Ruma wi yeˈitzuˈ ri winek xaxu (xaxe wi) riche (rixin) chi itzel yixtzijon chiquij, can queriˈ chukaˈ xtiban chiwe riyix. Can achiˈel wi cˈa rubanic ri niben riyix chique ri winek, can queriˈ chukaˈ xtiban chiwe riyix. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩsəna ɩ́ footiɣi mə tɔɣɔntəlɛnaa tɔɣɔ Ɩsɔ ká hʋʋna-mɛ. Na ɩsəna ɩ́ maɣasəɣɩ mə tɔɣɔntəlɛnaa tɔɣɔ Ɩsɔ ká maɣasɩ-mɛ.


Y yacˈariˈ tek ri Tomás xubij cˈa chare ri Jesús: Can yit cˈa riyit ri Wajaf, can yit cˈa riyit ri nu‑Dios, xchaˈ. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Tomaa tɔma sɩ: Haɩ ma Caa na ma Ɩsɔ.


Y nicˈaj chique ri discípulos tek xquicˈaxaj ri xubij ri Jesús, xquicˈutulaˈ cˈa chiquiwech. Riyeˈ xquibij cˈa: ¿Achique cˈa ri xrajoˈ xubij chake riqˈui ri chˈabel ri xerubij, ruma xubij: Xa jubaˈ chic cˈa ri yicˈojeˈ chicojol y ma xquinitzˈet ta chic pakeˈ jubaˈ. Pero jubaˈ chic apo, xquinitzˈet chic jun bey, ruma riyin xa yibe riqˈui ri Tataˈixel? xchaˈ, xechaˈ cˈa ri discípulos chiquiwech. 	 Tənaɣa ɩ ɩfalaa taa napəlɩ pa pɔɔsa təma sɩ: Wentiɣilɛ ɩ yɔɣɔta mpʋ sɩ pə kaasa wɛɛ naalɛ na tə kaa tasa-ɩ naʋ, pə́cɔ́ pə kaa la wɛɛ naalɛ na tə taɣanɩ-ɩ naʋ? Sɩ ɩnɩ ɩ puki Tacaa kiŋ tɔ pə tɔɔ?


Ruma chupan ri ruqˈuisbel tak kˈij riˈ ye qˈuiy chique ri winek ri xaxu (xaxe) wi riyeˈ xticajoˈ ka quiˈ y ma xqueˈoka ta chiquicˈuˈx ri nicˈaj chic. Can xtibe cánima chrij ri puek. Sibilaj xtiquinimirisaj quiˈ. Xtiquiben chi cˈo quikˈij. Can xqueyokˈon. Ma xtiquinimaj ta quitzij ri quiteˈ quitataˈ. Ma xtiquimatioxij ta ri utzil ri niban chique. Qˈuiy etzelal ri xticˈojeˈ ri pa tak quicˈaslen. 	 Pə taɣa pʋlʋ, yəlaa ka wɛɛ mpa paa ka nyɔɔŋ na pa maɣamaɣa pa leleŋ pɛɛkʋɣʋ tɔ, liɣitee ɩsəlɛ taa kɛ́ paa nyənəɣɩ. Paa hɔ pa tɩ, na paa la ɩsəcaʋ. Paa yɔɣɔtɩ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ ɩsaɣatʋ, pa kaa seeki pa caanaa. Paa la fɔɔfɛɩnaa, pa kaa seeki Ɩsɔ.


Yacˈa tek xapon pa tinamit ri acuchi (achique) xqˈuiy wi, Riyaˈ xuchop cˈa rucˈutic ri ruchˈabel ri Dios ri chiriˈ pa jay ri kas nicˈut wi ri ruchˈabel ri Dios. Y ruma cˈa ri chˈabel ri yerubij chique, ri winek riˈ can xquimey cˈa y xquibij: ¿Achique cˈa ruma tek re achi reˈ sibilaj qˈuiy etamabel cˈo riqˈui y nicowin yeruben milagros? 	 na ɩ́ polo ɩcatɛ nte tə taa ɩ ka pɩɩwa tɔ, na ɩ́ sʋʋ təna Yuta nyə́ma təkotile taa na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ. Tənaɣa ɩ nyəm lapa mpa paa wɛ təna tɔɣɔ piti, na pá tɔŋ sɩ: Leɣe ɩnɛ ɩ hika nyəm pənɛ ɩnɩ pə taka? Leɣe ɩ hikina piti təma lapʋ toma?


Y yacˈariˈ tek ri José xutek quicˈamaric ri Jacob ri rutataˈ y ri ye rachˈalal. Ye setenta y cinco chiquinojel. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yosɛɛfʋ tila ɩ caa Yakɔpʋ na ɩ nyə́ma təna waalɩ na pá kɔɔ. Pa wɛ yʋlʋnyɔɔŋ nɩɩtoso na naanʋwa na kakpasɩ.


Y riyeˈ xquicˈutuj chic cˈa chare: ¿Achique cˈa ruma tek riyit yeˈaben bautizar ri winek, wi xa ma yit ta riyit ri Cristo, ni xa ma yit ta chukaˈ ri Elías, ni ma yit ta ri profeta ri nikˈalajsan ri ruchˈabel ri Dios ri kacˈaxan rutzijol chi nipe na? xechaˈ chare. 	 Na pɛlɛ pa pɔɔsəna-ɩ təcululu sɩ: Ye n ta kɛ Mesii, n ta kɛ Ilii, pəyele n ta kɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ wei tɔ ɩlɛ, pepe tɔɔ kɛ́ n sɔɔ yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm?


Y wi riyoj nikaben ri nubij ri rupixaˈ ri Dios, can nikˈalajin cˈa chi ketaman chic ruwech Riyaˈ. 	 Ye tə təŋəɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu ɩlɛ tɩɩ cɛkəna sɩ tampana tə nyəmá Ɩsɔ.


Ruma chupan cˈa re jun pozo reˈ xrelesaj wi ruyaˈ ri kamamaˈ Jacob, quiyaˈ ri ralcˈual y quiyaˈ chukaˈ quinojel ri chicop ri xeruqˈuiytisaj. ¿Acuchi (achique) ta cˈa xtacˈom wi ri yaˈ ri natzuj (nasuj)? ¿La más ta cˈa nim akˈij riyit que chuwech ri kamamaˈ Jacob chi ma waweˈ ta cˈa nacˈom wi ri yaˈ? xchaˈ ri ixok. 	 Tá lɔŋcɛ Yakɔpʋ hulina lɔkɔ ɩnɛ na táá maɣana-ɩ. Halɩ Yakɔpʋ na ɩ piya na ɩ kaləkəŋ pa nyɔɔ lɔkɔ ɩnɩ ɩ lʋm. Ɩlɛ n hʋʋ sɩ n kəla ɩlɛ?


Yacˈa ri Judá y ri Tamar ri rixjayil xecalcˈualaj ri Fares y ri Zara; yacˈa ri Fares ri xalcˈualan ri Esrom; y ri Esrom xralcˈualaj ri Aram. 	 Yuta ná lʋla Falɛsɩ na Sela. Pɛlɛ pa too kɛlɛ Tamaa. Falɛsɩ ná lʋla Hɛsəlɔŋ, na Hɛsəlɔŋ náá lʋlɩ Alam,


Ruma can achiˈel niquibanalaˈ chiquijujunal ri winek wi utz o ma utz ta, can queriˈ chukaˈ ri rutojbalil ri xtuyaˈ chique. 	 Kʋyakʋ ŋkʋɣʋ Ɩsɔ ká fɛlɩ paa wei kɛ́ ɩ kʋlapʋtʋ.


Ruma wi cˈo jun ri nracˈaxaj ri ruchˈabel ri Dios, y xa ma nuben ta ri nubij, xa junan cˈa riqˈui jun winek ri nutzuˈ riˈ pa jun espejo, can nutzuˈ wi riˈ achique rubanic. 	 Wei ɩ nɩɩkɩ-təɣɩ kʋnɩɩ tɔ ɩ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ nyənʋɣʋ ɩ təɣɩ tiŋ taa na ɩ́ ná ɩsəna ɩ wɛɛ tɔ,


Ri winek riˈ xtiquicˈul cˈa rutojbalil ri itzel yequibanalaˈ ruma can jabel niquinaˈ chi kˈij kˈij niquiben ri itzel tak raybel ri nurayij ri cánima. Ri winek cˈa riˈ can ye achiˈel ri tzˈil ri cˈo chrij jun tziek, y can qˈuixbel ri yequibanalaˈ. Ruma riyeˈ tek niquimol quiˈ iwuqˈui ri pa tak waˈin, xa riche (rixin) chi yixquikˈol. Y jabel niquinaˈ tek niquiben queriˈ. 	 Kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa mpa mpɛ pa kɔŋna tɔɣɔ pɩɩ tɛ na pə́ lɛɛtɩ-wɛ. Ilim na pə ɩsəlɛ kɛ pa kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ kʋləɣəna-wɛ na pá lakɩ-ɩ na pa laŋa hɛɛ pamm. Pa muɣuliɣina pa puɣusuɣu kɛ́ na mə na-wɛ ɩ́ tɔkɩ mə tɔɣɔnasɩ. Ye pa wɛ timpi, fɛɛlɛ na tusuɣu wɛnna.


Quecˈariˈ ri tzˈibatal ca. Y ri caˈiˈ discípulos xebe cˈa, y xquiben wi ri bin el chique ruma ri Jesús. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa mpa ɩ tilaa tɔ pa tɛɛwa na pá lá ɩsɩɩ ɩ́ kɛɛsa-wɛ tɔ.


Y ri ángel riche (rixin) ri Ajaf xubij cˈa chare: Cayacatej cˈa el. Tacˈuaj el ri acˈal rachibilan ri ruteˈ y quixtzolin cˈa pan Israel. Ruma ri xeˈajowan chi xquicamisaj ta ri acˈal, xecom yan. 	 na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Kʋlɩ na ń kpaɣa pəyaɣa ŋkɛ na ka too na ɩ́ məlɩ Ɩsɛɣɛlɩ tɛtʋ taa. Mpa pa pɛɛkaɣa sɩ pá kʋ pəyaɣa ŋkɛ tɔ pa səpa.


Ruma can pa rutiempo ri Moisés chapatajnek pe y cˈa que na riˈ ntajin rubanic wacami chi pa ronojel tinamit ri pa tak jay ri kas nicˈut wi ri ruchˈabel ri Dios, can yecˈo cˈa ri yetijon kiche (kixin) chupan ri ley riche (rixin) ri Moisés ri pa tak ronojel uxlanibel kˈij. Rumariˈ ketaman achique ri can ma rucˈamon ta chi nikaben, xchaˈ ri Jacobo. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, hatoo sɔsaa taa yəlaa tɔŋna Moisi kʋsəsɩɩtʋ sɛɣɛsʋɣʋ kɛ paa ɩcatɛ nte tə taa, na pá kaləɣɩ-təɣɩ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa kɛ́ paa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ ŋku.


Y ri achi ri cˈo ri itzel espíritu riqˈui, xuqˈuek cˈa riˈ chiquij ri achiˈaˈ riˈ, y majun chic cˈa ri xecowin xquiben pa rukˈaˈ, xa can xchˈacon wi chiquij. Xuretz (xutzer) cˈa ri quitziak chiquij y ye socotajnek xeˈanmej el chupan ri jay riˈ. 	 Ɩlɔɣɔhilu kʋla pa tɔɔ na ɩ́ kəlɩ pa təna, na ɩ́ hɔɔkɩ-wɛɣɛ teu na pá se yem yem kɛ́ təyaɣa taa na pá lɩɩ tapakpɛlɛɛ, na pə́ kʋ-wɛɣɛ kʋɣʋ kʋɣʋ.


Rumacˈariˈ, achique ri cˈo racˈaxabel, can tracˈaxaj cˈa ri nubij ri Lokˈolaj Espíritu chique ri iglesias. 	 Ye wei ɩ wɛna ŋkpaŋŋ pʋntʋ ɩ tʋ-ɩ teu, na ɩ́ nɩɩ nti Feesuɣu heeliɣi Yesu sɛɛlaa kpeka tɔ ɩlɛ.


Y ri jun achi riˈ, ri Felipe rubiˈ, aj pa tinamit Betsaida, ri tinamit ri quitinamit chukaˈ ri Andrés y ri Pedro. 	 Filipʋ ka kɛ́ Antəlɩɩ na Piyɛɛ pa ɩcatɛ Pɛtɛsaita tʋ kɛ́.


Y ri ixok xubij cˈa chare ri Jesús: Táta, pero re pozo reˈ nej rupan y ri yaˈ nej cˈo wi ka, y riyit majun cˈo ta awuqˈui riche (rixin) chi nawelesaj ka yaˈ. ¿Acuchi (achique) cˈa nacˈom wi ri yaˈ ri niyaˈo cˈaslen ri natzuj (nasuj)? 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ alʋ cɔ Yesu sɩ: Ma cɛ, n fɛɩna kʋlulunaʋ ŋku n ká luna tɔ. Pə́cɔ́ lɔkɔ ná tɩɩ lumaa. Ɩlɛ leɣe n ká hiki weesuɣu lʋm mpɩ?


Y riyin nbij chi riyix iwetaman ri xbanatej tek ma xuben ta job oxiˈ junaˈ riqˈui nicˈaj, pa rutiempo ri profeta Elías ri jun achi ri xkˈalajsan ri ruchˈabel ri Dios ojer ca. Can kitzij wi chi sibilaj ye qˈuiy ri ixokiˈ ye malcaniˈ yecˈo waweˈ pan Israel ri tiempo riˈ, tek xpe nimalaj wayjal chuwech ronojel re karuwachˈulef. 	 Ntɔŋ ɩ nyəmá sɩ alaa leelaa ka wɛ paɣalɛ kɛ Ɩsɛɣɛlɩ taa kɛ́ waatʋ wei wʋlaɣa lapa pɩɩsɩ tooso na ɩsɔtʋnaa naatoso kɛ Ilii waatʋ taa tɔ. Halɩ nyɔɣɔsɩ sɔsɔɔŋsɩ lɩɩ tɛtʋ təna.


Y tek ri Jesús ye rachibilan ri ye rudiscípulos xuchop chic el bey chi nibe pa Jerusalem, xkˈax cˈa chiquicojol ri lugar Samaria y ri Galilea. 	 Yesu kʋlaa na ɩ́ puki Yosalɛm, ɩlɛna ɩ́ təŋna Samalii na Kalilee pə hɛkʋ taa.


Toka chacˈuˈx chi ri Jesucristo xcˈastej pe chiquicojol ri caminakiˈ, Riyaˈ jun chique ri ye riy rumam ca ri rey David. Y yariˈ ri nbij tek ntzijoj ri lokˈolaj chˈabel ri niyaˈo colotajic. 	 Tɔɔsəɣɩ Tafiiti lʋlʋɣʋ taa tʋ Yesu Kilisiti wei ɩ fema sətaa taa tɔ ɩ tɔm. Ntəɣɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ wei ma kpaaləɣɩ tɔ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́.


Y xa ta jun runakˈ awech ri nibano chawe chi yamacun, tawelesaj el. Ruma más utz chi xaxu (xaxe) wi jun runakˈ awech cˈo y yatoc chilaˈ pa rajawaren ri Dios, que chuwech caˈiˈ ta runakˈ awech cˈo y xa pa kˈakˈ yatbecˈak wi ca, 	 Ye nyá ɩsəlɛ tusiɣina-ŋ ɩsaɣatʋ lapʋ taa, hɔɣɔsɩ-tɛ. Sana ń sʋʋ Ɩsɔ Kawulaɣa taa na ɩsəlɛ kʋlʋmtəlɛ na mpi n ká wɛɛna ɩsɛ naalɛ na pá pɛtɩ-ŋ tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa tɔ.


Tek xtiquir cˈa pe ronojel, can cˈo chic pe ri Chˈabel; y ri Chˈabel yariˈ ri Cristo. Riyaˈ can cˈo cˈa riqˈui ri Dios, y Riyaˈ chukaˈ can Dios wi. 	 Hatoo kancaalaɣa Tɔm ka wɛnna. Na Ɩsɔ cɔlɔɣɔ Tɔm ka wɛɛ, na Tɔm ɩnɩ ɩ ka tɩɩ kɛ́ Ɩsɔ kɛ́.


Y ri Jesús xubij: Tek riyin xentzuk ri cajiˈ mil winek riqˈui ri wukuˈ caxlan wey, ¿janipeˈ chukaˈ chaquech ri xeˈinojsaj riqˈui ri caxlan wey ri ximol ca? xchaˈ chique. Y ri discípulos xquibij cˈa chare ri Jesús: Wukuˈ chaquech, xechaˈ. 	 Pəlɛ pə paasi waatʋ wei ma faɣa potopotonaa naatosompɔɣɔlaɣa na yəlaa iyisi liɣiti (4000) tɔɣɔ tɔ, tɔkʋŋ ɩsənaɣa ɩ́ tʋ hɔɣɔlasɩ kʋkpisasɩ? Ɩlɛna pá tɔ sɩ: Tɔkʋŋ naatosompɔɣɔlaɣa.


Ri Festo xtzijon cˈa quiqˈui ri aj kˈatbel tzij ri yetoˈo apo riche (rixin), y cˈacˈariˈ xubij chare ri Pablo: Riyit xacˈutun chi ya ri César nikˈato tzij pan awiˈ. Can yacˈariˈ riˈ, yabe cˈa pa Roma chuwech ri César, xucheˈex ri Pablo. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Fɛsətusi na ɩ laɣatʋ tasəlaa pa lapa təmaɣa saawala, ɩlɛna ɩ́ tɔ Pɔɔlɩ sɩ: Timpi n tɔma sɩ Lom wulaʋ sɔsɔ kiŋ kɛ pɩɩ tɛna tɔ, tɔʋ, tənaɣa n ká tɛɛ.


Ri Herodes jun chique ri ye cajiˈ aj kˈatbel tak tzij chupan ri tiempo riˈ, xracˈaxaj cˈa chi ri Jesús sibilaj rutzijol cˈo chiquicojol ri winek. 	 Waatʋ ɩnɩ ɩ taa kɛ́ Kalilee kʋfənɛɛ Helɔtɩ nɩɩ Yesu taŋ.


Ri ruwakak ángel xberutixaˈ cˈa ca ri rucˈuan el chupan ri vaso pa ruwiˈ ri nimalaj raken yaˈ ri Eufrates rubiˈ. Y ri raken yaˈ riˈ xchakiˈj ka riche (rixin) chi xchojmitej jun bey ri xquekˈax wi ri aj kˈatbel tak tzij ri ye petenak pa relebel kˈij. 	 Ɩsɔtaa tillu naatoso nyəŋ ná pəla ɩ kɔpʋ kɛ Ɩfəlatɩ pɔɣɔ sɔsɔɣa taa, ɩlɛna ka lʋm nyɔɔ na pə́ ha mpaaʋ kɛ awulaa sɔsaa mpa pa lɩɩkəna tɛʋ kite tɔɔ tɔ.


Xpe ri rucaˈn achi, ri rachˈalal ca ri achi ri caminek chic el, xcˈuleˈ riqˈui ri malcaˈn ixok. Pero chukaˈ ri achi riˈ xcom el y majun ralcˈual ri xcˈojeˈ ta ca. Ri rox achi can queriˈ chukaˈ ri xucˈulwachij el, achiˈel ri caˈiˈ nabey tak rachˈalal y ri ixok cˈa xcˈojeˈ na ca. 	 Tənaɣa ɩ waalɩ nyəŋ hɔma leelu, na ɩ́lɛ́ ɩ caŋ ɩ sɩ tɔtɔ, ɩ fɛɩ pəyaɣa. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ́lɛ́ ɩ waalɩ nyəŋ ná kpaɣa alʋ ɩnɩ na ɩ́lɛ́ ɩ sɩ mpʋ tɔtɔ.


Y tek rubanon ca xa yix caminek chupan ri imac y chupan ri itzel ri xeˈibanalaˈ. Yacˈa ri Dios xuyaˈ jun cˈacˈacˈ icˈaslen. 	 Tuu lɔŋ mə kʋpəntəŋ na mə ɩsaɣatʋ ka yelaa kɛ́ na ɩ́ wɛ ɩsɩɩ sətaa kɛ Ɩsɔ nyəntʋ taa.


Yacˈariˈ tek xebekˈax pe ri pa Pisidia, y xeˈapon ri pa ruwachˈulef Panfilia. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa faɣana Pisiti hɔɣɔlʋɣʋ taa na pá tala Pamfili hɔɣɔlʋɣʋ taa.


Y ruma chi can ye qˈuiy ri achiˈel quisutin quiˈ chikij ri niquicˈut chkawech chi can xquicukubaˈ quicˈuˈx riqˈui ri Dios, quecˈariˈ tikabanaˈ riyoj, tikayaˈ ca ri mac y xabachique ri yojkˈato, ri nuben chake chi ma yojbiyin ta jabel riqˈui ri Dios. Y xa tikatijaˈ kakˈij yojbiyin riqˈui cochˈonic, riche (rixin) chi queriˈ yojcowin nbekaqˈuisaˈ ri bey ri cˈa cˈo na chkawech. 	 Tɔʋ, ɩsɩɩ yəlaa samaa tuutuuma ɩnɛ ɩ tama-tʋɣʋ kotaɣa na ɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ lapʋ na tə nyəmá təkelekele tɔ, ta tɔtɔ tə́ hɔɣɔsɩ na tə́ pɛtɩ pə təna mpi pɩɩ kaɣatɩ-tʋ sɩ tə́ taa polo lɔŋlɔŋ tɔ, na tə́ lɔ ɩsaɣatʋ nti tə matəna-tʋɣʋ tam tɔ. Ɩlɛna tə́ kpaɣa casəlɛ kɛ teu kɛ mpi pə wɛ tá nɔɣɔ tɔɔ tɔ pə waalɩ.


Y ri achi xubij chare ri Jesús: Cˈa yin coˈol na tek nchapon pe rubanic ronojel riˈ, xchaˈ. 	 Tənaɣa apalʋ toŋ tʋ ɩnɩ ɩ cɔwa Yesu sɩ: Ma tɔka kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə tənaɣa hatoo ma pəcaatʋ kɛ́.


Y ri Isaí xralcˈualaj ri David ri xoc jun rey; y ri rey David xralcˈualaj ri Salomón. Y ri ruteˈ ri Salomón, ya ri rixjayil ca ri Urías. 	 na Sesee ná lʋləna wulaʋ sɔsɔ Tafiiti. Tafiiti ná lʋla Salʋmɔŋ, Salʋmɔŋ too kɛlɛ Yulii alʋ.


Y ri aj tzˈib can xu (xe wi) cˈa xubij ri chˈabel riˈ, can yacˈariˈ xubij chique ri winek ri quimolon quiˈ chiriˈ chi tiquitaluj el quiˈ. 	 Ɩ tɛma yɔɣɔtʋɣʋ kɛ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ yasɩ-wɛ.


Ri Jesús tek elenak chic cˈa el chiriˈ, xbe cˈa ri acuchi (achique) kas tibe wi. Riyaˈ xbe cˈa ri pa juyuˈ ri Olivos rubiˈ. Y ri rudiscípulos can ye tzeketel wi el chrij. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu kʋlaa na ɩ́ lɩɩ, na ɩ́ polo Olifinaa pʋɣʋ tɔɔ, ɩsɩɩ ɩ tɩɩ lakʋɣʋ tɔ, ɩlɛna ɩ ɩfalaa təŋ ɩ waalɩ.


