Opokoiterei hese umi mbaʼe oaprendéva ha ojedesidi ohejataha ivísio. 	 Piwulang saka Alkitab isa tekan atiné lan nggawé dhèwèké nduwé tékad kanggo ngatasi kebiyasaané.


¿Mbaʼéichapa ikatu cheñeʼẽrenduve umi ansiáno che kongregasionguápe?”. 	 Piyé carané bèn isa luwih percaya marang Yéhuwah?


10 La Biblia heʼi: “Ñande jerovia omano hína ndajajapóiramo tembiapo iporãva” (Sant. 2:17). 	 10 Alkitab kandha, ”Manawa pracaya iku ora dikanthèni panggawé, iku sajatiné mati.”


Embojuaju Techaukaháre 	 Tambah menyang Tetenger


Oikuaa ohasataha heta mbaʼe ijetuʼúva ha ipeligrósova, ha ndaikatuvéitama ou jey pe siuda okakuaa haguépe. 	 Padhahal, dhèwèké ora bakal bali manèh sarta kudu ngadhepi akèh bahaya lan kasusahan.


2 | ¿Añetehápe piko oexisti raʼe David? 	 2 | Apa Dawud kuwi ana tenan?


¿Mbaʼére piko ndojeporavói ótrope?”. Ikatu avei oñeporandu okumpli porãtapa upe rresponsavilida. 	 Mbokmenawa, dhèwèké mikir ora cocog nindakké tanggung jawab kuwi.


Tekotevẽ “ñañangareko umi viúdare ha umi ityreʼỹvare ohasa asy jave” (Santiago 1:27). 	 Sing sabar marang wong kabèh.” (1 Tésalonika 5:14) ”Ngopèni anak yatim piatu lan para randha sing sengsara.”—Yakobus 1:27, NW.


7, 8. a) ¿Mbaʼépa jajapóta jaagradeséramo Jesús ñanderayhu haguére? b) ¿Maʼerãpa Jesús oheja ñandéve iñehémplo? 	 7, 8. Kuduné piyé perasaané awaké dhéwé merga ditresnani Yésus, lan kuwi isa mbantu nindakké apa?


Umi samaritáno ningo omopuʼã vaʼekue peteĩ témplo sérro Gerisínpe, ha oipota vaʼekue Ñandejára Ñeʼẽ oapoja upéva. Pe trinida. 	 Tritunggal: Kurang saka 300 taun sakwisé Alkitab rampung ditulis, wong-wong sing ndhukung Tritunggal nambahké ukara ”ana ing swarga, Sang Rama, Sang Sabda lan Roh Suci.


Tendayképe jeike 	 Bukak Tab


Umi esklávo yma guare ha koʼag̃agua 	 Bébas saka Perbudhakan Mbiyèn lan Saiki


¿Ojevy jeýtapa Moábpe opyta hag̃ua ihentekuérandi, terãpa ohóta Noemíndi? 	 Dhèwèké kudu nggawé keputusan sing abot.


Ojapóma 6 áño omano hague, péro hasyeterei gueteri chéve. 	 Nem taun bar bojoku mati, aku tetep ora isa lali.


Ñande avei jahasa jave algún provléma, ikatu nañañemeʼẽi enkuénta Jehová ñandeajudaha. ¿Mbaʼépa ñanepytyvõta péicha jave? 	 Apa sing isa mbantu awaké dhéwé ngerti nèk Yéhuwah nggatèkké awaké dhéwé?


Péicha avei entéro umi onaséva espíritugui” (Juan 3:7, 8). 	 Kaya mangkono iku kaanané saben wong kang kalairaké saka ing Roh!”


Peteĩ karai oikóva Ghánape ha hérava Kwabena heʼi mbaʼe provlémapa haʼe ohasa vaʼekue: “Che ambaʼapo porã vaʼekue konstruksiónpe péro aju aperde che traváho”. 	 Dhèwèké rumangsa rekasa nggedhèkké anak. Apa sing mbantu dhèwèké isa nggawé keputusan sing bener?


Elee eaprende hag̃uáicha. 	 Nduwéa pikiran sing bener.


¿Mbaʼérepa Pablo oskrivi vaʼekue pe kárta hérava Hebreos? 	 Apa sebabé Paulus nulis surat kanggo para sedulur Ibraniné?


EMYESAKÃ KOʼÃ TÉXTO RUPIVE MBAʼÉICHAPA JEHOVÁ OIPORAVO UMI UNHÍDOPE 	 APA KANDHANÉ AYAT IKI BAB WONG SING DIPILIH NGANGGO ROH SUCI?


Aníkena penekaneʼõ. 	 Kuwi kudu terus diupayakké.


Por ehémplo, Levítico kapítulo 13 ha 14-pe oĩ umi léi heʼíva umi israelítape mbaʼépa ojapo vaʼerã ipotĩ hag̃ua, ha tekotevẽha oaparta umi hasývape pono oguerova ótrore imbaʼasy. 	 Contoné, suwé sakdurungé wong-wong ngerti bab kuman lan penyakit menular, buku Kaimaman bab 13 lan 14 wis njelaské aturané Gusti Allah kanggo wong-wong Israèl bab carané bèn penyakit ora nyebar.


¿Ñandejára káusare piko jasufri? 	 Apa Gusti Allah sing nyebabké kabèh kasusahan sing ana ing donya iki?


Oñepyrũma hikuái hekokyʼa, ja ndoikuaasevéima mbaʼeve Ñandejáragui ha iviolentoiterei avei. 	 Ning, kahanan rohani lan tumindaké wong-wong ing jaman kuwi bobrok banget.


Haʼe ndoipotaiete kuri pe itaʼýra ohayhuetéva ojeheʼa umi héntere. 	 Abraham ora péngin Iskak sing ditresnani, kawin karo wong-wong kuwi lan mèlu nindakké sing bejat.


Áño 455-pe a.C. heta hudío, ha ijapytepekuéra heta mitã, oñembyaty vaʼekue peteĩ plása oĩvape Jerusalénpe. 	 Taun 455 SM, wong-wong Yahudi, klebu bocah-bocah, padha kumpul ing alun-alun kutha Yérusalèm.


Upéicharõ, ¿oipotápa raʼe David Jehová omonguera chupe peteĩ milágro rupive? 	 (2 Ra. 20:1-6) Ning, Dawud ora ngarep-arep mukjijat.


Oiméne katuete hiʼã ndéve upéva pórke igústo jarresivi peteĩ rregálo ha igustoiterei avei ñameʼẽ. 	 Mènèhi hadiah kuwi isa gedhé banget pengaruhé. Kuwi isa marahi seneng wong sing nampa lan uga sing mènèhi.


Abrahán oikuaa Jehová rupivénte haʼe ha Sara ou hague ifamília, pórke mokõivéva ijedáma (Heb. 11:11, 12, 18). 	 Abraham ngerti nèk Yéhuwah sing mberkahi dhèwèké lan Sara, bèn isa nduwé anak senajan wis tuwa.


Ehecha pe vidéo ¿Mbaʼérepa restudia vaʼerã la Biblia?, oĩva ko direksiónpe: www.jw.org/gug 	 Deloken vidhéo Apa Sebabé Perlu Sinau Alkitab? ing www.jw.org/jv


Pe létra michĩvéva oĩva griégope haʼe hína iota (ι) ha ojoguaiterei pe létra hebréape yod (י). 	 Hukum Musa awalé ditulis lan dilestarèkké ing basa Ibrani.


Péro ymave, pe Biblia inglés heʼi rangue ‘ipyʼa ruguaite’, oipuru vaʼekue pe palávra “riñón”. 	 Dadi, ”ginjel” diganti ”sing ana ing njero pikiran” sing isih ana hubungané karo tembung asliné.


CHE RAʼY REMBIREKORÃ” 	 Kuwi abdiné Abraham.


Haʼe omano vaʼekue “opaga ha oguenohẽ hag̃ua hetápe pekádo poguýgui” (Mateo 20:28). 	 (Matéus 20:28) Ing dina katelu, Gusti Allah nguripké Yésus manèh ’mungguh ing roh’ lan ”Panjenenganipun lajeng ngatingal” marang para muridé.


Haʼe heʼi chupekuéra: “Peẽme noñemeʼẽi peteĩ espíritu ojapóva pendehegui tembiguái ha penemongyhyje jeýva, oñemeʼẽ guei peteĩ espíritu ohechaukáva Ñandejára pendeadoptaha itaʼýraramo, ha upe espíritu rupive enterove jasapukái: ¡Abba, che Ru! 	 Roh iki manggon ing atiné awaké déwé malah supaya awaké déwé ora nduwé wedi nyeluk Gusti Allah: ’Bapak, Bapakku!’ Rohé Gusti Allah déwé sing ndunungké [ngandhani] marang awaké déwé, nèk awaké déwé iki anaké Gusti Allah tenan.”


Haʼe oskrivi vaʼekue upe rire peteĩ iñamigoitépe: “Ni nereñeimahinái mbaʼeichaitépa algúno lugárpe Ñandejára omomýi hína opaichagua héntepe oasepta hag̃ua Iñeʼẽ”. 	 Dhèwèké nyurati kanca cedhaké, ”Kowé mesthi ora nyangka nèk Gusti Allah isa ngarahké wong-wong biyasa bèn ngerti pangandikané.”


Iporãitereíta ningo jasegíramo Rebeca ehémplo ha jahecha mbaʼépa Ñandejára opensa jadesidi mboyve oimeraẽ mbaʼe. 	 ”SINTEN INGKANG LUMAMPAH ING ARA-ARA?”


¿Mbaʼérepa? 	 Ana penginjil liyané sing kewanèn.


Haʼekuéra oñepyrũ oipuru Jehová réra, péro ndahaʼéi omombaʼeguasu hag̃ua chupe, síno omongyʼa hag̃ua (Génesis 4:8, 23-26). 	 Wong-wong ing jaman kuwi malah ngèlèk-èlèk lan ora ngajèni asmané Gusti Allah sing suci.—Purwaning Dumadi 4:8, 23-26.


Pe léi oñemeʼẽ vaʼekue Moiséspe heʼi umi jagua haʼeha animál ikyʼáva (Levítico 11:27). 	 (Kaimaman 11:27) Dadi, apa omongané Yésus kuwi tegesé ngécé wong wédok Yunani kuwi lan wong-wong liyané sing dudu Yahudi?


Che aime vaʼekue segúro añeteha umi mbaʼe aaprendéva hína. 	 Aku yakin nèk sing tak sinau iki bener.


Peteĩ persóna ohayhu ha orrespetáramo Ñandejárape ndojaposemoʼãi peteĩ mbaʼe ndogustamoʼãiva chupe. Upévare, umi hénte ivioléntova jepe ikatu okambiaite oñemoag̃uíramo Ñandejárare. 	 Wong-wong sing mauné tumindak kasar isa ngowahi kabèh tumindak lan sipat-sipaté merga nresnani lan ora péngin nglarani atiné Gusti Allah.


¿Hasýpa chéve aperdona hag̃ua chupe?”. 	 Apa angèl ngapura dhèwèké?’


Samuel okambia, ha upéva oipytyvõ chupe ani hag̃ua hekovai. 	 Samuel ngowahi tumindaké.


Péro haʼekuéra noganái, ha ndaiporivéima hendag̃uakuéra yvágape. 	 ”Ing swarga tumuli ana paperangan.


Che sosiokuéra yma guare apytépe oĩ avei cherendu vaʼekue apredikávo chupekuéra ha odesidi oservi Ñandejárape. 	 Kanca-kanca lawasku saiki uga ana sing ngabdi marang Yéhuwah.


5 Tiémpo rire, peteĩ rréi iñañaitereíva hérava Acab ohecha kuri mbaʼéichapa Ñandejára oipytyvõ ipuévlope. 	 5 Raja Akhab sing jahat uga bola-bali nduwèni kesempatan ndelok kwasané Yéhuwah.


La Biblia heʼi: “Pekádo káusare ñamano. 	 Ning, merga ana tebusan, kepénginan kuwi isa kelakon.


Pe Biblia rrevisádape, apéndise A1-pe, omombeʼu mbaʼéichapa ojejapo peteĩ traduksión vívlika oĩ porãva. 	 Apendiks A1 ing Alkitab 2013 kandha nèk terjemahan Alkitab sing apik isa ”nerangké maksud sing bener saka tembung sing diterjemahké, nèk maksud terjemahan apa anané ora cetha”.


12 Ñanepytyvõ jagueropuʼaka hag̃ua umi provléma 	 12 Mbantu Ngadhepi Masalah


19 Ojapóma ningo mas de 60 áño ojepuvlika hague pe Traducción del Nuevo Mundo idióma ingléspe. 	 Ana acara penting apa ing taun 2013, lan apa sing bakal dirembug minggu ngarep?


Jakyhyje vaʼerã Ñandejáragui, jakyhyje rangue umi ótro diósgui. Jehová hína pe yvága apohare. 	 Kuwi nduduhké kamulyané Yéhuwah sing éndah banget, nggumunké, lan nentremké ati.


Haʼete voi amaña porãva káda jóya, ha ahecha mbaʼeichaitépa overa, ikolór porã ha ojajaipa. 	 Kuwi kaya ngematké watu akik sing bentuké apik, bening, lan éndah warnané.


Péicha jajotratáramo, entérope ifasilvéta operdona ha ombohasa rei hag̃ua hapicha ofalla jave. 	 Kita isa sinau saka kesalahan.


MBAʼÉPA OÑEPENSA VAʼEKUE PE PARAÍSORE 	 Wiwit mbiyèn, wong-wong padha kesengsem karo crita bab firdaus.


¿Heʼípa chupekuéra oñorairõ hag̃ua ikontrariokuérandi? 	 Apa Gusti Allah ngongkon wong-wong kuwi perang nglawan bangsa Rum?


Aimévo upépe ahecha mbaʼéichapa idiferénte umi Testígo, pórke che ahugárõ guare umi hénte ojapómi vaʼekue sarambi, péro umi testígo de Jehová katu irrespetuóso ha iñordenádo. 	 Wektu lungguh, aku nggatèkké nèk para Seksi kuwi sopan-sopan lan tertib. Kuwi béda banget karo para penonton pertandingan baseball sing padha urakan.


Por ehémplo, Job hasyete vaʼekue ha omanoséntema voi, péro Jehová omonguera chupe (Job 2:7; 3:11-13; 42:10, 16). 	 Contoné, Yéhuwah nambani Ayub wektu dhèwèké lara parah lan péngin mati.—Ay. 2:7; 3:11-13; 42:10, 16.


Ñañehaʼã japredika umi paradaháre, terminálpe, estasión de trénpe, ofisinaháre, plása ha merkádorupi. 	 Ana sing nginjil ing halte, stasiun, lan parkiran. Liyané nginjil ing kantor, alun-alun, lapangan, toko, lan pasar.


Heta persóna ohechakuaa pe Traducción del Nuevo Mundo de las Santas Escrituras ojetradusi hague hekópe ha ndahasyiha ojelee hag̃ua. 	 Akèh sing seneng nggunakké Kitab Suci Terjemahan Dunia Baru merga isiné padha karo asliné, isa dipercaya, lan gampang dingertèni.


Peteĩ tiémpore heta expérto heʼi vaʼekue rréi David ndoexistíri hague, péro heta hetave ohóvo umi pruéva ohechaukáva ojavyha hikuái. 	 Ana para ahli sejarah sing kandha nèk Raja Dawud kuwi mung dongèng. Ning, bukti-bukti arkéologi sing ditemokké jaman mbiyèn tau nyebutké bab ”omahé Dawud”.


Mba'era'ãnga mbohasarã 	 Turun Gambar


Pe tata ikatuháicha ojapo tuicha perhuísio, umi mbaʼe jaʼéva ikatu avei operhudika ñande rapichápe. 	 Malah, Alkitab tau kandha nèk omongané awaké dhéwé isa nggawé urip lan matiné wong liya.


Haʼe oñesorprende ha ovyʼaiterei (Romanos 4:19, 20). 	 (Rum 4:19, 20) Lha terus Sara piyé?


¿Mbaʼérepa ikatu ñaime segúro Ñandejára oñemoag̃uitaha ñanderehe? 	 Apa buktiné nèk Gusti Allah gelem nyedhak karo awaké dhéwé?


Koʼã mbaʼe chembopochyeterei, upévare aproivi chugui ostudia la Biblia. 	 Dhèwèké tak alang-alangi sinau Alkitab.


Ko rrevísta ohechauka umi konsého omeʼẽva la Biblia ha avei mbaʼéichapa ikatu igústo ha ideprovechove ndéve releévo. 	 Artikel ing majalah Warta Penting iki ngrembug saran-saran sing wicaksana lan isa ditrapké bab carané éntuk paédah luwih akèh wektu maca Alkitab.


Péro umi Jesús raʼanga ojapóva hikuái ikatu hína oafekta la hénte opensáva Jesúsre térã umi mbaʼe haʼe omboʼe vaʼekuére. 	 Ning, lukisan utawa patung saka para seniman mau ana pengaruhé marang pandhangané wong-wong bab Yésus lan ajarané.


David ohechakuaa peteĩ higánte jepe michĩetereiha Jehová rovake. 	 Dawud ngerti nèk wong sing paling gedhé waé ora ana apa-apané dibandhingké karo Yéhuwah


Reikuaa hag̃ua mbaʼéichapa ikatu rehupyty umi ne remikotevẽ (Proverbios 10:4; 28:19; Efesios 4:28).* 	 Carané nyukupi kebutuhan saben dina.—Wulang Bebasan 10:4; 28:19; Éfesus 4:28.*


Péro Sara oĩ kuri dispuésta ohejávo umi mbaʼe. 	 Ning, Sara gelem pindhah lan ninggalké kuwi kabèh.


Hembireko katu hasyháre oiko, upéicha rupi haʼe ndaikatuvéima ojapo heta mbaʼe ymave guaréicha. 	 (Ms. 92:13-15) Bojoné sing lara-laranen wis ora isa ngabdi kaya mbiyèn, ning kuwi ora nggawé Héctor kélangan rasa bungah.


Roma ha Egíptope ningo hetaiterei anga oñemaltrata chupekuéra. 	 Akèh budhak saka Mesir lan Roma ditindhes kanthi kejem.


