Jo̱guɨ e mɨjú̱ˋ e cajiʉ́ˈˋ fɨˊ jee˜ mɨjú̱ˋ ˈmató̱o̱ˊ do guǿngˈˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ núuˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ dsʉˈ eáangˊguɨ guiing˜ dsíirˊ jaléˈˋ ta˜ lɨˈˋ cuuˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ eáamˊ jmɨgóoˋ e cuuˉ do quiáˈrˉ. Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨiñˊ, jo̱baˈ íimˉ dsíirˊ lají̱i̱ˈ˜ e júuˆ do; jo̱ lajo̱baˈ íimˉ quiáˈrˉ, co̱ˈ jaˋ cuørˊ fɨˊ faˈ e nidsicuángˋ e júuˆ do quiáˈrˉ e laco̱ˈ teáˋguɨ nisíñˈˉ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Dan zijn er mensen die het goede nieuws horen, maar het laten verstikken door de zorgen van het leven en het verlangen naar geld. Eigenlijk doen ze niets met het goede nieuws dat ze hebben gehoord. Dit soort mensen lijkt op de grond die vol distels staat.


Jo̱ cañíiˋ i̱ ángel do: —Jneab˜ i̱ ángel Gabriel, jo̱ jmóoˋo jaléˈˋ ta˜ e iing˜ Fidiéeˇ, jo̱ íbˋ dseaˋ casíiñˋ jnea˜ e cagajméeˈ˜e ˈnʉˋ jaléˈˋ e juguiʉ́ˉ e nɨfáˈˉa na. 	 Toen zei de engel: "Ik ben Gabriël en leef heel dicht bij God. Hij heeft mij naar u toegestuurd om u dit te vertellen, maar u wilt mij niet geloven.


Co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ dseeˉ e jmóorˋ quiáiñˈˉ e quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈrˉ, jo̱guɨ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Jesús i̱ nɨcajúngˉ do jo̱guɨ féˈrˋ e jí̱ˈˋbiñˈ do. 	 Het ging om kwesties van hun godsdienst en over een zekere Jezus, Die al dood is, maar Die volgens Paulus leeft!


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ e féˈˋ Jesús lajo̱, jo̱ cajǿøiñˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ e sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ do, jo̱ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ caang˜ guooˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Níiˈ˜ guóoˈˋ, dseañʉˈˋ. Jo̱ mɨ˜ caniˈˊ i̱ dseaˋ do guóorˋ e caang˜ do, dsifɨˊ ladob caˈlóoˉ, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ joˋ eeˋ lɨ́ɨˊ. 	 Hij keek hen een voor een aan. "Steek uw hand uit", zei Hij tegen de man. Terwijl de man dat deed, werd zijn hand helemaal gezond.


Jo̱baˈ canaangˋ Jesús sɨ́ˈrˋ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —E jmɨɨ˜ na nɨcalɨti˜ jaléˈˋ e nɨcanʉ́ʉˉ ˈnʉ́ˈˋ e tó̱o̱ˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la. 	 Hij begon: "Wat Ik u zojuist heb voorgelezen, is werkelijkheid geworden."


Jo̱ lajeeˇ iuuiñˉ fɨˊ e ngaiñˈˊ fɨˊ quiáˈˉbre mɨ˜ cajíñˈˊ guiáˈˆ fɨˊ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈrˉ i̱ jalíingˉ fɨˊ jo̱, jo̱ lalab cajíngˈˉ dseaˋ do mɨ˜ cajíñˈˊ: —Nɨcaˈláamˉ jó̱o̱ˈˋ. 	 Zijn bedienden kwamen hem tegemoet. "Uw zoon is al weer beter!" vertelden zij hem.


’Jo̱ lajo̱b cajméeˋ Jacóoˆ, cangogüeáˋbre fɨˊ Egipto có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈrˉ. Jo̱ fɨˊ jo̱b cajúiñˉ, jo̱ fɨˊ jo̱bɨ cajo̱ cajúngˉ jaléngˈˋ dseaˋ áangˊ quíˉnaaˈ. 	 Jakob bleef in Egypte wonen en is daar ook gestorven. Ook zijn zonen hebben er tot hun dood gewoond.


Song nineˋnaaˈ e nijgiáaiñˋ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ fɨˊ lɨ˜ táaiñˋ, jo̱guɨbaˈ jáˈˉ nilíiˋnaaˈ jóng e íˋbre lɨ́ɨiñˊ Dseaˋ Jmáangˉ, i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaaˈ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quíˉiiˈ, jo̱guɨ i̱ nilíingˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quíˉiiˈ cajo̱. Jo̱ jɨˋguɨ cartɨˊ i̱ ɨ̱ɨ̱ˋ i̱ taang˜ cáaiñˋ do, gabˋ féˈrˋ uíiˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ do cajo̱. 	 Zeg, Christus, Koning van Israël! Laat ons eens wat zien en kom van dat kruis af! Dan zullen we in U geloven!" riepen zij. Zelfs de mannen die met Hem gekruisigd waren, maakten schampere opmerkingen.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do: —E nijngámˈˉ i̱ fii˜ uǿˉ do lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ jmóoˋ ta˜ uǿˉ do, jo̱guɨ dseaˋ jiémˈˋ nitáiñˈˊ i̱ nijméˉ ta˜ e uǿˉ do lali˜ i̱ líˈˆ dsíirˊ i̱ nija̱ˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e catɨ́ɨiñˉ quiáˈˉ e niróˋ do quiáˈrˉ. 	 "Hij zal die ellendelingen een vreselijke dood laten sterven", antwoordden zij. "En de wijngaard zal hij verhuren aan andere boeren, die hem op tijd zullen betalen wat hem toekomt."


Jo̱ e jábˈˉ e jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ ua˜ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ ie˜ mɨ˜ cajúiñˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱ dsʉˈ seeiñˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ e jáˈˉbɨ cajo̱ e jneaˈˆ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ jmɨgüíˋ i̱ ua˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lamɨ˜ lɨ́ɨngˊ írˋ, jo̱ dsʉˈ jneaˈˆ nilɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ na laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ ˈgøngˈˊ quiáˈˉ Fidiéeˇ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la seengˋ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ e laco̱ˈ cuǿøngˋ e nijmóˆnaaˈ ta˜ fɨˊ quiníˆnaˈ. 	 Als een zwak mens stierf Hij aan het kruis, maar door de kracht van God leeft Hij nu. Wij zijn net zo zwak als Hij, maar wij leven met Hem en zullen in ons optreden tegen u sterk zijn, door de kracht van God.


Co̱ˈ ˈñiabˈˊ dseata˜ Davíˈˆ cajíñˈˉ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ lala: Lalab cajíngˈˉ Fidiéeˇ casɨ́ˈrˉ Fíiˋi: “Níˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ guiin˜n cartɨˊ nijmee˜e e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ˈníˈˋ níingˉ ˈnʉˋ nisíˈrˋ uǿˉ jnir˜ fɨˊ quiníˈˆ e laco̱ˈ nijmɨˈgórˋ ˈnʉˋ.” 	 David heeft immers zelf gezegd: 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten aan mijn rechterhand, dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (c) De Heilige Geest gaf hem dit in.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cagüɨˈɨ́ɨˊ Zacarías fɨˊ jo̱, joˋ líˋ féˈrˋ. Jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b calɨlíˈˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ caluuˇ do e lɨɨm˜baˈ e cangáiñˈˉ do e fɨˊ dsíiˊ guáˈˉ do. Jo̱ dsifɨˊ ladob canaangˋ Zacarías e jmóorˋ li˜ có̱o̱ˈ˜ guóorˋ quiáˈˉ jial e cangárˉ do, jo̱ cangoca̱ˊbɨ e lɨ́ɨiñˊ lado. 	 Eindelijk kwam hij naar buiten, maar hij zei niets. Hij kon geen woord uitbrengen. Uit zijn gebaren konden zij opmaken dat hij in het heiligdom een engel had gezien.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, lalab cajíngˈˉguɨ Jesús: —Mɨ́ɨˈ˜naˈ Fidiéeˇ jaléˈˋ e ˈnéˉnaˈ, jo̱ nicuǿˉbre; jo̱guɨ mɨ˜ ˈnóˈˋnaˈ, niguiéˈˊbaˈ jaléˈˋ e ˈnóˈˋnaˈ do; jo̱guɨ mɨ˜ tøˈˊnaˈ fɨˊ oˈnʉ́ˆ, jo̱baˈ nineabˊ e ˈnʉ́ʉˊ do. 	 Bid en u zult ontvangen wat u bidt. Zoek en u zult vinden wat u zoekt.


Jo̱baˈ mɨ˜ cangáˉ i̱ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel e nɨquié̱e̱ˋ i̱ dseaˋ caˈláangˉ do e ˈmaˋ lɨ˜ dsíiñˈˆ do, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Jmɨɨ˜ e jmiˈímˈˊ dseaˋ lana, jo̱baˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ e co̱ˈˆ e ˈmaˋ na. 	 Maar het was die dag sabbat. Daarom zeiden de Joden tegen de man die net genezen was: "Het is sabbat! Dan mag u die matras niet dragen."


Jo̱ mɨ˜ cangáˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do e cangɨbˊ i̱ dseaˋ jlúungˈ˜ do jo̱guɨ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ, 	 Alle mensen zagen hem lopen en hoorden hoe hij God prees.


Dsʉˈ fɨ́ɨmˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨcanúuˉ e júuˆ e guiaˊ dseaˋ do nɨcajámˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Jesús, jo̱ lají̱i̱ˈ˜ dseañʉˈˋbɨ cadsíñˉ jiʉ˜ jaˋ ˈñiáˋ mil laˈóˈˋ caˈuíiñˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ ie˜ jo̱. 	 Maar ondanks dat geloofden veel mensen de apostelen. Daarmee nam het aantal gelovigen toe tot ongeveer 5000.


Dsʉˈ Fidiéeˇ eáamˊ jmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜, jo̱baˈ guiʉ́bˉ seenˉ latɨˊ lana. Jo̱guɨ dseángˈˉ jaˋ jmɨtúngˆ dsiiˉ e guiaˋbɨ́ɨ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jee˜ lajɨɨngˋ dseaˋ, jiuuiñ˜ táˈˉ e cǿøiñˈ˜. Jo̱guɨ jaˋ fáˈˋa jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ júuˆ e jaˋ cǿøngˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e caféˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ malɨɨ˜guɨ eáangˊ, faˈ la Moi˜ e caséerˊ júuˆ e la guíimˋ ˈnéˉ nilɨti˜ faˈ la e féˈˋ lala 	 Maar God heeft mij geholpen, zodat ik vandaag in levende lijve voor u sta. Ik vertel groot en klein niets anders dan wat Mozes en de profeten hebben voorspeld.


’¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˉ ˈnʉ́ˈˋ jaléngˈˋnaˈ, co̱ˈ jmoˈˊnaˈ jloˈˆ lɨ˜ sɨˈaangˇ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ íbˋ i̱ cajngangˈˊ ˈlɨɨ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ quíiˉnaˈ ie˜ malɨˈˋguɨ do! 	 U bouwt wel heel mooie graven voor de profeten. Maar u bent net als uw voorouders, die hen hebben gedood.


Jo̱ lahuɨ́ɨmˊjiʉ eáangˊ casɨ́ɨngˉ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜ Bernabé uii˜ quiáˈˉ i̱ Juan Marcos do. Jo̱ e jo̱ cajméeˋ e casojǿmˉbre quiáˈˉ rúiñˈˋ, jo̱ Bernabé cajéeiñˋ i̱ Juan Marcos do, jo̱ cangotáaiñˈ˜ dsíiˊ co̱o̱ˋ móoˊ, jo̱ cangolíimˉtu̱r la tó̱o̱ˋ ni˜ jmɨñíˈˆ cartɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Chipre. 	 Het geschil liep zo hoog op dat Paulus en Barnabas uit elkaar gingen. Barnabas ging naar Cyprus en nam Johannes Markus mee.


Jo̱ lajalémˈˋbre féˈrˋ e i̱ Bernabé do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ diée˜ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Zeus jo̱guɨ i̱ Paaˉ do lɨ́ɨiñˊ jaangˋguɨ diée˜ quiáˈrˉ i̱ siiˋ Hermes, co̱ˈ íˋbre dseaˋ quie̱rˊ nifɨˊ e guiarˊ e júuˆ do jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ do. 	 Zij noemden Barnabas 'Zeus' en Paulus 'Hermes', omdat hij de mensen had toegesproken.


Jo̱ e júuˆ jo̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ. Jo̱ dseaˋ do cajárˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, dsʉco̱ˈ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ. Dsʉˈ cajmijnéengˋ Fidiéeˇ e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈrˉ ˈñiaˈˊbre e Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáamˉbingˈ lɨ́ɨngˊ i̱ Jó̱o̱rˊ camɨ́ɨngˈ˜ i̱ dsíngˈˉ ˈgøngˈˊ do. Jo̱ cajmijnéeiñˋ lajo̱ ie˜ lamɨ˜ cajmijí̱i̱ˈ˜tu̱r i̱ Jó̱o̱rˊ do jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜. 	 Het gaat over Gods Zoon, Jezus Christus, onze Here. Menselijk gezien stamt Hij van David af. Doordat Hij terugkwam uit de dood heeft de Heilige Geest bewezen dat Hij de machtige Zoon van God is.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈuøømˋ i̱ Paaˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ Bernabé fɨˊ Perge, jo̱ cangolíiñˆ fɨˊ co̱o̱ˋguɨ fɨɨˋ lɨ˜ siiˋ Antioquía e néeˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Pisidia. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ lajeeˇ e tɨ́ɨngˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel e jmiˈíñˈˊ, cangotáaiñˈ˜ fɨˊ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ fɨˊ jo̱b caguárˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ teáangˈ˜ do ie˜ jo̱. 	 Paulus en zijn gezelschap reisden door naar een plaats in Pisidië, die ook Antiochië heette en bleven daar een tijd. Op de sabbat gingen zij naar de synagoge.


Jo̱ lajeeˇ guiˈnangˈˇ sɨ́ɨmˋbɨ Jesús có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ teáangˉ do ie˜ jo̱, mɨ˜ caguiéˉ niquiáˈrˆ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ rúiñˈˋ, co̱ˈ iiñ˜ nisɨ́iñˉ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. Dsʉˈ jaˋ cangɨ́ɨiñˈˊ do cartɨˊ lɨ˜ iuungˉ dseaˋ do. 	 Terwijl Jezus nog in gesprek was, kwamen Zijn moeder en Zijn broers er aan. Zij wilden Hem spreken. Maar het huis was zo vol, dat zij er niet meer bij konden. Ze moesten buiten blijven wachten.


Jo̱ ii˜naaˈ e lajaangˋ lajaangˋ ˈnʉ́ˈˋ jméeˆbɨˈ e iáangˋ óoˊnaˈ e jmɨcó̱o̱ˈˇ rúngˈˋnaˈ lata˜ seengˋnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ niñíingˋnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e nisɨjeengˇnaˈ e catɨ́ɨngˉnaˈ e nicuǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱. 	 Wij verlangen ernaar dat ieder van u tot het einde toe ijverig zal doorgaan, zodat het goede waarop u zo geduldig wacht, mag plaatsvinden.


Co̱ˈ lalab caféeˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ mɨ˜ cajáˉ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do, co̱ˈ caˈeengˉnaˈr e jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈrˉ dsʉˈ uíiˈ˜ e jaˋ ˈleáangˉ gøˈrˊ jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ jmɨ́ˈˆ mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ jaˋ ɨ̱́ˈrˋ. 	 Want Johannes de Doper leefde uiterst sober. Hij at geen brood en dronk geen druppel wijn. En u zei: 'Hij heeft een boze geest.'


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ e Fidiéeˇ íimˉbɨr dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ mɨ˜ eeˋgo̱ gaˋ féˈrˋ uii˜ quiéˉe, jnea˜ dseaˋ gáaˊa fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ; dsʉˈ song i̱i̱ˋguɨ caféˈˋ gaˋ uii˜ quiáˈˉ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱baˈ joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ niˈíingˉ dseaˋ do dseeˉ quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ lata˜ seeiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la o̱ˈguɨ fɨˊ jmɨgüíˋ co̱o̱ˋ cajo̱. 	 Maar voor één ding krijgt u nooit vergeving. In deze wereld niet en in de toekomstige wereld ook niet. Dat is voor het belasteren van de Heilige Geest.


Jo̱ jangámˉ i̱ Onésimo la caˈnaaiñˋ quíiˈˉ e huǿøbˉjiʉ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lanaguɨ nitíingˈ˜tu̱r jo̱ nilɨseeiñˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ contøøngˉ. 	 Misschien kunt u het zo bekijken: U bent hem een tijdje kwijt geweest, maar nu kan hij voor altijd van u zijn,


Jo̱ lají̱i̱ˈ˜ dseamɨ́ˋ ˈnɨ́ɨˉ i̱ nɨtaang˜ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ e nilɨcó̱o̱ˈr˜ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnérˉ ˈnéˉ e ngolíiñˉ lɨ́ɨˊguɨ laco̱ˈ sesenta ji̱i̱ˋ jo̱guɨ e jaamˋ dseañʉˈˋ quiáˈrˉ calɨséngˋ lajeeˇ cateáaiñˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Een weduwe, die bijzonder werk in de gemeente wil doen, moet tenminste zestig jaar zijn en mag haar man niet ontrouw zijn geweest.


Dsʉˈ mɨ˜ cajngangˈˊnaˈre, jo̱b dseángˈˉ cajmiti˜ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ e cacuørˊ lamɨ˜ jéengˊguɨ e caguiaˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caféˈˋ cuaiñ˜ quiáˈrˉ mɨ˜ cajíñˈˉ lala, e dseángˈˉ nɨsɨˈíˆbaˈ e nijngaˈˉ dseaˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ sɨjeengˇnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la i̱ nisíngˉ Fidiéeˇ i̱ nileángˉ jneaa˜aaˈ jee˜ dseeˉ quíˉiiˈ. 	 Maar langs deze weg heeft God Zijn plan uitgevoerd. Want lang van tevoren had Hij al door Zijn profeten gezegd dat Zijn Christus veel zou lijden.


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋguɨ dseaˋ i̱ nʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇ, dob ninírˋ e guiʉ́ˉ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ i̱ quiʉˈˊ ta˜ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, mɨ˜ niguilíiñˋ fɨˊ jo̱, nilɨjɨiñˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la jɨngˈˋ ieeˋ. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jaléngˈˋnaˈ dseaˋ seaˋ loguáˆnaˈ, ¡nʉ́ʉˉnaˈ júuˆ quiéˉe! 	 Maar de goede en gelovige mensen zullen in het Koninkrijk van hun Vader stralen als de zon. Onthoud dit goed!


co̱ˈ lalab féˈˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: Fidiéeˇ niquiʉ́ˈrˉ ta˜ jaléngˈˋ ángeles quiáˈrˉ e nijmérˉ íˆ ˈnʉˋ, 	 Want er staat in de Boeken dat God Zijn engelen zal sturen om U te beschermen.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈɨ́bˋ Jesús júuˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ caseángˈˊ do, jo̱guɨ mɨfɨ́ɨngˋ caˈírˉ fɨˊ dsíiˊ móoˊ jo̱ cangórˉ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˆ lɨ˜ se̱ˈˊ Magdala. 	 Daarna stuurde Jezus de mensen naar huis, stapte in de boot en stak over naar Magadan.


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ ngolíingˉ nifɨˊ do e canaangˋ i̱ dseaˋ tiuungˉ do e áiñˈˋ Jesús, jo̱baˈ canaaiñˋ ˈgaamˋbre quiáiñˈˉ do e laco̱ˈ joˋ niféˈˋguɨiñˈ lajo̱. Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ tiuungˉ do lɨ́ˈˆ lɨˊ teáˋguɨ canaaiñˋ ámˈˋbre dseaˋ do jo̱ féˈˋtu̱r lala: —¡Jesús, sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ, fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˋ jnea˜! 	 De mensen die voor Jezus uit liepen, zeiden tegen hem dat hij zijn mond moest houden. Maar hij trok zich er niets van aan en begon nog harder te schreeuwen: "Zoon van David! Heb medelijden met mij!"


Jo̱ gángˉ dseañʉˈˋ taaiñ˜ co̱lɨɨng˜ e jmóorˋ ta˜ quiáˈrˉ; jaaiñˈˋ do nijé̱rˉ, jo̱guɨ i̱ jaangˋguɨ do nidséiñˈˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. 	 Twee mannen zullen op het land werken. De een zal worden meegenomen om bij Mij te zijn. De ander moet achterblijven."


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ: —Bíiˊnaˈ ˈmáaˊ quíiˉnaˈ fɨˊ é̱ˈˋ jmɨɨˋ lɨ́ˈˆ lɨˊ dséeˊ laco̱ˈ ngóoˊ e móoˊ quíiˉnaˈ na, jo̱ móˆduˈ faˈ jaˋ líˈˋnaˈ ˈñʉˋ. Jo̱baˈ lajo̱b cajméeˋ i̱ dseaˋ do, cabíˋbre e ˈmáaˊ quiáˈrˉ do fɨˊ dsíiˊ jmɨ́ˋ; jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ ˈleáamˉ ˈñʉˋ calɨ́ˈrˉ e jí̱i̱ˈ˜ o̱ˈ ró̱ˈrˋ faˈ niˈǿngˉguɨr e ˈmáaˊ do dsʉˈ e nɨˈiiˋ teáangˈ˜ ˈñʉˋ. 	 "Gooi het net uit aan de rechterkant van de boot", riep Hij. "Dan hebben jullie meer resultaat." Dat deden zij. En zij vingen zoveel vis, dat ze het net niet eens aan boord konden krijgen.


