨ́ɨˋ Tʉ́ˆ Simón cajmɨngɨˈrˊ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, jaléˈˋ e júuˆ e nɨcaˈéˈˆ na, ¿su caˈéeˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ jneaˈˆ dseaˋ guitúungˋnaaˈ o̱faˈ quiáˈˉ lajɨɨmˋ dseaˋ é? 	 Petrus vroeg: "Is dit voor iedereen bestemd? Of alleen voor ons?"


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, co̱ˈ jmangˈˆ i̱ jmɨcaam˜ ˈnʉ́ˈˋ! Co̱ˈ jmooˋnaˈ ɨ̱ɨ̱ˋ ˈnʉ˜ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ i̱ tiñíingˉ, jo̱guɨ jmɨcaangˇnaˈ e jaˋ lɨ́ɨˊ lajo̱, jo̱guɨ jmooˋnaˈ e cueeˋ faˈˊ quíiˉnaˈ mɨ˜ güɨlíingˉnaˈ fɨˊ guáˈˉ. Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b jmooˋnaˈ, jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ gaˋguɨ eáangˊ niˈíngˈˋ iihuɨ́ɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 U doet wel heel vroom door in het openbaar lange gebeden uit te spreken. Maar intussen berooft u de weduwen en de wezen! U zult daarvoor uw straf wel krijgen!


Jo̱guɨ mɨ˜ calɨ́ˉ féˈˋ Tértulo e jo̱, jo̱guɨ caféˈˋguɨ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ teáangˉguɨ có̱o̱ˈr˜ do, jo̱ jíñˈˉ e dseángˈˉ jáˈˉbaˈ jaléˈˋ e jmóoˋ i̱ Paaˉ do, jo̱ røøbˋ dseángˈˉ sɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ Tértulo do e jmóorˋ dseeˉ quiáˈˉ Paaˉ. 	 De andere Joden vielen Tertullus bij en zeiden dat hij gelijk had.


Jo̱ casamˈˉbre i̱ dseaˋ gángˉ do dsifɨˊ lado uíiˈ˜ e jo̱, jo̱ catángˈˋneiñˈ ˈnʉñíˆ e laco̱ˈ niquidsirˊ íˈˋ quiáiñˈˉ do mɨ˜ nijneáˋ, co̱ˈ nɨcaˈlóobˉ mɨ˜ casangˈˉneiñˈ do. 	 Zij namen Petrus en Johannes gevangen tot de volgende morgen.


Jo̱ song seengˋ dseaˋ i̱ jíngˈˉ e cøømˋ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ ˈnéˉ niˈérˉ laco̱ˈguɨ caˈéeˋ ˈñiaˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Daaraan is te zien of u christen bent of niet. Ieder die zegt één met Christus te zijn, moet leven zoals Hij leefde.


Dsʉˈ e fɨˊ fɨɨˋ jo̱ niseengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Simón, jo̱ nijmóorˋ ta˜ dseaˋ láangˋ latɨˊ malɨɨb˜; jo̱ nɨnicajárˉ ta˜ jmɨgǿøngˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ e fɨɨˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria do, jo̱ féˈrˋ e jí̱i̱ˈ˜ íˋbre lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ niingˉguɨ lajeeˇ lajɨɨngˋ. 	 In de stad woonde een zekere Simon, die zich al langer met toverij bezighield en daarmee alle Samaritanen tot verbazing bracht. Hij deed erg gewichtig en zei dat hij een groot man was.


Co̱ˈ lajalémˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jmóoˋ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ, jo̱ fɨˊ lɨ˜ jneábˋ seengˋnaˈ. Jo̱ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jmóoˋ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ, co̱ˈ fɨˊ lɨ˜ nʉʉbˋ seengˋ i̱ laˈíˋ; 	 Want u bent allemaal kinderen van het licht, kinderen van de dag. Wij hebben niets te maken met de nacht en het donker.


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús tiquiáˈˆ i̱ sɨmingˈˋ do: —¿Lɨ˜ lají̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨngˊ i̱ sɨmingˈˋ quíiˈˉ e la? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ tiquiáiñˈˆ do quiáˈˉ Jesús: —Latɨˊ jí̱i̱ˈ˜ mɨ˜ jiuum˜biñˈ lɨ́ɨiñˊ lana; 	 "Hoe lang heeft hij dit al?" vroeg Jezus aan de vader.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cangáˉ Paaˉ e jo̱ lafaˈ mɨ˜ quɨrˊ, dsifɨˊ lajo̱b caguiáˉnaaˈ guiʉ́ˉ quíˉnaaˈ, jnea˜ Lucas có̱o̱ˈ˜guɨ Silas có̱o̱ˈ˜guɨ Paaˉ, jo̱ cangóˉnaaˈ fɨˊ Macedonia, co̱ˈ calɨtab˜ dsiˋnaaˈ e Fidiéeˇbingˈ i̱ catǿˉ quíˉnaaˈ do e nidsiguia˜naaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jo̱. 	 Nadat Paulus het visioen had gekregen, deden wij ons best zo snel mogelijk naar Macedonië te vertrekken, want wij maakten eruit op dat God ons opdroeg de mensen daar het goede nieuws van Jezus Christus te vertellen.


