Kʋntʋ wei ɩ kʋŋ tɔ, ɩ tɔŋa ɩ kʋfɛlʋɣʋ hikuɣu kɛ́, na ɩ́ nyəkəɣɩ pee tɔtɔɣɔ ɩ weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ kʋ tɔɔ. Mpʋ pə lakəna na tuulu na kʋntʋ pá kpɛntəɣɩ yɔɔlʋɣʋ. 	 Tauna to mepae bate mporata gaji' -ra, alaa-na topepae pai' to ntuja' goe' hangkaa-ngkania. Wua' to rapepae, batua-na, tauna to mporata katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na.


Na pá tʋʋ ɩsɔtaa Ɩsɔ kɛ́ pa wahala na pa səmola pə tɔɔ. Paa na mpʋ tɔ, pa ta yele pa lakasɩ ɩsaɣasɩ. 	 Ngkai ree, mpotipo' Alata'ala to hi suruga wo'o-ramo ngkai kapeda' -ra pai' ngkai waka' -ra toe. Aga uma oa' -ra medea ngkai kehi-ra to dada'a.


Kilisiti kɔmna na ɩ́ kpaalɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ wei ɩ hɛɛsəɣɩ yəlaa laŋa tɔ paa mpa mɛ ɩ́ tá kɛ́ Yuta nyə́ma na ɩ́ ka hatələna Ɩsɔ tɔ, paa Yuta nyə́ma mpa paa kpətəna-ɩ tɔ. 	 Toe pai' tumai-i Kristus mpopalele kareba kahintuwuaa' hi koi' to molaa ngkai Alata'ala, pai' hi hira' to mohu' ami' -ramo-rana.


Pə təna mpi ɩ lakɩ tɔ ɩ́ la ɩsɩɩ pə nəɣəsənaa tɔ, ɩ́ taa la yem yem. 	 Hawe'ea kana rababehi ntuku' ohea to natao pai' ntuku' aku-na.


Pə lapa wɛɛ naalɛ, ɩlɛna səkpelu nyəŋ pɛɛtɩ ɩ nyəm təna, na ɩ́ koti liɣitee na ɩ́ sʋʋ nyɩɩtʋ təyutulu. Ɩ tala təna ɩlɛna ɩ́ sʋʋ təkpaalətʋ lapʋ, na ɩ́ tɔɣɔ ɩ liɣitee təna təpaɩpaɩ. 	 "Ba hangkuja eo olo' -na ngkai ree, ana' -na tokahudu mpobalu' bagia-na, pai' -i hilou hi ngata to molaa. Hi ria-i mpo'oti mara doi-na hante kehi to uma tumotoa.


Ama ye tə heela Ɩsɔ kɛ́ tá ɩsaɣatʋ, tə pəsəɣɩ na tə́ tʋ-ɩ naani. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ təŋəɣɩ siɣisuɣu kɛ́, ɩlɛ ɩ ká hɩɩsɩ tá ɩsaɣatʋ na ɩ́ kpiisi ta kawalasɩ təna təpaɩpaɩ. 	 Ane tapangaku' jeko' -ta, Alata'ala mpopadupa' janci-na hi kita', pai' nababehi napa to monoa': na'ampungi jeko' -ta pai' nabohoi' -tamo ngkai hawe'ea kasalaa' -ta.


Pə kpaɣaʋ waatʋ ɩnɩ tɔ Yesu sʋʋ waasʋ lapʋ na ɩ́ tɔŋ sɩ: Ɩ́ laɣasɩ tɔntɛ, ɩsɔtaa Kawulaɣa wʋsa kɔntɛ. 	 Ntepu'u ngkai ree, Yesus mpoparata Lolita Pue', na'uli': "Medea-mokoi ngkai jeko' -ni, apa' neo' rata-mi tempo-na Alata'ala jadi' Magau' hi dunia'."


Tənaɣa Feesuɣu Naŋŋtʋ heela Filipʋ sɩ: Tɔ na ń kpətəna kɛɛkɛ ɩnɩ. 	 Inoha' Pue' Ala mpololitai Filipus, na'uli': "Hilou-ko mpomohui' kereta toe mai."


Tɔʋ, pənɛntɛ tá taapalaa tə caakɩ kɛ́ sɩ ɩ́ nyɩ ɩsəna Ɩsɔ pɛɛlɛɛ tɔm lapa Masetoni Yesu sɛɛlaa kpeka taa tɔ. 	 Kakaliliua-na ompi', doko' ki'uli' -kokoi napa to jadi' hi rehe'i lau hi tana' Makedonia. Bohe petulungi-na Pue' hi ompi' hampepangalaa' -ni to Makedonia.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Mesiinaa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pɔpɔtʋnaa ká lɩɩ na pá la kɔkɔlɔ nyəm na piti təma. Halɩ paa pəsaɣa pa puɣusiɣi mpa pa maɣamaɣa Ɩsɔ ləsaa tɔɣɔ. 	 Apa' mehupa' mpai' wori' tauna to boa' to mpo'uli' kahira' -na Magau' Topetolo', ba to mpo'uli' kahira' -na nabi. Mpobabehi-ra tanda mekoncehi pai' tanda to mobaraka', bona mpobagiu-ra wori' tauna. Ane ke ma'ala, ntahawe' tauna to napelihi Alata'ala rabagiu wo'o.


Laɣatɛ kʋsɛŋtəlɛ nte ɩ ka kʋna kateŋasɩ tɔɔ yəlaa tɔ ɩ nɔɣɔ taa kɛ́ tə lɩɩkaɣana. Na nyəɣəlʋɣʋ kpátʋ́ɣʋ́ kɛ ɩ ká tiikiɣina-wɛ. Na ɩ ká yɔtɩ lɛsɛŋ kɛ tənyaasəlɛ nte tə kɛ́ Ɩsɔ Kawulaɣa tʋ pááná sɔsɔɔna sʋlʋm tənyaasəlɛ tɔ tə taa. 	 Ngkai rala nganga-na to Hadua toei mehuwu hamata piho' to baka'. Hante piho' -na toe nadagi hawe'ea tauna hi dunia', pai' naparentai-ra hante karoho-roho-na hewa karoho-na lua' ahe'. Hi'a-mi to mpopea' wua' anggur hi rala pompeaa' anggur Alata'ala to meliu kuasa-na ngkai hawe'ea. Batua-na, Hi'a to mpopehuwu roe Alata'ala mpokaroe hawe'ea bali' -na.


Tuulu poləna tuutu. Ɩ tuukaɣa ɩ mətutuuna, ɩlɛna lɛnna hoti mpaaʋ nɔɣɔ nɔɣɔ. Na pá fɛləɣɩ-yɛɣɛ nɔɔhɛɛ, na sumasɩ tii na sɩ tɔɔsɩ-yɛ. 	 "Ria hadua topohawu' hilou mohawu'. Rala mpohawu' -na toe, ria hawua' -na monawu' hi mata ohea, alaa-na rapopongko tauna pai' natilo' danci.


Maɣa Aləfa na Omɛka, maɣa kancaalaɣa tʋ na kantəkaɣa tʋ. Maɣalɛ caallʋ na tɛɛsəlʋ. 	 Aku' -mi to Lomo' -na pai' to Ka'omea-na. Aku' Pontepu'ua-na pai' Kahudua-na."


Saa ɩnɩ nyá kʋcɔɔʋ kaa wɛɛ mpi yəlaa təna nawa tɔ, na nyá Caa wei ɩ naakɩ mukaɣa tɛɛ tɔ ɩ ká fɛlɩ-ŋ. 	 Agina tatonu pewai' -ta tetu, hante uma ria to mpo'incai. Tuama-ta to hi rala suruga-wadi to mpo'inca. Nahilo kehi-ta to uma ra'incai doo, pai' nahiwili-taka mpai'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pɔɔsa apalʋ ɩnɩ sɩ: Pa yaa-ŋ suwe? Ɩlɛna ɩ́lɛ́ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Pa yaa-m sɩ Kʋpiŋ kɛ tə wɛ paɣalɛ tɔ pə tɔɔ. 	 Yesus mpekune' -i: "Hema hanga' -nu?" Na'uli': "Hanga' -ku Legion, apa' wori' -kai hampo'emaa' to mesua' hi tau toii." (Hanga' Legion tohe'e, batua-na: moncobu.)


Kʋ lapəna kancaalaɣa wontuɣu pəsʋɣʋ tənaɣa kʋlɛ kʋ ɩsɛntaa. Na kʋ caalaɣaa tɛtʋ na tə tɔɔ yəlaa sɩ pá sɛɛ kancaalaɣa wontuɣu ŋku pɩɩ kʋwa ɩsaɣakʋɣʋ na pə́ waa tɔ. 	 Binata karoma'a-na toei, nabi to napowoto binata to lomo' -nae we'i. Jadi', hawe'ea kuasa-na binata to lomo' -na, napopomako' binata karoma'a-na toei. Hawe'ea tauna to mo'oha' hi dunia' napewuku mpopue' binata to lomo' -na toe, to gaga weho-na aga mo'uri' -mi.


Ma waalɩ ɩ́lɛ́ ɩ kɔŋ, ma ta tala má wɔɣɔsɩ ɩ nɔɔhɛɛ taa ntaŋkpala maɣamaɣa. 	 Na'uli' Yohanes: "Aku' -le mponiu' tauna hante ue-wadi. Tapi' rata mpai' hadua tauna ngkabokoa' ngkai aku'. Ria moto-imile hi laintongo' -ni tempo toi-e, tapi' uma-i ni'incai. Bangku' jadi' pahawaa' -na mpobongka koloro sapatu' -na, uma-a-kuwo natao."


Tənaɣa yoolaa nyʋɣʋ tʋ ɩnɩ ɩ pəsənaa sɩ: Tacaa, ma ta tala sɩ ń sʋʋ ma təyaɣa. Ama yɔɣɔtɩ kʋyɔɣɔtʋ kɛ tɔm kʋlʋm na ma yom hiki alaafəya. 	 Natompoi' tadulako tantara toei: "Tuama, aku' toi-le, bela-a to Yahudi, uma-a-kuna natao nupencuai'. Nau' hamela-wadi lolita nu'uli', mo'uri' -i mpai' batua-ku.


Ɩ́ tɔkɩ təma na suulu. Ɩ́ taa hɔŋ mə təɣɩ yem. Ama paa taaləm təmlɛ kɛ pa hʋ́lə́ɣɩ́-mɛ ɩ́ mʋ na ɩ́ lakɩ. Ɩ́ taa hɔŋ mə tɩ sɩ ɩ́ nyəmá pə təna. 	 Hintuwu' hante doo-doo-ta. Neo' mpokalangko nono-ta, agina pohintuwu' -raka tauna to dingki' tuwu' -ra. Neo' -ta mpopeliu kapante-ta ngkai doo-ta.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ kiŋ kɛ pə təna pə lɩɩnaa, na ɩ toŋ tɔɔ kɛ́ pə təna pə wɛɛkɩ, na ɩ tɔɔ kɛ́ pə wɛɛ. Tə́ tʋ́ Ɩsɔ kɛ́ teeli kɛ tamm. Ami. 	 Apa' hawe'ea to ria, napajadi' Alata'ala, nakuasai Alata'ala pai' napobagia Alata'ala. Une' -imi duu' kahae-hae-na! Amin!


Apalʋ ɩnɩ ɩ nɩɩ tɔm tənɛ, ɩlɛna ɩ laŋlɛ wakəlɩ tətɔɣɔtɔɣɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ ka wɛna kɛ́ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Kana'epe-na lolita tohe'e, peda' -mi nono-na, apa' mo'ua' lia-i.


Ɩ́ pɛɛtɩ mə kʋpamnaa na ɩ́ məŋna pə liɣitee na ɩ́ ha kʋnyɔntʋnaa. Ɩ́ pɛɛkɩ fatakanaa mpa paa səkɩ tɔ, na ɩ́ kaakɩ mə wɛnaʋ kɛ ɩsɔtaa timpi pʋlʋ ɩɩ leki tɔ. Nmɩɩlʋ kaa tala tənaɣa ŋmɩɩlʋɣʋ, pə́cɔ́ puka kaa tɔɣɔ. 	 Toe pai' ku'uli', pobalu' -mi rewa-ni, pai' oli-na wai' -raka tokabu. Babehi-mokoi karepe' to uma bisa moheu'. Batua-na, babehi kehi to lompe'. Apa' kehi to lompe' toe ma'ala rarapai' -ki rewa to nitimamahi hi suruga, to uma ria karontoa-na, apa' uma ria to mpanako pai' uma ria anutuwu' to mposerohi.


Ma caakaɣa kɛ́ sɩ má maɣasɩ-mɛ na má na mə waalɩ, sɩ mə luɣu wɛ tam kɛ́ ma kʋsɛɣɛsətʋ təŋʋɣʋ yaa mə luɣu fɛɩ. Pə maɣamaɣa pə nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ maa ŋmaa-mɛ. 	 Hi rala sura-ku to ri'ulu wengi, kuhubui-koi mpohuku' -i. Patuju-ku mpo'uki' sura toe, bona kuponciloi-kokoi ba nituku' wa hawe'ea hawa' -ku ba uma. Pai' nituku' mpu'u-mi hawa' -ku toe-e wengi.


Ɩlɛna Pɔɔlɩ sɛɛ-wɛ na ɩ́ kɛɛsɩ-wɛɣɛ pə təna mpi Ɩsɔ lapəna ɩ niŋ kɛ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa hɛkʋ tɔ. 	 Ka'oti-kai mometabe, natepu'u-mi Paulus mpotutura-raka hawe'ea to nababehi Alata'ala hi olo' tauna to bela-ra to Yahudi nto'u-na mpokeni Kareba Lompe' hi ria.


Tənaɣa wulaʋ tɔma-ɩ sɩ: N kɛ́ təmlɛ tʋ ɩsaɣaʋ kɛ́, nyá maɣamaɣa nyá kʋyɔɣɔtʋtʋ kɛ ma kʋɣʋna nyá tɔm. N ka nyəmá teu sɩ ma kɛ́ yʋlʋ katɛ tʋ, na mpi ma ta sɩɩ tɔɣɔ ma kpakəɣɩ, pə́cɔ́ timpi ma ta tuu tɔɣɔ ma kʋŋ. 	 "Na'uli' magau' mpo'uli' -ki: `Iko pahawaa' to dada'a! Ane nu'inca kasoa-ku, ane nu'inca kampepae-ku to bela hinu'a-ku, pai' kampo'ala' -ku to uma kukarokoi,


Ɩsɔ ɩnɩ ɩ ɩsɔɩtʋ toŋ hana-tʋɣʋ pə təna mpi pə yeki na tə́ matəɣəna-ɩ tɔ. Ɩnɩ ɩ yekina na tə nyəŋ wei ɩ yaa-tʋ sɩ tə́ hiki ɩ maɣamaɣa ɩ teeli na ɩ kʋpantʋ taa kɛ́ ta paa nyəm tɔ. 	 Bohe mpu'u katuwu' -na Alata'ala, pai' lompe' lia nono-na. Ngkai kabohe tuwu' -na pai' kalompe' nono-na toe, nakio' -tamo jadi' ana' -na, duu' -na ta'inca mpu'u-imi. Pai' napake' baraka' -na to bohe lia, nawai' -ta butu nyala to taparaluu hi rala katuwu' -ta pai' petuku' -ta hi Hi'a.


Maa looliɣi, ɩsəna mpi pa pəsaa tɔɣɔ pa hawa. Haləna pa tɩɩ hawa na pə́ tɛɛ ɩsɩɩ pa pəsʋɣʋ wɛɛ tɔ mɛɛ. Pa maɣamaɣa pa nɔkəna 	 Kuhilo moto beiwa kabohe nono-ra mewai'. Mewai' -ra ntuku' pakulea' -ra, ba melabi tena ngkai pakulea' -ra. Uma ria to mpewuku-ra, kabula nono-ra moto-rawo.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ sama lɔŋtaa nyə́ma. 	 Ngkai pepangala' -ra, tauna tempo owi napokagoe' Alata'ala.


Ama Yesu cɔ ɩ́lɛ́ sɩ: Ye yʋlʋ kpaɣa akuɣu sɩ ɩ haləɣɩ na ɩ́ nyənəɣəna kpaɩ taa, pʋntʋ ta mʋna Ɩsɔ Kawulaɣa. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -ki: "Tauna to ntepu'u-mi mopajeko', uma-hawo lompe' ane kaka'ili' -ili' -i. Tauna to hewa toe kehi-ra, uma-ra natao jadi' topobago hi rala Kamagaua' -na Alata'ala."


Mɛ mpa ɩ́ caa sɩ Ɩsɔ ɩ́ nyənɩ-mɛɣɛ kʋpama kɛ mə kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔɔ tɔ, mə na Kilisiti ɩ́ yaa kɛ́ na ɩ́ pɛŋ mə təɣɩ Ɩsɔ pɛɛlɛɛ. 	 Ane doko' jadi' monoa' -koi hi poncilo Alata'ala hi kampotuku' -ni Atura Musa, niputuhi lau-mi posidaia' -ni hante Kristus. Alata'ala doko' mpomonoa' mara-koi ngkai kabula rala-na. Jadi', ane doko' nipomonoa' moto woto-ni, nihuna lau-mi pewai' -na toe.


Wɛɛ lapa naalɛ, ɩlɛna Yuta nyə́ma caɣa na pá taɣanɩ sɩ pá kʋ-ɩ. 	 Ba hangkuja kahae-na ngkai ree, mohawa' -ramo to Yahudi mpopatehi Saulus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa tala Yeliko. Yesu na ɩ ɩfalaa, na yəlaa samaa pa kɔma sɩ pa lɩɩkɩ ɩcatɛ ńtɛ́ tə nɔɣɔ ɩlɛna pá maɣana yʋlʋm nɔɣɔlʋ, Timee pəyalʋ Paatimee, na ɩ́ caɣa mpaaʋ nɔɣɔ tɔɔ na ɩ́ lakɩ pala. 	 Yesus pai' ana'guru-na rata hi ngata Yerikho. Nto'u-ra malai ngkai ngata, wori' tauna mpotuku' -ra. Hi wiwi' ohea mohura hadua tauna to wero kakarapi' -rapi'. Hanga' -na Bartimeus (batua-na: ana' Timeus).


Tənaɣa ɩfepu ɩnɩ ɩ tɔma sɩ: Ma tɔka kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə tənaɣa. Ɩlɛ pepeɣe pə kaasa má la tɔtɔ? 	 Na'uli' kabilasa toei: "Hawe'ea parenta tetu lau, kutuku' omea-mi. Napa-pi to kana kubabehi?"


Ye ma pɔɔsa-mɛɣɛ kʋpɔɔsʋtʋ nti, ɩɩ cɔɔ-m natəlɩ. 	 Pai' ane Aku' mepekune' hi koi', bate uma-le nitompoi' -ae.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ na yʋlʋ, ye n kisa ɩsaɣatʋ nti tə tɔm ma yɔɣɔtaa tɔɣɔ lapʋ, n wɛ teitei ɩsɩɩ wontu nti pa sɩɩwa na pá ləsəɣɩ fɛɛlɛ kʋyakʋ tɔɣɔ. Mpi tɔ nyá caa tənna-ŋ, na n waasəɣɩ-ɩ kɛ́. Na n mʋna pa lana-ŋ paa təmlɛ kʋpantɛ nte. 	 Jadi', ane tabahakai kehi-ta to dada'a, kita' jadi' hewa rewa to lompe', to rahenta mpobila' torata. Batua-na, kita' jadi' topobago to moroli' pai' to ria kalaua-na hi Pue' -ta, pai' sadia-ta mpobago butu nyala pobago to lompe'.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma nyəmá teu sɩ ma tɛɛʋ waalɩ yəlaa asaɣaa ká sʋʋ mə hɛkʋ ɩsɩɩ sʋnsʋməŋ sʋʋkʋɣʋ kaləkʋ taa tɔ, pə kaa la teu. 	 Ku'inca moto-le ompi', ane malai-a-damo ngkai rei, bate rata-rale mpai' tauna to dada'a to mpobalinai' tauna to ni'ewu tetu-e, hewa serigala mpobalinai' bima.


Yʋlʋ ɩ́ tuuna Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ, ɩ kpɛŋna Ɩsɔ wei ɩ cakɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ ntɛ tə taa tɔɣɔ na ɩ́ tuuna. 	 Pai' ane tauna mosumpa mpokahangai' Tomi Alata'ala, batua-na mpokahangai' -i Tomi Alata'ala pai' Alata'ala to mo'oha' hi tomi toe.


Na ɩ́ lakɩ Ɩsɔ Kawulaɣa waasʋ na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ Tacaa Yesu Kilisiti tɔm təyelele na ɩɩ nyaŋna pʋlʋ. 	 Hante uma ria kakoo-koroa' -na, naparata-raka Kayesus-na Pue' pai' Magau' Topetolo', pai' natudui' -ra ohea-na jadi' ntodea-na Alata'ala hi rala Kamagaua' -na. Pai' uma ria to mposaleroi-i.


Ye nɔɣɔlʋ kɔma na pə́ tá kɛ́ sɛɣɛsʋɣʋ kʋnɛɣɛ ɩ sɛɣɛsəɣɩ, ɩ́ taa tɛɛ pʋntʋ waalɩ sɩ ɩ́ sʋʋ mə təyaɣa, na paa sɛɛtʋ maɣamaɣa ɩ́ taa sɛɛ-ɩ. 	 Jadi', ane ria guru agama to rata hi ngata-ni to mpokeni tudui' to mosisala hante tudui' toi-e, neo' nipopehani-ra hi tomi-ni, pai' neo' nitabe-ra.


Tənɛ ɩnəɣɩ n ka heeliɣi-wɛ. Lakəna sɔsɔɔntʋ nti pa tʋ-ŋ tɔ tə toma təna, na ń sɔɔsəɣɩ nyá yəlaa kɛ apalʋtʋ, yaa ye kalənaʋ kaləna-wɛ. Taa yele na nɔɣɔlʋ kpɛɛna-ŋ. 	 Jadi', Titus, hawe'ea toe we'i kana nutudui' -raka. Apui nono-ra pai' paresai' -ra. Neo' -ko me'ea', apa' ria huraa-nu mpotudui' -ra. Neo' nupelele' ba hema-hema to uma mpangalai' -ko.


Ɩ kʋpantʋ sɔsɔɔntʋ tɔɔ, tá təna tə nɩɩ ɩ leleŋ pə tɩɩ fɛɩ. Ɩ lapa-tʋɣʋ kʋpantʋ kɛ təma tɔɔ, tənɛ tə tɛŋ na tənɛ tə lɛɛtəɣɩ. 	 Uma ria ka'otia ahi' -na, pai' ngkai ahi' -na toe nagane' -tamo omea, uma ria kaputua-na rasi' to tarata ngkai Hi'a.


