Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ tasa Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma kɛ tɔm paɣalɛ kɛ heeluɣu tɔtɔ, nti tɩɩ səna-wɛ na tə sɔɔsɩ-wɛɣɛ apalʋtʋ tɔ. Səsɩ, ɩ́ ləsɩ mə təɣɩ yəlaa letaa panɛ pa taa na ɩ́ tʋlɩ-tɩ. 	 Wori' nyala-pi lolita-na Petrus hi ntodea, naparesai' -ra pai' napopo'ingai' -ra, na'uli': "Medea-mokoi! Neo' -pi nituku' tauna to dada'a to tuwu' tempo toi, bona neo' -koi narata pehuku' Alata'ala to mporumpa' -ra mpai'!"


Tɔʋ, ɩ́ cáálɩ́ mə tɩ na ɩ́ tɔɣɔ tɔɣɔnaɣa na ɩ́ hiki weesiŋ. Pə kaa cətəlɩ mə taa nɔɣɔlʋɣʋ cətəlʋɣʋ maɣamaɣa. 	 Jadi', toe pai' ku'uli' -kokoi, ngkoni' kampa' hangkedi', bona moroho-wakoi. Apa' uma moto-koi moapa-apa."


Tacaa Ɩsɔ na tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti pá la-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ na pá ha-mɛɣɛ alaafəya. 	 Wori' tabe: mekakae-a hi Alata'ala Tuama-ta pai' hi Pue' Yesus Kristus, bona nagane' -koi ngkai kabula rala-na pai' nawai' -koi kalompea' tuwu'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa tɔma sɩ: Ɩ́ nawaa, tə wɩɩ ɩ tɔm ntɛ́. Samaa təna pəsəna ɩ tɔɔ kɛlɛ fa. 	 Momepololitai-ramo to Parisi, ra'uli': "Madagi-tamo toi-e! Hilo-dile, hawe'ea tauna hi dunia' mpotuku' -i."


Pə waalɩ kɛ́ ɩ lɩɩ Saakɩ tɔɔ, Saakɩ tɔɔ lɩɩʋ waalɩ kɛ́ ɩ lɩɩ tillaa təna tɔɔ. 	 Oti ngkai ree, mehupa' wo'o-imi hi Yakobus, pai' hi hawe'ea suro-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə kɛɛsa ahoo hɛka, ɩlɛna pá nɩɩ pə kiisaa sɩ: Akpaɣalʋ ntɛ́, ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ səŋɩ-ɩ. 	 "Mentongo' bengi-mi, lako' ria-di tauna to mekio', ra'uli': `Etu-imi tumai topemua'! Mai-mokoi mpotomu-i.'


Tə nɩɩ Yesu yɔɣɔtaa sɩ ɩnɩ ɩ ká yɔkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ tənɛ, nte yəlaa niŋ ŋmawa tɔ. Ɩnɩ ɩ ká lɛɛtɩ kʋfatɛ nte yʋlʋ niŋ kaa ŋma tɔɣɔ kʋyɛɛŋ tooso wule. 	 "Tauna toii, ki'epe-i-kaina mpo'uli' hewa toi: `Kugero Tomi Alata'ala to nawangu manusia', pai' rala-na tolu eo kuwangu to ntani' -na, to bela manusia' mpowangu.'"


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tɔmnaa mpa Tacaa tasa-m na má caa ma heeli-mɛ tɔɣɔlɛ sɩ, ahoo nna a taa pa yelaa na pá kpa Tacaa Yesu ɩnɩ tɔɣɔ ɩ kpaɣa potopoto. 	 Apa' kutudui' moto-koi wengi napa batua-na ngkoni' pai' nginu hangkaa-ngkania mpokiwoi kamate-na Pue'. Pai' napa to kutudui' -kokoi toe, kutarima ngkai Pue' moto. Hi bengi karapobalu' -na Pue' Yesus, na'ala' -mi roti


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Mɛ, pə ha-mɛɣɛ sɩ ɩ́ nyɩ Ɩsɔ Kawulaɣa tɔm kʋŋmɛsətʋ. Ama ɩsɔnaa sɛɛʋ taa kɛ́ kpaɩ nyə́ma ná nyəŋna pə tampana. 	 Na'uli' Yesus: "Owi, Alata'ala ko'ia mpopo'incai manusia' beiwa-i mpai' jadi' Magau' hi dunia'. Aga hewa toe lau, napopo'incai-mokoi tudui' toe. Tapi' ane tauna to bela topetuku' -ku, kutudui' -ra hante lolita rapa',


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, ye ɩ ta tɔɣɔ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma tɔnʋɣʋ nantʋ, na ɩ́ ta nyɔɔ ma caləm, ɩ́ kaa hiki weesuɣu kɛ mə maɣamaɣa. 	 Toe pai' na'uli' -raka: "Makono mpu'u lolita-ku toi: Ane uma nikoni' woto-ku, Aku' Ana' Manusia', pai' uma ni'inu raa' -ku, uma-koi mporata katuwua' kao' -ni.


Pəlɛ pə waalɩ Yesu məla təyaɣa, na yəlaa tuutuuma tasa kotuɣu pə tɩɩ fɛɩ. Haləna Yesu na ɩ ɩfalaa pa ta hiki tapacaɣalɛ sɩ pá tɔɣɔ tɔɣɔʋ maɣamaɣa. 	 Oti toe, Yesus nculii' hilou hi tomi. Aga wori' wo'o-wadi tauna to tumai mpotipuhi-i, alaa-na Yesus pai' ana'guru-na uma-ra tepongkoni'.


Pɛlɛ pa talaa, ɩlɛna pá tɔ Yesu sɩ: Tacaa, tə nyəmá sɩ tampana kɛ n yɔɣɔtəɣɩ. Nn sɔɣɔməɣəna mpi yəlaa hʋʋkɩ pa taa tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, nn paasəɣəna tɔɔ, nn faɣasəɣɩ yəlaa. Ama ɩsəna mpi maɣamaɣa Ɩsɔ caa sɩ yəlaa ɩ́ la tɔ pə tampana kɛ n heeliɣi. Tɔʋ, pə wɛ mpʋ tɔ, tá mpaaʋ taa pə wɛɛ sɩ ye lampuu tə́ fɛlɩ Lom wulaʋ sɔsɔ na? Tə́ fɛlɩ yaa tə́ taa fɛlɩ? Tə caa sɩ ń heeli-tʋ. 	 Karata-ra hi Yesus, ra'uli' -ki: "Guru, ki'inca Guru tau monoa'. Metudui' -ko hante kalonto' -lonto' -na mpo'uli' napa konoa Alata'ala hi manusia'. Uma nupengkorui ba hema-hema, apa' uma-ko mpelence tauna. Toe pai' kipekune' -ko: ntuku' atura agama-ta, ba ma'ala moto-ta mpobayari paja' hi Kaisar, ba uma-di? Kana tabayari, ba uma mingki' tabayari?"


Ɩlɛna Yutaasɩ tisi, na ɩ́ sʋʋ pɛɛkʋɣʋ kɛ kʋyakʋ kʋpaŋkʋ ŋku kʋ taa ɩ ká tʋ Yesu kɛ́ pa niŋ taa na samaa ta nyɩ tɔ. 	 Na'io' -mi Yudas, pai' ngkai ree napali' loga to lompe' mpobalu' Yesus hi bali' -na hante uma ra'incai ntodea.


Ɩsɔ yɔɣɔta ɩ tɔm taa sɩ: Waatʋ wei ma lakaɣa ma kʋpantʋ tɔ ma nɩɩna-ŋ. Yapʋ kʋyakʋ wule ma səna-ŋ. Tɔʋ, pənɛntɛɣɛ pə mʋna Ɩsɔ kʋpantʋ hikuɣu. Saŋa kɛ pə pəsəɣɩ na pə́ ya yʋlʋ nyʋɣʋ. 	 Hi rala Buku Tomoroli' owi na'uli' Alata'ala hewa toi: Hi tempo to kupakatantu ku'epe pekakae-nu, Kutulungi-moko, kuhore-ko ngkai huku' jeko' -nu."


Pə waalɩ kɛ Ɩwəyaɣa kɔɔla kʋtaalətʋ liɣiti nyəntʋ, na má nɩɩ weesiŋ nyə́ma liɣiti nyəŋ tɔma sɩ: Kɔɔ. 	 Oti toe, nabongka saa' ka'opo' -na, pai' ku'epe anu tuwu' ka'opo' -na mpo'uli': "Tumai-moko!"


Ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ sɩ: Paa yaa ma təyaɣa sɩ Ɩsɔ təsələməlɛ. Ama mə pəsəna-kɛɣɛ ŋmɩɩlaa təyaɣa. 	 Na'uli' -raka: "Hi rala Buku Tomoroli' Alata'ala mpo'uli' hewa toi: `Tomi-ku mpai' rakahangai' tomi posampayaa.' Hiaa' koi' -koina, niponcawa tomi toperampaki-di!"


Caanaa mɛ mə nyəmna wei ɩ ka wɛ hatuu kancaalaɣa tɔ, pə tɔɔ kɛ́ ma ŋmaa takəlaɣa sɩ má heeliɣi-mɛ. Ɩfepiya mɛ, mə kəla Ɩsaɣaʋ tɔɣɔ ma ŋmaa takəlaɣa sɩ má heeliɣi-mɛ. 	 Tuama-tuama, ku'uki' -kokoi sura tohe'i, apa' ni'inca-imi to ria ngkai lomo' -na. Kabilasa-kabilasa, toronaa-toronaa, ku'uki' -kokoi sura tohe'i, apa' nidagi-imi anudaa'.


Mpɛ pa hʋʋna-təɣɩ pa maɣamaɣa, ama tampana pə tɩɩ wɛɛ sɩ pá la ḿpʋ́ɣʋ́ kʋnyɔntʋnaa mpɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yosalɛm Yuta nyə́ma mpa pa mʋ Tacaa tɔm tɔ, paa yelaa na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pá hiki pa Ɩsɔ sɛɛʋ kʋpantʋ tɔ, pə wɛɛ sɩ pənɛntɛ pɛlɛ pá cosi pa wɛnaʋ taa maɣamaɣa na pá lɛɛtɩ-wɛ. 	 Hawa' -ra toe rababehi ngkai kagoe' nono-ra. Hiaa' toto-na lia-midi hira' mpotulungi doo-ra to Yahudi toe-e, apa' ngkai to Yahudi toera pai' alaa-na tauna to bela-ra to Yahudi mporata pongkoni' kao' -ra. Jadi', toto-na lia ane tauna to bela-ra to Yahudi mpobagi pongkoni' wotoloka' hi doo-ra to Yahudi.


Ɩsɔ Feesuɣu kʋlʋmʋɣʋ kʋnɛ kʋ taa kʋ tike kʋ lakəna pə tənaɣa mpʋ. Kʋ yeki na paa mpi mpi pə lapʋ saa paa wei kɛ́ ŋka ŋka ɩsɩɩ kʋ nɔkaa tɔɣɔ. 	 Hawe'ea toe, Inoha' Tomoroli' to hadua toe oa' wo'o-i-wadi pue' bago. Nabagi-bagi pewai' -na hi butu-butu dua-ta ntuku' kabotu' -na Hi'a moto.


Mpi pə ləsaa sɩ yʋlʋ ɩ́ lana-wɩ na pə́ tɛ́ tɔ pə tɔɔ kɛ́ pa sɩɩ kiiŋ ɩnɛ. Yəlaa təkelekele sɩɩna kʋsɛɣɛsətʋ na kiiŋ ɩnɛ. 	 Atura to hewa toe uma mpokeni kalompea' hi kita', apa' mpokahangai' pongkoni' pai' rewa to uma tida duu' kahae-hae-na, rapake' hangkale'liu-wadi ka'omea-na oti. Atura toe mehuwu ngkai hawa' pai' tudui' manusia' -wadi.


Ma kɔma antulinya taa kɛ́ ɩsɩɩ kɔkɔ ŋka ka naa yəlaa tɔ, sɩ ye wei ɩ təŋa-m, pʋntʋ ɩ́ taa saalɩ səkpɛtʋɣʋ tɛɛ. 	 Tumai-a hi dunia' toi jadi' baja, bona hawe'ea tauna to mepangala' hi Aku' uma-pi mo'oha' hi rala kabengia-na.


Pɔɔlɩ lapa kutuluɣu kɛ haya na ɩ́ caɣa kʋ taa kɛ́ pɩɩsɩ naalɛ təcu. Na mpa pa caakaɣa-ɩ tɔ pá puki təna na pá makəna-ɩ. 	 Ngkai ree, Paulus tida hi Roma rompae kahae-na hi rala tomi to nasewa. Goe' -i mpotarima hawe'ea tauna to doko' mpencuai' -i.


na Naasɔŋ kɛ́ Aminatapɩ pəyaɣa, na Aminatapɩ kɛ́ Atamiŋ pəyaɣa, na Atamiŋ kɛ́ Alini pəyaɣa, na Alini kɛ́ Ɩsəlɔm pəyaɣa, na Ɩsəlɔm kɛ́ Falɛsɩ pəyaɣa, na Falɛsɩ kɛ́ Yuta pəyaɣa, 	 Nahason ana' Aminadab, Aminadab ana' Admin, Admin ana' Arni, Arni ana' Hezron, Hezron ana' Peres, Peres ana' Yehuda,


Yʋlʋ wei ɩɩ paasəɣəna ɩ lʋlʋɣʋ nyə́ma na pə́ tɩɩ kələna ɩ maɣamaɣa ɩ təyaɣa tɔ pʋntʋ kisa Ɩsɔ sɛɛʋ kɛ́, na ma ta nyɩ Ɩsɔ lapa-ɩ na sana. 	 Apa' ane ria tauna to mpo'uli' mepangala' -i hi Alata'ala, tapi' uma-i mpewili' totu'a-na pai' tauna to hi rala tomi-na moto, kehi-na toe mposapuaka pepangala' -na, meliu kada'a-na ngkai tauna to uma mepangala' hi Alata'ala.


Kumlee hiu na liɣiti ka cɔɔna kumte ńtɛ́, na sɔsaa hiu na liɣiti caɣa a tɔɔ, na pá suu wontu kʋhʋlʋmtʋ na pá tema wʋla nteniŋ. 	 Ntololikia Pohuraa tohe'e, ria rompulu' opo' pohuraa ntani' -na. Pohuraa toe rapohurai rompulu' opo' totu'a to moheai bula pai' mosongkoi songko bulawa.


Ɩlɛna Pɔɔlɩ yaa yoolaa sɔsaa taa nɔɣɔlʋ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Pona pu ɩfepu ɩnɛɣɛ yoolaa kʋmataŋ kiŋ, ɩ caa ɩ heeli-ɩ natəlɩ. 	 Ngkai ree, Paulus mpokio' hadua tadulako pai' na'uli' -ki: "Po'ema' ana' toii hilou hi kapala'. Ria anu naparata."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa naanʋwa na kʋlʋm ɩnɩ pa kʋlaa na pá polo Kalilee pulaɣa ŋka Yesu ka kɛɛsa-wɛ tɔ ka tɔɔ. 	 Ana'guru-na Yesus to hampulu' hadua toera hilou hi tana' Galilea, hi bulu' to natudo' ami' -raka Yesus.


Tillaa tɛma sələmʋɣʋ, ɩlɛna lonte nte tə taa paa kotaa tɔ tə́ sele. Ḿpʋ́ɣʋ́ Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ kʋləna pa təna. Ɩlɛna pá sʋʋ Ɩsɔ Tɔm heeluɣu na paa nyaŋna pʋlʋ. 	 Ka'oti-ra mosampaya hewa toe, kamoduja-nami tomi porumpua-ra, pai' hawe'ea-ra nakuasai Inoha' Tomoroli'. Ngkai ree, daho' mpu'u-ramo mpoparata Lolita Alata'ala hi ntodea.


Ama tə hʋ́lə́ɣɩ́ pə təna pə taa kɛ́ sɩ tə kɛ́ Ɩsɔ təmlɛ nyə́ma. Pə tɔɔ kɛ́ tə caɣana suulu kɛ sɔsɔm na tə́ tɔkɩ kʋnyɔməŋ na tə́ wɛ ɩsənyəŋlɛ na laŋwakəllɛ sɔsɔɔlɛ taa. 	 Hi butu nyala-na, kibabehi oa' po'ingku to lompe', bona monoto katopobago-na Alata'ala-kai. Tari-kai hi rala wori' nyala kapedaa', kaparia pai' kasusaa'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ waatʋ wei pə tapa sɩ Yosɛɛfʋ na Malɩ pá kɔtɩ pa tɩ taɣanʋɣʋ tɔɔ ɩsɩɩ paa kɛɛsʋɣʋ Moisi kʋsəsɩɩɩtʋ taa tɔ, pa pona pəyaɣa kɛ Yosalɛm sɩ pa hʋ́lɩ́-kɛɣɛ Tacaa. 	 Oti toe, rata-mi tempo-na Yusuf pai' Maria kana mpobabehi ada ka'oti-na mo'ana', ntuku' Atura Pue' to na'uki' Musa. Nto'u toe, ana'lei-ra toe rakeni hilou hi Yerusalem bona ratonu hi Pue',


Mpʋ tɔ tə́ taa paasəna tom ɩsɩɩ lɛlaa lakʋɣʋ tɔ. Ama tə́ caɣana tá ɩsɛ na tə́ feŋ na tə́ lakɩ pə təna na laakalɩ. 	 Jadi', mo'inga' -inga' -ta pai' mpakanoto nono-ta. Neo' -ta leta' hewa tauna to hi rala kabengia-na-pidi.


Ama ɩ ta nyəmɩ-ɩ haləna ɩ́ tɛ pəyaɣa lʋlʋɣʋ. Na Yosɛɛfʋ yaa-kɛ sɩ Yesu. 	 Aga ko'ia-ra hampoturua, duu' -na Maria mo'ana'. Kaputu-na ana' toei, Yusuf mpohanga' -i Yesus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-ɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ n pɔɔsəɣɩ-m kʋpantʋ tɔɔ? Yʋlʋ kʋlʋm təkoŋ kɛna kʋpaŋ. Ye n caa sɩ ń hiki weesuɣu, təŋ mpi pa kɛɛsa kʋsəsɩɩtʋ taa tɔ. 	 Na'uli' Yesus: "Napa pai' nupekune' -a beiwa kehi to lompe' -e? Uma ria ntani' -na to lompe', hadua Alata'ala-wadi. Ane doko' mporata katuwua' to lompe' -ko, tuku' -mi parenta Alata'ala."


Yomaa, mɩɩ nɩɩkəna mə caanaa mpa pa tɔka-mɛɣɛ antulinya taa cənɛ tɔɣɔ pə təna pə taa. Ɩ́ taa seeki-wɛɣɛ waatʋ wei pa wɛɛkɩ tɔ tike sɩ pə́ la-wɛɣɛ leleŋ. Ama ɩ́ nɩɩna-wɛ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ kɛ seu mpi ɩ́ seeki Tacaa tɔ pə tɔɔ. 	 Ompi' -ompi' to tuwu' batua, tuku' hawe'ea hawa' maradika-ni to hi dunia' toi. Neo' nituku' hawa' -ra nto'u-ni rahilo-wadi apa' kadoko' -ni ra'une' -wadi. Tuku' hawa' -ra ngkai kabula nono-ni, hewa pengkoru-ni hi Pue'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ɩ́ kɔɔ na ɩ́ ləsɩ sɔntɔ. Ama Yesu ɩfalaa taa nɔɣɔlʋ ta nɔkɩ-ɩ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Aweɣe-ɩ? Pa nyəma-ɩ sɩ Tacaa tɔ pə tɔɔ. 	 Na'uli' Yesus: "Mai-tamo moduhu." Uma ria haduaa ana'guru to daho' mpekune' -i: "Hema-ko?" apa' monoto-mi hi nono-ra Kahi'a-na mpu'u-mi Pue'.


Saa ɩnəɣɩ mpʋ tɔ na kpɩɩlʋɣʋ náá tɛma pote kɛ pooluŋ kɛ lʋm hɛkʋ taa na lʋm hola taŋ-kʋ. Mpi tɔ, heelim makɩ tuluŋa kɛ́ na pə́ mələɣəna-wɛ na waalɩ waalɩ. 	 Hiaa' ana'guru-nae we'i, hi laintongo' rano-ramo, molaa-mi ngkai role-na. Bingko-bingko-na sakaya-ra nakeni balumpa, apa' ngolu' mewui tono' ngkai nyanyoa sakaya-ra.


Yesu tɔŋna ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna alʋ nɔɣɔlʋ ɩ yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsaɣa kɛ samaa taa sɩ: Pʋwɛ nyá too wei ɩ lʋla-ŋ na ń mʋsɩ-ɩ tɔ, ɩ nyʋleleŋ wɛ sɔɣɔntʋ. 	 Bula-na Yesus mololita, hadua tobine hi laintongo' ntodea mpo'uli' mpesukui: "Morasi' mpu'u-i-hana tobine to mpo'ote pai' to mpentii' -ko!"


Ma sələmʋɣʋ ntɛ́ sɩ, pa təna pá kpɛntɩ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa. Haɩ, Tacaa, tá na-wɛ tə́ kpɛntɩ kʋlʋm ɩsɩɩ ma na-ŋ tə kpɛntʋɣʋ təmammam tɔ. Pá kpɛntɩ kʋlʋm, ɩlɛna antulinya ná sɩ nyá tilina-m. 	 Pomperapia' -ku, bona hawe'ea-ra hanono lau. Hewa Mama hintuwu' hante Aku', pai' Aku' hante Mama, kuperapi' bona hira' wo'o hintuwu' hante Kita'. Bona hawe'ea tauna mpangala' ka'Iko-na to mposuro-a.


na Yohaanɩ yɔɣɔtɩ-ɩ sɩ: Pə ta mʋna sɩ ń la Helɔtiyatɩ kɛ alʋ. 	 Hewa toi tutura kamate-na Yohanes Topeniu'. Magau' Herodes mpo'ago Herodias, tobine ompi' -na moto to rahanga' Filipus. Wori' ngkani Yohanes mpokamaro Herodes ngkai gau' -na toe, na'uli' -ki: "Uma-ko ma'ala mpotobine tobine tetui! Gau' -nu tetu mpotiboki Atura Musa!" Ngkai ree, Herodes mpopahawa' tantara-na mpohoko' Yohanes. Rahoko' mpu'u-imi, rahoo', pai' -i ratarungku'.


Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pɔpɔtʋnaa ká lɩɩ paɣalɛ na pá tolisi yəlaa kɛ sɔsɔm. 	 Pai' mehupa' wo'o wori' nabi boa' to mpobagiu wori' tauna.


Ɩ́ tʋɣʋna sɔsaa mpa yəlaa sɩɩwa tɔɣɔ Tacaa tɔɔ, paa Lom wulaʋ sɔsɔ wei ɩ tɩ pə təna tɔ. 	 Kana mengkoru-ta hi hawe'ea topoparenta to rapakatantu manusia', apa' toe-mi konoa Pue'. Mengkoru hi magau' bohe, apa' lawi' hi'a-mi to hi wongko-na mpu'u.