Filipínaspe katu peteĩ kuñakarai hérava Hilda opoise vaʼekue pe sigarríllogui péro ndaikatúi. 	 Hilda saka Filipina péngin mandheg ngrokok, ning ora isa.


“¿Cómo disfrutar la lectura de la Biblia?” (Abril de 2009.) 	 ”Bagaimana Aku Bisa Menikmati Pembacaan Alkitab?”—April 2009


Tekotevẽ kuri ohechakuaa mbaʼéichapa Jehová oipytyvõ chupe (1 Rey. 19:14-18). 	 Saka Yéhuwah.—1 Ra. 19:14-18.


1, 2. a) ¿Mbaʼépa ojapo vaʼekue Jehová ymave? b) ¿Mbaʼépa oikuaase koʼág̃arupi heta persóna? 	 1, 2. Jaman mbiyèn apa sing ditindakké Gusti Allah, lan apa sing dipikirké wong-wong wektu lara?


Haʼe ndojapóirire upéva ndajarekomoʼãi kuri esperánsa jaikovévo opa árare peteĩ paraísope. 	 Bèn isa ngajèni ”ganjaran [hadiah] kang sampurna” kuwi, ayo dirembug piyé hadiah kuwi cocog karo patang bab sing wis dirembug ing artikel sakdurungé.


Joajuha moherakuã 	 Dum Pranala


Ñande avei ñaikotevẽ koʼã mbaʼére okambia jave ñane situasión. 	 Awaké dhéwé perlu kendel lan nduwé iman sing kuwat wektu ngadhepi kahanan urip sing béda.


Añetehápe ningo Rut ohayhu Noemíme, péro ohayhueteve Jehovápe. 	 Ning, sing nggumunké saka Rut yaiku tresnané marang Yéhuwah.


Avei ohasa tiémpo hendivekuéra (Mar. 6:31, 32; Juan 2:2; 21:12, 13). 	 (Mk. 6:31, 32; Yo. 2:2; 21:12, 13) Yésus ora mung dadi guru, ning uga dadi kanca.


Upéicharõ jepe Ñandejára Ñeʼẽme oñemensiona héra ha hesakuaitépe omombeʼu mbaʼépa la ikárgo. 	 Ning, Alkitab nyebutké Tatnai lan jabatané kanthi cetha.


¿Mbaʼérepa tekotevẽ raʼe Jesús oexplika koʼã mbaʼe idisipulokuérape? 	 Mula, Yésus ngélingké para muridé aja nganti nonton utawa ndelok bab sing marahi tumindak bejat.


9. a) ¿Mbaʼéichapa ojogueraha Jehová ha Jesús? b) ¿Mbaʼéicha rupípa haʼekuéra oñoamigoite? 	 9. Hubungané Yéhuwah lan Yésus piyé, lan apa sebabé isa ngono?


Rehecha jey vove Ñandejára Jehová réra pe Nuevo Testaméntope, iporãta nemanduʼáramo umi Biblia hebrea porãite ojapo vaʼekuére Elias Hutter. 	 Sakdurungé kuwi, para ahli wis padha nerjemahké Prajanjian Anyar ing basa Ibrani.


¿Mbaʼéichapa Jehová oipytyvõ isiervokuérape ikatu hag̃uáicha opredika? 	 Samubarang kang becik kuwi ana telu. Apa waé?


Jahechamína peteĩ ehémplo. 	 Gatèkna salah siji conto iki.


Jahechaháicha, ñanembaʼeporãramo ojapo porãiterei ñanderehe. 	 SIKAP SENENG MÈNÈHI KUWI NULAR


Haʼe oikuaa la Biblia voi heʼiha ani hag̃ua jaroviánte peteĩ persóna heʼíramo orresiviha Jehovágui peteĩ rresponsavilida espesiál (Apoc. 2:2). 	 (Wy. 2:2) Merga wong sing dipilih munggah swarga ora péngin diunggulké, wektu kenalan karo wong liya, dhèwèké ora crita nèk dipilih Gusti Allah.


Péro, ¿mbaʼérepa Ñandejára omeʼẽ raʼe Itaʼýrape omano hag̃ua ñanderehehápe? 	 (Jabur 49:9; 1 Pétrus 1:18, 19) Apa sebabé Gusti Allah nganti ngurbanké nyawané Putrané kanggo manungsa?


Omombeʼu hembirekópe Ñandejára oñeʼẽ hague chupe peteĩ ánhel rupive. 	 Abraham crita nèk Gusti Allah lagi waé ngendika marang dhèwèké liwat malaékat.


¿Mbaʼéichapa oipytyvõ umi mitãme Debbie ha Pranas ehémplo? 	 Pranas kandha nèk anak-anaké sregep mbantu ing kebaktian.


Péro iñimportanteve hína ñaneñeʼẽrendu Jehovápe, pórke haʼe ñandeapo vaʼekue (Apoc. 4:11). 	 (Wy. 4:11) Nèk setya karo Yéhuwah, urip mesthi nyenengké.


David omombeʼu: “Upépe ningo idiferénte umi kostúmbre ha ojeiko lája, upévare ijetuʼu kuri chéve ajepokuaa hag̃ua, péro namendái rupi ifasilve chéve ajeadapta hag̃ua, pórke akuida vaʼerã kuri chejehénte”. 	 Claudia, wong Kristen sing isih lajang, pindhah kanggo ngabdi ing panggonan sing luwih mbutuhké penginjil.


Péro ko palávra oreko unos kuánto signifikádo, umíva apytépe heʼise avei “eterno” térã “opa ára g̃uarã” (Sal. 90:2). 	 Coba bandhingna karo ayat ing Jabur 90:2 lan Mikha 5:1.


Upévare ojedesidi ojepuru pe palávra “isrraelíta”, pórke upéva ikatu ojepuru kuña ha kuimbaʼére (Éx. 	 Contoné, manut ukarané, ana ayat sing kandha nèk ”anak-anaké lanang Israèl” maksudé wong Israèl lanang lan wédok.


NDAIKATUVÉI JAJEROVIA UMI IJAPÚVARE 	 ORA DIPERCAYA MANÈH


Pe konsého oĩva Proverbios 13:16-pe tuichaiterei oipytyvõ chupe, upépe heʼi: “Pe persóna iñarandúva opensa porã raẽ ojapo mboyve álgo, péro pe itavýva vyroreínte ojapo” (TNM). 	 Wulang Bebasan 13:16 mbantu Kelsey ngatasi masalahé, isiné ayat kuwi, ”Wong kang prayitna tumindak kanthi kawasisan, nanging wong bodho ngétokaké bodhoné.”


Jeike 	 Bukak


Ñandejára oipota jaiko iñamígoramo. 	 Wong kekancan kuwi kudu kerep ngobrol, bèn saya akrab.


Peteĩ ermána heʼi: “Sapyʼánte oĩ heʼíva oréve: ‘¿Ha mbaʼéiko heʼi la pende tarhéta? 	 Sedulur Grace Estep kandha, ”Kadhang kala, aku ditakoni, ’Maksudé apa, ta?


¿Mbaʼépa ikatu rejapo reñeñandúramo neaño? 	 Carané bèn ora rumangsa dhèwèkan


Ñañeʼẽ jave ñane ermanokuérandi, ñane héntendi térã umi ndajaikuaáivandi, jasegi vaʼerã ko konsého oĩva la Bíbliape: “Pene ñeʼẽ iporã ha ijuky vaʼerã” (Col. 4:6). 	 Semono uga, nèk awaké dhéwé ngomong karo sedulur seiman, keluarga, utawa wong-wong sing ora dikenal, omongané awaké dhéwe kudu ”tansah kebak katresnan, aja cemplang”.—Kl. 4:6.


2. a) ¿Mbaʼe rresponsavilidápa oreko sy ha túva? b) ¿Mbaʼépa oipytyvõta tuvakuérape okumpli hag̃ua irresponsavilida? 	 2. Bocah-bocah perlu diwulang apa, lan piyé carané?


Opa umívare Noemí heʼi Rútpe oho jey hag̃ua Moábpe. 	 Pancèn Orpa ”bali ngulihi bangsané lan para allahé”.


6. a) ¿Mbaʼépa odesidi Rut? b) ¿Mbaʼérepa Boaz heʼi vaʼekue Rut ojerrefuhiaha Ñandejára ‘pepo guýpe’? 	 6. (a) Rut nggawé keputusan apa? (b) Apa sebabé Boas ngomong nèk Rut diayomi ing ngisoré swiwiné Yéhuwah?


¿Mbaʼépa hína pe rregálo iporãvéva? 	 Apa Hadiah sing Paling Aji Kuwi?


Apóstol Pablo oñeʼẽ avei kuri umi kristiáno osegívare iñehémplo ha odesidíva opyta soltéro “umi marandu porã rehehápe” (1 Corintios 7:37, 38; 9:23). 	 Ning, Yésus utawa Paulus ora mréntahké para rohaniwan kanggo urip selibat.


Upéi amenda arekópe 20 áño ha 3 áño haguépe onase che rajy, upépe añepyrũ apensa mbaʼépa añetehápe iñimportanteve vaʼerã chéve g̃uarã. 	 Telung taun bar kuwi, anakku wédok lair, lan aku mikirké manèh bab sing paling penting ing uripku.


Ko téxto ohechauka peteĩ persóna iñakãguapýva oikuaaha mbaʼépa oĩ porã, ha ojapose voi upéva ipyʼaite guive. 	 Dhèwèké ora gampang dipengaruhi karo sing ala.


Ko artíkulope jahecháta mbaʼéichapa Jonatán ehémplo ikatu ñanepytyvõ jahayhu ha jarrespeta hag̃ua Jehovápe jahasa jave cuatro situasión: 1) haʼetéramo ñandéve umi orekóva autorida nomereseiha jarrespeta chupekuéra; 2) jadesidíta jave mávapepa jarrespetave vaʼerã; 3) peteĩ ermáno orekóva priviléhio kongregasiónpe ñandetrata vaírõ, ha 4) ijetuʼu jave ñandéve ñakumpli hag̃ua ñapromete vaʼekue. 	 Wulangan iki bakal ngrembug contoné Yonatan sing isa mbantu bèn tetep setya karo Yéhuwah, senajan ngadhepi kahanan kaya ngéné: (1) wektu rumangsa nèk sing nduwé wewenang ora pantes diajèni, (2) wektu mutuské arep setya karo sapa, (3) wektu ana sedulur sing nduwé wewenang ing jemaat, sing maido utawa ora adil, lan (4) wektu angèl netepi janji.


Haʼe héra Jehová, ha “hóga” oĩ hína yvágape (Salmo 83:18). 	 (Jabur 83:19) Mung Allah Yéhuwah lan Yésus sing isa nerangké swarga kuwi saktenané kaya apa.


Ñande Ru yvagapegua ningo perfékto, upévare haʼe koʼýte omerese jahayhu ha jaagradese chupe opa mbaʼe ojapóvare ñanderehehápe. 	 Semono uga, Gusti Allah uga kepéngin kita manut lan ngajèni apa sing wis ditindakké kanggo kita.


¿Mbaʼérepa adesidi ajapo Jehová oipotáva, aikónte rangue umi hénte oikoháicha?”. 	 Pitakonan-pitakonan kuwi isa mbantu kowé manut karo kandhané Rasul Paulus, ”Satemah kowé bisa nitèni apa kang dadi karsané Gusti Allah, apa kang becik, kang ndadèkaké keparengé Gusti Allah.”


1, 2. a) ¿Mbaʼérepa ikatu jaʼe ñande yvypóra ikatuha jaiko Ñandejára amígoramo? b) ¿Mbaʼérehepa ñañeʼẽta ko artíkulope? 	 1, 2. (a) Apa buktiné nèk manungsa isa dadi kancané Gusti Allah? (b) Apa sing arep dirembug ing wulangan iki?


Ha oipejúramo yvytu katu, oñemomombyry vaʼerã chugui mas de 100 kódo voi (45 métrorupi). 	 Ning, wektu ana angin, ora éntuk kurang saka 45 mèter.


Péicha pehechaukáta peẽ haʼeha pende Ru yvagapegua raʼy, haʼe ningo oheja osẽ kuarahy iñaña ha hekoporãvape g̃uarã; ha omongy hekojoja ha hekojojaʼỹvape g̃uarã” (Mat. 5:43-45). Upéicharõ, ‘jahayhu vaʼerã ñane enemigokuérape’, ñandetrata vaíramo jepe hikuái. 	 Nanging Aku malah pitutur marang kowé: Padha tresnaa marang mungsuhmu; wong kang nganiaya kowé padha dongakna slamet, supaya kowé padha katitika, yèn dadi putrané Ramamu kang ana ing swarga, kang mlethèkaké srengéngé marang wong ala lan wong becik, sarta nurunaké udan marang wong kang ambek adil lan kang ora.” (Mt. 5:43-45) Merga awaké dhéwé iki abdiné Allah, kudu nresnani wong-wong sing mungsuhi.


Pe asambléa oipytyvõiterei umi ermánope ha omokyreʼỹ chupekuéra oñemotiempove hag̃ua predikasionrã. 	 Acara kebaktian kuwi nyemangati para penginjil bèn pindhah lan nginjil ing dhaérah liya.


Tiémpo riremínte, Agar hyeguasu Abrahángui. 	 ”SIRA MAU PANCEN GUMUYU”


Ha umi sinagogaháre haʼekuéra oñongatu vaʼekue kópia umi Eskritúragui. 	 Ing negara-negara kuwi, wong-wong Yahudi nyimpen Alkitab ing sinagoga.


Mbosako’i 	 Besut


¡Ajépa hetaite mbaʼe porã ikatu ñaaprende Davídgui! (Eclesiastés 12:1). 	 Kuwi pancèn piwulang sing apik kanggo awaké dhéwé.—Kohèlèt 12:1.


¿Mbaʼépa jajapo vaʼerã ñahaʼarõ aja og̃uahẽ pe tiémpo oñehunditahápe ko múndo aña? 	 Piyé perasaanmu wektu ngentèni tekané Armagédhon?


Mbaʼéichapa ñanekonsola Ñandejára 4 	 Carané Gusti Allah Mènèhi Panglipur 4


Jehová ombyasyeterei ohechávo mbaʼeichaitépa umi hénte omaltrata Itaʼýra ohayhuetévape. 	 Mula, Yéhuwah percaya Yésus bakal setya wektu ing bumi.


Upéi heʼi avei chupe: “Mbaʼéiko opensáta Jehová che ajapóramo algúna kósa upe haʼe oiporavo vaʼekuére. 	 Gusti Allah mesthi bakal ngukum wong sing tumindak ala marang raja sing dipilih déning Allah.”


Nathaniel iguapoiterei ha ikatupyry heta mbaʼépe, ha upéva oipytyvõ ko país tuichaitévape oñeñeʼẽhápe heta idióma. 	 Merga pengalaman lan semangaté nginjil, dhèwèké dadi hamba cabang ing wilayah sing nggunakké basa werna-werna—Brasil.


Ehechamína koʼã mbaʼe pe ótro artíkulope. 	 Golèka jawabané ing kaca sakbanjuré.


1. a) ¿Mbaʼépa pe kualida iñimportantevéva Jehová orekóva? b) ¿Mbaʼéichapa ñañeñandu jaikuaágui Jehová haʼeha mborayhu? 	 Kratoné Gusti Allah kuwi bukti nèk Yéhuwah nresnani manungsa.


Ikatu ñañeimahina mbaʼéichapa oiméne Sara ikaneʼõitereíramo jepe opytávo, opukavy asy ha heʼi: “Ñandejára chembovyʼaiterei, ha entéro ohendúva ko oiko vaʼekue ovyʼáta chendive” (Génesis 21:6, TNM). 	 (Purwaning Dumadi 21:6) Kuwi mukjijat saka Yéhuwah sing bener-bener nggawé Sara seneng banget.


¿Mbaʼéichapa pe predikasión ñanepytyvõ ñakumpli hag̃ua umi mokõi mandamiénto iñimportantevéva? 	 Kok isa martakké Injil ana hubungané karo préntahé Gusti Allah sing paling utama?


La Biblia heʼi Jesús oapresiaiterei hague Mártape, ha haʼe hague iñamigaite. 	 NURUT panjenengan, Marta kuwi wong sing kaya apa? Alkitab kandha nèk Marta kuwi kanca sing ditresnani Yésus.


Por ehémplo umi óga oreko vaʼekue mas de 12 koty, água korriénte ha fuénte de água. 	 Mbokmenawa sing paling abot kanggo Sara yaiku kudu ninggalké omahé sing nyaman banget.


¿Mbaʼéichapa ikatu rehechauka remombaʼeha ko rregálo? 	 Piyé Carané Ngajèni Hadiah saka Gusti Allah?


12 Jehová avei oipytyvõ isiervokuérape ombohovái hag̃ua ótra kláse de provléma. 	 12 Yéhuwah uga mbantu para abdiné ngadhepi masalah ing urip saben dina.


“¿Por qué debo ir a las reuniones cristianas?” (Abril de 2012.) 	 ”Mengapa Harus Berhimpun?”—April 2012


Upévare Jehová ohundietéta kuri chupekuéra hiʼanhelkuéra imarangatúva ndive. 	 Wong-wong sing jahat kuwi saya akèh lan saya bejat wiwit jamané Adam.


Ojapóva avei umi testígo de Jehová. 	 Dicétak karo Seksi-Seksi Yéhuwah.


Jaime heʼi: “Saʼi saʼípe aaprende Ñandejára haʼeha peteĩ Túa ñanderayhuetereíva ha oporoporiahuverekóva. 	 Jaime kandha, ”Mbaka sithik, aku ngrasakké katresnan lan welas asihé bapak Yéhuwah sing nentremké.


Che famíliape noñemombaʼéi vaʼekue umi kuñáme ha noñeporanduguasúi vaʼekue voi chupekuéra mbaʼépa opensa. 	 Ing keluargaku, wong wédok dirèmèhké lan ora dianggep karo wong lanang.


Ñañeporandumína: “Og̃uahẽvo pe Konmemorasión tiémpo, ¿ikatúpa añeorganisa porã aservi hag̃ua de prekursór auxiliár ha apredika 30 térã 50 óra?”. 	 (Mt. 28:19, 20; Lk. 4:43) Pas sasi Pèngetan, apa kowé isa dadi perintis èkstra lan nggunakké wektu 30 utawa 50 jam kanggo nginjil?


