Jo̱ cañíiˋ i̱ Simón do quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Féengˈ˜naˈ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ uii˜ quiéˉe e laco̱ˈ jaˋ güɨguiéeˆ güɨlíinˆn jaléˈˋ e nɨcaféeˈ˜naˈ na. 	 Simon antwoordde: "Wilt u de Here voor mij vragen mij niet de straf te geven die u zojuist noemde?"


Jo̱ güɨlɨseemˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ contøøngˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ seengˋnaˈ, dseaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ catɨ́ˋ tú̱ˉ quiáˈˉ Paaˉ e catɨ́ɨngˉ Timoteo. 	 Ik bid dat de Here Jezus Christus met je geest zal zijn en wens je Zijn genade toe.


Jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ cafíingˋ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do e sello e catɨ́ˋ quiʉ̱́ˋ do, jo̱baˈ canúˉu e guicajíngˈˉ i̱ catɨ́ˋ quiʉ̱́ˋ do lajeeˇ i̱ quiúungˉ do, jo̱ lalab cajíñˈˉ do: —¡Neaˊ jo̱ jǿøˉ e la! 	 Toen Hij het vierde zegel verbrak, hoorde ik het vierde levende wezen zeggen: "Kom."


Jo̱ mɨ˜ jmooˉnaaˈ e féngˈˊ dsiˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e dsingɨ́ɨngˉnaaˈ do, jo̱baˈ guiʉ́bˉ féˈˋ Fidiéeˇ uii˜ quíˉiiˈ jóng. Jo̱ mɨ˜ jmóoˋ Fidiéeˇ lajo̱ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ eáangˊguɨ lɨta˜ dsiˋnaaˈ e nilɨseemˉbaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ lɨ˜ niingˉ ˈgøiñˈˊ. 	 Als wij volhouden, doorstaan wij de proef. En als wij de proef doorstaan, wordt onze hoop sterker.


Jo̱ co̱ˈ dobɨ guiing˜ Tʉ́ˆ Simón e fɨˊ siguiˊ do ie˜ jo̱, jo̱ lajeeˇ jo̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caguiéˉ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do. 	 Petrus zat nog steeds op de binnenplaats. Een dienstmeisje van de hogepriester zag hem bij het vuur zitten.


’Jo̱ co̱ˈ eáamˊ ˈneáangˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱baˈ cacuǿøiñˋ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ do e laco̱ˈ cajúngˉ dseaˋ do cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; jo̱ lajo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ dseaˋ do jaˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niˈnáiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, co̱ˈ cøømˋ nilɨseeiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do lata˜. 	 Want God heeft zoveel liefde voor de wereld, dat Hij Zijn enige Zoon heeft gegeven; zodat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat maar eeuwig leven heeft.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús caléˈˋ catú̱ˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jo̱ song jnea˜ iin˜n e seemˋbɨ i̱ dseañʉˈˋ la cartɨˊ mɨ˜ nigüéengˉtú̱u̱ fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ, jo̱baˈ ¿e˜ cuaiñ˜ quíiˉ ˈnʉˋ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ la? Lɨ́ˈˆ ˈnʉˋ, jaˋ güɨhuíinˈˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Jezus antwoordde: "Als Ik wil dat hij blijft leven tot Ik terugkom, is dat niet jouw zaak. Het enige wat jij moet doen, is Mij volgen."


Jo̱ caˈuøøˉbaaˈ fɨˊ Malta, jo̱ catoˈˉtú̱u̱ˈ fɨˊ e ngóoˊnaaˈ fɨˊ Roma. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguiéˉnaaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Siracusa, jo̱ fɨˊ jo̱b cajá̱ˆnaaˈ ˈnɨˊ jmɨɨ˜. 	 De eerste plaats die wij aandeden, was Syracuse, waar wij drie dagen bleven.


’Nʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiéˉe, lana nijméeˈ˜duu ˈnʉ́ˈˋ júuˆ e˜ guǿngˈˋ e júuˆ quiáˈˉ i̱ dseaˋ bíˋ mɨjú̱ˋ do. 	 Met het voorbeeld van de boer die ging zaaien, bedoel Ik dit: Er zijn mensen die wel over het Koninkrijk horen vertellen, maar er niets van begrijpen. Wat in hun hart is gezaaid, wordt er meteen door de duivel weer uitgeroofd. Dit soort mensen lijkt op de harde grond langs de weg.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ jnea˜, jo̱baˈ la quie̱ˊ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ ˈníˈˋ níiñˉ cajo̱. 	 Wie Mij haat, haat ook mijn Vader.


Jo̱guɨ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ cajmɨgǿøngˋ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ do, fɨˊ dob cabíiñˉ fɨˊ é̱ˈˋ guiéeˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ e téeˈ˜ azufre e joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niyʉˈˊ, jo̱guɨ fɨˊ jo̱b cajo̱ lɨ˜ cabíingˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ jóˈˋ dséeˉ catɨ́ˋ tú̱ˉ do i̱ cajmɨcaang˜ e caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱ fɨˊ jo̱b lɨ˜ nicá̱ˋ jaléngˈˋ íˋ iihuɨ́ɨˊ e uǿøˋ jmɨ́ɨˋ dseángˈˉ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 En de duivel die hen verleidde, werd in het brandende zwavelmeer gegooid, waar ook het beest en de leugenprofeet waren. Daar zullen zij dag en nacht gepijnigd worden, voor altijd en eeuwig.


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e mɨ˜ cangohuíingˉnaaˈ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ e huǿømˉjiʉ, nañiˊ faˈ jaˋ neeng˜ rúˈˋnaaˈ dseángˈˉ lana, dsʉˈ contøømˉ guiing˜ dsiˋnaaˈ uii˜ quíiˉnaˈ, jo̱ dseángˈˉ ii˜naaˈ faˈ e dsiˈeebˇtú̱u̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Broeders, nadat wij u een tijd alleen moesten laten (hoewel ons hart bij u bleef) hebben wij erg ons best gedaan weer naar u terug te keren. Wij verlangden naar u en wilden heel graag naar u toe.


Jo̱ dsʉˈ jneaˈˆ jaˋ nijmɨjløngˈˆ yee˜naaˈ lɨ́ɨˊguɨ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ sɨˈíˆ có̱o̱ˈ˜ e ta˜ e ooˉnaaˈ. Dsʉco̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quíˉnaaˈ jie˜ jí̱i̱ˈ˜ lɨ˜ catɨ́ɨˉnaaˈ e nijmóˆnaaˈ ta˜, jo̱ jee˜ jo̱ quíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ na fɨˊ Corinto. 	 Wij overschatten onszelf echter niet; zij wel. Waar het ons om gaat, is beoordeeld te worden naar de maatstaf waarmee God oordeelt en dat geldt ook voor ons optreden naar u toe.


Jo̱ jaléˈˋ e ta˜ huɨ̱́ˈˋ na jí̱i̱ˈ˜ lajeeˇ cateáˋbaˈ e íingˆ ta˜, jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ joˋ e ta˜ íingˆ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ dseaˋ jmɨgüíˋ jmóorˋ jaléˈˋ e ta˜ huɨ̱́ˈˋ na. 	 Zulke regels zijn door mensen bedacht. In de loop der tijd veranderen die steeds weer.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ nɨne˜naaˈ guiʉ́ˉ e jaˋ caˈíingˉ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ dseeˉ dseaˋ quiˊ i̱ calɨséngˋ malɨˈˋ, co̱ˈ ie˜ jo̱ Fidiéeˇ cacuøˈˊreiñˈ do iihuɨ́ɨˊ e cajméerˋ e caˈáˋ jmɨɨˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e quiáˈˉ cajúmˉ lajɨɨmˋ dseaˋ i̱ sooˋ dsíiˊ i̱ cajméeˋ gaˋ do. Jo̱ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ Noébingˈ i̱ caseáangˊguɨ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ caˈéeˋ e guiʉ́ˉ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱ lajo̱b cajo̱ caseáamˊbɨ guiángˉguɨ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ ie˜ jo̱. 	 Hij spaarde ook de mensen niet die vlak voor de grote overstroming leefden, behalve Noach die de mensen opriep voor God te gaan leven en zijn zeven familieleden. Maar God liet alle andere mensen, die niets van Hem wilden weten, door de grote overstroming verdrinken.


Dsʉˈ dseángˈˉ e jábˈˉ jaléˈˋ e la, e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ seengˋ e sɨˈnaaiñˋ jee˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ uíiˈ˜ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ ˈnéˉ nidsingɨ́ɨmˉbre iihuɨ́ɨˊ e jmóˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 Ja, het is nu eenmaal zo dat wie werkelijk een met Jezus Christus willen blijven, het zwaar te verduren krijgen van de mensen die Hem haten.


Jo̱ seabˋ dseeˉ quiáˈˉ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ e dsifɨbˊ lɨñiˊ dseaˋ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨ́ˉ fɨˊ lɨ˜ nitɨdsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ, dsʉˈ seaˋbɨ dseeˉ cajo̱ e jaˋ lɨñiˊ dseaˋ cartɨˊ mɨ˜ niguiéeˉ i̱ dseaˋ i̱ óoˋ dseeˉ do fɨˊ quiniˇ dseata˜. 	 Sommige mensen leiden zo openlijk een zondig leven dat het voor iedereen duidelijk is. Daardoor vallen zij onder het oordeel. Maar bij anderen zal de vreselijke waarheid pas op de dag van het grote oordeel aan het licht komen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcaguíngˈˋ Fidiéeˇ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ la guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ, dseaˋ neáangˊnaˈ fɨˊ na. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ e catɨ́ˋ tú̱ˉ quiáˈˉ Juan. 	 U ontvangt de hartelijke groeten van de kinderen van uw zuster.


Latɨˊ lana jo̱guɨ lɨ˜ dséˉguɨ cajo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ nicuǿˈˉguɨr jnea˜ iihuɨ́ɨˊ; co̱ˈ jaléˈˋ e güɨˈˊ e quie̱e̱ˉ la lana cuøˊ li˜ e jmóoˋo lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Voortaan wil ik niet meer met dit soort zaken lastiggevallen worden. Want de littekens op mijn lichaam kenmerken mij als een slaaf van Christus.


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˋtu̱r e ooˉ jmɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Éfeso do, jo̱b caseáangˊ Paaˉ i̱ Aquila do có̱o̱ˈ˜guɨ dseamɨ́ˋ quiáiñˈˉ i̱ siiˋ Priscila, jo̱ cangóˉbre ˈñiaˈrˊ fɨˊ lɨ˜ siˈˊ guáˈˉjiʉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel. Jo̱ fɨˊ jo̱b casɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ íˋ i̱ caseángˈˊ fɨˊ do ie˜ jo̱. 	 Toen zij in de haven van Efeze kwamen, liet hij de anderen achter en ging zelf naar de synagoge. Daar had hij lange gesprekken met de Joden.


Jo̱ Abraham calɨsíˋ tiquiáˈˆ Isáaˊ jo̱ Isáaˊ calɨsíˋ tiquiáˈˆ Jacóoˆ jo̱ Jacóoˆ calɨsíˋ tiquiáˈˆ Judá có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ rúiñˈˋ. 	 Abraham was de vader van Isaäk; Isaäk de vader van Jakob; Jakob de vader van Juda en zijn broers;


Dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ eáangˊguɨb calɨˈiiñ˜ e nidsigüeárˋ e fɨˊ fɨɨˋ ˈmɨ́ɨˉ e jloˈˆ eáangˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ e seaˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱ uiing˜ e jo̱baˈ Fidiéeˇ jaˋ jáaˊ e ɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ e lɨ́ɨiñˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do, co̱ˈ nɨcaguiaˊbre guiʉ́ˉ e fɨɨˋ ˈmɨ́ɨˉ jo̱ fɨˊ lɨ˜ nidsigüeáˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lata˜. 	 Maar nee, zij verlangden naar een beter, hemels vaderland. Daarom schaamt God Zich er ook niet voor hun God genoemd te worden; want Hij heeft een hemelse stad voor hen gebouwd.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ nɨcajmeˈˊ ˈnʉ́ʉˊ e jaˋ dseáangˈ˜ e nicóˋ có̱o̱ˈ˜ e jɨˋ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ niˈímˈˋbre lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ do. 	 Als u met vuurvast materiaal op de fundering hebt gebouwd, krijgt u loon.


Jo̱ Fidiéeˇ cangɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈrˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel, quiáˈˉ jial nilɨseengˋ dseaˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ íbˋ Fii˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Hij heeft het volk van Israël de heerlijke boodschap van vrede gebracht, door Jezus Christus, de Here van allen.


Dsʉˈ jnea˜guɨ lɨ́nˉn e jaˋ e mɨˊ ˈléerˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ faˈ e dsi˜ íˈˋ e nijúuiñˉ. Jo̱ ˈñiaˈˊguɨr nɨcamɨrˊ e i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ dseaˋ guiing˜ fɨˊ Romabingˈ i̱ niquidsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ, jo̱baˈ nɨcaˈɨ́ˋ dsiiˉ e fɨˊ jo̱b niguiéenˈ˜nre. 	 Zij hebben geroepen dat hij niet mag blijven leven. Mij is gebleken dat hij niets heeft gedaan, waarop de doodstraf staat. Maar omdat hij zich op de keizer beroepen heeft, moet ik hem wel naar Rome sturen.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseamɨ́ˋ do quiáˈˉ Jesús: —Jaˋ có̱o̱ˈ˜o̱ dseángˈˉ dseañʉˈˋ quiéˉe. Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ dseaˋ do: —Jábˈˉ laco̱ˈ caféeˈ˜ na, dseamɨ́ˋ, e o̱ˈ dseángˈˉ dseañʉˈˋ quíiˈˉ i̱ có̱o̱ˈ˜ lana; 	 "Ik heb geen man", antwoordde de vrouw. "Dat is waar", zei Jezus.


Jo̱guɨ lana, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, cuǿøˈ˜ bíˋ yaang˜naˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e bíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ dob nɨlɨ́ɨngˊnaˈ. 	 Tenslotte nog dit: Word sterk door één met de Here te zijn en Zijn grote kracht in u te laten werken.


Jo̱guɨ jnea˜, Lucas, cají̱ˈˉ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Paaˉ fɨˊ Filipos, jo̱ fɨˊ jo̱b caˈuøøˉnaaˈ cangóˉnaaˈ e téeˈ˜naaˈ dsíiˊ móoˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ jmɨɨ˜ e gøˈˊ dseaˋ iñíˈˆ e jaˋ quie̱ˈˆ quiéengˋ. Jo̱ lajeeˇ ˈñiáˋ jmɨɨ˜guɨbaˈ caguiéˉnaaˈ cartɨˊ Troas, jo̱ fɨˊ jo̱b cataang˜naaˈ guiéˉ jmɨɨ˜; jo̱guɨ fɨˊ jo̱b cajo̱ cají̱ˈˉ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ caguiaangˉ do. 	 Na de Paasdagen vertrokken wij per boot uit Filippi en kwamen vijf dagen later in Troas aan, waar wij de anderen ontmoetten. Wij bleven daar een hele week.


Jo̱ dsʉˈ jneaa˜guɨ́ɨˈ, dseaˋ nɨjáˈˉ lɨ́ɨˋɨɨˈ júuˆ quiáˈrˉ, niñíimˋbaaˈ e nijmiˈíngˈˊnaaˈ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱ o̱ˈ laco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ éengˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ mɨ˜ féˈrˋ lala: Jo̱ co̱ˈ eáamˊ sɨguíinˆn quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ saangˋ dsíiˊ do, jo̱baˈ cacuǿˋø júuˆ quiéˉe quiáˈˉ i̱ dseaˋ do lala, e dseángˈˉ jaˋ niñíiñˋ e nijmiˈíñˈˊ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ laco̱ˈ ngóoˊ jmɨɨ˜. Jo̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ lajo̱ nañiˊ faˈ cartɨˊ mɨ˜ canaangˋ uiiñ˜ jmɨgüíˋbaˈ catáiñˈˊ jaléˈˋ ta˜ quiáˈrˉ e cajméerˋ latøøngˉ jmɨgüíˋ. 	 Want alleen als wij God geloven, kunnen wij deel krijgen aan Zijn rust. Hij heeft immers gezegd: "In mijn toorn heb Ik gezworen dat mijn rust niet is voor mensen die Mij niet geloven." (A) Toch ligt Gods plan om hun die rust te geven, al klaar vanaf het begin van de wereld.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lado, dsifɨˊ lajo̱b cangórˉ cangosíˈˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¡Fíiˋi, jiéeˋ oˈˊ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜! 	 De vrouw viel voor Hem op haar knieën en smeekte: "Here, help mij!"


’Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caguíingˈ˜ ˈnʉˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ caˈuíiñˉ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ nɨcajméˉbaa e nɨcalɨñirˊ i̱˜ dseángˈˉ lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ. Jo̱ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ cacuǿønˈ˜ jnea˜ do, dseaˋ quíiˉbaˈ lɨ́ɨiñˊ, jo̱guɨ lana nɨcaˈímˈˋbre jaléˈˋ júuˆ quíiˈˉ. 	 Door wat Ik gedaan en gezegd heb, weten deze mensen nu wie U bent. U hebt hen aan Mij gegeven, omdat zij van U waren. Zij hebben zich gehouden aan wat U zei.


Jo̱ nɨjaquiéengˊ jmɨɨ˜ Pascua ie˜ jo̱ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel e jmóorˋ fɨˊ Jerusalén. 	 Het was vlak voor het Joodse Paasfeest.


—Mɨ˜ nigüɨlíingˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ dseeˉ quíiˈˉ do, jo̱guɨb nisɨɨ˜naaˈ e˜ uiing˜ e ˈnɨ́ɨiñˋ ˈnʉˋ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caquiʉˈrˊ ta˜ e jéebˊ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Paaˉ do, jo̱ fɨˊ dob cajméeˋreiñˈ íˆ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉ́ʉˊ lɨ˜ caquiʉˈˊ dseata˜ Herodes ta˜. 	 "Ik zal u verhoren als uw aanklagers hier zijn", zei de gouverneur. Hij gaf bevel hem gevangen te zetten in het paleis van Herodes.


Jo̱ song ˈnʉ́ˈˋ nʉ́ʉˈ˜baˈ jaléˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ seemˋbaˈ e ˈneáamˋbɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ jóng lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jnea˜ nʉ́ʉˈ˜ʉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Tiquiéˆe, jo̱baˈ seemˉbaa e jmiˈneáangˋ Tiquiéˆe jnea˜. 	 Zorg ervoor dat Ik van u kan blijven houden, door te doen wat Ik zeg. Want de Vader is van Mij blijven houden, doordat Ik heb gedaan wat Hij zei. Leef vanuit Zijn liefde.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ catɨ́ɨngˉneˈ e jiˋ do, i̱ quiúungˉ do jo̱guɨ lajɨˋ guiequiúungˋ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ do casíngˈˋ yaaiñ˜ e té̱e̱ˉ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ do. Jo̱ lajaangˋ lajaaiñˋ do quie̱rˊ co̱o̱ˋ lúuˊ e siiˋ arpa, jo̱guɨ quie̱rˊ úuˊ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ e téeˈ˜ sʉ̱ˋ e cooˋ, jo̱ e jo̱baˈ lɨ́ɨˊ jaléˈˋ e júuˆ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. 	 Toen Hij dat deed, vielen de vier levende wezens en de 24 ouderlingen voor Hem neer. Zij hadden allemaal een harp en een schaal vol heerlijk reukwerk: Dat zijn de gebeden van de gelovigen.


