Beṣṣaḥ el-zɛaf ki el-motör - fi keš motor - fih jehd. 	 Но, гневот како двигател -- во мотор -- е моќен.


W f el-kursi elli quddami kanet qaɛda waḥed el-ɛziba, teqra f el-lisi, Ɛaylatha zawaliya w meɛduma b el-bezzaf. 	 До мене седеше една средношколка, тинејџерка, која потекнуваше од сиромашно семејство.


W hakda el-ɛalem modern ntaɛna el-yum rahu yqabel fina b muɛḍila. 	 Нашиот модерен свет моментално нè соочува со дилема.


Kanu ydiru f waḥed el-tejriba ɛendha ɛalaqa b el-jinat w el-gwayem ntaɛ el-quddam w el-lurr ɛend el-hwayeš. 	 Тие правеле експеримент поврзан со генетика и долните и горните екстремитети на животните.


El-'axer ywajeb, "Ġaya. 	 Другиот ви вика, "Добро.


Beṣṣaḥ qalet l el-ṭalaba beš yeqqaɛdu. 	 Но таа им кажа на студентите да седнат.


Ɛla ḥsab el-šufa, gaɛ elli yliqlek tdiru huwa: tekteb 1.667 kelma kul yum f el-mudda ntaɛ šher. 	 Произлегува дека, сè што треба да направите е да напишете 1.667 зборови дневно за еден месец.


Yliqlek tɛeṣṣeṣ mɛa kul xsara. 	 Мора да издржите низ неуспеси.


F el-waqeɛ, netmenna nzid neqɛed kter men hak. 	 Па всушност, се надевам дека ќе останам подолго.


W rahi tšekkel ḥedd l el-mɛawna. 	 Тие поставуваат бариера на соработката.


W tqul, "Ṣeḥḥa, ḍerwek nɛawdu nwellu nreqdu. 	 И велите: "Добро, сега ќе се вратиме во кревет.


Masqaš nxelluhum w nxellu rwaḥtina f el-ḍlam. 	 Ајде да не ги оставиме нив и себеси во темнина.


W ki tersem had el-ɛalaqat ntaɛ el-ṣeḥba ɛla ḥsab el-muḍeɛ (xṭuṭ el-ṭul w el-ɛerḍ), el-ši elli yersem xariṭa ḥeqqaniya ntaɛ el-ɛalem. 	 Кога ќе ги претставите овие пријателски врски според нивната географска ширина и должина, буквално создаваат мапа на светот.


Ḍerwek, lazem ɛlina nɛaksu, gaɛ kima n' hak, ḍedd el-bayan elli smeɛnah men qbel belli wqeɛ lina waḥed el-xlaṭ el-jini, elli ma yeɛjebš mɛa el-Nyandertal w el-Denisova. 	 Мораме да го споредиме ова наспроти доказите кои што ги слушнавме дека можеби сме имале некои невкусни генетски игри со Неандарталците и Денисовијанците.


Ḍerwek, lakan nxemmu šwiya šḥal ɛaš el-Homo erectus, weš kan weqt jilhum, hada ysawi qrib 40.000 jil m el-waldin l wladhum, w ɛibad waḥduxrin yetfferju, bla ma had el-šefra tetbeddel. 	 Доколку претпоставиме колку долго живеел Хомо еректус, колкаво е времето на овој вид, ќе кажеме дека тоа се околу 40,000 генерации на родители, деца, и други индивидуи, во чие постоење оваа рачна секира не се променила.


Ma kuntš mliḥa kima yelzem; ma kuntš faṭna kima yelzem. 	 Не бев доволно добра, не бев доволно паметна.


W el-mkakya wella texmam el-bnadem fi datu hiya waḥda m el-sirat - ma kayenš ġir sira waḥda -- hiya waḥda m el-sirat Beš el-waḥed ynal dik el-ṭaqa el-dexlaniya fi datu 	 А медитацијата или самопроверката е еден од начините -- повторно не е единствениот начин -- е еден од начините за здобивање со ваков вид на внатрешна моќ.


Yliqlek tɛeṣṣeṣ mɛa el-CRAP (xra, ḥbuba) elli bayen meɛnatu: "neqd, refḍ, bhalil w ḍeġṭ." 	 Мора да издржите многу глупости. Што опфаќа "Критизирања, Отфрлања, Глупаци и Притисоци" (Смеа)


Ki netbaɛdu, bayna belli el-luġat ntaweɛna tanik yetbaɛdu. 	 Како што сме се распрснале, природно е нашите јазици да се разликуваат.


Ma ḥsebtš bellli ndirha." 	 Не мислев дека ќе успеам."


Beṣṣaḥ el-ḥejjaya w el-tgenbir huwa belli el-terkiz el-kbir ntaɛ el-luġat el-mextalfin fuq el-'erḍ nelqawha win el-nas ɛayšin quddam beɛḍhum beɛḍ. 	 Меѓутоа вистинската мистерија и иронија е тоа што најголемо присуство на различни јазици на Земјата се наоѓа онаму каде што луѓето се збиени на едно место.


W hada ṣeḥḥ yenṭabeq tanik mɛa waḥd el-juzur bɛad ntaɛ el-Muḥiṭ 	 Ова исто така важи за некои далечни океански острови.


'Beɛdatik, nzelt m el-ṭeyyara, w jit l TED. 	 Така, се симнав од авионот и дојдов на ТЕД.


El-ḥala rahi ɛad mši bayna belli el-qrab lina men jiha't el-jinat, el-Nyandertal, kan ɛendhum teɛlam 'ijtimaɛi. 	 Дури не е јасно дали нашите многу блиски генетски роднини, Неандерталците, имале социјално учење.


Hada huwa jwabi w sirti mɛa el-ḥogra elli lazem netḥekkem fihum, w elli nnejjem ndir keš ḥaja lihum. 	 Тоа е мојата реакција, мојот став кон опресијата врз којшто имам контрола, и за којшто можам нешто да преземам.


W hak yzid el-ḥal ɛla ḥalu. 	 И така продолжува.


W had el-mwaṣla, had el-rbaṭ el-meddawer b el-ɛalem had el-ɛawlama tsebbeb muɛḍila. 	 Таа комуникација, таа поврзаност околу светот, таа глобализација сега претставува товар.


Xemmu fi keš ḥaja dima bġitu tziduha fi ḥyatkum w jjerbuha f el-30 yum el-majyin. 	 Најдете нешто што отсекогаш сте сакале да го внесете во животот и пробајте го во следните 30 дена.


Qbel ma nensa, el-serr huwa ki ma truḥš terqed ḥetta tkun ktebt el-kelmat ntawɛek dyal el-nhar. 	 Патем, тајната е да не отидете на спиење додека не ги напишете потребните зборови во денот.


Zeɛma ṣaḥḥ, rana baġyin nkemlu ɛla 600 luġa w tebqa ġir waḥda muhhima: el-'engliziya wella el-šinwiya? 	 Дали навистина сакаме да завршиме со 600 јазици и главен јазик да остане англискиот, или кинескиот?


Fi mizkum, kayen ši ṣwab ki nḥawzu keš ṭaleb ġir ɛla jal el-qudra ntaɛu f el-luġa? 	 Сега може ли да биде исправно да одбиеш студент само заради лингвистичката способност?


W had el-swal huwa 'ida f had el-ɛalem modern w el-mešmul neqqedru ṣeḥḥ nessemḥu beš ykunu ɛendna gaɛ had el-luġat el-mextalfa. b kelmat waḥduxrin, el-ṭabiɛa ma teɛref ḥetta ḍerf xlaf win tetɛayeš zuj simat metqablin men jiha't el-waḍifa. 	 Тоа прашање е дали во овој модерен, глобализиран свет можеме да си дозволиме да ги имаме сите овие различни јазици. Да кажеме вака, природата не познава состојба во која функционално еднакви особини коегзистираат.


Winta nesmeḥ? 	 Кога да се предадам?


Kayen šḥal w šḥal men ṣifa beš nssejlu el-Cdyat w el-DVDyat, beṣṣaḥ hadu gaɛ rahum mɛa el-weqt ywellu tanik b el-qanun. 	 Има многу, многу начини за снимање на CD или DVD дискови, но исто и тие се стандардизирани.


Bdaw yeffaḥmu had el-ši. ḥetta l ḍerwek el-siyasa ntaɛhum beš yḥarbu el-"irhab kanet qayma ɛla el-qtila ntaɛ el-ɛedyan, šḥalemma stqam w "ida ḥeslu el-šeɛbiyin f el-weṣṭ, Yetsemma hada b el-ktiba "collateral damage - ḍyaɛa meḥtuma" 	 Досега, нивната политика против тероризмот беше убивање на бунтовниците по секоја цена, а ако по пат загинат цивили, тоа се припишува како "колатерална штета".


Waḥed el-nhar ntaɛ el-ḥedd, ṣratli dalti ntaɛ el-tlata - Ybest b el-xuf qbel ma nji nehḍer mɛakum. 	 Имав една од тие епизоди во 3 часот наутро во Неделата -- парализирана од страв, поради овој говор.


W had el-šruḥiya hiya elli ḥessit biha, b el-dat, F gaɛ el-tenḍam ntaɛ had el-mejmeɛ, melli jit hnaya, el-bareḥ. 	 И токму таа отвореност на срцата ја почувствував кај сите организатори на овој собир, откако пристигнав вчера.


W hakdatik, tṭewwerna b waḥed el-ṣifa elli ma tṭewwert biha ḥetta hayša. 	 Ние напредувавме на начин на кој што не му успеа на ниту едно друго животно


W men bin el-ṣwaleḥ elli rahum ydiru huwa el-tefkak ntaɛ el-milišyat; el-mɛawda ntaɛ el-benyan dyal el-qtiṣad, yɛawdu ysseknu el-mhejrin, Weṣlu ḥetta yɛawdu yeṭṭelqu sraḥ el-ɛesker el-drari. 	 Некои од нештата што тие ги прават, се демобилизирање на милицијата, обнова на економиите, повторно населување на бегалци, дури и ослободување на деца-војници.


W ḍerwek el-drari f el-dešra ntaɛu rahum yeqraw mɛa beɛḍ f el-msid kima el-bzuza elli ɛendhum el-ḍeww f dyurhum. 	 И сега децата во неговото село ги имаат истите оценки на училиште како и децата кои имаат електрична енергија дома.


W had el-mwalma ntaɛ el-taqafa b el-teɛram, kima ysemmuha el-mexteṣṣin ntaɛ el-'antropolojya: el-teɛram ntaɛ el-fkarat, hiya el-mes'ula ɛla kul ši, mdawer bik fi ḥyatek ntaɛ kul yum, el-mɛɛemra ṣadaɛat w haraj 	 Оваа кумулативна културална адаптација, како што антрополозите ја нарекуваат оваа акумулација на идеи, е одговорна за сè околу вас во вашите секојдневни забрзани животи.


Rahi kayna ɛayṭa xtibarat ntaɛ el-'engliziya. 	 Постојат сè повеќе и повеќе тестови по англиски јазик.


W temmatik tkaket belli el-ɛesker b ṣbaɛtihum terjef fuq el-znad kanu xayfin kter men haduk el-nas, muraha, elli yeqraw w jaw yetḍahru. 	 А таа веднаш сфати дека војниците со нивните прсти кои се тресеа на чкрапалата се поисплашени од студентите - демонстранти - зад неа.


"Jiti tzuri el-drari?" 	 "Дојдовте да ги посетите децата?


Raku ḥasbin belli weddert ṭriqi, w belli keš waḥed ġadi yji l el-plaṭo, temm temm, w yredni, b el-ḍrafa, l kursiya. 	 Си мислите дека сум се загубила. и дека некој ќе дојде на сцена за една минута и полека ќе ме одведе до моето седиште.


'Amala, gaɛ rahum baġyin qraya 'engliziya, ɛla ḥsab el-šufa. 	 Така што, природно е што секој сака да има образование на англиски.


La 27 ɛebd m el-27 blad, elli menḍemma, qeɛdu mdawrin b ṭabla, w huma yehhedru el-luġat ntaweɛhum el-23, šwiya ntaɛ ḥsabat txellina nqulu belli neḥtaju jiš ntaɛ 253 terjman beš nwejdu gaɛ el-'imkaniyat elli tnejjem tkun 	 Ако 27 индивидуи од тие 27 земји членки седнат околу маса, зборувајќи ги нивните 23 јазици малку едноставна математика ќе ви каже дека ќе ви треба армија од 253 преведувачи за да ги опслужат сите можни јазични парови.


Lla. 	 Не.


La mšina l el-jazira ntaɛ Papwa Gineya el-Jdida, neqqedru nelqaw qrib 800 l 1.000 luġa bašariya metmayza, luġa bašariya mextalfa, mehdurin f had el-jazira waḥedha. 	 Ако отидеме на островот Папуа Нова Гвинеа, ќе затекнеме околу 800 до 1000 поинакви човечки јазици, различни човечки јазици кои што се зборуваат само на тој остров.


Ki nál el-jayza ntaɛu, qal had el-klimat elli yeġwiw: 	 Кога ја прими наградата, ги изговори овие прекрасни зборови:


W zeyyer! 	 И туркање.


Ṣeḥḥa, had el-sira elli ɛendna, had el-sira el-ṭabiɛiya elli ɛendna win nmilu, l el-ɛezla, w nebqaw waḥedna, gaɛ ma tetwalemš mɛa el-ɛalem ntaɛ ḍerwek. 	 Во ред, оваа наклоност која што ја имаме, оваа навидум природна наклоност што ја имаме, кон изолација, кон држење до самите себе, ни се удира од глава во нашиот модерен свет.


W el-ḥeyya el-muhhima hiya: lakan tdirha b sebba't el-rešqa, el-drahem yju waḥedhum. 	 Она што е интересно е дека, ако го правите од љубов, парите сами си доаѓаат.


W ġir f 2007 -- w rani metyeqqen belli kayen ḥsabat jdud ɛla hadu -- ši qrib men 1.3 melyun ṣefḥa tterjmet l el-'engliziya waḥedha. 	 Само во 2007 -- и верувам дека има понови податоци -- од прилика некаде околу 1.3 милиони страници се преведени само на Англиски.


Tetɛennef kter? 	 Да примениме повеќе сила?


Ha el-ktuba b el-'engliziya, el-jranin medyurin b el-'engliziya, beṣṣaḥ hadi nubu'a tebni ruḥha. 	 Книгите се на англиски, научните списанија се пишуваат на англиски, но тоа е пророштво што само се исполнува.


Nseqsikum: Weš ṣra l el-tarjama? 	 Ве прашувам, што се случи со преведувањето?


Amala, xeyyerna el-xyar el-zawej, w el-luġa hiya el-natija. tṭewret el-luġa beš tḥell el-'ezma ntaɛ el-sriqa b el-ɛin. 	 Ние сме ја избрале втората опција, и јазикот е резултат на тоа. Јазикот еволуирал за да го реши проблемот на визуелна кражба.


