Tɔʋ, ɩsɩɩ yəlaa samaa tuutuuma ɩnɛ ɩ tama-tʋɣʋ kotaɣa na ɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ lapʋ na tə nyəmá təkelekele tɔ, ta tɔtɔ tə́ hɔɣɔsɩ na tə́ pɛtɩ pə təna mpi pɩɩ kaɣatɩ-tʋ sɩ tə́ taa polo lɔŋlɔŋ tɔ, na tə́ lɔ ɩsaɣatʋ nti tə matəna-tʋɣʋ tam tɔ. Ɩlɛna tə́ kpaɣa casəlɛ kɛ teu kɛ mpi pə wɛ tá nɔɣɔ tɔɔ tɔ pə waalɩ. 	 Ompi' -ompi'! Ma'ala-mi ta'uli': hawe'ea tauna to tuwu' owi toera, mokore-ra ntololikia-ta, pai' -ra mporohoi nono-ta hante posabi' -ra. Toe pai' ku'apui nono-ni: Mai tatadi hawe'ea to mpolintai-ta. Mai tatadi jeko' to mpentoe-ta, pai' kana ntaha-ta mpotuku' ohea to napakatantu-taka Alata'ala, hewa tauna to motanta'.


Tənaɣa pa pɔɔsa-ɩ sɩ: Leɣe apalʋ ɩnɩ ɩ wɛɛ? Ɩlɛna ɩ́ cɔ sɩ: Ma ta nyɩ. 	 Rapekune' -i: "Hiaa' hiapa-imi we'i?" Na'uli' -raka: "Uma-kuwo ku'incai."


Tənaɣa Yesu pəsa ɩ waalɩ na ɩ́ na-ɩ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Taa nyá, n tɛma Ɩsɔ na nyá taa tɔɣɔ pə waasa-ŋ ma pu. Tənaɣa pə waa-ɩ kpakpaa kɛ tənɛ ɩnɩ. 	 Nto'u toe wo'o-hawo, me'ili' -imi Yesus hi tobine toei, pai' na'uli' -ki: "Ana' -ku, pakaroho nono-nu! Mo'uri' -moko, sabana pepangala' -nu hi Aku'." Ngkai ree, mo'uri' mpu'u-imi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu yɔɣɔtaa sɩ: Waatʋ wei Yʋlʋ Pəyaɣa má, maa kɔɔ ɩsɩɩ wulaʋ sɔsɔ na ɩsɔtaa tillaa təna tɔ, maa caɣa ma teeli kumte tɔɔ. 	 "Aku' Ana' Manusia', ane rata nculii' -apa mpai', mehini mpu'u-mi baraka' -ku, pai' radohei-a hawe'ea mala'eka-ku. Mohura-a mpai' moparenta hewa Magau' hi pohuraa to ncola.


Ta ɩsəlɛ sɛɛna Ɩsɔ sələmʋɣʋ kɛ tam sɩ ɩ́ yele na tá na-mɛ tə́ ná təma na tá ɩsəpee na tə́ tɛɛsɩ-mɛɣɛ Ɩsɔ mpaaʋ tɔm kɛ hʋ́lʋ́ɣʋ́. 	 Hinamengi hina'eo-kai merapi' hi Alata'ala hante nono mpu'u bona nabea ohea-kai mpencuai' -koi, bona kipohonoi' to kura' hi pepangala' -ni.


Na ɩ luɣu lapa tɔtɔ sɩ ɩ Pəyaɣa ká yelina na ɩ na kʋŋmaŋmam təna pá ciiki. Na Ɩsɔ Pəyaɣa caləm lɩ́ɩ́ səm tesika tɔɔ tɔɣɔ Ɩsɔ yelaa na pə́ lá hɛɛsʋɣʋ tɔm. Mpʋ pə yelina na Ɩsɔ na pə təna təpaɩpaɩ pa ciiki, paa ɩsɔtaa nyəm paa atɛ nyəm. 	 Alata'ala mpohubui Ana' -na tumai mate hi kaju parika', bona hawe'ea to ria rapopohintuwu' nculii' hante Hi'a, lompe' to hi dunia' lompe' to hi suruga. Kamate-na Yesus hi kaju parika' toe-mi to mpopohintuwu' hawe'ea-na hante Alata'ala.


Tənaɣa ɩ ɩfalaa mpɛ pa məla pa tɛɣɛ pa naalɛ. 	 Oti toe, nculii' -ramo ana'guru to rodua toera hilou hi tomi-ra.


Pə́ taa wɛɛ kɔtɔɩnaa tike tɔm ɩsɩɩ yəlaa mpa pa ta nyɩ Ɩsɔ tɔ pɛlɛ pa lakʋɣʋ tɔ. 	 Neo' napakeni hina nono-ta to dada'a, hewa to biasa jadi' hi tauna to uma mpo'incai Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa cɔwa sɩ: Saa wei n ka wɛɛ nyá teeli kawulaɣa taa tɔ tə caa sɩ ń yele na tə́ caɣa nyá cɔlɔ. Lɛlʋ kɛ nyá ntɔɣɔŋ tɔɔ, na lɛlʋ kɛ nyá mpətəŋ tɔɔ. 	 Ra'uli': "Ane nupopehuwu mpai' baraka' -nu pai' -ko jadi' Magau', piliu-kai mohura pai' moparenta dohe-nu, hadua hi mali ka'ana-nu, hadua hi mali ki'ii-nu."


Ye n pona nyá kʋhaham kɛ kɔtaɣa təlatɛ, na ń tɔɔsɩ sɩ nyá tɔɣɔntəlɛ wɛna-ŋ natəlɩ, 	 "Jadi', ane rapa' -na mesua' -ta hi Tomi Alata'ala doko' mpokeni pepue' -ta, pai' muu-mule' takiwoi karia-na doo-ta to peda' nono-na hi kita',


Taŋlʋ ná nɩɩ mpʋ ɩlɛna ɩ́ pona-wɛɣɛ saləka naŋya ŋka ka wɛ hatoo lɔlɔ tɔ, na pá ka-wɛɣɛ ŋkeɣelee. 	 Toe pai' napopesua' -ramo hi bagia tarungku' to poko hi rala-na, pai' witi' -ra ntimalia rahoo' hi kaju to motomo.


Mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ pa lapa Kilisiti kɛ kɔtaɣa kɛ tɔm kʋlʋm sɩ pə́ ləsɩ yəlaa samaa ɩsaɣatʋ. Ɩ ká tasa məlʋɣʋ, ɩlɛ pə taɣa ɩsaɣatʋ tɔm tɔɔ kɛ́ ɩ ká kɔɔ pəlɛ. Ama mpa pa taŋa-ɩ tɔ pa nyɔɔŋ yapʋ kɛ́. 	 Wae wo'o Kristus, hangkani-i-wadi mpotonu woto-na hi Alata'ala bona mpokolo jeko' ntodea. Pai' rata mpai' tempo-na, mehupa' -i karongkani-na hi dunia' toi. Katumai-na toe mpai', uma-pi bona mpokolo jeko'. Tumai-i toe mpai', mpokeni kalompea' -i-damo hi tauna to mpopea karata-na.


Hite kʋlʋmtəlɛ taa lʋm kaa wɛɛ leleŋ nyəm kɛ saalʋɣʋ na təsalaʋ nyəm kɛ saalʋɣʋ. 	 Ha ria wo'o-hawo ue tuwu' to mpopehupa' ue to mononto pai' ue to mopai' wo'o?


Yaa ɩ́ tɩɩ sələməɣɩ ɩɩ hikiɣi-wəɣɩ mə ləmaɣasɛɛ fɛɩ teu tɔ pə tɔɔ. Ɩ́ caa kɛ́ sɩ ɩ́ hika-wɩ ɩlɛ ɩ́ lana mpi mə maɣamaɣa ɩ nɔkaa tɔ. 	 Ba nau' niperapi' -mi, uma oa' -koi rawai', apa' sala' patuju-ni. Apa' napa to niperapi' tetu, doko' nipake' mpoka'oha nono-ni-wadi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Tacaa kʋyakʋ wule, Feesuɣu tɛɛna-m. Tənaɣa ma nɩɩ pə yɔɣɔta ma waalɩ na nɔɣɔ sɔsɔɣa ɩsɩɩ akantəlɛ wula taka. 	 Nto'u Eo Pue', nakuasai-ama Inoha' Tomoroli', pai' ku'epe tono' hi tilingkuria-ku libu' tauna to mololita. Bohe moni libu' -na toe, hewa moni sangkakala.


Tɔfɔ ye pɩɩ wɛ mpʋ, ɩlɛ ɩsənaɣa Ɩsɔ ká tɛ na ɩ́ la na ɩ́ hʋʋna yəlaa təna təpaɩ kɛ́ tɔm? 	 tapi' pekiri-ra toe bate uma makono. Apa' ane ke uma-i monoa' Alata'ala, ke uma-i ma'ala mpohurai kara-kara hawe'ea manusia' hi Eo Kiama.


Lɛnna náá hoti tɛtʋ mʋsʋŋ nyəntʋ taa, na a nyɔ na a lʋlɩ teu pə tɩɩ fɛɩ. Ɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ cuɣusina nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Ye wei ɩ kɛ́ tɔm nɩɩlʋ pʋntʋ ɩ́ nɩɩ. 	 Ria wo'o hawua' to monawu' hi tana' to morudu'. Tuwu' hinawu' toe, morudu' lia, wua' -na ha'atu ngkani ngkai hinawu' -na." Oti lolita rapa' -na toe, na'uli' -mi Yesus: "Hema-koi to tilingaa, pe'epei lompe'!"


Mə təna ɩ́ kɛ́ Kilisiti tɔnʋɣʋ kɛ́, na paa mə taa wei ɩ kɛ́ Kilisiti tɔnʋɣʋ kʋnɛ kʋ tɔɔ pʋlʋpʋ kɛ́. 	 Hewa Alata'ala mpopajadi' woto-ta ngkai wori' nyala bagia, wae wo'o koi' to wori' napajadi' hawoto lau-damo hi posidaia' -ni hante Kristus. Ma'ala-mi ta'uli', butu dua-ni bagia ngkai woto Kristus omea-koi.


sɩ pə la ɩsɩɩ paa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa tɔ sɩ: Asaɣaa taa kɛ́ pa tʋ-ɩ. 	 Jadi', napa to rababehi toe, madupa' -mi lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli': "Magau' Topetolo' rapohewa tauna to dada'a."))


Halɩ pa ŋmaawa ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ma lapa na ń pəsɩ piitimnaa paɣalɛ caa. Ɩsɔ wei Apəlaham tɛmna ɩ taa kɛ́ mpʋ tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ ɩsɛntaa Apəlaham ɩnəɣəlɛ tá caa. Ɩsɔ ɩnɩ ɩ feesiɣina sətaa na ɩ́ lakɩ na mpi pə taa wɛɛ tɔ pə́ wɛɛ. 	 Ria lolita Alata'ala hi Abraham to mpo'uli' hewa toi: "Kupajadi' -moko tuama wori' tauna hi humalili' dunia'." Hi poncilo Alata'ala, Abraham jadi' tuama-ta omea, apa' mepangala' -i hi Alata'ala to mpotuwu' nculii' tomate, mepangala' -i hi Alata'ala to mpohowa' lolita-na mpokahangai' napa to ko'ia ria, alaa-na ria mpu'u-mi.


Ma wɛna ɩsɛsɛɛmlɛ kɛ mə tɔm taa kɛ́, ɩlɛ Ɩsɔ tʋna-m ɩsɛsɛɛmlɛ ńtɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ́ wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ pɛɛlɔ wei ɩ ta nyənta apalʋ kɛ paa pəcɔ na má tɔ sɩ apalʋ kʋlʋm koŋ kɛ maa ha-ɩ tɔ, apalʋ ɩnəɣəlɛ Kilisiti. 	 Moroe-a tohe'i-e mpokaroe pangkeni tetura ria to doko' mpo'ago-koi ngkai aku'. Aga roe-ku tohe'i, roe to ntuku' konoa Alata'ala. Apa' aku' -mi to lomo' -na mpotudui' -koi mepangala' hi Kristus-e. Konoa-ku, bona tida-koi mepangala' hi Kristus. Koi' ma'ala rarapai' -ki toronaa to mokamae' hante hadua kabilasa. Kamae' -ni toe, Kristus.


Pə taɣa yʋlʋ ləmaɣasɛɛ yekuɣu na pá yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa na caŋəm kɛ ɩsəna mpi tɔɣɔ ma sɛɣɛsəna ma sɛɣɛsəŋ na má lana ma waasʋ. Ama Ɩsɔ Feesuɣu toma kɛ ma lapənaa, na a naa mpʋ təkeelee. 	 Kareba to kuparata-kokoi, uma kuparata hante kapantea-ku moto, uma kuhinai-koi hante lolita-ku. Ngkai baraka' Inoha' Tomoroli' -hanale pai' alaa-na ni'inca-mi kamakono-na kareba to kukeni-e.


Ɩsɔtaa tillu tooso nyəŋ ná pəla ɩ kɔpʋ kɛ pusi sɔsɔɔŋsɩ na sɛɛlaa təna taa, ɩlɛna pə lʋm pəsɩ caləm. 	 Mala'eka katolu-na mpobowo ihi' batili-na hi hawe'ea halu' pai' hi hawe'ea ulu ue, alaa-na hawe'ea ue toe jadi' raa'.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, timpi taa haŋaɣa na ɩkəllɛ pɛɛkʋɣʋ pə wɛɛ tɔ tənaɣa liɣituɣu na ɩsaɣatʋ ntɩ tə təna tə wɛ tam. 	 Apa' ane ria tauna to mohingi' pai' -ra mpopeliu woto-ra moto, bate ria wo'o potudaa' pai' butu nyala kehi to dada'a.


Kʋŋmaŋmam napəlɩ pə fɛɩ mpi Ɩsɔ ɩɩ naakɩ tɔ. Ɩsɔ ɩ́lɛ́ ɩ naa pə tənaɣa təyaɩɩ, pʋlʋ ta ŋmɛlɩ-ɩ. Ɩ kiŋ kɛ tá təna tɩɩ polo na tə́ kɛɛsɩ ta kʋlapʋtʋ təna. 	 Uma ria hanyalaa to tewuni hi poncilo-na. Butu nyala-na lonto' pai' morawa hi Hi'a. Hi Hi'a toe-imi mpai' kana tapangaku' kehi-ta.


Paa na mpʋ tɔ, mpa pa pɩɩ Ɩsɔ nyəm taa tɔ ləmaɣasɛɛ mpaaʋ kɛ ma hʋləɣɩ-wɛ. Ama pə taɣa ləmaɣasɛɛ nna antulinya ɩnɛ na mpa pa kɛ́ ɩ toŋtʋnaa na paa tɛ na pá kpiisi-wɛ tɔ pa yaa ləmaɣasɛɛ tɔ. 	 Nau' hewa toe, ane mololita-kai hi tauna to monoto-mi pepangala' -ra hi Kristus, ria mpu'u kapantea-kai. Aga kapantea-kai toe, bela hewa kapantea tauna to dada'a hi dunia' toi, ba hewa kapantea pangkeni dunia' toi, apa' pangkeni dunia' toi bate moronto mpai'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Simɔŋ nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: N kɛ́ Ɩsɔ weesuɣu tʋ Pəyalʋ Mesii. 	 Natompoi' Simon Petrus: "Iko-mile Magau' Topetolo' -e, Ana' Alata'ala to Tuwu'."


Yuta nyə́ma acima wena pa yaa sɩ coka acima tɔ a wʋsaa. 	 Nto'u toe, neo' rata-mi eo bohe to Yahudi to rahanga' Posusa' Pobamaru'.


Pəliŋasɩ təna nsi sɩ hɛla ma tɔɔ na sɩɩ lʋləɣɩ tɔ ɩ sɛtəɣɩ-səɣɩ. Na pəliŋasɩ təna nsi sɩ lʋləɣɩ tɔ, ɩ pasəɣɩ-səɣɩ kɔʋ kɛ́ sɩ sɩ te, na sɩ sɔɔsɩ lʋlʋɣʋ kɛ sɔsɔm tɔtɔ. 	 Hawe'ea ra'a to mentaka' hi Aku' to uma mowua', nalali. Pai' hawe'ea ra'a to mentaka' hi Aku' pai' to mowua', napeholui pai' napegalihi, bona kawoo-woria' wua' -na.


Na yəlaa paɣalɛ kɛ sɔsɔm náá pɔ pa wontu kɛ mpaaʋ taa. Lɛlaa náá cɛ akɔɔ na pá pɔ mpaaʋ taa. 	 Hilou-ramo mpotoa' Yerusalem. Hi kaliua-na Yesus toe, wori' lia tauna mpokodo pohea-ra hi mata ohea, pai' hantongo' mpoho'a rau kaju pai' rakodo hi mata ohea bona mpobila' -i.


Pa laɣatʋ ta tʋlɩ. Pa ɩsəkpɛɛtɛɛ na pa laŋkpɩɩsəŋ katatəlaɣa tɔɔ pa paa fɛɩ weesuɣu ŋku Ɩsɔ haa tɔ kʋ taa. 	 Mobengi nono-ra. Uma raratai katuwua' to ngkai Alata'ala, apa' uma mpu'u ra'incai tudui' to makono ngkai Alata'ala. Uma ra'incai apa' ngkai kamotu'a nono-ra.


Kʋ fema ɩlɛna ɩ́ maɣana Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma naalɛ na pá makɩ, ɩlɛna ɩ́ polo pa loluɣu. Na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Apalaa mɛ, mə kʋlʋm kɛ́, ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ lakɩ təmaɣa mʋsʋŋ? 	 "Kamepulo-na, nahilo wo'o rodua to motuda', paka' to Israel. Jadi', apa' doko' napopohintuwu' -ra, toe pai' na'uli' -miraka: `Napa pai' motuda' moto-mokoi, koi' ntali ompi'?'


Mpʋ pə lapəna kaɣana pa ta nɩɩna-ɩ tɔɣɔ Ɩsɔ hʋla-mɛɣɛ suulu. Pə lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ Ɩsɔ ɩ́ tasa pɛlɛɣɛ ɩ suulu kʋlʋm ɩnəɣɩ hʋ́lʋ́ɣʋ́ kɛ pənɛntɛ tɔtɔ. 	 Wae wo'o-ra to Yahudi. Tempo toi mesapuaka-ra, bona ahi' Alata'ala rata hi koi'. Aga hira' wo'o-rawo mpai' mporata ahi' Alata'ala, hibalia hewa koi'.


Ama ye sɔwa kɛ yem na kpaɩ nyɩɩtʋ tike lakəna pə taa, haləm mpɩ pə pəsa yem kɛlɛ, na Ɩsɔ naa kpalɩ-wɩ na pá tɛɛsəna-wəɣɩ kɔkɔ sɔpʋ. 	 Aga ane tana' toe nakatuwui' jono' pai' rui-wadi, uma ria kalaua-na. Natotowi Alata'ala lau-imi mpai', pai' ka'omea-na oti rasuwe.


Heeli apalaa kʋkpatəlaa sɩ pá kpa pa tɩ, na pá wɛɛna yaasi kʋpaŋ, na pá kpakəɣɩ ləmaɣasɛɛ. Pá tɔkɩ Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ na lɛlaa sɔɔlʋɣʋ na suulu hʋ́lʋ́ɣʋ́ kɛ teu. 	 Totu'a-totu'a tomane kana nutudui' bona monoto nono-ra, bona ra'inca mpengkatarii kahinaa nono-ra to dada'a, pai' bona po'ingku-ra hewa totu'a to natao rabila'. Pepangala' -ra hi Pue' Yesus kana mantata' mpu'u, ahi' -ra hi doo ngkai nono mpu'u, ntaha-ra hi rala kasusaa'.


Ntɔŋ ɩ́ tɛma ɩ tɔm nɩɩʋ na? Haləna ɩ́ kɛʋ Kilisiti nyə́ma tɔ pa sɛɣɛsa-mɛɣɛ ɩ tɔm təna tampana mɛɛ. 	 Tantu ni'epe-mi libu' -na, pai' ngkai posidaia' -ni hante Hi'a ratudui' -mokoi tudui' to makono to tarata ngkai Yesus.


Na awe ká maɣasɩ pa tɔm kʋɣʋ tɔtɔ? Pə tʋ fɛɩ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yesu Kilisiti tɩɩ səpəna, na ɩ́ tɩɩ fem na ɩ́ wɛ Ɩsɔ kɔŋkɔŋ taa na ɩ́ sələməɣəna-tʋ. 	 Hema to daho' mpo'uli' kana rahuku' -ta! Apa' Kristus Yesus moto-mi mate mpotolo' jeko' -ta. Pai' meliu ngkai toe: rapotuwu' nculii' -imi, pai' mohura-imi hi mali ngka'ana Alata'ala. Kristus Yesus toe-imile to mpome'alai' -ta hi nyanyoa Alata'ala-e.


Ɩ́ yɔɔləɣɩ Tacaa mpaaʋ taa kɛ́ tam. Ma tasəɣɩ-təɣɩ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ ɩ́ yɔɔləɣɩ. 	 Ompi' -ompi', kana goe' oa' -koi, apa' mosidai' -mokoi hante Pue'. Hangkani-pi ku'uli': pakagoe' ncuu nono-ni.


Ma taapalaa, ye mə taa nɔɣɔlʋ ha tampana kɛ siɣile na ɩ tɔɣɔntəlɛ kpa-ɩ na ɩ́ məŋna, 	 Ompi' -ku hawe'ea! Ane ria doo-ta to meleli' ngkai tudui' to makono, pai' ria hadua to mpotete' -i nculii' hi Pue', lompe' kehi-na toe.


Tampana kɛ má, ma heeliɣi-mɛ, wei ɩ́ ha lʋm sasala anɛ a maɣamaɣa kɛ piya sənɛ sɩ taa nakəlɩ kɛ ka kɛ́ ma ɩfalʋ tɔ pə tɔɔ, pʋntʋ kaa laŋ pə kasəyaɣa. 	 Hema to mpotulungi hadua topetuku' -ku apa' topetuku' -ku mpu'u-i, bate mporata-ra hiwili-na hi eo mpeno. Nau' ue mara-wadi nawai' -ki hadua topetuku' -ku to kedi' tuwu' -na, bate mporata-i mpai' hiwili-na."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Antulinya ɩnɛ ɩ taa cənɛɣɛ apalaa kpakəɣɩ alaa, na alaa náá saakɩ apalaa. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Tauna hi dunia' toi motobinei pai' motomanei.


Ma hʋla-mɛɣɛ na má kɛɛsɩ-mɛ, ɩ́ lakɩ nti ɩ́ nɩɩ ma yɔɣɔtaa na ɩ́ nawa ma lapa tɔ. Ɩsɔ wei ɩ haa-tʋɣʋ alaafəya tɔ ɩ ká wɛɛ mə waalɩ. 	 Napa to nipenau' ngkai aku', lompe' tudui' -ku to ni'epe-mi pai' to nitarima, duu' -na gau' -ku to nihilo moto-mi, toe-mi to nibabehi. Ane hewa toe-pi kehi-ni, Alata'ala mpodohei-koi pai' mpakarodo nono-ni.


