Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ eáangˊguɨ guíingˋ ˈnéˉ e nicuǿøˈ˜ bíˋ yee˜naaˈ e nijmɨˈgooˉnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcajáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ do e laco̱ˈ jaˋ niˈnángˋnaaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨté̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Daarom moeten wij heel aandachtig luisteren naar de waarheid, die wij hebben gehoord; anders zullen wij ervan vervreemd raken.


Jo̱ fɨˊ jo̱b cangotáaiñˈ˜ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ móoˊ jo̱ cangolíiñˆ la dsíˋ ni˜ jmɨñíˈˆ carˋ caguilíingˋtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ Antioquía lɨ˜ se̱ˈˊ Siria fɨˊ lɨ˜ cajángˈˋ dseaˋ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ quiáˈˉ e cangoguiarˇ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jaléˈˋ e fɨɨˋ do. Jo̱ co̱ˈ catóbˈˊ e ta˜ do quiáˈrˉ, jo̱baˈ caquɨmˈˉtu̱r. 	 In Attalia gingen zij aan boord van een schip dat hen naar Antiochië in Syrië zou brengen. Nu zij hun taak hadden afgerond, gingen zij terug naar de stad waar zij aan hun reis waren begonnen. Daar hadden zij, samen met de andere leiders van de christengemeente, God gevraagd hen onder Zijn hoede te nemen, zodat zij konden doen wat Hij hun had opgedragen.


Jo̱ jalémˈˋ i̱ dseaˋ na seáiñˈˊ contøøngˉ e féiñˈˊ Fidiéeˇ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ rúngˈˋ Jesús có̱o̱ˈ˜guɨ Yáˆ, niquiáˈˆ dseaˋ do, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ caguiaangˉguɨ. 	 Zij baden voortdurend met elkaar, samen met de vrouwen die met Jezus waren meegekomen, Zijn moeder Maria en Zijn broers.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ canaangˋ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel e sɨ́ɨiñˋ jial niguiéˈrˊ e nijngáiñˈˉ Jesús, jo̱ dsʉˈ jaˋ teáˋ dsíirˊ e nijmérˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e ɨˊ dsíirˊ do, co̱ˈ dsíngˈˉ ˈgǿiñˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seángˈˊ fɨˊ Jerusalén lajeeˇ e jmɨɨ˜ jo̱. 	 De leidende priesters en godsdienstleraars probeerden nog steeds een listige manier te vinden om Jezus uit de weg te ruimen. Ze wilden Hem doden zonder het risico te lopen dat het volk zich tegen hen zou keren. Want daar waren ze toch wel erg bang voor.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, jo̱baˈ fɨˊ jo̱b cateáaiñˋ dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ jaangˋguɨ dseaˋ taang˜ la cataangˋ cáaiñˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ cajo̱. 	 Daar aangekomen sloegen zij Hem aan het kruis, samen met twee anderen, de één links en de ander rechts van Hem.


Jo̱ lana nɨcatɨ́bˋ íˈˋ e nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e nilɨne˜naaˈ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ ta˜ dsíiˊ do, jo̱ cajméerˋ lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈrˉ e guiaaˉ, co̱ˈ lajo̱b ta˜ caquiʉˈrˊ e nijmee˜e. Jo̱ dseaˋ íbˋ i̱ láangˋ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 mocht ik het iedereen gaan vertellen. God, onze Redder, heeft mij opgedragen dit werk voor Hem te doen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jaˋ cuøˈˊ fɨˊ yaang˜naˈ e nijmɨgǿøngˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ; co̱ˈ song jaangˋ dseaˋ éerˋ guiʉ́ˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ jaangˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ dseaˋ guiúmˉ lɨ́ɨiñˊ, co̱ˈ guiʉ́bˉ éerˋ laco̱ˈguɨ ˈñiaˈˊ dseaˋ do. 	 Laat u door niemand iets wijs maken, vrienden. Wie het goede doet, doet dat omdat Christus rechtvaardig is.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋ, jmeeˉbaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ jo̱guɨ jmɨˈgooˋnaˈ dseaˋ do cajo̱, co̱ˈ íbˋ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ ˈnʉ́ˈˋ contøøngˉ; co̱ˈ nɨñibˊ i̱ dseaˋ do guiʉ́ˉ e fɨˊ quiniˇ Fidiéebˇ niguiéerˊ cuente jaléˈˋ e jmóorˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱guɨ cuǿøˈ˜ bíˋ yaang˜naˈ e guiʉ́ˉ ta˜ nijméeˆnaˈ fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ do, jo̱ jaˋ jmeáangˈ˜ yaang˜naˈ e nijméeˆnaˈ laguidseaangˆ doñiˊ eeˋ jmooˋnaˈ, co̱ˈ fɨng song jmooˋnaˈ lajo̱, jo̱baˈ jaˋ e ta˜ nilɨˈíingˆ quíiˉnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaléˈˋ e jo̱. 	 Gehoorzaam uw voorgangers en doe wat zij zeggen. Het is hun taak over u te waken; zij zullen voor God verantwoording moeten afleggen over wat zij hebben gedaan. Als u hen gehoorzaamt, zullen zij hun werk met voldoening kunnen doen, zonder veel zorgen en moeite. Maar als u hen niet gehoorzaamt, doet u daarmee uzelf tekort.


Jo̱baˈ laco̱ˈ cuǿøngˋ feˇeeˈ, ¿jie˜ lɨ˜ íingˆ ta˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜? Co̱ˈ cacuøˊ Fidiéeˇ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajméerˋ júuˆ có̱o̱ˈ˜ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham e laco̱ˈ nilɨlíˈˆ dseaˋ jmɨgüíˋ e røøiñˋ dseeˉ. Jo̱ calɨˈíimˆ ta˜ e jo̱ cartɨˊ cagüéngˉ i̱ dseaˋ sɨju̱rˇ do, co̱ˈ e júuˆ e cajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham lamɨ˜ jéengˊguɨ do féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ sɨju̱rˇ dob. Jo̱ laˈuii˜ cangɨ́ɨngˋ Fidiéeˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ ángeles i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨrˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do, jo̱ íˋguɨ cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Moi˜, jo̱ Moi˜guɨ cartɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ Israel. 	 Waarom moest de wet er dan komen? Die is gekomen om duidelijk te maken dat er zonde is. De wet zou alleen maar gelden zolang de Messias er nog niet was, die God beloofd had. God heeft de wet door engelen aan Mozes gegeven voor het Joodse volk.


Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do lala: —¿Jialɨˈˊ eáangˊ taˈˊnaˈ mɨ́ɨˈ˜ jo̱guɨ jialɨˈˊ jmooˋnaˈ ta˜ quɨˈˊ? Co̱ˈ jaˋ sɨjúungˆ i̱ jiuung˜ sɨmɨ́ˆ na, co̱ˈ lɨco̱ˈ güɨɨmˋbre. 	 Jezus ging naar binnen en vroeg: "Waarom maakt u zo'n lawaai? Waar is dat gehuil voor nodig?


Jo̱ ie˜ jo̱b cajo̱, jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ caseángˈˋ rúiñˈˋ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ fii˜ jmidseaˋ laniingˉ i̱ siiˋ Caifás quiʉˈrˊ ta˜, 	 Op dat moment was in het paleis van hogepriester Kajafas juist een vergadering van de Hoge Raad.


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Juan, e nijméeˈ˜ co̱o̱ˋ jiˋ e catɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiéˉe i̱ neáangˊ fɨˊ fɨɨˋ Pérgamo, jo̱ lalab jméeˈ˜: “Lalab féˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ e ñisʉ̱ˈˋ e ˈméˉ lajɨˋ tú̱ˉ taangˋ do: 	 PERGAMUM Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Pergamum: Dit zijn de woorden van Hem Die het scherpe, tweesnijdende zwaard in Zijn mond heeft:


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaˋ jmɨgǿøngˋ yaang˜naˈ lala: e song jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ ɨˊ óoˊnaˈ e tɨɨngˋ ngángˈˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ tɨɨngˋ ngángˈˋ dseaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ jmeáangˈ˜ yaang˜naˈ lafaˈ dseaˋ i̱ jaˋ tɨɨngˋ ngángˈˋ e lajo̱, jo̱ lajo̱baˈ dseángˈˉ lajangˈˆ niˈuíingˉnaˈ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ ngángˈˋ. 	 Maak uzelf niets wijs. Als iemand zich verbeeldt in deze wereld een wijs mens te zijn, moet hij dwaas worden. Dan pas zult u weten wat wijs is.


Jo̱ cajgámˉ i̱ Tʉ́ˆ Simón do lɨ˜ dsíiñˆ, jo̱ cangoˈíiñˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Cornelio do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jneab˜ i̱ ngɨˋnaˈ ˈnángˈˋnaˈ. ¿E˜ júuˆ quié̱ˆnaˈ? 	 Petrus ging naar beneden. "U zoekt mij", zei hij tegen de mannen, "maar waarom eigenlijk?"


Jo̱ lana leaangˉ uøˈˊ, jo̱ güɨ́ɨngˊ fɨˊ lɨ˜ táanˈˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ na. 	 Red eerst Uzelf en kom van dat kruis af!"


—Tɨfaˈˊ, lalab cajíngˈˉ Moi˜ malɨɨ˜guɨ eáangˊ e song cajúngˉ jaangˋ dseañʉˈˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ jó̱o̱rˊ calɨséngˋ, jo̱baˈ i̱ rúngˈˋ dseaˋ ngáangˈ˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈlɨɨ˜ dob ˈnéˉ nicúiñˈˋ guóorˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ i̱ ˈlɨɨ˜ do e laco̱ˈ nilɨseengˋ jó̱o̱rˊ có̱o̱ˈ˜ írˋ. Jo̱baˈ lafaˈ jó̱o̱bˊ i̱ dseañʉˈˋ laˈuii˜ do niˈuíingˉ i̱ jiuung˜ i̱ nilɨseengˋ do. 	 Zij zeiden: "Meester, in één van de boeken van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Die kan er dan voor zorgen dat zijn overleden broer toch kinderen krijgt.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e güɨlɨseemˋbaˈ e guiʉ́ˉ laˈóˈˋ rúngˈˋnaˈ, jo̱guɨ e sɨɨng˜naˈ røøˋ, jo̱guɨ e iing˜ rúngˈˋnaˈ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ jméeˆnaˈ e guiúngˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ jo̱guɨ e jaˋ jmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ cajo̱. 	 Als wij dit alles samenvatten, betekent dit dat allen één van hart en ziel moeten zijn. Leef met elkaar mee en houd van elkaar.


Jo̱ dsʉˈ uíiˈ˜ e jaˋ jáˈˉ calɨ́nˈˉ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ latɨˊ lana nijá̱ˈˆ e joˋ líˋ foˈˆ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ júuˆ cartɨˊ nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨfáˈˉa na, jo̱ jo̱guɨb nifoˈˆtu̱ˈ jóng. 	 Daarom zult u vanaf nu niet meer kunnen spreken. Pas als het kind geboren is, zult u weer kunnen spreken. Want wat ik heb gezegd, zal precies op tijd uitkomen."


’Jo̱ mɨ˜ cajnéˉ dsíiˊ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ, jo̱baˈ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨbˈˆ nɨˈiuuiñˉ jóng, jo̱ nɨcá̱rˉ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ. Jo̱ lajeeˇ jo̱ caséerˋ nir˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ jo̱ cangáiñˉ Abraham có̱o̱ˈ˜ Lázaro e neáaiñˊ do co̱lɨɨng˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 De rijke man stierf ook. Hij werd begraven en ging naar het dodenrijk, waar men van God gescheiden is. Terwijl hij daar grote pijn leed, zag hij in de verte Lazarus, die bij Abraham was.


Jo̱ Salomón calɨsíˋ tiquiáˈˆ Roboam jo̱ Roboam calɨsíˋ tiquiáˈˆ Abías jo̱ Abías calɨsíˋ tiquiáˈˆ Asa. 	 Salomo was de vader van Rehabeam; Rehabeam de vader van Abia.


fɨˊ lɨ˜ teáangˈ˜ jóoˈ˜ i̱ jaˋ ˈmóˉ seaˋ quiáˈˉ jo̱guɨ fɨˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ. 	 Daar blijven de wormen vreten en gaat het vuur nooit uit.


jo̱ lajo̱b cajméerˋ. Jo̱ laˈeáangˊ Bernabé jo̱guɨ Saulo cangolíˋ jaléˈˋ e do quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ neáangˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea. 	 Ieder van hen gaf zoveel als hij kon missen. En zij stuurden Barnabas en Saulus naar de leiders van de christenen in Jeruzalem om de gift te overhandigen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, ˈnéengˋ rúngˈˋnaˈ lajeeˇ laˈóˈˋ yaang˜naˈ guiángˉ dseañʉˈˋ i̱ laˈóˈˋ nɨcuíingˋ rúngˈˋnaˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jo̱guɨ nɨngángˈˋnaˈ quiáˈˉ rúngˈˋnaˈ jo̱guɨ i̱ laˈóˈˋ nɨjmɨcó̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quíiˉnaˈ. Jo̱baˈ dseaˋ íˋbingˈ niguiáˆnaˈ ni˜ e ta˜ jmóoˋ guiéeˉ na. 	 Dat lijkt ons niet goed. Daarom willen wij enkele geschikte mannen aanstellen, die deze taak van ons kunnen overnemen. Kies er zeven uit, die goed bekend staan: Wijze, verstandige mannen, vol van de Heilige Geest.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ jiéngˈˋguɨ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈˉ i̱ dseata˜ do casíiñˋ i̱ cangotéˈˆ i̱ dseaˋ nɨsɨmɨ́ɨngˇ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do jial júuˆ nicá̱iñˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ lala: “Güɨjméeˈ˜naˈ júuˆ i̱ dseaˋ nɨsɨmɨ́ɨngˇ do e nɨnéebˊ guiʉ́ˉ lajalébˈˋ e niquiee˜naaˈ, co̱ˈ nɨcaquiʉ́ˈˉʉ ta˜ e nɨcajngamˈˊ dseaˋ güɨtáˆ quiéˉe có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ jóˈˋ caguiaangˉguɨ i̱ jloˈˆ úungˈ˜, jo̱ lajɨbˋ nɨnéeˊ guiʉ́ˉ lana. Síiˈ˜go̱r güɨjalíiñˉ, co̱ˈ lana nidsitóoˈ˜ jmɨɨ˜ quiáˈˉ e nicúngˈˋ guóˋ jó̱o̱ˋbaa.” 	 Maar niemand wilde. Daarom stuurde hij andere knechten er op uit om te zeggen: 'Alles staat klaar. Het mestvee is geslacht en klaargemaakt, kom vlug naar het huwelijksfeest!'


Co̱ˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ cajíñˈˉ lala cajo̱: “Jaˋ ˈleeˈ˜ e güɨ́nˈˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ o̱ˈ quíiˈˉ.” Jo̱guɨ cajímˈˉbɨguɨr cajo̱: “Jaˋ jnganˈˆ dseaˋ rúnˈˋ.” Jo̱baˈ jiaˋ fɨng jaˋ mɨˊ cajméeˋ dseaˋ e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ, jo̱ dsʉˈ song nɨcajngamˈˊbre dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱baˈ nɨcabeámˈˋ dseeˉ ˈñiaˈrˊ jóng, co̱ˈ jaˋ mɨˊ calɨnʉ́ʉˈr˜ dseángˈˉ lajaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Want God, Die gezegd heeft dat men geen gemeenschap mag hebben met een andere vrouw dan uw eigen, heeft ook gezegd dat u niet mag doden. Dus, als u de regel over het huwelijk niet hebt overtreden, maar wel iemand hebt vermoord, bent u toch schuldig aan het overtreden van Gods wet.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguíimˋbre Jesús fɨˊ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ Caifás do, jo̱ cangojgeáaiñˆ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ jaangˋ dseata˜ romano i̱ siiˋ Pilato. Jo̱ dsʉco̱ˈ ie˜ jo̱ nɨjaquiéengˊ nijneábˋ, jo̱guɨ guatɨˈlóˉ jmɨɨb˜ cajo̱, jo̱baˈ jaˋ cangotáangˈ˜ i̱ dseaˋ Israel do fɨˊ dsíiˊ e ˈnʉfɨ́ˋ do, co̱ˈ faco̱ˈ mɨ˜ cajméerˋ lajo̱, jo̱baˈ jaˋ jmitir˜ jóng lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ e jmóorˋ mɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜ Pascua; jo̱ co̱ˈ jaˋ cangotáangˈ˜guɨr fɨˊ dsíiˊ jo̱, jo̱baˈ cuǿømˋ dǿˈrˉ e jmiñiˇ e sɨlɨ́ɨngˇ e gøˈrˊ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 's Morgens in alle vroegte brachten zij Jezus van het paleis van Kajafas naar het paleis van de Romeinse gouverneur. (b) Maar zij gingen er niet naar binnen. Als echte Joden wilden zij zich niet verontreinigen door het huis van een heiden binnen te gaan. Als zij dat deden, zouden ze niet mogen eten van het lam dat met Pasen geofferd werd.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e cajúngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ cuaiñ˜ quíˉiiˈ, jo̱baˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøbˋ nɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lana lajɨˋ tú̱ˉ íingˈ˜naaˈ, dseaˋ caˈníˈˋ néengˊ rúˈˋnaaˈ, jo̱ cajméerˋ e lafaˈ jaamˋ dseaˋ caˈuíingˉnaaˈ. 	 Nu wij tot hetzelfde lichaam behoren, is de wederzijdse haat verdwenen, want wij zijn allebei met God verzoend. Door het kruis is er een einde aan de tegenstelling gekomen.


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ sɨmɨ́ˆ do caráaiñˉ jo̱ caguiarˊ guiʉ́ˉ jɨˋ candíiˆ quiáˈrˉ lajaangˋ lajaaiñˋ. 	 Alle meisjes stonden op en maakten hun olielampen in orde. De domme meisjes vroegen de anderen om wat olie, omdat hun lampen uitgingen.


Jo̱ lana tɨˊ lɨ˜ niˈnámˋbaa jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ joˋ nimáang˜guɨˈ jnea˜ cartɨˊ niguiéeˊ oor˜ e nifoˈˆnaˈ lala: “¡Juguiʉ́ˉ oˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la cuaiñ˜ quiáˈrˉ!” 	 Maar u wilde niet. Daarom wordt u nu aan uw lot overgelaten. En Mij zult u niet meer zien. U zult Mij pas weer zien op de dag dat u zegt: 'Alle eer is voor Hem Die komt in de naam van de Here."


