Jo̱ jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ lana fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ carjɨˋ quɨ́ˈˉbaa uíiˈ˜ e fɨ́ɨmˊbingˈ seengˋ i̱ eˊ e jaˋ eeˋ uiing˜ seaˋ lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e caˈíngˈˋ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ catáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Want wat ik u al zo vaak gezegd heb, zeg ik nu onder tranen: Er zijn velen die zogenaamd als christenen leven, maar die in feite vijanden zijn van het kruis van Christus.


Jo̱baˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quiáˈˉ e na e nidsijéeˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ féˈˋ: Jo̱ cajgóoˉbre fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e jéeiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ calɨ́ˈrˉ, jo̱guɨ cacuøˈrˊ dseaˋ quiáˈrˉ e tɨɨiñˋ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíˆ nicuǿˈrˉ dseaˋ do. 	 In de Psalmen staat immers dat Christus, na Zijn overwinning op satan, naar de hemel zou terugkeren en gaven aan de mensen zou geven. (A)


Dsʉˈ laˈeáangˊ e caquíiˊ Dseaˋ Jmáangˉ dseeˉ quíˉiiˈ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, lajo̱baˈ éeˋ Fidiéeˇ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel laco̱ˈguɨ nɨcaˈéerˋ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham lamɨ˜ jéengˊguɨ eáangˊ cajo̱. Jo̱ co̱ˈ Dseaˋ Jmáangˉ caquíiˊ dseeˉ quíˉiiˈ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, lajo̱baˈ niˈíingˈ˜naaˈ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ e cajáangˈ˜ yee˜naaˈ fɨˊ jaguórˋ, co̱ˈ lajo̱b júuˆ nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Gods bedoeling is duidelijk. Nu kan Hij door Christus Jezus de andere volken de zegen geven, die Hij ook aan Abraham had beloofd; en nu kunnen wij de Heilige Geest ontvangen door in God te geloven.


Jo̱ jnea˜ cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la cuaiñ˜ quiáˈˉ Tiquiéˆe, jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ íingˈ˜naˈ jnea˜. Jo̱guɨ faco̱ˈ jaangˋguɨ dseaˋ i̱ nijáaˊ i̱ jaˋ i̱i̱ˋ seengˋ i̱ sɨ́ɨˋ quiáˈrˉ, jo̱ dsʉˈ niˈíimˈ˜baˈ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Ik ben gekomen om mijn Vader te vertegenwoordigen en u ontvangt Mij niet. Maar wie uit zichzelf komt, zult u wel ontvangen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Listra có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Iconio, guiʉ́bˉ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ Timoteo do. 	 Timotheüs stond bij de christenen van Lystra en Iconium goed bekend.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ ngɨ́ɨiñˋ e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e Jmɨguíˋ do e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e quɨ́ɨˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ jmérˉ doñiˊ eeˋ; jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ ngɨ́ɨiñˋ cajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e Jmɨguíˋ do e jmiˈleáaiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜; 	 De een krijgt ergens geloof voor en de ander de gave om zieken te genezen, beiden door dezelfde Geest.


Jo̱ ˈnɨˊ néeˈ˜ catɨ́ˋ e jgóoˋ e ˈmɨˈˊ do; jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜, jo̱ cajgóobˉtu̱ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. 	 Dit gebeurde drie keer en toen werd het kleed met de dieren weer in de hemel opgetrokken.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ Júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do nɨseemˋbre lají̱i̱ˈ˜ latɨˊ mɨ˜ uiing˜; jo̱ nañiˊ faˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ íˋbre cajméeˋ Fidiéeˇ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jaˋ jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Christus kwam in de wereld die door Hem Zelf gemaakt is, maar de wereld wilde niets van Hem weten.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ ˈnéˉ ñíˆnaˈ e˜ jmɨɨ˜ o̱ˈguɨ e˜ ji̱i̱ˋ nijméˉ Tiquiéˆe Fidiéeˇ jaléˈˋ e nijmérˉ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ˈñiaˈˊbre ñirˊ jo̱guɨ seaˋ fɨˊ quiáˈrˉ e nijmérˉ e jo̱. 	 "Dat hoeven jullie niet te weten", antwoordde Hij. "Mijn Vader beslist hoe en wanneer bepaalde dingen gebeuren.


Jo̱baˈ i̱ dseata˜ do catǿˈrˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jie˜ fɨˊ lɨ˜ nilɨseengˋ i̱ Mesías? 	 Hij riep de leidende priesters en de godsdienstleraars bijeen en vroeg of zij wisten waar de Christus zou worden geboren.


Jo̱baˈ jmɨˈúungˋnaaˈ e jmooˉnaaˈ jmangˈˆ e guiʉ́ˉ, jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ quiniˇ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ jmooˉnaaˈ lajo̱, co̱ˈ lajo̱b jmooˉnaaˈ cajo̱ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 God weet dat wij eerlijk zijn, maar wij vinden dat alle mensen dat ook moeten weten. Daarom hebben wij het een en ander zo geregeld.


Co̱ˈ mɨ˜ seengˋ dseaˋ i̱ dsihuɨ́ɨngˊ quiáˈˉ rúngˈˋ o̱si jmɨjløngˈˆ yaaiñ˜ é, jo̱ jo̱b lɨ˜ uíingˉ e cóˈˋ gaˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ laˈíˋ, jo̱guɨ uiing˜ quiáˈˉ e jmóoˋguɨr jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jiéˈˋguɨ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la cajo̱. 	 Waar jaloezie en eerzucht zijn, vindt u ook wanorde en meer van dat kwaad.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, Jesús cangórˉ fɨˊ quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón. Jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱, dob ráangˋ iemɨséˆ Tʉ́ˆ Simón e dsíngˈˉ iʉ˜ guíiñˆ. 	 Jezus kwam in het huis van Petrus en zag dat Petrus' schoonmoeder met koorts in bed lag.


Jo̱ co̱ˈ jaˋ ñiˋguɨ́ɨ e˜ dseángˈˉ e nifɨ́ɨˆɨ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ na, jo̱baˈ catǿøˉøre laˈuii˜ fɨˊ quiníˆ ˈnʉˋ, dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Agripa, e laco̱ˈ niquidsiˈˋ íˈˋ quiáˈrˉ. Jo̱ lajo̱baˈ seaˋ e nitó̱o̱˜ jnea˜ fɨˊ ni˜ jiˋ e niguiéenˈ˜n quiáˈˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ Roma. 	 Ik weet nu niet wat ik de keizer moet schrijven. Daarom heb ik de man hier laten voorleiden, in het bijzonder om door u, koning Agrippa, te worden gehoord. Misschien komt daar iets uit wat ik kan schrijven.


jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈíngˈˋ jaléˈˋ e na, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, catʉ́ˋtu̱r lají̱i̱ˈ˜ e nɨcaˈíñˈˋ do, jo̱baˈ joˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jóng e niquɨ́ˈˉ jíngˈˋtu̱ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, co̱ˈ fɨng song jmóorˋ lajo̱, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ e íˋbre niteángˉtu̱r i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ caléˈˋ catú̱ˉ, co̱ˈ fɨng song jmóorˋ lajo̱, jo̱baˈ nilǿøngˉtu̱r dseaˋ do jóng. 	 Door God de rug toe te keren, kruisigt zo iemand de Zoon van God eigenlijk opnieuw en maakt Hem bespottelijk.


Jo̱ dsifɨˊ ladob calɨlíˈˆ Jesús jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ. —Nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ jialco̱ˈ lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ jaˋ sɨ́ɨngˋ dseaˋ røøˋ, co̱ˈ seengˋ jmaquíingˊ dseaˋ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ, jo̱ jaˋ eeˋ juguiʉ́ˉ seengˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do. Jo̱guɨ nɨñíˆbɨˈ cajo̱ jialco̱ˈ lɨ́ɨˊ quiáˈˉ dseaˋ i̱ seengˋ co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ i̱ teáangˈ˜ ta˜ jɨ́ɨngˋ, jaˋ eeˋ juguiʉ́ˉ seeiñˋ, co̱ˈ jaˋ røøˋ sɨ́ɨiñˋ. 	 Hij wist wel wat in hen omging. "Een land waar burgeroorlog is, verwoest zichzelf", zei Hij. "Een gezin waar altijd ruzie is, valt uiteen.


jaléˈˋ e iiñ˜ jmóorˋ ˈñiaˈrˊ e jaˋ ñiˊ dseaˋ jéengˊguɨ, lɨ́ˈˆ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcacuørˊ jéengˊguɨ quiáˈˉ jaléˈˋ e nijmitir˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Hij verlangde ernaar ons het geheim bekend te maken waarom Hij Christus heeft gestuurd.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do caléˈˋ catú̱ˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Su jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ lana dsʉˈ uíiˈ˜ e fáˈˋa e camánˉn ˈnʉˋ e guiinˈ˜ uii˜ ˈmaˋ güɨñíˈˆ? Jo̱ dsʉˈ jnea˜ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e nábɨ nimóˈˆ jaléˈˋ e niingˉguɨ eáangˊ e tɨɨnˉ jmee˜e. 	 "Meester", zei Nathanaël, "U bent de Zoon van God! De koning van Israël!"


Jo̱ lajeeˇ cateáˋbaˈ cajméeˈˉ e jaˋguɨ niingˉ dseaˋ jmɨgüíˋ laco̱ˈ jaléngˈˋ ángeles; jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cacuǿøˈ˜re co̱o̱ˋ ta˜ e jloˈˆ e niingˉ, jo̱guɨ cajméeˈˉ e cajmɨˈgóˋ dseaˋ írˋ, 	 Hoewel U hem een korte tijd lager dan de engelen hebt gezet, hebt U hem nu gekroond met heerlijkheid en eer.


Co̱faˈ gángˉ o̱si gaangˋ dseaˋ sɨseáiñˈˊ e jnea˜ quie̱e̱ˉ nifɨˊ quiáˈrˉ, jo̱baˈ dob seengˋ jnea˜ jee˜ írˋ fɨˊ lɨ˜ sɨseáiñˈˊ do cajo̱. 	 Want als twee of drie mensen bij elkaar zijn, omdat zij bij Mij horen, ben Ik bij hen."


jo̱ nijmérˉ ta˜ jmɨngɨ́ɨˋ lala có̱o̱ˈ˜ júuˆ e lǿøˆ: “¿E˜guɨ calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e sɨséeˆ e quiáˈˉ sɨˈíˆ e nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la? Dsʉˈ nɨngóoˊjiʉ ji̱i̱ˋ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ do, jo̱ jaˋ e li˜ e nigüéengˉtu̱ dseaˋ do fɨˊ la, dsʉco̱ˈ jaˋ eeˋ sɨsɨ́ɨngˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, co̱ˈ røøbˋ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ lamɨ˜ uiing˜ do lɨ́ɨˊ lana cajo̱.” 	 "Er is toch beloofd dat de Christus zou komen. Waar blijft Hij dan? Onze voorouders zijn gestorven en er is niets veranderd. Vanaf het begin van de wereld is alles gebleven zoals het is."


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —¿E˜ ta˜ caquiʉˈˊ Moi˜ e nijmeeˉnaˈ quiáˈˉ e jo̱? 	 Hij vroeg: "Wat staat daarover in de wet van Mozes?"


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jmóoˋbaa téˈˋe có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e iihuɨ́ɨˊ la e laco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ i̱ nilíingˉ dseaˋ quiáˈrˉ nilíˈrˋ e nileáiñˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ jo̱ nilɨseeiñˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ lata˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik wil graag leed verdragen als dat redding en eeuwige heerlijkheid in Christus Jezus brengt aan de mensen die door God zijn uitgekozen.


Jo̱ mɨ˜ caguiéngˈˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do fɨˊ jo̱, dsifɨˊ lajo̱b cabárˋ jnɨ́ˆ oˈnʉ́ˆ e tǿˈrˋ i̱ dseaˋ teáangˈ˜ dsíiˊ do e laco̱ˈ nineaiñˈˉ do ˈnʉ́ʉˊ. Jo̱baˈ cangóˉ jaangˋ sɨmɨ́ˆ i̱ jmóoˋ ta˜ i̱ siiˋ Rode e ngoñíirˋ i̱˜ i̱ báˋ e jnɨ́ˆ do. 	 Hij klopte aan en een dienstmeisje, Rhodé, kwam naar de deur.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jo̱ ¿su lanaguɨbaˈ jáˈˉ nɨlɨ́ɨngˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ? 	 "Gelooft u het nu eindelijk?" antwoordde Jezus.


Jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e ta˜ íingˆ quiáˈrˉ jial e jmiféiñˈˊ jnea˜, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ dseaˋ jmɨgüíˋbaˈ jmóorˋ. 	 Hun godsdienst is waardeloos. Ze houden zich alleen maar bezig met menselijke wetten en niet met de wet van God." (a)


Jo̱baˈ ˈnéˉ nimɨ́ɨˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ Fidiéeˇ e nicuǿngˉguɨr dseaˋ i̱ niguiáˉ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ mɨ˜ carooˋ jaléˈˋ e cajníˋ jaangˋ dseaˋ jo̱ dsʉˈ joˋ i̱i̱ˋ ˈgaˈˊ lɨ˜ seengˋ i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈrˉ e ni˜ ta˜ do. 	 Vraag de Landheer of Hij meer arbeiders wil sturen om de oogst binnen te halen."


¿E˜ niˈɨ́ˆ áaˊnaˈ fɨng song nimáang˜naˈ jnea˜ e niníngˈˆtú̱u̱ fɨˊ lɨ˜ lamɨ˜ guiin˜n fɨˊ ñifɨ́ˉ, jnea˜ dseaˋ cagáˉa fɨˊ jo̱ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ? 	 En als u Mij naar de hemel ziet teruggaan, wat dan?


Jo̱ jo̱b mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúˉtú̱u̱ co̱o̱ˋ luu˜ e teáˋ eáangˊ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e guicajíngˈˉ lala: Jo̱ lanab nɨcatɨ́ˋ íˈˋ e Fidiéebˇ nileáiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ˈgøiñˈˊ do. Jo̱guɨ i̱ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ do lana niquiʉ́ˈrˉ ta˜ røøˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, co̱ˈ nɨcabiim˜ i̱ lamɨ˜ ˈnɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lamɨ˜ ˈnɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ íˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e uǿøˋ jmɨ́ɨˋ. 	 Ik hoorde een luide stem in de hemel zeggen: "Eindelijk is het zover. God heeft de bevrijding gebracht. Hij heeft Zijn macht gebruikt om Zijn Koninkrijk te vestigen. Zijn Christus heeft hier nu het gezag. De aanklager, die onze broeders dag en nacht voor God beschuldigd heeft, is uit de hemel gegooid.


Jo̱ ie˜ jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nitʉ́ˋbre e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiéˉe jo̱guɨ nilíˋ ˈníˈˋ níingˉ rúngˈˋ dseaˋ jo̱guɨ niˈnɨ́iñˉ lajeeˇ laˈóˈˋ rúiñˈˋ cajo̱. 	 Velen van jullie moeten dan ineens niets meer van Mij hebben.


Jo̱ cañíiˋtu̱ dseata˜ Pilato: —¿E˜guɨ e gaˋ e nɨcajméeˋ i̱ dseañʉˈˋ na? Dsʉˈ i̱ dseaˋ do caleábˋtu̱ canaaiñˋ taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜ jo̱ féˈrˋ: —¡Güɨtáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ! 	 Pilatus vroeg: "Wat heeft Hij dan voor kwaad gedaan?" Maar zij schreeuwden nog harder: "Sla Hem aan het kruis!"


Dsʉˈ i̱ dseaˋguɨ i̱ jmóoˋ gaˋ, jo̱baˈ Fidiéeˇ nicuǿˈrˉ iihuɨ́ɨˊ i̱ dseaˋ íˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e gaˋ e jmóoiñˈˋ do, co̱ˈ jaˋ jmɨngɨ́ɨˋ Fidiéeˇ e˜ lɨ́ɨngˊ dseaˋ lajaangˋ lajaaiñˋ, co̱ˈ røøbˋ niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ dseeˉ seaˋ quiáˈˉ dseaˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Maar wie iets slechts doet, krijgt het zelf weer terug. Want voor God zijn alle mensen gelijk.


jo̱baˈ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do catǿˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ nirøøngˋ quiáˈrˉ do e laco̱ˈ nidsicó̱o̱iñˈˋ do lají̱i̱ˈ˜ e røøiñˋ. Jo̱ laˈuii˜ catǿˈrˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ nɨrøøngˋ jmiguiʉˊ cuuˉ quiáˈrˉ. 	 Niet lang nadat hij daarmee was begonnen, werd iemand bij hem gebracht die hem vele miljoenen (c) schuldig was.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Tʉ́ˆ Simón e féˈˋ i̱ dseaˋ do lado, jo̱baˈ caráaiñˉ caféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ lajɨɨiñˋ laˈóˈˋ calɨ́iñˉ dseaˋ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ Jesús, jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do có̱o̱ˈ˜ júuˆ teáˋ: —Dseaˋ rúˈˋuuˈ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ i̱ nɨneáangˊ fɨˊ Jerusalén la, nʉ́ʉˉnaˈ júuˆ e nifáˈˆa la jo̱guɨ quie̱ˋnaˈ cuente røøˋ. 	 De twaalf apostelen stonden op en Petrus nam het woord. "Mannen van Israël!" riep hij. "Inwoners en bezoekers van Jeruzalem! Luister!


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangoquiéengˊ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Juan fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús, jo̱ lajɨˋ huáaiñˈˉ do lɨ́ɨiñˊ jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Zebedeo, jo̱ lalab cajíngˈˉ i̱ dseaˋ do casɨ́ˈrˉ Jesús: —Tɨfaˈˊ, ii˜naaˈ e nijmitíˈˆ co̱o̱ˋ jmɨˈeeˇ lají̱i̱ˈ˜ e nimɨ́ɨˈ˜naaˈ ˈnʉˋ. 	 Jakobus en Johannes kwamen naast Hem lopen. "Meester", zeiden zij, "wij willen U iets vragen. U moet iets voor ons doen."


jo̱guɨ lajo̱b nilɨñíˆnaˈ dseángˈˉ laˈuiing˜ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱ lajo̱baˈ niˈuíingˉnaˈ dseaˋ i̱ sɨlaangˇ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˆ. 	 Dan zult u de waarheid kennen en door de waarheid bevrijd worden."