Yəlaa mpa pa tɛɛkaɣana təna tɔ pɛlɛ pa kpɛɛtəɣɩ nyɔɔŋ na pá tʋʋkɩ-ɩ sɩ: 	 Tauna to liu hi ree, ngkololi-ra mpopo'ore' -i,


Pə waalɩ kɛ́ Ɩwəyaɣa kɔɔla kʋtaalətʋ tooso nyəntʋ, na má nɩɩ weesiŋ nyə́ma tooso nyəŋ tɔma sɩ: Kɔɔ. Ma nyənaɣa mpʋ ɩlɛna má ná kpaɣanʋkpɛɛtaɣa lɩɩwa na ka tɔɔ caɣalʋ tɔka sanəya kɛ ɩ niŋ taa. 	 Oti toe, kanabongka-na saa' katolu-na, ku'epe anu tuwu' katolu-na mpo'uli': "Tumai-moko!" Kuhilo, etu wo'o-mi hama'a jara'. Jara' toe mo'eta, pai' to mpohawi' -i ngkakamu hameha' potimpa.


Ye tə lɩɩ ɩ waalɩ, ɩ́lɛ́ ɩ ta kɛ pə tʋ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ kaa pəsɩ na ɩ́ kpɛɛsəɣəna ɩ tɩ. 	 Nau' molaka' pepangala' -ta hi Hi'a, uma molaka' pepewili' -na hi kita'. Apa' uma-i bisa mo'ungkere' ngkai lolita-na.


Tənaɣa Yesu kaləna-ɩ sɩ: Hei nyá, su na ń se apalʋ ɩnɩ ɩ waalɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩlɔɣɔʋ pɛta-ɩ samaa hɛkʋ taa na ɩ́ yele-ɩ na ɩ́ se. Ama ɩ ta lapɩ-ɩ pʋlʋ. 	 Yesus mpo'uli' -ki seta toei: "Ngkaba'i-ko! Palai-ko ngkai tauna tetui!" Seta to mpesuai' tau toei mpodungka-i hi laintongo' ntodea, pai' -i malai, aga uma-i napopai-pai.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ cɔ-wɛ sɩ: Mɛ pə ha-mɛɣɛ sɩ ɩ́ nyɩ ɩsɔtaa Kawulaɣa tɔm kʋŋmɛsətʋ. Ama pə kaasa lɛlaa tɔ, pɛlɛ pa ta hiki tə nyəm. 	 Na'uli' Yesus: "Owi, Alata'ala ko'ia mpopo'incai manusia' beiwa-i mpai' jadi' Magau' hi dunia'. Aga hewa toe lau, napopo'incai-mokoi tudui' toe. Tapi' ane ntodea-hana, uma napiliu-ra omea mpo'inca tudui' toe. Toe pai' kuwalatu-raka hante lolita rapa'.


Tənɛ ɩnɩ maɣamaɣa kɛ ɩ́ wakələɣəna Ɩsɔ Tɔm na mə kʋsɛɣɛsətʋ nti ɩ́ tɛləsəɣɩ təma na ɩ́ wɛɛ tɔ. Na ɩ́ lakɩ lɛntənaa kɛ paɣalɛ kɛ mpʋ tɔtɔ. 	 Jadi', Lolita Alata'ala uma nisaile', ada to nitarima ngkai totu'a-ni, tetu lau-mi to nitudui' -raka ntodea. Wori' -pidi to hewa tohe'i to nibabehi."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa tɔɣaa na pá haɣa. Ɩlɛna ɩ ɩfalaa koti hɔɣɔlasɩ nsi sɩ kpisaa tɔ na pə su tɔkʋŋ naatosompɔɣɔlaɣa. 	 Ngkoni' -ramo omea duu' -ra bohu. Ka'oti-ra ngkoni', ana'guru-na mporumpu toro-na, pitu luncu-pi.


Pɛlɛ pa nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pá sa Ɩsɔ, na pá tɔ Pɔɔlɩ sɩ: Tá taapalʋ, nyənɩ, Yuta nyə́ma iyisi iyisi mʋwa Tacaa tɔm. Pa təna pa ɩsɛ sɛɛna Moisi kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ. 	 Kara'epe-na pangkeni hi Yerusalem lolita Paulus tohe'e, ra'une' -mi Alata'ala. Ngkai ree, ra'uli' -mi mpo'uli' -ki Paulus: "Hewa toe, ompi': bona nu'inca, moncobu-ncobu-mi ompi' -ta to Yahudi to mepangala' -mi hi Yesus. Hira' toe, paka' to mpotuku' Atura Musa hante nono mpu'u.


Ama ma wʋsəɣɩ ma tɔnʋɣʋ kɛ́ na má tɔkəɣɩ ma təɣɩ teu sɩ pə́ taa kɔɔ na ma wei ma lapa lɛlaa kɛ waasʋ tɔ má kpisi na pá lɔ-m. 	 Mpolati-a woto-ku, mpokuasai-a konoa-ku moto. Nee-neo' mpai' ka'oti-ku mpopalele Kareba Lompe' hi tau ntani' -na, aku' lau-mi to uma mporatai parasee.


Na ɩ́ tɔŋ sɩ: Pənɛntɛ pə tala mpʋ, Ɩsɔ Kawulaɣa kpɛɣɛtaa. Ɩ́ laɣasɩ na ɩ́ mʋ Laapaalɩ Kʋpaŋ. 	 na'uli': "Neo' rata-mi tempo-na Alata'ala jadi' Magau' hi dunia'! Medea-mokoi ngkai jeko' -ni, pangala' -mi Kareba Lompe'."


Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɩ ɩ tɔɔ kɛ́ pə yapa mə nyʋɣʋ, ye ɩ́ tɔka-ɩ teu ɩsɩɩ maa sɛɣɛsʋɣʋ-mɛɣɛ-ɩ tɔ. Ye pə taɣa mpʋ ɩ́ tɛm mə taa tɔ yem tɔɔ kɛ́. 	 Tehore-mokoi ngkai huku' jeko' -ni, asala moroho pongkakamu-ni Kareba Lompe' to kuparata-kokoi toe, nee-neo' mpai' uma ria tuju-na pepangala' -ni.


Ye lɛlaa paasənaʋ ɩ́ saa wei, ɩ́lɛ́ ɩ́ paasəna-wɛ. Wei sɛɣɛsʋɣʋ saawa tɔ, ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ. 	 Tauna to ria kola' -na mpotulungi doo, kana metulungi mpu'u-i-hawo. Tauna to ria kola' -na metudui', kana metudui' mpu'u-i.


Yəlaa panɛ pa taa kɛ́ ta nyə́ma na tampana se, pə tɔɔ kɛ́ pa lɩɩ tá taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ mɛɛ, ye paa kɛ́ tá nyə́ma, pa taa lɩɩ tá taa se. Ama pa lɩɩ ta taa kɛ́ sɩ pə́ hʋ́lɩ́ teu sɩ pa taa nɔɣɔlʋ taa kɛ́ tá nyəŋ na tampana. 	 Bali' Kristus toera, tauna to dohe-ta ri'ulu, tapi' kakoo-kono-na, bela-ra doo-ta. Toe pai' malai-ramo ngkai kahintuwuaa' -ta. Ane ke doo-ta mpu'u-rale, ke bate tida moto-ra dohe-ta. Tapi' malai-ramo-rana ngkai kahintuwuaa' -ta, toe pai' ta'inca-mi ka'uma-na ria haduaa-ra to tono' hi kita'.


Tacaa tɔma sɩ ɩ ká la nti tɔ, pə taɣa ɩsɩɩ ɩ wɛ kaninika na tə lapʋ ɩsɩɩ lɛlaa hʋʋkʋɣʋ tɔ. Ama suulu kɛ ɩ hʋləɣɩ-mɛ. Mpi tɔ, ɩɩ caa sɩ yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ le, paa pʋntʋ kɛ́ awe. Ama ɩ caa kɛ́ sɩ yəlaa təna ɩ́ laɣasɩ tɔntɛ kʋpantɛ. 	 Aga koi' ompi' -ompi' to kupe'ahi', to hanyala toi neo' mpu'u nilipo'. Ria tauna to mpo'uli' mahae rahi-mi, ko'ia oa' -di rata Pue' -e. Tapi' hi rala poncilo Pue', hancobu mpae hibalia ha'eo-wadi, pai' ha'eo hibalia hante hancobu mpae. Pue' uma lera' mpopadupa' tipa' -na. Ko'ia-i rata wae lau, apa' kamosabara-na hi koi', uma napokonoi ane ria nte hadua to rahuku'. Konoa-na bona hawe'ea tauna mologa medea ngkai jeko' -ra.


Ɩlɛ pə taɣa ɩ nyʋɣʋ tɔɔ tike kɛ pa ŋmaa mpʋ sɩ: Pa mʋ-ɩ sɩ ɩ kɛ́ yʋlʋ kʋpaŋ. 	 To te'uki' toe uma muntu' bagia-na Abraham-wadi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ akewe ɩnɩ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Haɩ ma cɛ, tə tɛɛ pə́cɔ́ ma pəyaɣa ɩ́ taa kɔɔ na ká sɩ. 	 Na'uli' topohawa' toei: "Pue', hilou-tamo sohi', mate mpai' ana' -ku!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa tisa teu na pá samɩ-ɩ. Na ɩ kʋyɔɣɔtʋtʋ təna lapa-wɛɣɛ leleŋ, halɩ pə́ la-wɛɣɛ piti na pá tɔ sɩ: Ɩsɩɩ Yosɛɛfʋ pəyalʋ? 	 Konce omea-ramo to mpo'epe-i, ra'uli': "Lompe' lia pololita-na! Uma mowo kanoto-na! Hiaa' bo ana' Yusuf-i-wadi-hawo."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa tɔ tɛtɛ ɩsɩɩ kɔtəlaa lakɩ tɔ, ɩlɛna pə́ kpa Sakalɩ sɩ ɩ́ sʋʋ na ɩ́ wɔ tulaalʋnaa kɛ hatoo kɔtaɣa təlatɛ tɔɔ. 	 Ntuku' ada-ra, mpenoa' -ra ba hema-ra to rapelihi mesua' hi rala Tomi Alata'ala mpotunu dupa'. Zakharia-mi to mpela pompenoa' -ra.


Ɩlɛ tii kisina-wɛɣɛ təpʋlʋpʋlʋ sɩ ye pa tasa nɔɣɔlʋɣʋ Yesu hətɛ tənɛ tə tɔm heeluɣu paa na. Pə taa kɔɔ na tə tɔm sɔɔsɩ yaʋ kɛ yəlaa taa. 	 Aga bona neo' hobo' tauna mpo'epe tudui' -ra, agina ta'ekahi-ra pai' tatagi-ra bona neo' -pi rajojo mpotudui' hema-hema mpokahangai' Yesus."


Pə waalɩ kɛ́ Yesu pɔɔsa kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ təsɛɛlɛ taŋlaa taa sɔsaa na Yuta nyə́ma taa nyʋɣʋ nyə́ma nyʋɣʋ nyə́ma mpa pa kɔma-ɩ kpaʋ tɔ sɩ: Ɩ́ kɔŋ na ɩ́ nɔkɩ na ɩ́ kpaɣa laɣalɛɛ na kpatəŋ tɔ, maɣa ŋmɩɩlʋ ɩsaɣaʋ kɛ? 	 Oti toe, Yesus mpololitai-ra imam pangkeni pai' polisi Tomi Alata'ala hante pangkeni to Yahudi to tumai mpohoko' -i. Na'uli' -raka: "Ha toperampaki-a toi-e, pai' mingki' tumai-koi ntali piho' pai' sumampu-e!


Yʋlʋkʋlɛ tɔm na yoou nakʋlɩ kɩɩ lapəna ɩcatɛ taa na pá təkɩ Palapaasɩ. 	 Barabas toe ratarungku' sabana pe'ewa-na hi topoparenta hi rala ngata pai' topepatehi wo'o-i.


Ye asaɣaa mɛ mɩɩ pəsa mə piya kɛ kʋpantʋ lapʋ, mə Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩ kaa la kʋpantʋ kɛ mpa pa sələməɣɩ-ɩ tɔ? 	 Nau' hewa apa-mi kadada'a-nie, ni'inca moto mpowai' to lompe' hi ana' -ni. Peliu-liu-nami Tuama-ni to hi rala suruga! Na'inca lia mpewai' to lompe' hi tauna to merapi' hi Hi'a.


Yesu malaɣa Kalilee teŋku kʋteŋ, ɩlɛna ɩ́ ná tiina kpalaa kɛ naalɛ. Simɔŋ na ɩ neu Antəlɩɩ, na pá tʋɣɩ puluɣu kɛ lʋm taa. 	 Bula-na momako' hi wiwi' rano Galilea, mpohilo-i rodua tauna. Hanga' -ra: Simon hante Andreas ompi' -na. Nto'u toe, bula-ra mebau' hi rano mojala', apa' toe-mi-rawo bago-ra.


Ye pa hala haləm na tɛʋ nɩɩkɩ pə taa kɛ́ tam na pə ta laŋ nikaɣa, na kʋtɔɣɔʋ la pə taa kɛ́ teu na pə́ waasɩ hallaa, ɩlɛ haləm mpɩ Ɩsɔ koola-wəɣɩ kʋpantʋ kɛ́. 	 Tana' to jau na'udai pai' to nakatuwui' hinu'a to ria kalaua-na hi tauna topolia', tana' toe nagane' Alata'ala.


Pəlɛ pə waalɩ, ɩlɛna Yesu pəsəna ɩ ɩfalaa tɔɔ sɩ: Ye wei ɩ caa sɩ ɩ́ təŋɩ-m pʋntʋ ɩ́ la ɩ təɣɩ awusa na ɩ́ səɣəlɩ ɩ səm tesika na ɩ́ təŋəɣəna-m. 	 Oti toe Yesus mpo'uli' -raka ana'guru-na: "Hema to doko' mpotuku' -a kana mpobahaka konoa-na moto, pai' kana napaha'a kaju parika' -na-- batua-na: kana natuku' hawa' -ku nau' napopate-ki. Oti toe-di pai' lako' ma'ala-i mpotuku' -a.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə yɔɣɔta kumte kiŋ sɩ: Sɔsaa na piya mpa mɛ ɩ́ kɛ́ Ɩsɔ pəyalaa na ɩ́ see-ɩ tɔ, ɩ́ sa ta Ɩsɔ. 	 Oti toe ku'epe, ria to mololita ngkai Pohuraa toe, na'uli': Une' -imi Alata'ala Pue' -ta, koi' hawe'ea batua-na tetu-koi lau! Une' -imi, koi' to mengkoru hi Hi'a, to kedi' ba to bohe katuwu' -ni!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩlɔɣɔʋ pona-ɩ Yosalɛm na ɩ́ kpaasɩ-ɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ comcom nɔɣɔ taa, na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Ye n kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa ŋmaa atɛ. 	 Oti toe, Magau' Anudaa' mpopakeni-i hilou hi Yerusalem, napopokore-i hi lolo wumu Tomi Alata'ala, pai' na'uli' -ki: "Ane Ana' Alata'ala mpu'u-ko, mengkanawu' -ko pe' ngkai rei!


Pə kaasa tá tɔ tá tɛɣɛlɛ ɩsɔtaa, na tə taŋa teu tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ tá Yatʋ tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti ɩ́ lɩɩna ɩsɔtaa na ɩ́ tii. 	 Aga kita' ompi', uma ma'ala hewa toe gau' -ta, apa' ihi' ngata suruga-ta-tana. Ngkai ria mpai' katumaia-na Magau' Tompohore-ta ngkai huku' jeko' -ta, Pue' Yesus Kristus. Hi'a-mi to takalentorai pai' to tapopea.


Ye ma, tampana kɛ ma yɔɣɔtəɣɩ. Pə maɣamaɣa pə tɔɔ kɛ́ ɩɩ mʋɣɩ ma tɔm. 	 Jadi', toe pai' uma-a nipangala', apa' mpo'uli' to makono-a-kuna.


Ye pə taɣa mpʋ tá təna təpaɩ tá taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ ká la kʋlʋməm, na tá nyəm kɛ Ɩsɔ Pəyaɣa ká la kʋlʋməm tɔtɔ. Na tɩɩ la sɔsaa kɛ ɩ tɔm taa haləna tá teu tala Kilisiti teu sɔsɔɔm. 	 Nabagi-taka rasi' toe, duu' -na rata mpai' tempo-na kita' omea jadi' hanono lau-ta-damo apa' kita' omea mpo'inca pai' mpopangala' Ana' Alata'ala. Kamoroo-rohoa pai' kamonoo-notoa-tamo, duu' -na uma-pi ria kakuraa' -ta, hibalia hante Kristus-tamo.


Ḿpʋ́ɣʋ́ mɛ tɔtɔ ɩ́ ká nyənɩ mə tɩ ɩsɩɩ mpa pa səpa na pə́ cɛ pá na ɩsaɣatʋ tɔ, na ɩsɩɩ mpa pa fema sətaa taa na kaɣana pa wɛ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ pá na Yesu Kilisiti pa kpɛntʋɣʋ tɔɔ tɔ. 	 Wae wo'o kita' kana mpo'uli' hi rala nono-ta: "Mate-ama hangkaa-ngkania hante Kristus Yesus, uma-pi ria posidaia' -ku hante jeko'. Tuwu' -a pai' mpotuku' konoa Alata'ala-a-damo sabana posidaia' -ku hante Kristus Yesus."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Suweɣelɛ ɩ́ tookuɣu mpʋ tɔ? Ɩ́ kʋlɩ, ɩ́ sələməɣɩ Ɩsɔ, pə taa kɔɔ na ɩ́ hoti maɣasʋɣʋ taa. 	 Na'uli' -raka: "Napa-di pai' leta' -koie! Memata-mokoi pai' mosampaya bona neo' -koi mporata pesori."


Paa Tacaa ɩsɛntaa paa yəlaa kiŋ tə pɛɛkəɣɩ sɩ tá kʋpantʋ ɩ́ lɩɩ təcɛɩcɛɩ. 	 Toe pai' ki'atoro' ami' kahema-ra doo-kai hi pomakoa' -kai toi-e, bona monoto kamonoa' po'ingku-kai, uma muntu' hi poncilo Pue', hi poncilo manusia' wo'o.


Na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Polo na ń saŋ nyá ɩsɛ kɛ Silowee lɩɩlɛ taa. (Hətɛ tənɛ tə hʋwɛɛ wɛɛ sɩ: Pa tilaa.) Yʋlʋm polaa na ɩ́ saŋ ɩ ɩsɛ, ɩlɛna ɩ́ məlɩ na ɩ́ naakɩ təcɛɩcɛɩ. 	 pai' na'uli' -ki: "Hilou-ko monoku hi wuhu' Siloam." (Hanga' "Siloam" toe, batua-na "Rasuro.") Kahilou-nami monoku. Ponculii' -na, pehilo-imi-hawo.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tuu mə na asaɣaa ɩ́ lʋkɩ tɔ ɩ́ ta lʋta na halɩ ɩ́ caŋ ɩ́ sɩ mə təlʋtɛ taa. 	 Uma mowo kaparia to natodohaka Yesus mponyanyo tauna to dada'a to ncapuaka-i, duu' -na rapatehi-i. Ane koi' ompi', ria moto wo'o-ra-rawo tauna to dada'a to mpo'ewa-koi, aga hi rala panga'ea-ni mpo'ewa jeko', ko'ia-koi ria to rapatehi hewa Yesus. Jadi', penonoi-i Yesus, bona neo' -koi lente pai' mere' nono-ni.


Mpa mpa paa la ɩsaɣatʋ na ɩ́ hʋlɩ-wɛɣɛ suulu tɔ, paa na suulu. Ama mpa mpa ɩ́ kaa hʋlɩ suulu tɔ pɛlɛ pa kaa na suulu. 	 Hema-hema to ni'ampungi jeko' -ra, Alata'ala to mpo'ampungi-ra. Ane uma ni'ampungi jeko' -ra, Alata'ala uma mpo'ampungi-ra."


Na ma mələɣɩ ma Caa kiŋ na ɩ́ kaa tasa-m naʋ tɔɣɔ pa liɣita tampana təŋʋɣʋ tɔm. 	 Napakanoto wo'o kamonoa' -ku, apa' hilou-ama mpai' hi Tuama-ku, pai' uma-apa nihiloi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa cɔ yʋlʋm sɩ: Hatoo pa lʋlʋɣʋ nyá tɔ, ɩsaɣatʋ tike kɛ nyá nyəmá, na nyaa caa n sɛɣɛsɩ ta na? Ɩlɛna Falisanaa tɔɣɔnɩ-ɩ pa Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. 	 Hampetompoi' -ra: "Iko tetu to ponu' jeko' ngkai kaputu-nu, nta'ena' metudui'!" Ngkai ree, rapopalai-imi ngkai tomi posampayaa.


Pɔɔlɩ lʋpa sɩ ɩ puki pa kiŋ. Ama Ɩsɔ sɛɛlaa ta tisina-ɩ. 	 Paulus doko' hilou dohe-ra mesua' hi rala poromua toe. Aga topetuku' Yesus mpokorai' -i bona neo' -i hilou.


Ḿpʋ́ɣʋ́ lɛnna hota kʋwaʋ tɔɔ timpi tɛtʋ ta lim tɔ, na alɛ á təŋna nyɔʋ kɛ tɛtʋ wɛ tətaɣasam tɔ pə tɔɔ. 	 Ria wo'o to monawu' hi tana' to watua, hangkedi' -wadi tana' -na. Hinawu' -na toe sohi' lia tuwu', apa' moreni' tana' -na.


Ɩ maɣamaɣa ɩ tɛɣɛ ɩ kɔma. Ama ɩ tɛ nyə́ma ta mʋ-ɩ. 	 Rata-i hi ngata-na moto, tapi' hingka ngata-na uma dota mpotarima-i.


Pə taɣa antulinya ɩnɛ ɩ ləmaɣasəlɛ kɛ pə tʋ-tʋ. Ama Feesuɣu ŋku kʋ lɩɩna Ɩsɔ kiŋ tɔɣɔ, sɩ tə́ cɛkəna pə təna mpi Ɩsɔ ha-tʋ tɔ pə tɔm. 	 Pai' kita', uma-ta mporata noto to ngkai dunia' toi. Mporata-ta Noto to ngkai Alata'ala, bona ta'inca hawe'ea to nawai' -taka Alata'ala ngkai kabula rala-na.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ hika mpi pə tɔɔ ɩ́ tɛma Ɩsɔ na mə taa tɔ, mpəɣəlɛ mə ləsasɩ nyɔ́ɔ́ŋ yapʋ. 	 Goe' -koi, apa' nirata-mi wua' pepangala' -ni, toe-mi kalompea' tuwu' kao' -ni.


Ɩ́ sɛɛ-m Apɛlɛsɩ, pá yaawa sɩ Kilisiti təŋlaa, ɩ́lɛ́ ɩ lɩɩkəna. Ɩ́ sɛɛ-m Alisitɔpiili təyaɣa nyə́ma. 	 Tabe-ku hi Apeles. Wori' kaparia to mporumpa' -i, aga tida oa' -i mpotuku' Kristus. Tabe-ku hi hira' to hi tomi Aristobulus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ koolu ɩnɩ ɩ kota-wɛ, na ɩ́ yaa ɩ koolaa lɛlaa təna, na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Apalaa mɛ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ kɛ́ ma kota-mɛ, saŋa taa ɩ́ nawa sɩ təmlɛ tənɛɣɛ tá kʋləɣəna. 	 Rala-na ha'eo, narumpu-ramo doo-doo hampobagoa-na hante topobago pante salaka' ntani' -na, pai' na'uli' -raka: "Ompi' -ompi', ni'inca moto-mi, ngkai bago-ta tohe'i wori' lia pomporataa-ta.