Jo̱ co̱o̱ˋ néeˈ˜ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, co̱o̱ˋ e ji̱i̱ˋ güíiˉ lajeeˇ e jmóoˋ dseaˋ Israel jmɨɨ˜ e jmiguiéngˈˊ dsíirˊ e calɨgüeangˈˆtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ e guáˈˉ féˈˋ quiáˈrˉ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén, co̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ gabˋ cajméeˋ dseaˋ fɨˊ dsíiˊ jo̱; 	 In Jeruzalem werd het jaarlijkse feest van de tempelvernieuwing gevierd.


co̱ˈ jaˋ mɨˊ cangámˈˋbɨiñˈ do e˜ guǿngˈˋ e li˜ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e cajméeˋ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ e iñíˈˆ do, dsʉco̱ˈ dseángˈˉ sɨjnɨbˊ moguiñˈ˜ do, jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ e jaˋ ngáiñˈˋ. 	 Want ze begrepen nog steeds niet wie Hij was. Zelfs niet na het wonder met de broden dat ze 's avonds hadden gezien.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ núuˋbre jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ; jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaˋ iing˜naˈ núuˆnaˈ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Wie bij God hoort, begrijpt wat Hij zegt. Omdat u niet bij God hoort, begrijpt u Hem niet."


Jo̱ nʉ́ʉˉnaˈ jaléˈˋ e nifɨ́ɨˆguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ la, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ: ˈNéˉ nicá̱ˉ ˈnʉ́ˈˋ cuente e Fidiéeˇbingˈ nɨcaguíngˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ niˈuíiñˈˉ do dseaˋ i̱ lajangˈˉ teáangˉ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱guɨ lajo̱baˈ e niˈíngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e Fidiéeˇ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e nɨcajíngˈˉ dseaˋ do lamɨ˜ jéengˊguɨ e nicuǿˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈneáangˋ írˋ. 	 Luister naar mij, broeders. God heeft de armen uitgekozen om rijk in het geloof te zijn. Het Koninkrijk van God is voor hen, want dat heeft God beloofd aan allen die Hem liefhebben.


Jo̱ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜ do cuøˊ li˜ e laco̱ˈ lɨñiˊjiʉ dseaˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e nidsijéeˊ cøøngˋguɨ, dsʉˈ o̱ˈ dseángˈˉ jial laco̱ˈ lɨ́ɨˊ e jo̱. Jo̱baˈ jaléˈˋ e feáˈˉ e cuøˊ jaléngˈˋ i̱ jmidseaˋ do laco̱o̱ˋ ji̱i̱ˋ laco̱o̱ˋ ji̱i̱ˋ jaˋ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ faˈ dseángˈˉ e nilɨguiʉ́ˉ dsíiˊ dseaˋ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 De Joodse wet gaf maar een versluierd beeld van de geweldige dingen, die Christus voor ons zou doen. Jaar in jaar uit werden telkens weer dezelfde offers gebracht, maar toch konden de mensen onder dat oude verbond daardoor niet gered worden.


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do cagǿˈrˋ guiʉ́ˉ ie˜ jo̱ carˋ calɨtaaiñ˜. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ gǿˈrˋ, caseámˉbɨ guitu̱ˊguɨ ˈmatáˆ jaléˈˋ ˈnáˈˆ iñíˈˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ ˈnángˈˆ i̱ ˈñʉˋ do. 	 En zij gaven ze weer aan de mensen. Iedereen kon zoveel eten als hij wilde.


Jo̱ nimɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆnaaˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e seengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 De genade en vrede van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus wens ik u toe.


Jo̱ malɨɨ˜guɨ eáangˊ calɨséngˋ jaangˋ dseaˋ i̱ calɨsíˋ Saíiˆ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ íbˋ i̱ caféˈˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ Juan do mɨ˜ cajíñˈˉ lala: Ngɨˊ jaangˋ dseaˋ i̱ féˈˋ teáˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ jo̱ féˈrˋ lala: “Jmeáangˈ˜naˈ guiʉ́ˉ fɨˊ jo̱guɨ nea˜naˈ condséeˊ, co̱ˈ lana tɨˊ lɨ˜ nijáabˊ Fíiˋnaaˈ.” Jo̱ jaléˈˋ e na cajíngˈˉ Saíiˆ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do. 	 De profeet Jesaja doelde op deze man, toen hij honderden jaren eerder zei: "Luister! Ik hoor de stem van iemand die luidkeels roept: 'Baan voor de Here een weg in de wildernis; maak een rechte en vlakke weg door de woestijn'."


Jo̱ dseángˈˉ cacuøˈˊbre júuˆ quiáˈrˉ i̱ sɨmɨ́ˆ do e nicuǿˈˉbreiñˈ do lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ iiñˈ˜ do nañiˊ faˈ condseáˈˉ uǿˉ lɨ˜ quiʉˈrˊ ta˜. 	 Het meisje keek hem ongelovig aan. "Ik zweer het je!" zei hij. "Wat je mij ook vraagt, ik zal het je geven; al is het de helft van mijn koninkrijk!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caˈeˈˊ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e júuˆ na, jo̱baˈ caˈíbˉtu̱r fɨˊ iuuiñˉ e ngóorˊ fɨˊ Jerusalén. 	 Nadat Hij dit verhaal had verteld, ging Jezus met Zijn discipelen verder naar Jeruzalem.


Jo̱baˈ dsifɨˊ mɨ˜ canúuˉ Yáˆ e júuˆ jo̱, ladsifɨˊ lanab cagüɨˈɨ́ɨrˊ jo̱ cangórˉ fɨˊ lɨ˜ tǿˈˋ Jesús írˋ. 	 Maria stond onmiddellijk op en ging naar Jezus toe.


Jo̱ jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ íˋ quiéengˋ Yáˆ i̱ seengˋ fɨˊ Magdala, jo̱guɨ Yáˆ niquiáˈˆ Tiáa˜ có̱o̱ˈ˜ Séˆ, jo̱guɨ niquiáˈˆ jaléngˈˋ jó̱o̱ˊ yʉ́ʉˈ˜ Zebedeo cajo̱. 	 Onder hen waren Maria van Magdala, Maria de moeder van Jakobus en Jozef, en de moeder van Jakobus en Johannes (de zonen van Zebedeüs).


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˋ i̱ ˈléeˉ i̱ téeˋ Paaˉ do fɨˊ lɨ˜ téeˈ˜ jó̱o̱˜ lɨ˜ sooˋ dseaˋ e nidsitáaiñˈ˜ e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do, jo̱ cadsíimˋbre i̱ Paaˉ do fɨˊ yʉ́ˈˆ ˈnar˜, co̱ˈ dsíngˈˉ gaˋ jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do e iiñ˜ nijmeáiñˈˋ gaˋ Paaˉ. 	 Toen zij bij de trappen van het fort kwamen, drong de menigte zo heftig tegen Paulus op dat de soldaten hem naar boven moesten dragen.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ do e nɨcají̱bˈˊtu̱ Jesús jo̱guɨ e nɨcangámˉ i̱ Yáˆ do, jo̱ dsʉˈ jaˋ jáˈˉ calɨ́ngˉ i̱ dseaˋ do ladsifɨˊ lado. 	 Zij vertelde hun dat Jezus weer leefde en dat zij Hem met eigen ogen had gezien. Maar de mannen geloofden het niet.


Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ eˊ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ do sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e cuǿømˋ líˋ jméiñˈˉ jaléˈˋ e iiñ˜, jo̱guɨ jaˋ ˈnéˉ jmitiñˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e júuˆ e caˈerˊ do, co̱ˈ yaam˜bɨr lɨ́ɨiñˊ lafaˈ dseaˋ i̱ sɨˈnɨɨngˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la; co̱ˈ nɨñiˊ dseaˋ e lɨ́ˈˉ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nɨcajángˈˋ ˈñiaˈˊ e nijmérˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la lɨ́ɨiñˊ lafaˈ i̱ dseaˋ i̱ nɨcalɨ́ˈˉ e quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jmóorˋ do. 	 Zij spiegelen hun vrijheid voor, terwijl zij zelf slaven van het verderf zijn; want als de mens zich aan iets overgeeft, is hij er een slaaf van.


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ ˈnɨ́ɨiñˋ Jesús có̱o̱ˈ˜ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ, dsʉˈ jmaquíimˊ júuˆ féˈrˋ lajaangˋ lajaaiñˋ jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaaiñˋ jaˋ cuǿˈˉ júuˆ rúiñˈˋ. 	 Maar dat lukte niet. Er waren wel veel getuigen die Hem vals beschuldigden, maar wat zij zeiden, klopte niet. Zij spraken elkaar tegen.


Jo̱ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ dseaˋ do: —Jaˋ mɨˊ ngángˈˋ ˈnʉˋ lana e˜ guǿngˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e jmóoˋo la, jo̱ dsʉˈ lajeeˇ lab ningánˈˋ. 	 Jezus antwoordde: "Nu begrijp je nog niet waarom Ik dit doe, maar dat komt later wel."


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ ngóoˊjiʉ la i̱i̱ˉ ˈnɨˊ e caˈlóoˉ i̱ Cornelio do lɨɨng˜ eeˋ cangárˉ lafaˈ mɨ˜ quɨrˊ, jo̱ dseángˈˉ røøbˋ cangáiñˉ jaangˋ ángel i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ i̱ caˈíˉ fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜ jo̱ cajíngˈˉ dseaˋ do lala: —¡Cornelio! 	 Op een middag, om een uur of drie, kreeg hij een visioen. Hij zag duidelijk een engel binnenkomen, die voor hem ging staan en zei: "Cornelius!"


Jo̱guɨ féˈrˋ e cuíimˋbre Fidiéeˇ, dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lɨ́ɨiñˊ lajo̱, co̱ˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e jaˋ dseemˋbaˈ jmóorˋ; jo̱ jaˋ iiñ˜ jmérˉ nʉ́ʉˈr˜ jaléˈˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ, jo̱guɨ dseángˈˉ jaˋ quɨ́ɨˈ˜bre jmɨɨ˜ faˈ e nijmérˉ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉ. 	 Zulke mensen zeggen wel dat zij God kennen, maar uit hun doen en laten blijkt dat het niet waar is. Zij zijn door-en-door slecht en ongehoorzaam; er komt niets goeds uit hun handen.


Jo̱ Fidiéeˇ, i̱ lɨ́ɨngˋ Tiquiáˈˆ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, íˋbingˈ i̱ catɨ́ɨngˉ nijmiféngˈˊnaaˈ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜, jo̱guɨ dseaˋ íbˋ dseaˋ nɨñiˊ røøˋ cajo̱ e jmangˈˆ júuˆ jáˈˉbaˈ nɨcafáˈˉa. 	 God, de Vader van onze Here Jezus Christus, Die voor altijd alle eer toekomt, weet dat ik de waarheid spreek.


Dsʉco̱ˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nicøˈˆ ˈnʉ́ˈˋ íˆnaˈ, jo̱baˈ seemˋ ˈnʉ́ˈˋ e güɨjéemˊbaˈ e cǿˈˋnaˈ íˆnaˈ. Jo̱ uíiˈ˜ e jmooˋnaˈ lajo̱, jo̱baˈ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ joˋ tɨ́ɨngˋnaˈ cǿˈˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, jo̱guɨ lajeeˇ jo̱ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ jɨˋguɨ cartɨˊ dseaˋ íimˊbaˈ. 	 Voordat de maaltijd goed en wel is begonnen, schrokt iedereen zoveel mogelijk naar binnen, met het gevolg dat sommigen nog honger hebben en anderen dronken zijn.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Fíiˋi, jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ quié̱ˆ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ e niguíˈˆ jmɨɨˋ fɨˊ dsíiˊ e tooˋ la, jo̱ dsíngˈˉ aˈˊ. Jo̱baˈ ¿e˜ có̱o̱ˈ˜ niquíinˈ˜ e jmɨɨˋ e fóˈˋ e nicuǿˈˆ jnea˜ do? 	 "Maar Here", zei zij. "U hebt geen kruik en de put is diep. Waar haalt U dat levende water dan vandaan?


Jo̱guɨ fɨˊ moˈooˉ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ do güɨˈɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ ñisʉ̱ˈˋ e ˈméˉ jloˈˆ e laco̱ˈ nijmɨhuɨ́ɨiñˋ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈ˜ e ñíˆ jo̱. Jo̱ íˋbre niquiʉ́ˈrˉ ta˜ jee˜ i̱ dseaˋ íˋ e jmeáiñˈˋ ta˜ ˈmaˈuˇ quiáˈˉ dseata˜ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ ñíˆ. Jo̱guɨ niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ lafaˈ mɨ˜ ngɨˊ dseaˋ jee˜ lɨ˜ seaˋ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ fɨˊ lɨ˜ jmiˈuíiñˉ méeˊ guíˈˉ. Jo̱ e méeˊ guíˈˉ do lɨ́ɨˊ lafaˈ iihuɨ́ɨˊ e jáaˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ ˈgøngˈˊ i̱ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨˋ jméˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ, jo̱guɨ e iihuɨ́ɨˊ do catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ uii˜ e eáangˊ nɨguíingˉ Fidiéeˇ quiáˈrˉ. 	 Uit Zijn mond komt een scherp zwaard, waarmee Hij de vijandige volken zal neerslaan. Hij zal hen met een ijzeren staf regeren en hen vertrappen in de wijnpers van de grimmige toorn van de Almachtige God.


“Laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ jó̱o̱ˈˋ Isáaˊ nab nilɨseengˋ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ sɨjú̱ˈˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ júuˆ quiéˉe e cacuǿøˉø ˈnʉˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ.” 	 hoewel God hem had beloofd: "Door Isaäk zult u veel nakomelingen krijgen." Hij rekende erop dat God Isaäk ook weer levend zou kunnen maken.


’Jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ guíˉ fíˆreˈ e cañíiˈˉ do guǿngˈˋ guíngˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ jaˋ mɨˊ canaangˋ quiʉˈˊ ta˜; jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ lajeeˇ co̱o̱ˋ oor˜ niñíiñˋ fɨˊ e niquiʉ́ˈrˉ ta˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ yúungˉ do, jo̱ nilɨseaˋ fɨˊ quiáˈrˉ e niquiʉ́ˈrˉ ta˜ laco̱ˈ jaangˋ dseata˜ dseaˋ fémˈˊ. 	 De tien horens van het beest zijn tien koningen die nog aan de macht zullen komen. Zij zullen maar één uur regeren, samen met het beest.


’Jo̱ jnea˜ líˈˆ dsiiˉ e jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋ jaléngˈˋ jó̱o̱ˋnaˈ, e mɨ˜ nimɨ́ˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ ir˜, nicuǿˈˆnaˈr cu̱u̱˜; 	 Als uw zoon u om een brood vraagt, geeft u hem dan een steen?


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ lana có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e ta˜ e cangɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jmiˈiáamˋbre dsíiˊ Fidiéeˇ jo̱guɨ guiʉ́bˉ féˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ uíiˈ˜ quiáˈrˉ cajo̱. 	 God waardeert het als wij op deze wijze Christus dienen en ons door de Heilige Geest laten leiden; en de mensen zullen dat ook waarderen.


’Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e dseángˈˉ ˈnéˉ e ñiingˇ óoˊnaˈ contøømˉ e sɨjeengˇnaˈ jaléˈˋ e jo̱, jo̱guɨ féengˈ˜naˈ Fidiéeˇ, co̱ˈ jaˋ ñíˆnaˈ røøˋ lɨ˜ dseángˈˉ e nidsijéeˊ jaléˈˋ e jo̱. 	 Wees dus op je hoede en houd je ogen open! Je bent gewaarschuwd!


Jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do lala: —¿Jóˈˋ iñíˈˆ sɨˈmangˈˆ ˈnʉ́ˈˋ? Jo̱ cañíiˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —E guiéˉbaˈ seaˋ. 	 "Hoeveel broden hebben jullie bij je?" vroeg Hij.


¡I̱ tʉʉˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ fariseo! Co̱ˈ laˈuii˜ jangˈˉ rú̱u̱ˈ˜naˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ dsíibˊ jaléˈˋ cuéeˈ˜ huɨ̱́ɨ̱ˊ quíiˉnaˈ do, jo̱ lajo̱guɨbaˈ nijé̱ˉ teeˋ fɨˊ caluuˇ cajo̱. 	 Blinde Farizeeërs! Maak eerst de binnenkant van de beker schoon. Dan zal ook de buitenkant schoon worden.


Jo̱guɨ féˈˋ cajo̱: “Uíiˈ˜ e cúngˈˋ dseañʉˈˋ guóorˋ, jo̱baˈ ˈnaaiñˋ quiáˈˉ tiquiáˈˆ niquiáˈrˆ e laco̱ˈ nilɨseeiñˋ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱baˈ lafaˈ jaamˋbre niˈuíiñˉ lajeeˇ lajɨˋ huáaiñˈˉ do.” 	 Een man zal zijn vader en moeder verlaten om te trouwen. Hij en zijn vrouw zijn dan aan elkaar verbonden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ quiúungˉ do cangojiiñˆ cóoˆ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ íingˊ ieeˋ, jo̱ ieeˋ cangɨ́ɨiñˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e có̱o̱ˈ˜ e jɨˋ e jmijneárˋ do nijɨ̱́iñˉ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 De vierde engel goot zijn schaal over de zon uit. Die moest de mensen met vuur verbranden.


Gua˜ jo̱ güɨsíiˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ Israel e nañiˊ faˈ jialguɨ e ninúrˉ dsʉˈ jaˋ iiñ˜ ningáiñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; jo̱guɨ nañiˊ faˈ jialguɨ e nijǿørˉ, dsʉˈ jaˋ iiñ˜ ninírˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 'Ga naar het Joodse volk', zei hij, 'en zeg: Jullie horen wel, maar verstaan het niet.


Jo̱ nifɨ́ˈˆnaˈ i̱ dseaˋ fii˜ e ˈnʉ́ʉˊ do: “Lalab jíngˈˉ tɨfaˈˊ quíˉiiˈ: ¿Jie˜ sɨnʉ́ʉˆ lɨ˜ nijmee˜e jmɨɨ˜ Pascua có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiéˉe?” 	 Zeg tegen de huiseigenaar: 'De Meester vraagt of u ons de kamer wilt laten zien waar Hij en Zijn discipelen het Paasmaal kunnen eten.'