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —¿Jóˈˋ jí̱i̱ˈ˜ tíiˊ e iñíˈˆ e sɨˈmangˈˆ ˈnʉ́ˈˋ na? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Jí̱i̱ˈ˜ guiébˉ iñíˈˆ tíiˊ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ ˈñʉbˋ. 	 "Hoeveel brood hebben jullie bij je?" vroeg Jezus. "Zeven broden en een paar visjes."


Jo̱ i̱ Apolos do canaaiñˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ dseángˈˉ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ jáaˊ quiáˈrˉ faˈ ˈgóˈrˋ. Dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseañʉˈˋ Aquila có̱o̱ˈ˜guɨ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Priscila júuˆ e guiaˊ i̱ Apolos do, jo̱baˈ cajéemˋbreiñˈ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ dseángˈˉ laco̱ˈ la lɨ́ɨˊ e fɨˊ e ˈnéˉ cá̱ˋ dseaˋ e laco̱ˈ nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Hij sprak vol vuur over Jezus en de dingen die hij zei, waren juist. Maar hij kwam niet verder dan de doop van Johannes. In de synagoge nam hij vrijmoedig het woord. Priscilla en Aquila hoorden hem. Zij namen hem mee naar huis en legden hem uit wat er allemaal met Jezus was gebeurd en wat dat betekende.


Dsʉˈ dseángˈˉ jábˈˉ e nijaquiéemˊ e jmɨɨ˜ e nijáaˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ i̱i̱ˋ nilɨlíˈˆ, co̱ˈ nijáarˊ lajeeˇ jaˋ ñiiñ˜ dsíiˊ dseaˋ laco̱ˈ mɨ˜ ngɨˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ɨ̱ɨ̱ˋ mɨ˜ uǿøˋ. Jo̱ ie˜ jo̱b mɨ˜ niˈi̱i̱˜ eáangˊ carˋ niféngˈˊ dseaˋ mɨ˜ ningaˈˊ laˈúngˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ niˈíimˉ jaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ do cajo̱, co̱ˈ nicámˋbre có̱o̱ˈ˜ jɨˋ, jo̱guɨ lajo̱bɨ guóoˈ˜ uǿˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jo̱, nicóbˋ có̱o̱ˈ˜ jɨˋ cajo̱. 	 Maar de grote dag van de Here komt net zo onverwacht als een dief. Dan zal de hemel met een vreselijk lawaai vergaan; de elementen zullen door vuur worden verteerd en de aarde zal, met alles wat erop gebeurt, bloot komen te liggen.


Jo̱baˈ cangóbˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, dsʉˈ eáamˊ fɨ́ɨngˊ dseaˋ i̱ tɨˈleáangˊ laco̱ˈ ngóorˊ dseángˈˉ e ˈlengˈˊ rúmˈˋ dseaˋ. 	 Jezus ging met hem mee. De mensen liepen achter Hem aan en verdrongen zich om Hem.


Jo̱ caneb˜ jneaˈˆ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Jesús ie˜ jo̱ fɨˊ Jerusalén, lɨ́ˈˆ latøøngˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea. Jo̱ mɨ˜ lɨ˜ cøøngˋ lajo̱, cateáangˋ dseaˋ írˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ jo̱ fɨˊ jo̱b cajúiñˉ. 	 Wij hebben met eigen ogen gezien wat Hij allemaal heeft gedaan, zowel in Jeruzalem als in heel Israël. Het volk heeft Hem gedood door Hem te kruisigen.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ e cajmeˈˊ Oseas ie˜ malɨɨ˜guɨ do ie˜ lamɨ˜ caféˈˋ Fidiéeˇ lala: Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ calɨ́ɨngˊ dseaˋ quiéˉe, dsʉˈ lana nifɨ́ɨˆɨre e dseaˋ quiéˉbaa nɨlɨ́ɨiñˊ; jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ cajmiˈneáanˋn lamɨ˜ jéengˊguɨ, dsʉˈ lanaguɨ nijmiˈneáamˋbaa jaléngˈˋ íˋ. 	 In het boek van de profeet Hosea zegt God immers: "Het volk dat niet van Mij was, zal Ik mijn volk noemen. En de mensen die Ik niet liefhad, zal Ik liefhebben.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ catɨtaangˇ e fɨˊ ni˜ e cu̱u̱˜ do, jo̱baˈ cuibˈˆ nilíiñˉ jóng. Jo̱guɨ fɨng song e cu̱u̱˜ do catóˈˋ jo̱ cajlɨ́ngˉ jaangˋ dseaˋ, jo̱baˈ conguiaˊ tʉ́ʉbˈ˜ nilíiñˉ jóng. 	 Hij voegde eraan toe: "Wie over die steen valt, zal te pletter slaan. En wie onder die steen terechtkomt, zal vermorzeld worden."


co̱ˈ nɨcaníiˈ˜baa jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiéˉe la jaléˈˋ júuˆ e caˈíinˈ˜n quíiˈˉ, jo̱ nɨcaˈímˈˋbre jaléˈˋ e júuˆ jo̱. Jo̱ dseaˋ do nɨcalɨlíˈˆbre e dseángˈˉ ˈnʉbˋ dseaˋ casíinˈˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ dseángˈˉ jábˈˉ lɨ́ɨiñˋ cajo̱ e gáaˊ jnea˜ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ ˈnʉˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Want wat U Mij hebt verteld, heb Ik aan hen doorgegeven. En zij hebben het aanvaard. Zij zijn tot het geloof en de overtuiging gekomen dat U Mij hebt gestuurd.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do e caˈláamˉ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, dsíngˈˉ cangogáˋ dsíirˊ. Jo̱ lajɨɨmˋbre canaaiñˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ dsʉco̱ˈ dseaˋ do cacuøˈrˊ dseaˋ jmɨgüíˋ jaléˈˋ e quɨ́ɨiñˈ˜ jmɨɨ˜ do. 	 Er ging een huivering van ontzag door de omstanders, die dit vlak voor hun ogen zagen gebeuren. Zij prezen God dat Hij deze macht aan een mens had gegeven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiarˊ íˈˋ e iáˋ cu̱u̱˜ do, jo̱ lalab íˈˋ óoˋ e jo̱: óoˋ sesenta y cinco metros. Jo̱ i̱ ángel do cacó̱rˉ íˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íˈˋ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ e jmáiñˈˋ ta˜. 	 Daarna mat hij de dikte van de muren op en die bleek 64 meter te zijn. De engel gebruikte menselijke maten.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ jmóoˋ íˆ ˈnʉñíˆ do camɨrˊ co̱o̱ˋ jɨˋ, jo̱ caˈírˉ güɨˈíiˊ fɨˊ dsíiˊ e ˈnʉñíˆ do e jléeiñˋ dsʉˈ e ˈgóˈrˋ, jo̱ mɨ˜ caguiérˉ lɨ˜ teáangˈ˜ dseaˋ do jo̱ catúuiñˊ uii˜ tɨɨˉ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Silas. 	 De cipier vroeg om licht en rende naar de kerker van Paulus en Silas. Hij viel, bevend over zijn hele lichaam, voor hen neer.


Dsʉco̱ˈ fɨ́ɨmˊbingˈ i̱ nijalíingˉ i̱ jmɨgóoˋ e jíñˈˉ e íˋbre lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱ niféˈrˋ: “Jneab˜ i̱ dseaˋ íˋ”; jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nilɨgøøiñˋ jo̱ jábˈˉ nilíiñˋ e júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ do mɨ˜ niguiéeˊ e jmɨɨ˜ jo̱. 	 Want er zullen verscheidene mensen komen, die zeggen dat zij de Christus zijn. En zij zullen velen achter zich aan krijgen.


Dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nilɨseengˋ ie˜ jo̱ lɨco̱ˈ nijmijíiñˉ jí̱i̱ˈ˜ yaam˜bre jo̱ joˋ jmijíiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋguɨ, jo̱guɨ eáamˊ nilíˋ dsináaiñˊ cuuˉ, jo̱guɨ nijmɨjløngˈˆ yaaiñ˜, jo̱guɨ eáangˊ nijmɨráangˉ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨcajméerˋ. Jo̱guɨ gabˋ niféˈrˋ quiáˈˉ dseaˋ jo̱guɨ quiáˈˉ Fidiéeˇ cajo̱, jo̱guɨ jaˋ nijmérˉ nʉ́ʉˈr˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ sejmiirˋ, jo̱guɨ jaˋ nicuǿˈrˉ guiˈmáangˈˇ dseaˋ mɨ˜ eeˋgo̱ ngɨ́ɨiñˋ o̱ˈguɨ nijmɨˈgórˋ Dseaˋ Jmáangˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱. 	 Want de mensen zullen alleen van zichzelf en van hun geld houden; zij zullen verwaand en protserig zijn; zij zullen God belachelijk maken en hun ouders ongehoorzaam zijn; zij zullen ondankbaar en door-en-door slecht zijn.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cagüɨˈɨ́ɨˊ Jesús fɨˊ dsíiˊ jmɨ́ˋ, cangárˉ e canaˊ cateáˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ; jo̱ lajeeˇ jo̱ cajgóˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ yʉ́ˈˆ moguir˜ e lɨɨng˜ jaangˋ mee˜. 	 Direct toen Hij uit het water kwam, zag Jezus dat de hemel openscheurde en de Heilige Geest als een duif op Hem neerstreek.


Jo̱ Jesús caquiʉˈrˊ ta˜ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do e caguáiñˈˋ do fɨˊ ni˜ uǿˆ. 	 Jezus zei tegen de mensen dat zij op de grond moesten gaan zitten.


Dsʉˈ laco̱ˈguɨ la júuˆ seaˋ jo̱guɨ ne˜naaˈ cajo̱ e i̱ Paaˉ do ngɨrˊ féˈrˋ e jaléngˈˋ i̱ diée˜ i̱ jmáangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ jaˋ lɨ́ɨiñˊ dseángˈˉ diée˜ jáˈˉ; jo̱ lajo̱b nɨcalɨ́ˈrˉ e nɨcalɨgǿngˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Éfeso la có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ jie˜ jaˋ latøømˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia. 	 "Mannen, u weet dat wij in ons vak een goede boterham verdienen. Maar u hebt gehoord en gezien dat die Paulus heel veel mensen achter zich krijgt; niet alleen in Efeze, maar in bijna heel Asia. Hij maakt hun wijs dat met de hand gemaakte goden geen echte goden zijn!


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ dseaˋ guitúungˋ quiáˈˉ Jesús e calɨ́ˉ lado, jo̱ cajmɨngɨˈrˊ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋnaaˈ, ¿su nitɨɨ˜naaˈ có̱o̱ˈ˜ ñisʉ̱ˈˋ? 	 Toen de andere discipelen zagen wat er ging gebeuren, riepen ze: "Meester, zullen we erop los slaan? We hebben zwaarden bij ons!"


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ jo̱guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e nilɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Ik wens u de genade en de vrede van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus toe.


Jo̱ lajo̱b mɨ˜ caje̱ˊ Saulo fɨˊ Jerusalén, jo̱ co̱lɨɨm˜ canaaiñˋ ngɨrˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱. 	 Saulus werd in de groep opgenomen. Hij bewoog zich vrij in Jeruzalem en


dsʉˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Demas do eáangˊguɨ catɨˊ dsíirˊ e nijmérˉ jaléˈˋ e jmóoˋ dseaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ uiing˜ e jo̱baˈ nɨcatiúuiñˉ jnea˜, jo̱guɨ lana nɨcangórˉ fɨˊ Tesalónica fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia. Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Crescente nɨcangórˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galacia, jo̱guɨ i̱ siiˋ Tito nɨcangórˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Dalmacia. 	 want Demas heeft mij verlaten. Hij hield te veel van de goede dingen van dit leven en is naar Thessalonica gegaan. Crescens is naar Galatië gegaan en Titus naar Dalmatië.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ do: —Guǿngˈˊ cateáˋ jo̱ güɨteeˉ dseañʉˈˋ quíiˈˉ jo̱ ñilíingˉtu̱ˈ fɨˊ la. 	 Jezus zei: "Ga uw man eens halen."


Jo̱baˈ iin˜n e ñíˆbaˈ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e guiaˋ jnea˜ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, dsʉˈ e júuˆ jo̱ jaˋ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ la ɨˊ dsíiˊ mogui˜ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 U moet weten, broeders, dat het goede nieuws dat ik bekendmaak, niet door mensen is bedacht.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Fíiˋi, ¿jialɨˈˊ jaˋ cuǿøngˋ e ninínˈˆn có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ lana? ¡Co̱ˈ guiabˊ dsiiˉ e nijáangˈ˜ ˈñiáˈˋa e nijúunˉn e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜o̱ ˈnʉˋ! 	 "Maar waarom kan ik nu niet met U meegaan? Ik heb alles voor U over!" zei Petrus.


Jo̱ dsʉˈ song jmooˉbaaˈ júuˆ røøˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱baˈ dseángˈˉ nɨsɨtaˇ dsiˋnaaˈ e guiʉ́bˉ éeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱guɨ jmiti˜bre júuˆ quiáˈrˉ e íimˉbre jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ jo̱guɨ láaiñˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ e gaˋ e jmooˉnaaˈ. 	 Maar als wij onze zonden bekennen, is God zo trouw en rechtvaardig ons die te vergeven. Hij reinigt ons van alle zonde.


Jo̱baˈ cajéeiñˋ Paaˉ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ cuo̱ˈˋ lɨ˜ siiˋ Areópago fɨˊ lɨ˜ tɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ dseaˋ Atenas e seáiñˈˊ e sɨ́ɨiñˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ Paaˉ fɨˊ jo̱, jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ do írˋ: —¿Jáˆ cuǿøngˋ lɨne˜naaˈ e˜ jaléˈˋ júuˆ ˈmɨ́ɨngˉ e quié̱ˆ ˈnʉˋ e eˈˊ jneaˈˆ? 	 Zij namen hem mee naar de Areopagus en vroegen: "Mogen wij eens wat meer horen over die leer van u?


dsʉˈ caláamˉbaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøøngˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niingˉ eáangˊ e catu̱u̱ˋ mɨ˜ catáiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱ dseaˋ do, i̱ lɨ́ɨngˊ Joˈseˈˋ Jiuung˜ i̱ guiúngˉ i̱ jaˋ sɨˈlɨngˈˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, cajúiñˉ uíiˈ˜ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 maar met het kostbare bloed van een volmaakt en vlekkeloos lam: Het bloed van Christus.


Jo̱guɨ laco̱ˈ nilɨlíˈˆnaaˈ jial tíiˊ ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ Fidiéeˇ casíiñˋ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ laˈeáangˊ írˋ, cøømˋ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 God heeft ons laten zien hoe groot Zijn liefde voor ons is, door Zijn enige Zoon naar deze slechte wereld te sturen. Door Hem wilde God ons nieuw leven geven.


Jo̱guɨ caféngˈˊ i̱ Juan do jaléngˈˋ dseaˋ e jaˋ dseengˋ laco̱ˈ jmóoˋ i̱ dseata˜ Herodes do e jéeiñˋ lafaˈ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ oo˜ dseañʉˈˋ rúiñˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈr˜ i̱ siiˋ Lii˜, jo̱guɨ cajíiñˉ dseata˜ Herodes có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e jmóoiñˈˋ do. 	 Gouverneur Herodes (die al heel wat slechte dingen had gedaan) maakte een einde aan Johannes' optreden door hem gevangen te nemen. Want Johannes had in het openbaar gezegd dat het niet goed was dat Herodes samenleefde met Herodias, de vrouw van zijn broer.


dsʉco̱ˈ ie˜ jo̱ dseángˈˉ eáamˊ iihuɨ́ɨˊ niˈíngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ e jaˋ mɨˊ cangongɨ́ɨiñˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ latɨˊ mɨ˜ catɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ, o̱ˈguɨ nidsingɨ́ɨiñˉ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱. 	 Want er zal een verdrukking zijn zoals er nog nooit geweest is sinds God de wereld maakte en zoals er ook nooit weer zal komen.


jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ juguiʉ́ˉ ngɨɨˉnaaˈ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jmineangˈˆ jneaˈˆ. Jo̱guɨ latɨˊ jmɨɨ˜ na jmángˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jneaˈˆ e lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ quiˊ quiáˈˉbre, jo̱guɨ dseángˈˉ e lafaˈ jaˋ ta˜ íingˆnaaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱bˋ quiáˈrˉ. 	 wij blijven vriendelijk als over ons wordt geroddeld. Wij zijn het afval van de wereld geworden, het uitschot. En daar lijkt geen verandering in te komen.


Jo̱guɨ jaangˋguɨ cajíngˈˉ: “Güɨsíiˈ˜go̱ fíiˈˋ e jaˋ nilíˋ nii˜i, co̱ˈ la güeamˈˉbɨ́ɨ e ngocúunˈ˜n guóoˋo, jo̱ güɨjméeˋgo̱r féngˈˊ dsíirˊ uii˜ quiéˉe.” 	 Ook hij kon niet komen. Weer een ander was pas getrouwd en daarom verhinderd.


Jo̱ co̱ˈ jaˋ calɨ́ˈˉguɨ́ɨˈ e caˈíˉ júungˆ Paaˉ faˈ e jaˋ nidsérˉ fɨˊ Jerusalén, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ e labaˈ casíiˈ˜guɨ́ɨˈr: —Güɨlíbˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. 	 Toen wij begrepen dat hij zich niet liet ompraten, gaven wij het op en zeiden: "Wat God wil, moet gebeuren."