Tənaɣa Filipʋ polaa na ɩ́ heeli Antəlɩɩ, na pa naalɛ pá polo pá heeli-təɣɩ Yesu. 	 Filipus hilou mpo'uli' -ki Andreas, pai' hira' roduaa hilou mparata-ki Yesus.


Ɩ́ nyənɩ, ma tiliɣi-mɛ ɩsɩɩ heeŋ kɛ sʋnsʋməŋ hɛkʋ. Ɩ́ la laɣatʋ ɩsɩɩ tomaa, na təpamm ɩsɩɩ alukukunaa. 	 "Pelompehi, apa' kuhubui-koi hilou hi olo' tauna to dada'a. Koi' mpai' hewa bima hi olo' serigala. Kana mo'akala-koi hewa asi, aga mo'alusu' nono-ni hante uma ria patuju-ni to dada'a.


Ɩsɔ ka heela-ɩ sɩ Ɩsaaka kiŋ kɛ ɩ ká hikina piya. 	 Ngkai pepangala' -na Abraham, pai' -i mpotonu Ishak ana' -na naponcawa pepue' -na hi Alata'ala, nto'u Alata'ala mponciloi pepangala' -na. Lomo' -na Alata'ala mpo'uli' -ki hewa toi: "Ngkai ana' -nu tetu-mi mpai', mporata-ko muli to wori', hewa to kujanci-kokoe." Aga nau' wae, sadia moto-i Abraham mpotonu ana' -na to hadudua toe bona rasumale'.


Ɩlɛna pə́ há wontuɣu naalɛ nyəŋkʋ ŋkʋɣʋ pəsʋɣʋ sɩ kʋ woso weesuɣu feesiŋ kɛ kancaalaɣa wontuɣu lɛɛsʋɣʋ tɔɔ, na lɛɛsʋɣʋ ŋkʋ kʋ yɔɣɔtəɣɩ, na kʋ́ pəsɩ na kʋ́ kʋ́ pa təna mpa paa sɛɛkɩ-kʋ tɔ. 	 Binata karoma'a-na toei rawai' kuasa mpowai' inoha' hi pinotau to molence binata to lomo' -na, alaa-na pinotau toe howa' mololita. Napehubui bona hema-hema to uma mpopue' pinotau toe bate kana rapatehi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ sɔɣɔntʋ kpa pa cɔlɔ nyə́ma təna, na Yuta pɔ́ɔ́ŋ taa nyə́ma təna lakaɣa tə faaci. 	 Me'eka' omea-ramo tongki-ra, pai' kareba toe molele hobo' hi bulu' -na Yudea.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ laŋlɛ cɛpəna ɩsəna pa fɛɩna Ɩsɔ kɛ́ naani tɔ. Pəlɛ pə waalɩ Yesu cɔɔ acalɛɛ nna a wɛ pəcɔlɔ təna tɔ a tɔɔ na ɩ́ sɛɣɛsɩ. 	 Jadi', Yesus mpokehele-ra apa' uma-ra mepangala'. Toe pai' uma-i bisa mpobabehi wori' anu mekoncehi hi ria. Sampale to nababehi, mpojama ba hangkuja dua topeda' bona mo'uri' -ra.


Nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ ka tɔ ɩ wontuɣu kʋpənʋɣʋ na saaliya kʋfalaɣa tɔ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, saaliya ŋkɛ kaa hɔ-kʋ na pʋ́ʋ́ɣʋ́ kəlɩ ɩsɩɩ kɩɩ wɛɛ tɔ. 	 Oti toe, Yesus mpo'uli' lolita rapa' to ronyala-pi, na'uli': "Uma ria haduaa tauna to mpotelepei baju to hae hante pontaia' to bo'u. Apa' pontaia' to bo'u mongkuru' mpai', duu' -na mpoheu' baju to hae toe, alaa-na kaboo-bohea lau-mi mpai' heu' -na.


Ɩ luŋaa na ɩ́ wiili, ɩlɛna ɩ́ ná kponkpontu toŋ nyəntʋ saalasɩ kɛ atɛ. Ama ɩ ta tii pə taa. 	 Mengkabungku' -i mpelongi' hi rala-na, aga uma-i ulu mesua'. Nahilo-hawo kain to rahompui' -ki Yesus bate-na moto hi ree.


Pə kɔma na pə́ kɛɛsɩ ɩlɛ, Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ kɔma Yuta wʋlaɣa tɛtʋ taa kɛlɛ na ɩ́ niki waasʋ lapʋ. 	 Ba hangkuja kahae-na oti toe, rata-mi Yohanes Topeniu' hi papada to wao' hi Yudea, pai' natepu'u-mi mpopalele Lolita Pue' hi ntodea,


Ama ye ɩ́ kaa pəsɩ tɔnəŋ tɔkʋɣʋ, ɩlɛ apalaa náá kpaɣa alaa, na leelaa náá saa apalaa. Pə kəla teu sɩ apalʋ ɩ́ kpaɣa alʋ, na alʋ náá saa, na mpi yʋlʋ ká caɣa na kɔtɔɩ kʋɣɩ-ɩ tɔ. 	 Aga ane uma-koi ntaha, agina lau-pi ncamoko-koi. Apa' lompe' lau-pi ncamoko, ngkai hina-ni ncamoko uma nidadahi mpotaha.


Ɩ kʋsa awulaa sɔsaa kɛ pa kumlee tɔɔ, na ɩ́ tɔɣɔnɩ-wɛ. Ɩ kʋsa kʋnyɔntʋnaa nyɔɔŋ. 	 Magau' -magau' napohu ngkai pangka' -ra. Tauna to dingki' tuwu' -ra napomolangko.


Laŋhʋlʋmlɛ na piti wei ɩ kpa-wɛ tɔ pə katatəlaɣa tɔɔ pa ta pəsɩ na pá mʋ-tɩ. Tənaɣa ɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ wɛna tɔɣɔnaɣa nakələɣɩ cənɛ? 	 Ncaruku' raparasaya Kahi'a-na mpu'u-mi. Wule' mokanganga-ramo nakeni kagoe' nono-ra mogalo ingu'. Toe pai' Yesus mpekune' -ra, na'uli': "Ha ria koni' -ni?"


Ɩsɔ wei ɩ təmlɛ ma lakəna lotu kʋlʋmtʋ ɩsɩɩ ma caanaa lakaɣa tɔɣɔ ma sɛɛkɩ. Maa hɔsəɣɩ nyá tɔɔ kɛ́ tɔɔsʋɣʋ kɛ ma sələməŋ təna taa kɛ́ ilim na ahoo, na má sɛɛkɩ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ. 	 Lomo' -na, aku' mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala to kupue' hante karoli' nono-ku, hewa pepue' -ra ntu'a-ku owi. Mpo'uli' tarima kasi oa' -a hi Alata'ala sabana iko Timotius, pai' uma-a putu mpokiwoi-ko hi rala posampaya-ku, lompe' hi eo-na lompe' hi bengi-na.


Piyɛɛ cɔɔkaɣa paa timpi, ɩlɛna kʋyakʋ nakʋlɩ ɩ́ tala Ɩsɔ sɛɛlaa mpa pa wɛ Lita tɔ pa tɛ. 	 Petrus modao' mpencuai' topepangala' hi Pue' Yesus hiapa-apa. Rala-na ha'eo, rata-i hi ngata Lida.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa yəlaa kɛ piti kɛ́ ɩsəna kamumusi sʋʋ yɔɣɔtʋɣʋ na acamaa hiki toma na tala tɔntaa náá tɔŋ teu na yʋlʋmaa náá sʋʋ naʋ tɔ. Tənaɣa pa sʋʋ Ɩsɛɣɛlɩ Ɩsɔ kɛ́ sam. 	 Konce-ramo ntodea mpohilo hawe'ea tauna to napaka'uri' Yesus: tauna to uma howa' mololita, howa' -mi mololita, to keru mo'uri' -mi, to pungku momako' -mi, to wero pehilo-mi. Toe pai' mpobila' -ramo Alata'ala to rapue' to Israel.


Ɩ́ taa nɩɩkɩ Ɩsɔ Tɔm kɛ kʋnɩɩ kɛ yem. Ye ɩ́ lakɩ mpʋ ɩ́ puɣusiɣi mə təɣɩ. Ama ɩ́ təŋ teitei ɩsɩɩ ɩ́ nɩɩkɩ tɔ. 	 Jadi', kana tatuku' -mi Lolita Pue', neo' ra'epe mara-wadi. Apa' ane ta'epe mara-wadi, mpobagiu woto-ta moto-tamo.


Tɩɩ wɛ timpi Tacaa Ɩsɔ kʋsa ɩ nyʋɣʋ na ɩ́ ha-ɩ teeli kɛ waatʋ wei Teeli sɔsɔ tʋ ɩnɩ ɩ lapa na pə́ yɔɣɔtɩ na ɩ́ nɩɩ sɩ: Ma luɣu tɛɛ Pəyaɣa ntɛ́ ɩnɛ ɩnɩ, ɩnəɣɩ ma laŋlɛ hʋlʋmənaa pə tɩɩ fɛɩ. 	 Apa' hangkani, ria-kai doo-na Yesus hi lolo bulu', pai' kihilo-i mehini ngkai kabohe tuwu' -na pai' pebila' to narata ngkai Alata'ala Tuama-na. Ki'epe libu' ngkai Alata'ala to mobaraka' to mpo'uli': "Hi'a toi-mi Ana' -ku to kupe'ahi', Hi'a to mpakagoe' nono-ku."


Na ɩ́ ha-wɛɣɛ alɔɣaa tɔɣɔnʋɣʋ pəsʋɣʋ. 	 Pai' kuwai' -koi kuasa mpopalai seta."


Ama pənɛntɛ ɩ́ cɛpɩ-ɩ mpʋ, na ɩ́ sɔɔsɩ-ɩ apalʋtʋ, pə́cɔ́ pə́ taa kɔɔ na ɩ laŋlɛ wakəlɩ sɔsɔm na ɩ́ lɔ tɔ́ɔ́ŋ. 	 Ni'ampungi pai' nitanta'u-imi-hawo. Nee-neo' mpai' susa' rahi na'epe, alaa-na mere' -mi nono-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa faɣa Yesu tɔɔ. 	 Alaa-na momehono' lau-ramo ntodea: hantongo' -ra mepangala' hi Yesus, hantongo' uma.


Mpʋ tɔtɔɣɔ pə lapa apalaa təna alʋ Lahapɩ kiŋ, Ɩsɔ nyəna-ɩ yʋlʋpaŋ kɛ ɩ təmlɛ tɔɔ kɛ́ waatʋ wei ɩ mʋ tillaa kɛ ɩ tɛ́ na ɩ́ cɔɔləna-wɛɣɛ mpaaʋ tɔ. 	 Wae wo'o tutura-na Rahab, tobine to uma tumotoa gau' -na owi. Ba hangkuja dua tantara to Yahudi rahubui hilou mopadaso' hi ngata bali', pai' Rahab toe-imi to mpopehani-ra hi tomi-na pai' natulungi-ra malai ntara ohea ntani' -na. Ngkai po'ingku-na to lompe' toe-mi pai' alaa-na rapohewa tauna to monoa' -i.


Ama kʋyaŋku Lɔɔtɩ lɩɩ Sɔtɔm təkɛʋ tɔ, asimti na kɔkɔ pə lɩɩna ɩsɔtaa təyooo ɩsɩɩ tɛʋ, na ká nyaɣa pa təna təpaɩpaɩ. 	 Ntaa' palai-na Lot ngkai Sodom, hompo-mi apu pai' watu to morea' ngkai langi' mpopatehi-ra omea.


Na ye ɩ́ wɛna natəlɩ sɩ ɩ́ caa ɩ maɣasɩ, ɩcatɛ sɔsaa kotuŋ taa kɛ́ ɩ́ ká pona-tɩ. 	 Jadi' ompi' -ompi', ane ria-pidi kara-kara-ni, kara-kara tetu kana rapohurai hi porumpua ntuku' atura topoparenta-hana.


Tənaɣa alʋ ɩnɩ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Haɩ, ma cɛ, ye piya tɔkɩ na pə pʋtʋta atɛ, hasɩ təŋəɣɩ kɛ́ na sɩ tɔɔsəɣɩ mɛɛ. 	 Na'uli' -mi-hawo tobine toei: "Makono moto-di Pue'. Aga dike' to hi une' meja' wo'o-hawo-le, biasa-ra ngkoni' koni' ana' to mohewu' ngkai lolo meja'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Sakee tɛɛ nɔɣɔ na ɩ́ kpaɣa asewa, na ɩ́ polo na ɩ́ kpa tʋɣʋ nakʋlɩ kʋ tɔɔ, sɩ Yesu ɩ́ tɛɛkəna kʋ tɛɛ ɩlɛ ɩ na-ɩ. 	 Jadi', pokeno-nami mpori'uluhi ntodea, pai' -i ngkahe' kaju ara bona ma'ala-i-hawo mpopanto' Yesus ane liu-ipi hi ree.


Ma taapalaa mɛ, paa ɩsɩɩ Ɩsɔ hʋlʋɣʋ-tʋɣʋ suulu kɛ mpʋ tɔ, pə tɔɔ maɣamaɣa ma wiikina-mɛ sɩ ɩ́ kpaɣa mə tɩ na mə ɩsɛ kɛ mpʋ, na ɩ́ lá Ɩsɔ kɛ́ kɔtaɣa ŋka Ɩsɔ tike tɩ na ká wɛ-ɩ teu tɔ. Ɩsɔ sɛɛʋ maɣamaɣa mpi pə wɛɛ sɩ ɩ́ sɛɛ-ɩ tɔɣɔlɛ. 	 Ngkai toe-mi ompi' -ompi', ku'apui nono-ni: apa' wae-mi kabohe ahi' Alata'ala hi kita' -e, toe pai' kana nitonu woto-ni hi Alata'ala, niponcawa pepue' -ni to tuwu'. Tonu woto-ni hi Alata'ala, bona Hi'a to mpo'atoro' katuwu' -ni, pai' bona moroli' po'ingku-ni. Toe-hana ada mpepue' -ni to masipato', toe to mpakagoe' nono Alata'ala.


Tɔm kʋlʋm kɛ ɩ səpa na pə́ cɛ ɩ́ na ɩsaɣatʋ. Ɩ wɛʋ kaɣana na ɩ weesuɣu tɔ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́. 	 Mate hangkani-i-wadi mpodagi kuasa jeko' duu' kahae-hae-na. Pai' hewa too-toi, tuwu' liu-liu-imi mpotuku' konoa Alata'ala.


Yesu tʋkaɣa mpaaʋ, ɩlɛna apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ kpaɣa asewa na ɩ́ kɔɔ ɩ́ luŋ ɩ tɛɛ na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Tacaa kʋpaŋ, pepeɣe pə wɛɛ sɩ maa la na má hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ? 	 Neo' me'ongko' wo'o-imi Yesus mpokaliliu pomako' -na, muu-mule' mokeno tumai hadua tauna mperapai-i, kaliliu mowingkotu' hi nyanyoa-na, pai' -i mepekune', na'uli': "Guru to lompe', napa-kuwo to kana kubabehi bona mporata-a-kuwo katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na?"


Ɩ́ nyɔɔsɩ mə tɩ, ɩ́ taa caɣa yem təpoto. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə kolontu ɩlɔɣɔʋ wɛɛ kɛ́, na ɩ́ cɔɔkɩ ɩsɩɩ tɔɣɔlaɣa wiikuɣu na ka cɔɔkɩ na ká pɛɛkəɣɩ sɩ ká hika wei ka taɣamɩ tɔ. 	 Mojaga pai' mo'inga' -inga' -koi! Apa' Magau' Anudaa' to jadi' bali' -ni, modao' -dao' -i hewa singa to mo'oa mpali' to ma'ala nahungongo'.


Ɩ heela-wɛɣɛ-təɣɩ təfoo kɛ́ yəlaa taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ yaa-ɩ kpeeŋa na ɩ́ təkɩ-ɩ-tɩ. 	 Hawe'ea toe napolonto' mpo'uli' -raka. Aga Petrus mpo'ai' -i hi ncori-na pai' nakorai' -i.


Paa ɩ tooki yaa ɩ wɛna ɩ ɩsɛ, paa ilim paa ahoo, ɩ kaa nyɩ ɩsəna pee anɩ a nyɔɔkɩ na á lakɩ məhoo tɔ. 	 Hi bengi-na turu-i, hi eo-na memata-i. Kahae-na toe, tinuja' -na tuwu' kaboo-bohea. Aga beiwa tinuja' -na tuwu' pai' jadi' bohe, uma-hawo na'incai.


Tɔʋ, má taa laɣasɩ-ŋ sɔsɔm, ma wiikina-ŋ sɩ ń la suulu na ń nɩɩ nti tə caa-ŋ heeluɣu kɛ pəcɔ tɔ. 	 Aga, bona neo' mpokerei mara tempo Gubernur, kusarumaka ahi' ngkai Gubernur mpe'epei-ka-kuwo lolita-ku to rede' toi.


Pə taɣa pʋlʋ, pa yɔɣɔta Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ sɩ, Apəlaham tɛma Ɩsɔ na ɩ taa, na ɩ taa tɛm mpəɣɩ Ɩsɔ ná nawa na ɩ́ yaa-ɩ yʋlʋpaŋ na ɩ́ mʋ-ɩ. 	 Apa' ria te'uki' hi Buku Tomoroli' to mpotompo'wiwi Abraham hewa toi: "Abraham mpopangala' Alata'ala, pai' ngkai pepangala' -na toe Alata'ala mpo'uli' kamonoa' -na hi poncilo-na."


Ɩsɔtaa tillaa naatosompɔɣɔlaɣa mpa pa tɔka akantɛɛ naatosompɔɣɔlaɣa tɔ pɛlɛ pa taɣana pa təɣɩ sɩ pa caa hʋlʋɣʋ. 	 Mala'eka to pitu toera we'i, rodo-ramo mpokamu sangkakala-ra bona ratuwui'.


Na ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ye pə taɣa Ɩsɔ taa tɛmnaʋ tɔɔ yʋlʋ kaa te Ɩsɔ. Mpi tɔ, ye yʋlʋ caa ɩ́ kpətəna Ɩsɔ, pʋntʋ ká tɛ ɩ taa kɛ́ təkpataa sɩ Ɩsɔ wɛɛ na ɩ fɛləɣɩ mpa pa pɛɛkəɣɩ-ɩ tɔ. 	 Jadi' monoto-mi ta'inca karia pepangala' -na, apa' uma ria tauna to napokagoe' Alata'ala ane uma-ra mepangala'. Apa' tauna to dota mpomohui' Alata'ala kana mparasaya hewa toi: Alata'ala bate ria, pai' bate nahiwili kehi butu dua tauna to mpu'u-mpu'u mpopali' -i.


Na pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: N kɛ́ Mesii? Cɔ-tʋ na tə nɩɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ Yuta nyʋɣʋ nyə́ma sɩ: Ma heeliɣi-mɛɣɛ na ɩɩ tisiɣina-m. 	 Ra'uli' topohura toera mpo'uli' -ki Yesus: "Uli' -kakai hi rehe'i, ha Iko mpu'u-mi Magau' Topetolo' -e?" Na'uli' Yesus: "Nau' ku'uli' -kokoi, bate uma-le nipangalai' -e.


Ma tʋɣʋ-ŋ təmlɛ tənɛɣɛ Ɩsɔ wei ɩ haa pə tənaɣa weesiŋ tɔ ɩsɛntaa, na Yesu Kilisiti wei ɩ ləsa aseeta na ɩ kaalɛɛ kʋpana kɛ Pɔŋsɩ Pilatɩ kiŋ tɔ ɩ́lɛ́ ɩ ɩsɛntaa sɩ: 	 Jadi', toi-mi paresa' -ku hi iko Timotius. Kuparesai' -ko hi nyanyoa Alata'ala to mpowai' katuwua' hi butu nyala-na, pai' hi nyanyoa Kristus Yesus to mpo'uli' posabi' to makono hi nyanyoa Pontius Pilatus.


Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa kama ɩsɛ kɛ yʋlʋpama tɔɔ kɛ́, na ɩ́ nɩɩkɩ pa sələməŋ. Ama ɩ haa siɣile kɛ mpa pa lakɩ ɩsaɣatʋ tɔɣɔ. 	 Apa' Pue' mpewili' tauna to mpotuku' konoa-na, pai' na'epe pekakae-ra. Aga na'ewa tauna to dada'a gau' -ra."


Pə kɔma na pə tala Ɩlisapɛtɩ lʋlʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ lʋlɩ apalʋpəyaɣa. 	 Rata-mi tempo-na Elisabet mo'ana'. Mo'ana' mpu'u-imi, hadua ana' tomane.


Ɩ́ ha ɩsaɣatʋ kɛ siɣile na ɩ́ sʋʋ kʋpantʋ lapʋ taa. Ɩ́ pɛɛkɩ lɛlaa na leleŋ na ɩ́ huli pə ɩkpatɛ. 	 Kana nabahakai gau' to dada'a pai' babehi-mi gau' to lompe'. Kana nahuduwukui mpali' kahintuwuaa' hi doo.


Na ye pə taɣa ɩsɩɩ Ɩsɔ hʋʋwa sɩ ɩ ká pasa kʋyɛɛŋ ɩnɩ tɔɔ, nɔɣɔlʋ kaa tʋlɩ-tɩ. Ama ɩ pasa pə kʋyɛɛŋ ɩnəɣɩ yəlaa mpa ɩ ləsaa tɔ pa tɔɔ. 	 Aga naredehi moto mpai' Alata'ala tempo kaparia toe, apa' ane uma naredehi tempo-na, bate uma ria haduaa to tuwu'. Jadi', apa' napoka'ahi' -ra tauna to napelihi, toe pai' naredehi mpai' tempo kaparia toe.


Ɩ́ té təkpataa ɩlɛ, ɩsɩɩ mə ɩsɔtaa Caa teu təkpataa tɔ. 	 Kita' kana lompe' po'ingku-ta hante uma ria ruke-ruke-na, hewa po'ingku-na Alata'ala Tuama-ta to hi rala suruga.


Tə nana ta ɩsəlɛ kɛ́ na tə́ heeliɣi təfoo sɩ Tacaa tila ɩ Pəyaɣa sɩ ká la antulinya Yatʋ. 	 Kai', kihilo-imi-kaina Ana' Alata'ala, pai' kisabii' Kahi'a-na to nahubui Alata'ala to Tuama tumai jadi' Magau' Tompohore hawe'ea manusia' ngkai huku' jeko' -ra.


Pəlɛ pə waalɩ Yesu caɣaa na ɩ́ tɔkɩ kʋtɔɣɔʋ kɛ Lefii tɛ. Ɩ́ na lampuu mʋlaa paɣalɛ, na asaɣaa paɣalɛ, na ɩ ɩfalaa pa tɔkaɣana. Yəlaa asaɣaa ɩsɩɩ mpʋ ka təŋaɣa-ɩ paɣalɛ tɔtɔɣɔ. 	 Oti toe, Yesus pai' ana'guru-na ngkoni' hi tomi Lewi, pai' wori' wo'o-ra topesingara' paja' pai' tau ntani' -na to ra'uli' ntodea dada'a kehi-ra tumai ngkoni' dohe-ra, apa' wori' -ra to mpotuku' Yesus.