JAHAYHÚKENA ÑANE ERMANOKUÉRAPE 	 KUDU NRESNANI SIJI LAN SIJINÉ


Lucas katu heʼi José haʼeha “Helí raʼy”. 	 Ning, Lukas kandha, ”Rama Yusuf, tedhaké Èli.”


Péro pyʼỹinte aha ógape amokyreʼỹ hag̃ua che hentekuérape. 	 Ning, akhiré aku mulih ing omah kanggo nyemangati keluargaku.


“Ñandejára, hiʼãite ningo reguerohory umi mbaʼe che haʼéva.” (SAL. 	 ”Mugi tembung ingkang kawula ucapaken . . . damel renaning penggalih Paduka.”—MS. 19:15, Basa Jawi Padintenan.


Katuete ningo reiméta segúro rerresivi hague pe espíritu sánto (Hech. 2:6-12). 	 (PR. 2:6-12) Kedadéan kaya mau ora mesthi dialami kabèh sing dipilih.


Umi ndojeroviáiva Ñandejárare térã umi ndogueroviáiva voi haʼe oexistiha jepe oñemboʼe avei.* Upéva ohechauka porã ñande Apohare ñandekrea hague ñadepende hag̃ua hese. 	 Yésus ngendika, ”Rahayu wong kang mlarat ing budi.”


Peteĩva haʼe hína pe predikasión. 	 Siji, bab nginjil.


¿Ikatúpa la Biblia ñanepytyvõ ani hag̃ua ñañekevrantaiterei? 	 Apa Alkitab isa mbantu panjenengan ngatasi rasa kuwatir?


Jaime heʼi oñepyrũ hague ovyʼa oservi guive Jehovápe 	 ”Aku bungah merga ngabdi marang Yéhuwah.”—Jaime


Isaías 44:24, 27, 28: “Che hína Jehová [...] che haʼe ndéve: Che hína upe heʼíva umi y ipypukúvape: ‘Kóva hypa vaʼerã, che ambosékota umi rrío’. 	 Yésaya 44:24, 27, 28: ”Mangkéné pangandikané Sang Yéhuwah, . . . ’Ingsun kang ngandika marang telenging sagara: Dadia asat, Ingsun karsa ngasataké kali-kalinira!


Upéicharõ jepe, Jonatán osegi orrespeta itúape. 	 Ning, Yonatan tetep ngajèni bapaké.


¡AJÉPA IPORÃITE KO ESPERÁNSA! 	 IKI HARAPAN SING APIK BANGET.


14 Heta mitãrusu ha mitãkuña ojevautisaséva heʼi tuichaiterei oipytyvõ hague chupekuéra ko párte oĩva pe lívrope. 	 14 Akèh cah-cah enom sing arep dibaptis, nganggep pitakonan-pitakonan mau akèh gunané.


Jehová oheja Itaʼýra omano ikatu hag̃uáicha entéro umi persóna iñeʼẽrendúva ojei pekádo ha ñemano poguýgui (elee Romanos 5:12; 6:23). 	 (Wacanen Rum 5:12; 6:23.)


Upe áñope haʼe oity kuri Satanáspe ko yvýpe, péro upérõ haʼe nomohuʼãi gueteri iñorairõ (Apocalipsis 6:2; 12:9, 12). 	 (Wahyu 6:2; 12:9, 12) Wektu Armagédhon, Yésus bakal nyingkirké pengaruhé Sétan lan nyirnakké wong-wong sing ndhukung Sétan.


Pe Tetragrámaton, térã Ñandejára Jehová réra hebréope (ojelee de derécha a iskiérda) 	 Tetragramaton, asma suciné Gusti Allah, yaiku Yéhuwah, ing huruf Ibrani, macané saka tengen


Péro añetehápe umi planéta ojere hína pe kuarahýre. 	 Ning, sakjané planèt-planèt kuwi ngubengi matahari.


Elías heʼi avei Acábpe Jehová oguerutaha peteĩ ama tuichaitereíva, ha upeichaite oiko (1 Rey. 18:22-45). 	 (1 Ra. 18:22-45) Senajan wis ndelok mukjijat kuwi, Akhab tetep ora gelem ngakoni kwasané Yéhuwah.


¿Mbaʼéichapa iñehémplo ñanepytyvõ jajeroviave hag̃ua? (1 Samuel 17:11-14). 	 Lan, apa sing isa ditiru saka imané Dawud?—1 Samuèl 17:11-14.


Jesús heʼi vaʼekue: “Péicha pejoayhúramo, enterove ohechakuaáta peẽ haʼeha che disípulo” (Juan 13:34, 35). 	 Yésus kandha, ”Kanthi mangkono saben wong bakal padha weruh, yèn kowé padha dadi siswaKu, yaiku manawa kowé padha tresna-tinresnan.”


Por ehémplo, la Biblia heʼi peteĩ rréi ohecha hague Sara iporãitereiha, upévare ogueraha chupe hógape. 	 Contoné, wektu Sara arep dipèk bojo wong liya lan Abraham arep dipatèni, ping loro Yéhuwah nylametké Abraham lan Sara.


¿Mávapa umíva? 	 Sapa kuwi?


La Biblia heʼi voi: “Pyʼarory pohã guasu, ñembyasy katu ñanemokangy” (Proverbios 17:22). 	 Kuwi cocog karo kandhané Alkitab, ”Ati kang bingar iku minangka obat kang manjur, nanging ilanging semangat iku ngroposaké balung.”—Wulang Bebasan 17:22.


Haʼe ikatu kuri ohejánte umi hembiapo ha ou avei ohendu Jesúspe, ha katuete haʼe ofelisitáta chupe upévare. 	 Nèk Marta gelem mandheg nindakké gawéané kanggo ngrungokké piwulangé Yésus, mbokmenawa Yésus bakal ngalem dhèwèké.


Mokõi umíva apytégui osegi gueteri ojekuaa la Bíbliape oñehenoiháicha: Tigris (térã Hiddekel) ha Éufrates (Génesis 2:10-14). 	 (Purwaning Dumadi 2:10-14) Rong kali kuwi mili menyang Teluk Pèrsia, ngliwati dhaérah Pèrsia kuna, sing saiki disebut Irak.


¿Mbaʼépa ojapómi nde sy péicha jave? 	 Apa isih éling carané ibuké panjenengan nglipur?


Añetehápe mitãrusukuéra ikatu ojapo heta mbaʼe porã. 	 Senajan ngono, anak panjenengan tetep isa kekancan akrab karo Yéhuwah, kaya Yésus pas cilik.


Ojeheka rire umi dokuménto oĩva pe palásiope, otopa hikuái siertoha la heʼíva umi hudío (Esdras 5:6, 7, 11-13; 6:1-3). 	 Banjur, Tatnai nglaporké marang Darius nèk wong-wong Yahudi wis éntuk ijin saka Korès kanggo mbangun manèh baité Yéhuwah.


%1$d %2$d rehegua 	 %1$d saka %2$d


Jesús omboʼe vaʼekue entéro kristiáno ojevautisa vaʼerãha. 	 Kuwi uga sing kudu ditindakké wong Kristen, lan penting banget bèn isa slamet ngliwati sengsara gedhé.


Pe Septuaginta oipytyvõ avei hetaiterei persóna ndahaʼéivape judío ha oñeʼẽva griego oikuaa hag̃ua umi mbaʼe omboʼéva la Biblia. 	 Profésor W. F. Howard kandha, ”Wiwit pertengahan abad kapisan, Alkitab Septuaginta digunakké ing Gréja Kristen.


Toiko katu cherehe ere haguéicha” (Luc. 1:26-38). 	 Sembarang kuwi mau kabèh bakal klakon karo aku kaya sing mbok omong kuwi.”—Lk. 1:26-38, Basa Jawa Suriname [BJS].


Umi iñarandúva katu oikuaáta pe ojehúva” (Daniel 12:4, 8-10). 	 (Dhanièl 12:4, 8-10) Dadi, Gusti Allah bakal ngandhani apa tegesé bagéan-bagéan Alkitab ing wektu sing pas.


PETEĨ domingo pyhareve áño 1520 riremi, umi hénte oikóva peteĩ puevloʼi héravape Meaux, oĩva París ypýpe, ni ndogueroviaséi la ohendúva pe tupaópe. 	 DINA minggu ésuk taun 1520-an, wong-wong ing kutha Meaux, kutha cilik cedhaké Paris, kaget wektu krungu Injil diwacakké ing gréja.


Umi palávra prinsipál omohũve térã opintapaite, péro umi prefího ha sufího nopintapái chupe pe hyepy. 	 Kata dhasaré dicétak kandel lan imbuhané dicétak tipis. Dadi, wektu sinau, para murid isa langsung ngerti kata dhasar Ibraniné.


¿Mávapepa rejerure jepi konsuélo, ajúda ha konsého neprovléma jave? 	 Wektu masalah nggawé panjenengan kewalahan, ing endi panjenengan isa éntuk panglipuran, dhukungan, lan saran sing isa dipercaya?


Avei remboʼe vaʼerã chupe iñimportanteha pe predikasión. 	 Panjenengan isa niru contoné Yésus wektu mbantu bocah kuwi mulang Alkitab karo wong liya.


“Pemoĩ [Ñandejára pópe] opaite mbaʼe pendepyʼapýva, haʼe ojepyʼapýgui penderehe” (1 Pedro 5:7). 	 ”Sakabèhing sumelangmu pasrahna marang Panjenengané, sabab Panjenengané kang ngopèni kowé kabèh.”—1 Pétrus 5:7.


Avei ohechauka iñimportantetereiha upéva, heʼívo: “Koʼýte pejoayhueterei vaʼerã” (1 Ped. 1:22; 4:8). 	 Pétrus uga kandha marang para muridé Yésus, ”Kang prelu dhéwé padha mempenga anggonmu tresna-tinresnan.”—1 Pt. 1:22; 4:8.


Umi artíkulo oúvape jahecháta mbaʼéichapa oñembohovái koʼã porandu. 	 Artikel sakbanjuré bakal ngrembug pitakonan-pitakonan kuwi.


Péro umi kristiáno oiko vaʼekue primer síglope ikatu kuri omenda. 	 Ning, praktèk selibat kuwi dudu kebiyasaan agama sing umum ditindakké karo wong-wong Kristen ing abad kapisan.


Péro, ¿oñeanimánepa Sara ojapo ko kámbio tuichaitéva iménandi? 	 Kanggoné awaké dhéwé, pilihan sing diadhepi Sara kuwi kayané ora lumrah.


Haʼe ndojapói upéva opensa porãʼỹre. 	 Abraham manut merga nduwé iman sing dhasaré bener.


¿Mávapa ikatu nekonsola? 	 Carané Éntuk Panglipur


Haʼekuéra omoĩ “Ñandejára”, “Señór” ha umícha, omoĩ rangue Ñandejára réra tee. 	 Wong-wong mau ngganti asmané Gusti Allah dadi ”Allah” utawa ”Gusti”.


Ha oiméramo jajapo raʼe álgo ñandeperhudikáva ñandéve térã ñande rapichápe, ¿mbaʼére piko nañañehaʼãinte ñasolusiona upe provléma, jaiko rangue ñarrenega ñandejehe térã jakulpa ótrope? 	 Apa kita wis tau nindakké kesalahan sing marahi kita utawa wong liya dadi susah?


Umi lugár hetave oikohápe jejuka haʼe hína sur de África ha América Central. 	 Kuwi luwih akèh timbang sing mati ing perang.


Láurape oñemosẽ rire peteĩ país Européogui, oho oiko Espáñape. 	 Sakwisé diusir saka salah siji negara ing Eropa, Wulan pindhah menyang Spanyol.


MBAʼÉICHAPA JAADORA VAʼERÃ ÑANDEJÁRAPE 	 TANGGEPANÉ WONG KRISTEN BAB PANGGONAN SUCI


Mokõivévante oipota itúva oladea chupe. 	 Loro-loroné wadul karo bapaké lan njaluk dibéla.


Kon el tiémpo, Saúl ohendu oñeñeʼẽ porãitereiha David rehe ha ohenoika chupe. 	 Akhiré, Dawud diundang karo Raja Saul.


Ejerure chupe tanepytyvõ rentende hag̃ua la releéva. 	 Alkitab nggawé kita yakin nèk terus nyuwun kawicaksanan, Gusti Allah bakal maringi kuwi.* (Yakobus 1:5) Dadi, coba tindakna apa sing wis panjenengan sinaoni.


Che katu haʼe peẽme: Entéro osegíva omaña peteĩ kuñáre ha iñakãraku hese, upéva oikóma hendive ipyʼapýpe ha péicha oporomoakãratĩma hína”. 	 Nanging Aku pitutur marang kowé: Sing sapa mandeng wong wadon kalawan nduwèni krenteg marang dhèwèké, iku wus laku jina sajroning atiné.”


¡Umi omanóva oikove jeýta! 	 Sing Mati Bakal Urip Manèh


Epensamíntena mbaʼeichaitépa ovyʼáta Abrahán oiko vove pe paraísope, ha amás día oñemoag̃uivévo ohóvo Jehováre. 	 Abraham bakal seneng merga ngerti nèk tuladhané mbantu para abdiné Yéhuwah éwon taun sakwisé.


Umi líder rrelihióso oñehaʼã ohapypa umi traduksión haʼe ojapo vaʼekue. 	 Senajan para pemimpin agama ngupaya mbakar kabèh cétakan Alkitabé, terjemahan kuwi wis disebarké wong-wong.


ÑAÑEHAʼÃ JAIKO PYʼAGUAPÝPE ENTÉRONDI 	 SENENG RUKUN


Ha la iñimportantevéva hína, ñañehaʼã ñaipytyvõ chupekuéra. 	 Bab sing paling penting yaiku mbantu keluarga sing ditinggal mati, yaiku ngéwangi gawéan omah sing ora isa ditindakké.


Upe tiémpo guive ndahugavéiva plátare. 	 Taun 1958, aku dibaptis ing kebaktiané Seksi Yéhuwah.


Péicha jave jagueraha hína el mísmo mensáhe ñane ermanokuérandi oparupiete ko yvy ape ári. 	 Kadhang kala, awaké dhéwé uga mèlu gawéan nginjil kusus.


Haʼekuéra ovyʼa ha pyʼarorýpe oservi Jehovápe ihénte ha iñamigokuérandi. 	 Dhèwèké seneng urip, lan saben dina péngin ngabdi marang Yéhuwah bareng keluarga lan kancané.


La Biblia heʼi: “Opa mbaʼe porã ha rregálo hekopeguáva ou yvatégui, omeʼẽgui ñandéve Ñandejára haʼéva umi mbaʼerendy yvagapegua Túva” (Santiago 1:17). Ko téxto ohechauka ñandéve mbaʼeichaitépa Ñandejára Jehová ipojera. 	 ”Angger peparing kang becik sarta ganjaran [hadiah] kang sampurna iku saka ing luhur, tumurun saka ing Ramané sakèhing pepadhang.”


¿Mbaʼérepa sapyʼánte nañañemeʼẽi enkuénta Jehová ñanepytyvõha? 	 Kadhang kala, apa sebabé awaké dhéwé ora rumangsa ngrasakké kwasané Yéhuwah?


Péro heta persóna opensa yvyporakuéra núnka ndaikatumoʼãiha ohupyty upéva. ¿Mbaʼérepa? Pórke Ñandejára ipoderosoiterei ha ndajahechái chupe. 	 Akèh wong ora percaya nèk manungsa isa dadi kanca akrabé Gusti Allah, merga Gusti Allah kuwi ora kétok lan mahakwasa.


Pablo oñeʼẽ vaʼekue upévare heʼi riremi ‘jasegi vaʼerãha jajoayhu oñoermánoicha’. 	 Sakwisé kandha, ”rumatana katresnaning pasaduluran,” rasul Paulus nyebutké cara-cara kanggo nduduhké katresnan iki.


Ha káda ves ke alee ahecha chupe che túvaramo, ha haʼete cheañuáva ha oñeʼẽva chéve”. 	 Aku krasa nèk Yéhuwah kuwi kaya bapak sing ngrangkul lan maca kanggo anakké, nganggo tembung-tembung sing nentremké.”


Avei oipyʼapy chupe ndaikatúine hag̃ua oipytyvõ Rútpe ojuhu jey hag̃ua imenarã térã ifamiliarã. 	 Naomi uga wedi nèk Rut ora bakal nduwé bojo utawa nduwé omah. Mula, Naomi ngongkon Rut mulih menyang Moab.


7 Ñanderasýramo, Jehová katuete ñanekonsoláta ha omeʼẽta ñandéve ñaikotevẽva. 	 7 Nèk panjenengan lara, Yéhuwah bakal nglipur lan ndhukung panjenengan, kaya marang abdiné ing jaman mbiyèn.


¿MBAʼÉICHAPA IKATU ÑAÑEMOTIÉMPO JAJEPYʼAMONGETA HAG̃UA? 	 PIYÉ CARANÉ NGATUR WEKTU?


Jaipotáramo Jehová ñanderayhu ha ñaneperdona, ñande avei jahayhu ha ñaperdona vaʼerã ñane ermanokuérape (Mat. 6:14, 15). 	 (Mt. 6:14, 15) Senajan wis ngapura sedulur liyané, tetep waé ana sing nglarani ati, ning kuwi bakal mbantu awaké dhéwé nduwé rasa seneng mbésuké.


Heʼi voi: “Aníkena ni mbaʼevéicharõ pemombaʼeguasu ñandejára guaʼu”, ha avei “peñemomombyrýke umi ñandejára guaʼúgui” (1 Corintios 10:14; 1 Juan 5:21). 	 Alkitab kandha, ”Padha nyingkirana panyembahing brahala” lan ”sing padha waspada marang sakèhé brahala.” (1 Korinta 10:14; 1 Yokanan 5:21) Merga ngerti asal-usulé panggonan kuwi, wong Kristen sejati ora bakal ngibadah ing panggonan sing dianggep suci, utawa sing marahi nyembah brahala.


Nahániri, haʼe oikuaa pe espíritu sánto ohechaukataha chupe arakaʼetépa oñenkargáta chupe hetave rresponsavilida, upévare ipasiénsia ha ohaʼarõnte og̃uahẽ meve upe tiémpo. 	 Saksuwéné ngentèni, Dawud tetep andhap asor dadi wong angon wedhus.