Jo̱guɨ cuǿøˈ˜ bíˋ uøˈˊ e contøøngˉ sínˈˉ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ; jo̱guɨ jie˜ mɨˊ tiunˈˊ jaléˈˋ e júuˆ na, jo̱baˈ nitinˈ˜ fɨˊ lɨ˜ guiʉ́ˉ mɨ˜ nijúunˈˉ, dsʉco̱ˈ uiing˜ e lajo̱baˈ e catǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉˋ, jo̱guɨ uiing˜ e jo̱baˈ cajo̱ cajmeeˉ ˈnʉˋ júuˆ fɨˊ quiniˇ fɨ́ɨngˊ dseaˋ e dseángˈˉ e jáˈˉbaˈ e sinˈˊ teáˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Blijf strijden voor God. Houd je vast aan het eeuwige leven, dat God je heeft gegeven en waarvan je voor vele getuigen een klinkend getuigenis hebt afgelegd.


Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ˜ féˈˋ lala: Fidiéeˇ nɨcaguiarˊ guiʉ́ˉ e nicuǿˈrˉ i̱ dseaˋ i̱ ˈneáangˋ írˋ jaléˈˋ e jaˋ mɨˊ cangaˊ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ o̱ˈguɨ mɨˊ canúurˉ cajo̱, jo̱ jɨˋguɨ jaléˈˋ e jaˋ mɨˊ caˈɨ́ˋ dsíirˊ. Jo̱ lanab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Dat staat ook in de Boeken: "Wat niemand heeft gezien, niemand heeft gehoord en wat niemand ooit bedacht, dat heeft God allemaal klaar voor hen, die Hem liefhebben." (a)


Jo̱guɨ lata˜ se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, nɨse̱e̱ˉnaaˈ e lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ dseaˋ i̱ éeˋ røøˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Wij mogen bij Hem horen en doen wat Hij zegt, heel ons leven lang.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do e cajíngˈˉ Jesús lado, jo̱ canaaiñˋ jmɨngɨˈˊ rúiñˈˋ: —¿I̱˜ jaangˋ jneaa˜aaˈ, faa˜aaˈ, dseaˋ néeˊeeˈ la i̱ niˈnɨ́ɨng˜naaˈ Fíiˋnaaˈ Jesús? 	 De discipelen vroegen zich af wie van hen zoiets zou kunnen doen.


Jo̱ güɨlɨfémˈˊ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ, i̱ dseaˋ i̱ tɨɨngˋ jmóoˋ e jmiguiʉˊguɨ laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsiˋnaaˈ o̱si e mɨ́ɨˈ˜naaˈr é, jo̱ e jo̱ jmóorˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈrˉ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ quiáˈˉ jaléˈˋ e jmooˉnaaˈ do. 	 God kan oneindig veel meer doen dan wij ooit kunnen bidden of beseffen. Dat blijkt uit de kracht die in ons werkt.


Jo̱baˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ i̱ cajméeˋ jaléˈˋ e iing˜ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ nijmɨngɨ́ɨrˋ lala jo̱ nijíñˈˉ: “Fíiˋiiˈ, ¿lɨ˜ caneeng˜naaˈ ˈnʉˋ e jmɨˈaanˈˉ, jo̱ cacuǿøˈ˜baaˈ ˈnʉˋ e caquiéˈˋ? Jo̱guɨ ¿lɨ˜ caneeng˜naaˈ ˈnʉˋ e jmɨjmɨɨnˈˉ, jo̱ cacuǿøˈ˜baaˈ ˈnʉˋ jmɨɨˋ e caˈí̱ˈˋ? 	 Deze goede mensen zullen vragen: 'Here, wanneer hebben wij gezien dat U honger had en hebben wij U te eten gegeven? Of dat U dorst had en hebben wij U te drinken gegeven?


Jo̱ mɨ˜ caguiéngˈˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do fɨˊ lɨ˜ teáangˉ dseaˋ fɨ́ɨngˊ, jo̱ fɨˊ jo̱b cangoquiéengˊ jaangˋ dseañʉˈˋ fɨˊ quiniˇ Jesús jo̱ casíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do 	 Uit de mensen die aan de voet van de berg stonden te wachten, kwam een man naar Jezus toe.


Jo̱ i̱ Juan do quiˈrˊ ˈmɨˈˊ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ jñʉ́ˆ loo˜ jóˈˋ camello jo̱guɨ ˈñʉ́ʉˊ tuˈrˊ có̱o̱ˈ˜ co̱o̱ˋ loˈñʉtuˈˊ e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ loo˜ jóˈˋ, jo̱guɨ jmɨtaang˜ ˈñiaˈrˊ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ sɨniˈˋ i̱ cǿøngˈ˜, jo̱guɨ ɨ̱́ˈrˋ jaléˈˋ jmɨ́ˈˆ taˈˊ e dséˈrˊ fɨˊ jee˜ móˈˋ. 	 Johannes droeg kleren van kameelhaar en had een leren riem om. Hij at sprinkhanen en honing van wilde bijen.


Jo̱ dsíngˈˉ lɨ́ˋ dsíirˊ faˈ nidǿˈˉbɨjiʉr jaléˈˋ e gøˈˊ i̱ cúˆ do laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜, co̱ˈ jaˋ eeˋ ˈgaˈˊ lɨˊ ngɨ́ɨiñˋ e nidǿˈrˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Hij had zo'n honger dat hij graag wat van het varkensvoer had gegeten, maar dat mocht niet.


Jo̱ Fíiˋnaaˈ calɨ́iñˉ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ laco̱ˈ ta˜ huɨ̱́ˈˋ e ˈnéˉ güɨˈɨ́ɨrˊ jee˜ dseaˋ sɨju̱ˇ quiáˈˉ dseaˋ Leví, co̱ˈ calɨ́mˉbre jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ dsʉˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e ˈgøngˈˊ quiáˈˉ e seeiñˋ do e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ. 	 Christus, de nieuwe hogepriester van dezelfde rang als Melchizédek, is niet priester geworden omdat Hij voldeed aan de wettige eis van Levi af te stammen, maar omdat Hij een leven heeft dat niet kan eindigen.


Jo̱guɨ lana fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e jaˋ jmɨtúngˆ óoˊnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ nijúungˉnaˈ; jí̱i̱ˈ˜ móoˊbaˈ e niˈíingˉ. 	 Maar laat ook nu de moed niet zinken! Al zal het schip verloren gaan, niemand van ons zal hierbij het leven verliezen.


Jo̱ dsʉˈ niguiéebˊ jmɨɨ˜ mɨ˜ nitǿøˋ dseaˋ i̱ sɨmingˈˋ do, jo̱ ie˜ jo̱ mɨ˜ nijméˉ ayuno i̱ dseaˋ sɨmɨ́ɨngˇ do. 	 Maar er komt een dag dat de bruidegom gedood zal worden. Dan zullen ze niet willen eten."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangoquiéengˊ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel, jo̱ jaléiñˈˋ do jalíiñˉ fɨˊ Jerusalén, jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: 	 Er kwamen enkele Farizeeërs en godsdienstleraars uit Jeruzalem om Jezus te ondervragen.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ sɨˈnaamˋbre có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ Dseaˋ Jmáangˉ cuøˈˊbre i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jaléˈˋ e ˈnéiñˈˉ e laco̱ˈ cøømˋ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do jo̱guɨ cøømˋ seeiñˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la iing˜ Fidiéeˇ. 	 Zij houden zich niet aan Christus, het hoofd van het Lichaam, de Gemeente, dat met gewrichten en pezen door Hem wordt bijeengehouden. Alleen door met Hem verbonden te blijven, kan de Gemeente groeien zoals God het wil.


jo̱ lajo̱baˈ niˈɨ́ɨˉtu̱ dsíirˊ røøˋ e laco̱ˈ nijmihuíingˉ yaaiñ˜ có̱o̱ˈ˜ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ, dsʉco̱ˈ íˋbingˈ i̱ lamɨ˜ ˈméˈˊ quiáˈrˉ e jmóorˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ e iing˜ íˋ. 	 Dan zullen zij bij hun positieven komen, zich uit de valstrik van satan losmaken en de wil van God gaan doen.


Jo̱ lɨco̱ˈ cajǿømˉ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜guɨ Juan i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do, jo̱ cajíngˈˉ Tʉ́ˆ Simón casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jøøng˜ jneaˈˆ. 	 Zij keken hem aandachtig aan en Petrus zei: "Kijk ons aan!"


Jo̱guɨ lalab casɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ mee˜ do jo̱ cajíñˈˉ: —¡Uøøngˉnaˈ jaléngˈˋ i̱ mee˜ na, jo̱ jaˋ jmooˋnaˈ ˈmóoˈ˜ fɨˊ guáˈˉ lɨ˜ jmiféngˈˊ dseaˋ Tiquiéˆe Fidiéeˇ! 	 Tegen de duivenverkopers zei Hij: "Eruit! Het huis van mijn Vader is geen markt!"


Jo̱ ie˜ jo̱, co̱ˈ quiá̱ˈˉ dob nitaang˜ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo jo̱ cangáˉbre e caˈéengˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do cuɨˈieeˋ, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ Jesús: —¡Jaˋ catɨ́ɨngˉ jméˉ i̱ dseaˋ quíiˈˉ na lana lajeeˇ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ, jneaa˜aaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ Israel! 	 Enkele Farizeeërs zagen het en zeiden verontwaardigd: "Kijk eens, Uw discipelen doen iets wat niet mag. Zij oogsten op de sabbat."


Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caquɨ́nˈˉn fɨˊ ni˜ uǿˉ, jo̱ canúˉu e lɨɨng˜ i̱i̱ˋ guicaféˈˋ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱ guicajíñˈˉ sɨ́ˈrˋ jnea˜: “Saulo, Saulo, ¿jialɨˈˊ ngɨˈˋ jmáanˈ˜ jnea˜ gaˋ?” 	 Ik viel op de grond en hoorde iemand tegen mij zeggen: 'Saul, Saul, waarom vervolgt u Mij?'


Jo̱ lajo̱bɨ cajo̱, jaˋ guiéˈˋ dseaˋ méeˊ e laco̱ˈ guiˈnáˈˆ cóˈˊ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ loo˜ jóˈˋ e yʉ́ʉˈ˜; dsʉco̱ˈ song cajméerˋ lajo̱, jo̱baˈ niˈguíˋbaˈ do jo̱ nidsiˈɨ́ɨbˊ e méeˊ do jo̱guɨ niˈíimˉ e loo˜ jóˈˋ do cajo̱. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ guiʉ́ˉguɨ e niguiéˈˋ dseaˋ e méeˊ laco̱ˈ guiˈnáˈˆ cóˈˊ do fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ loo˜ jóˈˋ e ˈmɨ́ɨbˉ, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ dseáangˈ˜ faˈ e niˈguíˋ e loo˜ jóˈˋ do o̱ˈguɨ faˈ e nidsiˈɨ́ɨˊ e méeˊ do cajo̱. 	 En wie doet er nu jonge wijn in oude leren zakken? Het leer van oude wijnzakken is hard en stug. Door het gisten van de jonge wijn komen er barsten in. De wijn gaat verloren en de zakken zijn waardeloos. Nee, jonge wijn doet u in nieuwe, soepele wijnzakken."


Jo̱ co̱ˈ Fidiéeˇ cacuørˊ e júuˆ quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ do, jo̱baˈ nɨtaaˉ dsiˋnaaˈ e Jesús tíiˊ nir˜ e júuˆ tɨguaˇ catɨ́ˋ tú̱ˉ do e ˈgøngˈˊguɨ laco̱ˈguɨ júuˆ e cacuøˊ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Daarom werd Jezus Christus het onderpand van dit nieuwe, betere verbond.


Co̱ˈ mɨ˜ nilɨguíiˉ ieeˋ, dsifɨˊ lajo̱b lɨfíngˈˆ líˆ quiáˈˉ e onuuˋ do, jo̱ dsifɨˊ ladob nitéˈˋ fɨˊ ni˜ uǿˉ, jo̱guɨ íimˉ lají̱i̱ˈ˜ e iaˈˊ do. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ, co̱ˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ quiáˈrˉ e nidséiñˈˉ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ, catʉ́ˋbre lajaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Net als een mooie veldbloem die door de brandende zon en de hete wind verwelkt. Het zal niet lang meer duren of de rijke sterft en moet zijn bezittingen achterlaten.


Dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáamˉbaˈ lɨ́ɨˊnaaˈ lafaˈ co̱o̱ˋ jmeafɨɨˋ e jloˈˆ e guilíˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e jo̱baˈ e lafaˈ niˈˊ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨsɨlaangˉ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ jo̱guɨ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨteáangˈ˜ fɨˊ ngolíingˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ. 	 Wij zijn voor God een aangename geur. Het is de geur van Christus voor mensen die gered worden èn voor mensen die niet gered worden.


jo̱ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ carˋ ngocángˋ dsiiˉ e niguiáˆbɨˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ; jo̱ dseángˈˉ jmɨˈúungˋ e jmeˈˆ lajo̱ mɨ˜ li˜ seaˋ fɨˊ o̱si mɨ˜ jaˋ seaˋ é. Jo̱guɨ ˈnéˉ jmɨtáˆbaˈ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ ˈgooˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱guɨ ˈnéˉ ɨ́ɨˆbaˈ ˈgooˋ mɨ˜ jmóorˋ doñiˊ eeˋ e jaˋ dseengˋ, jo̱guɨ ˈnéˉ cuǿˈˉbɨr bíˋ e laco̱ˈ nilɨtíiˈ˜ dsíirˊ, jo̱ ˈnéˉ éˈˆre lajo̱ dseángˈˉ e féngˈˊ óoˊbaˈ. 	 vraag ik je dringend het woord van God door te geven als je daar de kans voor krijgt, of het je nu gelegen komt of niet. Wijs de mensen in de gemeente terecht en bestraf hen als het nodig is; moedig hen aan en onderwijs hun geduldig in het woord van God.


Jo̱guɨ song i̱ lɨɨng˜ ˈnʉ́ˈˋ nijgiéengˇnaˈ e guáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ do, jo̱baˈ ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ niˈíiñˉ ˈnʉ́ˈˋ cajo̱. Dsʉco̱ˈ güeamˈˆ e guáˈˉ do quiáˈrˉ, jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ e guáˈˉ do cajo̱. 	 Als iemand Gods tempel beschadigt, zal God hem schade toebrengen. Want Gods tempel is heilig. En u bent de tempel van God!


Jo̱guɨ dseángˈˉ fɨˊ góoˋbre cagüéiñˉ cajo̱, dsʉˈ jaˋ caˈíngˈˋ dseaˋ góorˋ írˋ. 	 Hij kwam in Zijn eigen land, maar Zijn eigen volk heeft Hem niet aanvaard.


Ñiing˜ óoˊnaˈ jo̱ jaˋ cuøˈˊ fɨˊ yaang˜naˈ e dseaˋ jiéngˈˋ nijmɨgǿøiñˋ ˈnʉ́ˈˋ e laco̱ˈ nitʉ́ˆnaˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ eˈrˊ dseaˋ jo̱guɨ féiñˈˊ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e jmiˈuíingˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ jaˋ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ jmangˈˉ júuˆ e caséeˊ jaléngˈˋ dseaˋ mɨˊ áangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨngˋ dseaˋ e ˈnéˉ jmitir˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Wees altijd op uw hoede. Laat u niet misleiden door mensen die met hun filosofieën en verleidelijk gepraat proberen u weer tot een slaaf van menselijke tradities te maken. Die filosofieën zijn hun ingegeven door de geesten van deze wereld en niet door Christus.


Co̱ˈ fɨˊ lab góoˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ Davíˈˆ, jo̱ lana fɨˊ lab nɨcalɨséngˋ Dseaˋ Jmáangˉ, dseaˋ nileáiñˉ ˈnʉ́ˈˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˆnaˈ. 	 Vandaag is in Bethlehem de Redder geboren: Christus, de Here.


Jo̱ lajo̱b cajméerˋ; catǿbˈˉtu̱reiñˈ do e fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊ i̱ dseaˋ fɨ́ɨngˊ do, jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ quiáiñˈˉ do e joˋ eeˋ niféˈˋguɨiñˈ o̱ˈguɨ niˈéˉguɨiñˈ do jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ júuˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ Jesús. 	 Zij riepen de twee apostelen weer binnen en verboden hun ooit weer over Jezus te spreken.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ eeˋ líˋ lárˉ o̱ˈguɨ eeˋ líˋ ˈnɨ́rˉ song jaˋ quie̱rˊ e li˜ do o̱ˈguɨ táaiñˋ e júuˆ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ dséeˉ laˈuii˜ do o̱si e número quiáˈˉ jial siiñˈˋ do é. 	 Wie dat teken niet had, kon niets kopen of verkopen. Dat teken moest de naam of het nummer van het beest zijn.


Jo̱ dsifɨˊ lanab catɨ́ɨngˉ Jesús guooˋ Tʉ́ˆ Simón e laco̱ˈ jaˋ nidsiˈaiñˈˊ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡Jialɨˈˊ dseángˈˉ jaˋ ˈgaˈˊ lɨˊ jáˈˉ lɨ́ɨnˈˋ júuˆ quiéˉe, jo̱guɨ jialɨˈˊ tú̱ˉ caˈíiˋ oˈˊ! 	 Jezus stak hem Zijn hand toe en trok hem uit het water. "Och, twijfelaar", zei Hij, "waarom heb je zo weinig vertrouwen in Mij?"


Jo̱baˈ caˈuøømˋ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈˉ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do e cajmitir˜ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ ta˜ caquiʉˈˊ fiir˜, jo̱ i̱ fɨ́ɨmˊ i̱ dseaˋ do catǿrˉ, do i̱ guiúngˉ jo̱guɨ doguɨ i̱ sooˋ dsíiˊ; lɨfaˈ dseángˈˉ carǿmˉ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ i̱ dseata˜ do e catangˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 De knechten gingen de straat op en brachten alle mensen binnen die zij konden vinden, zowel goede als slechte. Al gauw zat de feestzaal vol gasten.