Jo̱ røøbˋ casɨ́ɨngˉ i̱ Saulo do có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajngaˈˊ quiáˈˉ i̱ Tée˜ do. Jo̱ ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱ canaangˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jmáiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén. Jo̱baˈ casojǿmˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱ cangolíiñˉ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria; jo̱ jí̱i̱ˈ˜ i̱ dseaˋ apóoˆ dobingˈ caje̱ˊguɨ fɨˊ jo̱. 	 Saulus was het helemaal eens met het vonnis over Stefanus. Vanaf die dag kwamen de volgelingen van Jezus in Jeruzalem onder zware druk te staan. Zij werden zo hevig vervolgd dat zij moesten vluchten naar Judea en Samaria. Alleen de apostelen bleven nog in de stad.


jo̱baˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱, jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea güɨcuí̱i̱ˆbre fɨˊ jee˜ móˈˋ jóng. 	 Als jullie het afschrikwekkende in de heilige plaats zien staan (a), waar de profeet Daniël het over had (lees dit nog maar eens aandachtig na)


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús e júuˆ jo̱, jo̱baˈ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do i̱ siiˋ Tomás lalab cañíirˋ quiáˈˉ dseaˋ do: —Fíiˋi, jaˋ ne˜ jneaˈˆ jie˜ fɨˊ lɨ˜ niguøngˈˆ ˈnʉˋ, jo̱baˈ ¿jial líˋ e nilɨcuíiˋnaaˈ jnang˜ e fɨˊ jo̱? 	 "Maar Here", zei Thomas, "wij weten niet eens waar U heengaat. Hoe zouden wij dan de weg weten?"


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —ˈNéˉ nijmee˜e lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ do, jo̱guɨ e nijmitéˈˊe lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e cangɨ́ɨnˋn quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱baˈ e jo̱b e lɨ́ɨˊ lafaˈ mɨ˜ gǿˈˋø iiˉ e lɨtaan˜n guiʉ́ˆ. 	 Jezus antwoordde: "Mijn voeding is het doen van de wil van God, Die Mij gezonden heeft, en het volbrengen van Zijn werk.


Dsʉco̱ˈ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ mɨˈˊ Fidiéeˇ jaléˈˋ e ˈnérˉ, ngɨ́ɨmˋbre; jo̱guɨ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ ˈnóˈˊ, dséˈˊbre e ˈnóˈrˊ do; jo̱guɨ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ tǿˋ fɨˊ co̱o̱ˋ oˈnʉ́ˆ, nineabˊ e ˈnʉ́ʉˊ do. 	 Klop en de deur zal voor u worden opengedaan. Want ieder die bidt, ontvangt. Wie zoekt, vindt. En voor wie klopt, gaat de deur open.


Dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ i̱ catǿøˉø laˈuii˜ do joˋ nidǿˈrˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ fɨˊ quiéˉe.” 	 Want mijn huis moet vol worden. En die ik eerst had uitgenodigd, krijgen niets van alles wat ik had klaarstaan."


Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cangolíingˆ fɨˊ Jerusalén e cangojmiféiñˈˊ Fidiéeˇ lajeeˇ e jmɨɨ˜ jo̱, jee˜ i̱ dseaˋ íbˋ niquiéengˋ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ griego. 	 Enkele Grieken die naar het Paasfeest waren gekomen om God te aanbidden,


Jo̱ i̱ fii˜ do calɨ́bˉ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨiñˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ røøngˋ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ joˋ camɨ́ɨˊguɨr cuuˉ quiáˈrˉ jo̱ caleáamˋbreiñˈ do có̱o̱ˈ˜ júuˆ røøˋ. 	 De koning kreeg medelijden met hem, liet hem vrij en zei dat hij niets meer hoefde te betalen.


Jo̱ eáamˊ calɨˈiáangˋ dsiiˉ mɨ˜ calɨcuíingˋ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ na e seemˋbɨr cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ i̱ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ do, co̱ˈ lajo̱b júuˆ e ˈnéˉ lɨti˜ e nɨcaˈíingˈ˜naaˈ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Ik heb ervan genoten enkele van uw kinderen te ontmoeten, die zich door de waarheid laten leiden, zoals de Vader ons heeft opgedragen.


Dsʉˈ Fidiéeˇ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e gaˋ jmóorˋ. Co̱ˈ faco̱ˈ jaˋ cuørˊ iihuɨ́ɨˊ mɨ˜ jmóoˋ dseaˋ e gaˋ, jo̱baˈ ¿jial líˈrˋ e niˈɨ́rˉ íˈˋ røøˋ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ? 	 Nee, God is niet onrechtvaardig! Anders zou Hij toch geen rechter van de wereld kunnen zijn.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉ cadséˈˋnaˈ quiáˈˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e cajméeˆnaˈ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, co̱ˈ lanaguɨ nɨˈɨˈˋ lɨ́ɨmˉbaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. Co̱ˈ mɨ˜ jmóoˋ dseaˋ jaléˈˋ e jo̱, jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ ˈmóbˉ siˈˊ. 	 En wat was daarvan het resultaat? Dat u dingen deed waarvoor u zich nu schaamt, dingen die uitlopen op de dood.