Dsʉˈ jnea˜ tab˜ dsiiˉ e laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ niˈɨ́ˆtu̱ áaˊnaˈ caléˈˋ catú̱ˉ laco̱ˈguɨ ɨˊ dsiˋ jnea˜. Jo̱ Fidiéebˇ nicuǿˈˉ iihuɨ́ɨˊ i̱ dseaˋ i̱ jmɨgǿøngˋ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ˈnéˉ jmitíˆnaˈ, jo̱ jaˋ e lɨ́ɨˊ i̱i̱ˋ dseaˋ. 	 Ik vertrouw erop dat uw band met de Here zo sterk is dat u niet zult afwijken van wat ik u heb geleerd. Maar wie onder u onrust heeft gebracht, krijgt zijn verdiende loon, wie het ook is.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, camánˉn —jíngˈˉ Juan— quiúungˉ ángeles i̱ teáangˉ lajɨˋ quiʉ̱́ˋ quiúungˈ˜ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ jmɨgüíˋ e se̱ˈrˊ lajɨˋ quiʉ̱́ˋ quiúungˈ˜ jmɨgüíˋ e laco̱ˈ joˋ niˈɨ́ˉguɨ guíˋ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ o̱ˈguɨ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ o̱ˈguɨ fɨˊ jee˜ ˈmaˋ cajo̱. 	 Daarna zag ik vier engelen op de vier hoeken van de aarde staan. Zij hielden de vier winden vast, zodat er nergens een zuchtje wind was. De zee was zo glad als een spiegel en er ritselde geen blad aan de bomen.


Jo̱ mɨ˜ calɨñiˊ Jesús e nɨcajngamˈˊ dseaˋ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do, jo̱baˈ cagüɨˈɨ́ɨˊbre ˈñiaˈrˊ e fɨˊ lɨ˜ táaiñˋ do jo̱ cangórˉ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ jaˋ i̱i̱ˋ ˈgaˈˊ lɨˊ dseaˋ seengˋ e iuuiñˉ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ móoˊ. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ calɨñiˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ có̱ˉ quiá̱ˈˉ do e nɨngóoˊ Jesús, jo̱baˈ dsifɨbˊ cangolíiñˉ fɨˊ lɨ́ˈˆ lɨ˜ ngóoˊ dseaˋ do lɨfaˈ la tó̱o̱ˋ guóoˈ˜ uǿbˉ. 	 Bij het horen van dit nieuws stapte Jezus in een boot en ging naar een afgelegen plaats om alleen te zijn. Maar de mensen zagen waar Hij naar toe ging en uit vele dorpen liepen zij Hem achterna.


Jo̱ lajaléˈˋ niguiáˉ Fidiéeˇ fɨˊ uii˜ tɨɨˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ cangɨ́ɨmˋbɨr cajo̱ e lɨ́ɨngˊ dseaˋ do dseaˋ mogui˜ quiáˈˉ lajaléngˈˋ dseaˋ quiáˈrˉ. 	 God heeft letterlijk alles aan Christus onderworpen en Hem, als enig hoofd, aan de Gemeente gegeven.


Jo̱guɨ e labaˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, e jmiguiʉbˊ íingˈ˜ seaˋ e cuǿøngˋ líˋ íngˈˋ dseaˋ e tɨɨiñˋ, dsʉˈ lɨfaˈ jí̱i̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇbaˈ e cuøˊ jaléˈˋ e jo̱. 	 De bijzondere gaven zijn verschillend, maar ze worden gegeven door dezelfde Geest.


Dsʉˈ eáangˊguɨ taˈˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do mɨ́ɨˈ˜ laco̱o̱ˋ ya̱ˈˊ. Jo̱ i̱ fii˜ ˈléeˉ do cafǿmˈˊbre fɨng cajméeˋ i̱ dseaˋ do cuiˈˆ Paaˉ. Jo̱baˈ catǿˈrˉ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ ˈléeˉ quiáˈrˉ e laco̱ˈ niguíngˉneiñˈ lɨ˜ iuuiñˉ, jo̱ nidsijeáangˉneiñˈ fɨˊ ˈnʉ˜ jaléngˈˋ i̱ ˈléeˉ do caléˈˋ catú̱ˉ. 	 De ruzie liep zo hoog op en er werd van weerszijden zo hard aan Paulus getrokken, dat de commandant bang was dat ze hem in stukken zouden scheuren. Daarom liet hij hem bevrijden uit de handen van de strijdende partijen en naar het fort brengen.


jo̱ catɨˊ lɨ˜ cadséngˉguɨ Judas Iscariote i̱ cajángˈˋ Jesús fɨˊ jaguóˋ dseaˋ i̱ cajngaˈˊ quiáˈrˉ. 	 Simon de Zeloot (a) en Judas Iskariot (de man door wie Jezus later werd verraden).


Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ lɨ́ɨˊ júuˆ e casɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ do ie˜ jo̱ uíiˈ˜ e féiñˈˋ do e jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈrˉ. 	 Dit zei Hij omdat zij hadden gezegd dat de duivel en niet de Heilige Geest Hem die wonderen liet doen.


Jo̱ song seengˋ dseaˋ i̱ jíngˈˉ e cøømˋ seeiñˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ jɨngˈˋ jloˈˆ do jo̱ dsʉˈ ˈníˈˋ níimˉbre dseaˋ rúiñˈˋ, jo̱baˈ i̱ dseaˋ íˋ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋbɨ seeiñˋ. 	 Wie beweert in het licht van Christus te leven, maar een hekel aan zijn broeder heeft, leeft nog steeds in het donker.


’Jo̱ jnea˜ jmɨtaaˆ óoˊnaˈ e cuǿømˋ lɨˈíingˉ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e nɨcajméerˋ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e nɨcaféˈrˋ, 	 Ik wil u dit zeggen: U kunt vergeving krijgen voor alle zonden die u hebt gedaan, zelfs voor elke vorm van belasteren.


Jo̱guɨ güɨlɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e latɨˊ lanab ninaanˉ niguiaaˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˋooˈ dseaˋ Israel quiáˈˉ jial nileángˉ Fidiéeˇ írˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, jo̱ i̱ dseaˋ íˋ iim˜bre núrˉ e júuˆ jo̱. 	 Als ze dat wel deden, zou ik hen genezen.' (B) U moet goed beseffen, broeders, dat God de andere volken dezelfde redding aanbiedt als ons. En zij zullen naar Hem luisteren!"


Dsʉˈ nɨcaˈǿmˈˋ dsiiˉ e˜ nijmee˜e e laco̱ˈ nilɨseengˋ dseaˋ i̱ nilɨguiúngˉ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ mɨ˜ nɨngɨ́ˋ e joˋ ta˜ seaˋ jmee˜e.” 	 Ik weet al wat! Natuurlijk! Daardoor krijg ik veel vrienden. Die zullen voor me zorgen, als ik op straat word gezet.'


Jo̱ dsʉˈ lají̱i̱ˈ˜ e sɨlɨ́ɨˋ e fɨˊ ni˜ jiˋ la nɨcalɨ́ˉ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jáˈˉ nilíingˋ jaléngˈˋ dseaˋ e dseángˈˉ Jesús lɨ́ɨiñˊ i̱ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ nicá̱ˋ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel jo̱guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ i̱ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ i̱ camɨ́ɨngˈ˜ do, jo̱ lajo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jáˈˉ nilíingˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Ik heb hier enkele opgeschreven opdat u zult geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God. Als u in Hem gelooft, leeft u in Zijn naam.


Jo̱ majmifémˈˊbaaˈ Fidiéeˇ i̱ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ quiáˈˉ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ Tiquiáˈrˆ cajo̱, dsʉco̱ˈ laˈeáangˊ e lɨ́ɨˊɨɨˈ lafaˈ jaangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, lajo̱baˈ Fidiéeˇ nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e seaˋ quiáˈrˉ e jáaˊ fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜ e laco̱ˈ uíingˉ guiʉ́ˉ quíˉiiˈ. 	 Aan God, de Vader van onze Here Jezus Christus, komt alle dank en eer toe. Hij heeft ons, nu wij één zijn met Jezus Christus, alle geestelijke zegen gegeven, die er in de hemel is.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ cajíñˈˉ lado, jo̱ casɨ́ˈˉguɨr i̱ dseaˋ guitúungˋ do lala: —E jábˈˉ e jnea˜ lɨ́ɨnˊn i̱ dseaˋ i̱ cajáˉ fɨˊ ñifɨ́ˉ e lɨ́ɨnˊn jaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. Jo̱ dsíngˈˉ ˈnéˉ nimoo˜o iihuɨ́ɨˊ e eáangˊ, co̱ˈ jaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ quiáˈˉ dseaˋ góoˋo dseaˋ Israel nilíˋ ˈníˈˋ níimˉbre jnea˜, jo̱guɨ lajo̱b nijméˉ jaléngˈˋ dseaˋ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ jmidseaˋ quíˉiiˈ có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˉiiˈ. Jo̱ jaléngˈˋ íˋbingˈ i̱ nijngángˈˉ jnea˜; jo̱ dsʉˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ lajo̱, nijí̱bˈˊtú̱u̱ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 "Ik moet nog heel veel verschrikkelijke dingen doormaken", zei Hij. "De Hoge Raad zal Mij veroordelen en ter dood laten brengen. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ jaléˈˋ júuˆ e íñˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ ˈnéˉ quɨ́ɨˈ˜bre jmɨɨ˜ e nijéiñˉ cartɨˊ nitɨ́iñˉ e niféˈrˋ. 	 Wie woorden van God doorgeven, kunnen daar best even mee wachten tot een geschikt moment. God wil geen wanorde, maar vrede en harmonie in alle gemeenten.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b nilíˋ, jo̱baˈ dsifɨˊ lajo̱b ˈnéˉ uǿngˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ jee˜ fɨɨˋ Jerusalén e nicuí̱rˉ fɨˊ jee˜ móˈˋ nʉ́ˈˉguɨ e nirɨ̱́ˉ jaléngˈˋ ˈléeˉ lacúngˈˊ lajíingˋ e fɨɨˋ jo̱. Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ taang˜ jmóoˋ ta˜ fɨˊ caluuˇ fɨɨˋ joˋ güɨˈɨ́ˆ dsíirˊ faˈ e niquɨngˈˉguɨr fɨˊ jee˜ fɨɨˋ, co̱ˈ lɨ́ˈˆ güɨcuí̱i̱ˋbre cajo̱. Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ neáangˊ latøøngˉ lɨ˜ se̱ˈˊ Judea ˈnéˉ nicuí̱ˉbre cajo̱ e laco̱ˈ cuǿøngˋ nijmɨˈǿngˈˋ yaaiñ˜. 	 Laten de mensen die dan in Judea zijn, naar de bergen vluchten. En wie op het platteland zijn, moeten niet naar de stad gaan.


Jo̱ cangɨɨng˜naaˈ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ la tó̱o̱ˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Cilicia có̱o̱ˈ˜guɨ lɨ˜ se̱ˈˊ Panfilia cartɨˊ caguiéˉnaaˈ fɨˊ co̱o̱ˋ fɨɨˋ e siiˋ Mira, co̱o̱ˋ fɨɨˋ lɨ˜ se̱ˈˊ Licia. 	 langs Cilicië en Pamfylië, naar Myra in de provincie Lycië.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ i̱ dseata˜ do cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ fɨɨˋ: —¿I̱˜ dseaˋ iing˜ ˈnʉ́ˈˋ e nilaanˉ? ¿Su Jesús Barrabás o̱faˈ Jesús i̱ siiˋ Dseaˋ Jmáangˉ dob é? 	 Pilatus vroeg aan de mensen die zich voor het paleis verdrongen: "Wie moet ik vrijlaten? Barabbas of Jezus, die Christus wordt genoemd?


jo̱ guiarˊ júuˆ jo̱ féˈrˋ lala: —Quɨ́ˈˉ jíingˈ˜ yaang˜naˈ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ uíiˈ˜ dseeˉ quíiˆnaˈ, dsʉco̱ˈ nɨjaquiéemˊbaˈ e nicá̱ˋ dseaˋ do nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Hij riep iedereen toe: "Houd op met zondigen, want het Koninkrijk van de hemelen is vlakbij!"


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Tiquíˆiiˈ Fidiéeˇ co̱lɨɨng˜guɨ có̱o̱ˈ˜ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ e nijmigüeaiñˈˆ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nilíˋ fɨ́ɨˉ lɨ́ɨiñˉ ˈnʉ́ˈˋ jo̱guɨ e nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ juguiʉ́ˉ júuˆ røøˋ. Jo̱ jalébˈˋ e na nicuǿˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ jábˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ i̱ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ do jo̱guɨ jmiˈneáamˋbɨ rúngˈˋnaˈ cajo̱. 	 Wij zullen ook de genade, het medeleven en de vrede van God de Vader en van Zijn Zoon Jezus Christus ontvangen, in waarheid en liefde.


Dsʉco̱ˈ jaléˈˋ e jo̱ jaˋ dsitóoˈ˜ fɨˊ dsíiˊ dseaˋ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ fɨˊ dsíiˊ tubˈˊ dseaˋ lɨ˜ ngɨ́ɨngˊ e jo̱, jo̱ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱, jo̱guɨbaˈ e uøøˋ fɨˊ caluuˇ. Jo̱ cajíñˈˉ lajo̱ e laco̱ˈ jmóorˋ júuˆ e guiʉ́bˉ lajalébˈˋ e gøˈˊ dseaˋ, jo̱ jaˋ e sɨˈlɨˈˆ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ. 	 "Het voedsel gaat immers niet naar het hart, maar naar de buik en tenslotte komt het in het riool terecht." Jezus maakte hiermee duidelijk dat men alle voedsel zonder gewetensbezwaar mag eten.


Jo̱ güɨlɨcuíingˋ lajaléngˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ guiʉ́ˉ dsíiˊ. Jo̱ nɨjaquiéemˊ e nigüéengˉtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Laat uw vriendelijkheid bij iedereen bekend zijn. De Here is dicht bij u.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ˈneáanˋn eáangˊ, dsʉˈ doñiˊ faˈ e nɨcafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ có̱o̱ˈ˜ e júuˆ jo̱, dsʉˈ o̱faˈ nɨcafáˈˉa uii˜ quíiˆnaˈ, co̱ˈ eáamˊ nita˜ dsiiˉ e dseángˈˉ teábˋ teáangˉnaˈ fɨˊ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ e nileángˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˉnaˈ. 	 Beste vrienden, ook al zeggen wij dit, wij geloven niet dat het voor u geldt. Wij zijn ervan overtuigd dat u iets beters te wachten staat; u zult gered worden.


Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ contøømˉ seengˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaˋ beángˈˊ dseeˉ yaaiñ˜. Jo̱guɨ doñiˊ i̱i̱ˋ i̱ beángˈˊ dseeˉ yaang˜, jo̱baˈ dseángˈˉ jaˋ mɨˊ cangáaiñˋ dseaˋ do o̱ˈguɨ cuíiñˋ dseaˋ do cajo̱. 	 Als wij één met Hem blijven, zullen wij ook niet zondigen. Maar de mensen die blijven zondigen, moeten goed beseffen dat zij zondigen omdat zij Christus nooit echt hebben gekend.


Lalab mɨ˜ canaangˋ caniˈˉ juguiʉ́ˉ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ lɨ́ɨngˊ Jó̱o̱ˊ camɨ́ɨngˈ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ. 	 In dit boek wordt het goede nieuws van Jezus Christus verteld.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ Tʉ́ˆ Simón: —Simón, Simón, lana nɨcamɨ́ɨngˋ Satanás ˈnʉ́ˈˋ e niguiaˋ jiˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ lafaˈ mɨ˜ jɨˈˊ dseaˋ quiˊ cuɨˈieeˋ. 	 Simon, Simon, let op. Satan heeft gesmeekt of hij jullie door elkaar mag schudden als tarwe in een zeef.


Jo̱guɨ eáamˊ tɨˊ aˈˊ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ, jo̱guɨ eáamˊ ˈníˈˋ manˈˊ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ; jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ jnea˜, i̱ lɨ́ɨngˊ Fidiéeˇ quíiˈˉ, caguíinˈ˜n ˈnʉˋ jo̱ cajméˉe lajo̱ e laco̱ˈ nilɨˈiáangˋguɨ oˈˊ laco̱ˈguɨ lajaléngˈˋ dseaˋ i̱ seengˋ røøˋ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉˋ. 	 U houdt van het goede en haat het kwade. Zelfs Uw God, o God, heeft meer blijdschap over U uitgegoten dan over iemand anders." (D)


Jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ ngolíingˉ có̱o̱ˈ˜ Jesús do caˈgaamˋbre quiáiñˈˉ do e laco̱ˈ joˋ ángˈˋguɨiñˈ do dseaˋ do. Jo̱ dsʉˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ teáˋguɨ canaangˋ óoˋ i̱ dseaˋ tiuungˉ do e áiñˈˋ dseaˋ do jo̱ féˈˋtu̱r lala: —¡Fíiˋiiˈ, sɨju̱ˇ dseata˜ Davíˈˆ, fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˋ jneaˈˆ! 	 De mensen zeiden dat zij hun mond moesten houden, maar zij trokken zich er niets van aan en schreeuwden nog harder.


Jo̱ mɨ˜ canaangˋ lɨti˜ jaléˈˋ e nɨcafáˈˉa na, jo̱baˈ güɨlɨñíˆnaˈ guiʉ́ˉ e nɨjaquiéemˊbaˈ e nicá̱ˋ Fidiéeˇ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Wanneer je ziet gebeuren wat Ik zojuist heb gezegd, kun je er van opaan dat het Koninkrijk van God er bijna is.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Antioquía, eáamˊ iáangˋ dsíirˊ caje̱rˊ, jo̱guɨ eáamˊ jéeˊ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ quiáˈrˉ cajo̱. 	 Maar de blijdschap van de christenen in de stad werd er niet minder door, integendeel. De Heilige Geest vervulde hun hele wezen.


Jo̱baˈ mɨ˜ cajíngˈˊ i̱ Marta do Jesús, lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Faˈ jiʉ˜guɨ mɨ˜ cagüénˈˉ jéengˊguɨjiʉ fɨˊ la, jo̱baˈ jaˋ cajúngˉ i̱ rúnˈˋn do jóng faco̱ˈ lajo̱. 	 "Here", zei Martha tegen Jezus, "als U hier geweest was, zou mijn broer niet gestorven zijn.


Jo̱baˈ caˈeˊbɨ i̱ dseaˋ do co̱o̱ˋ cuuˉ, jo̱ cajǿøbˉ Jesús, jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱ cajmɨngɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lala: —¿I̱˜ moni˜ tó̱o̱ˋ e ni˜ cuuˉ la?, jo̱guɨ ¿e˜ júuˆ e sɨlɨ́ɨˋ fɨˊ ni˜ la? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ do lala quiáˈˉ Jesús: —Ni˜ dseata˜ dseaˋ guiing˜ fɨˊ Romab tó̱o̱ˋ. 	 Dat deden zij. "Van wie is het portret dat hier-op staat?" vroeg Hij, "en het opschrift?" "Van de keizer", antwoordden zij.


Jo̱baˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ Berea cajméerˋ e lajmɨnábˉ cagüɨˈɨ́ɨˊ Paaˉ fɨˊ jo̱, jo̱ cangórˉ condséeˊ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ, dsʉˈ fɨˊ Bereab caje̱ˊ Silas có̱o̱ˈ˜guɨ Timoteo lajeeˇ jo̱. 	 Zij hitsten de hele stad tegen hem op. De christenen aarzelden niet en stuurden Paulus naar de kust. Maar Silas en Timotheüs bleven in de stad achter.


Jo̱ i̱ Jɨngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do jmóoˋ e lɨjneáˋ lacaangˋ lɨ˜ nʉʉˋ sǿˈˋ, jo̱guɨ e nʉʉˋ sǿˈˋ do jaˋ mɨˊ caquɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ faˈ nijméˉ e niyúngˋ i̱ Jɨngˈˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do. 	 Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet in zijn macht kunnen krijgen.


Jo̱guɨ lajo̱bɨ Gayo guiémˈˊbre júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ cajo̱, co̱ˈ fɨˊ quiáˈˉbre guiing˜ jnea˜ lana, jo̱ fɨˊ jo̱b cajo̱ lɨ˜ seángˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ. Jo̱guɨ Erasto guiémˈˊbre júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ cajo̱, jo̱ lana lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ ˈmeaˊ cuuˉ quiáˈˉ fɨ́ˋ; jo̱guɨ lajo̱bɨ jaangˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Cuarto guiémˈˊbre júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˉnaˈ cajo̱. 	 De hartelijke groeten van Gajus, bij wie ik logeer en van alle gelovigen hier. Ook nog de groeten van de stadsontvanger Erastus en van onze broeder Quartus.


Jo̱guɨ jmɨcó̱o̱ˈ˜ rúngˈˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ lɨ́ɨˊ quíiˉnaˈ, jo̱ lajo̱baˈ dseángˈˉ nilɨti˜ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 U moet elkaars moeilijkheden en problemen dragen; dan voldoet u aan de opdracht van Christus.


Jo̱baˈ lajaangˋ lajaamˋ dseaˋ ˈnéˉ ɨ́ˉ dsíirˊ jial lɨ́ɨiñˊ nʉ́ˈˉguɨ e nidǿˈrˉ e iñíˈˆ do jo̱guɨ nʉ́ˈˉguɨ e niˈɨ̱́ˈrˋ e jmɨ́ˈˆ e a˜ dsíiˊ e cóoˆ do. 	 Daarom moet u uzelf eerst goed onderzoeken, voordat u van het brood eet en uit de beker drinkt.


Jo̱ lanabaˈ nɨcalɨne˜naaˈ røøˋ e Fidiéeˇ niˈímˈˋbre dseaˋ e lɨiñˈˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ dsʉˈ uíiˈ˜ e jáˈˉ lɨ́ɨiñˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e jmitir˜ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do. 	 Wij komen met God in het reine door op Jezus te vertrouwen en niet door stipt de wet na te leven.