Ɩsɔ yɔɣɔtaa sɩ: Nti maa la kʋyɛɛŋ kantəkaɣa nyəŋ taa tɔɣɔlɔ. Maa tisi ma Feesuɣu kɛ yəlaa təna tɔɔ. Mə pəyalaa na mə pɛɛlaa ká na nti tɩɩ la cele tɔ na pá yɔɣɔtɩ. Pɩɩ hʋ́lɩ́ mə ɩfepiya kɛ tɔmnaa na pá nana pa ɩsəpee. Na mə kʋkpatəlaa ká toosi toosee. 	 Na'uli' Alata'ala: `Nto'u kahudua dunia' mpai', Aku' mpewai' Inoha' -ku hi manusia' omea. Ana' -ni tomane pai' ana' -ni tobine mpohowa' mpai' lolita-ku. Kabilasa-ni mpohilo pangila to kupopohiloi-raka. Totu'a-ni mo'ompo' napa to kupopo'ompoi' -raka.


Maa ŋmaa-mɛɣɛ takəlaɣa tɔ, pə taɣa wei ɩ lapa ɩsaɣatʋ ntɩ yaa wei pa lapa-tɩ tɔ pa tɔɔ. Ama sɩ pə́ hʋ́lɩ́ Ɩsɔ ɩsɛntaa təkelekele kɛ́ lʋpʋ mpi ɩ́ lʋpa tá tɔɔ tɔ. 	 Toe-mi ompi', bela patuju-ku mpo'uki' sura toe wengi bona nipokahuku' -i to masala'. Bela wo'o patuju-ku mpetalawai' to narumpa' sala'. Alata'ala sabi' -ku! Patuju-ku mpo'uki' sura toe-le, bona monoto-mi hi koi' beiwa kabohe ahi' -ni hi kai'.


Tɛtʋ ntɩ tə toŋtʋnaa napəlɩ pa tilaa na pá heeli Pɔɔlɩ sɩ ɩ́ la suulu ɩ́ taa polo kataɣa taa. Mpɛ ɩnɩ paa kɛ́ ɩ taapalaa kʋpama napələɣɩ. 	 Wae wo'o, ba hangkuja dua maradika hi propinsi Asia to mpobale-ki Paulus mpohubui tauna hilou mpo'uli' -ki bona neo' -i hilou hi poromua toe.


Tə́ tɔkɩ tá tɛɛlʋɣʋ ŋku kʋ tɔm tə hʋ́lə́ɣɩ́ ɩsəntɔ tɔɣɔ teu. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə pəsəɣɩ na tə́ caɣana naani sɩ mpi mpi Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká la-tʋ tɔ ɩ ká la-wɩ. 	 Neo' tabahakai ncarumaka Yesus, tapangaku' kahi'a-na Pue' -ta, apa' Alata'ala mpopadupa' oa' janci-na hi kita'.


Yesu tɛma tɔm tənɛ tə tənaɣa yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ heeli ɩ ɩfalaa sɩ: 	 Kahudu-na Yesus mpololita hawe'ea tohe'e, na'uli' mpo'uli' -raka ana'guru-na:


Ɩlɛ ɩsənaɣa pə wɛɛ ɩlɛ? Kʋsəsɩɩtʋ kɛ́ ɩsaɣam yaa? Aaɩ pə taɣa mpʋ se, paa pəcɔ. Kʋsəsɩɩtʋ yelina na má nyɩ ɩsaɣatʋ tɔm. Kʋpam ye kʋsəsɩɩtʋ ɩ́ taa tɔ sɩ n kaa nyɩɩlɩ, ma taa nyɩ kʋnyɩɩlʋɣʋ tɔm. 	 Ta'uli' we'i Kristus mpobahaka-ta ngkai Atura Pue'. Aga neo' ta'uli' hewa toi: dada'a-hana Atura Pue'. Uma makono lolita toe! Atura Pue' lompe', apa' ngkai Atura Pue' toe ta'inca napa to rahanga' jeko'. Ane rapa' -na uma ria parenta to mpo'uli': "Neo' mpokahina anu doo," ke uma-hawo ku'incai kadada'a-na hina to hi rala nono-ku.


Ma sɛɛ ma Ɩsɔ kɛ́ tam sɩ ɩ́ na təmlɛ kɛ mə tɔɔ kɛ́ pɛɛlɛɛ nna ɩ lapa-mɛɣɛ Yesu Kilisiti kiŋ tɔ a tɔɔ. 	 Uma-a putu mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala sabana koi' ompi', apa' Alata'ala mpowai' -koi rasi' ngkai kabula rala-na, hi posidaia' -ni hante Kristus Yesus.


Ɩ́ sələməna-tʋɣʋ Ɩsɔ kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. Tə nyəmá teu kɛ tá taa təkpataa sɩ tə wɛna lotu kʋlʋmtʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə caa kɛ́ sɩ paa mpi pə taa tá tɔntɛ ɩ́ maɣa. 	 Kiperapi' bona niposampayai oa' -kai. Ki'inca kamoroli' mpontolumanu' nono-kai, apa' hi butu nyala-na doko' oa' -kai mpobabehi to monoa'.


Ɩ́ la laakalɩ tɔtɔ na mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ taa la asilima yaa Ɩsɔ nyəm pəsɩ ɩ ɩsɛntaa kɛ́ yem, ɩsɩɩ pə lapʋ Ɩsaʋ na ɩ́ kpaɣa ɩ sɔsɔɔntʋ lonte na ɩ́ pɛɛtɩ tɔɣɔniya tɔɔ tɔ. 	 Pelompehi bona neo' ria-koi to mobualo' ba mogau' sala'. Pelompehi bona neo' ria-koi to hewa Esau kehi-na, apa' uma-i-hana mposaile' pegane' -na Alata'ala. Pegane' Alata'ala ke to narata ngkai tuama-na, napobalu' lau-di-hana hi tu'ai-na, nasula' -ki halanga koni' -wadi.


Mpʋ tɔ, mə taa sɔsaa ɩ́ təŋ ma waalɩ kɛ́ Sesalee na pá lana-ɩ tɔm, ye ɩsɩɩ tampana ɩ wakəla pʋlʋ. 	 Agina hema-koi topololita hilou dohe-ku hi Kaisarea, bona hi ria-damo mpai' kupe'epei pangadua' -ni, ane ria mpu'u-ki kasalaa' -na."


Yʋlʋ Pəyaɣa má maa tili ma ɩsɔtaa tillaa, na paa ləsɩ ma Kawulaɣa taa kɛ́ mpa pa tusiɣi lɛlaa kɛ ɩsaɣatʋ lapʋ taa na mpɛ pa maɣamaɣa pa lakɩ mpi pə fɛɩ teu tɔ. 	 Aku' Ana' Manusia' mpohubui mala'eka-ku hilou mporumpu hawe'ea to dada'a pai' hawe'ea to mepahala'nawu' ngkai laintongo' ntodea-ku.


Ye wei ɩ yɔɣɔta Yʋlʋ Pəyaɣa má, ma tɔɔ kɛ́ ɩsaɣatʋ, paa hʋ́lɩ́ pʋntʋ kɛ suulu. Ama wei ɩ́ yɔɣɔta Feesuɣu Naŋŋtʋ tɔɔ kɛ́ ɩsaɣatʋ, pʋntʋ kaa na suulu, paa saŋa, paa cele. 	 Jadi', bona ni'inca: hawe'ea jeko' pai' lolita pesapuaka manusia' ma'ala ra'ampungi. Ane ria tauna to mposapuaka-a ka'Aku' -na Ana' Manusia', ma'ala-pidi te'ampungi sala' -na toe. Aga ane mposapuaka-i Inoha' Tomoroli', uma ria ampungia-na, lompe' tempo toi, lompe' hi eo mpeno-na."


Paa na mpʋ tɩɩ caa sɩ pə la yəlaa panɛ pa taa kɛ́ pʋlʋ, ɩlɛ polo pɔɣɔ taa na ń tʋ kulaɣa. Kancaalaɣa tinte nte n ká kpa tɔ, wiili tə nɔɣɔ taa, n ká maɣana liɣitee nyəɣəlʋɣʋ. Ləsɩ-kʋ na ń kɔɔ na ń fɛlɩ ma na-ŋ tá lampuu. 	 Aga nau' wae, agina mobayari moto-tamo, bona neo' kedi' nono-ra hi kita'. Jadi', hilou-moko hi rano mopeka. Ala' bau' uru to lomo' -na nupeka. Nurata doi hi rala nganga-na hono' pobayari paja' hi kita' rodua. Ala' doi tetu, pai' nubayari-ki paja' Tomi Alata'ala."


Tənaɣa kʋmataŋ pola Pɔɔlɩ kiŋ, na ɩ́ tɔ sɩ pá kpa-ɩ na pá hɔkɔ-ɩ na alukpala naalɛ. Pə waalɩ kɛ́ ɩ pɔɔsaa sɩ, ɩ kɛ́ awe, na pepeɣe ɩ lapa? 	 Kapala' tantara toei hilou mpohoko' -i, pai' nahubui tantara-na mpohoo' pale-na ntimalia hante rante. Oti toe, pai' -i mepekune': "Hema-i tauna toii-e? Napa to nababehi?"


Tá lokotulo kʋpaŋ Luku na Temasɩ sɩ pá sɛɛ-mɛ. 	 Tabe wo'o ngkai Dokter Lukas to tape'ahi', pai' ngkai Demas.


Ma piya, pə hɩɩsa mə ɩsaɣatʋ kɛ Kilisiti tɔɔ tɔɣɔ ma ŋmaa takəlaɣa na má heeliɣi-mɛ. 	 Ana' -ana', ku'uki' -kokoi sura tohe'i, apa' te'ampungi-mi jeko' -ni sabana Pue' Yesus.


Ɩlɛna Yohaanɩ cɔ-wɛ sɩ: Yʋlʋ ɩɩ hikiɣi pʋlʋɣʋ yem na Ɩsɔ tá ha-ɩ-wɩ. 	 Na'uli' Yohanes: "Kita' manusia' uma mporata napa-napa ane uma pewai' -na Alata'ala.


Tənaɣa ɩ ɩfalaa nyəmá kpakpaa sɩ Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ tɔm kɛ ɩ yɔɣɔtəɣɩ. 	 Ngkai ree, rapaha-mi ana'guru-na lolita Yesus-e we'i: to rarapai' -ki nabi Elia, hi'a-mi Yohanes Topeniu'.


Ɩ́ taa nəɣəsəɣɩ natəlɩ, paa nti tə maɣana-mɛ ɩ́ heeli Ɩsɔ kɛ́ sələmʋɣʋ taa kɛ́ mpi ɩ́ nyɩɩləɣɩ tɔ, na ɩ́ sɛɛ-ɩ nyana təmlɛ. 	 Neo' mpokakoro' ba napa-napa. Hi butu nyala-na tida oa' -koi mosampaya, mekakae, merapi' hi Alata'ala, pai' mpo'uli' oa' tarima kasi.


Mpa pa pukaɣa Yesu kiŋ, na mpa pa kʋlaɣaa sɩ pa kpeŋ tɔ pa paɣalɛ fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Haləna Yesu na ɩ ɩfalaa pa ta na ɩsɛ sɩ pá tɔɣɔ tɔɣɔʋ maɣamaɣa. Ɩlɛna Yesu tɔ ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ kɔɔ na tə́ lɩɩna kpeeŋa kɛ timpi nɔɣɔlʋ fɛɩ tɔ na ɩ́ hɛɛsɩ pəcɔ maɣamaɣa. 	 Nto'u toe, wori' lia tauna to hilou-tumai, alaa-na ntahawe' ngkoni' neo' uma-pi ria loga-ra. Toe pai' na'uli' Yesus hi topetuku' -na: "Kita hilou hi kawaoa' -na mpalahii tauna to wori', bona ma'ala-ta mento'o hampai'."


Pá taa tʋʋkɩ nɔɣɔlʋ, ama pá wɛɛ təpamm, na pá wɛna yəllɛ, na pa na yəlaa təna pa wɛna təma na leleŋ. 	 Neo' metuntui', neo' momehono'. Kana rapaka'olu kehi-ra, pai' rapakadingki' oa' nono-ra hi hawe'ea tauna.


Tɔʋ, ma ná mpʋ tɔɣɔ ma yɔɣɔtəɣɩ təcɛɩcɛɩ sɩ ɩnɩ ɩ kɛna Ɩsɔ Pəyalʋ. 	 Ria wo'o-mi posabi' -na Yohanes toi. Na'uli': "Lomo' -na uma ku'incai Kayesus-na Magau' Topetolo'. Tapi' Alata'ala mpohubui-a mponiu' tauna hante ue, pai' na'uli' -ka hewa toi: 'Ane nampa' nuhilo mpai' Inoha' Tomoroli' mana'u pai' rodo hi hadua tauna, Hi'a-mi mpai' to mponiu' tauna hante Inoha' Tomoroli'.' Jadi', kuhilo mpu'u-mi Inoha' Tomoroli' mana'u ngkai suruga molence danci mangkebodo, mehompo pai' mengkarodo hi Yesus. Toe pai' toi-ka lolita-ku: Yesus, Hi'a-mi Ana' Alata'ala."


Tə sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ kɛ Tʋlʋwasɩ ɩcatɛ, ɩlɛna tə́ tɛɛ kpakpaa kɛ tɛtʋ nti lʋm cɔɔnaa na pá yaakɩ-tɩ sɩ Samatʋlasɩ tɔ. Tɛʋ fema, ɩlɛna tə́ polo Neyapolisi ɩcatɛ. 	 Me'ongko' -makai ngkai Troas, mpohawi' kapal hilou hi lewuto' Samotrake, pai' kamepulo-na hilou hi ngata Neapolis.


Ama wei paa cɛla nyəɣətʋ nɩɩnʋwa tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ polaa kɛ́ na ɩ́ huli pʋ́ʋ́ɣʋ́ kɛ atɛ na ɩ́ ŋmɛsɩ pa caa liɣitee anɩ. 	 Aga pahawaa' to mporata hancobu-wadi, hilou-i mpokae tana' napontawui doi maradika-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə yɔɣɔtəna ɩsɔtaa kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa mpɛ pa naalɛ sɩ: Ɩ́ kpa cənɛ. Tənaɣa pa sʋʋ pʋlʋ ɩsɩɩ ɩsɔŋmʋntʋɣʋ taa na pá kpa ɩsɔ, na pa kolontunaa tɔŋna-wɛɣɛ nyənʋɣʋ kɛ mpʋ. 	 Oti toe, ra'epe topololita hi suruga to mekio' mpesukui mpokio' to rodua toera, na'uli' -raka: "Ngkahe' -mokoi tumai!" Kate'ongko' -ra mpu'u-mi hilou hi suruga naputu' limu', pai' hawe'ea bali' -ra mpohilo pe'ongko' -ra toe.


Ɩlɛna má tɔɔsɩ tɔm nti Tacaa ka yɔɣɔtaa tɔ sɩ: Lʋm maɣamaɣa kɛ Yohaanɩ ná sɔna yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm. Ama mɛ ɩlɛ, Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ kɛ paa sɔ-mɛ. 	 Ngkai ree, kukiwoi-mi lolita Pue' to mpo'uli': `Yohanes meniu' hante ue, aga koi' mpai' raniu' hante Inoha' Tomoroli'.'


Paa na mpʋ kpɩɩləŋ lɛləŋ wei ɩ lɩɩna Tipeliyatɩ tɔ ɩ kɔma, na ɩ ta hatələna timpi Tacaa ka sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ na təmlɛ na pə́cɔ́ pá tɔɣɔ potopotonaa tɔ. 	 Ngkai ree, rata wo'o tauna ngkai ngata Tiberias hi rala sakaya-ra, pai' -ra mencore mohu' hi pongkonia' -ra ntodea wengi, to mpokoni' roti to nagane' Pue' Yesus.


Wei ɩ lakəna ɩ kaŋkantɛ tɔ, ɩ maɣamaɣa ɩ sam kɛ ɩ pɛɛkəɣɩ. Ama wei ɩ pɛɛkəɣɩ ɩ tillu sam, pʋntʋ ntɛ́ tampana tʋ, pɔpɔtʋ fɛɩ ɩ kiŋ. 	 Tauna to mpokeni lolita-na moto, mpope'une' -i-wadi. Tapi' tauna to mpali' karabilaa' -na Alata'ala to mposuro-i, tauna to monoa' -i, uma ria pebagiua-na.


Aweɣe pa yaa Apɔlɔɔsɩ? Na aweɣe Pɔɔlɩ ye? Ta naalɛ tə kɛ́ Ɩsɔ təmlɛ nyə́ma mpa pa lapa-mɛ na ɩ́ tɛ Ɩsɔ na mə taa tɔɣɔ. Paa tá taa wei ɩ lapa na ɩ́ yoosi nti Tacaa tʋ-ɩ sɩ ɩ́ la tɔɣɔ. 	 Ane aku' pai' Apolos-le, pahawaa' Alata'ala-wadi-ka-kaiwo, to mpotete' -koi bona mepangala' hi Pue' Yesus. Kai' hore-hore mpobago bago to napopokoloi-kakai Pue'.


Ɩ́ taa yele sɩ pá yaa-mɛɣɛ sɔsɔ sɔsɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə Sɔsɔ wɛ kʋlʋm kɛ təkoŋ, ɩnəɣəlɛ Mesii. 	 Pai' neo' wo'o-koi doko' rakahangai' `Pangkeni,' apa' Pangkeni-ni hadua-wadi, Hi'a-mi Magau' Topetolo'.


Ɩ nyəmá Piyɛɛ nɔɣɔ, ɩlɛna laŋhʋlʋmlɛ katatəlaɣa tɔɔ ɩ́ yele nɔnɔɣɔ tʋlʋɣʋ, na ɩ́ məlɩ kpakpaa na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Piyɛɛ kɔma. 	 Na'epe-hawo libu' Petrus-di to hi mali wobo' -e. Nakeni kagoe' -na, uma-idi kaliliu mpobea wobo', lala' lau-idi nculii' hilou hi rala tomi mpo'uli' -raka doo-na: "Petrus-hanale to hi wobo' toe-e ria!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ yoou kʋla ɩsɔtaa. Misɛɛlɩ na ɩ ɩsɔtaa tillaa na tʋm na ɩ́lɛ́ ɩ ɩsɔtaa tillaa pa yookina na təma. 	 Ngkai ree kuhilo, ria to manga'e hi suruga. Tadulako mala'eka to rahanga' Mikhael hante mala'eka-mala'eka doo-na mpo'ewa ule naga toei. Pai' ule naga toe wo'o-i-hawo rangawa' mala'eka-mala'eka to dohe-na mpo'ewa Mikhael.


Na kʋtɔntʋnaa sɛləta laŋasɩ nsɩ sɩ tɛɛ kɛ́ sɔsɔm. Yʋlʋmaa na kaakalasɩ, na mpa kʋtɔməŋ tʋʋlaa tɔ. Pa taŋa lʋm laŋtʋɣʋ. 	 Hi retu, wori' tauna to peda'. Ria towero, ria tokejo, ria topungku, ntora turu hi pengkawinaraa, ((mpopea kamojago-na ue wuhu'.


Ɩwəyaɣa pɛɛlɔ kpaʋ talaa, na ka pɛɛlɔ maɣamaɣa ná tɩɩ taɣana ɩ tɩ. Pə tɔɔ ɩlɛ tə paa na tá laŋa hʋlʋmɩ, na tə́ tʋ-ɩ teeli. 	 Mai-tamo morona' goe' -goe', mpo'une' kabohe tuwu' -na. Apa' rata-mi Eo Pemuaa' Ana' Bima. Rodo-mi kamae' -na napemuai'.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ ka wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ heeŋ kʋtooluŋ. Ama pənɛntɛ pa keeta-mɛ na pá məŋna wei ɩ kɛ́ tiikulu na ləsasɩ tɔɔ feŋlu tɔ ɩ kiŋ. 	 Owi hewa bima to puha-koi. Aga tempo toi nculii' -mokoi hi Topo'ewu to mpewili' kao' -ni.


Paa na mpʋ tɔ Tacaa kɛ́ yʋlʋpaŋ. Ɩ ká yele na ɩ́ nyɔɔ toŋ na ɩ́ kenti mə tɔɔ na Ɩsaɣaʋ kaa hiki-mɛ. 	 Aga uma molaka' pompewili' -na Pue' Yesus hi koi'. Narohoi nono-ni pai' napetalawai' -koi ngkai to dada'a.


Tənaɣa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na Falisanaa pa sʋʋ miituɣu sɩ: Aweɣelɛ ɩnɛ ɩnɩ na ɩ́ kpakəɣɩ ɩ tɩ na ɩ́ kɛɛsəɣəna Ɩsɔ? Awe pəsəɣɩ na ɩ́ hɩɩsɩ ɩsaɣatʋ, ye pə taɣa Ɩsɔ paasi? 	 Mololita-ramo guru agama pai' to Parisi toera hi rala nono-ra, ra'uli': "Hema rahi-idi tauna toei mai, pai' daho' -i mpo'uli' hibalia tuwu' -na hante Alata'ala-e? Uma ria haduaa to ma'ala mpo'ampungi jeko', muntu' Alata'ala-wadi."


Pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ tɔkɩ teu kɛ tampana tɔmnaa mpa pa heela-tʋ tɔ na pə́cɔ́ pə taa kɔɔ na pə́ pona-tʋɣʋ təlete taa kɛ́ yem. 	 Jadi', apa' meliu kabohe tuwu' -na Yesus ngkai mala'eka-e, kana tapelompehi mpu'u-e' mpokakamu kareba to ta'epe-mi, nee-neo' mpai' kamolaa-laaa-ta ngkai pepangala' -ta.


Antiyɔka Yesu sɛɛlaa taa ka wɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, na sɛɣɛsəlaa. Pa həla ntɔ. Paanapasɩ, na Simiyɔŋ (wei pa cuɣusaa sɩ Apalʋkpɛtʋ tɔ), na (Silɛɛnɩ tʋ) Lusiyusi, na Manaheŋ (wei na Kʋfənɛɛ Helɔtɩ paa pɩɩ təntəmlɛ tɔ), na Sɔɔlɩ. 	 Hi olo' topetuku' Yesus to hi Antiokhia, ria ba hangkuja dua nabi pai' guru to mpokeni Lolita Pue', hanga' -ra: Barnabas; Simeon to ra'atu Nto'eta; Lukius to ngkai ngata Kirene; Menahem to rapokakama dohe Magau' Herodes Antipas; pai' Saulus.


Na yʋlʋwɛɛtʋ kʋfatʋ kɛ ɩ́ kpaɣaa na ɩ́ suu. Yʋlʋ kʋfalʋ ɩnɩ ɩ tɔŋna ɩ ŋmalʋ Ɩsɔ kɛ́ kɛlʋɣʋ tətɛŋɛlɛŋ kɛ́ sɩ pə́ yele na ɩ́ nyɩ Ɩsɔ kɛ́ teu təkpəsəkpəsɩ. 	 pai' tarata-mi katuwua' to bo'u, apa' Alata'ala mpajadi' -ta manusia' to bo'u. Nabo'ui ncuu nono-ta bona tatuku' kehi-na, pai' bona ta'inca mpu'u-mpu'u-i.