Jo̱ cangɨɨˉ jnea˜ quiáˈˉ i̱ guicaféˈˋ do jo̱ cafáˈˉa: “¿E˜ ˈnéˉ nijmee˜e, Fíiˋi?” Jo̱ cañíiˋtu̱ i̱ guicaféˈˋ do jo̱ guicajíñˈˉ: “Ráanˈˉ jo̱ gua˜ fɨˊ iuunˈˉ fɨˊ Damasco, jo̱ fɨˊ jo̱b nilɨjmeáˈˆ júuˆ jaléˈˋ e ˈnéˉ nijméeˈˆ.” 	 'Wat moet ik doen, Here?' vroeg ik. En de Here antwoordde: 'Sta op en ga de stad in. Daar zal u worden verteld wat er allemaal voor u geregeld is en wat u moet doen.'


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquiʉˈˊ Jesús ta˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e jaˋ i̱i̱ˋ nisɨ́iñˈˋ do jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ e íˋbre lɨ́ɨiñˊ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ. 	 Hij verbood Zijn discipelen ten strengste iemand te vertellen dat Hij de Christus was.


Dsʉˈ jnea˜guɨ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e song jaangˋ dseañʉˈˋ tiúuiñˉ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ e jaˋ mɨˊ caˈléeˊ i̱ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ do e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ jiéngˈˋ, jo̱baˈ i̱ dseañʉˈˋ do jmóorˋ e dseáangˈ˜ e niˈlébˉ i̱ dseamɨ́ˋ do có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ jiéngˈˋ, jo̱ lajo̱baˈ niˈéiñˈˉ do dseeˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ; jo̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ nicúngˈˋ guóˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ nɨcatiúungˉ rúngˈˋ, jo̱baˈ dseebˉ éerˋ cajo̱. 	 Maar Ik zeg: Als u zich van uw vrouw laat scheiden zonder dat zij met een andere man gemeenschap heeft gehad, drijft u haar tot overspel. En wie met een weggezonden vrouw trouwt, pleegt overspel.


Jo̱ lajeeˇ guiˈnáˈˆbɨ táiñˈˊ güeaˈˆ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, mɨ˜ canaaiñˋ soorˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ e cangáiñˈˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Terwijl Hij dat deed, werd Hij opgenomen in de hemel.


Jo̱ guiʉ́ˉguɨb e nijmeeˉnaˈ e nilɨseaˋ quíiˉnaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ jaléˈˋ e jloˈˆ, co̱ˈ fɨˊ jo̱b lɨ˜ jaˋ seengˋ jaléngˈˋ guɨsɨ́ˋ i̱ ˈléeˊ, o̱ˈguɨ dsitáangˈ˜ jaléngˈˋ ɨ̱ɨ̱ˋ i̱ ˈléeˊ cajo̱. 	 U kunt beter kostbaarheden in de hemel verzamelen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ nilíingˋ júuˆ quiéˉe jo̱guɨ e nisáiñˋ jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨcaˈuíiñˉ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ nileámˋbre jóng jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ; dsʉˈ i̱ dseaˋguɨ i̱ jaˋ jáˈˉ nilíingˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ latab˜ niˈnaaiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 "en vertel aan de hele schepping het goede nieuws over Mij. Wie het geloven en gedoopt worden, zullen gered worden. Maar wie het niet geloven, zullen worden gestraft.


Jo̱ co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e co̱o̱ˋ dseeˉ e caˈéeˋ i̱ Adán do, jo̱b mɨ˜ caˈnaangˋ dseaˋ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱baˈ lana nɨseabˋ fɨˊ e lajaléngˈˋ dseaˋ nɨlɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Dus, zoals door die ene overtreding van Adam alle mensen werden veroordeeld, worden door die ene goede daad van Christus alle mensen vrijgesproken, zodat zij kunnen leven.


Jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ñirˊ e eáamˊ nʉ́ʉˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ lajo̱, jo̱baˈ eáamˊ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ iin˜n e có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nɨñíˆnaˈ do nilɨˈíingˆ ta˜ quíiˉnaˈ quiáˈˉ e nijméeˆnaˈ jmangˈˉ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ jo̱ o̱ˈ quiáˈˉ e nijméeˆnaˈ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ. 	 Iedereen heeft gehoord van uw gehoorzaamheid aan Christus. U begrijpt wel dat ik daar heel blij mee ben. Ik wil graag dat u steeds meer vertrouwd raakt met het goede en dat u zich in geen enkel opzicht inlaat met het kwade.


Jo̱ ie˜ jo̱ seengˋ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ siiˋ Augusto i̱ quiʉˈˊ ta˜ ie˜ jo̱, jo̱ seengˋ jaangˋ dseata˜ dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Cirenio i̱ guiing˜ lɨ́ɨngˊ ta˜ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Siria. Jo̱ ie˜ jo̱ caquiʉˈˊ i̱ Augusto do ta˜ e nilɨˈíingˆ jaléngˈˋ dseaˋ. 	 Omstreeks deze tijd gaf de Romein se keizer Augustus bevel dat in zijn hele rijk een volkstelling moest worden gehouden.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ dseaˋ do jaˋ cateáˉ dsíirˊ faˈ eeˋ cañíirˋ quiáˈˉ Jesús cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ Juan do, jo̱ lɨ́ˈˆ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do e jaˋ ñiˊbre. 	 Tenslotte zeiden ze dat ze het niet wisten.


Jo̱ ie˜ jo̱, canaangˋ Jesús ˈgaamˋbre quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ fɨɨˋ lɨ˜ nɨcajméerˋ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ, co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ caquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱ lalab cajíngˈˉ Jesús ie˜ jo̱: 	 Hij begon verwijten te maken aan de steden waar Hij de meeste wonderen had gedaan. Hij verweet ze dat zij zich niet tot God hadden bekeerd.


O̱si ¿jial tíiˊ cuǿøngˋ seaˋ líˋ quíˉ jaangˋ dseaˋ e laco̱ˈ nilíˈrˋ nitíiñˈ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ é? 	 Wat kan een mens geven in ruil voor zijn leven? Wie zich in deze tijd van ontrouw en misdaad voor Mij en mijn woorden schaamt, voor hem zal Ik Mij ook schamen als Ik met de heilige engelen in de heerlijkheid van mijn Vader kom."


Jo̱ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ Juan do canaaiñˋ jɨ́ɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋguɨ dseaˋ Israel cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ jmóorˋ e laco̱ˈ lɨguiúiñˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Op een dag hadden de discipelen van Johannes met een Jood meningsverschil over de vraag hoe het kwaad kan worden afgewassen.


Jo̱ camámˉbɨ́ɨ cajo̱ jaangˋ ángel i̱ ˈgøngˈˊ eáangˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ jmɨngɨ́ɨrˋ có̱o̱ˈ˜ luu˜ teáˋ lala: —¿I̱˜ dseaˋ i̱ catɨ́ɨngˉ i̱ nineáˉ e jiˋ do jo̱guɨ e nifíñˉ lajɨˋ guiéˉ e sello quiáˈˉ e jaˋ cuǿøngˋ nineaˊ do? 	 Ik zag ook een sterke engel, die luid riep: "Wie is waardig om de zegels te verbreken en de boekrol open te maken?"


Jo̱ e jábˈˉ dseángˈˉ lajo̱b lɨ́ɨˊ, co̱ˈ eáamˊ jloˈˆ jo̱guɨ eáamˊ quíingˊ cajo̱ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ jial nilɨseengˋ dseaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜, dsʉˈ lɨ́ɨˊ lajo̱ jí̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmiˈiáangˋ dsíiˊ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ e seaˋ quiáˈˉbre. 	 Het leven met God brengt veel op. Zeker als je ook blij bent met alles wat je hebt.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋjiʉ lajo̱, lajeeˇ e táamˋbɨ Jesús fɨˊ Jerusalén, jo̱ ie˜ jo̱ nitáangˋ fɨˊ jo̱ jaangˋ dseaˋ Israel i̱ siiˋ Nicodemo i̱ nilɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ laniingˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. 	 Op een nacht kwam Nicodémus met Jezus praten. Hij was een Farizeeër en lid van de Hoge Raad.


Jo̱ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ féˈrˋ lala: —Líibˆ i̱ na i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. Jo̱ i̱ lɨɨng˜guɨ dseaˋ féˈrˋ lala: —Jaangˋguɨ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéebˇ i̱ na, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ i̱ nɨcajalíingˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Maar anderen zeiden dat Hij Elia was en weer anderen noemden Hem een nieuwe profeet.


Jo̱ mɨ˜ féˈˋ dseaˋ jmíiˊ e jaˋ ñirˊ jéengˊguɨ, cuǿømˋ líˋ féˈˋ gángˉ dseaˋ o̱si gaangˋ dseaˋ e jmíiˊ do, jo̱ dsʉˈ lɨfaˈ ˈnéˉ e táˈˉ jámˋ nijméˉ lajo̱; jo̱guɨ cajo̱ i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ ˈnéˉ jméeˆbaˈ júuˆ e˜ guǿngˈˋ e jmíiˊ do. 	 Er mogen niet meer dan twee of drie hardop in een vreemde taal spreken en dan niet tegelijk, maar om de beurt. Bovendien moet iemand uitleggen wat het betekent.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, mɨ˜ catɨ́ˋtu̱ íˈˋ e jmóoˋ dseaˋ Israel jmɨɨ˜ fɨˊ Jerusalén, jo̱baˈ fɨˊ jo̱b caquɨngˈˉtu̱ Jesús e ngotíiñˈ˜ e jmɨɨ˜ jo̱. 	 Jezus ging enige tijd later terug naar Jeruzalem om een van de Joodse feesten bij te wonen.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ Jesús e jo̱, cagüɨˈɨ́ɨˊbre e fɨˊ jo̱, jo̱ cangórˉ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ cangolíingˉ có̱o̱ˈr˜ ie˜ jo̱. Jo̱ laco̱ˈ ngolíiñˉ teáaiñˈ˜ fɨˊ lado, jmiˈleáamˉ dseaˋ do jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜, 	 Jezus had wel door wat zij van plan waren en ging weg. Heel veel mensen volgden Hem.


Jo̱guɨ féˈˋbɨr cajo̱ e sɨjeemˇ ˈnʉ́ˈˋ e nijáaˊtu̱ Jesús fɨˊ ñifɨ́ˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ i̱ cajmijí̱ˈˊtu̱ Fidiéeˇ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜. Jo̱ íbˋ dseaˋ i̱ láangˋ jneaa˜aaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ eáangˊ e nɨjaquiéengˊ e niˈíngˈˋ dseaˋ uíiˈ˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ e nɨcaˈéerˋ. 	 Zij vertellen ons ook dat u ernaar uitkijkt dat Zijn Zoon Jezus uit de hemel zal terugkomen. Hij is door God weer levend gemaakt en bevrijdt ons van Gods toekomstig oordeel.


Jo̱ dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ fóˈˋnaˈ e jaangˋ dseaˋ cuǿømˋ nisɨ́ˈrˋ tiquiáˈrˆ o̱si niquiáˈrˆ é: “Jaˋ cuǿøngˋ líˋ jmɨcó̱o̱ˈˇo̱ ˈnʉˋ lana, co̱ˈ lajalébˈˋ e seaˋ quiéˉe e lɨ́ɨˊ Corbán” (jo̱ e la guǿngˈˋ e nicacuǿøˆø Fidiéeˇ); 	 Maar wat hebt u ervan gemaakt? 'Je hoeft je ouders niet te verzorgen als je tegen hen zegt dat je heel je bezit aan God wilt geven.'


Jo̱ dseángˈˉ jaˋ eˈˊbre dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jaˋ quiéengˋ e júuˆ lajo̱. Dsʉˈ lajalébˈˋ e guǿngˈˋ e júuˆ do jmaˈˊbre júuˆ condséeˊ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do mɨ˜ neáaiñˊ co̱lɨɨng˜ lɨ˜ jaˋ seengˋ dseaˋ jiéngˈˋ. 	 Als Hij hun iets wilde leren, deed Hij dat trouwens altijd door een gelijkenis te vertellen. Maar als Hij met Zijn discipelen alleen was, legde Hij hun alles uit.


Jo̱ lalab cañíiˋ Jesús: —Lalab lɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ jaléngˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ nʉ́ʉˈ˜guɨ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ fiir˜, jo̱ guiúngˉguɨr có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜, jo̱guɨ nicuǿˈˉreiñˈ do e nidǿiñˈˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ e gøˈˊ dseaˋ. Jo̱ mɨ˜ cagüɨˈɨ́ɨˊ i̱ fii˜ do e nidsérˉ fɨˊ lɨ˜ jiéˈˋ, caséerˊ jaléˈˋ ta˜ quiáˈrˉ jo̱ caguiarˊ ni˜ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ jaléngˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ do, jo̱ jo̱guɨbaˈ cangórˉ jóng. 	 Jezus antwoordde: "Ik heb het over de betrouwbare en verstandige rentmeester die van zijn heer opdracht heeft gekregen voor de andere arbeiders te zorgen.


jo̱baˈ ¿jialɨˈˊ jaˋ caˈíˋ oˈˊ faˈ mɨ˜ caguite̱ˈˋ cuuˉ quiéˉe fɨˊ banco? Jo̱baˈ mɨ˜ cagüeanˈˉn, caˈíimˈ˜baa lají̱i̱ˈ˜ cuuˉ quiéˉe jo̱guɨ e dsíˋ quiáˈˉ cajo̱.” 	 Je had het geld in ieder geval op de bank kunnen zetten.


Jo̱ song i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ niseángˈˊ lafaˈ crúuˆ quiáˈrˉ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e guiaˊ dsíirˊ e nidsingɨ́ɨiñˋ e huɨ́ɨngˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe jo̱guɨ jaˋ ningɨ́rˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nilíiñˉ dseaˋ quiéˉe. 	 Anders kan hij mijn discipel niet zijn. Niemand kan mijn discipel zijn als hij niet zijn kruis draagt en Mij volgt.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáiñˉ Jesús, eáamˊ cajmiféiñˈˊ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ seemˋbɨ i̱ lɨɨng˜ cajo̱ i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ e dseaˋ do Jesús. 	 Toen zij Hem daar zagen, vielen zij voor Hem neer. Maar sommigen wisten niet wat zij ervan moesten denken.


Jo̱ e guiʉ́ˉbaˈ jmooˋ ˈnʉ́ˈˋ song dseángˈˉ e lajangˈˉ nʉ́ʉˈ˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e laniingˉ eáangˊ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: “Jmiˈneáangˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jmiˈneáanˈˋ uøˈˊ.” 	 Het is goed om te doen wat de Here van u vraagt: "Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf."


Jo̱ lajeeˇ e guiing˜ Jesús e eˈrˊ i̱ dseaˋ do, caguilíingˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel, jo̱ jéeiñˋ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ nɨnicatǿøiñˈ˜ i̱ iuungˉ ta˜ ˈléeˊ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ o̱ˈ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, dob casíñˈˋ i̱ dseamɨ́ˋ do jee˜ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱, 	 De godsdienstleraars en Farizeeërs brachten een vrouw bij Hem, die op overspel was betrapt. Zij duwden haar midden in de kring en zeiden:


Dsʉˈ jaˋ faˈ dseángˈˉ la guíingˋ ˈneángˉ i̱ dseaˋ i̱ ningɨ́ngˉ e júuˆ do mɨ˜ e júuˆ jo̱ jáaˊ tɨˊ quiniˇ jaamˋ dseaˋ, co̱ˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ cangɨ́ɨiñˋ e júuˆ jo̱ fɨˊ quiniˇ Abraham. 	 Maar toen Hij Zijn belofte aan Abraham gaf, deed Hij dat zonder tussenpersoon.


Jo̱guɨ song jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ sɨcúngˈˆ guórˋ có̱o̱ˈ˜ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ lajo̱, jo̱ dsʉˈ iáamˋ dsíiñˈˊ do e seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ do, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ e i̱ dseamɨ́ˋ do nitiúuiñˉ i̱ dseañʉˈˋ do. 	 En als een gelovige vrouw een ongelovige man heeft die toch bij haar wil blijven, moet zij niet van hem scheiden.


jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ cǿøngˋ có̱o̱ˈ˜ jial tíiˊ níngˈˊ jloˈˆ lɨ́ɨˊ mɨ˜ cacuøˊ Fidiéeˇ e júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ. 	 Moeten wij dan niet een veel grotere glans verwachten, nu de Heilige Geest leven geeft?


Jo̱ lɨco̱ˈ cajǿømˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ cañíirˋ quiáiñˈˉ do lala jo̱ cajíñˈˉ: —Jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ nileángˉ ˈñiaˈrˊ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ Fidiéeˇbingˈ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ jméˉ lajo̱. 	 Jezus keek hen ernstig aan en zei: "Menselijk gesproken, niemand. Maar bij God is alles mogelijk."


Dsʉco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ e niˈeeˉnaˈ røøˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱ lajo̱baˈ nitʉ́ˋ dseaˋ e féˈrˋ gaˋ uii˜ quíiˉnaˈ, jo̱ i̱ dseaˋ i̱ ˈléeˊ jaˋ mɨˊ cangáiñˈˋ røøˋ jaléˈˋ e jmóorˋ do. 	 God wil dat door uw goede leven de mensen de mond wordt gesnoerd, die zo dwaas zijn het goede nieuws naast zich neer te leggen, hoewel zij nauwelijks weten wat het precies inhoudt.


Jo̱ song jaˋ eeˉnaˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈˉ dseaˋ jiéngˈˋ, jo̱baˈ ¿i̱˜ i̱ nicuǿˈˉ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e catɨ́ɨngˉnaˈ do jóng? 	 En als u de spullen van een vreemde niet goed behandelt, hoe zullen we dan onze spullen aan u toevertrouwen?


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ e éeng˜naaˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nijmɨˈúungˋnaˈ e jaˋ nijméeˆnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e gaˋ e dseáangˈ˜ e niténgˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ fɨˊ ni˜ dseeˉ o̱si e nitʉ́rˋ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ é. 	 Houd ermee op elkaar te veroordelen. U kunt beter deze maatstaf aanleggen: Doe niets waardoor andere gelovigen in verwarring komen of waaraan zij zich stoten.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, ˈnaangˋnaˈ caˈˊ jaléˈˋ fɨˈíˆ dsíiˊ e seengˋnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la jo̱ guiáˆnaˈ jaléˈˋ e jo̱ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ, dsʉco̱ˈ dseaˋ dobingˈ i̱ eáangˊ to̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ contøøngˉ. 	 Geef al uw zorgen en problemen over aan God, want Hij houdt van u en zorgt voor u.