Jo̱ Dseaˋ Jmáamˉ i̱ dseaˋ i̱ cajgángˉ do, jo̱ íˋbɨ cajo̱ i̱ cangángˈˉtu̱ cartɨˊ yʉ́ˈˆguɨ lɨ˜ nɨniingˉguɨ eáangˊ e laco̱ˈ íbˋ nilíingˉ Fii˜ quiáˈˉ lajaléˈˋ. 	 Hij is naar de aarde afgedaald en weer naar de hemel opgestegen, om alles overal, van hoog tot laag, met Zijn aanwezigheid te vullen.


Jo̱ lajo̱b fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, song seengˋ i̱ lɨɨng˜ lajeeˇ laˈóˈˋ ˈnʉ́ˈˋ i̱ dseángˈˉ lajangˈˉ e ngɨ́ɨiñˋ e tɨɨiñˋ jo̱guɨ e ngáiñˈˋ, jo̱baˈ ˈnéˉ e nijmilib˜ i̱ dseaˋ do e lɨ́ɨiñˊ lajo̱ laˈeáangˊ e éerˋ røøˋ jee˜ laˈóˈˋ dseaˋ rúiñˈˋ jo̱guɨ laˈeáangˊ e jmɨcó̱o̱ˈr˜ dseaˋ rúiñˈˋ cajo̱, dsʉˈ jaˋ tɨ́ɨngˉ e jmɨcǿøngˈ˜ yaaiñ˜. 	 Wie van u is wijs en verstandig? Dat kan alleen maar blijken uit iemands goede daden en liefdevolle wijsheid.


Jo̱ lajaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ nɨjáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, eáamˊ guiʉ́ˉ conrøøˋ seeiñˋ, jo̱guɨ jmóorˋ jmáˈˉjiʉ lají̱i̱ˈ˜ e seaˋ quiáˈrˉ lajaangˋ lajaaiñˋ; 	 De gelovigen deelden ook alles met elkaar.


Jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ teáaiñˉ fɨˊ quiniˇ laco̱ˈ lɨ˜ guiingˇ Fidiéeˇ quiʉˈrˊ ta˜. Jo̱ uǿøˋ jmɨ́ɨbˋ jmɨcó̱o̱ˈr˜ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈˉ Fidiéeˇ, jo̱ nijmébˉ i̱ dseaˋ i̱ guiing˜ fɨˊ laniingˉ do íˆ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Daarom staan zij voor de troon van God en dienen zij Hem dag en nacht in Zijn tempel. Hij, Die op de troon zit, zal hen beschermen.


Jo̱ e fɨˊ ni˜ e guóoˊ e sɨbéˈˋ cunéeˇ do teáangˉ gángˉ i̱ dsi˜ cuéeˊ, jo̱ e fɨˊ nʉ́ˈˉ lɨ˜ dsi˜ cueiñˈˊ do cuøˊ li˜ e dob seengˋ Fidiéeˇ, jo̱guɨ e fɨˊ nʉ́ˈˉ jo̱b cajo̱ fɨˊ lɨ˜ íingˆ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ. Jo̱ dsʉˈ lana joˋ ngɨɨ˜ lɨˊ faˈ ˈnéˉguɨ e nifɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ dseángˈˉ laˈuiing˜ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e jo̱. 	 Over het deksel van de ark spreidden de schitterende cherubs hun vleugels uit. Dat gouden deksel was de plaats waar men God om vergeving vroeg. (A) Maar daar zullen we nu niet verder op ingaan.


Jo̱ laco̱ˈ guiˈnamˈˇbɨ sɨ́ɨngˋ Jesús có̱o̱ˈ˜ i̱ dseamɨ́ˋ do, mɨ˜ caguiéˉ jaangˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ Jairo e quie̱rˊ júuˆ cuaiñ˜ quiáˈˉ i̱ sɨmɨ́ˆ do, jo̱ lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Joˋ taanˈˉ i̱ tɨfaˈˊ na e dsérˉ fɨˊ quíiˈˉ, co̱ˈ nɨcajúmˉ sɨmɨ́ˆ jiuung˜ quíiˈˉ. 	 Iemand uit het huis van Jaïrus kwam vertellen dat het zieke kind al gestorven was. "Het heeft geen zin de Meester nog langer lastig te vallen." zei hij.


Jo̱guɨ nifɨ́ˈˆre cajo̱ e jaˋ ˈnéˉ cá̱rˋ cuente lají̱i̱ˈ˜ júuˆ cuento quiáˈˉ dseaˋ mɨˊ áangˊ quíˉnaaˈ o̱ˈguɨ jaléˈˋ júuˆ e jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ téˈˊ cuaiñ˜ quiáˈˉ dseaˋ mɨˊ áangˊ quíˉnaaˈ. Co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ la lɨco̱ˈ uiing˜ e seaˋ jí̱i̱ˈ˜ ta˜ jɨ́ɨmˋ jo̱ jaˋ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ e jo̱ faˈ nidsicuángˋguɨ laco̱ˈ sɨˈíˆ e júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e quiáˈˉ jial jáˈˉ lɨ́ɨngˋ dseaˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Zij vertellen sprookjes en houden zich eindeloos bezig met stambomen. In plaats van mensen te helpen Gods plan in geloof te aanvaarden, roepen zij moeilijkheden op.


Jo̱ majmóˆguɨ́ɨˈ bíˋ e niˈuíingˉnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ, lɨ́ˈˆ jialco̱ˈ iing˜ Fidiéeˇ e nilíiˉnaaˈ. 	 Als de Here het goed vindt, zullen wij nu verder gaan met andere dingen.


co̱ˈ nɨñiˋbaa guiʉ́ˆ e eáamˊ iáangˋ óoˊnaˈ e nijméeˆnaˈ lajo̱. Jo̱baˈ contøøngˉ e iáangˋ dsiiˉ fɨ́ɨˉɨ jaléngˈˋ dseaˋ seengˋ fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia e jí̱i̱ˈ˜ ie˜ caji̱i̱ˋbaˈ e iáangˋ óoˊ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ seengˋnaˈ fɨˊ na fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Acaya, e nijmɨcó̱o̱ˈ˜naˈ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ uíiˈ˜ e lajo̱b iáangˋ óoˊnaˈ e jmooˋnaˈ, jo̱baˈ lajo̱b iing˜ nijméˉ cajo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ seengˋ e fɨˊ lɨ˜ se̱ˈˊ Macedonia do. 	 Ik heb bij de Macedoniërs vol lof over u gesproken en gezegd dat Corinthe (a) een jaar geleden al begonnen was geld bijeen te brengen. Ja, uw enthousiasme heeft de meesten van hen warm gemaakt.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b jmóoˋo, jo̱baˈ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e ˈnéˉ eeˉnaˈ laco̱ˈ la eeˉ jnea˜, co̱ˈ jnea˜ eeˉ laco̱ˈ caˈéeˋ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Volg mijn voorbeeld, vrienden, zoals ik het voorbeeld van Christus volg.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ canúuˉ e júuˆ jo̱ dsíngˈˉ cangogáˋ dsíirˊ. 	 Ieder die hun verhaal hoorde, was verbaasd.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ íˋ: —Jaˋ e fɨˈˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ i̱ dseamɨ́ˋ na, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e nɨcajméerˋ na e nɨcaguiarˊ guiʉ́ˉ quiéˉe mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e quiáˈˉ niˈámˉbaa. 	 "Laat haar toch begaan", zei Jezus. "Zij heeft dit gedaan als voorbereiding op mijn begrafenis.


Jo̱ co̱ˈ faco̱ˈ jaˋ cají̱ˈˊtu̱ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ e júuˆ e guiaˊ jneaˈˆ jee˜ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ eeˋ quíingˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ, jo̱guɨ cajo̱ jaˋ eeˋ quíingˊ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ e jáˈˉ nɨcalɨ́ngˉnaˈ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 En als Hij niet uit de dood teruggekomen is, kunnen wij wel ophouden Hem bekend te maken; dan is het zinloos in Hem te geloven.


Jo̱ cajǿøˉguɨ́ɨ jóng —jíngˈˉ Juan— jo̱ camóˉo cabøø˜ jníiˊ e teeˋ; jo̱ fɨˊ ni˜ e jníiˊ do camóˉo e guiing˜ jaangˋ i̱ jnéemˉjiʉ la jnéengˉ jaangˋ dseaˋ la jneaa˜aaˈ. Jo̱ iʉ˜ fɨˊ moguir˜ co̱o̱ˋ lɨ́ˈˆ corona e lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ layaang˜ cunéeˇ jo̱guɨ se̱ˈrˊ co̱o̱ˋ ñíˆ hoz e ˈméˉ. 	 Toen zag ik een witte wolk en op die wolk zat Iemand die op een Mensenzoon leek. Hij had een gouden kroon op Zijn hoofd en een scherpe sikkel in Zijn hand.


Jo̱ jneab˜ dseaˋ casɨ́ɨnˉn ˈnʉ́ˈˋ e caguisɨtɨ́ɨngˇnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e carooˋ do e jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ caquie̱ˋnaˈ ta˜ quiáˈˉ jial cangojnea˜ jaléˈˋ e jo̱, co̱ˈ i̱ jiémˈˋ i̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ ta˜ jo̱, jo̱guɨ ˈnʉ́bˈˋ dseaˋ i̱ nɨcalɨˈǿøngˋ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ e cajméeˋ i̱ dseaˋ íˋ. 	 Ik heb jullie erop uitgestuurd om te maaien wat je niet hebt gezaaid. Anderen hebben het voorbereidende werk gedaan en jullie mogen de oogst binnenhalen."


Jo̱ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do lalab sɨ́ɨiñˋ laˈóˈˋ yaaiñ˜: —Nab nɨmóoˉ ˈnʉ́ˈˋ, jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ jaˋ e quɨ́ɨˈ˜naaˈ jmɨɨ˜ nijmóˆooˈ lana, co̱ˈ jnéengˉ neˋbaaˈ e jiaˋ jaˋ lajɨɨmˋ dseaˋ nɨsɨtáaiñˆ có̱o̱ˈ˜ i̱ Jesús na lana. 	 De Farizeeërs zeiden tegen elkaar: "Het helpt allemaal niets! De hele wereld loopt achter Hem aan."


Jo̱ ie˜ jo̱ dseángˈˉ guatɨˈlóˉ jmɨɨ˜ Pascua quiáˈˉ dseaˋ Israel, jo̱ nʉ́ˈˉ guieñíbˈˉ nɨngóoˊ mɨ˜ cajíngˈˉ dseata˜ Pilato e casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ Israel do: —¡Lab singˈˊ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quíiˉnaˈ! 	 Het was twaalf uur 's middags. Die avond zou de sabbat van de Paasweek beginnen. "Hier is jullie koning", zei Pilatus tegen de Joden.


Jo̱ laˈuii˜ júuˆ quiéˉe e fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, quiáˈˉ e cuǿøˆø guiˈmáangˈˇ Fíiˋi Fidiéeˇ uii˜ quíiˉnaˈ lajɨɨngˋnaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, dsʉco̱ˈ fɨˊ la fɨˊ na féˈˋ dseaˋ jial e jáˈˉ lɨ́ɨngˋnaˈ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e carˋ ngocángˋ óoˊnaˈ. 	 Om te beginnen dank ik God door Jezus Christus voor u allemaal. Want het nieuws dat u in Christus gelooft, gaat over de hele wereld.


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋ Israel do jaˋ calɨˈiiñ˜ cangáiñˈˋ, jo̱guɨ lajo̱bɨ lɨ́ɨiñˊ cartɨˊ jmɨɨ˜ na, co̱ˈ mɨ˜ ɨrˊ e júuˆ tɨguaˇ e yʉ́ʉˈ˜ do, lɨ́ɨˊ lafaˈ seaˋ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ e jnɨˊ fɨˊ moguir˜ e laco̱ˈ jaˋ ningáiñˈˋ e júuˆ jo̱, co̱ˈ jaˋ mɨˊ cajé̱ˈˉbɨ e ˈmɨˈˊ do quiáˈrˉ, co̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáamˉbaˈ cuǿøngˋ nijé̱ˈˉ e ˈmɨˈˊ jo̱. 	 Niet alleen het gezicht van Mozes was bedekt, maar ook de gedachten en het inzicht van de mensen. Zelfs nu nog ligt er, als uit de Boeken wordt voorgelezen, over de gedachten van de Joden een dikke sluier; zij begrijpen niet wat er eigenlijk staat. Want deze sluier van onbegrip wordt alleen weggenomen door het geloof in Jezus Christus.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús lajo̱, jo̱baˈ lalab cajíngˈˉ i̱ dseaˋ guijángˋ quiáˈrˉ do jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Jo̱ lanaguɨbaˈ fóˈˋ ˈnʉˋ condséeˊ dseángˈˉ laco̱ˈ la ngángˈˋnaaˈ náng. 	 Zijn discipelen zeiden: "Dat is tenminste niet zo onbegrijpelijk. Nu spreekt U duidelijke taal.


Co̱ˈ i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ tuˈˊ do seabˋ fɨˊ quiáˈrˉ e nijmérˉ doñiˊ eeˋ iiñ˜ có̱o̱ˈ˜ e guóoˈ˜ e jmáiñˈˋ ta˜ do. Co̱ˈ có̱o̱ˈ˜ e guóoˈ˜ jo̱b cuǿøngˋ líˋ jmérˉ co̱o̱ˋ tuˈˊ e nijmeáiñˈˋ ta˜ jí̱i̱ˈ˜ mɨ˜ jmɨɨ˜ niingˉ o̱si e nijmérˉ co̱o̱ˋguɨ e nijmeáiñˈˋ ta˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ laco̱o̱ˋ jmɨɨ˜ é. 	 Een pottenbakker mag met een stuk klei doen wat hij wil. Hij maakt er een mooie, dure vaas van of een gewone pot.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —Íingˊnaˈ e guáˈˉ féˈˋ e siˈˊ la, jo̱ jnea˜guɨ quɨ́ɨˈ˜baa jmɨɨ˜ e nijmɨlɨɨngˇtú̱u̱ có̱o̱ˈ˜ ˈnɨˊ jmɨɨ˜. 	 "Breek deze tempel af", zei Jezus. "En in drie dagen zal Ik hem weer opbouwen."


Jo̱ jo̱b mɨ˜ casɨ́ɨiñˉ røøˋ e nilárˉ co̱o̱ˋ uǿˉ có̱o̱ˈ˜ e cuuˉ do; jo̱ e uǿˆ jo̱ siiˋ Uǿˉ lɨ˜ uøˈˊ Dseaˋ Guóoˈ˜ quiáˈˉ e Jmóorˋ Tuˈˊ. Jo̱ jo̱b lɨ˜ cajmeˈrˊ co̱o̱ˋ codsiiˇ lɨ˜ niˈáaiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jalíingˉ fɨˊ caluuˇ i̱ lɨngɨɨng˜ júungˉ fɨˊ fɨɨˋ do. 	 Ze kwamen tot het besluit er het land van de pottenbakker voor te kopen. Het zou worden gebruikt als begraafplaats voor vreemdelingen, die in Jeruzalem stierven.


Jo̱ dseángˈˉ e jábˈˉ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e i̱ dseaˋ i̱ seengˋ jmɨɨ˜ na, íˋbingˈ i̱ niˈíngˈˋ iihuɨ́ɨˊ uii˜ quiáˈˉ lajaléˈˋ e jo̱. 	 Het oordeel over al het kwaad van vroeger zal op het hoofd van deze generatie neerkomen.


Jo̱baˈ nímˈˆtú̱u̱ fɨˊ góoˊo jo̱ niˈnémˈˆtú̱u̱ tiquiéˆe jo̱ nifɨ́ɨˆɨre: Teaa˜, dsíngˈˉ nɨcajmɨrǿøngˋ dseeˉ ˈñiáˈˋa fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jo̱guɨ fɨˊ quiníˈˆ cajo̱. 	 Ik weet wat! Ik ga naar mijn vader en zal hem zeggen: 'Vader, ik heb gezondigd tegen God en tegen u.


jo̱guɨ quie̱ˊbre cajo̱ co̱o̱ˋ júuˆ e tó̱o̱ˋ fɨˊ guiaquíirˊ, jo̱ lɨɨm˜ eeˋ guǿngˈˋ do quiáˈrˉ lɨfaˈ jaˋ i̱i̱ˋ ñiˊ lɨ́ˈˆ lají̱i̱ˈ˜ ˈñiaˈˊbre dseaˋ ñirˊ, jo̱ lalab tó̱o̱ˋ: “Eáamˊ féˈˋ niingˉ jo̱guɨ ˈgøngˈˊ fɨɨˋ féˈˋ e siiˋ Babilonia, co̱ˈ e jo̱baˈ e lɨ́ɨˊ lafaˈ niquiáˈˆ lajaléngˈˋ dseamɨ́ˋ i̱ éeˋ dseeˉ e jmóorˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ yaang˜, jo̱guɨ e jo̱b cajo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ niquiáˈˆ lɨ́ˈˆ lajaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la.” 	 Op haar voorhoofd stond een geheime naam geschreven: "Het grote Babylon, de moeder van alle hoeren en van alle gruwelijkheden in de wereld."


Jo̱ song calɨlíˈˆ i̱ dseata˜ do e jaˋ niquɨ́ɨˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ jmɨɨ˜ e nitíñˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ fɨ́ɨngˊguɨ do, jo̱baˈ ˈnéˉ nisíñˉ dseaˋ quiáˈrˉ e nidsimɨiñˈ˜ do jmɨˈeeˇ e joˋ nitíñˉ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseata˜ i̱ jaangˋguɨ do. 	 Als hij ziet dat hij geen kans maakt, zal hij de vijand, zolang die nog ver weg is, een delegatie tegemoet sturen om over vrede te onderhandelen.


Jo̱ lajeeˇ táangˋ Jesús fɨˊ jo̱, cangoquiéengˊ fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo e lɨco̱ˈ iiñˈ˜ do e niténgˈˋ dseaˋ do fɨˊ ni˜ dseeˉ, jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —¿Su cuǿømˋ quiáˈˉ jaangˋ dseañʉˈˋ e nitiúuiñˉ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ fɨng lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ cajmiquíngˈˉjiʉ dsíiˊ rúiñˈˋ? 	 Er kwamen enkele Farizeeërs naar Hem toe. Zij wilden proberen Hem op Zijn woorden te vangen. "Mag een man zomaar van zijn vrouw scheiden?" vroegen zij.


Jo̱ cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ dseaˋ do jo̱ cajmɨngɨ́ˈˉreiñˈ lala: —Fíiˋnaaˈ, ¿ñíˈˆ e ˈníbˈˋ catɨ́ɨngˉ dseaˋ fariseo e júuˆ e caféeˈ˜ na ˈmɨcú̱ˈˉ? 	 De discipelen gingen naar Hem toe en zeiden: "Weet U dat de Farizeeërs zich hebben geërgerd aan wat U hebt gezegd?"


Jo̱ fɨ́ɨˉguɨ́ɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, e jaˋ dseengˋ faˈ e nijmɨˈnaangˉ yee˜eeˈ e jaˋ seáangˈ˜ rúˈˋnaaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jmóoˋ i̱ lɨɨng˜ dseaˋ, co̱ˈ o̱ˈ lajo̱ e ˈnéˉ jmóˆ jneaa˜aaˈ; co̱ˈ lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈnéˉ e nicuǿøˈ˜guɨ bíˋ rúˈˋbaaˈ e laco̱ˈ jaˋ nitʉ́ˆʉʉˈ fɨˊ lɨ˜ nité̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ eáangˊguɨ ˈnéˉ jmɨˈúungˋnaaˈ e jo̱ lana, co̱ˈ nɨneeˉ jǿøˆbaaˈ e nɨjaquiéemˊ e tɨˊ lɨ˜ nigüéengˉtu̱ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Wij moeten ook niet uit onze samenkomsten wegblijven. Sommigen maken daar een gewoonte van, maar dat is niet goed. Wij moeten elkaar bemoedigen en waarschuwen, vooral nu wij zien dat het niet lang meer zal duren, voor de Here Jezus terugkomt.


Jo̱ lajeeˇ e táamˋbɨ Jesús fɨˊ Jerusalén, jo̱ canaaiñˋ féiñˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ júuˆ jáˈˉ e lɨ́ɨˊ lafaˈ júuˆ cuento jo̱ lalab casɨ́ˈˉreiñˈ do: —Co̱o̱ˋ néeˈ˜ calɨséngˋ jaangˋ dseañʉˈˋ malɨɨ˜guɨ i̱ cajníˋ jmangˈˉ huɨɨngˋ jǿˈˆ fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ quiáˈrˉ; jo̱ cajmeˈrˊ co̱o̱ˋ iáˋ, jo̱guɨ cajmeˈrˊ co̱o̱ˋ fɨˊ lɨ˜ niniúungˉ e nicuǿˉ jmɨ́ˈˆ e mɨ́ˈˆ huɨɨngˋ jǿˈˆ do, jo̱guɨ cajmeˈˊbɨr co̱o̱ˋ lɨ˜ nigüeárˋ e quiáˈˉ nijmérˉ íˆ. Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cacuøˈrˊ dseaˋ i̱ cajméeˋ ta˜ e uǿˉ quiáˈrˉ do, jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre ˈñiaˈrˊ cangórˉ fɨˊ lɨ˜ huí̱i̱ˉ. 	 Jezus vertelde een gelijkenis: "Iemand legde een wijngaard aan en zette er een muur omheen. Hij maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde ook nog een uitkijktoren. Hij verhuurde de wijngaard aan enkele boeren en ging het land uit.