Y ri Pedro can yacˈariˈ xuchop tzij, y xubij: Can kitzij cˈa nicˈulun chinuwech chi ri Dios can junan kawech rubanon chake konojel. Ma xu (xe) ta wi cˈa ri nicˈaj yerajoˈ, y yeretzelaj ta ca ri nicˈaj chic. Ma que ta riˈ nuben. 	 Tənaɣa Piyɛɛ kpaɣa tɔm sɩ: Pənɛntaa kɛlɛ ma cɛkəna teu sɩ Ɩsɔ ɩɩ faɣasəɣɩ yəlaa.


Tatzˈibaj cˈa el chare ri ángel ri nichajin quiche (quixin) ri yin quiniman riyin, ri yecˈo chiriˈ pa tinamit Efeso, y tatzˈibaj cˈa el chare, chi riyin ri yecˈo ri wukuˈ achiˈel chˈumilaˈ pa wajquikˈaˈ y riyin ri yibiyaj chukaˈ chiquicojol ri wukuˈ candeleros ri ye banon riqˈui kˈanapuek. nbij cˈa: 	 Nmaa takəlaɣa na ń heeli Ɩfeesu Yesu sɛɛlaa kpekəle ɩsɔtaa tillu sɩ: Má wei ma tɔka ɩsɔtʋlʋŋasɩ naatosompɔɣɔlaɣa kɛ ma niŋ ntɔɣɔŋ taa, na ma tɔŋ wʋla kpatəŋ naatosompɔɣɔlaɣa wei ɩ tɔɔ pa mʋsa kɔkɔsɩ tɔ ɩ hɛkʋ taa tɔ ma yɔɣɔtaa sɩ:


Y tek ri Jesús xel pe chupan ri jucuˈ, yacˈariˈ tek xapon jun achi riqˈui ri elenak pe pa camposanto. Y ri achi riˈ xa cˈo cˈa itzel espíritu riqˈui. 	 Yesu lɩɩna kpɩɩlʋɣʋ taa kɛ́ kpakpaa, ɩlɛna yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ lɩɩna pəlaaŋ taa na ɩ́ səŋɩ-ɩ.


Yacˈa ri discípulos xa ma xkˈax ta chiquiwech ri xbix chique ruma ri Jesús. Y niquixibij cˈa quiˈ niquicˈutuj chare chi achique ri xubij chique. 	 Ɩlɛ ɩ ɩfalaa ta cɛkəna tɔm tənɛ. Pəyele pa nyamna tə pɔɔsʋɣʋ.


Ruma xquetamaj chi cˈo Dios, xa yacˈa riyeˈ ma xquiyaˈ ta rukˈij rucˈojlen ri Dios, ni ma xematioxin ta chare, y xa ruyon ri ma nicˈatzin ta ri xequichˈob; ye nacanek y xa pa kˈekuˈm chic cˈo wi ri cánima. 	 Pa nyəmá Ɩsɔ, ama paa see-ɩ, pəyele paa sɛɛ-ɩ ɩ́ na təmlɛ ɩsɩɩ pə nəɣəsəna yəlaa ɩ́ la Ɩsɔ tɔ. Pa hʋwɛɛ liɣita yem, paa laɣatiya ka fɛɩ.


Y tek ri winek riˈ xeˈoka riqˈui ri Jesús, xquitzˈet cˈa chi ri achi ri xecˈojeˈ itzel tak espíritu riqˈui, tzˈuyul, rucusan rutziak y ma nuben ta chic cˈa ri achiˈel ri rubanon pe. Yacˈa ri winek riˈ xa xquixibij cˈa quiˈ tek xquitzˈet ri achi riˈ. 	 Yəlaa kɔma Yesu kiŋ, ɩlɛna pá maɣana apalʋ wei ɩ kiŋ alɔɣaa kʋpiŋ ŋkʋ kɩɩ wɛɛ tɔ na ɩ́ caɣaa na ɩ́ suu wontu na pə́ cɛpa ɩ tɔɔ. Ɩlɛna sɔɣɔntʋ kpa-wɛ.


Y ri Jesús xubij cˈa chique: Joˈ pa jun lugar ri acuchi (achique) majun winek cˈo riche (rixin) chi yixuxlan jubaˈ. Y queriˈ xubij chique ruma can ye qˈuiy cˈa winek ri yeˈel yeˈoc quiqˈui y rumariˈ hasta ma utz ta chic chi yewaˈ. 	 Mpa pa pukaɣa Yesu kiŋ, na mpa pa kʋlaɣaa sɩ pa kpeŋ tɔ pa paɣalɛ fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Haləna Yesu na ɩ ɩfalaa pa ta na ɩsɛ sɩ pá tɔɣɔ tɔɣɔʋ maɣamaɣa. Ɩlɛna Yesu tɔ ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ kɔɔ na tə́ lɩɩna kpeeŋa kɛ timpi nɔɣɔlʋ fɛɩ tɔ na ɩ́ hɛɛsɩ pəcɔ maɣamaɣa.


Y cˈacˈariˈ ri Jesús xubij cˈa: Riyix aj Jerusalem, aj Jerusalem, ¿achique cˈa ruma tek yeˈicamisalaˈ ri profetas ri yekˈalajsan ri ruchˈabel ri Dios? ¿Achique cˈa ruma chukaˈ tek yeˈicamisalaˈ chi abej ri yerutek pe ri Dios chicojol? Riyin can qˈuiy cˈa mul ri xinwajoˈ chi xixinmol ta wuqˈui, achiˈel nuben ri quiteˈ ecˈ chique ri tak ral, yerumol chuxeˈ ri ruxicˈ. Yacˈa riyix ma xiwajoˈ ta. 	 Hei Yosalɛm, Yosalɛm, nyá taa kɛ́ pa kʋɣɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, na nyá taa tɔtɔɣɔ pa yooki Ɩsɔ tillaa kɛ pɛɛ na pá kʋɣɩ. Tɔm paɣalɛ kɛ ma sɔɔlaa sɩ ma kpeɣeliɣi nyá taa yəlaa təna təkotokoto ɩsɩɩ kantuɣu papʋɣʋ kʋ piya tɔɔ tɔ. Ama pa kisaa.


Y ri Jesús xubij cˈa chare: Ri nabey pixaˈ ya cˈa ri nubij: Tiwacˈaxaj cˈa riyix aj Israel, chi ri Kajaf xaxu (xaxe) wi jun, y riˈ ya ri Kajaf Dios. 	 Tənaɣa Yesu cɔ-ɩ sɩ: Kʋsəsɩɩtʋ taa sɔsɔɔntʋ ntɛ́ sɩ, Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma ɩ́ nɩɩ, Tacaa Ɩsɔ tike kɛna Sɔsɔ təkoŋ.


Y riyit chukaˈ yit jun wech aj samajel, ri can yitcˈo wi chupan ri samaj riche (rixin) ri Dios, ncˈutuj cˈa jun utzil chawe riche (rixin) chi queˈatoˈ ri caˈiˈ kachˈalal ixokiˈ riˈ, riche (rixin) chi junan chic quiwech tiquibanaˈ, ruma riyeˈ quitijon quikˈij chukaˈ chupan ri rusamaj ri Dios; can xenwachibilaj wi chukˈalajsaxic ri lokˈolaj chˈabel ri niyaˈo colotajic. Junan xesamej wuqˈui, ye cachibilan ri kachˈalal Clemente y nicˈaj chic kachˈalal, ri tzˈiban chic quibiˈ chilaˈ chicaj chupan ri wuj riche (rixin) cˈaslen. 	 Na ma təmlɛ taa akpele kʋpaŋ nyá, ma wiikina-ŋ sɩ ń səna alaa mpɛ tɔtɔ. Ma na-wɛ tə yoona yoou na tə́ yasɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ paa timpi, na tá na Kəlemaŋ na tá təmlɛ taa taapalaa lɛlaa təna mpa pa həla pa ŋmaa weesuɣu takəlaɣa taa tɔ.


Y ri nicˈaj chic rucˈajol ri Jacob itzel cˈa xquinaˈ chare ri quichakˈ ri José rubiˈ, ruma can ya riyaˈ ri más najowex. Y rumariˈ tek xquicˈayij el, y xucˈuex el cˈa pan Egipto. Yacˈa ri Dios can cˈo cˈa riqˈui ri José, 	 Ta caanaa caanaa mpɛ pa lapa Yosɛɛfʋ kɛ ɩsəsɛɛmlɛ na pá pɛɛtɩ-ɩ, na pá pona-ɩ Icipiti kɛ yomle. Ama Ɩsɔ ka wɛ Yosɛɛfʋ waalɩ,


Rumariˈ ri ixok ma tukˈet ta ri ruraybel ri rachijil, y queriˈ chukaˈ ri achi ma tukˈet ta ri ruraybel ri rixjayil. Pero wi riyeˈ nicajoˈ niquiben orar riche (rixin) caˈiˈ oxiˈ kˈij, utz chi niquiyaˈ chiquiwech chi niquikˈet quiˈ chare ri quiraybel riche (rixin) jun caˈiˈ oxiˈ kˈij. Pero can ma utz ta chi riche (rixin) qˈuiy kˈij niquiben queriˈ, ruma riqˈui jubaˈ ma niquicochˈ ta ri quiraybel y ri Satanás nuben chare ri achi chi nucanoj jun chic ixok y nuben chare ri ixok chi nibe riqˈui jun chic achi. 	 Ɩ́ taa pɛ təma, ye pə taɣa ɩsɩɩ mə təna ɩ́ lapa nɔɣɔ kʋlʋmaɣa na ɩ́ tisi təma sɩ: Tə́ yele ḿpʋ́ɣʋ́ wɛɛ naalɛ na tə́ paasəna Ɩsɔ sələmʋɣʋ. Ama pəlɛ pə waalɩ, ɩ́ məlɩ na ɩ́ kpɛntɩ naŋ. Ye ɩ́ ta kpɛntɩ naŋ kɛ lɔŋ kɛ mpʋ ɩ́ ká kɔɔ na ɩ́ kpisi tɔnəŋ na ɩ́ hoti Satanɩ maɣasəŋ taa.


Riche (rixin) chi queriˈ, kas junan cˈa iwech niyaˈ rukˈij rucˈojlen ri Dios ri Rutataˈ ri Kajaf Jesucristo. 	 Na mə təna təpaɩ ɩ́ kpɛntɩ nɔɣɔ na ɩ́ sa Ɩsɔ wei ɩ kɛ́ tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti Caa tɔ.


Yacˈariˈ tek ri achiˈaˈ fariseos xquicˈutuj cˈa chare ri achi ri moy tek rubanon ca: ¿Achique cami chi achi ri xbano chawe chi yatzuˈun chic, nachˈob riyit? Y ri achi riˈ xubij: Riyin nchˈob chi Riyaˈ jun profeta ri nikˈalajsan ri ruchˈabel ri Dios, xchaˈ chique. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa tasa yʋlʋ wei ɩ ɩsɛ pə kula mpʋ tɔɣɔ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Na nyá hʋʋkɩ suweɣe apalʋ wei ɩnɩ n tɔŋ sɩ ɩ kula nyá ɩsɛ tɔ ɩ tɔɔ? Ɩ́lɛ́ ɩ cɔ-wɛ sɩ: Ɩ kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ kɛ́.


Y riyit jabel awetaman chukaˈ chi riyaˈ sibilaj xojrutoˈ tek xojcˈojeˈ pa tinamit Efeso. Ri Ajaf xtujoyowaj ta cˈa ruwech chupan ri ruqˈuisbel kˈij. 	 Tacaa ɩ́ yele na ɩ́ hiki kʋpantʋ kɛ kʋyakʋ ŋkʋ ɩnɩ kʋ wule. Nyá maɣamaɣa n nana nyá ɩsəlɛ kɛ kookalənaa mpa ɩ lapa-m Ɩfeesu tɔ.


Ruma can pa ruchojmil wi xkabilaˈ ri ruchˈabel ri Dios chiwe riche (rixin) chi xixkapixabaj. Y ma xixkakˈol ta. Y ma xkabilaˈ ta chukaˈ ri ruchˈabel ri Dios chiwe, ruma chi cˈo ta jun achique ri nikajoˈ chiwe, ma que ta riˈ. 	 Pə təna mpi tə sɛɣɛsəɣɩ yəlaa sɩ pá la tɔ pəntʋɣʋ fɛɩ pə taa yaa hʋwɛɛ asaɣɛɛ naalɩ, na tɩɩ pɛɛkəɣɩ sɩ tə́ puɣusi nɔɣɔlʋ.


Y ri Festo xoka cˈa pa Cesarea riche (rixin) chi norucˈuluˈ ca ri rusamaj, ruma ya riyaˈ ri ntoc ca aj kˈatbel tzij. Y pa rox kˈij cˈa chare ri tucˈom wi ca ri rusamaj, riyaˈ xbe cˈa anej pa tinamit Jerusalem. 	 Fɛsətusi tala tɛtʋ ntɩ tə taa na pə la wɛɛ tooso, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ Sesalee na ɩ́ polo Yosalɛm.


Riche (rixin) chi queriˈ xabachique cˈa winek ri xtiniman ri Cˈajolaxel, ma xtibe ta pa tijoj pokonal, xa can xticˈojeˈ rucˈaslen riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek. 	 Ɩlɛna yəlaa mpa pa təna paa mʋ ma tɔm tɔ pá hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ.


Yacˈa tek xquixucˈuex riche (rixin) chi yixbejach pa quikˈaˈ ri aj kˈatbel tak tzij, ma tichˈujirisaj ta iwiˈ chuchˈobic achique chi chˈabel ri xtibij. Riyix xaxu (xaxe wi) cˈa tibij ri achique chi chˈabel ri xtuyaˈ ri Dios chiwe, ruma xa can ma yix ta chic riyix ri xquixchˈo chupan ri hora riˈ, xa can ya chic ri Lokˈolaj Espíritu ri xtichˈo. 	 Saa wei paa kpa-mɛ na pá pona-mɛɣɛ puloonaa taa kɛ mpʋ tɔ, ɩ́ taa nəɣəsɩ nti ɩ́ ká yɔɣɔtɩ tɔ na pə ta tata. Ama ye pə talaa, ɩ́ yɔɣɔtɩ nti tɩɩ kɔɔ mə luuŋ tɛɛ tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ ka tʋna-təɣɩ mə luuŋ tɛɛ, pə taɣa mə cɔlɔɣɔ tɩɩ lɩɩna.


Y ri Felipe xubij cˈa chare ri Jesús: Wi ta nikalokˈ caˈiˈ ciento denario caxlan wey, ma xqueruben ta. Astapeˈ xa ta jubaˈ oc nikayaˈ chique chiquijujunal, xchaˈ. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Filipʋ cɔwa Yesu sɩ: Paa liɣitee nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200) maɣamaɣa kɛ tə yapa kʋtɔɣɔʋ, kɩɩ haŋna yəlaa panɛ pa tiili?


Y ri xbetico ca ri itzel kˈayis, ya cˈa ri itzel winek. Ri kˈatoj, ya cˈa ri xtibanatej pa ruqˈuisbel chare re tiempo re kachapon; y ri xquebano ri kˈatoj yecˈa ri ángeles. 	 Kolontu wei ɩ tuu nyɩɩtʋ ntɩ tɔɣɔlɛ Ɩlɔɣɔʋ. Na kʋmtʋ waatʋ kɛlɛ antulinya tɛm. Ɩsɔtaa tillaa ntɛ́ kʋntaa.


¿La ma iwetaman ta cˈa chi ri bautismo yariˈ jun retal chi riyoj junan kawech xkaben riqˈui ri Cristo Jesús, y achiˈel chi xa ta can junan xojcom riqˈui? 	 Ɩ́ tá nyɩ sɩ tá təna mpa pa sɔ Ɩsɔ lʋm sɩ tá na Yesu Kilisiti tə kpɛntaa tɔ, ɩ təsətɛ kɛ pa kpɛnta-tʋ na pá sɔ-tʋ?


Ruma ri utzilaj ruchˈabel ri Dios tzijon chake riyoj, can xtzijox chukaˈ chique ri katiˈt kamamaˈ ri ojer ca. Xa yacˈa chi riyeˈ xa ma xquinimaj ta ri utzilaj ruchˈabel ri Dios, y rumariˈ majun utz xucˈom pe chique. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə nɩɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnəɣɩ teitei kɛ́ ɩsɩɩ wʋlaɣa tɛtʋ taa nyə́ma mpɛ. Pa nɩɩ tɔm ntɩ tɔ tə ta waasɩ-wɛɣɛ pʋlʋ. Mpi tɔ, pa nɩɩʋ-tɩ tɔ pa ta mʋ-tɩ na pá tɛ́ Ɩsɔ na pa taa.


Re caˈiˈ oxiˈ cˈa winek reˈ, xeˈapon apo riqˈui ri Felipe ri aj Betsaida ri tinamit ri cˈo pa rucuenta ri Galilea, riche (rixin) chi niquicˈutuj jun utzil chare; ruma riyaˈ jun rudiscípulo ri Jesús. Ri winek riˈ xquibij cˈa chare: Táta, riyoj nikajoˈ yojchˈo riqˈui ri Jesús. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpətəna Filipʋ wei ɩ kɛ́ Kalilee Pɛtɛsaita ɩcatɛ tʋ tɔ, na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Tacaa, tə caa tə́ ná Yesu.


Riyin nbij chi riyix can isiqˈuin chukaˈ ri tzˈibatal chupan ri ley riche (rixin) ri Moisés, chi ri sacerdotes can yesamej wi pa rachoch ri Dios chupan ri uxlanibel kˈij y riyeˈ ma mac ta ri niquiben. 	 Yaa ɩ́ ta kala Moisi Kʋsəsɩɩtʋ taa sɩ kɔtəlaa ta nyɩ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ kɛ waatʋ wei pa tɔŋna təmlɛ lapʋ kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa tɔ. Pəyele nɔɣɔlʋ ɩɩ nyənəɣɩ-wɛ ɩsɩɩ pa wakələɣɩ-kʋ.


Y tek nuchop, xabacuchi (xabachique) ta na cˈo wi, nuchˈakij pan ulef, niwoko pa ruchiˈ, y nukachˈachˈej rey. Sibilaj chukaˈ rucajman chic ruma re quereˈ rucˈulwachin. Y rumariˈ xincˈutuj utzil chique re adiscípulos chi tiquelesaj el re jun itzel espíritu reˈ riqˈui re nucˈajol, y xa ma ye cowinek ta, xchaˈ chare ri Jesús. 	 Paa timpiɣi pə kʋləna ɩlɔɣɔʋ ɩnɩ ɩ pɛtəɣɩ-kɛɣɛ atɛɣɛ. Na ka nɔɣɔ taa lɩɩ kuhulaŋ, na ká saləɣɩ ka kela na ka tɔnʋɣʋ kii təkekilee. Ma wiina nyá ɩfalaa sɩ pá loo-ɩ, pa ta pəsɩ.


Y ronojel riˈ cˈo ri nucˈut chkawech chrij re tiempo reˈ. Ri chicop y ri nicˈaj chic cosas ri xequitzuj (xequisuj) ri winek chuwech ri Dios, ma xecowin ta xuben chˈajchˈoj chare ri cánima ri winek ri xetzuju (xesuju) ri cosas riˈ. 	 Mpʋ ɩnɩ pə hʋ́lə́ɣɩ́ ɩsəna tə wɛ kaɣana ɩsəntɔ tɔ. Pə nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ ɩsɩɩ pa kpakʋɣʋʋ kʋhaham na pa kpakʋɣʋʋ wontu na pá lakɩ Ɩsɔ kɛ́ kɔtasɩ tɔ, mpʋ ɩnɩ pɩɩ pəsəɣɩ na pə́ taɣanɩ teu təkpataa kɛ́ wei ɩ lakɩ mpʋ tɔ ɩ lotu taa.


Y jun kˈij tek ri Jesús nikˈax cˈa el queriˈ, xutzˈet cˈa ri achi cotzˈol chiriˈ. Y Riyaˈ can retaman cˈa chi ri achi riˈ qˈuiy yan chic junaˈ ri queriˈ rucˈulwachin pe. Yacˈariˈ tek Riyaˈ xucˈutuj cˈa chare ri achi riˈ: ¿Nawajoˈ yacˈachoj? 	 Yesu na-ɩ na ɩ́ hənta mpʋ, na ɩ nyəmá sɩ ɩ taaŋa tənaɣa sɔsɔm, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: N caa pə waa-ŋ kɛ?


Wi riyix yeˈicuy ri winek ri cˈo pokon niquiben chiwe, ri Itataˈ ri cˈo chilaˈ chicaj can xquixrucuy cˈa chukaˈ riyix. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ye mə tɔɣɔntəlɛnaa wakələna-mɛ na ɩ́ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ suulu, mə Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩ ká hʋ́lɩ́-mɛɣɛ suulu tɔtɔ.


Achiˈel xa cˈa ma jane nikˈax ta chiwech. ¿Y ma ninatej ta chiwe tek xentzuk ri wuˈoˈ mil winek riqˈui ri wuˈoˈ caxlan wey? ¿Can ma ninatej ta cˈa chiwe janipeˈ chi chaquech caxlan wey ri ximol ca? 	 Haləna saŋa ɩ́ tá cɛkəna kɛlɛ? Ɩ́ tá tɔɔsɩ potopotonaa kakpasɩ wei ma faɣaa na apalʋnyɔɔŋ iyisi kakpasɩ tɔɣɔ tɔ ɩ tɔɔ? Na tɔkʋŋ ɩsəna pə kpisaa na ɩ́ kpaɣa tɔ, ɩ́ sɔɔ ɩ́lɛ́ ɩ nyʋɣʋ na?


Y ri Jesús riqˈui cˈa ri rukˈaˈ xerucˈut ri rudiscípulos y xubij cˈa: Yecˈareˈ ri ye oconek nteˈ y ye oconek wachˈalal. 	 Ɩlɛna Yesu hʋ́lɩ́ ɩ ɩfalaa kɛ niŋ na ɩ tɔ sɩ: Ɩɩ naa ma too na ma newaa ntɔ.


Y ri achiˈaˈ fariseos tek xquitzˈet riˈ, xquibij cˈa chique ri ye rudiscípulos ri Jesús: ¿Achique ruma tek la Itijonel niwaˈ quiqˈui ri ye cˈutuy tak alcawal y quiqˈui nicˈaj chic winek ri xa ye aj maquiˈ? xechaˈ chique. 	 Falisanaa na mpʋ, ɩlɛna pá pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ mə caa na lampuu mʋlaa na yəlaa asaɣaa pa kpɛntəɣɩ na pá tɔkɩ?


Y tek rumatioxin chic chare ri Dios, xuwechˈ ri caxlan wey, y xubij chique ri rudiscípulos: Ticˈamaˈ y titijaˈ re caxlan wey reˈ, ruma yacˈareˈ ri nuchˈacul ri xtapon pa camic riche (rixin) chi yixcolotej. Can titijaˈ cˈa, riche (rixin) natabel wuche (wixin). 	 Ɩ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ na ɩ́ tɛ ɩlɛna ɩ́ faɣa-ɩ na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩnɛ ɩ kɛna ma tɔnʋɣʋ ŋku pə ha mə tɔɔ tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ́ ká lakɩ na ɩ́ tɔɔsəɣɩ ma tɔɔ.