Na ye tampana Kilisiti taa fe ntɔ, tá waasʋ táá fɛɩna nyʋɣʋ tətʋlɛ, na ɩ́ taa nyɩ nti ɩ́ ká lana naani tɔ. 	 Pai' ane uma-i makono Kristus tuwu' nculii', uma ria kalaua-nakai mpopalele Kareba Lompe', uma wo'o ria tuju-na pepangala' -ni, apa' mepangala' -koi hi kareba to uma makono.


Tacaa Yesu Kilisiti ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ. 	 Pue' -ta Yesus Kristus mpogane' -koi omea. Hudu rei-mi.


Ma piya ɩ́ taa yele na nɔɣɔlʋ puɣusi-mɛ. Ye wei ɩ təŋəɣɩ tampana, pʋntʋ maɣamaɣa kɛ́ tampana tʋ kɛ́ ɩsɩɩ Yesu Kilisiti. 	 Ana' -ana' -ku, neo' nipelele' -ra ba hema-hema to doko' mpobagiu-koi. Tauna to mpobabehi konoa Alata'ala, tauna to monoa' -ra, hewa kamonoa' -na Yesus.


Ɩlɛna Helɔtɩ sɩ: Ma yelaa na pá sɛtɩ Yohaanɩ nyʋɣʋ ɩlɛ, aweɣelɛ pʋntʋ wei ɩnɩ ɩ tɔm ma nɩɩ pa yɔɣɔtəɣɩ ɩsəntɔ tɔ? Haləna ɩ́ pɛɛkəɣɩ sɩ ɩ́ na-ɩ. 	 Na'uli' Herodes: "Ane Yohanes Topeniu', kuhubui-mi wengi tauna mpopata' wuroko' -na. Hiaa' Yesus toe-e lou, hema mpu'u-i-hawo? Wori' -mi ku'epe to mpotompo'wiwi-i." Toe pai' Herodes doko' mpohirua' -ki Yesus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma tɔma-ɩ sɩ: Pɩɩsɩ nɩɩlɛ na naatoso kɛ pa ŋma Ɩsɔ təsɛɛlɛ tənɛ, na nyaa ŋmaa-tɛɣɛ kʋyɛɛŋ tooso taa? 	 Konce-ra topoparenta to Yahudi, ra'uli': "Beiwa!? Tomi Alata'ala toi rawangu rala-na opo' mpulu' ono mpae, hiaa' nu'uli' -kona nuwangu nculii' rala-na tolu eo-wadi?"


Ɩsɔ mələna pə təna təpaɩ kɛ́ Kilisiti nɔɔhɛɛ tɛɛ na ɩnəɣɩ ɩ hʋlaa sɩ Yesu sɛɛlaa kpeka ɩ́ nyənəɣɩ a wulaʋ sɔsɔ. 	 Hawe'ea to ria, Alata'ala mpopengkoru hi Kristus, pai' na'ongko' -i jadi' Pangkeni to mpoparentai hawe'ea tauna to mpopangala' -i. Kristus Woo' -ta,


Ɩlɛ pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma Caa maɣamaɣa sɔɔla-mɛɣɛ. Ɩlɛ mə sɔɔla-m na ɩ́ tʋɣʋna sɩ ɩ cɔlɔɣɔ ma lɩɩnaa tɔɣɔ ɩ sɔɔla-mɛ. 	 apa' napoka'ahi' -koi. Napoka'ahi' -koi, apa' nipoka'ahi' -a, pai' nipangala' ka'Aku' -na to ngkai Alata'ala.


Ɩ́ ta tisi na ɩ́ mʋ nti Moisi ŋmaawa tɔ, ɩlɛ ɩsənaɣa ɩ́ ká tisi na ɩ́ tʋna ma tɔm nti ma heeliɣi-mɛ tɔ. 	 Bangku' to na'uki' Musa uma nipangala', peliu-liu-nami ka'uma-na nipangala' lolita-ku."


Tənaɣa Yesu cɔwa Yuta sɔsaa mpɛ sɩ: Tɔʋ, ma maɣamaɣa maa pɔɔsɩ-mɛɣɛ tɔm kʋlʋmtʋ təkoŋ. Ye ɩ́ cɔ-m ɩlɛ, maa heeli-mɛɣɛ kaŋkantɛ nte ma makɩ ma taa na má lakɩ ɩsəntɔ tɔ. 	 Na'uli' Yesus: "Aku', ria wo'o-kuwo pompekunea' -ku hi koi'. Ane nitompoi' -ka, bo ku'uli' -kokoi kangkaiapa-na kuasa-ku mpobabehi hawe'ea toe lau.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, kaɣana nyə́ma nyɔɔŋ taa kɛ́ pɩɩ tɛna. 	 Wae mpu'u-di! Koi' to tuwu' tempo toi bate rahuku' sabana hawe'ea kasalaa' -ra totu'a-ni toe.


Pə́ kɔma na mpi pɩɩ cakɩ tam tɔ pə́ kpaɣa mpi pə cakɩ tam tɔ na pə́ tʋ pə tɔɔ, na mpi pə səkɩ tɔ pə́ kpaɣa mpi pɩɩ səkɩ tɔ, ɩlɛ nti pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ pa naŋta səm tənaŋnaŋ tɔ tə lapa tampana ntɛ́. 	 Apa' woto-ta to bisa mate pai' jadi' pope tohe'i-e, kana rabalii' jadi' woto to uma ria kamatea-na pai' to uma jadi' pope. Jadi', ane rabalii' mpu'u-damo woto-ta tohe'i-e, lako' ree-di mpai' kadupa' -na lolita to te'uki' hi rala Buku Tomoroli' owi to mpo'uli': Alata'ala mpodagi kamatea, uma-pi ria kamatea."


Lʋm kʋnyəŋəm napəlɩ pɩɩ su fulaɣa nakələɣɩ təna təpam. Ḿpʋ́ɣʋ́ yoolaa caa saŋ na pá ŋmilisi lʋm mpɩ pə taa na pá tʋʋ tʋɣʋ ŋku pa yaa hisɔpʋ tɔ kʋ piliŋa tɔɔ na pá hʋləna ɩ nɔɣɔ. 	 Hi ree, ria hamanga' ue anggur to mo'onco. Ra'ala' hampuhu' wunga to hewa lomo', ralolo' hi rala anggur toe, ratu'u hi wuntu ra'a kaju hisop, pai' rapopoju'ui-ki wiwi Yesus bona na'inu.


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa maɣamaɣa ná təna pa tɔɔ, ɩlɛna toŋtʋnaa mpɛ pá tɔ sɩ pá wɔɣɔsɩ Pɔɔlɩ na Silaasɩ pa wontu na pá ma-wɛɣɛ akpatɛɛ. 	 Ntodea wo'o-hawo medulu mepakilu. Jadi', topoparenta toera mpehubui bona pohea-ra Paulus pai' Silas raroncu ngkai woto-ra pai' -ra raweba'.


Pəyele mpa pa tɔɣɔ mpʋ tɔ pa nyɔɔŋ tala ɩsɩɩ iyisi kakpasɩ. Alaa na piya pa paasi. 	 Kawori' -ra to ngkoni' nto'u toe, ba ria-ra lima ncobu tu? paka' tomane-pidi, ko'ia tebila' tobine pai' ana' -ana'.


Potopotonaa mpa pa taa kʋkʋsʋm fɛɩ tɔ pa acima kʋyakʋ ŋku kʋ wule pa kʋɣɩ Tɛɛʋ acima ɩwɛɛsɩ tɔ kʋ talaa. 	 Rata-mi tempo-na Posusa' Roti to Uma Raragii. Pai' eo to lomo' -na hi rala posusa' tohe'e, eo posumalea' bima to rakoni' hi Eo Paskah.


Tɔʋ, tə nyəmá sɩ Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ yɔɣɔtəɣɩ pə təna mpi tɔ, pa təna mpa pa təŋəɣɩ-tɩ tɔɣɔ pə nawa. Ɩlɛna pə́ təkɩ samaa təna nɔɔsɩ, na pá taa hiki təwaanlɛ kɛ tiili, yaa nɔɣɔlʋ fiti Ɩsɔ hʋʋnaʋ taa. 	 Ngkai lolita Atura Pue' toe, ta'inca ka'uma-na ria manusia' to monoa'. Pai' monoto-mi ta'inca, hawe'ea to te'uki' hi Buku Atura Pue', bate mpobelahi to Yahudi to rapowaii' Atura Pue' toe. Jadi', uma ria tauna to ma'ala mpo'uli': "Aku', monoa' -a-kuna!" Hawe'ea manusia' bate masala' hi poncilo Alata'ala.


Ama Yesu ɩfalaa ná tá cɛkəna tɔm tənɛ ɩnɩ. Tə hʋwɛɛ ka wɛ-wɛɣɛ ɩŋmɛsaʋ kɛ́, sɩ pá taa cɛkəna tə tapʋɣʋ. Paa na mpʋ pa nyámna tə pɔɔsʋɣʋ. 	 Aga ana'guru-na uma mpo'incai patuju-na, apa' tewunii' -raka batua-na, alaa-na uma rapaha. Hiaa' uma wo'o-ra daho' mpekune' -i ba napa batua lolita-na toe.


Ta caanaa caanaa tɔɣɔna manna kɛ wʋlaɣa tɛtʋ taa, ɩsɩɩ pa ŋmaaʋ Ɩsɔ Tɔm taa tɔ sɩ: Ɩ tisa ɩsɔtaa kʋtɔɣɔʋ na ɩ́ cɛla-wɛ na pá tɔɣɔ. 	 Wai' -ka-kaiwo pongkoni', hewa to rakoni' ntu'a-ta owi. Bula-ra hi papada to wao', ngkoni' -ra pongkoni' to rahanga' manna, hewa to te'uki' hi rala Buku Tomoroli': 'Nawai' -ra pongkoni' ngkai suruga.'"


Ɩ́ wɛna ɩsɛ pəyele ɩɩ naakɩ? Ɩ́ wɛna ŋkpaŋŋ pəyele ɩɩ nɩɩkɩ? Ɩ́ sɔɔwaɣa? 	 Ntaa' na'inca-di Yesus napa to ra'uli' ana'guru-nae, toe pai' na'uli' -raka: "Napa pai' ntora mpololita ka'uma-na ria roti-nie? Ko'ia oa' -tano nipaha-e? Ha uma oa' monoto nono-ni, jau-mi ni'epe tudui' -ku, jau nihilo kabaraka' -ku? Mataa pai' tilingaa moto-koi, hiaa' uma oa' nipaha napa to nihilo pai' to ni'epe? Ha uma nikiwoi,


Ma nɩɩ nyá sɛɛtʋ na ma taa pəyaɣa yɔkəna laŋhʋlʋmlɛ kɛ kpakpaa. 	 Wae kaku'epe-na petabe-nu, ana' to hi rala-ku ncaliu mongkale nakeni kagoe' -na.


Kʋsəsɩɩtʋ kɔmaɣa sɩ ɩsaɣatʋ ɩ́ huki. Ama timpi ɩsaɣatʋ hukaa tɔ, Ɩsɔ pɛɛlɛɛ ná tɛɛ-təɣɩ tɔɔʋ kɛ sɔsɔm. 	 Ane Atura Pue' to naparata Musa, patuju-na Alata'ala mpowai' Atura toe hi manusia' bona lonto' kamasala' -ra, apa' wori' petiboki-ra hi Atura-na toe. Tapi' nau' hewa apa-mi kabohe-na jeko' manusia', kaboo-bohea lau-di kabula rala Alata'ala hi manusia'!


Pə fɛɩ ḿpʋ́ɣʋ́ paa pəcɔ, mpi mpi pə kɛ́ taaləm nyəm kɛ yʋlʋ tɔnʋɣʋ taa tɔ mpəɣəlɛ weesuɣu. 	 Kakono-na bagia woto-ta to hiloa-na lente lau-di to taparaluu lia-e.


Yʋlʋ tɔnʋɣʋ kɛ́ pilimile kʋlʋmtəlɛ te, paa na mpʋ kʋ faɣa titilee titilee, na paa titite nte na tə təmlɛ. 	 Rapa' -na hi woto manusia' ria wori' bagia-na, aga hawoto lau-wadi, pai' butu bagia woto toe hore-hore ria bago-ra.


Na kʋkələtʋ ntɛ́ sɩ maa kʋ ɩ piya na pə́cɔ́ Yesu sɛɛlaa təna nyɩ sɩ maɣalɛ wei ɩ nyəmá yʋlʋ lotu taa hʋwɛɛ na ɩ kʋnyɩɩləm tɔ. Maa tɛ na má fɛlɩ paa wei kɛ́ ɩsɩɩ ɩ lapa tɔ. 	 Ana' -na kupatehi. Ngkai ree mpai', monoto hi hawe'ea topetuku' -ku ka'Aku' -nami to mpowile pekiri manusia' pai' nono manusia'. Kuhiwili po'ingku butu dua-ni.


Waatʋ ɩnɩ, pə fɛɩ sɩ Yuta tʋ ntɔ, ɩnɛ ɩ́lɛ́ ɩ ta kɛ Yuta tʋ. Yaa yom ntɔ, kasaɣampu ntɔ. Yaa apalʋ ntɔ, alʋ ntɔ. Ama mə na Yesu Kilisiti ɩ́ kpɛnta mə tənaɣa kʋlʋm kɛ́, faɣaʋ fɛɩ. 	 Alata'ala uma mpelence ba to'apa-ta: to Yahudi ba bela to Yahudi, to tuwu' batua ba to tuwu' maradika, tomane ba tobine-- hi poncilo Alata'ala hibalia omea-koi sabana posidaia' -ni hante Kristus Yesus.


Ama pa yɔɣɔta ma tɔm kɛ́ na mpɛ pá nɩɩ kʋnɩɩ, sɩ wei ɩnɩ ɩ ka naasaɣa-tʋ tɔ kaɣana ɩ tɔŋna Ɩsɔ sɛɛʋ mpi ɩ ka sɛɛsa ɩsəlɛ sɩ ɩ́ wakəlɩ təkpataa tɔ pə waasʋ lapʋ. 	 Lolita doo-wadi to ra'epe to mpo'uli': "Tauna to mpobalinai' -taele wengi, hi'a lau-mi to mpopalele agama to doko' naropuhi-e wengi."


Na paa waatʋ wei kɛ́ ma sələməɣəna-mɛɣɛ Ɩsɔ, laŋhʋlʋmlɛ kɛ ma sələməɣəna. 	 Pai' butu ngkani posampaya-ku, goe' oa' nono-ku mposampayai-koi omea.


Moisi nɩɩ mpʋ, ɩlɛna ɩ se kpakpaa na ɩ́ polo ɩ́ caɣa Matiyaŋ tɛtʋ taa. Matiyaŋ tənaɣa ɩ lʋla apalʋ piya naalɛ. 	 Kana'epe-na Musa telohu-mi kehi-na toe, metibo' -imi ngkai tana' Mesir hilou tida hi tana' Midian. Hi ria-i motobinei, pai' -i mo'anai' rodua.


Ye wei ɩ yɔɣɔtaa sɩ ɩ́ na Ɩsɔ pa kpɛntaa, pʋntʋ ɩ́ tɔ tɔntɛ nte Yesu ka tɔma tɔ. 	 Ane tauna to mpo'uli' tida-ra hintuwu' hante Alata'ala, po'ingku-ra kana hewa po'ingku-na Kristus.


Kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa mpa pa maɣana Masetoni Ɩsɔ sɛɛlaa mpɛ tɔ pa maɣasa-wɛɣɛ teu kɛ́. Paa na mpʋ pa laŋhʋlʋmlɛ tɔɔ sɔsɔm, haləna pa kʋpantʋ lapʋ fɛɩ taka, pəyele pa tɩɩ kɛ́ kʋnyɔntʋnaa kutukutunaa kɛ́. 	 Mporata-ra pesori pai' kaparia to motomo lia. Aga hi rala kaparia-ra toe, goe' lia moto-ra. Pai' nau' mpe'ahii' moto tuwu' -ra, uma hangkedi' doi petulungi-ra to rapewai' mpotulungi doo-ra.


Tɛʋ fema na pá kʋlɩ tanaŋ kɛ lɔŋ na pá tɛɛkɩ, ɩlɛna ɩ ɩfalaa na fiki tʋɣʋ ŋkʋ na kʋ wʋlaa təwoŋwoŋ na pə́ kpɛŋna kʋ kite. 	 Kamepulo-na mepupulo ngkii-pidi, hilou wo'o-ramo hi Yerusalem. Hi lengko ohea, rahilo-rawo kaju ara to natotowi Yesus wengi, mate-mi, bangi rata hi rali' -na.


Pɩɩ hʋ́lɩ́ ŋmaatɛɛ kɛ ilim na ɩsɔtʋ na ɩsɔtʋlʋŋasɩ pə tɔɔ. Laŋwakəllɛ sɔsɔɔlɛ ká kpa kateŋa təna, na nəɣəsɛɛ ká kʋ-wɛɣɛ teŋku na ɩ hola sɔsɔɔna pə kɔkɔtɛ sɔsɔɔlɛ tɔɔ. 	 "Nto'u toe mpai', ria tanda hi eo, hi wula pai' hi betue'. Hawe'ea manusia' mokaratu nono-ra pai' ingu' mpo'epe pomoni pai' pojago tahi'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kɔtəlaa sɔsaa na nyʋɣʋ nyə́ma pa kotaa na pá lá nɔɣɔ kʋlʋmaɣa na pá ha yoolaa kɛ liɣitee tuutuuma, 	 Mohawa' -ramo imam pangkeni toera hante totu'a to Yahudi to ntani' -na. Kabotu' lolita-ra, agina mpowai' -ra tantara wori' doi po'ompo wiwi-ra, bona neo' ra'uli' hilau.


Ma taapalaa ɩ́ la laakalɩ na mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ taa kɔɔ na ɩ́ lá ɩsaɣatʋ kɛ ɩ lotu taa na ɩ́ la laŋkpɩɩsəŋ na ɩ́ ha weesuɣu Ɩsɔ kɛ́ siɣile. 	 Ompi' -ompi', pelompehi-koie', nee-neo' mpai' ria-koi to hewa toe kadada'a nono-ni, neo' mpai' ria-koi to uma mepangala' alaa-na nitilingkurihi-mi Alata'ala to Tuwu'!


Feesuɣu Naŋŋtʋ ɩnəɣɩ Ɩsɔ sɩɩ-tʋɣʋ tɔlʋma sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ nyʋɣʋ yapʋ mpi pə tɔm ɩ ka heela ɩ yəlaa sɩ ɩ ká kɔna na pə́ wɛɛ-wɛ ɩsɩɩ pa pʋlʋ tɔ pə́ kɔma na pə́ ya-tʋ təkpataa ɩlɛ tɩɩ tɩ tá pʋlʋ ɩnɩ. Ye mpʋ tə́ sa Ɩsɔ kɛ́ ɩ sɔsɔɔntʋ tɔɔ. 	 Alata'ala mpowai' -ta Inoha' Tomoroli' bona mporohoi janci-na hi kita', bona monoto hi kita' kanawai' -ta wo'o mpai' hawe'ea to najanci-taka. Nawai' -ta hawe'ea to najanci-taka toe hi eo mpeno-na. Nto'u toe mpai', nabahaka-ta ngkai dunia' to dada'a toi, pai' -ta na'ongko' hilou hi suruga, apa' lawi' kita' bagia-na. Toe pai' masipato' lia ta'une' pai' tapomobohe-i Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, waatʋ wei Yʋlʋ Pəyaɣa ma maa caɣa ma teeli kumte tɔɔ kɛ́ aləsanna taa tɔ, mɛ mpa ɩ́ təŋa-m mə naanʋwa na naalɛ tɔ, ɩ́ ká caɣa mə kumlee tɔɔ tɔtɔ, na ɩ́ hʋʋna Ɩsɛɣɛlɩ kpeka naanʋwa na naalɛɣɛ tɔm. 	 Na'uli' Yesus: "Mpu'u ku'uli' -kokoi: hi eo mpeno-na nto'u Alata'ala mpobo'ui omea, Aku' Ana' Manusia' mohura hi pohuraa to ncola moparenta. Nto'u toe mpai', koi' to mpotuku' -a toi-e, mohura wo'o-ko-koiwo hi pohuraa to hampulu' romeha', mpoparentai to Israel to hampulu' rontina.


Nyá wei n tɔŋ sɩ pá taa la wasaŋkalətʋ tɔ, pepe tɔɔ kɛ́ nyá lakɩ? Nyá wei nn caa tɩɩŋ tɔm kɛ paa pəcɔ tɔ, pepe tɔɔ kɛ́ n naɣaləɣɩ ɩ tɛɛ kʋpampam? 	 Ta'uli' -ki doo neo' mobualo', beiwa ane mobualo' moto-ta! Ta'uli' uma-ta mepue' hi pinotau. Ane bongko wae-di, napa pai' ria moto-ta to mponongko' rewa ngkai rala tomi pontu'ua pinotau toe-e!


Lɛlaa wɛɛ na wʋlanaa na nyəɣəlʋɣʋ kʋhʋlʋmʋɣʋ na liɣitee pɛɛ kɛ pa tənəɣɩ pə tɔɔ. Ama lɛlaa ɩlɛ taasɩ na nyɩɩtʋ na kiisi kɛ pɛlɛ pa tənəɣɩ. 	 Ane ria topobago Pue' to lompe' pongkamu-ra bago Pue', hira' ma'ala rarapai' -ki topobabehi tomi to mpowangu tomi hante wori' nyala rewa to lompe', rapa' -na bulawa, salaka' pai' watu to masuli' oli-na. Ane ria to uma lompe' pongkamu-ra bago Pue', hira' hewa topobabehi tomi to mpowangu tomi mpake' to uma ncako lompe', hewa kaju, kowo' pai' deami.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ caɣasɩ samaa tənaɣa tintika tintika kɛ nyələwee tɔɔ. 	 Ngkai ree, Yesus mpohubui tauna to wori' mohura omea mopantuda-ntuda hi kowo', apa' wori' kowo' to mata' nto'u toe.


Pilatɩ kɔma na ɩ́ ná sɩ ɩ kaa pəsɩ-tɩ, pəyele yoou caa tiluɣu. Ɩlɛna ɩ́ caa lʋm na ɩ́ saŋ ɩ niŋ kɛ samaa ɩsɛntaa na ɩ́ tɔ sɩ: Apalʋ ɩnɛ, pə́ taa wɛɛ sɩ má kʋɣʋna-ɩ yoo. Pə kɛ́ mə tɔm kɛ́. 	 Ka'omea-na nahilo Pilatus uma-pi ria kalaua-na mpololitai-ra, apa' kameroo-rodoa' lau-ramo. Toe pai' na'ala' ue napowano hi nyanyoa ntodea pai' na'uli': "Mowano-a! Bona nihilo, ka'uma-na-kuwo kugalo kanipatehi-na tau toii! Koi' moto-koiwo to mpotangku."


Pa ŋmaawa ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Pa ta heeli mpaɣa ɩ tɔm tɔ paa na. Mpa pa taa nɩɩ ɩ tɔm tɔ paa cɛkəna. 	 Doko' kupadupa' lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli': Tauna to ko'ia rakarebai, ra'inca moto mpai' kahema-nai. Tauna to ko'ia mpo'epei kareba-na, ra'epe pai' rapaha moto mpai' ihi' kareba toe."