Jo̱guɨ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ e seengˋ jee˜ jneaa˜aaˈ, jmeeˉ íˆ lají̱i̱ˈ˜ e juguiʉ́ˉ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨcaguiarˊ fɨˊ jaguóˈˋ. 	 Waak over de schat die de Heilige Geest, Die in ons woont, ons heeft gegeven.


Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ dseaˋ quiéˉe, jo̱ uíiˈ˜ e jo̱ nɨcatʉ́rˋ jaléˈˋ ˈnʉr˜, o̱si nɨcaˈnaaiñˋ quiáˈˉ jaléngˈˋ rúiñˈˋ é, o̱si nɨcaˈnaaiñˋ quiáˈˉ tiquiáˈˆ niquiáˈrˆ é, o̱si quiáˈˉ jó̱o̱ˊbɨr é, o̱si nɨcatʉ́rˋ uǿˉ quiáˈrˉ é, jo̱baˈ jaléngˈˋ íˋbingˈ i̱ niñíingˋ cien ya̱ˈˊ e jmiguiʉˊguɨ e laco̱ˈ e catʉ́rˋ do jo̱guɨ niñíimˋbɨr cajo̱ e nilɨseeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜. 	 Ieder die zijn huis, broers, zusters, vader, moeder, kinderen of bezittingen opgeeft om Mij te volgen, zal honderdmaal zoveel terugkrijgen. En bovendien krijgt hij het eeuwige leven.


co̱ˈ nɨcamámˉbaa i̱ yʉ̱ʉ̱ˋ la, dseaˋ i̱ nileángˉ jneaˈˆ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíˉiiˈ, dseaˋ se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Met eigen ogen heb ik de Redder gezien, Die U aan de wereld gaat geven.


Jo̱ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ fɨˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ cuǿømˋ líˋ jmeáiñˈˋ ta˜ jaléˈˋ e feáˈˉ e dsica̱ˊ dseaˋ fɨˊ jo̱. Co̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do i̱ jmóoˋ ta˜ e fɨˊ nifeˈˋ do e fɨˊ lɨ˜ jngaiñˈˊ jaléngˈˋ jóˈˋ i̱ lɨ́ɨngˊ feáˈˉ, jo̱baˈ cuǿømˋ líˋ dǿˈrˉ e ngúuˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ jóˈˋ i̱ jngaiñˈˊ fɨˊ jo̱. 	 Weet u niet dat de mannen die in het huis van God werken, eten wat in dat huis gebracht wordt? En dat zij die voor het altaar zorgen, een deel krijgen van het offer, dat op het altaar wordt gelegd?


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáiñˈˉ do jo̱ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —¿Su uǿøˊbaˈ iinˈ˜ ñíˈˆ e jmɨngɨ́ɨˈˇ jnea˜ na, o̱faˈ lɨ́ˈˆ canʉ́ʉˈˉ e féˈˋ dseaˋ jiémˈˋ é? 	 "Bent u zelf op die gedachte gekomen?" vroeg Jezus. "Of hebben anderen u dat verteld?"


Jo̱baˈ lajo̱b cajméerˋ: caseáamˊbre i̱ fɨ́ɨngˊ dseaˋ jo̱ cangóˉbre có̱o̱ˈ˜ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do, jo̱ cangotáaiñˈ˜ fɨˊ dsíiˊ co̱o̱ˋ móoˊ e nɨsiˈˊ do, jo̱guɨ cangotáamˈ˜bɨguɨ dseaˋ jiéngˈˋ fɨˊ dsíiˊ tú̱ˉ ˈnɨˊ móoˊ e jiéˈˋguɨ, jo̱ cangolíimˆbiñˈ do có̱o̱ˈr˜ cajo̱. 	 Zij lieten de mensen achter, stapten bij Jezus in de boot en staken van wal. Er gingen nog enkele boten met hen mee.


Jo̱ mɨ˜ cajíngˈˉ Jesús lado, dsifɨˊ ladob cají̱ˈˊtu̱ i̱ sɨmɨ́ˆ do jo̱ caró̱o̱ˉbre. Jo̱ dsifɨbˊ caquiʉˈˊ Jesús ta˜ e cangɨ́ɨiñˈˋ do e cagǿˈrˋ. 	 Op dat moment keerde het leven in haar terug en stond zij op. "Geef haar wat te eten", zei Hij.


Jo̱ dsʉˈ i̱ Melquisedec do jaˋ lɨ́ɨiñˊ dseaˋ sɨju̱ˇ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Leví, dsʉˈ caˈímˈˋbre co̱o̱ˋ lajeeˇ guíˉ íingˈ˜ quiáˈˉ lajaléˈˋ e calɨ́ˈˉ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham, jo̱guɨ cajmigüeamˈˆbre cajo̱. Jo̱guɨ té̱e̱ˊ óoˊnaˈ cajo̱ e i̱ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ Abraham dobingˈ i̱ caˈíngˈˋ jaléˈˋ júuˆ lají̱i̱ˈ˜ e cajíngˈˉ Fidiéeˇ e nicuǿˈˉreiñˈ. 	 Maar Melchizédek was een vreemde en toch gaf Abraham hem een tiende van de buit. Melchizédek zegende de machtige Abraham;


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ, jial tíiˊ laniingˉguɨ quíingˊ jaangˋ dseaˋ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ jaangˋ joˈseˈˋ. Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ, seabˋ fɨˊ e jméˆnaaˈ co̱o̱ˋ e guiʉ́ˉ ˈñiaˈˊ mɨ˜ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊnaaˈ. 	 Is een mens niet veel meer waard dan een schaap? Het is dus toegestaan op de sabbat goed te doen."


¡Juguiʉ́ˉjiʉ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nitɨ́ngˉ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nijí̱ˈˊtu̱ dseaˋ laˈuii˜ jee˜ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, dsʉco̱ˈ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íbˋ dseángˈˉ dseaˋ quiáˈˉ Fidiéebˇ nɨlɨ́ɨiñˊ! Jo̱ jaˋ eeˋ bíˋ seaˋ quiáˈˉ e ˈmóˉ e catɨ́ˋ tú̱ˉ ya̱ˈˊ faˈ e nitɨ́ngˉguɨ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ, co̱ˈ jaléngˈˋ íˋ niˈuíiñˉ jmidseaˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ jo̱guɨ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱ co̱lɨɨm˜ niquiʉ́ˈrˉ ta˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do lajeeˇ co̱o̱ˋ mil ji̱i̱ˋ. 	 Gelukkig zijn zij die aan deze eerste opstanding deel hebben. Zij zijn voor God afgezonderd. De tweede dood zal hun niets kunnen doen. Zij zullen priesters van God en Christus worden en al die duizend jaar samen met Christus regeren.


Dsʉˈ jneaa˜guɨ́ɨˈ, dseaˋ se̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ lɨ˜ jneáˋ, contøømˉ ˈnéˉ ɨ́ˆ dsiˋnaaˈ dseángˈˉ laco̱ˈ catɨ́ɨmˉ. Jo̱ co̱ˈ nɨcajáamˈ˜ yee˜naaˈ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ jo̱guɨ jmiˈneáamˋbɨ́ɨˈ dseaˋ do cajo̱, jo̱baˈ e jo̱ lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ ˈmɨˈquiˈˊ ñíˆ có̱o̱ˈ˜ e jmɨˈǿngˈˋ yee˜naaˈ. Jo̱ co̱ˈ nɨtab˜ dsiˋnaaˈ e dseángˈˉ nileámˋbaaˈ jee˜ dseeˉ quíˉnaaˈ, jo̱baˈ e la lɨ́ɨˊ lafaˈ co̱o̱ˋ loguiˇ ñíˆ có̱o̱ˈ˜ e lɨˈǿngˈˋ moguiˋnaaˈ. 	 Maar laten wij die bij de dag horen, nuchter blijven. Wij moeten onszelf beschermen met het pantser van geloof en liefde en met de helm van de hoop van het heil.


Jo̱baˈ lalab cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jo̱ lalab féˈˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ: “Jnea˜ fáˈˋa e ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨngˊnaˈ laco̱ˈ diée˜.” 	 Jezus zei: "Staat er niet geschreven: 'Ik zeg dat u goden bent'? (A)


Jo̱ jmiˈiáangˋ óoˊnaˈ contøøngˉ uíiˈ˜ e nɨlɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. Jo̱ fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ caléˈˋ catú̱ˉ e nijmiˈiáangˋ óoˊnaˈ. 	 Wees blij in de Here; ik zeg het nog eens: Verheug u in Hem!


Jo̱ lalab cajíngˈˉguɨ Jesús e éeiñˋ i̱ dseaˋ teáangˉ do ie˜ jo̱: —Faˈ ˈnʉ́ˈˋ taˈˊnaˈ oˈˆ fɨˊ iˈˊ ˈmaˋ ofɨɨˋ quíiˉnaˈ, jo̱baˈ jlobˈˆ ofɨɨˋ nicuǿˉ; jo̱ song jaˋ jmooˋnaˈ lajo̱, jo̱baˈ jaˋ ˈgooˋ ofɨɨˋ nicuǿˉ. Co̱ˈ jalébˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ cuíiˋ dseaˋ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ ofɨɨˋ e ɨ́ɨbˋ. 	 Een boom kent men aan zijn vruchten. Aan een goede boom komen goede vruchten en aan een slechte boom slechte.


Co̱ˈ jnea˜ ie˜ lamɨ˜ jiuun˜n do, la féˈˋ jaangˋ jiuum˜ fáˈˋa, jo̱guɨ ɨˊ dsiiˉ la ɨˊ dsíiˊ jaangˋ jiuung˜ jo̱guɨ lajo̱b jmóoˋo cajo̱. Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ cacuánˉn, cabˈˊ casee˜e lajaléˈˋ e jo̱ e jmóoˋ jaangˋ jiuung˜. 	 Toen ik een kind was, sprak ik als een kind, dacht ik als een kind en redeneerde ik als een kind. Maar nu ik volwassen ben, heb ik het kinderlijke voorgoed achter mij gelaten.


Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ gángˉ do quiáˈˉ i̱ dseaˋ fii˜ búˈˆ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Co̱ˈ lana ˈneángˉtea Fíiˋnaaˈ i̱ búˈˆ la, jo̱baˈ sɨ́ɨngˈ˜naˈreˈ. 	 "De Here heeft hem nodig", antwoordden de discipelen.


Jo̱ guiʉ́bˉ nɨne˜naaˈ e lajalébˈˋ e dsingɨ́ɨˉnaaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jmóoˋ Fidiéeˇ lajo̱ e laco̱ˈ niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quíˉnaaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ i̱ ˈneáangˋ írˋ.Co̱ˈ dseaˋ do nɨcaguíñˈˋ jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ e laco̱ˈ nijmóˉnaaˈ jialco̱ˈ iiñ˜ ˈñiaˈrˊ e niˈuíingˉ. 	 Eén ding weten wij: Voor wie Hem liefhebben laat God alles meewerken voor hun bestwil, want Hij heeft een plan met hen.


Jo̱ eáamˊ cangogáangˋ dseaˋ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e júuˆ jo̱, jo̱guɨ canaangˋ catáˈrˋ mɨ́ɨˈ˜ latøøngˉ e fɨɨˋ jo̱. Jo̱ lajeeˇ jo̱, lajɨɨmˋbre casamˈˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Gayo có̱o̱ˈ˜ Aristarco, gángˉ dseañʉˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ Macedonia i̱ nicó̱o̱ˈ˜ Paaˉ. Jo̱ cajñúungˋneiñˈ do cartɨˊ caguilíiñˉ fɨˊ lɨ˜ tɨ́ɨngˋ dseaˋ e seáiñˈˊ co̱lɨɨng˜ mɨ˜ eeˋgo̱ jmóorˋ. 	 De hele stad kwam in rep en roer. Ze stormden met z'n allen naar het theater en sleurden Gajus en Aristarchus, twee Macedonische reisgenoten van Paulus, mee.


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseañʉˈˋ do: —¿Su o̱ˈ guíngˉ ˈnʉ́ˈˋ tíiˊnaˈ dseaˋ caˈláangˉnaˈ lají̱i̱ˈ˜ jmohuɨ́ɨˊ e lamɨ˜ lɨ́ɨngˊnaˈ? Jo̱ ¿jnang˜guɨ i̱ ñúngˉguɨ do? 	 Jezus vroeg: "Zijn niet al die tien mannen genezen? Waar zijn de negen anderen?


Jo̱ lajo̱b calɨ́ˉ cajo̱ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ ángeles i̱ jaˋ caguáˋ faˈ cajméerˋ ta˜ quiáˈrˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ lɨ́ˈˆ lají̱i̱ˈ˜ lɨ˜ catɨ́ɨiñˉ, jo̱ dsʉˈ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿbˈˋ caseáangˊ Fidiéeˇ jaléngˈˋ íˋ, jo̱guɨ fɨˊ jo̱b nijé̱rˉ e ˈñúuiñˈ˜ có̱o̱ˈ˜ ñíˆ cadena cartɨˊ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e nitɨdsiˊ íˈˋ quiáˈrˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e dseeˉ e caˈéerˋ do. 	 Hij heeft engelen, die eerst met Hem over het heelal regeerden maar Hem ontrouw werden, gevangen gezet in de eeuwige duisternis; daar houdt Hij hen vast tot de dag van het grote oordeel.


Jo̱ jaˋ ˈnéˉ cá̱ˆnaˈ jaléˈˋ nosʉ́ʉˊ o̱ˈguɨ ñinéeˉ o̱ˈguɨ ˈnéˉ cá̱ˆnaˈ tú̱ˉ neáangˊ lomɨɨ˜naˈ, jo̱guɨ jí̱i̱ˈ˜ sɨ̱́ˈˋnaˈ e quíiˈ˜baˈ cá̱ˆnaˈ. Jo̱guɨ jaˋ jmɨˈɨɨng˜ yaang˜naˈ e sɨɨng˜naˈ có̱o̱ˈ˜ doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ nijíngˈˊnaˈ guiáˈˆ fɨˊ. 	 Neem geen geld mee, geen tas en zelfs geen extra schoenen. Ga recht op je doel af.


Jo̱ lajeeˇ teáaiñˈ˜ fɨˊ la do, co̱o̱ˋ caguilíimˉbre lɨ˜ seaˋ jmɨɨˋ, jo̱baˈ lalab cajíngˈˉ i̱ dseata˜ etiope do casɨ́ˈrˉ Lii˜: —Lab seaˋ jmɨɨˋ e la. ¿Jáˆ cuǿøngˋ nisánˋn jmɨɨˋ, faa˜aaˈ? 	 Op een gegeven ogenblik reden zij langs een water. "Kijk", zei de Ethiopiër, "daar is water. Wat is erop tegen mij te dopen?"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, i̱ ángel do cajmɨrǿøiñˋ e úuˊ do có̱o̱ˈ˜ mɨ́ˈˆ jɨtoˈˋ quiáˈˉ nifeˈˋ, jo̱ ngɨ́ˋ jo̱ co̱o̱ˋ cafeáˋbre fɨˊ ni˜ guóoˈ˜ uǿˉ; jo̱ jo̱b mɨ˜ canʉ́ˈˋ e gabˋ caniiˋ jo̱guɨ catáˈˉ mɨ́ɨˈ˜ eáangˊ jo̱guɨ caquieˈˋ güɨˈñiáˆ jo̱ cajǿˈˋ uǿˉ e eáangˊ cajo̱. 	 Toen vulde de engel de wierookpan met vuur van het altaar en gooide het op de aarde. Het begon vreselijk te donderen, te rommelen en te bliksemen. De aarde beefde ervan.


Co̱ˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ jie˜ fɨˊ lɨ˜ ninínˈˆn jo̱guɨ nɨcuíiˋbɨˈ cajo̱ e fɨˊ e dsijéeˊ fɨˊ jo̱. 	 U weet de weg waar Ik naar toe ga."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ i̱ quie̱ˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel e jo̱, jo̱ ladsifɨˊ lanab canaaiñˋ e jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ lala jo̱ féˈrˋ: —¿Jie˜ fɨˊ lɨ˜ nidséngˈˉ i̱ dseañʉˈˋ na e joˋ quɨ́ˈˉ jmɨɨ˜ faˈ e niguiéngˈˊnaaˈre? Jo̱ jangámˉ song nidsérˉ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˉ lɨ˜ huí̱i̱ˉ fɨˊ lɨ˜ neáangˊ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaaˈ dseaˋ Israel e nidsiˈéeˈr˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ góoˋnaaˈ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱. 	 De Joden keken elkaar verwonderd aan. "Waar wil die Man naar toe dat wij Hem niet zouden kunnen vinden? Is Hij misschien van plan naar de Joden in het buitenland te gaan en de andere volken Zijn leer te brengen?


Jo̱ íiˋ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ e sɨséeˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ, jo̱ jaˋ ɨ́ˆ óoˊnaˈ jí̱i̱ˈ˜ cuaiñ˜ quiáˈˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Richt daarom uw gedachten op de dingen van de hemel en niet op die van de aarde.


Jo̱baˈ cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Jaˋ güɨ́nˈˋ jnea˜, co̱ˈ nabɨ jaˋ mɨˊ cají̱ˈˋtu̱ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Tiquiéˆe. Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ lana e niguønˈˆ güɨjméeˈ˜ júuˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nɨlɨ́ɨngˊ laco̱ˈ rúnˈˋn e nijmijíngˈˊtu̱ rúˈˋnaaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ lɨ́ɨngˊ Tiquiéˆe jo̱guɨ íˋbɨ i̱ lɨ́ɨngˊ Tiquíiˆnaˈ cajo̱, jo̱ íbˋ Fidiéeˇ quiéˉe jo̱guɨ íbˋ Fidiéeˇ quíiˉnaˈ cajo̱. 	 "Raak Mij niet aan", zei Jezus. "Want Ik ben nog niet teruggekeerd naar mijn Vader. Ga naar mijn broeders en vertel hun dat Ik terugga naar mijn Vader, Die ook jullie Vader is. Naar mijn God, Die ook jullie God is."


Jo̱ jmóoˋo jaléˈˋ e na e laco̱ˈ niníiˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ jo̱guɨ e laco̱ˈ røøbˋ niˈíingˈ˜naaˈ e jloˈˆ e cuøˊ e júuˆ jo̱. 	 Ik doe het allemaal terwille van het goede nieuws; ik wil samen met vele anderen de zegen ervan hebben.


Jo̱ lajo̱b cajo̱ cajméeˋ jaangˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ levita i̱ siiˋ Séˆ i̱ niseengˋ fɨˊ co̱o̱ˋ lɨ˜ siiˋ Chipre. Jo̱ i̱ dseaˋ íˋ calɨsírˋ quiáˈˉ i̱ dseaˋ apóoˆ do Bernabé, e guǿngˈˋ dseaˋ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ rúngˈˋ; 	 Eén van die mensen was Jozef, een Leviet van het eiland Cyprus. Hij werd door de apostelen Barnabas genoemd, wat betekent: "Zoon van de troost".


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cajíngˈˉ Jesús jaléˈˋ e júuˆ na, lalab casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do: 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


Jo̱ dsʉˈ calɨlíˈˆ i̱ dseata˜ do e cajángˈˋ i̱ dseaˋ do Jesús uíiˈ˜ e dsihuɨ́ɨmˊbre quiáˈˉ dseaˋ do. 	 Wat willen jullie?" Want hij wist wel dat de Joodse leiders Jezus uit jaloezie hadden laten arresteren.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cangóbˉ Jesús fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ e siiˋ Olivos co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ quiáˈrˉ. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ fɨˊ jo̱, jo̱b caguáˋ Jesús, jo̱ lajeeˇ jo̱b cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ quiáˈrˉ do fɨˊ lɨ˜ guiiñˈ˜ do lɨ˜ co̱o̱ˋ yaaiñ˜, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ dseaˋ do lala: —Ii˜naaˈ faˈ ˈnʉˋ nijméeˈ˜ jneaˈˆ júuˆ ¿lɨ˜ nidsijéeˊ lajaléˈˋ e la? ¿E˜ jaléˈˋ e nilɨli˜ jéengˊguɨ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nʉ́ˈˉguɨ niñíiˊtu̱ ˈnʉˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la jo̱guɨ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niˈíingˉ jmɨgüíˋ? 	 "Wanneer zal dat gebeuren?" vroegen de discipelen later, toen Hij met hen op de helling van de Olijfberg zat. "Waaruit kunnen wij opmaken dat U terugkomt en dat deze tijd naar zijn einde loopt?"


Jo̱ dsʉˈ mɨ˜ jáˈˉ calɨ́ngˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ jaléˈˋ júuˆ e guiaˊ i̱ Lii˜ do quiáˈˉ jial iing˜ Fidiéeˇ cá̱rˋ nifɨˊ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ cuaiñ˜ quiáˈˉ Jesús i̱ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ sɨjeengˇ dseaˋ Israel, jo̱baˈ dseañʉˈˋ dseamɨ́bˋ jángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóˋ Fidiéeˇ mɨ˜ núurˋ jaléˈˋ júuˆ e guiaˊ i̱ Lii˜ do, jo̱ mɨfɨ́ɨngˋ casaamˋbre jmɨɨˋ e laco̱ˈ cuøˊ li˜ e nɨlɨ́ɨiñˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Maar dat veranderde toen Filippus kwam. Hij vertelde hun over het Koninkrijk van God en over Jezus Christus. De mensen geloofden hem en lieten zich dopen, zowel mannen als vrouwen.


Co̱ˈ jaˋ niˈíngˈˋ Fidiéeˇ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ lɨco̱ˈ núuˋ e júuˆ quiʉˈˊ ta˜ do e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ, dsʉco̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ dseaˋ i̱ jmóoˋ nʉ́ʉˈ˜ laco̱ˈ féˈˋ e júuˆ jo̱, jí̱i̱ˈ˜ íˋbingˈ i̱ niˈíngˈˋ Fidiéeˇ e lɨ́ɨiñˊ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. 	 Om voor God vrijuit te gaan, moet u doen wat Hij wil, of u Zijn wet nu kent of niet.