Yuta nyə́ma pɛɛkaɣa-ɩ acima wɛɛ taa, na pá tɔŋna təmaɣa pɔɔsʋɣʋ sɩ: Ɩlɛ leɣe ɩ wɛɛ? 	 Hi posusaa' toe, topoparenta to Yahudi ntora mpopali' -i, ra'uli': "Hiapa-imidi Yesus-e?"


Tənaɣa ɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ntiɣi Moisi ka heela-mɛ sɩ ɩ́ la? 	 Na'uli' Yesus: "Napa parenta to nawai' -kokoi nabi Musa?"


Mpa tá tá təna tɩɩ wɛ kpɩɩlʋɣʋ taa tɔ tɩɩ wɛ yəlaa pee ŋmʋnʋɣʋ na nɩɩtoso na naanʋwa na naatoso (276). 	 Hawe'ea tauna ihi' kapal toe, ro'atu pitu mpulu' ono.


Waasɩ nyá tɩ ɩlɛ. Lɩɩ tesika tɔɔ na ń tii ɩlɛ. 	 Ane wae-di, tulungi moto-mi woto-nu! Mana'u-moko ngkai kaju parika' tetu!"


Na Yesu tɔ-wɛ sɩ: Ma pɔɔsəɣɩ-mɛ sɩ tá mpaaʋ taa, kʋpantʋ kɛ pə mʋna pá la kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule yaa ɩsaɣatʋ? Paa waasɩ yaa paa kʋ? 	 Ngkai ree, na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Kupekune' -koi ulu. Ntuku' atura agama-ta, to'uma to ma'ala tababehi hi Eo Sabat: mpobabehi to lompe' -di ba to dada'a? Mpotulungi doo ba mpatehi doo?"


Ma yela ma kpaɩ kɛ Kaləpusɩ tɛɣɛ Tʋlʋwasɩ, ye n kɔŋ ɩlɛ n kpɛŋna na ń kɔna. Kpɛŋna tɔtɔɣɔ ma takəlasɩ, na nsi ma tɩɩ kəla nyɩɩlʋɣʋ tɔɣɔlɛ tɔnəŋ nyənsɩ. 	 Kuperapi' wo'o bona nukeni-ka-kuwo baju lengi' -ku, to kubahaka hi ngata Troas hi tomi Karpus. Keni wo'o buku-ku to hi retu. To kuparaluu mpu'u, buku to rababehi ngkai kuliba.


Pa kpɛŋna ɩ́ na ŋmɩɩlaa kɛ naalɛ na pá ka-wɛɣɛ səm tesikasɩ tɔɔ, lɛlʋ kɛ ɩ ntɔɣɔŋ tɔɔ, lɛlʋ kɛ ɩ mpətəŋ tɔɔ. 	 Ria wo'o rodua toperampaki raparika' dohe-na, hadua mali ka'ana-na hadua mali ki'ii-na.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, paa na kolontunaa tɔɔ cənɛ tɔ, pə ha-m mpaaʋ kɛ teu kɛ́ sɩ má la təmlɛ sɔsɔɔlɛ. 	 Apa' hi rehe'i wori' bago to mokalaua, nau' wori' wo'o to me'ewa.


Yesu ɩfalaa tɛma tɔɣɔʋ, ɩlɛna Yesu pɔɔsɩ Simɔŋ Piyɛɛ sɩ: Yohaanɩ pəyalʋ Simɔŋ, n sɔɔla-m na pə́ kəlɩ panɛ? Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Nn Tacaa, nyá maɣamaɣa n nyəmá sɩ ma luɣu wɛ-ŋ. Tənaɣa Yesu tɔma Piyɛɛ sɩ: Paasəna ma ɩwɛɛsɩ. 	 Ka'oti-ra ngkoni', na'uli' Yesus mpo'uli' -ki Simon Petrus: "Simon ana' Yohanes, ha nupe'ahi' -a meliu ngkai doo-nu toera lau mpe'ahi' -a?" Na'uli' Petrus: "Io', nu'inca moto Pue', kakupoka'ahi' -nue." Na'uli' Yesus: "Ane wae, podoo ana' bima-ku."


Ɩlɛna pá kpaɣa pacʋntʋ na pá səŋəɣɩ-ɩ, na pá yɔɣɔtəɣəna nɔɔsɩ sɔsɔɔnsɩ sɩ: Paa wei ɩ́ tʋ Ɩsɔ kɛ́ teeli. Ɩsɔ ɩ́ wɛɛ wei ɩ kɔŋna Tacaa toŋ tɔ ɩ waalɩ. Ɩnəɣəlɛ Ɩsɛɣɛlɩ wulaʋ sɔsɔ. 	 Mpo'ala' -ra palampa, pai' hilou-ra mpotomu-i. Ntora mekio' -ra: Une' -imi Pue' Ala!" Pue' mpogane' Magau' to tumai mpokeni hanga' -na!" Pue' mpogane' Magau' to Israel!"


Yəlaa panɛ pa pʋɣʋla nyá sɔɔlʋɣʋ tɔm kɛ Yesu sɛɛlaa təna ɩsɛntaa. Haɩ, ma wiikina-ŋ sɩ ń nyənɩ Ɩsɔ na ń səna-wɛɣɛ pa mpaaʋ tɔm taa. 	 Hira' toe-mi to mpotompo'wiwi ahi' -nu hi rehe'i hi hawe'ea ompi' hampepangalaa' -ta. Wae-pi, kusarumaka-ko mpope'ongko' lompe' -ra, bona ma'ala-ra mpokaliliu pomakoa' -ra. Pope'ongko' -ra hewa to natao hi suro Alata'ala, bona goe' -i Alata'ala.


Pa piŋuɣu yʋlʋ tɔ ɩ fɛɩ teu se. Pəyele ɩ kɛ́ ɩcam kɛ́, ama pɩɩ kɔɔ na ɩ́ fe səm taa tɔ ɩ teu na ɩ toma pə taka. 	 Wae-mi mpai' tomate-e ane tuwu' nculii' -ra. Bula-ta tuwu' hi dunia' toi, lente pai' mpe'ahii' woto-ta. Ane mate-ta mpai', woto-ta ratana pai' jadi' pope. Aga ane rapotuwu' nculii' -tapa mpai', rabalii' -mi woto-ta toi jadi' woto to moroho pai' ncola, to uma-pi mate ba jadi' pope.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ tɔma Yuta nyə́ma sɩ pá pona Yesu na pá casa-ɩ akpatɛɛ. 	 Oti toe, Pilatus mpohubui tantara-na mpoweba' Yesus.


Tənaɣa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlʋ sɔsɔ nɔɣɔlʋ ɩ pəsəna-ɩ sɩ: Tacaa, n yɔɣɔtʋɣʋ mpʋ tɔ n kpɛntəna tá tɔtɔɣɔ na ń tʋʋ. 	 Hadua guru agama Yahudi mpo'uli' -ki Yesus: "Guru, hante lolita-nu tetu, kai' wo'o to nusalai'!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná tiŋ pɔ ɩsɩɩ teŋku, na ɩ́ na kɔkɔ pə sitaa. Na má ná tɔtɔɣɔ mpa paa kəla wontuɣu na kʋ lɛɛsʋɣʋ na ŋku kʋ kʋkalətʋ ntɛ́ kʋ hətɛ tɔ. Pa səŋa tiŋ wei ɩ pɔ mpʋ ɩsɩɩ teŋku tɔ ɩ nɔɣɔ, na pá tɔka saŋkʋnaa mpa Ɩsɔ cɛla-wɛ tɔ. 	 Pai' kuhilo to hewa tahi' kawela' -na, hiloa-na hewa kaca mogalo apu. Pai' hi wiwi' tahi' to hewa kaca toe kuhilo wori' tauna mokore. Tauna toera, tauna to mpodagi binata to dada'a toei, apa' oja' -ra mponyompa-i, oja' -ra mponyompa pinotau-na ba mpotarima tanda angka to mpotandai hanga' -na. Tauna topedagi toera mokore hi wiwi' tahi' to hewa kaca toe, ngkakamu kasapi to nawai' -raka Alata'ala.


Tənaɣa Yesu cɔwa sɩ: Mɛ sɩ pənɛntɛ ɩ́ tɛma-m na mə taa yaa? 	 Na'uli' Yesus: "Ha mepangala' mpu'u-mokoi wae lau?


Nn, Tacaa yɔɣɔta mpʋ sɩ, nɔɣɔ ŋka kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ waalɩ maa yele na má na-wɛ tə́ pɛɛlɩ tɔɣɔlɛ sɩ, maa kpaɣa ma kʋsəsɩɩtʋ na má tʋ pa lotunaa taa. Maa ŋmaa-təɣɩ pa ləmaɣasɛɛ taa. 	 "Tohe'i mpai' Pojanci to kubabehi hante hira' hi eo-eo to tumai. Hawa' -ku kutu'u hi rala nono-ra, pai' ku'uki' hi rala pekiri-ra." Hewa toe-mi ponguli' Pue'.


Nti nti pa sɛɣɛsəɣɩ tɔ tə wakələɣɩ yəlaa kɛ teitei kɛ́ ɩsɩɩ sʋʋlʋ sʋʋkʋɣʋ səmote taa tɔ. Faacinaa mpɛ pa lataa taa wɛɣɛlɛ na Himenee na Filɛɛtɩ. 	 Tudui' to hewa toe melelei hewa haki' pai' mpakada'a katuwu' wori' tauna. Himeneus pai' Filetus, hira' roduaa toe-mi to mpokeni tudui' to dada'a hewa toe.


Ma ta ha alʋ kɛ nɔɣɔ sɩ ɩ́ sɛɣɛsɩ yaa ɩ́ kpiliki apalʋ kɛ pʋlʋpʋ taa. Ama pə wɛɛ kɛ́ sɩ ɩ́ su. 	 Uma kupiliu tobine mpotudui' ba mpohawai' tomane. Kana mengkalino-ra mpe'epei-wadi.


Ɩ́ sɛɛ-m Ampəliyatusi, ma na wei tə kpɛnta teu kɛ Tacaa təŋʋɣʋ taa tɔ. 	 Tabe-ku hi Ampliatus to kupe'ahi' hi rala Pue' Yesus.


Ɩsɩɩ n tila-m antulinya taa tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ ma tiliɣi-wɛɣɛ antulinya yəlaa taa. 	 Hewa Mama mposuro-a tumai hi dunia', wae wo'o Aku' mposuro-ra hilou hi tau ntani' -na hi dunia'.


Tənaɣa pa tɔma təma sɩ: Aŋhaa, pətooli, tə yɔɣɔtaɣa na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ-tʋɣʋ Ɩsɔ Tɔm kɛ mpaaʋ taa tɔ pə sʋʋ-tʋɣʋ teu təkaŋkaŋ na? 	 Momepololitai-ramo, ra'uli': "Toe-tawo' pai' tuna nono-ta hi ohea-e we'i, bula-na mpololitai-ta pai' mpakanoto-taka ihi' Buku Tomoroli' -e!"


Ɩlɛna yoolaa taa nɔɣɔlʋ sɔ ɩ kɔŋkɔŋ taa kɛ́ ŋmantaaɣa, na caləm na lʋm pə lɩɩ təyaa. 	 Aga hadua tantara mpojalo lumpeha-na hante ponci' -na. Karajalo-na tohe'e, mo'ili-mi tumai raa' pai' ue.


Nɔɣɔlʋ ta cɛkəna pʋlʋpʋɣʋ paa pəcɔ. Pəyele nɔɣɔlʋ ɩɩ pɛɛkəɣɩ Ɩsɔ. 	 Uma ria to monoto nono-ra, Uma ria to mpopali' Alata'ala.


Ma ta hʋʋ sɩ mə nyɛntɛ tillaa taa sɔsaa mpɛ pa tɛɛ-m pʋlʋ taa se. 	 Jadi', bangku' suro to mpomobohe hanga' -ra moto tetura ria nipe'epei lolita-ra, kusarumaka bate mosabara wo'o-koi mpe'epei lolita-ku toi, apa' uma-a tepatu'ai ngkai hira'.


Pə waalɩ kɛ́ ɩ yela-wɛ na ɩ́ lɩɩ na ɩ́ se pa ɩcatɛ, na ɩ́ polo ɩ́ sʋʋ kʋyaŋkuɣu Petanii. 	 Ngkai ree, malai-imi Yesus mpalahii-ra hilou hi mali ngata, turu hi Betania.


Mpi pə lapʋ saa-tʋ tɔ pə wɛ ŋkaŋka kɛ́. Na pə wɛɛ sɩ tə́ la-wəɣɩ. Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ hana paa tá taa wei kɛ́ faalaa. Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ ɩ́ saa wei, pʋntʋ ɩ́ heeliɣi na pə́ kɛɛsəna naani wei ɩ wɛna tɔ. 	 Hore-hore ria kola' -ta to mosisala, ntuku' to nakolai' -taka Alata'ala. Tauna to ria kola' -na mpohowa' Lolita Alata'ala, kana mpopomako' bago-na toe ntuku' huka' pepangala' -na.


Ma yɔɣɔtaa tɔ ɩ́ nɩɩwaɣalɛ, ɩ́ taa yele na nɔɣɔlʋ tolisi-mɛ na laɣatʋ tɔmnaa. 	 Patuju-ku mpo'uli' -kokoi toi-e, bona neo' -koi ma'ala rabagiu tauna hante lolita-ra to mpo'oluhi-koi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ná pɔɔsa-wɛ tɔtɔ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ mɛ mə yeki Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ kɛ təŋʋɣʋ na ɩ́ təŋəɣɩ mə maɣamaɣa mə kʋsɛɣɛsətʋ? 	 Na'uli' Yesus: "Bangku' koi' -koiwoe', napa pai' nitiboki parenta Alata'ala hi kampotuku' -ni ada-ni moto!


Ɩ tɔka ɩ kʋfalʋɣʋ kɛ ɩ niŋ taa. Ɩ ká fala pə təna təcaɣacaɣa, na ɩ́ suu pee kɛ ɩ kpou taa. Ama ɩ ká tʋ lɔɔtʋ kɛ kɔkɔ ŋka kaa teŋ tɔ ka taa. 	 Hi'a ma'ala rarapai' -ki tauna to mpowiri' pae. Nagaa' pae to mo'ihi ngkai to lopa' -na duu' -na me'itu'. Pae to mo'ihi napuna' hi rala wilulu, pai' to lopa' -na nasuwe hi rala apu to jela' ncuu duu' kahae-hae-na."


Sɔɔlʋɣʋ nakʋlɩ kʋ ta kəlɩ ɩsɩɩ yʋlʋ sɔɔlʋɣʋ ɩ taapalaa haləna ɩ́ sɩ pa səm tɔ. 	 Ane ria tauna to mpewai' tuwu' -na bona doo-na tuwu', bohe mpu'u ahi' -na toe. Uma ria ahi' to meliu ngkai ahi' tauna to mpewai' tuwu' -na bona mpotulungi doo-na.


Pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ hɛɛsəɣɩ Ɩsɔ sələmʋɣʋ kɛ mə tɔɔ kɛ́ tuu kʋyaŋku pa heela-tʋɣʋ mə tɔm tɔ. Tə sələməɣɩ Ɩsɔ kɛ́ sɩ ɩ́ ha-mɛɣɛ ɩ Feesuɣu haakɩ nyəm na laɣatʋ nti tɔ tə təna na pə́ yele na ɩ́ nyɩ ɩ luɣu nyəntʋ kɛ teu. 	 Jadi', ompi' -ompi', ngkai lomo' kaki'epe-na kareba to mpokahangai' -koi, kiposampayai ncuu-mokoi. Mekakae-kai hi Alata'ala, kiperapi' bona nawai' -koi kanotoa nono pai' pe'inca mpo'inca hawe'ea konoa-na,


Ma piya mɛ, wɛɛ naalɛ tike kɛ pə kaasa-m mə hɛkʋ. Pə waalɩ ɩ́ ká pɛɛkɩ-m. Ama ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ polo timpi ma puki tɔ. Halɩ ḿpʋ́ɣʋ́ maa tɩɩ heela Yuta nyə́ma, na ntɩ ɩnəɣɩ ma lɛləɣɩ-mɛɣɛ heeluɣu tɔtɔ. 	 Ana' -ana' -ku, uma-apa mahae dohe-ni. Nipali' -a mpai', aga hewa to oti ku'uli' -raka topoparenta to Yahudi wengi, wae wo'o ku'uli' -kokoi: Hi kahilouaa-ku uma-koi bisa hilou.


Weesiŋ nyə́ma liɣiti ɩnɩ ɩ kʋləɣɩ yontu yoou sɩ ɩ taləɣɩ na ɩ́ sa na ɩ́ sɛɛ wei ɩ caɣa kumte tɔɔ na ɩ́ wɛ tam tɔɔ tɔ sɩ ɩ́ na təmlɛ. 	 Anu tuwu' toera mpo'uli' tarima kasi, mpobila' pai' mpomobohe hanga' -na to Mohura hi Pohuraa Magau' pai' to Tuwu' duu' kahae-hae-na toei. Pai' nto'u anu tuwu' toera mpo'uli' pe'une' -ra,


Ɩsənaɣa pə wɛɛ na mə maɣamaɣa ɩɩ tɩɩ maɣasəɣɩ sɩ ɩ́ nyɩ tampana na ɩ́ təŋ-yɛ ye? 	 "Napa pai' uma oa' nipakanoto nono-ni pai' mpangaku' napa to monoa'!


Tacaa Yesu ɩ́ la-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ. 	 Pue' Yesus mpogane' -koi!


Mpa pa tɔŋna lepu tɔ tə wɛ pɛlɛ pa kiŋ kɛ́ ɩsɩɩ səm sɔŋ wei ɩ kɔŋna səm tɔ. Ama mpa pa wɛ mpaaʋ kʋwaasʋɣʋ taa tɔ tə wɛ pɛlɛ pa kiŋ kɛ́ ɩsɩɩ weesuɣu sɔɔsʋŋ, wei ɩ haakɩ weesuɣu tɔ. Awe pəsəɣɩ na ɩ́ la təmlɛ tənɛ tə taka? 	 Hi poncilo-na Alata'ala, kai' hewa dupa' to ratunu, to ra'enga' hawe'ea tauna. Apa' kai' -mi to nasuro mpopalele Kareba Kristus hi hawe'ea tauna. Hi tauna to mpopangala' Kareba Lompe', kai' hewa anu mohonga, apa' ki'uli' -raka kareba to mpowai' -ra katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na. Aga hi tauna to mposapuaka Kareba Lompe', kai' hewa anu mohoa, apa' ki'uli' -raka kanahuku' -ra mpai' Alata'ala hi rala naraka. Hema mpai' to mpakule' mpobago bago toe? Hante pakulea' -ta moto, uma ami' hema.


Apaa tʋ seeki tɔ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, liɣitee tɔɔ kɛ́ ɩ lakɩ, na heeŋ ɩnɩ ɩ tɔm ɩɩ caaləɣɩ-ɩ. 	 Tauna to ragaji' toei metibo', apa' mobago baha ragaji' -wadi. Uma-i mposaile' ewua-na.


Na ye yʋlʋ tɔma-mɛ sɩ: Ɩ́ nyənɩ, Mesii wɛ cənɛ yaa cənɛ, ɩ́ taa nɩɩ. 	 "Nto'u toe mpai', ane ria to mpo'uli' -kokoi: `Hilo, Magau' Topetolo' ohe'i-imi,' ba `Ohe'e-i mai,' neo' nipangalai'.


sɩ má la Yesu Kilisiti təmlɛ latʋ kɛ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa kiŋ. Ma Laapaalɩ kʋpaŋ kpaalʋɣʋ lapaɣa ɩsɩɩ kɔtʋlʋ lakʋɣʋ Ɩsɔ təmlɛ tɔ, sɩ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pá pəsɩ Ɩsɔ ɩsɩɩ kɔtaɣa kʋpaŋka ŋka Feesuɣu Naŋŋtʋ taɣanaa na ká nəɣəsəna Ɩsɔ ɩ́ mʋ tɔ. 	 Na'ongko' -a jadi' pahawaa' Kristus Yesus, napajadi' -a suro-na hi tauna to bela-ra to Yahudi. Pai' bago-ku toe ma'ala rarapai' -ki pobago imam, apa' kuparata Kareba Lompe' hi tauna to bela-ra to Yahudi, pai' hira' to mepangala' hi Pue' Yesus kuponcawa hewa pepue' to kutonu hi Alata'ala. Pai' pepue' -ku toe bate natarima Alata'ala, apa' Inoha' Tomoroli' mpomoroli' -ra pai' mpopajadi' -ra bagia Alata'ala.


Alʋ Ɩsɔ sɛɛlʋ nyá n nana-we sɩ nyaa tɛna na ń ya nyá paalʋ nyʋɣʋ? Na apalʋ Ɩsɔ sɛɛlʋ nyá n nana-we sɩ nyaa tɛna na ń ya nyá alʋ nyʋɣʋ? 	 Apa' uma ta'incai: meka' iko tobine mpokeni tomane-nu mepangala' hi Pue', ba iko tomane mpokeni tobine-nu mepangala' hi Pue'.


Na pənɛntɛ tə mʋwa na tə́ tɛ tá taa sɩ n kɛ́ Yʋlʋ Naŋŋtʋ ɩnɩ, na n lɩɩna Ɩsɔ kiŋ. 	 Kipangala' -mi pai' ki'inca ka'Iko-na Suro to moroli' ngkai Alata'ala."


Pa fɛɩna laakalɩ, paa tɔkəɣɩ nti pa tɔŋ sɩ paa la tɔ. Pa lakɩ təkatɩɩ, pa fɛɩna lɛlaa pətɔɔtəlɛ. 	 Uma-ra monono, uma-ra mpo'ihii' tipa' -ra, uma ria ahi' -ra, uma ria petulungi-ra hi doo.


Pa na Yesu ɩlɛna, pá həntɩ-ɩ atɛ na pá sɛɛ-ɩ. Ama pa taa lɛlaa ka wɛna sika. 	 Rahilo mpu'u-imi hi ria, pai' ranyompa-i. Aga ria wo'o tauna to morara' -pidi nono-ra.


Yəlaa naalɛ kpana Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa kɛ́ Ɩsɔ sələmʋɣʋ. Lɛlʋ kɛ Falisa na lɛlʋ kɛ lampuu mʋlʋ. 	 Na'uli' Yesus: "Rodua tauna hilou hi Tomi Alata'ala, lou mosampaya. To hadua to Parisi, to hadua topesingara' paja'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma cɔɔkɩ mpa pa kotiɣina-m paa timpi na pá tɔŋ sɩ ma ta kɛ pʋlʋ tɔ. 	 Hi tauna to doko' mpewulihi' -a kasuro-na Yesus-a, toi-ka tompoi' -ku.


Ma heeŋ nyəmá ma nɔɣɔ, na ma nyəma-ɩ, na ɩ́ təŋəɣɩ-m. 	 Bima-ku mpetonoi libu' -ku. Ku'inca moto-ra, pai' -ra mpotuku' -a.