Yaqin kima yelzem, el-duzan ntaweɛhum kanu mɛeqdin kter ɛla el-duzan ntaɛ Homo erectus, beṣṣaḥ huma tanik bbeynu ġir quzza tebdal f mudda't 300.000 ɛam wella qrib belli had el-jnas, el-Nyandertal, kanu ɛayšin f Örasya. 	 Со сигурност, нивните алатки биле посложени од оние на Хомо еректус, но и тие бележат многу мала промена во периодот од 300 000 години во кој што тие, Неандерталците живееле во Евроазија.


Raki ɛad ṣġira bezzaf beš tnejmi tɛawni. 	 Премлада си за да помогнеш.


Ġir tkun ɛendna el-luġa, nlemmu el-fkarat ntaweɛna w netɛawnu beš ḥyatna twelli xir elli ma kanetš teqder tkun lakan ma kunnaš kasbinha (el-luġa). 	 Кога имаме јазик, можеме да ги составиме нашите идеи и да соработуваме за да имаме корист која што ја немало пред да се стекнеме со јазикот.


Lazemlek tzeyyer ruḥek beš tbeɛɛed el-ḥešma w el-šekk fi datek. 	 Треба да се турка низ преку срамежливоста и немањето самодоверба.


W men beɛd waḥed el-zuj dqayeq, Tferktu gaɛ el-ġaši w kul waḥed raḥ l daru. 	 И по околу две минути, сите се повлекле и си заминале дома.


Zrebt l el-fuq w bdit nlemm f el-valiza ntaɛi. 	 Се стрчав по скалите горе и почнав да си го пакувам куферот


La qdert nšuf weš men genj steɛmelt beš teqbeṭ ḥutta, wella nšuf kifeš tsennen el-šaqur ntaɛek beš ywelli xir, wella la tebbeɛtek l jnin'tek dyal el-fuggaɛ, neqder nestfad m el-meɛrifa, el-rzana w el-ṣenɛat ntawɛek, w twali ḥetta nṣeyyed hadik el-ḥutta qbel ma tṣeyyedha. 	 Доколку можам да видам каков мамец користиш за да фатиш риба, или ако можам да видам како ја обработуваш својата секира за да ја подобриш, или доколку тајно те пратам до твоето складиште со печурки, можам да имам корист од твоето знаење и мудрост и вештини, и можеби дури ќе ја фатам рибата пред тебе.


El-ḥeqq, ma nḍenš had el-ši. 	 Па, јас не мислам така.


Benti jat l 'Inglitra m el-Kuweyt. 	 Мојата ќерка, дојде во Англија од Кувајт.


Temmatik, 'Allah zɛef men had el-muḥawala beš ytṣṣelṭu ɛlih, ḥeṭṭem el-burj, w beš yetyeqqen belli ma yɛawduš yebniweh, ferket el-nas ki ɛṭalhum luġat mextalfa -- xelleṭhalhum ki ɛṭalhum luġat mextalfa. 	 Тогаш Господ, налутен поради обидот за одземање на неговата моќ, ја уништил кулата, и потоа за да биде сигурен дека никогаш нема да биде одново изградена, тој ги поделил луѓето со тоа што им дал различни јазици -- ги збунил давајќи им различни јазици.


W hiya gana Terkaz. 	 И фокус.


W ybanli belli el-ɛesker ntaɛ el-Marikan 	 Мислам дека армијата на САД конечно почна да го разбира тоа.


Laxaṭerš hadi hiya el-sira elli el-nas twelli biha mrefḥa." 	 Бидејќи така луѓето навистина стануваат богати."


W yhenbru. 	 А работат напорно.


Ḍerwek: Ɛlah el-šempanzi ma ydirš kima n' hak meɛnatu belli rahum naqṣin weš el-xubara ntaɛ ɛilm el-nefs w el-'antropolojya ysemmuh el-teɛlam el-'ijtimaɛi. 	 Причината поради која шимпанзата не го прават тоа е недостатокот на она што психолозите и антрополозите го викаат социјално учење.


Ḍerwek, had el-ši yban kelli tekebbur wella keš heḍra't zux. 	 Ова можеби звучи арогантно, или дури надмено.


W beš nšufu ɛlaš, neɛtabru b had el-zuj senaryoyat m el-bedya ntaɛ tarixna. 	 За да видиме зошто, земете во предвид две сценарија од почетоците на нашата еволуција.


W mlayen w mlayen ntaɛ ṭalaba elli yfewtu had el-xtibarat kul ɛam. 	 И милиони и милиони студенти ги полагаат овие тестови секоја година.


Tḥeṭṭ risan n' el-fličat w tqul, 	 Ги ставате главите за стрела на земја и велите,


'Amala hadak weš dert. 	 Така и направив.


Beš el-waḥed yeqder yetḥawer b neyya't el-tebḍal Lazem ɛlina netɛamlu mɛa el-zɛaf ntaɛna. 	 Со цел да изградиме дијалог за промена, треба да се справиме со нашиот гнев.


Yliq tkewni ruḥek w 'ana nɛawnek. 	 Ти треба обука. Ќе ти помогнам.


"'Ana mexteṣ f el-ḥawsaba." 	 "Јас сум компјутерски научник."


F msid ɛerbi metweṣṣeṭ. 	 Тоа е арапско средно училиште.


Beṣṣaḥ xsara: el-yum, el-luġat rahi tmut b waḥed el-xuffiya, ɛummer ma ṣrat kifha men qbel. 	 Но, за жал, денеска, јазиците изумираат со невидена стапка.


Beṣṣaḥ kayen ɛendhum mtel hayel beš yaxdu menu el-ɛebra, w huwa waḥed el-lyötnan kolonel marikani hayel Semmuh "Chris Hughes". 	 Но, има еден извонреден пример на кој тие може да се угледаат, а тоа е брилијантниот потполковник на САД, кој се вика Крис Хјуз.


Beṣṣaḥ, el-zɛaf ṣarilu kima el-zit, w "ida reššitu men jihtek w keš waḥed šɛel zalamit, Twelli ɛendek jahanama. 	 Но, гневот е како бензин, ако со него испрскате наоколу и некој употреби запалка, тогаш добивате пекол.


Bayna belli rani nehḍer ɛla el-qudra ntaɛ el-luġa, laxeṭerš hiya elli txellikum teġġersu fekra men ɛqelkum nišan f el-ɛqel ntaɛ waḥdaxer, w yeqqedru huma tanik ysseyu ydirulek nefs el-ši, bla tešraṭ xdama wella Sidi Ɛebbaz. 	 Зборувам за вашиот јазик, се разбира, бидејќи ви овозможува да имплантирате мисла од вашиот ум директно во нечиј друг ум, а истото можат да ви го направат и другите, без притоа да има потреба од некаква операција.


"L weš men sebba?" 	 "Зошто?"


Ġir kima el-fuggaɛ elli yenbet weṣt el-sima. 	 Како печурки кои пробиваат низ бетон.


Ɛla bali weš raku txemmu. 	 Знам што си мислите.


Ɛlah lla? 	 Зошто да не?


(Ḍeḥk) 	 (Смеење)


W hadi hiya kifeš w ɛleš tṭewret had el-sima el-metmeyza, w ɛlah tṭewret ġir ɛend el-jnas ntaweɛna? 	 А, тоа е како и зошто оваа значајна особина еволуирала, и зошто еволуирала само кај нашиот вид?


Joe Kraus yqul: "el-teɛṣaṣ huwa el-sebba el-'ewla elli txelli el-waḥed yenjeḥ." 	 Џо Краус вели, "Истрајноста е причина број еден за нашиот успех."


Kteb ktab semmuh "From Dictatorship to Democracy - M el-Diktaturiya l el-Dimoqraṭiya" Fih waḥed el-81 ṣifa ntaɛ el-muqawama bla-teɛnaf. 	 Тој напиша книга со наслов "Од диктаторство до демократија" со 81 методологии за ненасилен отпор.


Tbanli mliḥa. 	 Ми одговара на мене.


W rana nšufu had el-ši yemši bla ma nqeddu nehherbu mennu beš ywelli huwa el-mizan. 	 Сето ова го гледаме во незапирливиот марш кон стандардизација.


W el-ḥeyya el-'ewla hiya el-welɛa (ki el-waḥed ykun muluɛ b keš ḥaja) 	 Првото нешто е страста.


Twajeb el-meṭlub el-'englizi. 	 Ја храни потребата од англиски.


W jat mma w qalet-li, "Ya mḥaynek, weš raki tdiri?" 	 Мајка ми дојде и ми рече: "Што правиш"?


Kifeš neɛɛerfu had el-ši? 	 Како го знаеме ова?


Nta el-šaref. 	 Вие сте возрасниот.


"Raki fi ɛuṭla, ya el-ɛziza.' 	 "Овде сте на одмор, нели драга?"


W kanu ɛendna ġir zuj xyarat beš netɛamlu mɛa el-mnawšat elli ybanu mɛa had el-sriqa b el-šufa. 	 Имаме само две опции за да се справиме со конфликтите кои што ги носи визуелната кражба.


Ḍerwek, bezzaf bzuza yqululi belli rahum ḥabin ywellu málin mlayen. 	 Сега, многу деца ми велат дека сакаат да бидат милионери.


Weš rakum testennaw? 	 Што чекате?


Svante lqa belli el-jin FOXP2, ɛla ḥsab el-šufa, mertabeṭ b el-luġa, kan kayen tanik, b nefs el-škel, ɛend el-Nyandertal, kima ḥnaya. 	 Сванте откри дека генот FOXP2, кој што се чини дека е поврзан со јазикот, се јавува во иста форма како кај нас така и кај Неандерталците.


Kul šher novombr, ɛešrat ntaɛ šhal men 'elf ntaɛ nas, yjjerbu beš yekketbu men walu keš riwaya lihum men 50.000 kelma fi 30 yum. 	 Секој ноември, десетици илјади луѓе, се обидуваат да напишат роман од 50.000 зборови почнувајќи од нула за 30 денови.


Mali, Madaġašqer, 	 Мали, Мадагаскар,


W 'ida kber b el-bezzaf Yeqder yɛud kayen. 	 И ако порасне многу голем веројатно ќе се оствари.


Beṣṣaḥ, f el-baqi men ḥyati, lakan tlaqit b John Hodgman, fi keš ḥefla ntaɛ TED, mši lazem nqul-lu, 	 Но до крајот на мојот живот, доколку го сретнам Џон Хоџман на ТЕД забава, нема да морам да кажам,


Laxaṭerš had el-luġat el-mextalfa tefreḍ ḥedd, kima rana ɛad ki šefna, ɛla jal el-nqil ntaɛ el-selɛa w el-fkarat w el-teknolojyat w el-rzana. 	 Бидејќи различните јазици поставуваат бариера, како што видовме, на трансферот на добра, идеи технологии и мудрост.


El-ḥaja el-'ewla hiya, bdal ma nfewtu duk el-šhura elli yettensaw, el-weqt: wella el-waḥed yešfa/yeɛqel ɛlih xir. 	 Првата работа беше, што наместо месеците да минуваат и да се забораваат, овојпат сè беше многу полесно за памтење.


Neqder nqul kanet fekra mxeyra. 	 Би рекол дека тоа било навистина добра идеја.


Mliḥ - Mxeyyer! 	 Добро!


W hada ṣeḥḥ; kayen blayeṣ f had el-jazira win tnejjem telqa luġa jdida f qell men mil. 	 Ова е вистина; има места на тој остров каде што ќе наидете на нов јазик во простор помал од два километри.


Bayna: men ɛend jdudhum w ḥetta men ɛend jdud jdudhum. 	 Секако, од нивните баби и дедовци и дури од нивните прадедовци и прабаби.


'Eyya w bdit nebki. 	 Јас заплакав.


Norman Jewison qalli: " Fi mizi, kul ši merbuṭ b el-terkaz ntaɛek ɛla ḥaja weḥda." 	 Норман Џуисон ми рече, "Мислам дека се е во фокусирањето на едно нешто."


Beṣṣaḥ, la kanu ṣeḥḥ ɛendhum f el-ras, ɛlah yesteɛmlu meṭreg beš yxxewšu ɛla el-termit m el-'erḍ bdal men meɛwel? 	 Но, ако тие навистина се интелигентни, тогаш зошто користат стап за да извадат мравки од земјата наместо лопата?


Hada yfekkerni b waḥed el-ɛunwan f el-xbarat šeftu hada mši bezzaf: 	 Ми доаѓа на памет еден наслов што го видов неодамна:


Beṣṣaḥ hada ma yqullenaš, b el-ḍarura, belli kanet ɛendhum luġa. 	 Меѓутоа тоа не ни кажува дека нужно имале јазик.


Amala, hadi waḥed 200.000 ɛam men qbel, qablet el-jnas ntaweɛna had el-'ezma. 	 Некаде пред околу 200,000 години, нашиот вид се соочил со оваа криза.


W hakda ḥetta waḥed ma tneqtel. 	 И никој не загина.


Ktebtu fi šher. 	 Го напишав за само еден месец.


F el-waqeɛ, hiya xariṭa ntaɛ ɛalaqat ṣeḥba f el-Facebook. 	 Всушност, е мапа на Фејсбук пријателствата.


Temma tkaket w qaletli, 	 Таа разбра и ми рече,


Steɛmelha beš tenšer fkar kbar. 	 Користете го за да ги распространите големите идеи.


Ɛla ḥsab el-šufa, 30 yum huwa el-weqt elli yelzem beš nzidu ṭbiɛa jdida wella neggelɛu keš waḥduxra qdima-- kima el-tefraj ntaɛ el-xbarat -- men ḥyatek. 	 Произлегува дека, 30 денови е вистинската должина на време за да додадеме или избришеме навики, како на пример гледањето вести, од нашиот живот.


"Amala, weš dert? 	 Го направив тоа.


Mši ġir luġġa berraniya f el-qraya ntaɛ el-msid, w mši ġir el-muhhima ntaɛ el-yemmayen el-'Ongleter, wella el-jerrar elli tsuqu kul blad, fuq el-'erḍ, tehḍer el-'engliziya. 	 Не е повеќе само странски јазик во училишната програма. И не е повеќе единствен имот на мајка Англија. Тој стана предводник за секоја нација која зборува англиски на земјата.


Kul ši rahu b el-'engliziya." 	 Сите се на англиски јазик."


W 'ida ma nejjemtš, dir el-temn ṣwaleḥ -- w ṣeddeqni, hadu huma el-temn ṣwaleḥ el-kbar elli ywweṣlu l el-njaḥ. 	 Или ако тоа не ви успее, правете ги осумте работи -- и верувајте ми, тоа се големите осум работи кои водат до успех.