Péicha avei ikatu oiko ñañeʼẽ lájare. La Biblia heʼi ndajaipurúi vaʼerãha ñeʼẽ hasýva oñentende hag̃ua, ni ndajaikói vaʼerãha jajereterei jaʼéta jave álgo. 	 Nèk awaké dhéwé ora cetha nerangké, wong liya isa waé dadi bingung lan percaya sing ora bener.


“[Che, proféta Daniel,] ahecha oñemoĩ guapyha guasúpe peteĩ Itujaitéva oguapy hag̃ua [...]. 	 ”Aku [nabi Dhanièl] terus baé anggonku ndeleng nganti ana dhampar-dhampar kang katata, banjur ana kang lenggah Kang Sepuh ing Yuswa [Yéhuwah]. . . .


Por ehémplo, haʼe heʼi vaʼekue umi israelítape opreparávo pe ovecha raʼy Pascuarã nomopẽi vaʼerãha chugui ni peteĩva ikangue (Éxodo 12:46). 	 Gatèkna bab iki: Wong-wong Israèl jaman mbiyèn ora éntuk nyeklèk balungé cempé Paskah. (Pangentasan 12:46) Kétoké kuwi mung rincian sing cilik.


Upéicharõ jepe, Sara nopensáine raʼe upe hóga haʼenteha peteĩ lugár oñongatu hag̃ua ikosakuéra, síno peteĩ lugár haʼe ohayhúva ha ohasa haguépe ivaíva ha iporãva iménandi heta áñore. 	 Kanggoné Sara, omahé ora mung dadi panggonan kanggo nyimpen bandhané.


Avave ndaipochýi pórke entéro jajavy mimínte voi. 	 Margaret lan keluargané isa ngatasi kesalahan kuwi.


Péro aikuaa avei ndaikatumoʼãiha añemoag̃ui umi ótrore, che voi nañemoag̃uíriramo Ñandejárare. 	 Ning uga omah rohani yaiku kahanan sing aman lan isa kekancan akrab karo wong-wong sing nresnani Yéhuwah.


Upévare katuete oipotáne raʼe hikuái og̃uahẽ pe tiémpo Jehová ojapotahápe ko yvýgui peteĩ paraíso, ha oipeʼatahápe opaichagua inhustísia. 	 Mbokmenawa uga, mbayangké isa ketemu manèh karo keluargané utawa kancané sing wis mati.


(LUC. 10:39, 40) 	 Déné Marta ribut banget ngladèni para tamuné.”—LK 10:39, 40, Basa Jawi Padintenan (BJP).


Jahechamína cinco okasión haʼe ohechauka haguépe ife imbareteha. 	 Piyé carané Élia nduduhké nèk imané kuwat marang Yéhuwah, lan pitakonan apa sing perlu dipikirké?


Haʼe osẽ ipuʼaka hag̃ua iñenemigokuérare ha omohuʼã hag̃ua iñorairõ” (Apocalipsis 6:2). 	 Wong mau banjur maju kaya kang wus unggul banjur ngrebut kaunggulan manèh.”—Wahyu 6:2.


Che ni ndaroviaséi vaʼekue la oikóva. Nantendéi mbaʼérepa oiko hese upéva, haʼéngo oĩmínte hína kuri upépe. 	 Kuwi kayané ora adil, merga bapakku mung mlaku nèng pinggir dalan.


Jesús heʼi vaʼekue voi umi isegidór apytégui naentéroi ikatutaha opyta soltéro. 	 Wektu nulis bab ”para prawan”, Paulus ngakoni, ”Aku ora olèh dhawuh saka Gusti tumrap iki.


Ojetradusi. 	 Diterjemahké.


19:1). Oiméramo upéicha, Jesús ojapo pe kompromíso idisipulokuéra unhídondi, térã Israel Ñandejára mbaʼévandi, la mísma fécha Ñandejára ojapo haguépe pe pákto de la Léi Israel ndive. 	 (Pa. 19:1) Mula, mbokmenawa dinané Musa nggawé prajanjian hukum karo bangsa Israèl, padha karo dinané Yésus nggawé prajanjian anyar karo wong-wong sing dipilih munggah swarga.


Ha avése Ñandejára opermiti oiko umi gérra oñehundi hag̃ua umichagua persónape. 	 Senajan ngongkon bangsa Israèl perang, Yéhuwah tetep ”ambek welasan” lan sabar karo mungsuhé bangsa Israèl.


Umi ánhel oñeinteresaiterei yvyporakuérare ha ombaʼapo meme hikuái ojapo hag̃ua Jehová rembipota. 	 Para malaékat sing setya nggatèkké manungsa lan seneng nindakké kersané Yéhuwah.


¿Mbaʼépa iporã jajapo péicha jave? 	 Kudu nggatèkké tenanan sing diwaca, lan mikirké maksudé.


Jahechamína mbaʼéichapa la Biblia ikatu ñanepytyvõ koʼã mbohapy mbaʼépe: 	 Ayo dirembug telung bab sing mbuktèkké nèk Alkitab isa mbantu panjenengan ing bab


¿Mbaʼérepa ñaperdona vaʼerã ñane ermanokuérape? 	 Piyé pangapurané Yéhuwah mbantu ngapura salahé para sedulur?


Aarón haʼe vaʼekue pe primer saserdóte guasu. 	 Jabatan imam agung kuwi mung kanggo anak lanang mbarep.


¿Mbaʼéichapa rogueropuʼaka pe situasión? 	 ”Piyé aku lan bojoku isa ngadhepi masalah kuwi?


Daniel omombeʼu: “Che ajagarráma che prekursorádo, upéicharõ jepe asegi askrivi chupe kárta”. 	 Daniel kandha, ”Aku terus surat-suratan karo dhèwèké senajan aku wis dadi perintis.”


Umi mbaʼe porã Jesús omboʼe vaʼekue ikatu ndeprotehe pe ryguasu oproteheháicha imembykuérape ipepo guýpe. 	 Kaya babon pitik sing njaga anak-anaké, panjenengan isa nyedhak marang Yésus bèn éntuk pangayoman ing bab rohani.


Ikatu voi heʼi ñandéve heta persónama osegiha pe tratamiénto haʼekuéra omeʼẽva, ha tuicháma omehoraha hikuái. ¡Ñañatendékena! 	 Wong-wong mau kandha nèk akèh wong wis nggunakké obat kuwi lan mari.


Che júgo napendeforsamoʼãi ha che kárga ivevýi” (Mat. 11:28-30). 	 (Mt. 11:28-30) Pancèn kuwi janji sing nentremké ati.


Hebreos 5:7 heʼi voi Jesús “oñemboʼe [hague] ipyʼaite guive ha ojerure asy Ñandejárape, upe ikatu vaʼekue osalva chupe ñemanógui”, ha Ñandejára ombohovái chupe iñemboʼe, upévare orresusita chupe. 	 Gusti Allah [sing] nduwèni kwasa ngluwari” lan sing ”nampa pandongané”.


UMI MÉTODO ÑANEPYTYVÕ VAʼEKUE JAPREDIKA HAG̃UA 	 CARA WERNA-WERNA KANGGO NGINJIL


Jahechamína mbaʼépa oiko vaʼekue heta mése upe mboyve. 	 Ayo didelok sasi-sasi sakdurungé iki.


Por ehémplo 1912-pe peteĩ karai hérava Guglielmo Marconi oinventa vaʼekue peteĩ telégrafo inalámbriko, ha upéi heʼi: “Amo gotyove umi aparáto haʼepaitéta rupi inalámbriko ifasilvétama ñañekomunika oimehápe, ha upévare hasy léntoma oiko hag̃ua umi gérra”. 	 Contoné, ing taun 1912, Guglielmo Marconi, wong sing nemokké télégraf tanpa kabel, ngramalké nèk tèknologi wis saya canggih perang bakal ora ana manèh.


Rebeca pyaʼe voi “oguejy ikaméllogui” ha ikatu oime ni nohaʼarõi oñesũ raẽ. 	 Ribkah banjur takon ”Sinten ingkang lumampah ing ara-ara mapag dhateng kula lan panjenengan punika?”


9, 10. a) ¿Mbaʼérepa ñane fe imbareteve jajeheʼávo ñane ermanokuérare? b) ¿Mbaʼéichapa umi rreunión omombareteve ñande fe? c) ¿Mbaʼérepa ñande fe imbareteve japredikáramo? 	 9, 10. Piyé carané iman isa dikuwatké karo (a) kanca sing apik? (b) pakumpulan ibadah? (c) gawéan nginjil?


Pe rréi francés Francisco I noipytyvõirire Lefèvrepe, oñekondenáta voi kuri chupe kómo eréhe. 	 Ning ora sida merga ana campur tangan saka Raja Francis I saka Prancis.


Ñamoĩ chupe rejahoga potaitemaha, péro peichahágui ou peteĩ persóna ndesalva. 	 Apa kowé banjur mulih omah, andhukan, lan lali karo wong sing nulungi mau?


¡Goliat! 	 Kuwi Goliat.


Peteĩ vuéltape oñemboja che rendápe peteĩ karai, ahaʼarõ aja pe tren aha hag̃ua che travahohápe. 	 Wektu arep mangkat kerja numpak sepur, ana wong lanang nyedhaki aku.


Jejavy O/O (oikeva/osẽva) 	 I/O Rusak


Jesús voi heʼi vaʼekue oñemboʼérõ guare Ñandejárape: “Umi hénte ohupyty hag̃ua jeikove opaveʼỹva, tekotevẽ ndekuaa porãve ohóvo, nde Ñandejára teete ha peteĩetévape ha Jesucrístope, upe nde rembou vaʼekue” (Juan 17:3). 	 Yésus ndonga marang Gusti Allah, ”Wondéné menggah gesang langgeng punika manawi tiyang sami wanuh kaliyan Paduka, Allah ingkang sajati piyambak, sarta dhateng Yésus Kristus utusan Paduka.”


Síno oskrivi upéicha opokove hag̃ua umi hénte korasõre omombeʼúvo Ñandejára mensáhe. 	 Contoné, ing Yésaya 24:2, saben larik isiné kontras, lan sak larik ana hubungané karo larik liyané, sing nerangké nèk ora ana sing luput saka paukumané Gusti Allah.


Upéicharõ jepe, Ñandejára “ni Itaʼýrare nahakateʼỹi vaʼekue” (Romanos 8:32). 	 (Rum 8:32) Yéhuwah maringké duwèké sing paling apik lan aji kanggo kita.


¿Mbaʼépa ñapensáta pe persóna ojagarráramo peteĩ traváho hoʼupaitéva chugui itiémpo, ha ndaikatuguasuvéima osẽ opredika ni oho rreunionhápe? 	 Utawa, nèk wong kuwi nampa gawéan sing marahi ora isa nginjil lan ajeg teka ing pakumpulan ibadah?


Tuvakuéra odedikáramo tiémpo omboʼe hag̃ua Jehovágui ifamíliape, koʼẽ koʼẽre ojoayhuvéta hikuái. 	 Wektu wong tuwa lan anak nggunakké wektu bareng kanggo sinau bab Yéhuwah, rasa tresna marang siji lan sijiné bakal saya gedhé.


Umi isrraelíta oipuru vaʼekue trompéta oavisa hag̃ua pe puévlope mbaʼépa ojapo vaʼerã. 	 Swara liyané kanggo mènèhi tandha nèk ana mungsuh sing nyerang.


Peteĩ ermáno oikóva Austráliape hérava Joel omombeʼu: “Pe predikasión chepytyvõ ahechakuaa hag̃ua mbaʼéichapa oiko umi hénte ko múndope. 	 Joel saka Australia kandha, ”Martakké kabar apik mbantu aku ngadhepi kahanan sing saktenané.


Ermáno Knorr oipota vaʼekue pe Traducción del Nuevo Mundo oipytyvõ heta héntepe oikuaa hag̃ua Jehovápe. 	 Sedulur Knorr péngin Alkitab New World Translation mbantu akèh wong kenal Yéhuwah.


12 La Biblia heʼi “peteĩ aty guasu” ‘oúva opa tetãgui’ osẽtaha “pe jehasa asy guasúgui”. 	 12 Akèh-akèhé abdiné Yéhuwah ing jaman saiki, klebu ”golonganing wong akèh” asalé saka panggonan béda-béda, sing ndhukung pamréntahané Yéhuwah.


Haʼe heʼi: “Ñane família ningo okonfiave ñanderehe jaexplikáramo chupekuéra mbaʼérepa jadesidi peteĩ mbaʼe. 	 Bocah-bocah bakal ngerti nèk panjenengan nggawé aturan utawa keputusan ora mung merga panjenengan nduwé wewenang, ning merga aturan utawa keputusan kuwi apik.


Pe último áño eskuélape desástre la che nóta. 	 Pas pelajaran ing sekolahan, aku kerep ngombé alkohol.


Umi israelítape oñemosãso vaʼekue Egipto poguýgui, ha upéva ningo peteĩ mbaʼe ndaijojaháiva, pórke upérõ Ñandejára voi olivera chupekuéra. 	 Carané bangsa Israèl dibébaské saka Mesir pancèn nggumunké merga Gusti Allah dhéwé sing tumindak.


Peteĩ ermána Brasilgua hérava Ana, heʼi: “Oĩ jave provléma ore famíliape, por ehémplo avuélo umía hasýrõ guare, papa ha mama ojerure ajúda Jehovápe odesidi porã ha ogueropuʼaka hag̃ua pe situasión ijetuʼuetéva. 	 Ana, saka Brasil kandha, ”Wektu ana masalah, contoné pas simbahku lara, wong tuwaku njaluk kekuwatan lan roh suciné Yéhuwah, kanggo ngrampungi masalahé lan nggawé keputusan sing cocog.


Umícha jave chekaneʼõiterei, upévare afaltántema eskuélape. 	 Aku meneng-meneng lunga saka omah wektu bengi lan mulih sakdurungé padhang dinané.


Pe rréi ikatu kuri ojukauka Abrahánpe, péro Jehová oprotehe milagrósamente chupe ha Sárape (Gén. 12:10-20; 20:2-7, 10-12, 17, 18). 	 (Pd. 12:10-20; 20:2-7, 10-12, 17, 18) Pengalaman kuwi luwih nguwatké imané Abraham.


Ha ohechauka hag̃ua oagradesetereiha Alexandra ojapo vaʼekue hese, oinvita chupe ha umi oho vaʼekue guive hendive asambleahápe okaru hag̃ua irrestaurántepe. 	 Kanggo nduduhké rasa maturnuwuné, Alexandra lan rombongané diundang mangan ing rèstorané. Nduwé sikap seneng mènèhi lan mbantu wong liya kuwi isa nggawé bungah banget.


Peteĩ ensiklopédia heʼi voi la Biblia oñeʼẽha opaichagua persónare ha omombeʼu “umi provléma ohasáva hikuái, umi esperánsa orekóva, mbaʼe mbaʼépepa ojavy ha umi mbaʼe porã ojapóva” (The World Book Encyclopedia). 	 Alkitab dudu buku crita kuna, utawa dongèng. Ning, nurut The World Book Encyclopedia, sebagéan isiné nyritakké bab ”wong penting lan wong biasa” lan uga ”perjuangané, pengarep-arepé, kesalahané, lan kemenangané”.


Ótro expérto hérava William Henry Green oñeʼẽ pe Viejo Testaméntore ha heʼi og̃uahẽha ñandéve oñekambiaʼỹre mbaʼeve, haʼe heʼi voi ndajajavymoʼãiha jaʼéramo ni peteĩ lívro yma guare ndohupytyiha upévape pe Viejo Testaméntope. 	 Lan, ahli Alkitab sing jenengé William Henry Green kandha bab Kitab-Kitab Ibrani, ”Sakliyané Alkitab, ora ana tulisan-tulisan kuna liyané sing diturun cocog karo asliné.”


Emyesakã mbaʼérepa ndaikatúi jaʼe katuete ohotaha yvágape umi persóna oñandúva pe espíritu sánto oipytyvõha chupekuéra. 	 Piyé awaké dhéwé isa ngerti nèk ora kabèh sing nampa roh suci bakal dipilih urip ing swarga?


Péicha haʼe ohechauka orrespetaha imenarãme. 	 Rasa ngajèni kuwi mbokmenawa saiki wis dianggep kuna.


Jesús voi oñekuaveʼẽ omano hag̃ua ñanderehehápe ikatu hag̃uáicha jarrekupera jey Adán operde vaʼekue.* 	 Ora suwé manèh, kersané Gusti Allah kanggo bumi firdaus bakal kelakon.


Upéva ohechauka chéve ikatuha akambia. 	 Saka ukara kuwi, aku ngerti nèk aku isih isa didandani.


La Biblia ningo Ñandejára Ñeʼẽ, ha pype jatopáta pe añetegua umi ánhel rehe (2 Timoteo 3:16). 	 (2 Timotéus 3:16) Apa kandhané Alkitab?


MBAʼÉICHAPA ÑAÑEʼẼ VAʼERÃ 	 PIYÉ CARANÉ NGOMONG?


Chemanduʼa jave chemitã tiémpore, ou che akãme mbaʼéichapa umi família oĩva upépe oiko vaipa vaʼekue oñondive. 	 Akèh keluarga sing padu ing kono.


Ótro katu oguerovia ñanase jeytaha, ha oĩ avei heʼíva ñamanóramo japaitemaha. 	 Ana uga sing percaya nèk wong mati bakal dilairké manèh nganggo wujud liya.


Pe Traducción del Nuevo Mundo 2013-pe oĩva ingléspe, oñemoĩ Jehová réra 7.216 vése. 	 Alkitab New World Translation sing anyar taun 2013, nggunakké jenengé Gusti Allah ping 7.216.


¿Og̃uahẽnepa peteĩ tiémpo ndaiporiveihápe violénsia? 10 	 Apa Mungkin Tumindak Kasar Bakal Ora Ana Manèh ing Donya? 10


¿Mbaʼéicha rupípa Ezequías ivuenoiterei vaʼekue? 	 (Wacanen 2 Para Raja 18:5, 6.)