Jo̱ song dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ ie˜ mɨ˜ catǿˈˉ Fidiéeˇ ˈnʉˋ e caˈuíinˈˆ dseaˋ quiáˈrˉ, jo̱ dsʉˈ jaˋ jmooˈˋ fɨˈíˆ e lɨ́ɨnˈˊ lajo̱. Jo̱ dsʉˈ song seaˋbɨ fɨˊ quíiˈˉ e niˈnáangˉ uøˈˊ e lɨ́ɨnˈˊ lajo̱, jo̱baˈ jmɨˈoˈˆ jóng. 	 Was u een slaaf toen God u riep, maak u daar dan niet druk over. Maar als de mogelijkheid zich voordoet vrij te komen, moet u die kans natuurlijk met beide handen aangrijpen.


Jo̱ uíiˈ˜ e jo̱baˈ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉˋ e jmeáangˈ˜ íˆ uøˈˊ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ do, dsʉco̱ˈ eáamˊ gaˋ ˈníˈˋ níiñˉ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e guiaˋnaaˈ. 	 maar pas wel voor hem op, want hij verzet zich fel tegen onze boodschap.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajmɨngɨ́ɨˋ i̱ dseaˋ quiáˈˉ Jesús do cajmɨngɨ́ˈrˉ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Fíiˋnaaˈ, ¿jialɨˈˊ féˈˋ i̱ tɨfaˈˊ quiáˈˉ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quíˉiiˈ dseaˋ Israel e Líiˆbingˈ i̱ nijáaˊ nifɨˊguɨ? 	 De discipelen vroegen: "Waarom zeggen de godsdienstleraars altijd dat de Christus pas kan komen nadat Elia is geweest?"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, canúˉu e cajíngˈˉ i̱ ángel i̱ jmóoˋ íˋ jaléˈˋ jmɨɨˋ do lala: Fidiéeˇ quíˉiiˈ, jaˋ dseeˉ røønˈˋ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ; co̱ˈ nɨcaquidsíˋbaˈ íˈˋ laco̱ˈ catɨ́ɨngˉ, jo̱ ˈnʉbˋ i̱ seengˋ jo̱guɨ nɨseemˋbaˈ cajo̱ lají̱i̱ˈ˜ nʉ́ˈˉguɨ e nitɨro̱o̱ˇ jmɨgüíˋ, 	 Ik hoorde de engel van het water zeggen: "Rechtvaardige God, Die er altijd is geweest, het is goed dat U deze oordelen over de wereld laat komen.


Jo̱baˈ cañíiˋ Tʉ́ˆ Simón có̱o̱ˈ˜ i̱ apóoˆ caguiaangˉguɨ do, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseaˋ góorˋ i̱ sɨseángˈˊ do: —Laniingˉguɨ eáangˊ ˈnéˉ e jmitíˆnaaˈ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ Fidiéeˇ laco̱ˈguɨ e nijmitíˆnaaˈ ta˜ quiʉˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Petrus en de andere apostelen antwoordden: "Men moet God meer gehoorzamen dan de mensen.


Jo̱baˈ casɨ́ˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Jneab˜ dseaˋ lɨ́ɨnˊn e iñíˈˆ e cuøˊ e seengˋ dseaˋ lata˜; jo̱guɨ i̱ dseaˋ i̱ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ quiéˉe jo̱guɨ nɨcajángˈˋ yaaiñ˜ fɨˊ jaguóoˋo, jo̱baˈ joˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ niguiáˋguɨ jmɨˈaaiñˉ o̱ˈguɨ jmɨjmɨɨiñˉ. 	 Jezus antwoordde: "Ik ben het brood dat leven geeft. Wie bij Mij komt, zal nooit meer honger krijgen. Wie in Mij gelooft, zal nooit meer dorst krijgen.


Jo̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜ yʉ́ʉˈ˜ quíˉiiˈ, dseaˋ Samaria, quɨ́ˈˉ tɨ́ɨiñˋ e jmiféiñˈˊ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ e móˈˋ la, jo̱ dsʉˈ jaléngˈˋguɨ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ Israel, fóˈˋnaˈ e jí̱i̱ˈ˜ fɨˊ Jerusalén lɨ˜ ˈnéˉ e nijmiféngˈˊnaaˈ Fidiéeˇ. 	 Op welke plaats moeten wij God eigenlijk aanbidden? Hier op de berg Gerizim zoals onze voorouders altijd deden of in Jeruzalem zoals de Joden zeggen?"


Jo̱guɨ lajeeˇ e taang˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, nɨcalɨséngˋnaˈ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ jaangˋ dseaˋ ˈgooˋ eáangˊ e jmooˋnaˈ la tíiˊ e jáˉ óoˊnaˈ, jo̱guɨ e seaˋ jaléˈˋ e iing˜naˈ e laco̱ˈ jmiˈiáangˋ óoˊnaˈ laco̱ˈ jaangˋ jóˈˋ i̱ jmɨˈúngˈˉ dseaˋ quiáˈˉ e nijngáiñˈˉ. ¡Jo̱ dsʉˈ lana nɨcatɨ́ˋ íˈˋ quíiˉnaˈ! 	 U hebt op aarde veel plezier gehad; u hebt in grote weelde geleefd en uzelf vetgemest, zoals een dier wordt vetgemest voor de slacht.


dsʉˈ faˈjiʉ e jmɨcó̱o̱ˈ˜ fii˜ i̱ ˈlɨngˈˆ quiéˉe laco̱ˈ fóˈˋnaˈ na, jo̱baˈ ¿i̱˜ i̱ lɨ́ɨngˉnaˈ i̱ jmɨcó̱o̱ˈ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ góoˋnaˈ i̱ nɨcaˈuǿøngˋ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ jéeˊ quiáˈˉ dseaˋ? Co̱ˈ i̱ dseaˋ íˋ eˈrˊ ˈnʉ́ˈˋ e o̱ˈ lajo̱ e ɨˊ óoˊnaˈ. 	 Hoe kan zijn koninkrijk dan blijven bestaan? Als de duivel Mij de macht geeft boze geesten te verjagen, hoe staat het dan met uw eigen volgelingen? Want die verjagen ook boze geesten! Dat doen zij zeker ook door de macht van de duivel? Vraag het hun eens, als u durft.


Jo̱ ie˜ jmɨɨ˜ jo̱ nɨlɨ́ɨˊ e guatɨˈlóˉ jmɨɨ˜ e jmiˈíngˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ Israel. 	 De vrijdagmiddag was bijna voorbij. De sabbat zou beginnen.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, jmiˈleáangˆnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜, jo̱guɨ jmeeˉnaˈ e nijí̱ˈˊtu̱ jaléngˈˋ ˈlɨɨ˜, jo̱guɨ jmiˈleáangˆnaˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táangˋ, jo̱guɨ uøøngˉnaˈ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ. Jo̱ jaˋ cá̱ˆnaˈ e ˈléengˈ˜naˈ quiáˈˉ lají̱i̱ˈ˜ e nijmeeˉnaˈ do, co̱ˈ jaˋ eeˋ cuuˉ cacǿngˉ quíiˉnaˈ e cangɨ́ɨngˋnaˈ. 	 Maak zieken gezond. Laat doden weer levend worden. Genees melaatsen. Verdrijf boze geesten. Jullie mogen er niets voor vragen, omdat je het zelf ook voor niets hebt gekregen.


Jo̱ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ có̱o̱ˈ˜guɨ lajɨɨngˋ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel do ˈnóˈrˊ jial e laco̱ˈ niguiéˈrˊ e niˈnɨ́iñˉ Jesús có̱o̱ˈ˜ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉ, jo̱ lajo̱baˈ nilíˈrˋ e nijngáiñˈˉ dseaˋ do. 	 De leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad zochten getuigen om Jezus ter dood te kunnen veroordelen. Maar zij vonden alleen mensen die een vals getuigenis wilden afleggen.


Jo̱baˈ fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e ˈnéˉ tʉ́ˆbaˈ jaléˈˋ e jaˋ dseengˋ e jmooˋnaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ caˈˊ ˈnaangˋnaˈ cajo̱ jaléˈˋ e ˈlɨˈˆ e seaˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ íingˈ˜naˈ e ngocángˋ óoˊnaˈ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e nɨcanʉ́ʉˉnaˈ, dsʉco̱ˈ e júuˆ jo̱baˈ e quɨ́ɨˈ˜ jmɨɨ˜ e nileángˋnaˈ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quíiˆnaˈ. 	 Reken dus voorgoed af met alles in uw leven wat vuil is of wat maar de schijn heeft slecht te zijn. Wees dankbaar voor het geweldige nieuws dat wij ontvangen hebben, want daardoor kan onze ziel gered worden.


Jo̱ uiing˜ lajo̱baˈ cajíngˈˉ sejmiiˋ i̱ dseaˋ i̱ caˈláangˉ do e yaang˜ i̱ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo do ˈnéˉ nijmɨngɨ́ˈrˉ i̱ jó̱o̱iñˈˊ do co̱ˈ nɨfémˈˊbiñˈ do. 	 Daarom zeiden zij: "Hij is oud en wijs genoeg. Vraag het hem zelf."


Jo̱ co̱ˈ nɨsɨtabˇ dsiˋnaaˈ e jmiˈneáamˋ Fidiéeˇ jneaa˜aaˈ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱baˈ joˋ ˈnéˉ jmóˆnaaˈ ˈgóˈˋnaaˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ, co̱ˈ laco̱ˈguɨ lɨ́ɨngˊ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ, lajo̱b lɨ́ɨˊ jneaa˜aaˈ fɨˊ jmɨgüíˋ la cajo̱. 	 Als de liefde in ons haar doel bereikt, kunnen wij vol vertrouwen de dag van het grote oordeel tegemoet zien, omdat wij in deze wereld leven zoals Christus er leefde.


Dsʉco̱ˈ Fidiéeˇ lɨ́ɨiñˊ Jmɨguíˋ, jo̱baˈ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jmiféngˈˊ írˋ, ˈnéˉ nijmérˉ lajo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Jmɨguíˋ quiábˈˉ dseaˋ do dseángˈˉ laco̱ˈ sɨˈíˆ. 	 God is Geest en wij kunnen Hem alleen aanbidden als onze aanbidding geestelijk en oprecht is."


Jo̱ dsʉˈ jie˜ mɨˊ jmeáangˈ˜naˈ ta˜ e fɨˊ seaˋ quíiˉnaˈ do e laco̱ˈ nijméeˆnaˈ e niténgˈˋ fɨˊ ni˜ dseeˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ rúngˈˋnaˈ i̱ jaˋ mɨˊ ˈgooˋ teáangˉ teáˋ có̱o̱ˈ˜ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Pas er dus voor op dat uw recht om te eten niet een struikelblok wordt voor anderen, die niet zo sterk in hun schoenen staan.


Jo̱ laco̱o̱ˋ néeˈ˜ mɨ˜ fǿngˈˋnaaˈ Fidiéeˇ i̱ lɨ́ɨngˊ Tiquiáˈˆ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ, sojiébˈˊ cuǿøˉnaaˈr guiˈmáangˈˇ uii˜ quíiˉnaˈ. 	 Altijd als wij voor u bidden, danken wij God, Die de Vader is van onze Here Jezus Christus.


Jo̱guɨ lana, dseaˋ rúˈˋnaaˈ, e júuˆ e nifɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ la o̱faˈ e nifáˈˆa guiʉ́ˉ uii˜ quíiˉnaˈ. Co̱ˈ li˜ e lɨ́ˈˆ lɨˊ ˈléebˊ quíiˉnaˈ mɨ˜ seáangˈ˜ rúngˈˋnaˈ e jmiféngˈˊnaˈ Fidiéeˇ e lafaˈ e nijméˉ e guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ. 	 Het volgende wat ik moet regelen, is iets waar ik geen goed woord voor over heb. Het gaat namelijk om uw bijeenkomsten, die schadelijk zijn in plaats van nuttig.


Jo̱ lajeeˇ ˈnɨˊ jmɨɨ˜ dsíˋ condseáˈˉ niníˋ lajɨɨngˋ dseaˋ i̱ seengˋ fɨˊ fɨɨˋ píˈˆ o̱si fɨˊ fɨɨˋ cóoˈ˜ é, jo̱ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ jo̱guɨ lacaˈíingˈ˜ lacaˈíingˈ˜ jmíiˊ e féˈˋ dseaˋ, e dob rɨsaang˜ i̱ dseaˋ gángˉ i̱ nɨˈlɨɨng˜ do fɨˊ jee˜ ˈnʉ́ʉˊ. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do jaˋ nicuǿrˉ fɨˊ faˈ e niˈángˉ i̱ dseaˋ i̱ tengˈˊ ˈlɨɨng˜ do. 	 De lijken zullen niet worden vrijgegeven voor de begrafenis. Van over de hele wereld zullen mensen ernaar komen kijken.


Dsʉco̱ˈ mɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ lajo̱, jaléngˈˋ dseaˋ niˈléˉbre quiáˈˉ rúiñˈˋ e nijángˈˋneiñˈ quiáˈˉ e nijúuiñˉ, jo̱guɨ lajo̱ cajo̱ jaléngˈˋ tiquiáˈˆ dseaˋ nijámˈˋbre jaléngˈˋ jó̱o̱rˊ e nijúuiñˉ; jo̱guɨ jaléngˈˋ jó̱o̱ˊ dseaˋ nitíngˉ nijíñˉ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ sejmiirˋ jo̱ cartɨˊ nijngámˈˉbreiñˈ. 	 Er zullen mensen zijn die hun broer de dood injagen door hem te verraden. Vaders zullen hetzelfde doen met hun kinderen. En kinderen zullen tegen hun ouders in opstand komen en hen vermoorden.


Dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, faco̱ˈ jnea˜ guiaˋbɨ́ɨ júuˆ e dseángˈˉ la guíimˋ ˈnéˉ jméˉ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e li˜ fɨˊ ngúuˊ táaiñˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ lɨtɨ́ɨngˋ dseaˋ Israel, jo̱baˈ faco̱ˈ lajo̱, jaˋ e ta˜ e jmángˈˋ dseaˋ Israel jnea˜ gaˋ jóng. Jo̱ faco̱ˈ lajo̱b jmóoˋo, jo̱baˈ jaˋ lɨguíingˉ dseaˋ Israel uii˜ quiáˈˉ jaléˈˋ e júuˆ e guiaaˉ quiáˈˉ jaléˈˋ e cangongɨ́ɨngˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ jóng. 	 Sommigen beweren zelfs dat !k zeg dat besnijden nodig is. Maar dan vraag ik mij wel af, broeders, waarom ik nog steeds vervolgd word. Als dat waar was, zou niemand zich eraan stoten dat ik Christus bekendmaak, Die aan het kruis gestorven is.


Jo̱guɨ lajɨˋ guiequiúungˋ i̱ yʉ́ʉˈ˜ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ neáangˊ é̱e̱ˆ quiáˈˉ fɨˊ quiniˇ laco̱ˈ guiing˜ Fidiéeˇ ˈñiaˈrˊ, lajɨɨmˋ i̱ dseaˋ cǿøngˈ˜ do catúuiñˊ cartɨˊ cajnúuˉ nir˜ fɨˊ ni˜ uǿˉ, jo̱ lajo̱b cajmiféiñˈˊ Fidiéeˇ 	 De 24 ouderlingen, die voor God op hun troon zaten, vielen in aanbidding voor Hem neer en zeiden:


Jo̱ dsʉˈ lalab cañíiˋtu̱ Jesús quiáˈˉ Tʉ́ˆ Simón jo̱ cajíñˈˉ: —Doñiˊ i̱i̱ˋ dseaˋ i̱ lalɨ́ˉ caláˈˉ, jo̱baˈ jaˋ ˈnéˉ láˈˉtu̱r ladsifɨˊ lado, jo̱ jí̱i̱ˈ˜ tɨɨˉbre ˈnéˉ nirú̱ˈˉtu̱r co̱ˈ sɨjgɨ́ɨmˆbre latøøiñˉ. Jo̱guɨ ˈnʉ́ˈˋ lɨ́ɨmˊbaˈ dseaˋ sɨjgɨ́ɨngˆ, nañiˊ faˈ jaˋ lajaléngˈˋnaˈ lɨ́ɨngˊnaˈ lajo̱. 	 Jezus zei: "Wie zich gebaad heeft, hoeft zich niet nog eens te wassen. Hij is helemaal schoon.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do: —E lab e júuˆ e niingˉguɨ do: “Jmiˈneáangˋ Fíiˈˋ Fidiéeˇ carˋ ngocángˋ oˈˊ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ bíˋ seengˋ jmɨguíˋ quíiˈˉ jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e ɨˊ oˈˊ.” 	 Jezus antwoordde: "Heb de Here, uw God, lief met heel uw hart, ziel en verstand.


jo̱guɨ nijméeˈˆ laco̱ˈ tú̱ˉ juˈˊ jaléˈˋ e jo̱ laco̱ˈguɨ mɨ˜ júngˈˋ dseaˋ co̱o̱ˋ ˈmɨˈˊ, jo̱guɨ nijmɨsɨ́ɨnˈˆ jaléˈˋ e jo̱ laco̱ˈguɨ mɨ˜ jmɨsɨ́ɨngˉ dseaˋ sɨ̱ˈrˆ. Dsʉˈ ˈnʉˋguɨ, røøbˋ lɨnˈˊ contøøngˉ, co̱ˈ jaˋ sɨsɨ́ɨnˈˆ jí̱i̱ˈ˜ capíˈˆ, jo̱guɨ cajo̱ jaˋ tó̱o̱ˋ jmɨɨ˜ faˈ e niˈíinˈˉ. 	 op een dag zult U ze oprollen en door nieuwe vervangen. Maar U zult Zelf nooit veranderen; aan Uw jaren zal geen einde komen." (E)


Jo̱ jiéˈˋgo̱ fɨɨˋ lɨ˜ niguilíingˉnaˈ lɨ˜ jaˋ niˈíngˈˋ dseaˋ ˈnʉ́ˈˋ, jo̱baˈ uøøngˋnaˈ e fɨɨˋ jo̱, jo̱ mɨ˜ nɨteáangˉnaˈ ˈnɨˈˋ e fɨɨˋ do, bóˈˋnaˈ ˈleeˋ e to̱o̱˜ tɨɨ˜naˈ laco̱ˈ cuøˊ li˜ e jaˋ caˈéeˋ i̱ dseaˋ do guiʉ́ˉ có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ. Jo̱ jaléˈˋ e ta˜ na caquiʉˈˊ Jesús quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ do. 	 Als ze in een stad niets van je willen weten, moet je daar meteen weggaan. Schud het stof van je voeten af."


jo̱ casɨ́ˈrˉ: —¡Tɨfaˈˊ Jesús, fɨ́ɨˉ güɨlíinˈˋ jneaˈˆ e lɨ́ɨˊnaaˈ lala! 	 Ze bleven op een afstand staan en riepen: "Meester! Jezus! Heb medelijden met ons!"


Jo̱ dsʉˈ nʉ́ˈˉguɨ e niˈíˋ i̱ Juan do ˈnʉñíˆ, lajeeˇ cateáaiñˋ fɨˊ guaˋ Jordán e seáaiñˋ dseaˋ jmɨɨˋ, jo̱ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ caguiéˉ Jesús fɨˊ jo̱, jo̱ cajgáaiñˉ jmɨɨˋ cajo̱. Jo̱ dsifɨˊ mɨ˜ cangɨ́ˋ e jo̱, jo̱ caféngˈˊ Jesús Fidiéeˇ dseaˋ guiing˜ ñifɨ́ˉ, jo̱ lajeeˇ jo̱ canaˊ cateáˋ fɨˊ ñifɨ́ˉ, 	 In de tijd dat Johannes nog vrij was, mengde Jezus Zich tussen de mensen om gedoopt te worden. Na Zijn doop, terwijl Hij in gebed was,


Jo̱ lajeeˇ táangˋ Jesús fɨˊ dseˈˋ crúuˆ mɨ˜ catɨ́ˋ guieñíˈˉ jóoˋ, jo̱b mɨ˜ caˈíˉ nʉ́ʉˆ fɨˊ guóoˈ˜ uǿˆ jo̱, jo̱ cateáˈˉ cartɨˊ la i̱i̱ˉ ˈnɨˊ e caˈlóoˉ. 	 Tegen de middag werd het in het hele land donker. Dat duurde tot een uur of drie.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, jo̱ cagüeáˉ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel e siiˋ Pentecostés quiáˈˉ mɨ˜ catɨ́ˋ cincuenta jmɨɨ˜ e canaangˋ rooˋ jaléˈˋ e jnirˊ. Jo̱ ie˜ jo̱, dob nɨsɨseángˈˊ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e fɨˊ lɨ˜ tɨ́ɨiñˋ e seáiñˈˊ do. 	 Op de Pinksterdag waren zij allemaal bij elkaar gekomen.


Jo̱ dsʉˈ Jesús latab˜ seeiñˋ, jo̱baˈ latab˜ lɨ́ɨiñˊ jmidseaˋ dseaˋ féngˈˊ i̱ laniingˉguɨ, jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ joˋ ˈneángˉguɨ jmidseaˋ i̱ jiéngˈˋguɨ i̱ niˈíingˋ é̱e̱ˆ quiáˈrˉ. 	 Maar Jezus leeft voor altijd en blijft voorgoed priester, zodat er niemand anders nodig is.