Ri netzelan cˈa wuche (wixin) y ma nucˈul ta ri nuchˈabel pa ránima, pa ruqˈuisbel kˈij can xtikˈat na cˈa tzij pa ruwiˈ. Ri xtikˈato tzij pa ruwiˈ can ya ri chˈabel ri xenkˈalajsaj. 	 Wei ɩ́ kisa-m na ɩ́ lɔɔ ma kʋyɔɣɔtʋtʋ pʋntʋ tɔm kʋlʋ wɛ ɩ tɛɛ tənaɣa. Pə taɣa pʋlʋ, tɔm nti ma kpaalaa tɔ, ntɩ ɩnɩ tɩɩ kʋna pʋntʋ tɔm kɛ kʋyakʋ kantəkaɣa nyəŋkʋ wule.


Yacˈa re wacami yincˈo pe waweˈ riche (rixin) chi nikˈat tzij pa nuwiˈ, xaxu (xaxe wi) ruma riyin cukul nucˈuˈx chi ri caminakiˈ cˈo na jun kˈij tek xquebecˈastej pe, achiˈel rutzujun (rusujun) ca ri Dios chique ri katiˈt kamamaˈ ri xecˈojeˈ ojer ca. 	 Pənɛntɛ pa hʋʋkəna-m tɔm sɩ pepe tɔɔ kɛ́ ma tɛma ma taa sɩ nti Ɩsɔ ka heela tá caanaa caanaa tɔ tɩɩ la.


Quecˈariˈ riyoj, tikabanaˈ chi can yoj caminek chic chuwech ri mac, chi ma ya ta chic riˈ ri nikaben; y tikabanaˈ chukaˈ chi xojcˈastej riche (rixin) chi nikayaˈ rukˈij ri Dios, ruma xa jun chic kabanon riqˈui ri Cristo Jesús ri Kajaf. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ mɛ tɔtɔ ɩ́ ká nyənɩ mə tɩ ɩsɩɩ mpa pa səpa na pə́ cɛ pá na ɩsaɣatʋ tɔ, na ɩsɩɩ mpa pa fema sətaa taa na kaɣana pa wɛ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ pá na Yesu Kilisiti pa kpɛntʋɣʋ tɔɔ tɔ.


Y tek xtiwacˈaxalaˈ cˈa chi yecˈo ruwachˈulef ri cˈo chˈaˈoj ntajin chiquicojol y xtiwacˈaxalaˈ rutzijol chi cˈo chukaˈ chˈaˈoj ri xquepe, man cˈa tisach ta icˈuˈx, ruma ronojel riˈ xa can cˈo cˈa chi yebanatej na. Pero xa ma ya ta riˈ ri ruqˈuisbel tak kˈij chare re ruwachˈulef. 	 Ye ɩ́ kɔma na ɩ́ nɩɩ yooŋ taŋ kɛ mə cɔlɔ mə cɔlɔ, na pá heeliɣi-mɛɣɛ pooluŋ nyəŋ tɔmnaa, sɔɣɔntʋ ɩ́ taa la-mɛ. Pə wɛɛ sɩ mpʋ ɩnɩ pəlɛ pɩɩ la kɛ́. Ama waalɩ waalɩ kɛ́ antulinya náá kɔŋ na ɩ́ tɛŋ.


Queriˈ nben ruma nwajoˈ cˈa chi nicukeˈ ta más icˈuˈx chiˈiwonojel y chi junan ta iwech niwajoˈ iwiˈ. Nwajoˈ chi ri etamabel nicˈojeˈ iwuqˈui can ta qˈuiy, can ta achiˈel jun beyomel, riche (rixin) chi niwetamaj ri xa ma kˈalajsan ta pe ojer ca chrij ri Katataˈ Dios y chrij ri Cristo. 	 Ma lʋkɩ kɛ́ sɩ pə́ kpaasɩ pa apalʋtʋ sɩ pá la nɔɣɔ kʋlʋmaɣa kɛ sɔɔlʋɣʋ tɔm taa, na pá hiki naani wei yʋlʋ ɩ́ nyəmá teu ɩ hikiɣi tɔɣɔ teu təmammam. Ye pə lapa mpʋ paa nyɩ Ɩsɔ kʋŋmɛsəm. Mpəɣəlɛ Kilisiti maɣamaɣa.


Pero ma quixsach ta riqˈui re naˈoj reˈ. Ma quixoc ta cachibil ri xa ma utz ta quinaˈoj. Ruma wi xqueˈiwachibilaj, xa can xtiyojtej chukaˈ inaˈoj riyix y xqueˈibanalaˈ ri ma ye rucˈamon ta chi yeˈiben. 	 Ɩ́ taa puɣusi mə tɩ, taapalaa asaɣaa kiŋ kɛ yaasi ɩsaɣaʋ tɛɛkəna.


Riyoj yecˈo chukaˈ winek ri yeyaˈo kakˈij, pero chukaˈ can ye qˈuiy ri majun kakˈij chiquiwech. Yecˈo ri jabel yetzijon chikij, pero can yecˈo chukaˈ ri xa itzel yetzijon chikij. Y yecˈo chukaˈ ri yebin chi riyoj xa ma ya ta ri kitzij ri nikabij, astapeˈ riyoj can ya ri kitzij ri nikabij. 	 Pa tʋɣʋna-tʋɣʋ pəyele pa tʋɣɩ-tʋɣʋ fɛɛlɛ tɔtɔ. Pa tʋʋkɩ-tʋɣʋ, pəyele pa saŋ-tʋ tɔtɔ. Pa nyənəɣɩ-tʋɣʋ pɔpɔtʋnaa kɛ́, pəyele taɣalɛ tampana yɔɣɔtəlaa.


Y ri Judá, rucˈajol ca ri Jacob, y ri Jacob rucˈajol ca ri Isaac, y ri Isaac rucˈajol ca ri Abraham, y ri Abraham rucˈajol ca ri Taré, y ri Taré rucˈajol ca ri Nacor. 	 na Yuta kɛ́ Yakɔpʋ pəyaɣa, na Yakɔpʋ kɛ́ Ɩsaaka pəyaɣa, na Ɩsaaka kɛ́ Apəlaham pəyaɣa, na Apəlaham kɛ́ Tala pəyaɣa, na Tala kɛ́ Nasoo pəyaɣa,


Y ri Jesús can yacˈariˈ tek chanin xuchop rukˈaˈ ri Pedro y xubij chare: ¿Achique cˈa ruma tek xa jubaˈ oc xacukubaˈ acˈuˈx wuqˈui? xchaˈ chare. 	 Ɩlɛna Yesu siisi kpakpaa na ɩ́ kpa ɩ niŋ taa na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ n lapa sika. Ama n ta tɛ nyá taa na Ɩsɔ na pə́ tɔɔ yoo.


Y tek xa napon yan ri nimakˈij pascua, ri Jesús retaman chic cˈa chi napon yan ri hora riche (rixin) chi Riyaˈ ntel el waweˈ chuwech re ruwachˈulef y nitzolin chilaˈ chicaj riqˈui ri Dios, ri Rutataˈ. Ri Jesús sibilaj cˈa ye rajowan pe quinojel ri can ye riche (rixin) chic Riyaˈ ri yecˈo waweˈ chuwech re ruwachˈulef, y can achiˈel ye rajowan pe, can quecˈariˈ xuqˈuis pa ruwiˈ. 	 Pəlɛ pə waalɩ pə tala kʋyakʋ ŋku kʋ yakaɣa sɩ pə fe Tɛɛʋ acima tɔɣɔlɛ. Yesu nyəmá sɩ ɩ waatʋ talaa sɩ ɩ́ kʋlɩ atɛ cənɛ na ɩ́ kpa Tacaa kiŋ. Ɩ ka sɔɔla ɩ nyə́ma mpa pa wɛ atɛ cənɛ tɔɣɔ tam kɛ́, na mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ ɩ tɩɩ sɔɔla-wɛ haləna tənaɣa.


Y rumariˈ hasta kachˈobon chic chi yojapon ta iwuqˈui. Riyin ri Pablo caˈiˈ oxiˈ yan mul xinben chi xojbe, pero ri Satanás xojrukˈet. 	 Tə nyɩɩla teu sɩ tə́ məlɩ mə kiŋ, haləna Pɔɔlɩ má, tɔm paɣalɛ kɛ ma tʋ mə tɛ pote pəlɛ na Satanɩ tá tisi sɩ tə́ hiki mpaaʋ.


Rumacˈariˈ man cˈa tiyaˈ ta ca ri icukbel cˈuˈx riqˈui ri Dios, ruma can cˈo jun nimalaj rajel ruqˈuexel ri xticˈul. 	 Ye mpʋ ɩlɛ mə naani ɩ́ taa sɩ. Mpi tɔ ɩ tɔɔ kɛ́ pa sɩɩ-mɛɣɛ kasəyaɣa sɔsɔɣa.


Can cˈa nikˈalajin na cˈa jubaˈ chi cˈo utz pan icˈaslen, ruma ma icˈamon ta ka quiwech ri winek ri nibix nicolaítas chique ruma ri itzel niquibanalaˈ. Can utz wi cˈa chi queriˈ ibanon, ruma riyin chukaˈ can itzel ntzˈet ri yequibanalaˈ riyeˈ. 	 Paa na mpʋ kʋlʋmtʋ nti ma laŋlɛ hɛɛna-ŋ tɔɣɔlɛ sɩ, nyá kpiisa ŋkpaŋʋɣʋ tɔtɔɣɔ Nikolaɩ nyə́ma kʋlapʋtʋ nti ma kpiisa ŋkpaŋʋɣʋ tɔ.


man cˈa ticowirisaj ta ri iwánima, ma tiben ta achiˈel xquiben ri iwatiˈt imamaˈ ojer ca, tek xquiyec woyowal ri pa desierto. Xcajoˈ xquitzˈet, wi kas kitzij chi nika rucˈayewal pa quiwiˈ. 	 ɩ́ taa tasa ŋkpantɛɛləŋ lapʋ, ɩsɩɩ ɩ́ ka lapʋ waatʋ wei ɩ́ kpɛɛsəna Ɩsɔ kɛ́ kʋyaŋku ɩ́ maɣasa-ɩ sɩ ɩ́ naa ɩ waalɩ kɛ́ wʋlaɣa tɛtʋ taa tɔ. Ɩsɔ yɔɣɔtaa sɩ:


Pero ma ruma ta riˈ chi riyix utz nichˈob ka: Wi xa riqˈui cˈa ri Dios nipe wi chi nujoyowaj ruwech jun winek, y wi xa riqˈui chukaˈ Riyaˈ nipe wi chi nucowirisaj ránima jun winek, y wi xa majun winek rucˈamon ta chi nupabaˈ riˈ chuwech ri nrajoˈ nuben ri Dios kiqˈui, ¿achique cˈa ruma tek nubij aj maquiˈ chake? yixchaˈ. 	 Ntanyɩ mə taa nɔɣɔlʋ ná tɔŋ sɩ: Ye pə wɛ mpʋ ɩlɛ, pepe tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ tasəɣɩ sɩ yəlaa lapa taalɩ? Awe pəsəɣɩ na ɩ́ kaɣatɩ-ɩ sɩ ɩ́ taa la ɩ luɣu nyəntʋ?


Tiyaˈ rutzil ruwech ri kachˈalal Herodión, ri nuwinak. Tiyaˈ rutzil quiwech ri kachˈalal ri yecˈo pa rachoch ri Narciso, ri xa jun quibanon riqˈui ri Ajaf. 	 Ɩ́ sɛɛ-m ma lʋlʋɣʋ tʋ Helɔtiyɔŋ. Ɩ́ sɛɛ-m Naasisi təyaɣa nyə́ma mpa pa təŋəɣɩ Tacaa tɔ.


Riyix ri sibilaj yixinwajoˈ, nbij cˈa chiwe: Wi yecˈo ri yebano pokon chiwe, ma tiyaˈ ta ruqˈuexel chique. Xa tiyaˈ pa rukˈaˈ ri Dios, ruma ya Riyaˈ ri xtiyaˈo rutojbalil ri pokon ri yequibanalaˈ. Can achiˈel ri nubij ri Dios chupan ri tzˈibatal ca: Pa nukˈaˈ riyin cˈo wi riche (rixin) chi nyaˈ rutojbalil pa quiwiˈ ri yemacun, nichaˈ ri Ajaf. 	 Ma taapalaa mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ taa paasəna ɩsaɣatʋ lɛɛtʋɣʋ, ɩ́ yelina-təɣɩ Ɩsɔ. Mpi tɔ, Ɩsɔ wɛna pááná kɛ ɩsaɣatʋ tɔɔ, haləna pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ mpʋ sɩ: Maa tɛ na má lɛɛtɩ-wɛ, na kʋlʋm má ɩnɩ maa fɛləna. Tacaa yɔɣɔtəna mpʋ.


Ronojel re xtintzˈibaj el chiwe ma riche (rixin) ta cˈa chi nyaˈ (ntzek) iqˈuix. Ma que ta riˈ. Xaxu (xaxe wi) nwajoˈ yixinpixabaj jubaˈ, ruma can yix achiˈel tak walcˈual nnaˈ riyin, y sibilaj yixinwajoˈ. 	 Pə taɣa ma caa sɩ má tʋ-mɛɣɛ fɛɛlɛ tɔɣɔ ma ŋmaawa na má kɛɛsɩ-mɛɣɛ mpʋ. Ama ma luɣu wɛɛ kɛ́ sɩ má sɛɣɛsɩ-mɛ ɩsɩɩ ma piya nsi ma luɣu wɛɛ tɔ.


Ri Pablo y ri Bernabé sibilaj xechˈojin quiˈ quiqˈui ri yebin queriˈ. Rumacˈariˈ, ri kachˈalal ri yecˈo chiriˈ xequichaˈ cˈa el ri Pablo y ri Bernabé y chukaˈ nicˈaj chic kachˈalal, riche (rixin) chi yebe cˈa pa tinamit Jerusalem quiqˈui ri apóstoles ri yecˈo chiriˈ y ri ancianos riche (rixin) ri iglesia, riche (rixin) chi nichojmirisex pe, wi niban o ma niban ta ri circuncisión chique ri kachˈalal achiˈaˈ ri ma ye israelitas ta. 	 Tənaɣa Pɔɔlɩ na Paanapasɩ pa kpɛɛsəna-wɛɣɛ-tɩ. Ɩlɛna pá hɔ pə tɔɔ kɛ́ sɔsɔm pə tɩɩ fɛɩ. Tənaɣa pa tɔma sɩ: Ye mpʋ Pɔɔlɩ na Paanapasɩ na Antiyɔka nyə́ma napəlɩ paa polo Yosalɛm, na pá pɔɔsɩ tɔm tənɛɣɛ tillaa na nyʋɣʋ nyə́ma.


Y yecˈo cˈa caˈiˈ oxiˈ achiˈaˈ chicojol ri can niquitij quikˈij riche (rixin) chi niquiben utzil chiwe, pero xa ma riche (rixin) ta chi cˈo utz nucˈom pe chiwe. Ruma riyeˈ xa nicajoˈ chi yixquelesaj el kiqˈui riyoj, riche (rixin) chi xaxu (xaxe) wi riyeˈ ri nicajoˈ chi yeˈitzekelbej. 	 Yəlaa panɛ pa lakɩ kɛ́ na n nawa n tɔ sɩ pa sɔɔla-mɛɣɛ teu. Aaɩ, pə taɣa mpʋ se, paa pəcɔ. Pa caakɩ kɛ́ sɩ má na-mɛ tə́ wakəlɩ, na ɩ́ mələna mpɛ pa tɔɔ na ɩ́ nyənəɣɩ pa tike.


Yacˈa tek ri rudiscípulos xquitzˈet chi cˈo jun petenak chraken pa ruwiˈ ri choy, riyeˈ xsach quicˈuˈx y xquibij: ¡Laˈ jun subunel (xibinel)! xechaˈ. Y xquirek quichiˈ tek xquibilaˈ queriˈ ruma xquixibij quiˈ. 	 Pa ná ɩ tɔŋ lʋm tɔɔ, ɩlɛna sɔɣɔntʋ kpa-wɛɣɛ sɔsɔm sɩ asənaalɩɩ kɛ́, na pá sʋʋ kapusi mapʋ.


Y quinojel cˈa ri winek ri yeˈacˈaxan riche (rixin) ri Saulo, xsach quicˈuˈx y niquibilaˈ cˈa chrij: ¿La ma ya ta cami achi reˈ ri xerokotalaˈ ri can niquiyaˈ wi rukˈij ri Jesús chiriˈ pa tinamit Jerusalem y xuben chique chi xquikˈaxaj tijoj pokonal? Y wacami xoka waweˈ re pa Damasco riche (rixin) chi ye ximon yerucˈuaj el ri niquiyaˈ rukˈij ri Jesús, y yeberuyaˈ pa quikˈaˈ ri principaliˈ tak sacerdotes, yechaˈ. 	 Na pa təna mpa pa nɩɩ ɩ waasʋ ɩnɩ tɔ, piti kpa-wɛ na pá tɔŋ sɩ: Pə taɣa ɩnɩ ɩ ka sɛɛsəna ɩsəlɛ na mpa pa tɔka Yesu tɔm tənɛɣɛ Yosalɛm tɔɣɔ kʋnyɔŋ tʋɣʋ? Ɩsɩɩ ɩ ka kɔma cənɛ sɩ ɩ kpaa-wɛ na ɩ́ hɔkɔ na ɩ́ pona kɔtəlaa sɔsaa ya?


Ruma ri winek ri can kitzij nuyaˈ rukˈij ri Dios, yerutolaˈ ri malcaniˈ tak ixokiˈ y ri acˈalaˈ ri xa majun chic quiteˈ quitataˈ ri yetajin niquikˈaxaj tijoj pokonal, y chukaˈ ma nutzˈilobisaj ta chic riˈ chupan ri etzelal riche (rixin) re ruwachˈulef. Chuwech ri Dios ri yebano queriˈ, yeriˈ ri can kitzij y pa ruchˈajchˈojil chi niquiyaˈ rukˈij. 	 Ɩsɔ sɛɛʋ mpi pə te Tacaa Ɩsɔ na pə́ maɣa-ɩ tɔɣɔlɛ suluwaa na alaa mpa pə səpa na pə́ yele yem tɔ pa tɔkʋɣʋ kɛ pa wahalanaa taa. Pə kaasaa tɔtɔ sɩ yʋlʋ ɩ́ taa yele na antulinya kʋlapʋtʋ asilima taana-ɩ paa pəcɔ.


Y ruma Riyaˈ tek cˈo kacˈaslen, ruma Riyaˈ tek yojsilon, y ruma chukaˈ Riyaˈ tek yojcˈo, can achiˈel cˈa quibin cˈa nicˈaj achiˈaˈ poetas ri can ye iwinak riyix, tek xquibij: Riyoj can yoj ralcˈual cˈa chukaˈ ri Dios, xechaˈ. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ yelina tə wɛna weesiŋ na tə́ cɔɔkɩ na tə́ wɛna tá ɩsɛ. Ntɩ tə maɣamaɣa kɛ mə yonyoolaa napəlɩ pa yoowa sɩ: Tə kɛ́ ɩ piya tɔtɔ.


Astapeˈ riyeˈ can cachˈalal ri Jesús, pero xa man cˈa niquinimaj ta. 	 Pə taɣa pʋlʋ, Yesu newaa maɣamaɣa ná tá mʋ ɩ tɔm tɔtɔ.)


Y xcˈulwachitej cˈa chi tek xbetzolin pe riyaˈ, tek cˈo chic pe rukˈij rucˈojlen, y tek cˈo chic ri pa ruruwachˈulef, xutek cˈa quisiqˈuixic (coyoxic) ri rumozos ri ruyaˈon ca puek chique tek riyaˈ cˈa ma jane tibe. Queriˈ xuben ruma nrajoˈ nretamaj janipeˈ puek quichˈacon chiquijujunal. 	 Pa tʋ apalʋ ɩnəɣɩ kawulaɣa ŋkɛ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ məlɩ ɩ ɩcatɛ taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kota ɩ təmlɛ nyə́ma mpa ɩ ka cɛla liɣitee tɔ, sɩ ɩ naa ɩsəna ɩsəna pə sɛɛ-wɛnaa tɔ.


Yacˈa ri kech aj Israel ma xcajoˈ ta chi xinelesex ca, y rumariˈ riyin xincˈutuj cˈa chi ya ri César ri tikˈato tzij pa nuwiˈ, y ma ruma ta cˈa chi cˈo tzujunic (sujunic) ncˈamom pe chiquij ri nuwinak, ruma ta riˈ xincˈutuj queriˈ. Ma tichˈob ta queriˈ. 	 Ama Yuta nyə́ma ná kʋlaa na pá kisi təsaɣasaɣa. Tənaɣa pə caala-m na má tɔ sɩ: Tɩɩ tɛna Lom wulaʋ sɔsɔ kiŋ kɛ́. Anɩ ma fɛɩna nti maa tɔ sɩ tənɛɣɛ ma yəlaa lapa-m tɔ.


Pero xicolotej el pa quikˈaˈ, ruma yecˈo xeyaˈo wuche (wixin) pa jun chaquech y cˈacˈariˈ xinquikasaj el pa jun ventana ri cˈo chuwech ri nimalaj tzˈak ri rusutin rij ri tinamit. 	 Ama pa tʋ-m sɔɔtɔkʋ sɔsɔɔʋ taa na pá tisi-m na ɩcatɛ koluŋa ŋkɛ ka pətote. Mpʋ pə yelina na má fiti ɩ niŋ taa.


¿La ma noka ta cami chiˈicˈuˈx chi xinbij ronojel reˈ chiwe tek xicˈojeˈ iwuqˈui? 	 Ɩ́ tá tɔɔsɩ sɩ maa tɛma-mɛɣɛ pə tɔm kɛ heeluɣu kɛ waatʋ wei maa wɛ mə kiŋ tɔ?


Y yacˈariˈ tek cˈo jun ri junanin (anibel) xberumubaˈ pe jun esponja chupan jun chˈomilaj ruyaˈal uva, y xuyaˈ chutzaˈn jun aj y xuyaˈ chare ri Jesús riche (rixin) chi nichˈuchˈuˈ ka jubaˈ ri chakiˈj chiˈ chare, y xubij: Tikatzuˈ na cˈa, kˈalaj riˈ wi nipe ri Elías chukasaxic, xchaˈ. 	 Ɩlɛna pa taa nɔɣɔlʋ kpaɣa asewa na ɩ́ polo ɩ́ lii kpaləkpam saŋ kɛ lʋm kʋnyəŋəm napəlɩ pə taa na ɩ́ tʋʋ kpátʋ́ɣʋ́ nɔɣɔ taa na ɩ́ hʋlɩ Yesu sɩ ɩ́ nyɔɔ. Na ɩ tɔ sɩ: Ɩ́ yele na tə́ ná Ilii ká kɔɔ na ɩ́ tisi-ɩ yaa ɩsəna?