Jo̱ ie˜ malɨɨ˜guɨ do Moi˜ caquiʉˈrˊ ta˜ e nitó̱ˉ co̱o̱ˋ e li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ lají̱i̱ˈ˜ yʉ̱ʉ̱ˋ sɨñʉʉˆ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaaˈ, jo̱ dsʉˈ e jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ Moi˜ jáaˊ, co̱ˈ jáaˊ tɨˊ quiáˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíiˉbaˈ; jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ tó̱o̱ˊbaˈ e li˜ do fɨˊ ngúuˊ táangˋ jiuung˜ sɨñʉʉˆ quíiˉnaˈ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ quiáˈrˉ lajo̱, jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ quíiˉnaˈ nañiˊ faˈ ˈñiaˈˊ ie˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ. 	 U snijdt de voorhuid van de kleine jongetjes weg als ze een week oud zijn, of het nu sabbat is of niet. Daarmee doet u wat Mozes heeft gezegd. Dit besnijden is trouwens al een heel oud gebruik van lang vccr Mozes.


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e canʉ́ˈˋ e luu˜ dseaˋ do, cangáˉ i̱ dseaˋ gaangˋ do e joˋ jnéengˉguɨ Moi˜ o̱ˈguɨ Líiˆ fɨˊ do, jo̱ ˈñiabˈˊ Jesús singˈˊguɨr. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱i̱ˋ cajmeaˈrˊ júuˆ jaléˈˋ e cangárˉ e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ do ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 Ineens was Jezus weer alleen met Zijn discipelen. Tot lang na die tijd vertelden zij niemand wat ze gezien hadden.


Jo̱ lajeeˇ e uøøngˋ i̱ dseaˋ gángˉ i̱ lamɨ˜ tiuungˉ do, jo̱ lajeeˇ jo̱, tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ cangojéeiñˋ fɨˊ quiniˇ Jesús jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ féˈˋ uíiˈ˜ e iuungˉ i̱ ˈlɨngˈˆ dsíirˊ. 	 Hij stond op het punt weer te vertrekken, toen er een stomme man bij Hem werd gebracht. De man kon niet spreken, omdat er een boze geest in hem zat, die dat verhinderde.


Jo̱ lajo̱bɨ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ cajo̱ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ lǿømˉbre dseaˋ do jo̱ féˈrˋ: 	 De mannen van de Hoge Raad lieten zich ook niet onbetuigd. "Hij heeft anderen gered", spotten ze. "Maar Hij kan Zichzelf niet eens redden! U bent toch de koning van Israël? Kom eens van dat kruis af. Dan zullen we in U geloven.


Jo̱guɨ faˈ jí̱i̱ˈ˜ jminibˇ dseaˋ seaˋ, jo̱baˈ ¿jial cuǿøngˋ líˋ e ninúrˉ? Jo̱guɨ faˈ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ loguab˜ dseaˋ seaˋ, jo̱baˈ ¿jial cuǿøngˋ e nicá̱rˋ jmeaˋ? 	 Als het lichaam alleen maar oog was, hoe zou het dan moeten horen? Als het lichaam een en al gehoor was, hoe zou het dan moeten ruiken?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cagǿˈrˋ e íiˊ canʉʉˋ do, jo̱ catɨ́ɨiñˉ co̱o̱ˋ cóoˆ e a˜ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ jo̱ cajíñˈˉ: “E a˜ dsíiˊ e cóoˆ la guǿngˈˋ júuˆ tɨguaˇ e ˈmɨ́ɨˉ e nijméˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨˈøønˉ e nitʉ̱́ˋ mɨ˜ nitánˉn fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. Jo̱baˈ laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ mɨ˜ niˈuˈˆnaˈ e jmɨ́ˈˆ e la a˜ dsíiˊ e cóoˆ la, jmeeˉbaˈ lajo̱ e laco̱ˈ nijmiguiéngˈˊ óoˊnaˈ jnea˜.” 	 Na het eten nam Hij ook de beker en zei: "Deze beker is het nieuwe verbond, dat wordt bekrachtigd met mijn bloed. Drink die geregeld als een herinnering aan Mij."


Jo̱ e lab júuˆ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e cuǿøngˋ se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈr˜ lata˜, jo̱ e jo̱ cacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 En wat heeft God dan wel gezegd? Dat Hij ons eeuwig leven heeft gegeven en dat dit leven in Zijn Zoon is.


Jo̱ jalémˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ e néeˊ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ lacúngˈˊ jo̱, calɨñirˊ e júuˆ jo̱ lají̱i̱ˈ˜ e cajméeˋ Jesús do. 	 Het nieuws over wat gebeurd was, ging door heel Judea en de omliggende streken.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ eáangˊguɨ canaangˋ Jesús jmiféiñˈˊ Tiquiáˈrˆ, jo̱ canaangˋ sojiúiñˈˋ jmiguieeˋ e lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ jmɨˈøøiñˉ cartɨˊ ni˜ uǿˆ. 	 En Hij begon vuriger te bidden. Hij was zo verschrikkelijk bang geworden, dat het zweet Hem uitbrak en als grote druppels bloed op de grond viel.


Jo̱ lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ do casɨ́ɨiñˉ røøˋ ie˜ jo̱. Jo̱baˈ caˈnáaiñˉ Tée˜, jaangˋ dseañʉˈˋ Israel i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ carˋ ngocángˋ dsíirˊ jo̱guɨ i̱ jéeˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ, có̱o̱ˈ˜guɨ Lii˜ có̱o̱ˈ˜guɨ Prócoro có̱o̱ˈ˜guɨ Nicanor có̱o̱ˈ˜guɨ Timón, jo̱guɨ Pármenes jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ Nicolás, jaangˋ i̱ niseengˋ fɨˊ Antioquía, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ nɨcaquɨ́ˈˉ jíngˈˋ ˈñiaˈrˊ e laco̱ˈ nɨcaˈuíiñˉ dseaˋ Israel. 	 Zij vonden het allemaal een goed voorstel en kozen zeven mannen uit: Stefanus (een man vol van de Heilige Geest en met een groot geloof), Filippus, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas en Nicolaüs (iemand uit Antiochië die voordat hij christen werd al tot het Joodse geloof was overgegaan).


Dsʉˈ e labaˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, jangˈˉ íiˋ oˈˊ røøˋ mɨ˜ eeˋgo̱ nijmeˈˆ, jo̱guɨ jmeeˉ téˈˋbɨˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e dsingɨ́ɨnˈˉ, jo̱guɨ cuǿøˈ˜bɨ bíˋ uøˈˊ e quiáˈˉ niguiáˆguɨˈ júuˆ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱guɨ jmiti˜ røøˋ jaléˈˋ ta˜ e nɨcangɨ́ɨngˋ. 	 Blijf kalm en wees niet bang om voor de Here te lijden. Breng anderen tot Jezus Christus. Laat niets na van wat je moet doen.


Jo̱guɨ mɨ˜ føngˈˊnaˈ Fidiéeˇ cajo̱, song jaˋ guiʉ́ˉ seengˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ rúngˈˋnaˈ, íingˊnaˈ dseeˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, jo̱ lajo̱baˈ Tiquíiˆnaˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ niˈíimˉbre dseeˉ quíiˉnaˈ cajo̱. 	 Wanneer je staat te bidden en je hebt iets tegen iemand, moet je het hem vergeven. Dan zal je hemelse Vader ook jou vergeven wat jij verkeerd hebt gedaan.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cangolíiñˉ cuí̱i̱rˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ ˈléeˉ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ quiʉˈˊ ta˜ jee˜ írˋ fɨˊ lɨ˜ taˈˊ i̱ dseaˋ do mɨ́ɨˈ˜. Dsʉˈ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ sɨseángˈˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Paaˉ do e ngolíingˉ i̱ ˈléeˉ romano do có̱o̱ˈ˜guɨ fiir˜, jo̱ caquiumˈˊbre e bǿøiñˉ i̱ Paaˉ do dsifɨˊ lado. 	 Hij rukte meteen uit met zijn soldaten en officieren. Zodra de oproerkraaiers de commandant en zijn soldaten zagen aankomen, hielden zij op met slaan.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e uǿøˋ jo̱, jo̱ catǿˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈr˜ do. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˈˉ do fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ, jo̱ caguíñˈˋ guitúungˋ i̱ dseaˋ do i̱ niˈuíingˉ dseaˋ apóoˆ i̱ nijméˉ ta˜ niˈˊ júuˆ quiáˈrˉ. 	 Tegen de morgen riep Hij Zijn volgelingen bij Zich en koos er twaalf uit die Zijn discipelen zouden worden. 'Apostelen' noemde Hij hen ook wel.


Co̱ˈ jnea˜ cuíimˋbaa jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ lana nɨngóoˊ guiquiʉ̱ˊ ji̱i̱ˋ mɨ˜ cajéengˋ Fidiéeˇ írˋ cateáˋ fɨˊ lɨ˜ catɨ́ˋ ˈnɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ. Jo̱ dsʉˈ jaˋ ñiiˉ si cangóˉ i̱ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ ngúuˊ táaiñˋ o̱si lají̱i̱ˈ˜ jmɨguíˋ quiáˈˉbre é, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ Fidiéeˇbingˈ i̱ ñiˊ jaléˈˋ e jo̱. 	 Veertien jaar geleden werd ik in de hemel opgenomen. Vraag me niet of het mijn lichaam of mijn geest was, want dat weet ik niet. Daar kan alleen God antwoord op geven. Maar hoe dan ook, ik was daar in het paradijs.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangɨ́ˋ e cagǿˈrˋ e íiˊ taˈéˋ do, lalab cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ Tʉ́ˆ Simón do jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Tʉ́ˆ Simón, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Juan, ¿su eáangˊguɨ ˈneáanˈˋ jnea˜ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ quiéˉe i̱ caguiaangˉguɨ la? Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Lajo̱b lɨ́ɨˊ Fíiˋi, co̱ˈ ñíbˆ ˈnʉˋ guiʉ́ˉ e ˈneáamˋbaa ˈnʉˋ. Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ cajíñˈˉ: —Te̱ˈˋ fɨ́ɨngˋ røøˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ joˈseˈˋ jiuung˜ quiéˉe. 	 Toen zij gegeten hadden, vroeg Jezus aan Simon Petrus: "Simon, zoon van Johannes, houd je echt van Mij? Meer dan de anderen?" "Ja, Here. U weet dat ik van U houd", zei Petrus. "Zorg dan voor mijn lammeren", was Jezus' antwoord.


Jo̱baˈ jneaˈˆ, nɨcajáangˈ˜ yee˜naaˈ fɨˊ jaguóoˈˋ, co̱ˈ dseángˈˉ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e ˈnʉbˋ lɨnˈˊ dseaˋ i̱ casíingˋ Fidiéeˇ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨnˈˊ dseaˋ güeangˈˆ quiáˈrˉ. 	 Wij geloven en zullen openlijk getuigen dat U de Zoon van God bent."


Jo̱ co̱ˈ Jesús caˈuíiñˉ i̱ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ quíˉiiˈ i̱ nɨquie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, 	 Jezus is de grote priester, Die in het huis van God is aangesteld.


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, co̱ˈ jmangˈˆ i̱ jmɨcaam˜ ˈnʉ́ˈˋ! Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨˊ lɨ˜ sɨˈaangˇ ˈlɨɨ˜ e jloˈˆjiʉ teeˋ lɨ́ˈˉ caluuˇ, jo̱ dsʉˈ lɨ́ˈˉ lɨˊ dsíiˊ layaang˜ móoˋ ˈlɨɨ˜baˈ téeˈ˜ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e jiéˈˋ. 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, jullie lijken op witgekalkte graven, die er van buiten mooi uitzien, maar van binnen vol doodsbeenderen en bederf zitten.


Jo̱guɨ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jaˋ niseángˉ lafaˈ crúuˆ quiáˈrˉ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e guiaˊ dsíirˊ e niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe, jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe. 	 Wie weigert zijn kruis op te nemen en Mij te volgen, is niet waard mijn discipel te zijn.


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e cangángˈˉ i̱ ángel i̱ caféˈˋ quiáˈrˉ do, dsifɨˊ lanab catǿˈˉ i̱ Cornelio do gángˉ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ ˈléeˉ i̱ nicuíiñˋ guiʉ́ˉ jo̱guɨ i̱ eáamˊ jmɨˈgóˋ Fidiéeˇ cajo̱. 	 Zodra de engel weg was, riep Cornelius twee van zijn huisknechten en één van zijn lijfwachten, een gelovig man.


Jo̱ i̱ dseañʉˈˋ do uǿøˋ jmɨ́ɨbˋ ngɨrˊ fɨˊ lacaangˋ jee˜ móˈˋ jo̱guɨ lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ sɨˈaangˇ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ e óorˋ jo̱guɨ e jmɨhuɨ́ɨngˋ ˈñiaˈrˊ có̱o̱ˈ˜ cu̱u̱˜. 	 Dag en nacht zwierf hij rond tussen de graven en ging ook vaak de bergen in. Hij liep altijd te schreeuwen en sloeg zichzelf met scherpe stenen.


Jo̱ mɨ˜ caguiáˆnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ, jaˋ cajmóˆnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ layaang˜ júuˆ quíˉnaaˈ yee˜naaˈ, co̱ˈ caguiáˆnaaˈ e júuˆ do laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e lajamˈˉbaˈ ta˜ dsiˋnaaˈ e dseángˈˉ jábˈˉ e júuˆ jo̱ cajo̱. Jo̱guɨ nɨñíˆbaˈ jial nɨcaˈeeˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ guiʉ́bˉ niˈuíingˉ quíiˉnaˈ. 	 Want toen wij u het goede nieuws brachten, was dat niet alleen met woorden. Het gebeurde ook met kracht en door de Heilige Geest. U had de absolute zekerheid dat wat wij zeiden, waar was. U weet ook hoe uit ons optreden bleek dat wij u voor de Here wilden winnen.


Jo̱ joˋ seenˉ e laco̱ˈ iin˜n ˈñiáˈˋa lana, co̱ˈ Dseaˋ Jmáamˉ nɨjmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ e seenˉ laco̱ˈ iing˜ írˋ. Jo̱ nɨseenˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la laˈeáangˊ e cajáangˈ˜ ˈñiáˈˋa fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ íbˋ cajo̱ i̱ cajmiˈneáangˋ jnea˜ jo̱ cartɨˊ cacuǿøngˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ uíiˈ˜ dseeˉ quiéˉe. 	 Ik ben samen met Christus aan het kruis gestorven. Daarom leef ik zelf niet meer, maar Christus leeft in mij. Zolang ik nog in dit lichaam ben, leef ik door het geloof in de Zoon van God. Hij hield zoveel van mij dat Hij Zijn leven voor mij heeft gegeven.


Jo̱ jee˜ laco̱ˈ neáangˊ i̱ quiúungˉ do canúˉu lafaˈ luu˜ dseaˋ jo̱ guicajíngˈˉ lala: —Dseángˈˉ co̱o̱bˋ kiil˜ mɨcuɨˈieeˋ jí̱i̱ˈ˜ e tɨ́ngˉ dseaˋ quiáˈˉ e ˈléeiñˈ˜ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ ta˜, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ ˈnɨˊ kiil˜ mɨcuɨ́ɨˆ cebadabaˈ e ˈléeiñˈ˜ quiáˈˉ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ ta˜ cajo̱; dsʉˈ jaˋ cuǿøngˋ e lɨ́ˈˆ nidsiˈɨ́ɨˊ lajo̱ e aceite o̱ˈguɨ e jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ cajo̱. 	 Er kwam een stem uit het midden van de vier levende wezens, die zei: "Eén maat tarwe voor een dagloon (A) en drie maten gerst voor een dagloon. (A) En wees zuinig met olie en wijn."


Jo̱ dsʉˈ lanaguɨ lab nisɨ́ɨnˆn fɨˊ na lajɨˋ gaangˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ la, jo̱ lajo̱baˈ nilɨli˜ e dseángˈˉ jáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e nɨcafáˈˉa uii˜ quíiˉnaˈ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e seáangˈ˜naˈ do. Co̱ˈ jnea˜ iin˜n e néebˊ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nɨcafáˈˉa lamɨ˜ jéengˊguɨ. 	 Ik stuur deze mannen vooruit, omdat ik graag wil dat u voorbereid bent op mijn komst en dat het geld klaarligt.


Co̱ˈ jaˋ bíˋ seaˋ e ningɨ́ngˉ fɨˊ jaguóˋ i̱ dseaˋ i̱ catɨ́ɨngˉ jaléˈˋ e jo̱ lajeeˇ e seemˋbɨ i̱ dseaˋ i̱ nicuǿˉ do, dsʉˈ mɨ˜ ningɨ́ˋ e nijúumˉ i̱ dseaˋ i̱ nicuǿˉ do, jo̱guɨbaˈ nɨseaˋ fɨˊ e niˈíngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ catɨ́ɨngˉ do. 	 Met een testament is pas iets te beginnen als de man of vrouw die het gemaakt heeft, gestorven is. Want zolang die leeft, mag niemand een beroep op dat testament doen.


Jo̱baˈ cajméeˋtu̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ quijí̱ˉ jial e nirǿngˋ dseaˋ do dseeˉ, jo̱ cangojéeiñˋ dseaˋ do fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ e ñíiˊ eáangˊ, jo̱ caˈeˈˊreiñˈ jaléˈˋ fɨɨˋ e seaˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ dseángˈˉ lajeeˇ cateáˋ. 	 De duivel nam Jezus mee naar een hoogvlakte en liet Hem in een oogopslag alle koninkrijken van de wereld zien.


Jo̱ eáamˊ dsigáˋ dsíiˊ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel do e núurˋ jaléˈˋ júuˆ ˈgooˋ e guiaˊ dseaˋ do, jo̱ lalab sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜ jo̱ féˈrˋ: —¿Jial jmóoˋ i̱ dseañʉˈˋ na e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ jaˋ neˇeeˈ faˈ jiéˈˋ lɨ˜ nɨcajmɨtɨ́ɨiñˋ? 	 De Joodse leiders stonden verstomd en zeiden: "Waar haalt Hij die kennis vandaan? Hij heeft niet eens gestudeerd!"