Ama mpi yʋlʋ nɔɣɔ ná yɔɣɔtəɣɩ tɔ hatoo ɩ lotu taa kɛ́ pə lɩɩkəna, na mpʋ pə lakəna yʋlʋ kɛ ɩsaɣaʋ. 	 Aga lolita to dada'a to mehuwu ngkai rala nono-ta pai' to howa' hi wiwi-ta, toe-mi to mpakada'a tauna hi poncilo Alata'ala.


Ye sɔɔlʋɣʋ ɩ́ wɛɛ fɛɛlɛ fɛɩ nyəntʋ natəlɩ tɩɩ kɔŋ, ye sɔɔlʋɣʋ ɩ́ wɛɛ yʋlʋ ɩɩ pɛɛkəɣɩ ɩ nyʋɣʋ nyəntʋ tike. Sɔɔlʋɣʋ ɩ́ wɛɛ pááná mʋɣʋ fɛɩ, sɔɔlʋɣʋ ɩ́ wɛɛ té kɩɩ tisiɣi sɩ maa ná maa ná pə́ wɛɛ. 	 Uma mokasara hi doo, uma-ta ntora mpopali' konoa-ta moto, uma jolia morani' nono, uma mowuku nono.


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ kʋtɔŋ tɛma tənɛ ɩnəɣɩ kpakpaa na ɩ́ məlɩ təmammam. 	 Hampinisi mata, moronto-mi haki' -na, mo'uri' -imi.


Pə kɔma na pə́ leeli, ɩlɛna Pɔɔlɩ tɔ Paanapasɩ sɩ: Tə məlɩ tə cɔɔ acalɛɛ nna a taa tə heela Tacaa tɔm tɔ, na tə́ ná ta taapalaa cakəlɛ wɛ ɩsəna tɔ. 	 Ngkai ree, na'uli' Paulus hi Barnabas: "Nculii' -tamo hilou mpencuai' ompi' -ompi' hampepangalaa' -ta hi butu-butu ngata to tatara-mi wengi mpokeni Lolita Pue', bona tahilo kababeiwa-na pepangala' -ra."


Ama ɩ maɣamaɣa ɩ yelina pə təna mpi ɩ ka wɛna tɔ na ɩ́ kpaɣa yom wɛɛtʋ. Ɩ kpaɣa yəlaa wɛɛtʋ kɛ́ tətɛŋɛlɛŋ, na ɩ kɔmaɣa ɩsɩɩ yʋlʋ wɛʋ tɔ. 	 Nabahaka omea-mi tetu, pai' -i tuwu' mpobatua. Mewali manusia' -i hante wotoloka' manusia'.


Ɩsɔ Tɔm taa pa yɔɣɔta mpʋ sɩ: Awe nyəmá Tacaa hʋwɛɛ? Yaa awe ká pəsɩ na ɩ́ sɛɣɛsɩ-ɩ sɩ la pənɛ, yele pənɛ? 	 "Hema to mpo'inca pekiri Alata'ala! Hema to ma'ala mpotudui' -i!"


Kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ taa, kʋyakʋ nakʋlɩ yəlaa kotaa, halɩ pa tala ɩsɩɩ yʋlʋnyɔɔŋ nɩɩnʋwa na hiu (120). Ɩlɛna Piyɛɛ kʋlɩ na ɩ́ səŋ ɩ taapalaa mpɛ pa hɛkʋ na ɩ́ tɔ sɩ: 	 Rala-na ha'eo, ria ba ha'atu rompulu' -ra morumpu. Nto'u toe, mokore-imi Petrus hi laintongo' ompi' hampepangalaa' -na toera, pai' -i mololita, na'uli':


Ɩsɔtʋlʋŋasɩ naatosompɔɣɔlaɣa wei n ná ma tɔka ma niŋ ntɔɣɔŋ taa, na wʋla kpatəŋ naatosompɔɣɔlaɣa wei ɩ tɔɔ pa mʋsa kɔkɔsɩ tɔ pə hʋ́lə́ɣɩ́ mpi tɔɣɔlɔ. Ɩsɔtʋlʋŋasɩ naatosompɔɣɔlaɣa ntɛ́ Yesu sɛɛlaa naatosompɔɣɔlaɣa ɩsɔtaa tillaa, na wʋla kpatəŋ wei ɩ tɔɔ pa mʋsa kɔkɔsɩ tɔ ɩlɛɣɛlɛ Yesu sɛɛlaa naatosompɔɣɔlaɣa maɣamaɣa. 	 Ane betue' to pitu to nuhilo hi pale ka'ana-ku pai' witi' lampu bulawa to pitu, ko'ia nu'incai batua-na. Jadi', kupakanoto-koko: betue' to pitu mpowalatu mala'eka to mpewili' topetuku' -ku to mo'oha' hi ngata to pitu mola'. Pai' witi' lampu to pitu mpowalatu topetuku' -ku hi ngata to pitu mola'."


Anɩ ɩ́ nyəmá Tacaa Yesu kʋsɛɣɛsətʋ nti tə sɛɣɛsa-mɛ sɩ ɩ́ təŋ tɔ. 	 Ni'inca-mi tudui' to oti kiparata-kokoi hante kuasa Pue' Yesus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa Pɔɔlɩ ɩsɩɩ toosee taka kɛ ahoo taa, na ɩ́ ná Masetoni apalʋ nɔɣɔlʋ na ɩ́ səŋaa na ɩ́ wiikina-ɩ sɩ: Kɔɔ Masetoni na ń waasɩ-tʋ. 	 Hi bengi poturu-ra hi Troas, mopangila-i Paulus. Rala pangila-na tohe'e, mpohilo-i hadua tomane to ngkai propinsi Makedonia mokore hi mai, mpopetulungi, na'uli': "Mai-mokoi hi Makedonia mpotulungi-ka-kaiwo!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩcatɛ təna cʋkaa na yəlaa seekina paa timpiɣi kpilikpili na pá kɔŋ. Tənaɣa pa kpá Pɔɔlɩ na pá hɔmɩ-ɩ na pá lɩɩna awalɩ, ɩlɛna pá təkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ nɔnɔɔsɩ kɛ kpakpaa. 	 Ngkai ree, mpara'ekaa' -mi tauna hobo' hi ngata Yerusalem, pai' mo'iko-ramo hilou hi Tomi Alata'ala. Rahoko' -imi Paulus pai' -i radii' hilou hi mali Tomi Alata'ala. Oti toe, wobo' Tomi Alata'ala rahohoki-mi.


Apalaa mɛ, ma nawa sɩ tá mpaaʋ kʋnɛ kɩɩ la asola kɛ sɔsɔm. Asalaʋ sɔsɔ ká la. Pə taɣa kpɩɩlʋɣʋ na kʋ wontu tike ká lana yem. Ye pə ta səŋ təca, pɩɩ kpɛŋna ta maɣamaɣa tɔtɔ. 	 "Ompi' -ompi', ane tapokaliliu pomako' -ta, wori' mpai' karugia-ta. Uma muntu' kapal pai' kenia-ta to morugi, meka' ba lue' ria-ta mpai' to mate."


Hʋʋlɛ waatʋ talaa kɛ́, na Ɩsɔ yəlaa kɛ pa caaləɣəna tɔm hʋʋnaʋ. Tɔʋ, ye taɣa Ɩsɔ taaləɣəna hʋʋnaʋ, ɩlɛ ɩsənaɣalɛ hʋʋlɛ ntɛ́ tɩɩ tɛɛsəna waatʋ wei pɩɩ tala mpa pa kisa Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ mʋɣʋ tɔ? 	 Neo' rata-mi tempo-na Alata'ala mpohurai kara-kara butu dua tauna. To napohurai mperi'ulu, kita' to napo'ana'. Hiaa' ane kita' to ri'ulu napohurai kara-kara-ta, peliu-liu-nami mpai' kagaga pehuku' -na ane mpohurai-i kara-kara-ra tauna to uma dota mpangala' Kareba Lompe' to ngkai Alata'ala.


Ɩ tasa pote kɛ pəcɔ, ɩlɛna ɩ́ ná Sepetee pəyalʋ Saakɩ na ɩ́lɛ́ ɩ neu Yohaanɩ, na pá caɣa kpɩɩlʋɣʋ taa na pá taɣanəɣɩ pa puluŋ. 	 Napaliliu-mi Yesus momako', ko'ia molaa ngkai ree mpohilo wo'o-imi rodua to ntali ompi': Yakobus pai' Yohanes, ana' -na Zebedeus. Hira' toe, bula-ra mpokolompehii jala' -ra hi rala sakaya.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Malɩ pɔɔsa ɩsɔtaa tillu sɩ: Ɩsənaɣalɛ pɩɩ la mpʋ na má ta nyənta apalʋ? 	 Na'uli' Maria mpo'uli' -ki mala'eka: "Beiwa-hawo kajadi' -na to nu'uli' tetu-e? Apa' ko'ia-a-kuwo motomanei."


Ye ɩ nyɩɩləɣɩ sɩ pʋlʋ lapʋ ɩ́ saa-mɛ, ɩ́ nyɩɩlɩ mpi pə kəla nyʋɣʋ tɔ. Maa hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pənɛntɛɣɛ mpaaʋ ŋku kʋ kəla ɩ təna tɔ. 	 Jadi', huduwukui-koi mporata pakulea' ngkai Inoha' Tomoroli' toe we'i lau to meliu kalompe' -na. Tapi' to meliu mpu'u kalompe' -na, toi-mi ulu to ku'uli' -kokoi.


Paa mpiɣi ɩ́ lakɩ ɩ́ la təma sɔɔlʋɣʋ tɔɔ. 	 Hawe'ea to nibabehi, babehi hante ahi'.


Kɔkɔ nyaləməlɛ ńtɛ́ tə katatəlaɣa tɔɔ pə kʋ ma ɩsɛ maa tasəɣɩ naʋ. Ɩlɛna ma na mpa tɔ pá hɔ ma niŋ taa na pá pona-m Tamasɩ. 	 Ngkai ree, apa' wero-ama, napakawero to mehini toe-e we'i, ratete' doo-kua-damo rata hi ngata Damsyik.


Mpʋ tɔtɔɣɔ pə wɛɛ, ɩ́ kɔma na ɩ́ na mpʋ ɩnɩ pə lakɩ, ɩ́ nyɩ kpakpaa sɩ Ɩsɔ Kawulaɣa wʋsaa. 	 Wae wo'o ane nihilo-damo kajadia' toe we'i lou, ni'inca-mi ka'uma-napi mahae Alata'ala jadi' Magau' mpu'u-mi hi dunia'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ lɛlaa sɩ: Mesii kɛ́. Na lɛlaa náá tɔŋ sɩ: Kalilee kɛ Mesii ká lɩɩna? 	 Hantongo' wo'o-ra mpo'uli': "Magau' Topetolo' mpu'u-idi!" Aga ria wo'o-ra to mpo'uli': "Ah, to Galilea-i-hanale! Uma masipato' Magau' Topetolo' mehupa' ngkai Galilea.


Pə tɔɔ kɛ́ ma yɔɣɔtəna-mɛ ɩsɩɩ piya. Nti tá hʋʋ mə tɔɔ tɔ mɩ́ɩ́ hʋʋ ḿpʋ́ɣʋ́ tá tɔɔ, ɩ́ sɔɔlɩ-tʋɣʋ mpʋ tɔtɔ. 	 Mololita-a tohe'i-e hewa mpololitai ana' -ku moto-mi: kuperapi' bona nibea wo'o-mi nono-ni mpohiwili ahi' -kai.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tila ɩ təmlɛ nyə́ma sɩ: Ɩ́ polo ɩ́ yaa mpa ma lapa tɔɣɔnaɣa tɔ. Tənaɣa pɛlɛ pa kisa kɔntɛ. 	 Mohawa' -i hi pahawaa' -na hilou mpokio' tauna to rahinta' hewa toi: `Hilou-tamo ngkoni' hi posusaa' poncamokoa!' Aga hawe'ea to rakio' toera, uma-ra dota hilou.


Ɩlɛna pa taa lɛlaa náá tɔ sɩ: Ɩnɩ wei ɩ kula yʋlʋm ɩsɛ tɔ, pɩɩ lapa ɩsəna na ɩ́ yele na yʋlʋ ɩnɛ ɩ́ sɩ? 	 Aga ria wo'o-ra to mpo'uli': "Tauna towero napaka'uri'. Ha uma-i bisa mpaka'uri' Lazarus bona ke uma-i-hawo mate-e?"


Pə tɔɔ kɛ́ Yuta nyə́ma sʋʋ Yesu kɛ́ kʋnyɔŋ tʋɣʋ kɛ ɩ lapʋ ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule tɔ pə tɔɔ. 	 Toe pai' topoparenta to Yahudi ntepu'u mpobalinai' Yesus, apa' mepaka'uri' -i-hana hi Eo Sabat.


Aaa, Ɩsɔ fɔɔ, mɛ mpa tuu ɩsaɣatʋ ka kpa yomle tɔ pənɛntɛ ɩ́ nɩɩna nti pa sɛɣɛsa-mɛ sɩ ɩ́ kɛɛsəna tɔ təkpataa. 	 Ri'ulu kako'ia-ni mepangala' hi Yesus, napobatua jeko' mpu'u-koi. Aga tarima kasi hi Alata'ala! Apa' mengkoru-mokoi hante karoli' -roli' nono-ni hi kareba to raparata-mikokoi.


Ɩsɩɩ Yesu lapa piti təma kɛ mpʋ, na pə kaasɩ na piya náá yɔɣɔtəɣəna nɔɔsɩ sɔsɔɔnsɩ kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa sɩ: Paa wei ɩ́ tʋ Tafiiti Pəyalʋ kɛ́ teeli tɔ, pə ta maɣa kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa ntɛ́. 	 Aga imam-imam pangkeni pai' guru-guru agama, moroe-ra mpohilo tanda mekoncehi to nababehi Yesus. Gigi nono-ra mpo'epe ana' to mogora hi rala Tomi Alata'ala to mpo'uli': "Une' -imi muli Magau' Daud!"


Ɩlɛna Ɩlɔɣɔʋ maɣasɩ-ɩ wɛɛ nɩɩlɛ. Ɩ ta tɔɣɔ pʋlʋɣʋ kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ taa. Pə yoosa wɛɛ nɩɩlɛ ɩlɛna nyɔɣɔsɩ kpa-ɩ. 	 Mo'oha' -i hi ria opo' mpulu' bengi, pai' -i nasori Magau' Anudaa'. Kahae-na toe, uma ria hanyalaa to nakoni'. Timpaliu opo' mpulu' bengi toe, mo'oro' -imi.


Ama ma nyəma-mɛ, ma nyəmá sɩ ɩɩ caa Ɩsɔ. 	 Apa' ku'inca moto-koi, ka'uma-na ria ahi' -ni hi Alata'ala.


Ɩlɛna pá sələmɩ wulaʋ, kɛna Ɩsɔ kpa Pɛnsamɛɛ lʋlʋɣʋ taa tʋ wei pa yaa sɩ Kisi tɔ ɩ pəyalʋ Sayuli, na ɩ́lɛ́ ɩ tɔɣɔ kawulaɣa kɛ pɩɩsɩ nɩɩlɛ təcu. 	 Nto'u toe, merapi' -ra bona Pue' Ala mpowai' -ra magau'. Jadi', Alata'ala mpowai' -ra magau', Saul hanga' -na, ana' -na Kis muli Benyamin. Saul toe-mi to jadi' magau' to Israel opo' mpulu' mpae kahae-na.


Ye ma kʋlaa na má taɣanəɣɩ ŋmaʋ kɛ mpi ma tɛma yɔkʋɣʋ tɔ, pəlɛ pə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ ma ta kɛ kʋsəsɩɩtʋ təŋlʋ nɔɣɔlʋ. 	 Ane rapa' -na kubahakai-mi mpotuku' Atura Musa pai' oti toe kukanculihii wo'o-mi mpotuku' Atura toe, mojeko' mpu'u-ama ompi'.


Ɩlɛna Yesu naa tɔ ɩ ɩfalaa sɩ: Mə naanʋwa na naalɛ ɩnɛ pə taɣa má ləsəna-mɛ? Pə́cɔ́ mə taa lɛlʋ ná kɛ́ ɩlɔɣɔʋ. 	 Na'uli' Yesus: "Aku' moto-mile to mpelihi-koi to hampulu' rodua toi-e. Nau' wae, hadua ngkai koi' mewali seta mpai'."


Paa alʋ ɩnɩ ɩ puki tam kɛ mpʋ tɔ, wulaʋ ɩnɩ ɩ kisa-ɩ nɩɩnaʋ. Pə waalɩ kɛ́ ɩ maɣasa ɩ taa sɩ: Anɩ ma paa fɛɩna Ɩsɔ, pəyele maa nyənəɣɩ yʋlʋ sɩ ɩ kɛ́ pʋlʋ. 	 "Lomo' -lomo' -na, topobotuhi toei uma dota mpotulungi-i. Aga ka'oo-omea-na na'uli' hi rala nono-na: `Nau' uma-a mengkoru hi Alata'ala pai' uma wo'o-a mposaile' ba hema-hema,


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa tala Yosalɛm. Ɩlɛna Yesu sʋʋ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na ɩ́ niki tɔɣɔnʋɣʋ kɛ mpa pa pɛɛtaɣaa na mpa pa yakaɣa tɔ. Na ɩ́ pəsɩ liɣitee yɔkəlaa taapələnaa kɛ alele, na alukukunaa pɛɛtəlaa kpelasɩ tɔtɔ. 	 Rata wo'o-ramo hi Yerusalem, hilou-imi Yesus hi berewe Tomi Alata'ala. Hi ree-i mpopalai tauna to mobabalu'. Nabilingko-raka meja' -meja' posulaa' -ra doi, pai' nabilingko wo'o pohuraa topobabalu' danci mangkebodo.


Ɩ́ taa tɔɣɔ nɔɣɔlʋɣʋ kəmlɛ. Ama ye mə təma sɔɔlʋɣʋ tɔm ɩlɛ, təlɛ tə caala-mɛɣɛ tam kɛ́ ɩsɩɩ kəmlɛ sɔsɔɔlɛ nte ɩ́ kaa tɛ fɛlʋɣʋ tɔ. Wei ɩ sɔɔləɣɩ lɛlaa tɔ ɩ tɔka kʋsəsɩɩtʋ tənaɣa təpaɩ. 	 Neo' mo'inta hi doo. Aga kakono-na ria oa' inta-ta hi doo. Inta-ta toe: kana mpoka'ahi' doo. Jadi', neo' taka'ohai mpobayari inta-ta toe. Apa' ane tapoka'ahi' doo, ta'ihii' -mi Atura Pue'.


Pə taɣa pʋlʋ, yʋlʋ nɔkʋɣʋ tike ɩɩ lʋləsəɣɩ cele tɔm natəlɩ. Ama Feesuɣu Naŋŋtʋ tʋkaɣana-təɣɩ yəlaa taa na pá yɔɣɔtəɣəna Ɩsɔ nɔɣɔ. 	 Apa' nabi-nabi to owi mpoparata lolita toe uma ntuku' konoa manusia'. Hante pepakeni Inoha' Tomoroli' -hana nabi toera mpohowa' lolita to ngkai Alata'ala.


Pɔɔlɩ caɣa Kɔlɛntɩ kɛ teu, pəlɛ pə waalɩ ɩ na Pilisila na Akilaasɩ pa yela ta taapalaa na pá sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ sɩ pa puki Silii. Na pə́cɔ́ Pɔɔlɩ kʋləɣɩ təna tɔ, ɩ loola ɩ nyʋɣʋ kɛ Saŋkəlee kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ ka sɩɩ ɩ nɔɣɔ ŋka tɔ ka tɔɔ kɛ́. 	 Ngkai ree, mahae-i-pidi Paulus tida hi Korintus, pai' lako' mpalakana-i hi ompi' -ompi' hampepangalaa' -na. Patuju-na doko' nculii' hilou hi tana' Siria. Jadi', hilou-imi hi wiwi' tahi' hi ngata Kengkrea. Hi ria-i mpopesongki' wuluwoo' -na, apa' ria janci-na hi Alata'ala pai' wae-mi-hawo ada to Yahudi, ane hudu-damo tempo pojanci-ra kana rasongki' wuluwoo' -ra. Oti toe, mohawi' kapal-imi hilou hi Siria, hidohea hante Priskila pai' Akwila.


Ma taapalaa, kaɣana tə kɛ́ Ɩsɔ piya kɛ́, ɩlɛ pə ta kulita ɩsəna tɩɩ tɛ na tə́ wɛɛ tɔ pə tɔɔ təkeelee na pə́cɔ́. Paa na mpʋ tə nyəmá sɩ Kilisiti kɔŋ na ɩ́ lɩɩ tɔ tɩɩ nəɣəsəna-ɩ kɛ́, mpi tɔ tɩɩ ná ɩ wɛɛtʋ. 	 Ompi' -ompi' to kupe'ahi'! Tempo toi, ana' Alata'ala-tamo. Ko'ia ta'incai mpu'u kabeiwa-na mpai' katuwu' -ta hi eo mpeno, apa' ko'ia-ta rapopo'incai. Aga to ta'inca-na: ane rata nculii' -i-damo mpai' Kristus-e, hewa Hi'a wo'o-tamo-tawo, apa' bate lence-na mpu'u-mi mpai' to tahilo.


Wena alɛ a hota tɛtʋ mʋsʋŋ nyəntʋ taa tɔ, alɛ a wɛnna ɩsɩɩ mpa pa nɩɩ Ɩsɔ Tɔm na pá mʋ-tɩ na lotu kʋlʋmtʋ na hʋwɛɛ nna a tewa tɔ, na pá tɔka-tɩ təkpaŋkpaŋkpa, na pá lʋləɣɩ pee kʋpana kɛ teu tɔ. 	 "Hawua' to monawu' hi tana' to morudu' mpobatuai tauna to mpo'epe Lolita Alata'ala, pai' lolita toe rakakamu hante kanoa' pai' karoli' nono-ra. Ntaha-ra mpotuku' Lolita Alata'ala, duu' -na ria kalaua-na hi katuwu' -ra.


Pə tɔɔ kɛ́ ɩ́ ká la kookalɩ na ɩ́ tɔkɩ tɔm nti ɩ nɩɩ hatuu kancaalaɣa tɔɣɔ mə taa kɛ́ teu. Ye ɩ tɔka wenti ɩ́ nɩɩ kancaalaɣa tɔɣɔ mə taa ɩlɛ mə na Pəyaɣa na Tacaa ɩ́ ká kpɛntɩ na ɩ́ caɣa mpʋ. 	 Jadi', ane koi' ompi' -ompi', kareba to ni'epe-mi ngkai lomo' -na kana nipoinono oa'. Ane kareba to ni'epe ngkai lomo' -na toe nipoinono oa', tida-mokoi hintuwu' hante Alata'ala to Ana' pai' Alata'ala to Tuama.