Y yacˈariˈ tek xintzˈet y xinwacˈaxaj chukaˈ chi tiropop benak jun ángel pa runicˈajal ri caj, y can nurek cˈa ruchiˈ chubixic: Juyiˈ oc quiwech, juyiˈ oc quiwech ruma sibilaj rucˈayewal cˈa ri xtiquicˈulwachij ri winek chuwech ri ruwachˈulef, tek xquekˈajan pe ri oxiˈ chic trompetas ri xa yexupux yan cuma ri ángeles, xchaˈ. 	 Ma tasa nyənʋɣʋ tɔtɔ ɩlɛ cɔlɔʋ ntɛ́ hatuu ɩsɔtaa na ɩ́ kʋləɣɩ, na má nɩɩ ɩ yɔɣɔtəɣəna nɔɣɔ sɔsɔɣa sɩ waɩyo waɩyo. Ɩsɔtaa tillaa tooso wei pə kaasaa tɔ ɩ kɔŋ na ɩ́ hʋləɣɩ ɩ akantɛɛ tɔɣɔlɛ ɩsɩɩ atɛ yəlaa tɔm ká la waɩyo te.


Ruma riyix tek rubanon ca, yix achiˈel tak carneˈl, ri ye sachnek ca. Yacˈa re wacami tzolijnek chic pe icˈuˈx riqˈui ri Cristo. Y ya Riyaˈ ri Kaj Yukˈ y nuchajij ri kánima. 	 Pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ ka wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ heeŋ kʋtooluŋ. Ama pənɛntɛ pa keeta-mɛ na pá məŋna wei ɩ kɛ́ tiikulu na ləsasɩ tɔɔ feŋlu tɔ ɩ kiŋ.


Ruma riyin can xtinjoyowaj quiwech y xtincuy ri yequibanalaˈ ri ma choj ta, y ma xtoka ta chic chinucˈuˈx ri quimac y ri itzel ri yequibanalaˈ. 	 Maa hɩɩsɩ pa kʋpəntəŋ. Ma kaa tɔɔsɩ pa ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́ paa pəcɔ.


Riyaˈ xuchop cˈa rukˈaˈ ri ti caminek y xchˈo pa jun chic chˈabel, y xubij: Talita cumi, xchaˈ. Re tzij reˈ ntel chi tzij: Nóya, chawe riyit nbij wi chi cayacatej. 	 Tənaɣa Yesu tɔka ka niŋ taa na ɩ́ tɔ sɩ: Talita kum. Tɔm tənɛ tə hʋwɛɛ ntɛ́ sɩ: Ma heeliɣi-ŋ sɩ ń kʋlɩ pɛɛliya nyá.


Ma niquixibij ta quiˈ chuwech ri Dios. 	 Pa fɛɩna Ɩsɔ sɔɣɔntʋ kɛ pʋlʋ taa.


Ruma wi chuwe riyin ri achiˈel jun cheˈ rex can niban chi cˈo chi nkˈaxaj tijoj pokonal, ¿achique ta cami ri ma xtiban ta chique ri xa ye achiˈel chakiˈj tak cheˈ? xchaˈ ri Jesús. 	 Pa ta kpisi talɛɛ, kacaŋfana tawʋsɩ na?


Tek riyix niben orar, tibanaˈ jun oración achiˈel reˈ: Katataˈ Dios yitcˈo chilaˈ chicaj, xtibanatej ta cˈa chi quinojel ta ri winek niquiyaˈ ta akˈij, y man ta xtiquixolkˈotij ri lokˈolaj abiˈ. 	 Ɩsəna ɩ́ ká sələmɩ tɔɣɔlɛ sɩ: Ta Caa wei nyá n wɛ ɩsɔtaa tɔ, nyá hətɛ ɩ́ wɛɛ katɛ.


Tek cˈa nucusex na ri jun jay riˈ, ma xabachique ta winek ri nicowin chi ntoc ta apo chupan ri rucaˈn rupan jay ri nibix nimalaj Lokˈolaj lugar chare. Y riqˈui riˈ ri Lokˈolaj Espíritu nukˈalajsaj chkawech chi ma jane nikˈalajin ta ri achique rubanic ri bey riche (rixin) chi yeˈapon ri winek cˈa riqˈui ri Dios. 	 Feesuɣu Naŋŋtʋ hʋ́lə́ɣɩ́ təna sɩ pə tɔɔ pə tɔɔ cokəle waatʋ təna taa, mpaaʋ fɛɩ sɩ yʋlʋ ɩ́ tala timpi pa yaa sɩ katɛ taa katɛ taa tɔ.


Ri rucˈajol ri Abraham ri xalex riqˈui ri raj icˈ, xalex achiˈel yeˈalex xabachique acˈalaˈ. Yacˈa ri jun chic rucˈajol ri Abraham ri xalex riqˈui ri kas kitzij chi rixjayil, xalex ruma can ya ri Dios ri tzujuyun (sujuyun) pe chare. 	 Ɩsɔ ka tɔmna sɩ kasaɣampu ká lʋlɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ kasaɣampu kɔma na ɩ́ lʋlɩ na pə mʋ Ɩsɔ nɔɣɔ taa tɔm təkɛlɛ. Ama yom ná lʋla ɩ nyəŋka kɛ yem kɛ́ pʋlʋ fɛɩ.


Y tek ri Jesús xoc cˈa pa tinamit Capernaum, cˈo cˈa jun achi ri xapon riqˈui. Y ri achi riˈ jun capitán y xucˈutuj cˈa jun utzil chare ri Jesús. 	 Yesu sʋʋkaɣa Kapənahum, ɩlɛna Lom yoolaa nyʋɣʋ tʋ nɔɣɔlʋ kpətəna-ɩ na ɩ́ wiina-ɩ


Riyin kas kitzij wi ri nbij. Ri Dios ri cˈo rukˈij riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek, ri Rutataˈ ri Kajaf Jesucristo, Riyaˈ can retaman wi chi riyin ma ntzˈuc ta tzij. 	 Tacaa Yesu Caa Ɩsɔ nyəmá sɩ maa looliɣi. Ɩnəɣɩ paa saŋ tam.


Y ronojel cˈa ri niben, can riqˈui cˈa ajowabel tibanaˈ. 	 Paa mpiɣi ɩ́ lakɩ ɩ́ la təma sɔɔlʋɣʋ tɔɔ.


Y cˈacˈariˈ xkachojmirisalaˈ kiˈ, y xkachop el bey pa tinamit Jerusalem. 	 Tə lapa wɛɛ naalɛɣɛ təna, ɩlɛna tə́ la sɔɔlʋ sɩ tə puki Yosalɛm.


Rumacˈariˈ riyix can nichˈo wi cˈa chukaˈ ri Ajaf chiwe y nubij cˈa: Quixel cˈa pe chiquicojol ri ma ye wuche (wixin) ta riyin. Ma ticˈuaj ta iwiˈ quiqˈui y ma tichop ta apo ri cˈaslen ri xa tzˈil, riche (rixin) chi queriˈ riyin yixincˈul. 	 Pə tɔɔ kɛ́ Tacaa yɔɣɔtaa sɩ: Pə wɛɛ sɩ ɩ́ ká lɩɩ pa hɛkʋ na pə́ yasɩ mə na-wɛ. Ɩ́ taa yele na asilima nyəm napəlɩ tokina-mɛ. Ɩlɛ má, maa mʋ-mɛ.


Yacˈa ri wuˈoˈ chic kˈopojiˈ ri cˈo quinaˈoj, xquicˈuaj cˈa ri quilámpara y quicˈualon chukaˈ el cˈojlibel (frasco) nojnek el riqˈui aceite. Y riyeˈ xebe cˈa chiroyobexic ri cˈajol ri xticˈuleˈ. 	 Ama laɣatʋnaa ná kpaɣa pa fətəlanaa, ɩlɛna pá cosi nim kɛ kpaləpanaa taa na pá tɔkɩ pa tɔɔ tɔtɔ.


Kachˈalal, tibanaˈ orar pa kawiˈ. 	 Tá taapalaa ɩ́ sələməna-tʋɣʋ Ɩsɔ tɔtɔ.


Yacˈa ri achiˈaˈ fariseos xa niquibij cˈa chrij ri Jesús: Laˈ xa ya ri cajawalul ri itzel tak espíritu ri niyaˈo uchukˈaˈ chare, rumariˈ tek nicowin yerelesaj itzel tak espíritu, yechaˈ. 	 Ama Falisanaa ná tɔma sɩ: Alɔɣaa wulaʋ toŋ kɛ ɩ tɔɣɔnəɣəna alɔɣaa lɛlaa.


Y rumariˈ xejalajoˈ chiquiwech, y xquijech cˈa quiˈ. Ri Bernabé xrachibilaj el ri Marcos, y xeˈoc el pa jun barco riche (rixin) chi xebe cˈa pa Chipre. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ pa hɔma tə tɔɔ kɛ́ sɔsɔm na pá ya təma, na Paanapasɩ kpaɣa Maləkɩ na pá sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ na pá tɛɛ Sipili.


Y ri ixok ri xatzˈet, yacˈariˈ ri jun nimalaj tinamit ri cˈo pa quiwiˈ ri aj kˈatbel tak tzij riche (rixin) ri ruwachˈulef. 	 Na alʋ wei n nawa mpʋ tɔ, ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ nte tə ŋmakələɣɩ atɛ awulaa sɔsaa tɔɣɔlɛ.


Ma tiben ta chi xaxu (xaxe wi) tek yecˈo apo ri ipatrón iwuqˈui tek yixsamej jabel, riche (rixin) chi niwajoˈ yixtzˈetetej chi can yix utzilaj tak mozos. Riyix yix rusamajel ri Cristo, y rumariˈ nicˈatzin chi riqˈui ronojel iwánima tibanaˈ rusamaj ri ipatrón, ruma yariˈ ri ruraybel ri Dios. 	 Ɩ́ taa seeki-wɛɣɛ waatʋ wei pa wɛɛkɩ tɔ tike sɩ pə́ la-wɛɣɛ leleŋ. Ama ɩ́ la Ɩsɔ luɣu nyəntʋ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ ɩsɩɩ Kilisiti yomaa.


Ri Juan xubij cˈa chique ri achiˈaˈ riˈ: Yin cˈa riyin riˈ ri xunataj ca ri profeta Isaías chupan ri ruchˈabel ri Dios, tek xubij: Cˈo cˈa jun achi ri xturek cˈa ruchiˈ pa jun desierto riche (rixin) chi xtubij chique ri winek ri xqueˈapon riqˈui: Tichojmirisaj apo rubey ri Ajaf, xtichaˈ chique. Quecˈariˈ tzˈibatajnek ca, y yin cˈa riyin riˈ, xchaˈ ri Juan chique. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yohaanɩ tɔma sɩ: Má, ma kɛ́ nɔɣɔlʋ wei ɩ yɔɣɔtəɣəna nɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ wʋlaɣa tɛtʋ taa sɩ pá taɣanɩ Tacaa kɛ mpaaʋ na kʋ́ siɣisi teu. Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii ka yɔɣɔtəna-tɩ.


Y wi ta Riyaˈ ruyon ta jolomaj o ruyon ta akanaj xuben chare ri chˈaculaj, ¿la nikˈalajin cami chi jun chˈaculaj? 	 Ye kʋlʋməm ka wɛnna yʋlʋ tɔnʋɣʋ təna ɩlɛ pə taa kɛ́ yʋlʋ tɔnʋɣʋ ntɛ́.


Y xabachique cˈa winek ri xa jun chic rubanon riqˈui ri Cristo, can xjalatej wi cˈa ri rucˈaslen. Can xban wi cˈa jun cˈacˈacˈ winek chare. Ronojel ri itzel laj cˈaslen ri xerubanalaˈ pa nabey mul tek cˈa ma jane tunimaj, xa can xecanaj wi cˈa ca, y xuchop cˈa el jun cˈacˈacˈ cˈaslen. 	 Ye yʋlʋ na Kilisiti pá kpɛntaa te, pə laɣasa-ɩ wɛɛtʋ kʋfatʋ kɛ́. Wɛɛtʋ kʋpəntʋ mʋka yem, wɛɛtʋ kʋfatʋ laɣasəna.


Ruma konojel xojmacun y rumariˈ tek yoj elesan ca riqˈui ri Dios ri can cˈo rukˈij rucˈojlen. 	 Pə taɣa pʋlʋ, yəlaa təna lapəna ɩsaɣatʋ, ɩlɛna pə́ pɛ-wɛɣɛ Ɩsɔ teeli.


Tek ri Jesús kˈaxnek chic cˈa pe chupan ri lugar ri nakaj nicanaj wi chique ri tinamit Tiro y Sidón, xapon cˈa chunakajal ri choy Galilea. Riyaˈ xjoteˈ cˈa pa ruwiˈ ri juyuˈ, y tek cˈo chic chiriˈ xtzˈuyeˈ cˈa. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu kʋla təna na ɩ́ polo Kalilee teŋku nɔɣɔ, na ɩ́ kpa pʋɣʋ nakʋlɩ kʋ tɔɔ na ɩ́ caɣa.


Ruma wi riyix xaxu (xaxe wi) ri winek ri yeˈajowan iwuche (iwixin) ri yeˈiwajoˈ, ¿la can cˈo ta cami rajel ruqˈuexel xticˈul? Ruma ri cˈutuy tak alcawal queriˈ chukaˈ niquiben; riyeˈ yecajoˈ xaxu (xaxe wi) ri yeˈajowan quiche (quixin). 	 Ye ɩ́ sɔɔla mpa pa sɔɔla-mɛ tɔ pa tike, pepeɣelɛ mə tɛɛwa ɩlɛ? Lampuu mʋlaa maɣamaɣa ɩɩ lakɩ mpʋ?


Yacˈa ri Pedro can cˈa nutij na rukˈij chi nisiqˈuin (noyon) apo pa puerta. Yacˈa tek xquijek ri puerta, xquitzˈet cˈa chi can ya wi ri Pedro. Rumariˈ riyeˈ can xquimey, y xquichop xewolol chiquiwech. 	 Pa tɔŋna mpʋ tɔ na Piyɛɛ náá tɔŋna mapʋ kɛ́ sɩ pá tʋlɩ-ɩ. Pa kɔma na pá tʋlɩ nɔnɔɣɔ na pá ná Piyɛɛ, ɩlɛna pə la-wɛɣɛ piti kɛ́ sɔsɔm.


Y wi can yoj ralcˈual cˈa ri Dios, ma rucˈamon ta nikabij Dios chare jun cosa ri xa achiˈaˈ ye banayon. Y riˈ astapeˈ can riqˈui kˈanapuek o sakapuek o riqˈui abej banon wi, ruma xa quinaˈoj winek. 	 Tɔʋ, ye tə kɛ́ ɩ piya ɩlɛ, pə fɛɩ tɩɩ maɣasɩ sɩ, Ɩsɔ wɛ ɩsɩɩ caŋəm tʋ cakʋɣʋ na ɩ́ maɣasɩ ɩ taa, na ɩ́ lu pʋlʋpʋ na wʋla yaa nyəɣəlʋɣʋ kʋhʋlʋmʋɣʋ yaa pəlɛ, na pá sɩɩ na pá laakɩ tɔ.


Ruma ri Ajaf yeruyaˈ pa tijoj pokonal ri yerajoˈ, riche (rixin) chi yerupixabaj. Can quecˈariˈ nuben quiqˈui ri ye ralcˈual chic. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, wei Tacaa sɔɔlaa tɔ pʋntʋ ŋkpaŋʋɣʋ kɛ ɩ hɔŋ. Na wei ɩ nyənəɣɩ ɩ pəyaɣa tɔ pʋntʋ kɛ ɩ kɔtəɣɩ.


Ruma ri nibano queriˈ, nimacun; can nikˈalajin wi chi xa sachnek riqˈui ri ruchˈobonic, y xa ruyon riyaˈ nusiqˈuij (nroyoj) ka rucˈayewal pa ruwiˈ. 	 Pə taɣa pʋlʋ, n nyəmá teu sɩ yʋlʋ ɩ́ wɛ mpʋ pə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ ɩ yela mpaaʋ kʋsiɣisuɣu təŋʋɣʋ kɛ́. Na ɩsaɣatʋnaa mpa ɩ lakɩ tɔ pə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ ɩ toolaa.


¿Chukaˈ can ma ninatej ta cˈa chiwe tek xentzuk ri cajiˈ mil winek riqˈui ri wukuˈ caxlan wey? Chukaˈ chiriˈ can cˈa pa tak chaquech na ri xeˈimol ca. 	 Na ɩ́ ta tɔɔsɩ tɔtɔɣɔ potopotonaa naatosompɔɣɔlaɣa wei ma faɣaa na apalʋnyɔɔŋ iyisi liɣiti (4000) tɔɣɔ tɔ ɩ́lɛ́ ɩ tɔɔ? Na tɔkʋŋ ɩsəna pə kpisaa na ɩ́ kpaɣa tɔ, ɩ́ sɔɔ ɩ́lɛ́ ɩ nyʋɣʋ na?


Y caˈiˈ yan cˈa semanas tuchop wi pe ri cakˈikˈ riˈ, y kachapon cˈa binen pa ruwiˈ ri mar ri Adriático rubiˈ. Y pa nicˈaj akˈaˈ riche (rixin) ri akˈaˈ riˈ tek ri achiˈaˈ ri ye ucˈuayon riche (rixin) ri barco xquinabej chi nakaj chic yojcˈo wi apo chare jun ruwachˈulef. 	 Saŋa taa ahoo naanʋwa na liɣiti nyəna taɣanna ntɛɣɛ yuɣu na pə́ wɛɛ na pə́ tɔŋna-tʋɣʋ laŋtʋɣʋ kɛ Metitelanee teŋku tɔɔ. Pə kɔma ɩsɩɩ ahoo hɛka ɩlɛ, pə lapa kpɩɩlʋɣʋ saalaa ntɛ́ ɩsɩɩ tə wʋsəna tɛtʋ natəlɩ.


Rajawaxic chi nikajoˈ riqˈui ronojel kánima. Rajawaxic chi nikajoˈ riqˈui ri kanojibal, chupan ronojel ri kacˈaslen y riqˈui chukaˈ ronojel ri kachukˈaˈ. Y achiˈel chukaˈ nikajoˈ ka kiˈ riyoj, can que cˈa chukaˈ riˈ quekajoˈ ri kucˈ kachˈalal. Y wi yekaben cˈa reˈ, can más quejkalen que chuwech ri chicop ri yecamisex y yeporox chuwech ri Dios; y más quejkalen que chuwech xabachique cosa ri nikatzuj (nikasuj) chuwech ri Dios, xchaˈ cˈa ri aj tzˈib. 	 Mpʋ tɔ yʋlʋ ká sɔɔlɩ Ɩsɔ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ na ɩ ləsaɣa sʋʋ-ɩ paa mpi pə taa. Na pəlɛ pə waalɩ ɩ́ sɔɔlɩ ɩ tɔɣɔntəlɛ ɩsɩɩ ɩ tɩ. Mpʋ ɩnɩ pə kəla ɩsɩɩ pa lakʋɣʋ Ɩsɔ kɛ́ kɔtaɣa ŋka kɔkɔ nyaɣa ka təna tɔ, na kɔtasɩ nsɩ sɩ təna təpaɩ tɔtɔ.


Y wacami icˈuan chic jun cˈacˈacˈ cˈaslen ri ruyaˈon ri Dios chiwe. Y kˈij kˈij ri cˈacˈacˈ cˈaslen riˈ niqˈuiy y yixoc can achiˈel rubanic Riyaˈ. Y reˈ nuben chiwe chi can jabel niwetamaj ruwech. 	 Na yʋlʋwɛɛtʋ kʋfatʋ kɛ ɩ́ kpaɣaa na ɩ́ suu. Yʋlʋ kʋfalʋ ɩnɩ ɩ tɔŋna ɩ ŋmalʋ Ɩsɔ kɛ́ kɛlʋɣʋ tətɛŋɛlɛŋ kɛ́ sɩ pə́ yele na ɩ́ nyɩ Ɩsɔ kɛ́ teu təkpəsəkpəsɩ.


Y ri Jesús xucˈutuj chare: ¿Achique cˈa ri nawajoˈ? Y ri achi moy xubij chare: Tijonel, riyin nwajoˈ yitzuˈun, xchaˈ. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pɔɔsa-ɩ sɩ: N caa ma la-ŋ we? Ɩlɛna yʋlʋm cɔ-ɩ sɩ: Tacaa, ma caa kɛ́ sɩ n la na má naakɩ.


Y riyaˈ y ri ye aj pa rachoch xeban cˈa bautizar. Y yacˈa tek ye banon chic bautizar, ri Lidia xubij cˈa chake: Wi can nichˈob chi riyin xcukeˈ nucˈuˈx riqˈui ri Ajaf, quixam pe cˈa wuqˈui, y quixcˈojeˈ pa wachoch, xchaˈ. Ri ixok riˈ can xuben wi cˈa chake chi xojbecˈojeˈ chiriˈ pa rachoch. 	 Tənaɣa pa sɔ Liti kɛ Ɩsɔ lʋm na halɩ pə́ kpɛŋna ɩ təyaɣa nyə́ma. Ḿpʋ́ɣʋ́ alʋ ɩnɩ ɩ tɔma-tʋ sɩ: Ye ɩ́ tɛma-m na mə taa sɩ ma mʋ Tacaa tɔm na tampana, ɩ́ kɔɔ ɩ́ sʋʋ ma tɛ. Liti sɛɛsa ɩsəlɛ kɛ sɔsɔm, ɩlɛna táá polo na tə́ sʋʋ ɩ tɛ.


Ri Jesús man achiˈel ta cˈa ri nimalaj tak sacerdotes ri ye riy rumam ca ri Leví. Ruma riyeˈ xa ye winek y ma can ta cˈo quichukˈaˈ. Pero ma riqˈui wi riˈ, ri ley riche (rixin) ri Moisés nubij chi yeˈoc nimalaj tak sacerdotes. Yacˈa ri Jesús can Rucˈajol wi ri Dios. Y astapeˈ can cˈo chic ri ley, ri Dios can xuben jurar chi ri Jesús xoc Nimalaj Sacerdote. Ruma ri Jesús can tzˈaket wi riqˈui ronojel riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek. 	 Mpa Moisi kʋsəsɩɩtʋ kpaakɩ kɔtəlaa tɔ pa teu ta tʋlɩ. Ama Ɩsɔ ná kɔma na ɩ́ nyɔsɩ kʋsəsɩɩtʋ nɔɣɔ taa, na ɩ́ yɔɣɔtəna tuunaʋ na ɩ Pəyaɣa pəsɩ kɔtʋlʋ sɔsɔ, na ɩ teu tʋla kpakpaa kɛ tam tɔɔ.


Riyin sibilaj cˈa ntij nukˈij chi can ta nitzˈaket ri quicˈaslen quinojel, y riche (rixin) chi nben ri samaj riˈ, ncusaj ronojel ri uchukˈaˈ ri ruyaˈon ri Cristo chuwe, uchukˈaˈ ri can sibilaj wi nim. 	 Təmlɛ tənɛ tə yoosuɣu tɔɔ kɛ́ ma lakɩ na má lʋkəna toma taa toma nna Kilisiti haakɩ tɔ, toma anɛ a wɛnna ma taa.