Co̱ˈ dseángˈˉ jáˈˉbaˈ fáˈˋa e dseángˈˉ ˈnéˉ e nidsijéebˊ jaléˈˋ e jo̱ nʉ́ˈˉguɨ e nijúungˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ lajeeˇ lana. 	 Ik ben er absoluut zeker van dat die dingen het einde van deze tijd inluiden.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús, jo̱baˈ cajíingˉ dseaˋ do i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ iuungˉ dsíiˊ i̱ sɨmingˈˋ do jo̱ lajo̱b cangohuíingˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do ladsifɨˊ lana, jo̱ caˈláamˉ i̱ sɨmingˈˋ do. 	 Hoe lang moet Ik jullie nog verdragen? Breng die jongen maar hier." Hij bestrafte de boze geest in de jongen en die ging er meteen uit. Van dat moment af was de jongen genezen.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ cuǿøngˋ jíngˈˉ e o̱ˈ lajo̱ e júuˆ la: Niingˉguɨ jaangˋ dseaˋ i̱ jmigüeangˈˆ jaangˋ dseaˋ rúngˈˋ laco̱ˈguɨ i̱ dseaˋ i̱ jmigüeangˈˆ írˋ do. 	 het is duidelijk dat een zegen alleen gegeven wordt door iemand die groter is dan degene die gezegend wordt.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ Corazín có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Betsaida, ie˜ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, eáangˊguɨ nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ iihuɨ́ɨˊ laco̱ˈguɨ e iihuɨ́ɨˊ e niˈíngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ Tiro có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Sidón. 	 Nee, voor Tyrus en Sidon zal het op de dag van het grote oordeel niet zo zwaar zijn als voor u.


’Dsʉˈ eáangˊ ˈnéˉ ñiing˜ áaˊ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱, co̱ˈ nijángˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ dseata˜, jo̱guɨ nijmɨhuɨ́ɨiñˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ lacaangˋ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ. Jo̱ uii˜ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ nidsijeáaiñˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ lacaangˋ quiniˇ dseata˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ féngˈˊ. Jo̱ mɨ˜ nijmérˉ lajo̱, jo̱baˈ cuǿøngˋ e niguiáˆ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ quiéˉe fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ i̱ dseata˜ do. 	 En wat jullie zelf betreft, wees op je hoede! Omdat jullie bij Mij horen, zul je voor het gerecht worden gesleept. In de synagogen zul je harde klappen krijgen. Jullie zullen zelfs voor koningen en presidenten moeten verschijnen. Dat zijn allemaal kansen om over Mij te vertellen.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e cajméeˋ i̱ dseamɨ́ˋ do lajo̱, eáamˊ calɨguíiñˉ jo̱ cajíñˈˉ: —¿Jialɨˈˊ jmɨˈɨ́ɨˊ i̱ dseamɨ́ˋ na e jmɨɨˋ jmeafɨɨˋ e ˈmoˈˆ eáangˊ na? 	 De discipelen waren hevig verontwaardigd. "Wat een verspilling!" mopperden zij. "Zij had die zalfolie duur kunnen verkopen en het geld aan de armen kunnen geven!"


’E ngɨ˜ fɨ́ɨˉ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ féˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ uii˜ quíiˆnaˈ, co̱ˈ lajo̱b cajméeˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cajmɨcaang˜ e caféˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ. 	 Pas op als iedereen goed van u spreekt! Want dat hebben ze vroeger van de valse profeten ook gedaan.


Dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ catɨ́ɨngˉ e fɨɨˋ Jerusalén ˈmɨ́ɨˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ do jaˋ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ. Jo̱guɨ lɨ́ɨˊ lafaˈ niquíˆbaaˈ e fɨɨˋ jo̱. 	 Maar onze moederstad is het hemelse Jeruzalem en zij is vrij; zij is geen slavin van de wet.


Dsʉco̱ˈ jaˋ seaˋ co̱o̱ˋ e sɨɨ˜ jneaa˜aaˈ e ɨɨngˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ nilɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ, o̱ˈguɨ co̱o̱ˋ e sɨˈmáˈˆnaaˈ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niníˋ jaléngˈˋ dseaˋ cajo̱. 	 Wat verborgen is, zal aan de dag komen.


Jo̱ dsʉˈ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ, co̱ˈ latab˜ seaˋ. Jo̱ e lab júuˆ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ e nɨcaguiaˊ dseaˋ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 maar wat God heeft gezegd, geldt voor eeuwig." (B) En daarmee wordt het goede nieuws bedoeld, dat u is bekendgemaakt.


Jo̱ i̱ jóˈˋ dséeˉ i̱ camánˉn do jnéemˉbreˈ la jnéengˉ jaangˋ ieˈˋ i̱ siiˋ leopardo; jo̱guɨ tɨɨˉreˈ lɨ́ɨbˊjiʉ la lɨ́ɨˊ tɨɨˉ jóˈˋ i̱ siiˋ oso, jo̱guɨ moˈooˉreˈ lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ moˈooˉ ieˈˋ. Jo̱ i̱ jóˈˋ guiéˉ mogui˜ laˈuii˜ do cacuøˈˊbreˈ i̱ jóˈˋ dséeˉ do lají̱i̱ˈ˜ e bíˋ quiáaˉreˈ jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ é̱e̱ˆ lɨ˜ guiing˜neˈ, jo̱guɨ cacuøˈˊre fɨˊ e quiʉiñˈˊ do ta˜. 	 Het beest dat ik zag, leek op een luipaard, maar had de poten van een beer en de muil van een leeuw. De draak gaf het beest zijn kracht en gezag, heel zijn grote macht.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, jo̱ cajǿˉø jo̱ canúˉu luu˜ dseángˈˉ i̱ ˈleáangˉ eáangˊ ángeles i̱ teáangˉ lacúngˈˊ lajíingˋ e lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ niingˉ quiʉˈˊ ta˜ do jo̱guɨ lacúngˈˊ lajíingˋ e lɨ˜ neáangˊ i̱ quiúungˉ do jo̱guɨ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ tíiˊ guiequiúungˋ do, 	 Toen zag en hoorde ik miljoenen engelen om de troon en ook de levende wezens en de ouderlingen.


Dsʉˈ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo i̱ nɨjáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caró̱o̱rˉ jo̱ caféˈrˋ júuˆ quiáˈrˉ jo̱ cajíñˈˉ: —La guíimˋ ˈnéˉ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ nitó̱ˉ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ jaléngˈˋ jiuung˜ sɨñʉʉˆ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨtɨ́ɨngˋ jneaˈˆ, dseaˋ Israel. Jo̱guɨ la guíimˋ ˈnéˉ e nihuí̱ˈˋ ta˜ quiáˈrˉ e nijmiti˜bre jaléˈˋ júuˆ caguieeˉguɨ e quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜. 	 Maar sommigen van de Farizeeërs die christen waren geworden, zeiden: "Als die mensen christenen willen zijn, moeten zij zich ook laten besnijden en de wetten van Mozes houden!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ co̱o̱ˋ oor˜ lajo̱, jiéngˈˋguɨ jaangˋ dseaˋ cajíñˈˉ: —E jáˈˉbaˈ lɨ́ɨngˊ i̱ dseañʉˈˋ la dseaˋ quiáˈˉ Jesús, co̱ˈ i̱ seengˋ fɨˊ Galileab la cajo̱. 	 Ongeveer een uur daarna begon er weer iemand over. "Die man is een discipel van Jezus. Absoluut! Hij komt ook uit Galilea."


Jo̱guɨ lajɨˋ guiequiúungˋ i̱ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ quiúungˉ do catúuiñˊ cartɨˊ ni˜ uǿˆ e cajmiféiñˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ e fɨˊ é̱e̱ˆ lɨ˜ niingˉ lɨ˜ quiʉˈrˊ ta˜ do, jo̱ lalab caféˈrˋ: “¡Lajo̱b nilíˋ! ¡Majmifémˈˊbaaˈ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ!” 	 De 24 ouderlingen en de vier levende wezens aanbaden God, Die op de troon zit en zeiden: "Amen! Prijs God!"


Jo̱baˈ i̱ dseata˜ do casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ guiaˊ guiʉ́ˉ mes˜ do: “ˈÑʉˈˊnaˈ guotɨɨˉ i̱ dseañʉˈˋ na jo̱ güɨbíingˊnaˈr cartɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ fɨˊ caluuˇ, jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ nijmérˉ ta˜ quɨˈˊ jo̱guɨ ta˜ tʉˊ maja̱˜.” 	 De koning zei tegen zijn dienaren: 'Bind hem vast en gooi hem buiten in de diepste duisternis. Daar zal hij vergaan van wroeging en verdriet.'


Jo̱ e labaˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, e ie˜ mɨ˜ caguiéˉe fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Troas e quiáˈˉ e niguiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ eáamˊ calɨseáˋ fɨˊ quiéˉe e nijmee˜e lajo̱. 	 Toen ik de stad Troas bereikte, gaf de Here mij een prachtige kans er het goede nieuws te brengen. Maar ik trof mijn broeder Titus daar niet aan en had geen rust. Ik vroeg me af waar hij kon zijn.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguilíingˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Juan do e fɨˊ jo̱, jo̱ catǿˉbre i̱ ˈlɨɨ˜ do e cangoˈáangˇneiñˈ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e caˈáaiñˉ dseaˋ do, jo̱ cangolíimˆbre cangojméeˈrˇ júuˆ Jesús quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcalɨ́ˉ do. 	 Later kwamen Johannes' discipelen het lichaam halen en begroeven het. Zij gingen ook naar Jezus toe om Hem te vertellen wat er gebeurd was.


Jo̱ juguiʉ́ˉ oˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ ɨˊ jaléˈˋ e júuˆ la jo̱guɨ juguiʉ́ˉ oˊ cajo̱ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ nʉ́ʉˈ˜ mɨ˜ núurˋ jaléˈˋ e júuˆ e sɨlɨɨˇ e fɨˊ ni˜ jiˋ la, co̱ˈ jaléˈˋ e júuˆ la lɨ́ɨˊ júuˆ e jáaˊ quiáˈˉ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ, dsʉˈ nɨjaquiéemˊ e jmɨɨ˜ e nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la. 	 Gelukkig is hij die deze profetie van de Here voorleest; en dat geldt ook voor de mensen die ernaar luisteren en het zullen onthouden. Want de tijd dat deze dingen werkelijkheid worden, komt steeds dichterbij.


Jo̱ song jáˈˉ nilíingˋ jaléngˈˋ dseaˋ Israel júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ e niquɨ́ˈˉ jíngˈˋtu̱ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do, jo̱baˈ calébˈˋ catú̱ˉ niˈuíingˉtu̱r lafaˈ guoˈˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ e lɨ˜ cahuɨ́iñˈˋ do. Co̱ˈ quɨ́ɨbˈ˜ Fidiéeˇ jmɨɨ˜ e nijméˉtu̱r e niséngˈˉtu̱r e guoˈˋ quiáˈˉ e ˈmaˋ e caquiʉˈrˊ do. 	 Aan de andere kant: Als de Israëlieten tot geloof komen, zullen zij weer op de boom worden geënt. Ja, God kan dat!


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱ jnɨ́ɨngˊ quiáˈrˉ, co̱ˈ dob siñˈˊ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jee˜ dseaˋ. Jo̱ jangámˉ ɨˊ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ e dseángˈˉ jáˈˉbaˈ e dseaˋ dob i̱ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ sɨjeengˇnaaˈ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ. 	 Hij spreekt zomaar in het openbaar en niemand zegt er wat van. Misschien is de Hoge Raad erachter gekomen dat Hij toch de Christus is.


Jo̱baˈ Jesús cangoquiéeiñˊ fɨˊ quiá̱ˈˉ lɨ˜ ráangˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, jo̱ catɨ́ɨiñˉ guóoiñˈˋ do jo̱ caseáangˋneiñˈ; jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ caráamˉbiñˈ do, jo̱ ladsifɨˊ lanab caguáˉ e iʉ˜ guíiñˆ jo̱ canaaiñˈˋ do guiarˊ guiʉ́ˉ e quiáˈˉ nihéiñˈˊ Jesús có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ i̱ ngɨˊ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. 	 Toen Hij binnenkwam, ging Hij naar haar toe, pakte haar bij de hand en trok haar overeind. De koorts verdween meteen. Zij stond op en maakte eten voor hen klaar.


Jo̱ lajo̱b catɨ́ɨngˉ faˈ mɨ˜ cajmeeˈˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ rúnˈˋ do mɨ˜ camɨˈrˊ ˈnʉˋ jmɨˈeeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajméˉ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ.” 	 Moest u dan geen medelijden hebben met die ander, zoals ik medelijden heb gehad met u?'


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do lado, lɨ́ˈˆ caje̱rˊ tiibˉ, dsʉco̱ˈ lajeeˇ teáaiñˈ˜ do fɨˊ e jalíiñˉ sɨ́ɨiñˋ e i̱˜ i̱ laniingˉguɨ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜. 	 Zij durfden het niet te zeggen, want ze hadden lopen discussiëren wie van hen de belangrijkste was.


¡Lɨ́ˈˆ e ngɨ˜ fɨ́ɨˆ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ jo̱bɨ quiéengˋ yʉ̱ʉ̱ˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jo̱ o̱si dseamɨ́ˋ i̱ jo̱bɨ cuøˈˊ yʉ̱ʉ̱ˋ tʉ́ˈˋ é! 	 Het zal een afschuwelijke tijd worden voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben.


Jo̱guɨ uíiˈ˜ e guiaaˉ júuˆ labaˈ e íinˈ˜n jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ, jo̱ jɨˋguɨ e ˈñúumˈ˜baa iuunˉ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ nɨcaˈléeˊ; dsʉˈ e júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiaaˉ la jaˋ lɨ́ɨˊ faˈ e jaˋ cuǿøngˋ lɨñiˊ dseaˋ dsʉco̱ˈ jaˋ jiéˈˋ sɨjnɨˊ quiáˈˉ. 	 ben ik in moeilijkheden gekomen en als een misdadiger in de gevangenis gestopt. Maar al ben ik geboeid, het woord van God is dat niet.


Jo̱baˈ cajíngˈˉtu̱ niquiáˈˆ Jesús e sɨ́ˈrˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ jmɨcó̱o̱ˈ˜ e sɨnʉ́ʉˆ do: —Jmeeˉnaˈ lajalébˈˋ ta˜ quiʉˈˊ i̱ Jesús na. 	 Zijn moeder zei tegen de bedienden: "Doe wat Hij u zegt."


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nigüéengˉ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do jee˜ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ e jo̱b e nicá̱ˋ jmangˈˉ júuˆ jáˈˉ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ e jo̱b cajo̱ e niˈéˈˉguɨ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e jaˋ mɨˊ cafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lana; co̱ˈ jaˋ niféˈˋ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ ɨˊ dsíiˊ ˈñiaˈˊ e Jmɨguíˋ do, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e niˈíngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jí̱i̱ˈ˜ jo̱baˈ e niféˈˋ; jo̱guɨ cajo̱ niˈéˈˉ ˈnʉ́ˈˋ e˜ jaléˈˋ e nidsijéeˊ fɨˊ jmɨgüíˋ lajeeˇ lɨ˜ dséˆguɨ. 	 Maar als de Heilige Geest komt, zal Hij u de weg wijzen naar de volledige waarheid. Wat Hij u zal zeggen, heeft Hij niet uit Zichzelf, maar Hij geeft door wat Hij hoort. Hij zal vertellen wat er in de toekomst gaat gebeuren. Door u te vertellen wat Hij van Mij hoort, zal Hij Mij grootmaken.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ lɨ́ɨˊ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ móoˊ, e nañiˊ faˈ jialguɨ la tíiˊ cóoˈ˜, jo̱guɨ ˈleaˈˊ guíˋ e huɨ́ɨngˊ eáangˊ e móoˊ do e laco̱ˈ ningɨ́ˉ, dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ñíˆjiʉbaˈ e siiˋ timón e eˊ fɨˊ jiéˈˋ fɨˊ lɨ˜ iingˇ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ do e nidséˉ e móoˊ do. 	 Met het roer dat toch maar een klein onderdeel van het schip is, kan de stuurman zijn grote schip sturen in de richting die hij wil, ook al staat er een sterke wind.


Jo̱ co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋnaˈ e laanˉ jaangˋ dseaˋ góoˊnaˈ i̱ sɨjnɨ́ɨngˇ lajeeˇ mɨ˜ tɨˊ jmɨɨ˜ quíiˉnaˈ e catɨ́ˋ lana e siiˋ Pascua, jo̱baˈ jmɨngɨ́ɨˈˇɨ ˈnʉ́ˈˋ lana, ¿su iing˜naˈ e nilaanˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quíiˉnaˈ i̱ singˈˊ la? 	 Omdat u gewend bent dat ik ieder jaar met Pasen een gevangene vrijlaat, zal ik 'de koning van de Joden' vrijlaten."


Jo̱guɨ faco̱ˈ jaˋ cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaˋ quíingˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quíiˉnaˈ e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱guɨ cajo̱ quíimˈ˜bɨˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ lana. 	 En als Christus niet weer levend is geworden, dan heeft uw geloof geen betekenis en zijn uw zonden niet vergeven.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ ˈnɨˈˋ e guiéeˊ do, cangotáamˈ˜bre fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ móoˊ, jo̱ canaaiñˋ cuaˈˊbre e guiéeˊ do e teáaiñˈ˜ fɨˊ ngolíiñˋ fɨˊ Capernaum. Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ caˈíˉ nʉ́ʉˆ, jo̱ dsʉˈ Jesús jaˋ mɨˊ cajímˈˊbɨ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do. 	 Toen het al donker was en Jezus nog steeds wegbleef, gingen zij in een boot en staken over naar Kapernaüm.


Jo̱ dseángˈˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ jaquiéengˊ e niˈíingˉ jmɨgüíˋ, jo̱ ie˜ jo̱ nilɨseengˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ i̱ nitʉ́ˋ e teáaiñˉ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ nijmérˉ nʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e niˈéˉ jaléˈˋ guíˋ ˈlɨˈˆ e jmɨgóoˋ; jo̱ jaléˈˋ e nijmɨgóoˋ do jáaˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨmˈˆ. 	 Maar de Heilige Geest zegt ons heel duidelijk dat er een tijd zal komen waarin sommigen in de gemeente zich van Christus afwenden en leraars gaan volgen, die zich door satan laten leiden.


Jo̱ joˋ i̱ dseaˋ seengˋguɨ quiéˉe i̱ jiéngˈˋguɨ laco̱ˈ Timoteo i̱ guiing˜ dsíiˊ dseángˈˉ lajangˈˉ uii˜ quíiˉnaˈ; 	 Er is niemand die zo met mij meevoelt als Timotheüs; niemand wie uw wel en wee zo ter harte gaat.


Jo̱ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seaˋ loguáˆnaˈ, nʉ́ʉˉnaˈ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcafáˈˉa na. 	 Onthoud dit goed!