Nyəntaa tɛɛwa ɩlɛna Tacaa ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ ɩ́ kɔɔ Yosɛɛfʋ kiŋ kɛ toosee taa na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Kʋlɩ na ń kpaɣa pəyaɣa na ka too, na ń se na ń polo Icipiti, na ń caɣa təna. Haləna waatʋ wei maa heeli-ŋ sɩ ń məlɩ tɔ. Pə taɣa pʋlʋ, Helɔtɩ ká pɛɛkɩ pəyaɣa ŋkɛ sɩ ɩ kʋɣʋ-kɛ. 	 Pe'ongko' -ra to nginca mponaa betue' toera, mehupa' wo'o-mi mala'eka Pue' hi Yusuf hi rala ompo' -na. Na'uli' mala'eka toei: "Yusuf! Herodes mpopali' Ana' tetui doko' napatehi. Memata-moko, keni-imi Ana' tetui hante tina-na, malai-koi hilou hi tana' Mesir! Mo'oha' -mokoi ulu hi ria duu' -na ria lolita-ku mpai' mpo'uli' -kokoi."


na Ɩliyakim kɛ́ Meleya pəyaɣa, na Meleya kɛ́ Menna pəyaɣa, na Menna kɛ́ Matata pəyaɣa, na Matata kɛ́ Nataŋ pəyaɣa, na Nataŋ kɛ́ Tafiiti pəyaɣa, 	 Elyakim ana' Melea, Melea ana' Mina, Mina ana' Matata, Matata ana' Natan, Natan ana' Daud,


Mpʋ ɩnɩ pə yelina na tə́ tɛ tá taa təkpataa na tɔm nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka kpaalaa tɔ. Na tə mʋna mɩɩ kena-təɣɩ teu. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə wɛ kɛ́ ɩsɩɩ fətəla wɛʋ səkpɛtʋɣʋ taa na ɩ́ naakɩ na halɩ pə́ kɔɔ pə́ fe tɔ. Tʋlʋmalʋɣʋ ká la na pə́ ná mə taa. 	 Jadi', ngkai to kihilo toe, kamoroo-rohoa lau-mi pepangala' -kai hi lolita nabi-nabi to owi. Uma mowo kalompe' -na ane nipoinono lolita nabi toe, ompi', apa' lolita-ra toe hewa lampu to mehini hi rala kabengia-na. Penonoi lolita nabi toe, duu' -na Pue' Yesus rata nculii' hi rala dunia' toi, pai' ni'inca-i hante kanoto-noto-na. Karata-na nculii' Yesus toe hewa pengiri' -na eo ba hewa pehupa' -na betue' pompoka-eo.


Ɩ́ səŋna təmaɣa mə kʋpɛkələmnaa taa. Ye ɩ́ lapa mpʋ ɩ yoosa Kilisiti kʋsəsɩɩtʋ təna ntɛ́. 	 Kana mometulungi-ta hadua bo hadua, ba hema-ta to hi rala kasusaa', bona ngkai kehi-ta toe, tatuku' -mi atura Kristus.


Kumte ńtɛ́ tə tɛɛ, tɛʋ nyəɣəsaɣa ŋmɛlɛʋ ŋmɛlɛʋ kɛ́, na pə́ yɔɣɔtəɣɩ, na tɛʋ holiɣi kpaŋ kpaŋ. Fətəlanaa sɔsaa naatosompɔɣɔlaɣa ná mʋkaɣa kumte ɩsɛntaa. Fətəlanaa sɔsaa mpɛɣɛlɛ Ɩsɔ Feesiŋ naatosompɔɣɔlaɣa. 	 Ngkai Pohuraa to hi laintongo' toe mparangkihi hini kila', mparapere' moni kuna to moridi'. Hi nyanyoa Pohuraa toe, ria pitu meha' hulu' to baa. Hulu' toe mpobatuai Inoha' Alata'ala to Pitu.


Ɩ kpaalaɣa yəlaa mpa ɩ sɛɣɛsaɣa tɔ sɩ: Ɩ́ lana Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa mpɛ na laakalɩ. Pa sɔɔla tokonaa sɔsaa suuu kɛ́ na pá cɔɔkɩ, na pá caakɩ pa sɛɛkɩ-wɛɣɛ samaa taa na pá luŋiɣi. 	 Nto'u-na Yesus mpotudui' ntodea, na'uli' -raka: "Pelompehi-koi, neo' -koi mpenau' kehi-ra guru agama. Goe' -ra modao' mpopake' baju to moloe, pai' goe' -ra ane tauna hi wiwi' karajaa motingkua' mpotabe-ra.


Wei ɩ nɩɩkɩ tɔm nti ma yɔɣɔta ɩsəntɔ na ɩ́ tɔkəɣɩ-tɩ tɔ, pʋntʋ nəɣəsəna laɣatʋ wei ɩ ŋma ɩ kutuluɣu kɛ pətolaɣa taa tɔ. 	 "Hema to mpo'epe lolita-ku toi pai' natuku', tauna toei hewa tauna to pante mpowangu tomi-na hi lolo parawatu to moroho.


N ta na nti n ká tɔɔsəɣɩ-wɛ tɔɣɔlɛ. Heeli-wɛ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa sɩ pá yele tɔmnaa tɔɔ yoou kɛ pa hɛkʋ. Mpi tɔ yooŋ ɩnɩ ɩɩ waasəɣɩ nɔɣɔlʋ. Ama wakəlʋɣʋ tike kɛ ɩ kɔŋna mpa pa caɣaa na pá nɩɩkɩ tɔ. 	 Timotius! Popokiwoii-ra hawe'ea to ku'uli' tohe'i. Paresai' -ra hi rala hanga' Pue' Ala bona neo' -ra momehono' mpomehonoi' ada agama. Apa' pomehonoa' to hewa toe uma ria kalaua-na hi rala katuwu' -ta, mpokero lau-wadi pepangala' -ra to mpo'epe.


Tənaɣa pɛɛlaa mpɛ pa fema na pá nyɔɔsəɣɩ pa fətəlanaa. 	 Pemata-rami toronaa to hampulu' toera, hore-hore mporodo hulu' -ra.


Ama wei ɩ kɛləɣɩ Ɩsɔ Tɔm nti tə tewa mpʋ na tə hɛtəɣɩ-tʋɣʋ tá yomle taa na ɩ́ wiili tə taa kɛ́ teu, na ɩ́ nyɔɔna-tɩ təkpaŋkpaŋkpa tɔ. Pʋntʋ ɩɩ nɩɩkɩ-təɣɩ kʋnɩɩ kɛ yem na ɩ́ tɛɛwa pə tɛma. Ama ɩ təŋəɣɩ-təɣɩ teu kɛ́, pʋntʋ ká ná sɩ Ɩsɔ wɛ ɩ́ waalɩ kɛ́ ɩ kʋlapʋtʋ taa. 	 Toe pai' kana tapoinono lompe' hawa' Pue' pai' tida-ta mpotuku'. Apa' hawa' Pue', moroli' lia, pai' ria kabaraka' -na mpobahaka-ta ngkai jeko'. Jadi', neo' ta'epe mara-wadi, pai' kaliliu talipo'. Kana tatuku' hawa' -na toe. Apa' tauna to hewa toe-mi to nagane' Pue' hi hawe'ea to nababehi.


Ama ma caa kɛ́ sɩ ɩ́ nyɩ sɩ Kilisiti kɛlɛ paa apalʋ wei ɩ sɔsɔ, na apalʋ ntɛ́ alʋ sɔsɔ, na Ɩsɔ kɛlɛ Kilisiti ɩ́lɛ́ ɩ sɔsɔ. 	 Aga ria hanyala to kana kupopokiwoii-kokoi. Kristus ma'ala rarapai' -ki woo' hi hawe'ea tomane. Tomane-hawo hewa woo' hi tobine, pai' Alata'ala hewa woo' hi Kristus.


Tá na-ɩ tə sula təna, ɩlɛna ɩ́ sʋʋ tá kpɩɩlʋɣʋ na tá na-ɩ tə́ polo Mitilɛnɩ. 	 Hirua' mpu'u-makai hi Asos, pai' mohawi' wo'o-imi dohe-kai hi kapal hilou hi ngata Mitilene.


Mə wɛnaʋ pʋɣʋta yem, pə mʋʋ mə tɔɔ wontu. 	 Ka'uaa' -ni moronto-mi. Pohea-ni ntoto' -mi.


Mpʋ tɔtɔɣɔ, ma tila-mɛ sɩ ɩ́ kʋ haləm mpi ɩ́ taa hala tɔ. Lɛlaa ná halaa na kaɣana pə waasəɣɩ-mɛ. 	 Kuhubui-koi mpepae to bela tinuja' -ni. Tau ntani' -na to mpotuja', koi' to mpepae wua' pobago-ra."


Ɩsəna mpi tə nyəm sɩ ye tə sələməɣɩ-ɩ pʋlʋ ɩ nɩɩkɩ tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ tə nyəmá sɩ ɩ haa-tʋɣʋ mpi tə sələməɣɩ-ɩ tɔ. 	 Pai' ane ta'inca kana'epe-na pomperapia' -ta, ta'inca wo'o katatarima-nami ba napa-napa to taperapi' hi Hi'a.


Ama Pɔɔlɩ ná nawa sɩ pə ta nəɣəsəna pá tasa-ɩ kpaɣaʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ ka tɛma-wɛɣɛ yeluɣu kɛ hatoo Pamfili na ɩ́ tɛɛ. Ɩ ta tasa-wɛɣɛ təŋʋɣʋ kɛ pa təmlɛ təlatɛ taa kɛ́ tiili. 	 tapi' Paulus mpo'uli': "Neo', apa' napalahii-ta wengi hi tana' Pamfilia, ko'ia hudu bago-ta."


Tacaa Ɩsɔ na tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti pá ha tá taapalaa tənaɣa alaafəya na pa təma sɔɔlʋɣʋ na táá tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ. 	 Kusarumaka Alata'ala to Tuama pai' Pue' Yesus Kristus mpowai' kalompea' tuwu' hi hawe'ea ompi' hampepangalaa' -ku. Kusarumaka Alata'ala mpodonihii ahi' -ni pai' pepangala' -ni.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kɔtəlaa wulaʋ kʋla pa təna pa ɩsɛntaa na ɩ́ pɔɔsɩ Yesu sɩ: N kaa yɔɣɔtɩ? Suweɣe yəlaa panɛ pa yɔɣɔtəɣəna-ŋ ye? 	 Kamokore-nami Imam Bohe hi nyanyoa hawe'ea topohura, pai' na'uli' -ki Yesus: "Ha uma nutompoi' -ra to mpakilu-ko toe-e?"


Mpa pa wɛna lɛlaa pətɔɔtəlɛ tɔ pa nɩɩ leleŋ kɛ́. Mpi tɔ, Ɩsɔ ká nyənɩ mpɛ pa pətɔɔtəlɛ. 	 Marasi' tauna to ma'ahi' hi doo-ra, apa' Alata'ala wo'o mpai' mpoka'ahi' -ra.


Kʋfənɛɛ wiila takəlaɣa ŋkɛ ka taa, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ Pɔɔlɩ sɩ: N kɛ́ Lom tɛtʋ hɔɣɔlʋɣʋ ŋku kʋ tʋ? Ɩ nɩɩwa sɩ ɩ kɛ́ Silisii tʋ, 	 Ka'oti-na Gubernur mpobasa sura toe, napekune' -i Paulus: "Hiapa ngata kaputua-nu?" Natompoi' Paulus: "Hi tana' Kilikia." Kana'inca-na Gubernur toe,


Tənaɣa Yesu tasa-wɛɣɛ kpaalʋɣʋ sɩ ye mpʋ ɩ́ feŋiɣi. Mpi tɔ, ɩ́ ta nyɩ kʋyaŋku na ɩsəna waatʋ pɩɩ la tɔ. 	 Napohudu Yesus lolita rapa' -na toe hewa toi: "Toe pai' kana mo'inga' -inga' -koi, apa' uma ni'incai nto'uma-a rata.


Pa tɔŋ sɩ pa nyəm tɔɔwa, ama ɩwɛɛŋ kɛ́. 	 Ra'uli' pante-ra. Ntaa' wojo-radi!


Mpa pa taa tewa tɔ pə təna pə te pɛlɛɣɛ. Ama mpa pa taa tá te pəyele paa tɛŋ Ɩsɔ na pa taa tɔ pə təna pə kɛ́ ɩsaɣam kɛ pɛlɛ pa kiŋ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́ pa laɣatʋ na pa laakalənaa laɣalaa. 	 Hi tauna to moroli' nono-ra, uma ria napa-napa to rapalii'. Aga tauna to dada'a nono-ra pai' to uma mepangala', uma ria to moroli', apa' bengku' ami' -mi pekiri-ra, pai' rapo'ihi moto-mi gau' -ra to dada'a, duu' -na uma-pi rarasai kamasala' -ra.


Yesu tɔŋna ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛ yəlaa samaa tapaɣalɛ, na ɩfalaa naanʋwa na naalɛ taa lɛlʋ Yutaasɩ tɛɛna-wɛɣɛ nɔɣɔ na ɩ́ kɔna-wɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kpətəna Yesu sɩ ɩ kpɛkəɣəna-ɩ. 	 Bula-na Yesus mololita-pidi, muu-mule' rata-mi tauna hampodooa. Yudas, hadua ngkai ana'guru-na to hampulu' rodua, hi'a-mi to mpakeni-ra. Karata-ra hi ree, hilou-imi Yudas mpomohui' Yesus, doko' natabe-i hante me'eki ntuku' ada-ra to Yahudi.


Kilisiti tesika kɛ Ɩsɔ kpana awulaa na toŋtʋnaa pa nyəm. Ɩsɔ tʋ-wɛɣɛ Pəyaɣa akaɩtʋ looŋa taa kɛ́ ɩsɩɩ saləkatʋnaa na ɩ́ tɛɛkəna na pá nyənəɣɩ-wɛ təcoo. 	 Nto'u Kristus rapatehi hi kaju parika', nadagi-mi hawe'ea anudaa' to mokuasa pai' to mobaraka', pai' napalele pedagia-na toe hante kanoto-noto-na.


Tənɛ ɩnɩ tə laɣasəna-m tɔm paɣalɛ na má ta kɔnta mə tɛ. 	 Ngkai pobago-ku toe-mile pai' alaa-na wori' ngkani-ama telintai ke mpencuai' -koie ompi'.


Ama Yuta nyə́ma kpɛɛsəna-ɩ na pá tʋʋ-ɩ. Ɩlɛna Pɔɔlɩ kpiisi ɩ wontu na ɩ́ tɔ sɩ: Mə lepu kɛ mə nyɔɔŋ tɔm, pə ta kɛ ma tɔm tɔtɔ. Maa məŋna mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa tɔɔ. 	 Tapi' to Yahudi to hi Korintus ntora mporuge' -i. Toe pai' natonta-mi awu to mentaka' hi pohea-na, tanda kanapalahii-ra. Pai' na'uli' -raka: "Ane nahuku' Alata'ala-koi, bela aku' to mpotangku! Koi' moto-koiwo! Ngkai wae lau, kupalahii-mokoi, hilou-ama mpokeni Kareba Lompe' hi tauna to bela-ra to Yahudi!"


Mpi pə təna pə hɔlaa tɔ pə faaci kɛ pa lakaɣa. 	 Bula-ra momako' toe, ntora mololita-ra, mpololita hawe'ea to lako' jadi'.


Paa ɩfemle nte, pa ta hɛɛsɩ Yesu wei ɩ kɛ́ Mesii tɔ ɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ heeluɣu, na waasʋ lapʋ kɛ tɛɛsɩ taa na Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. 	 Butu eo-na hi Tomi Alata'ala ba hi tomi ntani' -na, uma ria kaputua-ra mpotudui' tauna Kareba Lompe', Kayesus-na Magau' Topetolo'.


Pənɛntɛ ma taapalaa pə lapa wulee. Ɩ́ lʋ sɩ ɩ́ té teu. Ɩ́ sɔɔsəɣɩ təmaɣa apalʋtʋ. Ɩ́ wɛɛ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, na ɩ́ wɛɛ təma na leleŋ. Ɩsɔ wei ɩ sɔɔləɣɩ na ɩ́ haa alaafəya tɔ ɩ́ wɛɛ mə kiŋ. 	 Ka'omea-na ompi', kana goe' -koi. Pakanoto petuku' -ni hi Pue', pakaroho nono-ni hante paresa' -ku, hanono lau-mokoi pai' tuwu' hintuwu'. Pai' Alata'ala mpodohei-koi: napopohiloi-koi ahi' -na pai' nawai' -koi kalompea' tuwu'.


Falisanaa ná mpʋ, ɩlɛna pá yɔɣɔtɩ-ɩ sɩ: Nyənɩ, nyá ɩfalaa lakʋɣʋ mpi pə fɛɩ lapʋ kɛ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule tɔ yee? 	 Ria to Parisi to mpohilo-ra. To Parisi toera mpo'uli' -ki Yesus: "Hilo-dile ana'guru-nue! Mpotiboki-ra atura agama-ta, mobago-ra hi eo pepuea'!"


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ɩ́ polo ɩcatɛ taa kɛ́ akele tɛ na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Ma wʋlɛ talaa, nyá tɛɣɛ má na ma ɩfalaa tɩɩ tɔɣɔ Tɛɛʋ acima. 	 Na'uli' -raka: "Hilou-mokoi hi rala ngata hi tomi ni'anu, uli' -ki hewa toi: `Na'uli' Guru: Rata-mi tempo-ku, doko' -a mo'eo bohe Paskah hi tomi-nu hante ana'guru-ku.'"


Waatʋ ɩnəɣɩ paa na Yʋlʋ Pəyaɣa má ma səŋa ɩsɔŋmʋntʋ tɔɔ na má tiiki na ma toma kɛ sɔsɔm na ma teeli. 	 Nto'u toe-damo mpai', hawe'ea tauna mpohilo-a, Aku' Ana' Manusia', mana'u tumai hi rala limu'. Uma mowo kabaraka' -ku pai' pehini-ku nto'u toe.


Tənaɣa Apəlaham tala pə təna mpi ɩ ka wɛna tɔɣɔ tɔm naanʋwa na ɩ́ kpaɣa hɔɣɔlʋɣʋ kʋlʋmʋɣʋ na ɩ́ ha-ɩ. Mɛləcisetɛɛkɩ hətɛ nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ tampana tʋ. Pəlɛ pə waalɩ ɩ kɛ́ Salɛm wulaʋ, na pəlɛ pə nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ hɛɛsʋɣʋ tʋ. 	 Oti toe, Abraham mpobagi rewa to narata hi rala panga'ea, pai' -i mpowai' hampobagiahampulu' hi Melkisedek. Hanga' Melkisedek, batua-na: "Magau' to monoa'." Pai' wo'o, apa' magau' hi ngata Salem wo'o-i, hanga' -na to hanyala: "Magau' to mpokeni kalompea' tuwu'," apa' batua-na hanga' Salem toe, kalompea' tuwu'.


Ɩ́ sɛɛ Tacaa kɛ ɩ́ na təmlɛ na laŋhʋlʋmlɛ, ɩnɩ ɩ yelina na mɛ ɩ́ mʋna sɩ ɩ́ hiki mə paa nyəm kɛ kʋpantʋnaa mpa Ɩsɔ sɩɩ ɩ yəlaa kɛ tənaŋŋ taa tɔ pa taa. 	 Mosampaya-kai bona goe' oa' nono-ni mpo'uli' tarima kasi hi Tuama-ta, apa' Hi'a-mi to mpo'ongko' -koi jadi' ana' -na, alaa-na masipato' -koi mporata bagia hangkaa-ngkania hante hawe'ea topetuku' -na hi rala Kamagaua' -na to mobaja.


Kʋyɛɛŋ naatoso tɛɛwa, ɩlɛna Yesu kpaɣa Piyɛɛ na Saakɩ na Yohaanɩ na pá polo pʋɣʋ kʋkʋlʋɣʋ nakʋlɩ kʋ tɔɔ kɛ́ pa tike. Tənaɣa ɩ laɣasa pa ɩsɛntaa kɛ kpakpaa. 	 Ono mengi ngkai ree, Yesus mpobawai tolu ana'guru-na hilou dohe-na hi bulu' to molangko. Ana'guru to tolu toera: Petrus, Yakobus pai' Yohanes. Muntu' Yesus hante ana'guru-na to tolu toera-wadi to hi ria. Bula-ra hi ria, mobali' -mi lence-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ nakʋlɩ Yesu na ɩ ɩfalaa pa kpa kpɩɩlʋɣʋ taa, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ ɩ́ na-wɛ pá tɛsɩ lʋm. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa tɛɛwa. 	 Rala-na ha'eo, Yesus hante ana'guru-na mohawi' sakaya. Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Hilou-tamo hi dipo rano." Me'ongko' -ramo.


Alaa napəlɩ paa səŋa pooluŋ na pá nyənəɣɩ. Makətala Malɩ ka wɛ pa hɛkʋ. Ɩlɛna pə kaasɩ Saakɩ səkpelu na Yosee pa too Malɩ na Salomee tɔtɔ. 	 Ria wo'o hi ree ba hangkuja dua tobine to menaa ngkawao. Hanga' -na to hadua, Maria Magdalena. To hadua wo'o, Maria tina-ra Yakobus to tu'ai pai' Yoses. Pai' hadua wo'o, Salome.


yʋlʋmaa naakɩ, kaakalasɩ tɔŋ, na tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ nyə́ma naakɩ nyʋɣʋ, ntamaa nɩɩkɩ, sətaa ná feŋ. Pə́cɔ́ kʋnyɔntʋnaa ná tɔŋna Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ nɩɩʋ. 	 To wero pehilo-mi, to kejo momako' monoa' -mi, topohaki' poko' mo'uri', to wongo pe'epe, tomate kupotuwu' nculii', pai' Kareba Lompe' kuparata-mi hi tauna to mpe'ahii' tuwu' -ra.


Ɩlɛna pá ləsɩ tillaa sɔsaa na pá kɔna-wɛɣɛ pa hɛkʋ taa, na pá pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Mpi ɩnɩ ɩ́ lapa ɩsəntɔ tɔ, awe heela-mɛ sɩ ɩ́ la mpʋ? Na awe toŋ taa kɛ́ ɩ tɩɩ lapəna mpʋ? 	 Ria-ramo omea, rapehubui-mi bona Petrus pai' Yohanes rakeni mponyanyo-ra. Karata-ra hi ree, mepekune' -ramo topohura toera mpekune' Petrus pai' Yohanes, ra'uli': "Ngkaiapa kuasa-ni mpaka'uri' topungku tetui? Hema to mpowai' -koi kuasa tetu?"