Jo̱ jaˋ ɨ́ˆ óoˊnaˈ e jnea˜ niˈnɨ́ɨn˜n ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ quiniˇ Tiquiéˆe, co̱ˈ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíiˉnaˈ i̱ siiˋ Moi˜ dseaˋ caˈnɨ́ɨiñˋ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ e cajmeˈrˊ do, jo̱ íbˋ i̱ sɨjeengˇ ˈnʉ́ˈˋ i̱ nijmɨcó̱o̱ˈ˜ quíiˉnaˈ. 	 Denk maar niet dat Ik u bij de Vader zal aanklagen. Dat doet Mozes, op wie u uw hoop gevestigd hebt.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ cajo̱, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ cuǿøngˋ lɨñirˊ jial ɨˊ dsíiˊ jaangˋguɨ dseaˋ rúiñˈˋ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jmɨguíˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do cuǿøngˋ líˋ jméˉ lajo̱. Jo̱guɨ lajo̱bɨ, dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiábˈˉ Fidiéeˇ ñiˊ lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ ˈñiaˈˊ Fidiéeˇ. 	 Zoals alleen de geest van een mens weet wat in een mens omgaat, weet ook alleen de Geest van God wat er in God is.


—Lajeeˇ táanˋn fɨˊ Jope, jo̱ lajeeˇ guiáangˈ˜ e fǿnˈˋn Fidiéeˇ, camóˉo lɨɨng˜ eeˋ camóˉo lafaˈ mɨ˜ quɨˊ dseaˋ;jo̱ camóˉo cajgóˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ e feˈˋ eáangˊ, jo̱ ˈñʉ́ʉˈ˜ lajɨˋ quiʉ̱́ˋ quiúungˈ˜, jo̱ catɨsɨ́ɨˈˇ fɨˊ lɨ˜ sínˈˋn. 	 "Terwijl ik daar aan het bidden was", zei hij, "kreeg ik een visioen. Ik zag iets neerdalen wat op een groot kleed leek. Het werd aan de vier hoeken uit de hemel neergelaten tot vlak voor mijn voeten.


Jo̱guɨ güɨjángˈˋ yaang˜ dseaˋ fɨˊ quiníˈˆ e laco̱ˈ nicá̱ˈˋ nifɨˊ quiáˈrˉ lajaangˋ lajaaiñˋ. Jo̱guɨ güɨjmitib˜ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jaléˈˋ e iing˜ ˈnʉˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ lɨti˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ quíiˈˉ. 	 Laat Uw Koninkrijk spoedig komen. Laat Uw wil op de aarde worden gedaan, net zoals in de hemel.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ do e júuˆ jo̱, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b casɨtɨ́ɨiñˊ cu̱u̱˜ có̱o̱ˈ˜ e sɨˈíˆ nijngáiñˈˉ Jesús; jo̱ dsʉˈ dseaˋ do ladsifɨbˊ caˈméeiñˋ, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ féˈˋ do e siˈˊ fɨˊ Jerusalén. 	 Dit was voor hen aanleiding om stenen te pakken met de bedoeling Hem te stenigen. Maar Jezus ging weg en verliet de tempel.


Co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ jmooˋbaˈ téˈˋnaˈ e iáangˋ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ guiéeˊ féˈˋ júuˆ quiáˈˉ i̱ jiéngˈˋguɨ laco̱ˈ Jesús lɨ́ˈˆ laco̱ˈ e júuˆ e nɨcaguiáˆ jneaˈˆ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ; jo̱guɨ e guiʉ́ˉ óoˊbaˈ íingˈ˜naˈ jmɨguíˋ e jiéˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨcaˈíingˈ˜naˈ do; jo̱guɨ íingˈ˜naˈ cajo̱ júuˆ e jiéˈˋguɨ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ e nɨcaˈíingˈ˜naˈ do. 	 U bent veel te goedgelovig. Zelfs als iemand u een heel ander beeld van Jezus geeft dan wij, gelooft u hem. Als iemand aankomt met een andere geest dan de Heilige Geest, Die u hebt ontvangen, of met een ander evangelie, dan accepteert u dat zomaar.


Jo̱ Dseaˋ Jmáangˉ cajárˉ cajaguiarˇ júuˆ jial nilɨseengˋ dseaˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lamɨ˜ cuíingˋnaˈ Fidiéeˇ, có̱o̱ˈ˜guɨ jneaˈˆ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ Israel i̱ cuíingˋ Fidiéeˇ latɨˊ mɨ˜ uiing˜. 	 Jezus kwam met het goede nieuws dat het vrede was; zowel voor u die ver van God was, als voor ons die dichter bij Hem leefden.


Jo̱ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ seángˈˋ rúiñˈˋ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ, jo̱ fɨˊ quiáˈˉ laˈóˈˋ rúiñˈˋ eáamˊ iáangˋ dsíirˊ gøˈrˊ ir˜ co̱lɨɨng˜ e jaˋ jmɨjløngˈˆ yaaiñ˜, 	 Elke dag kwamen zij in de tempel bijeen en waren één van hart en ziel; zij aten bij elkaar thuis, blij en onbezorgd.


Jo̱ jaangˋ lajeeˇ i̱ dseamɨ́ˋ caseángˈˊ do ie˜ jo̱ nisiirˋ Lidia i̱ niseengˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Tiatira, jo̱ jmóorˋ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ ˈmɨˈˊ e jloˈˆ eáangˊ. Jo̱ i̱ dseamɨ́ˋ íˋ eáangˊ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, dsʉˈ lajeeˇ núurˋ júuˆ e guiaˊ Paaˉ, Fidiéeˇ cacuøˈrˊ i̱ dseamɨ́ˋ do e canaˊ moguiñˈ˜ e laco̱ˈ niˈíñˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ e guiaˊ i̱ Paaˉ do. 	 Eén van hen heette Lydia, een zakenvrouw uit Thyatira, die purperen stoffen verkocht. Zij leefde dicht bij God en luisterde heel aandachtig naar ons. De Here opende haar hart, zodat zij aannam wat Paulus zei.


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, co̱ˈ jmangˈˆ i̱ jmɨcaam˜ ˈnʉ́ˈˋ! Co̱ˈ cuøˈˊnaˈ Fidiéeˇ co̱o̱ˋ lajeeˇ guíˉ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e roˈˋnaˈ do faˈ jaléˈˋ ooˋ quiáˈˉ jmiñiˇ jo̱guɨ jaléˈˋ e jiéˈˋ, jo̱ dsʉˈ jaˋ jmitíˆnaˈ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e niingˉguɨ e quiáˈˉ jial niˈéˉ dseaˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ rúiñˈˋ jo̱guɨ jial nilíˋ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨngˉ dseaˋ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ jo̱guɨ jial dseángˈˉ nijmitir˜ jaléˈˋ e iing˜ Fidiéeˇ. Jo̱ jaléˈˋ e nab e laniingˉguɨ e ˈnéˉ nijmitíˆnaˈ lɨfaˈ jaˋ ˈnaangˋnaˈ caˈˊ jaléˈˋ e catɨ́ɨngˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈˆnaˈre do. 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u geeft akelig precies tien procent van uw inkomen aan God. Maar waar het op aankomt (goedheid, medelijden en trouw) daar houdt u zich niet mee bezig. U moet het ene doen en het andere niet nalaten.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —E jáˈˉ e dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ iing˜ nijmicuíingˋ jnea˜, dsʉˈ jaˋ i̱i̱ˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ seengˋ i̱ niguiáˉ júuˆ quiéˉe. 	 "Wat is de oogst toch groot!" zei Hij tegen Zijn discipelen. "En wat zijn er weinig arbeiders!


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ caféngˈˊguɨ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Lala fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ: jaˋ jmeeˉnaˈ fɨˈíˆ quiáˈˉ jaléˈˋ e nicøˈˆnaˈ o̱ˈguɨ jmeeˉnaˈ fɨˈíˆ quiáˈˉ jaléˈˋ sɨ̱́ˈˋnaˈ. 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Maak je geen zorgen over je levensonderhoud, over wat je zult eten of aantrekken.


jo̱ lajo̱b Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ co̱o̱ˋ néeˈ˜baˈ sɨˈíiñˆ quiáˈˉ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ e cajángˈˋ ˈñiaˈrˊ e cajúiñˉ e laco̱ˈ conguiaˊ caˈíiñˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ mɨ˜ nijáaˊtu̱r fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ, joˋ nijáarˊ faˈ e nijúungˉtu̱r uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ, co̱ˈ nijáaˊbre dsʉˈ e jaleaaiñ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ nisɨjeengˇ írˋ i̱ nɨsɨtaˇ dsíiˊ e nigüéengˉtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 zo zeker zal Christus (nu Hij gestorven is om de zonden van vele mensen weg te nemen zonder zonde terugkomen. Hij zal komen om ieder te redden, die verlangend naar Hem uitziet.


—Jneaˈˆ nɨcaté̱ˈˆbaaˈ føˈˊ quíiˉnaˈ jéengˊguɨ e joˋ niˈéˈˆnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ góoˋnaaˈ i̱ siiˋ Jesús do, jo̱ jǿøˉnaˈ lana e fɨˊ latøømˉ fɨɨˋ Jerusalén nɨcaguiáˆnaˈ e júuˆ jo̱, jo̱guɨ la quie̱ˊguɨ jneaˈˆ iing˜naˈ cuǿˈˆnaˈ dseeˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ e cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Jesús do. 	 De hogepriester ondervroeg hen: "Wij hebben u streng verboden over die Jezus te spreken. En kijk nu eens wat u hebt gedaan! Heel Jeruzalem weet inmiddels van Hem. U wilt zeker de schuld van Zijn bloed over ons brengen!"


Jo̱baˈ lalab casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ caang˜ guooˋ do: —Níiˈ˜ guóoˈˋ, dseañʉˈˋ. Jo̱ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ ladsifɨˊ lanab caˈlóoˉ guóorˋ jo̱ calɨguiʉ́bˉ e guóorˋ do lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ e co̱o̱ˋ do. 	 En Hij zei tegen de man: "Steek uw arm uit." De man deed het en zijn verschrompelde hand werd op datzelfde moment genezen. Toen had hij twee gezonde handen.


Jo̱ casíimˋbiñˈ do fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ laˈóˈˋ írˋ có̱o̱ˈ˜guɨ dseaˋ quiáˈˉ dseata˜ Herodes, jo̱ lalab júuˆ quie̱iñˈˊ do quiáˈˉ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ: —Tɨfaˈˊ, ne˜baaˈ guiʉ́ˉ e jmangˈˉ júuˆ jáˈˉbaˈ fóˈˋ ˈnʉˋ jo̱guɨ e dseángˈˉ lajamˈˆbaˈ jáˈˉ e eˈˊ jialco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ e se̱e̱ˉnaaˈ. Jo̱guɨ ne˜bɨ́ɨˈ cajo̱ e jaˋ ˈgóˈˋ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ o̱si jaléˈˋ e féˈˋ dseaˋ uii˜ quíiˈˆ é, co̱ˈ jaˋ jǿøˉ ˈnʉˋ jí̱i̱ˈ˜ jialco̱ˈ lɨ́ɨngˊ dseaˋ lɨ́ˈˆ caluuˇ. 	 Zij kwamen tot een besluit en stuurden een paar van hun leerlingen met enkele aanhangers van Herodes naar Hem toe met een vraag. "Meester, wij weten dat U eerlijk bent. U vertelt de waarheid over de weg naar God. U trekt zich niets aan van wat de mensen denken.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ Jesús e jo̱, eáamˊ calɨguíiñˉ jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: —Cuǿøˈ˜naˈ fɨˊ e jalíingˉ jaléngˈˋ i̱ jiuung˜ na fɨˊ quiniiˉ jo̱ jaˋ jnɨ́ɨngˈ˜naˈ quiáˈrˉ, dsʉco̱ˈ Fidiéeˇbingˈ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ laco̱ˈ i̱ jiuung˜ la. 	 Jezus zag het en nam hun dat kwalijk. "Laat die kinderen toch bij Mij komen", zei Hij. "Houd ze niet tegen, want juist voor kinderen is het Koninkrijk van God.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ do: —Jó̱o̱ˋo̱, uíiˈ˜ e jábˈˉ calɨ́nˈˉ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ nɨcaˈláamˉbaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨnˈˊ. Jo̱baˈ lana guǿngˈˊ có̱o̱ˈ˜ e guiʉ́ˉ fɨˊ quíiˈˉ. 	 "U bent genezen door uw geloof", zei Hij. "Ga in vrede."


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e jaˋ caguiquiéengˊnaˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ cajméeˋ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ dseaˋ Israel ie˜ lamɨ˜ cangoquiéeiñˊ e fɨˊ tɨɨˉ móˈˋ Sinaí ie˜ lamɨ˜ cangɨ́ɨiñˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ; co̱ˈ ie˜ jo̱ e fɨˊ jee˜ móˈˋ do uøøˋ niingˉ jɨˋ jo̱guɨ sɨbéˈˋ jníiˊ e nʉʉˋ sǿˈˋ jo̱guɨ e eáangˊ ɨ́ɨˋ guíˋ jo̱guɨ e quieˈˋ güɨˈñiáˆ cajo̱; 	 U bent niet oog in oog komen te staan met iets ontzettends (met laaiend vuur, diepe duisternis en gierende wind) zoals de Israëlieten in de tijd van Mozes, toen God op de berg Sinaï Zijn wet gaf. (B)


Jo̱guɨ mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉ uíiˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmángˈˋ ˈnʉ́ˈˋ gaˋ, jo̱ dseángˈˉ lajo̱b ˈnéˉ jméeˆnaˈ có̱o̱ˈr˜ jo̱guɨ jie˜ mɨ˜ fóˈˋnaˈ júuˆ ˈlɨˈˆ uíiˈ˜ quiáˈrˉ. 	 Wens de mensen die u vervolgen alle goeds toe. U moet hun niets kwaads toewensen.


e nileáiñˉ jneaa˜aaˈ jee˜ jaléngˈˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ jneaa˜aaˈ nijmóˆnaaˈ e ngocángˋ dsiˋnaaˈ lɨ́ˈˆ dseángˈˉ laco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ, jo̱ joˋ e ˈgǿngˈˋnaaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ i̱ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quíˉiiˈ do jóng. 	 Hij heeft ons het voorrecht gegeven Hem te dienen zonder angst, bevrijd uit de handen van onze vijanden.


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ i̱ jmidseaˋ do e dob guiing˜ Tʉ́ˆ Simón jee˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ neáangˊ do, jo̱ canaaiñˋ jmicuíingˋneiñˈ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Ja̱a̱ˉ, cangɨbˊ i̱ dseañʉˈˋ la có̱o̱ˈ˜ Jesús cajo̱. 	 Een dienstmeisje zag hem in het licht van het vuur zitten en keek hem eens goed aan. "Kijk eens", zei ze, "die man hoorde ook bij Jezus' discipelen!"


Jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Silvano, jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ dseángˈˉ i̱ lajangˈˉ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, nɨcajméeˈ˜e e jiˋjiʉ la e laco̱ˈ nifǿnˈˆn ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿøˆø ˈnʉ́ˈˋ bíˋ e laco̱ˈ nijmɨtaaˆ óoˊnaˈ e lajaléˈˋ e güeaˈˆ e nɨcaˈíingˈ˜naˈ do cuøˊ li˜ dseángˈˉ e lajamˈˉbaˈ ˈneáangˋ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e lajo̱b ˈnéˉ jméeˆnaˈ e teáamˉbɨˈ teáˋ fɨˊ lɨ˜ nɨteáangˉnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Silvanus, die voor zover ik weet een trouw christen is, heeft deze korte brief voor mij geschreven. Ik heb u ermee willen bemoedigen, zodat u nooit zult twijfelen aan de ware genade van God, zoals ik die hierboven heb beschreven. Blijf daar dus bij.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ e nab calɨti˜ e júuˆ e cajmeˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ i̱ calɨsíˋ Jeremías mɨ˜ cajíñˈˉ lala: 	 Zo gebeurde wat de profeet Jeremia al lang geleden had gezegd:


Dsʉco̱ˈ jnea˜, lana lɨ́ɨˊ lafaˈ nɨˈlɨɨm˜baa, co̱ˈ joˋ seenˉ e e júuˆ do quiʉˈˊguɨ ta˜ quiéˉe, dsʉˈ lanaguɨ nɨseenˉ e jmóoˋo lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fidiéeˇ. Jo̱ mɨ˜ catángˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱baˈ lɨ́ɨˊ lafaˈ røøbˋ catánˉn có̱o̱ˈr˜. 	 Nu leef ik niet meer voor de wet, maar voor God.


co̱ˈ lajɨɨmˋbre cangáiñˉ dseaˋ do, jo̱baˈ eáamˊ cafǿiñˈˊ. Dsʉˈ ladsifɨbˊ cañíiˋ Jesús jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ guitúungˋ do lala: —¡Teáˋ teáangˊ óoˊnaˈ; jneab˜ la, jaˋ fǿøngˈ˜naˈ! 	 Jezus kalmeerde hen meteen. "Ik ben het", zei Hij, "wees maar niet bang."


Jo̱ ie˜ jo̱ nijgiáangˋ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ. Jo̱ lajeeˇ jo̱ ninʉ́ˈˋ luu˜ Fidiéeˇ e quiʉˈrˊ ta˜ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ ninʉ́ˈˋ e guiniféˈˋ jaangˋ ángel i̱ niingˉguɨ lajeeˇ lajaléngˈˋ, jo̱guɨ ninʉ́ˈˋ e niˈi̱i̱˜ lúuˊ trompéˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ cajo̱. Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nɨcajúngˉ, íˋbingˈ i̱ nijí̱ˈˊtu̱ laˈuii˜ mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Want als het bevel klinkt, als één van de voornaamste engelen zijn stem laat horen en de trompet van God schalt, zal de Here Zelf uit de hemel neerdalen. Dan zullen de gestorven christenen eerst opstaan


Jo̱guɨ cajo̱ faˈ jaangˋ dseaˋ nɨñirˊ e˜ oor˜ niguiéeˊ jaangˋ ɨ̱ɨ̱ˋ fɨˊ quiáˈrˉ, nijé̱ˉbre e joˋ nigüɨ́iñˋ e uǿøˋ jo̱, jo̱ lajo̱baˈ jaˋ nicuǿrˉ fɨˊ e niˈuǿˈˉ i̱ ɨ̱ɨ̱ˋ do jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ. 	 Jullie begrijpen wel dat iemand niet in zijn huis zou laten inbreken als hij wist wanneer de dief zou komen.


Jo̱ jaléˈˋ jminiˇ dseaˋ íingˆ ta˜ e jnéˈrˋ laco̱ˈguɨ ta˜ íingˆ e candíiˆ do e jneáˋ mɨ˜ canʉʉˋ. Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ guiʉ́ˉ jminiˇ, jloˈˆguɨ jnéˈrˋ lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ ngɨrˊ laco̱ˈguɨ jaangˋ dseaˋ i̱ joˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseengˋ jminiˇ, co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ joˋ ˈgaˈˊ lɨˊ røøˋ jnéˈrˋ lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ ngɨrˊ. 	 Het oog is de lamp van het lichaam. Als uw oog open en gezond is, leeft u in het licht. Maar als uw oog verduisterd is, leeft u in het donker.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cajméeˋ ta˜ ˈnɨ́ɨˋ jo̱guɨ ta˜ láaˊ jaléˈˋ e jo̱, jo̱guɨ e caˈuíiñˉ dseaˋ seaˋ cuuˉ laˈeáangˊ e fɨɨˋ féˈˋ do, jaléngˈˋ íbˋ i̱ nijmihuíingˉ yaang˜ dsʉˈ uíiˈ˜ e ˈgóˈrˋ lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e jǿørˉ do. Jo̱ ie˜ jo̱b eáamˊ nijmérˉ ta˜ quɨˈˊ jo̱guɨ ta˜ jmijiuungˇ dsíiˊ, 	 De zakenmensen die haar deze dingen verkochten en er rijk van werden, zullen huilen en jammeren. Zij zullen op een afstand blijven staan, vol afschuw over de pijniging die zij ondergaat.