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cangáˉ jaléˈˋ e calɨ́ˉ do quiáˈˉ e caˈuøøngˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do dsíiˊ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱ cangotáaiñˈ˜ dsíiˊ i̱ cúˆ do, lajɨbˋ e jo̱ cajmeaˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ caguiaangˉguɨ. 	 Zij werden bang. De mensen die het hadden gezien, vertelden hoe de boze geesten uit de man in de varkens waren gegaan.


Jo̱ e jáˈˉ, jaˋ jmóoˋ jnea˜ jí̱i̱ˈ˜ e jmiˈiáangˋ dsíiˊ dseaˋ jmɨgüíˋ, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e jmiˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇbaˈ jmóoˋo. Dsʉco̱ˈ faco̱ˈ jnea˜ iin˜n e lɨco̱ˈ nilɨseenˉ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ jaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Dseaˋ Jmáangˉ jóng. 	 Probeer ik bij de mensen in de gunst te komen? Praat ik iedereen naar de mond? Nee, ik probeer Gods wil te doen. Als ik de mensen naar de mond zou praten, zou ik geen dienaar van Christus zijn.


Jo̱ lajeeˇ e féˈˋbɨ Jesús, mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiéˉ Judas Iscariote i̱ quíingˈ˜ jee˜ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ, jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ có̱o̱ˈr˜ i̱ quie̱ˊ ñisʉ̱ˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ ˈmaˋ, co̱ˈ ta˜ quiʉˈˊ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋbaˈ e ngolíingˉ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Op dat moment kwam Judas eraan, samen met een bende mannen die door de Hoge Raad waren gestuurd. Zij hadden zwaarden en knuppels bij zich.


jo̱ dsʉˈ joˋ seengˋ i̱ ˈlɨɨ˜ do e tooˋ lɨ˜ caˈírˉ do mɨ˜ caguilíiñˉ. Jo̱baˈ mɨ˜ caquɨngˈˉtu̱r, quié̱e̱rˋ júuˆ e cangáiñˉ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ cajíngˈˉ e nɨcají̱bˈˊtu̱ Jesús caléˈˋ catú̱ˉ. 	 dat Zijn lichaam weg was. Ze hadden ook engelen gezien die zeiden dat Hij leeft.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Faco̱ˈ jnea˜ jmɨˈgooˉ ˈñiáˈˋa, jo̱baˈ jaˋ e quíingˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jmóoˋo do faco̱ˈ lajo̱. Jo̱ dsʉˈ Tiquiéˆe Fidiéebˇ dseaˋ i̱ jmɨˈgóˋ jnea˜, i̱ dseaˋ i̱ fóˈˋnaˈ i̱ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ quíiˉnaˈ cajo̱. 	 "Als Ik Mijzelf zou verheerlijken", antwoordde Jezus, "zou dat niets betekenen. Maar mijn Vader verheerlijkt Mij. En u zegt dat Hij uw God is.


Jo̱ Zacarías camɨrˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ nijméˈrˉ jial iiñ˜ e nilɨsiiˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do, jo̱baˈ cajmeˈrˊ e Juam nilɨsiiñˈˋ do. Jo̱ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíiˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e calɨsíˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do Juan. 	 Hij maakte hun duidelijk dat hij iets wilde hebben om op te schrijven.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ jmɨtɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ˈnéˉ cuǿˈˉbre i̱ dseaˋ i̱ eˊ quiáˈrˉ do lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˈˉ do e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈ˜reiñˈ do. 	 Wie onderwezen wordt in het woord van God, moet zijn leraar laten delen in al het goede dat hij zelf heeft.


Faco̱ˈ jaléˈˋ e cuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ do íingˈ˜naaˈ laˈeáangˊ e jmitíˆnaaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do, jo̱baˈ jaˋ cacuøˊ Fidiéeˇ e iáangˋ dsíirˊ e jo̱ faco̱ˈ lajo̱. Dsʉˈ Fidiéeˇ cajmiti˜bre e júuˆ e cajmɨrǿrˋ có̱o̱ˈ˜ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham e iáangˋ dsíirˊ, co̱ˈ lajo̱b júuˆ nɨcacuøˈrˊ dseaˋ do lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Als wij gered konden worden door een wet te gehoorzamen, is het duidelijk dat dat een andere manier is om met God in het reine te komen dan Abraham deed. Want hij was een vriend van God omdat hij eenvoudig geloofde in Gods beloften.


Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ do ˈnéˉ nijmiti˜bre lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ do; jo̱guɨ lajo̱bɨ i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ do cajo̱ ˈnéˉ nijmiti˜bre lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ do. 	 De man moet zijn vrouw geven wat haar toekomt en de vrouw haar man wat hem toekomt.


Jo̱ casɨ́ˈˉguɨ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ co̱o̱ˋguɨ júuˆ lajo̱ jo̱ cajíñˈˉ lala: —Jo̱ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ, lɨ́ɨˊ lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ láaˊ jo̱guɨ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ cu̱u̱˜ e jloˈˆ jo̱guɨ e ˈmoˈˆ. 	 Het Koninkrijk van de hemelen doet ook denken aan een koopman die op zoek is naar mooie parels.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caguiaangˉ do e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do lado, jo̱baˈ caguíimˋbre Saulo fɨˊ fɨɨˋ Jerusalén, jo̱ cangojéengˋneiñˈ do fɨˊ Cesarea; jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéngˈˊneiñˈ do fɨˊ góorˋ lɨ˜ siiˋ Tarso. 	 Toen zijn vrienden dat hoorden, brachten zij Saulus naar Caesarea en stuurden hem vandaar naar Tarsus.


Jo̱ jaléˈˋ e jo̱ tó̱o̱bˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ, dsʉˈ ˈnʉˋ, latab˜ seenˈˋ. Co̱ˈ jaléˈˋ e jo̱ niguiábˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ laco̱ˈguɨ la dseaˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ ˈmɨˈˊ; 	 Eens zullen die vergaan, maar U blijft voor altijd. Zij zullen eens versleten zijn als een stel oude kleren;


Jo̱ lajo̱b jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón e casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ do. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ calɨ́ngˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do, cajgáamˉbre jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e caˈuíingˉ dseaˋ do dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ ie˜ jo̱ ˈnɨˊ milguɨ dseaˋ i̱ caˈuíingˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ caquɨmˈˉbre có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiaangˉguɨ do ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 De mensen die aannamen wat hij zei, werden gedoopt. Op die ene dag waren dat ongeveer 3000 personen.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Jesús: —Jo̱ jnea˜, i̱ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, seabˋ fɨˊ quiéˉe e quiʉ́ˈˋʉ ta˜ lajeeˇ e jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel. 	 Ik, de Mensenzoon, beslis over de sabbat."


¡Lajo̱b nilíˋ! Jo̱ catɨ́ɨmˉ Fidiéeˇ quíˉiiˈ e nijmiféngˈˊnaaˈr, jo̱ catɨ́ɨmˉbre e niˈíñˈˋ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e ˈgøngˈˊ, jo̱guɨ íˋbɨ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ ngángˈˋ, jo̱guɨ catɨ́ɨmˉbre e nicuǿøˈ˜naaˈre guiˈmáangˈˇ jo̱guɨ e nijmɨˈgooˉbaaˈre cajo̱ jo̱ tɨɨmˋbre jmérˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱guɨ seabˋ bíˋ quiáˈrˉ cajo̱ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. ¡Jo̱ lajo̱b nilíˋ! 	 "Amen", zeiden zij. "Alle lof, heerlijkheid, wijsheid en dank, alle eer, macht en kracht is voor onze God, voor altijd en eeuwig. Amen."


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ guíngˉguɨ do lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ calɨguíimˉbre quiáˈˉ i̱ gángˉ do. 	 De tien andere discipelen waren hevig verontwaardigd, toen zij hoorden wat Jacobus en Johannes hadden gevraagd.


Jo̱ lajeeˇ ˈñiáˋ néeˈ˜ cabǿøngˉ dseaˋ judío jnea˜ guiguiˊ dsíˋ ñʉ́ˉ ya̱ˈˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnii˜. 	 Ik heb van de Joden vijf keer de beruchte 'veertig-min-een' zweepslagen gehad.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lala: —¿Su jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ jaˋ mɨˊ caˈíˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ e˜ cajméeˋ dseata˜ Davíˈˆ ie˜ malɨɨ˜ do co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ lajeeˇ e jmɨˈaangˉ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ? 	 Hij antwoordde: "Hebt u nooit gehoord wat David deed toen hij en zijn vrienden honger hadden?


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Song ˈnʉˋ iinˈ˜ e nilɨguiúnˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱baˈ guǿngˈˊ fɨˊ quíiˈˉ jo̱ güɨˈnɨɨ˜ lajaléˈˋ e seaˋ quíiˈˉ, jo̱ jaléˈˋ e cuuˉ e nilíˈˋ quiáˈˉ e jo̱ jmeeˉ guiéeˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ, jo̱ lajo̱guɨbaˈ nilíˈˋ e nilɨseaˋ juguiʉ́ˉ quíiˈˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ. Jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, nea˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ jóng. 	 "Als u volmaakt wilt zijn, ga dan naar huis en verkoop alles wat u hebt. Geef uw geld aan de armen en u zult rijk zijn in de hemel. Kom dan terug om met Mij mee te gaan."


Jo̱ lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e guiʉ́ˉ ñiiˉ lajaléˈˋ e jmooˈˋ lafaˈ jaléˈˋ e la; e eáamˊ cuøˈˊ bíˋ uøˈˊ e jmooˈˋ ta˜ jo̱guɨ e eáamˊ iʉ˜ níˈˆ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱ cajo̱, jo̱guɨ ñiˋbaa cajo̱ e jaˋ cuøˈˊ fɨˊ e nijméˉ dseaˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ lɨ́ˈˆ eeˋ jáˉ dsíirˊ. Jo̱guɨ ñiˋbaa guiʉ́ˉ e nɨcajǿøˈˉ su jáˈˉ laco̱ˈ féˈˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jíngˈˉ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ apóoˆ i̱ niˈˊ júuˆ quiéˉe, jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lɨ́ɨiñˊ lajo̱, jo̱ ˈnʉˋ nɨcalɨlíˈˆbaˈ e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jmangˈˆ i̱ adseaamˋ. 	 Ik weet dat u veel goed doet, hard werkt en geduldig bent. Ik weet dat u geen slechte mensen kunt verdragen; u hebt die zogenaamde apostelen als leugenaars aan de kaak gesteld.


Jo̱baˈ mɨ˜ caguilíingˉ dseaˋ quíiˈˉ e tǿˈrˋ jnea˜, dsifɨbˊ cagáˉa có̱o̱ˈr˜, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ eeˋ dseeˉ caséeˈ˜e. Jo̱baˈ iin˜n dseáangˊ dsiiˉ e˜ ta˜ cateˈˊnaˈ jnea˜. 	 Daarom ben ik zonder aarzelen meegegaan toen u mij liet vragen bij u te komen. Maar ik ben wel benieuwd waarom u dat hebt gedaan."


Jo̱ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Jǿøˉ jial jloˈˆ có̱o̱ˈ˜ e sɨlɨ́ɨˋ e guáˈˉ na. Dsʉˈ latøøngˉ e guáˈˉ na jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ joˋ e nijé̱ˉguɨ sɨfɨ́ɨngˇ quiáˈˉ rúngˈˋ, co̱ˈ dseángˈˉ lajɨbˋ niˈíingˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Jezus antwoordde: "Die grote gebouwen? Zij zullen met de grond gelijk worden gemaakt; er zal geen steen op de andere blijven."


Jo̱ co̱ˈ lafaˈ cajúmˉbaaˈ ie˜ lamɨ˜ cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ lana lafaˈ jaamˋ dseaˋ nɨlɨ́ɨˊnaˈ có̱o̱ˈr˜. Jo̱ co̱ˈ cají̱bˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱baˈ jneaa˜aaˈ cajo̱ nijí̱bˈˊtú̱u̱ˈ ie˜ jo̱ e laco̱ˈ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜. 	 Wij zijn dus één geworden met Hem, één in dood en leven.


Jo̱ e laco̱ˈ joˋ niniˈˉguɨ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e guiarˊ do jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱baˈ nité̱ˈˆbaaˈ føˈˊ quiáˈrˉ e laco̱ˈ joˋ ningɨ́ˉguɨr guiarˊ júuˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ Jesús do. 	 Iedereen in Jeruzalem weet ervan. Om te voorkomen dat zij nog meer propaganda maken, moeten wij hun verbieden die naam nog verder te noemen, anders zullen zij streng gestraft worden."


Jo̱ laco̱ˈ iuungˉ Jesús fɨˊ e ngóorˊ fɨˊ Jerusalén, lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngolíingˉ có̱o̱ˈr˜ do canaaiñˋ niˈrˊ jaléˈˋ sɨ̱ˈrˆ guiáˈˆ fɨˊ fɨˊ lɨ˜ ningɨ́ngˉ dseaˋ do. 	 De anderen spreidden hun jassen voor Hem uit op de weg. Toen Hij de helling van de Olijfberg opging, begonnen al Zijn volgelingen te zingen en te jubelen. Zij prezen God voor de geweldige wonderen, die zij Jezus hadden zien doen.


Jo̱ ¿su jaˋ tó̱o̱ˋ óoˊnaˈ cajo̱ quiáˈˉ e guiéˉ iñíˈˆ e cafiinˉ, jo̱ cagǿˈˋ quiʉ̱́ˋ mil dseaˋ, jo̱guɨ e jmiguiʉˊbɨ caseángˉ ie˜ jo̱? 	 En dat er volle manden overbleven? Weten jullie niet meer dat Ik later 4000 mensen van zeven broden te eten heb gegeven? En dat er weer heel veel overbleef?


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ lafaˈ jó̱o̱ˋo̱, jmoˈˊo e júuˆ la e catɨ́ɨngˉ ˈnʉ́ˈˋ quiáˈˉ e jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ e nɨcaˈíimˉ Fidiéeˇ dseeˉ quíiˉnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e calɨ́ngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Ik schrijf u dit allemaal, vrienden, omdat uw zonden vergeven zijn door wat Christus voor u heeft gedaan.


Co̱ˈ eáangˊguɨ laniingˉ ˈnéˉ e jmɨta˜ óoˊnaˈ e nigüɨlíimˋbaˈ fɨˊ lɨ˜ guiʉ́ˆ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨɨˋ co̱o̱ˋ e laco̱ˈguɨ e nijmeeˉnaˈ fɨˈíˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e nicøˈˆnaˈ có̱o̱ˈ˜guɨ quiáˈˉ jaléˈˋ sɨ̱́ˈˋnaˈ. 	 Want het leven is meer dan voedsel en kleding alleen.


Jo̱ jnea˜ ñiˋbaa guiʉ́ˉ lajaléˈˋ e jmooˈˋ. Jo̱guɨ lana lafaˈ nɨcanáˋa co̱o̱ˋ jnɨ́ˆ fɨˊ quiníˈˆ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ nijníˉtu̱, jo̱ nañiˊ faˈ jaˋ ˈleáangˉ bíˋ quíiˈˉ seaˋ, dsʉˈ nɨcajmeeˉbaˈ nʉ́ʉˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe, jo̱ jaˋ mɨˊ cajmeeˈˉ faˈ e jaˋ jmicuíinˈˋ jnea˜. 	 Ik ken uw doen en laten. Ik weet dat u niet sterk bent, maar u hebt gedaan wat Ik zei en bent Mij niet ontrouw geworden. Daarom heb Ik een deur voor u geopend die niemand sluiten kan.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ cajíngˈˉ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱ cajíngˈˉguɨr casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˉ có̱o̱ˈr˜ do ie˜ jo̱: —Nɨcacuøˈˊ Tiquiéˆe jnea˜ e néeˊ niiˉ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ dseángˈˉ mɨˊ cuíiñˋ jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ Tiquiéˆbaa dseaˋ cuíiñˋ jnea˜; jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ dseángˈˉ mɨˊ cuíiñˋ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ jneab˜ dseaˋ cuíinˋnre có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨsɨˈíingˆ quiéˉe e nilɨcuíiñˋ dseaˋ do. 	 Dank U, Vader. Zo hebt U het gewild. Mijn Vader heeft Mij alles toevertrouwd. Niemand weet wie Ik ben, behalve de Vader. En niemand weet wie de Vader is, behalve Ik en de mensen aan wie Ik het wil bekendmaken."


Jo̱ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e cajmɨngɨˈrˊ dseaˋ do, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ júuˆ jaˋ eeˋ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do. 	 Hij vroeg Jezus van alles en nog wat, maar kreeg geen antwoord.


jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ ngɨ́ɨiñˋ e tɨɨiñˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ jmérˉ jaléˈˋ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ; jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ ngɨ́ɨiñˋ e tɨɨiñˋ guiarˊ júuˆ e íñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ; jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ ngɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e ñirˊ su féˈˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ o̱si laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨguíˋ quiáˈˉ i̱ ˈlɨmˈˆ é; jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ ngɨ́ɨiñˋ e tɨɨiñˋ féˈrˋ jmíiˊ e jaˋ ñirˊ jéengˊguɨ; jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ cajo̱ ngɨ́ɨiñˋ e jmóorˋ júuˆ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ e nɨcajíngˈˉ i̱ dseaˋ i̱ nɨcaféˈˋ e jmíiˊ do. 	 De een doet wonderen, de ander geeft Gods woord door. De een weet de duivelse geesten van Gods Geest en Zijn engelen te onderscheiden, de ander spreekt allerlei vreemde talen en weer een ander legt uit wat in die talen gezegd wordt.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cajíngˈˉ Jesús, jo̱baˈ dsíngˈˉ cangoˈgáˋ dsíirˊ jo̱ cangolíimˋbre jóng. 	 Iedereen was diep onder de indruk van Zijn inzicht.


Jo̱ camánˉn Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e jíñˈˉ sɨ́ˈrˋ jnea˜ lala: “Jmɨˈúungˋ quíiˈˉ, jo̱ júuˊ lajmɨnáˉ fɨˊ na fɨˊ Jerusalén co̱ˈ jaˋ nijmijíiˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ na lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e guiaˈˋ quiéˉe.” 	 'Vlug', zei Hij, 'maak dat u uit Jeruzalem wegkomt! Want de mensen in deze stad zullen niets willen weten van wat u over Mij vertelt.'