Paa na ɩ pɩɩsɩ ka wʋsəna ɩsɩɩ nɩɩnʋwa (100) na ɩ́ kpatəla təkuŋkuŋku, na Saala ná taa fɛɩ lʋlʋɣʋ tɔm taa tɔ, ɩ ta nyənna təna. Ama ɩ tisa ɩ yuŋ kɛ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ tam. 	 Hiaa' nto'u toe, umuru-na Abraham mohu' ha'atu mpae-mi, woto-na hewa to mate-mi, apa' tu'a-imi. Wae wo'o Sara tobine-na, woto-na hewa to mate wo'o-hawo apa' lalo-i. Na'inca moto hawe'ea toe. Aga nau' wae, uma mere' pepangala' -na.


N tɛma nyá taa sɩ Ɩsɔ kʋlʋm tike wɛnna, tampana kɛ́. Alɔɣaa maɣamaɣa ná tɛma pa taa kɛ́ mpʋ, haləna pá seliɣina sɔɣɔntʋ. 	 Ha tapangala' kahadudua-na-wadi Alata'ala-e? Makono moto tetu. Aga ane tetu-wadi, uma hono'! Bangku' seta-hawoe', rapangala' wo'o-rawo kahadudua-na-wadi Alata'ala. Toe pai' moridi' -ra nakeni eka' -ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ kpɛɛsaa təlalala na ɩ́ tuu na ɩ́ tɔ sɩ: Na Ɩsɔ, ma ta nyɩ apalʋ ɩnɩ. Tənaɣa kampaaʋ koo kpakpaa. 	 Mosumpa tena-i Petrus mpotuna' woto-na, na'uli': "Uma mpu'u-kuwo ku'incai-i!" Nto'u toe turua' -mi manu'.


Ye mɛ ɩlɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ wei Kilisiti tisa paa mə taa wei ɩ tɔɔ tɔ ɩnəɣɩ ɩ́ hikaa, na mpʋ pə yelina mə təna ɩ́ nyəmá tampana. 	 Aga koi' ompi' -ompi', nitarima-mi Inoha' Tomoroli' to ngkai Kristus. Toe pai' hawe'ea-ni mpo'inca tudui' to makono.


Ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ na má, ɩlɛna má yasɩ ɩ tɔm təcɛɩcɛɩ na pá nyəmɩ-ɩ teu, mpi pə tʋ má sɩ má la tɔɣɔlɛ. 	 Jadi', posampayai-a-kuwo, bona kupakanoto Kareba Kristus hewa to kasipato' -na.


Ɩ́ taa hʋʋ sɩ maa polo má kuli mə waalɩ kɛ́ Ɩsɔ ɩsɛntaa. Ama Moisi wei ɩ́ tɛɛləɣɩ tɔ ɩnɩ ɩ ká kulina mə waalɩ. 	 Aga neo' ni'uli' wae, Aku' mpai' to mpakilu-koi hi Tuama-ku. Nabi Musa moto-mi to mpakilu-koi. Ni'uli' -koina ngkai petuku' -ni hi hawa' Musa pai' -koi mporata kalompea'.


Mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ na mɛ, ye ɩ́ kɔma na ɩ́ tɛ mpi Ɩsɔ ka tʋ-mɛ tɔ pə lapʋ, ɩ́ tɔ sɩ: Tə kɛ́ təmlɛ nyə́ma kɛ yem kɛ́, nti pɩɩ wɛɛ sɩ tə la tɔ, tə tike kɛ tə lapa. 	 Wae wo'o koi'. Ane oti-mi nituku' hawe'ea to napahawa' -kokoi Alata'ala, uli' -mi-hana: `Kai' -kaiwo-le, batua biasa-wadi-ka-kaiwo. To kibabehi-le, muntu' to rapahawa' -kakai.'"


na pa heeli-ɩ sɩ: Tacaa, tə tɔɔsaa sɩ pɔpɔtʋ ɩnɩ ɩ ka yɔɣɔtaa sɩ ye pə lapa wɛɛ tooso ɩnɩ ɩ ká fe. 	 ra'uli': "Tua Gubernur, kikiwoi lolita topebagiu toei ngone lou, bula-na tuwu' -pidi na'uli': `Kaliu-na tolu eo, tuwu' nculii' -a.'


Ɩ́ pasa mə təɣɩ Tacaa ɩsɛntaa na ɩ ká kʋsɩ-mɛ. 	 Kana tapakadingki' nono-ta hi nyanyoa Pue', napomolangko moto-ta mpai'.


Pə waalɩ kɛ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ tá ná mpi pə tɔɔ ma heela-mɛ sɩ ɩ́ taa nəɣəsəɣɩ mə tɔɣɔnaɣa ŋka pə wɛɛ sɩ ɩ́ ká tɔɣɔ na ɩ́ hiki weesiŋ, na mə tɔnəŋ tɔɔ kʋtakəm pə tɔm tɔ. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka ana'guru-na: "Toe pai' ku'uli' -kokoi, neo' -koi sese' mpopekiri tuwu' -ni. Neo' ni'uli': `Napa-le' to takoni' -e? Napa-le' to tapohea-e?'


Ɩ́ yelaa kɛ́ sɩ pá pəsɩ-mɛɣɛ yomaa, sɩ pá tɔkəna-mɛ, sɩ pá puɣusiɣi-mɛ, sɩ pá kpaakɩ mə tɔɔ na pá fɛləɣɩ, sɩ pá makɩ mə nɔɔsɩ. 	 Ane ria pangkeni to mpobatua-koi, nitarima moto-ra. Ane ria to mpobagiu-koi pai' mpe'ihii-koi, ane ria to mpomolangko nono-ra pai' -ra mpohopo' -koi, nipengkatarii lau-di-koina.


Na yəlaa paɣalɛ mʋ ɩ tɔm kɛ təna. 	 Toe pai' wori' tauna hi ree mepangala' hi Yesus.


Wulaʋ sɔsɔ ɩnɩ ɩ təmlɛ nyə́ma lɛlaa ná mpʋ, ɩlɛna pa laŋa wakəlɩ sɔsɔm, haləna pá polo pá heeli-təɣɩ pa caa. 	 "Karahilo-na batua to ntani' -na napa to jadi' tohe'e, peda' lia-mi-rawo nono-ra. Hilou-ramo hi magau' mpo'uli' kehi batua toei-e we'i.


kɛ waatʋ wei ɩ feesa Kilisiti na ɩ́ kpaasɩ-ɩ ɩsɔtaa na ɩ́ caɣasɩ-ɩ ɩ kɔŋkɔŋ taa tɔ. 	 to napake' mpopemata Kristus ngkai kamatea pai' mpopohura-i hi mali ka'ana-na hi rala suruga.


Ɩ́ taa pɛləɣɩ təmaɣa pɔpɔtʋ, pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ hɔɣɔsa mə yʋlʋwɛɛtʋ kʋpəntʋ na tə yaasinaa tənaɣa na ɩ́ lɔ. 	 Neo' moboa' hi doo. Tabahakai hawe'ea kehi to hewa toe, apa' tebahaka-tamo ngkai katuwu' -ta pai' gau' -ta to ri'ulu to tatuku' kako'ia-ta mepangala' hi Pue' Yesus,


Tɔʋ, pa ta kisi mpa pa heela Ɩsɔ tɔm tɔɣɔ yaaʋ sɩ ɩsɔnaa pə́cɔ́ tə nyəmá sɩ Ɩsɔ Tɔm Nmaatʋ kaa laɣasɩ, 	 Napa to te'uki' hi rala Buku Tomoroli' tetu, uma ria balia' -na. Jadi', ane Buku Tomoroli' mpo'uli' 'Alata'ala-koi' hi tauna to mpotarima Lolita Alata'ala owi, peliu-liu-nami Aku'.


Tacaa Yesu Kilisiti tɔɔ tə heeliɣi yəlaa ɩsɩɩ mpʋ sɩ paa wei ɩ ɩsəlɛ ɩ́ sɛɛna təmlɛ lapʋ, na ɩ́ hiki ɩ maɣamaɣa kɛ mpi ɩ ka suu ɩ nɔɣɔ tɔ. 	 Jadi', hante kuasa to nawai' -kakai Pue' Yesus Kristus, kihawai' -ra tauna toera pai' ki'apui nono-ra bona rodo-ra mobago mpali' pongkoni' -ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ la laakalɩ, ɩ́ taa yele na nɔɣɔlʋ kɔɔ na ɩ́ tolisi-mɛ. 	 Natompoi' Yesus: "Pelompehi, neo' -koi ma'ala rabagiu.


Na n lapa-wɛɣɛ awulumpiya sɩ pá la tá Ɩsɔ kɛ́ təmlɛ ɩsɩɩ kɔtəlaa, na paa tɔɣɔ kawulaɣa kɛ atɛ. 	 nupajadi' -ra magau', nupajadi' -ra imam to mpokamu bago mpepue' hi Pue' -kai Alata'ala, pai' moparenta-ra hewa magau' hi wongko dunia'."


Ka kɔma mpʋ sɩ ka cɛkɩ mpa kʋsəsɩɩtʋ ka tɔkaa tɔ na tə hiki mpaaʋ na tə́ pəsɩ Ɩsɔ piya. 	 Alata'ala mpopahawa' Ana' -na tumai bona mpobahaka-ta ngkai Atura Musa, bona kita' wo'o ma'ala napajadi' ana' -na.


Ye yʋlʋ pəsaa na ɩ́ hiki antulinya nyəm təna, na ɩ maɣamaɣa ɩ́ wakəlaa, yaa ɩ lapa yem, leɣelɛ pʋntʋ kasəyaɣa ɩlɛ? 	 Napa kalaua-na tarumpu hawe'ea ka'uaa' dunia', tapi' kao' -ta moto morugi apa' uma taratai katuwua' to lompe' hi eo mpeno-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pɔɔsa-ɩ sɩ: N caa ma la-ŋ we? Ɩlɛna yʋlʋm cɔ-ɩ sɩ: Tacaa, ma caa kɛ́ sɩ n la na má naakɩ. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -ki: "Napa to nupokono kubabehi-koko?" Natompoi' towero toei: "Guru, bona pehilo-a-kuwo!"


Yəlaa təna tɔɔ kɛ́ ɩ səpa sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ mpa pa wɛna pa ɩsɛ tɔ pá nyɩ sɩ pə taɣa pa maɣamaɣa pa tɔɔ kɛ́ pa wɛɛ. Ama wei ɩ səpa na ɩ́ fe pa tɔɔ tɔ ɩ tɔɔ kɛ́. 	 Apa' patuju-na Kristus mate mposampei hawe'ea tauna, bona kita' to tuwu' -pidi hi dunia' toi-e, uma-pi mpotuku' konoa-ta moto. Mpotuku' konoa-na Kristus-tamo, apa' Hi'a-mi to mate pai' tuwu' nculii' mposampei-ta.


Ma heela Yuta nyə́ma na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ sɩ pá laɣasɩ tɔntɛ, na pá mələna Ɩsɔ tɔɔ, na pá mʋ Tacaa Yesu tɔm. 	 Kupopo'ingai' oa' -koi omea, lompe' to Yahudi lompe' to bela-koi to Yahudi, bona medea-koi ngkai jeko' -ni pai' mengkoru hi Alata'ala pai' mepangala' hi Pue' -ta Pue' Yesus.


Paa tɔ sɩ: Waɩyo, ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ tənɛ tə tɔm wɛ waɩyo. Ńtɛ́ tə suukaɣana kpoŋkpontu toŋ nyəntʋ pɔɔŋ kʋpaŋ na wontu kʋpantʋ nti tə sɛɛwa tɔ, na wontu nti tə sɛɛwa təkeŋkeŋ tɔ. Na ńtɛ́ tə tʋkaɣana wʋla na liɣitee pɛɛ na lɩɩtʋ pə tɩɩ fɛɩ. 	 ra'uli': Mpe'ahii'! Mpe'ahii' ngata to bohe toe mai! Biasa-ra to Babel mpohea pohea to moluha', to bula, to molei jore' pai' to mo'awu hewa mara-ntaipa. Biasa-na mowarui' -ra hante bulawa, mata hinci pai' mutiara.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisa səŋna ɩ mpaa na ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ sɩ: Ɩsɔ nyana təmlɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma fɛɩ ɩsɩɩ yəlaa lɛlaa wɛʋ tɔ. Pɛlɛ pa kɛ́ ŋmɩɩlaa na asaɣaa na wasaŋkalənaa kɛ́. Pə́cɔ́ ma fɛɩ ɩsɩɩ lampuu mʋlʋ ɩnɛ ɩ wɛʋ tɔ. 	 To Parisi toei mokore pai' mosampaya hi rala nono-na, na'uli': `Oo Alata'ala, mpo'uli' -a tarima kasi, apa' uma-a hewa tau ntani' -na-- toperampaki, to bengku' nono-ra, topobualo', ba hewa topesingara' paja' toei mai.


Ye mpʋ ɩsənaɣa maa la? Maa sələmɩ hatuu ma taa kɛ́, na má sələməna ma ləmaɣasəlɛ tɔtɔ. Ye yontu ma yoo ma taa, na má yoona ma ləmaɣasəlɛ tɔtɔ. 	 Jadi', napa to lompe' tababehi? Agina mosampaya-ta hi rala nono-ta hante basa to ngkai Inoha' Tomoroli', pai' mosampaya wo'o-ta hante basa to rapaha doo. Morona' -ta mpo'une' Alata'ala hi rala nono-ta hante basa to ngkai Inoha' Tomoroli', pai' morona' wo'o-ta mpo'une' Alata'ala hante basa to rapaha doo.


Tɔʋ, Tacaa niŋ ká kpa nyá tɔɔ kɛ́ nɔɔnɔɔ. N ká yʋlʋmɩ, n kaa keesi ilim kɛ wɛɛ naalɛ. Tənaɣa pə yu Ɩlimasɩ ɩsɛntɔɔ kɛ kpakpaa na ɩ́ tuti ɩ təɣɩ səkpɛtʋɣʋ tɛɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sʋʋ tutuɣu ɩsɩɩ ɩ́ na nɔɣɔlʋ na ɩ́ hɔmɩ-ɩ. 	 Wae lau, hilo pe'! Pue' mpohuku' -ko! Ngkai wae lau wero-ko, uma-poko pehilo ba hangkuja eo kahae-na!" Hinto'u toe, Elimas mporasai ria to mo'eta hewa rangahu mpoleru mata-na, alaa-na mogao' -gao' -i-damo mpopali' tauna mpotete' -i.


Na pənɛntɛ tampana təŋlaa teeli ntenuɣu taŋna-m, ŋkʋɣʋ Tacaa wei ɩ təŋəɣɩ tampana na ɩ́ hʋʋkəna tɔ ɩ ká ha-m kʋyakʋ ŋkʋ kʋ wule. Na pə taɣa ma tike kɛ ɩ ká ha, ama na pa təna mpa pa caɣaa na pá nyɩɩləɣɩ ɩ kɔntɛ wule tɔ. 	 Jadi' hewa toe lau, rodo-mi parasee pedagia-ku hi suruga, apa' kutuku' -mi konoa Pue'. Nawai' -a parasee toe hi Eo Kiama, nto'u napohurai kara-kara hawe'ea tauna hante kanoa' -noa' -na. Pai' uma muntu' aku' -wadi to mporata parasee toe-e. Nawai' wo'o-ra hawe'ea tauna to mpoka'ahi' -i pai' to mpopea karata-na nculii'.


Apalaa təna alʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ ɩcatɛ ńtɛ́ tə taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ alʋ ɩnɩ ɩ nɩɩwa sɩ Yesu caɣa tɔɣɔʋ kɛ Falisa təyaɣa taa, ɩlɛna ɩ́ kɔna tulaalʋ kʋpaŋ nɔɣɔlʋ na akpaləpiya. 	 Hi rala ngata toe, ria hadua tobine topojeko', uma tumotoa gau' -na. Kana'epe-na karia Yesus ngkoni' hi tomi to Parisi toei, tumai-i ngkeni hameha' butolo' ihia' lana honga.


Mə ɩsɛ sɛɛna mə kʋyɛɛŋ kʋpampaŋ faɣasʋɣʋ na mə ɩsɔtʋnaa kʋpama na mə waatʋnaa kʋpama na mə pɩɩsɩ kʋpaŋsɩ faɣasʋɣʋ kɛ teitei. 	 Tapi' tempo toi ni'inca-imi Alata'ala-- hiaa' kakono-na Alata'ala-di-hawo to ri'ulu mpo'inca-koi! Jadi', napa-di-koina pai' doko' nikanculihii ada pai' atura to hewa toe-e? Nituku' lau-mi ada agama Yahudi hewa eo palia, tempo mosusa', wula bo'u pai' eo bohe ntani' -na. Ada pai' atura tetu-le uma mpokeni rasi', pai' uma-koi mpai' tebahaka ngkai huku' jeko' -ni ngkai petuku' -ni hi atura tetu-e. Jadi', napa pai' doko' mengkoru nculii' wo'o-mokoi hi ada pai' atura to hewa tetu-e!


Pə kpəpa-m kɛ́, ma nyɩɩləɣɩ kɛ́ sɩ má kpe na má wɛɛ Kilisiti kiŋ. Nti tə kəla-m teu tɔɣɔlɛ. 	 To ronyala toe mpomediii' nono-ku. Doko' lia-a mpalahii dunia' toi pai' hilou tida dohe Kristus, apa' toe to meliu kalompe' -na.


Ɩ́ taa lata ɩsaɣatʋ kɛ tɛtʋ na teŋku na tɩɩŋ pə tɔɔ, haləna tə́ tɛ tá Ɩsɔ pəyalaa tokuŋ taa kɛ́ yʋsʋɣʋ na pə́cɔ́. 	 "Neo' ulu nipoporumpai' tahi' pai' role-na pai' wana' hante pesesa', ane ko'ia kitu'u tanda tohe'i hi wingke-ra batua-batua Alata'ala Pue' -ta, bona neo' -ra narumpa' pesesa' toe."


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa laŋa hʋlʋma katatəlaɣa, haləna pə́ la ɩcatɛ ntɛɣɛ yuŋ. 	 Toe pai' goe' lia-ramo to Samaria toera mpotarima Filipus.


Ɩlisapɛtɩ ka kɛ́ kaalʋlaɣa, ɩlɛ pa fɛɩna pəyaɣa. Pəyele pa naalɛ ɩnɩ pa pɩɩwa. 	 Aga uma-ra mo'anai', apa' Elisabet lalo, pai' tu'a-ramo roduaa-ra.


Ɩlɛna ɩsɔtaa tillu heeli-ɩ sɩ: Ləlɩ nyá tampala na ń lɛɛ nyá ntaŋkpala. Piyɛɛ lapa mpʋ, ɩlɛna ɩsɔtaa tillu heeli-ɩ sɩ: Suu nyá toko na ń təŋɩ-m. 	 Na'uli' wo'o-mi mala'eka toei mpo'uli' -ki: "Ala' -mi pohea-nu, pai' unco' -mi sapatu' -nu!" Natuku' mpu'u-mi Petrus hawa' -na. Oti toe, na'uli' wo'o-mi mala'eka: "Mobajui-moko, pai' tuku' -ama."


Asɔɔ ná lʋla Satɔkɩ, na Satɔkɩ náá lʋlɩ Akim, na Akim náá lʋlɩ Ɩliyuti, 	 Azor mpobubu Zadok, Zadok mpobubu Akhim, Akhim mpobubu Eliud,


Alʋ ɩnɩ ɩ nyəmá mpi pə lapa-ɩ tɔ, ɩlɛna ɩ́ sʋʋ seluɣu na ɩ́ polo ɩ hoti Yesu nɔɔhɛɛ tɛɛ na ɩ́ heeli-ɩ ɩ tampana. 	 Na'inca tobine toei napa to jadi' hi woto-na. Kamoridi' -nami-hawo me'eka', pai' tumai-i mowingkotu' hi nyanyoa Yesus mpangaku' hawe'ea-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ mpa pa caakaɣa-ɩ mapʋ sɩ ɩ́ yɔɣɔtɩ tɔ pa sʋʋ sewa. Ɩlɛna sɔɣɔntʋ kpa kʋmataŋ maɣamaɣa kɛ waatʋ wei ɩ nawa sɩ Pɔɔlɩ kɛ́ Lom tʋ pəyele ɩnɩ ɩ lapəna na pá hɔkɔ-ɩ alukpala tɔ. 	 Ngkai ree, ngkala'ura-ramo tantara to doko' mpoparesa' Paulus, pai' me'eka' wo'o-imi-hawo kapala' tantara toei. Apa' napehubui-hana we'i mpohoo' Paulus, ntaa' warga negara Roma-idi.


Ma Caa cɔlɔɣɔ ma lɩɩnaa na má tii atɛ cənɛ. Pənɛntɛ maa kʋlɩ atɛ cənɛ na má məlɩ ma Caa kiŋ. 	 Ngkai Tuama-ku mpu'u-ada, pai' tumai-ama hi dunia' toi. Wae-e lau, kupalahii-mi dunia' toi, nculii' -ama hilou hi Tuama-ku."


Ɩ́ kpətəna Yesu wei ɩ kɛ́ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ kʋfam tɛləsʋlʋ tɔ. Ɩ́ kpətəna ɩ caləm kʋŋmɩɩsəm mpi pə yɔɣɔtaɣa kəla Apɛɛlɩ nyəm nyəŋka təcaɣacaɣa tɔ. 	 Mponyanyo-koi Yesus, topetauntongoi' to mporohoi pojanci to bo'u to mpoposidai' manusia' hante Alata'ala. Yesus rapatehi, raa' -na mo'ili, pai' raa' -na toe meliu kalompe' -na ngkai raa' -na Habel owi.


Pə kɔma pə fe ɩlɛna, ɩ́ yaa ɩ ɩfalaa na ɩ́ ləsɩ pa taa kɛ́ yəlaa naanʋwa na naalɛ, na ɩ́ ha-wɛɣɛ hətɛ sɩ tillaa. 	 Kabaja-na, nakio' -ramo topetuku' -na pai' napelihi hampulu' rodua ngkai laintongo' -ra. To hampulu' rodua toera, nahanga' suro-na.


Ye ɩ́ pəntəɣəna mə tɔɣɔntəlɛnaa na ɩ́ kpɛsəɣɩ pa laakalənaa mpa pa wɛ tətantəlaa kɛ́ mpʋ tɔ, Kilisiti kɛ ɩ́ pəntəɣəna. 	 Jadi', kehi-ta tetu ompi' taposala', apa' tapakasusa' nono-na ompi' -ta to morara' -pidi nono-na. Pai' meliu ngkai toe, kehi-ta tetu taposala' hi poncilo Kristus.


Ɩ́ sɛɛ təmaɣa teu na ɩ́ lɛlɩ. Ɩsɔ yəlaa təna sɛɛ-mɛ. 	 Mometabe-tabe-koi hante nono mpu'u ane hirua' -koi hi pogamparaa.


Ilim kɔma na pə́ haŋ na pə́ nyaɣa məhoo, ɩlɛna a wʋlɩ. Mpi tɔ, a ta hiki tɛtʋ sɩ á ka hoosi kʋpaŋsɩ. 	 Kamorani' -na eo, molaju-imi duu' -na bangi, apa' uma monala rali' -na.