Fkar! 	 Идеи.


Ṣeḥḥit b el-bezzaf. 	 Ти благодарам многу.


Nišan, lakan had el-šufa l el-luġa w qimetha tɛawen beš tḥell el-'ezma dyal el-sriqa b el-šufa hiya ḥeqqaniya, 'eyy jens yeksebha yaqin yeɛref zerda ntaɛ 'ibdaɛ w zyada't el-xir. 	 Во ред, доколку ова гледиште за јазикот и неговата вредност за решавањето на проблемот со визуелната кражба е точно, тогаш секој вид кој што го има усвоено треба да покаже огромен развој на креативноста и просперитетот.


W teqder, twalli, ḥetta beš txemmem f kter w kter men hak f el-ḥyat ntaɛkum di kul yum. 	 Можете да се сетите на многу, многу повеќе примери од вашите секојдневни животи.


Hiya qrat el-ɛulum w el-riyaḍiyat b el-ɛerbiya. 	 Таа студираше наука и математика на арапски.


'Amala, hada huwa swali likum: 	 Еве го моето прашање до Вас:


Carol Coletta tqul: "Madabiya nxelleṣ keš waḥed ġir beš neqder ndir weš rani nwasi." 	 Карол Колета вели "Би платил некому за да го правам ова што го правам."


Beṣṣaḥ elli ɛla bali bih huwa belli šeft qoja tebdilat. 	 Но, знам дека сум видела многу промени.


Masqaš nqulkum šḥal muhhim ki neqqedru netwaṣlu ma bin el-jyal. 	 Не е неопходно да се каже колку е важно да си способен да комуницираш низ генерациите.


El-ɛalem el-modern ntaɛna rahu yetwaṣel mɛa datu w bin el-nas kter m elli kan el-ši fi 'eyy weqt sbeq. 	 Нашиот модерен свет комуницира внатре себе најмногу што некогаш е забележано во минатото.


Nas TED yetsellaw w huwa yexxedmu. 	 ТЕД-овци се забавуваат додека работат.


Neqqedru nebniw ɛla el-rzana ntaɛhum. 	 Можеме да ја надградуваме нивната мудрост.


Kifeš netɛamlu mɛa el-teɛnaf, elli zayed ɛla ḥeddu, bla ma nzidu netɛenfu, ḥna tanik? 	 Како да се справиме со екстремното насилство без да возвратиме со сила?


El-luġa hiya ṣeḥḥ el-gerzi ntaɛ el-jinat ntaweɛna. 	 Јазикот навистина е гласот на нашите гени.


Zeɛma ġadi yeḥtaj nefs el-luġa kima waḥed muḥami, b el-mtel? 	 Би му требал ли нему истиот јазик, како на пример, на правник?


"El-Qraya: 	 "Образование:


Rahi rašqetli ki ɛendna luġa mentašra f el-ɛalem. 	 Го обожавам фактот што имаме глобален јазик.


'Estonya, Latvya, Litwanya, 	 Естонија, Латвија, Литванија,


Ḍerwek, xemmem f el-tfiš ntaɛ had el-ḥala. 	 Замислете ја апсурдноста на оваа ситуација.


Hadi ši ɛamat, hessit ruhi kelli rani ḥaṣel fi keš ġerqa, 'amala, ɛzemt beš ntebbeɛ el-xeṭwat ntaɛ waḥed el-faylasuf marikani kbir, Morgan Spurlock, w njerreb ḥaya jdida f 30 yum. 	 Пред неколку години, се чувствував како да бев заглавен, па затоа одлучив да тргнам по стапките на познатиот американски филозоф, Морган Спарлок, и да пробам нешто ново за 30 дена.


MR: 	 МР:


Kayen zuj ɛibad šaṭrin f el-ṣniɛ ntaɛ mṭareg el-xšeb, beṣṣaḥ mbuqlin f el-ṣniɛ ntaɛ risan el-fličat. 	 Двајца други луѓе кои што ги познавате се многу добри во изработка на дрвените делови, меѓутоа тие се безнадежни во изработката на главата од стрелата.


"Ma tṭenḥiš ruḥek gaɛ kima n' hak." 	 "Не биди смешна."


El-sebba elli txellini ma n'emmenš ki yqulunna belli el-Nyandertal kanet ɛendhum luġa hnaya -- kayen tešbih sahel mahel: 	 Причината поради која сметам дека ова не е доказ дека Неандерталците имале јазик е -- еве една едноставна метафора:


Ḍerwek: Xelluni nqeddemha b had el-ṣifa: 'Ida tlaqit b keš waḥed yehḍer ġir b el-holandiya elli ɛendu el-dwa ntaɛ el-konser, nḥebsu w ma nxellihš yedxel el-Jamiɛa el-Briṭaniya ntaɛi? 	 Дозволете ми вака да кажам, доколку сретнам некој кој зборува само холандски кој има лек за рак, дали ќе го запрам да не студира на мојот Британски универзитет?


Ynuḍ dwas w yeddeġruk b waḥda men haduk el-risan n' el-fličat. 	 Настанува кавга и вие сте прободени со една од вашите стрели.


El-Ferrari'yat hiya lwaṭa ɛendhum muturat. 	 Ферари се автомобили кои што имаат мотори.


Ḍerwek teqder tqulu: Ṣaḥḥa, hadi haja bayna belli ɛadiya. 	 Сега можете да кажете, ова е природно.


W rani baġya nehḍer el-yum ɛla el-ḍyaɛa ntaɛ el-luġat w el-ɛawlama ntaɛ el-'engliziya. 	 И сакам да Ви зборувам денеска за загубата на јазиците и глобализацијата на англискиот јазик.


El-luġa hiya ṭerf ntaɛ teknolojya 'ijtimaɛiya beš tɛezzez el-fayda ntaɛ el-mɛawna -- beš newweṣlu l mufahamat, w nefriw 'afirat w beš nneḍmu el-ṣenɛat dyawelna. 	 Јазикот претставува социјална технологија за зголемување на корисноста од соработката -- за постигнување на согласувања и договори и за координација на нашите активности.


Laxaṭerš, f el-bedya, tleggit b el-bezzaf ɛla jal weš kanu mxelyina nqabluh ḥetta wellit nebġi ġir nzid f el-heḍra mɛahum, nlumhum w nbeyyen lihum belli rahum ġalṭin. 	 Затоа што на почетокот бев толку бесна поради опасностите на кои нè изложуваа што сакав само да се расправам со нив, да ги обвинувам и да ги окривувам.


Weš ɛlih tanik mɛa keš teḥḥediyat kbar w hbal. 	 Нема ништо погрешно во големи, луди промени.


David Gallo yqul, "Zeyyer ruḥek. 	 Дејвид Гало вели "Туркајте се себеси.


Win, kima qal Bundy, yetlaqaw el-ġaši mɛa beɛḍ ḥetta lukan kanet tefṣel binathum el-myal Beš ybedlu mɛa beɛḍ. 	 Тоа се луѓе кои се здружуваат со луѓе, како што рече Банди, оддалечени со километри за да донесат промена.


Ṣaḥḥa, weš yeɛnilna hada huwa belli, b xlaf el-mtel el-qdim, 	 Во ред, она што ни кажува ова е дека, спротивно на старата изрека,


Qal tselya? 	 Дали рече забава?


"Kifeš tetɛmal mɛa ɛdaysi bla ma twelli deɛwa't šerr nta tanik?" kber mɛaya melli kunt bezza. 	 Како да се справам со силеџија без притоа да се претворам во насилник? ме следи од дете.


Polonya, el-Filipin, 	 Полска и Филипините,


W ḥetta yteqqel el-sira ntaɛ el-jinat. 	 Дури го успоруваат протокот на гени.


Rani nšuf ṣeḥḥ kifeš rahu yexdem f kul muḍeɛ. W rani nšuf, belli ḥnaya, el-nas el-šeɛbiyin, neqqedru ndiru waš daret Aung San Suu Kyi, Ġandi w Mandela. 	 Насекаде гледам докази за неговото функционирање. и гледам дека ние, обичните луѓе, можеме да направиме нешто што го направиле Аун Сан Су Чи и Ганди и Мендела.


Beṣṣaḥ la ma kanetš hiya luġa't waldik, lazem ɛlik tfewwet xtibar. 	 Но, ако англискиот јазик не ти е мајчин, мора да положиш тест.


Xelliwna netxxeylu belli ntuma šaṭrin f el-ṣniɛa ntaɛ risan el-fličat, beṣṣaḥ fašlin f el-ṣniɛa ntaɛ el-mṭareg dyal el-xšeb merbuṭa b riš el-ṭir. 	 Да речеме дека сте многу добри во правење на глави за стрела, меѓутоа сте безнадежни во изработката на дрвените делови за кои што се прикачени перја.


W el-ḥaja el-'ewla elli nqulhalhum hiya: 	 И првото нешто што им го кажувам е,


Zeɛma rana xeyyerna had el-ši, hadi ši 200.000 ɛam men qbel, la kunna ɛla ḥsab el-šufa ɛayšin kima kannu el-Nyandertal ki dxelna el-xeṭra el-'ewla l el-'Örop hadi 40.000 ɛam men qbel. 	 Доколку сме ја избрале оваа опција, некаде пред околу 200,000 години, веројатно сè уште ќе сме живееле како Неандарталците кога за прв пат сме влегле во Европа пред 40,000 години.


Tteqqel el-sira ntaɛ el-teknolojyat. 	 Го успоруваат протекот на технологии.


W gaɛ hada ɛla jal el-mwalma el-taqafiya elli tetɛerrem mɛa el-weqt. el-krasa elli rakum qaɛdin ɛlihum, el-ḍwaw f had el-mesmeɛ, el-mikrofon ntaɛi, el-iPad w el-iPod elli rakum rafdinhum -- kul ši natija ntaɛ mwalma taqafiya metɛerma. 	 И сето тоа поради кумулативната културална адаптација. Столовите на кои што седите, светлата на бината, мојот микрофон, Ај Падовите и Ај Подовите кои што ги носите со вас се сите резултат на кумулативната културална адаптација.


Rani ɛaqla ki kan ɛendi qrib 13 ɛam, tsemmert quddam tilivizyon kḥel w byeḍ, tṣawiru mnemšin, f bit el-ḍyaf f dar waldiya ki el-ṭnuga ntaɛ el-Sovyet dexlu l Budapest, w el-drari, elli ma kanuš bezzaf kbar ɛliya, kanu yetramu quddam el-ṭnuga elli kanu yeɛɛefsu ɛlihum. 	 Се сеќавам дека имав околу 13 год. бев залепена за црно-белиот телевизор во дневната соба на моите родители кога советските тенкови влегоа во Будимпешта, а деца, не многу постари од мене се фрлаа пред тенковите за да бидат убиени.


W hadi ɛendna mefruġ menha, 	 Ние ова го земаме здраво за готово, бидејќи ние како вид сме потполно одомаќинети со јазикот.


Beṣṣaḥ, lazem el-waḥed yetderreb. 	 Но мора да вежбаме.


W hada ma ṣraš ġir hak. 	 Сето тоа не се случи само од себе.


Thella fi luġtek. 	 Водете сметка за вашиот јазик.


Matt Ridley: 	 Мет Ридли:


Ṣeḥḥitu. 	 Благодарам.


Kayen xir 'Allah ṣifat beš nqisu el-weqt, beṣṣaḥ, ṣeḥḥ w ṣḥiḥ, el-sistem b sas el-60 w elli huwa weḥdu el-meɛruf b el-saɛat, el-dqayeq w el-twani huwa elli qriba meɛruf f el-ɛalem b kmalu. 	 Има многу начини за мерење на времето, но бизарниот основен систем 60 познат како часови, минути и секунди е речиси универзален секаде низ светот.


W temmatik, had el-ɛesker el-metxunin b el-mzawed ntaɛhum w el-lebsa ntaɛ el-mḥamya, Rekɛu w huma yrejfu. 	 И тие огромни војници со нивните ранци и нивното телесно оружје, се стресле на земјата.


Ɛendna keš fekra tfesser lina kifeš tġellebna ɛla el-Nyandertal lakan kanet ɛendhum huma tanik luġa? 	 Дали постои објаснување како сме ги поразиле Неандерталците доколку и тие имале јазик?


W elli fhemtu men dak el-weqt l ḍerwek huwa belli: 	 Оттогаш открив дека:


El-Feṣla el-Kbira." 	 Големата поделба."


Keš nhar, bġitu tekketbu keš riwaya? 	 Дали некогаш сте сакале да напишете роман?


W tdir keš xuṭṭa. 	 Правите план.


Ṣratli dima fi Dubey. 	 Ова ми се случува постојано во Дубаи.


(Ḍeḥk) 	 (Смеа)


Xelluna neḥtaflu b el-tenwaɛ. 	 Ајде да ја славиме различноста.


(Ḍeḥk) 	 (смеа)


W hakda telqahum rahum ydiru dat el-ši men dara w jdid w zid. 	 Затоа прават едно и исто нешто одново и одново.


Had el-qruda elli yeqqedru yewweqfu ɛašu f el-savanna ntaɛ Friqya hadi qrib zuj mlayen ɛam men qbel, w ṣenɛu had el-šefrat el-mxxeyrin elli yetwalmu ɛalama mɛa yeddikum. 	 Овие исправени примати еволуирале во Африканската савана пред околу две милиони години, и ги направиле овие неверојатни рачни секири кои што одлично се прилагодуваат на вашите раце.


F el-kor ntaɛek w fi ɛeqlek, yliqlek tzeyyer, tzeyyer w tzeyyer." 	 Физички, ментално, треба да се турка, турка, турка."


El-'Itiḥad el-'Öropi rahu yeṣref kter men melyar € kul ɛam ɛla el-terjama bin el-23 luġa el-resmiya. 	 Европската Унија моментално троши преку една милијарда евра годишно за превод на нејзините 23 официјални јазици.


W hada ydir qrib 1.45 melyar dollar marikani ġir ɛla el-meṣruf ntaɛ el-terjama. 	 Тоа е отприлика околу 1,45 милијарди американски долари само за трошоците на преведување.


"Beš tkun najeḥ, dexxel rasek fi keš ḥaja w redd ruḥek el-mxeyyer fiha." 	 Алекс Гaрден вели "За да бидеш успешен, бутни го носот во нешто и биди ѓаволски добар во тоа."


W kima kan el-ḥal, ɛummer ma kan temmatik el-kirozen kima yliq, laxaṭerš weš ġadi yeqḍilek dollar meṣruf f el-nhar? 	 И покрај тоа, никогаш немало доволно газија, зашто, што можете да купите со еден долар дневно?