Ɩ́ hʋlɩ-m liɣitee nyəɣəlʋɣʋ na má ná. Awe nyʋɣʋ fotoo na ɩ hətɛ kɛ pa ŋmaa pə tɔɔ? 	 "Popohiloi-a ulu doi hampepa'! Lence hema pai' hanga' hema to hi doi tetu-e?" Ratompoi': "Lence pai' hanga' Kaisar."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ mɛɛ, ye hatuu nyá taa tike kɛ n sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ, ɩsənaɣa wei ɩ wɛ samaa taa kɛ́ yem na ɩ́ tá cɛkəna tɔ ɩ ká nyəna timpi ɩ́lɛ́ ɩ ká tɔ sɩ: Ami, tɔɣɔ nyá sɛɛtʋ tənɛ tə taa? Ɩ kaa pəsɩ na ɩ́ nyɩ nti n yɔɣɔtəɣɩ tɔ. 	 Ane rapa' -na mololita-ta hi rala basa to ngkai Inoha' Tomoroli' mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala, pai' uma monoto batua lolita-ta hi tauna to mpo'epe, uma-ra-hawo mpai' mpo'uli' "Amin! Bate makono!" apa' uma-hawo ra'incai napa to ta'uli'.


Waatʋ wei Malɩ nɩɩ mpʋ tɔ ɩ kʋlaa təwaka na ɩ́ polo Yesu kiŋ, 	 Mpo'epe tohe'e, napesahui Maria hilou mpohirua' -ki Yesus.


Ilim kɔma na pə́ tɛ ɩlɛna sɔsɔ ɩnɩ ɩ́ yaa ɩ təmlɛ tɔɔ nyənllʋ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Tɔʋ, yaa apaa nyə́ma mpɛ na ń fɛlɩ-wɛɣɛ pa liɣitee. Caaləna mpa pa təkəna kpaɣaʋ tɔ na ń tɛɛsəna mpa pa caala kpaɣaʋ tɔ. 	 "Limpa-mi eo, na'uli' -mi pue' bonea hi mantoro' -na: `Kio' -ramo topobago toera ria, pai' wai' -ramo gaji' -ra. Wai' ulu gaji' hi tauna to lako' ntepu'u mobago jaa lima we'i. Oti toe, wai' gaji' hi tauna to ntepu'u mobago jaa tolu, duu' rata hi tauna to mobago ngkai mepuloa.'


Yesu tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ tɛɛ nɔɣɔ na ɩ́ pukina Yosalɛm. 	 Ka'oti-na Yesus mpo'uli' hawe'ea toe, pomako' -nami meri'ulu ngkai doo-na hilou hi Yerusalem.


Ɩ takɩ təyaɣa, ɩlɛna ɩ́ yaa ɩ cewaa na ɩ cɔlɔ ɩ cɔlɔ nyə́ma sɩ: Ɩ́ kɔɔ na má na-mɛ tə yɔɔlɩ. Pə taɣa pʋlʋ, ma ná ma heu wei ɩ ka lepa tɔ. 	 Oti toe, pai' -i mpokio' bale-na pai' tongki-na, na'uli' -raka: `Mai-mokoi goe' dohe-ku. Apa' bima-ku to moronto kurua' nculii' -imi.'


Pɔɔlɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ naʋ ɩlɛna tə́ la sɔɔlʋ sɩ tə tɛɛkɩ Masetoni. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə nawaɣa təkelekele sɩ Ɩsɔ yaa-tʋɣʋ sɩ tə́ polo tə́ heeli Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ hɔɣɔlʋɣʋ ŋkʋ kʋ nyə́ma. 	 Hi kampohilo-na pangila-na toe, ngkarewa mpu'u-makai hilou hi tana' Makedonia toe, apa' monoto-mi hi kai' kanahubui-kai Pue' Ala mpokeni Kareba Lompe' hi ria.


Yesu ɩfalaa naanʋwa wei ɩ kaasaa tɔ ɩ́lɛ́ ɩ na mpʋ, ɩlɛna ɩ taa wɩɩna Saakɩ na Yohaanɩ. 	 Kara'epe-na ana'guru-na to hampulu' pomperapia' Yakobus pai' Yohanes toe, moroe-ramo.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa kʋla təna ɩlɛna pá tɛɛ Sesalee Filipʋ acalɛɛ taa. Pa wɛ mpaaʋ taa ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Yəlaa tɔŋ sɩ ma kɛ́ awe? 	 Yesus hante ana'guru-na hilou hi ngata to mohu' Kaisarea Filipi. Hi lengko ohea, napekune' -ra, na'uli': "Ntuku' ponguli' ntodea, hema-a Aku' toi-e?"


Moisi ka yɔɣɔtaa sɩ: Se nyá caa na nyá too. Na tɔtɔ sɩ: Ye wei ɩ tʋʋ ɩ caa yaa ɩ too, ɩsɩɩ pa kʋ-ɩ. 	 Hi rala Atura Musa te'uki' hewa toi: `Kana tabila' tuama pai' tina-ta.' Pai' `hema to mpotipo' tuama-na ba tina-na kana rapatehi.'


Mɛ tɔtɔ ɩ́ wɛ pa taa, mɛ mpa Ɩsɔ ləsa Lom sɩ ɩ́ pəsɩ Yesu Kilisiti nyə́ma tɔ. 	 Wae-koiwo koi' to Kristen to hi ngata Roma tetu. Alata'ala mpokio' wo'o-ko-koiwo jadi' bagia-na Yesus Kristus.


Na pá saŋ Ɩsɔ kɛ́ ma tɔɔ. 	 Toe pai' mpo'une' Alata'ala-ramo, apa' ra'epe napa to jadi' hi aku'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ tɔma-wɛ sɩ: Yoolaa mpa paa taŋ tɔɣɔlɔ, ɩ́ polo ɩ́ taŋ-kʋɣʋ teu teu. 	 Na'uli' Pilatus: "Ria moto tantara. Keni-ramo hilou mpodongo daeo' -na hudupakulea' -ni."


Paa na yəlaa paɣalɛ kʋlaa na pá suuki-ɩ pɔpɔtʋ tɔmnaa tɔ, pa ta hiki nti paa waana-ɩ tɔ. Waalɩ waalɩ kɛ́ yəlaa napəlɩ pa kʋla naalɛ 	 Aga nau' wori' sabi' boa' to mpo'uli' napa to nababehi Yesus, uma raruai' to masipato' rahuku' mate-ki. Ka'omea-na, ria rodua sabi' to tumai hi nyanyoa topohura to hibalia lolita-ra,


Ee Nasalɛtɩ Yesu, n caa-weɣe tá kiŋ? Ta wakəlʋɣʋ kɛ n kɔma? Ma nyəma-ŋ teu, n kɛ́ Ɩsɔ yʋlʋ naŋŋtʋ wei ɩ tilaa tɔ. 	 "Ee Yesus to Nazaret� Doko' nupopai-dakaie? Ba doko' nuropuhi-dakaie? Ku'inca moto-kole, ka'Iko-na Suro to moroli' ngkai Alata'ala-e."


Tənaɣa ma pɔɔsaa sɩ: Tacaa, nyaɣa aweɣe ye? Ɩlɛna pə́ cɔ-m sɩ: Maɣa Nasalɛtɩ Yesu wei n tʋɣɩ kʋnyɔŋ tɔ. 	 "Kupekune' -i: `Ha hema-ko Pue'?' "Na'uli' -ka: `Aku' -mile Yesus to Nazaret, to nubalinai' -e.'


Wei ɩ yaa-mɛ tɔ ɩ kɛ́ kʋpaŋ. Pə tɔɔ kɛ́ ɩ kaa yele-mɛɣɛ taɣanʋɣʋ kɛ mpʋ. 	 Alata'ala mpokio' -ta mpotuku' -i. Jadi', Hi'a wo'o-wadi to mpopadupa' hawe'ea tohe'e, apa' napadupa' oa' janci-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nɩɩ pə yɔɣɔtəna ɩsɔtaa tillaa naatosompɔɣɔlaɣa na nɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa sɩ: Ɩ́ polo na ɩ́ pəlɩ Ɩsɔ pááná kɔpʋnaa naatosompɔɣɔlaɣa ɩnəɣɩ atɛ. 	 Ku'epe wo'o-mi, ria to mololita ngkai rala Tomi Pepuea' napesukui mpo'uli' -raka mala'eka to pitu toera: "Hilou-mokoi, bowo-mi ihi' batili roe Alata'ala tetu hi wongko dunia'!"


Yuta nyə́ma taa, ma lakɩ kɛ́ ɩsɩɩ Yuta tʋ, ɩlɛna má hiki-wɛ. Paa na maa təŋəɣɩ Moisi kʋsəsɩɩtʋ tɔ, ye ma wɛ mpa pa təŋəɣɩ Moisi kʋsəsɩɩtʋ tɔ pa hɛkʋ, ma lakɩ kɛ́ ɩsɩɩ ma təŋəɣɩ-tɩ ɩlɛna má hiki-wɛ. 	 Ane mpokeni-a Kareba Lompe' hi to Yahudi, mo'ingku hewa to Yahudi-a, bona wori' to Yahudi kukeni hi Kristus. Ane hante tauna to mpotuku' ada Atura Musa-a, aku' wo'o mpotuku' ada Atura Musa. Kakoo-kono-na uma-a nahoo' ada tohe'e, aga kutuku' moto ada toe bula-ku hi laintongo' -ra to mpotuku', bona wori' -ra kukeni hi Kristus.


Lumaŋ pʋ́ʋ́ɣʋ́ sɔsɔɔʋ taa ɩsɔtaa tillu ntɛ́ kʋ wulaʋ sɔsɔ. Hepəla nyə́ma ná yaa-ɩ sɩ Apatɔŋ, na Kəlɛɛkɩ nyə́ma sɩ Apoliyɔŋ, na pə kʋtoluɣu ntɛ́ sɩ wakəllʋ. 	 Ria magau' -ra to mpoparentai-ra. Magau' -ra toei, mala'eka to mpokuasai wulou'laa toe-e we'i. Hanga' -na rala basa Yahudi, Abadon. Hi rala basa Yunani, Apolion. Batua-na, Topegerohi.


Ɩsɔ tá kɛ́ wei ɩɩ təŋəɣɩ tampana tɔ, na ɩ kaa sɔɔ mə təma tɔɔ. Pəyele ɩ kaa sɔɔ ɩsəna ɩ́ paasaa na ɩ́ sɔɔlɩ-ɩ na ɩ́ waasɩ mə Ɩsɔ sɛɛlaa lɛlaa, na ɩ́ tɩɩ tɔŋna-wɛɣɛ waasʋɣʋ tɔ. 	 Alata'ala bate monoa' -i. Uma nalipo' bago-ni to nipobago-ki pai' ahi' -ni mpoka'ahi' -i. Monoto kampoka'ahi' -ni Alata'ala, apa' wori' petulungi-ni hi himpau ompi' hampepangalaa' -ni, lompe' hi tempo to timpaliu-mi, lompe' hi tempo toi.


Pə tənaɣa mpʋ pə lapa pa laŋa kɛ kpɩɩsəŋ, na pá kpisi Yesu tɔm mʋɣʋ. Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ ta laŋ sam kɛ tiili ye pə taɣa ɩ maɣamaɣa ɩ ɩcatɛ taa, na ɩ təyaɣa nyə́ma hɛkʋ. 	 Toe pai' oja' -ra mepangala' hi Yesus. Ngkai ree, Yesus mpo'uli' -raka: "Hadua nabi bate rabila' hiapa kahilouaa-na. Aga hi ngata-na pai' hi tomi-na moto, uma lau-i rabila'."


Cɛcɛ ká kʋlɩ ɩ pəyalʋ tɔɔ, na pəyalʋ kʋlɩ cɛcɛ tɔɔ. Toto ká kʋlɩ ɩ pɛɛlɔ tɔɔ na pɛɛlɔ náá kʋlɩ toto tɔɔ. Paŋ alʋ nyəŋ ká kʋlɩ poolu tɔɔ, na poolu kɛ́ paŋ tɔɔ. 	 To tuama mpo'ewa ana' -na tomane, ana' tomane mpo'ewa tuama-na. To tina mpo'ewa ana' -na tobine, pai' ana' tobine mpo'ewa tina-na. To piniana mpo'ewa minia-na, pai' to minia mpo'ewa piniana-na."


Ma taapalaa mɛ, ɩ́ la laakalɩ na mpa pa kɔŋna faɣasʋɣʋ kɛ mə hɛkʋ na pá tolisiɣi Ɩsɔ sɛɛlaa tɔ. Mpɛ ɩnɩ pa sɔɔla sɛɣɛsʋɣʋ ŋku pa sɛɣɛsa-mɛ tɔ kʋ wakəlʋɣʋ kɛ́. Ɩ́ taa kpətəna-wɛ. 	 Ompi' -ompi'! Kupopo'ingai' mpu'u-koi, peloo-lompehi-koi hi tauna to mpobabehi pogaaa' pai' to doko' mpopanawu' -koi hante tudui' -ra to mosisala hante tudui' to ratudui' -mitaka. Laahi-ra tauna to hewa toe!


Pə taɣa pʋlʋ, kaa la sɔsɔ kɛ Tacaa ɩsɛntaa. Ka kaa təŋ sʋlʋmaɣa yaa kʋnyɔnyɔɔm kʋkʋkʋm napəlɩ. Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ ká wɛɛ ka taa kɛ́ sɔsɔm kɛ hatoo ka too lotu taa. 	 Hi'a jadi' tau bohe hi poncilo Pue'. Uma-i ma'ala nginu anggur ba napa-napa to melanguhi, pai' Inoha' Tomoroli' mpokuasai-i ngkai lomo' kaputu-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩlɔɣɔʋ kpəntəna-ɩ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Ye n kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa yɔɣɔtɩ na pɛɛ anɛ á pəsɩ tɔɣɔnaɣa. 	 Rata Magau' Topesori mpo'uli' -ki: "Ane Ana' Alata'ala mpu'u-ko, wae-pi hubui watu toe-ra lau mewali pongkoni'!"


Ahoo kɔma na a yu, ɩlɛna tá taapalaa heeli Pɔɔlɩ na Silaasɩ sɩ: Ɩ́ polo Pelee. Pa tala təna, ɩlɛna pá polo Yuta nyə́ma təkotile taa. 	 Hi bengi toe, ompi' -ompi' hampepangalaa' -ra to hi Tesalonika mpo'uli' -raka Paulus pai' Silas: "Agina malai-mokoi ngkai rei." Jadi', malai mpu'u-ramo hilou hi ngata Berea. Karata-ra hi Berea, hilou-ra hi tomi posampayaa to Yahudi.


Tənaɣa Yesu yaa peiya na ɩ́ sɩɩ-kɛɣɛ pa ɩsɛntaa, 	 Yesus mpokio' hadua ana' to kedi', napopokore hi laintongo' -ra,


Ɩ ká lʋlɩ apalʋ pəyaɣa, na ń yaa-kɛ sɩ Yesu. Pə taɣa pʋlʋ, pəyaɣa ŋkɛ kaa waasəna ka yəlaa kɛ pa ɩsaɣatʋ taa. 	 Mo'ana' -i mpai', hadua ana' tomane. Ana' toei mpai', kana nuhanga' -i `Yesus,' apa' Hi'a mpai' to mpohore ntodea-na ngkai jeko' -ra."


Ye tə yɔɣɔtəɣɩ sɩ tá na Ɩsɔ tə kpɛntaa na pəyele na tə́ tɔŋna səkpɛtʋɣʋ taa kɛ́ tɔntɛ, tə kɛ́ pɔpɔtʋnaa kɛ tá yɔɣɔtaɣa na tá kʋlapəlɛ pə naalɛ pə taa kɛ́. 	 Ane ta'uli' hintuwu' -ta hante Alata'ala, pai' momako' moto-ta hi rala kabengia-na, moboa' -tamo pai' uma tatuku' tudui' to makono.


Ama ma nyaŋ kɛ́ sɩ pə́ taa kɔɔ na mə laɣatʋ saalɩ na ɩ́ lɔ mə na Kilisiti ɩ́ kpɛntʋɣʋ tam na pə wɛ teu kɛ ɩsəna mpi tɔ. Na pə́ kɔɔ pə́ lá ɩsɩɩ Ɩfa ka yeluɣu na tʋm mapɩ-ɩ pɔpɔtʋ tɔm kɛ ɩ nɔɣɔ taa na ɩ́ tolisi-ɩ tɔ. 	 Aga koro' -a toi-e, nee-neo' mpai' ria to mpobagiu-koi alaa-na uma-koi tida mepangala' hi Kristus hante karoli' -roli' nono-ni. Hewa Hawa owi nasori ule hante lolita-na to mo'olu, wae wo'o ria to doko' mposori-koi mpotuku' tudui' to mosisala hante pepangala' -ni hi Kristus.


Tɛɛʋ acima waatʋ talaa, ɩlɛna Yesu na ɩ tillaa pá caɣa tɔɣɔʋ. 	 Karata-na mpu'u-mi tempo ngkoni' pongkoni' Paskah tohe'e, mohura-imi Yesus hante suro-na hi tomi toe.


Ɩ ta kisina ɩ maɣamaɣa ɩ Pəyaɣa tɔɔ. Ama ɩ ha-kɛ təkpem kɛ́ tá təna tá tɔɔ. Tɔʋ, ɩ ta kisi ɩ Pəyaɣa haʋ, kacaŋfana pə təna mpi pə kaasaa tɔ? 	 Bangku' Ana' -na moto-e' uma napekabosi', nahubui-i tumai bona mate-i mposampei-ta omea. Jadi', bangku' Ana' -na moto uma napekabosi', tantu nawai' wo'o-ta butu nyala-na.


Pə wɛʋ yəlaa taa tɔ awe nyəŋ lɛlʋ taa tɔm? Ye pə taɣa yʋlʋ ləmaɣasəlɛ nte tə wɛ ɩ taa tɔ ńtɛ́ tɩɩ nyəna ɩ tɔm. Mpʋ tɔtɔɣɔ na Ɩsɔ Feesuɣu, ŋkʋ kʋ nyəmna Ɩsɔ nyəntʋ təna. 	 Apa' to mpo'inca ihi' nono tauna, hi'a moto-wadi. Wae wo'o, to mpo'inca ihi' nono Alata'ala, Inoha' Alata'ala-wadi.


Ɩ́ yele na Kilisiti sɔɔlʋɣʋ hʋ́lə́ɣɩ́ mə lotu taa kɛ́ mpi ɩ́ ká lakɩ tɔ. Hɛɛsʋɣʋ kʋnɛ kʋ maɣamaɣa kʋ tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ kpɛnta-mɛ na ɩ́ yaa, na ɩ́ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ tɔnʋɣʋ tɔɔ niŋ na nɔɔhɛɛ na pə tənaɣa mpʋ pə wɛʋ na pə́ kpɛntaa tɔ. Ɩ́ sɛɛkɩ Ɩsɔ sɩ ɩ́ na təmlɛ. 	 Alata'ala mpokio' -tamo pai' napajadi' -ta hewa hawoto lau hi rala posidaia' -ta hante Kristus. Jadi', neo' tababehi napa-napa to mpokero kahintuwuaa' pai' karodoa nono-ta to ngkai Kristus toe. Pai' mpo'uli' tarima kasi oa' -ta.


Yesu tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna pə́ kpaasɩ-ɩ ɩsɔ na pá nyənəɣɩ-ɩ mpʋ. Haləna pʋlʋpʋ ɩsɩɩ ŋmʋntʋɣʋ kɔɔ pə takɩ ɩ tɔɔ, pa ta tasa-ɩ naʋ. 	 Ka'oti-na mololita hewa toe, kate'oo-ongkoa' -imi hilou hi langi'. Mengoa' -ramo mpongoa' -i, duu' -na uma-ipi rahiloi apa' naleru limu' -imi.


Na ɩ́ tɔŋ sɩ: Ɩ́ laɣasɩ tɔntɛ, ɩsɔtaa Kawulaɣa wʋsa kɔntɛ kɛ́. 	 na'uli' -raka: "Medea-mokoi ngkai jeko' -ni, apa' neo' rata-mi tempo-na Alata'ala jadi' Magau' hi dunia'."


Lom nyə́ma ná mapa-m tɔm tooso, pa yaɣa-m pɛɛ kɛ tɔm kʋlʋm sɩ pa kʋɣʋ-m. Tɔm tooso kɛ́ lʋm lipa kpɩɩləŋ wei ɩ taa ma wɛɛ tɔ, ma caɣa ilim kʋlʋməm na ahoo kʋlʋmɛɛ kɛ teŋku taa. 	 Tolu ngkani-a rahuku' to Roma: raweba' -a hante lua'. Hangkani wo'o-a radulu tauna rapana' -a hante watu doko' mpatehi-a. Tolu ngkani kapal to kuhawi' matala hi rala tahi'. Hangkani-a nangko hi lolo tahi' hamengia ha'eoa.


Haɩ, Timotee, tɔkɩ teu kɛ mpi pa tʋ nyá niŋ taa sɩ ń paasəna tɔ. Kisiɣi kpaɩ faacinaa mpa paa lakɩ na yʋlʋ tɛ ɩ taa na Ɩsɔ tɔ, na ntɔŋkpɛɛsasɩ nsi pa ta nyɩ ɩlɛna pá yaakɩ sɩ nyəm tɔ. 	 Timotius, Alata'ala mposarumaka-ko mpokeni tudui' to makono. Jadi', jaga lompe' tudui' toe, bona neo' mpai' hema to mpobalii'. Neo' nupo'ema' -ra to mpokeni lolita to uma ria tuju-na pai' to uma mpokeni-ta mengkoru hi Pue' Ala. Neo' nupo'ema' -ra to mpokeni tudui' to mosisala hante tudui' to makono. Ra'uli' -rana, ria inca-ra, ntaa' uma-di makono-e.


Ye ma yelaa sɩ pá kpena nyɔɣɔsɩ, lɛlaa ká kpisi tɔnəŋ kɛ mpaaʋ taa. Pə taɣa pʋlʋ, pa paɣalɛ lɩɩ pooluŋ kɛ́. 	 Hiaa' ane kuhubui-ra nculii' hilou hi tomi-ra ntali oro' -ra, meka' molinga' -ra mpai' hi ohea. Apa' ria-ra to ngkai kalaa-na."


Nti tə kaasaa tɔɣɔlɛ sɩ mɩɩ pɛɛkəɣɩ sɩ ɩ́ nyɔɔ toŋ kɛ mə na Tacaa mə kpɛntʋɣʋ taa na ɩ toŋ sɔsɔɔŋ taa. 	 Ka'omea-na ompi', kana moroho-ta hante karohoa to tarata ngkai kabaraka' -na Pue', lawi' mosidai' -tamo hante Hi'a.