Jo̱ mɨ˜ nɨjmooˋ ˈnʉ́ˈˋ nʉ́ʉˈ˜naˈ laco̱ˈ sɨˈíˆ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ song lajeeˇ jo̱ seemˋbɨ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ i̱ jaˋ jmooˋ lajo̱, jo̱baˈ dseángˈˉ néebˊ guiʉ́ˉ quíˉnaaˈ e nicuǿˈˉnaaˈ iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Zodra blijkt dat u volledig gehoorzaamt, zal ik deze wapens blijven gebruiken tegen elke ongehoorzaamheid, die nog de kop opsteekt.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ eáangˊguɨ canaaiñˋ taˈrˊ mɨ́ɨˈ˜ e mɨˊtu̱r e nitángˉ Jesús fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ lajo̱b cajméerˋ cartɨˊ calɨ́ˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ e mɨrˊ do. 	 Maar zij bleven schreeuwen dat Jezus moest sterven. Zij hielden gewoon niet op.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ lajo̱, cajmɨngɨ́ˈrˉ jaangˋguɨ i̱ dseaˋ i̱ røøngˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “Jo̱guɨ ˈnʉˋ ¿jial tíiˊ røønˈˋ?” Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do: “Cien cuéeˈ˜ mɨcuɨˈieeˋ.” Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: “Lab ró̱o̱ˋ jiˋ lɨ˜ táanˈˋ e røønˈˋ, jo̱ té̱e̱ˊ e røønˈˋ jí̱i̱ˈ˜ ochenta.” 	 'En wat bent u mijn heer schuldig?' vroeg hij aan de volgende. 'Honderd zakken tarwe', was het antwoord. 'Hier is uw schuldbekentenis', zei de beheerder. 'Verscheur die en schrijf een nieuwe voor tachtig zakken.'


Jo̱ laˈuii˜ canaanˉ e jmóoˋo ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Damasco, jo̱guɨ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ fɨˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Jerusalén, lɨ́ˈˆ latøøngˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea. Jo̱guɨ lajo̱bɨ fɨˊ jee˜ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel e fɨ́ɨˉɨre e nijángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ e niquɨ́ˈˉ nijíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e ˈnéˉ niˈérˉ jmangˈˉ e guiʉ́bˉ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨcaquɨ́ˈˉ jímˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Ik ging eerst naar Damascus, toen naar Jeruzalem en heel Judea en daarna naar andere landen. Overal waar ik kwam, heb ik de mensen opgeroepen tot bekering, tot een leven met God, wat ook uit hun doen en laten zou moeten blijken.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseata˜ Agripa do quiáˈˉ dseata˜ Festo jo̱ cajíñˈˉ: —Iim˜bɨ jnea˜ nuu˜u júuˆ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do cajo̱. Jo̱baˈ cañíiˋ dseata˜ Festo quiáˈˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dsaˈóbˋ ninúuˈˆ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Agrippa zei: "Ik zou die man ook wel eens willen horen." "Dat kan", antwoordde Festus. "Dat regelen we morgen."


Jo̱ cajmóˆbaaˈ quijí̱ˉ e nidséˆnaaˈ fɨˊ na; jo̱ jnea˜ Paaˉ, eáangˊguɨ jmiguiʉˊ ya̱ˈˊ cajméˉe quijí̱ˉ e ninii˜tú̱u̱ fɨˊ na, dsʉˈ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ siiˋ Satanás cajnirˊ fɨˊ quíˉnaaˈ e jaˋ cajmóˆnaaˈ lajo̱. 	 Ik, Paulus, heb het keer op keer geprobeerd, maar satan hield ons tegen.


Jnea˜ Paaˉ, jo̱ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ apóoˆ i̱ jmóoˋ ta˜ niˈˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ lajo̱b ta˜ e calɨˈiáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ e cacuøˈrˊ jnea˜. Jo̱ lana, co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Timoteo, jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Co̱ˈ lana lajamˈˉbaˈ eáangˊ jáˈˉ nɨcalɨlíˈˆnaˈ e dsímˈˉbaˈ guiúngˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Dan zult u groeien en in leven blijven. U hebt reeds ervaren hoe goed de Here is.


Jo̱ dseángˈˉ e jábˈˉ e jmiguiʉbˊ jmíiˊ féˈˋ dseaˋ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, lɨfaˈ laco̱o̱ˋ jmíiˊ e féˈˋ dseaˋ seabˋ lɨɨng˜ uiing˜ quiáˈˉ. 	 Er worden in de wereld vele talen gesproken.


Jo̱guɨ cuǿøˈ˜baˈr guiˈmáangˈˇ quiáˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ catɨ́ɨngˉnaˈ, co̱ˈ lajo̱baˈ iiñ˜ e nijméeˆnaˈ laco̱ˈguɨ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wat er ook gebeurt, dank altijd God, want Hij wil dat u als christenen zo leeft.


Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ quíimˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, dseaˋ i̱ catǿˈˆ Fidiéeˇ e laco̱ˈ caˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 U hoort daar ook bij; ook u bent geroepen om bij Jezus Christus te horen.


Jo̱ uíiˈ˜ e cajméeˋ Fidiéeˇ jaléˈˋ e jo̱ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ ˈnéˉ e jmɨˈúungˋnaˈ e jmɨcuáamˋbɨˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ ˈnéˉ jméeˆbɨˈ lají̱i̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúngˈˋnaˈ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ; jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ ˈnéˉ nijméeˆbɨˈ quijí̱ˉ jial e laco̱ˈ nilɨcuíingˋguɨˈ Fidiéeˇ; 	 Maar daarvoor hebt u meer nodig dan vertrouwen alleen. U moet ook uw best doen om goed te zijn en zelfs dat is niet genoeg. U moet God beter leren kennen en weten wat Hij wil.


co̱ˈ ɨˊ dsíirˊ e faˈ capíbˈˆ sɨ̱ˈˆ dseaˋ do catɨ́ɨiñˉ, jo̱baˈ niˈleáamˉbre lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨiñˊ. 	 Zij dacht: "Ik hoef alleen maar Zijn mantel aan te raken, dan ben ik genezen."


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ mɨˊ cangongɨ́ɨngˉnaˈ e dseáangˈ˜ niténgˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ e jaˋ mɨˊ cangongɨ́ɨngˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ cuǿømˋ líˋ jmɨta˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ dseángˈˉ jmiti˜bre júuˆ quiáˈrˉ. Jo̱ jaˋ nicuǿrˉ fɨˊ faˈ e nidsingɨ́ɨngˉnaˈ lajo̱ eáangˊguɨ e jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ téˈˋnaˈ, co̱ˈ lajeeˇ e dsingɨ́ɨngˉnaˈ lajo̱, nijméˉbre jial téˈˋnaˈ e jaˋ niténgˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ. 	 De beproevingen die u hebt ondergaan, zijn niet ongewoon. God is trouw; Hij zal ervoor zorgen dat de beproevingen u niet teveel worden. Hij zal ook een uitweg uit de beproevingen geven, zodat u er tegen opgewassen bent.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e niˈɨ́ɨˆdu oˈˊ jie˜ lɨ˜ nɨcaˈleeˈ˜ quíiˈˉ lana, jo̱ quɨ́ɨˈ˜ jíingˈ˜tu̱ uøˈˊ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jmeeˉtu̱ˈ lajaléˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ lamɨ˜ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨnˈˋ e jmooˈˋ latɨˊ mɨ˜ uiing˜ do. Jo̱ song jaˋ nijméeˈˆ lajo̱, jo̱baˈ lajmɨnábˉ nigáaˊa fɨˊ na jo̱ nijé̱ˈˆbaa é̱e̱ˆ quiáˈˉ e candeléer˜ do quíiˈˉ, jo̱ dsʉˈ jaˋ nilíˋ lajo̱ song niquɨ́ˈˉ jíngˈˋtu̱ uøˈˊ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Denk er aan hoe diep u bent gevallen. Keer daarvan terug en doe weer dezelfde dingen als vroeger. Anders zal Ik uw lamp wegnemen.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, cuǿøˈ˜ bíˋ yaang˜naˈ, co̱ˈ jaléˈˋbaˈ e jíngˈˉ Fidiéeˇ dseángˈˉ jmiti˜bre, jo̱guɨ nɨtab˜ dsiiˉ e dseángˈˉ nilɨtib˜ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ i̱ ángel do casɨ́ˈrˉ jnea˜. 	 Houd dus moed, mannen, want ik geloof in God. Hij zal ervoor zorgen dat het zo zal gaan als mij gezegd is.


Co̱ˈ dseángˈˉ nɨsɨˈíˆbaˈ e lajo̱ nidsingɨ́ɨnˉn jnea˜, dseaˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ ¡e ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ i̱ dseaˋ i̱ nijángˈˋ jnea˜ do! Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨb quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ faˈ mɨ˜ jaˋ calɨséiñˋ. 	 Ik moet wel sterven zoals door de profeten is gezegd. Maar wat ziet het er slecht uit voor de man, die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij nooit geboren was."


Jo̱ ie˜ malɨɨ˜guɨ do Fidiéeˇ cacuøˈrˊ júuˆ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ sɨju̱rˇ e niñíimˋbiñˈ do lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ e júuˆ la calɨti˜ dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham cajméerˋ nʉ́ʉˈr˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e cajmeˈˊ Moi˜. Co̱ˈ calɨ́ˉ lajo̱ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ e caˈíngˈˋ dseaˋ do írˋ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ dseeˉ røøngˋ fɨˊ quinirˇ. 	 God beloofde dat Hij de wereld aan Abraham en zijn nakomelingen zou geven; niet omdat Abraham zich zo goed aan Gods wet had gehouden, maar omdat hij God geloofde en daardoor recht voor God stond.


jo̱ nilɨlíˈˆ lajɨɨngˋ dseaˋ jo̱ niféˈrˋ e jábˈˉ e Dseaˋ Jmáamˉ lɨ́ɨiñˊ Fii˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ laˈúngˉ, jo̱ lajo̱baˈ nijmɨˈgóˋ lajɨɨngˋ dseaˋ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ. 	 en openlijk zal erkennen tot eer van God de Vader, dat Jezus Christus de Here is.


Jo̱ jo̱b mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cadsengˈˉ dsíiˊ Tʉ́ˆ Simón, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ Jesús lala: —Tɨfaˈˊ, fɨng na jǿøˉ e ˈmaˋ güɨñíˈˆ e caféeˈ˜ gaˋ uii˜ quiáˈˉ lado guiéeˉ: Nɨcalɨquiʉ̱́bˋ lana. 	 Petrus dacht aan wat Jezus de vorige dag tegen de boom had gezegd. "Kijk eens, Meester", riep hij uit, "dit is de boom die U gisteren hebt vervloekt. Hij is helemaal dor!"


Jo̱baˈ caró̱o̱ˉ Paaˉ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ do e fɨˊ lɨ˜ siiˋ Areópago, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —Lalab fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ la fɨˊ Atenas, e jaléˈˋ e móoˋo quíiˉnaˈ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ eáangˊ jmiféngˈˊ fɨ́ɨngˊ diée˜. 	 Paulus ging midden op de Areopagus staan en zei: "Mannen van Athene, aan alles in de stad zie ik dat u buitengewoon godsdienstig bent.


Jo̱ jaˋ cacuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ ángeles quiáˈrˉ ta˜ faˈ e ninéˉ niñˈ˜ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e sɨɨ˜naaˈ lana. 	 De toekomstige wereld waarover wij spreken, zal niet geregeerd worden door engelen.


’Jo̱ jaˋ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiéˉe la, co̱ˈ lajo̱b cajo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ náˉguɨ i̱ nijáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ ninúrˉ e júuˆ e niˈˊ i̱ dseaˋ quiéˉe la. 	 Wat Ik U vraag, is niet alleen voor hen. Het is ook voor de mensen die door hen in Mij zullen gaan geloven.


Jo̱ lajaléngˈˋ dseamɨ́ˋ ˈnéˉ e núˉbre lajaléˈˋ e eˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ séerˋ teáˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱guɨ cajo̱ ˈnéˉ e nʉ́ʉˈ˜bre lají̱i̱ˈ˜ e ta˜ e sɨˈíˆ e nijmitir˜. 	 Vrouwen moeten nederig zijn en rustig luisteren naar wat hun geleerd wordt.


Jo̱baˈ mɨ˜ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, núuˋbre júuˆ quíˉiiˈ jo̱ lajo̱baˈ ngɨ́ɨmˋbaaˈ, co̱ˈ nʉ́ʉˈ˜baaˈ júuˆ quiáˈrˉ e ˈnéˉ lɨti˜ do, jo̱guɨ jmooˉbaaˈ jaléˈˋ e iáangˋ dsíirˊ cajo̱. 	 Wij krijgen wat wij van Hem vragen, omdat wij Hem gehoorzamen en doen wat Hij wil.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ cuǿøngˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ nijmérˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ lajo̱ e nijmɨgǿøiñˋ jaangˋguɨ dseaˋ rúiñˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ na. Dsʉˈ iihuɨ́ɨˊ eáamˊ nicuǿˈˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ lajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ ˈgooˋ nɨcaˈíˆnaaˈ quíiˉnaˈ jéengˊguɨ. 	 Vergrijp u niet aan de vrouw van een ander, waardoor u uw broeder bedriegt. Wij hebben u gewaarschuwd dat als u zulke dingen doet, de Here u daarvoor zal straffen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangosíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ lɨ˜ teáangˉ dseaˋ apóoˆ, jo̱ íˋguɨbingˈ camɨˈˊ Fidiéeˇ uii˜ quiáiñˈˉ do, jo̱guɨ mɨfɨ́ɨngˋ caquidsirˊ guóorˋ moguiñˈ˜ lajaangˋ lajaaiñˈˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e caˈíñˈˋ e ta˜ do. 	 De mannen werden aan de apostelen voorgesteld. Die baden voor hen en legden de handen op hen.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ nijméˉ lajo̱, guiʉ́ˉguɨ niˈuíingˉ quiáˈrˉ e niˈñʉ́ˈˋ dseaˋ fɨˊ moluurˇ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ féˈˋ jo̱ nidsibíiñˉ fɨˊ é̱ˈˋ jmɨñíˈˆ e laco̱ˈguɨ e nijmérˉ e niténgˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ mɨˊ ngóoˊ eáangˊ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe. 	 Hij zou beter af zijn als hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid, dan wanneer hij één mens tot zonde bracht.


E guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈˉ dseaˋ sɨju̱ˇ Zabulón có̱o̱ˈ˜guɨ Neftalí néeˊ cáangˋ guaˋ Jordán fɨˊ ˈnɨˈˋ guiéeˊ Galilea fɨˊ dsíiˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea cajo̱. Jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ seengˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ. 	 "Zoals Hij aanvankelijk smaad heeft gebracht over het land Zebulon en het land Naftali, brengt Hij later glorie naar de weg van de zee aan de andere zijde van de Jordaan, het woongebied van de heidenen.


Jo̱ co̱o̱ˋ lajeeˇ e uǿøˋ cangórˉ e cangoˈeerˇ Jesús, jo̱ mɨ˜ caguiérˉ fɨˊ jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Tɨfaˈˊ, nɨneb˜ jneaˈˆ røøˋ e Fidiéebˇ dseaˋ casíiñˋ ˈnʉˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la e cañiˈéeˈ˜ jneaˈˆ, dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ lɨɨng˜ eeˋ li˜ nijmérˉ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ quɨ́ɨˈ˜ ˈnʉˋ jmɨɨ˜ e jmooˈˋ fɨng song jaˋ jmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈrˉ. 	 "Meester", zei hij, "wij weten dat God U gezonden heeft om ons te leren. Alle wonderen bewijzen dat."


Jo̱guɨ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ quiéˉe e ˈnéˉ lɨti˜ do, jo̱ e lab e júuˆ jo̱: ˈnéˉ nijmiˈneáamˋbaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jnea˜ jmiˈneáanˋn ˈnʉ́ˈˋ lajaangˋ lajaangˋnaˈ. 	 Ik zeg dat u net zoveel van elkaar moet houden als Ik van u gehouden heb.


Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e jmóoˋ jnea˜ e jmihuíinˆn jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ, laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ e jmóoˋo lajo̱. Jo̱ e jo̱ cuøˊ li˜ e nɨcatɨ́bˋ íˈˋ e Fidiéeˇ nicá̱rˋ nifɨˊ quíiˉnaˈ lajaangˋ lajaangˋnaˈ. 	 Als Ik door de Geest van God boze geesten verjaag, is het Koninkrijk van God bij u gekomen.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ do jábˈˉ calɨ́iñˉ e júuˆ e guiaˊ Paaˉ do, jo̱guɨ calɨsémˋbɨ cajo̱ i̱ jaˋ calɨjíiˈ˜ e júuˆ jo̱. 	 Sommigen werden inderdaad overtuigd door wat hij zei. Maar anderen geloofden hem niet.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ canaangˋ Tée˜ e féiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi Jesús, íinˈ˜ jmɨguíˋ quiéˉe jmɨɨ˜ na. 	 Terwijl de stenen hem troffen, bad Stefanus: "Here Jezus, neem mijn geest bij U."


—Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, ¿i̱˜ fóˈˋnaˈ e lɨ́ɨnˊn? 	 "En jullie dan?" vroeg Hij. "Wat denken jullie over Mij? Wie ben Ik?"


Jo̱ ˈnéˉ lɨñíˆbaˈ e jnea˜ cøømˋ seenˉ có̱o̱ˈ˜ Tiquíˆiiˈ, jo̱guɨ lajo̱bɨ írˋ seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ cajo̱, jo̱ song jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ lɨco̱ˈ jáˈˉ güɨlíingˋnaˈ júuˆ quiéˉe mɨ˜ móoˉnaˈ jaléˈˋ e jmóoˋo. 	 Geloof toch dat Ik in de Vader ben en dat de Vader in Mij is. De dingen die Ik doe, zijn het bewijs daarvan.


Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e cangáamˈ˜ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do, jo̱ jaangˋ jiuung˜ sɨñʉʉbˆ calɨséngˋ, jo̱ íbˋ i̱ niquiʉ́ˈˉ ta˜ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ nijmeáiñˈˋ ta˜ e ˈmaˈuˇ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ ñíˆ. Jo̱ dsʉˈ i̱ jiuung˜ do condséeˊ cangáiñˈˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Fidiéeˇ e fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ lɨ˜ niingˉ do; 	 De vrouw bracht een jongen ter wereld, die alle volken van de wereld met een ijzeren staf zou regeren. Maar het kind werd van haar afgenomen en naar de troon van God gebracht.


Jo̱baˈ cañíiˋ dseaˋ Israel quiáˈˉ i̱ dseata˜ Pilato do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Faˈ jiʉ˜guɨ i̱ dseañʉˈˋ la jaˋ jmóorˋ ta˜ ˈléeˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱baˈ jaˋ jáangˈ˜naaˈre jóng fɨˊ quiníˈˆ faco̱ˈ lajo̱. 	 "Van iets heel ernstigs", antwoordden zij. "Anders zouden we Hem niet bij u hebben gebracht."


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈuøøiñˋ fɨˊ Betania, cadseáˉ jmɨˈaangˉ Jesús. 	 Toen zij de volgende morgen uit Bethanië vertrokken, had Jezus honger.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, co̱o̱ˋ caguiébˉ jaangˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ júuˆ e fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊ dseaˋ do, jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ íˋ: —I̱ dseaˋ i̱ cateángˈˊ ˈnʉ́ˈˋ ˈnʉñíˆ do, dob nɨteáaiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ quíiˉnaˈ lana e eˊtu̱r. 	 Even later kwam iemand hun vertellen dat de mannen die zij gevangen hadden gezet, in de tempel waren en het volk onderwezen.


co̱ˈ ímˈˋ Fidiéeˇ dseaˋ i̱ jmɨˈgóˋ írˋ jo̱guɨ i̱ jmóoˋ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈr˜ doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ seeiñˋ. 	 Hij aanvaardt ieder die ontzag voor Hem heeft en die doet wat Hij wil, ongeacht tot welk volk die persoon behoort.


—Jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋuuˈ dseaˋ Israel ñilíingˉnaˈ ñijmɨcó̱o̱ˈˇnaˈ jneaˈˆ fɨˊ la, co̱ˈ lab singˈˊ i̱ dseañʉˈˋ dseaˋ góoˋooˈ i̱ ngɨˊ ta˜ guiaˊ júuˆ e jaˋ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e tɨ́ɨˋɨɨˈ fɨˊ góoˋnaaˈ, o̱ˈguɨ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜ có̱o̱ˈ˜guɨ guáˈˉ quíˉiiˈ cajo̱. Jo̱ jaˋ mɨˊ cajmɨˈgórˋ guáˈˉ güeangˈˆ quíˉiiˈ, co̱ˈ cajajéeiñˋ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quíˉiiˈ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel. 	 "Mannen van Israël, help! Dit is de man die overal ingaat tegen ons volk, onze wet en onze tempel. En nu heeft hij ook nog Grieken in de tempel gebracht en daarmee dit heilige gebouw ontwijd!"


Jo̱ jalémˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ Jope calɨñirˊ jaléˈˋ e calɨ́ˉ do ie˜ jo̱, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cajángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ ie˜ jo̱. 	 De hele stad hoorde ervan en velen gingen in de Here Jezus geloven.


Jo̱ song lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ jmiti˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do niˈíñˈˋ lajaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ jóng e jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e júuˆ e cacuøˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ do jaˋ eeˋ quíingˊ cajo̱. 	 Als Gods beloften alleen gelden voor mensen die zich aan de wet houden, dan zou daarmee het geloof overbodig zijn en Gods belofte niets te betekenen hebben.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ fii˜ jmidseaˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ cacǿøiñˉ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ e laco̱ˈ nileángˋ i̱ Barrabás do jo̱guɨ e nijúumˉ Jesús. 	 Intussen hadden de mannen van de Hoge Raad de massa opgehitst om de vrijlating van Barabbas en de dood van Jezus te eisen.


Jo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱ mɨ˜ niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, fɨ́ɨmˊ dseaˋ nisɨ́ˈrˋ jnea˜ ie˜ jo̱: “Fíiˋi, Fíiˋi, jneaˈˆ caféˈˋnaaˈ júuˆ quíiˈˉ laˈeáangˊ ˈnʉˋ, jo̱guɨ laˈeáangˊ ˈnʉˋ caˈuøøngˉnaaˈ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱ jmiguiʉbˊ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ cajmóˆnaaˈ laˈeáangˊ ˈnʉˋ cajo̱.” 	 Op de dag van het grote oordeel zullen velen tegen Mij zeggen: 'Here, wij hebben in Uw naam gesproken. Here, wij hebben Uw naam gebruikt om duivelse geesten te verjagen en wonderen te doen.'


jo̱guɨ ˈnéˉ éˈˆbaˈ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ lɨˈeáangˆguɨ e ˈnéˉ nijmiˈneáaiñˋ jaléngˈˋ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ; 	 Zo moeten de oudere vrouwen de jongere aanmoedigen rustig te leven, hun man en kinderen lief te hebben,


Jo̱ tɨˊ lɨ˜ nitámˈˊ i̱ ˈléeˉ do Paaˉ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ ˈléeˉ mɨ˜ caféngˈˊ Paaˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ do có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ griego jo̱ casɨ́ˈrˉ: —¿Su cuǿøngˋ nisɨɨng˜teáa có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ cateáˋ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ fii˜ ˈléeˉ do quiáˈˉ Paaˉ: —¿Su tɨɨmˋbaˈ foˈˆ jmíiˊ griego? 	 Bovenaan de trappen, vlak voordat hij het fort binnengebracht zou worden, vroeg Paulus de commandant: "Mag ik iets zeggen?"


Jo̱ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ jial cangongɨ́ɨngˉ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ Lot mɨ˜ cajǿørˉ jial sojiʉ́ˈˋ jɨˋ jee˜ fɨɨˋ Sodoma. 	 Denk eens aan wat met de vrouw van Lot gebeurde!


Dsʉˈ i̱ dseaˋ láangˋ do cajníimˊbre quiáˈˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do e laco̱ˈ jaˋ jáˈˉ nilíiñˈˋ do júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e guiaˊ i̱ Saulo do. 	 Elymas was daar fel tegen gekant en probeerde de aandacht van de gouverneur af te leiden om zo te voorkomen dat die in Jezus Christus zou gaan geloven.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ i̱ niˈíing˜naˈ dseeˉ quiáˈˉ do, lajo̱b nijmee˜ jnea˜ cajo̱, co̱ˈ niˈíim˜baa dseeˉ quiáˈrˉ song seaˋ uiing˜ e nijmee˜e lajo̱. Jo̱ nijmee˜e lajo̱ uíiˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱guɨ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ i̱ tíiˊ ni˜ quiáˈˉ e jo̱. 	 En nu, wanneer u iemand vergeeft, doe ik het ook. Als ik iemand iets vergeef (vooropgesteld dat ik iets te vergeven heb), doe ik dat als vertegenwoordiger van Christus, terwille van u. Anders zou satan wel eens voordeel op ons kunnen behalen;


Jo̱ niñíiñˋ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ lata˜ fɨng song calɨcuíiñˋ ˈnʉˋ jo̱guɨ calɨñirˊ e jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉbˋ dseaˋ lɨnˈˊ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ, jo̱guɨ fɨng song calɨcuíiñˋ jnea˜ cajo̱ e lɨ́ɨnˊn Dseaˋ Jmáangˉ i̱ casíingˋ ˈnʉˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Het eeuwige leven is dat zij U kennen als de enig ware God, en Jezus als de Christus Die U naar de aarde hebt gestuurd.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˉ núuˋ jial ngɨ́ɨˋ i̱ jiuung˜ Jesús do dsíngˈˉ dsigáˋ dsíirˊ, co̱ˈ tɨɨmˋbiñˈ eáangˊ. 	 Ieder die Hem hoorde, verbaasde zich over Zijn verstand en Zijn antwoorden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ ˈñíingˉ do cajíiñˋ cóoˆ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ lɨ́ɨˊ é̱e̱ˆ lɨ˜ guiingˇ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do, jo̱ ladsifɨˊ lanab cangoˈíingˊ lají̱i̱ˈ˜ e quɨ́ɨˈ˜ i̱ jóˈˋ do jmɨɨ˜ e quiʉˈˊreˈ ta˜, jo̱ nʉʉˋ sǿbˈˋ caˈuíingˉ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ lɨ˜ lamɨ˜ quiʉˈˊreˈ ta˜. Jo̱baˈ lajaléngˈˋ dseaˋ canaaiñˋ cuˈrˋ nisɨ́ɨˈrˇ uii˜ e iihuɨ́ɨˊ eáangˊ e cangɨ́ɨiñˈˋ do; 	 De vijfde engel goot zijn schaal uit over de troon van het beest, waardoor het in het koninkrijk van het beest vreselijk donker werd. De mensen hadden zo'n pijn, dat zij zich op de tong beten.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ fii˜ ˈléeˉ do quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Fíiˋi, jaˋ catɨ́ɨngˉ jnea˜ e ˈnʉˋ niˈúˈˆ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiéˉe; lɨco̱ˈ féeˈ˜ e niˈleáangˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiéˉe do, jo̱baˈ lajo̱b nilíˋ jóng. 	 "Nee, nee", antwoordde de officier. "U hoeft niet bij mij thuis te komen. Daar ben ik niet goed genoeg voor. U kunt gewoon hier blijven. Als U zegt dat mijn knecht beter moet worden, wòrdt hij beter.


Jo̱ mɨ˜ cajáˉ jmɨ́ɨˊ dsiing˜ jo̱ cacuángˉ jaléˈˋ guaˋ jo̱ dsíngˈˉ caquiʉˈˊ guíˋ fɨˊ lɨ˜ siˈˊ e ˈnʉ́ʉˊ do, dsʉˈ e ˈnʉ́ʉˊ do jaˋ caquɨ́ˈˉ, co̱ˈ abˈˊ iʉ˜ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ. 	 Het kan regenen, er kan een overstroming komen en het kan stormen. Maar het huis blijft staan, want het heeft een goede fundering.


Jo̱ lajaléˈˋ e na cangojéeˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ áangˊ do e laco̱ˈ cuøˊ co̱o̱ˋ li˜ quíˉiiˈ e jaˋ ˈnéˉ nijmóˆooˈ jaléˈˋ e gaˋ e lɨ́ˋ dsiˋnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajméeˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Die gebeurtenissen zijn een les voor ons; wij moeten niet naar slechte dingen verlangen zoals zij.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱baˈ dseángˈˉ eáamˊ fɨˈíˆ calɨ́iñˉ, jo̱ cajíngˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —E labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ, e jaangˋ lajeeˇ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋbingˈ i̱ niˈnɨ́ngˉ jnea˜ fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel. 	 Nadat Hij dit had gezegd, werd Jezus diep ontroerd. "De waarheid is", zei Hij, "dat één van jullie Mij zal verraden."


dsʉco̱ˈ lajmɨnábˉ nɨˈiin˜n máan˜n ˈnʉˋ, jo̱ jo̱guɨbaˈ nisɨɨ˜naaˈ jaléˈˋ júuˆ quíˉiiˈ dseángˈˉ quiniˇnaaˈ lana. 	 Ik hoop binnenkort naar u toe te komen en er persoonlijk met u over te spreken.


Dsʉˈ joˋ huǿøˉ calɨˈɨɨ˜ caˈɨ́ɨˉ guíˋ e teáˋ eáangˊ e jáaˊ lɨ́ˈˉ lɨˊ ñíiˈˉ laco̱ˈ ngóoˊ e móoˊ do, jo̱ fɨˊ lɨ˜ jiébˈˋ canaangˋ cá̱ˋ e móoˊ do. 	 Korte tijd later stak echter de beruchte noordooster storm (A) op.


Jo̱ lalab júuˆ ró̱o̱ˋ: “Có̱o̱ˈ˜ capíˈˆ quie̱bˈˆ nijméˉ niró̱o̱ˉ ca̱˜ quiáˈˉ iñíˈˆ.” 	 Maar als er één verkeerd wil, steekt hij de hele groep aan. Een beetje zuurdeeg maakt het hele deeg zuur.


Jo̱ mɨ˜ ninúrˉ jaléˈˋ e júuˆ do, jo̱guɨbaˈ nilɨlíˈrˆ guiʉ́ˉ jial dseángˈˉ lɨ́ɨiñˊ, jo̱ jo̱b mɨ˜ nisíˈrˋ uǿˉ jnir˜ e nijmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, jo̱ jo̱guɨbaˈ nijáˈˉ líiñˋ e dseángˈˉ lajamˈˆbaˈ seengˋ Fidiéeˇ jee˜ lajaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Wat er in hem omgaat, komt aan het licht. Dan zal hij op zijn knieën vallen, God aanbidden en openlijk erkennen dat God bij u is.


—Co̱o̱ˋ néeˈ˜ cangolíingˉ gángˉ dseañʉˈˋ e cangoféeiñˈˇ Fidiéeˇ fɨˊ guáˈˉ: jo̱ jaaiñˈˋ do lɨ́ɨiñˊ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, jo̱ i̱ jaangˋ do jmóorˋ ta˜ mɨˊ cuuˉ e catɨ́ɨngˉ dseata˜ seengˋ fɨˊ Roma. 	 "Twee mannen gingen naar de tempel om te bidden. De ene was een Farizeeër die erg met zichzelf was ingenomen. De andere was een tolontvanger.


Jo̱ ladsifɨˊ lanab jaangˋ lajeeˇ i̱ dseaˋ do cangórˉ güɨˈíiˊ jo̱ cangoquie̱rˋ co̱o̱ˋ jooˋ jo̱ cajmiˈlearˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ e tí̱ˈˋ jo̱ caquidsirˊ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ sɨɨˉ jo̱ caˈúuiñˋ fɨˊ moˈooˉ dseaˋ do e laco̱ˈ niyʉ́iñˈˉ. 	 Zij dachten dat Hij om Elia riep. Eén van hen haalde vlug een spons, liet er zure wijn intrekken en stak die op een stok. Hij hield die omhoog en liet Jezus ervan drinken.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jmiñiingˇ óoˊnaˈ e laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ nijméeˆnaˈ saangˋ áaˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nijmɨtúngˉ áaˊnaˈ fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈr˜, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ íbˋ i̱ jáˈˉ i̱ cuøˊ e se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Pas er dus voor op, broeders, dat geen van u slecht en ongelovig wordt, doordat hij zich in zijn hart van de levende God afkeert.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ sɨɨm˜baa júuˆ jloˈˆ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ dseángˈˉ lajangˈˆ nɨteáangˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, lɨfaˈ e júuˆ jloˈˆ e sɨɨ˜naaˈ do e quiáˈˉ jial tíiˊ tɨɨngˋ ngángˈˋ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ e júuˆ jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ laco̱ˈ ngángˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ o̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ júuˆ e tɨɨngˋ féˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ uǿøˉ eer˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Wat wij zeggen, is wijsheid voor de gelovigen die het begrijpen. Deze wijsheid is niet van deze wereld, noch van haar leiders, die eens ten val komen.


Jo̱ lajo̱baˈ calɨti˜ jaléˈˋ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “I̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ Fidiéeˇ caˈíñˈˋ dseaˋ do e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ carøøngˋ dseeˉ.” Jo̱baˈ calɨsíˋ i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham do jaangˋ dseaˋ i̱ eáangˊ iing˜ rúngˈˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 In de Boeken staat het zo: "Abraham geloofde God en daardoor beschouwde God hem als rechtvaardig. God noemde hem zelfs Zijn vriend." (A)


Jo̱ cajméeˋ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ joˋ røøngˋguɨ dseeˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ la lɨ́ɨiñˊ ˈñiaˈrˊ; jo̱baˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ Jó̱o̱rˊ do cajméeˋ Fidiéeˇ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ co̱o̱bˋ sɨnʉ́ʉˆ có̱o̱ˈr˜, co̱ˈ jaamˋ Tiquíˆnaaˈ nɨseengˋ. Jo̱ uii˜ jo̱baˈ jaˋ e ɨˈˋ lɨ́ɨngˉ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ do jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ, rúˈˋu, 	 Nu wij door Jezus voor God zijn afgezonderd, hebben wij dezelfde Vader als Hij. Daarom schaamt Jezus Zich er niet voor ons Zijn broeders te noemen.


Jo̱baˈ caseáangˋ dsíiˊ Jesús e lajangˈˉ, jo̱ ngɨ́ˋ jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jialɨˈˊ mɨ́ɨˈ˜naˈ jnea˜ e nijmee˜e co̱o̱ˋ li˜ e quɨ́ɨˈ˜ɨ jmɨɨ˜, co̱ˈ jnea˜ dseángˈˉ fáˈˋbaa condséeˊ e jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋguɨ lajo̱ nijmee˜e fɨˊ quiníˆnaˈ? 	 Met een diepe zucht zei Jezus: "Waarom wilt u een bewijs hebben? Dat krijgt u niet!"


Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ, lamɨ˜ jéengˊguɨ, fɨˊ lɨ˜ nʉʉbˋ seengˋnaˈ; dsʉˈ lanaguɨ, co̱ˈ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ jaamˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ fɨˊ lɨ˜ jneábˋ nɨseengˋnaˈ. Jo̱baˈ güɨlɨseemˋbaˈ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ jneáˋ. 	 Want uw hart, dat eens vol duisternis was, is nu vol van het licht van de Here.