Diktaturiyat f Čikoslovakya, el-'alman el-šerq, 	 Диктаторства во Чехословачка, Источна Германија,


Had el-sima hiya elli b qimetha kter ɛendna beš nsegmu trab jdid w mawarid beš yesteqblu ɛibad kter, huma w jinathum elli txxeylletha el-ṭabiɛa ɛend el-texyar. 	 Тоа е највредната особина што ја имаме за претворање на новите земји и ресурси во уште повеќе луѓе и следствено нивни гени, некогаш била создадена од природната селекција.


Huma meḍrubin ɛla el-xedma. 	 Тие се работо-уживачи.


Had el-šempanziyat yesteɛmlu duzan, w ḥna ɛendna hadi kelli 'išara ɛla el-ɛqel ntaɛhum. 	 Овие шимпанза користат алатки, а тоа ние го земаме како знак за нивната интелигнција.


Rani ḥaba neḥkilkum ɛla ṣaḥabti elli kanet tqerri el-'engliziya l el-šarfin f 'Abu Ḍabi. 	 Сакам да ви кажам за мојата пријателка која предаваше англиски на возрасни во Абу Даби.


Hada swal wafi mlaḥa. 	 Ова е многу добро прашање.


W elli nestḥeq nkkebru huwa el-meɛrifa ntaɛ dati beš nḥeqqu. 	 А за да го направам тоа треба да се спознаам самата себе.


Ma ɛaduš ynejmu yḥeqqu el-ḥelm dyalhum, ḥetta yetɛelmu el-'engliziya. 	 Тие не можат да го остварат својот сон повеќе, сè додека не научат англиски.


Rani neqṣed belli el-ɛalem tbeddel men kul jiha ɛla elli nnejmu neɛɛerfu ɛlih hadi 1.000 wella 2.000 ɛam. 	 Светот значително е променет во однос на тоа како изгледал пред 1.000 или 2.000 години.


Xdem w Dir mziyat! 	 Служење.


F el-ṣaḥḥ, fiha tselya kbira. beṣṣaḥ meḍmuna qell beš teqɛed 	 Всушност, тие се многу забавни. Но тие потешко се одржуваат.


Hada huwa -- Maniš ɛarfa la tferrejtu f el-CNN hadi mudda qlila -- ki ɛṭaw el-jayza ntaɛ Heroes Award l waḥed el-raɛi ṣġir, men Kinya, elli ma kanš yeqder yeqra, b el-lil, f el-dešra ntaɛu, b ḥal gaɛ el-bzuza f el-dešra, ɛla jal el-lampa ntaɛ el-kirozen: kanet tdir el-duxxan w ɛeṭbetlu ɛeynih. 	 Тоа значи - не знам дали сте гледале на CNN неодамна - ја врачија наградата Heroes Award на младо момче овчар од Кенија кој не можел да студира ноќе во неговото село како сите други селски деца, затоа што газиената ламба, правела чад и ги оштетила неговите очи.


Beṣṣaḥ rani kontr el-stiɛmal ntaɛha b mqam el-ḥdada. 	 Но, јас сум против тоа да се употребува јазикот како пречка.


Ṣeḥḥa! Ḍerwek, txeylu had el-leqṭa win tqerreb m el-seyyed elli yeqder yetwaṣel b el-luġa. 	 Добро, сега премотајте ја оваа сцена, се приближувате до оној кој што има јазик.


W frawha w huma šadin mliḥ f fekra't bla-teɛnaf. 	 Тоа го остварија со целосна посветеност на ненасилство.


W ḥetta had el-teṣwira tban kelli meġšuša -- ḥaja jaya men Sirk Barnum &amp; Bailey. 	 Дури и оваа фотографија изгледа како да е монтирана -- нешто од Барнум и Бејли циркусот.


Xellina nefriwha." 	 Да направиме така."


Tešnaɛ kbir rahu waqeɛ temma." 	 Нешто страшно се случува."


Ḍerwek el-ḥala rahi tfejret. 	 Сега ова експлодираше.


Nelson Mandela raḥ l el-ḥebs w huwa y'emmen b el-teɛnaf, w men beɛd 27 sna huwa w ṣḥabu b el-šwiya w b el-mḥadra, tɛelmu ṣenɛat haylin, kanu meḥtajinhum beš ybbedlu waḥda, gaɛ meɛfuna, m el-ḥukumat elli ɛerfetha el-denya w redduha dimoqraṭiya. 	 Нелсон Мандела отиде во затвор верувајќи во насилство, и 27 години подоцна тој и неговите колеги бавно и внимателно ги усовршуваа вештините, неверојатните вештини, кои им беа потребни за да ја претворат една од најбруталните влади познати на светот во демократија.


Seqsitu rwaḥtikum ɛlaš w kifeš šḥal men diktaturiya tzeɛzɛet f had el-30 ɛam el-twala? 	 Дали сте се запрашале зошто и како толку многу диктаторства се срушија во изминатите 30 години?


Mark Pagel: 	 Марк Пејџел:


Win lazem ndiru el-xeṭṭ? 	 Каде ќе ја повлечеме линијата?


Ma fiha ḥetta bas beš el-waḥed ykun zeɛfan mɛa keš ḥaja - f had el-ḥala, mɛa el-slaḥ el-nawawi - Beṣṣaḥ ma fiha ḥetta fayda beš teɛzef ɛla el-nas. 	 Во ред е да бидете гневни на нештото -- нуклеарното оружје во овој случај -- но безнадежно е да бидете гневни на луѓето.


Teqder tkun naqeṣ nɛas, bessaḥ tkun kemmelt el-riwaya ntaɛek. 	 Можеби ќе бидете ненаспани, но ќе го завршите романот.


Ḥna el-šyuxa ntaɛ el-'engliziya rana nḥawzu fihum, gaɛ el-weqt. 	 Ние, професорите по англиски ги одбиваме постојано.


Beṣṣaḥ, f el-waqeɛ, hada huwa weš rana ndiru. 	 Но, всушност токму тоа го правиме.


F had el-syaq, ki tkun tehḍer, rak testeɛmel, f el-waqeɛ, waḥed el-škel ntaɛ el-telemetri (nqil bla-xiṭ) mši mextalef bezzaf ɛla el-telekomand ntaɛ el-tilivizyu ntaɛek. 	 Наместо операција, кога зборувате, вие всушност користите еден вид телеметрија кој не е поразличен од далечинскиот управувач за вашиот телевизор.


Kima kan el-ḥal, el-qraya el-mxeyra -- ɛla ḥsab el-testaf el-'exrani ntaɛ el-jamiɛat f el-ɛalem -- yetnelqa f el-jamiɛat ntaɛ Briṭanya w el-Marikan. 	 На крајот на краиштата, најдоброто образование - според последните рангирања на светски универзитети може да се најде на универзитетите во Обединетото Кралство и во САД.


Kima n' hak! Win el-mašina tkun qayma ɛla el-bɛit ntaɛ ḍḍew teḥt-ḥmer ('infraruj), el-luġa ntaɛkum tkun qayma ɛla el-bɛit el-bɛit, bla smir, ntaɛ el-ḥess. 	 Само тоа што, додека од една страна оваа направа се потпира на импулси на инфрацрвена светлина, од друга страна пак вашиот јазик се потпира, на дискретни импулси на звукот.


Šuftu! Gaɛ had el-haraj ɛla sima waḥda m el-simat ntaweɛna yxellina nqulu belli, ṣeḥḥ, kayen ḥaja, hnaya, testahel el-tefsir. 	 Сета оваа мешаница за само една од нашите особини ни кажува дека има нешто важно што треба да се објасни.


Tɛellemt belli ki kunt ndir keš tebdilat, ṣġar w bla ma nḥebbes el-ṣwaleḥ elli nnejjem nkemmel nwasihum ybanu qrab ywellu daymin. 	 Научив дека кога правам мали, одржливи промени, работи кои можев да ги одржувам, тие полесно се одржуваа.


Mark, swal waḥed. 	 Марк, едно прашање.


'Amala, rana hna, sebɛ snin, 500 'intervyu beɛdatik, w ġadi nqullkum šahuwala ṣeḥḥ elli yweṣṣel l el-njaḥ w yxelli nas TED yezzeġdu. 	 Па еве сме тука, после 7 години и после 500 интервјуа, да ви кажам што навистина води до успех и ги прави ТЕД-овци посебни.


W xelliwna neftarḍu belli el-'axer ɛendu maharat mlaḥ f el-luġa. 	 Да претпоставиме дека другиот има добри јазични вештини.


W neqqedru netneḍmu beš nefriwha mɛa el-ḥogra ki el-waḥed yefteḥ qelbu W tanik ki nqewwiw had el-ɛazima el-hayla. 	 И можеме да се организираме за да ја надминеме опресијата со отворање на нашите срца како и зајакнување на тоа неверојатно откритие.


W ḍerwek rana nšufu had el-ši xir zeɛma kter m el-'Itiḥad el-'Öropi, b luġat el-menḍemmin lih el-27 yehhedru 23 luġa resmiya. 	 Никаде појасно не можеме да го видиме ова отколку во Европската Унија, чиишто 27 земји членки зборуваат 23 официјални јазици.


Beṣṣaḥ mziya l el-ɛalem, ki ma fewwetš xtibar ntaɛ 'engliziya. 	 Но, за среќа на светот, тој не морал да полага тест по англиски јазик.


El-luġa, ṣeḥḥ, hiya hiya el-sima el-mejjehda gaɛ elli tṭewret. 	 Јазикот навистина е најмоќната особина што некогаш еволуирала.


El-texyar el-zawej elli qeddina nwasiweh huwa ki ṭṭewwerna el-ɛefsat ntaɛ el-mwaṣla elli semḥet lina beš netqasmu el-fkarat w netɛawnu mɛa el-ġir. 	 Другата опција била да развиеме системи на комуникација кои што ќе ни овозможат да споделуваме идеи и да соработуваме со другите.


Kayen xir 'Allah ṣifat beš neɛɛebru el-ṣwaleḥ -- nšufu el-mizan ntaɛhum w nqisu el-ṭul dyalhum -- beṣṣaḥ el-sistem n' el-mitra huwa elli rah rabeḥ. 	 Има многу начини за мерење на нештата -- мерење на тежината и на нивната должина -- меѓутоа метричкиот систем победува.


Hada weš yeqder ykun ki el-waḥed yetḥekkem b el-xuf ntaɛu - mši ġir ki el-waḥed ykun mqabel mitrayat, Tanik ida tlaqit mɛa keš debza b el-xdama f el-ṭriq. 	 Тоа може да се случи кога ќе го совладате стравот -- не само кога се соочувате со митралези, туку и ако наидете на тепачка со ножеви на улица.


Ḍerwek, rahum kaynin waḥed qrib 7 wella 8.000 luġa mextalfa, mehdura fuq el-'erḍ. 	 Моментално, постојат околу седум или 8,000 различни јазици кои што се зборуваат на Земјата.


"el-šadi yšuf w el-šadi ydir," El-ḥaja elli tdehheš hiya belli gaɛ el-hwayeš el-'uxrin ma ynnejmuš ṣaḥḥ ydiru had el-ši -- ɛla el-'aqqel, mši bezzaf. 	 "мајмунот гледа, мајмунот прави," изненадувањето е дека сите други животни навистина не можат да го прават тоа -- барем не многу.


El-jnas ntaweɛna ynnejmu yeṣṣenɛu ṣwaleḥ, el-ši elli yxellina nqulu belli tqeddemna b sira ma ɛerfethaš jnas waḥduxra. 	 Нашиот вид може да прави нешта, поради тоа ние напреднавме толку многу како ниту еден друг вид.


Jabuna beš nqerriw el-'engliziya laxaṭerš el-ḥukuma kanet baġya tṭewwer el-blad w tqewwi el-šeɛbiyin b el-qraya. 	 Бевме донесени да предаваме англиски затоа што владата сакаше да ја модернизира земјата и да ги развие граѓаните преку образование.


lazem yeṣra hna, fi dati. 	 Првиот е дека промената што треба да се случи треба да се случи тука, во мене.


Ki ntašerna f el-ɛalem, ṭewwerna šḥal men 'elf luġa mextalfa 	 Како што сме се ширелеле низ светот, сме развиле илјадници различни јазици.


Ɛešt w qerrit f el-Xalij kter men 30 ɛam. 	 Живеам и предавам на Заливот повеќе од 30 години.


Xedma! 	 Работа!


Had el-ṣura el-mxxeyra mši xariṭa ntaɛ el-ɛalem. 	 Оваа неверојатна слика не е мапата на светот.


F had el-šan, kan melzum ɛlih ydir durus 'istidrak, f el-msid laxaṭerš, f el-waqeɛ, kanet ɛendu disleksya. 	 Тој, патем, бил сметан за проблематично дете во училиште затоа што, всушност бил дислексичен.


"Rahum yeqqetlu f el-bzuza temmatik. 	 "Таму убиваат деца.


Frank Gehry -- Frank Gehry qalli: "'Ana, yemma zeyretni." 	 Френк Гери-- Френк Гери ми рече, "Мајка ми ме туркаше."


(Teṣfaq) 	 (аплауз)


W ma fiha ḥetta sḥur f el-bdaɛ (kreyativite) ki el-waḥed yjib fkar -- hiya, ġir, ki ydir el-waḥed ṣwaleḥ sahlin. [Smeɛ, Šuf, Kunek qerɛaji, Seqsi, Ḥell el-mašakil, Rbeṭ bin el-ṣwaleḥ] 	 А нема некоја магија за тоа како да се добиваат идеи, треба само да се прават некои едноставни работи.


El-ši elli yqulenna belli ki el-ṭalaba yju l ɛendna men berra, neqqedru ma nmedulhumš kfaya tiqa ɛla weš yeɛɛerfu, w huma yeɛɛerfuha b el-luġat ntaweɛhum. 	 Тоа ни кажува дека, кога студентите доаѓаат кај нас од странство. можеби не им даваме доволно признание за она што го знаат, а го знаат тоа на нивниот мајчин јазик.


El-jiš ntaɛ Briṭanya kan dima xir f had el-ši. 	 Британската армија отсекогаш била многу подобра во ова.


W ɛend el-jnas elli kesbet had el-ši, xirlek txebbi el-fkar ntawɛek el-mxeyrin, beš ma yexwenhumlek ḥetta waḥed. 	 Доколку некој вид го има усвоено, тоа вас ќе ве натера да ги криете вашите најдобри идеи, бидејќи некој може да ви ги украде.


El-ḥaṣul, hadi ḥeyya tdehheš šwiya win beš nelqaw keš jwab l had el-swal, lazem ɛlina nruḥu l el-stiɛmal ntaɛ el-duzan ɛend el-šempanziyat. 	 Претставува мало изненадување дека за да добиеме одговор на ова прашање, мораме да се осврнеме на користењето алатки кај шимпанзата.