Pə kaasa Ɩsɔ Feesuɣu ná kɔŋ tɔtɔ na kʋ́ səŋna tá mpa tə kɛ́ acamaa tɔ. Pə taɣa pʋlʋ, tə ta nyɩ ɩsəna tɩɩ sələmɩ na pə́ té tɔ. Ama Feesuɣu ŋkʋ kʋ sələməɣənana-tʋɣʋ Ɩsɔ, na miituɣu mpi yʋlʋ kaa pəsɩ na ɩ́ kɛɛsɩ nɔɣɔ taa tɔ. 	 Wae wo'o Inoha' Tomoroli' mpotulungi-ta hi rala kalentea-ta. Apa' uma ta'incai mpu'u napa to kana ta'uli' hi rala posampaya-ta. Aga Inoha' Tomoroli' mpodohei-ta mpohowa' pomperapia' -ta hi Alata'ala hante pekakae to meliu ngkai pakulea' basa manusia'.


Waatʋ wei Yesu ɩfalaa nɩɩ tɔm tənɛ tɔ, pa taa paɣalɛ tɔma sɩ: Tɔm tənɛ tə kəla katɛ. Awe ná pəsəɣɩ tə nɩɩʋ? 	 Kampo'epe-ra lolita Yesus toe we'i, wori' topetuku' -na mpo'uli': "Ah! Mokoro rahi tudui' toe-e. Hema mpai' to mpokule' mpotuku'!"


Tɔʋ, tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti maɣamaɣa, na Tacaa Ɩsɔ wei ɩ sɔɔla-tʋ na ɩ́ hʋləɣɩ-tʋɣʋ pɛɛlɛɛ na ɩ́ hɛɛsɩ tá laŋa kɛ tam tɔɔ na ɩ́ tʋ-tʋɣʋ tɛɛlʋɣʋ kʋpaŋkʋ tɔ, 	 Alata'ala mpopohiloi-tamo ahi' -na, pai' napakaroho nono-ta duu' kahae-hae-na pai' nawai' -ta poncarumakaa to lompe' sabana kabula rala-na. Toe pai' mekakae-a hi Pue' -ta Yesus Kristus hante Alata'ala Tuama-ta


Yəlaa mpa ɩnɩ pa pɛləɣɩ mpʋ tɔ paa təŋəɣɩ kʋsəsɩɩtʋ se. Ama pa caa kɛ́ sɩ ye mɩɩ nɩɩna-wɛ na ɩ́ pɛlɩ ɩlɛ pa sa pa tɩ sɩ mpɛ pa yelina ɩ́ kɔta mə tɔnʋɣʋ tɔɔ kɛ́ kʋkɔtəm pənɛ. 	 Hiaa' kakoo-kono-na tauna to mpotuku' ada petini' tetura, uma wo'o-ra-wadi-rawo mpotuku' hawe'ea Atura Musa. Patuju-ra, ke ratini' -koi bona bohe nono-ra hi kampotuku' -ni hawa' -ra.


Yesu tɛma nyəm kɛ wei ɩ ká lapɩ-ɩ kɔlɔmɔtɔ tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ ɩ cuɣusaa sɩ: Pə taɣa mə təna.) 	 Yesus mololita hewa toe, apa' na'inca ami' kahema-na mpai' to mpobalu' -i hi bali' -na. Toe pai' na'uli': "Tebohoi' -mokoi, aga uma hawe'ea-ni."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pɔɔsa-wɛ tɔtɔ sɩ: Yʋlʋ ká kpaɣa fətəla na ɩ́ pamɩ-ɩ nyənaɣa tɛɛ yaa ɩ́ sʋsɩ-ɩ kato tɛɛ? Pə taɣa ye ɩ wɛ timpi taa, pɩɩ na yəlaa təna tɔɣɔ paa sɩɩ-ɩ? 	 Na'uli' wo'o-mi Yesus: "Ha ria-ta to mpokeni palita hi rala tomi pai' tapopoi' hante kura ba tatu'u hi une' poturua? Tantu uma-hawo ria. Palita bate ratu'u hi pontu'ua-na bona nahinii hobo'.


Mpi pə tɔɔ tɔ, Satusee nyə́ma ná tɔŋ sɩ yʋlʋ ɩ́ səpa pə tɛmaɣa, ɩ kaa tɛ na ɩ́ fe. Pəyele sɩ ɩsɔtaa tillu fɛɩ. Mpi tə naana tá ɩsəpee anɛ tɔ pə paasi pʋlʋ fɛɩ. Falisanaa ná tɔŋ sɩ pə tənaɣa mpʋ pə wɛɛ. 	 Apa' ntuku' to Saduki, tauna to mate uma tuwu' nculii', pai' uma ria kao' manusia' to tuwu' liu-liu, pai' uma ria mala'eka. Tapi' to Parisi-rana, raparasaya hawe'ea toe.


Tənaɣa Yesu tɔma sɩ: Saŋa təyaɣa kanɛ kɛlɛ ka nyə́ma ná nyʋɣʋ ntɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, Sakee maɣamaɣa ná kɛ́ Apəlaham pəyaɣa tɔtɔɣɔ mɛɛ. 	 Na'uli' Yesus: "Hi eo toe lau, tauna hi tomi toi tebahaka ngkai huku' jeko' -ra, apa' Zakheus toii, muli Abraham wo'o-i-hawo.


Na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ilisee waatʋ taa tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ nyə́ma ka wɛ sɔsɔm tɔtɔɣɔ Ɩsɛɣɛlɩ. Paa na mpʋ pa ta waasɩ pa taa nɔɣɔlʋɣʋ ɩ kʋtɔŋ. Ama Silii tʋ Naamaŋ tike kɛ pa waasaa. 	 Wae wo'o nto'u nabi Elisa owi, wori' moto topohaki' poko' hi tana' Israel. Aga uma-ra haduaa to napaka'uri' nabi Elisa. Muntu' Naaman, tauna to Siria."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ kota kɔtəlaa sɔsaa na ɩcatɛ nyʋɣʋ nyə́ma na samaa, 	 Ngkai ree, Pilatus mporumpu hawe'ea imam pangkeni pai' totu'a ngata hante ntodea,


Tə ŋmaa takəlaɣa sɩ tə́ heeliɣi-mɛɣɛ tɔm tənɛɣɛ na tá laŋa hʋlʋmɩ teu. 	 Ki'uki' -kokoi tohe'i, bona gana-mi kagoea' -ta.


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ma nawa Satanɩ na ɩ́ hotiɣina ɩsɔtaa ɩsɩɩ tɛʋ nyəɣəsʋɣʋ tɔ. 	 Na'uli' Yesus: "Kuhilo-di Magau' Anudaa' -e monawu' ngkai langi' hewa kila'!


Nɔɣɔlʋ ɩ́ taa kpɛɛna-ɩ. Ɩ́ səna-ɩ na pə səna-ɩ ɩ mpaaʋ taa na laŋhʋlʋmlɛ na ɩ́ məlɩ ma cɔlɔ, má na tá taapalaa tə taŋa-ɩ kɛ́. 	 Jadi', nee-neo' mpai' ria to uma mposaile' -i. Pope'ongko' lompe' -i, bona rata nculii' -i mpai' hi rehe'i hante kalompe' -na, apa' rehe'i-a mpopea-i hante doo-doo-na.


Ye yʋlʋ ɩnɩ ɩ ká la na piya sənɛ sɩ taa nakəlɩ pəntɩ, pə nəɣəsəna pá tʋ pʋntʋ luɣu tɛɛ kɛ́ namlɛ na pá tʋsɩ-ɩ teŋku taa. 	 Agina lau-pi hameha' watu po'ahaa' ratoe hi wuroko' -ra, pai' -ra ratene' hi rala tahi', ngkai mpopanawu' -ra nau' hadua tauna to hangkedi' pepangala' -na duu' -na mpobabehi jeko'.


Pa tala Yuta nyə́ma təkotile sɔsɔ ɩnɩ ɩ tɛ, ɩlɛna Yesu ná yəlaa wiliɣi na pá makɩ kapusi kɛ sɔsɔm na pə haŋa yem. 	 Karata-na hi tomi Yairus, na'epe-hawo merodo' -ra-damo tauna, hangaa pogeo' -ra-damo pai' motantangi' rahuduwukui.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Ma kawulaɣa ta kɛ atɛ cənɛ nyəŋka. Ye ma kawulaɣa ka kɛ́ cənɛ nyəŋka, ma ɩfalaa ka yoo ma yoou, sɩ má taa sʋʋ Yuta nyə́ma niŋ taa. Ama, pə taɣa atɛ cənɛ kawulaɣa kɛ ma tɔkɩ. 	 Na'uli' Yesus: "Kamagaua' -ku bela ngkai dunia' toi. Ane rapa' -na magau' hi dunia' toi mpu'u-a, tauna to mpotuku' -a bate me'ewa bona neo' -a rahoko' pai' rapewai' hi topoparenta to Yahudi. Tapi' Kamagaua' -ku bela ngkai dunia' toi."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ́ na mpa pa caɣa tɔɣɔʋ tɔ pɛlɛ pa sʋʋ pa taa kɛ́ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Aweɣelɛ ɩnɛ ɩnɩ na halɩ ɩnɩ ɩ taka ɩ hɩɩsəɣɩ ɩsaɣatʋ? 	 Mpo'epe toe, momepololitai-ramo tauna to mpohimpongkoni' -raka, ra'uli': "Hema-idie tau tetui-e, pai' daho' -i mpo'ampungi jeko' -e?"


Tá maɣamaɣa ɩsəntɔ tɩɩ kɛ́ tuutuu lataa tɔtɔɣɔ hatuu lɔŋ kɛ́, na kaanɩɩtʋnaa, na tɩɩ toolaa kɛ́. Na kʋnyɩɩləŋ na mpi pə hɛɛsəɣɩ tá laŋa tɔ pə tənaɣa mpʋ pə nɔɣɔ na pə suka ka kpana-tʋɣʋ yomle, na ɩsaɣatʋ na kʋnyɩɩləŋ pə taa kɛ́ tɩɩ wɛɛ. Tə taa caakɩ tá təmaɣa paa pəcɔ maɣamaɣa. 	 Apa' owi-e, mobengi wo'o-pidi-tawo nono-ta, uma ta'incai ohea to makono hilou hi Pue' Ala, tatiboki Atura-na. Katuwu' -ta owi-le nakuasai kahinaa nono to dada'a pai' kagoea' dunia' to uma lompe'. Dada'a nono-ta, mohingi' -ta hi doo, mohuku' pai' momepokahuku' -ta-wadi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kolontu kɛɛsa ahoo hɛka kɛ waatʋ wei yəlaa təna tookaɣa tɔ, ɩlɛna ɩ́ tuu nyɩɩtʋ ɩsaɣatʋ kɛ kʋtɔɣɔʋ hɛkʋ na ɩ́ tɛɛ. 	 Rala-na hamengi bula tauna leta', rata bali' -na topobonea toei, mpohawui' bonea toe hante wua' kowo' to neo' hibalia pae poraui-na, pai' -i malai.


Tə maɣana ta taapalaa napələɣɩ təna, na pɛlɛ pá wiina-tʋ sɩ tə́ caɣa pa cɔlɔɣɔ kʋyakʋ na kʋ ɩsikile. Ḿpʋ́ɣʋ́ tə tɔma haləna tə́ tala Lom. 	 Pana'u-kai ngkai kapal toe, hirua' -kai hante ba hangkuja dua ompi' hampepangalaa'. Rakio' -kai hilou hi tomi-ra pai' ratorata-kai hamingku. Ngkai ree, mako' witi' -makai hilou hi Roma.


Pə taɣa pʋlʋ, yʋlʋ tɛŋ ɩ taa kɛ́ ɩlɛna Ɩsɔ la na ɩ́ pəsɩ yʋlʋpaŋ kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa. Ɩ́ tisina ɩ nɔɣɔ, aaɩ, pə yapa ɩ nyʋɣʋ ntɛ́ mpʋ. 	 Apa' mepangala' -ta hi Yesus hante nono-ta, alaa-na Alata'ala mpo'uli' kamonoa' -ta hi poncilo-na. Pai' tapangaku' Yesus hante wiwi-ta, alaa-na tehore-tamo ngkai huku' jeko' -ta.


Ama wei ɩ́lɛ́ ɩ yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ ɩ təɣɩ ɩ sɔɔsəɣɩ toŋ, na wei ɩ́lɛ́ ɩ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu tɔ Yesu sɛɛlaa kpekəle tənaɣa ɩ sɔɔsəɣɩ toŋ. 	 Tauna to mololita hante basa to ngkai Inoha' Tomoroli' mporohoi nono-na moto-wadi. Tauna to mpohowa' lolita Alata'ala mporohoi nono doo to morumpu hangkaa-ngkania.


Pəlɛ pə waalɩ Yesu pola ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Nayiŋ tɔ tə taa kɛ́ kpakpaa, na ɩ ɩfalaa na samaa paɣalɛ kɛ ɩ waalɩ. 	 Uma mahae ngkai toe, hilou-imi Yesus hi ngata to rahanga' Nain, hante ana'guru-na pai' wori' tau ntani' -na dohe-ra.


Tənaɣa kʋ sʋʋ Ɩsɔ kɛ́ footuɣu, na kʋ yaa ɩ hətɛ na timpi ɩ wɛɛ tɔ na pa təna mpa pa wɛ ɩsɔtaa tɔ na kʋ tʋʋ. 	 Natepu'u-mi mpopeliu woto-na, napopohibalia-ki Alata'ala, pai' hante lolita-na toe mporuge' Alata'ala-imi hante po'ohaa' Alata'ala hi suruga pai' hawe'ea to mo'oha' hi suruga.


Ye pə kɔma na pá tʋ-mɛɣɛ kʋnyɔŋ kɛ ɩcatɛ natəlɩ tə taa, ɩ́ se na ɩ́ polo lɛntɛ taa. Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, ɩ́ kaa tɛ Ɩsɛɣɛlɩ acalɛɛ kɛ cɔɔʋ na pə́cɔ́ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma kɔɔ. 	 Ane rabalinai' -koi hi ngata to hameha', malai-koi hilou hi kahangata-na. Mpu'u ku'uli' -kokoi: kako'ia-na hudu bago-ni mpokeni Kareba Lompe' hi hawe'ea ngata to Israel, Aku' Ana' Manusia' rata nculii'.


Tənaɣa Yesu cɔ-ɩ sɩ: Matɔŋ n na ŋmatʋ sɔsɔɔntʋ tənɛ? Pə kaa kaasɩ pəlɛ lɛntɛ na tə təna lɛntɛ tɔɔ, paa tusi pə təna. 	 Na'uli' Yesus: "Nuhilo wa tomi to bohe toe-e lau? Uma mpai' ria hamehaa' watu to bate pomeduncu-na. Bate ragero omea mpai'."


Ama Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ɩ́ yele alʋ ɩnɩ təkpi yoo. Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ pəsəɣɩ ɩ laŋlɛ kɛ mpʋ? Mpi ɩ lapa-m mpʋ tɔ pə tewaɣa halɩ. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Pelele' moto-i-hana. Napa pai' nipedahi nono-na? To nababehi hi Aku' toe-le, lompe'.


Halɩ ɩ sɩɩ ɩ nɔɣɔ sɩ ɩ ká ya-tʋɣʋ ta kolontunaa na mpa pa luɣu fɛɩ-tʋ tɔ pa niŋ taa. 	 kanabahaka-ta mpai' ngkai bali' -ta, nabahaka-ta ngkai kuasa-ra to mpokahuku' -ta.


Ma taapalaa, ma kpaɣa má na Apɔlɔɔsɩ tá tɔm na má kɛɛsəna mpʋ sɩ ɩ́ cɛkəna ɩtuule nte pa tukaa sɩ: Nti pa ŋmaawa tɔ, taa sɔɔsɩ tə tɔɔ. Pə tɔɔ kɛ́ mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ taa yɔɔləna lɛlʋ na ɩ́ footiɣi lɛlʋ. 	 Ompi' -ompi', napa to ku'uli' -e we'i, mpobelahi woto-ku moto pai' Apolos. Kai' rodua kupotonco, bona mpotudui' -koi mpotuku' hawa' -hawa' to te'uki' pai' neo' mpobila' pangkeni-ni meliu ngkai katoto-na. Patuju-ku, bona neo' ria-koi to molangko nono-ni to mpo'uli': "Aku' mpotuku' ni'anu-a, iko mpotuku' ni'anu-wadi-ko-kona."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ ta yɔɣɔtəta ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ sɩ: Nyaɣalɛ ma Pəyaɣa, saŋa kɛ ma pəsa nyá Caa. Ɩ ta yɔɣɔtəta ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ ɩ tɔm tɔtɔ sɩ: Maa la nyá Caa na nyaa pəsɩ ma Pəyaɣa. 	 Uma hangkania Alata'ala mpololitai nau' hadua mala'eka hewa toi: Iko-mi Ana' -ku, Eo toe lau kupo'Ana' -moko." Aku' Napotuama, pai' Hi'a kupo'Ana'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ waatʋ wei pa wɛ təna tɔ, Malɩ lʋlʋɣʋ talaa. 	 Nto'u-ra hi Betlehem toe, rata-mi tempo-na Maria mo'ana'.


Ɩlɛna ɩ́ na ɩsɔtɔnʋɣʋ hɛtaa, na pʋlʋpʋ lɩɩ na pə́ tiiki na pə́ nəɣəsəna ɩsɩɩ saalaɣa anaam taka, na pə́ tɔka ka ntompee liɣiti na ká susaa, na pə tiiki atɛ. 	 Hi rala pangila-na toe, mpohilo-i langi' tebea pai' ria to hewa kumu' to mowela' ratoe hi opo' huno-na pai' ra'ulu tumai hi tana'.


Yʋlʋ wei pɩɩ kaasa taalɛ tʋ ɩnɩ ɩ kiŋ tɔɣɔlɛ ɩ maɣamaɣa ɩ kʋlʋlʋ wei ɩ luɣu sʋʋ teu tɔ. Ɩlɛɣɛ ɩ tɛɛsa tiluɣu kɛ pa kiŋ, na ɩ́ hʋʋkɩ sɩ paa nya ɩ pəyaɣa ɩsəlɛ. 	 "Uma-pi hema to napahawa' pue' bonea toei, metoro hadua ana' woto-na to nape'ahi' -damo. Ka'omea-na napahawa' ana' -na toe hilou hi to mpodoo bonea-na, na'uli': `Bate rapengkorui-ile mpai'.'


Pə leelaa, ɩlɛna pa caa ɩnɩ ɩ́ kɔɔ. Ɩ tala mpʋ, ɩlɛna ɩ́ yaa-wɛ sɩ pá hʋlɩ-ɩ ɩsəna pa lapa pa liɣitee na pə lɩɩ mpi tɔ. 	 "Mahae ngkai ree, nculii' -imi maradika toei, pai' nakio' -ra pahawaa' -na, napongincai pompewili' -ra doi-na.


Na təlɛ tə fɛɩ piti mɛɛ, ḿpʋ́ɣʋ́ Satanɩ maɣamaɣa ná cɛsəɣəna ɩ tɩ ɩsɩɩ ɩsɔtaa tillu kʋpaŋ nɔɣɔlʋ. 	 Aga uma wo'o takehelei kehi-ra toe, apa' Magau' Anudaa' wo'o-hawo mengkatibali' hewa mala'eka to ngkeni kabajaa.


Pə maɣamaɣa pə tɔɔ kɛ́ pə kpa-m pə tɔm heellu na tillu, na pə́ tʋ-m sɩ má sɛɣɛsəɣɩ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔɣɔ Ɩsɔ sɛɛʋ mpaaʋ na tampana pə tɔm. Tampana kɛ ma yɔɣɔtəɣɩ, maa looliɣi. 	 Toe pai' na'ongko' -ama Alata'ala jadi' suro-na. Nahubui-a mpopalele kareba toe hi tauna to bela-ra to Yahudi. Nahubui-a mpotudui' -ra tudui' to makono, bona mepangala' -ra hi Yesus. Makono to ku'uli' toe, uma-a boa'.


Ye wei ɩ nɩɩkɩ ma tɔm na ɩɩ tɔkəɣɩ-tɩ, pə taɣa maa kʋna pʋntʋ tɔm. Pə taɣa pʋlʋ, ma ta kɔɔ yəlaa tɔm kʋɣʋ tɔɔ, ama pa yapʋ tɔɔ kɛ́. 	 "Tauna to mpo'epe lolita-ku pai' uma ratuku', bela Aku' to mpohuku' -ra. Apa' bela patuju-ku tumai hi dunia' toi bona mpohuku' manusia'. Tumai-ale, bona mpobahaka-ra ngkai huku' -ra.


Ɩsɔ mʋɣɩ pááná kɛ hatuu ɩsɔtaa kɛ́ yəlaa kʋpəntəŋ na pa ɩsaɣatʋnaa təna tɔɔ na pə́ naa mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ, yəlaa tɛtɛlakasɩ nyəkəɣɩ tampana na a mələɣɩ yem. 	 Ngkai suruga Alata'ala mpopohiloi roe-na mpokaroe hawe'ea manusia' to uma mengkoru hi Hi'a pai' to mpobabehi po'ingku to uma monoa'. Ngkai po'ingku-ra to uma monoa' toe, manusia' mposapuaka tudui' to makono.


Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ polo. Ɩlɛna pá se apalaa naalɛ ɩnɩ ɩ waalɩ na pá tɛɛna afanaa taa. Ɩlɛna afanaa tʋ casəlɛ kɛ yem kɛ kpakpaa, na pá tii kalakala na pá tʋ lʋm na pá sɩ. 	 Na'uli' Yesus: "Koi' -mokoi!" Malai mpu'u-ramo seta toera, kaliliu mesua' hi wawu. Ngkai ree, mparampuli-ramo-rawo wawu hilou mengkajuala' hi rano, kaliliu hi rala ue, pai' -ra mate bonga-mi.


Piya, mə nyəmá Tacaa tɔɣɔ ma ŋmaa takəlaɣa na má heeliɣi-mɛ. Caanaa mɛ, mə nyəmá wei ɩ ka wɛ hatuu pə kancaalaɣa tɔ, pə tɔɔ kɛ́ ma ŋmaa takəlaɣa na má heeliɣi-mɛ. Ɩfepiya, mə wɛnna toma, na Ɩsɔ Tɔm cakɩ mə taa, na ɩ́ kəla Ɩsaɣaʋ, pə tɔɔ kɛ́ ma ŋmaa-mɛɣɛ takəlaɣa. 	 Ku'uki' hi koi' ana' -ku, apa' ni'inca-imi Tuama-ta. Ku'uki' hi koi' tuama-tuama, apa' ni'inca-imi to ria ngkai lomo' -na. Ku'uki' hi koi' kabilasa pai' toronaa, apa' moroho-mi pepangala' -ni, nipoinono Lolita Alata'ala, nidagi-imi anudaa'.