Péro umi expérto ohesaʼỹijo hetaiterei kópia ha traduksión yma guare, ha otopa hikuái saʼieterei versíkulo idiferenteha ojuehegui. 	 Ning, para ahli Alkitab teliti nyinaoni tulisan kuna sing cacahé éwon, lan terjemahan Alkitab jaman mbiyèn.


Katuete ñamombaʼetereíta peteĩ rregálo oñemeʼẽramo ñandéve hústo upe ñaikotevẽ vaʼekue. Epensamína por ehémplo nderasy vaietereiha ha reikotevẽ peteĩ tratamiénto osalvátava nde rekove, péro nde ndaikatúi repaga upéva hepyeterei rupi. 	 Contoné, nèk panjenengan ora isa mbayar perawatan keséhatan sing isa nylametké urip, banjur ana wong sing gelem mbayari, panjenengan mesthi maturnuwun lan ngajèni banget bantuan kuwi.


Ikatu voi oime nderehecháiva peteĩ Biblia upe idiómape. 	 Mbokmenawa panjenengan ora isa lan pancèn durung tau weruh.


Haʼe cheinvitámi avei roʼu hag̃ua te, oguerúmi chéve tembiʼu ha oskrivi chéve kárta ha tarhéta. 	 Dhèwèké ngajak ngombé tèh, nggawakké aku panganan, lan ping bola-bali nulis surat lan kartu kanggo aku.


Ha áño 36-pe oñepyrũ opredika umi ndahaʼéivape hudío. 	 Malah, ing taun 36 M, dhaérahé klebu sing dienggoni wong dudu Yahudi.


Peteĩ dokuménto egipcio ojeskrivi vaʼekue mas de 1.200 áño Jesús tiémpo mboyve oñeʼẽ vaʼekue umi gerréro kananéore, ha heʼi oĩha orekóva mas de 2 métro 40. 	 Ana dokumén ing Mesir saka abad 13 SM uga nerangké nèk ana prajurit sing gagah prakosa ing Kanaan dhuwuré luwih saka 2,4 mèter.


Umi oñoamigoitéva ningo oñemongeta meme oñondive, ha upéva omombareteve iñamista. 	 Semono uga, Gusti Allah péngin awaké dhéwé ngobrol bèn isa dadi kanca akrabé.


Jaikuaa hag̃ua, tekotevẽ jahecha moõpa oñepyrũ raʼe ojeguerovia ko mbaʼe. 	 Jawabané ana hubungané karo sejarah saka jaman Mesir kuna.


Ani elee pyaʼe pyaʼe, síno ejepyʼamongeta pe releévare. 	 Aja mung péngin maca nganti rampung.


¿Mbaʼérepa iñimportánte peteĩ persóna oñeporandu mbaʼérepa ojevautisase? 	 Apa maksudé janji ngabdi, lan apa hubungané karo dibaptis?


Umi unhído ni michĩmi ndodudái ojeporavo hague. 	 Wong sing dipilih ora bakal gojag-gajeg, merga wis ngerti.


¿Ha mbaʼépa ikatu jaʼe umi método ojepurúvare ñane tiémpope ojekuaa hag̃ua ñane renonderã? 	 Kroesus dadi kalah lan kélangan kabèh merga percaya karo ramalan kuwi.


2:19, 20). Upe tiémpo guive, Ñandejára siervokuéra oipuru pe kapasida orekóva oñekomunika hag̃ua, ikatu hag̃uáicha omombaʼeguasu Jehovápe ha oñeʼẽ hese ótrope. 	 (Pd. 2:19, 20) Sakwisé kuwi, umaté Gusti Allah nggunakké basa kanggo ngluhurké lan nyritakké bab Yéhuwah marang wong liya.


Haʼe ou kuri hoʼa ha oñelastima vai, ha oikuaase ojerrekupera jeýtapa. 	 Contoné, Raja Ahazia, anaké Akhab lan Izébèl, mikir apa bakal mari.


Pe ao oipurúva jepi David oñatende hag̃ua ijovechakuérare idiferentete peteĩ armadúragui, péro haʼe odesidi omonde jeýnte upéva oho hag̃ua oñorairõ Goliátndi (1 Samuel 17:38-40). 	 (1 Samuèl 9:2) Dawud nyopot kabèh piranti perang mau lan milih klambi sing digunakké wektu dhèwèké angon wedhus.—1 Samuèl 17:38-40.


Ha oñeʼẽrõ guare pe añeteguáre, heʼise kuri jaikuaa porã vaʼerãha mbaʼépa añetehápe omboʼe la Biblia. 	 Dadi, ibadahé awaké dhéwé ditampa Gusti Allah nèk cocog karo wulangané Alkitab lan dituntun roh suci, ora gumantung panggonané.


Ko sónape oike Celesiria, Fenicia, Samaria ha Judá, ha provávlemente oñegoverna Damasco guive. 	 Sing klebu ing propinsi kuwi yaiku Sele-Siria, Fénisia, Samaria, lan Yéhuda. Pusat pamréntahané kétoké ana ing Damaskus.


Ha heʼi: “Káda semána ningo cherasẽ ha sapyʼánte ni ndaikatúi ake. 	 Yasmine uga ngrasakké kuwatir sing kebangeten.


Por ehémplo, heta persónagui oiko mboyve Testígo, opita, ojedroga térã ohecha vaʼekue pornografía. 	 Contoné isa mandheg ngrokok, ora nganggo narkoba manèh, lan ora nonton manèh sing saru-saru utawa pornografi.


Péro ikatu hag̃uáicha pe informasión og̃uahẽ ñane korasõme ha jaagradese Jehovápe, tekotevẽ japausaʼimi ha ñapensa porã la jaleévare. 	 Uga kesempatan kanggo ndonga ngucap sokur marang Yéhuwah kanggo kabèh sing wis disinaoni.


Péro amalisia ndojetratavaíri Sárape pe palásiope, síno ojetrata chupe rréinaicha. 	 Ning, ing kono kétoké Sara malah dadi tamu sing diajèni, dudu dadi tawanan.


Pe mitã ruguy ningo oñepyrũ okoagula porã pe primera semána onase haguépe ae. 	 Hukum Musa mréntahké cah lanang disunat wektu umuré wolung dina.


Haʼe opyta en kóma 5 día ha upéi omano. 	 Bapakku koma limang dina sakdurungé mati.


Péro naiporãi jatrata chupekuéra umi persóna famósoicha. 	 Ning, nèk awaké dhéwé nganggep wong-wong kuwi kaya bintang film, kuwi tegesé malah ora ngajèni.


Ko rrevísta ohechauka mbaʼérepa jaʼekuaa umi cuatro kavaju arigua ohechaukaha koʼẽrõitéma opataha umi mbaʼe vai oikóva. 	 Majalah Warta Penting iki nerangké piyé crita bab jaran papat lan sing nunggang kuwi isa dadi kabar apik kanggo kita.


15. a) ¿Mbaʼéichapa oñeñandu vaʼekue algúno ermáno ojapóva ipárte pe Eskuéla Jaiporukuaa Hag̃ua la Bíbliape? b) ¿Mbaʼéichapa nde reñeñandu oñekumpliha nderehe Salmo 32:8? 	 15. (a) Ana pengalaman apa waé bab wong-wong sing éntuk tugas ing Sekolah kanggo Mulang Alkitab? (b) Piyé janjiné Yéhuwah sing ditulis Jabur 32:8 kelakon ing urip panjenengan?


Eheja kuatiaroguépe jeheka 	 Nolak nemokake ing kaca


Ko artíkulope ha umi mbohapy oúvape oñekambia umi téra. 	 Ing artikel iki lan telung artikel sakbanjuré, dudu jeneng asliné.


Jahupytýta mokõi mbaʼe Adán operde vaʼekue: jaikóta vyʼápe peteĩ paraísope ha Ñandejára ñandeguerohorýta (Apocalipsis 21:3). 	 Panjenengan isa yakin nèk wong-wong sing manut bakal diberkahi lan isa urip bungah ing Firdaus, kaya sing wis diilangké Adam mbiyèn.—Wahyu 21:3.


Abrahán ‘okyhyje vaʼekue Ñandejáragui’, upévare ndojaposéi mbaʼeve ombopochýtava chupe (Heb. 5:7). 	 (Ib. 5:7) Nèk péngin dadi kancané Yéhuwah, awaké dhéwé butuh rasa wedi kuwi.


Ñanekonsola ha ñanemokyreʼỹ. 	 Tetep kuwat senajan ngadhepi masalah.


7 Ñañeʼẽramo hendapeʼỹ, ikatu hína umi hénte nontendéi térã ndoaseptái la jaʼéva (elee Proverbios 15:23). 	 7 Nèk wektuné ora pas kanggo omong, wong liya isa ora ngerti maksudé utawa ora gelem nampa. (Wacanen Wulang Bebasan 15:23.)


Pe ánhel heʼi chupe: “Koʼã mbaʼe opytáta ñemiháme og̃uahẽ meve upe ára paha”. 	 Malaékat mau kandha, ”Wis ta, Dhanièl, lungaa awit pangandika iki bakal tetep winadi lan sègelen nganti wekasaning jaman.”


Umi isrraelíta idesovediénterõ guare, ombou chupekuéra heta plága ha “mbaʼasy” (Deut. 28:58-61). 	 (PT. 28:58-61) Ning, ing wektu liya Yéhuwah ngayomi bèn umaté ora lara.


¿Mbaʼéicha rupípa oiko ko desgrásia vaiete? 	 Alas kuwi kobong kayané merga ana sepur sing metu geniné liwat kono.


Algúno oñemboʼe ipyʼaite guive, ha ótro katu orresitánte de memória umi orasión. 	 Akèh wong ndonga merga péngin lulus ujian, menang jagoan olahragané, njaluk tuntunané Gusti Allah bèn keluargané ayem, utawa alesan liyané.


Ko rrevísta nepytyvõta reikuaa hag̃ua upéva ha avei rejeroviave hag̃ua umi Biblia jarekóvare koʼág̃a. 	 Piyé carané perjuangan mau nggawé panjenengan percaya nèk Alkitab sing saiki isih kaya asliné?


POVLASIÓN 	 PENDHUDHUK


¿Heʼípa la Biblia mboy unhídopa hembýta ko yvy ape ári oñepyrũ vove pe jehasa asy guasu? 	 Apa kandhané Alkitab bab jumlahé sing dipilih munggah swarga, sing isih urip ing bumi, wektu sangsara gedhé?


Ñandejára Ñeʼẽme ojehai voi: ‘Che añevengáta ha amyengoviáta chupekuéra hembiapo vaikuére, heʼi Jehová’”. 	 Ingsun kang bakal malesaké,’ mangkono pangandikaning Pangéran.”


¿Mbaʼéichapa umi ermáno imitãva ikatu oipytyvõ oĩ hag̃ua unida kongregasiónpe? 	 Apa sing isa ditindakké para sedulur enom bèn jemaat rukun?


La Biblia tuicha avei ñanekonsola omeʼẽvo ñandéve peteĩ esperánsa iporãitereíva. 	 Alkitab uga mènèhi pengarep-arep kanggo mbésuké.


Péro upéva ndeʼiséi katuete káda uno jarekoha peteĩ ánhel de la guárda, síno la Jesús heʼise vaʼekue haʼe ke umi ánhel oñeinteresaitereiha umi kristianokuérare. 	 Yésus sakjané mung arep nerangké nèk para malaékat kuwi nggatèkké saben muridé Yésus.


Ñandejára Ñeʼẽme ojehai voi: ‘Che añevengáta ha amyengoviáta chupekuéra hembiapo vaikuére, heʼi Jehová’” (Romanos 12:19). 	 Aja lali nèk Gusti Allah wis ngomong ngéné nang Kitab: ’Aku sing bakal mbales, Aku déwé sing bakal tumandang.’”


Upéi añepyrũma cherasẽ, ajepyʼapyeterei ha saʼíma ake. Ha upéva cheperhudikáma”. 	 Iki kebiasaan sing èlèk merga nggawé aku dadi kuwatir, ora isa turu, lan kerep nangis.”


Upe rire Ciro olivera umi judío oĩ vaʼekue Babilóniape ha omondo chupekuéra Jerusalénpe omopuʼã jey hag̃ua pe siuda. Upérõ ningo ojapóma kuri 70 áño oñehundi hague Jerusalén. 	 Sakwisé ngalahké Babilon, Korès mbébaské wong-wong Yahudi sing ditawan bèn isa bali menyang Yérusalèm lan mbangun manèh kutha Yérusalèm sing wis diancurké 70 taun sakdurungé.


18 Ñande jareko avei hetave eskuéla ñanepytyvõva ñandekatupyryve hag̃ua. Por ehémplo, oĩ pe Eskuéla del Ministério del Rréino, Eskuéla Prekursorkuérape g̃uarã, Eskuéla Oñembokatupyryve hag̃ua umi Opredikávape, Eskuéla Superintendénte ha Hembirekópe g̃uarã, ha Eskuéla umi oĩvape Komite de Sukursálpe ha Hembirekópe g̃uarã. 	 18 Ana sekolah-sekolah liyané, contoné Sekolah kanggo Pinituwa lan Abdiné Jemaat, Sekolah kanggo Perintis, Sekolah kanggo Penginjilé Kratoné Allah, Sekolah kanggo Pinituwané Wilayah lan Bojoné, lan Sekolah kanggo Panitya Cabang lan Bojoné.


Upéicha haʼe ñanerendúta avei ñañemboʼe jave chupe. 	 Yéhuwah isa mirengké kabèh dongané awaké dhéwé.


Jesús oguerohory chupe ojeroviaiterei haguére ha omonguera imembykuñáme (Mateo 15:27, 28). 	 Yésus ngalem imané wong wédok kuwi, banjur nambani anaké.—Matéus 15:27, 28, NW.


Avei ñambyaíta pe konfiánsa oĩva ermanokuéra apytépe (1 Tes. 4:3-8). 	 (1 Ts. 4:3-8) Pikiren uga, piyé perasaané wong wédok nèk ngonangi bojoné nonton sing saru-saru?


Ha aiméramo jepe Estados Unídospe, ajapóma peteĩ rrevisíta peteĩ persóna oikóvape Chínape. 	 Malah, wong sing tanggepané apik kuwi ana ing negara Cina.


Ko téxto ojeporavo áño 2016-pe g̃uarã. 	 Ayat kuwi dipilih dadi ayat kanggo taun 2016.


¿Mbaʼéichapa jahechauka ‘ñanemanduʼa memeha umi oĩvare préso’? 	 Piyé carané éling karo sedulur sing dipenjara?


Upepete Samuel oavri pe aséite ryru ha oñohẽ michĩmi David akãre ha onombra chupe rreirã iñermanokuéra rovake. 	 Ing ngarepé kakang-kakangé Dawud, Samuèl mbukak wadhah saka sungu kéwan sing isiné minyak kusus, banjur ngesokké minyak kuwi ing sirahé Dawud.


ONASE: 1928-PE 	 LAIR TAUN: 1928


Por ehémplo, oĩ jave peteĩ persóna oñeʼẽva, jahechaukáta jarrespetaha chupe ñahendu porãvo umi mbaʼe heʼíva (Job 6:24). 	 (Ay. 6:24) Uga, ora ngomongké bab sing dudu urusané awaké dhéwé, lan sing wong liya ora perlu ngerti.


Avei oĩ párte ojetradusi vaíva, ha oĩ párte orekóva hetave versíkulo noĩriva umi kópia de la Biblia ymave guarépe. 	 Terjemahan kuwi ana sing salah lan ditambahi ayat sing ora ana ing tulisan kuna sakdurungé.


Omombeʼu oréve ko yvýgui oikotaha peteĩ paraíso ha heʼi avei rovyʼataha rojapóramo la Biblia heʼíva (Salmo 37:10, 29; Isaías 48:17). 	 Ibu crita bab Pirdus ing bumi mbésuk lan manungsa isa urip tentrem nèk manut pathokané Alkitab.—Jabur 37:10, 29; Yésaya 48:17.


Pe palávra griéga ojepurúva jepi la Bíbliape ojeʼe hag̃ua ñaneonrrádo vaʼerãha ojepuru jepi avei oñeñeʼẽ hag̃ua umi mbaʼe iporãvare ha hekopeguávare. 	 Ing Alkitab, tembung Ibrani sing diterjemahké ”jujur” ana hubungané karo ”bab sing becik”.


9 Koʼág̃a, og̃uahẽ mboyve pe jehasa asy guasu, jareko heta oportunida jahechauka hag̃ua jahayhuha ñane ermanokuérape. 	 9 Akèh kesempatan kanggo nduduhké katresnaning pasaduluran sakdurungé mulainé sengsara gedhé.


Péro mama ha papa siémpre ipasiénsia orerehe”. 	 Ning, wong tuwaku ora gelem nuruti.”


¿Mbaʼépa ojapo vaʼerã tuvakuéra ifamília okonfia hag̃ua hesekuéra? 	 Piyé wong tuwa isa dadi kancané anaké?


Umi teólogo oĩva la Sorbónape pyaʼe porã voi oñepyrũma okontrolapaite Lefèvre travahokue. Ha sapyʼaitérõ g̃uarã omandáma hikuái tojehapy entéro rovake pe Nuévo Testaménto haʼe otradusi vaʼekue. 	 Para téolog ing Sorbonne langsung nliti terjemahané Lefèvre, banjur mréntahké bèn terjemahan Kitab-Kitab Yunani kuwi diobong ing ngarepé wong akèh.


Péro Ñandejára ojapo álgo omeʼẽ jey hag̃ua yvyporakuérape upe oportunida. 	 Gusti Allah nebus utawa nuku manèh sing wis diilangké Adam, yaiku pengarep-arep urip saklawasé kanggo keturunané.


14, 15. a) ¿Mbaʼéichapa ikatu jahechauka jajeroviaha Jehováre ñaaguanta jave umi provléma káda diagua? b) Emombeʼu mbaʼéichapa peteĩ família Asiagua ohechauka ojeroviaha Jehováre. 	 14, 15. (a) Piyé carané nduduhké iman sing kuwat ing urip saben dina? (b) Critakna pengalamané wong sing imané kuwat.


Koʼã mbaʼe ningo chegustaiterei. 	 Aku uga seneng nginjil karo jemaat.