Ḍerwek, el-qudra ntaɛ el-luġa f el-tzeɛziɛ ɛtarfu biha, mɛa el-ɛhud: B sebba't el-ɛessa (el-raqaba), kayen ktuba ma tnejjemš teqrahum. ɛbarat (hedrat) ma teqderš testeɛmelhum w kelmat ma tnejjemš tqulhum. 	 Деструктивната моќ на јазикот е забележана низ вековите преку цензура, забранети книги, фрази кои не смеете да ги користите и зборови кои не смеете да ги изговарате.


"Beṣṣaḥ," rani nesmeɛ fikum tqulu: 	 "Но," слушам дека велите,


Ḍerwek, ma neqderš nehder ɛlikum, beṣṣaḥ, ɛla ḥsab el-šufa, el-ḥala kifkif belli ma neqqedruš nmewru mɛa el-nas elli ma nnejmuš nehhedru mɛahum. 	 Не можам да тврдам за вас, но се чини дека немаме секс со луѓе со кои што не можеме да зборуваме.


F el-waqeɛ, neqqedru nruḥu melyun ɛam w nwellu w had el-šempanziyat rahum ɛad ydiru dat el-ši, b dat el-mṭareg beš yxxerju el-termit w dat el-hjer beš yḥellu el-gergaɛ. 	 Всушност, можеме да заминеме на милион години и да се вратиме а, овие шимпанза ќе ја прават истата работа со истите стапови за мравки и со истите камења за кршење на ореви.


Ḥnaya, el-šyuxa ntaɛ el-'engliziya, rana kima el-ɛessasa ntaɛ el-saqya. 	 Ние, професорите по англиски сме портири.


Terjmu m el-latiniya w el-yunaniya l el-ɛerbiya, l el-farsi w men temmak tterjmu f el-luġat el-jermaniya ntaɛ 'Europa w el-luġat el-romansiya. 	 Тие преведувале од латински и грчки на арапски, на персиски, и потоа се преведувало на јазиците од германската група од Европа и на јазиците од романската група.


W qal-li: "Eyyuh! Lla. 	 Тој ми рече, "А Не.


Ḥala b el-dat, Einstein. 	 Чист пример е Ајнштајн.


Fhemt belli huma mši henbriyin. 	 Сфатив дека не се работо-холичари.


Ɛlah ma nseqsihumš weš elli ɛawenhum beš nejḥu, w nqerrih l el-drari? 	 Тогаш зошто да не ги прашам што им помогна да успеат и потоа тоа да им го пренесам на децата.


W f el-tali, ma yeqqedruš yetsegmu b el-fkar ntaɛ el-ġir wella yetɛelmu m el-ġelṭat ntaɛ el-'uxrin -- yestfadu m el-ḥekma ntaɛ el-'uxrin. 	 Како резултат на тоа, не можат да ги користат предностите од туѓите идеи или да учат од грешките на другите -- да имаат корист од мудроста на другите.


Lla, lla, ida bġit, nnejjem nqul, "'Ana kateb ntaɛ riwayat." 	 Не, доколку сакам ќе можам да кажам, "Јас сум романописец."


Had el-swal: 	 Прашањето:


El-xeṭra el-'ewla ki jit l el-Xalij, jit l el-Kuweyt f el-yamat elli kan fiha had el-muḍeɛ ɛad ṣɛib. 	 Кога дојдов за прв пат на Заливот, дојдов во Кувајт во деновите кога сеуште беа тешки времиња.


Ḍerwek, "ana ɛendi: hadi hiya el-rzana f el-midan. 	 За мене, тоа е мудро дејствување.


"Ida qderna ndiru el-zɛaf ntaɛna f keš motör, yeqder yedmerna qbala, ynejjem yxellina nfewtu el-mḥayen W ynejjem yeɛṭina ṭaqa ḥeqqaniya fi datna. 	 Ако можеме нашиот гнев да го ставиме во мотор, може да нѐ движи напред, може да ни помогне во тешките моменти и може да ни даде вистинска внатрешна моќ.


Neqqedru, temmatik, nxxeyru, men bin ṣeff ntaɛ xtiyarat, el-mxeyyer fihum. 	 Потоа можеме да бираме, од повеќе опции, најдобрата.


W tmešat nišan w hiya ratba w ṣafya w bla ḥetta xuf ḥetta elli nejmet tewṣel l ɛend el-slaḥ el-"ewwel, ḥeṭṭet yeddiha fuqu w hewdatu. 	 И таа тргна напред со таква смиреност и јаснотија и целосно отсуство на страв што успеа да дојде до првата пушка, да ја стави раката врз неа и да ја спушти.


Fhemt tanik belli lukan el-waḥed yenwi w yezɛem ṣaḥḥ Yeqder ydir 'eyy ḥaja f 30 yum. 	 Исто така открив дека доколку навистина сакате многу, можете да направите било што за 30 денови.


Tdabez nta tanik? 	 Да возратиме?


Amala, la kan xeyyerna had el-ṭriq, lakan el-ṭriq ntaɛ el-teṭwar dána l el-ġaba -- w lakan qṣir, ṣeḥḥ w ṣḥiḥ. 	 Доколку сме го избрале тој пат, нашиот еволуциски пат ќе водеше во шумата -- и притоа ќе беше краток.


Ġir kima el-jenḥin yššerɛu el-sma beš el-zwaweš yelqaw ġerdhum, el-luġa ššerɛet el-majal ntaɛ el-mɛawna beš yestfadu el-bniyadem. 	 Исто како што крилата им овозможуваат на птиците да го користат воздушниот простор, исто така јазикот им овозможува на луѓето да ја користат сферата на соработката.


F el-waqeɛ, el-ḥkaya dyal el-burj ntaɛ Babel f el-'Injil ḥiya ḥejjaya w tenbih ɛla el-quwwa ntaɛ el-luġa. 	 Всушност, Вавилонската кула приказна во Библијата е приказна и предупредување за моќта на јазикот.


W hada elli yxellini nšuf fal el-xir - W mši ġir fal el-xir, hada elli yxellini nzid nšuf el-xir ḍerwek. 	 Тоа е она што ми дава надеж -- и не само надеж, тоа прави да се чувствувам многу позитивно сега.


Tkakaw belli el-teɛnaf mɛa el-teɛnaf ma yfidš. 	 Тие сфатија дека возвраќањето на сила со сила не функционира.


Goldie Hawn tqul: "Dima šekkit fi dati. 	 Голди Хоун вели, "Секогаш ми фалела самодоверба.


"Ṣeḥḥa, rani nšuf belli el-ḥala ma rahiš zɛaqa. 	 "Добро, гледам дека си сериозна.


Kifeš tɛelmu haduk el-ṭalaba gaɛ hadik el-meɛrifa? 	 На кој начин го стекнале овие студенти сето тоа знаење?


Huma elli ɛla balhum xir weš yliq yendar. 	 Тие најдобро знаат што да прават.


Ḍerwek, ḥetta lukan banet muġriba, xeṭra, tlaqit mɛa seyyed papwani w seqsitu lakan had el-ši ṣeḥḥ. 	 Колку и да звучи неверојатно ова, еднаш сретнав човек од Папуа, и го прашав дали е можно ова.


W hakda, ɛla ḥsab el-šufa, rana nesteɛmlu el-luġa ntaɛna, mši ġir beš netɛawnu, beṣṣaḥ tanik beš nmeyzu dewwirat ɛla el-mejmuɛat dyalna win netɛawnu w nebniw hawiyat w waqila beš neḥmiw el-meɛrifa, el-rzana w el-ṣenɛat ntaweɛna m el-qerɛajiya ntaɛ berra. 	 Се чини дека го користиме јазикот, не само за соработка, туку за да ги означиме линиите на нашите групи во кои соработуваме и за да оформиме идентитети и можеби да го заштитиме нашето знаење, мудрост и вештини од надворешни прислушкувачи.


Ḍerwek, ma raniš ġir n'emmen b el-bla-teɛnaf. 	 Денес, не само што верувам во ненасилство.


Beṣṣaḥ, f el-tali, hiya elli wellat tetɛellem gaɛ el-'esmawat ɛreb ntaɛ el-šṭeb f hadak el-muḍeɛ, w l weš yeṣṣelḥu -- f el-dwa, el-tezyan, el-ṭyab, el-ɛšub. 	 Но, на крајот таа ги научила сите арапски зборови за локалните растенија, како и нивната примена - примена во медицината, козметиката, готвењето, за растенијата.


Ma nḍenš. 	 Мислам дека нема.


W ybanli belli kayen fal ntaɛ xir ɛla el-bedya ntaɛ had el-tebdal. 	 Јас верувам дека има знаци на промена.


W rani ɛaqel, mliḥ mliḥ, win kunt w weš kunt ndir f dak el-nhar. 	 И се сеќавам точно каде бев и што правев тој ден.


W ḍerwek, rahi ṣarya f kul muḍeɛ. 	 И тоа сега се случува насекаде.


Ɛla biha rana nebniw merkabat n' el-sma w el-katedra'iyat win el-baqi ntaɛ el-ɛalem rahu ɛad laṣeq fi el-'erḍ yxewweš ɛla el-nmel el-byeḍ. 	 Поради тоа ние градиме вселенски бродови и катедрали додека останатиот дел од светот гледа во земјата и бара мравки.


W hiya el-muɛḍila elli had el-šinwi rahu yqabel fiha, ntaɛmen had el-luġa elli yehhedruha ġaši kter f el-ɛalem kter men 'eyy luġa waḥduxra, gaɛ kima n' hak rahu qaɛed quddam el-sebbura ntaɛu, yterjem el-jumel m el-šinwiya beš yrredhum jumel b el-'ingliziya. 	 Тоа е дилемата со која се соочува еден Кинез, чиишто јазик е зборуван од најмногу луѓе во светот за разлика од било кој друг јазик, но и покрај тоа тој седи пред неговата табла, и ги преведува Кинеските фрази во фрази на Англиски јазик.


W hada huwa el-sas elli ɛlih lazem nehheḍru mɛahum. 	 Тоа е основата врз која треба да разговараме со нив.


F waḥed el-nhar šbab, ɛewlet teddihum l el-jnina beš tɛellemelhum šwiya m el-meklem ntaɛ el-xla. 	 И еден сончев ден, решила да ги одведе во градината за да ги научи зборови поврзани со природата.


W la kanu ṣeḥḥ ɛendhum f el-ras, ɛlah yhhersu gergaɛ w yḥelluh b keš ḥajra? 	 И ако навистина се интелигентни, тогаш зошто кршат и отвараат ореви со камен?


Winemma ykun el-ḍolm, ykun el-zɛaf. 	 Секаде каде што има неправда, има гнев.


El-luġat hiya jinat tehḍer (mehdara), teddi el-ṣwaleḥ elli baġyethum 	 Преку јазиците зборуваат гените, добивајќи ги нештата што ги сакаат.


F had el-qern, ṣra tebdal. 	 Во овој век настапи промена.


Ma fiha ḥetta sḥur; tmerren, tmerren, tmerren. 	 Нема магија, се е работа, работа, работа.


W hada laxaṭerš fi mejmuɛat ṣġar, el-fkar tkun qlila, el-tejdad ykun qlil. 	 Затоа што во малите групи има помалку идеи, има помалку откритија.


Kayen hnaya ši weṣla? 	 Можно ли е да постои поврзаност?


Hada huwa el-xuf. 	 Тоа е стравот.


Had el-ḥdada tnejjem tkun kayna tanik f el-ɛalem. 	 Можеби пречката би била премногу универзална.


El-'Itiḥad el-'Öropi ɛendu xeddama daymin qrib waḥed el-2.500 terjman. 	 Европската Унија вработува постојан персонал од околу 2,500 преведувачи.


Laxaṭerš ma bdawš ḥetta 1964 mɛa el-TOEFL, el-xtibar el-marikani ntaɛ el-'engliziya. 	 Затоа што, тие тестови не започнале се до 1964 кога започнал TOEFL, американскиот тест по англиски јазик.


F el-waqeɛ, neqqedru ḥetta neṣṣenɛu "ṣwaleḥ el-denya" -- kima rani ɛad qult, gaɛ el-ṣwaleḥ elli meddawrin bina. 	 Всушност, ние дури можеме да правиме "работи за живеење" -- како што кажав, сите работи околу нас.


Ɛummer ma txeyyelt ruḥi nwelli netġamer kima n' hak ḥetta elli bdit had el-teḥḥediyat ntaɛ 30 yum. 	 Никогаш немаше да станам толкав авантурист доколку не започнев со моите 30-дневни предизвици.


Kunt baġya nefhem kifeš el-teɛnaf, kifeš el-ḥogra, yexxedmu. 	 Сакав да разберам како функционираат насилството, опресијата.


Freeman Thomas yqul: "el-welɛa hiya elli tseyyerni." 	 Фриман Томас вели "Ме движи мојата страст."


"Ṣeḥḥa, ma teqderš texdem ruḥek; lazelmek texdem (w tdir mziya fi) ġirek b ḥaja fiha qima (fayda) 	 "Добро, но не можете да си служите себеси, треба на другите да им пружите нешто што има вредост.


Rana ndiru: Marka ntaɛ stop w rana nḥebsu fihum f ṭriqhum. 	 Ставаме знак стоп, и ги запираме на нивниот пат.


Beṣṣaḥ tkakit belli weš rani meḥtaja neɛerfu, b ṣeḥḥ w ṣḥiḥ, Ma nnejjemš neddih m el-qrayat. 	 Но, сфатив дека она што навистина сакав да го знам не можев да го научам на курсеви за обука.


F el-ḥeqq, hadi muḥaḍara ntaɛ saɛtin nmedha l el-ṭalaba ntaɛ el-lisiyat, meqṣuṣa hnaya l telt dqayeq 	 Ова е двочасовна презентација која ја предавам на студентите, скратена на три минути.


Amala weš tdiru? F keš nhar teddiw rezma ntaɛ risan el-fličat, w truḥu ɛend dak el-seyyed elli ma yehderš mliḥ, w tḥeṭṭu risan el-fličat quddamu, w ntuma dayrin fi balkum belli ġadi yefhem belli rak baġi tberrez risan el-fličat dyawlek b fličat wafyin. 	 Она што правите е земате еден куп на глави за стрела, и одите кај оној кој што не зборува многу добро, и ги ставате главите за стрела на земја пред него, надевајќи се дека ќе сфати дека сакате главите за стрела да ги замените за завршени стрели.


Beḥretelhum weš ydiru, ḥetta elli ja waḥed el-ɛalem 'almani elli tkaka belli kanu yexxedmu b zuj kelmat beš yehheḍru ɛla el-gwayem ntaɛ el-quddam w el-lurr, win el-jenetik ma tmeyyezš binathum w la el-'almaniya, tanik. 	 Тие всушност не знаеле што да прават, сè додека не им пришол еден германски научник кој сфатил дека тие користеле два збора за долни и горни екстремитети, додека генетиката не прави разлика како ни германскиот.