Ɩlɛna ɩsɔtaa tillu cɔ Malɩ sɩ: Feesuɣu Naŋŋtʋ ká tiina nyá tɔɔ, na ɩsɔtaa Ɩsɔ Sɔsɔ ká lana ɩ toma kɛ nyá kiŋ. Pə tɔɔ kɛ́ pəyaɣa ŋka n ká lʋlɩ tɔ paa yaa-kɛ sɩ yʋlʋ naŋŋtʋ na Ɩsɔ Pəyalʋ. 	 Na'uli' mala'eka: "Inoha' Tomoroli' mpai' mana'u hi iko, pai' kabaraka' Alata'ala to hi suruga ngkamoui-ko. Toe pai' ana' to putu toe mpai' rahanga' moroli', Ana' Alata'ala.


Waatʋ ɩnəɣɩ mpʋ tɔ pə liɣita samaa tənaɣa na pá kiisiɣi yem, ɩnɛ sɩ ɩ́lɛ́ ɩ nyəntʋ ntɔ, ɩnɛ sɩ ɩ́lɛ́ ɩ nyəntʋ ntɔ. Haləna mpa pa ta tɩɩ nyəm mpi pə nyʋɣʋ tɔɔ pa kotaa tɔ pɛlɛ pa wiisina paɣalɛ. 	 Nto'u toe, uma mowo kamerodo' -ra to morumpu toera. Ria to mpo'uli' hewa toi, ria to mpo'uli' hewa tetu. To wori' -na uma mpo'incai napa pai' morumpu-ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ mpɛ pa maɣamaɣa pa kɛɛsa-wɛɣɛ mpi pə lapa-wɛɣɛ mpaaʋ taa tɔ, na ɩsəna pa nyəmna Yesu kɛ́ potopoto təfaɣalɛ tɔ. 	 Jadi', to rodua to lako' rata toera mpotutura wo'o-mi-rawo napa to jadi' hi lengko ohea we'i, pai' kara'inca-na Yesus nto'u kampopihe-pihe-na roti.


Ama ye mə lotunaa taa wɛ haŋaɣa sɔsɔɣa na ɩkəllɛ pɛɛkʋɣʋ hʋwɛɛ, ɩlɛ ɩ́ taa nɔkɩ mə təɣɩ hɔm na ɩ́ pəsɩ pɔpɔtʋnaa na ɩ́ kpɛɛsɩ tampana. 	 Tapi' ane ria hi rala nono-ta to mohingi' hi doo-ta pai' doko' mpopeliu woto-ta moto, neo' tapomolangko nono-ta, pai' neo' ta'uli' monoto mpu'u-mi-tana nono-ta. Apa' kehi-ta toe mosisala hante tudui' to makono.


Ananiyasɩ nɩɩ tɔm tənɛ ɩnɩ, ɩlɛna ɩ́ hoti na ɩ́ sɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa pa təna mpa pa nɩɩ tɔm tənɛ ɩnɩ tɔɣɔ keniŋa nakəlɩ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Kana'epe-na Ananias lolita Petrus toe, modungka ncorobaa-imi kaliliu mate. Hawe'ea tauna to mpo'epe to jadi' toe, uma mowo eka' -ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa sʋʋ wula na pá kpɛkəɣəna Pɔɔlɩ kɛ pa kpakpaa kpɛkʋɣʋ. 	 Kageo' -ra omea-mi pai' -ra mpokupui Paulus pai' ra'uli' -ki: "Pelompehi momako'."


Tɛfɛ ɩ kɔŋ ɩ́ tɛ kite sɩɩʋ, ɩlɛna ɩ́ kpisi kʋ kʋɣʋ, na tɛɛlaa kɔɔ na pá woŋi-ɩ, 	 Apa' ane mpolia' natu'u-mi parawatu-na pai' uma hudu nawangu apa' naka'otii doi-na, hawe'ea tauna to mpohilo mpotawai-i,


Ma ŋmaa Yesu sɛɛlaa kpekəle kɛ takiliya tənyəʋ, na Tiyotəlɛfɩ wei ɩ pɛɛkəɣɩ sɩ pa nyənəɣɩ-ɩ pa sɔsɔ tɔ ɩ́ kisi sɩ ɩnɩ ɩ kaa mʋ ma tɔm. 	 Ria-mi sura-ku hi hawe'ea ompi' hampepangalaa' -ta hi retu. Tapi' Diotrefes-hana, uma-i mposaile' lolita-kai, apa' mpoiwongko huraa-na oa' -i-hana.


na pá yele pa caa na kpɩɩlʋɣʋ na pá təŋɩ-ɩ kpakpaa. 	 Karapalahii-na wo'o-mi-rawo sakaya-ra pai' tuama-ra, mpotuku' Yesus wo'o-ramo-rawo.


Ama wei ɩ́ nyɔɔ lʋm mpi maa ha-ɩ tɔ, lʋkɔtʋ ɩɩ lɛləɣɩ-ɩ kpaʋ paa pəlee. Pə taɣa pʋlʋ, lʋm mpi maa ha-ɩ tɔ pɩɩ la ɩ taa kɛ́ lʋm sɛɛlʋ wei ɩ cɛtəɣɩ tɔ. Haləna ɩ́ hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ na ɩ kiŋ. 	 Tapi' hema to mpo'inu ue to kuwai' -raka, uma-rapa ngkamara duu' kahae-hae-na. Apa' ue to kuwai' -raka toe, jadi' ue tuwu' to mo'ili ncuu hi rala nono-ra-- batua-na, mporata-ra katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na."


Na ye pááná kpa-mɛ ɩ́ taa yele na á pona-mɛɣɛ wakəlʋɣʋ taa. Na pááná ɩ́ taa leeli na á wɛ mə taa. 	 Ane moroe, neo' roe-ta tohe'e mpakeni-ta mojeko'. Neo' -ta moroe duu' limpa eo,


Pʋʋɣʋ ŋku kɩɩ kaɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa tɔ kʋlɛ kʋ kɛɛsəna kʋ hɛkʋ taa na kʋ faɣa huŋ naalɛ kɛ yem. 	 Kain porini-olo' to tetoe hi rala Tomi Alata'ala, mobika' ntongo' jadi' rontau.


Yesu kɔma na ɩ́ tala təna, ɩlɛna ɩ́ teki ɩ ɩsɛ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Sakee tii təcaʋ, saŋa nyá təyaɣa kɛ maa caɣa. 	 Kaliu-na Yesus hi ree, pengoa' -nami pai' na'uli': "Zakheus, pesahui mana'u! Apa' eo toe lau, kana mehani-a hi tomi-nu."


Pə tɔɔ kɛ́ ye apalʋ ɩnɛ ɩ taa kɛ́ Ɩsɔ nyəŋ ɩ taa pəsɩ na ɩ́ la pʋlʋ. 	 Ane Yesus uma-i ngkai Alata'ala, tantu uma-i bisa mpobabehi napa-napa."


Na pə́ ha mpaaʋ kɛ yəlaa lɛlaa təna na pá pɛɛkɩ Tacaa. Ɩlɛna pə́ kpɛŋna piitimnaa təna mpa ma yaawa sɩ pá pəsɩ ma nyə́ma tɔ. 	 Na'uli' Pue' Ala: `Oti mpai' toe, nculii' moto-a tumai mpokinomo-ra muli to Yahudi to naparentai Daud owi. Kupoka'ahi' -ra pai' kuwangu nculii' kamagaua' -na Daud. Ngkai ree mpai', tau ntani' -na wo'o mpopali' -a. Hawe'ea tauna to bela-ra to Yahudi, to kukio' jadi' ntodea-ku, bate tumai-ra hi Aku'.'


Anɩ ɩ nyəmá sɩ, ta kʋlapʋtʋ taa pə fɛɩ sɩ tə kʋ yʋlʋ tɔm kɛ mpʋ, na tə tá caɣa na tə nɩɩ pə təna na tə cɛkəna mpi ɩ wakəlaa tɔ. 	 "Ntuku' atura-ta-hawo, uma-ta ma'ala mpohuku' tauna ane ko'ia-hawo ra'epe noa' -na pai' raparesa' gau' -na."


Pepe pukina-m mə hɛkʋ kɛ nɔɔnɔɔ ɩsəntɔ na má heeli-mɛɣɛ kʋfatʋnaa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə tɔm caala-m sɔsɔm kɛ cənɛɣɛ. 	 Doko' lia-ama hi retu dohe-ni ompi', bona lolita-ku to karapo' ma'ala kubalii'. Apa' tuhu-mi nono-ku toi-e ompi'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu hətɛ yaa kpakpaa ɩnəɣɩ Kalilee tɛtʋ təna taa. 	 Ngkai ree, kamolele-nami kareba to mpotompo'wiwi Yesus hobo' hi tana' Galilea.


Tɔɣɔnɩ-wɛ na pá yɛlɩ kʋtɔɣɔʋ yapʋ kɛ pəcɔlɔ pəcɔlɔ cacakəŋ tɛɛ na pə acalɛɛ taa. 	 Agina tahubui-ramo tauna toera lau hilou hi ngata pai' tomi hi bonea to mohu' bona mpo'oli pongkoni' -ra."


Yʋlʋ pəsəɣɩ na ɩ́ ŋmakəlɩ taalɛ wontu ntɩ tə təna, na sumasɩ təna, na wontu nti tə tuuki tə lotu tɔɔ tɔ tə looŋa təna, na lʋm taa nyəm. Halɩ yʋlʋ tɩɩ tɛma pə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ ŋmakəlʋɣʋ mɛɛ. 	 Butu nyala binata to me'ila, danci, binata to menyolo pai' uru hi rala ue, ma'ala rapomou', pai' ria-mi tauna to mpomou' -ra.


Pə tənaɣa mpʋ pə lapa na pə́cɔ́ tɔm nti Tacaa ka yɔɣɔtəna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ nɔɣɔ tɔ tə́ lá tampana sɩ: 	 Hawe'ea toe majadi' bona madupa' -mi napa to na'uli' Pue' hante wiwi nabi-na owi, hewa toi:


Paa mə taa wei ɩ́ lʋ sɩ ɩ́ na ɩ tɔɣɔntəlɛ pá wɛɛna təma na leleŋ, na paa wei ɩ́ paasəna ɩ nyəntɛ na ɩ́ hiki ɩ maɣamaɣa kɛ mpi ɩ ká suu ɩ nɔɣɔ tɔ. Ntɩ ɩnəɣɩ tɩɩ tɛma-mɛɣɛ heeluɣu. 	 Pelompehi mpu'u bona tuwu' hintuwu' hante doo. Penonoi bago-ni moto, neo' mpogalo urusia doo. Mobago mpali' pongkoni' -ni, hewa to oti-mi kitudui' -kokoie wengi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ kuu tuputu sɩ ɩ tʋɣɩ kɔkɔ taa, ɩlɛna kɔkɔ haŋaɣa tɔɔ tʋm nɔɣɔlʋ ɩ lɩɩ na ɩ́ nyasa ɩ niŋ na ɩ́ nyɔkəlɩ. 	 Paulus mporumpu kaju pai' nalobu. Bula-na mpodampa kaju hi lolo apu, hangaa mehupa' hama'a ule ngkai rala kaju, apa' morani' -hawo nanene apu. Ule toe mpotilo' pale-na.


Tənaɣalɛ apalʋ ɩnɩ ɩ pɔɔsa Yesu sɩ: Kasɩ ntiɣi pa kɛɛsaa ye? Ɩlɛna Yesu cɔ apalʋ ɩnɩ sɩ: Taa kʋ yʋlʋ, taa la wasaŋkalətʋ, taa ŋmɩɩlɩ, taa suu lɛlʋ kɛ tɔm. 	 Mepekune' tena-i tau tohe'ei: "Parenta to'uma?" Natompoi' Yesus: "Neo' mepatehi, neo' mobualo', neo' manako, neo' mosabi' boa',


Na ɩsənaɣa nyá pəsəɣɩ na ń tɔ nyá tɔɣɔntəlɛ sɩ: Səŋ təkpi na má ləsɩ nyá ɩsəlɛ taa nyɩɩliim, na pəyele kpátʋ́ɣʋ́ kaɣa nyá nyəntɛ taa? 	 Beiwa-ta ma'ala mpo'uli' -ki doo: `Mai kulali gege' -nu,' bo ria moto wo'o-di wince' kaju hi mata-ta.


Mə maɣamaɣa ɩ nawa ɩsəna ma lapəna ma niŋ sɩ ma na mpa pa wɛ ma kiŋ tɔ tə kʋna ta pəkaatanaa tɔ. 	 Ni'inca moto ompi' beiwa-a mobago hante pale-ku moto bona ma'ala-a mpo'oli napa-napa kaparaluua-ku pai' kaparaluua doo-doo-ku.


Paa na mpʋ ma hʋʋ sɩ Ɩfeesu taa cənɛɣɛ Pɛntakɔnta ká maɣana-m. 	 Aga tempo toi, hi rehe'i-a ulu hi ngata Efesus duu' rata eo bohe Pentakosta.


Simɔŋ Piyɛɛ nawa mpʋ, ɩlɛna ɩ luŋ Yesu kɛ akula kɛ kpakpaa na ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, taa kpətəna-m, ma kɛ́ ɩsaɣaʋ maɣamaɣa kɛ́. 	 Kanahilo-na Simon Petrus kabaraka' -na Yesus toe, powingkotu' -nami hi nyanyoa-na, na'uli': "Neo' -apa numohui', Pue'! Apa' aku' toi tauna topojeko'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa tala Kalilee teŋku kʋteŋ lɛŋkʋ kɛ Selasini nyə́ma tɛtʋ taa. 	 Ngkai ree, rata-ramo hi dipo rano, hi tana' Gerasa.


Pənɛntaa Ɩsɛɣɛlɩ wulaʋ sɔsɔ Mesii ɩ́ lɩɩ tesika tɔɔ na ɩ́ tii na tə́ ná na tə́ tisi. Pə kpɛŋna ɩ́ na mpa paa kama tɔ na pɛlɛ pá tʋʋkɩ-ɩ tɔtɔ. 	 Hiaa' bo ra'uli' Hi'a Magau' Topetolo', Magau' to Israel! Ane tahilo mpu'u-i mana'u ngkai kaju parika' -na toe mai, lako' tapangala' -idi." Ntahawe' tauna to raparika' dohe-na, meruge' wo'o-ra-rawo.


Na ɩ́ caɣa tənaɣa wɛɛ nɩɩlɛ, na Satanɩ kɔɔ na ɩ́ maɣasəɣɩ-ɩ. Na ɩ́ wɛ taalɛ wontu hɛkʋ na ɩsɔtaa tillaa paasəna-ɩ. 	 Opo' mpulu' eo-i hi ria. Bula-na hi papada toe, Magau' Anudaa' mposori-i. Binata to me'ila dohe-na, pai' mala'eka mpomawai-i.


Kʋmɛlɛŋ nyá, n tuukuɣu pʋlʋ pəle kɛ atɛ tɔ, pəle ńtɛ́ tə saaləɣɩ tɛtʋ tɛɛ kɛ́ ɩlɛna hoole náá nyɔ. 	 Wojo mpu'u tauna to mpekune' hewa tetu! Ane mpotuja' -ta ba napa-napa, tinuja' -ta ko'ia tuwu' ane uma-i ratana pai' ra'urihi hewa tomate ncala'.


Ɩsɔ lapa na má pəsɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɛ ɩ kpaallʋ na ɩ tillu na ɩ sɛɣɛsəlʋ. 	 Toe pai' na'ongko' -ama Alata'ala jadi' suro Pue' Yesus, bona aku' mpoparata Kareba Lompe' toi hi tauna to bela-ra to Yahudi, pai' mpotudui' -ra bona mepangala' -ra hi Yesus.


Apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ Yosalɛm na pá yaa-ɩ sɩ Simiyɔŋ. Apalʋ ɩnɩ ɩ təŋaɣa tampana, na ɩ ɩsəlɛ sɛɛna Ɩsɔ təmlɛ, na ɩ taŋaa sɩ ɩ́ na wei ɩ ká kɔɔ na ɩ́ waasɩ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma tɔ. Na Feesuɣu Naŋŋtʋ wɛ ɩ waalɩ. 	 Hi Yerusalem nto'u toe, ria hadua tauna to rahanga' Simeon. Simeon toei, tau monoa' to mengkoru hi Alata'ala. Inoha' Tomoroli' mpodohei-i, pai' -i ncarumaka kaneo' -na rata-mi tempo-na Alata'ala mpotulungi muli Israel.


Ma kɛ́ Apəlaham na Ɩsaaka na Yakɔpʋ pa Ɩsɔ kɛ́. Ɩsɔ kɛ́ weesuɣu nyə́ma nyəŋ kɛ́, ɩ ta kɛ sətaa Ɩsɔ. 	 `Aku' toi-mi Alata'ala to napue' Abraham, Alata'ala to napue' Ishak, Alata'ala to napue' Yakub.' Batua-na, nau' mahae-ramo mate Abraham, Ishak pai' Yakub, bate tuwu' moto-ra. Apa' bela tauna to mate to mepue' hi Alata'ala, tauna to tuwu' -hana to mpopue' -i."


Tampana tɔɔ ɩsəntɔ, Paanapasɩ ɩnɩ ɩ ka kɛɛsa yʋlʋ kɛ́, na Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ tɔɔ ɩ kiŋ, na ɩ tɛma Ɩsɔ na ɩ taa pə tii fɛɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa samaa sɔɔsa Tacaa təŋʋɣʋ taa. 	 Barnabas toei, tauna to lompe' nono-na. Nakuasai-i Inoha' Tomoroli' pai' moroho pepangala' -na. Toe pai' wori' tena to Antiokhia mepangala' hi Pue'.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə na mə piya na hatəlaɣa nyə́ma kɛ Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ ká ha, ɩ́ tɩɩ laalaa na ɩ́ yaa wei te, ɩ́lɛ́ ɩ hikaa kɛ́. 	 Apa' Alata'ala mojanci kanawai' -nata Inoha' Tomoroli', pai' hi muli-muli-ta, duu' rata hi tauna to molaa. Pojanci Alata'ala toe, bate bagia hawe'ea tauna to nakio' Pue' -ta Pue' Ala jadi' topetuku' -na."


Tacaa na tá Ɩsɔ, teeli na samtʋ na toma. Pʋwɛ, pə mʋna-ŋ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, nyá lapəna wontunaa təna tɔ se. Na nyá nɔkəna na tə́ wɛɛ na pə́ ha-təɣɩ weesuɣu. 	 "Oo Pue' -kai, Pue' Alata'ala! Iko-wadi to natao ra'une' pai' rabila'. Iko-wadi to mokuasa! Apa' Iko to mpopajadi' butu nyala-na. Ngkai konoa-nu alaa-na jadi' -mi omea pai' ria omea."


Na Yuta nyə́ma təkotilenaa taa teeli teeli təcaɣalɛnaa kɛ pa pɛɛkəɣɩ, na acimanaa taa sɔsaa sɔsaa təcaɣalɛ kɛ pa pɛɛkəɣɩ na pá cakɩ. 	 Goe' -ra rapopohura hi pohuraa karabilaa' hi tomi posampayaa. Goe' -ra ane rapopohura-ra hi pohuraa to lompe' hi posusaa'.


Na ká kpeŋ ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ ńtɛ́ tə hapəlɛ hɛkʋ taa. Na weesuɣu tʋɣʋ səŋa pɔɣɔ sɔsɔɣa ŋkɛ ka kʋtentemiŋ naalɛ tɔɔ, kʋnɛ na cənɛ na kʋnɛ na cənɛ, na kʋ lʋləɣɩ tɔm naanʋwa na naalɛɣɛ pənaɣa taa. Paa ɩsɔtʋ wei kɛ́ kʋ lʋləɣɩ. Kʋ hatʋ haakɩ piitim yəlaa kɛ alaafəya. 	 pai' mo'ili hilou hi laintongo' ohea ngata toe. Hi po'ole halu' toe ntimali-mali tuwu' kaju to rahanga' kaju katuwua'. Kaju toe mowua' hampulu' rongkani rala-na hampae, butu mula-na mowua'. Rau-na rapopokuli', mpaka'uri' tauna humalili' dunia'.


Pə təna ɩsəntɔ pə tɔɔ na ma tɩɩ nɩɩʋ pənɛntɛ tɔtɔ sɩ ɩ́ tɛma Tacaa Yesu na mə taa na ɩ́ sɔɔla Ɩsɔ yəlaa təna tɔ, 	 Jadi', ane kupenonoi hawe'ea rasi' to nirata-mi toe-e ompi', uma mowo pontarima kasi-ku hi Alata'ala. Kaku'epe-na kareba to mpo'uli' kamepangala' -nimi hi Pue' Yesus pai' kama'ahi' -ni hi hawe'ea tauna to mpopangala' Pue' Yesus,


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kʋlaa na pá hɔmɩ-ɩ na pá lɩɩna ɩcatɛ waalɩ, na pa kpaana-ɩ hatoo pʋɣʋ ŋku kʋ tɔɔ pa ɩcatɛ wɛɛ tɔ kʋ nyʋɣʋ taa, timpi pə lapa tokuɣu tɔ, sɩ pa tusiɣi-ɩ. 	 Pokore-rami mpopalai-i hilou hi mali ngata, pai' rakeni hilou hi bingke-na, apa' ngata-ra hi lolo bulu'. Patuju-ra ke mpotulaka-i hi bingke-na bona mate-i.


Tənaɣa Yesu kpɛɛsa-wɛ sɩ: Ma pəyalaa mɛ, ɩ́ ta hiki pʋlʋ taa? Ɩlɛna pɛlɛ pa cɔ-ɩ sɩ: Aaɩ yoo. 	 Na'uli' -raka: "Ana' -ku, ria wa bau' -nie?" Ra'uli': "Uma-di ria-e."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa Piyɛɛ kɛ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Yohaanɩ pəyalʋ Simɔŋ, n sɔɔla-m? Ɩlɛna Piyɛɛ cɔ-ɩ sɩ: Nn Tacaa, nyá maɣamaɣa n nyəmá sɩ ma luɣu wɛ-ŋ. Ɩlɛna Yesu tɔ Piyɛɛ sɩ: Paasəna ma heeŋ. 	 Oti toe, Yesus mpekune' Petrus karongkani-na: "Simon, ana' Yohanes, ha nupe'ahi' -a?" Na'uli' Petrus: "Io', nu'inca moto Pue', kakupoka'ahi' -nue." Na'uli' Yesus: "Ane wae, ewu-ra bima-ku."


Təmlɛ tʋ ɩnɩ ɩ tɛɛ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ sulina ɩ təmlɛ taa taapalʋ nɔɣɔlʋ, ɩ́lɛ́ ɩ ka wɛna ɩnəɣɩ kəmlɛ kɛ liɣitee nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200). Tənaɣa təmlɛ tʋ ɩnɩ ɩ́ ləla ɩ taapalʋ luɣu tɛɛ təkem, sɩ ɩ́ fɛlɩ-ɩ ɩ kəmlɛ kɛ ɩ́ fɛlɩ-ɩ. 	 "Palai-na batua toei, napohirua' -ki hadua hingka batua-na to mo'inta hi hi'a hi ncobu-na-wadi. Napentoe doo-na toei, nabaga' pai' na'uli' -ki: `Bayari omea-mi inta-nu!'