Jo̱ jmɨrǿøˋnaˈ lacaangˋ guiáˈˆ fɨˊ, jo̱ jmɨrǿøˋnaˈ lacaangˋ lɨ˜ jungˈˋ, jo̱ jmeeˉnaˈ condséeˊ fɨˊ lacaangˋ lɨ˜ tuˈˋ fɨˊ, jo̱ jalébˈˋ fɨˊ nilíiˋ røøˋ. 	 Ruim baan voor Hem! Maak alle bergen en heuvels met de grond gelijk! Gooi alle ravijnen dicht! Snijd de bochten af! Haal de oneffenheden weg!


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lala jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡Yáˆ! Jo̱baˈ cajingˈˊ ˈñiaˈˊ i̱ Yáˆ do jo̱ cajíñˈˉ có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ hebreo lala: —¡Rabuni! —e guǿngˈˋ tɨfaˈˊ. 	 "Maria", zei Jezus. Zij keek Hem aan. "Meester!" riep zij uit.


jo̱ jmeeˉnaˈ e jo̱ e jaˋ ñiˊ dseaˋ. Jo̱guɨ Tiquíiˆnaˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ jǿøˉbre lají̱i̱ˈ˜ e jmooˋnaˈ do, jo̱ lajo̱baˈ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈmáˈrˆ quíiˉnaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. 	 Uw Vader kent alle geheimen. Hij zal u ervoor belonen.


Jo̱baˈ canaangˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ jo̱ sɨ́ˈˋ rúiñˈˋ: —Uíiˈ˜ e jaˋ iñíˈˆ léeˊnaaˈ, jo̱baˈ jíngˈˉ Fíiˋnaaˈ lana. 	 Zij dachten dat Hij dit zei omdat zij geen brood bij zich hadden.


Jo̱ caguíingˋneiñˈ do fɨˊ caluuˇ e fɨɨˋ jo̱, jo̱ canaaiñˋ táangˊneiñˈ cu̱u̱˜; jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiáˈrˉ do caséerˊ sɨ̱ˈrˆ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ sɨmingˈˋ i̱ siiˋ Saulo lajeeˇ e táangˊneiñˈ do cu̱u̱˜. 	 Zij sleurden hem de stad uit en gingen om hem heen staan. De getuigen begonnen hem met grote stenen te bekogelen. Zij trokken hun mantels uit en legden die neer bij een toeschouwer, een jonge man, die Saulus heette.


Jo̱baˈ cuǿøˈ˜ fɨˊ yaang˜naˈ e Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ, co̱ˈ íbˋ dseaˋ laniingˉ ˈgøngˈˊ cajo̱, jo̱ lajo̱baˈ niseáiñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ yʉ́ˈˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ quíiˉnaˈ. 	 Als u zich buigt onder de sterke hand van God, zal Hij u oprichten als Hij vindt dat de tijd daarvoor gekomen is.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nijíiñˉ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e jloˈˆ jo̱guɨ e ˈmoˈˆ eáangˊ, jo̱baˈ nidséiñˈˉ nidsiˈnɨ́ɨˉbre lajaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱baˈ nilíˈrˋ cuuˉ e nilárˉ e cu̱u̱˜ do. 	 Ineens ontdekt hij er één van grote waarde. Hij verkoopt alles wat hij heeft en koopt die ene kostbare parel.


Jo̱ mɨ˜ canʉʉˋ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱, jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ casíiñˋ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Silas lajmɨnáˉ fɨˊ Berea. Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, cangolíiñˉ fɨˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨtɨ́ɨiñˋ jmóorˋ. 	 Zodra het donker was, brachten de christenen Paulus en Silas vlug de stad uit en zeiden dat zij naar Berea moesten gaan.


jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋguɨ i̱ niˈɨ̱́ˈˋ e jmɨɨˋ e nicuǿøˆøre do, jo̱baˈ joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e niguiáˋguɨ jmɨjmɨɨiñˉ. Dsʉco̱ˈ e jmɨɨˋ jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ e contøømˉ seaˋ jmɨɨˋ fɨˊ dsíiˊ tuˈrˊ có̱o̱ˈ˜ e cuøˊ e seeiñˋ, jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ e contøømˉ seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Maar wie van het water drinkt dat Ik hem geef, zal nooit meer dorst krijgen. Dat water zal in hem als een fontein worden, waaruit eeuwig leven voortkomt."