Ṣerbya, Slovenya, w nzid, w ḍerwek f Tunes w Maṣer. 	 Србија, Словенија, има уште, а сега Тунис и Египет.


Maniš meḥtaja n'emmen bih. 	 Не мора да верувам во него.


(Teṣfaq) 	 (Аплауз).


Bla-fayda, b el-kamel. 	 Крајно неефективно.


W f el-tali, el-fkarat ntaweɛna tetɛerrem, w el-teknolojya ntaɛna tetqeddem. 	 И како последица, нашите идеи се акумулираат, и нашата технологија напредува.


Ḍerwek rani fhemt ɛlah el-nas rahi tlekkek ɛla el-'engliziya. 	 Сега сфатив, разбирам зошто луѓето би се фокусирале на англиски.


Kanet tseyyer f waḥed el-mejmuɛa ntaɛ nas yeqru 	 Таа предводеше група студенти на протест по улиците на Рангун.


Ɛlah ma yruḥuš l keš ḥanut w yešru škara ntaɛ gergaɛ elli keš waḥed hhersu men qbel? 	 Зошто едноставно не отидат во продавница и не купат ќеса ореви кои што веќе некој друг ги искршил и подготвил за нив?


Ki tmut keš luġa, ma neɛɛerfuš weš nḍeyɛu mɛa had el-luġa. 	 Кога умира еден јазик, не знаеме што губиме со тој јазик.


W gaɛ hada men nefxa't nefs texrej men fwamna. 	 И сето ова од малку воздух кој што доаѓа од нашите усти.


Beṣṣaḥ f el-ṣeḥḥ, yban belli hadi mudda, qrib 200.000 sna men qbel ki banet el-jnas ntaweɛna w kesbu el-teɛlam el-'ijtimaɛi, belli hadi hiya el-bedya ntaɛ el-tarix dyalna, w mši el-nihaya ntaɛ tarixna. 	 Всушност, се чини дека некаде пред околу 200,000 години, кога нашиот вид прв пат се појавил и се стекнал со друштвено учење, тоа било почетокот на нашата приказна, а не крајот на нашата приказна.


W ḥessit ruḥi ṣeḥḥ kelli tfukert, laxaṭerš ma qdertš neɛṭilha jwab wafi. 	 И јас се почувствував навистина грозно, бидејќи неможев да и дадам добар одговор.


Yban belli rahum mexṣuṣin qudra beš yetɛelmu men ġirhum b el-nsix w el-teqlid wella, sahel mahel, b el-tefraj. 	 Им недостасува способноста да учат од другите преку копирање или имитација или едноставно гледање.


Elli neɛɛerfuh ɛla el-FOXP2 w el-Nyandertal huwa belli twali kanu yeqqedru yetḥḥekmu f el-teḥrak ntaɛ fwamhum -- ya ḍra. 	 Она што знаеме за FОXP2 и Неандерталците е дека тие можеби имале фина моторна контрола на нивните усни -- кој знае.


Kayen šḥal men waḥed fikum rahu metwalef mɛa el-fekra belli kayen had el-jin elli semmuh FOXP2 elli, ɛla ḥsab el-šufa, mertabeṭ b waḥd el-ṣifat kaynin f el-ḥeyya elli tḥerrek w tetḥekkem w elli mertabṭa b el-luġa. 	 Многумина од вас се запознаети со фактот дека постои ген наречен FOXP2 кој се чини дека игра улога на некој начин во фината моторна контрола која е поврзана со јазикот.


Rupert? 	 Руперт?


'Amala, b el-qeṭɛi, rana nrefḍu fihum. 	 Според тоа, ние веднаш ги одбиваме.


Weš huwa elli ndafeɛ ɛlih? 	 За што ќе се заложам?


W qlil qlil, f ši ḥalat, win el-teɛnaf kter saɛed. 	 И само многу ретко во многу малку случаи функционира примената на поголемо насилство за возврат.


W ḍerwek ki el-luġa tṭewret, rana derna ḥeyya mši menwali, w ḥetta ġriba 	 И покрај тоа што еволуирал јазикот, ние сме направиле нешто необично, дури бизарно.


F dak el-weqt, hadak weš dar. 	 Во тој момент, тоа го направил.


W el-mtel ntaɛi hnaya -- kima ɛend Satiš - hiya Aung San Suu Kyi fi Burma. 	 А мојата хероина тука -- како и на Сатиш -- е Аун Сан Су Чи во Бурма.


Ɛeṣṣeṣ! 	 Истрај.


Laxaṭerš hada huwa, b el-dat, weš jdudna, el-Homo erectus, kanu ydiru. 	 Бидејќи ова токму она што го правеле нашите предци, поточно Хомо еректус.


Madabiya nberrez had el-risan n' el-fličat b fličat wafyin. 	 "Сакам да ги заменам овие глави за готови стрели.


Beṣṣaḥ weš ydir: yexzer f el-rezma ntaɛ el-fličat, yeḥsebhum hdiya, yerfedhum, yetbessem w yruḥ. 	 Меѓутоа тој погледнува кон купот со глави за стрели, мисли дека се поклон ги подига, се насмевнува и си заминува.


W el-sebba elli xellat had el-muɛḍila tban hiya belli, ɛla ḥsab el-šufa, el-teɛlam el-'ijtimaɛi ma huwa ġir sriqa b el-ɛin. 	 Причината поради која дилемата настана е поради тоа што изгледа друштвеното учење е визуелна кражба.


W ɛla balna b had el-ši laxaṭerš ki neqraw ɛla mejmuɛat dyal luġat mextalfa w nlemmuhum mɛa el-taqafat ntaweɛhum, nšufu belli el-luġat el-mextalfa tteqqel el-sira ntaɛ el-fkarat bin el-mejmuɛat. 	 Го знаеме ова бидејќи, кога ги проучуваме различните јазични групи а потоа ова го поврзуваме со нивната култура, може да се забележи дека различните јазици го успоруваат протекот на идеи помеѓу групите.


W hada huwa b el-dat weš el-tesjilat n' el-'arkeolojya ybeynu. 	 И токму ова го покажуваат археолошките записи.


W nmedd šḥal men bayan. 	 И давам многу примери за тоа.


Ɛendi waḥed el-mantra ṣġir. 	 Јас имам мала мантра.


Lakan neqder netɛellem ki netferrej fik, neqder nexwen el-fkar el-mxeyrin ntawɛek, w neqder nestfad m el-juhud ntawɛek, bla ma nḍeyyeɛ nefs el-weqt w el-jehd elli ṣrefthum beš tṭewwerhum. 	 Ако можам да научам гледајќи те, можам да ги украдам твоите најдобри идеи, и можам да имам корист од твојот напор, без да морам да трошам времето и енергија како тебе за да дојдам до нив.


Ntašer f el-ɛalem b kmalu. 	 Го прелета светот.


Laxaṭerš el-ksib ɛendna ntaɛ el-teɛlam el-'ijtimaɛi ġadi yexleq muɛḍila 'ijtimaɛiya w men jiha't el-teṭwar, w ḥelha, neqqedru nqulu, yeqder yqerrer mši ġir el-sira f el-mustaqbel ntaɛ el-nefsiya ntaɛna beṣṣaḥ gana el-sira f el-mustaqbel dyal el-ɛalem b kmalu. 	 Бидејќи стекнувањето со социјално учење ќе создаде социјална и еволуциска дилема, чиешто разрешување, можеме да кажеме, ќе го одреди не само идниот тек на нашата психологија, туку иднината на целиот свет.


"El-bzuza ntaɛ Friqya ynejmu yeddiwha men weš rahi ḍerwek, qara meḍlama, l qara mḍewya." 	 "Децата може да ја поведат Африка од она што е денеска, темен континент, кон светол континент."


W qrib kul yum, kan melzum ɛlihum ysseblu rwaḥtihum Beš ydiru had el-ši. 	 И речиси секој ден треба да го ризикуваат својот живот за да сторат тоа.


F el-waqeɛ, mši gaɛ bekri bezzaf. 	 Всушност, не толку одамна.


W hadi ḥaja theyyej w tdell ɛend el-šeɛb ntaɛ "Afġanistan, el-ši elli sehhel b el-bezzaf el-tejnid ɛend el-Qaɛida, weṣlet el-ḥala, b el-mtel, win el-nas tdemret b el-bezzaf, 	 Тоа е толку навредливо и понижувачко за населението на Авганистан, и заради тоа регрутирањето од Алкаеда е многу лесно, кога луѓето толку многу ќе се згрозат, на пример, од палењето на Куранот.


W hakka, dert waḥed el-qraya w ruḥt xdemt f Friqya el-kutriya ntaɛ ɛamat el-ɛešrin dyawli. 	 И така, поминав одредена обука и заминав да работам во Африка поголем дел од моите двесетти години.


Qaletli: "Weš huwa elli yweṣṣel l el-njaḥ?" 	 Рече, "Што води до успех?"


W "Peace Direct" tkaket m el-bedya belli el-šeɛbiyin f el-blayeṣ el-meblya b zerda ḥrub ɛla balhum weš ydiru. 	 "Пис Дајрект" многу рано сфатија дека локалното население во области на жесток конфликт знаат што треба да прават.


Kan lazem ɛliha tterjem b el-'engliziya f el-kulij ntaɛha. 	 Мораше да преведува на англиски во нејзиното училиште по граматика.


El-texyar ntaɛ had el-ṭriq yeqder yeɛni belli mekseb hayel b el-bezzaf nta meɛrifa w rzana metɛerma yeqder ykun metwafer ɛend kul waḥed kter men ya la kanet ɛend ɛayla waḥda wella keš bnadem b rasu. 	 Изборот на оваа опција ќе значи дека многу поголем фонд на собрано знаење и мудрост ќе стане достапно на секоја индивидуа знаење што не би можело да настане внатре едно семејство или кај една единствена индивидуа.


Kifeš tdir had el-xedma xir? 	 Како може ова да се подобри?


Mɛa el-ḥrig ntaɛ el-Qurɛan. ɛla biha, kan lazem yetbeddel el-tedrab ntaɛ el-ɛesker. 	 Затоа, обуката на војската треба да се промени.


W ḍerwek, kayna ḥaja talya nehḍerlkum ɛliha 	 Еве уште една работа која сакам да ја напоменам.


Ṣeḥḥitu b el-bezzaf. Šukran! 	 Ви благодарам многу.


'Amala bingo, el-muškila tḥellet. 	 Па бинго, проблемот е решен.


W elli tkakaw lih huwa belli el-teɛnaf b el-blayeṣ, elli yexxedmu fiha, mši ġir naqeṣ "insaniya, beṣṣaḥ tanik naqeṣ fayda ɛla ki yexxedmu b el-sira elli tejmeɛ nas b nas waḥduxrin beš yɛawdu el-benyan. 	 Тие сфатиле дека примената на насилство во такви ситуации не само што е помалку хумано, туку е помалку ефективно отколку користењето на методи кои ги поврзуваат луѓето со луѓе, кои обновуваат.


(Tesfaq) 	 (аплауз)


Ṣeḥḥitu (Teṣfaq) 	 Ви благодарам. (Аплауз)


'Ida xemmemtu f el-weqt el-mesɛud ntaɛ el-'Islam, kanet kayna, weqtha, qoja tarjamat. 	 Ако мислите на исламското златно доба (Islamic Golden Age), тогаш имало многу преводи.


Rana nesteɛmlu had el-ṣenɛat elli ḥkina ɛlihum: el-ṭaqa el-dexlaniya elli fi datna -- nwesɛu el-ṭaqa elli fi datna - ki neɛɛerfu rwaḥtina, nestɛarfu w nexxedmu b el-xuf ntaɛna, w ḥna dayrin el-zɛaf b mqam el-zit, nexxedmu mɛa ġirna, netlemmu mɛa ġirna, netšejɛu, W el-muhhim gaɛ, nezzeɛmu beš nexxedmu bla-teɛnaf. 	 Се служиме со вештините кои ги нагласив: внатрешната моќ -- развојот на внатрешна моќ -- преку себе-спознавање прифаќање и работење со нашиот страв, користење на гневот како гориво, соработување со други, групирање со други, храброст, а најважно од сѐ, посветеноста на активно ненасилство.


W hadi hiya ɛlah el-jnas ntaweɛna tṭewret f kul muḍeɛ f el-ɛalem bidma, el-hwayeš el-'uxrin rahi qaɛda tetkessel mur el-ḥdid ntaɛ jnina't el-wḥuš. 	 Поради ова нашиот вид имаше успех секаде околу светот додека останатите животни седат позади решетки во зоолошките, копнеејќи.


'Ida ma qdertš txemmem keš texmima, 'amala, rak ḥaṣel. [Luġa - Texmima - Meɛrifa] 	 Ако не може да ви текне некоја мисла, заглавени сте.


W elli yhemm kter hnaya, elli ywajebna ɛlah ɛendna luġa. 	 И што е најважно, ќе ни каже зошто имаме јазик.


Kul ši bda f waḥed el-nhar fi ṭeyyara, f ṭriqi beš neḥḍer l TED, hadi sebɛ snin fatet. 	 А се започна еден ден во авион, кога доаѓав на ТЕД, пред седум години.


El-ɛdaysiya yesteɛmlu el-teɛnaf b telt sirat. 	 Силеџиите се служат со насилство на три начини.


W hada yweṣṣel l el-tmesxira el-hayla belli el-luġat kayna beš ma txellinaš netwaṣlu. 	 Ова води до прекрасната иронија дека јазиците постојат за да не спречат во комуникацијата.


Tesmeḥ? 	 Да се предадеме?


Bdina neffehmu el-ṣifat elli huma ḥeqqaniyin w neqqedru nexxedmu bihum Beš nwajeb ɛla el-swal ntaɛi: 	 Доаѓаме до практични, остварливи методологии за да одговориме на моето прашање:


Sherwin Nuland yqul: "Kunt mezhar ki xdemt ṭbib." 	 Шервин Нуланд вели, "Беше привилегија да се служи како лекар."


W beš ydiru had el-ši, lazemlhum terbiya't gwer. 	 И, за да го направат тоа, ним им треба западно образование.


Ḥetta ḥaja ma tji sahla. 	 Ништо нема со лесно.


Ḍerwek, rana nšufu f had el-ɛebd w huwa yetzeɛbel. 	 Потоа почнувате да му објаснувате со гестикулација.


Netqasem mɛak 50/50. 	 Ќе делиме 50/50."


Derwek, zeɛma el-ktab ntaɛi huwa el-riwaya el-marikaniya el-kbira ntaɛ had el-zman? 	 Сега, дали мојата книга е следниот добар Aмерикански роман?