Pablo ningo oakonseha vaʼekue iporãveha japyta soltéro, péro upéicha avei heʼi: “Ndarekói mandamiénto ñande Ruvichágui, péro haʼéta che apensáva” (Mateo 19:11; 1 Corintios 7:25). 	 Nanging aku nglairaké panemuku.”—Matéus 19:11; 1 Korinta 7:25. Sakliyané kuwi, Alkitab nduduhké nèk ing abad kapisan akèh rohaniwan Kristen sing nduwé bojo, salah sijiné yaiku rasul Pétrus.


Peteĩ ánhel heʼi Felípepe osegi hag̃ua pe tape ohóva desiértore Jerusaléngui Gázape, opredika hag̃ua peteĩ etíopepe, ohóva hína kuri Jerusalénpe omombaʼeguasu hag̃ua Ñandejárape (Hechos 8:26-33). 	 Ana malaékat sing ngarahké Filipus supaya lunga menyang dalan sepi saka Yérusalèm menyang Gaza lan nginjil marang wong Étiopia sing bar ngibadah ing Yérusalèm.—Para Rasul 8:26-33.


Upéicharõ, Jesús omboʼese kuri idisipulokuéra nodependemoʼãveimaha peteĩ edifísiore térã peteĩ lugár rehe oadora hag̃ua Ñandejárape, tahaʼe pe sérro Guerizim, pe témplo oĩva Jerusalénpe térã oimeraẽ ótro lugár sagrádo. 	 Ora kudu ing Gunung Gérizim, omahé Gusti Allah ing Yérusalèm, utawa panggonan suci.


“Che aikuaa ymaitereíma ojeskrivi hague la Biblia, upévare arrespeta upe lívro. 	 ”Aku ngajèni Alkitab, merga kuwi buku kuna lan krungu-krungu paling akèh dicétak.


Ko mbaʼasy ivaietéva ikatu oafekta umi nérvio oĩva ñande pire guýpe ha ombyaiete ñande pire. 	 Lara kusta sing parah isa nyerang saraf lan nyebabké cacad sakterusé.


¿Heʼisépa upéva ikuentaveha ñakirirĩnte ani hag̃ua ñamoñeñandu vai ótrope? 	 (WB. 18:21) Ning, apa kuwi tegesé awaké dhéwé ora éntuk ngomong apa-apa merga wedi salah?


Por ehémplo, Lucas 3:27-pe heʼi Sealtiel haʼe hague “Nerí raʼy”, péro añetehápe itúa tee héra vaʼekue Jeconías (1 Crónicas 3:17; Mateo 1:12). 	 (1 Babad 3:17; Matéus 1:12) Séaltièl kayané dadi bojoné anaké wédok Néri sing ora disebut jenengé. Dadi, Séaltièl kuwi mantuné Néri.


Umi júnta vai ningo ñandeperhudika, péro umi amígo iñeʼẽrendúva Jehovápe ñanepytyvõ ñamombarete hag̃ua ñande fe (1 Cor. 15:33). 	 Ning, kanca sing apik isa mbantu nguwatké iman. (1 Kr. 15:33) Kuwi sebabé awaké dhéwé dikon terus mèlu pakumpulan ibadah.


Umi ermáno ha ermána aréma omenda vaʼekue, omoĩ vaʼerã ehémplo umi omenda ramovévape. 	 Nèk wis suwé urip bebojoan, isa dadi tuladha kanggo wong sing durung suwé bebojoan.


Pe heʼíva Salmo 68:6 tuichaiterei oipytyvõ chupe: “Ñandejára omeʼẽ hogarã umi oĩvape haʼeño” (TNM). 	 Sakwisé ngalami akèh masalah dhèwèké ngrasa sedhih lan kesepian wektu ndelok wong liya isa bungah bareng karo keluargané.


Entéro ningo jajavýnte voi, tahaʼe ñanemitã, ñandeeda, térã ñandevaléramo jepe peteĩ mbaʼépe. 	 Kita kabèh isa nggawé kesalahan ora masalah umur utawa sepira akèhé pengalamané kita.


Kon el tiémpo koʼã kópia tuichaiterei ideprovécho vaʼekue umi héntepe, koʼýte umi kristiánope (Hechos 15:21). 	 Kitab-kitab kuwi padha karo sing digunakké wong-wong saiki, klebu wong Kristen.—Lelakoné Para Rasul 15:21.


Entéronte ñaikotevẽ peteĩ ñanekonsola vaʼerã 	 Awaké Dhéwé Butuh Panglipur


“Che aikuaa porã Jehová odefendetaha umi hénte iñumíldevape, ha ojapotaha hustísia umi imboriahúva rehehápe” (Salmo 140:12, TNM). 	 ”Kawula sumerep, bilih Pangéran Yéhuwah badhé ngadili prakawisipun tiyang ingkang katindhes, sarta badhé mbélani prakawisipun tiyang papa [sengsara].”


Jehová ningo ohayhu, ipasiénsia ha ontende umi oñehaʼãmbaitévape ojapo la Biblia heʼíva, ha aagradeseterei chupe upévare. 	 Untungé, Yéhuwah kuwi sabar lan welas asih, sarta pangertèn marang wong-wong sing ngupaya ngetrapké piwulangé Alkitab.


Asegi cuatro tratamiénto ajerrekupera hag̃ua, péro lomímonte ndaikatúi apoi pe drógagui. 	 Alonso kandha, ”Aku ora isa bébas saka kebiyasaan iki senajan wis mara ing patang pusat réhabilitasi.


Ñande avei jahechakuaa vaʼerã mbaʼe kultúra, kostúmbre ha kreénsiapa oreko umi hénte oikóva japredikahárupi. Péicha jaikuaáta mbaʼe moméntopepa iporãve ñañeʼẽ chupekuéra. 	 Awaké dhéwé uga isa mikirké budaya lan agamané wong liya ing dhaérahé awaké dhéwé, bèn isa ngerti wektu sing cocog kanggo martakké kabar apik.


Oiméramo Ñandejára ndoproivíri umi líder rrelihióso omenda, ¿mbaʼére piko upéicharõ Jesús ha Pablo heʼi iporãveha japyta soltéro? 	 Nèk praktèk selibat kuwi ora diwajibké, apa sebabé Yésus lan Paulus kandha bab paédahé tetep lajang?


Ojapóma haimete 2.000 áño la Biblia opromete hague: “Haʼe omokãmbaitéta hesaykuéra, ndaiporimoʼãvéima omanóva, oñembyasýva, hasẽva ni hasýva”. Koʼẽrõite ningo Jehová okumplíta ko promésa. Ha upérõ avave nomanomoʼãvéima, ndaiporimoʼãvéima hénte aña ni mbaʼeve ñanembosufríva. 	 Kaya sing wis dijanjèkké kira-kira 2.000 taun kepungkur, ”Panjenengané bakal ngusapi sakèhé luh saka ing mripaté, lan bakal ora ana pati manèh; kasusahan lan pasambat apadéné karubedan iya bakal wus ora ana; amarga samubarang kang lawas wus padha kapungkur.”


Añetehápe ningo iñimportánte rehupytyka ne famíliape umi mbaʼe oikotevẽva, péro iñimportanteve hína reipytyvõ chupekuéra oñemoag̃ui hag̃ua Ñandejárare (1 Timoteo 5:8). 	 Sing paling penting kuwi ora mung nyukupi kebutuhan jasmani, ning uga kebutuhan rohani. (1 Timotéus 5:8) Panjenengan perlu dadi conto ora mung liwat omongan, ning uga liwat tumindak.


Ikatu voi oime umi mbaʼe ohecháva pe palásiope iporãve jey umi mbaʼe oreko vaʼekuégui Úrpe. 	 Apa dhèwèké bakal kegodha lan péngin urip ing kono, sing luwih méwah timbang ing Ur mbiyèn?


Ñesẽ 	 Metu


Pe oporohayhúva ndojapói ivaíva hapicháre; upéicharõ pe oporohayhúva okumpli hína pe Léi” (Rom. 13:8-10). 	 (Rm. 13:8-10) Para abdiné Allah kudu nresnani wong liya senajan urip karo wong-wong jahat, kasar, lan ora rukun ing donya sing dikwasani Iblis.


Omanóta Vove Peteĩ Jahayhúva 	 Wektu Sing Ditresnani Lara Parah


¿Ikatúpa ñaipytyvõ peteĩ ermána térã ermáno ijedávape opredika hag̃ua? 	 Apa isa mbantu sedulur sing wis tuwa wektu nginjil?


¿Mbaʼépa Ñandejára opensa umi gérrare koʼág̃a? 	 Piyé tanggepané Gusti Allah bab perang ing jaman saiki?


Enhepynru Apy 	 Aplikasi


Haʼe heʼi: “Ahechakuaa aipuru jave umi konsého bíblico akonsola hag̃ua ótrope astudia jave hendivekuéra la Biblia, upe moméntope Jehová chekonsolaha avei”. 	 Dhèwèké kandha, ”Aku mbantu sing sinau Alkitab karo aku nganggo ayat-ayat sing isa nentremké atiné lan aku sadhar jebulé iki carané Yéhuwah nglipur lan nentremké atiku.”


Por ehémplo, haʼe heʼi yvyporakuérape ndovaleiha oporojuka. 	 Contoné, Yéhuwah ngekèki préntah ora éntuk matèni wong liya.


Jesús heʼi chupe: “Rehayhu vaʼerã Jehová nde Járape nde pyʼaite guive, ne álma rugua guive, ha opa ne arandukue reheve” (Mat. 22:35-37). 	 (Mt. 22:35-37) Yésus nerangké nèk tresna marang Yéhuwah kuwi sing kudu dadi alesan utama dibaptis dadi Seksi-Seksi Yéhuwah.


Heta koʼã gravasión ikatu retopa Internétpe ko direksiónpe: www.jw.org/gug. 	 Ana rekaman Alkitab lan wacan-wacan Alkitab ing situs jw.org.


Koʼẽrõitéma Ñandejára Rréino ojokóta mil áño aja chupekuéra ha ojapo jeýta ko yvýgui peteĩ paraíso neporãmba jepéva. 	 Sakwisé Kratoné Allah mréntah 1.000 taun ing bumi firdaus, makhluk-makhluk roh sing jahat kuwi bakal diwènèhi kesempatan sepisan manèh kanggo nguji manungsa.


12 Rekakuaávo rehóvo, oime vaʼerã rehecháma heta persóna ojevautisaha. Umíva apytépe ikatu oĩ ne amigokuéra, ne ermáno o ne ermána. 	 12 Wektu tambah umur, mbokmenawa kowé ndelok akèh sing wis dibaptis, klebu kanca lan sedulur kandhungmu.


Upépe haʼekuéra oho avei umi testígo de Jehová kongregasiónpe. 	 Ing kana, Poli lan anaké nggabung karo jemaaté Seksi-Seksi Yéhuwah.


Jehová siémpre oexistíva, péro Jesucristo nahániri, pórke Ñandejára ojapo chupe. 	 Yésus digawé Gusti Allah, mula ana wiwitané.


¿Mbaʼéichapa ñanepytyvõ umi ánhel? 	 Carané Malaékat Mbantu Panjenengan


Ha añemoag̃uive hag̃ua umi oñehaʼãvare avei oñekomporta Ñandejárape ogustaháicha, amoĩ peteĩ lístape mbaʼe mbaʼépa ikatu ajapo hendivekuéra. 	 Sophia nyimpulké, ”Aku sadhar nèk aku perlu nduwé hubungan sing luwih cedhak manèh karo Yéhuwah. Yéhuwah kuwi Pribadi sing paling apik.


Ko artíkulope jahecháta Abrahán ehémplo (elee Santiago 2:23). 	 (Wacanen Yakobus 2:23.) Piyé Abraham isa dadi kancané Gusti Allah?


Upévare, nde avei ikatu rejerovia Jehová okontestataha ne ñemboʼe ha ndegiataha remongakuaa hag̃ua ne família. 	 Yéhuwah bakal mbantu panjenengan nduduhké katresnan, lan nduwèni sipat andhap asor, sarta pangertèn.


Ymaiterei guive ha koʼág̃a peve yvyporakuéra osufri gueteri Adán ha Eva ojerrevela haguére. 	 Apa sing ditindakké Adam lan Hawa kuwi ana pengaruhé nganti saiki.


Ndareíri peteĩ isrraelíta hérava Boaz oguerohoryeterei chupe. 	 Kuwi uga nggumunké Boas, sing ngalem Rut merga ana ing ”ayoming swiwiné” Yéhuwah.


Myanyhẽjey 	 Balèni Amot


Upévo umi oĩva Judéape odipara vaʼerã okañy umi sérrore; umi oĩva Jerusalénpe osẽ vaʼerã upégui, ha umi oĩva okáre animoʼãke oike upépe” (Lucas 21:20, 21). ¿Oñekumplípa raʼe Jesús heʼíva? 	 (Lukas 21:20, 21) Apa kuwi kelakon?


Ikatu oime reñeñandu jepi Job oñeñandu haguéicha. 	 Mbokmenawa panjenengan lara parah lan kétoké ora isa mari.


JESÚS OĨ ÑANDEJÁRA DERÉCHAPE 	 YÉSUS MANGGON KARO GUSTI ALLAH


Hetápe avei oipytyvõ pe seksión oĩva jw.org-pe oĩva españólpe, hérava ¿QUÉ ENSEÑA REALMENTE LA BIBLIA? (GUÍAS DE ESTUDIO). 	 Kowé isa ndelok ing bagéan AJARAN ALKITAB.


Áño 1509-pe, Lefèvre ojapo peteĩ lívro okomparahápe cinco versión ojejapo vaʼekue umi sálmogui idióma latínpe,* umíva apytépe peteĩ versión pe Vulgátagui haʼe voi okorrehi vaʼekue. 	 Ing taun 1509, Lefèvre nggawé perbandhingan saka limang terjemahan kitab Jabur ing basa Latin sing béda-béda,* klebu Vulgata sing wis dibenerké dhéwé.


¿Mbaʼérepa Abrahán heʼi chupekuéra Isaac ou jeytaha hendive? 	 Apa Abraham ngapusi, padhahal sedhéla manèh Iskak bakal dikurbanké?


Tiémpo rire peteĩ che kompañéra de traváho cheinvita avisita hag̃ua ifamíliape. 	 Ora suwé sakwisé kuwi, kanca kerjaku ngundang aku mara ing omahé.


Haʼekuéra ndokyhyjéi vaʼekue omombeʼu hag̃ua upéva ni umi ojuka vaʼekuépe Jesúspe (Hechos 4:1-3, 10, 19, 20; 5:27-32). 	 (Lelakoné Para Rasul 4:1-3, 10, 19, 20; 5:27-32) Apa mungkin para muridé wani martakké, nèk ora yakin tenan Yésus diuripké manèh?


Oñemeʼẽmbaite Jehová servísiope ha oviaha opredika hag̃ua heta lugár rupi, por ehémplo Síriape, Asia Menor, Macedonia ha Judéape. 	 Paulus tenanan anggoné nginjil, buktiné isa nginjil ing akèh panggonan klebu Siria, Asia Kecil, Makédonia, lan Yudéa.


Péro peteĩ día, pe kuñakarai ohenói Láurape ojerure hag̃ua chupe perdón ha heʼi avei chupe natekotevẽveimaha opaga upe odevéva. 	 Dadi, Wulan nggolèk gawéan liya lan njaluk tulung marang juragané sing mbiyèn bèn tagihan utangé dikurangi.


Ñanemanduʼa vaʼerã ndajaikuaaiha añetehápe mbaʼeichaitépa rakaʼe oiko upéva, péro ikatu por ehémplo ñañeimahina Enoc hatã odiparaha ohóvo. 	 Bayangna Hénokh lagi mlayu-mlayu, wis kekeselen, dioyak-oyak karo para mungsuhé sing nesu banget merga krungu kabar paukuman sing diwartakké Hénokh.


Haʼe okompara ikuerpokuéra peteĩ ‘ógare’, ha heʼi: “Ñande ñaiméva ko ógape ñanepyahẽ ha jajepyʼapyeterei, ndahaʼéi jahejaségui ko óga jaipeʼaramoguáicha peteĩ ao, síno jarresiviségui pe óga yvagapegua. Péicha pe jeikove opaveʼỹva omyengoviáta ñande rete omanóvape” (2 Cor. 5:4). Ndahaʼéi ningo koʼã kristiáno unhído omanoséntemava. 	 Dhèwèké mbandingké awaké wong kuwi karo ”tarub” utawa téndha, lan kandha, ”Sabab salawasé isih manggon ing tarub iki, kita nggresah lan kabotan, awit kita kapéngin nganggo sandhangan kang anyar iku, ora nganggo cucul sandhangan kang lawas, supaya kang kena ing pati kauntala déning urip.” (2 Kr. 5:4) Wong kuwi ora péngin mati.


Ohokuévo ojagarra peteĩ ita ivosaʼígui ha omoĩ pe óndape, upéi hatã ovolea ha ombohyapu voi. 	 Banjur ndèlèhké watuné ing umbané lan diubengké ing ndhuwur sirahé nganti muni swarané.


Péro Jesús heʼi porã chupekuéra: “Aha vaʼerã ótro siudápe amombeʼu hag̃ua umi marandu porã oñeʼẽva Ñandejára Rréinore. 	 Yésus ora gelem manut. Yésus ngendika, ”Injilé Kratoning Allah iku iya kudu Dakwartak-wartakaké menyang ing kutha-kutha liyané uga, sabab iya iku preluné anggonKu kautus.”


Ndajaipotáiramo pe y ipuʼaka ñanderehe, tekotevẽ jayta ha ñasẽ upégui. 	 Semono uga, awaké dhéwé kudu ngupaya bèn ora dipengaruhi donyané Iblis.


Upe riremi, peteĩ asajepyte hakuve jave og̃uahẽ hógape mbohapy kuimbaʼe haʼekuéra ndoikuaáiva. 	 Wektu kuwi hawané panas, ning Abraham langsung mlayu nemoni tamu-tamu kuwi.


Pe hénte aty hetáma oviaha ha mombyrýma oike Canaánpe. 	 Rombongané Ribkah ngliwati negara Kanaan lan dhaérah Négeb sing dalané angèl.


Aarón familiare apytégui, heta oservi vaʼekue kómo saserdóte, péro mbovymínte umívagui oiko vaʼekue saserdóte guasu. 	 Wektu Israèl dijajah negara liya, pamréntah sing nguwasani Israèl milih lan ngganti imam Yahudi sakpénaké dhéwé.