Jo̱ nifɨbˊ casíiñˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ cangojméeˆ quijí̱ˉ lɨ˜ nijé̱rˉ lajeeˇ uǿøˋ. Jo̱ cangolíingˆ i̱ dseaˋ do fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ píˈˆ e néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria. 	 Op een dag stuurde Hij enkele mannen vooruit naar een Samaritaans dorp om onderdak voor Hem te zoeken.


jo̱guɨ fɨˈˊnaˈ dseaˋ e jaˋ dseengˋ e ˈléeˊ dseaˋ e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ, jo̱ dsʉˈ cuǿøngˋ ˈnʉ́ˈˋbɨˈ jmooˋnaˈ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ lajo̱; jo̱guɨ ˈníˈˋ máangˊnaˈ jaléngˈˋ diée˜ i̱ jmáangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ, dsʉˈ cuǿøngˋ ˈnʉ́ˈˋbɨ jmooˋnaˈ ɨ̱ɨ̱ˋ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ diée˜ do; 	 U zegt dat men geen overspel mag plegen. Maar wat doet u zelf? U zegt dat u een grote afkeer van afgoden hebt. Toch hebt u uw eigen afgod: het geld! Want u berooft de tempel!


jo̱guɨ e dseángˈˉ nɨtab˜ óoˊnaˈ e nilíˈˋbaˈ nijmɨcó̱o̱ˈˇnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lafaˈ tiuungˉ uíiˈ˜ e jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e seengˋ jaangˋ Fidiéeˇ, jo̱guɨ fóˈˋbɨˈ cajo̱ e líˈˋbɨˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ uíiˈ˜ e eáangˊ beángˈˊ dseeˉ yaaiñ˜; 	 Daarom beschouwt u zich als mensen die blinden op de goede weg leiden, als een licht voor hen die in het duister leven.


Dsʉco̱ˈ jmangˈˉ e jaˋ dseemˋbaˈ ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ seengˋ fɨˊ la; jo̱guɨ jnɨ́ɨˊbre loguar˜ co̱ˈ jaˋ iiñ˜ ninúrˉ, jo̱guɨ jnɨ́ɨˊbre jminir˜ cajo̱ co̱ˈ jaˋ iiñ˜ nijǿørˉ, jo̱ lajo̱bɨ jaˋ cuǿøngˋ ningáiñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱ lajo̱bɨ cajo̱ jaˋ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniiˉ e laco̱ˈ jnea˜ nijmiˈleáanˆnre. 	 Ze kijken wel, maar zien niet. Hun hart is onverschillig, hun oren zijn doof en hun ogen zitten dicht. Daarom zullen zij niets zien, horen of begrijpen. Daarom kunnen zij niet naar God terugkeren, want dan zou Hij hen moeten genezen.' (a)


Jo̱baˈ cangóbˉ jnea˜ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ i̱ ángel do, jo̱ camɨ́ɨˈ˜ɨre e jiˋjiʉ e óoˋ do, jo̱ lalab cañíirˋ quiéˉe: —Jó̱ˈˉo̱ jo̱ quiéˈˋ. Jo̱ lɨfaˈ fɨˊ moˈooˈ˜ nilɨróobˉ laco̱ˈguɨ la róoˉ taˈˊ, jo̱ dsʉˈ fɨˊ dsíiˊ túˈˋ nilɨguíbˈˆ. 	 Ik ging naar de engel toe en vroeg hem mij het boek te geven. "Hier", zei hij, "eet het op. Het zal zwaar op uw maag liggen, maar in uw mond zo zoet zijn als honing."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ tú̱ˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, caguiébˉtu̱ i̱ dseata˜ Félix co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Drusila i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, jo̱ caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ tɨdsiˋ íˈˋ quiáˈˉ dseaˋ. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caquiʉˈˊ i̱ dseata˜ do ta˜ e nilɨtéˈˆ Paaˉ e fɨˊ lɨ˜ quidsirˊ íˈˋ do. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ Paaˉ fɨˊ jo̱, jo̱ canaaiñˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jial laco̱ˈ nijángˈˋ yaang˜ dseaˋ fɨˊ jaguóˋ dseaˋ do. Jo̱ canúubˉ i̱ dseata˜ do jaléˈˋ e júuˆ quiáˈˉ Paaˉ do. 	 Een paar dagen later kwam Felix met zijn Joodse vrouw Drusilla in de gevangenis. Hij liet Paulus halen en luisterde naar wat hij over het geloof in Jezus Christus vertelde.


jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jnea˜ lala: “Jaˋ fǿønˈ˜, Paaˉ, co̱ˈ dseángˈˉ ˈnébˉ e niguieˈˊ fɨˊ quiniˇ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma. Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉbˋ cajo̱ Fidiéeˇ nileáiñˉ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜naˈ fɨˊ dsíiˊ móoˊ na.” 	 'Paulus', zei hij, 'wees niet bang. U zult voor de keizer terecht staan. En terwille van u zal God ieder hier aan boord in veiligheid brengen.'