¡Jǿøˉnaˈ jo̱guɨ quie̱ˋnaˈ cuente! Dob nijáaˊ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jee˜ cabøø˜ jníiˊ, jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ niníiñˉ dseaˋ do, jo̱ jɨˋguɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨɨng˜ eeˋ caˈiéeiñˉ dseaˋ do niníingˉneiñˈ; jo̱ ie˜ jo̱b mɨ˜ niquíˈˉ jo̱guɨ nilɨjiʉ˜ dsíiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ latøøngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ uíiˈ˜ dseaˋ do, jo̱ e jábˈˉ e jo̱. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. 	 Hij komt op de wolken terug en iedereen zal Hem zien; ook de mensen die de speer in Zijn lichaam staken. En alle volken van de wereld zullen om Hem treuren en jammeren. Ja, amen.


Jo̱ e dsíiˊ ˈmɨˈˊ do jnéengˉ teáangˈ˜ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ jóˈˋ nuuˋ i̱ dsi˜ tú̱ˉ guooˋ jo̱guɨ tú̱ˉ tɨɨˉ, jo̱ quiéengˋguɨ cajo̱ jaléngˈˋ mɨˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ quɨˈˊ jo̱guɨ langɨ́ɨngˉ íingˈ˜ ta̱ˊ. 	 Op het kleed lagen allerlei dieren: Zoogdieren, reptielen en vogels.


Ñilíingˋnaˈ jo̱ ñiquiéˈˋnaˈ ngu˜ jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ, có̱o̱ˈ˜guɨ ngu˜ jaléngˈˋ fii˜ quiáˈˉ ˈléeˉ, có̱o̱ˈ˜guɨ ngu˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáˋ táangˋ dsíiˊ, có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ ngu˜ cuea˜ có̱o̱ˈ˜guɨ ngu˜ jaléngˈˋ i̱ guaˋ fɨˊ mocóoˈ˜reˈ do cajo̱, jo̱guɨ ngu˜ jaléngˈˋ dseaˋ lɨ́ˈˆ co̱o̱ˋ guiˈnáˈˆ, na i̱ niingˉ o̱si na i̱ jaˋ niingˉ é, na i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ sɨlaangˇ jo̱guɨ na i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ táˈˉ jmóoˋ e jaˋ ˈléeiñˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 Jullie mogen het vlees eten van koningen, generaals en soldaten, van paarden en hun ruiters, van vrijen en slaven, van kleinen en groten."


Dsʉˈ jee˜ i̱ dseata˜ i̱ sɨseángˈˊ do niquiéengˋ jaangˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo i̱ siiˋ Gamaliel, jo̱ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ, jo̱ eáamˊ jmɨˈgóˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tɨfaˈˊ do. Jo̱ i̱ tɨfaˈˊ do caró̱o̱rˉ lɨ˜ guiiñ˜ jo̱ caquiʉˈrˊ ta˜ e caˈuøøngˋtea i̱ dseaˋ apóoˆ do e lɨ˜ sɨseáiñˈˊ do. 	 Maar toen stond een van de raadsleden op. Het was Gamaliël, een Farizeeër en kenner van de Joodse wet. Iedereen had veel respect voor hem. Hij stuurde de apostelen voor een paar minuten de zaal uit en zei:


Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ la tɨɨngˋ ˈñiaˈˊ jmóorˋ lajo̱ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijmiféngˈˊ dseaˋ íˋbre; jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ jmɨˈúungˋ e nijmiféiñˈˊ i̱ dseaˋ i̱ casíiˋ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ jmangˈˉ júuˆ jábˈˉ quie̱rˊ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ jaˋ i̱i̱ˋ cuǿøngˋ líˋ cuǿˈˉ dseeˉ írˋ, co̱ˈ jaˋ dseeˉ seaˋ quiáˈrˉ. 	 Wie zijn eigen ideeën verkondigt, zoekt zijn eigen eer. Maar wie de eer zoekt van degene die hem gestuurd heeft, heeft geen verkeerde bedoelingen. Zo iemand is betrouwbaar.


Jo̱guɨ i̱ Moi˜ dobɨ cajo̱ i̱ casɨ́ˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜ e júuˆ la: “Fidiéeˇ nijmérˉ e fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ nigüɨˈɨ́ɨˊ jaangˋ dseaˋ i̱ niféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ dseaˋ do laco̱ˈguɨ la jmóoˋ jnea˜.” 	 Deze Mozes zei tegen onze voorouders: 'God zal u een profeet geven als ik, iemand uit uw eigen volk'. (A)


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do: —Güɨlíingˉnaˈ güɨtáangˈ˜naˈ fɨˊ jo̱. Jo̱ ladsifɨˊ lajo̱b caˈuøømˋ i̱ ˈlɨngˈˆ do fɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do jo̱ cangotáaiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ i̱ cúˆ i̱ nitaang˜ do. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b canaangˋ i̱ cúˆ do cuí̱i̱ˋreˈ cartɨˊ cajiúngˈˋ yaang˜neˈ fɨˊ dseˈˋ jiáaˊ, jo̱ casojiúngˈˋneˈ fɨˊ dsíiˊ jmɨ́ˋ jo̱ fɨˊ jo̱b cajgóˈˋreˈ jmɨɨˋ. 	 "Goed", zei Jezus. "Ga!" De geesten verlieten de twee mannen en gingen in de varkens. Alle varkens stormden de steile helling af en verdronken in het meer.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱guɨ uíiˈ˜ jaléngˈˋ ángeles quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ ˈnéˉbaˈ e quie̱rˊ ˈmɨˈˊ dsíˋ fɨˊ moguir˜ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e jmɨˈgórˋ dseaˋ mogui˜ quiáˈrˉ. 	 Daarom moet een vrouw, als teken dat zij zich aan haar man onderwerpt, haar hoofd bedekken terwille van de engelen.


Jo̱ e labaˈ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ cøøngˋ lɨseeiñˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Luister goed: Wie in Mij gelooft, heeft eeuwig leven.


Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ nilɨˈiáangˋ dsíirˊ jo̱guɨ dsíngˈˉ nilɨˈiáangˋ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ e nilɨseengˋ i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ quíiˉnaˈ do cajo̱, 	 Hij zal u en vele andere mensen heel erg blij maken.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ do jaléˈˋ e júuˆ jo̱, caleábˋtu̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do e lɨɨng˜ eeˋ nijmeángˈˋneiñˈ; dsʉˈ jaˋ cateáˉ dsíirˊ faˈ cajméerˋ lajo̱, jo̱ catiúumˉbreiñˈ do, co̱ˈ jaˋ cadséˈrˋ jial uiing˜ e nijmérˉ lajo̱, co̱ˈ lajɨɨmˋ dseaˋ i̱ teáangˉ do ie˜ jo̱ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e calɨ́ˉ do ie˜ jmɨɨ˜ jo̱. 	 Na herhaalde dreigementen lieten de Joodse leiders hen gaan, want zij konden geen goede reden vinden om hen te straffen. Zij durfden hun niets aan te doen, omdat het volk God prees voor wat er was gebeurd;


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ juguiʉ́ˉ caˈɨ́ˈrˋ júuˆ i̱ dseaˋ gángˉ do, dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ i̱ Judas Barsabás do cangángˈˉtu̱r fɨˊ Jerusalén, jo̱ íbˋ quié̱e̱ˋ juguiʉ́ˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Antioquía i̱ caguiéngˈˊ írˋ do. 	 Judas en Silas bleven er nog een hele tijd en toen de christenen hen lieten gaan, moesten zij de hartelijke groeten doen aan degenen die hen gestuurd hadden.


dsʉco̱ˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ ˈñíingˉguɨ dseañʉˈˋ i̱ nɨcacúngˈˉ guóoˈˋ có̱o̱ˈ˜, jo̱baˈ i̱ dseañʉˈˋ i̱ có̱o̱ˈ˜ na lana jaˋ lɨ́ɨiñˊ dseángˈˉ dseañʉˈˋ quíiˈˉ. 	 "U bent vijf keer getrouwd geweest en de man met wie u nu samenleeft, is uw man niet."


Jo̱ cañíiˋ i̱ dseañʉˈˋ gaangˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jáaˊnaaˈ ta˜ quiáˈˉ jaangˋ fii˜ ˈléeˉ quíˉnaaˈ i̱ siiˋ Cornelio, jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ guiúngˉ eáangˊ jo̱guɨ contøømˉ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ góoˈˋ dseaˋ Israel eáamˊ jmɨˈgórˋ dseaˋ do jo̱guɨ ˈneáaiñˋ cajo̱. Jo̱ jaangˋ ángel quiáˈˉ Fidiéeˇ casɨ́ˈˉ írˋ e nitǿˈrˋ ˈnʉˋ fɨˊ quiáˈrˉ jo̱ ninúrˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quíiˈˉ e ˈnéˉ nifɨ́ˈˆre. 	 Zij antwoordden: "Wij zijn gestuurd door Cornelius, een Romeins officier uit Caesarea. Hij is een goed man en heeft diep ontzag voor God. Hij wordt door de Joden op handen gedragen. Nu heeft een engel van God hem gezegd dat hij u moest vragen bij hem thuis te komen om te luisteren naar wat u te zeggen hebt."


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jo̱guɨ fɨˊ quiniˇ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nijáaˊtu̱ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ niˈíingˉ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ niquidsirˊ íˈˋ røøˋ jo̱ nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ, jaˋ e lɨ́ɨˊ su seengˋguɨr o̱si nɨjúmˉbre é, 	 Voor God en Jezus Christus (als Hij verschijnt om Zijn koninkrijk te stichten, zal Hij over de levenden en de doden oordelen)


Jo̱ lalab féˈˋ Saíiˆ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ Israel: Nañiˊ faˈ jialguɨ la fɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jmiguiʉˊ tóoˈ˜ e néeˊ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ, jo̱ dsʉˈ jí̱i̱ˈ˜ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨmˈ˜bingˈ i̱ nilíˈˋ nileángˋ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e nɨjaquiéengˊ. 	 Maar over de Israëlieten riep de profeet Jesaja uit: "Al is hun aantal nu niet te tellen, er zal maar een klein groepje van overblijven.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseaˋ Israel lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Jesús do, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Nɨjábˈˉ júuˆ quíˉnaaˈ e féˈˋnaaˈ uii˜ quíiˈˉ, e ˈnʉˋ lɨnˈˊ jaangˋ dseaˋ samaritano jo̱guɨ e iuungˉ i̱ ˈlɨngˈˆ aˈˊ. 	 "Hebben wij niet gezegd dat U een Samaritaan bent?" zeiden de Joden. "U bent bezeten."


Jo̱ song i̱ dseamɨ́ˋ do ˈléerˊ e güɨɨiñˋ có̱o̱ˈ˜ dseañʉˈˋ i̱ jiéngˈˋ lajeeˇ e seemˋbɨ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ dseebˉ éerˋ jóng fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ song cajúngˉ i̱ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ joˋ catɨ́ɨngˉguɨr faˈ e nijmitir˜ laco̱ˈ féˈˋ e fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do cuaiñ˜ quiáˈˉ dseaˋ i̱ sɨcúngˈˆ guóˋ. Jo̱baˈ jaˋ dseeˉ niˈérˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ song nicúiñˈˋ guóorˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ i̱ jiéngˈˋ do. 	 Als zij daarna met een andere man trouwt, is daar niets op tegen. Maar als zij gemeenschap met een andere man heeft terwijl haar eigen man nog leeft, maakt zij zich schuldig aan overspel.


Jo̱baˈ i̱ fii˜ jmidseaˋ do casɨ́ɨiñˉ røøˋ e la quie̱ˊ tɨˊ Lázarob nijngáiñˈˉ, 	 Van toen af aan waren de leidende priesters van mening dat ook Lazarus uit de weg geruimd moest worden.


Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ, lajo̱b lamɨ˜ seengˋnaˈ e jmooˋnaˈ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ na. 	 Vroeger, voor uw bekering, deed u deze dingen ook,


Jo̱ catǿˉbreiñˈ do fɨˊ lɨ˜ sɨseángˈˊ i̱ dseata˜ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˋ fɨˊ jo̱, lalab casɨ́ˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ do írˋ: 	 Zij brachten de apostelen voor de Raad.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ labaˈ casɨ́ˈˉguɨr jneaˈˆ e nijmiguiéngˈˊ dsiˋnaaˈ e jmɨcó̱o̱ˈ˜naaˈ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ tiñíingˉ i̱ neáangˊ fɨˊ Jerusalén, dsʉˈ jneaˈˆ jéemˊ nɨcajmɨˈúungˋnaaˈ e jmooˉnaaˈ lajo̱. 	 Het enige wat zij ons op het hart drukten, was de arme christenen in Jeruzalem niet te vergeten. Ik ben me dan ook altijd voor hen blijven inspannen.


Jo̱ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨˋnaaˈ e júuˆ jo̱, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ e nicuǿˈrˉ ˈnʉˋ e guiʉ́ˉguɨ ningánˈˋ jial tíiˊ jloˈˆ niguoˈˆ e ngɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ laˈeáangˊ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Ik bid ook dat er van uw geloof kracht mag uitgaan en dat het mag doorwerken in veel goeds, dat Christus in ons bewerkt en waarnaar wij uitzien.


jo̱guɨ féˈrˋ júuˆ gaˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ ˈníˈˋ níimˉbre Fidiéeˇ, jo̱guɨ jaˋ ɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e gaˋ e jmóorˋ, jo̱guɨ féˈrˋ júuˆ róoˉ uii˜ quiáˈrˉ yaaiñ˜, jo̱guɨ eáamˊ jmɨjløngˈˆ yaaiñ˜ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱guɨ ˈnóˈrˊ jial nijmiˈuíiñˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ, jo̱guɨ jaˋ jmóorˋ nʉ́ʉˈr˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ quiʉˈˊ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ, 	 Gemeen als ze zijn, houden zij van roddel en kwaadsprekerij. Zij haten God. Het zijn brutale, verwaande opscheppers. Ze weten altijd wel iets slechts te bedenken en zijn hun ouders ongehoorzaam.


Dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋguɨ, mɨ˜ siing˜naˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, güɨtáangˈ˜naˈ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ quíiˉnaˈ jo̱ jniing˜ yaang˜naˈ ˈnʉ́ʉˊ jo̱ sɨɨng˜naˈ có̱o̱ˈ˜ Tiquíiˆnaˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ i̱ seengˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jo̱. Jo̱ co̱ˈ Tiquíiˆnaˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ jǿøˉbre jaléˈˋ e jmooˋnaˈ do, jo̱baˈ nicuǿˈˉbre ˈnʉ́ˈˋ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈmáˈrˆ quíiˉnaˈ fɨˊ ñifɨ́ˉ quiáˈrˉ. 	 Zij hebben hun beloning al. Als u bidt, moet u dat ergens doen waar u helemaal alleen bent. Doe de deur achter u dicht en bid in het geheim tot uw Vader. En uw Vader, Die al uw geheimen kent, zal u belonen.


’Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Juan, e nijméeˈ˜ co̱o̱ˋ jiˋ e catɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiéˉe i̱ neáangˊ fɨˊ fɨɨˋ Sardis, jo̱ lalab jméeˈ˜: “Lalab jíngˈˉ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ lajɨˋ guiéˉ jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ i̱ teáangˈ˜ guiángˉ nʉ́ʉˊ fɨˊ jaguórˋ: Lalab fáˈˋa e dseángˈˉ ñiˋbaa guiʉ́ˉ lajaléˈˋ e jmooˈˋ, jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ ɨˊ dsíirˊ e dseángˈˉ lajamˈˆ e lɨnˈˊ jaangˋ dseaˋ i̱ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ dsʉˈ o̱ˈ jáˈˉ e lɨnˈˊ lajo̱, co̱ˈ ñiˋbaa guiʉ́ˉ e lɨnˈˊ jaangˋ dseaˋ lafaˈ i̱ sɨjúungˉ i̱ sɨˈnaangˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 SARDES Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Sardes: Dit zijn de woorden van Hem Die de zeven geesten van God en de zeven sterren heeft: Ik ben van uw doen en laten op de hoogte. Ik weet dat u de naam hebt een levende gemeente te zijn, maar u bent dood.


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e cagǿˈrˋ, jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Lajaléˈˋ e nɨcalɨ́nˉn, e jo̱b e cafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ cangɨ́ˆnaaˈ co̱lɨɨng˜ e dseángˈˉ ˈnéˉ e nilɨtib˜ jaléˈˋ e féˈˋ uii˜ quiéˉe fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cajmeˈˊ Moi˜ jo̱guɨ fɨˊ ni˜ jiˋ e cajmeˈˊ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ e féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ e siiˋ salmos. 	 Ik heb gezegd dat alles wat over Mij in de boeken van Mozes en de profeten en in de Psalmen staat, werkelijkheid moet worden."


Jo̱ song guóoˈˋ nijméˉ e niténˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ quiʉ́ʉˈ˜ jóng; co̱ˈ guiʉ́ˉguɨ quíiˈˉ e nitáangˈ˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la có̱o̱ˈ˜ co̱o̱bˋ guóoˈˋ, jo̱ jaˋ guienˈˊ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨˈˆ fɨˊ lɨ˜ cooˋ jɨˋ có̱o̱ˈ˜ lajɨˋ tú̱ˉ guóoˈˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ oor˜ quíiˈˉ. 	 Als je hand slechte dingen doet, hak hem dan af. Je kunt beter met één hand het eeuwige leven binnengaan, dan met twee handen in de hel terechtkomen, in het vuur dat nooit uitgaat.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e caféˈˋ dseaˋ, có̱o̱ˈ˜ jí̱i̱ˈ˜ jo̱b nija̱ˈˆ íˈˋ su røøiñˋ dseeˉ o̱si jaˋ røøiñˋ é mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nitɨdsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ. 	 Uw lot hangt af van uw woorden. Of u wordt erdoor vrijgesproken of u wordt erdoor veroordeeld."


Jo̱ ¿i̱˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ niquɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ nijmeeˉnaˈ e nicuángˋguɨnaˈ caˈnáˈˆ metro laco̱ˈguɨ jí̱i̱ˈ˜ tíiˊnaˈ lana? 	 Waar zijn zorgen trouwens goed voor? Kun je je leven erdoor verlengen?