Jo̱ dseángˈˉ latøøngˉ fɨɨbˋ caseángˈˊ e oˈnʉ́ˆ lɨ˜ iuungˉ Jesús ie˜ jo̱. 	 Veel nieuwsgierigen waren te hoop gelopen en voor het huis was het een drukte van belang.


lɨfaˈ e dseeˉ quiéˉe do eáamˊ quiʉˈˊ ta˜ jnea˜ jo̱guɨ eáamˊ sɨlɨ́ɨˈˇ jnea˜ cajo̱, co̱ˈ ˈníˈˋ níimˉ rúngˈˋ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsiiˉ e iin˜n nijmee˜e. 	 Maar ik zie dat mijn doen en laten daarmee volledig in tegenspraak is. Wat mijn verstand wil en mijn lichaam doet, is altijd in strijd met elkaar. De zonde leeft in mijn lichaam.


Jo̱ camóˉbɨ́ɨ e fɨɨˋ e güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ do e siiˋ Jerusalén ˈmɨ́ɨˉ e cajgóˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e fɨˊ lɨ˜ guiing˜ dseaˋ do. Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ jloˈˆ sɨlɨɨˇ e fɨɨˋ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨngˊ jaangˋ sɨmɨ́ˆ ie˜ jmɨɨ˜ e nicungˈˊ guórˋ. 	 Ik zag de heilige stad, een nieuw Jeruzalem, van God uit de hemel naar beneden komen. Zij zag er feestelijk uit, als een bruid die op haar bruidegom wacht.


Jo̱guɨ faco̱ˈ írˋ táamˋbɨr fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱baˈ jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ jóng e lɨ́ɨiñˊ jmidseaˋ faco̱ˈ lajo̱, co̱ˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la nɨseemˋ jmidseaˋ i̱ cuǿøngˋ li˜ cuǿˉ feáˈˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ e ta˜ e caquiʉˈˊ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ. 	 Overigens, als Hij nog op aarde was, zou Hij niet eens priester zijn, omdat er al priesters zijn die offers brengen volgens de Joodse wet.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajeeˇ táangˋ Jesús fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ, jo̱ cangárˉ e dsiteaˈˊ dseaˋ seaˋ cuuˉ jmiguiʉˊ cuuˉ quiáˈrˉ fɨˊ dsíiˊ guóoˊ quiáˈˉ guáˈˉ. 	 Hij keek op en zag hoe de rijken hun gaven in de collectekist gooiden.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿Jialɨˈˊ fɨˈˊ jnea˜ e guiʉ́ˉ dsiiˉ? Co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ Fidiéebˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉbingˈ i̱ lɨ́ɨngˊ lajo̱. 	 "Beseft u wel wat u zegt, als u Mij 'goed' noemt?" vroeg Jezus. "Er is toch niemand goed behalve God?


jo̱guɨ song i̱i̱ˋ dseaˋ taang˜ jmooˋ ta˜ fɨˊ jee˜ móˈˋ, jo̱baˈ jaˋ güɨˈíˆ dsíirˊ faˈ e niquɨngˈˉguɨr fɨˊ quiáˈrˉ e faˈ e nidsiquié̱e̱rˋ jaléˈˋ sɨ̱ˈrˆ. 	 Als je op het veld bent, ga niet naar huis om wat kleren te halen. Vlucht!


Jo̱ co̱ˈ lahuɨ́ɨmˊ calɨˈiin˜n calɨñiiˉ júuˆ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ casɨ́ɨnˉn Timoteo fɨˊ na e laco̱ˈ calɨñiiˉ jial seengˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ teáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ jmoobˉ jneaˈˆ fɨˈíˆ fɨng song fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ casíñˈˋ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ gaˋ. Dsʉco̱ˈ fɨng song lajo̱, jaˋ e ta˜ nilɨˈíingˆ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quíˆnaaˈ e nɨcajmóˆnaaˈ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na jóng. 	 Toen ik dus de onzekerheid niet langer kon verdragen, stuurde ik Timotheüs naar u toe om te zien hoe het met uw geloof was. Want ik zou het vreselijk vinden als satan u had verleid en al ons werk zinloos was geweest.


Jo̱ co̱ˈ lanaguɨ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ joˋ jméeˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e ˈlɨˈˆ e lɨ́ˋ áaˊnaˈ yaang˜naˈ laco̱ˈguɨ lamɨ˜ jmooˋnaˈ ie˜ nʉ́ˈˉguɨ e nilɨcuíingˋnaˈ Fidiéeˇ. 	 Gehoorzaam God omdat u Zijn kinderen bent. Geef niet toe aan de verlangens van vroeger, toen u nog niet beter wist.


Dsʉco̱ˈ e lɨjiuung˜ dsíiˊ e íngˈˋ dseaˋ laco̱ˈ la tɨˊ dsíiˊ Fidiéeˇ jaˋ seˈrˊ dseeˉ mɨ˜ dsingɨ́ɨiñˉ lajo̱, dsʉˈ e jo̱ íingˆ ta˜ e laco̱ˈ niquɨ́ˈˉ jíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do, jo̱ lajo̱baˈ nileáiñˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ jaˋ jóˈˋ dsíirˊ jaléˈˋ e cangongɨ́ɨiñˉ do. Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ cuíingˋ Fidiéeˇ, mɨ˜ seˈrˊ dseeˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e íñˈˋ jaléˈˋ fɨˈíˆ dsíiˊ, jo̱baˈ e jo̱ jmooˋ e ˈnaaiñˋ conguiaˊ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Soms gebruikt God verdriet om een radicale omkeer in ons leven te laten komen en ons te redden. Maar verdriet op zich, dat niet tot een omkeer leidt, heeft een dodelijke uitwerking.


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨr cajo̱: Dseángˈˉ fɨˊ jaguóˋ Fidiéebˇ seenˉ, co̱ˈ íbˋ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiéˉe. Jo̱guɨ jímˈˉbɨguɨr cajo̱ lala: Lab seenˉ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˋo̱ i̱ nɨcacuøngˈˊ Fidiéeˇ jnea˜. 	 Er staat ook: "Samen met mijn broeders zal Ik op God vertrouwen." (C) En op een andere plaats: "Kijk, hier ben Ik met de kinderen die God Mij gegeven heeft." (D)


Jo̱ ie˜ jmɨɨ˜ laˈuii˜ quiáˈˉ e jmɨɨ˜ e gøˈˊ dseaˋ Israel iñíˈˆ e jaˋ quie̱ˈˆ quiéengˋ do, cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ guitúungˋ do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Fíiˋiiˈ, ¿jie˜ fɨˊ lɨ˜ iing˜ ˈnʉˋ e nidsiguiáˆnaaˈ guiʉ́ˉ e niquiee˜eeˈ co̱lɨɨng˜ e quiáˈˉ e jmɨɨ˜ Pascua? 	 Op de eerste dag van het Paasfeest (de dag dat de Joden al het brood dat met gist is gebakken uit hun huis verwijderen) vroegen de discipelen aan Jezus: "Waar zullen wij het Paasmaal klaarmaken?"


Jo̱b mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do e dseaˋ do féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ Juan i̱ lamɨ˜ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ. 	 De discipelen maakten hieruit op dat Hij het over Johannes de Doper had.


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b catǿˉ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do catǿˈrˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: “¿Su jábˈˆ jaléˈˋ dseeˉ e nɨcajméeˋ jaléngˈˋ dseaˋ uii˜ quíiˈˉ? Lana nijá̱a̱ˈ˜ jnea˜ cuente quiáˈˉ jaléˈˋ e seaˋ quiéˉe, co̱ˈ latɨˊ lanab joˋ nijméeˈˆ ta˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ co̱ˈ joˋ ˈneánˉn ˈnʉˋ.” 	 De rijke man riep hem bij zich en zei: 'Wat hoor ik allemaal over u? Lever de boeken maar in voor controle. U bent ontslagen.'


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe: Jaˋ seaˋ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe faˈ e sɨˈmaˇ e jaˋ niníˋ dseaˋ, o̱ˈguɨ seaˋ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe faˈ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ nilɨñiˊ dseaˋ jaléiñˈˋ. 	 Zo zal ook alles wat geheim of verborgen is, aan het licht komen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Cornelio quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ cajíñˈˉ: —Nɨngóoˊ quiʉ̱́ˋ jmɨɨ˜ lana, jo̱ e íˈˋ laco̱ˈ ngóoˊ lana, lab guiin˜n fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ la e jmifénˈˊn Fidiéeˇ la i̱i̱ˉ ˈnɨˊ e caˈlóoˉ. Jo̱ lajeeˇ jo̱, co̱o̱ˋ cajnémˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ quiˈˊ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ e jɨˈˋ eáangˊ, 	 Cornelius antwoordde: "Vier dagen geleden was ik 's middags rond drie uur hier in huis aan het bidden.


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ jmidseaˋ e lɨ˜ quíingˈˇ Zacarías do e nijmiféiñˈˊ Fidiéeˇ fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ fɨˊ Jerusalén, jo̱ nitɨ́ɨngˉ lajeeˇ laˈóˈˋ jmidseaˋ e guíngˈˋ yaaiñ˜ i̱˜ i̱ nitɨ́ngˉ e nijɨ̱́rˉ sʉ̱ˋ fɨˊ nifeˈˋ, jo̱ Zacaríasbingˈ catɨ́ɨngˉ ie˜ jo̱. 	 Op een dag had Zacharias dienst in de tempel, omdat zijn afdeling aan de beurt was.


Jo̱ dsʉˈ i̱ jóˈˋ ˈlɨngˈˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ángeles i̱ ˈlɨngˈˆ quiáaˉreˈ jaˋ seaˋ bíˋ quiáaˉreˈ faˈ e calɨ́ˈˉreˈ e ˈniiˋ do. Jo̱baˈ joˋ calɨseáˋguɨ é̱e̱ˆ quiáaˉreˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ faˈ e nigüeáˋreˈ fɨˊ jo̱. 	 Hoewel de draak en zijn engelen terugsloegen, hadden zij geen schijn van kans.


Jo̱baˈ ɨˊ dsiiˉ jial cuǿøngˋ e nicuǿøˈ˜naaˈ Fidiéeˇ jmiguiʉˊguɨ guiˈmáangˈˇ uii˜ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ uii˜ quiáˈˉ e jmiˈiáangˋ dsiˋ jneaˈˆ uii˜ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quinirˇ ˈñiaˈrˊ cajo̱. 	 Hoe kunnen wij God ooit genoeg voor u danken en voor de blijdschap die u ons in onze gebeden geeft?


Jo̱guɨ laˈuii˜ néeˈ˜ mɨ˜ cangóˉo fɨˊ quiniˇ dseata˜ i̱ quidsiˊ íˈˋ e laco̱ˈ nijmɨˈǿngˈˆ ˈñiáˈˋa, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jaˋ i̱ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ ie˜ jo̱, co̱ˈ lajɨɨmˋ dseaˋ catiúuiñˉ jnea˜. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ e jaˋ güɨjmeˈrˉ cuente có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e cajméeiñˈˋ do. 	 De eerste keer dat ik voor de rechter moest komen, was er niemand die mij hielp. Iedereen had mij in de steek gelaten. Ik hoop dat het hun niet zal worden aangerekend.


Jo̱ dsʉˈ lajɨˋ gaangˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús i̱ jéeiñˋ do dsíngˈˉ cajáˉ e jaligüɨ́iñˋ dsʉˈ caje̱ˊbre e sɨjnéeˋ dsíirˊ, jo̱baˈ cangárˉ e jloˈˆ jɨngˈˋ Jesús jo̱ la quie̱ˊguɨ i̱ dseaˋ gángˉ do jɨiñˈˋ cajo̱. 	 Petrus en de anderen die in slaap waren gevallen, schrokken wakker. Ze zagen Jezus in het hemelse licht staan met de twee mannen bij Zich.


Jmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ, jo̱ jmeeˉnaˈ jmangˈˉ e guiʉ́ˉ có̱o̱ˈr˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ iing˜naˈ e nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Wilt u dat anderen goed voor u zijn? Wees dan zelf ook goed voor hen.


Jo̱guɨ dsʉˈ jíngˈˉguɨ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do mɨ˜ féˈrˋ lala: ˈNʉbˋ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ, jo̱guɨ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜baˈ e nicá̱ˈˆ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quíiˈˉ, jo̱guɨ dseángˈˉ røøbˋ ɨ́ɨˈˋ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ do cajo̱. 	 Maar van Zijn Zoon zegt Hij: "Aan Uw koninkrijk, o God, komt nimmer een einde; er gelden regels die goed en rechtvaardig zijn.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jmɨˈúungˋnaˈ e niñíingˋnaˈ e nifoˈˆnaˈ jaléˈˋ júuˆ e íingˈ˜naˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ cajo̱ jaˋ jnɨɨng˜naˈ quiáˈˉ dseaˋ rúngˈˋnaˈ e niféˈrˋ jmíiˊ e jaˋ ñirˊ jéengˊguɨ. 	 Dus, broeders, streef ernaar namens God te spreken, maar verbied het spreken in vreemde talen niet.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ jmɨta˜ dsíiˊ jaléˈˋ e júuˆ la jíñˈˉ lala: —Dseángˈˉ e jábˈˉ, lajeeˇ lajmɨnáˉ nigáaˊa. Jo̱ lalab jíngˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ: —Lajo̱b nilíˋ. ¡Neaˊ fɨˊ la, Fíiˋnaaˈ Jesús! 	 Hij, Die dit alles bekend heeft gemaakt, zegt: "Ja, Ik kom al spoedig." Amen. Ja, Here Jezus, kom!


Jo̱ lajeeˇ táangˋ Jesús e eˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, caguiéˉ niquiáˈrˆ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ rúiñˈˋ e ˈnáiñˈˊ dseaˋ do. Jo̱ co̱ˈ jaˋ cuǿøngˋguɨ faˈ e nidsiquiéeiñˈˊ do tɨˊ quiá̱ˈˉ lɨ˜ singˈˊ dseaˋ do, co̱ˈ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ, 	 Zijn moeder en Zijn broers kwamen Hem opzoeken, maar zij konden niet bij Hem komen omdat het huis overvol was.


Jo̱ i̱ sɨmɨ́ˆ íˋ canaaiñˋ tɨˈleáamˊbre caluuˇnaaˈ jo̱ féˈrˋ teáˋ jo̱ jíñˈˉ: —Jaléngˈˋ i̱ dseañʉˈˋ la lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ ñíingˊ, jo̱guɨ guiarˊ júuˆ sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ jial nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Zij liep Paulus en ons achterna en riep: "Deze mannen zijn dienaren van de Allerhoogste God. Zij zijn gekomen om te vertellen hoe u gered kunt worden."


Jo̱baˈ caguábˋ Jesús jo̱ catǿˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: —Song i̱i̱ˋ dseaˋ iiñ˜ e líiñˉ dseaˋ laniingˉguɨ, jo̱baˈ güɨˈɨ́ˆ dsíirˊ e íbˋ i̱ dseaˋ i̱ catɨˊ lɨ˜ dséngˉguɨ, jo̱guɨ íbˋ dseaˋ cajo̱ i̱ nijméˉ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ jiéngˈˋ e ˈnéˉ jmérˉ. 	 Hij ging zitten en riep hen bij Zich. "Luister", zei Hij, "wie de eerste wil zijn, moet de allerlaatste zijn en iedereen dienen."


Co̱ˈ e jáˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e doñiˊ jiéˈˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ fɨˊ jmɨgüíˋ lɨ˜ niguiáˉ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, ninibˈˉ júuˆ cajo̱ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e cajméeˋ i̱ dseamɨ́ˋ na có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱baˈ lajo̱b niguiéngˈˊ dsíiˊ dseaˋ írˋ. 	 Daardoor zal ze altijd in de herinnering blijven. Want overal waar het goede nieuws wordt gebracht, zal ook worden verteld wat zij heeft gedaan."


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ quiáˈrˉ e nɨsingˈˊ Jesús do, jo̱baˈ lalab canaaiñˋ áiñˈˋ i̱ dseata˜ do jo̱ féˈrˋ: —¡Fɨˊ dseˈˋ crúuˆ teáangˊ i̱ dseaˋ na! Jo̱baˈ cañíiˋ dseata˜ Pilato quiáˈˉ i̱ dseaˋ teáangˉ do ie˜ jo̱, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Teeˉbaˈre, jo̱ yaam˜baˈ güɨteáangˊnaˈre fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, co̱ˈ jnea˜ jaˋ mɨˊ cadséˈˋe jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ quiáˈrˉ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajmɨngɨ́ɨˈˇɨre. 	 Zodra de leidende priesters en de bewakers Jezus zagen, begonnen zij te schreeuwen: "Kruisigen! Kruisigen!" "Doe dat zelf maar", antwoordde Pilatus. "Ik zeg dat Hij onschuldig is."


Jo̱guɨ Fidiéeˇbɨ cajo̱ dseaˋ nɨcajméerˋ e li˜ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱guɨ nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ e seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ. Co̱ˈ e Jmɨguíˋ do lɨ́ɨˊ ˈnángˈˋ quiáˈˉ e catɨ́ɨngˉ niˈíingˈ˜naaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Hij heeft Zijn stempel op ons gezet door ons Zijn Heilige Geest in het hart te geven. Daardoor zijn wij verzekerd dat wij bij Hem horen.


Jo̱ ie˜ uǿøˋ guienʉ́ʉˊ jo̱b, lajeeˇ e Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Silas féiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱guɨ ørˊ e quiáˈˉ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ cajo̱, jo̱ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ i̱ sɨjnɨ́ɨngˇ do lɨco̱ˈ núuˋbre, 	 Rond middernacht waren Paulus en Silas aan het bidden. Zij zongen lofliederen voor God en de andere gevangenen luisterden naar hen.


co̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ nɨcalǿngˉ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ˈmóoˈ˜ e ñíiˊ eáangˊ. Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ contøømˉ ˈnéˉ e nijmɨˈgooˉnaˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ fɨˊ ngúuˊ táangˋnaˈ. 	 God heeft u tegen de allerhoogste prijs gekocht! Gebruik daarom ieder deel van uw lichaam om God eer te geven.


Jo̱ Tʉ́ˆ Simón catɨ́ɨiñˉ guooˋ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ casíngˈˋneiñˈ. Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, catǿˈˉtu̱r jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caˈuǿøiñˋ e fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ i̱ teáangˈ˜ do, jo̱ caˈeiñˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do i̱ dseamɨ́ˋ do e nɨcají̱ˈˊbiñˈ do. 	 Petrus nam haar bij de hand en hielp haar opstaan. Daarna riep hij de volgelingen van Jezus en de weduwen binnen en zei: "Kijk, zij leeft weer."


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ quiéˉe, e jaˋ güɨdsigáˋ óoˊnaˈ e ˈníˈˋ níingˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ ˈnʉ́ˈˋ, dsʉˈ güɨlɨñíˆnaˈ guiʉ́ˉ e jnea˜bingˈ laˈuii˜ i̱ calɨ́ˉ ˈníˈˋ níingˉ jaléngˈˋ dseaˋ do. 	 Als de mensen u haten, vergeet dan niet dat zij Mij al eerder hebben gehaat.