Dsʉˈ song ˈnʉ́ˈˋguɨ jaˋ íingˊnaˈ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ mɨ˜ eeˋgo̱ ˈléerˊ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ lajo̱b Tiquíiˆnaˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ cajo̱ jaˋ niˈíiñˉ dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 Maar als u hen niet vergeeft, zal uw hemelse Vader ook u niet vergeven.


Jo̱baˈ cañíiˋ dseata˜ Pilato quiáˈˉ i̱ dseaˋ fɨɨˋ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿E˜guɨ e gaˋ e nɨcajméerˋ e catɨ́iñˉ lajo̱? Jo̱ dsʉˈ caleábˋtu̱ cacuøˊ i̱ dseaˋ fɨɨˋ do ˈgooˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¡Güɨtáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ! 	 "Maar waarom toch?" vroeg hij. "Wat voor kwaad heeft Hij dan gedaan?" Maar zij bleven roepen: "Hij moet sterven! Sla Hem aan het kruis!"


jaangˋguɨ i̱ siiˋ Mateo, jaangˋguɨ i̱ siiˋ Móˆ, jaangˋguɨ i̱ siiˋ Tiáa˜, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Alfeo; jaangˋguɨ i̱ siiˋ Simón i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ celote; 	 Filippus, Bartholomeüs, Mattheüs, Thomas, Jakobus (de zoon van Alfeüs), Simon de Zeloot (a),


Jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ i̱ Onesíforo do e nilíˋ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉneiñˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ jmɨɨ˜ e nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉˋ guiʉ́ˉ e eáamˊ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ do jneaa˜aaˈ lajeeˇ cataang˜naaˈ fɨˊ Éfeso. 	 Ik bid dat de Here hem een bijzondere zegen geeft op de grote dag waarop Christus terugkeert. En jij, Timotheüs, weet maar al te goed hoe hij mij in Efeze heeft geholpen.


jo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e jaˋ téengˉ dseaˋ yaaiñ˜ e iiñ˜ güɨ́iñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ, jo̱baˈ lajaangˋ lajaangˋ dseañʉˈˋ ˈnéˉ seengˋ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ lajaangˋ lajaangˋ dseamɨ́ˋ ˈnéˉ seengˋ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Maar om ontucht te voorkomen, is het beter dat iedereen trouwt; elke man moet zijn eigen vrouw hebben en elke vrouw haar eigen man.


Jo̱ catǿˉbre i̱ búˈˆ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ caguiarˊ sɨ̱ˈrˆ fɨˊ mocóoˈ˜ i̱ búˈˆ do, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ caguábˋ Jesús. 	 Zij brachten het veulen bij Jezus, legden hun jassen erop en Hij ging erop zitten.


Jo̱ mɨ˜ nijáaˊ i̱ dseaˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈˉ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ rúiñˈˋ i̱ siiˋ Satanás, jo̱baˈ nijmɨgǿøiñˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e li˜ e nijmérˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e bíˋ quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do. 	 De 'mens van zeer grote zonde' zal komen en optreden als satan zelf, vol duivelse list en kracht. Hij zal iedereen een rad voor de ogen draaien, door allerlei opzienbarende, bedrieglijke wonderen te doen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do: —E jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e song dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e quɨ́ɨˈ˜baa jmɨɨ˜ jmeeˉ lɨ́ˈˉ doñiˊ eeˋ jo̱ jaˋ jmɨtúngˉ áaˊnaˈ, jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e na niquɨ́ɨˈ˜naˈ jmɨɨ˜ nijmeeˉnaˈ jóng lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e cajméˉ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ e ˈmaˋ güɨñíˈˆ na. Co̱ˈ song dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e quɨ́ɨˈ˜baa jmɨɨ˜ jmeeˉ lɨ́ˈˉ doñiˊ eeˋ, jo̱baˈ cuǿømˋ líˋ quiʉˈˆnaˈ ta˜ e móˈˋ siˈˊ la e nijéngˈˉ ˈñiaˈˊ lɨ˜ siˈˊ jo̱ nidsisíngˈˋ ˈñiaˈˊ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ, jo̱baˈ lajo̱b nilíˋ jóng. 	 Jezus antwoordde: "Luister. Wie geloof heeft en niet twijfelt, kan dit soort dingen ook doen. En nog veel meer. Dan kan men zelfs tegen deze berg zeggen: 'Ga hier vandaan en val in de zee.' En hij zal het doen.


Jo̱ i̱ fii˜ ˈléeˉ do catɨ́ɨiñˉ guooˋ i̱ sɨmingˈˋ do, jo̱ cajéengˋneiñˈ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ i̱i̱ˋ dseaˋ núuˋ, jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —¿E˜ júuˆ quié̱ˈˆ quiéˉe, sɨmingˈˋ? 	 De commandant nam de jongeman bij de hand en toen zij alleen waren, vroeg hij: "Wat heb je me te vertellen?"