Jo̱ co̱ˈ joˋ ñiˋ jnea˜ eeˋ nijmee˜e có̱o̱ˈr˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e dseeˉ e jmóoˋ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ɨˈˇɨre e song iiñ˜ e nidsérˉ fɨˊ Jerusalén e nɨtɨdsiˇ íˈˋ quiáˈrˉ fɨˊ jo̱. 	 Omdat ik niet wist wat ik ermee aan moest, stelde ik Paulus voor naar Jeruzalem te gaan en daar de rechtzaak voort te zetten.


Co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e féˈˋ dseaˋ mɨ˜ féiñˈˊ dseaˋ do, lɨgüeamˈˆ jaléˈˋ e jo̱. 	 Omdat God gezegd heeft dat het goed is en omdat wij Hem vragen het te zegenen, is alle voedsel aanvaardbaar.


Jo̱ lajeeˇ e féˈˋ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, caseángˈˊ lɨ́ˈˆ lɨˊ tú̱ˉ ˈnɨˊ mil dseaˋ. Jo̱ laco̱ˈ ngóoˊ seángˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, dsíngˈˉ nɨnaaiñˋ ˈlengˈˊ rúiñˈˋ, co̱ˈ lajalémˈˋbre iiñ˜ ninúrˉ jaléˈˋ júuˆ e eˊ Jesús. Jo̱ lajeeˇ jo̱ canaangˋ Jesús féiñˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Ñiing˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e féˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ yaaiñ˜ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ jaléˈˋ e féˈrˋ, jo̱ jaléˈˋ e jo̱ íingˆ ta˜ quiáˈrˉ e lɨco̱ˈ jmɨjløngˈˆ yaam˜bre fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ. 	 Ondertussen verdrongen zich duizenden mensen om Hem heen. Jezus had eerst Zijn discipelen iets te zeggen. "Ik waarschuw jullie voor de Farizeeërs. Het zijn huichelaars! Maar het zal vanzelf blijken hoe ze werkelijk zijn.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ ángel i̱ catɨ́ˋ gaangˋ do cangojiimˆbre e cóoˆ quiáˈrˉ do fɨˊ lacaangˋ guaˋ jo̱guɨ lacaangˋ lɨ˜ níingˈ˜ jmɨɨˋ, jo̱ ladsifɨˊ lanab caˈuíingˉ jmɨˊ e jmɨɨˋ do. 	 De derde engel goot zijn schaal uit over de rivieren en de waterbronnen en al het water werd bloed.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangoquiéengˊ fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jaangˋ fii˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ Israel, jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Tɨfaˈˊ i̱ guiʉ́ˉ dsíiˊ, ¿e˜ ˈnéˉ nijmee˜e e laco̱ˈ nilíˈˋi e nilɨseenˉ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜? 	 Een vooraanstaande Jood kwam bij Hem met de vraag: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?"


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ la jéemˊbre cangolíiñˆ, jo̱ doguɨb cajéeiñˋ jneaˈˆ cartɨˊ ooˉ jmɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Troas. 	 Deze mannen reisden ons vooruit naar Troas en bleven daar op ons wachten.


Jo̱ i̱ dseaˋ gángˉ i̱ tíiˊ ni˜ do ngɨ́ɨmˋbre fɨˊ e laco̱ˈ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e jmérˉ e nijnɨ́ɨˉ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ joˋ nitʉ̱́ˋguɨ jmɨ́ɨˊ lajeeˇ e taaiñ˜ e jmóorˋ ta˜ e féˈrˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ cajo̱ seabˋ fɨˊ quiáˈrˉ e líˈrˋ e nijmiˈuíiñˉ jmɨˊ jaléˈˋ jmɨɨˋ, jo̱guɨ seabˋ fɨˊ quiáˈrˉ cajo̱ e nicuǿˈrˉ lajɨɨngˋ dseaˋ jmɨgüíˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ iihuɨ́ɨˊ lɨ́ˈˆ jóˈˋ ya̱ˈˊ e calɨˈiiñ˜ lajo̱. 	 Zij hebben de macht de hemel te sluiten, zodat er geen regen valt in de tijd dat zij namens God spreken. Zij hebben ook de macht al het water in bloed te veranderen en de wereld met allerlei rampen te teisteren, zo vaak zij dat willen.


Dsʉˈ Fidiéeˇ lafaˈ catá̱ˈrˉ co̱o̱ˋ tɨɨˉ fɨɨˋ quiáˈˉ ˈnʉ́ʉˊ e téˈˋ huǿøˉ e jaˋ niˈíingˉ, jo̱ e tɨɨˉ fɨɨˋ do lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ e júuˆ la e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ niˈíingˉ, jo̱ lalab féˈˋ: “Jo̱ nɨcuíimˋ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈrˉ”; jo̱guɨ féˈˋbɨ cajo̱: “Jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jíngˈˉ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ ˈnéˉ nitʉ́ˋbre e joˋ jmérˉ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e lamɨ˜ jmóorˋ do.” 	 Maar de waarheid van God staat zo vast als een huis; daar is geen beweging in te krijgen. Op de eerste steen staan deze woorden: "De Here kent de mensen die echt bij Hem horen", en "Wie zichzelf een christen noemt, zou niets verkeerds moeten doen en niets verkeerd moeten zeggen."


Jo̱ co̱ˈ seemˋ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ, jo̱baˈ lɨta˜ dsiˋnaaˈ e niˈíingˈ˜naaˈ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨˉnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ cartɨˊ mɨ˜ nileáiñˉ jneaa˜aaˈ conguiaˊ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉnaaˈ, jneaa˜aaˈ dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ lajo̱b nijmiféngˈˊnaaˈre, co̱ˈ íˋbre dseaˋ laniingˉ ˈgøiñˈˊ fɨˊ laˈúngˉ. 	 Deze Geest in ons is een borg voor wat God ons allemaal zal geven als Hij ons, Zijn eigen volk, zal verlossen. Een reden temeer om Hem te eren voor Zijn grootheid.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jmoˈˊo e júuˆ la e catɨ́ɨngˉnaˈ e laco̱ˈ jaˋ eeˉnaˈ dseeˉ. Jo̱ nañiˊ faˈ seaˋbre mɨ˜ jiúngˈˋnaˈ ni˜ dseeˉ, dsʉˈ seemˋ jaangˋ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ i̱ mɨˈˊ Tiquíˆiiˈ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ cuaiñ˜ quíˉiiˈ, jo̱ íbˋ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ éeˋ guiʉ́ˉ do. 	 Kinderen, ik zeg dit om u van de zonde af te houden. Maar als iemand zondigt, hebben wij een rechtvaardige verdediger bij de Vader: Jezus Christus.


Jo̱ cangojéeˊ e la e laco̱ˈ calɨti˜ jaléˈˋ júuˆ e cajíngˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ i̱ calɨsíˋ Saíiˆ mɨ˜ cajíñˈˉ lala: “Íˋbre caˈíñˈˋ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ quíˉnaaˈ jo̱guɨ cacó̱rˉ jaléˈˋ jmohuɨ́ɨˊ e lɨ́ɨˊnaaˈ cajo̱.” 	 Daarmee werd werkelijkheid wat de profeet Jesaja had gezegd: "Hij heeft onze kwalen op zich genomen en onze ziekten gedragen."


Jo̱ lajo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nijángˈˋ yaang˜ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajángˈˋ ˈñiaˈˊ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham, jo̱baˈ guiʉ́bˉ niˈéˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ íˋ. 	 Ieder die net als Abraham op God vertrouwt, zal net zo worden gezegend als hij.


Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b cajméerˋ, jo̱baˈ Fidiéeˇ caseaiñˈˊ dseaˋ do yʉ́ˈˆguɨ, jo̱guɨ cajméerˋ e niingˉguɨ dseaˋ do lajeeˇ lajaléˈˋ jo̱guɨ lajeeˇ lajaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Daarom heeft God Hem de hoogste plaats gegeven en Hem een naam gegeven, die Hem boven alles plaatst,


Co̱ˈ jnea˜, i̱ dseaˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, cagáˉa e laco̱ˈ nilaanˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ sɨˈíingˆ uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Want Ik ben gekomen om hen die verloren gaan, te redden. (a)


Jo̱ caquiʉˈˊ i̱ dseata˜ do ta˜ e cagüɨˈɨ́ɨbˊ Paaˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ caguiaangˉguɨ e fɨˊ lɨ˜ quidsiˊ i̱ dseata˜ do íˈˋ. 	 Hij joeg hen de rechtszaal uit.


Jo̱ dsíngˈˉ calɨˈiáangˋ dsíiˊ jaléngˈˋ rúiñˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ lacúngˈˊ lajíingˋ lɨ˜ neáaiñˊ, co̱ˈ calɨlíˈrˆ e dsíngˈˉ guiʉ́ˉ e cajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ i̱ Elisabet do. 	 Natuurlijk kwamen haar buren en familieleden het al gauw te weten. Iedereen was blij omdat de Here zo goed voor haar was geweest.


Co̱ˈ guiʉ́bˉ nɨne˜naaˈ e Fidiéebˇ dseaˋ cajméerˋ e cají̱ˈˊtu̱ Fíiˋnaaˈ Jesús, jo̱guɨ nɨne˜baaˈ cajo̱ e lajo̱b nijmérˉ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do; jo̱ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ nidsijeáaiñˉ jneaa˜aaˈ fɨˊ quiniˇ dseaˋ do. 	 Wij weten dat dezelfde God, Die de Here Jezus weer levend heeft gemaakt, ons ook samen met Hem weer levend zal maken en met u voor Zich zal zetten.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ canaangˋ Jesús e eˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do co̱o̱ˋ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do lala jo̱ cajíñˈˉ: —Co̱o̱ˋ néeˈ˜ nicalɨséngˋ jaangˋ dseañʉˈˋ jo̱ nicajnírˋ jmangˈˉ huɨɨngˋ jǿˈˆ latøøngˉ fɨˊ ni˜ uǿˉ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ catóˈˊ e caguiarˊ guiʉ́ˉ lajaléˈˋ e do, jo̱ catáiñˈˋ dseaˋ ˈléengˈ˜ i̱ caneˈˉ ni˜ latøøngˉ e uǿˉ do i̱ nijméˉ ta˜ jmáˈˉjiʉ. Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre jo̱ cangórˉ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˆ. 	 Hierna vertelde Jezus de mensen een gelijkenis. "Een man legde een wijngaard aan en verhuurde die aan enkele boeren.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ ne˜naaˈ jial tíiˊ e guiúngˉ Fidiéeˇ lɨfaˈ ɨ́ɨˋbre íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ mɨ˜ eeˋgo̱ jmóoˋ dseaˋ e jaˋ dseengˋ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨiñˊ, jo̱baˈ iihuɨ́ɨbˊ cacuøˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ saangˋ dsíiˊ có̱o̱ˈr˜. Jo̱ dsʉˈ eáamˊ guiúiñˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jaˋ lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ Israel, lɨfaˈ ˈnéˉ e seengˋnaˈ e contøøngˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉbre. Jo̱ dsʉˈ song jaˋ jmooˋnaˈ lajo̱, jo̱baˈ dseáamˈ˜ jóng e lafaˈ nihuíngˈˋnaˈ e fɨˊ dseˈˋ e ˈmaˋ jo̱. 	 U ziet dus dat God niet alleen goed is, maar ook streng. Hij is streng voor wie Hem ongehoorzaam zijn, maar vriendelijk voor wie Hem blijven vertrouwen en gehoorzamen. Anders zult u ook afgesneden worden.


co̱ˈ ˈñiabˈˊ guóoˈ˜ uǿˉ e jmóoˋ e cuaangˋ do: co̱ˈ laˈuii˜ nijnéngˋ sʉ̱́ˈˆ quiáˈˉ, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱ nijáaˊ líˆ quiáˈˉ, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱guɨbaˈ nicuǿˉ ofɨɨˋ. 	 Het groeide vanzelf zonder dat de boer er iets aan deed. Eerst kwamen er jonge halmpjes uit de grond. Later kregen ze aren. Tenslotte kwamen er dikke, volle graankorrels in de aren.


Cuǿøˈ˜naˈ jaléngˈˋ i̱ mɨˈˊ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ mɨrˊ, jo̱ song i̱i̱ˋ cacá̱ˉ eeˋgo̱ e seaˋ quíiˉnaˈ, joˋ güɨmɨ́ɨˈ˜naˈr. 	 Als iemand u iets vraagt, geef het hem. Als u iets wordt afgepakt, probeer dan niet het terug te krijgen.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ eˊ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ do lɨ́ɨiñˊ lafaˈ jóˈˋ núubˆ co̱ˈ jaˋ e ngáiñˈˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ seeiñˋ lajo̱b; co̱ˈ jóˈˋ núuˆbingˈ i̱ lɨ́ɨngˊ e lɨco̱ˈ ngáangˈ˜neˈ e sángˈˊ dseaˋ íˋreˈ jo̱ jngaiñˈˊ, jo̱baˈ lajo̱b lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ, co̱ˈ féˈrˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jaˋ ngáiñˈˋ do. Dsʉˈ lajo̱b nidsingɨ́ɨiñˉ e niˈíimˉ quiáˈrˉ cajo̱ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ quiáˈrˉ laco̱ˈguɨ júungˉ jaléngˈˋ i̱ jóˈˋ íˋ, 	 Deze zogenaamde leraars hebben niet meer verstand dan wilde dieren, die geboren zijn om gevangen en verslonden te worden. Zij lachen om de geestelijke machten, waar ze in feite niets van weten. Maar zij zullen samen met die machten vernietigd worden.


Jo̱guɨ lana fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ i̱ cuøˊ e jí̱ˈˋ dseaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ cajo̱ fɨˊ quiniˇ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caféˈˋ juguiʉ́ˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ quiniˇ Poncio Pilato, 	 Voor God, Die klaar staat om ieder het eeuwige leven te geven en voor Christus Jezus, Die voor Pontius Pilatus zonder angst getuigenis aflegde, draag ik je op te doen wat ik gezegd heb.


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉ i̱ dseaˋ do Jesús jo̱ cajíñˈˉ: —Jo̱ ¿jnang˜guɨ Tiquíiˈˆ jóng? Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —ˈNʉ́ˈˋ jaˋ cuíingˋnaˈ jnea˜, o̱ˈguɨ cuíingˋnaˈ Tiquiéˆe cajo̱; co̱ˈ faco̱ˈ cuíingˋnaˈ jnea˜, jo̱baˈ cuíimˋbaˈ la quie̱ˊ Tiquiéˆe cajo̱. 	 "Waar is Uw Vader dan?" vroegen zij. Hij antwoordde: "U weet niet wie Ik ben en ook niet wie mijn Vader is. Als u Mij kende, zou u ook mijn Vader kennen."


Jo̱ fɨˊ jo̱ cajmeaˈrˊ jneaˈˆ júuˆ jial cangáiñˉ jaangˋ ángel i̱ lɨ́ɨngˊ guotɨɨˉ Fidiéeˇ fɨˊ quiáˈrˉ; jo̱ cajíngˈˉ i̱ ángel do casɨ́ˈˉreiñˈ do lala: “Síingˋ dseaˋ quíiˈˉ fɨˊ Jope, jo̱ güɨguiteˈrˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Simón, i̱ siiˋbɨ Tʉ́ˆ cajo̱. 	 Toen wij bij die man in Caesarea thuis kwamen, vertelde hij ons dat hij een engel had gezien. De engel was voor hem gaan staan en had gezegd: 'Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, jaˋ jmɨgǿøngˋ yaang˜naˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jo̱. 	 Broeders, verlaat dus nooit de weg van God.


“Ninímˈˆtú̱u̱ fɨˊ dsíiˊ dseaˋ e lɨ˜ cajúˉu do, co̱ˈ jaˋ lɨ˜ seaˋ lɨ˜ nijmiˈínˈˊn.” Jo̱ mɨ˜ niguiengˈˊtu̱r dsíiˊ i̱ dseaˋ do, niguieiñˈˊ lafaˈ co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ lɨ˜ jooˋ jo̱guɨ sɨquiáangˇ jo̱guɨ sɨlɨɨˇ jloˈˆ. 	 'Ik ga terug naar de man uit wie ik ben weggegaan.' Bij zijn terugkomst ziet hij dat het hart van de man schoon en leeg is.


Jo̱baˈ mɨ˜ cagüɨlíingˉ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ dseeˉ quiáˈˉ Paaˉ do fɨˊ la, joˋ e cajmɨˈɨɨngˇ ˈñiáˈˋa, co̱ˈ dsifɨˊ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ co̱o̱ˋguɨ do cangóˉbaa fɨˊ lɨ˜ niquidsiiˉ íˈˋ, jo̱ caquiʉ́ˈˉʉ ta˜ e calɨtébˈˆ i̱ Paaˉ do fɨˊ lɨ˜ iuuiñˉ. 	 Die Joden kwamen met mij mee hier naartoe en ik heb de zaak de volgende dag meteen in behandeling genomen. Maar toen ik Paulus liet voorleiden, beschuldigden zij hem van iets heel anders dan ik had verwacht.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ casɨ́ɨiñˉ lajeeˇ lajaléiñˈˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿E˜guɨ ta˜ e ˈneángˉguɨ́ɨˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ tíiˊ ni˜? Co̱ˈ yee˜baaˈ nɨcanʉ́ˆʉʉˈ náng jial laco̱ˈ lɨ́ɨˊ júuˆ quiáˈrˉ. 	 "Waarom zouden we er nu nog getuigen bij halen?" schreeuwden ze. "We hebben het uit Zijn eigen mond gehoord!"


Jo̱baˈ jáangˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ, jo̱guɨ jaˋ cuøˈˊnaˈ fɨˊ yaang˜naˈ e jmijíingˆnaˈ i̱ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ, jo̱ lajo̱baˈ i̱ do nidsihuíiñˉ fɨˊ lɨ˜ seengˋnaˈ. 	 Onderwerp u dus aan God, maar verzet u tegen de duivel en hij zal van u wegvluchten.


Co̱ˈ nɨcaguiabˊ dseaˋ júuˆ fɨˊ jee˜ jneaa˜aaˈ quiáˈˉ jial láangˋ Fidiéeˇ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ júuˆ e canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cangɨˊ fɨˊ jee˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ do malɨɨ˜guɨ eáangˊ. Dsʉˈ jaˋ e ta˜ calɨˈíingˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jo̱ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ, co̱ˈ jaˋ jáˈˉ calɨ́iñˉ e júuˆ e canúurˉ do o̱ˈguɨ calɨnʉ́ʉˈr˜ cajo̱. 	 Want dit goede nieuws (dat God ons wil redden) heeft ons net zo bereikt als de mensen in de tijd van Mozes. Maar zij hebben er niets aan gehad, omdat zij het niet geloofden.


Jo̱ dseángˈˉ jaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jial tíiˊ e guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ lajaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ lajo̱b cajo̱ jaˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jial tíiˊ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ. Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ faˈ e ningáiñˈˋ jial laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e nijmérˉ, jo̱guɨ jial e nijmérˉ lajaléˈˋ e jo̱. 	 Wat is God groot! Zijn rijkdom, wijsheid en kennis zijn onmeetbaar. Geen mens weet hoe Hij Zijn beslissingen neemt. Het is onmogelijk Zijn wegen na te gaan. Wie kan vertellen wat er in de gedachten van de Here omgaat?