Ntbeht tanik belli ki bdit ndir teḥḥediyat waḥduxrin ntaɛ 30 yum: kter w ṣɛab b el-zyada el-tiqa ntaɛi b dati zadet. 	 Исто така забележав дека како што започнав да преземам сè потешки 30-дневни предизвици, мојата самоувереност растеше.


Hadi šwiya qbel mennu. 	 Тоа е малку прерано.


Ḍerwek: el-'iḥṣa'iyat qrib texleɛ. ** Luġat el-ɛalem: 600 	 Сега таа статистика е прилично шокантна.


Xelluni neḥkilkum ḥkaya ntaɛ zuj ɛulama, zuj ɛulama ngliz. 	 Дозволете да ви кажам приказна за двајца научници, двајца англиски научници.


W yexxedmu bih ṣġar w kbar winemma, ɛla jal beyyen belli fih fayda w yɛawen ṣeḥḥ. 	 Ја користат млади луѓе и постари луѓе насекаде, затоа што функционира и е делотворна.


W el-xuf huwa el-bezz. 	 Стравот е детето.


Hiya ṭerf ntaɛ teknolojya, f el-ɛṣab w el-smaɛ, terbeṭ ma bin el-mxuxa ntaɛ el-nas. 	 Тоа е еден вид на невро-аудитивна технологија за преобразување на умовите на останатите луѓе.


Kayen ši ṣwaleḥ tɛellemthum b el-mwasya ntaɛ had el-teḥḥediyat dyal 30 yum. 	 Научив неколку работи за време на 30 дневните предизвици.


"Amala, hadi hiya el-sira el-talta: el-zɛaf. 	 Значи, тоа е третото, гневот.


Beṣṣaḥ, b el-mqarna, neqqedru netɛɛelmu. 	 Но за споредба, ние можеме да учиме.


W temmatik ɛad: el-ḍḍew newwer el-ɛehd el-meḍlam f el-'Örop 	 И толку многу светлина светеше над темното доба во Европа (Dark Ages of Europe).


Kan yseyyer el-ɛesker ntaɛu f el-ṭerqan ntaɛ el-Najaf - yeɛni f el-Ɛiraq - w ḍerba waḥda, bdaw el-nas yetdefgu m el-dyar, m el-zuj jihat ntaɛ el-ṭriq, yzzegu, yɛayru w huma mefguɛin b el-zɛaf, w ḥawṭu b had el-ɛesker el-meṣġer elli kanu merɛubin b el-kamel, Ma kanuš fahmin weš rahu ṣari, w ma kanuš yeɛɛerfu el-ɛerbiya. 	 Тој ги водел своите луѓе низ улиците на Наџаф поточно во Ирак -- и одеднаш луѓето почнале да излегуваат од куќите на двете страни од улицата, вриштејќи, викајќи, крајно бесни, и ги опколиле младите војници кои биле целосно престрашени, не знаеле што се случува, не зборувале арапски.


Hada kan ṭerf m el-teḥḥedi elli dertu beš neddi teṣwira kul yum, el-mudda ntaɛ šher. 	 Ова беше еден од предизвиците кога правев слика секој ден во месецот.


Huma qrab kter men hak." 	 Многу поблиску од тоа."


W tehḍer mɛa el-xuf W tseqsih weš rahu baġi, weš rahu mestḥeqq. 	 Разговарате со стравот и го прашувате што сака, што му треба.


Ki smeḥt f el-sukker, el-mudda ntaɛ 30 yum, el-nhar 31 ban kima n' hak. 	 Кога се откажав од шеќер за 30 денови, триесет и првиот ден изгледаше вака.


Beṣṣaḥ ma qedruš yewweṣlu l el-natijat elli bġawha. 	 Но не можеле да ги добијат резултатите кои ги посакувале.


W rahum ydiru weš rahu yban lihum xir. 	 Го прават она што мислат дека е најдобро.


Beṣṣaḥ ġir ɛawdi xewwi el-valiza ntaɛek." 	 Само отпакувај го куферот."


W hada yweṣelni l el-sebba ntaɛ weš rahu ṣari, wella weš rani metxeylatu ṣari, f el-ɛalem ntaɛ ḍerwek, 	 А тоа ме води до сржта на она што се случува, она што гледам дека се случува, во светот денеска, а тоа е дека изминатиов век моќта доаѓаше од горе- надолу.


"Rani rayḥa l Budapest." 	 "Одам за Будимпешта."


Weš nnejmu nqulu ɛla el-xuf ntaɛna? 	 Што со нашиот страв?


Beṣṣaḥ la tmeɛɛenna f el-baqaya ntaɛ el-ḥjer, nšufu belli ṣenɛu qrib dat el-šefrat ntaɛ el-yeddin men dara w jdid w zid l melyun ɛam. 	 Меѓутоа доколку погледнеме во фосилските записи, ќе видиме дека тие правеле иста рачна секира одново и одново во период од еден милион години.


Yleggi. 	 Тој е ужасен.


Waḥda fihum txelli el-zawja tenṣxeṭ. 	 Едната од нив секогаш ја истребува другата.


Wajebt: 	 И реков:


Had el-sistem ysawi bin el-fṭana w el-meɛrifa ntaɛ el-'engliziya, Ḥaja elli hiya qrib medyura b kraɛ kelb. 	 Овој систем ги изедначува интелигенцијата со познавањето на англискиот јазик што е прилично произволно.


Neḍmenlkum belli el-30 yum el-jayyin ġadi yfutu, tebġu wella tekkerhu, 'amala, ɛlah ma txemmuš f keš ḥaja dima bġitu tseyyuha w teɛṭiwelha keš furṣa f el-30 yum el-majyin. 	 Ви гарантирам дека следните 30 денови ќе поминат сакале Вие или не, па зашто не смислите нешто што отсекогаш сте сакале и пробајте го во следните 30 денови.


W el-xedma meqḍiya. 	 Овој пат работата е завршена.


W hada rani tɛellemtu fi xedmati Mɛa el-fuqaha ntaɛ el-slaḥ el-nawawi. 	 Го научив ова преку мојата работа со креаторите на политиките за нуклеарно оружје.


Teqqdru ttebɛuha ɛla ḥsab el-baqaya ntaɛ el-ḥjer. 	 Тоа се гледа преку фосилските записи.


F waḥed el-muḍahara f el-ṭerqan ntaɛ Rangun. ḥetta elli lqaw rwaḥtihum fi qent mqablin ṣeff ntaɛ mitrayat 	 Во еден ќош, тие се соочија со редица митралези.


Nas TED ydiru weš rahum ydiru laxaṭerš yebġu weš rahum ywasu; mši ɛla jal el-drahem. 	 ТЕД-овците го прават тоа од љубов, не за пари.


W kunna el-mši muslimin el-lwala elli qerraw, temmatik, f el-msayed ntaɛ el-dula f el-Kuweyt. 	 И ние бевме првите не-Муслимани кои предаваа во државните училишта во Кувајт.


La šuftu l el-nas el-sabqin, 	 Доколку ги погледнеме нашите предци,


W tterjem l waḥed el-26 luġa. 	 Таа е преведена на 26 јазици.


Weš nqulu ɛla-zɛaf? 	 Што е со гневот?


Qult: 	 И реков:


Kifeš el-bezz ynejjem yḥes ruḥu yeqwa? 	 Како може детето да се чувствува посилно?


W xemmemt temmatik: 	 И ми текна.


Laxaṭerš, fi kmalu, el-nas rahum bdaw yffehmu el-ši. 	 Затоа што конечно, луѓето почнаа да разбираат.


Laxaṭerš el-fayda m el-fkar w el-meɛrifa ntaɛna tebqa tdur ġir ɛend ḥbabna. 	 Бидејќи тогаш користа од нашите идеи и знаење ќе им припадне само на нашите роднини.


'Amala el-jwab -- el-kbir, ntaɛ had el-swal... sahel: 	 Значи, вистинскиот -- одговорот на ова прашање е едноставен:


Ḍerwek, f el-weqt datu, el-'engliziya wellat el-luġa ntaɛ el-ɛalem bla zyada f el-heḍra. 	 Сега, во исто време, англискиот јазик е неспорен глобален јазик.


El-nas elli ma ɛendhumš el-ḍeww, ḥeqqani wella b el-meɛna, ma yeqqedruš yfewtu el-xtibarat dyalna, w ɛummer ma nnejmu neɛɛerfu weš yeɛɛerfu. 	 Луѓето кои немаат светлина, без разлика дали физички или метафорично, не можат да ги положат нашите испити, и никогаш нема да знаеме што знаат тие.


El-kutriya b sebba't waḥed el-ktab Ketbu waḥed el-šibani ɛumru 80 ɛam, men Boston w semmuh Gene Sharp. 	 Голем дел од тоа се должи на книга напишана од еден 80-годишен човек во Бостон, Џин Шарп.


W lazem ɛlik tqenneɛna, qbel, belli el-'engliziya ntaɛek mliḥa kima yelzem. 	 И вие треба прво нас да нè убедите дека зборувате англиски доволно добро.


Ma 'emmentuniš? 	 Не ми верувате?


W 'ida ṣeḥḥ el-luġa hiyya el-ḥell ntaɛ el-'ezma dyal el-sriqa b el-šufa, ida el-luġa hiya ṣeḥḥ el-ṭriq ntaɛ el-mɛawna binatna, el-teknolojya elli txeyletha el-jnas ntaweɛna beš yššejɛu el-ḥaraka w el-tebdal el-mserreḥ ntaɛ el-fkarat, f el-ɛalem ntaɛna modern, nwajhu swal. 	 И ако јазикот навистина е решението на кризата за визуелна кражба, ако јазикот навистина е проводникот за нашата соработка, технологијата што нашиот вид ја создаде за да го помогне слободниот тек и размена на идеите, во нашиот модерен свет, тогаш се поставува прашање.


Ṣeḥḥitu! 	 Ви благодарам.


El-Nyandertal w el-Homo Erectus, elli sebquna swaswa, kanu meḥṣurin fi blayeṣ ṣġiwrin m el-ɛalem. 	 Неандарталците и Хомо еректус, нашите директни предци, ќе видиме дека тие се ограничени во мали региони од светот.


Amala weš ydiru -- waḥed men hadu zuj ɛibad ɛad ma ksebš el-luġa ntaɛ ṣeḥḥ. 	 Она што правите -- еден од овие луѓе сè уште го нема совладано јазикот.


Rupert Murdoch qalli: "Kulši yji b el-thenbir." 	 Руперт Мурдок ми рече "Се е во напорната работа.


Ḍerwek, teqder tkun el-ḥala waɛra ki neɛṭiw ṣulṭa, b el-zyada, l ṭerf m el-mujtamaɛ. 	 Сега може да биде опасно да дадете премногу моќ на тесен сегмент од општеството.


Xelleṣ 4.000 ḥebba (dollars) and rwaḥ l TED. 	 Плати 4000 долари и дојди на ТЕД.


Ḍerwek, l šḥal men waḥed yebġi yɛelleq, el-mwalwa el-taqafiya el-metɛɛerma wella el-teɛlam el-'ijtimaɛi hiya xedma mefriya: el-tali ntaɛ el-ḥkaya. 	 Според многу луѓе, кумулативната културална адаптација, или друштвено учење, е завршена работа, крај на приказната.


"Amala temmatik, tqeddem Chris Hughes weṣṭ el-ġaši b slaḥu fuq rasu w huwa mṣewweb l el-"erḍ, W qal, "Ɛla rkabikum." 	 А Крис Хјуз зачекорил среде толпата со неговото оружје над главата, посочувајќи кон земјата, и рекол, "Клекнете".


Meɛnatu, nestḥeqq neɛref kifeš netwasa, ki nefšel, win rahum xṣayli el-mxeyrin, win rani naqeṣ. 	 Тоа значи дека треба да знам како функционирам, кога ќе паднам, да знам каде ми се силните точки, и каде ми се оние послабите.


Neqqedru nefriwha mɛa Had el-qern, elli f tarix el-bniyadem, huwa elli mɛemmer gaɛ b el-dmuyat . 	 Можеме да го окончаме најкрвавиот век што го памети човештвото.


Men beɛd 50 ɛam ntaɛ jehd beš nḥḥeydu el-ḥrub ɛla jiha, bqa swal waḥed, ɛummer ma ġab men texmami 	 Иако половина век се обидувам да помогнам во спречувањето на војни, има едно прашање што секогаш си го поставувам:


Rana meḥtajin kter men had el-ši. 	 Ни треба повеќе од тоа.


W kanet el-mxeyra f el-klaṣa, f had el-mawad. 	 И беше најдобра во класот по овие предмети.


Ya el-Zeḥḥ! Rani fi weṣṭ ṣala mɛemra b nas najḥin! 	 Боже, па јас сум во сала полна со успешни луѓе!


Ki yqabluk b el-ḥogra, tkun ma tkun: Ki bezz yetbellaweh f blaṣa ntaɛ leɛb wella el-teɛnaf f el-dar - wella, f el-ṭerqan ntaɛ Surya, ḍerwek, ki el-waḥed yqabel el-ṭnuga w el-hebheb, weš elli yfid kter beš tdiru? 	 Кога се соочувате со бруталност, дали е тоа дете што се соочува со силеџија на игралиштето или домашно насилство или денес, на улиците на Сирија, соочувањето со тенкови и шрапнели, што е најдобро да се направи?


Tji el-sebɛa w nuṣṣ, nnuḍu w hada huwa elli ġadi ndiruh." 	 Во седум и триесет, ќе станеме и тоа ќе го направиме."


Temmatik, ṭaḥ waḥed el-skat ygeṭṭeɛ. 	 Завладеала целосна тишина.


Wah! 	 Да!


Ḍerwek, win jnas waḥduxrin rahum meḥṣurin fi blayeṣ twalmet el-jinat ntaweɛhum mɛaha, b el-teɛlam el-'ijtimaɛi w el-luġa, nejjemna nḥewlu weš meddawer bina ɛla ḥsab ma nestḥeqqu. 	 Додека другите видови се ограничени на места за кои што генетски се прилагодени, со помош на социјално учење и јазикот, ние можеме да ја промениме средината за да ни одговара на нас.


W, hnaya, ġir txxeylu el-ɛjeb fi keš ġuryan ki yetkaka l had el-ši w yebda ylaġi keš ḥess yxelli el-ṣwaleḥ yetḥerku fi keš bit: tqul kelli keš ɛefsa ntaɛ sḥur - w twali ḥetta yweṣṣelhum l fummu. 	 Само замислете ја зачуденоста кај бебето кога за прв пат ќе открие дека, само со користење на звук, може да ги движи предметите низ собата со леснотија, а можеби и во неговата уста.


Tbeddelt men hadak el-meḥmum ntaɛ el-ḥasub elli dima laṣeq f el-biru ntaɛu l hadak el-nuɛ ntaɛ bniyadem elli yṣugu el-derraja beš yruḥu l el-xedma, -- beš el-waḥed yetsella. 	 Од еден компјутерски чудак се претворив во тип кој вози велосипед до работа, заради забава.