Co̱ˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈ e jaˋ nijmɨˈɨɨiñ˜ lají̱i̱ˈ˜ jmɨˈeeˇ e nilɨmɨ́ˈrˆ. Dsʉˈ mɨ˜ nigáaˊtu̱ jnea˜ caléˈˋ catú̱ˉ, jnea˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jáaˊ fɨˊ ñifɨ́ˉ, ne˜duuˈ su niguiéngˈˊguɨ́ɨ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe. 	 Hij zal hen vlug antwoorden. Maar het is de vraag of Ik bij de mensen geloof zal vinden als Ik terugkom."


Dsʉˈ jaˋ cangángˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do e˜ uiing˜ e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱guɨ ˈgóˈˋbɨr cajo̱ faˈ e nijmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do. 	 De discipelen begrepen niet wat Hij daarmee bedoelde en durfden Hem er ook niet naar te vragen.


Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naaˈr cajo̱ e nijmɨcó̱o̱ˈr˜ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ jaˋ nilɨtúngˉ áaˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e nilíingˉguɨˈ dseángˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ i̱ joˋ dseeˉ seaˋ quiáˈˉ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nigüéengˉtu̱ Fíiˋnaaˈ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ lɨti˜. 	 Mijn gebed voor u is dat onze God en Vader uw geloof sterk zal maken, zodat u op de dag waarop de Here Jezus terugkomt met allen die bij Hem horen, sterk, zuiver en heilig zult zijn.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel casíiñˋ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ quiáˈˉ Herodes e laco̱ˈ niˈnóiñˈˊ do jial nisɨ́ˈrˋ Jesús e laco̱ˈ niguiéˈrˊ jial niˈnɨ́iñˉ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ dseata˜. 	 Zij stuurden wel enkele Farizeeërs en een paar aanhangers van Herodes op Hem af. Die moesten proberen Hem op een woord te vangen.


Jo̱baˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ tiuungˉ do e quiá̱ˈˉ nɨngóoˊ Jesús dseaˋ seengˋ fɨˊ Nazaret, jo̱baˈ canaaiñˋ óoˋbre jo̱ féˈrˋ lala: —¡Jesús, dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ, fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˋ jnea˜! 	 Langs de weg zat een blinde bedelaar, Bartimeüs. Zodra deze hoorde dat Jezus van Nazareth eraan kwam, begon hij te schreeuwen: "Jezus, Zoon van David, heb medelijden met mij!"


Jo̱ jangámˉ seengˋ dseaˋ i̱ nijmɨngɨ́ɨˋ lala: “Jo̱ ¿jial nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ lɨ́ɨˊ jo̱guɨ jial lɨ́ɨiñˊ cajo̱?” 	 Ik hoor al iemand vragen: "Hoe worden de doden dan weer levend gemaakt? En wat voor lichaam hebben zij dan?"


Jo̱ lajeeˇ jo̱b —jíngˈˉ Juan— e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajméeˋ e camóˉo e i̱ ángel do cangojéeiñˋ jnea˜ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ e féˈˋ jo̱guɨ e ñíiˊ, jo̱ fɨˊ jo̱b caˈeˈrˊ jnea˜ e fɨɨˋ laniingˉ e güeangˈˆ e siiˋ Jerusalén e nɨjgóˈˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ. 	 Hij droeg mij in de geest naar een grote, hoge berg en liet mij de heilige stad Jeruzalem zien, die van God uit de hemel naar beneden kwam. De stad schitterde als God Zelf.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, camánˉn i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ laˈuii˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ˈléeˉ quiáˈrˉ. Jo̱ nɨcaseáiñˈˋ yaaiñ˜ e laco̱ˈ nitíñˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ guiing˜ fɨˊ mocóoˈ˜ i̱ cuea˜ teaangˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈléeˉ quiáiñˈˉ do cajo̱. 	 Ik zag het beest samen met de koningen van de aarde. Zij hadden hun legers verzameld om oorlog te voeren tegen Hem, Die op het paard zit en tegen Zijn leger.


Jo̱guɨ o̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ caguíingˈ˜naˈ jnea˜ e quie̱e̱ˉ nifɨˊ quíiˉnaˈ, dsʉco̱ˈ jneab˜ dseaˋ nɨcaguíinˈ˜n ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ niˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiéˉe, jo̱guɨ nɨcacuǿøˉø ˈnʉ́ˈˋ ta˜ e nigüɨlíingˉnaˈ nigüɨjmee˜naˈ jmangˈˉ e nilɨˈíingˆ ta˜ quíiˉnaˈ lata˜. Jo̱ lajo̱baˈ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ nicuǿˈˆbre ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e nimɨ́ɨˈ˜naˈre laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 U hebt niet Mij uitgekozen, maar Ik heb u uitgekozen. Ik heb u aangewezen om erop uit te gaan en blijvende vrucht voort te brengen, zodat mijn Vader u alles zal geven wat u Hem vraagt in mijn naam.