Jo̱ dsʉˈ Jesús i̱ lɨ́ɨngˊ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ quíˉiiˈ do, íbˋ dseaˋ i̱ nɨcaˈíngˈˋ e ta˜ e ˈgøngˈˊguɨ eáangˊ laco̱ˈguɨ e ta˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ jmidseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la; co̱ˈ dseaˋ íbˋ i̱ caneáaˊ fɨˊ e laco̱ˈ cuǿøngˋ e dseángˈˉ nilɨseengˋ dseaˋ jmɨgüíˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. Jo̱ cajméerˋ lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ e cajmɨrǿˋ Fidiéeˇ cøøngˋguɨ do, co̱ˈ e jo̱ ˈgøngˈˊguɨ laco̱ˈguɨ e júuˆ tɨguaˇ e cacuøˈrˊ Moi˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. Jo̱ e júuˆ e cajmɨrǿrˋ cøøngˋguɨ do lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ júuˆ tɨɨˉ fɨɨˋ e guiʉ́ˉguɨ, co̱ˈ eáangˊguɨ cuøˊ e ta˜ dsíiˊ dseaˋ. 	 Maar Christus, de hemelse priester, heeft een veel belangrijker taak gekregen dan de priesters van Israël. Hij heeft ervoor gezorgd dat God een nieuw verbond met de mensen sloot; een verbond dat op betere beloften steunt.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do lala, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre fɨˊ fɨɨˋ Jerusalén jo̱ cangóˉtu̱r fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Betania, jo̱ fɨˊ jo̱b cangongɨɨiñˇ e uǿøˋ jo̱. 	 Hij liet hen staan en ging terug naar Bethanië, waar Hij de nacht doorbracht.


Jnea˜ Paaˉ jmoˈˊo e júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ la có̱o̱ˈ˜ guóoˋo ˈñiáˈˋbaa. Jo̱ jmiguiéngˈˊ áaˊnaˈ cajo̱ e sɨjnɨ́ɨmˇbaa fɨˊ la. Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fidiéeˇ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ quiáˈˉ Paaˉ e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Colosas. 	 Nu schrijf ik persoonlijk nog een laatste groet. Vergeet niet dat ik gevangen zit. De genade zij met u.


Jo̱ lajo̱baˈ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ júuˆ e íñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ ˈnéˉ jémˉbre e nitɨ́iñˉ cuaiñ˜ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱baˈ lajɨɨmˋ dseaˋ ninúrˉ e júuˆ jo̱ e laco̱ˈ nilɨñirˊ jo̱guɨ e nicuǿˈˉguɨ bíˋ yaaiñ˜. 	 Als het zo gaat, komen allen die woorden van God kunnen doorgeven aan de beurt. Daardoor zullen alle aanwezigen iets leren en bemoedigd worden.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, dob caguárˋ e jmóorˋ íˆ Jesús lajeeˇ táangˋ dseaˋ do fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Daarna gingen zij zitten en hielden de wacht.


Jo̱ cañíiˋtu̱ i̱ dseaˋ seaˋ cuuˉ do jo̱ casɨ́ˈrˉ Abraham: “Lajo̱b lɨ́ɨˊ, Teaa˜ Abraham. Dsʉˈ eáangˊguɨ jaˋ huɨ́ɨngˊ niquɨ́ˈˉ nijíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ fɨng song caguiéngˈˉ jaangˋ ˈlɨɨ˜ jo̱ niguiárˉ júuˆ e˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e cá̱ˋ dseaˋ fɨˊ la.” 	 Maar de rijke man bleef aanhouden. 'Nee, vader Abraham. Die lezen ze toch niet. Maar als iemand uit de dood terugkomt en hen waarschuwt, zullen ze hun leven zeker beteren.'


Jo̱guɨ mɨ˜ ˈnʉ́ˈˋ eáamˊ íingˆ ta˜ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ, jo̱ e jo̱baˈ cuøˊ li˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseángˈˉ lajangˈˆ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ nijmiféngˈˊ dseaˋ Tiquiéˆe Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 Door veel vrucht te dragen, bewijst u mijn discipelen te zijn. Daardoor wordt mijn Vader grootgemaakt.


jo̱ caˈíingˈ˜ do Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ caˈíingˈ˜guɨ e cajgáangˉ Dseaˋ Jmáangˉ jmɨɨˋ, jo̱guɨ e caˈíingˈ˜guɨ do e jmɨˈøøngˉ e catu̱u̱ˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ mɨ˜ cajúiñˉ, jo̱ røøbˋ júuˆ quiáˈˉ lacaˈíingˈ˜ do. 	 En er zijn drie getuigen op aarde: De Heilige Geest, het water waarin wij gedoopt worden en het bloed van Christus, dat voor ons gevloeid heeft; ook deze drie horen bij elkaar.


Jo̱ Uzías calɨsíˋ tiquiáˈˆ Jotam jo̱ Jotam calɨsíˋ tiquiáˈˆ Acaz jo̱ Acaz calɨsíˋ tiquiáˈˆ Ezequías. 	 Joram was de vader van Uzzia; Uzzia de vader van Jotham; Jotham de vader van Achaz; Achaz de vader van Hizkia;


Co̱ˈ jneaˈˆ ne˜baaˈ røøˋ e Fidiéebˇ dseaˋ casɨ́ɨiñˉ có̱o̱ˈ˜ Moi˜; jo̱ dsʉˈ i̱ Jesús do jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ne˜naaˈ jie˜ fɨˊ lɨ˜ jáarˊ. 	 Wij weten dat God door Mozes heeft gesproken, maar van die Jezus weten wij niet eens waar Hij vandaan komt!"


o̱ˈguɨ éengˊnaˈ guóoˈ˜ uǿˉ, dsʉco̱ˈ jo̱b lɨ˜ jmiˈíngˈˊ tɨɨˉ Fidiéeˇ; o̱ˈguɨ éengˊnaˈ fɨɨˋ Jerusalén, dsʉco̱ˈ jo̱b lɨ˜ lɨ́ɨˊ fɨɨˋ güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. 	 Of: 'Ik zweer bij de aarde', want de aarde is Gods voetenbank. Of: 'Ik zweer bij Jeruzalem', want dat is de stad van de grote koning.


Jo̱ tú̱ˉ jmɨɨ˜baˈ jmóoˋguɨ e nitɨ́ˉ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel e siiˋ Pascua e gøˈrˊ iñíˈˆ e jaˋ quie̱ˈˆ quiéengˋ. Jo̱ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel canaaiñˋ ˈnóˈrˊ jial niguiéˈrˊ e nisáiñˈˊ Jesús e nijmɨgǿøiñˋ dseaˋ do e laco̱ˈ nilíˈrˋ nijngángˈˉneiñˈ. 	 Het was twee dagen voor Pasen. De Joden eten dan geen gewoon brood, maar brood dat zonder gist gebakken is. De leidende priesters en de godsdienstleraars zochten nog steeds een goede gelegenheid om Jezus gevangen te nemen en te doden.


jo̱guɨ nilɨseengˋ jnea˜ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ írˋ jo̱guɨ ˈnʉˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ jnea˜, jo̱ lajo̱baˈ niˈuíingˉ lajɨɨiñˈˋ do dseángˈˉ lafaˈ jaamˋ dseaˋ, jo̱ lajo̱baˈ nilɨlíˈˆ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ e ˈnʉbˋ dseaˋ casíinˈˋ jnea˜ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ e eáamˊ ˈneáanˈˋre cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la ˈneáangˋ ˈnʉˋ jnea˜. 	 Doordat Ik in hen ben en U in Mij bent, zullen zij een volmaakte eenheid zijn. Dan zal de wereld erkennen dat U Mij gestuurd hebt en dat U net zoveel van hen houdt als van Mij.


jo̱ sɨ́ɨiñˋ lajeeˇ yaaiñ˜ lala: —¿I̱˜ nijé̱ˈˋ e cu̱u̱˜ e jlɨˊ fɨˊ otooˋ é̱e̱ˋ lɨ˜ caˈáiñˉ do? 	 Onderweg vroegen zij zich af hoe zij ooit die zware steen voor de opening konden wegrollen.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˉ e quɨ́ɨˈ˜bre jmɨɨ˜ e nileángˉ yaaiñ˜, jo̱baˈ íˋbingˈ i̱ nijúungˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ líˈˆ e jaˋ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e nileángˉ yaaiñ˜, jo̱baˈ íˋbingˈ nitíingˈ˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Wie zijn leven niet wil loslaten, zal het verliezen. Wie zijn leven loslaat, zal het mogen behouden.


Jo̱guɨ song nɨcaˈeeˉ dseeˉ e lahuɨ́ɨngˊ e dsi˜ íˈˋ e nijngángˈˆnaˈ jnea˜, cuǿømˋ líˋ jmeeˉnaˈ lajo̱, jo̱ jaˋ e fáˈˋa jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. Dsʉˈ song jaˋguɨ seaˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ dseeˉ quiéˉe laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e ˈnɨ́ɨngˋ dseaˋ jnea˜, jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ dseaˋ seaˋ fɨˊ quiáˈrˉ e nijáiñˈˋ jnea˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiéˉe. Jo̱baˈ mɨɨˉ e ˈñiabˈˊ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ Roma niquidsirˊ íˈˋ quiéˉe. 	 Als ik iets heb gedaan waarop de doodstraf staat, wil ik mij niet tegen mijn terechtstelling verzetten. Maar als hun beschuldigingen stuk voor stuk gelogen zijn, heeft niemand het recht mij aan hen uit te leveren. Ik ga in hoger beroep bij de keizer!"


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ ˈñiáˈˋa jaˋ ngánˈˋn eeˋ jaléˈˋ e jmóoˋo, dsʉco̱ˈ jaˋ jmóoˋo jaléˈˋ e iin˜n ˈñiáˈˋa, co̱ˈ jaléˈˋ e ˈníˈˋ máamˊbaa, e jo̱baˈ jmóoˋo. 	 Mijn doen en laten zijn voor mijzelf een raadsel. Want ik doe niet wat ik graag wil. Nee, ik doe juist dingen waar ik een afschuwelijke hekel aan heb.


Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ calɨlíˈˆ Paaˉ e jmóoˋ i̱ dseaˋ do lado, jo̱baˈ casɨ́ˈrˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ ˈléeˉ quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ jo̱ cajíñˈˉ: —Song jaˋ nijé̱ˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na dsíiˊ e móoˊ la, jaˋ líˈˋ ˈnʉ́ˈˋ leángˋnaˈ cajo̱. 	 Maar Paulus waarschuwde de officier en de soldaten: "Als de bemanning niet aan boord blijft, zal niemand dit overleven."


Jo̱ nɨne˜baaˈ e joˋ lɨ́ɨˊguɨ́ɨˈ lafaˈ ˈlɨɨng˜naaˈ uíiˈ˜ dseeˉ quíˉiiˈ, co̱ˈ lanaguɨ cøømˋ nɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ guiʉ́bˉ nɨne˜eeˈ e jo̱, co̱ˈ jmiˈneáamˋ rúˈˋnaaˈ laˈóˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊɨɨˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ jaˋ jmiˈneáangˋ dseaˋ rúngˈˋ, lafaˈ ˈlɨɨm˜bɨr lɨ́ɨiñˊ uíiˈ˜ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 Als wij van onze broeders houden, blijkt daaruit dat wij van de dood naar het leven zijn overgegaan. Maar wie niet van zijn broeders houdt, blijft in de dood.


Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ iing˜ nijmɨsɨ́ɨngˉ e júuˆ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ dseeˉ quiáˈrˉ iiñ˜ e nigüɨtáangˉ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈr˜, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaˋ ɨˊ dsíirˊ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, co̱ˈ lɨco̱ˈ iiñ˜ e nimáang˜ ˈnʉ́ˈˋ jnea˜ ˈníbˈˋ. 	 De valse leraars, die zo graag bij u in de gunst willen komen, doen dat niet voor uw bestwil. Nee, zij proberen een wig tussen u en ons te drijven om u helemaal voor zichzelf te hebben.


Jo̱ lajeeˇ e teáangˉ i̱ fii˜ jmidseaˋ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ e jmóorˋ dseeˉ quiáˈˉ Jesús, dsʉˈ dseaˋ do jaˋ e ngɨ́ɨrˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ. 	 "U zegt het", antwoordde Jezus. De mannen van de Hoge Raad beschuldigden Jezus van alles en nog wat, maar Hij verdedigde Zich niet.


Dsʉˈ Jesús cañíirˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¡Teáˋ teáangˊ óoˊnaˈ, co̱ˈ jneab˜ la, jo̱ jaˋ fǿøngˈ˜naˈ! 	 Hij stelde hen gerust. "Wees maar niet bang; Ik ben het."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón, dsifɨˊ lajo̱b joˋ e cañíirˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ quiáiñˈˉ do, jo̱ canaaiñˋ jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ jo̱ féˈrˋ: —E jábˈˉ e nɨcacuøˈˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel e niquɨ́ˈˉ nijíngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ quinirˇ laco̱ˈ cacuøˈrˊ jneaˈˆ, jo̱ lajo̱baˈ niˈuíiñˉ dseaˋ i̱ catɨ́ɨngˉ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Toen de anderen dit hoorden, waren zij gerustgesteld. Zij loofden God. "Het is dus ook voor andere volken", zeiden zij. "God laat ook onder hen mensen tot bekering komen, zodat zij eeuwig leven hebben."


Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, lajeeˇ e táangˋ Jesús fɨˊ guáˈˉ e erˊ jo̱guɨ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ jial nileángˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ lajeeˇ jo̱b caguilíingˉ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ e guáˈˉ do, 	 Terwijl Hij op één van die dagen de mensen in de tempel het goede nieuws vertelde, kwamen de mannen van de Hoge Raad naar Hem toe.


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜, mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do e joˋ Tʉ́ˆ Simón seengˋ fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ, sóongˉ cangogáˋ dsíirˊ lajaléiñˈˋ do, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ jaˋ ñirˊ e˜ calɨ́ˉ có̱o̱iñˈ˜ do. 	 Bij het aanbreken van de dag was er grote opschudding onder de soldaten. Wat kon er met Petrus gebeurd zijn?


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jñiáˉ jmɨɨ˜ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ cajgóorˉ fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ e cangoféeiñˈˇ Fidiéeˇ, jo̱ có̱o̱ˈ˜bre Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜ Tiáa˜ jo̱guɨ Juan. 	 Acht dagen later nam Hij Petrus, Jakobus en Johannes mee de berg op om te bidden.


Jo̱baˈ casɨ́ˈˉtu̱reiñˈ lala: —¿Su jaˋ mɨˊ ngámˈˋbɨˈ latɨˊ lana jóng? 	 "Zeven manden", was hun antwoord. Jezus zei: "Begrijpen jullie het nu nog niet?"


Jo̱guɨ jaˋ éengˊ ˈnʉ́ˈˋ moguíˆnaˈ, dsʉco̱ˈ jaˋ líˈˋnaˈ jmɨsɨ́ɨngˆnaˈ i̱ˊ jí̱i̱ˈ˜ camɨ́ˈˆ jñʉˋ guíˆnaˈ e teeˋ o̱si e uíˈˉ é. 	 Zeg ook niet: 'Ik zweer bij mijn hoofd', want u kunt niet één haar wit of zwart maken.


Jo̱ e fɨˊ lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ laniingˉ do jnéengˉ lafaˈ mɨ˜ lɨjɨ˜ güɨˈñiáˆ, jo̱guɨ nʉ́bˈˋ mɨ˜ niiˋ cajo̱, jo̱ dseángˈˉ eáamˊ téeˈ˜ mɨ́ɨˈ˜; jo̱guɨ e fɨˊ quiniˇ lɨ˜ guiing˜ i̱ dseaˋ laniingˉ do jnéengˉ cooˋ guiéˉ bǿøˈ˜ jɨˋ, jo̱ e jo̱ guǿngˈˋ quiáˈˉ lajɨˋ guiángˉ jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Uit de troon kwamen bliksemschichten en donderslagen en allerlei andere geluiden. Vlak voor de troon stonden zeven brandende fakkels; dat zijn de zeven Geesten van God.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ quidsiˊ íˈˋ i̱ siiˋ Zenas có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ Apolos jmɨcó̱o̱ˈ˜bre có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnérˉ lɨ́ˈˆ jiéˈˋ jí̱i̱ˈ˜ lɨ˜ quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e jmeˈˆ, jo̱ lajo̱baˈ seabˋ jaléˈˋ e ˈnérˉ e laco̱ˈ cuǿøngˋ e niguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ sɨˈíˆ e ngolíiñˉ. 	 Help Zenas, die de Joodse wet zo goed kent, en Apollos zoveel als je kunt; geef hun wat zij voor hun reis nodig hebben.


Jo̱ ˈnʉ́ˈˋguɨ, nañiˊ faˈ jaˋ mɨˊ cañíingˊnaˈ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ eáamˊ iing˜naˈr; jo̱guɨ lana dseángˈˉ jábˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈrˉ, nañiˊ faˈ jaˋ mɨˊ cañíingˊnaˈ dseaˋ do. Jo̱guɨ dseángˈˉ laniimˉ eáamˊ iáangˋ óoˊnaˈ laˈiéˈˋ e jí̱i̱ˈ˜ jaˋ seaˋ júuˆ jial nifoˈˆnaˈ uii˜ quiáˈrˉ, 	 Ook al hebt u Hem nog nooit gezien, toch houdt u van Hem. U vertrouwt op Hem, hoewel u zich geen voorstelling van Hem kunt maken. En u hebt een bijna hemelse blijdschap,


Jo̱ ˈnʉ́bˈˋ nɨcañíiˉnaˈ jaléˈˋ e nɨcalɨ́nˉn. 	 Jullie hebben nu zelf gezien dat deze woorden zijn uitgekomen.


Jo̱ lajeeˇ e cataan˜n jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ cafáˈˉa júuˆ e jiéˈˋguɨ, co̱ˈ dseángˈˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáamˉbaˈ caˈɨ́ˋ dsiiˉ e cafáˈˆa jo̱ dseángˈˉ jí̱i̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ e˜ uiing˜ e catángˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ. 	 Ik had namelijk besloten bij u alleen maar te spreken over Jezus Christus en Zijn sterven aan het kruis.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, cajgóoˉ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ yʉ́ˈˆ móˈˋ, jo̱ fɨˊ jo̱b catǿˈrˉ i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ e laco̱ˈ niguíñˈˋ i̱˜ jaléngˈˋ niˈuíingˉ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ lajeeˇ e nɨcaseáiñˈˊ lajɨɨiñˋ e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ do, 	 Later koos Hij een aantal mannen uit. Hij wilde dat zij met Hem meegingen.