Tek ri achi riˈ ruchapon ka rutzolejen, yecˈo cˈa ri rumozo ri xepe chucˈulic y xquibij chare: Ri acˈajol qˈues. Ma xcom ta, xechaˈ chare. 	 Akewe kpeŋaɣa, ɩlɛna ɩ təmlɛ nyə́ma səŋɩ-ɩ na pá heeli-ɩ sɩ: Nyá pəyaɣa hika alaafəya.


Ri Dios tek xuben ri samaj riche (rixin) chi ri winek xa jun quiwech niquiben riqˈui Riyaˈ, ya ri Cristo ri xucusaj. Ya cˈa chˈabel riˈ ri xuchilabej chake riyoj chi nikakˈalajsaj, chi ri Dios nrajoˈ chi ma nuyaˈ ta chic pa cuenta ri quimac ri ye quibanalon pe ri winek. Ri Dios nrajoˈ chi ri winek xa jun ta quiwech niquiben riqˈui Riyaˈ. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti kiŋ kɛ Ɩsɔ lapənaa na ɩ́ na ɩ yəlaa təna pá ciiki, ɩ ta hʋʋ pa ɩsaɣatʋ tɔm tɔɔ. Na taɣa ɩ tʋwa sɩ tə́ kpaaləɣɩ ciikuɣu tɔm tənɛ.


Riyin y ri Nataˈ, xa yoj jun, xchaˈ ri Jesús. 	 Ma na ma Caa tə wɛ kʋlʋm.


Queriˈ nben ruma nwajoˈ cˈa ncˈasoj jun raybel quiqˈui ri wech aj Israel riche (rixin) chi yecˈo ta chique riyeˈ ri xquecolotej; ruma can niquitzˈet cˈa ri nusamaj chicojol riyix ri ma yix israelitas ta. 	 Ma caa sɩ ma sʋsɩ ma piitim yəlaa kɛ ɩsəsɛɛmlɛ taa, ɩlɛna pə́ ya pa taa lɛlaa.


Quinojel ri tinamit ri yecˈo chuwech ri ruwachˈulef, xtiquicˈuaj cˈa apo chupan ri tinamit riˈ, ronojel ri quibeyomal ri banayon chique chi cˈo quikˈij quicˈojlen. 	 Paa pona tə taa kɛ́ piitim təna yəlaa apititu na pa sɔsɔɔntʋ.


Ruma, ¿achique ta cˈa nucˈom pe chare ri winek, wi nicˈojeˈ ri beyomel riche (rixin) ronojel re ruwachˈulef riqˈui y wi xa ma nicolotej ta? Astapeˈ sibilaj qˈuiy ri beyomel cˈo riqˈui ri winek, ma nicowin ta cˈa nulokˈ ri cˈaslen riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek. 	 Ye yʋlʋ pəsaa na ɩ́ hiki antulinya nyəm təna ɩlɛna ɩnɩ ɩ sɩ, ɩ kawaaɣa ntɛ́ we? Pʋlʋpʋ wɛɛ mpi yʋlʋ ká kpaɣa na ɩ́ laɣasəna ɩ weesuɣu tɔ?


Xa can ruyon ri ma choj ta ri cˈo pa tak cánima ri niquiben. Ruma ri achiˈaˈ y ri ixokiˈ ri xa ma quicˈulaj ta quiˈ niquicanolaˈ quiˈ riche (rixin) chi yemacun. Niquibanalaˈ etzelal chique ri nicˈaj chic. Ma yetaneˈ ta chi niquirayij ri cosas ri cˈo riqˈui jun chic winek. Qˈuiy etzelal niquirayij niquiben chique nicˈaj chic. Sibilaj itzel niquinaˈ chare jun chic ruma ri utz cˈo. Yecamisan. Ye yacol tak chˈaˈoj, yekˈolon. Ma tiquitzˈet jun cosa, can chanin niquijel rubixic. 	 Pa kəla kawalasɩ, na ɩsaɣatʋ, na kʋnyɩɩləŋ, na nyaŋ, na ɩsɛsɛɛmlɛ, na yʋlʋkʋlɛ, na yoou, na puɣusuɣu, na muɣuluɣu tike kɛ pa nyəmá. Pa kɛ́ yɔɣɔtəlaa.


Y ri ruchˈabel ri Dios ri tzˈibatal ca, nubij chi telesex el ri aj icˈ lokˈon, rachibilan ri ral. Ruma ri ral ri aj icˈ riˈ, majun ri rubeyomal ri tataˈaj ri xtiyaˈox (xtyaˈ) chare. Xa can xu (xe) wi ri ral ri ixjaylonel ri rucˈamon (takal chrij) chi niyaˈox (nyaˈ) ri rubeyomal ri tataˈaj chare. Queriˈ nubij ri tzˈibatal ca. 	 Na ntiɣi pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa yee? Pa ŋmaawaɣa sɩ: Tɔɣɔnɩ alʋ yom ɩnɩ na ɩ pəyaɣa na pá tɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, yom pəyaɣa na kasaɣampu pəyaɣa pa kaa kpɛntɩ na pá tala pa caa wontu.


Ri Pablo ya cˈa ri Timoteo ri nrajoˈ nrachibilaj el riche (rixin) chi nuben ri rusamaj ri Dios. Y can que na wi riˈ xuben, pero cˈo cˈa chi xuben ri circuncisión chare, riche (rixin) chi utz nitzˈet cuma ri israelitas ri yecˈo pa tinamit Listra y cuma chukaˈ ri yecˈo pe chunakajal ri tinamit, ruma can quinojel cˈa ye etamayon chi ri rutataˈ ri Timoteo, xa griego. 	 Pɔɔlɩ luɣu lapa sɩ ɩ təŋsəɣɩ-ɩ ɩ waalɩ, ɩlɛna ɩ kpaɣa-ɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pɛla-ɩ Yuta nyə́ma mpa paa wɛ hɔɣɔləŋ ɩnɩ ɩ taa tɔ pa tɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa təna paa nyəmá sɩ ɩ caa kɛ́ Kəlɛɛkɩ tʋ.


Queriˈ nbij chiwe ruma achiˈel can xixcom yan chuwech ri naˈoj riche (rixin) re ruwachˈulef, y ri icˈaslen can pa rukˈaˈ ri Cristo cˈo wi; Cristo ri xa jun chic rubanon riqˈui ri Dios. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ səpʋ tɔ pə ŋmɛsa mə weesiŋ kɛ Kilisiti kiŋ kɛ Ɩsɔ cɔlɔɣɔ.


Y ri Saulo sibilaj cˈa pokon xuben chique ri quiniman chic ri Jesucristo, ri nibix iglesia chique. Can ye ruyaˈon wi cˈa pa tijoj pokonal, ruma can chi jojun chi jojun jay ntoc wi riche (rixin) chi yeberelesalaˈ pe, y can chi achiˈaˈ y chi ixokiˈ yeberukirirej pe y cˈacˈariˈ nutek quitzˈapixic pa tak cárcel. 	 Ama pə yela Sɔɔlɩ ɩ́lɛ́ tɔ, Yesu sɛɛlaa kɛ ɩ tɔŋna lʋpʋ sɩ ɩ lakɩ sakasaka. Tɛɛsɩ taa kɛ́ ɩ sʋʋkaɣa na ɩ́ kpaakɩ apalaa na alaa na ɩ́ təkəɣɩ.


Ye cablajuj cˈa ri xeruchaˈ riche (rixin) chi yerachibilaj y riche (rixin) chukaˈ chi yerutek el chutzijoxic ri ruchˈabel ri Dios. 	 Tənaɣa ɩ ləsa pa taa yəlaa naanʋwa na naalɛ na ɩ́ ha-wɛɣɛ hətɛ sɩ tillaa. Ɩ ləsa pɛlɛɣɛ sɩ pá wɛɛ ɩ kiŋ kɛ tam na ɩ́ tiliɣi-wɛɣɛ waasʋ lapʋ.


Y wi can yatajnek chawe ruma ri Dios chi natzijoj ri ruchˈabel, can ruchˈabel cˈa Riyaˈ ri tatzijoj. Wi yatajnek chawe chi yacowin yeˈatoˈ ri nicˈatzin quitoˈic, can tabanaˈ cˈa riqˈui ri uchukˈaˈ ri yaˈon chawe ruma ri Dios. Riqˈui ronojel ri naben can ta xtiyaˈox (xtyaˈ) rukˈij rucˈojlen ri Dios, ruma ri Jesucristo. Ruma ri Dios can cˈo wi rukˈij rucˈojlen ri rukˈatbel tzij riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek. Amén. 	 Ye waasʋ latʋ lakɩ ɩ waasʋ, pə wɛɛ sɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ kɛ ɩ tɛləsəɣɩ yəlaa. Ye wei ɩ lakɩ təmlɛ, pʋntʋ ɩ́ lana toma nna Ɩsɔ ha-ɩ tɔ, na pə́ tʋ Ɩsɔ kɛ́ teeli kɛ Yesu Kilisiti tɔɔ. Yesu ɩnəɣəlɛ teeli tʋ na pəsʋlʋ kɛ tam tɔɔ. Ami.


Y xubij cˈa chique ri ye oxiˈ rudiscípulos: Sibilaj nim ri bis cˈo pa wánima, ya yirucamisaj nnaˈ riyin. Quixcˈojeˈ cˈa ca jubaˈ waweˈ, quixcˈaseˈ y ma quixwer ta ka, xchaˈ chique. 	 ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ma laŋlɛ wakəlaa kɛ́ tətɔɣɔtɔɣɔ pə fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Ɩ́ caɣa cənɛ na ɩ́ feŋiɣi.


Ruma tek rubanon ca, ri icˈaslen cˈo pa kˈekuˈm. Yacˈa re wacami yixcˈo chic pa sakil ruma ri Ajaf. Rumariˈ ticˈuaj cˈa ri cˈaslen riche (rixin) sakil. 	 Lɔŋ ɩ́ ka wɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ tɔŋʋɣʋ ahoo kɛ səkpɛtʋɣʋ taa tɔ. Ama kaɣana mə na Tacaa ɩ́ kpɛntaa, ɩlɛ pə wɛ ɩsɩɩ ilim lɩɩ mə tɔɔ kɛ́. Pə tɔɔ ɩlɛ mə lakasɩ ɩ́ te ɩsɩɩ kʋpama mpa pa wɛ ilim taa tɔ pa nyəŋsɩ.


Y riyin xintzˈet chi ri Jesucristo ri achiˈel Alaj Carneˈl, xrelesaj ri nabey sello ri achoj riqˈui kˈolin wi ri boron wuj. Yacˈariˈ tek xinwacˈaxaj chukaˈ chi xchˈo jun chique ri ye cajiˈ ri cˈo qˈuiy runakˈ tak quiwech. Ri rubanic ri nichˈo, can achiˈel cˈa nikˈajan ri coklajay, y xubij cˈa: ¡Catam pe! ¡Tatzˈetaˈ na peˈ! xchaˈ chuwe. 	 Pə waalɩ kɛ́ ma na Ɩwəyaɣa kɔɔla kʋtaalətʋ naatosompɔɣɔlaɣa ɩnɩ ɩ taa kʋlʋmtʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nɩɩ weesiŋ nyə́ma liɣiti mpɛ pa taa nɔɣɔlʋ nɔɣɔ. Pə lapaɣa ɩsɩɩ tɛʋ holuɣu taka, na ɩ́ tɔŋ sɩ: Kɔɔ.


Y yacˈariˈ tek xacˈaxatej jun chˈabel y xubij: Riyix ri yixcˈo chicaj, riyix apóstoles, riyix profetas ri xixkˈalajsan ri ruchˈabel ri Dios y riyix chukaˈ ri yix lokˈolaj tak ralcˈual ri Dios, quixquicot cˈa, ruma ri Dios can rutzˈeton wi pe ri xikˈaxaj pa rukˈaˈ ri Babilonia, y wacami xuyaˈ rutojbalil chare. 	 Tɔʋ, ɩsɔtɔnʋɣʋ nyá, pə wakəla-tɛ tɔ, paana-tɛ ɩlɛ. Ɩsɔ yəlaa mɛ, na tillaa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, ɩ́ paana-tɛ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩsaɣatʋ nti tɩɩ lapa-mɛ tɔɣɔ Ɩsɔ hʋʋna-tɛ.


Riyin sibilaj njoyowaj quiwech re winek reˈ, ruma cˈo chic oxiˈ kˈij yecˈo pe wuqˈui y wacami majun chic quiway riche (rixin) chi niquitij. 	 Yəlaa panɛ pa tɔm wɛ-m pətɔɔtəlɛ. Ɩ́ nyənɩ kʋyɛɛŋ tooso kɔlɔ pa wɛ ma kiŋ cənɛ na pa kʋtɔɣɔʋ tɛma.


Y ri itzel cumatz riˈ xel cˈa achiˈel jun raken yaˈ pa ruchiˈ y xuchubaj chrij ri ixok, riche (rixin) chi nukirirej el. 	 Tənaɣa tʋm tɔ lʋm na ɩ nɔɣɔ na pə́ lá ɩsɩɩ pɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ alʋ ɩnɩ ɩ waalɩ sɩ lʋm hola ɩ́ kpaɣa-ɩ.


Ruma xtapon na wi jun kˈij tek ri winek xa ma xticajoˈ ta chic chi yetijox riqˈui ri utzilaj tak chˈabel. Xa can xtibe cánima chrij ri xa ma ye kitzij ta ri yecˈut chiquiwech, y xquequicanoj cˈa ye qˈuiy ri yetijon quiche (quixin) riqˈui ri achiˈel ri nicajoˈ ka riyeˈ chi niquicˈaxaj. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pɩɩ kɔɔ na pə́ kɛɛsɩ waatʋ nɔɣɔlʋ tɔ, yəlaa kaa caa sɩ pá tasa sɛɣɛsəŋ kʋpaŋ wei ɩ waasəɣɩ yəlaa tɔɣɔ mʋɣʋ tɔtɔ. Ama pa maɣamaɣa pa kʋnyɩɩləŋ kɛ paa təŋəɣɩ, na pá koti sɛɣɛsəlaa paɣalɛ na pɛlɛ pá sɛɣɛsɩ-wɛɣɛ ntiwɛ ntiwɛ pa caa pá nɩɩkɩ tɔ.


Ri Jesús y ri rudiscípulos xeˈapon cˈa chupan ri lugar ri Getsemaní rubiˈ. Xpe ri Jesús xubij cˈa chique ri rudiscípulos: Riyix quixtzˈuyeˈ na cˈa ca jubaˈ waweˈ, y riyin nbenbanaˈ na orar, xchaˈ ca chique. 	 Pəlɛ pə waalɩ pa tala timpi pa yaa sɩ Kɛtəsemanee tɔ, ɩlɛna Yesu tɔ ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ caɣa cənɛ na má polo Ɩsɔ sələmʋɣʋ kɛ hatoo cənɛ.


Y can qˈuiy cˈa mul ri xinben pokon chique, ruma xinwajoˈ chi xquiyokˈ ta ca ri ruchˈabel ri Jesús. Queriˈ xinbanalaˈ chique ri pa tak jay ri kas nicˈut wi ri ruchˈabel ri Dios. Y sibilaj yacatajnek woyowal chiriˈ. Rumariˈ hasta xibe pa tak tinamit quiche (quixin) nicˈaj chic ruwachˈulef chiquicanoxic ri quiniman ri Jesús, riche (rixin) chi xenyaˈ pa tijoj pokonal. 	 Tɔm paɣalɛ kɛ ma tʋ-wɛɣɛ cɛɣɛcɛɣɛ kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa sɩ pə́ haŋ-wɛ na pá tɔ sɩ pa kisa Ɩsɔ mpaaʋ. Ma pááná ka tɔɔwa katatəlaɣa kɛ pa tɔɔ kɛ́. Haləna má kpɛŋna acalɛɛ kpaɩ nyəna taa, na má polo na má tʋ-wɛɣɛ kʋnyɔŋ kɛ teu.


Ma tiwetzelaj ta ri nubij jun kachˈalal chi xkˈalajsex chare ruma ri Dios. 	 Ɩ́ taa nyənɩ Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ kɛ yem.


Y wi yecˈo nicˈaj chic ri ye rusamajel ri Dios ri cˈo quicˈulun chiwe, ¿cˈa ta cˈa riyoj chi ma rucˈamon ta chi niyaˈ ri rajawaxic chake? Yacˈa riyoj majun kacˈutun ta chiwe, ruma ma nikajoˈ ta chi ri lokˈolaj ruchˈabel ri Cristo ri niyaˈo colotajic chi man ta chic nibiyin rutzijoxic. Y rumariˈ riyoj kacochˈon ronojel. 	 Lɛlaa ta kisi mpaaʋ kɛ hikuɣu sɩ pá hikiɣi-wɩ, kacaŋfana tá na? Paa na mpʋ tá tá nyənna təna. Ama tə tɔɣa pə təna pə kʋnyɔŋ sɩ tə taa kɔɔ tə wakəlɩ Kilisiti tɔɔ Laapaalɩ kʋpaŋ təmlɛ.


Binakil nikaben orar pan iwiˈ riyix, y nikamatioxij chare ri Dios ri Rutataˈ ri Kajaf Jesucristo. 	 Ye tə kʋla mə tɔɔ kɛ́ sʋlʋmʋɣʋ, sɛɛtʋ kɛ tə sɛɛkɩ tam kɛ́ tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti Caa Ɩsɔ.


Y chunakajal apo ri cˈo wi ri achi riˈ, sibilaj cˈa ye qˈuiy ak yetajin yewaˈ pa ruwiˈ jun juyuˈ, y rumariˈ ri itzel tak espíritu xquicˈutuj utzil chare ri Jesús chi tuyaˈ kˈij chique riche (rixin) chi yeˈoc quiqˈui ri ak riˈ. Y ri Jesús xuyaˈ kˈij chique. 	 Afanaa kaləkʋ sɔsɔɔʋ nakʋlɩ kɩɩ wɛ tənaɣa pɔ́ɔ́ŋ taa na kʋ tuliɣi. Ḿpʋ́ɣʋ́ alɔɣaa mpɛ pa wiina Yesu sɩ ɩ́ yele na mpɛ pá sʋʋ afanaa mpɛ pa taa, ɩlɛna Yesu tisi.


Y xcˈulwachitej cˈa chi tek ntajin yeban bautizar ri winek, xban chukaˈ bautizar ri Jesús. Y tek ri Jesús ntajin cˈa chi oración, yacˈariˈ tek xjakatej ri caj. 	 Yohaanɩ tɔŋna yəlaa tənaɣa Ɩsɔ lʋm sɔʋ, ɩlɛna Yesu náá polo tɔtɔ na pá sɔ-ɩ.


Ruma tek niquicˈul ri Ajaf Jesucristo, ya ri ru‑Espíritu Riyaˈ ri niquicˈul. Y ri acuchi (achique) nicˈojeˈ wi ri ru‑Espíritu Riyaˈ, can yecolotej cˈa pe chuxeˈ ri ley. 	 Tacaa wei ɩ tɔm pa yɔɣɔtəɣɩ Ɩsɔ Tɔm taa cənɛ ɩnɩ tɔ Ɩsɔ Feesuɣu kɛ́. Ye Tacaa Feesuɣu ɩ́ wɛ timpi, hɛɛsʋɣʋ wɛnna.


Yacˈa ri kˈij y ri hora tek riyin xquipe, majun achique etamayon ta. Ni xa ta ri ángeles ri yecˈo chilaˈ chicaj ma quetaman ta ajan (jampeˈ) tek xquipe chic jun bey. Queriˈ chukaˈ riyin ri Cˈajolaxel ma wetaman ta. Xa can xu (xe) wi cˈa ri Nataˈ ri etamayon riˈ. 	 Nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ nyəmá pə waatʋ yaa pə wʋlɛ tɔ, paa ɩsɔtaa tillaa, na Pəyaɣa má ma maɣamaɣa. Ama Tacaa tike koŋ nyəmna.


Y xa ta jun awaken ri nibano chawe chi yamacun, más ta utz chi nachoy el. Ruma más utz chi xaxu (xaxe) wi jun awaken cˈo y yatoc chupan ri cˈaslen riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek, que chuwech cˈo chi caˈiˈ awaken y xa pa kˈakˈ ri majun bey xtichuptej ta ri yatbecˈak wi ca, 	 Ye nyá nɔɔhəlɛ tusiɣina-ŋ ɩsaɣatʋ lapʋ taa, sɛtɩ-tɛ. Sana ń sʋʋ weesuɣu kʋpaŋkʋ taa na nɔɔhəlɛ kʋlʋmtəlɛ, na mpi n ká wɛɛna nɔɔhɛɛ naalɛ na pá pɛtɩ-ŋ tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa tɔ.


Pero wi cˈo malcaniˈ tak ixokiˈ ri xa yecˈo cal o yecˈo quiy quimam, ye ri cal o ri quiy quimam ri queˈilin quiche (quixin). Ruma nicˈatzin chi ri cal y ri quiy quimam tiquetamaj chi nabey pa cachoch tiquicˈutuˈ wi jun cˈaslen ri nika chuwech ri Dios. Tiquiyaˈ cˈa rajel ruqˈuexel ri utzil ri banon chique cuma ri quiteˈ quitataˈ, ruma yariˈ ri utz chi niban y can nika chuwech ri Dios. 	 Ama leelu wei ɩ wɛna piya yaa saalənaa tɔ, pə wɛɛ sɩ səlɛ sɩɩ kpɛləməna sɩ nyə́ma kɛ tɔkʋɣʋ na pə́ hʋ́lɩ́ sɩ ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛ pa Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ taa. Na pɩɩ hʋ́lɩ́ tɔtɔ sɩ pa caanaa na pa cɔsɔnaa ka wɩɩwa mpɛ pa tɔɔ ɩlɛ kʋpantʋ ntəɣɩ mpɛ pa lɛɛtəɣɩ pa nyə́ma. Pə taɣa pʋlʋ, mpʋ ɩnɩ pə lapʋ wɛ Ɩsɔ kɛ́ teu kɛ́.


Y yacˈariˈ tek ri Jesús petenak cˈa pa Galilea y xapon riqˈui ri Juan chiriˈ chuchiˈ ri raken yaˈ Jordán. Riyaˈ can petenak cˈa riche (rixin) chi niban el bautizar ruma ri Juan ri Bautista. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu lɩɩna Kalilee na ɩ́ kɔɔ Yaatanɩ kɛ Yohaanɩ cɔlɔ sɩ Yohaanɩ ɩ́ sɔ-ɩ Ɩsɔ lʋm.


Y queriˈ cˈa nbij chiwe ruma riyix can man cˈa xquinitzˈet ta chic. Y xquinitzˈet chic cˈa jun bey, cˈa ya tek xtibij chuwe: ¡Matiox chi petenak re jun achi reˈ! ¡Riyaˈ banon pe bendecir ruma ri Ajaf Dios! ¡Y can pa rubiˈ ri Ajaf Dios petenak wi! xquixchaˈ chuwe, xchaˈ ri Jesús. 	 Pə tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ, pə kpaɣaʋ saŋa tɔ ɩ́ kaa tasa-m keesuɣu. Haləna pə tala wʋlɛ nte ɩ́ ká tɔ sɩ: Ɩsɔ ɩ́ səna Tacaa tillu tɔ.