ANASE áño 1926-pe Croóksvillepe (Ohio, Estados Unidos). 	 AKU lair taun 1926 ing Crooksville, Ohio, Amerika Serikat.


Haʼe oho oiko kampañaháre estádo de Victóriape, ha upépe omenda che sýre. 	 Dhèwèké manggon ing dhaérah pinggiran Victoria.


Umi hénte oñandu jave hoʼataha, pyaʼe oñakarama jepi oimeraẽ mbaʼére. 	 Wektu rumangsa arep tiba, wong biyasané gondhèlan barang utawa wong liya sing ana ing cedhaké.


Apocalipsis 21:4: Ñandejára “omokãmbaitéta hesaykuéra, ndaiporimoʼãvéima omanóva, oñembyasýva, hasẽva ni hasýva. 	 Wahyu 21:4: ”[Gusti Allah] bakal ngusapi sakèhé luh saka mripaté wong-wong kuwi.


Por ehémplo, peteĩ okasiónpe Jesús ohórõ guare ovisita chupekuéra, Marta ipochy iñermána Maríare, ha heʼi Jesúspe oñemoñeʼẽ hag̃ua chupe. 	 Contoné, wektu Yésus mertamu ing omahé, Marta malah nesu karo Maryam, banjur njaluk Yésus ngandhani Maryam, ”Gusti, punapa Paduka boten nggalih, bilih sadhèrèk kawula metelaken kawula lelados piyambak?


Hembireko ningo ndaʼaréi omano hague kánsergui. 	 Wektu krasa dhèwèkan, donga isa mbantu Jack.


12, 13. a) ¿Mbaʼépa Jesús ojapo Jerusalén témplope? b) ¿Mbaʼépa Jesús ojapo Felipe heʼírõ guare chupe oĩha unas kuánta persóna oikuaaséva chupe? 	 12, 13. (a) Apa sing ditindakké Yésus sing marahi wong-wong Yunani ing Yérusalèm gumun? (b) Piyé tanggepané Yésus wektu Filipus njaluk Yésus nemoni wong-wong sing péngin ketemu?


Umi arkeólogo otopa peteĩ mbaʼe ojeskrivi vaʼekue ymaitereíma ha oñeʼẽva David ha ifamíliare. 	 Apa manèh Yésus Kristus tau kandha nèk Dawud kuwi wong sing ana tenan.


Ha ikatu jaʼe koʼag̃aite peve Ñandejára opensaha upéicha. 	 Kabar paukuman sing diwartakké Hénokh kelakon wektu Yéhuwah ngukum wong-wong sing jahat ing jamané Nuh nganggo Banjir Gedhé.


Ha Abrahán oikuaa vaʼekue og̃uahẽtaha pe tiémpo Ñandejára okastigataha chupekuéra umi mbaʼe vai ojapóvare. 	 Abraham ngerti nèk Yéhuwah bakal nyingkirké wong-wong Kanaan merga tumindaké sing bejat.


Avei oñemotiémpo ojepyʼamongeta hag̃ua umi mbaʼe iñimportántevare. 	 Maryam nggolèk wektu kanggo mikirké bab-bab sing penting.


MBAʼÉPA IKATU REJAPOVE 	 CARANÉ MBANTU


Upéva káusare oiko peteĩ ñorairõ ipukúva 13 áño, ha upéicha rupi áño 1804-pe oñeindependisa Haití. 	 Iki nyebabké perang sipil sing suwéné 13 taun lan akiré ngasilké kamardikané negara Haiti ing taun 1804.


¿Ikatúpa ñanepytyvõ térã ñandeperhudika? 	 Apa pengaruhé kanggo panjenengan?


¿Mbaʼérepa jaʼekuaa pe Rréino haʼeha peteĩ pruéva ohechaukáva Ñandejára ñanderayhuha? 	 Apa buktiné nèk Yéhuwah nresnani manungsa sing wis nggawé dosa?


Upéva ohechauka jaikomaha umi ára pahápe. 	 Kuwi bukti nèk saiki wis ”dina-dina wekasan”.


Pablo okompara pe kongregasión peteĩ kuérpore orekóva diferénte párte, péro ombaʼapo porãmbáva oñondivepa (elee 1 Corintios 12:4-6, 12). 	 Paulus mbandhingké wong-wong Kristen kuwi kaya bagéan awak sing béda-béda, ning kabèh butuh siji lan sijiné. (Wacanen 1 Korinta 12:4-6, 12.)


La Biblia voi heʼi: 	 Alkitab kandha,


Upépe oikuaáta ohórõ guare Isaac ndive pe montáñape, orrepresenta hague peteĩ mbaʼe iñimportantetereíva oiko vaʼekue upe rire (Heb. 11:19). 	 (Ib. 11:19) Abraham bakal ngerti nèk rasa sedhihé wektu arep ngurbanké anaké, padha karo perasaané Yéhuwah wektu ngurbanké anaké, Yésus Kristus, kanggo tebusan.


Mbaʼeve ni avave ndaikatúi ohundi la Biblia 	 Perjuangané Alkitab


IKATU ÑANEONRRÁDO 	 MESTHI ISA DITINDAKKÉ


Ñe’ẽñemi 	 Tembung wadi


Péro, ¿ñapensámapa mbaʼépa oipyʼapýne raʼe chupe? 	 Ning, apa sing mbokmenawa marahi dhèwèké wedi?


Haʼe heʼi Ñandejára opermitíramo chupe oikove pukumi, ojapotaha peteĩ traduksión oñentende porãvétava. 	 Dhèwèké kandha nèk Gusti Allah ngekèki umur dawa, dhèwèke bakal nggawé bocah tani luwih ngerti Alkitab timbang pemimpin agamané.


Upévare jaʼekuaa Jesús perfékto hague, Adán haʼe haguéicha avei perfékto iñepyrũme (Lucas 3:38; 1 Corintios 15:45). 	 (Lukas 3:38; 1 Korinta 15:45) Yésus mesthi wongé gagah lan mbokmenawa mirib karo ibuké, yaiku Maryam, wong Yahudi.


13 ¿Mbaʼéichapa oñeñandu umi ermáno orresivírõ guare pe Biblia revisada 2013 ingléspe? 	 13 Piyé tanggepané para sedulur wektu ana Alkitab New World Translation 2013?


Haʼe omombeʼu ojepyʼamongeta meme hague ko téxtore ha heʼive: “Iñimportanteterei ñanearandu ha ñaplanea jajapo mboyve peteĩ mbaʼe. 	 Kelsey njelaské apa sing disinaoni saka ayat kuwi, ”Luwih becik nèk nggawé rencana dhisik sakdurungé tumindak.


Mas de 1.000 áño aja umi hudío okopia vaʼekue [umi manuskríto oĩháme pe téxto bíblico], ha haʼekuéra ojapo porãiterei vaʼekue hembiapo”. Irlándape oĩ peteĩ vivliotéka hérava Chester Beatty oĩháme heta papíro yma guare. 	 Salah sijiné wong sing nyinaoni Gulungan Laut Mati kandha nèk sak gulungan waé isa ”mènèhi bukti sing kuwat nèk tèks Alkitab sing disalin karo para penyalin Yahudi saksuwéné sèwu taun luwih, isih tetep cocog karo asliné lan ati-ati wektu disalin”.


Haʼekuéra oiko kuri peteĩ lugár umi pérsa ohenóivape “Rrío amo gotyo”, opytáva poniénte gotyo pe rrío Éufratesgui. 	 Sakwisé ngalahké Babil, wong-wong Pèrsia mbébaské wong Yahudi saka pembuwangan lan mènèhi ijin kanggo mbangun manèh baité Yéhuwah ing Yérusalèm.


Proféta Nehemías avei heta osufri vaʼekue, pórke umi hénte iñañáva ojukase chupe ojapo haguére Ñandejára oipotáva. 	 Dhèwèké ndonga, ”Dhuh Allah, mugi kersaa nyantosakaken kawula!”


Peteĩ kristiáno hérava Trófimo, omoirũva chupe iviáhepe, ou kuri hasy pe viáhe aja (Hech. 20:3-5, 22; 21:29). 	 (PR. 20:3-5, 22; 21:29) Wektu Trofimus lara, Paulus ora nambani dhèwèké. Dadi, Trofimus mandheg ngancani Paulus nginjil lan manggon ing Milétus bèn mari.


Peteĩ kaʼaru aime aja pe eskuéla de músikape, aguapy unos kuánto mitãrusúndi, haʼekuéra oñemongeta hína kuri mbaʼépa oikóta ñane renonderãme. 	 Ing sawijiné dina, aku lan murid-murid liyané bengi-bengi ngrembug bab urip sukmbèn.


Avei heʼi: “Che ha maymáva che rogaygua romombaʼeguasúta [Jehovápe]” (Jos. 23:14; 24:14, 15). 	 Aku lan sakulawangsaku iki, aku bakal padha ngabekti marang Pangéran Yéhuwah!”


La Biblia ningo oipytyvõma hetaiterei persónape. 	 Alkitab wis mbantu wong akèh.


¿Mbaʼéichapa ñañeimahinakuaa Jesúspe koʼág̃arupi? 	 Piyé kuduné pandhangan kita saiki bab Yésus?


Ou oñeno Urías rembirekóndi, ha oñehaʼãmbaite omoʼã ipekádo. 	 Dhèwèké laku jina karo bojoné Uria, lan ngongkon Yoab ngatur bèn Uria mati wektu perang.


6 ¿Mbaʼéichapa ikatu rehechauka remombaʼeha ko rregálo? 	 6 Piyé Carané Ngajèni Hadiah saka Gusti Allah?


Ha iñepyrũme upe saserdóte oreko vaʼekue pe kárgo omano meve (Números 35:25). 	 (Wilangan 35:25) Harun sing pisanan dadi imam agung.


¿Mbaʼérepa iñimportantete pe fe? 	 Sepira pentingé iman kuwi? (Deloken gambar ing ndhuwur.)


MBAʼÉPA OPENSA ÑANDEJÁRA 	 PANDHANGANÉ GUSTI ALLAH BAB SELIBAT


Mokõivéva ohayhúramo Jehovápe ha oñondive oservíramo chupe, imatrimónio imbaretevéta ha ovyʼavéta hikuái. 	 (Mt. 19:6) Nèk tresna lan bebarengan ngabdi marang Yéhuwah, urip bebojoan isa dadi seneng lan rukun.


La Biblia heʼi jarekoha la kapasida jadesidi hag̃ua mbaʼépa jagueroviáta ha mbaʼépa jajapóta, ha umi mbaʼe jadesidíva ikatuha ñanepytyvõ térã ñandeperhudika (Josué 24:15). 	 Alkitab kandha nèk kita isa nduwé pilihan lan apa sing kita pilih kuwi ana pengaruhé kanggo masa depan kita.—Yusak 24:15.


Ha ndaivaíri ningo añete jajepyʼapy ñane peinádo ha ñande aóre, péro iñimportanteve hína ñañatende umi mbaʼe jarekóvare ñande pyʼapýpe. 	 Sakjané sing paling penting dudu masalah potongan rambut utawa klambiné.


Péro, ¿mbaʼépa ikatu rejapo ni upeichavérõ nopenáiramo nderehe? 	 Piyé nèk bocahé ora gelem manut?


Haʼe ningo peteĩ mitãrusuʼi neporãva, iñakãrague pytã ha omaña lájarente voi ojekuaáma iñintelihenteha. 	 Dawud kuwi cah enom sing ngganteng, pinter lan umuré durung ana 20 taun.


Mba'e'oka Réra 	 Jeneng Piranti


¿Mbaʼépa heʼíne Sara? 	 Piyé tanggepané Sara?


Hasypeve ikatu roadora trankílo Ñandejára Jehovápe. 	 Akhiré, aku lan para sedulur isa bébas ngibadah.


UMI MBAʼASY IVAIETEREÍVA 	 PENYAKIT SING PARAH


La Biblia heʼi voi: “Peñemoag̃uíkena Ñandejárare, ha haʼe oñemoag̃uíta penderehe” (Santiago 4:8). 	 Alkitab kandha, ”Padha nyedhakana marang Gusti Allah; Gusti Allah bakal nyelaki kowé.”—Yakobus 4:8.


Haʼe tuichaiterei ou okambia, por ehémplo ndojeheʼavéi umi iñamígo iviolentoitévare, noporomondavéi ha ohejaite pe mariguána. 	 Hasilé, Tony mulai ngowahi uripé. Dhèwèké ora kekancan manèh karo wong-wong sing jahat, mandheg ngrampog, lan ora ngisep ganja manèh.


9 Jahecháma haguéicha, oĩ vaʼekue persóna norrekonoseséiva Jehová oipytyvõha isiervokuérape, péro oĩ avei umi orrekonoséva. 	 9 Wis ana conto sing apik lan sing ala, sing isa mbantu awaké dhéwé ngerti tegesé ”ndelok Gusti Allah” utawa ndelok kwasané.


¿Mbaʼéichapa ikatu ñaipytyvõ chupekuéra ha jahechauka ñanemanduʼaha hesekuéra? 	 Piyé carané mbantu lan éling karo sedulur sing dipenjara?


Enoc ningo pe ñemoñare sieteha Adán guive. 	 Hénokh kuwi keturunan sing kapitu, nèk diétung saka Adam.


Ha upe aja ogia avei umi ánhelpe ha oñekomunika hendivekuéra. 	 Kuwi isa ditindakké merga Yéhuwah nduwé pikiran, basa, lan ketrampilan omong-omongan sing luwih dhuwur timbang manungsa.


Pablo 	 Paulus


Ojejapo rire chéve upépe peteĩ exámen físiko, peteĩ ofisiál heʼi chéve: “Nde hína pe ijestádo porãvéva ko grúpope”. 	 Bar aku ditès, petugas ing kono kandha, ”Bijimu sing paling apik ing kelompokmu.”


Ha remombeʼukuaa chupe opa mbaʼe reñandúva, pórke haʼe ‘ojepyʼapy nderehe’ (1 Pedro 5:7). 	 (1 Pétrus 5:7) Yéhuwah janji nèk bakal mènèhi ”tentrem-rahayu kang saka ing Gusti Allah, kang ngungkuli saliring budi” ing ati lan pikiran.


Mbaʼépa heʼi la Biblia ñane renonderãre 	 Alkitab lan Masa Depan


Upéva heʼise pe mborayhu haʼeha pe kualida iñimportantevéva orekóva Jehová. 	 Katresnan iku ora mung salah sijiné sipat Yéhuwah sing luhur, ning kuwi malah sipat sing utama.


Rejapóramo chupe ogustáva, haʼe ndorekói mbaʼeve iporãva oofrese hag̃ua ndéve. 	 Nèk sing apik waé ora nduwé, apa sing arep dikèkké kowé?


Heta mitãrusu odesidi oservi Jehovápe, ituakuéra nomoĩriramo jepe chupekuéra ehémplo porã (Ehecha párrafo 9 ha 10) 	 Akèh cah enom sing dadi Seksi Yéhuwah, dudu merga keluargané (Deloken paragraf 9, 10)


9 ¿Mbaʼéicha javépa avei iporãve ñahaʼarõnte ñañeʼẽ hag̃ua? 	 9 Ing kahanan kaya apa awaké dhéwé isa ngentèni wektu sing cocog kanggo omong?


Péro ikatu oime nde repensa: “¿Ha mbaʼére piko tekotevẽ che antende la Biblia?”. 	 Mbokmenawa panjenengan tau takon, ”Apa sebabé aku perlu ngerti isiné Alkitab?


Upe tiémpope ningo haʼe héra kuri Abrán, péro koʼág̃a Jehová ombohéra chupe Abrahán heʼiséva “Heta hénte túa”. 	 Lan saiki Yéhuwah uga nyebutké bab Sara.


“Pe séptimo ánhel ombopu itrompéta. Upévo oñehendu umi oñeʼẽ hatãva yvágape ha heʼíva: ‘Ñandejára ha Cristo Rréino ogoverna hína yvyporakuérape, ha haʼe ogovernáta opa ára g̃uarã’” (Apocalipsis 11:15). 	 ”Bareng malaékat kang kapitu ngungelaké kalasangkané, tumuli ing swarga keprungu swara banter padha muni mangkéné: ’Papréntahan ing donya iku kaasta déning Pangéran kita lan Sang Jebadané, sarta Panjenengané bakal jumeneng Ratu langgeng salawas-lawasé.’”—Wahyu 11:15.


Umi ánhel oipytyvõ ikatu hag̃uáicha oñemog̃uahẽ umi notísia porã ko yvy tuichakuére 	 Para malaékat mbantu martakké kabar apik ing saklumahing bumi


Ha umi oikuaa porãséva Ñandejárape ohendu Jesús omboʼéva (Juan 18:37). 	 (Yokanan 18:37) Gusti Allah péngin wong-wong sing kaya ngono dadi abdiné.—Wacanen Yokanan 4:23, 24.


Koʼã ára pahápe, Jehová osegi ombyaty umi kristiánope okompleta hag̃ua ohóvo pe grúpo de 144.000 unhído.[2] (Elee pe nóta oĩva opakuévo ko artíkulo). 	 Dadi, nèk Gusti Allah mutuské milih wong-wong kuwi sakdurungé Armagédhon, awaké dhéwé percaya nèk sing ditindakké kuwi pancèn bener.


Oĩ heta mbaʼe ñanemomýiva jaservi hag̃ua vyʼápe Jehovápe. 	 Awaké dhéwé nduwé alesan kanggo terus bungah wektu ngabdi marang Yéhuwah.


Péro ipatrón rembireko heʼírõ guare chupe oñenoseha hendive, haʼe oñenega ha pe kuña heʼi guaʼu hese oviolase hague chupe, upévare Josépe oñemondo anga kárselpe (Génesis 39:1-20; Salmo 105:17, 18). 	 Ning, Yusuf malah ditudhuh arep merkosa bojoné juragané, wektu dhèwèké nolak nindakké hubungan sèks karo bojoné juragané. Yusuf banjur dibanda lan dipenjara.—Purwaning Dumadi 39:1-20; Jabur 105:17, 18.