Yuta nyə́ma tɩɩ kisuɣu Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ ɩsəna tɔ, pa pəsa Ɩsɔ kolontunaa kɛ́ na pə́ waasɩ-mɛ. Ama ye n nyənna ɩsəna Ɩsɔ ləsʋɣʋʋ yəlaa tɔ ɩlɛ pa kɛ́ mpa ɩsɔ luɣu wɛ tam kɛ́ pa caanaa caanaa tɔɔ tɔɣɔ. 	 Tempo toi to Yahudi jadi' bali' Alata'ala, apa' oja' -ra mpopangala' Kareba Lompe'. Ngkai ree, marasi' lau-koi to bela to Yahudi. Aga nau' wae, to Yahudi toera, bate napoka'ahi' oa' -ra Alata'ala, apa' napelihi-ramo ngkai owi pai' nakiwoi oa' pojanci-na hi ntu'a-ra.


Piyɛɛ ná tɔŋna mpi ɩ nawa mpʋ tɔ pə tɔm kɛ piti lapʋ. Ɩlɛ Kɔɔnɛɛ tillaa mpɛ pa tala kpakpaa kɛlɛ. Halɩ pa tɛma-wɛɣɛ hʋ́lʋ́ɣʋ́ kɛ Simɔŋ təyaɣa, na pá səŋa ka nɔnɔkeelasɩ. 	 Ngkai ree, ingu' -imi Petrus mpopekiri ba napa batua-na pangila to lako' nahilo toe. Bula-na mopekiri-pidi, rata-ramo suro Kornelius hi ngata Yope. Mepekune' -ra hi pue' ngata kahiapa-na tomi Simon. Ratudo' -raka tomi to rapali' pai' hilou-ramo mokore hi wobo' wala,


Paa wɛɛ mpa pa təŋəɣəna laakalɩ kʋpaŋ kɛ Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ tampana nna a tɔɔ Ɩsɔ kulaa tɔ. 	 Kana mpokakamu mpu'u-ra tudui' to naparata-mitaka Alata'ala, pai' mpotuku' tudui' toe hante karoli' -roli' nono-ra.


Ta kɔtʋlʋ sɔsɔ ɩnɩ ɩ kɛ́ wei ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ cɛkəna ta ɩcantʋ tete tɔ. Pə maɣasa ɩ maɣamaɣa kɛ pə təna pə taa ɩsɩɩ ta, ɩ ta la ɩsaɣatʋ kɛ paa pəcɔ. 	 Apa' Imam Bohe-ta tohe'i-e, bela-i imam to uma mporasai kalentea-ta. Narasai moto, apa' rasori wo'o-imi-hawo hi butu nyala-na hewa kita', aga uma-i-hana mojeko'.


Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ kʋlʋm tike təkoŋ wɛnna, na Ɩsɔ na yəlaa pa hɛkʋ taa sənlʋ kɛ kʋlʋm kɛ́, ɩnəɣəlɛ yʋlʋ wei pa yaa sɩ Yesu Kilisiti tɔ. 	 Hadua lau-wadi Alata'ala, pai' hadua wo'o-wadi Tauntongo' to mpopohintuwu' Alata'ala hante manusia'. Tauntongo' toei, manusia' wo'o-i-hawo, Hi'a-mi Kristus Yesus.


Pə tɔɔ kɛ́ ye ɩ na wei pa kpɛntaa, pə cɛpa pʋntʋ na ɩsaɣatʋ lapʋ kɛ́. Ama ye wei ɩ wɛɛ na ɩ́ tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ, ɩ ta na Yesu na ɩ ta tɩɩ nyəmɩ-ɩ. 	 Jadi', hawe'ea tauna to tida hintuwu' hante Hi'a, uma-rapa mpobabehi jeko'. Hawe'ea tauna to mpobabehi jeko' oa', uma-ra mpohiloi-i pai' uma-ra mpo'incai-i.


Mpʋ tɔtɔɣɔ Yʋlʋ Pəyaɣa má, ma ta kɔɔ sɩ má tɔɣɔ cɛcɛɛlɛ. Ama ma kɔmaɣa sɩ má pəsɩ yəlaa təna təmlɛ tʋ, na má ha ma weesuɣu na pə cɛ yəlaa paɣalɛ kɛ pa yomle taa. 	 Kana nituku' po'ingku-ku, Aku' Ana' Manusia'. Patuju-ku tumai hi dunia', uma bona jadi' topohawa'. Pai' -a tumai-le, bona jadi' pahawaa', duu' -na mpewai' woto-ku rapatehi mpotolo' sala' tauna to wori'."


Pə lapa wɛɛ naalɛ, ɩlɛna ɩ alʋ Ɩlisapɛtɩ la teu. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ŋmɛla ɩsɔtʋnaa kakpasɩ na ɩ́ tɔ sɩ: 	 Ko'ia mahae ngkai ree, motina'i mpu'u-imi Elisabet. Lima mula kahae-na Elisabet uma mehupa' -hupa' ngkai rala tomi-na, pai' na'uli':


Na pá tasa tiiliɣi yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Pa kaa sʋʋ ma hɛɛsʋɣʋ tete kɛ paa pəcɔ. 	 Pai' Lolita Alata'ala to ta'epe we'i mpo'uli': Uma mpu'u-ra ma'ala mporata pento'oa dohe-ku."


Pa tɔŋna Ɩtiyɛɛnɩ kɛ pɛɛ yaɣaʋ, ɩlɛna ɩ́ sələmɩ sɩ: Tacaa Yesu kɛlɩ-m. 	 Bula-na Stefanus rapana', mekakae-imi, na'uli': "Pue' Yesus, doa-mi kao' -ku!"


Ama Yesu cɔ-ɩ sɩ: Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ, pə taɣa tɔɣɔnaɣa tike kɛ yʋlʋ ka hikina weesuɣu. 	 Natompoi' Yesus: "Hi rala Buku Tomoroli' te'uki' hewa toi: `Manusia' uma tuwu' ngkai pongkoni' -wadi.'"


Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa mpɛ, pá nyɩ pa tɩ kpaʋ kɛ pə taa. 	 Nabi to mpohowa' lolita Alata'ala mpokuasai woto-na moto-i: nakule' mololita pai' mento'o mololita ntuku' konoa-na.


Pə taɣa pa təna pa waasəɣəna kʋtɔntʋnaa, pəyele pə taɣa pa təna pa yɔɣɔtəɣəna na tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ, yaa tɔmnaa mpɛ pa tɛləsʋɣʋ. 	 ba mpaka'uri' tauna. Uma hawe'ea to mporata pakulea' mololita hante basa to ngkai Inoha' Tomoroli' ba to mpotoli basa toe bona rapaha doo.


Ama Yesu ta cɔ alʋ ɩnɩ sɩ pʋlʋ. Tənaɣa Yesu ɩfalaa polaa na pá tɔ Yesu sɩ: Tɔɣɔnɩ-ɩ, ɩ kələɣɩ ta ŋkpaŋŋ təkʋɣʋ na ɩ́ təŋəɣɩ-tʋ. 	 Uma-i winihi Yesus. Tumai ana'guru-na mpomohui' -i, ra'uli' -ki: "Guru, popalai-i tobine tetui, daa' kakakio' -kio' -i mpotuku' -ta."


Maa hɩɩsɩ pa kʋpəntəŋ. Ma kaa tɔɔsɩ pa ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́ paa pəcɔ. 	 Nto'u toe mpai', ku'ampungi moto sala' -ra, pai' tungkai' kulipo' -mi jeko' -ra." Hewa toe-mi ponguli' Pue'.


Mpʋ tɔtɔɣɔ na ta təna, paa tə kɛ́ Yuta nyə́ma yaa tə ta kɛ Yuta nyə́ma, paa tə kɛ́ yomaa yaa kasaɣampiya, Ɩsɔ Feesuɣu kʋlʋmʋɣʋ ŋkʋɣʋ pa sɔna-tʋɣʋ Ɩsɔ lʋm sɩ tə́ kpɛntɩ ɩsɩɩ yʋlʋ tɔnʋɣʋ pilimile wɛʋ tɔ, na Ɩsɔ Feesuɣu kʋlʋmʋɣʋ ŋkʋ kʋ lʋm kɛ tə nyɔɔkɩ teu kɛ tá təna. 	 Wae wo'o kita'. Kita' omea hewa hameha' woto-tamo, apa' Alata'ala mponiu' -ta omea hante Inoha' Tomoroli' to hibalia. Ba to Yahudi-ta ba bela-ta to Yahudi, to tuwu' batua ba to tuwu' maradika, kita' omea mporata Inoha' Tomoroli' to hibalia.


Tənaɣa Yesu heela-ɩ sɩ: Ɩsɛɣɛlɩ yəlaa mpa pa lepa ɩsɩɩ heeŋ tɔ pa waalɩ kɛ́ ma kɔma. 	 Na'uli' Yesus hi tobine toei: "Alata'ala mpohubui-a tumai mpotulungi muli to Israel-wadi, apa' hewa bima to puha-ramo, uma-rapa mpotuku' konoa Alata'ala."


Yesu lɩɩkaɣana lʋm taa, ɩlɛna ɩ́ ná ɩsɔtɔnʋɣʋ tʋlaa na Feesuɣu Naŋŋtʋ tii ɩ tɔɔ ɩsɩɩ alukuku. 	 Wae ka'oti-na raniu', mencore-imi ngkai ue, pai' mpohilo-imi langi' mobea pai' Inoha' Tomoroli' mana'u tumai molence mpo-danci mangkebodo hompo hi Hi'a.


Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Maa wakəlɩ ləmaɣasɛɛ nyə́ma ləmaɣasɛɛ, maa lɔ nyəntaa nyəm. 	 Hi rala Buku Tomoroli' Alata'ala mpo'uli': Nau' hewa apa-mi kapante-ra manusia', kudagi oa' -ra, pai' uma kusaile' akala-ra topo'akala."


Pə tɔɔ ɩlɛ ɩsɔtɔnʋɣʋ na kʋ taa nyə́ma mɛ ɩ́ paa teu. Ama atɛ na teŋku pə tɔm wɛnna waɩyo. Mpi tɔ, Ɩlɔɣɔʋ sɔsɔ lɩɩna ɩsɔtaa na ɩ́ tii mə cɔlɔ na ɩ́ haɣa pááná kɛ teu, ɩlɛ pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ nyəmá sɩ ɩ wʋlɛ wʋsaa. 	 Toe-mi pai' goe' -mokoi, koi' to mo'oha' hi suruga. Aga mpe'ahii' -koi, koi' to mo'oha' hi dunia' ba hi tahi'. Apa' Magau' Anudaa' mana'u tilou hi koi'. Uma-pi mowo roe-na, apa' na'inca hampai' -damo loga-na."


Ama ye ɩ pətəɣɩ tɔɣɔnaɣa nakəlɩ ka tɔɔ na ɩ́ tɔɣɔ-kɛ, Ɩsɔ kʋ ɩ tɔm. Mpi tɔ, ɩ ta la Ɩsɔ tɔɔ tɔ pə tɔɔ. Pə təna mpi yʋlʋ lakɩ na pə́ tá kɛ́ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ ɩ lakɩ tɔ, pə kɛ́ ɩsaɣatʋ kɛ́. 	 Tapi' ane morara' -di nono-ta ngkoni' ba napa-napa pai' ka'omea-na takoni' moto, masala' -tamo, apa' napa to tababehi toe uma mpotuku' to taparasaya hi rala nono-ta. Napa-napa to tababehi ane uma nte pepangala' hi Pue', kehi-ta toe tapojeko'.


Ama ye nɔɣɔlʋ heela-ŋ sɩ tənɛ ɩnɩ pa laawaɣa, ɩlɛ taa tɔɣɔ, kɛ wei ɩ cəpa-ŋ ḿpʋ́ɣʋ́ səkpalʋɣʋ tɔ ɩ́lɛ́ ɩ tɔɔ, na nyá laakalɩ ta caɣa ɩ təcaɣalɛ tɔ pə tɔɔ. 	 Aga ane ria to mpo'uli' -taka: "Bau' tohe'i-le, to rapopepue' hi pinotau," agina neo' takoni' apa' mpenonoi doo-ta to mpo'uli' -taka toe, meka' ba napopeda' nono mpai' ane takoni'.


Tənaɣa ma nɩɩ pə yɔɣɔtəna ɩsɔtaa na pə la yuŋ ɩsɩɩ lʋm kpeŋuɣu na pə́ faləɣɩ sɔsɔm tɔ, ɩsɩɩ tɛʋ holuɣuuna toŋ tɔ pə taka. Pə yɔɣɔtaɣa na má nɩɩkɩ tɔ, pə nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ saŋkʋ mataa kʋlʋɣʋʋ pa saŋkʋnaa mapʋ na pə́ wiiki ɩsəna tɔ. 	 Pai' ku'epe moni to bohe ngkai suruga, hewa kapagugu' ue to bohe pai' hewa kabohe moni kuna. Moni to ku'epe toe hewa pomoni kasapi to rakado' tauna.


Ɩ́ sələməna-tʋ tɔtɔ na pə́ ləsɩ-tʋɣʋ yəlaa asaɣaa mpa pa ta kɛɛsɩ tɔ pa niŋ taa. Pə taɣa pʋlʋ, yəlaa wɛɛ mpa paa caa pá mʋ Ɩsɔ mpaaʋ tɔm tɔ. 	 Merapi' wo'o-koi bona Alata'ala mpobahaka-kai ngkai tauna to dada'a pai' to mebalinai', apa' uma hawe'ea tauna mepangala' hi Lolita Pue' toe.


Mpa pa wɛ lɔlɔ kɛ́ kaɣana tɔ pa taa paɣalɛ ká məlɩ waalɩ. Na waalɩ nyə́ma taa paɣalɛ náá məlɩ lɔlɔ. 	 Aga wori' tauna to bohe tuwu' -ra tempo toi jadi' kedi' tuwu' -ra hi eo mpeno. Pai' wori' wo'o tauna to kedi' tuwu' -ra tempo toi jadi' bohe tuwu' -ra hi eo mpeno."


Təmlɛ tʋ wei ɩ nyəmá ɩ caa luɣu tɛɛ nyəm na ɩ́ tá taɣanɩ ɩ tɩ, pəyele ɩ ta la mpi ɩ caa sɔɔlaa tɔ, paa həlɩ-ɩ teu. 	 "Batua to mpo'inca moto konoa maradika-na, tapi' uma-i mo'inga' -inga' pai' uma nababehi konoa maradika-na, batua toei bate raweba' mperegea.


Saləma ná lʋla Poosi, Poosi too kɛlɛ Lahapɩ. Poosi ná lʋla Opɛtɩ, Opɛtɩ too kɛlɛ Luuti. Opɛtɩ ná lʋla Sesee, 	 Salmon mpobubu Boas (hanga' tina-na: Rahab), Boas mpobubu Obed (hanga' tina-na: Rut), Obed mpobubu Isai,


Pə waalɩ kɛ́ ɩ tɔma sɩ: Ntəɣɩ maa heela-mɛɣɛ waatʋ wei ma na-mɛ tɩɩ wɛɛ tɔ sɩ, ma tɔm nti nti paa ŋmaa Moisi takəlasɩ taa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa nyəŋsɩ taa na Yontu taa tɔ tɩɩ la. 	 Oti toe, na'uli' -miraka: "Toe-mile to ku'uli' -kokoie bula-ku dohe-ni-pidi. Butu nyala-na to mpolowa woto-ku to te'uki' hi rala sura to na'uki' nabi Musa pai' sura nabi-nabi pai' Buku Rona' Daud, hawe'ea-na kana madupa'."


Silaasɩ na Timotee pa kɔma pá lɩɩna Masetoni na pá tala, ɩlɛna Pɔɔlɩ paasəna waasʋ tike sɩ Yuta nyə́ma ɩ́ nyɩ sɩ Yesu kɛlɛ Mesii. 	 Jadi', karata-ra Silas pai' Timotius ngkai propinsi Makedonia, Paulus uma-pi mobago mpobabehi kemah. Napake' hawe'ea tempo-na mpokeni Kareba Lompe' hi to Yahudi, na'uli' -raka Kayesus-na Magau' Topetolo' to najanci Alata'ala.


Ntanyɩ mə taa nɔɣɔlʋ ná tɔŋ sɩ: Ye pə wɛ mpʋ ɩlɛ, pepe tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ tasəɣɩ sɩ yəlaa lapa taalɩ? Awe pəsəɣɩ na ɩ́ kaɣatɩ-ɩ sɩ ɩ́ taa la ɩ luɣu nyəntʋ? 	 Jadi', bate ria mpai' tauna to mpo'uli' hewa toi: "Ane hewa toe-di, napa-hana pai' Alata'ala mposalai' kehi-ta to dada'a, apa' kehi-ta toe bate ntuku' kabotu' -na ami' -midie!"


Tənaɣa Yesu pɔɔsa-ɩ sɩ: Yutaasɩ, kpɛkənaʋ kɛ n hʋləɣəna kolontunaa sɩ pá kpa Yʋlʋ Pəyaɣa má na? 	 Aga Yesus mpo'uli' -ki: "Ee' Yudas, ha hante petabe-nu tetu-tanoe nupobalu' -a, Aku' Ana' Manusia' -e!"


Kaləɣɩ Ɩsɔ Tɔm takəlasɩ kɛ yəlaa taa na ń lakɩ waasʋ na ń sɛɣɛsəɣɩ pə hʋwɛɛ na má kɔŋ. 	 Kako'ia-ku rata, neo' nu'oloi' mpobasa Buku Tomoroli' hi ompi' -ompi' hampepangalaa', nu'apui nono-ra pai' nutudui' -ra.


Ma tɛɛkaɣa Masetoni na má heeli-ŋ sɩ ń saalɩ Ɩfeesu tɔ, saalɩ ḿpʋ́ɣʋ́ təna, na ń heeli pa taa mpa ɩnɩ tɔ sɩ pá taa sɛɣɛsɩ pa pɔpɔtʋ sɛɣɛsəŋ. 	 Kuperapi' bona iko bate tida hi Efesus, hewa to ku'uli' -mi wengi kame'ongko' -ku tumai hi Makedonia. Apa' ria hi retu ba hangkuja dua tauna to mpokeni tudui' to uma makono, pai' iko kana mpotagi-ra bona neo' -rapa metudui' oa' hewa toe.


Pənɛntɛ ɩ́ lakɩ mpʋ haləna ɩ́ tɛɛsɩ təmlɛ tənɛ. Ɩ́ tɛɛsɩ-tɛ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ, ɩsɩɩ ɩ́ ka tʋ pə pəlɛ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ tɔ. Ɩ́ lana mpi ɩ wɛna tɔ. 	 Jadi', tohe'i-mi lolita-ku ompi': ohea-na lia-mi ane nipohudu lau bago to nitepu'u-mi hi mpae to liu, apa' lawi' koi' -mi ompi' to lomo' -na doko' mporumpu doi petulungi-ni toe-e, pai' koi' wo'o-mi to lomo' -na mpotepu'u mporumpu doi toi. Jadi', hewa kabaka' -ni mohawa' wengi, kusarumaka bate toe wo'o mpai' kabaka' -ni mpokaliliu bago toi rata hiapa pakulea' -ni.


Pə kɔma sɩ pə nyaaləɣɩ, ɩlɛna Yesu kɔɔ na ɩ́ səŋ kʋteŋ tɔɔ. Ama ɩ ɩfalaa ta nyɩ sɩ ɩnɩ. 	 Parabaja-mi, Yesus mokore hi talinti, aga uma ra'incai Kayesus-na.


Tənaɣa Falisanaa polaa na pá caɣa na pá maɣasɩ ɩsəna paa la na pá kʋ Yesu tɔ. 	 Ngkai ree, malai-ramo to Parisi ngkai tomi posampayaa, pai' -ra mpali' akala bona Yesus rapatehi.


Na ɩ́ ha tá na mpa mɛ ɩ́ tɔkɩ kʋnyɔŋ tɔɣɔ hɛɛsʋɣʋ. Ɩ ká la ḿpʋ́ɣʋ́ wʋlɛ nte Tacaa Yesu ká lɩɩna ɩsɔtaa na ɩsɔtaa tillaa toŋ nyə́ma 	 pai' nabahaka-koi ngkai kasusaa' -ni ompi', wae wo'o kai'. Nabahaka-ta nto'u Pue' Yesus mehupa' pai' mana'u tumai ngkai suruga hante hawe'ea mala'eka-na to mobaraka'.


Pə taɣa pʋlʋ, tə nawa sɩ taa tɛm tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ lakɩ na yʋlʋ pəsəɣɩ yʋlʋpaŋ kɛ ɩ ɩsɛntaa, pə taɣa kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔɔ. 	 Apa' toi-mi poko lolita-ku: kita' jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala ngkai pepangala' -ta, bela ngkai po'ingku-ta to lompe' mpotuku' Atura Pue'.


Na pá yɔɣɔtəɣəna nɔɔsɩ sɔsɔɔnsɩ sɩ: Ta Ɩsɔ wei ɩ caɣa kumte tɔɔ tɔ ɩ́ na Ɩwəyaɣa pa yapəna tá nyɔɔŋ. 	 Mogora mpesukui-ra, ra'uli': Mai-tamo mpo'une' Pue' -ta, Pue' Alata'ala to mohura hi Pohuraa Magau'! Mai-ta mpo'une' Ana' Bima! Apa' hira' to mpohore-ta ngkai silaka pai' mpowai' -ta kalompea'."


Ma tasəɣɩ-mɛɣɛ heeluɣu sɩ: Ɩsəna mpi pə wɛ yooyoo kɛ́ katɛ sɩ ɩ́ sʋʋna pənyalaɣa pʋ́ʋ́ɣʋ́ na ɩ́ lɩɩ tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ pə wɛ liɣitee tʋ kɛ katɛ sɩ ɩ́ sʋʋ Ɩsɔ Kawulaɣa taa, halɩ pə tɩɩ tɛɛ mpʋ. 	 Ku'uli' wo'o: mojoli-pi hama'a unta ntara hi wulou' jaru ngkai tauna to mo'ua' mengkoru hi Alata'ala bona Hi'a jadi' Magau' -ra."


sɩ: Tacaa, ma yom nɔɣɔlʋ hənta təyaɣa. Kʋtɔŋ kʋtʋʋlʋɣʋ tɔkəna-ɩ na ɩ́ saləməɣɩ teu. 	 na'uli': "Tuama, batua-ku peda' lia-i ria hi tomi. Ntora turu-i-wadi, pai' ntora ntodohaka-i."


Cɛcɛnaa mɛ ɩ́ taa la na pááná kpa mə piya na sɩ kɔɔ sɩ lɔ apalʋtʋ. 	 Pai' koi' to tuama, neo' nipedahi nono ana' -ni, bona neo' mpai' mere' nono-ra.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa lɩɩ təna, ɩlɛna pá tɛsɩ Kalilee teŋku. Yesu luɣu fɛɩ sɩ pá nɩɩ ɩ taŋ. 	 Oti toe, Yesus pai' ana'guru-na malai ngkai ree mpokaliliu pomako' -ra ntara hi tana' Galilea. Patuju-na Yesus bona neo' ra'incai ntodea kahiapa-na,


Nyəm na ləmaɣasɛɛ pə təhʋllɛ kiŋ ntɛ́ cənɛ. Nyɔɔŋ naatosompɔɣɔlaɣa ɩnɩ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ pulasɩ naatosompɔɣɔlaɣa wei ɩ tɔɔ alʋ ɩnɩ ɩ caɣaa tɔɣɔ. Na ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ tɔtɔɣɔ awulaa sɔsaa naatosompɔɣɔlaɣa. 	 "Toe-mi pai' paraluu tapekiri hante kanoto-noto-na bona tapaha batua walatu-na. Woo' binata to pitu toe mpobatuai pitu meha' bulu' pohuraa tobine toe. Pai' woo' to pitu toe mpobatuai wo'o pitu magau'.