’Jo̱ Tiquíˆiiˈ eáamˊ ˈneáaiñˋ jnea˜ co̱ˈ nijáangˈ˜ ˈñiáˈˋa e nijúunˉn e laco̱ˈ nijí̱ˈˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 De Vader houdt van Mij, omdat Ik mijn leven geef en het later zal terugnemen.


Jo̱guɨ i̱ dseaˋ do nimɨ́ˈˉbɨguɨr Fidiéeˇ uii˜ quíiˉnaˈ carˋ ngocángˋ dsíirˊ uíiˈ˜ jaléˈˋ e eáangˊ guiʉ́ˉ e nɨcajméeˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. 	 Zij zullen vurig voor u bidden en naar u verlangen, omdat zij de onbegrensde genade van God in u herkennen.


¡ˈNʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ lafaˈ dseaˋ tiuungˉ i̱ í̱i̱ˊ! ¿E˜ e quíingˊguɨ quíiˉnaˈ eáangˊ lɨ́ɨngˉnaˈ? ¿Su cunéeˇ o̱faˈ e guáˈˉ e jmigüeangˈˆ e cunéeˇ dob é? 	 Wat een domme redenering! U bent stekeblind. Wat is belangrijker? Het goud of de tempel waardoor het goud heilig wordt?


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —Güɨlíingˋnaˈ güɨco̱o̱˜naˈ júuˆ quiáˈˉ i̱ Juan do lají̱i̱ˈ˜ e nɨcanʉ́ʉˉnaˈ jo̱guɨ nɨcañíiˉnaˈ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e jmóoˋo. 	 Jezus antwoordde: "Ga terug naar Johannes en vertel hem over de wonderen die u Mij hebt zien doen.


Jo̱ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ do cangɨ́ɨiñˋ sɨ̱ˈrˆ e teeˋ jloˈˆ, jo̱guɨ canúurˉ e ˈnéˉ nijmiˈímˈˊbɨr cateáˋ lajo̱, co̱ˈ ˈnéˉ e nijémˉbɨr jaléngˈˋguɨ dseaˋ caguiaangˉguɨ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈrˉ e nijúuiñˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajúngˉ jaléngˈˋ írˋ cajo̱, jo̱ lajo̱guɨbaˈ nidsíngˉ i̱ sɨˈíingˆ lajo̱. 	 Zij kregen allemaal een wit kleed en hun werd gezegd dat zij nog even moesten wachten. Eerst zou het aantal mededienaren en broeders, dat terwille van Christus gedood zou worden, voltallig moeten zijn.


Jo̱ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ iing˜ nijmeángˈˋ gaˋ i̱ dseaˋ gángˉ do, jo̱baˈ i̱ gángˉ do uøøˋ jɨˋ fɨˊ moˈoorˉ jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jo̱b jɨ́ɨiñˉ dseángˈˉ conguiaˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níiˉ quiáˈrˉ, jo̱ lajo̱b nijúungˉ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ iing˜ nijmeáiñˈˋ do gaˋ. 	 Als iemand probeert hen kwaad te doen, komt er vuur uit hun mond, waardoor hun vijanden worden verteerd. Zo zal ieder gedood worden, die hen kwaad wil doen.


Co̱ˈ ie˜ jo̱ cangɨ́ɨiñˊ cartɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ, jo̱ cagǿˈrˋ iñíˈˆ e güeangˈˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e jí̱i̱ˈ˜ jmidseaˋbingˈ sɨˈíˆ cuǿøngˋ dǿˈˉ, dsʉˈ cagǿˈˋbre co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do. 	 Hij ging Gods tempel binnen, haalde het heilige brood en at het samen met zijn vrienden op. Dat mocht ook niet, want dat brood is alleen voor de priesters bestemd.


Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cajnéngˉ jaangˋ ángel i̱ casíingˋ Fidiéeˇ, jo̱ cacuøˈrˊ dseaˋ do bíˋ e quiáˈˉ e nitéˈrˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e tɨˊ lɨ˜ nidsingɨ́ɨiñˉ. 	 Maar wat U wilt zal gebeuren en niet wat Ik wil." Op dat moment kwam een engel uit de hemel om Hem kracht te geven.


Jo̱baˈ eáamˊ juguiʉ́ˉ quíiˈˉ, co̱ˈ jábˈˉ calɨ́nˈˉ e nilɨti˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e cacuøˈrˊ ˈnʉˋ. 	 Jij hebt geloofd dat God zou doen wat Hij zei. Wat een geluk!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ caˈeˈˊguɨ Jesús jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈrˉ co̱o̱ˋguɨ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Co̱o̱ˋ néeˈ˜ calɨséngˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ seaˋ cuuˉ, jo̱ seengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ jmóoˋ ta˜ contøøngˉ quiáˈrˉ i̱ néeˊ ni˜ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ caguilíiˋ dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ do e lɨ́ˈˆ nɨcadseáˈrˉ nɨcaˈíiñˉ lajo̱ jaléˈˋ e seaˋ quiáˈˉ fiir˜. 	 Jezus vertelde Zijn discipelen nog een gelijkenis. "Een rijke man had een beheerder in dienst die op zekere dag van verduistering werd beschuldigd.


Jo̱guɨ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ siiˋ Agar do cuøˊ co̱o̱ˋ li˜ quiáˈrˉ fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ Sinaí e siˈˊ fɨˊ Arabia e guǿngˈˋ e jaléngˈˋ dseaˋ Jerusalén i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Israel lɨ́ɨiñˊ lafaˈ dseaˋ sɨˈnɨɨmˇ. 	 Het verbond van de wet werd gesloten op de berg Sinaï (of de 'berg Hagar' zoals de Arabieren zeggen). En de slavin Hagar is het symbool van het tegenwoordige Jeruzalem, de moederstad van de Joden. Haar kinderen leven allemaal onder de slavernij van de wet.


’Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jó̱o̱ˊguɨ i̱ dseaˋ fii˜ uǿˉ do caguiéiñˈˊ, co̱ˈ caˈɨ́ˋ dsíirˊ e íˋguɨb fɨng nijmɨˈgóˋ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ uǿˉ do. 	 Tenslotte stuurde de eigenaar zijn zoon. Hij dacht dat zij voor hem wel respect zouden hebben. Maar toen de boeren de zoon zagen aankomen, zeiden ze tegen elkaar: 'Daar is de erfgenaam! Laten wij hem doodslaan. Dan is de wijngaard van ons!'


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋguɨ lajo̱, jaléngˈˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quiʉˈˊ ta˜ i̱ cajméeˋ ta˜ ˈléeˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱guɨ eáangˊ cajmiˈiáangˋ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ quiáiñˈˉ do, eáamˊ nijmérˉ fɨˈíˆ jo̱guɨ ta˜ quɨˈˊ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ ninírˋ jaléˈˋ jmiñiˇ quiáˈˉ mɨ˜ nɨcáiñˈˋ do. 	 Als de koningen van de aarde, die ontucht met haar hebben bedreven en van haar luxe hebben genoten, haar zien branden, zullen zij huilen en jammeren.


Jo̱ dsʉˈ jnea˜ nɨcamɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquiéˆe dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ uii˜ quíiˈˉ e laco̱ˈ jaˋ güɨlíinˈˆ e nilɨtúngˉ aˈˊ júuˆ quiéˉe. Jo̱ ˈnʉˋ, mɨ˜ nifoˈˆtu̱ˈ caléˈˋ catú̱ˉ e lɨnˈˊ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ jmɨcó̱o̱ˈˇ jóng jaléngˈˋ dseaˋ rúnˈˋ e laco̱ˈ teáˋguɨ nisíñˈˉ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiéˉe. 	 Maar Ik heb gebeden dat je geloof je niet in de steek zal laten. Wanneer je van je verkeerde weg bent teruggekomen, sterk dan je broeders in hun geloof."


Jo̱ dsʉˈ e ˈneáangˋ dseaˋ rúiñˈˋ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíingˉ. Jo̱ dsʉˈ tó̱o̱bˋ jmɨɨ˜ e nitéˈˊ e júuˆ e féˈˋ dseaˋ e íñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱guɨ lajo̱b cajo̱ e tɨɨngˋ féˈˋ dseaˋ jmíiˊ e jaˋ ñirˊ jéengˊguɨ, jo̱guɨ cajo̱ joˋ nilɨˈnéˉguɨ jaléˈˋ e tɨɨngˋ ngángˈˋ dseaˋ. 	 Aan de liefde komt nooit een einde. Het spreken namens God zal eens niet meer nodig zijn; het spreken in vreemde talen zal ophouden; kennis zal dan niet meer worden gevraagd.


Jo̱ caˈuøømˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e caˈíñˈˋ jaléˈˋ ta˜ nijmérˉ, jo̱ cangolíimˆbre fɨˊ jaléˈˋ fɨɨˋ e guiarˊ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱guɨ jmiˈleáamˉbɨr cajo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ. 	 De discipelen gingen de dorpen langs. Ze vertelden overal het goede nieuws en genazen de zieken.


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Jesús: —¿I̱˜ nifáˈˆa i̱ lɨ́ɨngˊ la lɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ lana? 	 Wat moet men van zulke mannen zeggen? Waarmee kan men hen vergelijken?


Jo̱ jo̱b calɨcuíiñˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel i̱ siiˋ Aquila i̱ niseengˋ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Ponto. Jo̱ ie˜ jo̱ jaˋ mɨˊ ngóoˊ eáangˊ e nicagüɨlíingˋ i̱ Aquila do có̱o̱ˈ˜guɨ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Priscila e jalíiñˋ fɨˊ Italia. Jo̱ caˈuøøiñˋ fɨˊ jo̱ co̱ˈ i̱ dseata˜ quiáˈˉ Roma do i̱ nisiiˋ Claudio caquiʉˈrˊ ta˜ e ˈnéˉ uǿmˋ jaléngˈˋ dseaˋ Israel fɨˊ Roma lɨ˜ se̱ˈˊ Italia. Jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ cangóˉ Paaˉ e cangoˈeerˇ i̱ Aquila do có̱o̱ˈ˜guɨ Priscila, 	 Daar ontmoette hij Aquila, een Jood uit Pontus, en zijn vrouw Priscilla. Zij waren kort daarvoor uit Italië gekomen. Keizer Claudius had namelijk bevolen dat alle Joden Rome moesten verlaten.


Jo̱ laco̱ˈ caˈíˉ Jonás ˈnɨˊ jmɨɨ˜ jo̱guɨ ˈnɨˊ uǿøˋ fɨˊ dsíiˊ tuˈˊ jaangˋ ˈñʉˋ dséeˉ, lajo̱b jnea˜ cajo̱, dseaˋ cagáˉa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, niˈúˆu ˈnɨˊ jmɨɨ˜ jo̱guɨ ˈnɨˊ uǿøˋ fɨˊ nʉ́ˈˉ uǿˉ. 	 Jona zat immers drie dagen en drie nachten in de buik van het zeemonster. Zo zal Ik drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, dob guiing˜ Tʉ́ˆ Simón fɨˊ siguiˊ fɨˊ lɨ˜ siˈˊ ˈnʉ˜ i̱ jmidseaˋ laniingˉ do fɨˊ lɨ˜ quiʉˈrˊ ta˜. Jo̱ lajeeˇ jo̱ jaangˋ dseamɨ́ˋ i̱ nijmóoˋ ta˜ e fɨˊ jo̱ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —ˈNʉˋ cangɨ́ˆbaˈ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ Jesús i̱ seengˋ fɨˊ Galilea, ¿jáˆ leáaˈ˜? 	 Ondertussen zat Petrus nog steeds op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Een dienstmeisje kwam naar hem toe en zei: "U was ook bij die Jezus uit Galilea."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ caˈuøøngˋ Jesús có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ fɨˊ Jericó, eáamˊ cangoˈleáangˊ dseaˋ laco̱ˈ ngóorˊ. 	 Toen Jezus en Zijn discipelen de stad Jericho verlieten, gingen heel veel mensen achter hen aan.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangolíimˋtu̱r fɨˊ ˈnɨˈˋ uǿˉ quiʉ̱́ˋ có̱o̱ˈ˜ lajɨˋ tú̱ˉ e móoˊ do, jo̱ jo̱b catʉ́ˋ i̱ dseaˋ do lajɨˋ tú̱ˉ e móoˊ do có̱o̱ˈ˜ lajaléˈˋ e seaˋ quiáˈrˉ, jo̱ cangolíimˆbre có̱o̱ˈ˜ Jesús. 	 De mannen trokken hun boten op de wal, lieten alles achter en gingen met Jezus mee.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ e jábˈˉ calɨ́ngˉ i̱ Séˆ íˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ lajeeˇ e nɨráaiñˋ e tɨˊ lɨ˜ nijúuiñˉ e fɨˊ Egipto do e niˈuǿmˋ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel mɨ˜ nɨngóoˊguɨ ji̱i̱ˋ lajo̱, jo̱ nidsilíiñˋ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ nɨcajíngˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈˉreiñˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ. Jo̱guɨ casɨ́ˈˉguɨ Séˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ do e nicó̱o̱ˋbiñˈ do e móoˋ teáaiñˈ˜ fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ guóoˊ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitaiñˈˉ fɨˊ e nidsilíiñˋ e fɨˊ jo̱, co̱ˈ joˋ seengˋ i̱ Séˆ do mɨ˜ nitɨ́ˉ e íˈˋ jo̱. 	 Omdat Jozef op God vertrouwde, heeft hij aan het einde van zijn leven gezegd dat de Israëlieten eens uit Egypte zouden wegtrekken. Hij was daar zo zeker van, dat hij hen plechtig liet beloven zijn beenderen uit Egypte te zullen meenemen.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ calɨñiˊ Paaˉ có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé lají̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ i̱ dseaˋ do e gabˋ nijmeángˈˋneiñˈ, jo̱baˈ cangolíiñˆ e sɨˈíˆ jmɨˈǿngˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ Listra có̱o̱ˈ˜guɨ fɨˊ Derbe, co̱o̱ˋ fɨɨˋ e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Licaonia, 	 Toen Paulus en Barnabas dat hoorden, vluchtten zij voor hun leven.


co̱ˈ cabˈˊ caséerˊ lají̱i̱ˈ˜ e sɨˈíiñˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ caˈuíiñˉ e røøbˋ cǿøiñˋ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ jmóoˋ ta˜ fɨˊ quiniˇ dseaˋ rúngˈˋ, jo̱ calɨséiñˋ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Integendeel, Hij legde Zijn grote macht en heerlijkheid af en kwam als dienaar in het lichaam van een mens.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ e laˈeeˋ lajeeˇ e nɨˈiuungˉ Jesús fɨˊ e nɨngáiñˈˋ fɨˊ Jerusalén, cadseáˉ jmɨˈaaiñˉ. 	 De volgende morgen ging Hij weer naar Jeruzalem. Onderweg kreeg Hij honger.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜naaˈ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜guɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ e nilɨseengˋnaˈ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. 	 Wij wensen u de genade en vrede van God en van de Here Jezus Christus toe.


Ja̱a̱ˉ, dsʉˈ cadsémˈˊ dsiiˉ cajo̱ e caseámˉbaa jmɨɨˋ i̱ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Estéfanas, jo̱ dsʉˈ joˋ tó̱o̱ˋ dsiiˉ faˈ i̱i̱ˋ caseángˉguɨ́ɨ jmɨɨˋ i̱ jiéngˈˋ. 	 O ja, ik heb ook nog het gezin van Stefanas gedoopt. Maar ik kan me niet herinneren verder nog iemand gedoopt te hebben.


’Jo̱ mɨ˜ caquɨnˈˉn e cagüeanˈˉn fɨˊ la fɨˊ Jerusalén, jo̱ cangóˉo fɨˊ guáˈˉ féˈˋ e cangofǿnˈˋn Fidiéeˇ. Jo̱ lajeeˇ jo̱ camóˉo lɨɨng˜ eeˋ camóˉo lafaˈ mɨ˜ quɨˊ dseaˋ. 	 Later ging ik naar Jeruzalem terug. Toen ik op een dag in de tempel aan het bidden was, raakte ik buiten mijzelf en zag ik de Here.


Jo̱guɨ eáamˊ nɨcajmeeˈˉ féngˈˊ aˈˊ jo̱guɨ nɨcateáˈˉ lɨ́ˈˉbɨˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ e nɨcaˈíinˈ˜ uíiˈ˜ jnea˜, jo̱ dseángˈˉ jaˋ mɨˊ calɨtúngˉ oˈˊ e sinˈˊ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Ik weet dat u Mij dwars door alles heen trouw bent gebleven; u hebt het niet opgegeven.


Jo̱ i̱ ˈleáamˉ dseaˋ ngolíingˉ laco̱ˈ ngóorˊ, jo̱guɨ cajmiˈleáamˉbre jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ ie˜ jo̱. 	 Talloze mensen volgden Hem en velen werden door Hem genezen.


Jo̱ e jo̱ cató̱ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnɨˊ íingˈ˜ jmíiˊ, jmíiˊ latín có̱o̱ˈ˜ jmíiˊ hebreo jo̱guɨ jmíiˊ griego.Jo̱ fɨ́ɨmˊ dseaˋ Israel caˈɨ́rˋ e júuˆ jo̱ ie˜ jo̱, co̱ˈ e fɨˊ lɨ˜ catángˉ Jesús do jaˋ huí̱i̱ˉ eáangˊ laco̱ˈ la néeˊ fɨɨˋ Jerusalén. 	 En vele Joden lazen dat, want de plaats waar Jezus gekruisigd werd, lag niet ver buiten de stad.


Jo̱ dsʉˈ seemˋbɨ dseaˋ i̱ nabɨ nilíingˉ lafaˈ joˈseˈˋ quiéˉe i̱ ngɨˊ fɨˊ caluuˇbɨ lana. Jo̱ co̱ˈ jaˋ mɨˊ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiéˉe, jo̱baˈ ˈnéˉ nitǿøˆbaar cajo̱. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ lafaˈ joˈseˈˋ quiéˉe do nilɨnʉ́ʉˈ˜bre júuˆ quiéˉe, jo̱baˈ co̱o̱bˋ ˈléˈˋ niˈuíiñˉ lajeeˇ lajɨɨiñˋ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jneab˜ dseaˋ nijmee˜e íˆ írˋ. 	 Ik heb nog meer schapen, die niet bij deze stal horen. Ik moet zorgen dat die er ook bijkomen. Zij zullen mijn stem horen en dan zal het één kudde zijn met één herder.


Dsʉˈ lana guiˈmáamˈˇ Fidiéeˇ uii˜ quíiˆnaˈ, co̱ˈ ie˜ lamɨ˜ jéengˊguɨ do dseeˉ quíiˉbaˈ sɨlɨ́ɨˈˇ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱ dsʉˈ lanaguɨ nɨcajmitíˆbaˈ e ngocángˋ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e nɨcaˈíingˈ˜naˈ do. 	 Vroeger was u een slaaf van de zonde. Maar God zij gedankt: Toen u hoorde wat er over Christus werd verteld, hebt u dat met een dankbaar hart aangenomen.