Ɩlɛna pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Pepeɣe ɩ lapa-ŋ? Ɩsənaɣa ɩ lapa na pə́cɔ́ nyá ɩsɛ kuli? 	 Ngkai ree, rapekune' tena-i: "Napa to nababehi-koko? Beiwa-i mpaka'uri' -ko?"


Ye mpʋ ɩlɛ, ɩ́ la laakalɩ na pə́ taa kɔɔ na pə́ la-mɛ ɩsɩɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka yɔɣɔtaa tɔ sɩ: 	 "Aga kana tapelompehi, bona neo' mpai' jadi' hi kita' hewa to na'uli' Alata'ala hante wiwi nabi owi. Na'uli':


Awe yelaa na ń hiki na ń kəlɩ lɛlaa? Pə təna mpi n wɛna tɔ pə taɣa Ɩsɔ hana-ŋ? Ye pa ha-ŋ kʋhaʋ ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ n hɔŋ nyá tɩ ɩsɩɩ nyá lʋpʋ tɔɔ kɛ́ n hikaa? 	 Ha ni'uli' -koina wae, melabi ntanii' -koi ngkai doo-ni? Ha ria nte hanyala to ria hi koi' to uma nitarima ngkai Alata'ala? Napa pai' molangko nono-nie? Ba ni'uli' -koina hawe'ea to ria hi koi', bela to nawai' -kokoi Alata'ala?


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpətəna Filipʋ wei ɩ kɛ́ Kalilee Pɛtɛsaita ɩcatɛ tʋ tɔ, na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Tacaa, tə caa tə́ ná Yesu. 	 To Yunani toera hilou hi Filipus, ra'uli' -ki: "Doko' -ka-kaiwo mpohirua' -ki Yesus." (Filipus tohe'e ngkai ngata Betsaida hi tana' Galilea.)


Ama pə tala ɩ Pəyaɣa ɩlɛna ɩ́ yɔɣɔtɩ təfoo sɩ: Ɩsɔ, aa, nyá kumte wɛ tam kɛ́. Tampana taa kɛ́ n tɔkɩ nyá kawulaɣa. 	 Hiaa' hi Ana' -na toei, Alata'ala mpo'uli' -ki hewa tohe'i: O Alata'ala! Iko Magau' duu' kahae-hae-na, moparenta-ko hante kanoa' -noa' -na.


Tɛʋ fema ɩlɛna tə́ taɣanɩ kʋlʋɣʋ na tə́ polo Sesalee. Tə tala təna ɩlɛna tə́ sʋʋ waasʋ yɛllʋ Filipʋ təyaɣa na tə́ həntɩ ɩ tɛ. Filipʋ ɩnɩ ɩ ka kɛ́ yəlaa naatosompɔɣɔlaɣa wei paa ləsəna pa mpaa kɛ Yosalɛm taa tɔ pa taa lɛlʋ. 	 Kamepulo-na, me'ongko' wo'o-makai hilou hi ngata Kaisarea. Hi ree-kai hilou mo'oha' hi tomi Filipus. Filipus toei, tauna to mpokeni Kareba Lompe', pai' hi'a toe-mi hadua ngkai tauna to pitu to rapelihi hi Yerusalem wengi.


Ɩ́ lakɩ mpʋ tɔ pə taɣa ɩ́ faɣasəɣɩ mə təmaɣalɛ? Na ɩsəna ɩ́ maɣasəɣɩ mpʋ tɔ pə fɛɩ teu. 	 batua-na, tapoposisala hingka doo-ta, pai' tapelence tauna hante patuju to dada'a.


Tillaa kɛɛsaɣaa Tacaa Yesu fem tɔm na apalʋtʋ kɛ́, na Ɩsɔ ká wɛ pa təna pa waalɩ kɛ́ teu. 	 Suro Pue' Yesus ntora mpo'uli' posabi' -ra katuwu' -na nculii' Pue' Yesus, pai' uma mowo kamobaraka' -na lolita-ra. Pai' Alata'ala mpogane' -ra omea hante pegane' to bohe lia.


Tá tɛɛlaɣaa sɩ ɩnɩ ɩ ká yana ntɛɣɛ Ɩsɛɣɛlɩ nyʋɣʋ. Tɔʋ saŋa taa wɛɛ tooso kɔlɔ, pə tənaɣa mpʋ pə hɔlʋɣʋ tɔ. 	 Hiaa' haru' -mi-kaina nono-kai, apa' ki'uli' Hi'a-mi mpai' to mpobahaka-ta to Israel ngkai bali' -ta. Eo toe lau, eo katolu-nami ngkai karapatehia-na.


Mɛ mpa ɩ́ ká kɛ́ Yuta nyə́ma təsiɣisiɣi na Yuta nyə́ma yaakaɣa-mɛɣɛ kʋtapɛləŋ na mpɛ pa yaakɩ pa təɣɩ pɛllaa tɔ, pəyele yʋlʋ niŋ pɛləna-wɛɣɛ kʋpɛlʋ sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ kɔtaɣa kɛ́. Ɩ́ tɔɔsɩ ɩsəna ɩ́ ka wɛɛ tɔ na ɩ́ ná. 	 Jadi', ompi' -ompi', kiwoi-dile tuwu' -ni to ri'ulu-e. Ntuku' ngkai kaputu-ni, bela-koi to Yahudi. To Yahudi mpohanga' -koi "tauna to uma tetini'," pai' to Yahudi toera mpo'uli' kahira' -na-wadi-rana bagia-na Alata'ala, apa' tetini' -ra-rana ntuku' atura agama-ra. Ada petini' toe, ada to rababehi manusia' hi wotoloka' -ra-wadi.


Tənaɣa Pilatɩ tɔma Yesu sɩ: Sɛsɛ n kɛ́ wulaʋ kɛ? Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ Pilatɩ sɩ: Ntəɣəlɛ n yɔɣɔta mpʋ, ma kɛ́ wulaʋ sɔsɔ. Tampana yɔtɔtʋɣʋ tɔɔ kɛ́ pa lʋla-m, na pə maɣamaɣa pə tɔɔ kɛ́ ma tɩɩ tii atɛ cənɛ. Mpa pa təŋəɣɩ tampana tɔ pa nɩɩkɩ ma tɔm. 	 Na'uli' wo'o-mi Pilatus: "Ane wae-di, magau' mpu'u-ko?" Na'uli' Yesus: "Iko moto to mpo'uli' Aku' toi magau'. Pai' -a putu hi dunia' toi, bona mpo'uli' napa to makono. Tauna to mpokono napa to makono, bate mpangala' lolita-ku."


Tá taapalaa, pə wɛɛ sɩ tam tə sɛɛkɩ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ kɛ mə tɔɔ, na pə tɩɩ mʋna mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ́ tɔŋna toŋ nyɔɔʋ kɛ mə Ɩsɔ mpaaʋ təŋʋɣʋ taa kɛ́ tam kɛ́, na mə təma sɔɔlʋɣʋ ná tɔŋna sɔɔsʋɣʋ kɛ teu tɔtɔ. 	 Ompi' -ompi'! Bate uma-kai putu mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala sabana koi'. Masipato' mpu'u kipohewa toe, apa' kamoroo-rohoa mpu'u-mi pepangala' -ni hi Pue', pai' katedoo-donihia wo'o-mi ahi' -ni omea mpoka'ahi' doo-ni.


Ntanyɩ nɔɣɔlʋ ká tɔ sɩ: Taa tɛm na Ɩsɔ tike kɛ lɛlʋ lakɩ, na lɛlʋ náá lakɩ təma tike. Ɩlɛ ma cɔɔ pʋntʋ sɩ: Hʋlɩ-m ɩsəna yʋlʋ ka tɛ ɩ taa na Ɩsɔ na ɩɩ lakɩ pə təma tɔ, na maa hʋlɩ-ŋ́ lɛlʋ taa tɛm na ɩ təma taa. 	 Meka' ria mpai' to mpo'uli' hewa toi: "To hadua ncarumaka hi pepangala' -na, to hadua ncarumaka hi kalompe' po'ingku-na." Hiaa' aku' mpo'uli': uma-ko bisa mpopohiloi-a pepangala' -nu tetu-e ane uma lompe' po'ingku-nu. Aga aku', ngkai po'ingku-ku to lompe', kupopohiloi-koko karia-na wo'o pepangala' -ku hi Pue'.


Na Ɩsɔ matənaʋ waalɩ ɩlɛna ɩ́ pɛɛkɩ sɩ ɩ́ wɛɛ təma na leleŋ. Təma leleŋ waalɩ ɩlɛna ɩ́ pɛɛkɩ sɩ ɩ́ sɔɔləɣɩ təma. 	 pai' mpoka'ahi' ompi' hampepangalaa' -ni. Pai' ahi' hi ompi' hampepangalaa' -ni toe nidonihii tena mpoka'ahi' hawe'ea tauna.


Ɩlɛ apaŋnya, ɩsɩɩ nyá footuɣuu mpa pa lakɩ mpʋ, pəcɔ nyá maɣamaɣa nyá lakɩ teitei ɩsɩɩ pɛlɛ tɔ, n hʋʋ sɩ Ɩsɔ kaa pɔɔsɩ-ŋ? 	 Ane tababehi moto gau' to tasalai' -ki doo-ta, neo' ta'uli' ka'uma-na mpai' nahuku' -ta Alata'ala-e.


Mpi pə taaŋa pəcɔ tɔ pəlɛ pə ta kisi teeli kɛ hikuɣu, kacaŋfana mpi pə cakɩ tam tɔɔ tɔ? 	 Apa' ane mobaraka' Pojanci to ri'ulu to hampai' -wadi, meliu-liu kabaraka' -na Pojanci to bo'u to tida duu' kahae-hae-na.


Pa təna pa toolaa na pá hatələna Ɩsɔ, pa kpɛnta pa təna na pá la yem. Pa taa kʋlʋm maɣamaɣa ɩɩ lakɩ kʋpantʋ. 	 Hawe'ea tauna mengkawulaa-mi ngkai Alata'ala, Uma-pi mokalaua tuwu' -ra. Uma hema to lompe' gau' -ra, nau' haduaa uma ria."


Ɩsɩɩ ɩ́ kɛʋ ɩsəntɔɣɔ Ɩsɔ piya nsi ɩ sɔɔlaa tɔ ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ na ɩ́ kpaɣa ɩ yaasi təna ɩlɛ. 	 Jadi', lawi' napo'ana' Alata'ala-tamo pai' nape'ahi' -tamoe, toe pai' kana tatuku' kehi Alata'ala.


Wulee mə taa awe pəyaɣa sələma-ɩ potopoto na pʋntʋ cɛlɛ-kɛɣɛ pəlɛ ye? Yaa ye ka sələma-ɩ tinte pʋntʋ cɛlɛ-kɛɣɛ tʋm. 	 Ha ria-koi to mpowai' ule hi ana' -ni ane merapi' -i bau'?


Tə maɣamaɣa kɛ Ɩsayii ka ná lɔŋ na ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ: Ɩ́ ka nɩɩ teu yaa, ama ɩ́ kaa cɛkəna. Ɩ́ ká nyənɩ teu yaa, ama ɩ́ kaa na. 	 Ngkai toe, madupa' -mi Lolita Alata'ala to napohowa' nabi Yesaya owi. Hewa toi moni-na: `Pe'epe moto-ra, aga uma oa' ra'incai batua-na. Pehilo moto-ra, aga hewa to uma oa' rahiloi mpu'u.


Tɔʋ, ɩ́ polo ɩ́ heeli ɩ ɩfalaa lɛlaa na Piyɛɛ sɩ ɩ tɛɛ-mɛɣɛ nɔɣɔ kɛ Kalilee, tənaɣa ɩ́ ká maɣana-ɩ ɩsɩɩ ɩ ka heela-mɛ tɔ. 	 Wae-e lau, hilou-mokoi, uli' -raka Petrus pai' ana'guru-na to ntani' -na katuwu' -na nculii' -mi. Uli' -raka hewa toi: Hilou meri'ulu-i hi tana' Galilea. Hi ria-damo mpai', pai' -i nihilo, hewa to oti na'uli' -kokoi wengi."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasaa sɩ: Pepe caʋ kɛ́ maa kɛɛsəna Ɩsɔ Kawulaɣa ɩlɛ yee? 	 Oti toe, na'uli' wo'o-mi: "Ane Alata'ala jadi' Magau' hi dunia', kajadi' -na hewa lolita rapa' tohe'i:


Pə tɔɔ kɛ́ paa ma cɔlɔɣɔ pɩɩ lɩɩnaa yaa pɛlɛ pa cɔlɔ, tá waasʋ ɩnəɣəlɛ, na nti ɩ́ mʋwa tɔɣɔlɛ. 	 Jadi', ba ngkai hema ni'epe Kareba Lompe' toe, ba ngkai aku' ba ngkai suro to ntani' -na, uma mpenara'. Poko-nale, toe-mi-hawo to kipalele, pai' toe-mi to nipangala'.


Ye ma maɣamaɣa maa tʋna ma tɩ sɩ má la təmlɛ tənɛ, má nɔkaa ma haakɩ nɔɣɔ kɛ́ na má taŋa kʋfɛlʋɣʋ. Ɩsɩɩ pa tʋ-m-tɛɣɛ kʋtʋɣʋ tɔ, pə wɛɛ sɩ má la-tɛɣɛ na má lɩɩ təsoo. 	 Ane rapa' -na mpokeni-a Kareba Lompe' ngkai kadota-ku moto, toto-na moto-a ncarumaka hiwili-na. Tapi' bela kadota-ku moto pai' -a mpokeni Kareba Lompe'. Dota ba uma dota, bate kana kukeni, apa' toe-mi bago to napopokoloi-ka Alata'ala.


Ɩ́ nyɩ teu sɩ ɩ́ kɛ́ Ɩsɔ təcaɣalɛ, na Ɩsɔ Feesuɣu cakəna mə taa. 	 Ha uma ni'incai ompi': koi' -le hewa tomi to napo'ohai' Alata'ala. Inoha' Alata'ala mo'oha' hi laintongo' -ni.


Yesu lɩɩna kpɩɩlʋɣʋ taa na ɩ́ na yəlaa samaa, ɩlɛna pa tɔm lapɩ-ɩ pətɔɔtəlɛ kɛ sɔsɔm. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ heeŋ wei ɩ fɛɩna tiikilu tɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sɛɣɛsa-wɛɣɛ sɔsɔm. 	 Pehompo-na Yesus ngkai sakaya, nahilo-hawo wori' tauna mpopea-i. Metumu' -mi ahi' -na mpohilo-ra, apa' hiloa-ra hewa bima to uma te'ewu. Kanatudui' -rami wori' nyala.


Tənaɣa Yesu pɔɔsa ɩ ɩfalaa sɩ: Na mɛ se, mə hʋʋkɩ sɩ ma kɛ́ awe? Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: N kɛ́ Ɩsɔ Mesii. 	 Napekune' tena-ra: "Hiaa' koi' -koiwo mpo'uli', hema-a Aku' toi-e?" Natompoi' Petrus: "Iko-mi Magau' Topetolo' to najanci Alata'ala!"


Ama ye wei ɩ ta kɛ Ɩsɔ sɛɛlʋ tɔ ɩ́lɛ́ ɩ caana faɣaʋ, waatʋ ɩnɩ pa taa wei ɩ kɛ́ Ɩsɔ sɛɛlʋ tɔ ɩ wɛna mpaaʋ sɩ ɩ́ yele na pá faɣa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ yaa-mɛɣɛ sɩ ɩ́ caɣa təma kiŋ na leleŋ. 	 Tapi' ane tauna to uma mepangala' hi Pue' tetui doko' mogaa', pelele' moto-imi. Hi gau' tohe'e, tobine ba tomane to mepangala' hi Pue' uma tehoo' hi ada poncamoko. Tapi' Alata'ala mpokio' -ta jadi' ana' -na bona tuwu' hintuwu'.


Tənaɣa alʋ ɩnɩ ɩ ha lumaɣa na ɩ́ kpe ɩ tɛ. Ɩ talaa ɩlɛna ɩ́ maɣana ɩ pəyaɣa hənta kato tɔɔ, na ɩlɔɣɔʋ tɛma seu. 	 Kanculii' -nami totina toei. Rata hi tomi, nahilo ana' -na rodo-imi hi poturua-na, apa' malai mpu'u-mi seta.


Pə maɣamaɣa pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ləmaɣasɛɛ ka hʋla mpʋ sɩ: Ɩsɔ má, maa tili Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa na tillaa kɛ pa kiŋ. Ama paa kʋ lɛlaa, na paa tʋ lɛlaa kɛ kʋnyɔŋ kɛ kʋtʋɣʋ. 	 Aga monoto lia patuju-na Alata'ala, na'uli' hewa toi: `Kupahawa' mpai' nabi-ku pai' suro-ku hilou hi tauna toera. Hantongo' -ra mpai' rapatehi, hantongo' -ra rasesa'.'


Pə taɣa pʋlʋ, kʋyɛɛŋ wɛɛ ɩ ká kɔɔ wei ɩ taa paa tɔ sɩ: Nyʋleleŋ nyə́ma ntɛ́ kaalʋlasɩ, mpa pa ta tɩɩ mɔlɩ mɔlʋɣʋ maɣamaɣa yaa, mpa pa həla pə ta mʋsɩ tɔ. 	 Apa' rata mpai' tempo-na tauna mpo'uli': `Marasi' lau-ramo tobine to lalo, to uma hangkania mo'ana', pai' to uma hangkania mpentii' ana'!'


Ama tɛtʋ waasa alʋ ɩnɩ, tɛtʋ haa nɔɣɔ na tə́ li lʋm mpi tʋm ka tɔna ɩ nɔɣɔ kɛ mpʋ tɔ. 	 Aga dunia' mpotulungi tobine toei: hangaa mobea-mi nganga dunia' mpo'ome' ue to napepuji' ule naga toe.


Tə pɛɛkəɣɩ na tə́ cɔləɣɩ sɩ tə paasʋɣʋna liɣitee sɔsɔɔna anɛ a tɔm tɔ, nɔɣɔlʋ ɩ́ taa kɔɔ na ɩ́ caɣana-tʋ. 	 Patuju-kai mpohubui ompi' -ta to hadua toii tilou dohe Titus, apa' doko' kipelompehi bona neo' mpai' ria to mpo'uli' uma monoa' po'ingku-kai hi pongkeni-kai pewai' to bohe toi.


Papiloni Ɩsɔ sɛɛlaa mpa Ɩsɔ yaawa ɩsɩɩ ɩ yaaʋ-mɛ tɔ pa sɛɛ-mɛ, ma pəyalʋ Maləkɩ sɛɛ-mɛ tɔtɔ. 	 Tabe ngkai ompi' hampepangalaa' -ni to hi rehe'i hi ngata Babilon, to napelihi wo'o-ramo-rawo Alata'ala hewa koi'. Wae wo'o ana' -ku Markus, mpakatu wo'o-i-hawo tabe-na.


Pa kɔma pa hɛtəɣɩ kpaŋaɣa pile ńtɛ́ ɩlɛna tə nyə́ma sɩ: Ɩ́ hɛtəɣɩ kpaŋaɣa pile ńtɛ́ suwe? 	 Bula-ra mpobongka keledai toe, mepekune' -mi pue' -na: "Napa pai' nibongka keledai tetu-e?"


Nti ma heeliɣi-mɛ ɩsəntɔ tɔ ntəɣɩ ma heeliɣi paa wei sɩ ɩ́ feŋ yoo. 	 Napa to ku'uli' -kokoi tohe'i, ku'uli' wo'o hi hawe'ea tauna: Mo'inga' -inga' -hawoe'!"


Tá tɔtɔ waatʋ wei tɩɩ wɛ ɩsɩɩ piya tɔ, tɩɩ wɛ antulinya ɩnɛ ɩ pə təna pə kancaalaɣa nyəm taa kɛ́ na pə́ kpa-tʋɣʋ yomaa. 	 Wae wo'o hante kita' ompi': kako'ia-ta mpo'incai Alata'ala, kita' hewa ana' toei, apa' mengkoru-ta hi ada pai' atura to hi dunia' toi.


Alaa mpɛɣɛlɛ Makətala Malɩ na Saanɩ na Saakɩ too Malɩ. Pa na lɛlaa kɛ́, na tɔm kʋlʋmtʋ ntəɣɩ pɛlɛ pa tasa tillaa kɛ heeluɣu. 	 Tobine toera, hira' Maria Magdalena, Yohana, pai' Maria tina Yakobus, pai' tobine ntani' -na to dohe-ra. Ratutura hawe'ea to jadi' toe hi suro Yesus.


Tənaɣa ɩsəsɛɛmlɛ kpa kɔtʋlʋ sɔsɔ kɛ sɔsɔm kɛ tillaa tɔɔ, na ɩ kiŋ caɣalaa təna mpa pa kɛ́ Satusee kpekəle nyə́ma tɔ. Haləna pá hʋʋ sɩ paa kʋlɩ pa tɔɔ. 	 Nto'u toe, Imam Bohe hante doo-doo-na to mpotuku' tudui' to Saduki, mohingi' -ramo hi suro Pue' Yesus. Toe pai' ratepu'u-mi mpobalinai' -ra.


Tɔʋ, ye maɣa mə Sɔsɔ na mə Caa na má kɔ mə nɔɔhɛɛ, ɩlɛ mɛ tɔtɔ ɩ́ kɔɔkɩ mə təmaɣa mpʋ. 	 Aku' Pue' pai' Guru-ni mobago hewa hadua batua mpobohoi' witi' -ni. Jadi', koi' wo'o kana momebohoi' ngkawiti'.


Pa yaa alaa mpɛ pa taa nɔɣɔlʋ sɩ Liti. Ɩ lɩɩna ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Tiyatii tɔ, na ɩ paɣataɣaa pɔɔŋ kʋpampaŋ wei ɩ sɛɛwa tɔ, na ɩ sɛɛkaɣa Ɩsɔ. Ɩ caɣaa na ɩ́ keŋna tá tɔm, ɩlɛna Tacaa tʋ ɩ lotu taa kɛ́ nyəm sɩ ɩ́ cɛkəna nti Pɔɔlɩ tɔŋna yɔɣɔtʋɣʋ tɔ. 	 Ria hadua tobine to rahanga' Lidia ngkai ngata Tiatira. Lidia toei, tauna to mepue' hi Alata'ala. Pobago-na, mpobalu' kain to molei jore' to masuli' oli-na. Pue' Ala mponotohi nono-na, alaa-na natarima mpu'u-mi napa to natudui' -ki Paulus.


Yesu tɛma pa nɔɔhɛɛ kɔʋ na ɩ́ suu ɩ wontu, ɩlɛna ɩ́ taɣanɩ tətɔɣɔlɛ kɛ məlʋɣʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ cɛkəna nti ma lapa-mɛ tɔ? 	 Ka'oti-na Yesus mpobohoi' witi' -ra, na'unco' nculii' -mi baju-na, pai' -i mohura, pai' na'uli' -raka: "Ha ni'inca wa napa to lako' kubabehi-kokoie?


Ɩlɛna Yesu cɔ-ɩ sɩ: Təŋɩ-m na ń yele na sətaa pi pa sətaa. 	 Yesus mpotompoi' -i hante walatu toi: "Tuku' -ama! Pelele' moto-ramo tomate mpotana hingka tomate-ra."