Ɩlɛ tɔm kʋlʋmtʋ təkoŋ kɛ́ ma pɔɔsəɣɩ-mɛ, sɩ ɩ́ təŋʋɣʋ Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ tɔɣɔ ɩ́ hika Ɩsɔ Feesuɣu yaa ɩ́ nɩɩʋ Laapaalɩ Kʋpaŋ na ɩ́ mʋ-ɩ tɔɣɔ ɩ́ hikaa? Ɩ́ cɔ-m na má nɩɩ. 	 Kiwoi-e' ompi' napa to jadi' hi koi' moto wengi. Ha mpotarima-koi Inoha' Tomoroli' ngkai petuku' -ni hi Atura Musa? Uma-hawoe'! Nitarima Inoha' Tomoroli' -le apa' ni'epe Kareba Lompe' alaa-na mepangala' -mokoi hi Yesus.


Tʋɣʋ kʋpaŋkʋ lʋləɣɩ pee kʋpana kɛ́, na tʋɣʋ ɩsaɣaʋ náá lʋlɩ pee asaɣɛɛ. 	 Kaju to morudu', wua' -na lompe'. Kaju to kee', uma wo'o lompe' wua' -na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa kʋlaa na pá təŋɩ-ɩ. 	 Kamokore-nami Yesus mpotuku' tauna toei, pai' ana'guru-na hilou wo'o-ra mpotuku' -i.


Pə pamna waatʋ ɩnɩ ɩ taa Yesu waasaɣa yəlaa paɣalɛ kɛ pa kʋtɔməŋ, na ɩ́ lakɩ na acamaa hikiɣi alaafəya, na ɩ́ looki alɔɣaa, na ɩ́ kuliɣi yʋlʋmaa paɣalɛ ɩsɛ. 	 Nto'u toe wo'o-hawo, Yesus mpaka'uri' wori' topeda' ngkai haki' -ra, napopalai anudaa' ngkai tauna to rahawi', pai' napaka'uri' towero bona pehilo-ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Sɔɔlɩ sʋʋ waasʋ lapʋ taa kɛ́ kpakpaa kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa. Ɩ heelaɣa təfoo kɛ́ sɩ Yesu kɛlɛ Ɩsɔ Pəyalʋ. 	 Bula-na hi Damsyik toe, hilou oa' -i hi tomi-tomi posampayaa to Yahudi hi Damsyik, pai' na'uli' -raka: "Yesus, Hi'a-mi Ana' Alata'ala."


Na ye ɩ́ tala timpi na yəlaa ɩ́ ta mʋ-mɛ, ɩ́ lɩɩ na ɩ́ kpiisi-wɛɣɛ mə nɔɔhɛɛ mʋsʋɣʋ, na pə́ hʋ́lɩ́ sɩ ɩ́ lapa-wɛɣɛ tɔʋ, ɩ́ yele. 	 Ane rata-koi hi ngata pai' uma-koi ratarima, wae kanipalahii-na ngata tetu, tonta awu to mentaka' hi palanta' witi' -ni, tanda kanahuku' -ra mpai' Alata'ala."


Waatʋ ɩnəɣəlɛ ɩ́ ká cɛkəna sɩ ma na Tacaa tə wɛ kʋlʋm, na ɩ́ ká cɛkəna tɔtɔ sɩ ma na-mɛ tə kpɛntaa. 	 Ane rata-pi mpai' tempo toe, ni'inca-mi ka'Aku' -na hintuwu' hante Tuama-ku, pai' koi' hintuwu' hante Aku', pai' Aku' hintuwu' hante koi'.


Tənaɣa pa təna pa hika apalʋtʋ na pá tɔɣɔ tɔtɔ. 	 Ngkai ree, moroho-mi nono-ra, ngkoni' omea-ramo.


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma sɩ: Ɩsəna mpi n hʋʋʋ sɩ pa pəsəɣɩ pá ya Ɩsɔ hatɛ na liɣitee tɔ, nyá na nyá liɣitee ɩ́ la yem. 	 Na'uli' Petrus mpo'uli' -ki: "Harala ratadi-dako hi rala naraka, ntali doi-nu wo'o! Ha nu'uli' -kona, pewai' Alata'ala ma'ala ra'oli hante doi?


Pɩɩ la ḿpʋ́ɣʋ́ wʋlɛ nte ɩnɩ ɩ ka kɔɔ sɩ ɩ nyə́ma ɩ́ tʋ-ɩ teeli na mpa pɛlɛ paa mʋ ɩ tɔm tɔ pá samɩ-ɩ tɔ. Na mə maɣamaɣa ɩ́ ká wɛɛ pə taa. Mpi tɔ, ɩ́ mʋ tɔm nti tə heela-mɛ tɔ se. 	 Hawe'ea toe jadi' hi karata-na nculii' Pue' Yesus. Nto'u toe mpai', hawe'ea topetuku' -na mpomobohe hanga' -na, hawe'ea tauna to mpangala' -i mpo'uli': "Uma mowo kabaraka' -na!" Pai' koi' wo'o ompi' bate mpomobohe hanga' -na hi eo toe, apa' nipangala' -mi kareba to kiparata-kokoi.


Yesu sɛɣɛsaɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa kɛ́ paa ɩfemle nte. Ḿpʋ́ɣʋ́ kɔtəlaa taa sɔsaa sɔsaa na Ɩsɔ tɔm sɛɣɛsəlaa na samaa taa nyʋɣʋ nyə́ma pa pɛɛkaɣa sɩ pa kʋɣʋ-ɩ. 	 Butu eo-na Yesus metudui' hi Tomi Alata'ala. Imam pangkeni hante guru agama pai' pangkeni to Yahudi ntani' -na mpali' akala-ra doko' mpatehi-i,


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ Ɩsɔ ŋmana-tʋ, na tá na Yesu Kilisiti tə kpɛntaa tɔɣɔ ɩ ŋma-tʋɣʋ mpʋ sɩ tə́ lakɩ təma kʋpana nna ɩ ka taɣanaa na ɩ́ sɩɩ tɔɣɔ sɔsɔm. 	 Uma ria haduaa to ma'ala mpo'uli' hewa toe, apa' katuwua' to bo'u to tarata-mi toi-e, tarata ngkai Alata'ala-hana. Napajadi' -tamo manusia' to bo'u to mosidai' hante Kristus Yesus, bona mpobabehi-ta po'ingku to lompe', hewa to napakatantu ami' -mitaka.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pelee ɩcatɛ tʋ Pilusi pəyalʋ Sopatɛɛ ná təŋa-ɩ, na Tɛsalonikɩ nyə́ma Alisitaakɩ, na Sukunta na Tɛləpɩ tʋ Kayusi na Asii nyə́ma Timotee na Tisikɩ na Tʋlʋfim. 	 Hi pomako' -na toe, ria wo'o ba hangkuja dua doo-na to hilou dohe-na. Hanga' -na to hadua, Sopater ana' -na Pirus to ngkai Berea. Ria wo'o Aristarkhus pai' Sekundus to ngkai Tesalonika; Gayus to ngkai Derbe; Tikhikus pai' Trofimus to ngkai Asia. Pai' Timotius.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma taa sɔsaa tila Falisanaa napəlɩ na Helɔtɩ kpekəle taa nyə́ma napəlɩ tɔtɔ sɩ pá polo na pá má Yesu nɔɣɔ tɔɔ na pá ná. 	 Ngkai ree, pangkeni to Yahudi mpohubui ba hangkuja dua to Parisi pai' tauna to tono' hi Magau' Herodes hilou hi Yesus. Patuju-ra doko' mpahala'nawu' -i hante pompekunea' -ra.


Paa naŋtɩ nyá na nyá taa yəlaa təna tənaŋnaŋ, halɩ pa kaa tɩɩ sɔɔ pəlɛ lɛntɛ kɛ lɛntɛ tɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ, n taa cɛkəna waatʋ wei Ɩsɔ kɔma sɩ ɩ waasəɣɩ-ŋ tɔ. 	 Raropuhi mpai' ngata-ni hante hawe'ea ihi' -na, duu' -na uma-pi ria watu to bate pomeduncu-na. Apa' uma-koina nisaile' karata-na Pue' Ala doko' mpotulungi-koi."


Yesu ná samaa kotina-ɩ, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ pá tɛsɩ teŋku na waalɩ. 	 Rala-na ha'eo, wori' lia tauna mpotipuhi Yesus. Kanahilo-ra, na'uli' -raka ana'guru-na: "Hilou-tamo hi dipo rano."


Cɛcɛ ɩnɩ ɩ́ kɔma na ɩ́ məlɩ na ɩ́ maɣana təmlɛ tʋ ɩnɩ ɩ ɩsəlɛ sɛɛna təmlɛ ntɛ́ tə lapʋ, ɩ nyʋɣʋ lapa leleŋ kɛ́. 	 Uma mowo kamorasi' -na ane maradika-na rata nculii' ngkai pomakoa' -na pai' mporata-i bula-na mpobago bago-na.


na Ɩsekiyasɩ náá lʋlɩ Manasee, na Manasee náá lʋlɩ Amoŋ, na Amoŋ náá lʋlɩ Yosiyasɩ. 	 Hizkia mpobubu Manasye, Manasye mpobubu Amon, Amon mpobubu Yosia,


Apəlaham lʋlʋɣʋ tʋ ntɛ́ Tafiiti, Tafiiti lʋlʋɣʋ tʋ Yesu Kilisiti lʋlʋɣʋ looŋa ntɛ́ cənɛ. 	 Toi-mi pomeduncu-duncu to mpomuli-ki Yesus Kristus. Yesus muli Magau' Daud, muli Abraham.


Paa na mpʋ ma tiliɣi tá taapalaa panɛɣɛ mə tɛ, pə́cɔ́ pʋɣʋlʋɣʋ mpi tə pʋɣʋla-mɛɣɛ tɔm tənɛ tə taa tɔ, pá nana pa ɩsɛ. Ma caa kɛ́ sɩ tampana pá maɣana ɩ́ nyɔɔsa mə təɣɩ teu na pə́ la teitei na nti maa heelaɣa-wɛ tɔ. 	 Aga nau' wae, ku'uli' agina kuhubui mperi'ulu-ramo hira' Titus tilou hi koi', bona hira' -mi mpotulungi-koi mpo'atoro' pewai' -ni toe. Jadi', kusarumaka ane rata wo'o-apa-kuwo mpai', kurata-koi rodo mpu'u-mi, apa' mpolia' ku'uli' -miraka to Makedonia karodo-nimi hi retu. Nee-neo' mpai' napa to ku'une' -kokoi toe, boa' -wadi.


Tə kʋla təna na heelim suliɣi-tʋɣʋ kʋsulu, ɩlɛna tə cɔɔləna Sipili hɔɣɔlʋɣʋ lɛŋkʋ tɔɔ. 	 Ngkai ree, kipokaliliu-mi pomako' -kai. Aga ngolu' mpotomu kapal-kai, toe pai' mewiwi' -kai hi lewuto' Siprus tono' hi mata'eo, bona uma-kai narumpa' rahi ngolu'.


Ye piitim lɛmpɩ nyə́ma nɔkaa na pá təŋəɣɩ mpi Yuta nyə́ma kʋsəsɩɩtʋ kɛɛsəɣɩ tɔ, pəyele nɔɣɔlʋ ta hʋlɩ-wɛ, ɩlɛ pa kʋsəsɩɩtʋ wɛ pa maɣamaɣa pa taa kɛlɛ, paa na pa taa fɛɩna-tɩ tɔ. 	 Tauna to bela-ra to Yahudi uma mpo'incai Atura Pue' to na'uki' Musa. Tapi' pontu-na nono-ra moto mpotudui' -ra mpobabehi po'ingku to lompe', hewa po'ingku to te'uki' hi rala Atura Pue'. Nau' uma ra'incai Atura Pue' to te'uki', nono-ra moto to jadi' hewa Atura Pue' hi hira'.


Sɔɣɔntʋ sɔɔlʋɣʋ ta kɛ sɔɔlʋɣʋ. Ama sɔɔlʋɣʋ mpi pə kɛ́ tampana nyəm tɔ pə yasəɣɩ sɔɣɔntʋ kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ sɔɣɔntʋ sɔɔlʋɣʋ ta kɛ sɔɔlʋɣʋ kʋpaŋkʋ nakʋlɩ. Pə taɣa pʋlʋ, saləka kɔŋna na sɔɣɔntʋ. 	 Ane ta'inca mpu'u ahi' Alata'ala hi kita', uma-tapa me'eka' hi Alata'ala. Ahi' -na to gana toe mporohoi nono-ta, pai' uma-tapa me'eka'. Ane tapoka'eka' pehuku' -na Alata'ala, batua-na, ko'ia ta'incai mpu'u ahi' -na hi kita'.


Ɩ́ taa seeki-wɛɣɛ waatʋ wei pa wɛɛkɩ tɔ tike sɩ pə́ la-wɛɣɛ leleŋ. Ama ɩ́ la Ɩsɔ luɣu nyəntʋ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ ɩsɩɩ Kilisiti yomaa. 	 Neo' nibabehi toe nto'u-na nahilo maradika-ni-wadi bona ngalai' ra'une' manusia' -wada-koi. Mobago-koi hewa batua Kristus to mpotuku' konoa Alata'ala hante nono mpu'u.


Ye wei ɩ́ ŋmaana Kilisiti sɛɣɛsʋɣʋ tɔɔ sɩ kʋ ta maɣa-ɩ, pʋntʋ na Ɩsɔ pa faɣaa kɛ́. Ama ye wei ɩ təŋa Kilisiti sɛɣɛsʋɣʋ, pʋntʋ kpɛntəna Tacaa na ɩ Pəyalʋ kɛ́. 	 Hawe'ea tauna to meleli' ngkai tudui' to makono, pai' uma-ra mpotuku' tudui' Kristus, tauna toera uma mosidai' hante Alata'ala. Tauna to tida mpotuku' tudui' Kristus, mosidai' -ramo hante Alata'ala to Tuama pai' hante Alata'ala to Ana'.


Tənaɣa sɔsaa hiu na liɣiti wei ɩ caɣa kumlee tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ɩsɛntaa tɔ ɩ kʋlaa, na ɩ́ həntɩ atɛ na pá sɛɛ Ɩsɔ sɩ: 	 Ane totu'a to rompulu' opo' toera to mohura hi pohuraa-ra hi nyanyoa Alata'ala-e, motumpa-ramo mponyompa-i,


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu toŋ tʋ nɔɣɔlʋ kpaɣa pəlɛ sɔsɔɔlɛ, tə tɔɔʋ wɛ ɩsɩɩ namlɛ, na ɩ́ pɛtɩ teŋku taa. Ɩlɛna ɩ́ tɔŋ sɩ: Ɩsəntɔɣɔ paa pɛtɩ Papiloni ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ kɛ tuu pə tɛɛ na pááná sɔsɔɔna, na pa kaa tasa-tɛɣɛ keesuɣu. 	 Oti toe, hadua mala'eka to parimuku mpo'ongko' hameha' watu to kama, meliu kabohe-na ngkai noncu, napepana' hi rala tahi', na'uli': Hewa watu toi rapetadi hi rala tahi' pai' uma-pi raruai' nculii', wae wo'o ngata Babel to bohe rakero hangkani, uma-pi mpai' rawangu nculii'.


Na yəlaa samaa samaa kɔɔ ɩ kiŋ na pá kpɛŋna kʋtɔntʋnaa kɛ paɣalɛ mpa pa tɔŋ tala tɔ na yʋlʋmaa na acamaa na kamumusi na kʋtɔməŋ lɛləŋ nyə́ma tɔtɔ. Pa pona kʋtɔntʋnaa mpɛ na pá sɩɩ-wɛɣɛ Yesu kiŋ, ɩlɛna Yesu la na pá hiki alaafəya. 	 Mo'iko tauna mpotoa' -i, ngkeni to pungku, to keru, to wero, to uma howa' mololita pai' to peda' ntani' -na wo'o. Ratu'u-ra hi nyanyoa Yesus, pai' napaka'uri' -ra.


Pə kɔma taanaɣa ilim ɩlɛna ɩ́ lɩɩ na ɩ́ maɣana napəlɩ, pɛlɛ pa caɣa nɔnɔɣɔ tɛɛ. Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ caɣa yem kɛ mpʋ? 	 "Ncimonou' -mi, ba neo' jaa lima, modao' wo'o-imi mporua' tauna to ntora. Napekune' -ra: `Napa pai' ntora-ntora mara-wadi-koi ha'eoa, uma-ko-koina mobago-e?'


Kʋŋmɛləm napəlɩ pə fɛɩ sɩ pə kaa kuli pə tɔɔ. Pə́cɔ́ mukaɣa tɛɛ pʋlʋpʋ fɛɩ mpi pa kaa ləsɩ na paa awe na tɔ. 	 Apa' hawe'ea to tewuni kana rapopehuwu. Pai' hawe'ea to kalerua kana rahungke pai' jadi' kahiloa.


Mpi mpi kɔtəlaa mpɛ pa lakɩ mpʋ tɔ, pa kɛɛsəna mpi pə wɛ ɩsɔtaa tɔɣɔ na pá lakɩ. Ɩlɛ pə nəɣəsəlɛ kɛ́ pə taɣa pə maɣamaɣa. Pə lapa kʋlʋm na nti tɩɩ tɛm Moisi kiŋ kɛ lapʋ tɔ. Saa wei ɩ lapa sɔɔlʋ sɩ ɩ sikiɣi cokəle tɔ Ɩsɔ heela-ɩ sɩ ɩ́ siki-tɛɣɛ teitei ɩsɩɩ paa kɛɛsa-ɩ pʋɣʋ tɔɔ tɔ, ɩ́ taa coti. 	 Imam toera mobago hi rala tomi pepuea' to hi rala dunia' toi. Tomi pepuea' toe, hewa gambara-wadi to mpowalatu napa to hi suruga. Toe pai' kako'ia-na nabi Musa mpowangu Kemah Pepuea' owi, Alata'ala mpo'uli' -ki hewa toi: "Kiwoi-e'! Hawe'ea toe kana nubabehi ntuku' tonco to rapopohiloi-koko hi lolo bulu'!"


Ɩlɛna pá təŋna Misii na pá tala Tʋlʋwasɩ kɛ kpɩɩləŋ təsəŋlɛ. 	 Toe pai' raliu tana' Misia, pai' -ra mana'u hilou hi ngata Troas to hi wiwi' tahi'.


Pəlɛ pə waalɩ Yesu ɩfalaa pɔɔsa-ɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa ná tɔŋ sɩ Ilii ká caaləna kɔntɛ? 	 Mepekune' -ramo hi Yesus, ra'uli': "Napa pai' guru agama mpo'uli' nabi Elia ncala' -di to ri'ulu rata, pai' lako' rata-idi Magau' Topetolo' -e?"


Tənaɣa Kʋfənɛɛ taɣana-wɛɣɛ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Pa naalɛ pa taa aweɣe ɩ́ caa sɩ má tʋlɩ-mɛ yee? Ḿpʋ́ɣʋ́ pa cɔ-ɩ sɩ: Palapaasɩ kɛ tə caa sɩ ń tʋlɩ. 	 Jadi', mepekune' Gubernur Pilatus hi ntodea, na'uli': "Ngkai hira' rodua tohe'i, hema to nipokono kubahaka-kokoi?" Ratompoi': "Barabas!"


Ɩlɛna pá tɔmɩ-ɩ sɩ: N sʋʋ kpaŋʋɣʋ kɛ́. Ama pɛɛlɔ ɩsəlɛ ná sɛɛwa sɩ: Tampana kɛ́. Ɩlɛna pá tɔ sɩ: Ye mpʋ ɩsɔtaa tillu wei ɩ wɛ ɩ waalɩ tɔɣɔ. 	 Ra'uli' -ki: "Wuli-ko!" Aga najojo lau-mi mpo'uli' kahi'a-na mpu'u-mi. Toe pai' ra'uli' -ki: "Bela-le Petrus tetu-e. Mala'eka-na tetu-e."


Ɩsɔ fɔɔ, nyá kʋcɔɔʋ fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. 	 Natao lia-ta mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala, apa' uma hudu ta'uli' kabohe pewai' -na hi kita'!


Ɩ́ hʋlɩ-m liɣitee wena ɩ́ fɛləɣɩ lampuu tɔ na má ná. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa ləsa liɣitee nyəɣəlʋɣʋ na pá cɛlɛ-ɩ. 	 Popehuwu-ka pe' doi to biasa nibayari-ki paja' -e." Ratonu-miki hampepa' doi pera'.


Ɩ́ sələmɩ, ɩlɛna pə́ ləsɩ-m Yuta nyə́ma mpa pa ta mʋ Tacaa tɔm tɔ pa niŋ taa. Ɩlɛna Ɩsɔ yəlaa mpa pa wɛ Yosalɛm tɔ, pá mʋ sənaʋ ŋku ma pukina-wɛ tɔɣɔ teu təkpa. 	 Mekakae-koi bona Alata'ala mpetalawai' -a ngkai tauna to uma mepangala' to hi tana' Yudea. Mekakae wo'o-koi bona topetuku' Pue' Yesus to hi ngata Yerusalem mpodoa lompe' doi petulungi to kukeni tohe'i.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tila ɩ ɩfalaa taa naalɛ sɩ: Ɩ́ polo ɩcatɛ taa, ɩ́ ka sulina apalʋ nɔɣɔlʋ na ɩ́ səɣəla lʋm na həyaɣa, ɩ́ təŋɩ-ɩ. 	 Yesus mpohubui rodua ana'guru-na, na'uli' -raka: "Hilou-mokoi hi rala ngata. Ria mpai' to mpohirua' -kokoi hadua tomane to ngkeni pontomua' -na oti ntomu'. Tuku' -imi.


Ɩnɩ ɩ yʋsəna-tʋ na ɩ kʋyʋsʋm sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ tə kɛ́ ɩ nyə́ma. Na ɩ sɩɩ tá taanaa kɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ kɛ tɔlʋma sɩ pə́ hʋ́lɩ́-tʋ sɩ ɩ sɩɩ-tʋɣʋ kʋpantʋnaa. 	 pai' nawai' -ta Inoha' Tomoroli' hewa pompetonoi-na kakita' -nami bagia-na. Inoha' Tomoroli' toei hewa saa' Alata'ala hi rala nono-ta, to mporohoi pojanci-na hi kita', bona monoa' hi kita' kanawai' -ta hawe'ea to najanci-mitaka hi eo mpeno-na.