N ká nɩɩ leleŋ na nyá weesuɣu ká taɣalɩ atɛ cənɛ. 	 Janci toe: "Ane tabila' tina pai' tuama-ta, lompe' pai' moloe tuwu' -ta hi rala dunia' toi."


Ma nyəmá timpi n wɛɛ tɔ, Satanɩ kawulaɣa tətɔɣɔlɛ ntɛ́ təna. N nyɔɔna-m teu təkpam, haləna waatʋ wei pa kʋ ma aseeta tʋ kʋpaŋ Antipasɩ kɛ mə tɛ timpi Satanɩ ná lapa ɩ tɛ tɔtɔ tɔ, n tɛma-m na nyá taa kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́, n ta yele. 	 Na'uli': Ku'inca hiapa po'ohaa' -ni, hi ngata kariaa-na pohuraa Magau' Anudaa'. Aga tida moto-koi mpangaku' -a. Nto'u karapatehi-na sabi' -ku Antipas, uma wa nisapu kanipangala' -ku. Antipas toei sabi' -ku to tida mpangaku' -a duu' -na rapatehi-i hi ngata-ni retu to nakuasai Magau' Anudaa'.


Ye pa taa nyɩ tampana mpaaʋ, sana kɛlɛ na mpi pa tɛma-kʋɣʋ nyəm na pá ha kʋheelitu kʋpampantʋ nti pa tɛləsa-wɛ tɔɣɔ siɣile tɔ. 	 Agina-pi tauna to hewa toera, ke neo' lau-ra mpo'incai ohea to makono, ngkai kampo'inca-ra ohea to makono, tapi' uma-ra dota mpotuku' hawa' Alata'ala to oti-mi raparata-raka.


Piyɛɛ pa tala təna, ɩlɛna pá sələməna Samalii nyə́ma mpɛɣɛ Ɩsɔ sɩ pá hiki Feesuɣu Naŋŋtʋ. 	 Karata-ra Petrus pai' Yohanes hi ria, mosampaya-ramo mpekakae-raka to Samaria to mepangala' -mi hi Pue' Yesus, bona Pue' mpowai' -ra Inoha' Tomoroli'.


Ma maɣasaa na má ná sɩ pə kəla teu sɩ tá taapalʋ Ɩpafəlotitɩ, wei mɛ ɩ́ ka ha-m mpi maa laŋaa na ɩ́ tilina-m sɩ ɩ́ kɔna-m, na má na-ɩ tə lakəna təmlɛ na tə́ yooki yoou tɔ, ɩnəɣɩ maa yele na ɩ́ məlɩ mə kiŋ. 	 Sampale-di, ane ompi' -ta Epafroditus, to mahae-mi nihubui tumai mpongawa' -a, ku'uli' agina kuhubui lau-imi tilou nculii' hi koi'. Kai' rodua hewa tantara to hampanga'ea, apa' hampobagoa-kai hi rala pobago Pue', pai' natulungi-a hi rala kaparia-ku.


Ɩlɛna tə́ polo tə́ faɣana teŋku taa kɛ́ Silisii na Pamfili pə cɔlɔ, na tə́ lɩɩ Mila kɛ Lisii tɛtʋ taa. 	 Ngkai ree-makai mpobonte tahi' to mpomenyanyohi tana' Kilikia pai' Pamfilia, duu' -na rata-kai hi ngata Mira hi tana' Likia.


Ɩsɔtʋlʋŋasɩ ká lɩɩna ɩsɔtaa na sɩ hoti, pɩɩ ciɣiti ɩsɔtaa kɔkɔlɔnaa. 	 "Jadi', nto'u toe mpai', ane timpaliu-pi tempo kaparia toe, hawe'ea anu to mobaraka' hi langi' ralengo. Eo mobali' mobengi, wula uma-pi mehini, betue' roda' ngkai langi'.


Mpa pa tɔkəna antulinya ɩnɛ tɔ pá la ɩsɩɩ mpa paa tɔkəna-ɩ tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, wɛɛtʋ nti tə taa antulinya ɩnɛ ɩ wɛɛ tɔ ɩ kaa tasa taaŋʋɣʋ se. 	 Tauna to sese' mpali' katuwua' -ra hi rala dunia', neo' ntora mpenonoi katuwu' -ra hi dunia' toi-wadi. Apa' dunia' to tapo'ohai' toi neo' kahudua-nami.


Pa tɔŋna yɔɣɔtʋɣʋ na pá maɣasəɣɩ-tɩ ɩlɛ Yesu maɣamaɣa hika-wɛɣɛlɛ, na ɩ́ na-wɛ pá tɔŋ. 	 Bula-ra mololita pai' momepekune', muu-mule' rata-imi Yesus mpomohui' -ra pai' mako' dohe-ra.


Kʋpam, ma taapalaa, ɩ́ nyənɩ na ɩ́ ná sɩ Ɩsɔ yaaʋ-mɛ na ɩ́ la kpekəle tɔ, antulinya taa cənɛ mpa pa yaa ləmaɣasɛɛ nyə́ma tɔ pa fɛɩ paɣalɛ kɛ mə hɛkʋ, na toŋtʋnaa fɛɩ paɣalɛ, na awulumpiya fɛɩ paɣalɛ. 	 Ompi' -ompi', kiwoi tuwu' -ni kako'ia-na nakio' -koi Alata'ala jadi' bagia-na: uma-koi wori' to pante ba to mokuasa ba to tuwu' maradika hi poncilo manusia'.


Kpaalɩ mpa pa kɛ́ apila kɛ antulinya ɩnɛ ɩ taa tɔ sɩ pá taa la kalampaanɩ. Heeli-wɛ sɩ pá taa tɛɛləɣɩ apititu nti tɩɩ tɛ na tə́ saalɩ tɔ. Ama pá tɛɛləɣɩ Ɩsɔ wei ɩ kaa pə tənaɣa sɔsɔm sɩ tə́ yɔɔləɣəna tɔ. 	 Ane tauna to mo'ua' hi rala dunia' toi, tudui' -ra bona neo' molangko nono-ra pai' neo' ncarumaka rewa dunia', apa' rewa dunia' uma ria katoroa' -na. Agina ncarumaka-ra Alata'ala to mpowai' -ta hawe'ea rasi' hante uma ria huka' -na bona tapokagoe'.


Tənaɣa Pɔɔlɩ holina toŋ sɩ: Kaɩ, taa la nyá təɣɩ asalaʋ, tá təna təpaɩ tə wɛɛ. 	 Kanahilo-na Paulus toe, mekio' -imi ngkai rala tarungku', na'uli': "Neo' mekahunca', he'i moto-kai omea!"


Kancaalaɣa nyəntʋ nti tə wɛɛ tɔɣɔlɛ sɩ ɩ́ sɔɔlɩ təmaɣa sɔsɔm. Pə taɣa pʋlʋ, ye sɔɔlʋɣʋ ɩ́ wɛɛ ɩsaɣatʋ paɣalɛ puki pooluŋ kɛ́. 	 Melabi ngkai hawe'ea-na, momepoka'ahi' -mokoi ngkai nono-ni mpu'u, apa' ane tapoka'ahi' doo-ta, uma tapoinono sala' -ra to wori' hi kita'.


Ɩlɛna ɩfepu ɩnɩ ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Sɔɣɔntʋ ɩ́ taa la-mɛ. Nasalɛtɩ Yesu wei pa kama səm tesika tɔɔ tɔɣɔ ɩ́ pɛɛkəɣɩ. Ɩ fema, ɩ fɛɩ cənɛ. Ɩ́ nyənɩ, ɩɩ naa timpi paa hɩɩsa-ɩ tɔ. 	 Na'uli' kabilasa toei: "Neo' -koi konce! Mpali' Yesus to Nazaret-koi, to mate raparika'. Tuwu' nculii' -imi! Uma-ipi ria hi rehe'i. Hilo karatu'ua-na wengi.


Ye wei ɩ kpɛntəna Pəyaɣa, ɩ hika weesuɣu kʋnɛ ɩnəɣɩ. Na wei ɩ ta kpɛntəna Ɩsɔ Pəyaɣa tɔ pʋntʋ kaa na-kʋ. 	 Hema to mosidai' hante Ana' -na, mporata-ramo katuwua' toe. Hema to uma mosidai' hante Ana' Alata'ala, uma raratai katuwua' toe.


Na Kayifi ɩnɩ ɩ ka sɛɣɛsəna Yuta nyə́ma sɩ: Pə kəla teu sɩ yʋlʋ kʋlʋm ɩ́ sɩ yəlaa təna səm. 	 Kayafas toe-mi to mpo'uli' -raka topoparenta to Yahudi wengi: "Agina-pi tau hadua mate mposampei ntodea."


Ɩsəna mpi pə lapa Yonaasɩ kiŋ tɔ pə hʋla Ninifi nyə́ma kɛ́ sɩ Ɩsɔ lakəna. Na mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma nyəntʋ ká hʋ́lɩ́ kʋfalaŋ yəlaa tɔtɔ sɩ Ɩsɔ lakəna. 	 Hewa Yunus jadi' tanda to rapokakonce pue' ngata Niniwe owi, wae wo'o Aku' Ana' Manusia' jadi' tanda to rapokakonce tauna to tuwu' tempo toi.


Pəlɛ pə paasi tá na-mɛ tá hɛkʋ wɛ pʋ́ʋ́ɣʋ́ kɛ yem təlemm, ŋku kʋ lumaŋ na kʋ walasɩ fɛɩ tənaɣa tɔ. Mpʋ tɔ, yʋlʋ kaa pəsɩ na ɩ́ lɩɩ cənɛ na ɩ́ polo mə kiŋ, na mə cɔlɔ tʋ kaa pəsɩ na ɩ́ lɩɩ na ɩ́ kɔɔ tá kiŋ cənɛ. 	 Hiaa' etu, hi olo' -ta ria tumata to bohe lia. Tauna ngkai rehe'i uma bisa tilou hi retu, pai' tauna ngkai retu uma bisa tumai hi rehe'i.'


Tənaɣa ɩ tɔma ɩ caa sɩ: Nyənɩ, pɩɩsɩ paɣalɛ ntɔ ma haləɣɩ nyá taalɛ, na n yɔɣɔta nti maa kpɛɛsəɣɩ. Na paa kʋyakʋ kʋlʋmʋɣʋ n ta tɔnta sɩ, ooo ma pəyalʋ, kpaɣa pinaɣa kanɛ, na nyá na nyá taapalaa ɩ́ leɣelina. 	 Tapi' na'uli' to ana': `Mompae-mpae-ama mobago huduwuku-ku mpobago-koko Mama. Uma-kuna hangkania-a mposapuaka hawa' -nu. Hiaa' ntahawe' hama'a kebe' -kuwo, ko'ia-kuna ria nuwai' -a bona kubabehi-kuwo kagoea' hante bale-ku.


Tənaɣa Yesu cɔwa sɩ: Tɔʋ, ma maɣamaɣa maa pɔɔsɩ-mɛɣɛ tɔm. 	 Na'uli' Yesus: "Aku', ria wo'o-kuwo pompekunea' -ku hi koi'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ ɩ́lɛ́ na ɩ́ səŋa ilim tɔɔ. Na ɩ́ má kapusi na ɩ́ heeli sumasɩ nsi sɩ kʋləɣɩ ɩsɔ tɔ sɩ təna sɩ: Ɩ́ timsi na ɩ́ kɔɔ Ɩsɔ acima sɔsɔɔna taa. 	 Oti toe, mpohilo-a hadua mala'eka mokore hi lolo eo. Napasimuku mekio', mpokio' hawe'ea danci to ngkalimoko hi lolo raoa, na'uli': "Mai-mokoi mpokaralai posusa' bohe to naparia Alata'ala.


Ɩ́ tɩɩ wɛ toma kɛ pə təna pə taa kɛ́, paa taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ, paa yɔɣɔtaɣa, paa nyəm taa. Mə ɩsəlɛ sɛɛsʋɣʋ tɔm fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Na ɩ́ tɩɩ sɔɔla-tʋɣʋ, pə tɔɔ kɛ́ tə sɔɔlaa sɩ ɩ́ hʋ́lɩ́ mə toŋ kɛ təmlɛ kʋpantɛ tənɛ tə taa tɔtɔ. 	 Ompi' -ompi', hi rala petuku' -ni hi Alata'ala, uma ria kakuraa' -ni: bohe pepangala' -ni, ni'inca tudui' to makono pai' ni'inca mpotudui' doo, wori' bago-ni mpotulungi doo, bohe ahi' -ni hi kai'. Toe-mi ompi' pai' kuperapi' bona neo' mpai' ria kakuraa' -ni hi rala pobago-ni mpotulungi doo to mpe'ahii' hi tana' Yudea.


Tampana tɔɔ, ye yəlaa nyəmá Tacaa na tá Yatʋ Yesu Kilisiti na pə́ ləsa-wɛɣɛ antulinya ɩsaɣaŋmakəlʋɣʋ taa, na pə́ kɔɔ ɩlɛna antulinya tasa-wɛɣɛ ɩsaɣaŋmakəlʋɣʋ mpɩ na pə kpa-wɛɣɛ yomle, kancaalaɣa nyəm lapa sooci na waalɩ nyəntʋ. 	 Mpe'ahii' mpu'u-ra tauna toera. Ra'inca mpu'u-i Pue' -ta Yesus Kristus, Magau' Tompohore-ta ngkai huku' jeko' -ta, duu' -na tebahaka-ramo ngkai gau' -gau' to dada'a hi dunia' toi. Hiaa' oti toe tewirincilu' nculii' wo'o-ramo hante gau' to dada'a, duu' -na gau' to dada'a toe mpokuasai-ra. Ka'omea-na meliu kasilaka-ra ngkai to lomo' -na.


Mpɛ pa tɔɔ kɛ́ ma sələməɣɩ-ŋ. Maa sələməɣəna yəlaa tənaɣa yem. Ama mpa n cɛla-m tɔ mpɛɣɛ ma sələməɣəna, pa kɛ́ nyá nyə́ma tɔ pə tɔɔ. 	 "Kuposampayai-ra doo-ku tohe'i-ra lau. Uma kuposampayai hawe'ea tauna hi dunia'. To kuposampayai toi-e, muntu' tauna to nuwai' -maka Mama, apa' lawi' hira' -mi bagia-nu.


Ma ŋmaakɩ-ŋ takəlaɣa kanɛ na má tɛɛləɣɩ kɛ́ sɩ maa kɔɔ nɔɔnɔɔ na má na-ŋ. 	 Timotius, moliwo-ama tilou mpencuai' -ko. Aga nau' wae, ku'uki' moto-koko sura toi,


Tə sa Ɩsɔ. Ɩnɩ ɩ pəsəɣəna na ɩ́ la na ɩ́ nyɔɔ toŋ kɛ Ɩsɔ sɛɛʋ taa təkeŋkeŋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Laapaalɩ Kʋpaŋ wei ma kpaaləɣɩ tɔ ɩ wɛɛ. Na ntɩ ɩnəɣɩ ma tɩɩ lakəna waasʋ kɛ Yesu Kilisiti tɔɔ. Na kʋlʋmtʋ ntəɣəlɛ na Ɩsɔ sɩɩ ɩsəna mpi na ɩ́ təŋəɣɩ-wɩ na ɩ́ lakɩ tɔ. Mukaɣa tɛɛ kɛ́ pɩɩ wɛɛ na kaɣana tə́ cɛkəna. Pɩɩ taaŋa ɩ taa kɛ́, ɩ ta hʋlɩ nɔɣɔlʋ. 	 Une' -imi Alata'ala! Hewa to ku'uli' hi rala Kareba Lompe' to kuparata to mpotudui' kahema-na Yesus Kristus, mobaraka' mpu'u-i Alata'ala mpakatida pepangala' -ni. Kareba Lompe' to kuparata toi, mo'atu-atu mpae-mi uma ra'incai manusia'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa cɔ-ɩ sɩ: Tə kɛ́ Apəlaham lʋlʋɣʋ kɛ́, nɔɣɔlʋ taa kpa-tʋɣʋ yomle kɛ paa pəcɔ. Ɩlɛ pepe cɛpʋ kɛ n tɔŋ sɩ pɩɩ cɛ-tʋ? 	 Hampetompoi' -ra: "Kai' toi-le, muli Abraham! Uma-ka-kaina ria rapobatua. Napa-di pai' nu'uli' tebahaka-kai mpai'?"


Pəlɛ pə waalɩ, Ɩlɔɣɔʋ pona Yesu kɛ́ ɩcatɛ naŋŋ nyəntɛ taa na ɩ́ kpaasɩ-ɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ comcom nɔɣɔ taa, 	 Oti toe, Magau' Anudaa' mpopakeni-i hilou hi Yerusalem, ngata to moroli', napopokore-i hi lolo wumu Tomi Alata'ala,


Ama pa ŋmaa tənɛ təlɛɣɛ sɩ, pə la na ɩ́ tisi sɩ Yesu kɛlɛ Ɩsɔ Pəyaɣa Mesii. Na ɩ́ tisa mpʋ ɩ́ hiki weesuɣu kɛ ɩ tɔɔ. 	 Aga napa to ku'uki' hi rehe'i, ku'uki' bona nipangala' Kayesus-na Magau' Topetolo', Ana' Alata'ala, pai' bona mporata-koi katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na ngkai pepangala' -ni hi Hi'a.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ma heeliɣi-mɛɣɛ tampana tɔɔ sɩ, ye nɔɣɔlʋ yela ɩ təyaɣa yaa ɩ alʋ, yaa ɩ taalʋnaa yaa ɩ kɔɣɔnaa yaa ɩ newaa, yaa ɩ nyə́ma yaa ɩ piya kɛ Ɩsɔ Kawulaɣa nyʋɣʋ tɔɔ, 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka ana'guru-na: "Mpu'u ku'uli' -kokoi: hema-hema to mpalahii tomi-na, tobine-na, ompi' -na, totu'a-na ba ana' -na apa' mpotuku' hawa' Alata'ala Magau' -na,


N sɔɔla kʋpantʋ na ń kisi ɩsaɣatʋ təcaɣacaɣa. Ɩsɔ, pə tɔɔ kɛ́ nyá Ɩsɔ ləsa-ŋ na nyá mpaa. Ɩ sɩɩ-ŋ teeli təcaɣalɛ taa sɩ nyá laŋlɛ ɩ́ hʋlʋmɩ sɔsɔm. Təcaɣalɛ nte tə taa ɩ sɩɩ-ŋ mpʋ tɔ, tə kəla nte tə taa ɩ sɩɩ nyá taapalaa lɛlaa tɔ təcaɣacaɣa. 	 Iko mpokono kehi to monoa' pai' mpokahuku' kehi to bengku'. Toe-mi pai' Pue' -nu Pue' Alata'ala mpobila' -ko meliu ngkai doo-doo-nu: natuai-ko hante lana tanda pebila' -na, bona mpakagoe' nono-nu."


Kʋtɔɣɔʋ na kʋnyɔnyɔɔm na nyʋɣʋ tɔɔ asilima kɛɛlʋɣʋ tɔm tike kɛ pə paasənaa. Pə kɛ́ yʋlʋ tɔnʋɣʋ nyəm mpi pa sɩɩwa sɩ pa təŋəɣɩ, haləna kʋyaŋku Ɩsɔ ká taɣanɩ pə tənaɣa kʋfam tɔ. 	 Apa' hawe'ea ada toe, ada to mpobelahi wotoloka' -ta-wadi, hewa rapa' -na ada pai' palia hi pongkoni' pai' ponginu, pai' wori' nyala ada peniu' agama. Alata'ala mpowai' ada toe hi topetuku' -na bona ratuku' bula-ra mpopea tempo-na nababehi pojanci to bo'u, aga hudu ree-wadi kalaua-na ada toe.


Ɩ́ kɛ́ Ɩsɔ yəlaa kɛ́. Ɩsɔ sɔɔləna-mɛ na ɩ́ ləsɩ-mɛ sɩ ɩ́ la ɩ nyə́ma. Pə tɔɔ ɩlɛ ɩ́ tɔkɩ kʋpantʋ taa kʋpantʋ na ɩ́ lakɩ. Ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́ yʋlʋtʋ, na ɩ́ pasəɣɩ mə tɩ, na ɩ́ wɛɛ təpamm, na ɩ́ tɔkɩ suulu. 	 Alata'ala mpoka'ahi' -ta pai' napelihi-tamo jadi' bagia-na to moroli'. Toe pai' kana mometulungi-ta pai' lompe' nono-ta hadua bo hadua, pakadingki' nono-ta, paka'olu kehi-ta, pai' mosabara hi doo.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa tɔka tɔm ntəɣɩ pa taa na pá pɔɔsəɣɩ təma sɩ: Pepeɣe səm na fem ɩlɛ? 	 Ratuku' mpu'u-miki hawa' -na toe, uma mpu'u-rawo ralolita kajadia' toe hi hema-hema. Aga hi himpau hira' moto bate ntora rapomepekunei' ba napa patuju-na Yesus mpo'uli' kamemata-na mpai' ngkai kamatea.


Tənaɣa Yuta nyə́ma kpa-wɛ na pá təkɩ-wɛɣɛ saləka, sɩ pə́ fema ɩlɛ paa cɛkəna. Pə taɣa pʋlʋ, saa ɩnɩ tɔ pɩɩ tɛma taanʋɣʋ. 	 Toe pai' rahoko' -ramo suro to rodua toera, pai' rapopesua' hi rala tarungku'. Apa' neo' mobengi-mi, toe pai' rapotuhu hi ree-ramo ulu, duu' kamepulo-na.


Na pá makɩ ɩ nyʋɣʋ taa kɛ́ kpátʋ́ɣʋ́, na pá tɔ ɩ tɔɔ kɛ́ ntaɣama, na pá luŋiɣi ɩ tɛɛ kɛ́ akula kɛ teu təkulakula. 	 Woo' -na rapao' hante lua', ra'uelikui-i, pai' motingkua' -ra ntani' hewa to mpobila' -i.


Maɣa Aləfa na Omɛka. Tacaa Ɩsɔ Kawulaɣa tʋ wei ɩ wɛɛ, na ɩ ka wɛɛ, na ɩ ká kɔɔ tɔ ɩnɩ ɩ yɔɣɔtəna təfoo kɛ́ mpʋ. 	 Na'uli' Pue' Alata'ala: "Aku' -mi to lomo' -na pai' to ka'omea-na. Ria ami' -a ngkai lomo' -na, ria-a wae lau, pai' bate ria ncuu-a duu' kahae-hae-na. Meliu kuasa-ku ngkai hawe'ea."


Ma yʋlʋ Teufiili, yəlaa paɣalɛ maɣasaa sɩ pá kɛɛsɩ mpi pə lapa tá hɛkʋ taa tɔɣɔ takəlaɣa taa. 	 Teofilus to rabila': Wori' -mi tauna mperao mpo'uki' dala ngkatuwu' -na Yesus, hewa to jadi' ba hangkuja mpae to liu hi laintongo' -ta.


Ka nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ sɔɔɣa pile. Pee nna pa tuuki tɔ a təna a taa ntɛ́ tə kələna wɛɛʋ təminimini. 	 Ria tauna to mpohawu' unto' hawi hi tana'.