Jo̱ canaangˋ ǿøngˊ fɨˊ lɨ́ˈˆ jiébˈˋ fɨˊ lɨ˜ íiˊ guíˋ. Jo̱ dsʉco̱ˈ joˋ líˈˋnaaˈ faˈ e nidséˉguɨ røøˋ e móoˊ do laco̱ˈ íiˊ guíˋ, jo̱baˈ lɨ́ˈˆ ngóˉnaaˈ jiéˈˋ fɨˊ ta˜ quiʉˈˊ guíbˋ. 	 De wind kreeg meteen vat op het schip, zodat het niet meer te houden was. Toen bleek dat we het niet meer met de kop in de wind konden krijgen, lieten wij het voor de storm uitlopen.


Jo̱ lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ guitúungˋ do quiáˈrˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Nigüɨlíingˉnaˈ jo̱ jaˋ eeˋ ˈnéˉ cá̱ˆnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quiáˈˉ guiáˈˆ fɨˊ: jaˋ ˈnéˉ cá̱ˆnaˈ ˈmaˈuˇ o̱ˈguɨ nosʉ́ʉˊ o̱ˈguɨ íiˊ o̱ˈguɨ ñinéeˉ. Jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ sɨ̱́ˈˋnaˈ e quíiˈ˜baˈ nicá̱ˆnaˈ, co̱ˈ jaˋ ˈnéˉ faˈ cá̱ˆnaˈ tú̱ˉ neáangˊ sɨ̱́ˈˋnaˈ. 	 "Maar jullie mogen niets meenemen voor onderweg", zei Hij. "Geen wandelstok, geen tas, geen eten, geen geld, zelfs geen extra mantel.


jo̱guɨ ˈnéˉ éˈˆbɨr cajo̱ e iʉ˜ dsíirˊ e jmitir˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ jmóorˋ, jo̱guɨ ˈnéˉ e ɨˊ dsíiñˈˊ contøøngˉ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e iʉ˜ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ seaˋ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ e eáamˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ jo̱guɨ e nijmérˉ nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ dseaˋ do cajo̱, jo̱ lajo̱baˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ líˋ féˈrˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 verstandig en zuiver te zijn, hun tijd te besteden aan de huishouding en goed en behulpzaam voor hun eigen man te zijn, opdat het woord van God niet in een kwade reuk komt te staan.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, casɨ́ˈˉguɨ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ do jo̱ cajíñˈˉ: —E labaˈ iin˜n jmɨtaaˆ óoˊnaˈ, e doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ iing˜ nicuáˈˉ iáˋ fɨˊ lɨ˜ sɨjnɨ́ɨngˇ joˈseˈˋ quiéˉe jo̱ jaˋ ˈnóˈrˊ e ningɨ́iñˉ fɨˊ oˈiáˋ quiáˈˉ e iáˋ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ ɨ̱ɨ̱ˋ i̱ ˈléeˊ. 	 "Onthoud goed wat Ik u zeg: Wie de schaapskooi niet door de deur binnengaat, maar op een andere plaats binnendringt, is een dief of een rover.


’Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ caˈnáamˉ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ dseaˋ Israel dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ, jo̱ jaˋ cajnirˊ fɨˊ quiáiñˈˉ do e nijmiféiñˈˊ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ i̱ sɨtǿngˈˉ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ; co̱ˈ lajo̱b to̱o̱˜ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ malɨɨ˜guɨ eáangˊ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: Dseaˋ Israel: ˈNʉ́ˈˋ, lajeeˇ tu̱lóˉ ji̱i̱ˋ e cangɨ́ˆnaˈ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ, jaˋ cajmɨˈgooˋnaˈ jnea˜ faˈ cajngangˈˊnaˈ jóˈˋ i̱ cacuǿøngˈ˜naˈ jnea˜. 	 God keerde Zich van hen af en liet hen hun gang gaan. Zij begonnen de zon, de maan en de sterren te vereren. Later kwam God daar nog eens op terug en vroeg hun door de profeet Amos: 'Zeg eens, volk van Israël, hebt u tijdens die veertig jaar in de woestijn dieren voor Mij geslacht? Hebt u Mij offers gebracht?


Jo̱ Jesús jaˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈguɨ i̱ jmidseaˋ caguiaangˉguɨ i̱ calɨséngˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, co̱ˈ jaléngˈˋ jmidseaˋ íˋ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨb˜ ˈnéˉ jngáiñˈˉ jaléngˈˋ jóˈˋ e quiáˈˉ nicuǿiñˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ niˈíingˉ dseeˉ quiáˈrˉ laˈuii˜, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, ˈnéˉ nijméˉguɨr e laco̱ˈ niˈíingˉ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ. Dsʉˈ Jesús co̱o̱ˋ néeˈ˜baˈ ˈnéˉ e cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e laco̱ˈ niˈíingˉ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ lata˜. 	 Gewone hogepriesters hebben elke dag het bloed van offerdieren nodig om hun eigen zonden en die van het volk te bedekken. Maar Jezus Christus heeft eens en voorgoed alle zonden uitgewist toen Hij Zichzelf offerde aan het kruis.


Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ íngˈˋ jnea˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jmɨtaangˇ yaaiñ˜ guiʉ́ˉ jo̱guɨ ɨ̱́ˈrˋ jmɨˈøønˉ, jo̱baˈ dseaˋ íbˋ i̱ niñíingˋ e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜; jo̱guɨ jneab˜ nijmee˜e e nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ íˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Maar wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft eeuwig leven. Zo iemand zal Ik op de laatste dag uit de dood terughalen.


Jo̱ lana nɨsɨjeengˇ jnea˜ e niˈíinˈ˜n lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨnˉn.Jo̱ Fidiéeˇ, i̱ dseaˋ i̱ quidsiˊ íˈˋ røøˋ, íbˋ i̱ nicuǿˈˉ jnea˜ e jo̱ uíiˈ˜ e nɨcaˈíñˈˋ jnea˜ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. Jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jnea˜ niˈíinˈ˜n e jo̱, co̱ˈ lajo̱b niˈíngˈˋ cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nigüɨjeengˇ e iáangˋ dsíirˊ e nijáaˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 In de hemel wacht mij een kroon, die de Here (de rechtvaardige rechter) mij op de grote dag van Zijn terugkeer zal geven. En niet alleen aan mij, maar ook aan alle mensen die vol verwachting naar Zijn terugkeer uitkijken.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ fɨˊ Belén, jo̱b catɨ́ˋ íˈˋ e nilɨseengˋ yʉ̱ʉ̱ˋ quiáˈˉ Yáˆ, dsʉˈ jaˋ lɨ˜ calɨ́ˈrˉ lɨ˜ nijé̱rˉ, co̱ˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caseángˈˊ e fɨˊ fɨɨˋ do ie˜ jo̱. Jo̱ lɨ˜ güɨɨngˋ jaléngˈˋ cuea˜ güɨtábˆ caje̱rˊ, jo̱ jo̱b calɨséngˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ do. Jo̱ íbˋ laˈuii˜ jó̱o̱ˊ Yáˆ i̱ calɨséngˋ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquɨiñˈˉ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ, jo̱ catɨráaiñˋ dsíiˊ co̱o̱ˋ niˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ gøˈˊ jóˈˋ, dsʉco̱ˈ jaˋ lɨ˜ seaˋ lɨ˜ guiʉ́ˉ faˈ niquiérˋ. 	 Toen zij in Bethlehem waren, moest Maria bevallen. Zij bracht haar eerste kind ter wereld, een jongen. Zij wikkelde hem in doeken en legde hem in een voerbak, want in de herberg van het dorp hadden Jozef en Maria geen onderdak kunnen vinden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangɨˊ Jesús lacaangˋ jaléˈˋ fɨɨˋ féˈˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ fɨɨˋ píˈˆ e erˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ laco̱o̱ˋ lɨ˜ té̱e̱ˉ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. Jo̱guɨ guiarˊ júuˆ e nɨjaquiéemˊbaˈ e nicá̱ˋ dseaˋ do nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ jmiˈleáaiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ o̱si lɨ́ˈˆ doñiˊ jiéˈˋ lɨ˜ cuˈˋ quiáiñˈˉ é. 	 Jezus ging alle steden en dorpen van dat gebied langs en sprak in de synagogen. Overal vertelde Hij de blijde boodschap van het Koninkrijk. Waar Hij ook kwam, genas Hij alle ziekten en kwalen.


Jo̱ lajeeˇ lɨ́ɨngˊ Herodes dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ Judea, jo̱ seengˋ jaangˋ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel i̱ siiˋ Zacarías, i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ jaangˋ jmidseaˋ i̱ siiˋ Abías. Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ i̱ Zacarías do siirˋ Elisabet, sɨju̱ˇ jaangˋ jmidseaˋ i̱ calɨsíˋ Aarón. 	 Mijn verhaal begint bij de Joodse priester Zacharias, die leefde in de tijd dat Herodes koning van Judea was. Hij behoorde tot de priesterafdeling van Abia. Zijn vrouw Elisabeth kwam net als hijzelf uit het priestergeslacht van Aäron.


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˉ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel! Co̱ˈ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ quié̱ˆnaˈ jaléˈˋ jiˋ lɨ˜ to̱o̱˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ jaˋ iing˜ ˈnʉ́ˈˋ jmitíˆnaˈ laco̱ˈ féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ do, o̱ˈguɨ cuøˋnaˈ fɨˊ e nijmiti˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ jméˆ lajo̱. 	 Slecht bent u, godsdienstleraars! U houdt de waarheid voor de mensen verborgen. U wilt er zelf niets van weten. Maar het ergste is dat u ook anderen tegenhoudt erin te geloven."


Dsʉco̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: “Jo̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham jábˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ Fidiéeˇ caˈíñˈˋ dseaˋ do e lɨiñˈˊ do jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ.” 	 In de Boeken staat het zo: "Doordat Abraham op God vertrouwde, werd hij vrijgesproken van schuld." (a)


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cajméeˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do e cadseáˉ joñíingˋ i̱ dseañʉˈˋ do, jo̱ teábˋ caˈóoiñˈˋ do mɨ˜ cagüɨˈɨ́ɨˊ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ niˈiuungˉ dsíirˊ do. 	 De boze geest rukte en trok aan de man, gilde vreselijk en verliet hem.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊnaˈ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ jie˜ mɨˊ ɨˊ óoˊnaˈ e niingˉguɨˈ laco̱ˈguɨ e guoˈˋ ˈmaˋ e nɨcahuɨ̱́ˈˋ do, co̱ˈ song ɨˊ óoˊnaˈ lajo̱, jo̱baˈ ˈnéˉ e jmiguiéngˈˊ óoˊnaˈ e o̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ i̱ se̱ˈˊ e jmóˆ quiáˈˉ e ˈmaˋ do, co̱ˈ laˈeáangˊ e jmóˆ dobaˈ e jí̱ˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ guoˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e caˈiáangˋ ˈñiaˈˊ fɨˊ jee˜ móˈˋ. 	 Nu moet u vooral niet neerkijken op de takken, die weggebroken zijn. Verbeeld u maar niets! U bent maar een tak en niet de wortel, die alle takken draagt.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ caguiaangˉ do i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ e móoˊ do canaaiñˋ síˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do e jmiféngˈˊneiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Dseángˈˉ e jábˈˉ e ˈnʉbˋ lɨ́ɨnˈˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 De anderen bogen zich vol ontzag voor Jezus neer. "U bent inderdaad de Zoon van God!" zeiden zij.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, camánˉn jaangˋguɨ ángel i̱ singˈˊ sɨˈøˈˋ fɨˊ lɨ˜ íingˊ ieeˋ i̱ caˈángˈˋ teáˋ eáangˊ jaléngˈˋ mɨɨˋ i̱ ngɨˊ fɨˊ guiáˈˆ güíˋ, jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do: —Seáangˈ˜ yaang˜naˈ jo̱ ñilíingˋnaˈ fɨˊ la, co̱ˈ fɨˊ lab nɨcatǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ e niñiquiéˈˋnaˈ íˆnaˈ. 	 Ik zag een engel in de zon staan. Met zijn sterke stem riep hij naar alle vogels die in het midden van de hemel vlogen: "Kom bij elkaar voor Gods grote maal!


Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ e niˈiíngˈ˜naaˈ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e jmooˉnaaˈ e guiʉ́ˉ song lajo̱ iing˜ Fidiéeˇ, dsʉˈ gaˋguɨb lɨ́ɨˊ e niˈiíngˈ˜naaˈ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e jmooˉnaaˈ jaléˈˋ e gaˋ. 	 Het is beter goed te doen en ervoor te lijden als God dat wil, dan kwaad te doen.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Mɨ˜ jaangˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel jmɨtɨ́ɨiñˋ e quiáˈˉ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ, jo̱baˈ íbˋ tɨfaˈˊ i̱ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ fii˜ co̱o̱ˋ ˈnʉ́ʉˊ e guiarˊ lɨ́ɨngˊ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ e dséˈrˊ e fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ do, doñiˊ si ˈmɨ́ɨˉ o̱si yʉ́ʉˈ˜ é, co̱ˈ dseángˈˉ sɨtɨ́ɨˊbre lajaléˈˋ. 	 Hij ging verder en zei: "Iedere leraar van de Joodse godsdienst die een discipel van Mij wordt, heeft een dubbele schat: De oude schat van Mozes en de profeten èn de nieuwe schat van Mij."


Jnea˜ Paaˉ, jo̱ sɨjnɨ́ɨnˇn fɨˊ la lana dsʉˈ uíiˈ˜ e guiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel. 	 Ik zit terwille van Christus Jezus in de gevangenis, omdat ik zeg dat u, die geen Joden van geboorte bent, ook tot Gods huis behoort.


Jo̱ nañiˊ faˈ cajímˈˉ i̱ yʉ́ʉˈ˜ Saíiˆ do e júuˆ jo̱, dsʉˈ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Jesús ie˜ jo̱, jo̱guɨ fɨ́ɨmˊ dseata˜ dseaˋ Israel i̱ laniingˉ jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do ie˜ jo̱ cajo̱. Jo̱ dsʉˈ jaˋ féˈrˋ lajo̱ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ, co̱ˈ ˈgǿmˈˋbre jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo e niˈuǿngˉneiñˈ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈrˉ, 	 Toch waren er heel wat vooraanstaande Joden, die wel geloofden dat Jezus de Christus was. Maar zij durfden er niet voor uit te komen, omdat zij bang waren dat de Farizeeërs hen uit de synagoge zouden verjagen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ táangˋ jmóoˋ íˆ i̱ cúˆ do cacuí̱i̱ˋbre cajo̱, jo̱ cangolíiñˋ fɨˊ lɨ˜ neáaiñˊ e ngoguiar˜ júuˆ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ do, jo̱guɨ sɨ́ˈˋbɨr cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ táangˋ jmóoˋ ta˜ lacaangˋ lɨ˜ cangɨ́ɨiñˊ. Jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ cangolíiñˆ cangojǿørˆ fɨˊ lɨ˜ cangojéeˊ jaléˈˋ e jo̱. 	 De varkenshoeders sloegen op de vlucht en vertelden overal wat zij hadden meegemaakt. Van alle kanten kwamen mensen naar Jezus toe om te zien wat er gebeurd was.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈuøømˋbre e cangosiiñˇ e júuˆ do lajeeˇ yaaiñ˜ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ. Jo̱ lalab sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜ jo̱ féˈrˋ: —I̱ dseañʉˈˋ la jaˋ e mɨˊ caˈléerˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ faˈ dsi˜ íˈˋ e nijúuiñˉ o̱ˈguɨ e sɨjnɨ́ɨngˇguɨr fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ. 	 Toen zij buiten waren, zeiden zij tegen elkaar: "Die man heeft niets gedaan waarop doodstraf of gevangenisstraf staat."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e lajaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do, joˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e cuǿˈˉguɨ dseaˋ dseeˉ jneaa˜aaˈ. 	 Het is duidelijk dat mensen die van Christus Jezus zijn, niet veroordeeld zullen worden.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén do júuˆ quiáˈˉ Jesús, jo̱baˈ canaaiñˋ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ jo̱ jíñˈˉ: —Jo̱ ¿su o̱ˈ i̱ dseañʉˈˋ nabɨ i̱ ngɨˊ dseaˋ ˈnáiñˈˊ e quiáˈˉ nijngángˈˉneiñˈ? 	 Sommige mensen uit Jeruzalem zeiden: "Dat is toch die Man die ze willen doden?


Jo̱ lajeeˇ e sɨlɨ́ɨˈˇ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ, jaˋ cajáangˈ˜ yaang˜naˈ faˈ e cajméeˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ. 	 Toen de zonde uw meester was, had de rechtvaardigheid geen vat op u.


e dseángˈˉ nɨsɨˈíˆbaˈ e nijúungˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ mɨ˜ ningɨ́ˋ e nijúuiñˉ do, íˋbre dseaˋ laˈuii˜ nijí̱ˈˊtu̱r jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜. Jo̱guɨ íˋbre dseaˋ niguiárˉ júuˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ góoˊooˈ dseaˋ Israel jial nileángˋ jaléngˈˋ dseaˋ íˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ jo̱guɨ cajo̱ jial nileángˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ. Jo̱ e júuˆ e niguiáˉ Dseaˋ Jmáangˉ do lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ jɨˋ e jneáˋ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Namelijk dat de Christus zou lijden en als eerste uit de dood zou terugkomen om de Joden en de andere volken te vertellen dat er licht komt."


Co̱ˈ jnea˜, dseaˋ i̱ cagüéngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, nisɨ́ɨnˆn jaléngˈˋ ángeles quiéˉe jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ quiʉ́ˈˉʉ ta˜ quiáˈˉ e laco̱ˈ nisɨtɨ́ɨiñˈˊ do jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ e niténgˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ jo̱guɨ jaléngˈˋguɨ i̱ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ jmóoˋ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ. 	 Ik zal mijn engelen erop uitsturen. Zij zullen alle verleidingen en alle slechte mensen uit mijn Koninkrijk bijeenhalen


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajméeˋtu̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ quijí̱ˉ jial nirǿngˋ Jesús dseeˉ, jo̱ cangojéeiñˋ dseaˋ do fɨˊ yʉ́ˈˆ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Song jáˈˉ e ˈnʉˋ lɨnˈˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ camɨ́ɨngˈ˜ do, laco̱ˈ té̱e̱ˉe̱e̱ˈ tɨˊ yʉ́ˈˆ la bíingˊ uøˈˊ cartɨˊ uii˜, 	 Daarna nam de duivel Hem mee naar het dak van de tempel in Jeruzalem. "Als U de Zoon van God bent", zei hij, "spring dan naar beneden.