Y xbanatej cˈa chi pa rutiempo ri Augusto César tek ya riyaˈ ri aj kˈatbel tzij, riyaˈ xutek cˈa rubixic chique quinojel ri winek chi tiquitzˈibaj quibiˈ. 	 Waatʋ ɩnɩ ɩ taa kɛ́ Wulaʋ sɔsɔ Akusi kpaalaa sɩ paa kala ɩ tɛtʋ təna taa yəlaa.


Y ruma ronojel riˈ tek can cˈo chukaˈ ri xutzuj (xusuj) chake ri sibilaj jabel y nim rejkalen. Y ruma cˈa ri xutzuj (xusuj) chake tek yojcolotej pe chuwech ri etzelal ri cˈo waweˈ chuwech re ruwachˈulef, etzelal ri nibanatej ruma ri itzel tak raynic. Y xutzuj (xusuj) chukaˈ chake chi nujel ri kacˈaslen y can yoj‑oc cˈa achiˈel Riyaˈ. 	 Na pə tɔɔ kɛ́ mpi mpi ɩ sɩɩwa sɩ ɩ ká la-tʋ tɔ pə kɛ́ kʋpampam na pə tɔɔwa sɔsɔm pə tɩɩ fɛɩ. Na ye ɩ́ hika mpi Ɩsɔ sɩɩwa sɩ ɩ ká la tɔ, ɩlɛ ɩ́ ká pəsɩ na ɩ́ fiti kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ wei ɩ ŋmakəla antulinya taa cənɛ tɔ ɩ niŋ taa na ɩ́ kpaɣa Ɩsɔ wɛɛtʋ.


Riyin xinyaˈ yan akˈij acˈojlen waweˈ chuwech re ruwachˈulef. Y xinqˈuis yan cˈa chukaˈ rubanic ronojel ri samaj ri achilaben pe chuwe riche (rixin) chi nben. 	 Ma kʋsa nyá nyʋɣʋ kɛ yəlaa taa. Ma tɛma təmlɛ nte n tʋ-m sɩ má la tɔ.


Y tek riyaˈ xutzˈet cˈa pe ri Jesús, cˈanej cˈa cˈo wi, pero junanin (anibel) cˈa xpe y xoxuqueˈ chuwech. 	 Apalʋ ɩnɩ ɩ loosa Yesu kɛ́ pooluŋ, ɩlɛna ɩ́ kpaɣa asewa na ɩ́ polo ɩ́ luŋ ɩ tɛɛ


Y xtinbij cˈa chare ri wánima: Wánima, wacami sibilaj qˈuiy abeyomal ri ayacon, y qˈuiy junaˈ ma xtatij ta wayjal. Caquicot cˈa, catuxlan, cawaˈ y catucˈyaˈ, xchaˈ ri beyon chare ri ránima. 	 Ɩlɛ maa ma ma laŋlɛ taa na má tɔ sɩ, yʋlʋ wɛna pɩɩsɩ paɣalɛ taa kʋtɔɣɔʋ ɩlɛ pə kaasa we, ye pə taɣa caɣaʋ na tɔɣɔʋ na nyɔɔʋ na yɔɔlʋɣʋ pə paasi?


Y ri Jesús xoc cˈa apo ri pa tinamit Jerusalem y xbekˈax cˈa pe pa rachoch ri Dios y xerutzuˈ ca ri yecˈo chiriˈ. Y tek ntoc cˈa pe ri akˈaˈ, Riyaˈ ye rachibilan ri ye cablajuj rudiscípulos xbe ri pa tinamit Betania. 	 Yesu tala Yosalɛm, ɩlɛna ɩ́ sʋʋ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. Ɩ nyəna ɩ taa na ɩ waalɩ kɛ́ teu, ɩlɛna ɩ́ na ɩ ɩfalaa naanʋwa na naalɛ pá tɛɛ Petanii kɛ ilim tɛma tɛm tɔ pə tɔɔ.


Rumariˈ, pa ruqˈuexel chi riyix can cˈa nibij na más chˈabel chare riche (rixin) chi nipixabaj, xa ticuyuˈ rumac y ticukubaˈ rucˈuˈx. Riyix iwetaman chi wacami yariˈ ri más utz chi niben riqˈui riche (rixin) chi queriˈ ri jun riˈ ma nicom ta ruma bis. 	 Ama pənɛntɛ ɩ́ cɛpɩ-ɩ mpʋ, na ɩ́ sɔɔsɩ-ɩ apalʋtʋ, pə́cɔ́ pə́ taa kɔɔ na ɩ laŋlɛ wakəlɩ sɔsɔm na ɩ́ lɔ tɔ́ɔ́ŋ.


Y xcˈojeˈ cˈa jun achi ri can ya ri Dios takayon pe riche (rixin), ri xubiniˈaj Juan. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ tila ɩ tillu nɔɣɔlʋ, pa yaa-ɩ sɩ Yohaanɩ.


Y riyeˈ can ma xquitzijoj ta cˈa ri achique xquitzˈet, pero niquicˈutulaˈ cˈa chiquiwech chi achique ri xrajoˈ xubij ri Jesús riqˈui ri chˈabel tek xubij chi xticˈastej pe chiquicojol ri caminakiˈ. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa tɔka tɔm ntəɣɩ pa taa na pá pɔɔsəɣɩ təma sɩ: Pepeɣe səm na fem ɩlɛ?


Y ruma queriˈ xquiben, ri Dios xeruyaˈ ca chi queˈucˈuex na cˈa ruma ri itzel tak raybel ri cˈo pa tak cánima; ri sibilaj niyaˈo (nitzako) qˈuix. Ruma yecˈo ixokiˈ ri ma achiˈaˈ ta chic ri xequirayij, xa quech ixokiˈ chic ri xequirayij. 	 Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ná yela-wɛɣɛ pa taaləntʋtʋ taa. Na pa alaa maɣamaɣa náá yeki apalaa na pá sʋʋkəna təma.


Ri ye rudiscípulos ri Juan ri Bautista y ri quidiscípulos ri fariseos, cˈo cˈa kˈij niquichajij tek can ma yewaˈ ta riche (rixin) chi niquiben orar. Y rumariˈ xoquicˈutuj cˈa chare ri Jesús: Ri yoj rudiscípulos ri Juan y ri quidiscípulos ri fariseos can cˈo kˈij nikachajij tek can ma yojwaˈ ta, riche (rixin) chi nikaben orar. ¿Y achique cˈa ruma tek ri adiscípulos riyit ma que ta riˈ niquiben? 	 Kʋyakʋ nakʋlɩ Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ ɩfalaa na Falisanaa pa hɔka nɔɔsɩ. Tənaɣa yəlaa kɔma na pá pɔɔsɩ Yesu sɩ: Pə lapa ɩsəna na Lʋm Sɔlʋ Yohaanɩ ɩfalaa na Falisanaa nyə́ma ná hɔkəɣɩ nɔɔsɩ na nyá ɩfalaa naa toosiɣi pə tɔm.


Y quecˈariˈ tek riyix xixoc cˈambel quinaˈoj quinojel ri quiniman chic ri Jesucristo ri yecˈo pa tak nicˈaj chic tinamit ri chiriˈ pa ruwachˈulef Macedonia, y chukaˈ pa tak tinamit ri yecˈo pa ruwachˈulef Acaya. Riyeˈ quicˈaxan chi riyix aj Tesalónica can riqˈui ronojel iwánima iniman ri Jesucristo. 	 Haləna mə yaasi hʋla Masetoni na Akayi Ɩsɔ sɛɛlaa tənaɣa ɩsəna paa la na pá te tɔ.


Y chiriˈ cˈa pa tinamit Mileto yojcˈo wi, tek ri Pablo xutek quisiqˈuixic (coyoxic) ri ancianos riche (rixin) ri iglesia pan Efeso. 	 Waatʋ wei Pɔɔlɩ wɛ Mile kɛ mpʋ tɔɣɔ ɩ tilaa sɩ pá heeli Ɩfeesu Yesu sɛɛlaa kpekəle nyʋɣʋ nyə́ma sɩ pá kɔɔ.


Yacˈa ri jubaˈ chic chare ri ijaˈtz xka pa jun utzilaj ulef, jabel xeqˈuiy y xewachin chukaˈ jabel. Ruma cˈo ijaˈtz xquiyalaˈ a treinta quiwech, cˈo xquiyalaˈ a sesenta quiwech y cˈo ri can jojun ciento quiwech xquiyalaˈ. 	 Ama pee lɛnna ná hota tɛtʋ mʋsʋŋ nyəntʋ taa na alɛ á lá teu, lɛnna náá lʋlɩ sɔsɔm sɔsɔm, lɛnna kɛ maɣana, lɛnna kɛ pəcɔ.


Y wi riyoj achiˈel can xojcom riqˈui ri Cristo tek Riyaˈ xcom, chukaˈ cukul kacˈuˈx chi xkojcˈaseˈ riqˈui. 	 Ye tá na Kilisiti tə səpa, tə nyəmá sɩ tá na-ɩ tɩɩ wɛɛna weesiŋ tɔtɔ.


Ruma riyin ri Cˈajolaxel ri xinalex chicojol ma xipe ta riche (rixin) chi ye ri winek yebano samaj pa nucuenta riyin. Riyin xipe riche (rixin) chi nben ri samaj ri nicˈatzin chi nben pa quicuenta ri winek, y can nyaˈ wiˈ pa camic riche (rixin) chi queriˈ ye qˈuiy ri yecolotej, xchaˈ ri Jesús. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yʋlʋ Pəyaɣa ma tɔtɔ ma ta kɔɔ sɩ má tɔɣɔ cɛcɛɛlɛ. Ama ma kɔmaɣa sɩ ma pəsəɣɩ yəlaa təna təmlɛ tʋ, na má ha ma weesuɣu na pə́ cɛ yəlaa paɣalɛ kɛ pa yomle taa.


Can ma tiwajoˈ ta cˈa chi ri winek niquibij tijonel chiwe. Ruma xa can xu (xe) wi Jun ri Tijonel cˈo y riˈ ya ri Cristo. 	 Ɩ́ taa yele sɩ pá yaa-mɛɣɛ sɔsɔ sɔsɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə Sɔsɔ wɛ kʋlʋm kɛ təkoŋ, ɩnəɣəlɛ Mesii.


Rumacˈariˈ ma kojcos ta chi nikaben utzil. Ruma wi ma xkojtaneˈ ta cˈa chi nikaben utzil, xtapon cˈa ri kˈij tek xtikacˈul rajel ruqˈuexel. 	 Tə́ taa la felentu na kʋpantʋ lapʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ye tə ta lɔ tá apalʋtʋ haləna pə́ tala pə waatʋ mpi tɩɩ kʋ tɔ pɩɩ tɔɔ sɔsɔm.


Pero xa can queriˈ cˈo chi nibanatej, riche (rixin) chi queriˈ yekˈalajin ri achique kachˈalal ri can kitzij chi quiniman ri Cristo y ri xa ma kitzij ta chi quiniman. 	 Ye faɣasʋɣʋ ɩ́ wɛ mə hɛkʋ taa kɔlɔ, kʋ́ wɛɛ na pə́cɔ́ pá nyɩ mə taa mpa pa kɛ́ kʋpama na tampana tɔ.


Y tek ri apóstoles xeˈel el chiriˈ chiquiwech ri achiˈaˈ ri can pa moc (comon) yekˈato tzij, niquicot cˈa ri cánima xebe, ruma yatajnek chique chi niquikˈaxaj tijoj pokonal ruma ri rubiˈ ri Jesús, ruma qˈuiy ri niban y nibix chique. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa lɩɩ kotuɣu taa na laŋhʋlʋmlɛ kʋɣʋ-wɛ ɩsɩɩ Ɩsɔ tʋna-wɛ na ɩ́ yele na pá ná kʋnyɔŋ kɛ Yesu tɔɔ tɔ.


Y ri Jesús xubij cˈa chique: Kitzij wi nbij, wi xa ma nitij ta ri nuchˈacul y ma nikum ta chukaˈ ri nuquiqˈuel riyin ri Cˈajolaxel ri xinalex chicojol, man cˈo ta ri icˈaslen riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, ye ɩ ta tɔɣɔ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma tɔnʋɣʋ nantʋ, na ɩ́ ta nyɔɔ ma caləm, ɩ́ kaa hiki weesuɣu kɛ mə maɣamaɣa.


Ri tinamit riˈ man cˈa rajawaxic ta ri rusakil ri kˈij y ri icˈ chare, ruma ri nisakirisan riche (rixin), ya ri nimalaj sakil riche (rixin) ri Dios y riche (rixin) ri Jesucristo ri achiˈel Alaj Carneˈl. 	 Ɩcatɛ ńtɛ́ tə ta tasa ilim yaa ɩsɔtʋ pə tɔm kɛ lapʋ sɩ pə́ naakɩ tə taa. Mpi tɔ, Ɩsɔ teeli ká naana tə taa ɩsɩɩ kɔkɔ, na Ɩwəyaɣa kɛna tə kɔkɔ.


Y riyin xtincˈutuj cˈa chare ri Nataˈ, y Riyaˈ can xtutek cˈa pe jun chic ri nitoˈo iwuche (iwixin); Jun ri can xticˈojeˈ wi iwuqˈui riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek. 	 Na má maa sələmɩ Tacaa na ɩ́ ha-mɛɣɛ lɛlʋ wei ɩ ká səŋna-mɛ tɔ. Lɛlʋ ɩnəɣəlɛ Feesuɣu ŋku kʋ kɛ tampana tʋ tɔ, na kʋ caɣa mə kiŋ kɛ tam.


Y riyeˈ can xquitzijoj cˈa chique ri kachˈalal tek quimolon quiˈ. Xquitzijoj ri ajowabel ri cˈo pan awánima. Rumariˈ riyin ncˈutuj cˈa jun utzil chawe chi ronojel mul tek yekˈax awuqˈui, tayaˈ el ri nicˈatzin chique. Can utz wi chi queriˈ naben ruma riyeˈ can niquiben wi ri rusamaj ri Dios. 	 Yəlaa panɛ pa pʋɣʋla nyá sɔɔlʋɣʋ tɔm kɛ Yesu sɛɛlaa təna ɩsɛntaa. Haɩ, ma wiikina-ŋ sɩ ń nyənɩ Ɩsɔ na ń səna-wɛɣɛ pa mpaaʋ tɔm taa.


Rumariˈ riyix xa quixquicot chupan ri kˈaxomal ri yixcˈo wi, ri can achiˈel ri kˈaxomal ri xukˈaxaj ri Cristo. Riche (rixin) chi queriˈ tek xtapon cˈa ri kˈij tek xtikˈalajin chi ri Cristo can cˈo wi rukˈij rucˈojlen, riyix can sibilaj cˈa xtiquicot ri iwánima. 	 Ama mə laŋa ɩ́ hʋlʋmɩ sɩ mə hika mə paa nyəm kɛ Kilisiti wahalanaa taa na mɩɩ tɔɣɔ. Mpʋ tɔtɔɣɔ mə laŋa ká hʋlʋmɩ kʋyaŋku pɩɩ kuli ɩ teeli tɔɔ tɔ.


Y ronojel cˈa reˈ, can nkˈalajsaj yan ca chiwe, riche (rixin) chi can cˈo ta cˈa ri uxlanibel cˈuˈx pa tak iwánima. Y ri uxlanibel cˈuˈx riˈ xticˈojeˈ ri pa tak iwánima, wi icukuban icˈuˈx wuqˈui. Y nbij cˈa chukaˈ ca chiwe, chi chuwech re ruwachˈulef can cˈo tijoj pokonal ri xtikˈaxaj. Pero can ticukubaˈ icˈuˈx, ruma riyin xichˈacon yan chrij ri itzel winek ri chapayon riche (rixin) re ruwachˈulef. 	 Tɔʋ, ma heela-mɛɣɛ pə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ má na-mɛ tá təma kpɛntənaʋ ɩ́ la na mə laŋa hʋlʋmɩ. Ɩ́ ká ná kʋnyɔməŋ kɛ antulinya taa cənɛ te. Ama paa na mpʋ ɩ́ tɔkɩ tɔnəŋ, ma kəla antulinya.


Yacˈa riyaˈ xubij chique: Man cˈa tixibij ta iwiˈ. Riyin wetaman chi riyix nicanoj ri ruchˈacul ri Jesús aj Nazaret, ri xcamisex chuwech cruz. Ri ruchˈacul xa man cˈo ta chic waweˈ. Riyaˈ xcˈastej yan el. Titzuˈ ri acuchi (achique) xcˈojeˈ wi. 	 Ɩlɛna ɩfepu ɩnɩ ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Sɔɣɔntʋ ɩ́ taa la-mɛ. Nasalɛtɩ Yesu wei pa kama səm tesika tɔɔ tɔɣɔ ɩ́ pɛɛkəɣɩ. Ɩ fema, ɩ fɛɩ cənɛ. Ɩ́ nyənɩ, ɩɩ naa timpi paa hɩɩsa-ɩ tɔ.


Qˈuiy cˈa rucˈayewal ri ye nkˈaxan pa tak bey chubanic ri rusamaj ri Dios. Ruma ri bey ri ye nkˈaxan yecˈo nimaˈk tak raken yaˈ, yecˈo alekˈomaˈ, yecˈo wech israelitas ri yeˈetzelan wuche (wixin) y queriˈ chukaˈ ri nicˈaj chic winek ri xa ma ye israelitas ta, nkˈaxan rucˈayewal pa tak tinamit, pa tak lugar ri acuchi (achique) majun winek yecˈo, queriˈ chukaˈ ncˈulwachin pa ruwiˈ ri mar y pa quikˈaˈ ri ma ye kitzij ta chi ye kachˈalal. Can qˈuiy wi cˈa ri nkˈaxan. 	 Ma cɔɔʋ katatəlaɣa taa, pusi na ŋmɩɩlaa niŋ taa kɛ́ ma wɛɛ. Səm nɔɣɔ taa kɛ́ ma wɛ ma Yuta nyə́ma maɣamaɣa hɛkʋ taa, na səm nɔɣɔ taa kɛ́ ma wɛ kpaɩ nyə́ma tɛ. Na səm nɔɣɔ taa kɛ́ ma wɛ acalɛɛ taa, na səm nɔɣɔ taa kɛ́ ma wɛ wʋlaɣa tɛtʋ taa. Na səm nɔɣɔ taa kɛ́ ma wɛ teŋku taa. Na səm nɔɣɔ taa kɛ́ ma wɛ tá taapalaa kʋcɛsaa kiŋ.


Y can xu (xe) wi Riyaˈ ri ma camel ta. Riyaˈ can pa jun nimalaj sakil cˈo wi, rumariˈ majun nicowin ntoc riqˈui. Ni majun achique winek ri tzˈeteyon ta riche (rixin), ni majun chukaˈ nicowin nitzˈeto. Riyaˈ cˈo pa kawiˈ konojel chi pakˈij chi chakˈaˈ y can xtiyaˈox (xtyaˈ) ta cˈa rukˈij rucˈojlen, riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek. Amén. 	 Ɩ tike ɩɩ səkəna. Ɩ təcaɣalɛ kɔkɔ teu wɛ caasa, yʋlʋ fɛɩ wei ɩ kpətəɣəna təna tɔ. Tuu tɔ nɔɣɔlʋ ta keesita-ɩ, pəyele nɔɣɔlʋ kaa tɩɩ keesi-ɩ. Yəlaa təna ɩ́ saŋɩ-ɩ. Ɩ pəsʋɣʋ kʋnɛ kʋ wɛɛ tam. Ami.


Y ri Jesús xucˈutuj cˈa chique ri rudiscípulos: ¿Janipeˈ caxlan wey cˈo iwuqˈui? xchaˈ chique. Y riyeˈ xquibij cˈa: Cˈo wukuˈ, xechaˈ chare. 	 Ɩlɛna Yesu pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Potopotonaa ɩsənaɣa ɩ́ wɛna? Ɩlɛna pá cɔ-ɩ sɩ: Naatosompɔɣɔlaɣa kɛ́.


Y cˈo cˈa jun achi fariseo ri xsiqˈuin (xoyon) riche (rixin) ri Jesús riche (rixin) chi nbewaˈ pa rachoch. Y tek ri Jesús xapon cˈa pa rachoch ri achi riˈ, xtzˈuyeˈ cˈa apo ri pa mesa, riche (rixin) ri waˈin. 	 Kʋyakʋ nakʋlɩ Falisa nɔɣɔlʋ ɩ yaa Yesu kɛ́ tɔɣɔʋ. Ɩlɛna Yesu sʋʋ ɩ tɛ na ɩ́ caɣa na ɩ́ tɔŋna tɔɣɔʋ.


Xpe cˈa ri Jun ri achiˈel Alaj Carneˈl xberucˈamaˈ pe ri boron wuj pa rajquikˈaˈ ri Jun ri tzˈuyul pa lokˈolaj chˈaquet. 	 Tənaɣa Ɩwəyaɣa polaa na ká mʋ wei ɩ caɣa kumte tɔɔ tɔ ɩ niŋ ntɔɣɔŋ taa kɛ́ takəlaɣa.


Y achiˈel ri xinbij ca chawe tek riyin xipe waweˈ pa Macedonia, queriˈ chukaˈ nbij chawe wacami, chi cacˈojeˈ na pa tinamit Efeso, ruma chiriˈ yecˈo cˈa ri niquicˈut chˈabel ri xa man achiˈel ta nubij ri ruchˈabel ri Dios. Y nicˈatzin chi nabij chique chi ma tiquicˈut ta chˈabel ri xa ma ye kitzij ta. 	 Ma tɛɛkaɣa Masetoni na má heeli-ŋ sɩ ń saalɩ Ɩfeesu tɔ, saalɩ ḿpʋ́ɣʋ́ təna, na ń heeli pa taa mpa ɩnɩ tɔ sɩ pá taa sɛɣɛsɩ pa pɔpɔtʋ sɛɣɛsəŋ.


Y ri runakˈ tak awech can yecˈatzin cˈa chawe, achiˈel nicˈatzin jun kˈakˈ riche (rixin) sakil. Ruma chi ri runakˈ tak awech wi ye utz, riyit yitcˈo pa jun sakil. Yacˈa wi ri runakˈ tak awech ma ye utz ta, riyit yitcˈo pa jun kˈekuˈm. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ na nyá ɩsɛ. Anɩ a kɛna nyá tɔnʋɣʋ pəlimile fətəla. Ye nyá ɩsɛ ɩ́ naakɩ teu, pə waasəɣɩ nyá tɔnʋɣʋ tənaɣa. Ama ye nyá ɩsɛ ɩ́ yʋlʋmaa, nyá tɔnʋɣʋ təna pəlimile wɛ səkpɛtʋɣʋ tɛɛ kɛ́.


Ri Pedro can xutzekelbej cˈa el ri ángel, pero ma nichˈobotej ta chuwech, wi kas kitzij chi nicol el ruma ri ángel, o xa nachicˈ. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ lɩɩ saləka taa na ɩ́ təŋəɣɩ ɩsɔtaa tillu. Ɩlɛ ɩ taa tisi ɩ yuŋ kɛ́ sɩ ɩsɔtaa tillu kʋlapʋtʋ ntɩ tampana tɔm. Pə lapa-ɩ kɛ́ ɩsɩɩ toosee taka.