Pəlɛɣɛlɛ ɩ́ ka sʋʋ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Tá na-ŋ tə tɔkaɣana na tə nyɔɔkɩ. Ta ɩcatɛ hapɛɛ tɔɔ kɛ́ n tɩɩ sɛɣɛsəɣɩ. 	 "Ni'uli' -ki: `Ei'! Ngkoni' pai' nginu-madakaie dohe-nue Pue'! Ria-moko metudui' hi rala ngata-kai!'


Tə lɩɩʋ Tiii kɛ mpʋ tɔ hatoo Pətolomayisi kɛ tá kpɩɩlʋɣʋ sʋʋʋ sɩɩ tənaɣa. Tənaɣa tə lɩɩwa na tə́ polo tə́ sɛɛ tá taapalaa na tá na-wɛ tə́ caɣa wʋlɛ kʋlʋmtəlɛ. 	 Ngkai Tirus, kaliliu-makai rata hi ngata Ptolemais. Hi ria wo'o-kai mpencuai' ompi' hampepangalaa' -kai pai' mpometabe-raka. Hamengi-kai dohe-ra.


Ma taapalaa mɛ, ɩ́ taa nyɩɩlɩ sɩ ɩ́ la sɛɣɛsəlaa kɛ paɣalɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, anɩ ɩ́ nyəmá sɩ ta mpa tə kɛ́ sɛɣɛsəlaa tɔ tá hʋʋnaʋ ká lana toŋ na pə́ kəlɩ kpaɩ nyə́ma. 	 Ompi' -ku hawe'ea! Neo' -koi wori' to doko' jadi' guru agama. Apa' ta'inca moto ompi', motomo-pi mpai' pomparesa' -na Alata'ala hi kita' to jadi' guru ngkai pomparesa' -na hi tau ntani' -na.


Pə waalɩ kɛ́ alʋ ɩnɩ ɩ́lɛ́ ɩ tɛɛsa səpʋ. 	 Ka'omea-na, mate wo'o-imi-hawo tobine toei.


Ye nti Feesuɣu Naŋŋtʋ hʋ́lə́ɣɩ́-mɛ tɔɣɔ ɩ́ təŋəɣɩ ɩlɛ ɩ́ ta kɛ́ kʋsəsɩɩtʋ yomaa tɔtɔ. 	 Jadi', ane natete' Inoha' Tomoroli' -ta-damo, uma mingki' tapengkorui Atura Pue' to naparata Musa.


Na ɩ́ sələməna ma tɔtɔ, na waatʋ wei má caakɩ ma nɔɣɔ tɔɔ kɛ́ kuluɣu, Ɩsɔ ɩ́ tʋ ma taa kɛ́ tɔm nti tə təŋa teu tɔ, na má hʋ́lɩ́ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm nti tɩɩ ŋmɛlaa tɔ na apalʋtʋ. 	 Pai' niposampayai wo'o-a-kuwo, bona nto'u-ku mololita, Alata'ala mpowai' -a pololita to manopa', bona bia' -a mpoparata Kareba Lompe' to uma ra'incai manusia' ngkai owi.


Na ɩ́ heeli ɩ ɩfalʋ sɩ: Nyá too kɛlɛ. Pə wule ntɛɣɛ ɩ ɩfalʋ ɩnɩ ɩ kpeena-ɩ ɩ tɛ. 	 Pai' na'uli' wo'o-miki ana'guru-na toei: "Etu-imi tina-nu." Ngkai ree, ana'guru toei mpewili' tina-na Yesus hi rala tomi-na.


Ma nyɔɔsəɣɩ ma tɩ sɩ ma kɔŋ mə tɛɣɛ tɔm tooso nyəm, ɩlɛ maa caa sɩ ɩ́ tɔkɩ-m se. Mə maɣamaɣa kɛ ma caa pə taɣa mə liɣitee. Pə taɣa piya caləsəɣəna liɣitee sɩ sɩ tɔɔ sɩ caanaa. Ama caanaa caləsəɣəna liɣitee sɩ pa tɔɔna pa piya. 	 Pe'epei lompe'! Moliwo-a tohe'i-e mpencuai' -koi katolu ngkani-na. Pai' uma-a mpai' mperapii' -koi ba napa-napa. To kupali', bela rewa-ni, nono-ni to kupali', bona nipoka'ahi' -a. Apa' bela-hawo ana' to mpali' pongkoni' totu'a-ra; totu'a to mpali' pongkoni' ana' -ra.


Pə tɔɔ kɛ́ tə heeliɣi yəlaa tənaɣa Kilisiti tɔm. Na tə́ lakəna tá laɣatʋ təna, na tə́ kpaaləɣɩ paa wei kɛ́ pə tɔm taa, na tə́ sɛɣɛsəɣɩ sɩ pə́ táná paa wei kɛ́ Ɩsɔ ɩsɛntaa na ɩ́ tɛma pɩɩʋ kɛ ɩ́ na Kilisiti pa kpɛntʋɣʋ tɔm taa. 	 Jadi', Kareba Kristus toe-mi to kipalele hi hawe'ea tauna, ntuku' hawe'ea kanotoa nono-kai. Kiparesai' pai' kitudui' -ra, pai' kitete' -ra butu dua-na, bona ane rata-kai hi nyanyoa Alata'ala, ma'ala kikeni-ra butu dua-na hi Hi'a hante uma ria kakuraa' -ra, apa' mosidai' -ramo hante Kristus.


Tənaɣa sɔsɔ ɩnɩ ɩ cɔ pa taa lɛlʋ sɩ: Ma taapalʋ, ma ta muɣuli-ŋ se. Ma na-ŋ tɩɩ sɩɩ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ń lapa ilim na pə tɛm maa fɛlɩ-ŋ liɣitee nyəɣəlʋɣʋ, yaa pə taɣa mpʋ? 	 "Hampetompoi' pue' bonea toei: `Uma-a masala' hi koi', bale. Ha uma pojanci-tami mporata-koi gaji' hampepa' doi pera' rala-na ha'eo?


Tɔm ɩnɩ ɩ pəsa yʋlʋ təkpataa na ɩ́ kɔɔ na ɩ́ caɣa tá hɛkʋ, na ɩ pɛɛlɛɛ na ɩ tampana fɛɩna taka. Tə nawa ɩ teeli kɛ teu, teeli ɩnəɣɩ Tacaa ha Pəyaɣa ɩkpamlɛ. 	 Lolita toei, mewali manusia' -imi, pai' -i mo'oha' hi laintongo' -ta. Kai', kihilo-mi-kaina kabaraka' -na. Kabaraka' -na toe narata ngkai Tuama-na, apa' Hi'a-mi Ana' -na to Hadudua. Ngkai Hi'a toe-mi pai' alaa-na ta'inca Alata'ala pai' kabula rala-na hi kita'.


Ma kalakiya nyá, taa nyá, mə Caa sɔɔləna sɩ ɩ haa-mɛɣɛ ɩ kawulaɣa. 	 "Koi' to mpotuku' -a, uma-koi hangkuja-na. Aga nau' wae, neo' -koi me'eka'. Apa' Alata'ala Tuama-ni mpopelihi-mokoi ngkai kabula rala-na, napajadi' -koi ntodea-na hi rala Kamagaua' -na.


Kʋyakʋ nakʋlɩ yəlaa nyəkaɣaa Yesu kɛ́ Ɩsɔ Tɔm nɩɩʋ tɔɔ, na ɩ́ səŋa Kenesalɛtɩ lʋm nɔɣɔ. 	 Hangkani, bula-na Yesus mokore hi wiwi' rano Genesaret, wori' tauna mome'upi' doko' mpo'epe Lolita Alata'ala.


Tá ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́ pa kʋ-ɩ, na pa feesa-ɩ sətaa taa kɛ́ sɩ ɩ́ la na tə́ pəsɩ kʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa. 	 Yesus toe mpewai' woto-na rapatehi bona mpotolo' sala' -ta. Pai' oti toe Alata'ala mpotuwu' nculii' -i bona kita' jadi' monoa' hi poncilo-na.


Ɩlɛna pá laaləna-ɩ Ana tɛɣɛ ponaʋ, na Ana ɩnɩ ɩ ka kɛ Kayifi wei pa kpa pənaɣa ŋkɛ ka taa kɔtʋlʋ sɔsɔ tɔ ɩ yətɩ. 	 pai' -i rakeni hilou hi tomi Imam Bohe. Lomo' -na rakeni-i hilou hi Hanas, piniana-na Kayafas. Kayafas toei Imam Bohe hi mpae toe.


Ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ na ɩ́ cɛkəna mpi pə wɛ Tacaa kɛ teu tɔ. 	 Petonoi napa kehi to masipato' hi poncilo Pue'. Apa' ngkai kamobaja nono-ni toe mehupa' hawe'ea kehi to lompe', to monoa' pai' to monoto.


Aaɩ, pə taɣa mpʋ, Kilisiti wei ɩ wɛ ɩsɩɩ ɩwəyaɣa ŋka ka tiili tá caamɩ na ka fɛɩna taɣaŋmala tɔ ɩ caləm kʋpampam kɛ pa yapəna-mɛ. 	 tapi' to masuli' lia oli-na, toe-mi raa' -na Kristus. Kristus toe raponcawa ana' bima to uma ria kasalaia' -na ba kakuraa' -na, to rasumale' jadi' tolo' woto-ni.


Ye ɩ tɔka ma kʋsəsɩɩtʋ ɩ́ kaa lɩɩ-m luɣu kɛ paa pəlee. Na pɩɩ la teitei ɩsɩɩ ma tɔka ma Caa kʋsəsɩɩtʋ na má ta lɩɩ-ɩ luɣu kɛ paa pəcɔ tɔ. 	 Ane nituku' -mi hawa' -ku, tida mpu'u-koi mohu' hi Aku' pai' nirasai mpu'u ahi' -ku, hewa Aku' wo'o mpotuku' hawa' Tuama-ku pai' -a tida mohu' hi Hi'a pai' mporasai ahi' -na.


Mə maɣamaɣa ɩ́ nyəmá ɩsəna Timotee ɩnɩ ɩ hʋlaa sɩ ɩ kɛ́ yʋlʋpaŋ tɔ, na ɩsəna má na-ɩ tə lapa təmlɛ ɩsɩɩ yʋlʋ na ɩ pəyaɣa kɛ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm taa tɔ. 	 Aga ane Timotius, nihilo moto-mi-koiwo karoho peparasaya-na. Mobago-i dohe-ku mpopalele Kareba Lompe'. Kai' roduaa, hewa ntali ana' -wadi-kai.


Pə taɣa pʋlʋ, faɩɩ na pə́cɔ́ Ɩsɔ lakɩ antulinya tɔɣɔ ɩ ka tɛma ləsʋɣʋ na ɩ́ sɩɩ sɩ tá na Kilisiti tə́ kpɛntɩ na tə́ pəsɩ ɩ nyə́ma na tá tɔntɛ kɛɛsɩ teu kɛ ɩ ɩsɛntaa na kʋwakələm napəlɩ pə fɛɩ tá kiŋ. 	 Kako'ia-na dunia' toi rapajadi', napelihi ami' -tamo jadi' mosidai' hante Kristus, bona kita' jadi' bagia-na to uma ria kasalaia' -na hi poncilo-na.


Falisanaa na mpʋ, ɩlɛna pá pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ mə caa na lampuu mʋlaa na yəlaa asaɣaa pa kpɛntəɣɩ na pá tɔkɩ? 	 Ria-ra to Parisi to mpohilo toe. Ra'uli' mpo'uli' -raka ana'guru-na Yesus: "Napa pai' guru-ni ngkoni' hangkaa-ngkania hante topesingara' paja' pai' tauna topojeko' -e!"


Ye ɩ́ kpɛntəna-m tam na ɩ́ tɔka ma tɔm kɛ teu, ɩ́ sələmɩ mpi ɩ caa tɔ, na ɩ́ ká hiki-wɩ. 	 Ane tida-koi hintuwu' hante Aku' pai' lolita-ku tida hi rala nono-ni, perapi' -mi-hana hi Alata'ala ba napa-napa konoa-ni, bate nawai' -koile.


Mpi ma nyɩɩləɣɩ teu tɔɣɔlɛ sɩ má nyɩ Kilisiti na ɩ səm taa fem toma, sɩ maa hiki ɩ wahalanaa taa kɛ́ ma nyə́ma na máá tɔɣɔ, na má sɩ ɩsɩɩ ɩ səpʋ tɔ. 	 Kahinaa-ku mpu'u, doko' ku'inca-i-kuna Kristus, doko' kurasai baraka' to mpotuwu' -i nculii' ngkai kamatea. Doko' kurata kaparia hewa to narata, duu' -na ba mate-a hibalia hante Hi'a,


Ɩsɔtʋlʋŋa ŋkɛ ka hətɛ ntɛ́ sɩ Nyaŋ. Tənaɣa lʋm huwa tooso taa huɣule kʋlʋmtəlɛ lapa nyaŋ, na yəlaa paɣalɛ nyɔɔ-wɩ ɩlɛna pá sɩ. 	 Hanga' betue' toei, Mopai'. Hampobagia tolu ngkai hawe'ea halu' jadi' mopai' ue-na, pai' wori' tauna mate apa' nginu ue to mopai' toe.


Tənaɣa Natanayɛɛ tɔma sɩ: Ama Tacaa, n kɛ́ Ɩsɔ Pəyalʋ, Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma wulaʋ sɔsɔ kɛ́. 	 Na'uli' Natanael: "Ana' Alata'ala mpu'u-ko-tawo', Guru! Iko mpu'u-mi Magau' to Israel!"


Nyənɩ, heelim makɩ timpi pə luɣu wɛɛ tɔɣɔ, na ń nɩɩkɩ pə taŋ. Pəyele n ta nyɩ pə təlɩɩlɛ yaa pə təpote. Wei Ɩsɔ Feesuɣu lʋlaa tɔ ɩ wɛ mpʋ tɔtɔ. 	 Rapa' -na ngolu', mewui hiapa kalaua-na. Wule' sere-na ta'epe, uma ta'incai kangkaiapa-na ba hilou hiapa-i. Wae wo'o hante tauna to putu ngkai baraka' Inoha' Alata'ala."


Pə tɔɔ maɣamaɣa kɛ Yesu ná kɔna-tʋɣʋ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ kʋpampam mpi paa pɩɩ kpa na pə tii pə kaa saalɩ tɔ. 	 Jadi', ngkai posumpa-na Alata'ala toe, monoto-mi ta'inca: Yesus mporohoi pojanci to mpoposidai' -ta hante Alata'ala, pai' pojanci toe meliu kalompe' -na ngkai pojanci to ri'ulu, to nababehi Alata'ala hi to Yahudi.


Pa heela-tʋɣʋ ɩsəna ɩ́ tɛma mə taa na Yesu Kilisiti, na ɩsəna ɩ́ sɔɔla Ɩsɔ yəlaa təna tɔ. 	 apa' ki'epe-mi kareba to mpo'uli' kamepangala' -nimi hi Kristus Yesus pai' kama'ahi' -ni hi hawe'ea topepangala' hi Kristus Yesus.


Pə təna mpi yəlaa sɛɛkɩ na pá nyənəɣɩ sɩ Ɩsɔ nyəm tɔ ɩ ká kisi-wɩ təkpatakpata. Ɩ ká kʋlɩ pə tənaɣa mpʋ pə tɔɔ, halɩ ɩ ká sʋʋ na ɩ́ caɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa maɣamaɣa na ɩ́ tɔ sɩ ɩnəɣəlɛ Ɩsɔ. 	 Nau' ba beiwa mpu'u-mi lolita doo, neo' -koi ma'ala rabagiu. Apa' kako'ia-na rata eo toe, to ronyala toi ulu kana jadi': wori' tauna ngkala'ura ngkai pepangala' -ra, pai' mehupa' -mi hadua tauna to dada'a to mpo'ewa Alata'ala. Tauna to dada'a toei, molangko nono-na, mpopeliu tuwu' -nai ngkai hawe'ea to rapue' hi dunia'. Pai' daho' -i-hana mohura hi rala Tomi Alata'ala, mpo'uli' kahi'a-nami Alata'ala. Jadi', monoa' ami' -mi karatadi-na hi naraka.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ heela ɩ cɔlɔ nyə́ma sɩ: Ɩ́ lɛɛkɩ liɣitee nyəɣəlʋɣʋ ŋkʋɣʋ ɩ niŋ taa, na ɩ́ sɔɔsɩ nyəɣətʋ naanʋwa tʋ. 	 Oti toe, na'uli' wo'o-mi hi tauna to mokore hi ncori-na: `Ala' doi to hi tauna tetui, pai' wai' -ki to ria-ki hampulu'.'


Ɩlɛna ɩ́ sʋʋ ɩ taapalaa kɛ mapʋ, na ɩ́ tɔkɩ, na ɩ́ na sʋlʋnyɔɔlaa lɛlaa pá sʋʋ sʋlʋm nyɔɔʋ na pə́ kʋɣɩ-wɛ. 	 Ngkai ree, natepu'u-mi mpoweba' hingka batua-na, pai' -i ntora ngkoni' pai' nginu hante tauna topalangu-langu.


Tʋmaa piya mɛ, akalanaa mɛ. Ɩ́ tɔŋ tɔ, ɩ́ tá kɛ́ tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa sʋʋlaa ntɛ? 	 "He topebagiu, he koi' to bengku' gau' -ni! Ha ni'uli' -koina tewi'iha-koi mpai' ngkai huku' -ni hi rala naraka-e?


Mə maɣamaɣa ɩ́ pəsəɣɩ na ɩ́ ləsɩ ma aseeta sɩ ma yɔɣɔtaa sɩ ma ta kɛ Mesii. Ama ma tɛɛ ɩ nɔɣɔ kɛ kʋtɛɛ. 	 Ni'epe moto-mi wengi lolita-ku. Ku'uli': aku' bela Magau' Topetolo'. Pai' -a tumai-kuwo-le, tumai meri'ulu ngkai Hi'a mporodo-ki ohea-na.


Pə taɣa pʋlʋ, ye wei ɩ pɛɛkəɣɩ ɩ weesuɣu təcututu ɩ tɛŋna səpʋ. Ama wei ɩ́ lapa ɩ təɣɩ awusa kɛ ma tɔɔ, na ma Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔɔ, pʋntʋ ka hikina weesuɣu. 	 Hema to mpentaei konoa-na moto, uma-i mpai' mporatai katuwua' to lompe'. Aga hema to mpobahaka konoa-na moto sabana petuku' -na hi Aku' pai' sabana Kareba Lompe', nau' napomate-ki, hi'a mpai' to mporata katuwua' to lompe'.


Ɩ́ taa pɛɛkɩ sɩ ɩ́ ŋmakələɣɩ mpa pə cɛla-mɛ sɩ ɩ́ feŋiɣi pa tɔɔ tɔ. Ama ɩ́ wɛɛ mpa kaləkʋ ka nyənəɣəna na kʋ lakɩ tɔ. 	 Neo' wo'o-koi mpoparentai-ra to rasarumaka-kokoi toera hewa topoparenta mpoparentai ntodea-na. Agina koi' jadi' tonco hi hira'.


Nyá yelina na Feesuɣu Naŋŋtʋ tʋ nyá təmlɛ tʋ ta lɔŋcɛ Tafiiti nɔɣɔ taa kɛ́ tɔm na ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ piitimnaa cʋka pə taa na kalampaanɩ kɛ́ mpʋ? Pepe tɔɔ kɛ́ yəlaa ná paasəna nɔɔhɛɛ tɛɛ kuuu kɛ yem kɛ́ mpʋ? 	 Iko to mpopolibu' ntu'a-kai owi, Magau' Daud. Apa' Daud batua-nu, pai' bula-na nakuasai Inoha' Tomoroli', lolita-na mpolowa ami' -mi pe'ewa hawe'ea tauna mpo'ewa Pue' Yesus. Na'uli' hewa toi: `Napa-di pai' moroe rahi-ra tauna to bela-ra to Yahudi-e? Pai' napa wo'o-di pai' ntodea mohawa' doko' mpo'ewa Pue' Ala? Uma ria tuju-na hawa' -ra toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa məlaa na pá heeli lɛlaa, na pɛlɛ tɔtɔ pa ta mʋ-tɩ. 	 Ponculi' -rami to rodua toera mpo'uli' -raka doo-ra kampohilo-ra Yesus. Aga uma wo'o raparasaya.


Ḿpʋ́ɣʋ́ mpi Yesu lapa mpʋ tɔ pə tɔm ya Yuta tɛtʋ təna, na pə cɔlɔ tɛtʋnaa təna taa. 	 Kareba toe molele hobo' hi tana' Yudea pai' ntololikia-na.


Waatʋ wei Sɔɔlɩ tala Yosalɛm tɔ ɩ lʋpa sɩ ɩ sʋʋkɩ Tacaa təŋlaa hɛkʋ. Ama pɛlɛ pa nyamna-ɩ. Pə taɣa pʋlʋ, pa taa tɛ pa taa sɩ ɩ pəsa Tacaa təŋlʋ kɛ kʋpam. 	 Nculii' -imi Saulus hilou hi Yerusalem. Karata-na hi ria, doko' napobale-miraka topetuku' Yesus, aga rapoka'eka' -i, apa' ko'ia rapangalai' kametuku' -na mpu'u-mi hi Yesus.


Taa liɣilina mpi Ɩsɔ Feesuɣu yelaa na pə lapʋ saa-ŋ tɔ, mpi paa nawa na pá yɔɣɔtɩ na Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsaa tənɩ nyá tɔɔ kɛ́ niŋ tɔ. 	 Neo' -ko lempe' mpobago bago-nu tetu, ntuku' pakulea' to nawai' -koko Inoha' Tomoroli'. Nawai' -ko pakulea' tetu nto'u tauna mpoparata Lolita Alata'ala mpoparesai' -ko, pai' pangkeni agama mpodampa pale-ra hi tanuana' -nu mpo'ongko' -ko jadi' pangkeni agama.


Yesu sɛɛlaa nyʋɣʋ nyə́ma mpa pa feŋiɣi Yesu sɛɛlaa tɔɔ kɛ́ teu tɔ pə mʋna pɛlɛ pa kʋfɛlʋɣʋ ɩ́ tɛɛ lɛlaa nyəŋkʋ kɛ tɔm naalɛɣɛ. Ɩlɛna pə́ tɩɩ kələna mpa pa sɔpa nyʋɣʋ na waasʋ lapʋ na sɛɣɛsʋɣʋ tɔ. 	 Pangkeni agama to lompe' pompakeni-ra, toto-na lia-ra rawai' gaji' rongkani lau kawori' -na ngkai tau ntani' -na, peliu-liu-nami pangkeni to metudui' pai' mpoparata Lolita Pue'.


Tacaa sɔɔla ɩ Pəyaɣa na ɩ́ tʋ pə tənaɣa ka niŋ taa. 	 Alata'ala to Tuama mpoka'ahi' Ana' -na, pai' nawai' -imi hawe'ea kuasa-na.


Tənaɣa samaa kɛ sɔsɔm təŋa-ɩ na ɩ́ waa pa kʋtɔməŋ. 	 Wori' tauna mpotuku' -i, pai' to peda' napaka'uri'.