Ama yəlaa təna ta nyɩ mpʋ. Lɛlaa wɛɛ na pə́ tɛɛna-wɛɣɛ tɩɩŋ tɔm taa, na ye haləna saŋa pa tɔŋna nantʋ kʋlalaatʋ tɔɣɔʋ, pə wɛ ɩsɩɩ tɩɩŋ kɛ pa təŋəɣɩ. Pa nyəm wɛ tətantəlaa, ɩlɛna pá mələɣɩ naʋ sɩ kʋtɔɣɔʋ ŋkʋ kʋ wakələɣɩ-wɛɣɛ. 	 Aga nau' -pa hewa toe, uma hawe'ea to Kristen to monoto nono-ra hewa toe. Ria-ra to mepue' hi pinotau kako'ia-ra jadi' to Kristen, pai' duu' tempo toi ane mpohilo-ra pongkoni' to rapopepue' hi pinotau, ra'uli' hi rala nono-ra: "Tetu-le pepue' hi pinotau-hana!" Jadi', ane mpokoni' mpu'u-ra pongkoni' tohe'e, hi rala nono-ra ra'epe hewa mojeko' -ra, apa' morara' -pidi nono-ra.


Ma lʋkɩ kɛ́ sɩ pə́ kpaasɩ pa apalʋtʋ sɩ pá la nɔɣɔ kʋlʋmaɣa kɛ sɔɔlʋɣʋ tɔm taa, na pá hiki naani wei yʋlʋ ɩ́ nyəmá teu ɩ hikiɣi tɔɣɔ teu təmammam. Ye pə lapa mpʋ paa nyɩ Ɩsɔ kʋŋmɛsəm. Mpəɣəlɛ Kilisiti maɣamaɣa. 	 Pai' ku'uli' -kokoi toe, bona terohoi nono-ni omea pai' momepoka'ahi' -koi, duu' -na hintuwu' -mokoi. Konoa-ku, bona monoto mpu'u nono-ni mpopaha patuju-na Alata'ala to ko'ia ra'incai manusia' ngkai owi. Konoa-ku, bona ni'inca patuju-na Alata'ala toe hante uma ria kamoraraa' -na-- batua-na, bona ni'inca-imi Kristus.


Ɩsɔ lakaɣa piti təma nna a fɛɩna taka tɔ na Pɔɔlɩ niŋ. 	 Bula-na Paulus hi Efesus toe, Alata'ala mpowai' -i kuasa mpobabehi tanda to mekoncehi lia.


Timpi pʋlʋ səpa na pə́ həntaa tɔ tənaɣa yepelekunaa kotiɣi. 	 Ane ria anu mate, incana moto apa' wori' danci morumpu mpokoni'. Wae wo'o mpai' karata-ku nculii' hi dunia', uma-a tumai ngkawuni, incana moto mpai'.


Ye wei ɩ yɔɣɔtəɣɩ mpʋ pʋntʋ ɩ́ nyɩ teu sɩ nti tə ŋmaa tá takəlasɩ taa kɛ́ waatʋ wei tə fɛɩ mə kiŋ na nti tɩɩ la waatʋ wei tɩɩ wɛɛ mə kiŋ tɔ, pə kaa wɛɛ ŋkaŋka se. 	 Jadi', apa' oo rahi lolita-rae, uli' -raka retu hewa toi: hewa kakarapo' lolita-kai to hi rala sura-kai, wae wo'o mpai' kakarapo' -kai ane rata-pakai mpai' hi retu.


Apalʋ ɩnɩ ɩ ká hʋ́lɩ́-mɛɣɛ atɛ na ɩsɔ kutuluɣu taa kɛ́ naŋ sɔsɔɔʋ nakʋləɣɩ ɩsɔtaa, ŋku kʋ taa wɛ wontu nti ɩ́ ká lana tɔ. Kʋ taa tənaɣa ɩ́ ká təsɩ pə təna. 	 Pue' tomi toei mpai' mpotudo' -kokoi hameha' kamar to bohe hi lolo-na. Kamar toe teporodo ami' -mi, hono' -mi rewa-na. Hi retu-mi mpai' niporodo pongkoni' Paskah-ta."


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tala Kapənahum, ɩlɛna Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ lampuu mʋlaa polo pa pɔɔsɩ Piyɛɛ sɩ: Mə Caa naa fɛləɣɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ lampuu yɛɛ? 	 Karata-na Yesus hante topetuku' -na hi ngata Kapernaum, rata to mpesingarai' paja' Tomi Alata'ala hi Petrus pai' mpekune' -i: "Ha nabayari moto-hawo Guru-ni paja' Tomi Alata'ala-e, ba uma-di?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ye wei ɩ kɛ́ tɔm nɩɩlʋ pʋntʋ ɩ́ nɩɩ. 	 Ka'oti-na mpololita lolita rapa' toe, na'uli' -miraka: "Hema-koi to tilingaa, pe'epei lompe'!"


Ɩlɛna ɩ́lɛ́ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Nyá neu ɩ́lɛ́ ɩ mələna, na mə caa kʋ ta naʋ wei ɩnɩ ɩ wɛ nim kɛ teu tɔ. Mpi tɔ ɩ tasa-ɩ naʋ na ɩ alaafəya tɔ pə tɔɔ. 	 Na'uli' topobago toei: `Tu'ai-nule, rata nculii' -imi-hawo! Tuama-nu mpehubui mposumale' ana' japi to morudu', apa' ana' -na to moronto narua' nculii' -mi hante kalompea' -na.'


Pə məŋna-tʋɣʋ waalɩ kɛ́ sɔsɔm na tə́ tɔŋna pote na tə́ wɛ asola taa. Pə taɣa pʋlʋ, salaŋ nɔhɔkʋtʋ kʋyakʋ tɛma tɛɛʋ. Pə tɔɔ kɛ́ Pɔɔlɩ kpaala-wɛ sɩ: 	 Apa' wori' -mi tempo-kai to teliu, timpaliu-mi eo bohe popuasaa' to Yahudi, pai' neo' rata-mi tempo lengi'. Biasa-na nto'u toe, hawe'ea kapal kana mento'o, apa' mekoroi' pewui ngolu' pai' uma-pi lompe' pomako' kapal. Toe pai' Paulus mpopo'ingai' -ra bona neo' kaliliu, na'uli':


Yaa ma na Paanapasɩ tá tike kɛ pə wɛɛ sɩ tə́ lana tá niŋ na tə́ tɔɣɔna tá nɔɣɔ? 	 Ha ni'uli' -koina muntu' Barnabas pai' aku' -wadi to kana mobago mpali' pongkoni' -kai? Ha uma-kai natao mporata gaji' hewa suro Pue' Yesus to ntani' -na?


Ye ɩ́ tala timpi na ɩ́ laalɩ na ɩ́ sʋʋ təyaɣa ŋka ka taa, ɩ́ saalɩ təna halɩ mə tɛɛʋ. 	 Ane ratarima-koi hi rala tomi hantomi, mo'oha' hi ree-mokoi duu' -ni kaliliu hilou hi ngata ntani' -na.


Tənaɣa Falisanaa na kɔtəlaa sɔsaa pa kota pa kotuɣu sɔsɔɔʋ, na pá tɔ sɩ: Ɩsɩɩ apalʋ ɩnɛ ɩ lakʋɣʋ piti təma paɣalɛ kɛ ɩsəntɔ tɔ, ɩsənaɣa tɩɩ la ɩ tɔm? 	 Toe pai' to Parisi hante imam pangkeni mpobabehi porumpua bohe hante topohura agama to ntani' -na. Ra'uli': "Napa-koiwo to kana tababehi? Apa' wori' mpu'u tanda mekoncehi to nababehi-e.


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma Yesu sɩ: Tacaa, ɩsɩɩ tə wɛʋ cənɛ ɩsəntɔ tɔ pə wɛ teu napələɣɩ te. Ɩlɛ ye n caakɩ maa siki coka tooso. Nyaɣa lɛntɛ, Moisi kɛ lɛntɛ, na Ilii kɛ lɛntɛ. 	 Ngkai ree Petrus mpo'uli' -ki Yesus: "Pue', lompe' lia-ta mo'oha' hi rehe'i. Ane nupokono Pue', kubabehi tolu bamaru' hi rehe'i: hameha' bagia-nu Pue', hameha' bagia-na Musa pai' hameha' wo'o bagia-na Elia."


Ɩ́ sɛɛ tá taapalaa mpa pa wɛ Layotisee tɔ, na ɩ́ sɛɛ Nɛmfa na Yesu sɛɛlaa kpekəle nte tə kotiɣi ɩ təyaɣa kɛ Ɩsɔ sɛɛʋ tɔ. 	 Parata-kaka-kaiwo tabe-kai hi ompi' hampepangalaa' -ni to hi ngata Laodikia. Tabe-kai hi Nimfa hante to Kristen to moromu hi rala tomi-na.


Na wei pɩɩ maɣana ɩ wɛ taalɛ tɔ ɩ́ taa tɔ sɩ ɩ kpeŋ ɩ tɛ na ɩ́ kɛlɩ ɩ kpaɩ. 	 Tauna to hi bonea, neo' -pi nculii' hi ngata mpo'ala' pohea-na. Kaliliu metibo'!


Tənaɣa Yesu tɛɛwa na ɩ́ lakɩ waasʋ kɛ Yuta tɛtʋ taa təkotilenaa taa. 	 Ngkai ree, Yesus hilou mpokeni Lolita Pue' hi tomi posampayaa hobo' hi tana' Yudea.


Yesu ɩfalaa naanʋwa wei pə kaasaa tɔ pɛlɛ pa ná mpʋ, ɩlɛna pa taa wɩɩna Sepetee pəyalaa mpɛ pa naalɛ. 	 Kara'epe-na ana'guru-na to hampulu' pomperapia' doo-ra to rodua toera, kamoroe-rami mpokaroe-ra.


Tənaɣa Piyɛɛ nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: Paa pa təna paa yele-ŋ na pá se, má, ma kaa la mpʋ. 	 Ngkai ree, na'uli' -mi Petrus: "Nau' hawe'ea tauna molengo pepangala' -ra hi Iko Pue', aku' uma!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pola Yesu kiŋ kɛ ahoo naalɩ na ɩ́ yɔɣɔtɩ-ɩ sɩ: Tacaa, tə nyəmá sɩ Ɩsɔ kɔnna-ŋ sɩ ń sɛɣɛsɩ-tʋ. Pə taɣa pʋlʋ, nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ la piti təma ɩsɩɩ n lakʋɣʋ tɔ na pə́ tá kɛna Ɩsɔ toŋ. 	 Rala-na hamengi, rata-i mpohirua' -ki Yesus, na'uli' -ki: "Guru, to ki'inca, Iko hadua guru to nasuro Alata'ala, apa' uma ria tauna to bisa mpobabehi tanda mekoncehi hewa to nubabehi, ane uma-i nadohei Alata'ala."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə tasa-ɩ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Taa nyənɩ Ɩsɔ kʋtaɣanəm ɩsɩɩ asilima nyəm. 	 Na'uli' tena topololita toei mpo'uli' -ki Petrus: "Napa to na'uli' Alata'ala lompe', neo' nu'uli' iko babo'."


Ye ɩ fɛɩna suulu ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ la Ɩsɔ luɣu nyəntʋ na ɩ́lɛ́ ɩ ha-mɛɣɛ mpi ɩ ka tɔma sɩ ɩ ká ha-mɛ tɔ. 	 Kana tida-koi mepangala' nau' ba napa-napa to jadi', tuku' ncuu-mi konoa Alata'ala, duu' -ni mporata to najanci-kokoi.


Pa yɔɣɔtaɣa kɛ́ sɩ: Nmaa takəlaɣa taa kɛ́ mpi n naakɩ tɔ, na ń tilina-kɛɣɛ Yesu sɛɛlaa kpeka naatosompɔɣɔlaɣa ɩnɛ: Ɩfeesu, Simiinɩ, Pɛɛkam, Tiyatii, Saatɩ, Filatɛləfii, Layotisee. 	 Na'uli' -ka topololita toei: "Napa to nuhilo, uki' -mi hi sura pai' pakatu hilou hi topetuku' -ku to mo'oha' hi pitu ngata tohe'ira: hi Efesus, Smirna, Pergamus, Tiatira, Sardis, Filadelfia pai' Laodikia."


Ma taapalaa na ma caanaa mɛ, ɩ́ nɩɩ nti ma caa ma heeli-mɛɣɛ ma tɔm tɔɔ kɛ́ nɔɔnɔɔ tɔ. 	 Na'uli': "Tuama-tuama, ompi' hawe'ea! Pe'epei-ka-kuwo, ku'uli' -kokoi noa' -ku."


Ye ɩsɩɩ nyá tɔɣɔntəlɛ apalʋ yaa alʋ laŋna ntɛɣɛ kʋtakʋɣʋ, na tɔɣɔnaɣa maɣamaɣa ta tala-ɩ. 	 Rapa' -na ria hadua ompi' -ta to mparaluu pohea, pai' uma wo'o hono' pongkoni' -na butu eo-na.


Ye wei ɩ wɛna ŋkpaŋŋ pʋntʋ ɩ́ tʋ-ɩ teu, na ɩ́ nɩɩ nti Feesuɣu heeliɣi Yesu sɛɛlaa kpeka tɔ ɩlɛ. Ye mpa pa lapa kəllaa maa ha-wɛɣɛ nɔɣɔ na pá tɔɣɔ Ɩsɔ tɩɩŋ taalɛ taa weesuɣu tʋɣʋ pəle. 	 "Hema to tilingaa, pe'epei mpu'u-e' napa to na'uli' Inoha' Tomoroli' hi topetuku' -ku hi butu ngata-na. "Hema to medagi, kupiliu-ra ngkoni' wua' kaju katuwua' to hi Bonea Alata'ala."


Pa tɔma Ɩsɔ Tɔm taa sɩ Ɩsɔ tɔma Icipiti wulaʋ sɔsɔ təfoo sɩ: Mpi pə maɣamaɣa pə nyʋɣʋ tɔɔ ma tʋ-ŋ kawulaɣa tɔɣɔlɛ sɩ yəlaa ɩ́ nana ma toma kɛ nyá kiŋ, na ma hətɛ yaa antulinya təna taa. 	 Kiwoi wo'o lolita Alata'ala hi Firaun, magau' tana' Mesir owi, to mpo'uli': "Ku'ongko' -ko jadi' magau' hante hanyala lau-wadi patuju-ku: bona ngkai pesapuaka-nu kupopohiloi kabaraka' -ku, alaa-na mpai' hanga' -ku rapomobohe hi humalili' dunia'."


Tə sɔɔla-mɛɣɛ, ama mə́ tá sɔɔləna tá. 	 Bela kai' to mpo'unca nono-kai hi koi'. Koi' to mpo'unca nono-ni hi kai'.


Ɩlɛna Yesu kpaalɩ-ɩ teu sɩ: Taa heeli nɔɣɔlʋ. Ama tɛɛ kpakpaa na kɔtʋlʋ na-ŋ. Ɩlɛna ń yiɣisi ɩsɩɩ Moisi ka kɛɛsʋɣʋ tɔ na pá ná sɩ pə waa-ŋ. 	 Oti toe, na'uli' wo'o-mi Yesus mpo'uli' -ki: "Neo' nulolita hi hema-hema napa to jadi' tohe'i-e. Hilou-moko ulu mpopehuwu woto-nu hi imam bona nahilo kamo'uri' -numi, pai' keni pepue' -nu hewa to te'uki' hi rala Atura Musa, bona monoa' hi hawe'ea tauna kamo'uri' -nu mpu'u-mi."


Yesu lɩɩna pʋɣʋ tɔɔ na ɩ́ tii, ɩlɛna samaa sɔsɔ tʋ ɩ waalɩ. 	 Kamana'u-na Yesus ngkai lolo bulu', wori' tauna to mpotuku' -i.


na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Sʋlʋm kʋpam kɛ yəlaa təna caaləɣəna ləsʋɣʋ, na pə́ kɔma na pa təna pá haɣa ɩlɛ, pa təkəna mpi pə ta tʋlɩ tɔ. Ama nyá, nyá sʋlʋm kʋpam ná wɛ haləna nɔɔnɔɔ. 	 pai' na'uli' -ki: "Kabiasaa-ta-hawo, anggur to motomo' -di-hawo to ri'ulu ratua-raka torata. Ane oha-ra-damo nginu, pai' lako' ratua to uma ncako motomo'. Hiaa' iko-kona mpotalaa anggur to motomo', pai' lako' tempo toi-di nupewai' ratua!"


Ama wei ɩ nɩɩkɩ ma tɔm na ɩɩ təŋəɣɩ-tɩ tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ wei ɩ ŋma kutuluɣu kɛ atɛɣɛ yem tɔ, kite kʋpantɛ fɛɩ. Lʋm hola mapa-kʋ, ɩlɛna kʋ ti kpakpaa na kʋ la asaala sɔsɔ kɛ yem. 	 Aga tauna to mpo'epe lolita-ku pai' uma ratuku', hira' hewa hadua tauna to mpowangu tomi hi lolo tana' -wadi hante uma ria parawatu-na. Rata ue mowo' mporumpa' tomi toe, kamodungka-nami, pai' gaga kagero-na."


Ma taapalaa, paa kʋyaŋku mɛʋmɛʋ taa kɛ́ ma wɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-mɛɣɛ mpʋ, ma mʋɣʋləɣəna mə Yesu Kilisiti təŋʋɣʋ kɛ teu kɛ́. 	 Aku' -le, butu eo-na olo' mpobira' -a tuwu' sabana pobago-ku mpokeni Kareba Lompe'. Mpu'u ompi'! Napa to ku'uli' -kokoi makono lia, pai' bohe mpu'u nono-ku sabana koi' ompi', apa' mepangala' -mokoi hi Pue' -ta Kristus Yesus.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩsəna mpi Kilisiti ná kəla Yesu sɛɛlaa kpekəle tɔ mpʋ tɔtɔɣɔ apalʋ ná kəla alʋ. Yesu sɛɛlaa kpekəle kɛna Kilisiti tɔnʋɣʋ pilimile, na Kilisiti maɣamaɣa kɛna pa nyʋɣʋ yatʋ. 	 Hewa rapa' -na hi woto manusia', bagia to hi wongko-na mpu'u, woo', pai' woo' toe-mi to mpohawai' woto-na. Wae wo'o tomane ma'ala rarapai' -ki woo' hi tobine-na, hewa Kristus wo'o jadi' Woo' hi kita' to mpopangala' -i. Kita' to mpopangala' -i ma'ala rarapai' -ki bagia ngkai Woto-na Kristus. Pai' Hi'a-mi Magau' Tompohore-ta ngkai huku' jeko' -ta.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ kɛ́ pa yɔɣɔta mpʋ, pa na Pɔɔlɩ na Ɩfeesu Tʋlʋfim kɛ ɩcatɛ taa na pa hʋʋwa sɩ Pɔɔlɩ kpɛŋna-ɩ na ɩ́ sʋsɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. 	 Pai' hewa toe pololita-ra, apa' mpohilo-ra hadua to Efesus mo'ema' hante Paulus hi ngata we'i. Hanga' to Efesus toei, Trofimus, bela-i to Yahudi. Jadi', ra'ulia' -rana, Paulus mpokeni Trofimus toei mesua' hi rala Tomi Alata'ala.


Kʋpam ye ɩ́ wɛɛ na ɩ́ tɔkɩ potopoto ɩnɛ na ɩ́ nyɔɔkɩ kɔpʋ ɩnɛɣɛ mpʋ, ɩ́ heeliɣi Tacaa səm tɔm, haləna ɩ́lɛ́ ɩ kɔɔ ɩ́ məlɩ. 	 Jadi', butu ngkani takoni' roti pai' ta'inu anggur hangkaa-ngkania hewa toe, to tababehi toe mpotutura kamate-na Pue', duu' -na rata nculii' -i mpai'.


Yesu na-ɩ na ɩ́ wiiki na pə kpɛŋna Yuta nyə́ma mpa ɩ́ na-wɛ paa polaa tɔ, ɩlɛna ɩ laŋlɛ wakəlɩ sɔsɔm na pə pɛkəlɩ-ɩ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Kanahilo-na Yesus Maria motantangi' hante tauna to dohe-na, susa' pai' tuna-mi nono-na.


Paa pɩɩ la ɩsəna paa nɩɩ nyá kɔntɛ tɔm. Tɔʋ, na ɩsənaɣalɛ? 	 Hiaa' wae-e lau, bate ra'epe mpai' karata-nu hi rei. Jadi' beiwa-mi?


Tə nyəmá sɩ ye tə sələməɣɩ Ɩsɔ kɛ́ mpi pə kɛ́ ɩ luɣu nyəm tɔ, ɩ nɩɩkɩ tɔɔ kɛ́ tá naani tɔɔ sɔsɔm kɛ ɩ tɔɔ. 	 Daho' -ta mekakae hi Alata'ala, apa' ta'inca kana'epe-na pomperapia' -ta, asala pomperapia' -ta toe ntuku' konoa-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa cɔ-ɩ sɩ: Tə ta hiki wei ɩ ká kpaɣa-tʋɣʋ təmlɛ tɔɣɔ. Tənaɣa ɩ tɔma sɩ: Ye mpʋ, ɩ́ polo ma lɛsɛŋ taalɛ taa yaa. 	 "Ratompoi' -i: `Apa' uma hema to mpopobago-kai.' "Na'uli' pue' bonea toei: `Ane wae, hilou-mokoi mobago hi bonea-ku.' Hilou mpu'u-ramo-rawo.


Ye tə wɛʋ na tá ɩsɛ kɛ ɩsəntɔ tɔ pə tɔɔ tike kɛ tə tɛɛləɣɩ Kilisiti kiŋ ɩlɛ yəlaa təna taa taɣalɛ asalaʋ nyə́ma maɣamaɣa. 	 Ane rapa' -na Kristus mpotulungi-ta bula-ta tuwu' hi dunia' toi, pai' hudu ree-wadi petulungi-na hi kita', batua-na ngkai hawe'ea tauna hi dunia' kita' toi-mi-tana to mpe'ahii' lia.


Tənaɣa Yesu pɔɔsa-wɛ sɩ: Na mɛ se, mə hʋʋkɩ sɩ ma kɛ́ awe? 	 Napekune' tena-ra, na'uli': "Hiaa' koi' -koiwo mpo'uli' hema-a Aku' toi-e?"


Ye ɩ́ sɔɔləɣɩ-m ɩ́ ká tɔkəɣɩ ma kʋsəsɩɩtʋ kɛ́. 	 "Ane nipoka'ahi' -a, nituku' -mi hawa' -ku.