Jo̱ ne˜baaˈ røøˋ e jaˋ núuˋ Fidiéeˇ júuˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ røøngˋ dseeˉ; co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ jmiféngˈˊ íˋbre jo̱guɨ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iiñ˜, jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ íˋbingˈ i̱ núurˋ júuˆ quiáˈˉ. 	 Wij weten allemaal dat God niet naar slechte mensen luistert. Maar als iemand eerbied voor Hem heeft en doet wat Hij wil, luistert God wel.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, jɨˋguɨ jñʉguíˆnaˈ sɨˈíˈˆ Fidiéeˇ jóˈˋ mɨ́ˈˆ tíiˊ. 	 En wat kost nu een mus? Bijna niets. Zelfs de haren op je hoofd zijn allemaal geteld.


Co̱ˈ lajo̱b ta˜ caquiʉˈˊ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: Jnea˜ nisɨ́ɨnˆn ˈnʉˋ fɨˊ jee˜ lacaˈíingˈ˜ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ e lɨnˈˊ lafaˈ jɨˋ quiéˉe, jo̱guɨ niguiáˈˆ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ jial nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 want dat heeft de Here ons opgedragen. Hij zei: 'Ik heb U gemaakt tot een licht voor de niet-Joodse volken, om redding te brengen tot in de verste uithoeken van de aarde." (E)


Co̱ˈ nidsémˈˉbre, jo̱ mɨ˜ niguieiñˈˊ nijngámˈˉbre lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do, jo̱ i̱ jiémˈˋ nitáiñˈˊ i̱ nijméˉ ta˜ e uǿˉ quiáˈrˉ do. Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do e cajíngˈˉ Jesús lado, lajalémˈˋbre cañíirˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ güɨlɨˈiing˜ dsíiˊ Fidiéeˇ e nilíˋ lajo̱. 	 Wat zal de eigenaar nu doen? Reken maar dat hij die boeren hun verdiende loon zal geven. Hij zal hen doden en de wijngaard aan anderen verhuren." "Zoiets zouden die boeren nooit doen!" protesteerden de mensen die stonden te luisteren.


Jo̱guɨ tó̱o̱bˋ áaˊnaˈ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, jial cacuǿøˈ˜ bíˋ yee˜naaˈ e cajmóˆnaaˈ ta˜ e quiáˈˉ lɨ́ˈˆjiʉʉˈ e ˈnéˉnaaˈ lajeeˇ taang˜naaˈ fɨˊ na. Co̱ˈ ie˜ jo̱ cajmóˆnaaˈ ta˜ e lɨco̱ˈ cajneáˉ jo̱guɨ cartɨˊ canʉʉˋ e laco̱ˈ jaˋ nicuǿøˈ˜naaˈ iihuɨ́ɨˊ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ lajeeˇ e guiaˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ na. 	 Weet u niet meer, broeders, hoe wij ons voor u hebben ingespannen? Dag en nacht zijn wij in de weer geweest. Terwijl wij u het goede nieuws van God brachten, zijn wij niemand tot last geweest. Wij hebben ons eigen brood verdiend.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, catǿˈˉ Jesús dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ caguiaangˉguɨ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Song i̱i̱ˋ dseaˋ iing˜ niˈuíingˉ dseaˋ quiéˉe, güɨtʉ́rˋ jaléˈˋ e lɨ́ˋ dsíirˊ ˈñiaˈrˊ jo̱ güɨseaiñˈˊ lafaˈ crúuˆ quiáˈrˉ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e guiaˊ dsíirˊ e nidsingɨ́ɨiñˉ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe, jo̱ lajo̱guɨbaˈ ningɨ́rˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ jóng. 	 Hij riep Zijn discipelen en de vele mensen die waren toegestroomd bij Zich en zei: "Wie bij Mij wil horen, moet zijn eigen wensen opzijzetten. Hij moet zijn kruis opnemen en Mij volgen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ yʉ̱ʉ̱ˋ píˈˆ i̱ ɨ̱́ˈˋ jmangˈˆ fiˈˊ, lajo̱b lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ líˈˋ guiˈˊ su guiʉ́ˉ o̱si jaˋ dseengˋ jaléˈˋ e jmóorˋ do. 	 Als iemand nog op melk moet leven, blijkt daaruit dat hij als christen niet erg ver gevorderd is; hij kent nauwelijks het verschil tussen goed en kwaad. Hij is nog een baby!


Jo̱ jíngˈˉguɨ Jesús: —Jo̱ jaˋ nilíˈˋ jaangˋ dseaˋ niˈírˋ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ bíˋguɨ dsíiˊ laco̱ˈ írˋ e niˈuǿˈrˉ jaléˈˋ e seaˋ quiáiñˈˉ, dsʉco̱ˈ laˈuii˜ jangˈˉ ˈnéˉ niˈñúmˈˊbre i̱ dseaˋ bíˋ dsíiˊ do, jo̱ lajo̱guɨbaˈ cuǿøngˋ e nijmérˉ lajo̱. 	 Je kunt het huis van de duivel niet leegroven als je niet eerst de duivel hebt vastgebonden.