Jo̱ nɨne˜naaˈ guiʉ́ˉ e jaˋ caˈíingˉ Fidiéeˇ dseeˉ quiáˈˉ jaléngˈˋ ángeles i̱ caˈéeˋ dseeˉ, dsʉˈ lɨ́ˈˉ lɨˊ cangojéeiñˋ fɨˊ lɨ˜ ˈlɨbˈˆ jaléngˈˋ íˋ jo̱ fɨˊ lɨ˜ nʉʉˋ sǿbˈˋ caseáangˊneiñˈ do e sɨˈñúuiñˈ˜ do có̱o̱ˈ˜ ñíˆ cadena cartɨˊ mɨ˜ niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáiñˈˉ do. 	 God heeft zelfs opstandige, ongehoorzame engelen niet gespaard, maar in de afgrond gegooid waar zij in donkere holen opgesloten blijven tot de dag van het grote oordeel.


Jo̱guɨ lají̱i̱ˈ˜ guíˉ fíˆ e cañíiˈˉ quiáˈˉ i̱ jóˈˋ yúungˉ do ˈníbˈˋ niníingˉ i̱ dseamɨ́ˋ i̱ jmóoˋ ta˜ ˈnɨ́ɨngˋ ˈñiaˈˊ do, jo̱guɨ cabˈˊ nijmɨˈnángˋneiñˈ do, jo̱guɨ nijmérˉ rɨngúuiñˈˊ do; jo̱guɨ nidǿˈrˉ ngúuˊ táaiñˋ, jo̱guɨ cajo̱ nijɨ́mˉbre có̱o̱ˈ˜ jɨˋ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱. 	 Het beest en zijn tien horens zullen de hoer haten. Zij zullen haar alles afnemen en haar naakt laten liggen. Zij zullen haar vlees eten en haar daarna verbranden.


Jo̱ lajo̱b lɨ́ɨˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ e cajméeˋ dseaˋ, seaˋbaˈ e dsifɨbˊ lɨlíˈrˆ, jo̱ seaˋbɨ cajo̱ e jaˋ nilɨlíˈrˆ dsifɨˊ jo̱ cøøngˋguɨ nilɨlíˈrˆ, dsʉco̱ˈ jaˋ cuǿøngˋ faˈ lɨ́ˈˆ nijé̱ˉ lajo̱ e sɨˈmaangˇ. 	 Zo is het ook met de goede werken: Sommige zijn direct bekend, maar andere komen pas later aan de dag.


Jo̱guɨ nɨne˜bɨ́ɨˈ cajo̱ e nɨcagüémˉ i̱ ˈñiaˈˊ Jó̱o̱ˊ Fidiéeˇ do fɨˊ jmɨgüíˋ la e laco̱ˈ cacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ e nilɨcuíingˋnaaˈ dseángˈˉ i̱ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ do. Jo̱ lana cøømˋ nɨse̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ i̱ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ do jo̱guɨ có̱o̱ˈ˜ i̱ Jó̱o̱rˊ Dseaˋ Jmáangˉ do cajo̱. Jo̱ íˋbingˈ lɨ́ɨngˊ dseángˈˉ i̱ Fidiéeˇ i̱ jáˈˉ do, jo̱ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ íbˋ cajo̱ ngɨ́ɨngˋnaaˈ e se̱e̱ˉnaaˈ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ lata˜. 	 Wij weten dat de Zoon van God gekomen is en ons heeft laten zien hoe wij de enige en echte God kunnen leren kennen. Wij zijn één met de ware God door Zijn Zoon Jezus Christus. Hij is de ware God; Hem te kennen, is het eeuwige leven.


Jo̱ có̱o̱ˈ˜ e lab catɨ́ˋ ˈnɨˊ ya̱ˈˊ e cajmijnéengˋ ˈñiaˈˊ Jesús fɨˊ jee˜ dseaˋ quiáˈrˉ ie˜ mɨ˜ cangɨ́ˋ e cají̱ˈˊtu̱r caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Na Zijn terugkeer uit de dood was dit de derde keer dat Jezus bij Zijn discipelen kwam.


Jo̱baˈ cañíiˋ Jesús quiáˈˉ i̱ dseaˋ do jo̱ cajíñˈˉ: —Faco̱ˈ jáˈˉ e Fidiéeˇ lɨ́ɨngˊ Tiquíiˆnaˈ, jo̱baˈ ˈneáamˋ ˈnʉ́ˈˋ jnea˜ faco̱ˈ lajo̱, co̱ˈ íbˋ dseaˋ i̱ casíingˋ jnea˜ e cagáˉa fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱guɨ lab sínˈˋn lana. Co̱ˈ jnea˜ jaˋ cagáˉa la ñiiˉ ˈñiáˈˋa, dsʉco̱ˈ dseaˋ íˋbingˈ i̱ casíingˋ jnea˜ fɨˊ la. 	 Jezus zei: "Als God uw Vader was, zou u van Mij houden. Want Ik ben van God uit naar u toegekomen. Ik ben niet uit Mijzelf gekomen, maar God heeft Mij gestuurd.


Jo̱ uiing˜ e jo̱baˈ e nicuǿøˆø ˈnʉ́ˈˋ e júuˆ laniingˉ la e jaˋ mɨˊ cafɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ lamɨ˜ jéengˊguɨ, jo̱ e lab e jo̱: jmiˈneáangˋnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ. Jo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ la ˈneáangˋ jnea˜ ˈnʉ́ˈˋ, lajo̱b dseángˈˉ ˈnéˉ jmiˈneáangˋnaˈ dseaˋ rúngˈˋnaˈ cajo̱. 	 Dit is een nieuwe opdracht die Ik u geef: heb liefde voor elkaar. Heb voor elkaar net zoveel liefde als Ik voor u heb.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Jesús jaléˈˋ e cajíngˈˉ i̱ dseaˋ do, jo̱ cangóˉbre có̱o̱iñˈ˜ do. Dsʉˈ nʉ́ˈˉguɨ e niguiéeˊ Jesús fɨˊ quiáˈˉ i̱ dseaˋ do, cajíñˈˊ tú̱ˉ ˈnɨˊ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ i̱ casíingˋ i̱ fii˜ ˈléeˉ do i̱ quie̱ˊ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ Jesús lala: —Lalab jíngˈˉ fíiˋnaaˈ: 	 Jezus ging met hen mee. Maar toen Hij bijna bij het huis was, stuurde de kapitein een paar vrienden naar Hem toe met de boodschap:


dsʉco̱ˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ guiʉ́ˉ e mɨ˜ móoˉnaˈ jaléˈˋ e huɨ́ɨngˊ do, jo̱baˈ eáangˊguɨ seaˋ bíˋ quíiˆnaˈ e téˈˋnaˈ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨteáangˋnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 Wees dan maar blij; want als de weg ruw is, kan uw geduld groeien.


Dsʉˈ mɨ˜ cangáˉ dseaˋ Israel i̱ jaˋ jáˈˉ lɨ́ɨngˋ júuˆ e guiaˊ i̱ Paaˉ do jial tíiˊ fɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ caseángˈˊ fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ guáˈˉ quiáˈrˉ do, sóongˆ calɨ́ˉ dsihuɨ́ɨiñˉ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ canaaiñˋ féˈrˋ e jmangˈˉ júuˆ e o̱ˈ jáˈˉbaˈ guiaˊ i̱ Paaˉ do, jo̱guɨ jmineamˈˆbre dseaˋ do cajo̱. 	 De Joodse leiders werden kwaad, omdat Paulus en Barnabas zo in de belangstelling stonden. Zij waren erg jaloers en spraken Paulus fel tegen, in een taal die verre van netjes was.


Jo̱guɨ cajo̱ jie˜ jaˋ condseáˈˉ jaléngˈˋ jóˈˋ teáangˈ˜ é̱ˈˋ jmɨñíˈˆ cajúmˉbreˈ, jo̱guɨ caˈímˉ cajo̱ jie˜ jaˋ condseáˈˉ jaléˈˋ e móoˊ e ngɨˊ fɨˊ ni˜ jmɨñíˈˆ. 	 en een derde deel van de zeedieren ging dood en een derde deel van de schepen verging.


Co̱ˈ fɨˊ lɨ˜ guiing˜ Tiquíˆbaaˈ cajúˉu mɨ˜ cagüénˉn fɨˊ jmɨgüíˋ la, jo̱ dsʉˈ lanaguɨ nitʉ́ˆbaa fɨˊ la e laco̱ˈ niníngˈˆtú̱u̱ fɨˊ lɨ˜ guiiñ˜ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Ik ben van de Vader naar de wereld gekomen. Nu verlaat Ik de wereld en ga terug naar de Vader."


Jo̱guɨ nɨcajméerˋ e jaléngˈˋ jneaa˜aaˈ, dseaˋ lɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ quiáˈrˉ, nɨlɨ́ɨˊnaaˈ co̱o̱ˋ ˈléˈˋ dseaˋ i̱ lɨ́ɨngˊ lafaˈ jmidseaˋ i̱ jmooˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Tiquiáˈrˆ Fidiéeˇ. ¡Jo̱ majmɨˈgooˉbaaˈ jo̱guɨ majmifémˈˊbaaˈ dseaˋ do, co̱ˈ íbˋ dseaˋ i̱ eáangˊ ˈgøngˈˊ jo̱guɨ i̱ güeangˈˆ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜! Jo̱ lajo̱b nilíˋ. 	 Hij heeft ons bijeengebracht in Zijn Koninkrijk en ons tot priesters van Zijn God en Vader gemaakt. Voor Hem is alle lof en eer! Hij regeert voor altijd en eeuwig! Amen.


Jo̱ lalab fɨ́ɨˉtú̱u̱ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jaˋ jmooˋnaˈ e dsiˈgóˋ óoˊnaˈ mɨ˜ ngɨɨng˜naˈ jee˜ jaléˈˋ iihuɨ́ɨˊ uíiˈ˜ e lɨ́ɨngˊnaˈ dseaˋ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱guɨ jaˋ ɨ́ˆ áaˊnaˈ e jí̱i̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ dsingɨ́ɨngˉnaˈ lajo̱. 	 Vrienden, laat u niet in de war brengen door de vuurproef die u zult ondergaan, want die was te verwachten. Daaruit zal blijken of u op God blijft vertrouwen.


Jo̱ song i̱i̱ˋ casɨ́ˈˉ ˈnʉ́ˈˋ jialɨˈˊ jmooˋnaˈ lana, jo̱baˈ nifɨ́ˈˉnaˈr lala: “Lana ˈneángˉ fíiˋiiˈ i̱ búˈˆ la. Dsʉˈ mɨ˜ ningɨ́ˋ jo̱ nijajeaamˇtú̱u̱reˈ.” 	 Als iemand vraagt waarom jullie dat doen, zeg dan: 'De Here heeft ze nodig en zal ze zo vlug mogelijk laten terugbrengen."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseata˜ do e féˈˋ dseaˋ e nɨcají̱bˈˊtu̱ i̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do, jo̱baˈ eáamˊ cangogáˋ dsíirˊ jo̱ cajíñˈˉ: —Jneab˜ dseaˋ caquiʉ́ˈˉʉ ta˜ e cahuɨ̱́ˈˋ moluu˜ i̱ Juan do. Jo̱ ¿i̱˜ i̱ éengˋ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ ngɨˊ jmóoˋ jaléˈˋ e guiʉ́ˉ jo̱guɨ quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜ e jmóorˋ lɨ́ˈˆ doñiˊ eeˋ? Jo̱baˈ lají̱i̱ˈ˜ ie˜ jo̱b cajmɨˈúungˋ dseata˜ Herodes e ˈnóˈrˊ jial niníiñˉ Jesús. 	 "Zou het Johannes zijn?" vroeg Herodes zich af. "Maar die heb ik laten onthoofden. En toch hoor ik steeds verhalen over een man die wonderen doet. Wie zou dat toch zijn?" En hij probeerde Jezus te zien te krijgen.


Jo̱guɨ lalab fɨ́ɨˉɨ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ sɨˈnɨɨngˇ i̱ jmóoˋ ta˜ huɨ̱́ˈˋ i̱ jaˋ ˈléengˈ˜, jmeeˉbaˈ nʉ́ʉˈ˜naˈ jaléˈˋ ta˜ quiʉˈˊ fii˜ quíiˉnaˈ. Jo̱guɨ jmeeˉbaˈ jaléˈˋ ta˜ jo̱ e jmɨˈgooˋbaˈre jo̱guɨ e ngocángˋ óoˊnaˈ cajo̱ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ catɨ́ɨngˉ e ˈnéˉ jméeˆnaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ ˈñiaˈrˊ. 	 Slaven, gehoorzaam uw aardse meesters met eerbied en ontzag. Dien hen met uw hele hart, zoals u Christus dient.


Jo̱guɨ ˈnʉˋ, dseaˋ i̱ dseángˈˉ i̱ jaˋ calɨtúngˉ dsíiˊ e cajmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ có̱o̱ˈ˜ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ mɨ́ɨˈ˜ɨ ˈnʉˋ e nijmɨcó̱o̱ˈ˜ lajɨˋ huáangˉ i̱ dseamɨ́ˋ na i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ e laco̱ˈ nisɨ́ngˉtu̱r røøˋ, co̱ˈ lajɨˋ huáamˉbiñˈ na cacuøˈˊ bíˋ yaaiñ˜ e cajmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜ lajeeˇ e caguiáˋa júuˆ quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ cajmɨcó̱o̱ˈ˜ jnea˜ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Clemente có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋguɨ dseaˋ caguiaangˉ i̱ cajméeˋ ta˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜. Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ na nɨcateáangˋ Fidiéeˇ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈrˉ fɨˊ lɨ˜ nɨtaang˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ nilɨseengˋ lata˜ có̱o̱ˈr˜. 	 Aan u, mijn toegewijde reisgenoot, vraag ik hun te helpen. Deze vrouwen hebben zich immers met mij ingespannen om het goede nieuws bekend te maken, net als Clemens en mijn andere medewerkers, van wie de namen staan opgeschreven in het Boek van het leven.


Jo̱ dsʉˈ huíimˉ niˈnángˋ yaaiñ˜ quiáˈˉ i̱ dseamɨ́ˋ do, co̱ˈ ˈgóˈˋbre e ninírˋ lají̱i̱ˈ˜ iihuɨ́ɨˊ e catɨ́ɨiñˈˉ do. Jo̱guɨ yaam˜bɨ jaléngˈˋ i̱ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ do féˈrˋ lala: ¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉˋ! ¡E ngɨ˜ fɨ́ɨbˆ ˈnʉˋ, fɨɨˋ féˈˋ e laniingˉ ˈgøngˈˊ e siiˋ Babilonia! Dsʉco̱ˈ co̱o̱ˋ lajeeˇ jali˜ lanab cagüeáˉ iihuɨ́ɨˊ quíiˈˉ. 	 Vol afschuw over de pijniging die zij ondergaat, blijven zij van verre toekijken: 'Och, groot en machtig Babylon, wat erg dat u in één uur alle straf krijgt!'


jo̱guɨ tɨɨrˉ lɨ́ɨˊ dseángˈˉ lafaˈ co̱o̱ˋ ñíˆ e siiˋ bronce e dseángˈˉ jíingˋ jɨˈˋ lafaˈ mɨ˜ iʉ˜ fɨˊ ni˜ jɨˋ, jo̱guɨ júuˆ quiáˈrˉ nʉ́ˈˋ lɨ́ˈˆ laco̱ˈ i̱i̱ˉ co̱o̱ˋ lóoˈ˜ e féˈˋ eáangˊ. 	 Zijn voeten glansden als gesmolten brons en Hij had een stem als een donderende waterval.


Jo̱baˈ jnea˜ lalab cangɨɨˉ quiáˈˉ dseaˋ na jo̱ cafɨ́ɨˉɨre: “Fíiˋi, ñibˊ i̱ dseaˋ do guiʉ́ˉ e jnea˜ ngɨɨˉ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ lɨ˜ té̱e̱ˉ guáˈˉ quiáˈˉ dseaˋ góoˋooˈ e jmánˈˋn jaléngˈˋ dseaˋ i̱ cuíingˋ ˈnʉˋ, jo̱guɨ tøøˉre fɨˊ ˈnʉñíˆ jo̱guɨ jmɨhuɨ́ɨnˋnre cajo̱. 	 'Ja, Here', antwoordde ik. 'Zij weten maar al te goed dat ik de synagogen ben langsgegaan en de mensen die in U geloofden, heb gevangengezet en geslagen. Toen Uw getuige Stefanus werd vermoord, stond ik erbij.


Jo̱ i̱ Caifás do jaˋ cajíñˈˉ lajo̱ uíiˈ˜ e la tɨɨiñˋ ˈñiaˈrˊ, dsʉˈ fii˜ jmidseabˋ lɨ́ɨiñˊ ie˜ jo̱, jo̱baˈ Fidiéebˇ cacuøˈˊ írˋ e cajíñˈˉ lajo̱ e Jesús nijúuiñˉ cuaiñ˜ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ góorˋ dseaˋ Israel; 	 Dat zei hij niet uit zichzelf. Als hogepriester van dat jaar werd dit hem door God ingegeven. Hij voorspelde daarmee dat Jezus voor het Joodse volk zou sterven;


Jo̱ dsʉˈ i̱ dseaˋguɨ i̱ jaˋ jíiˈ˜ e ta˜ jo̱, jo̱ lɨco̱ˈ lɨ́ˋ dsíirˊ jí̱i̱ˈ˜ e ˈléemˈ˜bre, jo̱baˈ fɨng caguiéˉ jaangˋ ieˈdsinúuˆ lajeeˇ e nírˋ i̱ joˈseˈˋ do jo̱ cuí̱i̱ˋbre jóng, jo̱ dob tiúuiñˆ i̱ joˈseˈˋ do. Jo̱ lajo̱b jmóorˋ, co̱ˈ jaˋ lɨ́ɨiñˊ dseángˈˉ i̱ dseaˋ i̱ níˋ guiʉ́ˉ joˈseˈˋ jo̱guɨ co̱ˈ o̱ˈ joˈseˈˋ quiáˈˉguɨr cajo̱. Jo̱baˈ cuøˈˊbre fɨˊ i̱ ieˈdsinúuˆ do e nijmeángˈˋneˈ jo̱guɨ nicúngˈˊneˈ i̱ joˈseˈˋ do jo̱guɨ e nisojǿngˉ i̱ caguiaangˉguɨ do fɨˊ la fɨˊ na. 	 Een herdersknecht laat de schapen in de steek zodra hij een wolf ziet aankomen. Want hij is de herder niet. De schapen zijn niet van hem. De wolf pakt er één en jaagt de andere uiteen.


Jo̱ ie˜ jo̱ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ jaléngˈˋ nodsicuuˉ quiáˈˉ Roma có̱o̱ˈ˜guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seaˋ júuˆ e dsíngˈˉ røøiñˋ dseeˉ ngolíiñˉ fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús e núurˋ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do. 	 De tolontvangers en andere mensen met een slechte naam kwamen vaak naar Jezus luisteren.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, cajíngˈˉguɨ Jesús casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ ngɨˊ có̱o̱ˈr˜ do co̱o̱ˋguɨ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento jo̱ cajíñˈˉ: —Lalab lɨ́ɨˊ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ: Jo̱ e jo̱ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ cangojníˋ mɨcuɨˈieeˋ jloˈˆ fɨˊ lɨ˜ nɨcajɨ́ɨrˉ; 	 Jezus vertelde nog een gelijkenis. "U kunt zich het Koninkrijk van de hemelen ook zo voorstellen. Een boer zaaide goed graan op zijn land.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ cangolíingˆ jaléngˈˋ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ saduceo fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús, co̱ˈ iiñ˜ e niguiéˈrˊ jial e niˈnɨ́iñˉ dseaˋ do fɨˊ quiniˇ dseata˜. Jo̱baˈ camɨˈrˊ dseaˋ do e faˈ nijméiñˉ co̱o̱ˋ e li˜ e quɨ́ɨˈr˜ jmɨɨ˜, jo̱ lajo̱baˈ nicuǿˉ li˜ e Fidiéebˇ dseaˋ i̱ casíiˋ quiáˈrˉ. 	 Op een dag kwamen er Farizeeërs en Sadduceeërs naar Jezus toe om Hem op de proef te stellen. Zij vroegen Hem om een teken uit de hemel. Hij moest maar eens bewijzen dat Hij de Zoon van God was.


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ mɨ˜ cajmeˈˊe e jiˋ e casɨ́ɨnˉn quíiˉnaˈ do, jaˋ caˈɨ́ˋ dsiiˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ caˈléeˊ do o̱ˈguɨ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ cangongɨ́ɨngˉ gaˋ do, jo̱ dsʉˈ cajmeˈˊe e jiˋ do e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nilɨli˜ fɨˊ quiniˇ Fidiéeˇ jial tíiˊ guiing˜ óoˊnaˈ uíiˈ˜ quíˉnaaˈ. 	 Ik heb dat allemaal geschreven, opdat de Here u zou laten zien hoeveel u eigenlijk om ons geeft. Het was me daar veel meer om begonnen dan om de man die het kwaad had gedaan of om degene die daarvan de dupe was.


Jo̱ mɨ́ɨˈ˜ɨ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáangˉ e nilíˋ fɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ jaléngˈˋ dseaˋ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉ i̱ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Onesíforo, dsʉco̱ˈ jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ cajmɨcó̱o̱ˈr˜ jnea˜, co̱ˈ cajárˉ e jajmitíiˈr˜ dsiiˉ, jo̱guɨ jaˋ cajméerˋ ɨˈˋ lɨ́ɨiñˉ uíiˈ˜ quiéˉe dsʉˈ uíiˈ˜ e sɨjnɨ́ɨnˇn. 	 Ik vraag de Here of Hij Onesiforus en zijn gezin wil zegenen, omdat die mij vaak heeft bezocht om mij te bemoedigen. Zijn bezoeken waren voor mij een verfrissing; hij schaamde zich er niet voor met een gevangene bevriend te zijn.


jo̱ dsʉˈ jaˋ ne˜naaˈ jial e calɨjnéˈrˋ, o̱ˈguɨ ne˜naaˈ i̱˜ i̱ cajméeˋ e calɨjnéˈrˋ cajo̱; jo̱ nab cuǿøngˋ nijmɨngɨ́ɨˈˇnaˈre ˈñiaˈrˊ co̱ˈ nɨfémˈˊbre, jo̱ ˈñiaˈˊbre cuǿøngˋ líˋ jmeáˈrˉ ˈnʉ́ˈˋ júuˆ dseángˈˉ laco̱ˈ calɨ́ˉ. 	 Maar wij weten niet hoe het komt dat hij nu kan zien. Wij weten ook niet wie zijn ogen genezen heeft. Vraag het hem zelf. Wie weet het beter dan hij? Hij is oud en wijs genoeg."