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nijalíiñˉ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱ e nijmɨgóorˋ e féˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nilíˈrˋ i̱ nilɨgøøngˋ. 	 Die zullen de anderen haten en verraden.


Jo̱guɨ song jnea˜ jmóoˋbaa jmáˈˉjiʉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ lají̱i̱ˈ˜ e seaˋ quiéˉe, jo̱guɨ song la quie̱ˊguɨ tɨˊ ˈñiáˈˋbaa nijáangˈ˜ ˈñiáˈˋa fɨˊ ni˜ jɨˋ, jo̱ dsʉˈ jaˋguɨ ˈneáanˋn jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋn, jo̱baˈ e jo̱ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ quiéˉe jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 Als ik mijn bezittingen stuk voor stuk uitdeel en mijn lichaam geef om te worden verbrand, maar geen liefde heb, dan heb ik er niets aan.


Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e caféˈˋ i̱ ángel do lado, co̱o̱ˋ cajnémˉ ángeles i̱ fɨ́ɨngˊguɨ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ i̱ dseaˋ do, jo̱ lajalémˈˋ i̱ ángeles do canaaiñˋ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ lajaléiñˈˋ do jo̱guɨ canaaiñˈˋ do ørˊ lala: 	 Plotseling kwam bij de engel een menigte andere engelen die God loofden. Een hemels leger was het.


Co̱ˈ gabˋjiʉ lɨ́ɨˊ lɨ́nˉn e niguiéenˈ˜n jaangˋ dseaˋ i̱ sɨjnɨ́ɨngˇ jo̱guɨ jaˋ ñiiˉ e˜ nitó̱o̱˜o̱ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e ˈnɨ́ɨngˋ dseaˋ írˋ do. 	 Want het lijkt mij onzinnig om een gevangene naar Rome te sturen zonder erbij te vermelden wat de aanklacht tegen hem is."


¿Su o̱ˈ quíiˈˉ e uǿˉ do? Jo̱guɨ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caˈnɨɨˈ˜, ¿su o̱ˈ quíiˈˉ e cuuˉ e calɨ́ˈˉ do? ¿Jialɨˈˊ caˈíˋ oˈˊ e cajmeeˈˉ lajo̱? Jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ, dseaˋ apóoˆ, nɨcajmeeˈˉ adseaanˈˋ, co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéebˇ dseaˋ nɨcajmeeˈˉ lajo̱. 	 U had het land niet hoeven te verkopen. Het was uw eigendom en nadat het verkocht was, mocht u zelf weten wat u met het geld deed. Hoe kon u zover komen? U hebt niet tegen mensen gelogen, maar tegen God!"


Jo̱guɨ song ˈnʉ́ˈˋ jaˋ íingˊnaˈ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱baˈ lajo̱b nijméˉ Tiquíiˆnaˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱, jaˋ niˈíiñˉ dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 Als je echter niet vergeeft, zal ook je Vader in de hemel jouw zonden niet vergeven." (a)


Jo̱ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ Jesús: —Dsʉˈ song i̱ caguiaangˉ do nitiúuiñˉ ˈnʉˋ, Fíiˋi, dsʉˈ jnea˜ jaˋ nijmee˜e lajo̱. Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáiñˈˉ do: 	 Petrus protesteerde: "Al laat iedereen U in de steek, ik niet!"


Jo̱ lajo̱b fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ: Mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ jaléˈˋ e ˈnéˉnaˈ jo̱ nicuǿˉbre; jo̱guɨ mɨ˜ ˈnóˈˋnaˈ e ˈnéˉnaˈ, niguiéˈˊbaˈ jaléˈˋ e ˈnóˈˋnaˈ do; jo̱guɨ mɨ˜ tøˊnaˈ fɨˊ oˈnʉ́ˆ, jo̱baˈ nineabˊ e ˈnʉ́ʉˊ do. 	 Luister, zo gaat het ook bij het bidden. Vraag en je zult ontvangen. Zoek en je zult vinden. Klop en de deuren zullen voor je opengaan.


—Dseaˋ rúˈˋuuˈ, ne˜baaˈ e calɨtib˜ jaléˈˋ e cajíngˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ áangˊ quíˉiiˈ i̱ siiˋ Davíˈˆ i̱ calɨséngˋ malɨɨ˜ eáangˊ, jo̱ caté̱e̱rˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ Judas Iscariote do i̱ cacá̱ˉ nifɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ cangángˉ Jesús mɨ˜ casaiñˈˉ dseaˋ do. 	 "Vrienden", zei hij. "Wat er over Judas in de Boeken staat, moest gebeuren. Door David heeft de Heilige Geest gezegd hoe het met hem zou aflopen. Judas heeft de mensen die Jezus gevangen wilden nemen, de weg gewezen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, lajeeˇ e táamˋbɨ Jesús fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea, calɨlíˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo e fɨ́ɨngˊguɨ dseaˋ nɨdsiqui̱ˈˊ quiáˈˉ Jesús e sáaiñˋ jmɨɨˋ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ i̱ dsiqui̱ˈˊ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do. 	 Jezus hoorde dat de Farizeeërs ervan op de hoogte waren dat Hij meer discipelen kreeg en meer mensen doopte dan Johannes.


Dsʉˈ jnea˜, jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e jmóoˋo ráanˉn e jiéˈˋguɨ; co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúubˆ, jí̱i̱ˈ˜ jo̱baˈ sé̱e̱ˈ˜e̱ teáˋ. Co̱ˈ laˈeáangˊ e catángˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆbaˈ, joˋ eeˋ ta˜ íingˆ quiéˉe jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la lana, jo̱guɨ lɨ́ɨˊ lafaˈ e cajúmˉbaa, co̱ˈ joˋ seenˉ e quiʉˈˊ ta˜ jnea˜ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Wat mijzelf betreft, ik zal alleen maar hoog opgeven van onze Here Jezus Christus, Die aan het kruis gestorven is. Samen met Hem is de wereld voor mij dood en ben ik voor de wereld gestorven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈɨ́ɨbˉ Jesús júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ngɨˊ có̱o̱ˈr˜ do jo̱ caˈírˉ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ. Jo̱ fɨˊ jo̱b cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ guitúungˋ do quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do e faˈ nijméiñˈˉ do júuˆ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ e cajíñˈˉ do cuaiñ˜ quiáˈˉ e onuuˋ guíiˉ e cajníˋ dseaˋ fɨˊ lɨ˜ lɨɨng˜ eeˋ sɨjnéeˈˇ dseaˋ. 	 Jezus stuurde de mensen weg en ging naar huis. Zijn discipelen kwamen bij Hem zitten en vroegen wat Hij bedoelde met de gelijkenis over het onkruid tussen het graan.


Jo̱ doñiˊ jiéˈˋ ngɨˋnaaˈ, dseángˈˉ dseáamˈ˜ se̱e̱ˉnaaˈ, co̱ˈ dseáamˈ˜ e nijngángˈˉ dseaˋ jneaˈˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cangongɨ́ɨngˉ Jesús; jo̱ dsingɨ́ɨngˉnaaˈ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨli˜ e cøømˋ seengˋ Jesús có̱o̱ˈ˜ jneaˈˆ. 	 Omdat wij dagelijks ons leven voor Jezus inzetten, ervaren wij in ons lichaam het sterven van Jezus; en zo komt ook het leven van Christus in ons tot uiting.


Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ teáangˉ do niquiéengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ nilɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ e yaaiñˋ. 	 Zij hielden Hem daar goed in het oog, want er was iemand bij Hem komen staan die last van waterzucht had.


Co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e féngˈˊ dseaˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ jmóorˋ ayuno, quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e niˈuǿngˋ i̱ ˈlɨngˈˆ lado. 	 Dit soort boze geesten wordt alleen verdreven wanneer jullie ervoor bidden en vasten." (a)


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe quiáˈˉ jial laangˋ Fidiéeˇ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, co̱ˈ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ mɨ˜ jneáˋ co̱o̱ˋ jɨˋ dsíiˊ co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ e nʉʉˋ. 	 Laat uw oog niet verduisteren door het op het kwaad te richten.


Jo̱ e labaˈ ˈnéˉ cajo̱ e contøøngˉ ˈnéˉ jméeˆnaˈ e niˈeeˉnaˈ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ jo̱guɨ e nijmɨcó̱o̱ˈˇnaˈr có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ quíiˉnaˈ; dsʉˈ jaléˈˋ e nabaˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ e feáˈˉ e nijí̱i̱ˈ˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ e laco̱ˈ cuøˊ e iáangˋ dsíirˊ. 	 Wees goed voor anderen en deel uw bezit met hen, want dat zijn offers die God waardeert.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e contøømˉ ˈnéˉ ñiing˜ óoˊnaˈ e nijméeˆnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e sɨ́ˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ, dsʉco̱ˈ ne˜baaˈ e ie˜ malɨɨ˜guɨ do jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ calɨnʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ jaˋ caláaiñˉ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ. Jo̱guɨ jneaa˜aaˈ eáangˊguɨb jaˋ quɨ́ɨˈ˜naaˈ jmɨɨ˜ faˈ e nileángˋnaaˈ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ɨˉnaaˈ song nijmóˆnaaˈ laangˋnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e sɨ́ˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e cangɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ Jó̱o̱rˊ Jesús fɨˊ jmɨgüíˋ la e jáaˊ tɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Pas op dat u God, Die tot u spreekt, niet de rug toekeert! Want toen de oude Israëlieten weigerden te luisteren naar de waarschuwingen van Mozes, die namens God sprak, liep het niet goed met hen af. Maar als wij niet willen luisteren naar wat Jezus Christus zegt, zal het met ons nog veel slechter aflopen.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Juguiʉ́ˉjiʉ quíiˈˉ, Tʉ́ˆ Simón, jó̱o̱ˊ jaangˋguɨ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Jonás, dsʉco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jaˋ i̱i̱ˋ mɨˊ caˈeˈˊ ˈnʉˋ e júuˆ na, co̱ˈ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉbingˈ i̱ nɨcaˈeˈˊ ˈnʉˋ e na. 	 "Gelukkig ben jij, Simon, zoon van Jona! Mijn hemelse Vader heeft je dit persoonlijk duidelijk gemaakt. Je hebt dit niet van een mens.


Jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ e na e jmiˈiáangˋ dsiˋnaaˈ, co̱ˈ lajo̱b jmiˈiáangˋ dsiˋnaaˈ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e nɨcajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ; dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ dseaˋ dob e nɨse̱e̱ˉnaaˈ lana juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Maar daar houdt het niet mee op! Wij prijzen ons gelukkig over deze nieuwe relatie met God. En dan vooral door onze Here Jezus Christus, want Hij heeft ervoor gezorgd dat het nu weer goed is tussen God en ons.


Dsʉˈ Jesús cañíiˋtu̱r quiáˈˉ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Dsʉˈ lalab féˈˋguɨ cajo̱ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: “Jaˋ jmooˈˋ jial niˈéˉ Fíiˈˋ Fidiéeˇ dseeˉ.” 	 Jezus antwoordde: "Maar er staat ook dat men God niet mag uitdagen."


¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ jnea˜! ¿I̱˜ i̱ nileángˉ jnea˜ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiéˉe e laco̱ˈ jaˋ nijúunˉn uíiˈ˜ e jo̱? 	 Wat ben ik er ellendig aan toe! Wie zal mij verlossen uit deze vreselijke macht van de dood?


Jo̱ casɨ́ˈˉbɨguɨ Fidiéeˇ i̱ Abraham do jo̱ cajíñˈˉ: “Jnea˜ nicuǿøˆø iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nijmeángˈˋ ta˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe e lɨiñˈˊ do dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ. Jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, niˈuǿmˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiéˉe do fɨˊ jo̱, jo̱ jaléngˈˋ íˋ nijmérˉ lají̱i̱ˈ˜ e iim˜baa e fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ na.” Jo̱ lanab casɨ́ˈˉ Fidiéeˇ i̱ Abraham do ie˜ jo̱. 	 Maar het volk dat hen onderdrukt, zal Ik zwaar straffen. Daarna zal uw volk uit dat vreemde land wegtrekken en in dit land komen, waar zij Mij zullen dienen en eren.'


Jo̱ cangocó̱o̱bˋ i̱ ɨ́ɨˈ˜ do júuˆ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ dseata˜ i̱ quidsiˊ íˈˋ do. Jo̱ mɨ˜ canúurˉ júuˆ e quié̱e̱ˋ i̱ ɨ́ɨˈ˜ do, cafǿmˈˊbre co̱ˈ e canúurˉ júuˆ e dseaˋ i̱ calɨséngˋ fɨˊ lɨ˜ quiʉˈˊ dseaˋ Roma tab˜ lɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ gángˉ do. 	 De dienaren brachten dit over aan de rechters en die schrokken toen zij hoorden dat Paulus en Silas Romeinen waren.


Co̱ˈ lajeeˇ e seenˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ Israel, jmóoˋo laco̱ˈ la jmóoˋ jaangˋ dseaˋ laˈíbˋ e laco̱ˈ lajo̱ nilíˈˋi e jaléngˈˋ íˋ niˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ jnea˜ jmáangˈ˜ ˈñiáˈˋa e lafaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ quiʉˈˊ ta˜ jnea˜, nañiˊ faˈ jaˋ lɨ́ɨˊreˈ lajo̱. Co̱ˈ jmóoˋo lajo̱ e laco̱ˈ nilíˈˉi e jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ niˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Als ik bij Joden ben, leef ik als een Jood om hen voor Christus te winnen. Als ik bij mensen ben die zich aan de wet van Mozes houden, houd ik mij er ook aan omdat ik hen voor Christus wil winnen.


Jo̱ jaléˈˋ e la cangojéeˊ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Betania e néeˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈngóoˈ˜ guaˋ Jordán, co̱ˈ fɨˊ jo̱b lɨ˜ táangˋ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do ie˜ jo̱. 	 Dit gebeurde in Bethanië aan de overkant van de rivier de Jordaan, de plaats waar Johannes mensen doopte.


Jo̱ eáamˊ nɨniˈˊ júuˆ quiáˈˉ Jesús quiáˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e jmóorˋ do fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Siria. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱ dsilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús e dsijéeiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ lɨiñˈˊ; jo̱ quiéengˋ i̱ jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ i̱ joñíingˋ jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ caang˜ guotɨɨˉ jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ jaˋ líˋ ngɨ́ˉ, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ i̱ na dseángˈˉ jmiˈleáamˉ Jesús. 	 Het nieuws over Zijn daden ging door het hele land en bereikte zelfs heel Syrië. Van alle kanten werden ernstig zieke mensen bij Hem gebracht. Sommigen hadden boze geesten. Anderen leden aan vallende ziekte. Weer anderen waren verlamd. Maar wat zij ook hadden, Hij genas hen allemaal.


Dsʉˈ mɨ˜ nifɨ́ˈˆnaˈre e jaˋ dseengˋ jaléˈˋ e jmóorˋ do, jo̱baˈ cajneábˉ niingˉ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ lajo̱baˈ nilɨlíˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ jial lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e jmóoˋ dseaˋ íˋ 	 Maar als het licht op hen valt, wordt duidelijk hoe slecht zij eigenlijk zijn. Sommigen van hen kunnen dan zelfs kinderen van het licht worden!


Jo̱ e jmeaˋ e ɨ́ɨˋ do lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ e jmeasɨɨˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨteáangˈ˜ fɨˊ ngolíingˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ. Jo̱ dsʉˈ co̱o̱ˋ e jloˈˆ jmeafɨɨˋ lɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨsɨlaangˉ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ, co̱ˈ íˋbingˈ nɨteáangˈ˜ fɨˊ ngolíingˋ fɨˊ lɨ˜ nilɨseeiñˋ lata˜. Jo̱ ¿i̱˜ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ nijméˉ e ta˜ jo̱? 	 Voor hen die niet gered worden, zijn wij een geur van dood en verderf; voor hen die wel gered worden, zijn wij een geur van Christus, Die leven geeft. Wie kan zo'n taak aan?


jo̱guɨ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e nijúungˉguɨr, co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jaˋ cúngˈˋ guóorˋ o̱ˈguɨ júuiñˉ; jo̱guɨ jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ nilíingˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do uíiˈ˜ e nɨcají̱ˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Zij kunnen niet meer sterven. Wat dat betreft lijken zij op engelen. Zij zijn zonen van God; zonen die uit de dood zijn opgestaan.


Jo̱ dsʉˈ guicañíiˋ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ: “E jáˈˉbaˈ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, sɨmɨ́ˆ, jaˋ cuíinˋn ˈnʉ́ˈˋ.” 	 De bruidegom riep terug: 'Ga weg! Ik ken jullie niet!'


Jo̱ lalab cajíngˈˉ Jesús cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Jial siiˈˋ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do: —Legióm siiˉnaaˈ. Jo̱ cajíngˈˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do lado, co̱ˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨiñˊ jéerˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do. 	 "Hoe heet je?" vroeg Jezus aan de boze geest. "Legioen", was het antwoord. Want de man zat vol boze geesten.


Jo̱baˈ catǿˈˉ Jesús i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Dseángˈˉ e jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e i̱ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ la nɨcatóˈrˋ jmiguiʉˊguɨ cuuˉ e fɨˊ dsíiˊ guóoˊ quiáˈˉ guáˈˉ la laco̱ˈguɨ dseaˋ caguiaangˉguɨ; 	 "Die arme weduwe heeft meer gegeven dan al die rijke mannen", zei Hij tegen Zijn discipelen.


Jo̱ e jmɨɨ˜ jo̱ caguilíingˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala jo̱ cajíñˈˉ: —ˈNéˉ niguóˈˆ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ, co̱ˈ lana nɨguiaˊ dseata˜ Herodes guiʉ́ˉ e nijngáiñˈˉ ˈnʉˋ. 	 Op dat moment kwamen enkele Farizeeërs bij Hem en zeiden: "Ga hier zo vlug mogelijk vandaan, want Herodes wil U laten doden!"