Jo̱ mɨ˜ cacóoˉ e sʉ̱ˋ e sɨlɨ́ɨngˇ do e téeˈ˜ e fɨˊ dsíiˊ úuˊ quiáˈˉ sʉ̱ˋ do e se̱ˈˊ i̱ ángel do, jo̱baˈ e jmiñiˇ quiáˈˉ do canaangˋ sooˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ e féˈˋ dseaˋ mɨ˜ féiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 En uit de handen van de engel die voor God stond, steeg de geur van de wierook omhoog, samen met de gebeden van de gelovigen.


Jo̱guɨ i̱ Judas Iscariote i̱ nɨcanaangˋ ˈnɨ́ɨngˋ Jesús do, guiʉ́bˉ cuíirˋ e fɨˊ dsíiˊ iáˋ jo̱, co̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ caseángˈˊ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e fɨˊ jo̱. 	 De verrader Judas wist dat, want Jezus was daar vaker geweest met Zijn discipelen.


Jo̱ lajaléˈˋ niguiáˉ Fidiéeˇ fɨˊ uii˜ tɨɨˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ mɨ˜ jíngˈˉ Fidiéeˇ e ninéˉ lajaléˈˋ fɨˊ uii˜ tɨɨˉ Dseaˋ Jmáangˉ dsʉˈ o̱faˈ éengˋ ˈñiaˈrˊ cajo̱, dsʉco̱ˈ ˈñiaˈˊbre dseaˋ nɨjméerˋ e nɨnéeˊ lajaléˈˋ do fɨˊ uii˜ tɨɨˉ dseaˋ do. 	 Want God heeft alles aan Christus onderworpen. Maar als God zegt dat Hij alles aan Christus onderworpen heeft, is Hij daar natuurlijk Zelf van uitgesloten.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do: —¿Jialɨˈˊ ˈgóˈˋnaˈ? Jo̱ ¿jialɨˈˊ jmooˋnaˈ e jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ e jnea˜? 	 "Waarom zijn jullie zo van streek?" vroeg Hij. "Waarom twijfelen jullie eraan of Ik het werkelijk ben?


Jo̱baˈ dseaˋ do cañíirˋ lala: —Seabˋ co̱o̱ˋ e jiéˈˋguɨ e ˈnéˉ nidǿøˈ˜ø e jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ ñíˆnaˈ jial lɨ́ɨˊ. 	 "Nee", zei Hij. "Ik heb al iets anders. En jullie weten niet wat het is."


jo̱guɨ eáangˊ jmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ quiáˈˉ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do, jo̱ dsʉˈ jaˋ jmɨˈgooˋnaˈ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ, co̱ˈ jaˋ jmooˋnaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. 	 U gaat er prat op Gods wet te kennen. Maar waarom maakt u God dan te schande door Zijn wet te overtreden?


Jo̱guɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ e sɨnʉ́ʉˆ do lala: —Jmɨrǿøngˋnaˈ jmɨɨˋ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ e tuˈˊ na. Jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b cajmɨrǿøngˋ i̱ dseaˋ do dseángˈˉ la có̱ˈˊ e tuˈˊ do. 	 Jezus zei tegen de bedienden: "Vul al die kruiken met water."


Jo̱guɨ dsʉˈ ˈnɨˊ íingˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ seaˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ niˈíingˉ, jo̱ e lab e jo̱: e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ e nɨta˜ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈr˜, jo̱guɨ e jmiˈneáangˋnaaˈ rúˈˋnaaˈ. Jo̱ dsʉˈ e jmiˈneáangˋnaaˈ rúˈˋnaaˈ do, e jo̱b e niingˉguɨ eáangˊ lajeeˇ lajɨˋ e ˈnɨˊ na. 	 Kortom, er zijn drie dingen die blijven: Geloof, hoop en liefde. Maar de liefde is het voornaamste.


Jo̱guɨ jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ cajo̱ e ie˜ mɨ˜ táˋ jáˈˉ calɨ́ngˉnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jmiguiʉˊ íingˈ˜ iihuɨ́ɨˊ caˈíingˈ˜naˈ, lɨfaˈ cajmeeˉbaˈ téˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱, jo̱ jaˋ calɨtúngˉ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Vergeet nooit die heerlijke tijd toen u Christus pas had leren kennen. Al had u het zwaar te verduren, u liet de Here niet los.


Jo̱ e ngúuˊ táangˋ dseaˋ e niˈángˉ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ jaˋ eeˋ ta˜ íingˆ e jo̱, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱baˈ eáamˊ niniingˉ. Jo̱guɨ cajo̱ jaˋ eeˋ bíˋ óoˋ e ngúuˊ táangˋ dseaˋ e niˈángˉ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ, jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nijí̱ˈˊtu̱ caléˈˋ catú̱ˉ, eáamˊ nɨˈgøngˈˊ. 	 Wat in de aarde wordt gelegd, is het aanzien niet waard. Maar wat levend wordt gemaakt, is schitterend. Wat in de aarde wordt gelegd, is tot niets in staat. Maar wat levend wordt gemaakt, heeft grote kracht.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, i̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel i̱ cangolíingˉ có̱o̱ˈ˜ Yáˆ do jáˈˉ calɨ́iñˉ júuˆ quiáˈˉ Jesús, co̱ˈ cangáˉbre jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ do jmɨɨ˜ ie˜ mɨ˜ cajméerˋ e cají̱ˈˊtu̱ i̱ Lázaro do. 	 Nu zij dit hadden gezien, geloofden veel Joden dat Jezus de Christus was.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˈˉ do fɨˊ jo̱, canaaiñˋ mɨˈrˊ Fidiéeˇ uii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Samaria do e laco̱ˈ niˈíñˈˋ do Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, 	 Het bleek dat de nieuwe volgelingen wel in de naam van de Here Jezus gedoopt waren, maar niet de Heilige Geest hadden ontvangen. Daarom baden Petrus en Johannes voor hen,


Jo̱ joˋ huǿøˉ lɨˈɨɨ˜ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ caˈíngˈˋ tú̱ˉ mil e cuuˉ do caguiérˉ jo̱ casɨ́ˈrˉ fiir˜: “Fíiˋi, ˈnʉˋ cacuǿøˈ˜ jnea˜ tú̱ˉ mil cuuˉ, jo̱ cajméˉbaa ta˜ có̱o̱ˈ˜ e jo̱, jo̱ lana nicalɨ́ˈˉɨ tú̱ˉguɨ mil e cuuˉ do e dsíˋ.” 	 Daarna kwam de man die 2000 geldstukken had gekregen. 'Meneer,' zei hij tegen zijn meester, 'u hebt mij 2000 geldstukken toevertrouwd. Ik heb er nog eens zoveel bijverdiend.'


Dsʉˈ mɨ˜ ningɨ́ˋ e nijí̱ˈˊtú̱u̱, fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galileab ninii˜i caléˈˋ catú̱ˉ jéengˊguɨ laco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Maar als Ik uit de dood ben teruggekomen, zal Ik naar Galilea gaan en jullie daar ontmoeten."


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do jaˋ iiñ˜ e nilíiñˈˉ do e ta˜ jo̱, co̱ˈ dsíngˈˉ ˈníˈˋ níingˉneiñˈ, jo̱baˈ casíiñˈˋ do nifɨˊguɨ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ caguijméeˈˇ júuˆ i̱ dseaˋ nija̱ˈˉ ta˜ do e jaˋ jíiˈr˜ i̱ dseaˋ góorˋ do faˈ e i̱ do nilíingˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈrˉ. 	 Maar er waren mensen in zijn land die een hekel aan hem hadden. Die stuurden een delegatie achter hem aan met de mededeling dat ze in opstand waren gekomen. Ze zouden hem niet als koning erkennen.


¿I̱˜ i̱ caquiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Juan i̱ caseáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do? ¿Su Fidiéeˇ o̱si dseaˋ jmɨgüíbˋ é? Jo̱ song nilíˈˋnaˈ ningɨɨˉnaˈ quiéˉe lana, jo̱baˈ jnea˜ nifɨ́ɨˆɨ ˈnʉ́ˈˋ i̱˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiéˉe e jmóoˋo jaléˈˋ e na. 	 Zeg eens: Doopte Johannes in opdracht van God of niet?"


Jo̱ dsʉˈ có̱o̱ˈ˜ e jo̱ i̱ jóˈˋ ˈlɨngˈˆ do dseángˈˉ eáamˊ calɨguíingˉneˈ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do, jo̱guɨ cangóˉbreˈ e cangotíing˜neˈ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ sɨju̱ˇ i̱ dseamɨ́ˋ do i̱ seengˋguɨ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˆ, jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmiti˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ i̱ teáangˉ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús cajo̱. 	 De draak werd woedend op de vrouw en ging weg om de rest van haar kinderen de oorlog aan te doen. Dat zijn de mensen die zich houden aan wat God gezegd heeft en die er openlijk voor uitkomen dat zij bij Jezus horen.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Jesús e calɨ́ˉ jiuung˜ dsíiˊ i̱ dseañʉˈˋ do dsʉˈ canúurˉ lado, jo̱baˈ dsifɨˊ ladob casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —¡Dsíngˈˉ huɨ́ɨngˊ lɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ seaˋ cuuˉ e nijángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ e laco̱ˈ dseaˋ do nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈrˉ! 	 Jezus keek hem na en zei: "Wat is het voor rijke mensen moeilijk om in het Koninkrijk van God te komen!


Jo̱ Ezequías calɨsíˋ tiquiáˈˆ Manasés jo̱ Manasés calɨsíˋ tiquiáˈˆ Amón jo̱ Amón calɨsíˋ tiquiáˈˆ Josías. 	 Hizkia was de vader van Manasse; Manasse de vader van Amon; Amon de vader van Josia;


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ ˈnɨˊ oor˜ lajo̱, caguiéngˈˉ dseamɨ́ˋ quiáˈˉ Ananías fɨˊ jo̱, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ jaléˈˋ e nɨcalɨ́ˉ do. 	 Een uur of drie later kwam zijn vrouw, die van niets wist.


Jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do: —Mɨ˜ nigüɨtáangˈ˜naˈ fɨˊ quiáˈˉ dseaˋ lɨ˜ niguilíingˉnaˈ, fɨˊ jo̱b nijá̱ˆnaˈ carta˜ nilíˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ güɨlíingˉnaˈ. 	 "Als je in een dorp komt", zei Hij, "zoek dan een huis waar je kunt logeren. Blijf daar tot je weer verder gaat.


Jo̱ cajéemˋbre Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Gólgota e guǿngˈˋ Cuo̱ˈˋ Mogui˜ ˈLɨɨ˜. 	 Zo brachten zij Jezus naar de plaats Golgotha. Golgotha betekent Schedelplaats.


Jo̱ cajmeabˈˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ do lají̱i̱ˈ˜ e iihuɨ́ɨˊ e ˈnéˉ nidsingɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ jial nilɨˈgøiñˈˊ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱; jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ cajméerˋ quijí̱ˉ i̱˜ i̱ dseaˋ i̱ nijáaˊ do, jo̱guɨ e˜ jmɨɨ˜ e jíngˈˉ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do e nijáaˊ i̱ dseaˋ do. 	 Zij vroegen zich af wat de Geest van Christus, Die in hen was, bedoelde. Want Hij vertelde hun over de vreselijke dingen die Christus zou doormaken en over de verheerlijking die daarop zou volgen. Het was hun niet duidelijk, wanneer en onder wat voor omstandigheden dat allemaal zou gebeuren.


Dsʉˈ jaˋ caquiaiñˈˆ có̱o̱iñˈ˜ do cartɨˊ mɨ˜ calɨséngˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ i̱ quiéeiñˈˋ do. Jo̱ mɨ˜ calɨséngˋ íˋ, jo̱baˈ caté̱e̱ˋ Séˆ e calɨsíñˈˋ do Jesús. 	 Hij deed wat de engel had gezegd en trouwde met Maria. Maar hij had geen gemeenschap met haar tot na de geboorte van het kind. En Jozef noemde Hem Jezus.


’Jo̱ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ e jí̱i̱ˈ˜ có̱o̱ˈ˜ cuǿøngˋ líˋ jmee˜ jnea˜ la ñiiˉ ˈñiáˈˋa. Co̱ˈ jnea˜ mɨ˜ quidsiiˉ íˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ, e jo̱ jmóoˋo laco̱ˈ ta˜ quiʉˈˊ Tiquíˆiiˈ Fidiéebˇ, jo̱guɨ dseángˈˉ røøbˋ jaléˈˋ e jmóoˋo do cajo̱. Jo̱ jaˋ jmóoˋo la tɨɨnˉ ˈñiáˈˋa jaléˈˋ e jo̱, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Tiquíˆbaaˈ e jmóoˋo, co̱ˈ dseaˋ íbˋ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Ik kan niets uit Mijzelf doen. Ik oordeel zoals God het Mij zegt. Mijn oordeel is eerlijk en rechtvaardig. Het gaat Mij niet om wat Ik wil maar om wat God wil, want Hij heeft Mij gestuurd.


“Fíiˋi, jaˋ jméeˈˆ fɨˈíˆ faˈ ñiˈˊ tɨˊ quiéˉe, co̱ˈ jaˋ catɨ́ɨnˈˉ faˈ e niˈúunˈ˜ sɨnʉ́ʉˆ quiéˉe, co̱ˈ dseaˋ ˈgømˈˊ ˈnʉˋ, o̱ˈguɨ faˈ e cateáˉ dsiiˉ e cagaˈnénˈˋn ˈnʉˋ ˈñiáˈˋa, co̱ˈ dseaˋ fémˈˊ ˈnʉˋ. Jo̱ lɨco̱ˈ féeˈ˜ e niˈleáangˉ dseaˋ dséeˈ˜ quiéˉe, jo̱ niˈleáamˉbre jóng. 	 "Here, ik wil het U verder niet lastig maken. Ik ben het niet waard dat U in mijn huis komt. Daarom heb ik het ook niet gedurfd zelf naar U toe te komen. Eén woord van U is genoeg om mijn knecht te genezen.


Dsʉco̱ˈ dseángˈˉ e jábˈˉ e júuˆ la, jo̱guɨ dseángˈˉ la guíimˋ ˈnéˉ nilíˋ jáˈˉ líingˋ jaléngˈˋ dseaˋ e júuˆ la cajo̱; Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ cajárˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ nileáiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ røøngˋ dseeˉ, jo̱ lajeeˇ lajaléngˈˋ dseaˋ røøngˋ dseeˉ, jnea˜bingˈ i̱ eáangˊguɨ lɨ́ɨngˊ lajo̱. 	 Het is een onomstotelijk feit (en iedereen zou dat moeten geloven) dat Christus Jezus in de wereld is gekomen om zondaars te redden; en ik was wel de ergste van hen allemaal.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do e júuˆ la: —Jo̱ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ, lɨ́ɨˊ laco̱ˈ mɨ˜ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ niseengˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ nirøøngˋ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e camɨ́ɨˊ i̱ dseata˜ do cuuˉ quiáˈrˉ lají̱i̱ˈ˜ e nirøøngˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ do, 	 "U kunt het Koninkrijk van de hemelen vergelijken met een koning die besloot geld op te eisen dat hij tegoed had.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ calɨñiˊ Jesús e ˈnʉñíbˆ nɨˈiuungˉ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ, jo̱baˈ caquɨmˈˉtu̱r fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galilea. 	 Toen Jezus hoorde dat Johannes de Doper was gevangen genomen, ging Hij terug naar Nazareth in Galilea.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús: —Lɨ́ˈˆ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ laˈóˈˋ guitúungˋnaˈ na, jaangˋ i̱ gøˈˊ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ co̱o̱ˋ cuéeˈ˜ huɨ̱́ɨ̱ˊ, íbˋ i̱ niˈléˉ do. 	 "Ja", antwoordde Hij. "Eén van de twaalf. Eén die samen met Mij zijn brood in de kom doopt.


jo̱ có̱o̱ˈ˜ e cuuˉ jo̱b calárˉ e guóoˈ˜ uǿˉ e siiˋ Uǿˉ lɨ˜ uøˈˊ dseaˋ Guóoˈ˜ quiáˈˉ e Jmóoˋ Tuˈˊ, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ ta˜ e caquiʉˈˊ Fíiˋi.” 	 Daarvoor kochten ze het land van de pottenbakker. Dit moest ik van de Here zeggen." (a)


Co̱ˈ ie˜ jo̱ gángˉ dseaˋ taang˜ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ fɨˊ jee˜ móˈˋ: jo̱ jaaiñˈˋ do nidsémˈˉbre, jo̱guɨ jaangˋguɨiñˈ do nijé̱ˉbre. 	 Dan zullen twee mannen samen op het veld werken. De een zal worden meegenomen, de ander achterblijven.


Jo̱ Fidiéeˇ calɨˈiiñ˜ e nijmijnéeiñˋ jial tíiˊ ˈgøiñˈˊ jo̱guɨ jial e nicuǿˈrˉ iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáiñˈˉ; jo̱ dsʉˈ jaˋ mɨˊ cajméerˋ lajo̱ uíiˈ˜ e eáangˊ jmóorˋ téˈrˋ e féngˈˊ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ catɨ́ɨngˉ niˈíngˈˋ e iihuɨ́ɨˊ jo̱ jo̱guɨ i̱ catɨ́ɨngˉ niˈíingˉ conguiaˊ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ. 	 Wel, als God uiting wil geven aan Zijn toorn en als Hij wil laten zien hoe groot Zijn kracht is, wat dan nog? Heeft Hij niet lang genoeg geduld gehad met de mensen, die straf verdienden en rijp waren voor de ondergang?


Jo̱ laco̱ˈ jaangˋ tiquiáˈˆ jiuung˜ jéeiñˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ jmóoˋ íˋ quiáˈˉ jiuung˜ quiáˈrˉ, jo̱guɨ lajo̱b e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ do quie̱ˊ nifɨˊ quíˉiiˈ cartɨˊ mɨ˜ catɨ́ˋ íˈˋ e calɨcuíingˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ caˈíngˈˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ laˈeáangˊ e cajáangˈ˜ yee˜naaˈ fɨˊ jaguóˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Laat ik het anders zeggen: De wet was onze leermeester tot Christus kwam; Christus zou ons leren dat wij alleen maar recht voor God zouden staan door in Hem te geloven.