Jo̱ dsifɨbˊ cagüɨˈˊ Jesús jminiñˈˇ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Nijmee˜baa e nilɨjnéˈˋtu̱ˈ, co̱ˈ jábˈˉ calɨ́ngˉnaˈ e quɨ́ɨˈ˜baa jmɨɨ˜. 	 Hij raakte hun ogen aan en zei: "Wat u gelooft, zal gebeuren." En zij konden zien!


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ i̱ dseaˋ nʉˈluu˜ quiáˈˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ do e cajíngˈˉ i̱ Paaˉ do lajo̱, jo̱baˈ dsifɨˊ ladob cangáiñˈˉ e cangojméeˈrˇ júuˆ i̱ fii˜ ˈléeˉ do quiáˈrˉ jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —¿E˜ nijméeˆ ˈnʉˋ có̱o̱ˈ˜ i̱ dseañʉˈˋ do, co̱ˈ dseaˋ calɨséngˋ fɨˊ lɨ˜ quiʉˈˊ dseaˋ romano tab˜ jíñˈˉ e lɨ́ɨiñˊ? 	 De officier ging naar de commandant en zei: "Wat gaat u doen? Die man is een Romein!"


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caguíimˋ Fidiéeˇ i̱ dseata˜ Saúl do e lɨiñˈˊ ta˜, jo̱ caguiéeiñˋ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Davíˈˆ i̱ nilíingˉ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ quiáˈˉ dseaˋ Israel, jó̱o̱ˊ jaangˋ dseañʉˈˋ i̱ siiˋ Isaí. Jo̱ lalab cajíngˈˉ Fidiéeˇ e éeiñˋ i̱ dseata˜ Davíˈˆ do ie˜ jo̱: “Eáamˊ iáangˋ dsiiˉ có̱o̱ˈ˜ Davíˈˆ i̱ lɨ́ɨngˊ jó̱o̱ˊ Isaí, co̱ˈ nijmiti˜bre lají̱i̱ˈ˜ e iin˜n.” 	 Maar na veertig jaar zette God hem af en gaf hun een nieuwe koning, David, een man naar Zijn hart. 'Ik heb David, de zoon van Isaï, gevonden', zei Hij, 'een man naar mijn hart, die altijd zal doen wat Ik hem vraag'.


Jo̱ dsʉˈ latøøngˉ jmɨgüíˋ có̱o̱ˈ˜guɨ guóoˈ˜ uǿˉ e seaˋ lana nɨsɨséeˆ e quiáˈˉ e nicóbˋ, co̱ˈ lajo̱b ta˜ e caquiʉˈˊ Fidiéeˇ e nilíˋ. Jo̱ có̱o̱ˈ˜ e jɨˋ jo̱b nicángˋ dseaˋ mɨ˜ tɨˊ lɨ˜ nitɨ́ˉ íˈˋ e niquidsiˊ Fidiéeˇ íˈˋ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ dseaˋ jmɨgüíˋ, jo̱ ie˜ jo̱b mɨ˜ niˈíingˆ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ calɨnʉ́ʉˈ˜ jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 En God heeft gezegd dat de tegenwoordige hemel en aarde zorgvuldig bewaard worden voor een enorm vuur op de dag van het grote oordeel, als alle mensen die niets van God willen weten, ten onder zullen gaan.


Jo̱ e jábˈˉ, i̱ lɨɨng˜ i̱ dseaˋ íˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ dsʉˈ e dsihuɨ́ɨmˊbre o̱si e ˈníˈˋ níiˉbre é, jo̱ dsʉˈ i̱ lɨɨng˜guɨ jmóorˋ e ta˜ jo̱ e guiʉ́ˉ dsíiˊbre. 	 Sommigen hier maken het goede nieuws over Jezus Christus bekend omdat zij jaloers zijn op de manier waarop God mij hier heeft gebruikt. Gelukkig zijn er ook anderen die het met de juiste motieven doen.


Jo̱ mɨ˜ cangoyúungˈ˜ e canúuˉ i̱ dseaˋ gángˉ do lado, jo̱ cangolíimˉbre jóng. Jo̱ mɨ˜ caguilíiñˉ e fɨɨˋ do, jo̱b calɨti˜ jí̱i̱ˈ˜ laco̱ˈ cajíngˈˉ Jesús lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Zij gingen op weg en vonden het veulen, precies zoals Jezus had gezegd.


Jo̱ jaangˋ i̱ ɨ̱ɨ̱ˋ i̱ taang˜ fɨˊ dseˈˋ crúuˆ do gabˋ féˈrˋ uii˜ quiáˈˉ Jesús cajo̱, jo̱ sɨ́ˈrˋ dseaˋ do lala: —Song dseángˈˉ jáˈˉ e ˈnʉˋ lɨnˈˊ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ leaangˉ uøˈˊ jóng jo̱guɨ leaangˉ jneaˈˆ. 	 Eén van de misdadigers die naast Hem hing, zei spottend: "Zo, U bent dus de Christus? Bewijs dat eens. Red Uzelf en ons."


Jo̱ lajeeˇ e teáangˉ i̱ dseaˋ i̱ jmiguiángˈˊ e fɨˊ siguiˊ do, jo̱baˈ dob iuungˉ Jesús có̱o̱ˈ˜guɨ i̱ fii˜ jmidseaˋ do e fɨˊ dsíiˊ sɨnʉ́ʉˆ do. Jo̱ lajeeˇ jo̱ i̱ fii˜ jmidseaˋ do canaaiñˋ jmɨngɨ́ˈrˉ Jesús uii˜ quiáˈˉ dseaˋ quiáiñˈˉ do có̱o̱ˈ˜guɨ jaléˈˋ e nɨcaˈeˈrˊ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ íˋ cajo̱. 	 De hogepriester ondervroeg Jezus over Zijn discipelen en ideeën.


Co̱ˈ nɨñíbˆ ˈnʉ́ˈˋ e eáamˊ guiúngˉ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ nañiˊ faˈ jaˋ catɨ́ɨnˉn, jo̱baˈ nɨcacuøˈrˊ jnea˜ e ta˜ la e laco̱ˈ niˈuíingˉ guiʉ́ˉ quíiˉnaˈ. 	 U hebt ongetwijfeld gehoord dat God zo goed is geweest mij een speciale taak voor u te geven.


Jo̱ ie˜ jo̱, dob niteáangˉ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseaˋ Israel i̱ lɨ́ɨngˊ dseaˋ fariseo. Jo̱ mɨ˜ canúurˉ sɨ́ɨngˋ i̱ dseaˋ do lado, jo̱baˈ cajíñˈˉ: —Laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ bíˋ quiáˈˉ Beelzebú i̱ lɨ́ɨngˊ fii˜ jaléngˈˋ i̱ ˈlɨngˈˆ, laˈeáangˊ íˋbingˈ tɨɨngˋ i̱ dseañʉˈˋ na e uǿøiñˋ i̱ ˈlɨngˈˆ i̱ teáangˈ˜ dsíiˊ dseaˋ. 	 Maar de Farizeeërs die ook van dit wonder hoorden, reageerden: "Hij kan de boze geesten verjagen omdat de duivel hem die macht heeft gegeven."


Jo̱ uíiˈ˜ e ngɨɨˉ ta˜ guiaˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ jaˋ mɨˊ cacuøˊ fɨˊ quiéˉe faˈ e ninii˜i e niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ, dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ na fɨˊ Roma, nañiˊ faˈ jmiguiʉbˊ ya̱ˈˊ nɨcaˈɨ́ˋ dsiiˉ e nijmee˜e lajo̱, dsʉˈ jaˋ mɨˊ calɨ́ˉ quiéˉe lajo̱. 	 Daarom ben ik nog steeds verhinderd naar u toe te komen.


Jo̱ Jesús cajmiˈleáamˉbre i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do, jo̱ jíimˉbre i̱ ˈlɨngˈˆ do jo̱guɨ quiʉˈˊreiñˈ ta˜ e jaˋ niféiñˈˋ do cuaiñ˜ quiáˈrˉ ˈñiaˈrˊ fɨˊ quiniˇ dseaˋ. 	 Maar Hij zei telkens weer dat zij niet mochten zeggen wie Hij was.


Jo̱guɨ jmeeˉbaˈ ta˜ røøˋ laco̱ˈ sɨˈíˆ, jo̱ o̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ mɨ˜ níˋ fii˜ quíiˉnaˈ ˈnéˉ jméeˆnaˈ ta˜ e lɨ́ˈˆ laco̱ˈ nijá̱ˆnaˈ guiʉ́ˉ có̱o̱ˈr˜. Jo̱ co̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ lají̱i̱ˈ˜ e iing˜ Fíiˋnaaˈ Dseaˋ Jmáamˉ nɨlɨ́ɨngˊnaˈ, jo̱baˈ carˋ ngocángˋ áaˊbaˈ ˈnéˉ jmitíˆnaˈ e ta˜ do, jo̱ lajo̱baˈ iáangˋ dsíiˊ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e jmooˋnaˈ do. 	 Werk niet alleen goed als uw meester toekijkt, maar ook als hij u alleen laat. Doe uw werk als een dienaar van Christus, die van ganser harte wil doen wat God vraagt.


Jo̱ jaˋ guiáˆnaˈ caˈˊ jaléˈˋ e féˈˋ i̱ dseaˋ i̱ féˈˋ cuaiñ˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ. 	 Veracht niet wat namens God gezegd wordt.


Jo̱ Jesús cangoquiéeiñˊ caléˈˋ catú̱ˉ fɨˊ quiniˇ Tʉ́ˆ Simón jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do: —¡Jéengˈ˜ cáanˋn, Satanás! Jaˋ jnɨ́ɨnˈ˜ jnea˜ fɨˊ. Co̱ˈ ˈnʉˋ jaˋ ngángˈˋ laco̱ˈ jí̱i̱ˈ˜ e ɨˊ dsíiˊ Fidiéeˇ, co̱ˈ lají̱i̱ˈ˜ e lɨ́ɨˊ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋbaˈ ñíˆ ˈnʉˋ. 	 Jezus keerde hem de rug toe en zei: "Maak dat je wegkomt, satan! Je bent een valstrik voor Mij. Jij bekijkt het van de menselijke kant en niet van Gods kant."


Jo̱ song jmiguíingˆ áaˊnaˈ, jaˋ cuøˈˊ fɨˊ yaang˜naˈ e niˈeeˉnaˈ dseeˉ; jo̱guɨ jmɨˈúungˋnaˈ e jaˋ huǿøˉ ee˜ e guíingˉnaˈ do cajo̱, 	 Als u kwaad bent, laat dan geen wrok in uw hart opkomen, want dan zondigt u. Zorg ervoor dat u uw boosheid voor het einde van de dag weer kwijt bent.


Jo̱ co̱o̱bˋ mɨ˜ joˋ ñiˊ dseata˜ Pilato e˜ nijméˉguɨr, co̱ˈ dseángˈˉ gabˋ taˈˊ i̱ dseaˋ do mɨ́ɨˈ˜ e mɨrˊ e nitángˉ Jesús fɨˊ dseˈˋ crúuˆ, jo̱baˈ caquiʉˈrˊ ta˜ dseaˋ quiáˈrˉ e cangoquie̱iñˋ jmɨɨˋ jo̱ caru̱ˈrˊ guóorˋ fɨˊ quiniˇ jaléngˈˋ dseaˋ fɨɨˋ jo̱ cajíñˈˉ: —Jaˋ dseeˉ quiéˉe lají̱i̱ˈ˜ ˈmóˉ nitɨ́ngˉ i̱ dseañʉˈˋ la, co̱ˈ cuaiñ˜ quíiˉ ˈnʉ́ˈˋ yaam˜baˈ na. 	 Pilatus zag dat de mensen niet meer te houden waren. Er kon zo een rel losbreken. Daarom liet hij een kom water halen. Hij waste zijn handen voor de ogen van het volk en zei: "Ik ben onschuldig aan het bloed van deze man. Nu moet u het zelf maar weten."


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ɨiñˊ co̱o̱ˋ ˈnɨˈˋ fɨɨˋ, jo̱b caˈuøøngˋ guíngˉ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ lɨ́ɨngˊ jmohuɨ́ɨˊ ˈlɨˈˆ fɨˊ ngúuˊ táangˋ. Jo̱ mɨ˜ cangáiñˉ Jesús, huí̱i̱bˉ caje̱rˊ e áiñˈˋ dseaˋ do 	 Toen Hij een dorp binnenging, liepen tien melaatse mannen Hem tegemoet.


Jo̱ i̱ Séˆ do lɨ́ɨiñˊ jaangˋ sɨmingˈˋ i̱ dsíngˈˉ guiúngˉ, jo̱baˈ jaˋ calɨˈiiñ˜ faˈ e cajméerˋ dseeˉ quiáˈˉ i̱ Yáˆ do fɨˊ quiniˇ dseaˋ. Jo̱baˈ caˈɨ́ˋ dsíirˊ e nitiúungˉneiñˈ do e ɨɨmˋjiʉ e laco̱ˈ jaˋ nilɨñiˊ dseaˋ. 	 Jozef wilde de verloving verbreken. Maar omdat hij een goed man was, besloot hij het in stilte te doen om haar de schande te besparen.


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ Tʉ́ˆ Simón lado, jo̱ dsifɨˊ lajo̱b cajíñˈˉ casɨ́ˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ do: —Jaˋ cuíingˋjneaiñˈ do, dseamɨ́ˋ. 	 "Hoe kom je erbij", antwoordde Petrus. "Ik ken Hem niet eens."


Dsʉˈ eáangˊguɨ catɨ́ɨngˉ e nijmɨˈgóˋ dseaˋ Jesús laco̱ˈguɨ Moi˜ lɨ́ˈˆ laco̱ˈguɨ la lɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaangˋ dseaˋ i̱ néeˊ ni˜ co̱o̱ˋ sɨnʉ́ʉˆ eáangˊguɨ catɨ́ɨngˉ e nijmɨˈgóˋ dseaˋ i̱ dseaˋ íˋ laco̱ˈguɨ e ˈnʉ́ʉˊ do ˈñiaˈˊ. 	 Maar Jezus heeft een veel grotere heerlijkheid dan Mozes, zoals een man die een mooi huis bouwt meer eer krijgt dan het huis.


Jo̱ cangotáamˈ˜bre fɨˊ dsíiˊ e é̱e̱ˋ do, dsʉˈ joˋ cadséiñˈˋ Jesús fɨˊ dsíiˊ jo̱. 	 Toen ze naar binnen stapten, zagen ze dat het lichaam van de Here Jezus er niet meer was.


Dsʉco̱ˈ lɨco̱ˈ iiñ˜ jmeángˈˋ yaaiñ˜ tɨfaˈˊ i̱ eˊ júuˆ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈˉ dseaˋ Israel, dsʉˈ jaˋ ngáiñˈˋ do e˜ guǿngˈˋ laco̱o̱ˋ laco̱o̱ˋ e júuˆ e erˊ la úungˋ do. 	 Zij zouden graag beroemde uitleggers van de Joodse wetten willen worden, maar hebben er geen idee van wat die wetten eigenlijk betekenen.


Jo̱ lajɨɨmˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ taang˜ có̱o̱ˈ˜ jnea˜ fɨˊ la guiéiñˈˊ júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quíiˈˉ. Jo̱guɨ jnea˜ guiéenˈ˜n júuˆ guicó̱o̱ˈˇ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ seengˋ fɨˊ na cajo̱. Jo̱ güɨˈɨ́bˆ Fidiéeˇ güeaˈˆ quiáˈrˉ jee˜ jaléngˈˋ ˈnʉ́ˈˋ.Jo̱ lajo̱b nilíˋ. Jo̱ lanab jí̱i̱ˈ˜ féˈˋ jiˋ quiáˈˉ Paaˉ e catɨ́ɨngˉ Tito. 	 Allen die hier bij mij zijn, laten je groeten. Breng mijn hartelijke groeten over aan onze christenvrienden. Ik wens jullie allen de genade van de Here toe.


Dsʉˈ joˋ ˈnéˉ jmeáanˈ˜re lafaˈ jaangˋ dseaˋ i̱ jmóoˋ ta˜ quíiˈˉ i̱ jaˋ ˈléenˈ˜, co̱ˈ ˈnéˉ e guiʉ́ˉguɨb nijmeáanˈ˜re laco̱ˈ jaangˋ i̱ dseaˋ laˈíˋ, co̱ˈ lana nɨlɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ ˈneáangˋnaaˈ eáangˊ. Jo̱ jnea˜, eáamˊ ˈneáanˋnre, dsʉˈ ˈnʉˋ, eáangˊguɨ nilɨˈneáanˈˋre, dsʉˈ o̱ˈ uíiˈ˜ e nɨlɨ́ɨngˊtu̱r jaangˋ dseaˋ i̱ nijméˉ ta˜ quíiˈˉ, co̱ˈ lana nɨlɨ́ɨmˊbre cajo̱ jaangˋ dseaˋ rúˈˋnaaˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ. 	 niet alleen als uw slaaf, maar ook als uw geliefde broeder, die een speciaal plekje in mijn hart heeft. Is dat niet veel beter? Hij zal nu veel meer voor u betekenen, omdat hij niet alleen uw slaaf maar ook uw broeder in Christus is.


Jo̱ dseángˈˉ eáamˊ laniingˉ ˈgøngˈˊ jaléˈˋ e júuˆ jo̱ e jaˋ cajmijnéengˋ Fidiéeˇ lamɨ˜ jéengˊguɨ do.Jo̱ lalab lɨ́ɨˊ e júuˆ jo̱: Dseaˋ Jmáangˉ cajmijnéeiñˋ ˈñiaˈrˊ fɨˊ jmɨgüíˋ la e lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ la jneaa˜aaˈ, jo̱ e Jmɨguíˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ do cuøˊ li˜ e Dseaˋ Jmáangˉ lɨ́ɨiñˊ jaangˋ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. Jo̱ cangámˉ jaléngˈˋ ángeles írˋ. Jo̱ eáangˊ caniˈˉ júuˆ quiáˈrˉ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱guɨ i̱ fɨ́ɨmˊ eáangˊ jáˈˉ calɨ́ngˉ júuˆ quiáˈrˉ, jo̱ cangámˈˉtu̱r fɨˊ ñifɨ́ˉ caléˈˋ catú̱ˉ. 	 Het valt niet te ontkennen dat de waarheid die God ons bekend heeft gemaakt, groot is: Christus kwam als mens naar de aarde, werd door de Geest rechtvaardig verklaard en door engelen gezien. Hij werd onder de volken bekendgemaakt, in de wereld aanvaard en weer in de heerlijkheid van de hemel opgenomen.


Jo̱ mɨ˜ calɨ́ˉ féˈˋ i̱ tɨjiˋ do e júuˆ na, jo̱ caˈɨ́ɨˉbre júuˆ quiáˈˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ sɨseángˈˊ do jo̱ cagüɨˈɨ́ɨˊbre. 	 Daarmee maakte hij een einde aan de oploop en ging ieder zijns weegs.


Jo̱baˈ cajmɨngɨ́ˈˉ Jesús i̱ dseaˋ tiuungˉ do lala: —¿E˜ iing˜ ˈnʉˋ e nijmee˜e quíiˈˉ? Jo̱baˈ cañíiˋ i̱ dseaˋ tiuungˉ do quiáˈˉ Jesús lala: —Tɨfaˈˊ, iin˜n e nijméeˈˆ e nilɨjnéˈˋbaa. 	 "Wat kan Ik voor u doen?" vroeg Jezus. "Och, Here", antwoordde de blinde man, "ik wil zo graag kunnen zien!"


Jo̱ cajíngˈˉguɨ Juan casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do lala: —Nɨnéebˊ guiʉ́ˉ ñigui˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ e niquiʉ́ˈrˉ jaléˈˋ ˈmaˋ catɨˊ jmóˆ quiáˈˉ. Co̱ˈ jaléˈˋ ˈmaˋ ofɨɨˋ e jaˋ cuøˊ ofɨɨˋ e guiʉ́ˉ nihuí̱bˈˋ jo̱ nidsitóoˈ˜ fɨˊ ni˜ jɨˋ. 	 De bijl van Gods oordeel ligt trouwens al onder de bomen. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en verbrand.


co̱ˈ lalab féˈrˋ fɨˊ ni˜ jiˋ quiáˈˉ Fidiéeˇ: Nifɨ́ɨˆɨ jaléngˈˋ rúnˈˋn jial lɨ́ɨngˊ ˈnʉˋ, jo̱guɨ niˈøøˉ quiáˈˉ e jmifénˈˊn ˈnʉˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ seángˈˊ e jmiféiñˈˊ ˈnʉˋ. 	 Dat komt overeen met wat in de Psalmen staat: "Ik zal met mijn broeders over God, mijn Vader, spreken. Samen zullen wij Hem eren door ons lied." (B)


Jo̱ mɨ˜ cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do quiá̱ˈˉ lɨ˜ singˈˊ Jesús, dsifɨˊ ladob cabíiˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do cabíiñˉ i̱ sɨmingˈˋ do fɨˊ ni˜ uǿˆ, jo̱ cajméerˋ e cadseáˉtu̱ joñíiñˈˋ do. Jo̱ dsifɨˊ ladob caˈgaangˋ Jesús cajíiñˉ i̱ ˈlɨngˈˆ do, jo̱ ngohuíimˉbiñˈ do quiáˈˉ i̱ sɨmingˈˋ do, jo̱ caˈláamˉbiñˈ do. Jo̱ ngɨ́ˋ jo̱guɨbaˈ cajángˈˋ Jesús i̱ sɨmingˈˋ do có̱o̱ˈ˜ tiquiáˈrˆ. 	 Nog voordat de jongen bij Hem was, sloeg de boze geest hem tegen de grond. Hij bleef hevig stuiptrekkend liggen. Jezus joeg de boze geest uit de jongen weg, genas hem en gaf hem aan zijn vader terug.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈeˊguɨ Jesús e júuˆ la jo̱ cajíñˈˉ: —Jaléˈˋ jminiˇ dseaˋ lɨ́ɨˊ la lɨ́ɨˊ co̱o̱ˋ jɨˋ có̱o̱ˈ˜ e cuøˊ e jnéˈrˋ lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ ngɨrˊ; jo̱baˈ song jloˈˆ jminíˆnaˈ, jo̱baˈ guiʉ́bˉ jnéˈˋnaˈ lacaangˋ fɨˊ lɨ˜ ngɨˋnaˈ jóng; 	 Het oog is de lamp van het lichaam. Als uw oog open en gezond is, leeft u in het licht.