Péicha haʼekuéra oĩta preparádo oñemeʼẽve hag̃ua chupekuéra rresponsavilida. 	 Nèk para abdiné jemaat tenanan nindakké tugasé, mbokmenawa mbésuk isa dadi pinituwa.


Upéva haʼe hína peteĩ goviérno Ñandejára voi omoĩva, ha oiporavo peteĩ governánte ohayhúva yvyporakuérape, ha ikatupyrýva ogoverna hag̃ua (Prov. 8:31). ¿Mávapa hína upéva? Ko governánte hína Jesucristo, pe Mesías. 	 (WB. 8:31) Banjur, wong 144.000 sing wis tau ngrasakké dadi manungsa, dipilih kanggo mréntah ing swarga.


Che sy ha che túa ningo ndairrelihiósoi vaʼekue, péro lomímonte oremondo iglésiape chéve ha che ermanokuérape, roiméva éntre 8. 	 Agamané wong tuwaku mung agama KTP, ning anak-anaké sing cacahé wolu dikon lunga geréja.


Ñandejára oipotáma guive, umi persóna ahayhúva omano vaʼekue oikove jeýta pe Paraísope. 	 Nèk Yéhuwah kersa, keluarga lan kanca-kancaku bakal diuripké manèh ing Pirdus.


David oñemboja Goliátre, oipeʼa chugui ijespáda ha oñakãʼo chupe pype (1 Samuel 17:48-51). 	 Banjur, Dawud nyedhak, njupuk pedhangé Goliat, lan nugel guluné Goliat.—1 Samuèl 17:48-51.


Haʼekuéra ojerure jave ajúda, katuete haʼe ohendu ha osalva chupekuéra” (Salmo 145:18, 19, TNM). 	 (Jabur 145:18, 19) Ayat kuwi isa nentremké ati kita.


Upearã ningo añembou vaʼekue” (Luc. 4:42-44). Jaikuaaháicha, Jesús oho vaʼekue mombyrymbyry opredika hag̃ua. 	 (Lk. 4:42-44) Yésus mlaku adoh wektu martakké kabar apik, lan mempeng anggoné mulang wong-wong.


“Ahechakuaa aasepta vaʼerãha oimehaichagua traváho, ha roñehaʼã avei tekotevẽkueténte rogasta” (Jonathan). 	 ”Aku ora milih-milih gawéan, lan ora tuku barang sing ora dibutuhké.”—Jonathan


¿Mávapa oho ko kavaju morotĩ ári? 	 Sapa sing nunggang jaran putih kuwi?


¿Mbaʼépa ohechauka umi mbaʼe oikóva ko múndope? 	 Lelakon uripé manungsa mbuktèkké apa?


Upéva heʼise ndovaleinteha jaipuru Ñandejára réra hekopeʼỹ (Jeremías 29:9). 	 Sing salah, nèk nganggo cara sing ora ngajèni.—Yérémia 29:9.


Moñe’ẽasa he'isetéva 	 Pertalan sajroning konteks


Upévare Jehová ha Jesús ikatu omombeʼu porãve ñandéve oimeraẽvagui mbaʼéichapa pe yvága. 	 Yéhuwah lan Yésus maringi wahyu nganggo cara sing nggumunké bèn wong-wong sing setya isa ngerti bab alam roh.


Che añehaʼãmbaite anive hag̃ua haʼa pe mbaʼe vaípe, péro haʼete voi oimeháicha chereityse jeýva hikuái. 	 Aku njaluk bantuan lan dhukungan guru Alkitabku.


La Biblia nomombeʼúi ojehecha hague koʼã persóna akã ári peteĩ mbaʼe ojoguáva tatarendýpe. 	 Wong-wong Samaria dipilih sakwisé dibaptis.


Ha upéva la Jehová ojapo vaʼekue Rut rehe. 	 Kuwi sing ditindakké Gusti Allah marang Rut.


Umi ostudiáva yvyporakuéra komportamiéntore ohechakuaa heta héntepe g̃uarã haʼeteha voi ofaltáva chupekuéra álgo noñemboʼéiramo. 	 Sakwisé diteliti, jebulé manungsa kuwi nduwé kebutuhan ndonga, klebu wong atéis (sing ora percaya karo Gusti Allah) lan wong agnostik (sing ora percaya nèk manungsa isa cedhak karo Gusti Allah).* Kuwi bukti nèk manungsa pancèn digawé, bèn nduwé rasa péngin cedhak karo Gusti Allah.


Hetápe avei Jehová oipytyvõ ohupyty hag̃ua peteĩ méta omoĩ vaʼekue iservísiope. 	 Papat, mbokmenawa panjenengan péngin luwih apik ibadahé marang Yéhuwah, lan kuwi isa kelakon merga bantuané Yéhuwah.


Péro Jehová ipoderosoiterei, ha umi provléma vyroreiete hovake. 	 Ning, nèk dibandhingké karo Yéhuwah sing kuwasané gedhé, masalah kuwi dadi ora ana apa-apané.


Ha ndaikatúi voi ni ñañeimahina mbaʼeichaitépa ipyaʼe hikuái (Salmo 103:20; Daniel 9:20-23). 	 Para malaékat isa cepet banget lunga menyang ngendi-endi ngungkuli apa sing isa kita bayangké.—Jabur 103:20; Dhanièl 9:20-23.


Áño 1947-pe ojetopa kuri heta rróllo mar Muerto ypýpe, ha hasypeve umi expérto ikatu vaʼekue okompara pe téxto evréo masorético umi rróllo ojeskrivi vaʼekuéndi mas de 1.000 áño upe mboyve. 	 Wektu Gulungan Laut Mati ditemokké ing taun 1947, para ahli Alkitab isa mbandhingké tèks Masorèt basa Ibrani karo gulungan mau, sing ditulis luwih saka sèwu taun sakdurungé.


Ahecha jave peteĩ mbaʼe porã pe aikohárupi, katuete chemanduʼa hese, ha haʼete voi ahechapáva mbaʼeichaitépa haʼe ovyʼáta kuri oĩrire chendive upépe” (Etienne, orekóva 84 áño). 	 Nèk aku ndelok pemandangan sing apik, aku kèlingan dhèwèké lan aku mbayangké piyé rasané nèk dhèwèké uga ndelok sing tak delok.”—Ètienne, umur 84.


Jehová oñeʼẽ jeýrõ guare chupekuéra Sara orekóma kuri 89 áño ha Abrahán katu 99. 	 (Purwaning Dumadi 16:4-9, 16) Sakwisé kuwi, wektu umuré Sara 89 taun lan Abraham 99 taun, wong loro kuwi nampa katrangan sing luar biasa saka Yéhuwah.


Reikuaaséramo mbaʼépepa ikatu ideprovechove ndéve umi konsého oĩva la Bíbliape, ikatu reike ore páhina de Internétpe: www.jw.org/gug, heʼihápe PUVLIKASIONKUÉRA. 	 Deloken ing bagéan AJARAN ALKITAB > PERTANYAAN ALKITAB DIJAWAB.


¡Ajépa tuichaite priviléhio omeʼẽ chupe! 	 Kuwi kaurmatan gedhé.


Ha pe siguéña oikuaaháicha itiémpo osẽ hag̃ua pe oikohágui ha ojevy hag̃ua, eñatende memékena umi mbaʼe oikóvare ko múndope eikuaa hag̃ua mbaʼe tiémpopepa jaiko. 	 Lan, panjenengan isa sinau saka manuk bango bab nggatèkké kahanan donya ing jaman kita.


Koʼã mbaʼe ñanepytyvõ ñantende porãve hag̃ua mbaʼéichapa ojeskrivi ypy vaʼekue, ha avei japilla hag̃ua moõpa pe eskritór oipuru paralélo ha moõpa oipuru kontráste. 	 Ing New World Translation sing mbiyèn, buku Ayub lan Jabur digawé wujud puisi kanggo nduduhké nèk kuwi asliné dinyanyèkké utawa diwaca nganggo swara.


Tuichaitereíntema voíngo, umi ótro michĩeterei hovake. 	 Awaké thok waé aboté luwih saka ping pindhoné wong lanang sing gedhé.


Avei avyʼaiterei asẽ jave apredika che kongregasióndi. 	 Nginjil kuwi gawéan sing kudu ajeg ditindakké Seksi Yéhuwah.


Ha ndorohasái voi tiémpo oñondive. 	 Aku mikir nèk dhèwèké tak kèki perhiasan colongan, kuwi wis cukup.


Heʼise ñande fe imbaretevetaha jajeheʼa meméramo ñane ermanokuérare, koʼýte umi osegívare iñeʼẽrendu “ojejopy vaíramo” jepe (Sant. 1:3). 	 Wektu srawung karo para sedulur, awaké dhéwé isa padha nguwatké iman siji lan sijiné, apa manèh srawung karo para sedulur sing imané wis kebukti kuwat. (Yb. 1:3) Kanca sing pengaruhé ala, isa ngrusak iman.


Jaikuaa porã maʼerãpa ñandevisita hikuái, ha jaagradese ombaʼapo jejopy haguére Jehová servísiope, upévare jarrespeta chupekuéra. 	 Ning, awaké dhéwé ngajèni sedulur kuwi merga ngerti alesané teka ing jemaat, lan merga wis mempeng nyambut gawé kanggo para sedulur liyané.


Upéicharõ jepe, oñehaʼãmbaite hikuái iñeʼẽrendu Ñandejárape (Heb. 10:32-34). 	 (Ib. 10:32-34) Paulus péngin mbantu para sedulur siap-siap ngadhepi masalah mbésuké, merga arep ngalami kesusahan sing abot banget.


Haʼe heʼi vaʼekue ijapostolkuéra ifiélvape: “Aháta aprepara pene rendag̃ua. 	 Yésus kandha marang para rasul sing setya, ”Aku mrana prelu nyawisaké papan marang kowé. . . .


Alonso heʼive: “Che rembireko ovyʼaiterei pórke tuichaiterei aju akambia. 	 Aku maturnuwun banget merga Yéhuwah wis mbantu aku bébas saka kebiyasaan sing ngrusak awak iki.


Peteĩ kristiáno unhído olee vove koʼã versíkulo, oikuaa porã Itúva yvagapegua oñeʼẽha chupete voi. 	 13. Piyé wong sing wis dipilih isa nduwé pikiran sing béda, lan apa sebabé?


¿Iporãpa kristianokuéra ofesteha navidad? 	 Apa Wong Kristen Kudu Ngrayakké Natal?


Upéva heʼise ñanderekopotĩha. 	 Nèk tumindak-tumindakmu kudus, moralmu ya mesthi apik.


Koʼág̃arupi umi expérto orrevisáva umi traduksión de la Biblia yma guare ikatu oanalisa porãve umíva. 	 Saiki, para ahli Alkitab luwih gampang kanggo mriksa terjemahan-terjemahan sing lawas.


Ha ohechakuaa porã rire Jehová oguerohoryha chupe, Enoc omano. 	 Kuwi bukti nèk Yéhuwah tresna lan seneng karo imané Hénokh.


Ko múndo ñanemboliga jareko hag̃ua heta hetave mbaʼerepy ha pláta, ha oipota jajogua umi mbaʼe añetehápe ni nañaikotevẽiva. 	 Iblis ngupaya ngojok-ojoki kon tuku akèh barang, senajan ora dibutuhké.


Pe lívro de Daniel ohechauka upe Rréino haʼeha peteĩ goviérno Ñandejára voi omoñepyrũ vaʼekue. 	 Dhanièl bab loro isiné nubuat bab pamréntahan-pamréntahané manungsa saka jaman Babilon kuna nganti saiki.


Oikuaa porã Jehová núnka ndojeruremoʼãiha peteĩ mbaʼe operhudikátava chupe. 	 Abraham ngerti nèk Yéhuwah ora bakal njaluk dhèwèké nindakké bab ala, sing akibaté ora isa didandani.


¿Mbaʼépa ndogustaiete Jehovápe? 	 Kadhang kala Yéhuwah nduwé perasaan apa, lan apa sebabé?


11 Peteĩ kristiáno ojeporavóva espíritu sánto rupive oreko peteĩ esperánsa ipyahúva, ha avei okambia opensa lája. 	 11 Wektu dipilih nganggo roh suci, wong kuwi dadi béda.


Ñe’ẽñemi 	 Tembung Sandi


Jahechamína mbaʼe mbaʼépa oipuru ñanekonsola hag̃ua. 	 (Markus 1:40, 41, BJP) Akhiré, wong sing lara kusta kuwi mari.


Umi ánhel ningo espíritu iñintelihénteva, ipoderósova ha hekomimbipáva. 	 Malaékat kuwi makhluk roh sing mulya, pinter banget, lan gedhé kuwasané.


Ere vaʼerã chupe mávapa nde, ha oñeʼẽramo ndéve, ejapysaka porãnte hese nerentendéiramo jepe la heʼíva. 	 Sebutna jenengmu lan rungokna tenanan omongané senajan dhèwèké kétok bingung.


15. a) ¿Mbaʼépa heʼi vaʼekue Pablo jajapo vaʼerãha entéro kristiáno? b) ¿Mbaʼe ehémplopa Pablo omoĩ ñandéve? 	 15. Miturut Paulus, apa sing kudu diupayakké wong Kristen, lan conto apa sing isa ditiru saka dhèwèké?


Péro ojapórire upéicha opyrũta kuri iñeʼẽre, pórke haʼe omoĩma peteĩ léi heʼíva umi opekáva omano vaʼerãha. 	 Ning, kuwi bakal ora cocog karo hukumé Gusti Allah nèk upahé dosa kuwi mati.


Upearã ikatu nepytyvõ pe rrekuádro “Eikuaa umi personáhe bíblicope rentende porãve hag̃ua la Biblia”. 	 Contoné, nèk péngin ngerti bab wong-wong sing kerep dicritakké ing Alkitab, panjenengan isa maca bagéan sing crita bab wong-wong kuwi.


Tabitha ha che roñehaʼãmbaite romoĩ en práktika umi mbaʼe roaprendéva la Bíbliagui ore matrimóniope, ha upéva orembovyʼaiterei. 	 Keluargaku isa ayem tentrem merga aku lan bojoku ngupaya ngetrapké naséhaté Alkitab.


Ótro katu olee ivívlia michĩmi pyhareve ha michĩmi pyhare (Jos. 1:8). 	 (Ys. 1:8) Sing paling penting yaiku ”gunakna wektu kang ana”.


Haʼe ningo siémpre oĩ ‘ñaneperdona hag̃uáicha’ (Sal. 86:5, NM; Neh. 9:17). 	 (Ny. 9:17; Ms. 86:5) Nèk ngajèni pangapurané Yéhuwah, awaké dhéwé isa ngapura siji lan sijiné saka ati.


Por ehémplo oĩ jave heʼíva peteĩ mbaʼe nañandegustáiva. 	 Mbokmenawa ana wong sing omongané nglarani ati.


¿Mbaʼéichapa ojapo upéva? Jahechamína mbaʼéichapa la Biblia ñanepytyvõ mokõi hendáicha iporãve hag̃ua ñane renonderã: 1 Jaikuaa maʼerãpa jaikove, ha 2 ñanemboʼe mbaʼéichapa ikatu jaguereko peteĩ amista odurátava pára siémpre ñande Apoharéndi. 	 Ayo dirembug rong bab sing duduhké nèk Alkitab isa mènèhi pangarep-arep kanggo masa depan: 1 Alkitab isa mbantu kita ngerti tujuan urip, lan 2 Alkitab isa mbantu kita nduwé hubungan sing akrab karo Gusti Allah.


¿Mboy idiómapepa koʼág̃a ojetradusíma la Biblia? 	 Piyé perkembangané Alkitab jaman saiki?


Upeichaite ningo, ñande kristiáno ñañeñandu porã ha javyʼa jaservi haguére Jehovápe. 	 Dadi wong Kristen kuwi nyenengké lan nggawé bungah.


Génesis 5:24-pe heʼínte: “Enoc osegi ojapo Ñandejára rembipota. 	 (Purwaning Dumadi 5:24) Piyé carané Gusti Allah njupuk Hénokh?


Ñandejára okonsoláta ha oñangarekóta hese” (Sal. 41:3, NM). 	 (Ms. 41:4) Yéhuwah ngerti banget sing dirasakké umaté lan ora bakal nglalèkké.


Upeigua 	 Candhaké


Por ehémplo, Saúl ohekárõ guare Davídpe ojuka hag̃ua chupe, Jonatán ojepyʼapyeterei hese. 	 Wektu Prabu Saul ngupaya matèni Dawud, Yonatan kuwatir banget.


Ha, ¿mbaʼépa oikóta ojepredika vove Ñandejára oipotaha peve? La Biblia heʼi: “Upéi og̃uahẽta pe ára pahaite”. 	 Nèk Yéhuwah nganggep gawéan nginjil iki wis cukup, Alkitab kandha, ”Sakwisé kuwi pungkasané donya bakal teka.”


¿Mbaʼépa ojapo peteĩ persóna iñakãguapýva? 	 Apa maksudé diwasa, lan piyé Dhanièl nduduhké kuwi?


Kuatiaroguépe jejuhu 	 Golèk ing Kaca


Laura odeve kuri 40.000 éuro ipatrónape, ha opaga hag̃ua upéva tekotevẽ kuri ogana de 200 a 300 éuro káda pyhare.* Haʼe omombeʼu: “Heta vése apensa ajeskapávo upégui. 	 Wulan kudu ngasilké 200-300 euro sewengi kanggo mbayar utangé sing jumlahé 40.000 euro marang juragané.* Wulan kandha, ”Aku sakjané péngin metu saka kéné.


Ñaneñeʼẽrendúvo Jehovápe ha japredika, ñañemoag̃uive avei ñane ermanokuérare. ¿Mbaʼérepa jaʼe upéva? 	 Awaké dhéwé cedhak karo para sedulur merga ngalami masalah, rasa bungah, lan cita-cita sing padha.


Ñanemanduʼákena ko konséhore: “Ivýrova oguerovia opa mbaʼe ohendúva, iñakãguapýva katu oikuaa mamópa opyrũ” (Prov. 14:15). 	 Ning, aja lali karo kandhané Alkitab, ”Wong kang ora nduwé pengalaman ngandel sabarang ujar, nanging wong kang wicaksana iku nggatèkaké lakuné.”—WB. 14:15.