Tek ri Pablo y ri Bernabé xeˈapon cˈa ri pa tinamit Iconio, riyeˈ xeˈapon cˈa pa jun jay ri kas nicˈut wi ri ruchˈabel ri Dios. Y ri ruchˈabel ri Dios ri xquibij riyeˈ chique ri winek, can xuben cˈa chique chi sibilaj ye qˈuiy ri xquinimaj ri Jesucristo. Yecˈo cˈa israelitas y yecˈo cˈa chukaˈ ri ma ye israelitas ta ri xeniman. 	 Pɔɔlɩ na Paanapasɩ pa tala Ɩkʋniyɔm. Ɩlɛna pá sʋʋ Yuta nyə́ma təkotile taa na pá yɔɣɔtɩ ɩsəna mpi pə wɛɛ tɔ. Haləna Yuta nyə́ma na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa tuutuuma tisi na pá mʋ Ɩsɔ Tɔm.


Wachˈalal, ronojel ri xinbij chiwe tek xichˈo chrij ri kachˈalal Apolos y tek xichˈo chuwij ka riyin, riˈ xa jun cˈambel naˈoj chiwe riyix. Y reˈ xinbij ruma nwajoˈ chi ma yixkˈax ta pa ruwiˈ ri ye tzˈibatal ca chupan ri ruchˈabel ri Dios. Riche (rixin) chi queriˈ ma ninimirisaj ta iwiˈ pa ruwiˈ jun chic. Ruma ri nibij chi cˈo jun rusamajel ri Dios ri más niwajoˈ que chuwech jun chic, xa yixtajin nikasaj rukˈij ri jun chic. 	 Ma taapalaa, ma kpaɣa má na Apɔlɔɔsɩ tá tɔm na má kɛɛsəna mpʋ sɩ ɩ́ cɛkəna ɩtuule nte pa tukaa sɩ: Nti pa ŋmaawa tɔ, taa sɔɔsɩ tə tɔɔ. Pə tɔɔ kɛ́ mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ taa yɔɔləna lɛlʋ na ɩ́ footiɣi lɛlʋ.


Y tek ye tzolijnek chic cˈa pe ri chiriˈ pa jul, xquitzijoj chique ri julajuj apóstoles y chique ri quimolon quiˈ quiqˈui, ronojel ri xquitzˈet ca. 	 Alaa lɩɩna pəlaaʋ tɔɔ, ɩlɛna pá kpaɣa pə tənaɣa mpʋ na pá kɛɛsɩ Yesu ɩfalaa naanʋwa na kʋlʋm na lɛlaa təna.


Yecˈo xechˈobo chi xtak el ruma ri Jesús chulokˈic ronojel ri nicˈatzin chique chupan ri nimakˈij riˈ. Y yecˈo chic nicˈaj chique ri discípulos xechˈobo chi xtak el riche (rixin) chi cˈo nberuyalaˈ ca chique ri pobres, ruma ri discípulos can quetaman wi chi ya ri Judas ri yacol puek. 	 Halɩ pa taa lɛlaa hʋʋkaɣa sɩ, ntanyɩ, Yutaasɩ tɔkaɣa huluɣu tɔ, Yesu caa kɛ́ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ ya pʋlʋ na pá tɔɣɔna acima tɔɣɔ ɩ yɔɣɔta-ɩ mpʋ. Yaa ɩ heela-ɩ kɛ́ sɩ ɩ́ ha pʋlʋɣʋ kʋnyɔntʋnaa.)


Y ri Pedro xubij cˈa chi ri Cornelio y quinojel ri quimolon quiˈ riqˈui, queban cˈa bautizar pa rubiˈ ri Ajaf Jesús. Y ri kachˈalal ri xeban bautizar, xquicˈutuj cˈa jun utzil chare ri Pedro chi ticˈojeˈ ka caˈiˈ oxiˈ kˈij quiqˈui. 	 Tənaɣa ɩ yelaa na pá yaana Yesu Kilisiti hətɛ na pá sɔ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa wiina-ɩ sɩ ɩ́ caɣa wɛɛ naalɛɣɛ pa kiŋ.


Yin cˈa riyin ri Aj Yukˈ, pero man cˈa xquicom ta el jurayil, xa xquicˈastej chic pe. Y riyin xquixinwoyobej chilaˈ pa Galilea, xchaˈ ri Jesús. 	 Ama waatʋ wei maa fe ɩlɛna, má tɛɛ-mɛɣɛ nɔɣɔ kɛ Kalilee.


Y rumariˈ tikamatioxij chi kiche (kixin) chic riyoj ri kˈatbel tzij ri can majun nisilon ta riche (rixin). Y riche (rixin) chi yojmatioxin chare ri Dios, tikabanaˈ cˈa ri rusamaj, can achiˈel ri nika chuwech Riyaˈ. Tikaxibij cˈa kiˈ chuwech y tikayaˈ chukaˈ rukˈij. 	 Tɩɩ hiki kawulaɣa ŋka kaa caɣa tam tɔ ɩlɛ tə́ la Ɩsɔ kɛ́ təmlɛ kɛ ɩsəna mpi pɩɩ maɣa-ɩ tɔ, na tə́ see-ɩ na tə́ nyaŋna-ɩ na tə́ hʋlɩ sɩ ɩ nyana təmlɛ sɛɛʋ ntɛ́.


Ruma riyix can jabel iwetaman chi xisamej riqˈui nukˈaˈ riche (rixin) chi cˈo xincusaj riyin y cˈo chukaˈ xquicusaj ri wachibil. 	 Mə maɣamaɣa ɩ nawa ɩsəna ma lapəna ma niŋ sɩ ma na mpa pa wɛ ma kiŋ tɔ tə kʋna ta pəkaatanaa tɔ.


Y jun ixok raj icˈ ri nimalaj sacerdote, tek xutzˈet chi ri Pedro tzˈuyul chiriˈ numekˈ riˈ, xutzuˈ xutzuˈ, y xubij: Re jun achi reˈ rachibil chukaˈ ri Jesús, xchaˈ. 	 Təmlɛ tʋ alʋnyəŋ nɔɣɔlʋ ɩ na-ɩ kɔkɔ kpeeŋa na ɩ́ caɣaa, ɩlɛna ɩ́ nyənɩ-ɩ təpəŋŋ na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ na apalʋ ɩnɛɣɛ.


Rumariˈ tek ri achiˈaˈ israelitas ri cˈo quikˈij xeyacatej cˈa chrij ri Jesús, y niquichˈobolaˈ cˈa chi achique ta rubanic niquiben riche (rixin) chi niquicamisaj; ruma ri Jesús cˈo milagros yerubanalaˈ chupan ri uxlanibel kˈij. 	 Pə tɔɔ kɛ́ Yuta nyə́ma sʋʋ Yesu kɛ́ kʋnyɔŋ tʋɣʋ kɛ ɩ lapʋ ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule tɔ pə tɔɔ.


Pero ma riqˈui wi riˈ, riyin nbij chi re pixaˈ reˈ cˈacˈacˈ chiwe riyix. Ruma ma jane ojer ta tikˈalajsex ca ruma ri Jesucristo. Y xa cˈa jubaˈ tinimaj riyix. Y ma jane ojer ta chukaˈ tuchop chi niqˈuis el ri kˈekuˈm y queriˈ chukaˈ ma jane ojer ta tuchop nisakirisan ri kitzij sakil. 	 Paa na mpʋ pə wɛ ɩsɩɩ kʋsəsɩɩtʋ kʋfatʋ tɔɔ kɛ́ ma ŋmaa-mɛɣɛ takəlaɣa, pə hʋla tə tampana kɛ Kilisiti kiŋ na mə kiŋ tɔtɔ. Səkpɛtʋɣʋ kɛɛlaa na tampana kɔkɔ tɛma naʋ tənyaɩɩ.


Ruma ronojel jay xa winek ri nibano, yacˈa ronojel ri yekatzˈet, ya ri Dios ri banayon. 	 N kaa na kutuluɣu kɛ yem na kʋ fɛɩna kʋ ŋmalʋ, na Ɩsɔ ɩ́lɛ́ ɩ kɛna wei ɩ lapa pə təna tɔ.


Y ma quixtaneˈ ta chi niben orar, can riqˈui ronojel iwánima ticˈutuj rutzil ri Dios, y tek niben orar can ya ta ri Lokˈolaj Espíritu nitoˈo iwuche (iwixin). Y man cˈa timalij ta ri oración, xa can ronojel kˈij ticˈutuj rutzil ri Dios pa quiwiˈ quinojel ri lokˈolaj tak kachˈalal. 	 Ɩ́ lakɩ pə tənaɣa mpʋ na Ɩsɔ sələmʋɣʋ, na ɩ́ wiikina-ɩ sɩ ɩ́ səna-mɛ. Ɩ́ sələməɣɩ paa mpi pə taa, na Feesuɣu Naŋŋtʋ ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ ɩsəna ɩ́ ká sələmɩ tɔ. Ɩ́ la kpelikpeka nyə́ma na ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. Ɩ́ sələməɣəna Ɩsɔ yəlaa təna.


Re achiˈaˈ re xeˈayaˈ chuwe, ma ye riche (rixin) ta chic cˈa re ruwachˈulef, achiˈel riyin. Riyin ma yin riche (rixin) ta chukaˈ re ruwachˈulef. 	 Ɩsɩɩ ma ta kɛ antulinya tʋ tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ pɛlɛ pa ta kɛ antulinya nyə́ma.


Ma quixkˈoran ta, xa can riqˈui ronojel iwánima tibanaˈ ri rusamaj ri Ajaf y can timekˈeˈ icˈuˈx chubanic. 	 Ɩ́ la kpelikpeka nyə́ma na ɩ́ yele təniinɔɔ kʋlapʋtʋ. Ɩ́ la Tacaa təmlɛ kɛ teu na lotu kʋlʋmtʋ.


Xpe ri cˈajolaxel riˈ xubij cˈa chare ri rutataˈ: Riyin ma yibe ta, xchaˈ. Pero xtzolin pe rucˈuˈx ruma xuchˈob chi ma utz ta ri chˈabel ri xubij y xbe cˈa pa samaj. 	 Tənaɣa pəyalʋ cɔ-ɩ sɩ: Ma kaa polo. Pəlɛ pə waalɩ ɩlɛna pəyalʋ kɔɔ ɩ́ laɣasɩ hʋwɛɛ na ɩ́ polo.


¿La ma que ta cami riˈ, ri utz chukaˈ chi xaben ta riyit riqˈui ri awech mozo achiˈel ri xinben riyin awuqˈui chi xinjoyowaj awech? 	 Pə nəɣəsəna ɩsɩɩ nyá tɔtɔ nyaa nyənɩ nyá taapalʋ pətɔɔtəlɛ ɩsɩɩ má nyənʋɣʋ nyá nyəntɛ tɔ.


Ruma ya ri aj banoy bojoˈy ri nichˈobo achique ri nrajoˈ nuben riqˈui ri chˈabek. Ruma riqˈui ri mismo chˈabek riˈ nicowin nuben jun bojoˈy ri nim rejkalen o nuben jun chic ri ma nim ta rejkalen. 	 Tiisi ŋmalʋ ɩ́ sɔɔləna cʋɣʋ kɛ ɩsəna ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ lakɩ-kʋ. Ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ cosi cʋɣʋ ŋkʋ, na ɩ́ sɔɔlaa ɩ ŋmana puluku, na pə́ kaasɩ na ɩ́ ŋmana ntoole.


Y ri chˈabel ri petenak chilaˈ chicaj ri xinwacˈaxaj yan ka, xchˈo chic cˈa pe chuwe jun bey y xubij: Cabiyin y jacˈamaˈ pe la jun ti libro jakel ri rucˈuan pa rukˈaˈ la jun ángel la ruyaˈon jun raken pa ruwiˈ ri mar, y la jun chic ruyaˈon pa ruwiˈ la ruwachˈulef, xchaˈ chuwe. 	 Pə waalɩ kɛ́ yɔɣɔtʋɣʋ mpi pɩɩ tɛma ɩsɔtaa kɛ yɔɣɔtənaʋ na má nɩɩ tɔ pə tasa-m sɩ: Polo na ń mʋ ɩsɔtaa tillu wei ɩ səŋa teŋku na tɛtʋ pə tɔɔ tɔ ɩ niŋ taa kɛ́ takiliya ŋka ka hɛta mpʋ tɔ.


Y tek xtitzˈet cˈa chi ri tinamit Jerusalem sutin chic rij cuma achiˈaˈ ye banoy tak chˈaˈoj, tiwetamaj cˈa riˈ chi xa jubaˈ chic tiempo nrajoˈ riche (rixin) chi ri tinamit xtiwulex. 	 Ye ɩ́ kɔma na ɩ́ ná yoolaa kʋpiŋ tama Yosalɛm kɛ kotaɣa, ɩ́ nyɩ sɩ ɩ yɔkʋɣʋ wʋsaa kɛlɛ waatʋ ɩnɩ.


Y riyix teˈej tataˈaj, ma tikˈax ta ruwiˈ ri niben chique ri iwalcˈual. Ma utz ta cˈa ri niben wi nikˈax ruwiˈ niben chique y rumariˈ ri iwalcˈual nipe coyowal chiwe. Xa can queˈiqˈuiytisaj cˈa riqˈui ri nubij ri ruchˈabel ri Ajaf, y tek nicˈatzin tiyaˈ jun ti quixcˈaˈy. 	 Cɛcɛnaa mɛ, mɩɩ taa la na pááná kpa mə piya. Ama ɩ́ tɔkɩ-sɩ na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ-səɣɩ kʋpantʋ, na ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́-səɣɩ lɔŋ ɩsɩɩ Tacaa luɣu wɛɛ tɔ.


Can chrij cˈa ri Juan riˈ chˈonak wi ca ri profeta Isaías, jun achi ri xkˈalajsan ri ruchˈabel ri Dios ojer ca. Riyaˈ quecˈareˈ ri rutzˈiban ca: Cˈo cˈa jun achi ri xticˈojeˈ pa jun desierto. Y riyaˈ xturek cˈa ruchiˈ riche (rixin) chi xtubij chique ri winek ri xqueˈapon riqˈui: Tichojmirisaj apo rubey ri Ajaf. Y can choj cˈa tibanaˈ chare. 	 Yohaanɩ tɔm kɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii ka yɔɣɔtaɣa saa wei ɩ yɔɣɔtaa sɩ: Nɔɣɔlʋ yɔɣɔtəɣəna nɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ wʋlaɣa tɛtʋ taa sɩ: Ɩ́ taɣanɩ Tacaa mpaaʋ. Ɩ́ hɛɛ-ɩ-kʋ na kʋ siɣisi.


Y xu (xe) wi xoj‑el cˈa el ri chiriˈ, xkacˈuaj el ri ruchiˈ yaˈ, y xojapon chic pa jun tinamit ri Regio rubiˈ. Y pa rucaˈn kˈij chare ri kojapon wi pa tinamit Regio, yacˈariˈ tek xkachop chic cˈa el binen ruma chi xjoteˈ pe ri cakˈikˈ quereˈ pa sur. Y pa rucaˈn kˈij ri koj‑el wi el ri pa tinamit Regio, yacˈariˈ tek xojapon ri pa tinamit Puteoli. 	 Tə kʋla təna, ɩlɛna tə́ malɩ kʋteŋ na tə́ polo tə́ lɩɩ Lesiyo. Kʋ fema na heelim lɩɩna ilim mpətəŋ tɔɔ, ɩlɛna tə́ tɔ kʋyɛɛŋ naalɛ na tə́ tala Pusɔɔlɩ.


Ri kˈij cˈa tek ri Jesús xuben ri jubaˈ ti chˈabek y xuben chare ri achi moy chi xtzuˈun, can jun uxlanibel kˈij. 	 Pə taɣa pʋlʋ, kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule kɛ Yesu lapa tɛɛliya na ɩ́ kulina apalʋ ɩnɩ ɩ ɩsɛ.


Wachˈalal, ri rutzil ri Kajaf Jesucristo xticˈojeˈ ta cˈa pa tak iwánima chiˈiwonojel. Amén. 	 Ma taapalaa mɛ Tacaa Yesu Kilisiti ɩ́ hʋ́lɩ́ mə tənaɣa pɛɛlɛɛ. Ami.


Y tek ri Jesús xracˈaxaj chi can jabel wi xkˈax chuwech ri jun aj tzˈib riˈ, ri Jesús xubij cˈa chare: Riyit xa ma nej ta chic cˈa yitcˈo wi riche (rixin) chi yatoc pa rajawaren ri Dios, xchaˈ chare. Y yacˈariˈ tek can majun chic ri xbano cowil chi cˈo ta ri xucˈutuj apo chare ri Jesús. 	 Yesu nawa sɩ ɩ cɔna ləmaɣasɛɛ ɩlɛna ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Nyá na Ɩsɔ Kawulaɣa sʋʋʋ ɩ́ fɛɩ pooluŋ. Pəlɛ pə waalɩ nɔɣɔlʋ ɩɩ nyɩɩləɣɩ sɩ ɩ́ tasa-ɩ tɔm pɔɔsʋɣʋ.


Y wacami tiwacˈaxaj cˈa riyix ri yixbin: Wacami o chuaˈk yojbe pa jun chic tinamit y yojcˈojeˈ chiriˈ jun junaˈ, y yojlokˈon y yojcˈayin y nikachˈec karajil. 	 Mɛ mpa mə tɔŋ sɩ saŋa yaa cele tɩɩ polo ɩcatɛ tənɛ na tənɛ na tə́ caɣa tənaɣa pənaɣa na tə́ taatɩ na tə́ hiki liɣitee tɔ, pənɛntɛ mɩɩ nɩɩ ɩlɛ.


Yacˈariˈ tek ri Pilato xubij chare ri Jesús: ¿Achique cˈa ruma tek majun tzij nabij pe chuwe? Riyin can cˈo cˈa ri xincˈutuj chawe. ¿La ma awetaman ta cˈa chi riyin cˈo kˈatbel tzij pa nukˈaˈ riche (rixin) chi nbij chi yacamisex chuwech cruz o riche (rixin) chi yatincol el? xchaˈ. 	 Tənaɣa Pilatɩ pɔɔsa-ɩ sɩ: Má pɔɔsəɣəna-ŋ na nn cɔɔkɩ? N ta nyɩ taa sɩ ye ma nɔkaa ma kaŋɩ-ŋ, pə́cɔ́ ye ma nɔkaa ma yele-ŋ na ń tɛɛ?


Y riyix xa juyiˈ oc cˈa iwech tek ninimirisex ikˈij cuma ri winek ri xa ma ye riche (rixin) ta ri Dios. Ruma can queriˈ chukaˈ xquiben ri quiteˈ quitataˈ riyeˈ, ruma ri quiteˈ quitataˈ riyeˈ xquinimirisaj quikˈij ri xebin chi ye profetas y xa ma kitzij ta chi ye profetas. 	 Yəlaa təna ɩ́ kɔma na pá saŋ-mɛ, mə tɔm ká la waɩyo kɛ́. Mpʋ ɩnɩ pə maɣamaɣa kɛ mpɛ pa caanaa ka lapa Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pɔpɔtʋnaa.


Y riyin ntzˈet chi can queriˈ nibanatej. Xa can achiˈel chic ley, ruma tek nwajoˈ nben ri utz, chanin nbekˈalajin pe ri mac ri ucˈuayon wuche (wixin). 	 Ma cɛkəna yaasi ɩnɛ sɩ ye ma caakɩ kʋpantʋ lapʋ ɩsaɣatʋ tɛɛna nɔɣɔ.


Y cˈo cˈa caˈiˈ quiwachbel ángeles ri nibix querubín chique quiricˈon cˈa quixicˈ pa ruwiˈ ri cáxa. Ri ángeles riˈ niquikˈalajsaj cˈa chi chiriˈ cˈo wi rukˈij rucˈojlen ri Dios y chiriˈ chukaˈ nicuyutej wi quimac ri winek ruma ri Dios. Pero wacami ma xtikabij ta cˈa más chrij ronojel reˈ. 	 Atakaa ɩnɩ ɩ tɔɔ ka wɛ teeli nyə́ma napəlɩ mpa pa hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ Ɩsɔ wɛ təna tɔ, na pa keŋ lɔpa timpi pa lakaɣa kɔtaɣa kɛ yəlaa ɩsaɣatʋ hɩɩsʋɣʋ tɔɔ tɔ. Pə taɣa sɩ cənɛɣɛ tɩɩ yasɩ-mɛɣɛ pə kantəlasɩ təna təcɛɩcɛɩ.


Y ri Jesús xubij cˈa chique ri ye rudiscípulos: Ronojel tiempo can cˈo wi cˈa ri xtibano chique ri winek riche (rixin) chi yetzak pa mac. Pero juyiˈ oc ruwech ri nibano chare jun chic winek chi nitzak pa mac. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Mpi pɩɩ tusi yəlaa kɛ ɩsaɣatʋ taa tɔ pə kaa laŋ. Ama ye pə cəpa wei na ɩ́ la na ɩ tɔɣɔntəlɛ la ɩsaɣatʋ, pʋntʋ ká na.


Yacˈa ri Pedro xa xubij chic jun bey chi riyaˈ ma rudiscípulo ta ri Jesús. Y can yacˈariˈ tek xbesiqˈuin pe ri ecˈ. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ tasa kpɛɛsʋɣʋ sɩ: Aaɩ. Ɩlɛna kampaaʋ koo kpakpaa.


Yacˈariˈ tek ri Jesús xubij cˈa chique ri achiˈaˈ israelitas ri cˈo quikˈij ri xeniman riche (rixin): Wi riyix can xquixcˈojeˈ jabel chupan ri nuchˈabel, can xquixoc cˈa kitzij tzekelbey wuche (wixin). 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela Yuta nyə́ma mpa pa mʋ-ɩ tɔ sɩ: Ye ɩ́ təŋəɣɩ ma tɔm kɛ teu, ɩ́ ká pəsɩ ma ɩfalaa na tampana.


Ri cˈo racˈaxabel, can tracˈaxaj cˈa ri nibix chare: 	 Ye wei ɩ kɛ́ tɔm nɩɩlʋ pʋntʋ ɩ́ nɩɩ.


Ri jun ixok riˈ ma israelita ta. Riyaˈ jun aj sirofenicia. Pero xoxuqueˈ chuwech ri Jesús riche (rixin) chi xorucˈutuj jun utzil chare chi trelesaj el ri itzel espíritu ri cˈo riqˈui ri ral. 	 Alʋ ɩnɩ ɩ kɛ́ piitim lɛmpɩ tʋ kɛ́. Pa lʋla-ɩ Fenisii kɛ Silii tɛtʋ taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ alʋ ɩnɩ ɩ tɔma Yesu sɩ ɩ́ tɔɣɔnɩ ɩ pɛɛliya ŋkɛ ka ɩlɔɣɔʋ.