Jo̱ lajeeˇ e neáaiñˊ gøˈrˊ íˋbre mɨ˜ catɨ́ɨngˉ Jesús co̱o̱ˋ iñíˈˆ, jo̱ cacuøˈrˊ guiˈmáangˈˇ Fidiéeˇ, jo̱ lɨ́ˉ jo̱ cajméerˋ jmáˈˉ caˈnáˈˆ quiáˈˉ lajaangˋ lajaangˋ i̱ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ do jo̱ cajíñˈˉ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Quiéˈˋnaˈ e na, co̱ˈ e nab ngúuˊ táanˋn. 	 Tijdens het eten nam Jezus een brood, dankte God ervoor, brak het en gaf het aan Zijn discipelen. "Neem dit", zei Hij, "en eet het op, want dit is mijn lichaam."


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜, jo̱ cajgámˉbre e fɨˊ yʉ́ˈˆ móˈˋ do. Jo̱ dsíngˈˉ fɨ́ɨngˊ dseaˋ cajíñˈˊ i̱ ngolíingˉ ngoˈnéeˈˇ quiáˈrˉ. 	 Terwijl zij de volgende dag van de berg afdaalden, kwam een grote menigte mensen hen tegemoet om Jezus te zien.


Jo̱guɨ jmóoˈ˜o ˈnʉ́ˈˋ júuˆ cajo̱ e i̱ dseaˋ rúˈˋuuˈ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ siiˋ Timoteo nɨcagüɨˈɨ́ɨˊbre fɨˊ dsíiˊ ˈnʉñíˆ; jo̱ song cagüéiñˉ fɨˊ la lajmɨnáˉ, jo̱baˈ nijǿømˆbaare fɨˊ na mɨ˜ ninii˜i niˈeeˇe ˈnʉ́ˈˋ jóng. 	 Het zal u goed doen te horen dat onze broeder Timotheüs weer uit de gevangenis is. Als hij hier op tijd komt, zal ik u samen met hem bezoeken.


Jo̱ dseángˈˉ teábˋ ˈnéˉ té̱e̱ˉnaaˈ fɨˊ guiʉ́ˉ lɨ˜ nɨté̱e̱ˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, e dseángˈˉ ta˜ dsiˋnaaˈ e jábˈˉ júuˆ quiáˈˉ dseaˋ do, co̱ˈ dseángˈˉ nijmitib˜ Fidiéeˇ lají̱i̱ˈ˜ júuˆ quiáˈrˉ e nɨcacuøˈrˊ jneaa˜aaˈ lamɨ˜ jéengˊguɨ do. 	 Wij moeten blijven vasthouden aan wat God ons heeft beloofd en andere mensen erover vertellen. Omdat God Zich aan Zijn woord houdt, zullen wij krijgen wat wij van Hem verwachten.


Jo̱ co̱o̱ˋ tú̱ˉ mɨ́ɨngˈ˜ dseamɨ́ˋ i̱ quíingˈ˜ jee˜ jneaˈˆ nɨcaguilíiñˋ ˈmaˈeeˋ e fǿiñˈˋ jneaˈˆ, co̱ˈ nicangolíiñˆ e jaˋ mɨˊ jneáˋ røøˋ fɨˊ lɨ˜ caˈángˉ dseaˋ do, 	 Een paar vrouwen van onze groep kwamen vandaag met een wonderlijk verhaal. Ze vertelden dat ze vanmorgen vroeg bij Jezus' graf waren geweest en


Jo̱ mɨ˜ cajneáˉ co̱o̱ˋguɨ jmɨɨ˜ lajo̱, i̱ Juan do cangárˉ e nɨjaquiéengˊ Jesús fɨˊ lɨ˜ siñˈˊ. Jo̱baˈ caféˈrˋ uii˜ quiáˈˉ dseaˋ do, jo̱ casɨ́ˈrˉ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ teáangˉ có̱o̱ˈr˜ do lala: —Fɨng na jǿøˉnaˈ, dob nɨjáaˊ i̱ lɨ́ɨngˊ i̱ Joˈseˈˋ Jiuung˜ quiáˈˉ Fidiéeˇ i̱ íingˉ jaléˈˋ dseeˉ e røøngˋ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 De volgende morgen zag hij Jezus aankomen. "Kijk", riep hij. "Het offerlam van God! Hij neemt de schuld van de wereld op Zich.


Jo̱ jaléngˈˋ i̱ dseaˋ i̱ canúuˉ lamɨ˜ jéengˊguɨ júuˆ quiáˈˉ Fidiéeˇ e quiáˈˉ jial laangˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ, dsʉˈ jaˋ cangɨ́ɨiñˋ e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ, co̱ˈ saamˋ dsíirˊ cajméerˋ có̱o̱ˈ˜ dseaˋ do. Dsʉˈ latɨˊ lana tíiˊbɨ e niˈíngˈˋ dseaˋ e jo̱, co̱ˈ cuøˊbɨ Fidiéeˇ fɨˊ e nijmiˈíngˈˊ dseaˋ có̱o̱ˈr˜. 	 Maar de belofte is niet ingetrokken. Daarom komen sommigen er wel; al zijn dat niet de mensen die het eerst de kans kregen, want die waren God ongehoorzaam.


Jo̱ contøømˉ cuǿøngˋ líˋ jmɨcó̱o̱ˈˇ ˈnʉ́ˈˋ jaléngˈˋ dseaˋ tiñíingˉ, jo̱ dsʉˈ jnea˜guɨ jaˋ contøøngˉ táanˋn có̱o̱ˈ˜ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Er zullen altijd arme mensen zijn, maar Ik zal niet lang meer bij jullie blijven."


Jo̱ mɨ˜ canúuˉ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ e jo̱, eáangˊguɨb cangogáˋ dsíirˊ, jo̱ canaaiñˋ jmɨngɨ́ˈˉ rúiñˈˋ lajeeˇ laˈóˈˋ yaaiñ˜ lala: —Jo̱ ¿i̱˜ i̱ nilíˈˋ e nileáiñˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ? 	 De discipelen wisten niet meer wat zij ervan moesten denken. "Maar wie kan er dan ooit gered worden?" vroegen zij.


Jo̱ jaléngˈˋ dseaˋ Israel ˈnáiñˈˊ Fidiéeˇ dsʉˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e quɨ́ɨˈ˜ dseaˋ do jmɨɨ˜ jmóorˋ e dsigáˋ dsíiˊ dseaˋ. Jo̱guɨ jaléngˈˋ dseaˋ i̱ jaˋ lɨ́ɨngˊ dseaˋ Israel ˈnáiñˈˊ Fidiéeˇ dsʉˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ e tɨɨiñˋ ngáiñˈˋ fɨˊ jmɨgüíˋ la. 	 Al vragen Joden wonderen als bewijs en zoeken Grieken naar wijsheid,


Jo̱baˈ cajíngˈˉ Jesús casɨ́ˈrˉ i̱ dseamɨ́ˋ do lala: —Janúˈˋ, dseamɨ́ˋ, ¿jialɨˈˊ sinˈˊ quɨˈˋ? ¿I̱˜ sinˈˊ ˈnánˈˋ lana? Dsʉˈ i̱ dseamɨ́ˋ do ɨˊ dsíirˊ e i̱ dseaˋ i̱ jmóoˋ íˆ e dsíiˊ iáˋ dob i̱ singˈˊ sɨ́ɨngˋ có̱o̱ˈr˜ do, jo̱baˈ lalab casɨ́ˈrˉ dseaˋ do: —Janúˈˋ, é̱e̱ˊ, song ˈnʉbˋ nɨcaguiinˈ˜ i̱ Fíiˋi do, jo̱baˈ iin˜n jméeˈ˜ jnea˜ júuˆ jie˜ fɨˊ lɨ˜ nɨcaguijéenˈˋre, jo̱baˈ fɨˊ jo̱b niˈnénˈˆnre. 	 "Waarom huilt u?" vroeg Jezus. "Wie zoekt u?" "Och, heer, als u Hem ergens anders hebt neergelegd, zeg het alstublieft. Dan neem ik Hem mee", zei zij.


—Jo̱ lalab lɨ́ɨˊ mɨ˜ Fidiéeˇ quie̱rˊ nifɨˊ quiáˈˉ dseaˋ. Co̱ˈ e jo̱ lɨ́ɨˊ laco̱ˈ mɨ˜ jaangˋ dseata˜ dseaˋ féngˈˊ cajméerˋ co̱o̱ˋ jmɨɨ˜ feˈˋ quiáˈˉ e nicúngˈˋ guóˋ jó̱o̱rˊ. 	 "Het Koninkrijk van de hemelen lijkt op een koning die de bruiloft van zijn zoon voorbereidde.


Jo̱ co̱ˈ nɨñibˊ i̱ dseata˜ Félix do guiʉ́ˉ jial jaléˈˋ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ, jo̱baˈ mɨ˜ canúurˉ jaléˈˋ júuˆ e cajíngˈˉ Paaˉ do, caje̱ˊbɨ quiáˈˉ e niquidsirˊ íˈˋ lajmɨnáˉ quiáˈˉ dseaˋ do jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ: —Mɨ˜ nigüéengˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ Lisias, íˋguɨbingˈ nijméˈˉ júuˆ røøˋ jnea˜ cuaiñ˜ quiáˈˉ e dseeˉ e seaˋ quíiˈˉ e ˈnɨ́ɨngˋ jaléngˈˋ dseaˋ ˈnʉˋ. 	 Felix, die goed van het christendom op de hoogte was, brak de rechtzitting af en zei: "Als commandant Lysias hier komt, zal ik de zaak verder onderzoeken."


“Cajiʉ́ʉˆ jneaˈˆ lúuˊ, dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ cadseeng˜naˈ; jo̱guɨ caˈǿˆnaaˈ e øˊ dseaˋ lɨ˜ ráangˋ ˈlɨɨ˜, dsʉˈ ˈnʉ́ˈˋ jaˋ caquíiˈ˜naˈ.” 	 'We hebben fluit gespeeld en jullie wilden niet eens dansen. Toen hebben we klaagliederen gezongen en jullie wilden niet eens treuren.'


Jo̱guɨ jaléˈˋ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ e ɨɨngˋ, guia˜baˈ júuˆ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ; jo̱guɨ jaléˈˋ e fɨ́ɨˉɨ ˈnʉ́ˈˋ fɨˊ ooˉ loguáˆnaˈ, féeˈ˜baˈ teáˋ jee˜ jaléngˈˋ dseaˋ. 	 Wat Ik nu in het donker zeg, vertel dat rond zodra het licht wordt. Wat Ik je in het oor fluister, schreeuw het van de daken!


Jo̱ mɨ˜ casúungˉ e guiéˉ jmɨɨ˜ do, caˈuøøˉbaaˈ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ neáangˊ fɨˊ jo̱, jo̱ jéeiñˋ latøøngˉ sɨnʉ́ʉˆ quiáˈˉbre cangojeáaiñˆ jneaˈˆ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ, dseañʉˈˋ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseamɨ́ˋ quiáˈrˉ jo̱guɨ jaléngˈˋ jiuung˜ quiáˈrˉ, jo̱ co̱lɨɨm˜ caˈuøøˉnaaˈ catɨˊ ˈnɨˈˋ fɨɨˋ do. Jo̱ mɨ˜ caguiéˉnaaˈ fɨˊ ˈnɨˈˋ jmɨñíˈˆ, lajaléˈˋnaaˈ do casíˈˆnaaˈ uǿˉ jniˋnaaˈ, jo̱ caféengˈ˜naaˈ Fidiéeˇ. 	 Toen wij terug moesten naar het schip, deed de hele gemeente, vrouwen en kinderen inbegrepen, ons uitgeleide op het strand. Daar knielden wij neer en baden met elkaar. Nadat we afscheid hadden genomen,


Jo̱ ne˜duuˈ fɨng lajo̱guɨ niˈɨ́ˉ ofɨɨˋ quiáˈˉ; jo̱ song jaˋ eeˋ li˜ niˈɨ́ˉ, jo̱guɨbaˈ nihuí̱ˈˋ jóng.” 	 Stel u voor dat er volgend jaar vijgen aan komen. Als het niet helpt, moeten we hem inderdaad omhakken."


Jo̱ lɨ́ˉ jo̱, Jesús casɨ́ˈˉguɨr i̱ fii˜ ˈléeˉ romano do jo̱ cajíñˈˉ: —Guǿngˈˊ fɨˊ quíiˈˉ jo̱ güɨlɨtib˜ lají̱i̱ˈ˜ ta˜ cañíˈˆ, co̱ˈ jábˈˉ nɨcalɨ́nˈˉ júuˆ quiéˉe. Jo̱ dsifɨˊ lajo̱b caˈláangˉ i̱ dseaˋ ˈléengˈ˜ quiáˈˉ i̱ fii˜ ˈléeˉ romano do. 	 Jezus zei tegen de Romeinse officier: "Ga naar huis. Het gebeurt zoals u gelooft." Op datzelfde moment werd de knecht genezen.


Jo̱ nijalíingˋ jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ e nigüeárˋ e nidǿˈrˉ ir˜ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ fɨˊ ñifɨ́ˉ. 	 Uit alle delen van de wereld zullen mensen plaatsnemen in het Koninkrijk van God.


Jo̱ mɨ˜ caguilíingˉ i̱ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Juan do fɨˊ lɨ˜ táangˋ Jesús, jo̱ guiˈnangˈˇ jmóoˋ dseaˋ do mɨ́ɨˊ quiáˈˉ jaléngˈˋ dseaˋ dséeˈ˜ i̱ lɨ́ɨngˊ doñiˊ eeˋ jmohuɨ́ɨˊ: seengˋ dseaˋ tiuungˉ jo̱guɨ seengˋ dseaˋ i̱ jéeˊ i̱ ˈlɨngˈˆ quiáˈˉ. Jo̱baˈ cangábˉ i̱ dseaˋ gángˉ do mɨ˜ cajmiˈleáangˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ dséeˈ˜ do. Jo̱ cangoquiéengˊ i̱ dseaˋ quiáˈˉ i̱ Juan do fɨˊ lɨ˜ singˈˊ Jesús jo̱ cajmɨngɨˈrˊ dseaˋ do: —I̱ Juan i̱ seáangˋ dseaˋ jmɨɨˋ do casíiñˋ jneaˈˆ e cajajmɨngɨ́ɨˈˇnaaˈ ˈnʉˋ, ¿su ˈnʉbˋ dseaˋ i̱ cajíngˈˉ Fidiéeˇ i̱ nigüéengˉ fɨˊ jmɨgüíˋ la, o̱si ˈnéˉ e nijeemˉbaaˈ jaangˋ i̱ jiéngˈˋguɨ é? 	 Toen de twee mannen Jezus vonden, was Hij juist bezig vele mensen te genezen van allerlei ziekten en kwalen. Uit verschillende mensen joeg Hij boze geesten weg en Hij genas de ogen van vele blinden. De twee mannen brachten Hem de vraag van Johannes over.


Jo̱ jaléngˈˋ fii˜ jmidseaˋ quiáˈˉ dseaˋ Israel có̱o̱ˈ˜guɨ lajaléngˈˋ dseaˋ cǿøngˈ˜ i̱ quiʉˈˊ ta˜ quiáˈrˉ canaaiñˋ ˈnóˈrˊ e˜ jaléˈˋ dseeˉ seaˋ quiáˈˉ Jesús e laco̱ˈ nilíˈrˋ e nijngáiñˈˉ dseaˋ do, jo̱ dsʉˈ jaˋ cadséˈˋ i̱ dseaˋ do jí̱i̱ˈ˜ co̱o̱ˋ. 	 De leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad probeerden Jezus te veroordelen voor iets waarop de doodstraf stond.


Jo̱ mɨ˜ cangɨ́ˋ jo̱, caˈíbˉ Jesús fɨˊ co̱o̱ˋ dsíiˊ móoˊ co̱lɨɨng˜ có̱o̱ˈ˜ jaléngˈˋ dseaˋ guitúungˋ quiáˈrˉ. 	 Hij stapte in de boot en ging met Zijn discipelen naar de overkant van het meer.


Jo̱ lajeeˇ jo̱, jaléngˈˋ dseaˋ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ i̱ caˈuøøngˋ fɨˊ Jerusalén do naaiñˋ guiarˊ júuˆ quiáˈˉ Dseaˋ Jmáangˉ laco̱o̱ˋ fɨˊ lɨ˜ guilíiñˉ quiáˈˉ jial nileángˋ jaléngˈˋ dseaˋ jee˜ jaléˈˋ dseeˉ quiáˈrˉ. 	 De volgelingen die uiteengejaagd waren, spraken overal over Jezus en vertelden wat Hij had gedaan.


jo̱ cacuørˊ júuˆ quiáˈrˉ uii˜ quiáˈˉ i̱ dseaˋ i̱ seengˋ carˋ ngongɨ́ɨˋ jmɨɨ˜ do, i̱ dseaˋ i̱ cajméeˋ yʉ́ˈˆ jmɨgüíˋ jo̱guɨ jaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ jo̱, có̱o̱ˈ˜guɨ guóoˈ˜ uǿˉ có̱o̱ˈ˜ jaléˈˋ e seaˋ fɨˊ jo̱ jo̱guɨ jaléˈˋ jmɨñíˈˆ lɨ́ˈˆ lajaléngˈˋ i̱ seengˋ fɨˊ laˈúngˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ lalab cajíñˈˉ: —Joˋ ˈnéˉ faˈ e nilɨˈɨɨ˜guɨ e nilɨti˜ jaléˈˋ e na; 	 Hij riep de naam aan van Hem, Die altijd en eeuwig leeft, Die de hemel, de aarde en de zee, met al hun bewoners gemaakt heeft en zei:


Jo̱ co̱ˈ lajo̱b lɨ́ɨˊ, jo̱baˈ dseángˈˉ jee˜ ˈmóˉ se̱e̱ˉ jneaˈˆ e laco̱ˈ ˈnʉ́ˈˋ lana nɨseengˋnaˈ lata˜ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. 	 Doordat wij Hem bekendmaken, staan wij telkens weer oog in oog met de dood; maar voor u is het gevolg daarvan dat u eeuwig leven hebt gekregen.


Jo̱ e cangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ uíiˈ˜ e eáangˊ ˈneáaiñˋ jneaa˜aaˈ do jaˋ cuǿøngˋ líˋ cøøngˉnaaˈ có̱o̱ˈ˜ e dseeˉ e caˈéeˋ i̱ Adán do. Co̱ˈ mɨ˜ caˈéeiñˋ do dseeˉ, jo̱baˈ canaangˋ e calɨseáˋ ˈmóˉ fɨˊ jmɨgüíˋ, jo̱ uíiˈ˜ jo̱baˈ caˈnaamˋ dseaˋ jóng e seeiñˋ cøøngˋ có̱o̱ˈ˜ Fidiéeˇ. Jo̱ dsʉˈ e cangɨ́ɨngˋnaaˈ quiáˈˉ Fidiéeˇ do jmóoˋ e íñˈˋ jneaa˜aaˈ e nɨlɨ́ɨˊnaaˈ dseaˋ i̱ jaˋ røøngˋ dseeˉ fɨˊ quinirˇ. Jo̱ e jo̱ jmóoˋ Fidiéeˇ có̱o̱ˈ˜ jneaa˜aaˈ laˈeáangˊ có̱o̱ˈ˜ Dseaˋ Jmáangˉ, co̱ˈ íˋbingˈ i̱ nɨcaˈíingˉ lajaléˈˋ dseeˉ quiáˈˉ dseaˋ jmɨgüíˋ. 	 Met die gift is het anders dan met de zonde van Adam. Door die ene zonde zijn velen veroordeeld. Maar door die ene gift van genade in Christus zijn velen vrijgesproken, hoewel zij het niet hadden verdiend.


Jo̱baˈ catǿbˈˉ Jesús jaléngˈˋ i̱ dseaˋ do, jo̱ casɨ́ˈˉreiñˈ do co̱o̱ˋ júuˆ jáˈˉ e lafaˈ júuˆ cuento jo̱ lalab cajíñˈˉ: —¿Jial líˈˋ Satanás niguíñˉ ˈñiaˈrˊ? 	 Jezus riep hen bij Zich. Om hun duidelijk te maken hoe onzinnig hun opmerking was, zei Hij:


Jo̱ canaangˋ Jesús quɨˈˊbre cajo̱. 	 Jezus huilde.