Na pə taɣa kʋpantʋnaa panɛ pa tike kɛ ma nyənəɣɩ mpʋ, na kawaasɩ nsɩ sɩ tənaɣa ma nyənəɣɩ mpi pɩɩ waasəɣɩ pʋlʋ tɔɣɔ ma nyəm ma Sɔsɔ Yesu Kilisiti tɔ pə tɔɔ. Təpantɛ taa təpantɛ ntɛ́ tənɛ ɩnɩ. Ɩ tɔɔ kɛ́ ma kɛɛla pə təna mpi pə kʋsəɣɩ ma nyʋɣʋ tɔ na má sɩɩna kpeeŋa, na ma nyənəɣɩ pə təna ɩsɩɩ hute sɩ pə́ yele na má hiki Yesu Kilisiti, 	 Meliu ngkai toe, butu nyala-na ku'uli' mepakarugi omea-wadi, apa' to meliu kalompe' -na, mpo'inca-ama Kristus Yesus Pue' -ku. Jadi', kubahaka-mi hawe'ea to ntani' -na, kuponcawa momo-damo, bona ma'ala-a mporata Kristus,


Ɩlɛna Yesu cɔ-wɛ sɩ: Tampana ɩ́ ká tɔɣɔ wahala sɔsɔ wei maa tɔɣɔ tɔ. Ama pə taɣa má ləsəɣəna mpa paa caɣa ma ntɔɣɔŋ tɔɔ, na mpa paa caɣa ma mpətəŋ tɔɔ tɔ. Mpa pa tɔɔ ma Caa taɣana lona anɩ tɔ pɛlɛ pa kɛna a nyə́ma. 	 Na'uli' Yesus: "Makono mpu'u, bate nikolo mpai' kaparia hewa to kukolo. Aga hema to mohura hi mali ka'ana-ku pai' hi mali ki'ii-ku, bela Aku' to mpakatantu. Tuama-ku-hana to mpakatantu hema to mporata bagia tetu."


Ama Yesu heela-wɛ sɩ: Sɔɣɔntʋ ɩ́ taa la-mɛ, maɣa. 	 Na'uli' Yesus: "Neo' me'eka'! Aku' -mile toi-e."


Pə lapa təma wena a hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ ma kɛ́ tillu tɔɣɔ mə hɛkʋ taa na suulu sɔsɔ mɛɛ. Sɔɣɔntʋ təma na Ɩsɔ kɔkɔlɔ nyəm na piti təma kɛ a lapənaa. 	 Bula-ku dohe-ni, kubabehi tanda-tanda to mpakanoto kasuro-na Pue' Yesus mpu'u-a. Mosabara-a mobago hi rala kasusaa', mpobabehi-a tanda mekoncehi pai' anu mobaraka' hante karohoa to ngkai Pue' Ala.


Ɩsɔtaa tillaa kpaala tɔm nti tɔ təlɛ tə hika nyʋɣʋ kɛ́, haləna ye wei ɩ pənta-tɩ yaa ɩ kisa-tɩ pa tʋɣɩ pʋntʋ kɛ saləka wei pə nəɣəsənaa sɩ pá tʋ-ɩ tɔɣɔ. 	 Apa' Atura Pue' to raparata hante wiwi mala'eka hi ntu'a-ta owi, uma ria kabalia' -na, pai' tauna to uma mpotuku' ba mpangala' bate mporata huku' ntuku' kehi-ra.


Ɩ́ heeli Siyɔŋ ɩcatɛ nyə́ma sɩ, ɩ́ nyənɩ, mə wulaʋ kɔŋ mə kiŋ, na ɩ́ caɣa kpaŋaɣa toto tɔɔ, na ɩ́ wɛ təpamm. Nn na ɩ́ caɣa kpaŋaɣa pəyaɣa tɔɔ. 	 "Uli' -raka pue' ngata Sion: Hilo, etu-imi tumai Magau' -ni! Dingki' nono-na, mpohawi' -i hama'a keledai, mpohawi' -i hama'a ana' keledai to mongura."


Pə tɔɔ kɛ́ ɩsɔtaa Kawulaɣa nəɣəsəna ɩsɩɩ wulaʋ sɔsɔ nɔɣɔlʋ wei ɩ caakaɣa sɩ ɩ́ mʋ ɩ kəma kɛ ɩ təmlɛ nyə́ma kiŋ tɔ. 	 Apa' Alata'ala hewa magau' to hi rala lolita rapa' toi: Ria hadua magau' doko' mpowile inta batua-na.


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Pə taɣa ma tɔɔ kɛ́ pə yɔɣɔtaa yoo, ama mə tɔɔ kɛ́. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Lolita to ni'epe toe we'i, rapohowa' uma bona mpotulungi Aku'. Rapohowa' bona mpotulungi koi' -hana.


Pə tɔɔ kɛ́ tá mpa na Ɩsɔ tə lakɩ təmlɛ tɔ, tə wiina-mɛ sɩ ɩ́ taa yele na Ɩsɔ hʋla-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ nna tɔ á pəsɩ yem. 	 Jadi', kai' tohe'i, mobago-kai hangkaa-ngkania hante Alata'ala mpokeni lolita-na hi manusia'. Toe pai' kiperapi' mpu'u ompi', neo' uma nisaile' kalompe' nono-na Alata'ala to mpolia' nitarima-mi.


Tənaɣa ɩ heela ɩ pəyalaa Timotee na Ɩlasətɩ sɩ pɛlɛ pá polo Masetoni, na ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ́ tasa caɣaʋ kɛ Asii tɛtʋ taa kɛ́ wɛɛ naalɛ. 	 Ngkai ree, nahubui-mi rodua topobago-na hilou meri'ulu hi Makedonia. Hanga' -ra, Timotius pai' Erastus. Aga Paulus moto, ria-i-pidi-hana hi propinsi Asia.


Yesu yɔɣɔta mpʋ, ɩlɛna ɩ́ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ ɩ niŋ na ɩ nɔɔhɛɛ. 	 Oti toe, pai' napopohiloi-ramo pale pai' witi' -na.


Pa heela-mɛɣɛ sɩ: Tampana tɔɔ, kʋyɛɛŋ kʋtɛɛsəŋ taa, yəlaa ká lɩɩ mpa pa təŋəɣɩ pa kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ tɔ, na paa woŋ-mɛ. 	 Jau ra'uli' -kokoi hewa toi: hi eo-eo kamohua' Eo Kiama tohe'i, ria-ra tauna to mpopo'ore' pepangala' -ta. Mpotuku' -ra kahinaa-ra to dada'a, pai' uma-ra mengkoru hi Alata'ala.


Ma ta nyɩ ɩsɔnaa pɛɛkəɣəna təlɛɣɛ tam. Mə Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩ nyəmá mpi ɩ́ nyɩɩləɣɩ tɔ. 	 Hawe'ea tetu lau to ntora rapenonoi tauna to uma mpo'incai Alata'ala. Koi', neo' -pi nipoka'eka' tetu lau, apa' Tuama-ni to hi rala suruga mpo'inca kaniparaluu-na hawe'ea tetu lau.


Yesu wei pa yaa sɩ Yutusi tɔ ɩ sɛɛ-mɛ tɔtɔ. Yəlaa tooso ɩnɛ ɩ tike ɩ lɩɩna Yuta nyə́ma mpa pa laɣasaa tɔ pa taa, na má na-wɛ tə lakəna Ɩsɔ Kawulaɣa təmlɛ, na pa paasaa kɛ́ na pá sɔɔsɩ-m apalʋtʋ. 	 Tabe wo'o ngkai Yesus, to rahanga' wo'o Yustus. Ngkai hawe'ea to Yahudi, to tolu toe-ramo to mobago dohe-ku mpobago bago Kamagaua' Alata'ala. Pai' hira' -mi-kuwo to mporohoi nono-ku.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Mɩɩ hana samaa ɩnəɣɩ tɔɣɔnaɣa kɛ mə maɣamaɣa. Tənaɣalɛ pa cɔ-ɩ sɩ: Ntɔŋ potopotonaa kakpasɩ na tiina naalɛɣɛ tə wɛna yaa? Yaa n caa sɩ táá yana tɔɣɔnaɣa na tə cɛla samaa tuutuuma ɩnɛ ɩ təna? 	 Na'uli' Yesus: "Koi' -mi to mpopokoni' -ra." Ra'uli' ana'guru-na: "Beiwa-mi-kaina! Apa' muntu' lima meha' roti pai' rongkaju bau' uru-wadi to ria hi kai' -e. Ha kana hilou-kai mpo'oli pongkoni' to rapokoni' -raka tauna to wori' toera lau?"


Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ŋmaa tɔm tənɛ sɩ: Yəlaa təna ká wɛɛ Ɩsɔ kʋsɛɣɛsaa. Pə tɔɔ kɛ́ yəlaa təna mpa pa nɩɩkəna Tacaa Ɩsɔ na pá mʋ ɩ kʋsɛɣɛsətʋ tɔ, pa kɔŋ ma kiŋ. 	 Hi rala sura nabi-nabi owi te'uki' hewa toi: 'Alata'ala mpotudui' hawe'ea topetuku' -na.' Jadi', hawe'ea tauna to mpo'epe pai' mpotarima tudui' -na Tuama-ku, bate tumai-ra hi Aku'.


Ama hʋʋlɛ wule pɩɩ kuli paa wei ɩ təmlɛ tɔɔ na pá ná tə cakəlɛ. Kʋyakʋ kʋhʋʋnaʋ ŋkʋ kʋ wule tɔ kɔkɔ kɛ́. Kɔkɔ ká maɣasəna paa wei ɩ təmlɛ sɩ ka naa mpi tə kɛnaa tɔ. 	 Jadi', ane rapa' -na mampu tomi toe, incana moto mpai' rewa to lompe' pai' rewa to uma lompe', apa' rewa to lompe' ntaha moto, tapi' rewa to uma lompe' mampu omea. Wae wo'o, pobago butu dua topobago Pue' incana mpai' hi karata-na nculii' Pue'. Hi eo toe mpai', Pue' mpoparesa' pobago butu dua tauna, kalompe' -na ba ka'uma-na.


Ɩsɔtaa Kawulaɣa wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ pa pɛtʋɣʋ tiina puluɣu kɛ lɩɩlɛ taa na pə́ kpa tiina kɛ yem yem tɔ. 	 "Ane Alata'ala jadi' Magau' hi dunia', kajadi' -na hewa lolita rapa' toi: Hameha' jala' to bohe ratene' hi rala rano. Wori' nyala bau' mesua' hi rala-na.


Pə́ kaasa mpa, pɛlɛ pá papɩ kpatəŋ tɔɔ yaa kpɩɩlʋɣʋ hɔɣɔlasɩ tɔɔ na pá tɛsɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ tə lapa na tá təna tə́ tɛsəna alaafəya təmammam. 	 Oti toe, to hantongo' to uma mpo'incai monangu mpolama' kaju ba pengka kapal bona rakeni hilou hi role-na. Toe-damo pai' uma-kai moapa, rata moto-kai omea hi role-na.


Feesuɣu Naŋŋtʋ hʋ́lə́ɣɩ́ təna sɩ pə tɔɔ pə tɔɔ cokəle waatʋ təna taa, mpaaʋ fɛɩ sɩ yʋlʋ ɩ́ tala timpi pa yaa sɩ katɛ taa katɛ taa tɔ. 	 Hante ada tohe'e, Inoha' Tomoroli' mpotudui' -ta hewa toi: ane da rii-ria-pidi kamar to lomo' -na, manusia' ko'ia rapiliu mesua' hi rala Kamar to meliu tena Karoli' -na bona mpomohui' Alata'ala.


Moisi ɩnɩ ɩ heelina Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma sɩ: Ɩsɔ ká kɔna-mɛɣɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ nɔɣɔlʋ wei ɩ wɛ ɩsɩɩ má, na ɩ ká wɛɛ mə maɣamaɣa mə piitim tʋ tɔ. 	 Musa toe wo'o-mi to mpo'uli' -raka to Israel owi hewa toi: `Alata'ala mpai' mpo'ongko' hadua ngkai ompi' -ni jadi' nabi hewa aku' toi.'


Ye pə maɣana wei na ɩ́ wɛ kutuluɣu tɔɔ na ɩ́ tiiwa, ɩ taa tɔ sɩ ɩ sʋʋkɩ təyaɣa na ɩ́ kpaɣa ɩ pʋlʋ. 	 Tauna to mohura hi parawa-na, neo' -pi leba' mesua' hi rala tomi-na mpo'ala' rewa-na.


Yohaanɩ nawa Falisanaa paɣalɛ na Satusee nyə́ma paɣalɛ na pá puki ɩ cɔlɔ sɩ ɩ́ sɔ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm. Ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Akala piya mɛ, awe kpaala-mɛ na ɩ́ seeki Ɩsɔ pááná nna a kɔŋ tɔ? 	 Wori' wo'o pangkeni agama Yahudi to rahanga' to Parisi pai' to Saduki tumai mpopeniu' hi Yohanes. Kanahilo-ra rata, na'uli' -raka: "He koi' to bengku' gau' -ni! Napa pai' tumai mpopeniu' -koie? Ba ni'uli' -koina, ma'ala mpai' nipasalewa roe Alata'ala to neo' mporumpa' -koi!


Tacaa Ɩsɔ na Tacaa ɩnɩ ɩ Pəyalʋ Yesu Kilisiti pá hʋ́lɩ́-tʋɣʋ pɛɛlɛɛ na suulu na pá ha-tʋɣʋ alaafəya na pə́cɔ́ tə́ hiki kʋcɔɔŋ ɩnɛɣɛ tampana na sɔɔlʋɣʋ pə taa. 	 Alata'ala to Tuama pai' Yesus Kristus Ana' -na mpogane' -ta ngkai kabula rala-na, mpopohiloi-ta ahi' -na, pai' mpowai' -ta kalompea' tuwu'. Hawe'ea toe tapobagia hante nono to monoa' pai' to ma'ahi'.


Mpa mɛ ɩ́ kɛ́ ma taapalaa tɔ, ma heeliɣi-mɛ sɩ ɩ́ taa nyana mpa pa pəsəɣɩ na pá ləsɩ yʋlʋ weesuɣu tike, na pə waalɩ paa pəsəɣɩ pʋlʋ tɔ. 	 "Ompi' -ompi', pe'epei lompe' lolita-ku: neo' -koi mpoka'eka' manusia' to doko' mpopatehi-koi, apa' hudu ree-wadi pakulea' -ra.


Tá tɔɔ kɛ́ Yesu Kilisiti lɔ ɩ weesuɣu. Mpi tá nyəmá sɩ yʋlʋ sɔɔla ɩ lɛlʋ tɔɣɔlɛ. Ye mpʋ pə wɛɛ kɛ́ sɩ taa lɔ tá weesiŋ kɛ ta tɔɣɔntəlɛnaa tɔɔ. 	 Toi-mi pompetonoi-na bona ta'inca to ra'uli' ahi': Yesus mpewai' tuwu' -na bona kita' mporata kalompea'. Jadi', kita' wo'o kana mpewai' tuwu' -ta mpotulungi ompi' -ta.


Təmlɛ tʋ lɛlʋ ná kʋlaa, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, nyá nyəɣəlʋɣʋ ŋku n ka cɛla-m tɔɣɔlɔ. Ma hɔka-kʋɣʋ saalaɣa taa kɛ́ na má sɩɩ. 	 "Ngkai ree, rata wo'o-imi-hawo pahawaa' kahadua-na. Na'uli': `Oi-mi doi-nu Magau'. Kutimamahi lompe', kuputu' hante lenco.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-ɩ sɩ: Suu nyá laɣatɛ kɛ tə suɣute taa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ye wei ɩ́ kpaɣa laɣatɛ, pʋntʋ ká səna laɣatɛ. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -ki: "Unco' nculii' piho' -nu! Apa' hema to mpohenta piho' mpopatehi doo, bate rapatehi wo'o-i-hawo mpai' hante piho'.


Maa kʋlɩ kɛ́ na má məlɩ ma caa tɛ. Ma talaa ma heeli-ɩ sɩ: Paapa, ma pəntəna Ɩsɔ, na ma pəntəna nyá tɔtɔ. 	 Wae-pi, nculii' -ama hilou hi tuama-ku, ku'uli' -damo-ki: Mama, masala' -ama hi Pue' Ala pai' hi Mama wo'o.


Tənaɣa Falisanaa tʋʋ-ɩ na pá tɔ sɩ: Nyá kɛna yʋlʋ ɩnɩ ɩ ɩfalʋ. Ama ta kɛ́ Moisi ɩfalaa kɛ́. 	 Ngkai ree, ralibui' -imi pai' ra'uli' -ki: "Iko-le ana'guru-na tau tetu-e! Kai' ana'guru-na nabi Musa-ka-kaina!


Ama nti nti tá nɩɩwa na tə nana ta ɩsɛ tɔ, ta kaa pəsɩ na tə́ su tə yɔɣɔtʋɣʋ. 	 Ane kai' -kaina, uma ma'ala kipento'oi mpololita napa to kihilo pai' to ki'epe-mi."


Ɩsɩɩ pa taa nɔɣɔlʋ ta tɩɩ toosi kɛlɛ sɩ ɩ mələɣɩ na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ, ye pə taɣa kpaɩ tʋ ɩnɛ ɩ paasi? 	 Beiwa pai' muntu' hadua toei-wadi to nculii' mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala-e? Hiaa' bela-i he'e to Yahudi!"


Ɩlɛna Yesu kpaɣa-səɣɩ ɩ niŋ taa na ɩ́ tənɩ niŋ kɛ sɩ tɔɔ, na ɩ́ kooli-səɣɩ kʋpantʋ. 	 Ka'oti-na mpo'uli' toe, nakupui-ramo ana' toera, najama-ra pai' -ra nagane'.


Wei ɩ tɔɔ pə təna ɩsəntɔ pə wɛna tampana tɔ ɩ tɔma sɩ: Kʋpam maa kɔɔ nɔɔnɔɔ. Ɛɛ, pə́ la mpʋ. Tacaa Yesu, kɔɔ mpʋ. 	 Yesus mposabii' hawe'ea lolita toi, pai' na'uli': "Makono! Neo' rata-ama." Amin! Tumai-moko, Pue' Yesus!


Tacaa Ɩsɔ Kawulaɣa tʋ, nyá wɛnna, na nyaa wɛnna. Nyana təmlɛ kɛ ɩsəna n lapʋ na nyá toŋ sɔsɔɔŋ tɔ. Na ɩsəna ń sʋʋ kawulaɣa tɔɣɔʋ tɔ. 	 ra'uli': Oo Pue' Alata'ala, Pue' to meliu kuasa-nu ngkai hawe'ea. Ria ami' -moko ngkai lomo' -na pai' bate ria-ko wae lau. Kai' mpo'uli' tarima kasi hi Pue', apa' nupake' -mi kabaraka' -nu to bohe lia, nutepu'u-mi moparenta.


Mpʋ tɔtɔɣɔ pə wɛɛ na yʋlʋ nsəmlɛ. Yʋlʋ nsəmlɛ kɛ́ pʋlʋ səkpem kɛ ɩ tɔnʋɣʋ təna taa kɛ́. Ama tə pəsəɣɩ na tə́ la kalampaanɩ kɛ́ sɔsɔɔntʋnaa taa. Ɩ́ nyənɩ na ɩ́ ná ɩsəna kɔkɔiya pəsəɣɩ na ká naŋ hɔtʋɣʋ anaam nɔɣɔlʋ tɔ. 	 Wae wo'o hante jila' manusia' -e. Nau' kedi' lia-wadi jila' -ta, aga uma mowo kabohe pepakeni-na. Ngkai apu to kedi' -wadi, ponulu to mowela' bisa mampu.


Ɩ nyɩɩla teu ɩsɩɩ paa afanaa tɔɣɔnaɣa maɣamaɣa ɩ́ tɔɣɔ, ama ɩ ta hiki. 	 Ngkai kamo'oro' -na, mehina-imi-hawo doko' mpokoni' kano wawu. Hiaa' uma hema to mpowai' -i pongkoni'.


Ye Ɩsɔ lakɩ kacɔka kɛ tawa taa nyɩɩtʋ nti tə wɛ saŋa na cele ɩsəntɔ pa tika-tɩ tɔ, ɩ kaa la-mɛɣɛ kacɔka na pə kəlɩ mpʋ? Ɩ́ polo ɩ́ tɛɛ, ɩɩ tɛŋ Ɩsɔ na mə taa təcaɣacaɣa tɔ se. 	 Kowo' hi papada tuwu' eo toe lau, mepulo rasuwe oti. Aga nau' wae, Alata'ala mpakancola moto kowo' toe. Peliu-liu-nami koi'! Meliu pompewili' Alata'ala hi koi'. Jadi', napa pai' uma nipangala' pompewili' -nae?


Pəlɛ pə waalɩ kɛ́ Piyɛɛ kʋlaa na ɩ́ polo nɔnɔkeelasɩ. Ɩlɛna təmlɛ tʋ alʋ nyəŋ lɛlʋ náá na-ɩ na ɩ́ heeli mpa paa wɛ təna tɔ sɩ: Ɩnɛ ɩnɩ ɩ ka wɛ Nasalɛtɩ Yesu ɩnɩ ɩ kiŋ kɛ́. 	 Ngkai ree hilou wo'o-imi Petrus mokore mohu' hi wobo' wala. Ria wo'o hadua tobine mpohilo-i pai' mpo'uli' -raka tauna to hi ree: "Hi'a toi wo'o-le to dohe Yesus to Nazaret toei-e mai."


Ɩ́ taa footi lɛlaa, pə́ taa kɔɔ na Ɩsɔ hʋʋna-mɛ. 	 "Neo' -ta mposalai' doo, bona uma wo'o-ta mpai' nasalai' Alata'ala.


sɩ ɩ hʋʋkəna yəlaa tənaɣa tɔm. Ɩ ká kʋ asaɣaa təna mpa pa kpɛɛsəna Ɩsɔ na pá lá təma asaɣɛɛ anɛ a təna tɔ, na ɩsaɣatɔm nti kawalasɩ nyə́ma mpa paa see nɔɣɔlʋ tɔ pa tʋ-ɩ tɔ pa tɔm. 	 Tumai-i mpohurai kara-kara hawe'ea tauna, pai' mpohuku' hawe'ea tauna topesapuaka ngkai hawe'ea pesapuaka-ra. Nahuku' -ra topojeko' to mposapuaka-i, nahiwili-raka hawe'ea lolita peruge' -ra mporuge' -i." Hewa toe lolita Henokh owi mpolowa pehuku' Alata'ala hi tauna to mposapuaka-i.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə yelina Yeliko koloŋa tima təmʋɣʋmʋɣʋ kɛ́ waatʋ wei Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma tɔma na pá cɔɔna-kɛɣɛ kʋyɛɛŋ naatosompɔɣɔlaɣa tɔ. 	 Ngkai pepangala' -ra, ratololiki bente ngata Yerikho rala-na pitu eo, duu' -na motongka-mi bente-ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pa pola Kapənahum ɩcatɛ taa na ɩ́ sʋʋ Yuta nyə́ma təkotile taa kɛ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule na ɩ́ niki sɛɣɛsʋɣʋ. 	 Ngkai ree, Yesus hante topetuku' -na hilou hi ngata Kapernaum. Hi eo pepuea' to Yahudi, mesua' -imi hi rala tomi posampayaa pai' natepu'u-mi metudui'.