Mpi pə tɔɔ tɔ, Ɩsɔ sɔɔlaa kɛ́ sɩ ɩ́ la na pá nyɩ ɩsəna ɩ sɩɩwa na ɩ́ təŋəɣɩ na ɩ́ lakɩ na pə́ wɛ ɩŋmɛlaʋ tɔ pə tɔɔʋ na pə teu sɔsɔɔm. Ɩ sɩɩ mpɩ ɩnəɣɩ sɩ ɩ ká la yəlaa təna. Kʋŋmɛsətʋ ntəɣəlɛ sɩ Kilisiti wɛ mə waalɩ na ɩnɩ ɩ yekina na mɩɩ taakɩ sɩ ɩ́ ká hiki Ɩsɔ teeli taa kɛ́ mə paa tete. 	 Alata'ala doko' mpopo'incai hawe'ea topetuku' -na beiwa kalompe' patuju-na hi koi' to bela-koi to Yahudi. Patuju-na toe: bona Kristus mo'oha' hi rala nono-ni, bona monoa' kamporata-ni kabohea tuwu' dohe Alata'ala. Patuju-na Alata'ala toe mo'atu-atu mpae-mi ko'ia ra'incai manusia'. Tapi' hewa toe lau patuju-na toe rapakanoto-mi hi hawe'ea tauna to napobagia.


Kɔŋkɔməŋ liɣiti kɛ́ ɩcatɛ wɛna, na tə waŋ tɔɔ na tə taɣaləŋ tɔɔ wɛ teitei. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu maɣasa ɩcatɛ na ɩ camlʋɣʋ ŋkʋ, na ɩcatɛ kɔŋkɔŋ taɣaləŋ wɛ kilomɛɛtələnaa iyisi naalɛ na ŋmʋnʋɣʋ (2200), na tə waŋ tɔɔ na tə kʋŋkʋlʋməŋ tɔɔ tɔtɔɣɔ mpʋ. 	 Ngata toe mosulapa' opo'. Langa-na pai' tibaa' -na hibalia. Nahuka' ngata toe hante lua' pohuka' -na: langa-na roncobu opo' atu kilomete. Tibaa' pai' kalangko-na hibalia hante langa-na.


Alaa mɛ́ ɩ́ seeki mə paalaa, Tacaa ɩsɛntaa, nti pə mʋna ɩ́ la tɔɣɔlɛ. 	 Hawe'ea to motomanei, mengkoru-koi hi tomane-ni, hewa to masipato' hi tobine to mpotuku' Pue'.


Yesu tɛma-wɛɣɛ heeluɣu kɛ mpʋ ɩlɛna ɩnɩ ɩ́ saalɩ Kalilee. 	 Wae-mi lolita Yesus hi ompi' -na, pai' tida moto-imi hi Galilea.


Tənaɣa Helɔtɩ yaa nyəntaa mpɛɣɛ kpeeŋa na ɩ́ pɔɔsɩ-wɛɣɛ pə təna sɩ ɩ nyəŋ waatʋ wei maɣamaɣa ɩsɔtʋlʋŋa lɩɩwa tɔ. 	 Kana'epe-na Herodes lolita toe, nakio' bongo-ramo to nginca mponaa betue' toera mpohirua' -ki bona uma ra'incai tau ntani' -na. Napekune' -ra ba nto'uma mpu'u betue' toe lomo' -na mehupa'.


Ɩsɔ yapa-mɛɣɛ haləna ɩ́ fɛlɩ, ɩlɛ ɩ́ taa pəsɩ mə təɣɩ yəlaa yomaa. 	 Alata'ala mpo'oli-mokoi, oti-mi nabayari. Neo' -pokoi mpotuku' konoa manusia'.


Na mpʋ tɔtɔɣɔ ye ma wɛ mpa pa ta nyɩ Moisi kʋsəsɩɩtʋ tɔm tɔ pa hɛkʋ, ma wɛ kɛ́ ɩsɩɩ pa wɛʋ tɔ, maa paasəɣəna kʋsəsɩɩtʋ, ɩlɛna má hiki-wɛ. Pə taɣa ɩsɩɩ ma tɔŋ sɩ ma lɔ Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ se, Kilisiti kʋsəsɩɩtʋ təna ma təŋəɣɩ kɛ́. 	 Ane mpokeni-a Kareba Lompe' hi tauna to uma mpo'incai Atura Musa, mo'ingku hewa tauna to uma mpotuku' Atura Musa-a, bona wori' -ra kukeni hi Kristus. Aga neo' ra'uli' wae, uma kutuku' hawa' Alata'ala. Bate mengkoru hi hawa' Kristus oa' -a-kuwo.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa yɔɣɔtaɣa sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Maɣalɛ heeŋ kaləkʋ ŋkʋ kʋ nɔnɔɣɔ. 	 Toe pai' na'uli' wo'o-mi: "Makono mpu'u lolita-ku toi: Aku' toi-mi wobo' to natara bima mesua' hi rala gimpu.


Yesu kɔma na ɩ́ yele samaa na ɩ́ sʋʋ təyaɣa, ɩlɛna ɩ ɩfalaa pɔɔsɩ-ɩ ɩtuule ńtɛ́ tə yaasi. 	 Oti toe, Yesus mpalahii tauna to wori', pai' -i mesua' hi rala tomi. Ana'guru-na mpekune' -i ba napa patuju tudui' -na toe we'i.


Ɩlɛna laɣatʋnaa náá cɔ-wɛ sɩ: Ye tə pasa-mɛ pə kaa tala tá. Ɩ́ polo pɛɛtəlaa cɔlɔ na ɩ́ ya. 	 "Ratompoi' to monoto nono-ra toera: `Uma-kaiwo hono'! Hilou-mokoi ulu me'oli hi topobalu' lana.'


Pə kpɛŋna Yutaasɩ wei ɩ lakɩ-ɩ kɔlɔmɔtɔ tɔ na ɩ́ pɔɔsɩ Yesu sɩ: Matɔŋ pə taɣa má, Tacaa? Ɩlɛna Yesu cɔ-ɩ sɩ: Ntəɣəlɛ mpʋ. 	 Ngkai ree, na'uli' wo'o-mi-hawo Yudas, to mpobalu' -ie mpai': "Bela-hawo aku' to nutoa' -e Guru?" Na'uli' Yesus: "Hewa to nu'uli' tetu-midi!"


Ye pa ta yʋsɩ wei kɛ́ kʋyʋsʋm pənɛ, pʋntʋ ɩɩ pəsəɣɩ na ɩ́ ya yaa ɩ́ pɛɛtɩ pʋlʋ. Kʋyʋsʋm mpəɣəlɛ wontuɣu ŋkʋ kʋ hətɛ, yaa kʋkalətʋ nti tə hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ kʋ hətɛ tɔ. 	 Uma-ra ma'ala me'oli ba mobabalu' ane uma ria tanda toe hi pale-ra ba hi wingke-ra. Tanda binata toe, hanga' -na moto binata to lomo' -na ba angka to mpowalatu hanga' -na.


Yesu too na ɩ́lɛ́ ɩ neu, na Kolopasɩ alʋ Malɩ, na Makətala Malɩ, pa təna pa səŋa Yesu tesika kiŋ təna. 	 Mohu' kaju parika' Yesus, mokore tina-na pai' hadua ompi' tina-na, tobine wo'o-wadi. Ria wo'o Maria tobine-na Klopas, pai' Maria Magdalena.


Simɔŋ Ɩsəkaleeu pəyalʋ Yutaasɩ tɔm kɛ Yesu yɔɣɔtaɣa mpʋ. Paa na ɩ kɛ́ pa naanʋwa na naalɛ taa lɛlʋ tɔ, kʋlʋm ɩnɩ ɩ kɔmna na ɩ́ lapɩ-ɩ kɔlɔmɔtɔ. 	 To natoa' Yesus, Yudas ana' Simon Iskariot. Apa' nau' Yudas hadua ngkai ana'guru-na to hampulu' rodua, hi'a mpai' to mpobalu' Yesus hi bali' -na.


Pə kɛɛlʋɣʋ-wɛ na pə́ sɩɩ kpeeŋa tɔ, pə kaasa yəlaa mpa tɔ pɛlɛ na Ɩsɔ pa ciikaa kɛ́. Pɩɩ kɔɔ na pá taɣanɩ məlʋɣʋ tɔ, pepe ká lana? Pəlɛɣɛlɛ sətaa ká hiki weesuɣu te. 	 Apa' nto'u-na Alata'ala mpotadi to Yahudi, tebea-mi ohea hi hawe'ea tauna hi dunia' bona posidaia' -ra hante Alata'ala jadi' lompe'. Jadi', meliu kamarasi' -na ihi' dunia' ane Alata'ala mpotarima nculii' -ramo to Yahudi toera. Kajadia' toe mpai' hewa tomate to tuwu' nculii'.


Tuu tɔ Ɩsɔ ta yɔɣɔtəta ɩ ɩsɔtaa tillaa taa nɔɣɔlʋ sɩ: Caɣa ma kɔŋkɔŋ taa haləna má kɔna nyá kolontunaa na ń loosi nyá nɔɔhɛɛ kɛ pa tɔɔ. 	 Uma-i ria Alata'ala mpololitai ba hadua mala'eka hewa to napololitai-ki Ana' -na toei, hewa tohe'i moni-na: Mohura-moko hi mali ngka'ana-ku, duu' -na kupopengkoru hawe'ea bali' -nu hi Iko."


Tacaa wulaʋ, ma laŋlɛ hʋlʋma sɔsɔm ɩsɩɩ pə lapa na má səŋ ɩsəntɔɣɔ nyá ɩsɛntaa sɩ má kɛɛsɩ tɔmnaa mpa Yuta nyə́ma suu-m tɔ. 	 "Magau' Agripa to kubila'! Lomo' -lomo' -na ku'uli', morasi' lia-a, ma'ala-a-kuwo mpo'uli' noa' -ku hi Magau', mpotompoi' hawe'ea pangadua' to Yahudi hi aku'.


Ɩlɛ pə taɣa mə tənaɣa ma yɔɣɔtəɣɩ yoo, ma nyəmá mpa ma ləsaa tɔ. Ama pə wɛɛ kɛ́ sɩ pɩɩ la teitei na nti paa ŋmaaʋ Ɩsɔ Tɔm taa tɔ sɩ: Wei ɩ tɔkɩ ma tɔɣɔnaɣa tɔ ɩ pəsa ma kolontu. 	 "Napa to ku'uli' -e we'i, uma mpobelahi-koi omea. Ku'inca ami' hema to kupelihi. Tapi' kana madupa' lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli': 'Tauna to mpodulu' -ka, hi'a-mi mpai' to jadi' bali' -ku.'


Fətəla wei piitimnaa ká nana tɔ. Ɩnəɣəlɛ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma teeli. 	 Topetolo' toei, hewa baja to mponotohi nono tauna to bela-ra muli Israel. Pai' -i mpokeni karabilaa' hi kai' muli Israel to nupobagia."


Pə maɣamaɣa pə nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ ma kʋsa-ɩ sɩ ɩ́ polo ɩ́ na-mɛ na ɩ́ heeli-mɛɣɛ tá alaafəya tɔm na pə́ hɛɛsɩ mə laŋa. 	 Kusuro-i tilou bona ni'inca kababeiwa-kai, pai' bona narohoi nono-ni.


Na pa polaa sɩ pa lakɩ kɔtaɣa na ɩhokasɩ naalɛ yaa alukukunaa naalɛ ɩsɩɩ paa kɛɛsʋɣʋ Tacaa kʋsəsɩɩtʋ taa tɔ. 	 Rakeni wo'o pepue' -ra, ntuku' hawa' to te'uki' hi rala Buku Atura Pue': hamoko korokou ba roma'a ana' mangkebodo.


Wei ɩ nɩɩkɩ-təɣɩ kʋnɩɩ tɔ ɩ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ nyənʋɣʋ ɩ təɣɩ tiŋ taa na ɩ́ ná ɩsəna ɩ wɛɛ tɔ, 	 Tauna to mpo'epe Lolita Pue' pai' uma ratuku', hira' hewa tauna to mponaa lence-na hi pampewao'.


Halɩ pa ŋmaa ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Pə tɔɔ kɛ́ yʋlʋ ká cɛ ɩ caa na ɩ too sɩ ɩ́ na ɩ alʋ pá caɣa. Na pa naalɛ pá kpɛntɩ na pá pəsɩ yʋlʋ kʋlʋm. 	 Hi rala Buku Tomoroli' te'uki' hewa toi: "Toe-mi pai' hadua tomane mpalahii tina tuama-na, pai' tuwu' hintuwu' hante tobine-na, bona hira' tau rodua toe jadi' hewa hadua lau-ra-damo."


Tənaɣa ɩ tɔma sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ wiiki na ɩ́ caa sɩ ɩ́ la na pə́ yɔɔlɩ-m. Ama má, ma sɔɔlʋ pɩɩwaɣa sɩ pə taa la hɔkʋɣʋ tɔm tike. Paa kʋɣʋ, pá kʋ-m Yosalɛm kɛ Tacaa Yesu nyʋɣʋ tɔɔ. 	 Aga na'uli' -kakai: "Napa-di-koina pai' geo' -koi hewa tetu-e? Doko' mpolentei nono-ku lau-wadi-koi! Nau' ba rahoo' -a mpai' hi Yerusalem, ba paiana rapatehi mpu'u-a mpai' sabana petuku' -ku hi Pue' Yesus, sadia moto-ale hilou hi ria-e!"


Ye wei ɩ́ wɛna ŋkpaŋŋ pʋntʋ ɩ́ tʋ-ɩ teu, na ɩ́ nɩɩ nti Feesuɣu heeliɣi Yesu sɛɛlaa kpeka tɔ ɩlɛ. 	 "Hema to tilingaa, pe'epei mpu'u-e' napa to na'uli' Inoha' Tomoroli' hi topetuku' -ku hi butu ngata-na."


Na ɩsɔŋmʋntʋɣʋ ŋkʋ kʋ tɛɛ kɛ́ teŋku taa kɛ́ pə sɔ pa təna təpaɩ kɛ́ Ɩsɔ lʋm kɛ pa mʋɣʋ Moisi na pá təŋəɣɩ-ɩ tɔ pə tɔɔ. 	 Ma'ala-mi ta'uli': hewa kita' raniu' jadi' topetuku' Pue' Yesus, wae wo'o hira' omea nakamoui limu' pai' ntara hi tahi' to sole jadi' topetuku' -na Musa.


Ye wei ɩ́ mʋ-mɛ, maɣa ɩ mʋwa. Na ye wei ɩ mʋ-ma, pʋntʋ mʋ wei ɩ tila-m tɔɣɔ. 	 "Hema to mpotarima-koi, hibali mpotarima Aku' -ramo. Hema to mpotarima-a, hibali mpotarima Alata'ala wo'o-ramo, apa' Hi'a-mi to mposuro-a.


ɩlɛna atɛ cənɛ kʋlapʋtʋ nəɣəsɛɛ na wɛnaʋ kɔtɔɩ puɣusi-wɛ. Na kʋnyɩɩləŋ lɛləŋ kʋ tɔm ntəɣɩ pa taa, na halɩ tə caŋ na tə kpisi lʋlʋɣʋ. 	 aga sese' -ra ntora mpenonoi katuwu' -ra hi rala dunia' toi, doko' -ra mporumpu rewa dunia' -wadi, pai' wori' nyala kahinaa hi rala nono-ra. Hawe'ea toe mposesei' -ra, alaa-na uma ria po'ohaa' Lolita Alata'ala hi rala nono-ra, pai' uma ria kalaua-na lolita toe hi katuwu' -ra.


Yesu tɛma samaa kɛ yasʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ kpa pʋɣʋ nakʋlɩ kʋ tɔɔ kɛ́ ɩ tike sɩ ɩ sələməɣɩ, haləna ahoo caŋ na a yu-ɩ tənaɣa ɩ tike. 	 Kanculii' -ra tauna toera, manake' -imi Yesus hilou hi lolo bulu', pai' -i mosampaya hadudua-na. Duu' bengi, hi ria oa' -i-pidi.


Tənaɣa wulaʋ heela ɩ təmlɛ nyə́ma sɩ: Ɩ́ hɔkɔ ɩ niŋ na ɩ nɔɔhɛɛ na ɩ́ polo ɩ́ pɛtɩ-ɩ səkpɛtʋɣʋ taa. Tənaɣa ɩ ká casa kapusi na ɩ́ nyasəɣɩ ɩ təɣɩ kela. 	 Ngkai ree, mohawa' -imi magau' mpo'uli' -raka pahawaa' -na: `Hilu' witi' -na, hoo' pale-na, petadi-i hi mali-na rala kabengia-na! Hi ria-i mpai' geo' pai' ntodohaka.'"


Yesu nawa yəlaa mpɛ pa naani, ɩlɛna ɩ́ tɔ kʋtɔŋ kʋtʋʋlʋɣʋ tʋ ɩnɩ sɩ: Ma pəyalʋ, nyá ɩsaɣatʋ hɩɩsaa. 	 Nahilo Yesus kabohe pepangala' -ra toe, na'uli' -mi hi topungku toei: "Ana' -ku, te'ampungi-mi jeko' -nu."


Ɩsəna Kilisiti lapa na ɩ́ səɣəlɩ tá mpusi kɛ ɩ maɣamaɣa ɩ nyʋɣʋ taa tɔ pə tɔɔ kɛ́ ɩ pəsaa na ɩ́ ləsɩ kʋsəsɩɩtʋ mpusi ɩnəɣɩ tá tɔɔ. Tə maɣamaɣa kɛ pa yɔɣɔta Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ye pa laalaa na pá pusi wei na tʋɣʋ, mpusi tʋ kɛ́. 	 Kita' omea masipato' natotowi Alata'ala apa' tatiboki Atura-na. Aga nau' wae, Kristus mpobahaka-tamo ngkai totowi toe. Te'uki' hi rala Buku Tomoroli' owi hewa toi: "Tauna to ratoe hi kaju bona rapatehi, tauna toei natotowi Alata'ala." Jadi', nto'u Kristus mate hi kaju parika', Hi'a-mi to mposampei-ta mporata petotowi Alata'ala.


Saakɩ na Piyɛɛ na Yohaanɩ, mpa mpɛ pa nyənəɣɩ mpʋ sɩ pa nyʋɣʋ nyə́ma tɔ, pɛlɛ pa nawa sɩ Ɩsɔ paasaa kɛ́ na ɩ́ tʋ təmlɛ ntɛɣɛ ma niŋ taa na tə mpaa. Ɩlɛna pá kpa má na Panapaasɩ tá niŋ taa na pá ciɣiti. Tə lapa nɔɣɔ kʋlʋmaɣa kɛ mpʋ, ɩlɛna tá təna tə́ yɔɣɔtɩ na tə́ tisi təma sɩ táá mələna mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa kiŋ na mpɛ pá polo Yuta nyə́ma kiŋ. 	 Jadi', Yakobus, Petrus pai' Yohanes toera-e, to lence-na mpototu'ai hawe'ea to Kristen hi Yerusalem, hira' toe mpo'uli': "Makono mpu'u, Paulus nakio' mpu'u-imi Pue' Yesus jadi' suro-na." Toe pai' momekamu ngkapale-kai, kai' Barnabas hante hira' Yakobus, Petrus pai' Yohanes. Pomekamu ngkapale-kai toe jadi' tanda kahintuwu' -kai. Hibalia lolita kai: kahira' -nami to mpokarebai-ra to Yahudi, pai' kai' -kaiwo, to mpokarebai to bela-ra to Yahudi.


Ɩsɔ feesa Tacaa Yesu kɛ səm taa, ɩnəɣəlɛ heeŋ tiikilu sɔsɔ kɛ ɩ səpʋ tɔ pə tɔɔ. Na ɩ səm mpɩ pə yelina na nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ tam nyəm la tampana. 	 Hi kamate-na Pue' -ta Yesus, raa' -na mporohoi pojanci to mpoposidai' -ta hante Alata'ala duu' kahae-hae-na. Alata'ala mpopemata-i nculii' ngkai kamatea, pai' napajadi' -i Poko Topo'ewu, pai' kita' toi-mi bima ewua-na. Toe pai' mekakae-a hi Alata'ala, pehupaa' kalompea' tuwu',


Ma ta na Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ kɛ ɩcatɛ ńtɛ́ tə taa. Mpi tɔ, Tacaa Ɩsɔ Kawulaɣa tʋ na Ɩwəyaɣa paa kɛna ɩcatɛ ńtɛ́ tə Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ. 	 Uma ria kuhiloi tomi pepuea' hi rala ngata toe, apa' hobo' ngata toe raponcawa tomi pepuea' hi Pue' Alata'ala to meliu kuasa-na ngkai hawe'ea, pai' hi Ana' Bima.


Hei ɩ taa puɣusi mə tɩ yoo, paa nyənəɣɩ Ɩsɔ kɛ́ yem fa. Yʋlʋ ɩ́ tuu mpi mpəɣɩ ɩ kʋŋ. 	 Mo'inga' -inga' -ta ompi'! Ane ta'uli' ma'ala-ta mpopakawa' Alata'ala, bate mpopakawa' woto-ta moto-tamo. Napa to tahu'a, tetu wo'o mpai' to tapepae.


Apəlaham tasa-ɩ heeluɣu sɩ: Ye pa kpɛɛsa Moisi na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pa tɔm, paa atɛtʋnaa taa nɔɣɔlʋ ka pona, pa kaa tʋna. 	 "Na'uli' Abraham: `Ane lolita nabi Musa pai' nabi ntani' -na uma rapangalai', uma oa' -ra mpai' mepangala', nau' gati ria mpu'u tomate tuwu' nculii'.'"


Nti tə nawa na tə nɩɩwa tɔɣɔ tá heeliɣi-mɛ tɔtɔ, sɩ ɩ́ kpɛntəna-tʋɣʋ tá na Tacaa na ɩ Pəyaɣa Yesu Kilisiti ta kpɛntʋɣʋ taa. 	 Napa to oti kihilo pai' to ki'epe, toe-mi to kiparata-kokoi, bona hintuwu' -koi hangkaa-ngkania hante kai'. Pai' kahintuwua' -ta tohe'i-e, kahintuwua' hante Alata'ala to Tuama pai' Yesus Kristus Ana' -na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa lapa lampa na pá ŋmaa ɩ tɔɔ sɩ: Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ. Pa lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə hʋlɩ mpi pə tɔɔ pa lapa-ɩ mpʋ tɔ. 	 Hi kaju parika' -na hi ntoto woo' -na, ria ukia' to mpo'uli' napa to rapakilu-ki, hewa toi moni-na: MAGAU' TO YAHUDI.


Pəlɛ pə waalɩ ɩ tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Tə́ məlɩ Yuta. 	 Timpaliu ro'eo toe-di, pai' lako' na'uli' -raka ana'guru-na: "Kita-mi hilou nculii' hi tana' Yudea."