Jo̱baˈ i̱ dseaˋ do camɨˈrˊ Jesús lala jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋi, cuǿøˈ˜ jneaˈˆ contøøngˉ e iñíˈˆ jo̱. 	 "Here", zeiden zij. "Dat brood willen wij altijd wel hebben."


¡Dsʉˈ co̱o̱ˋ lajeeˇ jali˜ lanab caˈíngˉ lajaléˈˋ e seaˋ quíiˈˉ! Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quie̱ˊ jaléˈˋ móoˊ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ có̱o̱ˈ˜ e móoˊ do co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ móoˊ do cajo̱ i̱ ngɨˊ fɨˊ la fɨˊ na có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ caguieeˉguɨ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ, jaléngˈˋ íˋ caˈnáamˉ yaaiñ˜ quiáˈˉ e fɨɨˋ jo̱. 	 Ook alle reders, stuurlui en matrozen, allen die op zee hun kost verdienen, stonden vanuit de verte te kijken naar de rook die uit de brandende stad opsteeg.


Jo̱ jaˋ jmooˋnaˈ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jaˋ mɨˊ caˈíiˋ áaˊnaˈ røøˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, co̱ˈ ˈnéˉ jmɨˈúungˋnaˈ e ningámˈˋbaˈ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Fidiéeˇ e nijméeˆnaˈ. 	 Denk goed na en probeer te ontdekken wat de Here van u verlangt.


Jo̱ dsʉˈ Jesús jaˋ cajmɨˈgórˋ lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ i̱ dseaˋ do, jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ i̱ fii˜ i̱ néeˊ ni˜ e guáˈˉ do: —Jaˋ fǿønˈ˜, Jairo, lɨco̱ˈ jáˈˉ güɨlíinˈˋ júuˆ quiéˉe. 	 Jezus hoorde het en zei tegen Jaïrus: "Wees niet ongerust, vertrouw maar op Mij."


Jo̱ calɨˈiing˜ Paaˉ e nijéiñˉ Timoteo fɨˊ lɨ˜ dsiguiar˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ nʉ́ˈˉguɨ lajo̱ cajmitib˜ i̱ Timoteo do lají̱i̱ˈ˜ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel e tó̱o̱rˊ li˜ fɨˊ ngúuˊ táangˋ lají̱i̱ˈ˜ dseañʉˈˋ, jo̱ cajméerˋ lajo̱ e laco̱ˈ niˈímˈˋ dseaˋ Israel lajɨˋ gaangˋ dseaˋ do có̱o̱ˈ˜ júuˆ røøˋ fɨˊ lɨ˜ niguilíiñˉ, co̱ˈ jalémˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ jo̱ ñirˊ e dseaˋ griegob lɨ́ɨngˊ tiquiáˈˆ i̱ Timoteo do. 	 Paulus wilde graag dat deze jongeman met hen meeging op reis. Om de Joden in die streek terwille te zijn, besneed hij Timotheüs, want zij wisten allemaal dat hij niet besneden was, omdat zijn vader een Griek was.


e niquidsirˊ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ jo̱guɨ mɨfɨ́ɨngˋ nicuǿˈrˉ iihuɨ́ɨˊ jaléngˈˋ dseaˋ sooˋ dsíiˊ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e gaˋ e nɨcajméerˋ jo̱guɨ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ júuˆ ˈlɨˈˆ e nɨcaféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ.” 	 Hij zal alle onbetrouwbare mensen straffen voor hun verzet tegen God en voor de grote mond die zij tegen Hem hebben opgezet."


Dsʉco̱ˈ o̱ˈ có̱o̱ˈ˜ laˈeáangˊ e féˈˋ dseaˋ e cuøˊ li˜ e Fidiéeˇ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈrˉ, co̱ˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ e li˜ lajo̱. 	 Want waar God werkt, is het niet een kwestie van woorden, maar van kracht.


Jo̱ lajo̱b fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉˋ, Timoteo, jo̱ dseángˈˉ e jábˈˉ e júuˆ la: song jaangˋ dseaˋ iiñ˜ e nicá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ co̱o̱ˋ ta˜ guiʉ́bˉ jǿørˉ e iiñ˜ nijmérˉ jóng. 	 Dit is belangrijk om te onthouden: Als iemand graag voorganger wil worden, is dat een goed verlangen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lajeeˇ gaangˋ sɨˈˋ, dséeˊ i̱ Paaˉ do fɨˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel, jo̱ fɨˊ jo̱b guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jaˋ ˈgóˈrˋ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, jo̱ sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱guɨ ˈnóˈrˊ jial laco̱ˈ jáˈˉ nilíingˋ dseaˋ do e iing˜ Fidiéebˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ. 	 Paulus ging elke sabbat naar de synagoge en sprak daar vrijmoedig over Jezus. Hij voerde veel gesprekken, waarbij hij probeerde de mensen te overtuigen.


Jo̱guɨ jnea˜, laˈeáangˊ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋo lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ eáamˊ nɨta˜ dsiiˉ e lajalébˈˋ e quieeˇnaaˈ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la jmangˈˉ e guiʉ́bˉ lɨ́ɨˊ. Jo̱ dsʉˈ seemˋ dseaˋ i̱ ɨˊ dsíiˊ e seabˋ e jaˋ dseengˋ, jo̱baˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ dsʉˈ lají̱i̱ˈ˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íbˋ. 	 Wat mijzelf betreft, heeft de Here mij ervan overtuigd dat niets op zichzelf onrein is. Maar als iemand iets onheilig vindt, dan is het voor hem onheilig.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ e móoˊ do caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nicuí̱ˉbre jo̱ nitʉ́ˋbre e móoˊ do. Jo̱baˈ canaaiñˋ jiéeˉbre e móoˊ píˈˆ e téeˈ˜ dsíiˊ móoˊ féˈˋ do e laco̱ˈ nijmɨˈǿngˈˋ yaaiñ˜ ni˜ jmɨɨˋ. Jo̱ jmóorˋ lafaˈ e nibírˋ ˈloˈˆ ñíˆ e seaˋ fɨˊ quiniˇ e móoˊ do. 	 De bemanning probeerde even later het schip te verlaten en streek de sloep, zogenaamd om ook van het voorschip ankers uit te gooien.


Dsʉco̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ dseángˈˉ jáˈˉ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel, fɨˊ dsíiˊbre lɨ˜ lɨ́ɨiñˊ lajo̱, jo̱guɨ e quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ e jmóorˋ li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ do, o̱ˈ fɨˊ jo̱ lɨ˜ ˈnéˉ jmérˉ lajo̱, co̱ˈ lafaˈ fɨˊ dsíiˊbre lɨ˜ nɨtó̱o̱ˋ e li˜ do lana, co̱ˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ nɨlɨ́ɨiñˊ, jo̱ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ dseaˋ jmóoˋ lajo̱, jo̱ o̱ˈ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ Moi˜ e jmóoˋ lajo̱. Jo̱ i̱ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lajo̱, Fidiéeˇbingˈ i̱ féˈˋ guiʉ́ˉ uii˜ quiáˈrˉ jo̱ o̱ˈ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ féˈˋ lajo̱. 	 Het gaat er niet om of u lichamelijk besneden bent, maar of uw hart en gedachten voor God geopend zijn. Iedereen die zo'n levensverandering heeft ondergaan, krijgt zijn eer van God, niet van mensen.


Jo̱baˈ dseaˋ rúˈˋnaaˈ, nimɨ́ɨˈ˜ɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e niˈɨ́rˉ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ lajo̱b ˈnéˉ líˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ quiáˈˉ Paaˉ e catɨ́ɨngˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Galacia. 	 Ik bid onze Here Jezus Christus, dat Zijn genade met u is! Amen.


Jo̱ mɨˈmɨ́ɨngˉguɨjiʉ lajo̱, jiéngˈˋguɨ calɨcuíiˋ quiáˈrˉ jo̱ cajíñˈˉ: —Dseaˋ quiáˈˉ Jesús lɨ́ɨngˊguɨ ˈnʉˋ cajo̱. Jo̱ mɨ˜ canúuˉtu̱ Tʉ́ˆ Simón lado, jo̱ dsifɨˊ ladob cañíiˋtu̱r jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ jee˜ i̱ do quíingˈ˜ jnea˜, dseañʉˈˋ. 	 Even later keek iemand hem aan en zei: "U bent wel één van Zijn discipelen!" "Welnee, man!" was Petrus' antwoord.


jo̱ lalab cajmɨngɨ́ˈˉ Paaˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —¿Su caˈíingˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ mɨ˜ jáˈˉ calɨ́ngˉnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ mɨˊ nʉ́ˆ jneaˈˆ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ ya̱ˈˊ quiáˈˉ e jo̱. ¿E˜guɨ e jo̱? 	 "Hebt u de Heilige Geest ontvangen, toen u ging geloven?" vroeg hij. "Nee", antwoordden zij. "Wij hebben daar nog nooit van gehoord. Wat is de Heilige Geest?"


Jo̱ mɨ˜ canúurˉ jial tíiˊ ˈgøngˈˊ Jesús, jo̱baˈ cangoquiéeiñˊ fɨˊ lɨ́ˈˉ caluuˇ dseaˋ do lɨ˜ ngolíingˉ dseaˋ i̱ ˈleáangˉ do, jo̱ catɨ́ɨiñˉ capíˈˆ sɨ̱ˈˆ dseaˋ do, 	 Maar nu had ze gehoord over de wonderen die Jezus deed. Zij wrong zich tussen de mensen door naar Hem toe en raakte van achteren Zijn kleren aan.


Co̱ˈ eáamˊ ˈgøngˈˊ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ cuøˊ e seengˋ dseaˋ. Jo̱ eáangˊguɨ jloˈˆ bíˋ quiáˈˉ jo̱guɨ íingˉguɨ ta˜ cajo̱ laco̱ˈguɨ co̱o̱ˋ ñisʉ̱ˈˋ e ˈméˉ lajɨˋ tú̱ˉ taangˋ, jo̱guɨ cuøˊ e ngángˈˋ dseaˋ jial laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ e ɨˊ dsíirˊ fɨˊ dsíirˊ jo̱guɨ jial e ɨˊ dsíirˊ có̱o̱ˈ˜ jmɨguíˋ quiáˈrˉ; jo̱guɨ cuøˊ e lɨñiˊ dseaˋ su guiʉ́ˉ o̱si jaˋ dseengˋ jaléˈˋ e ɨˊ dsíirˊ jo̱guɨ su guiʉ́ˉ o̱si jaˋ dseengˋ jaléˈˋ e iiñ˜ nijmérˉ. 	 Want het woord van God is vol van kracht en leven. Het is scherper dan het scherpste zwaard; het dringt in één keer door tot onze diepste gedachten en verlangens en snijdt alle delen los; het laat zien wie en wat wij werkelijk zijn.


Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ Listra, fɨˊ jo̱ niseengˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ nicaang˜ tɨɨˉ latɨˊ mɨ˜ cangáaiñˈ˜, jo̱ jaˋ líˋ ngɨ́rˉ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ. 	 In Lystra zat een man op straat, die zijn voeten niet kon gebruiken. Hij was al sinds zijn geboorte verlamd en had nooit kunnen lopen.


Jo̱ lajeeˇ i̱ dseaˋ íˋ, fɨ́ɨmˊbre jáˈˉ calɨ́iñˉ e júuˆ jo̱, jo̱guɨ lajo̱bɨ fɨ́ɨmˊ dseañʉˈˋ dseamɨ́ˋ griego i̱ niingˉ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱ jábˈˉ calɨ́iñˈˉ do júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiaˊ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Silas. 	 Het gevolg was dat velen van hen in Jezus Christus gingen geloven. Onder hen waren ook veel invloedrijke Griekse vrouwen en mannen.


Jo̱ jnea˜ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ guiʉ́ˉ joˈseˈˋ quiáˈˉ, jo̱ cartɨˊ jáamˈ˜ ˈñiáˈˋa e laco̱ˈ jaˋ niˈíingˉ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ i̱ joˈseˈˋ quiéˉe do. 	 Ik ben de goede herder. De goede herder geeft Zijn leven voor zijn schapen.


co̱ˈ féˈˋ i̱ dseaˋ Israel i̱ quie̱ˊ nifɨˊ do e uíiˈ˜ íbˋ fɨ́ɨngˊ i̱ dseaˋ góorˋ do nɨnaangˋ ˈnaaiñˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ rúiñˈˋ caguiaangˉguɨ do, jo̱ có̱o̱ˈ˜ Jesús nɨnaaiñˋ dsitáaiñˉ. 	 Want door wat er met hem gebeurd was, gingen vele Joden in Jezus geloven.


Co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨ́ɨngˋ e nijmiˈíñˈˊ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, jo̱baˈ nijmiˈíñˈˊ e nɨcatáiñˈˋ jaléˈˋ e ˈnéˉ jmérˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ cajmiˈíngˈˊ Fidiéeˇ mɨ˜ cangɨ́ˋ e catáiñˈˊ ta˜ quiáˈrˉ e cajméerˋ latøøngˉ jmɨgüíˋ. 	 Wie door geloof die rust ervaart, rust uit van zijn eigen werk, net als God.


Co̱ˈ jábˈˉ e jnea˜, dseaˋ lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ, dseángˈˉ ˈnéˉ e nidsingɨ́ɨmˉbaa lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ; dsʉˈ jnea˜ fáˈˋa, ¡e ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ i̱ dseaˋ i̱ niˈléˉ do! Co̱ˈ guiʉ́ˉguɨb quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ íˋ faˈ mɨˊ jaˋ calɨséiñˋ. 	 Ik zal sterven zoals door de profeten is voorspeld. Maar het ziet er slecht uit voor de man die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij niet geboren was!"


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ e jmɨɨ˜ jo̱, caseángˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel fɨˊ do fɨˊ Jerusalén có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈrˉ jo̱guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel. 	 De volgende morgen kwamen alle Joodse leiders in Jeruzalem in een extra vergadering bijeen.


Jo̱ casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do lala: —Ñiing˜ óoˊnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e eˊ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ saduceo, co̱ˈ jaléˈˋ e eˊ i̱ dseaˋ íˋ lɨ́ɨˊ lafaˈ quie̱ˈˆ iñíˈˆ. 	 "Pas op voor de gist van de Farizeeërs en Sadduceeërs", waarschuwde Jezus.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ e júuˆ tɨguaˇ e cacuøˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ do la guíimˋ ˈnéˉ jmɨˈøøngˉ jóˈˋ núuˆ e laco̱ˈ seaˋ bíˋ quiáˈˉ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 Daarom werd het eerste verbond tussen God en Zijn volk pas van kracht nadat het met bloed was ingewijd.


Dsʉco̱ˈ mɨ˜ jmóoˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ do røøˋ jaléˈˋ ta˜ quiáˈrˉ, jo̱baˈ lɨ́ˈˋbre e jmɨˈgóˋ jaléngˈˋ dseaˋ írˋ jo̱guɨ e eáangˊguɨ lɨta˜ dsíirˊ e teáaiñˉ teáˋ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Helpers die het goed doen, krijgen respect van anderen en een vrijmoedig geloof in Christus Jezus.


Jo̱ lajeeˇ tu̱lóˉ ji̱i̱ˋ e cangɨiñˈˊ do fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiʉ̱́ˋ, cajméebˋ Fidiéeˇ féngˈˊ dsíirˊ uii˜ quiáiñˈˉ do. 	 Hij verdroeg hun grillen tijdens de veertig jaar dat zij in de woestijn rondzwierven.


Jo̱ lajaléˈˋ e cajméeˋ Fidiéeˇ dseángˈˉ eáamˊ nɨsɨjeengˇ e jmɨɨ˜ e nijmijnéengˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱rˊ. 	 De schepping ziet hunkerend uit naar het moment waarop zal blijken wie de zonen van God zijn.


e cangojmɨngɨ́ɨˈˇreiñˈ su íbˋ dseaˋ i̱ sɨjeengˇ dseaˋ Israel i̱ sɨˈíingˆ e nigüéengˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, o̱si nijémˉbɨr jaangˋguɨ i̱ jiéngˈˋ é. 	 "Jezus, bent U het op wie wij hebben gewacht? Of moeten wij uitkijken naar iemand anders?"


Jo̱ i̱ Joˈseˈˋ íˋ cangóˉreˈ jo̱ catɨ́ɨngˉneˈ casá̱ˈˉreˈ e jiˋ e iʉ˜ fɨˊ jaguóˋ dséeˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ féngˈˊ i̱ guiing˜ fɨˊ lɨ˜ niingˉ do. 	 Het Lam kwam naar voren en nam de boekrol aan uit de rechterhand van Hem, Die op de troon zit.


Jo̱baˈ i̱ ˈléeˉ i̱ ngolíingˉ dsíiˊ e móoˊ do caquiʉˈrˊ ˈnii˜ e ˈñʉ́ʉˈ˜ e móoˊ píˈˆ do, jo̱ catóˈˋ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ. 	 Daarop kapten de soldaten de touwen van de sloep en lieten hem wegdrijven.


Jo̱ jí̱i̱ˈ˜ jaangˋ ˈnʉ́ˈˋ cuǿøngˋ líˋ foˈˆnaˈ e niingˉguɨˈ laco̱ˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ caguiaangˉguɨ. Jo̱guɨ lajaléˈˋ e seaˋ quíiˉnaˈ, ˈñiabˈˊ Fidiéeˇ dseaˋ nɨcacuøˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ jaléˈˋ e jo̱. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ nijmɨjløngˈˆ yaang˜naˈ e lafaˈ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quíiˉnaˈ yaang˜naˈ nɨcalɨ́ˈˆnaˈ lajaléˈˋ e jo̱. 	 Wat maakt u beter dan een ander? U heeft toch niets van uzelf? Alles wat u hebt, hebt u gekregen. Waar beroemt u zich dan op?


jo̱ latɨˊ mɨ˜ cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ Abel jo̱guɨ cartɨˊ mɨ˜ cajngaˈˊ dseaˋ quiáˈˉ Zacarías fɨˊ jeeng˜ lɨ˜ guiaˊ jaléngˈˋ dseaˋ jaléˈˋ e cuøˈrˊ Fidiéeˇ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e nijmébˉ Fidiéeˇ e niquíˉ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ jmɨɨ˜ na jaléˈˋ e cangongɨ́ɨngˉ i̱ dseaˋ do. 	 van de moord op Abel tot de moord op Zacharias, die gedood werd tussen het altaar en het tempelhuis. Het zal u allemaal worden aangerekend.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ catǿˈˉ Jesús lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do, jo̱ cacuøˈˊreiñˈ e óoiñˈˋ do ta˜ e tɨɨiñˋ e niˈuǿiñˈˉ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ, jo̱guɨ e tɨɨiñˋ nijmiˈleáaiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ lɨiñˈˊ o̱si lɨ́ˈˆ doñiˊ jiéˈˋ lɨ˜ cuˈˋ quiáiñˈˉ é. 	 Jezus riep Zijn twaalf discipelen en gaf hun macht om boze geesten te verjagen en alle ziekten en kwalen te genezen.