Jo̱ dsʉˈ e mɨjú̱ˋ e cangotóoˈ˜ lɨ˜ jloˈˆ uǿˉ do guǿngˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ ngámˈˋbre jaléˈˋ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ eáamˊ dsicuángˋ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱. Jo̱ i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ e mɨjú̱ˋ e cacuøˊ lajɨˋ cien mɨ́ˈˆ lacamɨ́ˈˆ do, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ i̱ dseaˋ do lɨ́ɨiñˊ laco̱ˈ e mɨjú̱ˋ e cacuøˊ jí̱i̱ˈ˜ sesenta mɨ́ˈˆ lacamɨ́ˈˆ, jo̱guɨ i̱ lɨɨng˜guɨ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ e mɨjú̱ˋ e cacuøˊ jí̱i̱ˈ˜ treinta mɨ́ˈˆ lacamɨ́ˈˆ. 	 Tenslotte zijn er mensen die het goede nieuws horen en begrijpen. Bij hen draagt het zaad vrucht, soms honderd, soms zestig en soms dertigvoudig. Dit soort mensen lijkt op de goede grond, waar het zaad mooi kon opkomen en vruchtdragen."


Jo̱ cañíiˋ i̱ dseañʉˈˋ do quiáˈˉ Lii˜ jo̱ cajíñˈˉ: —U̱˜, jaˋ ngánˈˋn, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ seengˋ nijmeáˈˉ jnea˜ júuˆ e˜ guǿngˈˋ jaléˈˋ e to̱o̱˜ la. Jo̱guɨ i̱ dseañʉˈˋ etiope do catǿˈrˉ Lii˜ e caguáiñˈˋ do ni˜ e bǿøˈ˜ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈr˜. 	 "Begrijpt u wat u leest?" vroeg hij aan de man in de wagen. "Eerlijk gezegd, begrijp ik er niet veel van", antwoordde de man. "Er staat ook geen uitleg bij!" En hij vroeg Filippus bij hem in de wagen te komen zitten.


Jo̱ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do, cangoguia˜bre júuˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ e quiáˈˉ e niquɨ́ˈˉ nijíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 De discipelen gingen erop uit. Aan allen die zij ontmoetten, vertelden zij dat zij de zonde de rug moesten toekeren.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ néeˈ˜ jaˋ cajíngˈˉ Fidiéeˇ faˈ sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ ángeles quiáˈrˉ mɨ˜ féˈrˋ lala: Níˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiin˜n, cartɨˊ nijmee˜e e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉˋ nisíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiníˈˆ e laco̱ˈ nijmɨˈgórˋ ˈnʉˋ. 	 Heeft God ooit tegen een engel gezegd, zoals tegen Zijn Zoon: "Ga hier naast Mij op de ereplaats zitten, totdat Ik al Uw vijanden aan Uw macht heb onderworpen"? (f)


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨ́ɨngˊ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús fɨˊ dseˈˋ crúuˆ do, gabˋ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ lɨco̱ˈ guiaˈrˊ mogui˜bre jǿøiñˉ dseaˋ do jo̱ féˈrˋ: 	 De mensen die voorbijkwamen, scholden Hem uit en schudden hun hoofd.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nɨcañíimˊbɨˈ dseaˋ íˋ, jneab˜ íˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ sinˈˊ sɨɨnˈ˜ lana. 	 "Ik ben het", antwoordde Jezus.


Jo̱ lajeeˇ ngolíiñˉ, cangoquiéengˊ Jesús, jo̱ canaaiñˋ ngɨrˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱iñˈ˜ do. 	 Terwijl ze zo liepen te praten, haalde iemand hen in en liep met hen mee.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ nitáiñˈˊ fɨˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ yʉˈˊ jo̱ fɨˊ jo̱b niˈíñˈˋ iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ cartɨˊ niquíˈrˉ jo̱guɨ nitʉ́rˉ maja̱r˜. 	 en in de oven gooien. Daar zal het één en al wroeging, tranen en verdriet zijn.


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do e jmɨcó̱o̱ˈˇ quiáˈrˉ do cangórˉ e cangoguiarˇ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ i̱ sɨjnɨ́ɨngˇ cartɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˆ e Fidiéeˇ quidsiˊ íˈˆ quiáˈrˉ. 	 Zo kon Hij naar de geesten in de gevangenis gaan om hun bekend te maken wat Hij heeft gedaan.


Jo̱ lajeeˇ jo̱ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do cangolíiñˆ e cangoleáarˇ jaléˈˋ e nidǿˈrˉ e fɨˊ fɨɨˋ Sicar do. Jo̱ e fɨˊ ojmɨ́ˆ dob caje̱ˊ Jesús ˈñiaˈrˊ lajeeˇ jo̱, jo̱ co̱ˈnáˈˆ lajo̱b caguiéˉ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Samaria e fɨˊ ojmɨ́ˆ do, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseamɨ́ˋ do: —¿Jáˆ cuǿˈˆjiʉˈ jnea˜ jmɨɨˋ dúuˈ˜u? 	 Er kwam een Samaritaanse vrouw water putten. Jezus vroeg of zij Hem wat te drinken wilde geven.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ lajo̱, caquiʉˈˊ Jesús ta˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do e nidsitáangˈ˜tu̱iñˈ do fɨˊ dsíiˊ móoˊ e quiáˈˉ nicuóiñˈˉ do e guiéeˊ do jéengˊguɨjiʉr laco̱ˈ írˋ jo̱ niguilíiñˉ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Betsaida lajeeˇ e ɨ́ɨˋ Jesús júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do. 	 Hierna zei Jezus tegen Zijn discipelen dat zij vlug moesten overvaren naar Bethsaïda. Hij zou later komen, maar wilde eerst de mensen naar huis sturen.


Jo̱ mɨ˜ caguiéngˈˉ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ Bernabé fɨˊ Jerusalén co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ apóoˆ caˈíñˈˋ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ dseaˋ caguiaangˉ do fɨˊ jo̱. Jo̱ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ caguiaangˉguɨ do cajmeaˈrˊ júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jial cajmɨcó̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ quiáˈrˉ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e cangolíiñˈˉ do. 	 Toen zij in Jeruzalem kwamen, werden zij door de christengemeente, de apostelen en de leiders, met open armen ontvangen. Paulus en Barnabas vertelden wat God met hen had gedaan.


Jo̱guɨ guicó̱o̱ˈˇbɨ cajo̱ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Apeles i̱ nɨcagüɨˈɨ́ɨˊ guiʉ́ˉ jee˜ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ e nɨcangongɨ́ɨiñˉ uíiˈ˜ e teáˋ siñˈˊ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱guɨ guicó̱o̱bˈˇ cajo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Aristóbulo. 	 Doe de groeten aan Apelles, die zo duidelijk heeft bewezen van Christus te zijn. Doe de groeten aan de familie van Aristobulus,


Jo̱ lajeeˇ jo̱b cagüɨˈɨ́ɨˊ Jesús e nɨˈiʉ˜ e lɨ́ˈˆ corona e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ yaang˜ tó̱o̱ˊ do fɨˊ moguir˜, jo̱guɨ jlɨ́ɨiñˋ e ˈmɨˈˊ e niungˈˋ huɨ́ɨngˊ do. Jo̱ lajeeˇ nɨsingˈˊ Jesús fɨˊ quiniˇ i̱ dseaˋ do, lalab cajíngˈˉ dseata˜ Pilato e sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ teáangˉ do ie˜ jo̱: —¡Lab nɨsingˈˊ i̱ dseañʉˈˋ la fɨˊ quiníˆnaˈ náng! 	 Jezus kwam achter hem aan naar buiten, met de doornenkroon op Zijn hoofd en de rode mantel om. "Kijk nu eens naar deze Man", zei Pilatus.


Jo̱guɨ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e fɨ́ɨmˊ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ éeˋ guiʉ́ˉ calɨˈiiñ˜ ninírˋ lají̱i̱ˈ˜ e cangɨ́ɨngˋ ˈnʉ́ˈˋ e móoˉnaˈ jmɨɨ˜ na, dsʉˈ jaˋ cangárˉ; jo̱guɨ calɨˈiiñ˜ e ninúrˉ lají̱i̱ˈ˜ e núuˋ ˈnʉ́ˈˋ lana, dsʉˈ jaˋ canúurˉ cajo̱. 	 Vele profeten en gelovigen hebben ernaar verlangd te zien wat jullie zien en te horen wat jullie horen. Maar zij konden het niet.


Jo̱guɨ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ cuøˈˊ ˈnʉ́ˈˋ faˈ lab co̱o̱ˋ vas jmɨɨˋ uíiˈ˜ e ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ jnea˜ jmɨtaaˉ óoˊnaˈ e seabˋ guiéeˆ quiáˈrˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ. 	 Wie jullie een beker water geeft, omdat jullie bij Mij horen, zal vast en zeker een beloning krijgen.


e laco̱ˈ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ nilíingˋ júuˆ quiéˉe quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Opdat ieder die in Mij gelooft, eeuwig leven zal hebben.


Co̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ e lajaangˋ lajaangˋ ˈnʉ́ˈˋ ñíˆnaˈ jial ˈnéˉ eeˉnaˈ røøˋ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ quíiˉnaˈ, jo̱guɨ jial ˈnéˉ e jmɨˈgooˋnaˈre cajo̱ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ. 	 Ieder van u moet zijn lichaam beheersen, zodat het niet onteerd wordt, maar aan God toebehoort.


Jo̱ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do: —¿Jáˆ mɨˊ cafɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e song dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ nimóˆbaˈ jóng jial tíiˊ laniingˉ ˈgøngˈˊ Fidiéeˇ? 	 "Ik heb toch gezegd dat je, als je op Mij vertrouwt, de macht en grootheid van God zult zien?" antwoordde Jezus.


Jo̱baˈ mɨ˜ caguiéiñˈˉ do fɨˊ jo̱, i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ jial calɨ́ˉ e calɨjnéiñˈˋ. Jo̱ dseaˋ do cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ Israel do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Móˈˆ, jí̱i̱bˋ casú̱u̱ˉ dseaˋ do jminiiˉ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangorú̱u̱ˈˇu̱, jo̱ lajo̱baˈ calɨjnéˈˋe. 	 De Farizeeërs vroegen de man ook hoe het kwam dat hij kon zien. Hij antwoordde: "Hij deed wat modder op mijn ogen. Daarna heb ik mij gewassen en nu kan ik zien."


Jo̱guɨ Fidiéeˇ cajmɨrǿrˋ júuˆ có̱o̱ˈ˜ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham có̱o̱ˈ˜guɨ jaangˋ dseaˋ sɨju̱ˇ dseaˋ do. Güɨlɨñíˆbɨˈ cajo̱ e jaˋ tó̱o̱ˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ faˈ e cajmɨrǿrˋ e júuˆ do quiáˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ sɨju̱ˇ Abraham, co̱ˈ quiáˈˉ jaamˋ dseaˋ e féˈˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ do, jo̱ íbˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wel, God deed Abraham en zijn Kind een belofte. Er staat niet in de Boeken dat die belofte aan Abrahams 'kinderen' werd gedaan, want dan zou die voor alle Joden gelden. Nee, er staat 'Kind' en daarmee wordt Christus bedoeld.


Co̱ˈ tiquiáˈˆ dseaˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ jó̱o̱rˊ dseañʉˈˋ, jo̱ jaléngˈˋ jó̱o̱ˊ dseaˋ dseañʉˈˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ tiquiáˈrˆ; jo̱guɨ niquiáˈˆ dseaˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ jó̱o̱rˊ dseamɨ́ˋ, jo̱ jaléngˈˋ jó̱o̱ˊ dseaˋ dseamɨ́ˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ niquiáˈrˆ; jo̱guɨ iemɨséˆ dseaˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ mɨloo˜ quiáˈrˉ, jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ mɨloo˜ quiáˈˉ dseaˋ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ iemɨsérˆ, co̱ˈ jaˋ nisɨ́iñˉ røøˋ uii˜ quiéˉ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe. 	 Vader en zoon zullen onenigheid krijgen over Mij. Moeder en dochter ook. En schoonmoeder en schoondochter zullen elkaar niet begrijpen."


Jo̱ nijméeˈ˜ dseaˋ júuˆ jial nileángˉ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e niˈíingˉ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Jij zult hun vertellen dat zij gered kunnen worden door de vergeving van hun zonden.


Jo̱ song seengˋ dseaˋ i̱ iing˜ nidsisɨ́ɨˈ˜ júuˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ e júuˆ la, jo̱baˈ ˈnéˉ ñiˊbre e o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ o̱ˈguɨ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ caguiaangˉguɨ quɨ́ˈˉ tɨ́ɨˋnaaˈ e jmooˉnaaˈ co̱o̱ˋ ˈléˈˋguɨ e jiéˈˋ e jaˋ røøˋ lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ la. 	 Als het over deze dingen gaat, moet u niet per se gelijk willen hebben. Daar gaat het ons ook niet om, net zo min als de andere gemeenten.


Jo̱guɨ íbˋ dseaˋ i̱ jmitíiˈ˜ dsiˋnaaˈ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e dsingɨ́ɨngˉnaaˈ; jo̱ jmóorˋ lajo̱ e laco̱ˈ jneaa˜aaˈ cuǿøngˋ líˋ nijmitíiˈ˜naaˈ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ dsingɨ́ɨngˉ lajo̱; jo̱ jmooˉnaaˈ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúˈˋnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la nɨcajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ. 	 Hij troost ons en geeft ons nieuwe moed in alle ontberingen en beproevingen. Hij doet dat, opdat wij anderen kunnen troosten en bemoedigen.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseata˜ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ sɨˈíingˆ jnea˜ e niquiʉ́ˈˆʉ ta˜ laco̱ˈguɨ quiʉˈˊ ta˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ fɨˊ la, co̱ˈ faco̱ˈ lajo̱, jo̱baˈ seemˋ dseaˋ quiéˉe i̱ nijmeáanˈ˜n ta˜ e laco̱ˈ jaˋ nijángˈˋ dseaˋ jnea˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel faco̱ˈ lajo̱. Co̱ˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ fáˈˋa na, e jaˋ sɨˈíinˆn e niquiʉ́ˈˆʉ ta˜ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Jezus antwoordde: "Mijn koninkrijk is niet van deze wereld. Als dat zo was, zouden mijn lijfwachten met geweld hebben verhinderd dat Ik in de handen van de Joden was gevallen. Nee, mijn koninkrijk is niet van deze wereld."


Jo̱ ie˜ jo̱b cajo̱ i̱ Juan do táaiñˋ ta˜ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ fɨˊ quiá̱ˈˉ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Enón caˈˊ lɨ˜ néeˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Salim, co̱ˈ fɨˊ jo̱b lɨ˜ seaˋ jmɨɨˋ jmiguiúungˋ, jo̱guɨ fɨ́ɨmˊ dseaˋ dsilíiñˉ fɨˊ jo̱ e sáaiñˋ jmɨɨ˜. 	 Johannes de Doper zat toen nog niet in de gevangenis. Hij doopte in Aenon bij Salim; daar was veel water. Er kwamen daar veel mensen om zich te laten dopen.


Jo̱ cajmóˆnaaˈ lajo̱, co̱ˈ i̱ Paaˉ do jaˋ calɨˈiiñ˜ ngórˉ fɨˊ Éfeso ie˜ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaˋ niquɨ́iñˋ eáangˊ e dsérˉ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Asia, dsʉco̱ˈ iiñ˜ e niguieiñˈˊ lajmɨnábˉ fɨˊ Jerusalén e nidsitíiñˈ˜ jmɨɨ˜ Pentecostés e tɨˊ fɨˊ jo̱. 	 Paulus had namelijk besloten Efeze niet aan te doen om in Asia geen tijd te verliezen. Hij had haast omdat hij, als het even kon, met Pinksteren weer in Jeruzalem wilde zijn.


Jo̱guɨ jmitíˆnaˈ jaléˈˋ e nɨcaˈéeˉe ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ jaléˈˋ e júuˆ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ jaléˈˋ e nɨcanʉ́ʉˉnaˈ e nɨcafáˈˉa jo̱guɨ jaléˈˋ e nɨcañíiˉnaˈ e nɨcajméˉe; jo̱ jmeeˉbaˈ lajo̱. Jo̱ Fidiéeˇ i̱ cuøˊ e seengˋ dseaˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ, íbˋ dseaˋ nilɨseengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Breng niet alleen in praktijk wat u van mij geleerd hebt, maar ook wat u van mij gehoord en gezien hebt; dan zal de God van de vrede met u zijn.


Jo̱ mɨ˜ calɨlíˈˆ i̱ dseata˜ Herodes do e cajmɨgǿømˋ i̱ dseaˋ i̱ jmɨtɨ́ɨngˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ do írˋ, jo̱baˈ dsíngˈˉ calɨguíiñˉ; jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ jaléngˈˋ ˈléeˉ quiáˈrˉ e nidsijngáaiñˈ˜ jaléngˈˋ jiuung˜ i̱ pingˈˆguɨ laco̱ˈ tú̱ˉ jí̱ˋ i̱ seengˋ fɨˊ Belén có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ jiuung˜ pingˈˆ i̱ seengˋ fɨˊ fɨɨˋ e néeˊ lacúngˈˊ lajíingˋ e fɨɨˋ jo̱ i̱ ngolíingˉ íˈˋ lajo̱ cajo̱. Jo̱ cajngamˈˊbre lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ ji̱i̱ˋ e cajíngˈˉ i̱ dseaˋ i̱ jmɨtɨ́ɨngˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ nʉ́ʉˊ do. 	 Herodes was woedend toen hij ontdekte dat de sterrenkundigen stiekem het land hadden verlaten. Hij stuurde een afdeling soldaten naar Bethlehem en liet daar alle jongetjes, jonger dan twee jaar, doden. Niet alleen in de stad zelf, maar ook in de omgeving. De sterrenkundigen hadden namelijk gezegd dat het ongeveer twee jaar geleden was dat zij de ster voor het eerst hadden gezien.


Co̱ˈ ie˜ jo̱ i̱ dseata˜ Davíˈˆ do caˈírˉ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, jo̱ camɨˈrˊ jmidseaˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ do iñíˈˆ e güeangˈˆ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ e cuøˈrˊ Fidiéeˇ, jo̱ cagǿˈrˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ có̱o̱ˈr˜ do. Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ cuǿøngˋ dǿˈˉ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ e iñíˈˆ do, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ jmidseaˋbingˈ cuǿøngˋ líˋ dǿˈˉ e jo̱. Dsʉˈ cangɨ́ɨmˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ do e cagǿˈrˋ e iñíˈˆ do ie˜ jo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Hij ging de tempel van God binnen, nam de offerbroden, die alleen voor de priesters bestemd waren en at die met zijn mannen op.