El-teɛlam el-'ijtimaɛi huwa, f el-ṣeḥḥ, sriqa b el-šufa 	 Друштвеното учење е навистина визуелна кражба.


Laxaṭerš w hadi bayna: el-xedmat el-mxeyrin yruḥu l el-nas elli txerju m el-jamiɛat gwer, elli nebbeht lihum men qbel. nruḥu nruḥu w nwellu l blaṣa waḥda. 	 Затоа што, секако, најдобрите работни места одат кај луѓе што се надвор од Западните универзитети, кои ги спомнав порано. Тоа е движење во круг.


Neqqedru netɛɛelmu ki netfferju f el-nas el-'uxrin w ki nnesxu w nqqeldu weš yeqqedru ydiru. 	 Ние можеме да учиме гледајќи ги другите луѓе и копирајќи или имитирајќи го она што го прават.


Kayen blayeṣ fuq had el-jazira win teqder telqa luġa jdida kul zuj wella telt myal. 	 Има места на тој остров каде што ќе наидете на нов јазик на секои три или пет километри.


Rana gaɛ neɛɛerfu el-sendrom ntaɛ el-tlata ntaɛ el-ṣbaḥ, ki tkun mehmum b keš ḥayya w tnewḍek - Rani nšuf bezzaf nas - w l zid men saɛa teqɛed tdur w tetqelleb, yzid yešyan el-ḥal ɛla ḥalu, w men jiha't el-rebɛa telqa ruḥek msemmer mɛa el-mxedda ntaɛek Mɛa keš ġul kbir. 	 Сите ние го знаеме синдромот на три часот наутро кога нешто што ве загрижува ќе ве разбуди -- гледам многу луѓе -- и еден час се вртите и превртувате станува сѐ полошо и полошо, и до четири часот веќе сте врзани за перницата од едно толку големо чудовиште.


Yesteɛmlu el-teɛnaf f el-siyasa beš yxawfu el-teɛnaf b el-ḍerb beš yrehbu w el-teɛnaf fi ɛqel w ruḥ el-bnadem beš ykkesruh. 	 Користат политичко насилство за да заплашуваат, физичко насилство за да тероризираат и психичко или емоционално насилство за да ве понижат.


Mɛa el-weqt, lemmit waḥed el-ṭnaš n' sira tfid - bayna belli kayen tanik waḥduxrin-: tfid w ɛendha ma tɛawen ṣeḥḥ. el-'ewwel huwa: el-tebdal elli lazem yeṣra 	 Со текот на времето собрав околу шест методи што функционираат --секако има многу повеќе-- коишто функционираат и коишто се ефикасни.


Tmut luġa f kul 14 yum. 	 Еден јазик умира секои 14 дена.


Wella el-ḥukm yemši m el-teḥt l el-fuq: ḥukm m el-sas. 	 Таа е од долу-нагоре или моќ на народот.


Amala, el-jwab el-sahel huwa belli el-jinat waḥedha ma teqderš tqerrer el-natija ntaɛ ṣwaleḥ zyada mɛeqdin kima el-luġa. 	 Едноставниот одговор на ова прашање е дека само гените, самите по себе, не го одредуваат исходот на многу сложените нешта како јазикот.


Ḍerwek, hada huwa el-tebdal el-kbir elli šeftu -- kifeš el-teɛlam ntaɛ el-'engliziya tḥewwel men kunu xedma fiha fayda l beɛḍna beɛḍ ḥetta wella, f el-ɛalem, ṣenɛa hayla - kima rahu el-yum. 	 Сега, ова е најголемата промена која сум ја видела - како предавањето англиски се измени од заеднички корисна практика во тоа да стане масивен меѓународен бизнис каков што е денеска.


W kanet baġya tdir keš ḥaja fi ḥyatha, w seqsatni swal ṣġir w sahel. 	 Сакаше да направи нешто од својот живот. И, ме праша едноставно кратко прашање.


Fekra sahla, beṣṣaḥ tnejjem tkun ɛendha šḥal men natija kbira. 	 Едноставна идеја, но може да има толку далекусежни последици.


Ki tšuf: Dak huwa weš rana ndiru. 	 Mислам, ние го правиме тоа.


Kifeš netɛamlu mɛa ɛdaysi bla ma nwellu daɛwa't šerr? 	 Како да се справиме со силеџија, без да станеме насилници?


"Amala "Peace Direct" rahi tesned fihum beš ydiru had el-ši. 	 Затоа, "Пис Дајрект" застанува зад нив, за да го прават тоа.


Ḥetta el-yum, ɛla balna belli kayen kelmat ma nnejmuš nesteɛmluhum, jumel ma neqqedruš nquluhum, laxaṭerš 'ida qulnahum, yeqqedru yḍayquna, yeḥḥebsuna, w ḥetta yeqqetluna. 	 Дури и денес, знаеме дека има зборови кои не смееме да ги користиме, фрази кои не смееме да ги изговориме, бидејќи доколку го направиме тоа, може да биде критикувани, затворени, или дури убиени.


W el-mejmuɛat el-ṣġar qrab m el-wqiɛat w el-zher el-menḥus. 	 И малите групи сè повеќе подложни на несреќи.


W hada ykebber el-'iḥtimal ntaɛna belli fi ɛalem win nebġu nddeɛmu el-mɛawna w el-tebdal, w fi ɛalem elli yeqder ykun qayem, kter melli kan qbel, ɛla el-mɛawna beš nethellaw w nṭelɛu el-daraja ntaɛ el-terfah dyalna, el-mefɛul dyalu yxellina neftarḍu belli el-natija tnejjem tkun meḥtuma win nwajhu el-fekra belli el-maṣir ntaɛna huwa ɛalem waḥed w luġa waḥda. 	 Ова ја покренува можноста дека свет во кој што сакаме да ја промовираме соработката и размената, и свет кој што е зависен како никогаш досега од соработка како би се одржало и зголемило нивото на просперитетот, неговото однесување ни сугерира дека можеби ќе биде неизбежно соочување со идеата дека наша судбина е да бидеме еден свет со еден јазик.


W teqder tšuf had el-ši, fi mujtamaɛ yetqeddem elli bda yekseb el-luġa, ki ma tkunš ɛendek luġa meɛnatu kelli zaweš bla jenḥin. 	 Во општество кое што се развива и кое што почнало да го присвојува јазикот, да немате јазик би било исто како птица без крилја.


Kul waḥed fikum ɛendu el-sima el-mejjehda, el-waɛra, elli tzeɛzeɛ kter (subversive) w elli kkewnu el-texyar el-ṭabiɛi (Natural Selection) l el-ḥin. 	 Секој од вас ја поседува најмоќната, најопасната и најдеструктивна особина што природната селекција некогаш ја има создадено.


F el-waqeɛ, el-fekra sahla mahla. 	 Идејата е всушност прилично едноставна.


Qalet: 	 А таа ми рече:


El-ṣaḥḥ, maniš ɛarfa. 	 Па, не знам.


W bayna, Briṭanya stfadet men šwiya m el-xir ntaɛ el-petrol, el-ɛziz. 	 И, секако, Обединетото кралство имаше корист од дел од тоа привлечно нафтено богатство.


Qaletli: 	 Таа рече:


El-loṭo ntaɛi ɛendha motör, beṣṣaḥ hiya mši Ferrari. 	 Мојот атомобил има мотор, но не е Ферари.


Wṣel biya el-ḥal, el-ɛam elli fat, ḥetta tšebbeṭt el-jbel ntaɛ Kilimanjaro, el-jbel el-ɛali gaɛ f Friqya. 	 Дури, минатата година, успеав да се искачам на Килиманџаро, највисоката планина во Африка.


W elli menu kan el-ḥukm yemši m el-fuq l el-teḥt ḥetta elli wellat el-ḥukumat tqul l el-nas weš ydiru. 	 Владите сѐ уште им кажуваа на луѓето што да прават.


Kayen ġir ḥayya weḥda teqder tdirha tnuḍ w twejjed keš kwiyes "atey W teqɛed mɛa el-xuf w huwa msamik, kima keš bezz. 	 Единственото нешто е да станете, да си сварите чај и да седнете со стравот како дете покрај вас.


Nnuḍt, wejjedt kwiyes "atey, jemmeɛt, tebbeɛt el-sira kima yelzem el-ḥal W rani hna - mazali šwiya yabsa, beṣṣaḥ rani hna. 	 Станав, си сварив чај, седнав со него, сѐ завршив и еве сум -- сѐ уште делумно парализирана, но тука сум.


Ṣaḥḥa. 	 Добро.


Beṣṣaḥ, lakan luġa waḥduxra teqder txemmem hadik el-texmima 'amala, b el-mɛawna, neqqedru nḥeqqu w netɛelmu, kter w kter. 	 Но, ако некој друг јазик може да смисли таква мисла, тогаш, преку соработка, можеме да постигнеме и да научиме многу повеќе.


El-xuf ntaɛi yzid yekber ɛla ḥsab el-jehd elli neɛṭihulu. 	 Мојот страв расте од енергијата со која го хранам.


Ḍerwek, masqaš teffehmuni ġlaṭ; ma raniš kontr el-teɛlam ntaɛ el-'engliziya, ntuma el-muɛellimin ntaɛ el-'engliziya 	 Немојте да ме сфатите погрешно; јас не сум против предавање на англиски, сите вие професори кои предавате англиски.


"Šḥal ġadi tebqay?" 	 Колку долго ќе останете?"


Neqqedru nestfadu m el-fkarat 	 Можеме да имаме корист од идеите на другите.


Rahum baġyin ymeddu l wladhum el-furṣa el-mxeyra fi ḥyathum. 	 Тие сакаат да им ги пружат на нивните деца најдобрите можности во животот.


W f had el-weqt, šeft bezzaf tebdilat. 	 И во целиот тој период, видов многу промени.


'Ammala weš huwa elli yfid? 	 Но, што функционира?


W ġir kima testeɛmel el-telekomand beš tbeddel el-ɛdadat el-dexlaniya ntaɛ el-tilivizyu ntaɛek ɛla ḥsab ma teršeqlek, testeɛmel el-luġa ntaɛek beš tbeddel el-ɛdadat f daxel ɛqel bnadem ɛla ḥsab el-fayda ntaɛek. 	 Исто како што го користите далечинскиот управувач за да ги менувате подесувањата на телевизорот како би му одговарале на вашето расположение, на истиот тој начин го користите јазикот за да ги промените подесувањата внатре нечиј мозок како тие би биле во согласност со вашите интереси.


'Amala xtareɛ waḥed el-lampa temši b el-šmisa w ma yliqelha ḥetta meṣruf. 	 Тој измислил бесплатна соларна ламба.


Men nas TED, yqul Bill Gates: "Kanet ɛendi fekra: nṭelleɛ el-šarika el-'ewla ntaɛ el-baramej dyal el-ḥasub el-ṣġir 	 ТЕД-овецот Бил Гејтс вели, "Имав идеја -- да ја формирам првата компјутерска софтверска компанија."


W rani baġya nkakikum belli el-ɛamaliqa elli ɛla ktafhum rahi qayma el-'intelligentsya ntaɛ el-yum ma kanš lazem ykun ɛendhum el-'engliziya, ma kanš lazem ɛlihum yffewtu xtibar ntaɛ 'engliziya. 	 И сакам да ве потсетам дека гигантите на чии раменици почива денешната интелигенција не морале да знаат англиски, не морале да полагаат тест по англиски.


Beṣṣaḥ, netsella b el-bezzaf." 	 Но јас притоа многу се забавувам."


W ɛlah lla? 	 И зошто да не?


Ḍerwek, mši dima sahla beš tzeyyer ruḥek, ɛla biha xtarɛu el-yemmayen. 	 Но, не е секогаш лесно да се туркаш себеси, и затоа ги измислиле мајките.


Ṣeḥḥitu ya nas TED ɛla jal gaɛ el-intervyu ntaweɛkum! 	 Ви благодарам ТЕД-овци за сите ваши интервјуа!


Rana meḥtajin waḥda el-yum kter men 'eyy weqt. 	 Денес ни треба глобален јазик повеќе од било кога.


laxaṭerš ḥna jnas nelqaw ġerdna mɛa el-luġa, beṣṣaḥ lazemlek tetkaka belli ḥetta f el-mubadalat ntaweɛna labġa el-sahlin gaɛ mertabṭa, b kmalha, b el-luġa. 	 Меѓутоа мора да сфатите дека и наједноставните форми на размена во кои што влегуваме се целосно зависни од јазикот.


Huma tanik bniyadem, ġir kima ḥna. 	 Тие се човечки суштества исто како и ние.


Beṣṣaḥ, kima kan el-ḥal, qebluni beš nexdem f el-British Council, mɛa qrib waḥed el-25 šix waḥduxrin. 	 Но, сепак, бев вработена од страна на Британскиот совет заедно со уште 25 други професори.


Twali, ykun ɛendek ɛalem ntaɛ ḥawsaba elli huwa muxx. 	 Можеби имате научник за компјутери кој е гениј.


Ḍerwek, teqder txemmem, nta w 'anaya, "Ma fiha ḥetta bas mɛa had el-meṣruf; kul ši: ɛalama," beṣṣaḥ rahum yɛerqlu f šḥal men melyun bnadem zawali/faqir. 	 Сега, можеби ќе помислите, вие и јас, тие провизии не се лоши, добри се, но тие се елиминаторни за толку многу милиони сиромашни луѓе.


(Teṣfaq) 	 (Аплауз)


Beṣṣaḥ ki banu el-jnas ntaweɛna hadi ši 200.000 ɛam, men beɛd ġir ma xrejna men Friqya w tferketna f el-ɛalem b kmalu, steɛmerna kul muḍeɛ qabel l el-suknan fuq el-'erḍ. 	 Но кога нашиот вид се појавил пред околу 200,000 години, набргу после тоа сме ја напуштиле Африка и сме се населиле низ целиот свет, завземајќи го речиси секое место за живеење на Земјата.


Waḥda men had el-xyarat hiya ki nenɛazlu fi mejmuɛat ntaɛ ɛaylat ṣġar. 	 Една од овие опции била да се повлечеме во мали семејни групи.


Ɛla ḥsab had el-ḥkaya, el-bniyadem el-lwala weṣlu l el-fhama belli mɛa el-stiɛmal ntaɛ el-luġa beš yexxedmu mɛa beɛḍ, yeqqedru yebniw burj yweṣṣelhum, qbala, l el-sma. 	 Според таа приказна, првите луѓе сметале дека, користејќи го јазикот за меѓусебна соработка, ќе можат да изградат кула која што ќе ги однесе сè до небото.


"Weš el-ḥal ɛla el-beḥt? 	 "што е со истражувањата?