Jo̱ cañíiˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do quiáˈrˉ lala: —¿Jialɨˈˊ jmɨngɨ́ɨˈˇ lajo̱, Tɨfaˈˊ? Ne˜bɨ́ɨˈ e dseángˈˉ sɨcúumˈˇbaaˈ ngóoˊnaaˈ la, jo̱ jmɨngɨɨˇbɨˈ: “¿I̱˜ i̱ catɨ́ɨngˉ capíˈˆ sɨ̱ˈˆ?” 	 Zijn discipelen zeiden: "Hoe kunt U dat nu vragen? U staat midden tussen de mensen!"


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús cajo̱: —E jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ dseaˋ cajméeˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ nijmɨcó̱o̱ˈr˜ dseaˋ jmɨgüíbˋ, jo̱ o̱ˈ yaang˜ dseaˋ jmɨgüíˋ caguiˈrˊ e jmɨɨ˜ jo̱ e laco̱ˈ nijmiˈíñˈˊ. 	 De sabbat is een dag om de mensen rust te geven en niet een dag om hen te dwingen niets te doen.


Jo̱ jaˋ iin˜n e jmɨˈɨɨngˇguɨ́ɨ ˈnʉˋ eáangˊ, faˈ nijiéebˋ oˈˊ e ninúuˈˆ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quíˉnaaˈ cateáˋ lajo̱. 	 Neemt u ons niet kwalijk dat wij enige ogenblikken een beroep op uw welwillendheid doen. Daarom zal ik mijn betoog ook niet lang maken.


Jo̱ huǿøbˉjiʉ cangoca̱ˊ jaˋ eeˋ jmijíiˉ i̱ dseaˋ i̱ quidsiˊ íˈˋ do lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do, jo̱ dsʉˈ co̱o̱bˋ mɨ˜ caˈɨ́ˋ dsíirˊ: “Jaˋ iing˜ jnea˜ jmifénˈˊn Fidiéeˇ o̱ˈguɨ jmɨˈgooˉ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, 	 In het begin weigerde hij botweg. Maar tenslotte begon ze op zijn zenuwen te werken. 'Voor God ben ik niet bang', dacht hij bij zichzelf. 'En ik trek me van niemand iets aan.


Jo̱ jaˋ jmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ e fóˈˋnaˈ: “Jneaˈˆ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham”; co̱ˈ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e Fidiéeˇ cuǿømˋ líˋ jmérˉ e cu̱u̱˜ néeˊ na e niˈuíingˉ dseaˋ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham faco̱ˈ iiñ˜ lajo̱. 	 Denk nou maar niet dat u vrijuit gaat omdat u Joden bent. Want God kan zelfs deze stenen in Joden veranderen.


Jo̱guɨ guicó̱o̱bˈˇ Filólogo có̱o̱ˈ˜guɨ Julia có̱o̱ˈ˜guɨ Nereo có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseamɨ́ˋ rúiñˈˋ do, jo̱guɨ guicó̱o̱ˈˇ Olimpas cajo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ lajɨɨngˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ có̱o̱ˈ˜ lajaléngˈˋ dseaˋ na. 	 Doe eveneens de groeten aan Philologus en Julia, aan Nereus en zijn zuster en aan Olympus en al de gelovigen daar.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana e teáˋguɨ síngˈˋ yaang˜naˈ e jaˋ jmɨtúngˆ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ, dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e jo̱baˈ e niˈíingˈ˜naˈ jaléˈˋ e jloˈˆ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Laat de moed niet zakken, want als u de Here trouw blijft, krijgt u een grote beloning.


Jo̱ mɨ˜ caguiéˉ i̱ ángel do fɨˊ quiáˈˉ i̱ sɨmɨ́ˆ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Juguiʉ́ˉ oˊ quíiˈˉ, sɨmɨ́ˆ, co̱ˈ ˈnʉˋbingˈ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ Fidiéebˇ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. 	 Gabriël kwam bij haar binnen en zei: "Ik wens u vrede toe! U bent een gelukkige vrouw. De Here zij met u!"


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b i̱ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ i̱ siiˋ Ananías caquiʉˈrˊ ta˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ quiá̱ˈˉ laco̱ˈ singˈˊ Paaˉ e nijnéiñˈˉ do moni˜ Paaˉ. 	 "Sla hem op zijn mond", zei de hogepriester Ananias tegen de mannen die vlak bij Paulus stonden.


Jo̱ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ niguiáˋ jmɨˈaaiñˉ o̱ˈguɨ jmɨjmɨɨiñˉ caléˈˋ catú̱ˉ, o̱ˈguɨ nilíˋ guíˈrˋ ieeˋ o̱ˈguɨ e guinéˈrˋ cajo̱, 	 Zij zullen geen honger of dorst meer hebben en ook niet meer door de brandende zon en de verzengende hitte gehinderd worden.


Jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e jaˋ ˈnéˉ guiéeˉe júuˆ lají̱i̱ˈ˜ e jmóoˋo, co̱ˈ dseángˈˉ lɨ́ɨmˊbaa jaangˋ dseaˋ i̱ sɨ́ɨngˋ Dseaˋ Jmáangˉ cuaiñ˜ quiáˈrˉ. Co̱ˈ dseángˈˉ nɨcamámˉbaa Fíiˋnaaˈ Jesús jo̱guɨ cajo̱, lajeeˇ e nɨcajméˉe ta˜ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e nɨcangɨ́ɨnˋn quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ nɨcaˈuíingˉnaˈ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Ben ik dan niet vrij? Ben ik geen apostel? Heb ik onze Here Jezus soms niet gezien? Heeft de Here mij soms niet gebruikt om u tot geloof in Hem te brengen?


Co̱ˈ Fidiéeˇ nɨcaté̱e̱ˋbre co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ e niquidsirˊ íˈˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ i̱ caguíñˈˋ ˈñiaˈrˊ do; jo̱ Fidiéeˇ nɨcaˈeˈrˊ jaléngˈˋ dseaˋ e jo̱ mɨ˜ cajméerˋ e cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜. 	 Want Hij heeft een dag vastgesteld, waarop Hij rechtvaardig over de mensheid zal oordelen, door een Man die Hij daartoe heeft aangewezen. Om iedereen te garanderen dat Hij Zijn woord zal houden, heeft Hij die Man uit de dood laten terugkomen.


Jo̱ dsʉˈ e jábˈˉ, i̱ lɨɨng˜ laˈóˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel nɨcatʉ́ˋbre e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Dsʉˈ Fidiéeˇ contøømˉ jmitir˜ júuˆ quiáˈrˉ nañiˊ faˈ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ góoˋnaaˈ jaˋ cajméerˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ e júuˆ jo̱. 	 Als sommigen van hen ontrouw zijn geweest, zal God daardoor dan ook ontrouw worden?


Jo̱ lajeeˇ teáaiñˉ fɨˊ jo̱, i̱ dseaˋ do cangárˉ jial calɨsɨ́ɨngˉ jial jnéengˉ Jesús. Jo̱ cangárˉ e jíingˋ jɨˈˋ ni˜ dseaˋ do lafaˈ jɨ˜ ieeˋ, jo̱guɨ sɨ̱ˈrˆ dseángˈˉ calɨtéˋ lafaˈ jɨˋ e teeˋ jloˈˆ. 	 Zijn uiterlijk veranderde voor hun ogen. Zijn gezicht straalde als de zon en Zijn kleren werden verblindend wit.


Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ niˈíingˇnaˈ dseeˉ quiáˈˉ, jo̱baˈ niˈíimˉ dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ; jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ niˈíingˇnaˈ dseeˉ quiáˈˉ, jo̱baˈ jaˋ niˈíingˉ dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ cajo̱. 	 Wie jullie zijn zonden vergeven, is ervan verlost. Maar wie jullie het aanrekenen, moet zijn zonden dragen."


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ Jesús e lɨɨng˜ i̱i̱ˋ ngolíingˉ caluurˇ, jo̱baˈ dsifɨbˊ caji̱ˈrˊ nir˜ e cajǿøiñˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ: —¿I̱˜ ñilíingˉnaˈ ˈnángˈˋnaˈ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ, ¿jie˜ fɨˊ quíiˈˉ? 	 Jezus merkte dat zij Hem volgden. Hij keerde Zich om en vroeg: "Wat willen jullie?"


Jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ ˈnéˉ jmeeˉnaˈ fɨˈíˆ e foˈˆnaˈ: “¿E˜ niquiee˜naaˈ? o̱si ¿E˜ niˈnéˈˆnaaˈ? o̱si foˈˆbɨ́ɨˈ é ¿E˜ ˈmɨˈˊ niquíˈˆnaaˈ?” 	 Maak u dus geen zorgen over wat u zult eten of aantrekken.


Dsʉˈ dseángˈˉ e jáˈˉ e jaˋ seaˋ e jiéˈˋguɨ júuˆ, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉbaˈ seaˋ. Dsʉˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨˊ e seengˋ dseaˋ i̱ jmɨcaang˜ quíiˉnaˈ jo̱guɨ iiñ˜ nijmɨsɨ́ɨiñˉ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 U bent van de wijs gebracht door bepaalde personen, die een verkeerd beeld van Christus geven.


Jo̱guɨ mɨ˜ ningɨ́ˋ e niˈɨ́ˆ ˈnʉ́ˈˋ e jiˋ quiéˉe la fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ, síimˋbaˈ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Laodicea, jo̱ lajo̱b niˈɨ́rˉ cajo̱; jo̱guɨ lajo̱bɨ ˈnʉ́ˈˋ niˈɨ́ˆbaˈ jiˋ quiéˉe e niˈíingˈ˜naˈ e jáaˊ fɨˊ Laodicea cajo̱. 	 Als deze brief bij u is voorgelezen, laat hem dan ook in de gemeente van Laodicea voorlezen. En zorg ervoor dat u ook de brief leest die ik aan hen gestuurd heb.


Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ i̱ dseaˋ néeˊ ni˜ guáˈˉ do lado, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b cañíiˋ Jesús casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —¡I̱ jmɨcaang˜ ˈnʉ́ˈˋ! ¿Su jaˋ güɨlíingˉnaˈ e güɨˈíingˈ˜naˈ güɨtáˆ quíiˉnaˈ jmɨɨˋ o̱si búˈˆ quíiˉnaˈ é laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ mɨ˜ catɨ́ɨngˉ e jmiˈíngˈˊnaaˈ? 	 "Huichelaar!" antwoordde Jezus. "U werkt nota bene zelf op de sabbat! Maakt u soms niet op de sabbat uw vee los van de voerbak om het buiten te laten drinken?


’Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ jnea˜, dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, niˈíimˉ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈrˉ; jo̱ dsʉˈ i̱i̱ˋ i̱ caféˈˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ joˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíingˉguɨ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Wie kwaadspreekt over Mij, zal daarvoor nog vergeving kunnen krijgen. Maar voor wie de Heilige Geest willens en wetens belastert, is vergeving uitgesloten.


Jo̱guɨ jaléˈˋ júuˆ e canʉ́ʉˈˉ e nɨcafáˈˉ jnea˜ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ fɨ́ɨngˊ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ lana e niˈéˈˆ dseaˋ jiéngˈˋ e júuˆ jo̱. Jo̱ ˈnéˉ jméeˈˆ lajo̱ jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ ta˜ oˈˊ có̱o̱ˈ˜, lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ li˜ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e niˈéˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ. 	 Want je moet anderen leren wat ik jou en vele anderen geleerd heb. Leer deze grote waarheden aan betrouwbare mannen, die ze op hun beurt weer aan anderen kunnen doorgeven.


Jo̱guɨ e cuaiñ˜ quiáˈˉ e fɨng jí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ do, ¿su jaˋ mɨˊ caˈíˋ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e to̱o̱˜ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Moi˜ jial mɨ˜ caféngˈˊ Fidiéeˇ írˋ catɨˊ lɨ˜ siˈˊ co̱o̱ˋ ˈmató̱o̱ˊ e iaˋ jɨˋ? Jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do ie˜ jo̱: “Jneab˜ lɨ́ɨnˊn Fidiéeˇ i̱ jmiféngˈˊ Abraham có̱o̱ˈ˜guɨ Isáaˊ jo̱guɨ Jacóoˆ cajo̱.” 	 En dat de doden weer levend worden, staat duidelijk in de boeken van Mozes. Of hebt u die niet goed gelezen? Mozes kwam immers bij de brandende braamstruik en hoorde God zeggen: 'Ik ben de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob.' (b) Dat zou God niet hebben gezegd als deze mannen na hun dood niet weer levend waren geworden.


jo̱guɨ eáamˊbɨ fɨˈíˆ calɨ́iñˉ cajo̱, co̱ˈ e cajíngˈˉ Paaˉ e joˋ niníingˉguɨ rúiñˈˋ có̱o̱iñˈ˜ do. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangojeáamˆ i̱ dseaˋ do Paaˉ cartɨˊ lɨ˜ caˈíˉ dseaˋ do fɨˊ dsíiˊ móoˊ. 	 Waar zij het meeste verdriet om hadden, was dat hij had gezegd hen niet meer te zullen ontmoeten. Daarna brachten ze hem naar het schip.


Dsʉˈ Jesús caˈɨ́ɨrˉ ˈgooˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do e jaˋ i̱i̱ˋ nisɨ́iñˈˋ do jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ e íˋbre lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Jezus verbood hun daar met iemand anders over te praten.


Dsʉˈ guiʉ́ˉguɨ e sɨɨ˜naaˈ jmangˈˉ júuˆ jáˈˉ, jo̱guɨ e nijmiˈneáangˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱baˈ nidsicuángˋguɨ quíˉiiˈ dseángˈˉ cartɨˊ niˈeeˉnaaˈ laco̱ˈguɨ la éeˋ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ; co̱ˈ íbˋ dseaˋ lɨ́ɨiñˊ lafaˈ mogui˜ quiáˈˉ jaléˈˋnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Nee, dan zullen wij vol liefde de waarheid volgen en alleen doen wat waar is en zo steeds meer één worden met Christus, Die het hoofd is van het lichaam, de Gemeente.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab casɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ caguiaangˉ do Móˆ jo̱ cajíñˈˉ: —Nɨcaneem˜baaˈ Fíiˋnaaˈ. Jo̱ dsʉˈ Móˆ lalab cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaˋ jáˈˉ nilíinˋn e fóˈˋnaˈ na song jaˋ nimoo˜o guóorˋ lɨ˜ caˈiáˉ mɨ́ˈˆ clavo, jo̱guɨ song jaˋ nijnúuˆu niguóoˋo lacaangˋ lɨ˜ sɨcuɨ́ˈˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ song jaˋ nigüɨ́ˈˆɨ moˈuǿørˊ e lɨ˜ caˈiáˉ ñisʉ̱ˈˋ. 	 Toen de andere discipelen hem vertelden dat zij de Here hadden gezien, wilde hij het niet geloven. "Ik kan het pas geloven", zei hij, "als ik de wonden van de spijkers in Zijn handen zie en met mijn eigen hand voel dat Hij een wond in Zijn zij heeft!"


Jo̱ jó̱o̱ˊ dseaˋ dseañʉˈˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ tiquiáˈrˆ, jo̱guɨ jó̱o̱ˊ dseaˋ dseamɨ́ˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ niquiáˈrˆ, jo̱guɨ dseaˋ mɨloo˜ quiáˈˉ dseaˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ iemɨsérˆ; 	 Ik ben gekomen om verdeeldheid te brengen tussen vader en zoon, tussen moeder en dochter, tussen schoonmoeder en schoondochter.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Co̱o̱ˋ néeˈ˜ calɨséngˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ seaˋ cuuˉ eáangˊ, jo̱ dsíngˈˉ jloˈˆ jaléˈˋ sɨ̱ˈrˆ e quie̱rˊ, jo̱guɨ laco̱o̱ˋ jmɨɨb˜ jmángˈˋ jmɨɨ˜ ˈñiaˈrˊ. 	 Er was eens een rijke man die altijd de mooiste kleren droeg. Hij woonde in een groot, duur huis en leidde een luxe leven.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ catóˈˊ ta˜ quiáˈˉ i̱ Bernabé có̱o̱ˈ˜guɨ Saulo fɨˊ Jerusalén, jo̱ cangolíimˋtu̱r fɨˊ Antioquía, jo̱ téeˋbre Juan i̱ siiˋbɨ Marcos cajo̱. 	 Nadat Barnabas en Saulus de gift aan de christenleiders in Jeruzalem hadden overhandigd, gingen zij terug naar Antiochië en namen Johannes Markus mee.


Jo̱ Fidiéeˇbingˈ i̱ nɨcaˈnáangˉ jnea˜ e laco̱ˈ niguiaaˉ jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱guɨ e nɨcasíiñˋ jnea˜ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ apóoˆ jo̱guɨ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ tɨfaˈˊ i̱ eˊ jaléˈˋ e júuˆ jo̱. 	 God heeft mij uitgekozen als Zijn boodschapper en apostel, die de andere volken moet onderwijzen.


Jo̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ cagǿˈˋbre e iñíˈˆ e siiˋ maná do ie˜ lamɨ˜ cangɨrˊ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ do, jo̱ dsʉˈ nañiˊ faˈ cagǿˈrˋ e jo̱ co̱ˈ cajúmˉbre mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ quiáˈrˉ; 	 Uw voorouders hebben in de woestijn brood uit de hemel gegeten en zijn toch gestorven.


Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ jloˈˆ jíingˋ jɨˈˋ e fɨɨˋ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ güeaˈˆ niingˉ jɨˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ jnéengˉ lajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ cu̱u̱˜ e jɨˈˋ e siiˋ jaspe, jo̱guɨ cajo̱ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ sɨ́ɨˊ e taˈˊ jmɨ́ˉ. 	 Er kwam een gloed vanaf als van een zeer dure edelsteen, als van een kristalheldere diamant.