Yacˈa ri ruchˈabel ri Dios ri tzˈibatal ca nubij chi can konojel riyoj winek can yoj aj maquiˈ wi; y queriˈ nubij riche (rixin) chi quinojel ri ye nimayon riche (rixin) ri Jesucristo, niyaˈox (nyaˈ) chique ri rutzujun (rusujun) ca ri Dios ruma chi can niquicukubaˈ quicˈuˈx riqˈui ri Jesucristo. 	 Ama pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ ɩsaɣatʋ ŋmakəla yəlaa təna təpaɩ. Na pə wɛ mpʋ, sɩ mpa pa tɛma pa taa na Yesu Kilisiti tɔ, pá hiki kʋcɔɔŋ wei Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká ha tɔɣɔ pa taa tɛmnaʋ tɔɔ.


Yacˈa riyix ma ya ta chi cˈaslen riˈ ri xiwetamaj riqˈui ri Cristo, 	 Ama Kilisiti tɔm nti mɛ ɩ́ nyəmá tɔ pə taɣa ḿpʋ́ɣʋ́ tə wɛɛ.


Y ri apóstoles xeˈel cˈa pe chiriˈ pa ruwiˈ ri juyuˈ ri Olivos rubiˈ, y xetzolin pa tinamit Jerusalem. Ri juyuˈ Olivos xa ma nej ta cˈo wi chare ri Jerusalem, xa achiˈel pa jun kilómetro. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa kʋla tɩɩŋ wei pa yaa sɩ Olifinaa tɔ ɩ pʋɣʋ ŋku kʋ kiŋ paa wɛɛ tɔ na pá məlɩ Yosalɛm. Pʋɣʋ ŋkʋ na Yosalɛm pə fɛɩ pooluŋ. Pə ta kəlɩ kilomɛɛtəlɩ kʋlʋm.


Rumariˈ sibilaj cˈa xquixibij quiˈ, y xsach quicˈuˈx. Y can yacˈariˈ tek xequitzˈet ye caˈiˈ achiˈel achiˈaˈ ye paˈel apo quiqˈui, y nitzˈitzˈan ri quitziak. 	 Pa wɛɛ na pa tɔŋna pə tɔm maɣasʋɣʋ, ɩlɛ apalaa napələɣɩ naalɛ lɩɩ pa tɔɔ kɛlɛ na pá suu wontu na tə tee kɔkɔ tənyənənyənɩ.


Y ri rajaf ri ulef riˈ xutek cˈa jun rumozo quiqˈui ri achiˈaˈ ri ye kajayon ri ulef, tek can rukˈijul chic riche (rixin) chi niquiyaˈ ri uva kajbel riche (rixin) ri ulef. Yacˈa tek xapon ri mozo quiqˈui ri achiˈaˈ ri ye kajayon ri ulef, ri kajoy tak ulef riˈ xquichop cˈa ri mozo y xquichˈey, y majun cˈa uva xquiyaˈ el chare. 	 Pə kɔma na pə́ tala tɩɩŋ ɩnɩ ɩ kooluɣu waatʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋsɩ ɩ tillu nɔɣɔlʋ, sɩ ɩ́ polo təmlɛ nyə́ma kiŋ na pá cɛlɛ-ɩ ɩnɩ ɩ tete. Tənaɣa təmlɛ nyə́ma mpɛ pa kpa tillu ɩnɩ na pá má, ɩlɛna pá tɔɣɔnɩ-ɩ niŋ naanʋwa təyələyəlɩ.


Ruma ri xbano chare ri Jesús riche (rixin) chi xcˈastej el, ya ri Dios ri quiche (quixin) ri katiˈt kamamaˈ ri xecˈojeˈ ojer ca. Yacˈa riyix xicamisaj tek xibij chi tibajix chuwech jun crusin cheˈ. 	 Ta caanaa caanaa Ɩsɔ feesa Yesu wei ɩnɩ mə kama tesika tɔɔ na ɩ́ sɩ́ tɔ.


Y ri ángel ri ucˈuayon wuche (wixin) xubij cˈa chukaˈ chuwe riyin ri Juan: Ri yaˈ ri xatzˈet ri acuchi (achique) tzˈuyul wi ri ixok ri ma utz ta rucˈaslen, xa ye sibilaj qˈuiy tinamit, y ye sibilaj qˈuiy winek, ri ma junan ta quichˈabel y ma junan ta quiruwachˈulef. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu tasa-m heeluɣu sɩ: Pusi nsi n nawa na wasaŋkalɩ caɣa sɩ hɛkʋ tɔ, yəlaa na samaa na piitimnaa taa yəlaa na nsəma taa yəlaa ntɛ́ mpʋ.


Ruma riyoj kachibil kiˈ pa rusamaj ri Dios, y riyix can yix achiˈel jun ticoˈn ri can nisamajix ruma ri Dios. Riyix chukaˈ yix achiˈel jun jay ri ntajin rubanic ruma ri Dios. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tá təmlɛ taa tə kɛ́ təma taapalaa kɛ́, na Ɩsɔ kɛ́ tə lakɩ təmlɛ, na mə kɛna Ɩsɔ təmlɛ. Ɩ́ wɛɛ tɔtɔɣɔ ɩsɩɩ kutuluɣu ŋku Ɩsɔ ŋmaakɩ tɔ.


Y ri achiˈaˈ fariseos xquicˈutuj cˈa chare ri Jesús chi achique tiempo xtoka ri rajawaren ri Dios. Y ri Jesús xubij cˈa chique: Can ma xtinabex ta achique tiempo xtoka ri rajawaren ri Dios. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa pɔɔsa Yesu sɩ: Pəlee kɛlɛ pɩɩ tala Ɩsɔ Kawulaɣa tɔɣɔʋ ɩlɛ? Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Pə taɣa sɩ Ɩsɔ tɔkɩ ɩ Kawulaɣa na yəlaa naa təkeelee se.


Y can kitzij cˈa re xtinbij chiwe: Ya cˈa ri ma pa ruchiˈ ta ri quicoral ri carneˈl ntoc wi, y xa pa jucˈan chic ri ntoc wi, ya cˈa riˈ xa alekˈom, y xa achiˈel jun ri nalekˈ ca pa tak bey. 	 Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, wei ɩ́ yela heeŋ kaləkʋ nɔnɔɣɔ kɛ sʋʋnaʋ na ɩ́ ŋmaana tiili tɔɔ na ɩ́ sʋʋ tɔ, pʋntʋ kɛ́ ŋmɩɩlʋ na wakəllʋ kɛ́.


Yacˈa ri Jesús retaman cˈa ri niquichˈobolaˈ ri achiˈaˈ riˈ, rumariˈ xubij chique: Wi ri winek riche (rixin) jun ruwachˈulef wi xa ma junan ta quiwech niquiben, nipe chˈaˈoj chiquicojol. Y riˈ ma utz ta, ruma nuben chare ri quiruwachˈulef chi ma xtiyaloj ta. Y queriˈ chukaˈ ri winek pa jun jay, wi xa ma junan ta quiwech niquiben, xa xtiquitaluj el quiˈ. 	 Yesu ná cɛkəna pa taa hʋwɛɛ, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ye kawulaɣa wɛɛ na ká fɛɩ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, nɔɔnɔɔ ka yawaɣa. Təyaɣa ɩ́ wɛ mpʋ, kɛlɛ ka yɔkəɣɩ kɛ́.


Ruma wi yinapon riqˈui chˈabel ri xa nuyaˈ bis pa tak iwánima, ¿achique ta cami cˈa ri xqueyaˈo quicoten pa wánima riyin? Riˈ xa can xu (xe) wi cˈa riyix. Pero wi xa pa bis yixinyaˈ wi riyix, can ma yixcowin ta cˈa niyaˈ quicoten pa wánima riyin. 	 Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ye ma wakəla mə laŋa, awe ká hɛɛsəna ma nyəntɛ tɔtɔ? Ye pə taɣa mpa pa nyəna ma wakələɣɩ tɔ pa tike?


Tek xtikˈajan ri ruqˈuisbel trompeta, yariˈ tek xtijalatej el ri kachˈacul, y xa pa ti jumej xkojjalatej el achiˈel tayup ka jubaˈ runakˈ awech. Tek xtikˈajan cˈa ri trompeta riˈ, yacˈariˈ tek xquecˈastej el ri caminakiˈ ri xquinimaj el ri Cristo, pero riqˈui chic quichˈacul ri ma nikˈey ta chic tek xquecˈastej el. Y riyoj ri cˈa yoj qˈues na yacˈariˈ tek xtijalatej el ri kachˈacul. 	 tɔm kʋlʋm tɔɔ kɛ́ kpakpaa ɩsɩɩ ɩsɛ cəpəlʋɣʋ kɛ waatʋ wei paa hʋlɩ akantəlɛ sɩ pə təna pə́ sɩɩ tənaɣa tɔ. Pə taɣa pʋlʋ, pá kɔma na pá hʋlɩ-tɛ, sətaa feŋ kɛ́, pa kaa tasa səpʋ, na pɩɩ laɣasɩ taɣa wɛɛtʋ kɛ kʋlaɣasʋ.


Ruma wi can nupokonaj ri rucˈaslen re waweˈ chuwech re ruwachˈulef, xa ma xtril ta cˈa rucˈaslen riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek. Yacˈa ri ma nupokonaj ta ri rucˈaslen re waweˈ chochˈulef, astapeˈ ta na can napon pa camic wuma riyin, xa can xtril rucˈaslen riche (rixin) xtibe kˈij xtibe sek. 	 Pə taɣa pʋlʋ, ye wei ɩ pɛɛkəɣɩ ɩ weesuɣu təcututu, ɩ tɛŋna səpʋ. Ama wei ɩ́ lapa ɩ təɣɩ awusa kɛ ma tɔɔ, pʋntʋ ká hikina weesuɣu.


Ruma tek rubanon ca, kacˈuluˈan ri Dios. Pero ruma chi xutek pe ri Rucˈajol riche (rixin) chi xcom kuma riyoj, rumariˈ junan chic kawech riqˈui ri Dios. Y wacami ruma chi xcˈastej pe ri Cristo, rumariˈ tek junan chic kawech kabanon riqˈui ri Dios. Wi queriˈ kabanon, ¿cˈa ta cˈa chi man ta xtuyaˈ ri colotajic chake? 	 Tá na Ɩsɔ tɩɩ wɛ koloŋa kɛ́. Ama ɩ Pəyaɣa səm taa kɛ́ ɩ lapa na tá na-ɩ tə́ ciiki. Tɔʋ, kaɣana tá na Ɩsɔ tə wɛ leleŋ. Pə́cɔ́ ɩ Pəyaɣa ná wɛna weesuɣu tɔtɔ, ɩlɛ kaa waasɩ-tʋ na pə́ kəlɩ mpʋ.


Y ri ixok riˈ rucusan cˈa tziek quek y morado. Ye rucusan chukaˈ nicˈaj chic cosas ri ye banon riqˈui kˈanapuek, riqˈui jabel tak abej y ri tak abej chukaˈ ri nibix perla chique, riche (rixin) chi ruwikon riˈ jabel. Y ri pa rukˈaˈ, rucˈuan cˈa jun vaso ri banon riqˈui kˈanapuek. Y ri vaso riˈ can nojnek el rupan riqˈui ri itzel ri ye rubanalon chuwech ri Dios, y riqˈui chukaˈ ri tzˈilolaj tak mac ri ye rubanalon quiqˈui achiˈaˈ. 	 Alʋ ɩnɩ ɩ tɔɣɔla wontu kʋpampantʋ nti tə sɛɛwa tɔ, na wontu nti tə sɛɛwa təkeŋkeŋ tɔ, na ɩ tʋ wʋla na liɣitee pɛɛ lɩɩtʋ kʋpantʋ, pə tɩɩ fɛɩ. Na ɩ́ tɔka ɩ niŋ taa kɛ́ wʋla kɔpʋ na ɩ́ suna acaalətʋ. Asilima nna ɩ ka lapa tɔ a ɩsaɣatʋ ntɛ́.


Y can yacˈariˈ tek ri pa tak runakˈ ruwech ri Saulo xetzak el ye achiˈel rusolotal car, y xtzuˈun chic jun bey. Y can yacˈa chukaˈ riˈ xyacatej el riche (rixin) chi xban bautizar. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ pʋlʋpʋnaa ɩsɩɩ hutu taka kɔɔla Sɔɔlɩ ɩsɛntɔɔ kɛ́ kpakpaa na pə́ hoti atɛ na ɩ́ sʋʋ naʋ. Ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na pá sɔ-ɩ Ɩsɔ lʋm.


Y rumariˈ tek riyoj xkachˈob cˈa chi utz yekachaˈ el ye caˈiˈ kachˈalal riche (rixin) chi yekatek el chiˈitzˈetic. Y re ye caˈiˈ reˈ yecachibilaj cˈa el ri Bernabé y ri Pablo ri sibilaj yekajoˈ. 	 Pə tɔɔ kɛ́ tə maɣasaa na tá təna təpaɩ tə́ tisi sɩ tə́ ləsɩ yəlaa na tə́ tili-wɛɣɛ mə cɔlɔ. Tə caa sɩ pá təŋ tá taapalaa kʋpama Paanapasɩ na Pɔɔlɩ,


Quecˈariˈ nubij ri tzˈibatajnek ca. Riyin kitzij nbij chiwe, chiquicojol quinojel ri ye alaxnek chuwech ri ruwachˈulef, majun chic jun profeta ri más ta nim rukˈij que chuwech ri Juan ri Bautista. Pero wacami ri pa rajawaren ri Dios, astapeˈ jun winek xa coˈol oc rukˈij, hasta riˈ más nim rukˈij que chuwech ri Juan. 	 Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, tuu tɔ pa ta lʋləta nɔɣɔlʋ na pʋntʋ tɛɛ Yohaanɩ fa. Ɩlɛ paa na mpʋ tɔ, ye mpa pa tisaa na Ɩsɔ tɔɣɔ pa tɔɔ kɛ́ kawulaɣa, pa taa səkpelu maɣamaɣa tɛɛ-ɩ.


Y ri Jesús xerusiqˈuij (xeroyoj) cˈa ri winek y ri rudiscípulos y Riyaˈ xubij cˈa chique: Wi cˈo jun nrajoˈ yirutzekelbej, man cˈa tupokonaj ta nukˈaxaj tijoj pokonal. Xa can tubanaˈ cˈa achiˈel nuben jun ri benak chuxeˈ jun cruz riche (rixin) chi nbecamisex. Ma nuben ta chic ri nurayij ka riyaˈ. Wi cˈo cˈa jun nichˈobo queriˈ, utz chi nipe wuqˈui y quirutzekelbej cˈa. 	 Pəlɛ pə waalɩ ɩ yaa samaa na ɩ ɩfalaa, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ye wei ɩ caa sɩ ɩ́ təŋɩ-m, pʋntʋ ɩ́ la ɩ təɣɩ awusa, na ɩ́ səɣələɣɩ ɩ səm tesika na ɩ́ təŋəɣəna-m.


Tek banatajnek chic ronojel riˈ, ri Pablo xpe cˈa pa ránima chi nibe cˈa pa Macedonia y pan Acaya chiquitzˈetic ri kachˈalal. Y chukaˈ xpe pa ránima chi nibe cˈa pa Jerusalem, y cˈacˈariˈ cˈo chi nibe pa Roma. 	 Pəlɛ pə waalɩ Pɔɔlɩ luɣu lapa sɩ ɩ ká təŋna Masetoni na Akayi na ɩ́ polo Yosalɛm. Ɩ tɔŋaɣa sɩ: Ye ma tala təna, pə wɛɛ sɩ maa polo Lom kɛ́.


Queriˈ ri tzˈibatal ca. Rumacˈariˈ wachˈalal, ri Dios can riqˈui cˈa ri rutzil xutzuj (xusuj) chake chi yoj‑oc ralcˈual. Achiˈel ri Isaac. Ruma ri Isaac yariˈ ri tzujun (sujun) pe chare ri Abraham ruma ri rutzil ri Dios. 	 Ma taapalaa, ye mɛ ɩlɛ Ɩsɔ ka tɔma sɩ paa lʋlɩ-mɛ tɔɣɔ pa lʋla-mɛ. Na pə lapa teitei ɩsɩɩ ɩ ka tɔma sɩ paa lʋlɩ Ɩsaaka na tampana pá lʋlɩ-ɩ tɔ.


Y yacˈa tek ri Pablo rutzˈeton chic ri jun achiˈel achicˈ riˈ, yacˈariˈ tek konojel xkachojmirisaj kiˈ riche (rixin) chi xojbe cˈa pa Macedonia, ruma xkˈax chkawech chi xkˈalajsex chuwech ri Pablo chi ri Dios yojrusiqˈuij (yojroyoj) riche (rixin) chi yojbe cˈa quiqˈui ri aj Macedonia riche (rixin) chi nikatzijoj chique ri lokˈolaj chˈabel ri niyaˈo colotajic. 	 Pɔɔlɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ naʋ ɩlɛna tə́ la sɔɔlʋ sɩ tə tɛɛkɩ Masetoni. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə nawaɣa təkelekele sɩ Ɩsɔ yaa-tʋɣʋ sɩ tə́ polo tə́ heeli Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ hɔɣɔlʋɣʋ ŋkʋ kʋ nyə́ma.


Y ri Saulo can yacˈariˈ tek xtzak cˈa pan ulef, y xracˈaxaj cˈa jun chˈabel y ri chˈabel riˈ nubij cˈa: Saulo, Saulo, ¿achique cˈa ruma tek achapon wokotaxic? xchaˈ. 	 Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ hota atɛ na ɩ́ nɩɩ pə pɔɔsəɣɩ-ɩ sɩ: Sɔɔlɩ Sɔɔlɩ pepe tɔɔ kɛ́ n tʋɣʋ-m kʋnyɔŋ kɛ mpʋ?


Yacˈa ri Jesús xjikˈjoˈx (xjikˈjoˈt) ránima y cˈacˈariˈ xubij: ¿Achique cˈa ruma re winek re yecˈo re wacami nicajoˈ niquitzˈet chi cˈo jun retal nibanatej chuwech ri caj? Riyin can kitzij cˈa nbij chiwe chi ma ya ta ri nicajoˈ riyeˈ ri xtibanatej, xchaˈ ri Jesús. 	 Tənaɣa Yesu mɔla ɩ taa kɛ́ teu na ɩ́ tɔ sɩ: Kʋfalaŋ yəlaa mɛ, ɩ́ pɛɛkəɣɩ piti təmlɛ suwe? Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ, ɩ́ kaa na piti təmlɛ natəlɩ se.


Y ronojel cˈa re chˈabel reˈ, can ye nkˈalajsan wi pe chiwech re yincˈo pe iwuqˈui. 	 Tɔʋ, ma heela-mɛɣɛ-təɣəlɛ na tə ta yata təma.


Junan iwech tibanaˈ chiˈiwonojel. Ma tinimirisaj ta iwiˈ. Junan iwech tibanaˈ quiqˈui ri majun oc quikˈij y ma tichˈob ta chi qˈuiy iwetaman. 	 Ɩ́ tɔkɩ təma na suulu. Ɩ́ taa hɔŋ mə təɣɩ yem. Ama paa taaləm təmlɛ kɛ pa hʋ́lə́ɣɩ́-mɛ ɩ́ mʋ na ɩ́ lakɩ. Ɩ́ taa hɔŋ mə tɩ sɩ ɩ́ nyəmá pə təna.


Yacˈa re wacami ma yixcˈo ta chic pa rukˈaˈ ri mac, xa can yix rusamajel chic ri Dios y can icˈuan chic jun cˈaslen choj. 	 Pə ləsa-mɛɣɛ ɩsaɣatʋ yomle taa, na nɔɔnɔɔ siɣisuɣu yomaa kɛ ɩ́ pəsaa.


Achiˈel xa pa nicˈaj kˈij tek xoc kˈekuˈm ronojel ri ruwachˈulef. Y ri kˈekuˈm riˈ xqˈuis cˈa el cˈa pa tak a las tres ri tikakˈij. 	 Tənaɣa pə məla yuɣu ɩsɩɩ ahoo, pəyele pɩɩ wɛ ɩsɩɩ ilim sikuɣu taka kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ səkpɛtʋɣʋ nyala ɩcatɛ tɔɔ, haləna pə tala ilim hʋʋʋ waatʋ.


Y tek xicˈojeˈ iwuqˈui, xinnaˈ chi nuyonil ka riyin ma yicowin ta nben ri rusamaj ri Dios chicojol. Y rumariˈ xinxibij wiˈ y hasta xibarbot (xibaybot). 	 Pə tɔɔ kɛ́ ma poluɣu mə tɛ tɔ ɩcantʋ taa kɛ́, na ma selaɣana sɔɣɔntʋ kɛ́.


Y riyoj xa can más jabel na yekawik ri achiˈel chi xa majun quejkalen chkawech. Y ri xa qˈuixbel chi yekacˈut xa yeriˈ ri más yekawik. 	 Mpi tə nyənəɣɩ ḿpʋ́ɣʋ́ taaləm tɔ mpəɣɩ tə məla na tə́ seena na pə́ kəlɩ lɛmpənaa. Na pə kaasa lɛmpɩ, pəlɛ pə yaaʋ wɛ fɛɛlɛ, pəlɛɣɛ pa kələɣɩ ŋmɛsʋɣʋ təkulakula,


Y ri mozo ri xa majun nicˈatzin wi, tiwelesaj el y jibeˈicˈakaˈ ca chupan ri nimalaj kˈekuˈm, ri acuchi (achique) xtokˈ wi y xtukachˈachˈej rey. 	 Ɩ́ kpaɣa təmlɛ tʋ yem ɩnɩ na ɩ́ pɛtɩ-ɩ awalɩ kɛ́ səkpɛtʋɣʋ taa. Tənaɣa ɩ ká casəɣɩ kapusi na ɩ́ nyasəɣɩ ɩ təɣɩ kela.


Tek ri Jesucristo ri achiˈel Alaj Carneˈl xrelesaj ri rucaˈn sello ri achoj riqˈui kˈolin wi ri boron wuj, xinwacˈaxaj cˈa chi xchˈo ri rucaˈn chique ri ye cajiˈ ri cˈo qˈuiy runakˈ tak quiwech, y xubij cˈa: ¡Catam pe! ¡Tatzˈetaˈ na peˈ! xchaˈ chuwe. 	 Pə waalɩ kɛ́ Ɩwəyaɣa kɔɔla kʋtaalətʋ naalɛ nyəntʋ. Ɩlɛna má nɩɩ weesiŋ nyə́ma mpɛ pa taa naalɛ nyəŋ nɔɣɔ sɩ: Kɔɔ.


Y tek ri Judas elenak chic cˈa el, yacˈariˈ tek ri Jesús xubij: Yacˈareˈ xoka yan ri kˈij chi riyin ri Cˈajolaxel ri xinalex chicojol xtikˈalajin chi can cˈo wi nukˈij nucˈojlen. Y can queriˈ cˈa chukaˈ ri Dios; can xtikˈalajin ri rukˈij rucˈojlen wuma riyin. 	 Waatʋ wei Yutaasɩ lɩɩwa, ɩlɛna Yesu yɔɣɔtɩ sɩ: Pənɛntɛɣɛlɛ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma teeli ká ná te. Ɩsɔ teeli ká tɩɩ na teu kɛ ma kiŋ.