Ye pə tala Hʋʋlɛ wule Ninifi nyə́ma ká kʋ kʋfalaŋ yəlaa panɛ pa tɔm. Pə taɣa pʋlʋ, kʋyaŋku pɛlɛ pa nɩɩ Yonaasɩ waasʋ tɔ pa yela pa ɩsaɣatʋ kɛ kpakpaa kɛ́. Pəyele pʋlʋpʋ wɛ cənɛ na pə́ tɛɛ Yonaasɩ ɩnɩ. 	 Hi Eo Kiama mpai', pue' ngata Niniwe rapotuwu' nculii' hangkaa-ngkania hante koi' to tuwu' tempo toi, pai' -ra mpotudo' sala' -ni. Apa' hira', medea-ramo-rana ngkai jeko' -ra kampo'epe-ra pololita nabi Yunus. Hiaa' ria-mi hi laintongo' -ni to meliu kabohe tuwu' -na ngkai nabi Yunus, aga uma oa' nipangala' lolita-na.


Ama ye pa yaa-ŋ tɔɣɔʋ, ń talaa, caɣana waalɩ tɔɔ. Ɩlɛ wei ɩ yaa-mɛɣɛ tɔɣɔʋ tɔ ye ɩ kɔma ɩ́lɛ́ ɩ ká tɔna-ŋ sɩ: Apaŋ nyá, tuusina cənɛ tɔɔ na ń caɣa təcaɣalɛ kʋpantɛ. Saa ɩnɩ pa tʋ-ŋ teeli kɛ nyá na pa təna mpa ɩ́ caɣa ḿpʋ́ɣʋ́ tɔɣɔʋ tɔ pa ɩsɛntaa kɛ́. 	 Jadi', ane rakio' -ko hilou hi posusaa', agina mohura-ko hi kadingkia' -na, bona pue' tomi mpai' mpo'uli' -koko: `Bale, mai-ta mohura hi pohuraa to lompe' toe mai.' Ane hewa toe, rabila' lau-moko hi mata ntodea.


Pɩɩsɩ nsi sɩ tɛɛwa tɔ sɩ taa Ɩsɔ ɩnɩ ɩ yelaa sɩ paa yəlaa mpa pá təŋ mpaaŋ wei pa nɔkaa tɔ. 	 Owi Pue' Ala mpelele' tauna humalili' dunia' mpotuku' konoa-ra moto.


Na pá pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Ntɔŋ mə pəyaɣa kɛ ɩnɛ ɩnəɣɩ təkpem na? Pə́cɔ́ ɩ́ tɔŋ sɩ ɩ́ lʋla-ɩ na yʋlʋmtʋ yɛɛ? Tɔʋ, ɩlɛ ɩsənaɣa pə lapa na ɩ́ naakɩ pənɛ? 	 pai' rapompekunei': "Ha makono mpu'u tauna toii ana' -ni, to ni'uli' wero ngkai lomo' kaputu-nae? Hiaa' beiwa pai' alaa-na pehilo-i?"


Tənaɣa Yesu kpaɣa potopotonaa kakpasɩ na tiina naalɛ ɩnɩ, na ɩ́ teki ɩ ɩsɛ na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ na təmlɛ. Ɩlɛna ɩ́ faɣa-wɛ na ɩ́ cɛla ɩ ɩfalaa sɩ pá tala samaa ɩnɩ. 	 Mohura-ra omea, na'ala' -mi Yesus roti to lima meha' pai' uru to rongkaju, pai' -i ngkongoa' hi langi' mosampaya. Oti toe napihe-pihe-mi roti pai' nabibe' -bibe' bau', pai' nawai' -raka ana'guru-na bona rabagi hi ntodea.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ sʋʋ pa təkotile ntɛ tə taa ɩsɩɩ ɩ tɩɩ lakɩ tɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyɛɛŋ kʋhɛɛsəŋ tooso, ɩ́ na mpa paa wɛ təna tɔ pa caɣaa na pá paasəna Ɩsɔ Tɔm tɔɔ kɛ́ hɔm. 	 Jadi', kahilou-na wo'o-mi Paulus hi tomi posampayaa toe hewa kabiasaa-na, pai' momewai' ngkalolita hante tauna to morumpu hi retu. Tolu mingku mometuku', hewa toe oa' pobago Paulus hi Eo Sabat.


Ye mpʋ ɩlɛ ɩ́ la laakalɩ na mə tɔntɛ kɛ teu, ɩ́ taa tɔ ɩsɩɩ kʋmɛlɛməŋ, ama ɩ́ tɔ ɩsɩɩ ləmaɣasɛɛ nyə́ma. 	 Toe pai' kana tapelompehi po'ingku-ta: neo' hewa tauna to wojo, agina mo'ingku-ta hewa tauna to monoto nono-ra.


Alʋ ɩnɩ ɩ tɔɣɔla wontu kʋpampantʋ nti tə sɛɛwa tɔ, na wontu nti tə sɛɛwa təkeŋkeŋ tɔ, na ɩ tʋ wʋla na liɣitee pɛɛ lɩɩtʋ kʋpantʋ, pə tɩɩ fɛɩ. Na ɩ́ tɔka ɩ niŋ taa kɛ́ wʋla kɔpʋ na ɩ́ suna acaalətʋ. Asilima nna ɩ ka lapa tɔ a ɩsaɣatʋ ntɛ́. 	 Ane tobine toei-e, pohea-na paka' to rapenasa: baju-na molei jore' pai' mo'awu mpomara-ntaipa, rarampai hante bulawa pai' mutiara pai' watu to masuli' oli-na. Mpokakamu-i hameha' sangkiri' bulawa to ihia' hante ininu to rapetagii apa' dada'a pai' merungkui. Ininu toe mpobatuai gau' -na to me'eai' pai' to uma tumotoa toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ waatʋ wei pə wʋsa fem na səkpɛtʋɣʋ wɛɛ tɔ, Yesu lɩɩwa na ɩ́ polo timpi yəlaa fɛɩ tɔ na ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ. 	 Kamepulo-na parabaja-pidi, memata-imi Yesus pai' -i malai ngkai ngata hilou hi kawaoa' -na, lou mosampaya.


Tənaɣa kʋmataŋ polaa na ɩ́ pɔɔsɩ Pɔɔlɩ sɩ: N kɛ́ Lom tʋ yaa, heeli-m. Tənaɣa Pɔɔlɩ cɔ-ɩ sɩ: Mm. 	 Oti toe, kapala' tantara hilou hi Paulus pai' mpekune' -i: "Uli' -ka, ba makono mpu'u-ko warga negara Poparenta Roma?" Na'uli' Paulus: "Makono mpu'u-di."


Tənaɣa Yuta nyə́ma tama-ɩ kotaɣa na pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Ye tampana nyaɣalɛ Mesii, pəlee kɛ́ n ka heeli-tʋ təfoo na tə hɛɛsɩ liɣiliɣi ɩnɛ? 	 Topoparenta to Yahudi mpotipuhi Yesus pai' ra'uli' -ki: "Napa pai' nupelele' oa' -kai ingu', uma oa' nupakalonto' kahema-nue? Ane bongko Magau' Topetolo' mpu'u-kole, uli' pakalonto' lau-mi."


Wulee mə taa awe pəyaɣa sələma-ɩ kakalaɣa na ɩ́ kpaɣa pəlɛ na ɩ́ cɛlɛ-kɛ? 	 "Ha ria-koi to mpowai' watu hi ana' -ni ane ana' -ni mperapi' koni' -e?


Paa na mpʋ pa tɔm ta kaa. 	 Hiaa' posabi' -ra toe, uma wo'o-wadi hibalia.


Pa tʋɣɩ-tʋɣʋ kʋnyɔŋ, ama Ɩsɔ ɩ́lɛ́ ɩ ta lɔ-tʋ. Pa huɣi-tʋɣʋ atɛ, ama paa na mpʋ pa ta kʋ-tʋ. 	 Rasesa' -kai, aga Pue' uma mpopalahii-kai. Rapao' -kai alaa-kai padungka-dungka, aga uma-kai mate.


Maa pəsɩ mə Caa, na mɩ́ɩ́ pəsɩ ma pəyalaa na ma pɛɛlaa. Tacaa toma təna tʋ yɔɣɔtəna mpʋ. 	 "Aku' -mi nipotuama, pai' koi' kupo'ana'." Wae-mi ponguli' Pue', to meliu kabaraka' -na ngkai hawe'ea to ria.


Pa piŋuɣu yʋlʋ tɔ, tɔnʋɣʋ kʋnɛɣɛ pa piŋ. Ama pɩɩ kɔɔ na yʋlʋ fe səm taa tɔ tɔnʋɣʋ ŋku ɩ ká lɩɩna tɔ kʋ kɛ́ ŋku Feesuɣu tɩ tɔɣɔ. Pə taɣa pʋlʋ, tɔnʋɣʋ kʋnɛ kʋ wɛɛtʋ wɛɛ kɛ́ na tɔnʋɣʋ ŋku Feesuɣu tɩ tɔ kʋlɛ kʋ wɛɛtʋ náá wɛɛ. 	 To ratana, woto-ta to natao tuwu' hi dunia' toi. Aga ane rapotuwu' nculii' -ta-damo mpai', rabalii' woto-ta jadi' woto to natao mo'oha' hi suruga sabana baraka' Inoha' Tomoroli'. Woto-ta tempo toi, woto to natao mo'oha' hi dunia'. Woto-ta hi eo mpeno, woto to natao mo'oha' hi suruga.


Pɔɔlɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna Falisanaa na Satusee nyə́ma pa sʋʋ yoou kɛ pa taa pa tike, ɩlɛna kotuɣu faɣa tɔm naalɛ. 	 Kara'epe-na toe, momehono' -ramo to Parisi pai' to Saduki, alaa-na uma-rapa hintuwu'.


Yakɔpʋ ná lʋla Yosɛɛfʋ wei ɩ kɛ́ Malɩ paalʋ tɔ, na Malɩ ɩnɩ ɩ lʋləna Yesu wei pa yaa sɩ Mesii tɔ. 	 Yakub mpobubu Yusuf tomane-na Maria.


Mpa pa yɔɔləɣəna tɔɔ nyəm na pá caa yəlaa ɩ́ sa-wɛ tɔ mpɛ pa caana sɩ pá caalɩ-mɛ na ɩ́ pɛlɩ. Ɩlɛ paa caa sɩ pá tʋ-wɛɣɛ kʋnyɔməŋ kɛ Kilisiti səm tesika tɔm tɔɔ tɔɣɔ. 	 Guru to mpokeni tudui' to boa' tetura ria mpotuku' ada to kahiloa hi mali-na-wadi, apa' doko' mpope'une' -ra hi doo. Toe pai' ra'uli' kana ratini' -koi ntuku' Atura Musa. Patuju-ra bona neo' -ra mpai' rabalinai' to Yahudi. Me'eka' -ra ane mepangala' -ra hi Kristus to mate raparika' pai' uma-ra mpotuku' ada toe, to Yahudi mpobalinai' -ra.


Wei ɩ kiŋ pa kaa na kawaliya nakəlɩ tɔ ɩnɩ ɩ ká tɔɣɔna Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔntʋ. Alʋ kʋlʋm kɛ pʋntʋ ɩnɩ ɩ ká wɛɛna. Na ɩ piya ká la Ɩsɔ sɛɛlaa, sɩ taa wɛɛ piya nsi yəlaa tɔŋ sɩ sɩ kɛ yem yem lataa sɩɩ nɩɩkəna yəlaa tɔ. 	 Ane tauna to jadi' pangkeni agama, kana tauna to uma kasalaia' gau' -ra, to motobinei hadua-wadi, ana' -ra kana mepangala' wo'o hi Kristus, pai' bela-ra ana' to rakahangai' to sapa pai' to mekahia'.


Ɩ́ tɛma mə taa na Ɩsɔ tɔ, tənɛ ɩnɩ tə nyʋɣʋ tɔɔ maɣamaɣa kɛ ɩ́ ká huli teu na ɩ́ tɔkɩ yaasi kʋpaŋ. Yaasi kʋpaŋ waalɩ ɩlɛna ɩ́ pɛɛkɩ nyəm. 	 Jadi', apa' lawi' wae-mi petulungi-na hi koi' -e ompi', huduwukui mpu'u-koi mpodonihii pepangala' -ni hante kehi to lompe'. Pai' kehi-ni to lompe' toe nidonihii wo'o hante kanotoa nono.


Wei ɩ wɛna tɔɣɔ paa ha. Paa lɛɛkɩ wei ɩ fɛɩna tɔɣɔ pəciimaɣa wei ɩ wɛna tɔ. 	 Tauna to mpotarima Lolita Alata'ala, ranotohi nono-ra bona kawoo-woria' to ra'inca. Aga tauna to uma dota mpotarima Lolita Alata'ala, nau' ria hangkedi' to ra'inca, ra'alai' lau-ra."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma cɔ-wɛ sɩ: Pə fɛɩ sɩ Lom nyə́ma ɩ́ yele na pá kʋ yʋlʋ kɛ yem na ɩ́ na mpa pa lapa tɔm tɔ pá tá səŋ na pá kaalɩ pa tɔm na pá nɩɩ. 	 Kutompoi' -ra: ntuku' atura to Roma, tauna to rapakilu uma ma'ala hangaa ratonu hi bali' -na ane ko'ia-i rapopohirua' hante bali' -na, pai' ko'ia-i rapalogai mpo'uli' noa' -na.


Pə kpaɣa hatoo kʋyaŋku tɔ, ɩ́ na Tacaa təŋlaa kɛ tam kɛ́, na ɩ́ cɔɔkɩ Yosalɛm taa kɛ́ ɩsəna mpi ɩ sɔɔlaa tɔ, na ɩ́ lakɩ Tacaa waasʋ, ɩɩ nyaŋna pʋlʋ. 	 Ngkai ree, hampodooa-ramo Saulus hante topetuku' Yesus hi Yerusalem, pai' modao' -i hobo' ngata mpoparata kareba Pue' Yesus hante uma ria kakoroa' -na.


Ɩ ká wɛɛ wei ɩ nyɔɔna Ɩsɔ Tɔm maɣamaɣa təkpaŋkpaŋkpa kɛ teitei ɩsɩɩ paa sɛɣɛsa-ɩ tɔ, ɩlɛna ɩ́ pəsɩ na ɩ́ sɛɣɛsɩ lɛlaa kɛ sɛɣɛsəŋ kʋpaŋ wei ɩ waasəɣɩ yəlaa tɔ na ɩ́ tasa-wɛɣɛ tɔm. Pə kaasa kpɛɛsəlaa pɔpɔtʋnaa mpa pɛlɛ tɔ, ɩ́ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ ɩsəna mpi pa toolaa tɔ. 	 Kana moroho pongkakamu-ra tudui' to tapangala', hewa to oti-mi ratudui' -taka, bona ra'inca mpotudui' tauna tudui' to makono pai' mpo'apui nono-ra, pai' ra'inca wo'o mpokamaro-ra to mposapuaka tudui' -ta.


Tənaɣa Yutaasɩ kpətəna Yesu kɛ kpakpaa na ɩ́ sɛɛ-ɩ sɩ: Fɔɔ Tacaa. Ɩlɛna ɩ́ waɣalɩ-ɩ. 	 Jadi', karata-ra hi ree, kahilou-nami Yudas mpohirua' -ki Yesus, na'uli': "Wori' tabe, Guru!" pai' na'eki-i ntuku' ada-ra to Yahudi.


Yohaanɩ ka yɔɣɔta ɩ tɔm na ɩ́ kpaalɩ sɩ: Ɩ tɔm kɛ maa yɔɣɔtaa, sɩ ma waalɩ nɔɣɔlʋ ká tɛ na ɩ́ kɔɔ, ɩlɛ ɩ kəla-m. Pə taɣa pʋlʋ, pa lʋla-m tɔ, ma maɣana-ɩ kɛ́. 	 Yohanes Topeniu' mpopo'incai ntodea kahema-na Lolita toei. Mekio' -i napesukui na'uli': "Hi'a toi-mile to ku'uli' -e wengi! Ku'uli': ria mpai' to tumai ngkabokoa' ngkai aku', aga meliu kabaraka' -na ngkai aku'. Apa' kako'ia-ku putu, mpolia' ria-imi-hana."


Ɩsɔ kʋ́ Sɔtɔm na Kɔmɔɔ pa acalɛɛ tɔm, na ɩ́ wakəlɩ-yɛ na kɔkɔ. Na ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ hʋləna asaɣaa sɩ ɩsəna mpi pə wɛɛ sɩ ɩ ká la-wɛ tɔɣɔlɛ. 	 Wae wo'o Alata'ala mpohuku' pue' ngata Sodom pai' Gomora owi apa' masala' -ra, nagero ngata-ra hante apu duu' -na jadi' awu, bona pehuku' -na hi ngata toe jadi' tonco hi tauna to uma dota mengkoru hi Hi'a.


Ɩlɛna taalɛ tɔkʋlʋ cɔ-ɩ sɩ: Tacaa, tasa-kʋɣʋ yeluɣu kɛ pʋntɔ, na maa huli na má cɔɔna kʋ kite na ma tʋ hute na má ná. 	 "Na'uli' tompodoo pampa toei: `Pelele' -mi ulu tuwu' hampae toi-pi Maradika. Kukawahi-damo, pai' kutaui' tana' to morudu' ngkai mali-na.


Panɛ ɩnɩ paa polo saləka tam nyəŋ taa, na kʋpama náá polo weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ kʋ taa. 	 Napohudu Yesus lolita-na, na'uli': "Hawe'ea tauna to dada'a toera lau ratadi hi rala naraka pai' rahuku' duu' kahae-hae-na, pai' tauna to monoa' mporata katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na."


Tɔɔsɩ pa təna sɩ pə wɛɛ sɩ pá seeki tɛtʋ tɔkəlaa. Pə wɛɛ sɩ pá nɩɩkəna-wɛɣɛ. Na pa sɔɔlʋ ɩ́ pɩɩ təma kʋpana lapʋ tɔɔ. 	 Popokiwoii-ra to Kristen to hi retu-ra bona mengkoru-ra hi topoparenta pai' hi totu'a ngata. Kana ratuku' hawa' topoparenta pai' sadia mpobago hawe'ea pobago to lompe'.


Waatʋ wei yəlaa ná Yesu piti təmlɛ ńtɛ́ tɔ, pa tɔma sɩ: Tampana Yʋlʋ ɩnɛ ɩnəɣəlɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ wei ɩ tɔm paa yɔɣɔtaa sɩ ɩ ká kɔɔ antulinya taa tɔ. 	 Karahilo-na ntodea tanda mekoncehi tohe'e, momepololitai-ramo, ra'uli': "Hi'a mpu'u-mi-tawo' nabi to rajanci owi-e, to ra'uli' rata mpai' hi dunia' toi-e!"


Pa tala kʋteŋ tɔɔ, ɩlɛna pá maɣana mamala na a tɔɔ kɛ́ tiina na potopotonaa sɩ pə haŋ. 	 Kamana'u-ra hi role-na, rahilo-rawo ria-mi apu to rapobaa hi ree hante wuri to morea', pai' hi lolo apu ria uru pai' ria wo'o roti.


Mpa pa nɩɩkɩ Ɩsɔ Tɔm na pá ta cɛkəna-tɩ tɔ pa wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ mpaaʋ kpeeŋa tɛtʋ nti tə tɔɔ mətutuuna hotaa tɔ. Ɩsaɣatʋ tʋ təŋəɣɩ kpakpaa kɛ́ na ɩ́ ləsɩ tɔm nti pa nɩɩ mpʋ tɔɣɔ pa taa. 	 Hawua' to monawu' hi mata ohea mpobatuai tauna to mpo'epe moto kareba to mpo'uli' beiwa Alata'ala jadi' Magau', aga uma rapoinono. Rata anudaa' mpohagoi-ra lolita toe ngkai rala nono-ra.


Ama paa wei na ɩ looŋa kɛ́. Kilisiti kɛ pa taaləna feesuɣu kɛ pa təna pa taa, na kʋyaŋku ɩ ká kɔɔ tɔɣɔ pa təna mpa ɩ tɩ tɔ pɛlɛ paa fe. 	 Aga hore-hore pomeduncu-na: To lomo' -na tuwu' nculii', Kristus. Pai' hi karata-na nculii' hi rala dunia', lako' rapotuwu' nculii' wo'o-rada tauna to napobagia.


Maa la kɔkɔlɔ nyəmnaa kɛ hatoo ɩsɔtɔnʋɣʋ taa, na piti təma kɛ atɛ. Caləm na kɔkɔ na nyɔɔsɩ sɔsɔɔnsɩ ká nyala. 	 Kupopohiloi-koi anu mekoncehi hi langi', pai' tanda mekoncehi hi wongko dunia' wo'o. Ria mpai' raa' pai' apu pai' rangahu to bue'.


Pə lapa mpʋ sɩ pə la teitei na tɔm nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii ka yɔɣɔtaa tɔ sɩ: Haɩ, Tacaa, pa taa kʋlʋm tɩɩ mʋ tá tɔm ntɔ? Pa taa nɔɣɔlʋ tɩɩ hika Ɩsɔ toŋ ntɔ? 	 Jadi', madupa' -mi lolita nabi Yesaya owi to mpo'uli': Pue', uma hema to mpangala' kareba to kikeni. Nau' nupopohiloi-ra kabaraka' -nu, uma oa' rapangalai'."


Hatuu tɔ pə nəɣəsəna ɩsɩɩ ɩsəntɔ mə sɛɣɛsəɣəna lɛlaa, ɩlɛna mɩɩ məlɩ na ɩ́ pəsɩ ɩsɩɩ mpa paa hʋ́lɩ́ Ɩsɔ Tɔm ɩsɩɩ kpɛləməlaa tɔ. Pə tala mə mʋtʋ tɔɣɔʋ, ɩlɛna ɩ́ məlɩ na ɩ́ nyɔɔkɩ kafa kɛ tam. 	 Mahae-mokoi mpotuku' Pue' Yesus. Kakoo-kono-na tempo-namile jadi' pangkeni Lolita Pue' -koie. Tapi' lence-na, kana mekaguru oa' -pidi-koi hi tau ntani' -na, apa' ko'ia oa' ni'incai mpu'u tudui' agama Kristen ngkai lomo' -na. Bangku' tudui' to mojoli ko'ia nituku' lompe', peliu-nami mpai' tudui' to mokoro! Hewa ana'lei-pidi-koi: ko'ia nikulei' mpokoni' koni' to mokara, ntii' -pidi to nikule' -na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yoolaa caŋa təna, na pa sɔsɔ, na Yuta nyə́ma filisinaa pa kpa Yesu na pá hɔkɔ-ɩ. 	 Ngkai ree, tantara to Roma hante tadulako-ra, pai' topojaga to Yahudi mpohoko' Yesus, rahoo',


Ama ye ɩɩ hʋləɣɩ mə tɔɣɔntəlɛnaa kɛ suulu kɛ timpi timpi pa wakələɣəna-mɛ tɔ, mə Caa kaa hʋ́lɩ́-mɛɣɛ suulu tɔtɔ. 	 Aga ane uma ta'ampungi doo to masala' hi kita', wae wo'o Tuama-ta to hi rala suruga, uma-ta na'ampungi.


Pa ɩsɛntɔɔ ɩ́ nyala təkpam, pá taa tasa naʋ. Pá saləməɣəna wahala kɛ tam. 	 Pakabengi pekiri-ra, bona neo' ra'incai ohea to makono. Pakasusa' -ra, bona bungku' -ra mpokolo kasusaa' -ra toe."