Mə tɔm cɛpa ma laŋlɛ kɛ teu kɛ́. Ɩsɩɩ ma ɩwɩɩlɛ ntɛ́ tə tənaɣa mə tɔɔ kʋla hʋntʋ ntɛ́ yaa? 	 Koro' -a nee-neo' mpai' uma ria kalaua-na lenge' -ku mpokeni Kareba Lompe' hi koi'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela samaa na ɩ ɩfalaa sɩ: 	 Ngkai ree, Yesus mpololitai ntodea pai' topetuku' -na, na'uli':


Na mpʋ ɩnɩ pə lɩɩ teitei ɩsɩɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka yɔɣɔtaa tɔ. Mpʋ ɩnəɣɩ pa tɩɩ ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: 	 Toe hibalia hante lolita-ra nabi owi, apa' ria nabi owi to mpolowa kanakio' -ra Alata'ala tauna to bela-ra to Yahudi jadi' ntodea-na. Moni-na hewa toi:


Ḿpʋ́ɣʋ́ wulaʋ Helɔtɩ laŋlɛ wakəla sɔsɔm. Ama ɩ tɛma tuuu kɛ ɩ mʋʋlaa mpɛ pa təna pa ɩsɛntaa, ɩlɛ pə fɛɩ sɩ ɩ ká kisi. 	 Mpo'epe pomperapia' toe-di, soho' lia-mi nono-na Magau'. Aga uma-pi ma'ala nadii' nculii' lolita-na hi toronaa toe, apa' mpolia' mosumpa-imi we'i ra'epe torata-na.


Ma heeliɣi-mɛ sɩ ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ye ɩsaɣaʋ kʋlʋm yelina ɩ ɩsaɣatʋ, Ɩsɔ ɩsɔtaa tillaa laŋa hʋlʋma teu kɛ́. 	 Wae wo'o-ra mala'eka Alata'ala mpokagoe' hadua tauna topojeko' to medea ngkai jeko' -na."


Ama mɛ ɩlɛ mə fɛɩ yʋlʋwɛɛtʋ kʋpəntʋ taa tɔtɔ. Ɩsɔ Feesuɣu nyəntʋ taa kɛ́ ɩ́ wɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Feesuɣu caɣa mə taa tɔ se. Wei ɩ taa Kilisiti Feesuɣu fɛɩ tɔ ɩ ta kɛ ɩ nyəŋ. 	 Aga koi' ompi' -ompi', uma-pi nituku' kahinaa nono-ni to dada'a. Mpotuku' konoa Inoha' Alata'ala-mokoi-- ane ntoa' mo'oha' mpu'u-imi Inoha' Alata'ala hi rala nono-ni. Tapi' ane tauna to uma ria Inoha' Kristus hi rala nono-ra, bela-ra bagia Kristus.


Mpi tɔ, waatʋ wei sətaa ká fe tɔ, akpaɣalɛ tɔm kaa wɛɛ. Ama apalaa na alaa paa wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ ɩsɔtaa tillaa wɛʋ tɔ. 	 Apa' ane tuwu' nculii' -ramo tauna to mate, katuwu' -ra hewa katuwu' mala'eka hi rala suruga, uma-rapa motobinei ba motomanei.


Yesu tasa-wɛɣɛ heeluɣu sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, mpa pa wɛ cənɛ tɔ pa taa lɛlaa ká na Ɩsɔ Kawulaɣa kɔmna toma na pə́cɔ́ pá sɩ. 	 Na'uli' wo'o-mi Yesus: "Mpu'u ku'uli' -kokoi: Ngkai olo' -ni koi' toi, ria-koi mpai' to ko'ia mate kako'ia-na nihilo Alata'ala moparenta hante baraka' -na."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa tɔma sɩ: Nyá lʋlʋɣʋ taa aweɣe paa yaawa hətɛ ńtɛ́? 	 Hampetompoi' -ra: "Hiaa' bo uma-hanale ria ompi' -ni to rahanga' tetu-e!"


Antulinya taa cənɛ ma ta nyɩ ɩsɔnaa pɛɛkəɣəna təlɛɣɛ tam. Ama mɛ mə wɛna Caa, na mə Caa ɩnɩ ɩ nyəmá mpi ɩ́ nyɩɩləɣɩ tɔ. 	 Hawe'ea tetu lau to ntora rapali' tauna to uma mpo'incai Alata'ala. Hiaa' Tuama-ni hi suruga mpo'inca kaparaluua-ni.


Tampana kɛ ma heeliɣi-ŋ yoo, maa cɛsəɣɩ. Waatʋ wei n ka kɛ́ ɩfepu tɔ, n ləlaɣa nyá təɣɩ nyá tampala na ń tɛɛkɩ timpi n sɔɔlaa tɔ. Ama ń kɔma ń kpatəlɩ, n ká kpaasɩ nyá niŋ na lɛlʋ ká ləlɩ-ŋ nyá tampala na ɩ́ pona-ŋ timpi n ta sɔɔlɩ tɔ. 	 Makono mpu'u lolita-ku toi: Bula-nu mongura-pidi, iko moto mpehoo' abe' hi hope' -nu, pai' -ko hilou hiapa konoa-nu. Aga ane motu'a-poko mpai', nutonu pale-nu rahoo' tau ntani' -na, pai' -ko rakeni hilou hi ka'umaa-na nupokonoi."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Pa ŋmaawa mə kʋsəsɩɩtʋ takəlasɩ taa maɣamaɣa sɩ Ɩsɔ yɔɣɔta napəlɩ sɩ pa kɛ́ ɩsɔnaa. 	 Na'uli' Yesus: "Hi rala Buku Atura-ni ria te'uki' Lolita Alata'ala hi pangkeni to Yahudi owi, hewa toi moni-na: 'Koi', raponcawa Alata'ala-koi.'


Pa tɔŋna-ɩ pɔɔsʋɣʋ ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Mə taa wei ɩ nyəmá sɩ tuu tɔ ɩ ta lata ɩsaɣatʋ, pʋntʋ ɩ́ caalɩ-ɩ pəlɛ lɔɣɔʋ. 	 Ka'omea-na, apa' rajojo mpekune' -i, mebago' -imi pai' na'uli' -raka: "Hema-koi to uma ria jeko' -ni, hi'a-mi to lomo' -na mpopana' tobine toei!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa lapa nti ɩ kɛɛsa-wɛ tɔ. Pa polaa na pá lá Tɛɛʋ acima kʋtɔɣɔʋ. 	 Ana'guru Yesus toera, hilou mpu'u-ramo hewa to nahubui-raka, pai' -ra mporodo-mi pongkoni' Paskah.


Lɛnna náá hoti sɔwa taa na a na sɔwa pá kpɛntɩ nyɔʋ, ɩlɛna sɔwa náá kʋ-yɛ. 	 Ria wo'o to monawu' hi laintongo' rui. Tuwu' rui hangkaa-ngkania hante hinawu', alaa-na rui mpo'upi' hinawu' duu' -na mate.


Pə pamma alʋ leelu nɔɣɔlʋ naa wɛ ɩcatɛ ńtɛ́ tə taa, tam kɛ́ ɩ pukaɣa ɩ kiŋ na ɩ́ sələməɣɩ-ɩ sɩ ɩ́ waasɩ-ɩ. Sɩ nɔɣɔlʋ tɔkəna ɩ ɩsɛ, na ɩ́ caa sɩ ɩ́ waasɩ-ɩ. 	 Hi ngata toe wo'o, ria hadua tobine tobalu. Wori' ngkani-imi hilou mponyanyo topobotuhi toei ngkeni kara-kara-na, na'uli': `Tulungi-a-kuwo mposinyanyo-ki bali' -ku.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kpaɣa Piyɛɛ na Saakɩ na Yohaanɩ. Tənaɣa sɔɣɔntʋ na laŋwakəllɛ sɔsɔɔlɛ sʋʋ-ɩ kpaʋ, 	 Aga Petrus, Yakobus pai' Yohanes nabawai hilou dohe-na. Nto'u toe pepa-mi na'epe pai' mokaratu-mi nono-na.


Alaa yem yem nyə́ma kɛ pa pɛɛkəɣɩ tam. Paa nyəɣəsəɣɩ ɩsaɣatʋ lapʋ, na pá tʋsəɣɩ acamaa acamaa. Pa pɔɣɔlaɣa nyənʋɣʋ fɛɩ yɔɣɔtʋɣʋ. Ɩsɔ təŋsa-wɛɣɛ mpusi kɛ́. 	 Uma rabahakai mponaa tobine doko' rapogaui' sala'. Uma raka'ohai mpobabehi jeko'. Tauna to lente pepangala' -ra ra'opa pai' rapanawu'. Rapo'ihi-mi mpokahina anu doo. Saupa-ra-hanale.


Yesu nɩɩwa sɩ pa tʋ Yohaanɩ kɛ saləka, ɩlɛna ɩ́ tɛɛna Kalilee. 	 Ko'ia mahae ngkai ree, Yohanes Topeniu' rahoko' pai' ratarungku'. Kana'epe-na Yesus kareba toe, hilou nculii' -imi hi ngata Nazaret hi tana' Galilea.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa pɔɔsa-ɩ pa tike sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ tə ta pəsɩ na tə loo ɩlɔɣɔʋ ɩnɩ? 	 Oti toe, Yesus pai' ana'guru-na malai ngkai ree, pai' ana'guru-na mpekune' -i, ra'uli': "Guru, napa pai' uma kipakulei' mpopalai anudaa' toei-e we'i?"


Ye mpʋ pə wɛɛ kɛ́ sɩ ɩ́ wɔɣɔsɩ mə yaasi kʋpəŋ wei ɩ́ tɔka hatuu lɔŋ tɔ. Yaasi kʋpəŋ ɩnɩ ɩ kʋnyɩɩləŋ kʋpuɣusiŋ pukina təlete taa kɛ́. 	 Ratudui' -mokoi hewa toi: kana nibahakai po'ingku-ni to ri'ulu to nituku' kako'ia-ni mepangala' hi Pue'. Hawe'ea kahinaa to nituku' nto'u toe mpopanawu' -koi pai' mpogero katuwu' -ni.


Ɩ́ pəsəɣɩ na ɩ́ kpaalɩ Ɩsɔ kʋheelitu kɛ mə tənaɣa kʋlʋm kʋlʋm, ɩlɛna pə́ kuliɣi yəlaa ɩsɛ na pə́ ha-wɛɣɛ apalʋtʋ. 	 Ane hewa toe-koi, ma'ala mpohowa' lolita Alata'ala omea-koi momesampei, bona hawe'ea-ni mporata tudui' pai' hawe'ea-ni te'apui nono-ni.


Ye wei ɩ mʋwa na pá sɔ-ɩ Ɩsɔ lʋm, pɩɩ ya pʋntʋ nyʋɣʋ. Ama ye wei ɩ kisa tə mʋɣʋ, paa kʋ pʋntʋ tɔm. 	 Hema to mepangala' pai' raniu', tehore-ra ngkai huku' jeko' -ra. Aga hema to uma mepangala' bate rahuku'.


Taa heeli nɔɣɔlʋ. Ama tɛɛ kpakpaa na kɔtʋlʋ na-ŋ. Ɩlɛna ń yiɣisi ɩsɩɩ Moisi ka kɛɛsʋɣʋ tɔ, na pá ná sɩ pə waa-ŋ. 	 neo' nulolita hi hema-hema napa to jadi' tohe'i-e. Hilou-moko ulu mpopehuwu woto-nu hi imam, bona nahilo kamo'uri' -numi, pai' keni pepue' -nu ntuku' parenta to te'uki' hi rala Atura Musa, bona monoa' hi hawe'ea tauna kamo'uri' -nu mpu'u-mi."


Pə waalɩ kɛ́ Ɩwəyaɣa kɔɔla kʋtaalətʋ kakpasɩ nyəntʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná kɔtaɣa təlatɛ tɛɛ kɛ́ mpa paa kʋwa tɔ pa ləsasɩ. Ɩsɔ Tɔm na tampana nna pa nawa na pá heeliɣi-yɛ tɔ pə tɔɔ kɛ́ pa kʋ-wɛ. 	 Oti toe, kuhilo wo'o Ana' Bima toei mpobongka saa' kalima-na. Kuhilo hi une' meja' pontunua pepue', ria rate-rate tauna to rapatehi apa' mpokarebai-ra Lolita Alata'ala pai' uma-ra mengkala'ura ngkai pangakua' -ra Kayesus-na Pue' -ra.


Ma taapalaa, ye ɩ́ hʋʋkɩ hʋwɛɛ, ɩ́ yele pəcɛ nyəna. Ama ye ɩsaɣatʋ tɔm taa ɩlɛ, ɩ́ lakɩ ɩsɩɩ piya nsi sɩ ta nyɩ ɩsaɣatʋ lapʋ tɔ. Ama ɩ́ wɛɛna sɔsɔhʋwɛɛ kɛ mə hʋwɛɛ taa. 	 Ompi' -ompi'! Neo' -pi mopekiri oa' hewa ana' to kedi', kana monoto nono-ni hewa tauna to kama-mi. Aga hewa ana' to kedi' ko'ia mpo'incai mpobabehi gau' to dada'a, wae wo'o kusarumaka neo' -koi mpobabehi gau' to dada'a.


Ɩ taa tɛm mpɩ pə ta pasa. Pəyele ɩ ta la sika na mpi Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ ká la tɔ. Halɩ ɩ naani sɔɔsa kʋsɔɔsʋ kɛ́, na ɩ́ nyɔɔ toŋ, na ɩ́ tɔŋna Ɩsɔ kɛ́ sam. 	 Uma morara' nono-na hi pojanci Alata'ala. Bate mepangala' oa' -i, pai' pepangala' -na toe mporohoi nono-na. Toe pai' Abraham mpo'uli' tarima kasi ami' -mi hi Alata'ala,


Saŋa taa ahoo naanʋwa na liɣiti nyəna taɣanna ntɛɣɛ yuɣu na pə́ wɛɛ na pə́ tɔŋna-tʋɣʋ laŋtʋɣʋ kɛ Metitelanee teŋku tɔɔ. Pə kɔma ɩsɩɩ ahoo hɛka ɩlɛ, pə lapa kpɩɩlʋɣʋ saalaa ntɛ́ ɩsɩɩ tə wʋsəna tɛtʋ natəlɩ. 	 Hono' hampulu' opo' mengi, kapal-kai bate nawui ngolu' bohe hi tahi' Adria. Ba ria mentongo' bengi, ra'epe topobago hi kapal hewa mohu' -mi kapal hi role-na.


Na pə kaasa-m lɛntɩ sɩ ń caa-m kutuluɣu, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma tʋ tɛɛlʋɣʋ sɩ mə Ɩsɔ sələmʋɣʋ ká yele na pá tʋlɩ-m na má kɔɔ mə tɛ. 	 Pai' wo'o, kuperapi' bona nuporodo-ka-kuwo poturua hi tomi-nu, apa' kusarumaka Pue' Alata'ala mpotompoi' posampaya-ni, bona tebahaka-a ngkai tarungku' toi, bona ma'ala-a mpencuai' -koi.


Yesu cɔ-ɩ sɩ: Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ pə taɣa tɔɣɔnaɣa tike kɛ yʋlʋ ká hikina weesuɣu. Ama tɔm təna nti tə lɩɩkəna Ɩsɔ nɔɣɔ taa tɔ tə kiŋ tɔtɔɣɔ. 	 Natompoi' Yesus: "Hi rala Buku Tomoroli' te'uki' hewa toi: `Manusia' uma tuwu' ngkai pongkoni' -wadi. Tuwu' -ra ngkai kampotuku' -ra butu mela lolita to napohowa' Alata'ala.'"


Yesu kɛ́ pə tɩɩ mʋna mpʋ sɩ pá kpa-tʋɣʋ kɔtʋlʋ sɔsɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ wɛ tənaŋŋ, ɩ fɛɩna taalɩ nɔɣɔlʋ. Pəcɔ ɩsaɣatʋ fɛɩ ɩ kiŋ tɔ se. Pa faɣa ɩ́ na asaɣaa na halɩ pá kpaasɩ-ɩ na ɩ́ tɛɛ ɩsɔtɔnʋɣʋ tɔɔ. 	 Jadi', Yesus toe-imi Imam Bohe to mpokule' mpotulungi-ta. Moroli' -i, uma ria sala' -na ba kakuraa' -na. Nau' manusia' -i, uma-i-hana mojeko' hewa manusia'. Ra'ongko' -imi hilou hi po'ohaa' to meliu kalangko-na ngkai hawe'ea to hi langi'.


Ama hɛɛsʋɣʋ nakʋlɩ kʋ wɛɛ na pa hʋla-kʋɣʋ Ɩsɔ yəlaa, na kʋ nəɣəsəna Ɩsɔ kʋyakʋ naatosompɔɣɔlaɣa wule nyəŋkʋ. 	 Jadi', ria-pidi loga hi ntodea-na Alata'ala mporata pento'oa dohe-na. Pento'oa toe, hewa pento'oa-na Alata'ala hi eo kapitu-na.


Pə tɔɔ maɣamaɣa kɛ Tafiiti yɔɣɔtəɣɩ wei Ɩsɔ mʋwa sɩ ɩ kɛ́ yʋlʋpaŋ na ɩ́ tá kɛɛsəna ɩ təma tɔ ɩ laŋhʋlʋmlɛ tɔm sɩ: 	 Tudui' toi hibalia hante lolita Magau' Daud owi. Apa' Daud mpo'uli' kamarasi' -ra tauna to natarima Alata'ala hewa tauna to monoa', aga bela ngkai po'ingku-ra.


Ntanyɩ ma caləm ká lɩɩ, ma səm tɔm kɛ ma wɛna mpʋ. Na ye pɩɩ tɩɩ lapa mpʋ, pə wɛ ɩsɩɩ kɔtaɣa ŋka mə Ɩsɔ sɛɛtʋ tasa Ɩsɔ kɛ́ lapʋ tɔɣɔlɛ. Ye pɩɩ la mpʋ, ma laŋlɛ hɛɛwaɣa. Na má na mə təna tá laŋa hɛɛna. 	 Ompi' -ompi', ngkai lomo' kakukarebai-nakoi Kareba Lompe', mepangala' -mokoi hi Pue' Yesus, pai' nitonu katuwu' -ni hi Hi'a bona mpobabehi konoa-na. Jadi', nau' rahuku' mate mpu'u-a mpai' sabana pobago-ku mpokarebai-koi Kareba Lompe' -e, uma kutapari. Bate mpo'uli' tarima kasi oa' -a hi Alata'ala, pai' goe' -a hangkaa-ngkania hante koi'.


Pə wɛ mpʋ sɩ ye tə tɔka ta kancaalaaɣa naani wei tɩɩ wɛna tɔɣɔ teu haləna pə tənaɣa, tá na Kilisiti tɩɩ pəsɩ taapallɛ. 	 Apa' kita' tohe'i, mporata-tamo bagia hi rala Kristus, asala napa to taparasaya ngkai lomo' -na takakamu ncuu hante nono to uma morara' duu' hi ka'omea-na.


Ɩsɔ maɣamaɣa taɣanna-tʋ na ɩ́ yele sɩ pə́ laɣasɩ-tʋɣʋ mpʋ na ɩ́ sɩɩ-tʋɣʋ ɩ Feesuɣu kɛ tɔlʋma sɩ tə́ nyəna sɩ ɩ sɩɩ-tʋɣʋ kʋpam. 	 Alata'ala moto-mi to mporodo-taka hawe'ea toe, pai' nawai' -ta Inoha' Tomoroli' hewa tanda kanawai' -ta wo'o mpai' woto to bo'u hi suruga.


Ma nyəmá Ɩsɔ sɛɛlʋ nɔɣɔlʋ, pɩɩsɩ lapa naanʋwa na liɣiti kɔlɔ pə kpaasʋɣʋ-ɩ hatuu ɩsɔtaa tɔ. Ma ta nyɩ sɩ pə kpaasa-ɩ tampana yaa pə lapa-ɩ ɩsɩɩ toosee taka kɛ́ kʋlapʋ tɔ. Ama Ɩsɔ tike nyəmna. 	 Ku'inca hadua to Kristen, hampulu' opo' mpae to liu ra'ore' -i hilou hi po'ohaa' Alata'ala to hi suruga. Uma ku'incai ba woto-na mpu'u-di to ra'ore' -e, ba kao' -na-wadi. Alata'ala-wadi to mpo'inca.


Takəlaɣa ŋka maa ŋmaa-mɛ tɔ ka taa ma heela-mɛ sɩ mə na yəlaa mpa pa lakɩ asilima tɔ ɩ́ taa kpɛntɩ. 	 Rala sura-ku to ri'ulu, ku'uli' -kokoi bona neo' mposigalo-raka tauna to mogau' sala'.


Ɩ cɔɔwa na ɩ́ la waasʋ kɛ hɔɣɔlʋɣʋ ŋkʋ kʋ nyə́ma, na pə́ sɔɔsɩ-wɛɣɛ toma kɛ teu. Pəlɛ pə waalɩ, ɩlɛna ɩ́ tɛɛ Kəlɛɛkɩ, 	 Hi pomakoa' -na toe, nakinomo-ra topetuku' Yesus pai' narohoi nono-ra hante wori' nyala paresa' -na. Ngkai ree, hilou wo'o-imi hi propinsi Akhaya, tana' -ra to Yunani.


Mpi tɔ, ɩ kɛ́ yɛlɛyɛlɛ tʋ na tutulu kɛ ɩ yaasɩ təna taa kɛ́. 	 Apa' tauna to hewa toe morompenga nono-na, uma ria kanoo-noaa' -na hi rala katuwu' -na. Toe pai' neo' nasarumaka kanarata-na ba napa-napa ngkai Pue'.


Ma yɔɣɔtəɣəna-mɛ ɩsɩɩ yəlaa laɣatʋnaa, ɩlɛ nti ma yɔɣɔtəɣɩ tɔ ɩ́ hʋʋ mə maɣamaɣa na ɩ́ ná. 	 Mololita-a toi hewa mpololitai tauna to monoto nono-ra. Niwile koi' -damo lolita-ku tohe'i ba makono ba uma-di.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ polo ɩ́ heeli mə taalɛ haɣa ŋkɛ sɩ, saŋa na cele pə taa ma tɔɣɔnəɣɩ alɔɣaa, na má waasəɣɩ kʋtɔntʋnaa, na pə kʋfemuɣu kɛ maa tɛ ma təmlɛ. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Koi', uli' -ki tope'akalai tetui hewa tohe'i: Eo toe lau pai' mepulo, mobago-a-pidi, mpopalai seta pai' mpaka'uri' topeda'. Pai' hi eo katolu-na, kupohudu-mi pobago-ku.


Waatʋ ɩnəɣɩ Yesu ɩfalaa pola ɩ kiŋ na pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Aweɣelɛ sɔsɔ kɛ ɩsɔtaa Kawulaɣa taa? 	 Hinto'u toe, tumai-ra ana'guru Yesus mpomohui' -i, ra'uli': "Pue', ane jadi' Magau' -poko mpai', hema to meliu kabohe tuwu' -na hi rala Kamagaua' -nu?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sʋʋ təyaɣa taa na ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ wiiki na pə́ haŋa mpʋ? Pəyaɣa kanɛ ka too kʋtoo kɛ́, ka ta sɩ se. 	 Kamesua' -na hi rala tomi, na'uli' -raka: "Napa pai' merodo' rahi-koi geo' -e! Uma-i-hawo-le mate-e. Leta' -i-wadi."