Jo̱ nʉ́ˈˉguɨ e ngóoˊ nijneáˋ e uǿøˋ jo̱, caró̱o̱bˉ Jesús jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre e fɨɨˋ jo̱, jo̱ cangórˉ cangoféeiñˈˇ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dsilíingˉ dseaˋ. 	 Op een morgen stond Hij voor dag en dauw op en ging alleen naar een stil plekje om te bidden.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e cajíngˈˉ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jnea˜ cagáˉa lafaˈ e cagaˈuunˉ jɨˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la; jo̱ ¡dsíngˈˉ lɨ́ˋ dsiiˉ faˈ jiʉ˜ nɨcooˋ lana! 	 Ik ben gekomen om vuur op de aarde te brengen. Was Ik daar maar mee klaar! Er staat Mij iets afschuwelijks te wachten en Ik zie er vreselijk tegenop.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ laco̱ˈ la lɨ́ɨˊ e júuˆ e nɨcafáˈˉa na, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ quie̱ˊ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈrˉ, güɨlɨseemˋbre juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, jo̱guɨ güɨlíbˋ fɨˈˋ lɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ írˋ cajo̱. 	 Gods vrede en goedheid zijn voor allen die volgens deze regel leven; zij zijn Gods eigen volk.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ e júuˆ na lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨˊ mɨ˜ jmóoˋ dseaˋ iñíˈˆ; co̱ˈ song laˈuii˜ e iñíˈˆ e nijméˉ dseaˋ do quiáˈˉ e nicuǿˈrˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ lajalébˈˋ e ca̱˜ caguieeˉguɨ do güeamˈˆ cajo̱. Jo̱guɨ song jmóˆ quiáˈˉ co̱o̱ˋ ˈmaˋ catɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ güeamˈˆ cajo̱ e guoˈˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ do. 	 Omdat Abraham en de profeten het volk van God waren, zullen hun kinderen het ook zijn. (e) Als de wortel van God is, zijn de takken ook van Hem.


Dseángˈˉ bó̱ˉjiʉ lɨ́ɨngˊnaˈ, co̱ˈ laˈuii˜ caˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ, jo̱guɨ lana lɨ́ɨngˉnaˈ e quɨ́ɨˈ˜baˈ jmɨɨ˜ e seemˋbɨˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ bíˋ quíiˉnaˈ yaang˜naˈ. 	 Bent u nu zo dom? U bent christen geworden door het werk van de Heilige Geest, moet u nu met de wet eindigen?


Dsʉˈ calébˈˋtu̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ do jaˋ eeˋ cañíirˋ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ júuˆ quiáˈˉ Jesús. 	 Ze wisten niet wat ze moesten antwoorden.


Co̱ˈ e la lɨ́ɨˊ lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ niˈíˋ fɨˊ dséˉ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉ, jo̱ lajeeˇ e nʉ́ˈˉguɨ nigüɨˈɨ́ɨrˊ fɨˊ quiáˈrˉ, jo̱ caseáaiñˊ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ, jo̱ cacuøˈrˊ ta˜ lajaangˋ lajaaiñˈˋ do, jo̱guɨ caseáaiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ do. 	 Je kunt het vergelijken met iemand die naar een ander land gaat en zijn knechten op zijn huis laat passen. Ieder van hen krijgt een taak. De portier moet op de uitkijk blijven staan.


Jo̱ lajo̱baˈ féˈˋnaaˈ júuˆ uii˜ quíiˉnaˈ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e iáangˋ dsiˋbaaˈ; jo̱ féˈˋnaaˈ e tébˈˋ ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ teáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ jáˈˉbɨ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱ jalíˋ lɨ˜ móoˉnaˈ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e jmángˈˋ dseaˋ gaˋ ˈnʉ́ˈˋ uíiˈ˜ e cuíingˋnaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Vol lof vertellen wij de andere gemeenten van God hoe geweldig u volhoudt en hoe sterk uw geloof is, ondanks alle vervolgingen en moeilijkheden die u te verduren krijgt.


Jo̱ ˈñiaˈˊ ie˜ ngóoˊ cadséngˉ jmɨɨ˜ e jmóoˋ dseaˋ Israel ie˜ jo̱, jo̱ dseángˈˉ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱b e ɨˊ dsíirˊ e niingˉguɨ lajeeˇ e jmɨɨ˜ e jmóorˋ do. Jo̱ ie˜ jo̱b casíngˈˋ ˈñiaˈˊ Jesús fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ jo̱ caféˈrˋ teáˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Song i̱i̱ˋ ˈnʉ́ˈˋ líˈˆnaˈ e jmɨjmɨɨngˉnaˈ, jo̱baˈ ñilíingˉnaˈ fɨˊ lɨ˜ sínˈˋn la, jo̱ nilíˈˋbaˈ jmɨɨˋ e uˈˆnaˈ. 	 Op de laatste dag, het hoogtepunt van het feest, stond Jezus op en sprak de mensen toe: