Mpi mpi Kilisiti Feesuɣu kɛɛsaa tɔ mpəɣɩ mpɛ pa kaasa pa tɩ na pá pɛɛkɩ sɩ pá nyɩ pə waatʋnaa na mpi pə lapʋ pɩɩ pana tɔ. Pə taɣa pʋlʋ, Feesuɣu ŋkʋ kɩɩ wɛ pa taa kɛ́ na kʋ heeli-wɛ na pə́ taa kɔnta sɩ, Kilisiti ká tɔɣɔ kʋnyɔŋ, pə waalɩ kɛ́ ɩ teeli kɔŋ. 	 Nabi-nabi to owi mpolowa ami' -mi beiwa Alata'ala mpopohiloi-koi ahi' -na hi tempo toi. Ngkai petete' Inoha' Kristus to hi rala nono-ra, Alata'ala mpopo'incai ami' -ramo kaparia to mporumpa' woto Kristus mpai', pai' kabohe tuwu' to narata ane timpaliu-damo kaparia-na toe. Aga nabi to owi toera, uma ra'incai beiwa kadupa' -na to ralowa toe. Toe pai' rapewulihi' mpu'u, doko' ra'inca ba nto'uma pai' beiwa kadupa' -na hawe'ea to ralowa toe.


Na pá pɛɛkəɣɩ Yesu na pá pɔɔsəɣɩ təmaɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa sɩ: Ɩlɛ ɩ́ hʋʋ suwe? Ɩ ká kɔɔ acima yaa ɩ kaa kɔɔ? 	 Tauna to morumpu hi Yerusalem toe ntora mpopali' Yesus. Bula-ra moromu hi Tomi Alata'ala, momepololitai-ramo, ra'uli': "Beiwa-koiwo pomporataa-ni? Meka' uma-i mpai' tumai mpokaralai posusa'?"


Pənɛntɛ mpa mɛ ɩ́ tá kɛ́ Yuta nyə́ma tɔ, mɛɣɛ ma yɔɣɔtəɣəna. Maɣalɛ tillu kɛ mə kiŋ. Na ɩsɩɩ ma kɛʋ mpʋ tɔ, ma laŋlɛ hʋlʋma sɔsɔm na ma təmlɛ ntɛɣɛ. 	 Lolita-ku tohe'i kutoa' hi koi' ompi' -ompi' -ku to bela-koi to Yahudi. Aku' toi suro Pue' Yesus, to nasuro mpokeni Kareba Lompe' hi koi' to bela-koi to Yahudi. Bago-ku toi kutu'u oa' hi tanuana' -ku.


Ɩ́ tá ná mpi pə tɔɔ ma heela-mɛ sɩ ɩ́ taa nəɣəsəɣɩ mə tɔɣɔnaɣa na mə kʋnyɔnyɔɔm mpi pə wɛɛ sɩ ɩ́ ká tɔkɩ na ɩ́ nyɔɔkɩ na ɩ́ hiki weesiŋ na mə tɔnəŋ tɔɔ kʋtakəm tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ́ ta na taa sɩ weesuɣu kəla tɔɣɔnaɣa na yʋlʋ tɔnʋɣʋ kəla wontu kʋsusuutu. 	 "Toe pai' ku'uli' -kokoi: neo' -koi me'eka' ba mpo'uli': `Napa-le' to takoni' -e pai' to ta'inu-e?' Neo' -koi me'eka' ba mpo'uli': `Napa-le' to tapohea-e?' Apa' tuwu' -ni meliu ngkai pongkoni' pai' pohea.


Na pá saŋ Ɩsɔ, na yəlaa təna laŋa hɛɛna-wɛ. Paa kʋyaŋku Tacaa sɔɔsaɣa pa kpekəle tɔɔ kɛ́ mpa mpa pa nyɔɔŋ pə yapa tɔ. 	 Ntora mpo'une' -ra Alata'ala, pai' hawe'ea ntodea mpokagoe' -ra. Butu eo-na Pue' mpodonihii kawori' -ra; batua-na, butu eo-na kawoo-woria' tauna to mepangala' hi Pue' Yesus duu' -na tehore ngkai huku' jeko' -ra.


Pə kpaɣaʋ piya na pə́ polo sɔsaa tɔ pa təna pa wutaɣa-ɩ kɛ́. Haləna yəlaa tɔŋaɣa sɩ: Ɩsɔ toma nna pa yaa toma sɔsɔɔna tɔ a tʋ ntɔ. 	 Hi hi'a-damo nono hawe'ea ihi' ngata, lompe' maradika lompe' ntodea, ra'uli': "Simon toei, ria-ki-hana baraka' -na ngkai Alata'ala to rahanga' Kabaraka' Bohe."


Wulaʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛnna ɩcatɛ natəlɩ tə taa, ɩ paa fɛɩna Ɩsɔ. Pəyele ɩɩ nyənəɣɩ yʋlʋ sɩ ɩ kɛ́ pʋlʋ. 	 Na'uli': "Rala ngata hamola', ria hadua topobotuhi to uma mengkoru hi Alata'ala pai' uma wo'o-i mposaile' ba hema-hema.


Tənaɣa Yesu tɔɔ nyə́ma mpɛ pa taa lɛlʋ loma kɔtʋlʋ sɔsɔ təmlɛ tʋ ntɔɣɔŋ ŋkpaŋʋɣʋ na ɩ́ kɔɔlɩ təfeŋ. 	 Ngkai ree, hadua ngkai ana'guru-na mpotime batua Imam Bohe, bela mpoholu tilinga ka'ana-na.


Na ye tanaŋ təhulu kɛ́ pə sɛɛwa na pə́ wɛ təsutii, ɩ́ tɔŋ sɩ Tɛʋ ká kɔɔ saŋa. Mpi tɔ, ɩsɔtɔnʋɣʋ sɛɛwa na pə́ wɛ səkpɛtʋɣʋ. Pə lapa ɩsəna na ɩ́ nyəŋ mpi mpi pə lakɩ ɩsɔtɔnʋɣʋ taa tɔ, na ɩɩ nyəŋ mpi pə lakɩ kʋyɛɛŋ ɩnɛ ɩ taa tɔ. 	 Ane mepupulo ni'uli': `Udaa mpai' toi-e, bo mperelei pai' mojimuu' -di oo lau.' Ni'inca lia mpelence raoa. Aga uma ni'incai mpelence napa to nababehi Alata'ala tempo toi.


Pɩɩ wɛɛ sɩ Mesii ká tɔɣɔ kʋnyɔŋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ na pə́cɔ́ pá tʋ-ɩ teeli mɛɛ. 	 Magau' Topetolo', bate kana mporata kaparia ncala' -i, pai' lako' mporata-i kabohe tuwu' -na."


Pə tɔɔ kɛ́ tɔm nti ma ŋmɛsəɣɩ na má heeliɣi-mɛɣɛ ahoo tɔ, ɩ́ kpaalɩ-təɣɩ ilim taa. Na nti pa wɛləta mə ŋkpaŋŋ taa tɔ, ɩ́ kpaalɩ-tɩ na nɔɣɔ sɔsɔɣa. 	 "Napa to ku'uli' -kokoi to uma ra'epei tau ntani' -na, kana nilolita hi hawe'ea tauna. Napa to kuwara' -wadi-kokoi hi tilinga-ni, uli' pakalonto' hi tilinga ntodea.


Ama Lom yolú ɩnɩ ɩ nɩɩ kpɩɩlʋɣʋ tʋ na saalʋ pa nyəntʋ na pə kəlɩ Pɔɔlɩ nyəntʋ. 	 Tapi' tadulako tantara toei, uma-i mpangalai' lolita Paulus, apa' meliu-pi pompangala' -na lolita tompajala' kapal pai' pangkeni kapal. Hira' doko' kaliliu.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Feesuɣu ŋku pa ha-mɛ tɔ kʋ ta kɛ Feesuɣu ŋku kʋ lakɩ-mɛɣɛ yomaa na kʋ́ tasəɣɩ-mɛɣɛ sɔɣɔntʋ tʋɣʋ tɔ. Ama kʋ kɛ́ Ɩsɔ Feesuɣu ŋku kʋ lakɩ-mɛɣɛ Ɩsɔ pəyalaa na kʋ lakɩ na ɩ́ yaakɩ Ɩsɔ sɩ ma Caa, Paapa tɔ. 	 Ri'ulu, bula-ta tehoo' -pidi hi Atura Pue', me'eka' -ta mpoka'eka' pehuku' -na Alata'ala. Aga hewa toe lau, uma-tapa me'eka', apa' mporata-tamo Inoha' Tomoroli'. Apa' Inoha' Tomoroli' toei mpopajadi' -ta ana' -ana' -na Alata'ala. Pai' ngkai kuasa Inoha' Tomoroli' toei, kita' mpo'uli' -ki Alata'ala: "O Mama! O Tuama-ku!"


Kɔkɔ kɛ ma kɔma tɛtʋ tɔɔ kɛ́ mʋsʋɣʋ, na pə caɣa-m ɩsɩɩ ɩsəntɔ tɔ kaa tɛma mʋɣʋ ɩlɛ mhmm teu ntɛ́. 	 "Katumai-ku toi, tumai mpobaa apu hi dunia'. Pai' konoa-ku bona apu toe sohi' rapobaa-mi.


Haləna mə tɔɔ kɛ́ Kilisiti maɣamaɣa ná səpa, na yəlaa ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ ɩ səpa tɔm kʋlʋm kɛ ɩ kpakpaa səpʋ. Ɩnəɣəlɛ yʋlʋpaŋ wei ɩ səpa asaɣaa tɔɔ tɔ, sɩ ɩ́ kpaɣa-mɛ na ɩ́ pona Ɩsɔ kiŋ. Ɩ tɔnʋɣʋ kʋnɛɣɛ pa kʋwa, ama Feesuɣu Naŋŋtʋ ná feesa-ɩ. 	 Apa' Kristus wo'o mporata kaparia nau' uma ria sala' -na. Mate hangkani lau-i-wadi mpokolo jeko' manusia'. Hi'a to uma ria sala' -na mposampei-ta to masala', bona nakeni-ta hi Alata'ala. Woto-na rapatehi, tapi' rapotuwu' nculii' -imi hante baraka' Inoha' Tomoroli'.


Ɩ ɩfalaa nɩɩ tɔm ntɩ ɩlɛna pə́ la-wɛɣɛ piti na pá tɔ sɩ: Ɩlɛ awe ka tʋləna ntɛɣɛ-tɩ ɩlɛ? 	 Kara'epe ana'guru-na lolita Yesus toe, rapokakonce lia, ra'uli': "Ei', ane wae-di, hema lau-damo to ma'ala mporata katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-nae!"


Ɩ́ maɣasɩ mə maɣamaɣa mə tɩ na ɩ́ feŋ mə tɩ na ɩ́ ná sɩ ɩ́ tɔka Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ yaa ɩ́ tá tɔkɩ. Ntɔŋ ɩ́ nyəmá teu sɩ Kilisiti wɛ mə kiŋ na? Tɔʋ, ɩ́ tɛmna Ɩsɔ na mə taa tɔ, ye ɩ́ pəsaa na ɩ́ hʋ́lɩ́ tampana kɛ mpʋ ɩlɛ, mpʋɣʋlɛ. 	 Ompi' -ompi', niparesa' nono-ni moto, ba makono mpu'u-mi pepangala' -ni hi Kristus. Wile nono-ni moto. Ba uma monoto hi koi' ompi' kamo'oha' -na Kristus Yesus hi rala nono-ni? Nee-neo' mpai' boa' -wadi pepangala' -ni.


Tɔm kʋlʋm təkoŋ kɛ́ ɩ ha ɩ tɩ sɩ pa təna mpa pa ɩsaɣatʋ kpiisaa tɔ pá té təkpataa. 	 Jadi', ngkai kamate-na to hangkani lau-wadi toe, napomoroli' -tamo ngkai jeko' -ta pai' napomonoa' -ta hi poncilo Alata'ala, uma-pi ria kakuraa' -ta, duu' kahae-hae-na.


Pə tɔɔ kɛ́ yəlaa panɛ pa tɔm kpa-m pááná na má tɔ sɩ: Tam ḿpʋ́ɣʋ́ pa liɣitiɣi pa hʋwɛɛ taa. Pa ta tɩɩ cɛkəna ma yaasi kɛ́ paa pəcɔ. 	 Toe pai' gigi nono-ku hi tauna toera, apa' mekahia' oa' -ra, oja' -ra mpotuku' konoa-ku.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná wontuɣu ŋkʋ na atɛ awulaa na pa yoolaa pa kotaa sɩ pa yookina kpaɣanʋ tɔɔ caɣalʋ ɩnɩ na ɩ́lɛ́ ɩ nyə́ma. 	 Oti toe, kuhilo binata to dada'a toei pai' magau' -magau' hi dunia' hante tantara-tantara to dohe-ra, morumpu-ramo bona manga'e mpanga'ei Tompohawi' jara' to bula toei we'i hante tantara-na wo'o-hawo.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa sɩɩ kʋyakʋ nakʋlɩ. Kʋlɛ kʋ talaa, ɩlɛna Helɔtɩ suu ɩ kawulaɣa wontu na ɩ́ kpa ɩ kumte tɔɔ na ɩ́ caɣa, na ɩ́ kpa-wɛɣɛ faaci lapʋ. 	 Jadi', hi eo to rapakatantu, Herodes mpo'unco' pohea kamagaua' -na pai' mohura hi pohuraa kamagaua' -na, pai' -i mololita hi ntodea.


Pa saasaɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ kɛ tam kɛ́ na pá saŋ Ɩsɔ. 	 Eo-eo-na tida-ra hi rala Tomi Alata'ala mpo'une' -une' Alata'ala.


Na ɩ́ yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Ɩsɔ koola-ŋ kʋpantʋ kɛ alaa taa, na ɩ koola pəyaɣa ŋka n ka lʋlɩ tɔɣɔ kʋpantʋ tɔtɔ. 	 Mekio' -imi napesukui mpo'uli' -ki Maria: "Iko-mi-kona to nagane' Alata'ala meliu ngkai hawe'ea tobine ntani' -na, pai' Alata'ala mpogane' ana' to nupotina'i-ki tetu.


Mpi tɔɣɔlɛ sɩ pa lakʋɣʋ kɔtasɩ nsəɣɩ paa pənaɣa ŋka tɔ pə tɔɔsəɣɩ yəlaa kɛ pa ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́. 	 Ntaa' uma-di hewa toe-e. Ngkai pepue' to rakeni butu-butu mpae-na toe, rakiwoi oa' kamojeko' -ra.


Kpaɣa Apɛɛlɩ kʋɣʋ, haləna Sakalɩ wei pa kʋ kɔtaɣa təlatɛ na Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ pə hɛkʋ taa tɔ pa səm, ma heeliɣi-mɛ təfoo kɛ́ sɩ, ɩsɩɩ pə tɛma pa nyɔɔŋ taa. 	 ntepu'u ngkai karapatehi-na Habel owi, rata-rata hi karapatehi-na nabi Zakharia, to rapatehi hi berewe Tomi Alata'ala hi olo' meja' pontunua pepue' pai' tomi to moroli'. Wae mpu'u-di! Koi' to tuwu' tempo toi bate rahuku' sabana hawe'ea kasalaa' totu'a-ni toe.


Pə taɣa pʋlʋ, ye wei ɩ́ pɛɛkəɣɩ ɩ weesuɣu təcututu ɩ tɛŋna səpʋ. Ama wei ɩ́ lapa ɩ təɣɩ awusa kɛ ma tɔɔ, pʋntʋ ká hikina weesuɣu. 	 Hema to mpentaei konoa-na moto, uma-i mpai' mporatai katuwua' to lompe'. Aga hema to mpobahaka konoa-na moto sabana petuku' -na hi Aku', nau' napopate-ki, hi'a mpai' to mporata katuwua' to lompe'.


Tənaɣa nɔɣɔlʋ ná lɩɩ yem na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Ɩ́ nawaa, mpa ɩnɩ ɩ́ ka tʋ saləka tɔ, pa wɛnna ntɛɣɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa na pá lakɩ yəlaa kɛ waasʋ. 	 Ngkai ree, rata hadua tauna mpo'uli' -raka: "Epe-koi pe'! Tauna to nitarungku' -ele ngone, oe moto-ra-hana ria, mpotudui' ntodea hi Tomi Alata'ala!"


Pə yɔɣɔtʋɣʋ mpʋ na pə tɛ tɔ, Yesu tike ntɛ́ pa naakɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ɩfalaa tɔka pə təna mpi pa nɩɩ mpʋ tɔɣɔ pa taa, pa ta yele na nɔɣɔlʋ nɩɩ-tɩ. 	 Kamolino-na topololita, rahilo-rawo ana'guru-na, hadudua-na Yesus-damo. Pana'u-ra ngkai bulu' toe, ana'guru-na to tolu toera mengkalino-wadi, uma-ra ulu mpololita hi hema-hema napa to rahilo hi lolo bulu' toe.


Ma kɛ́ Yuta tʋ na pa lʋla-m Taasɩ kɛ Silisii tɛtʋ taa. Ama Yosalɛm cənɛɣɛ ma pɩɩ Kamaliyɛɛ niŋ taa. Kamaliyɛɛ ɩnɩ ɩ yelina na má nyɩ tá caanaa kɔtasɩ təpaɩpaɩ. Na ma sɛɛsa ɩsəlɛ kɛ teu na mpi pə kɛ́ Ɩsɔ luɣu nyəntʋ tɔ pə lapʋ taa kɛ́ teitei ɩsɩɩ mə lakʋɣʋ saŋa kɛ ɩsəntɔ tɔ. 	 "Aku' tohe'i, to Yahudi-a. Ngata kaputua-ku, Tarsus hi tana' Kilikia, aga ngkai kakedia' -ku mo'oha' -a hi rehe'i hi Yerusalem. Pai' mosikola lompe' wo'o-a, guru-ku Gamaliel, hadua guru to rabila' lia. Natudui' -a hawe'ea atura to nawai' Musa hi ntu'a-ta owi. Tida mpu'u-a mpotuku' Alata'ala, hewa koi' toi-e ompi'.


Kʋyakʋ tooso nyəŋkʋ wule pa kpa pɛɛlɔ kɛ Kalilee Kana taa, na Yesu too polo. 	 Timpaliu ro'eo ngkai toe, ria susa' poncamokoa hi ngata Kana hi tana' Galilea. Tina-na Yesus mpokaralai susa' toe.


Ɩsɔ kɛ́ tə sələməɣɩ sɩ ɩ́ yele na ɩ́ taa la kawalaɣa nakəlɩ. Tɩɩ caa sɩ tə́ hʋ́lɩ́ tənɛ tə taa kɛ́ mpi tə pəsəɣɩ tɔ, paa pɩɩ lɩɩ sɩ pəsʋɣʋ kɛ tɩɩ pəsəɣɩ, kʋpantʋ kɛ tə caa mɩɩ lakɩ. 	 Mekakae-kai hi Alata'ala bona neo' -koi mpobabehi to sala'. Patuju-kai mosampaya hewa toe, uma-hawo bona monoto kasuro-na Pue' Yesus mpu'u-kai. Patuju-kaile, bona koi' ompi' mpobabehi to lompe'. Nau' tauna to hantongo' tetura tilou mposapuaka oa' kuasa-kai, uma beiwa, asala koi' ompi' mpobabehi to lompe'.


Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Yəlaa təna wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ nyɩɩtʋ, na pa teeli təna wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ nyɩɩtʋ hɛtʋ. Nyɩɩtʋ wʋləɣɩ ɩlɛna hɛtʋ náá tɔ. 	 Hewa to te'uki' hi rala Buku Tomoroli' owi: Katuwu' manusia' -le, hewa kowo', hawe'ea kancolaa-ra hewa sehe kowo'. Kowo' molaju, sehe-na roda',


Yesu nɩɩ pa kʋpɔɔsʋtʋ, ɩlɛna ɩ́ cɔ sɩ: Pə taɣa alaafəya nyə́ma nyɩɩləɣəna fɛtaa. Ama kʋtɔntʋnaa kɛ́. 	 Yesus mpo'epe lolita-ra toe, toe pai' na'uli' -raka: "Tauna to uma peda', uma mingki' rapokulii'. Tauna to peda' -wadi-hawo to paraluu rapokulii'.


Mpʋ tɔtɔɣɔ pɩɩ la antulinya tɛm wule. Ɩsɔtaa tillaa ka kɔɔ na pá tɔɔsɩ kʋpama. 	 Wae-mi mpai' hi Eo Kiama-e: mala'eka-mala'eka hilou mpogaa' tauna to dada'a pai' tauna to monoa'.


Na pɩɩ tɔɔsɩ-ŋ sɩ kʋsəsɩɩtʋ fɛɩ nti pə paasaa na pə́ sɩɩ kʋpantʋ lataa tɔɔ tɔ. Ama ɩsaɣalataa, na kaanɩɩtʋnaa, na nyaŋ nyə́ma, na kawalaɣa nyə́ma, na mpa paa seeki Ɩsɔ na paa seeki ɩ nyəm tɔ, na mpa pa kʋɣɩ pa caanaa yaa pa toonaa tɔ, na yʋlʋkʋlaa, 	 Bona makono pompake' -ta, kana takiwoi patuju-na Atura Musa. Atura Musa uma rababehi-raka tauna to monoa' po'ingku-ra. Patuju-nale, bona mpotagi tauna to mpotiboki atura pai' tauna to mekahia', to uma mengkoru hi Alata'ala, to mojeko', to uma mposaile' agama, to mpotuku' kagoea' dunia' -wadi, to mpopatehi tina-ra ba tuama-ra, pai' topepatehi ntani' -na.


Na Ɩsɔ Tɔm ntɩ tə taa kɛ́ tiili tɔtɔ sɩ: Paa tɛ na pá ná wei paa tʋlaa tɔ. 	 Ria wo'o lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli': "Hira' mpongoa' -i mpai' to rajalo owi."


Paa pə wɛɛ sɩ Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ saana-m, yaa paa maa nyɩ pə təna na má cɛkəna kʋŋmɛsəm təna, yaa paa maa tisa Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ ma yuŋ kɛ teu na má yɔɣɔtəɣəna pɔɔŋ sɩ ɩ́ kpɛsɩ na ɩ́ laɣasɩ, na ɩ́ kpɛsəɣɩ na ɩ́ laɣasəɣɩ, na maa sɔɔləɣɩ yəlaa, ma wɛ yem kɛ́. 	 Ane rapa' -na mporata-ta pakulea' mpohowa' lolita Alata'ala pai' -ta mporata hawe'ea pe'inca ngkai Alata'ala duu' -na ta'inca hawe'ea to uma ra'incai doo; pai' ane moroho pepangala' -ta duu' -na ma'ala-ta mpopentoli bulu'; tapi' ane uma ria ahi' -ta hi doo, uma ntoto ria tuju-na tuwu' -ta.


Ama ye Ɩsɔ toŋ taa kɛ́ ma lookina alɔɣaa, ɩlɛ Ɩsɔ Kawulaɣa wɛ mə tɛɛ mə tɛɛ kɛ́. 	 Aku' mpopalai seta hante baraka' ngkai Inoha' Alata'ala. Jadi', ngkai toe monoa' -mi ni'inca karata-nami tempo-na Alata'ala jadi' Magau' hi laintongo' -ni.


Tɩɩ hʋ́lɩ́-ŋ ɩsəna n ka la tɔ. Apalaa liɣiti nɔɣɔlʋ ɩ wɛ cənɛ mpa pa sɩɩ pa nɔɔsɩ na pá tɔŋna pə kɔtaɣa tɔ. 	 Agina nutuku' paresa' -kai toi ompi', bona monoto-mi ka'uma-na-hawo makono lolita petuntui' toe: Ria-ra hi rehe'i opo' doo-kai to oti-mi mpobabehi janci hi Alata'ala hante mosumpa.


Pa tasa Ɩsayii takəlaɣa ŋkɛ ka taa tɔtɔ sɩ: Sesee pəyaɣa ká tɛ na ká kɔɔ. Ɩ ká kʋlɩ na ɩ́ kpiliki piitimnaa, na pá tɛɛləɣɩ ɩ kiŋ. 	 Ohe'i wo'o-pidi lolita nabi Yesaya owi. Na'uli': Ngkai muli Isai mpai' mehupa' hadua to mpoparentai-ra to bela-ra to Yahudi. Hi Hi'a toe-mi poncarumakaa-ra."


Pə lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə́ la nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ ka yɔɣɔtaa tɔ sɩ: 	 Tohe'e majadi' bona madupa' napa to na'uli' nabi owi, hewa toi:


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ma tɛma-mɛɣɛ heeluɣu ɩ́ ta mʋ. Təma nna ma lakəna ma Caa toŋ tɔ, alɛ a hʋləɣɩ ma kɛ́ wei tɔ. 	 Na'uli' Yesus: "Oti-mi ku'uli' -kokoie, aga uma-koi dota mpangala'. Anu mekoncehi to kubabehi hante kuasa Tuama-ku, toe-mi to mpakanoto kahema-ku.


Mpʋ ɩnəɣɩ na Kilisiti, ɩ ta tʋ ɩ təɣɩ teeli na ɩ́ kpa ɩ təɣɩ kɔtʋlʋ sɔsɔ. Ama Ɩsɔ maɣamaɣa tɔmna-ɩ təkelekele sɩ: Nyaɣalɛ ma Pəyaɣa, saŋa kɛ ma pəsa nyá Caa. 	 Wae wo'o Kristus, uma-i mpokalangko woto-na moto, uma na'ongko' moto-mi woto-na jadi' Imam Bohe. Alata'ala-hana to mpo'ongko' -i, na'uli' -ki: Iko-mi Ana' -ku, Eo toe lau kupo'Ana' -moko."


Ḿpʋ́ɣʋ́ kpɩɩlʋɣʋ polaa na kʋ təŋna tɛtʋ nti lʋm cɔɔnaa na pá yaakɩ-tɩ sɩ Kota, na tə́ wɛ maɣana tɔ, tə pə tɛɛ tɔɔ. Ɩlɛna təlɛ tə kenti kpɩɩlʋɣʋ kɛ pəcɔ. Wahala na wahala kɛ́ na pə́cɔ́ saalaa pəsɩ na pá kpaasɩ kpiiliya. 	 Uma mahae ngkai ree, teleru hala' -makai ngkai ngolu' hi kampotara-kai tono' selatan lewuto' to rahanga' Kauda. Nto'u toe, ki'ore' sakaya to kedi' to biasa radii' hi tilingkuria kapal (to rahanga' sekoci). Mokoro lia pobago toe.


Mpa pa ná tɔm ntɩ na pa ɩsəpəle tɔ, pa kɛɛsa-wɛɣɛ ɩsəna pə lapa na apalʋ ɩnɩ ɩ́ hiki alaafəya tɔ. 	 Tauna to mpohilo kajadia' toe mpotutura beiwa Yesus mpaka'uri' tauna to kahawia'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ɩ́ kuli pɩɩʋ ŋkʋ. Tənaɣa sətʋ ɩnɩ ɩ kɔɣɔ Maləta tɔma sɩ: Tacaa, ɩsəntɔ ɩ tɛma sɔŋʋɣʋ, pə taɣa pʋlʋ, pa pima-ɩ tɔ ɩ kʋyɛɛŋ liɣiti kɔlɔ. 	 Na'uli' Yesus: "Deru' watu tetu!" Na'uli' Marta, ompi' -na tomate: "Neo' -pi rabea, Pue'. Mohoa-imi, apa' opo' mengi-imi ratana."


Ama pə lapa Pilatɩ kɛ piti kɛ ɩsəna Yesu səpa lɔŋ kɛ mpʋ tɔ. Ɩlɛna ɩ́ yaa yoolu na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Yesu səpa tɔ pə leelaa. 	 Konce-i Pilatus mpo'epe kasohi' -na mate Yesus. Toe pai' nakio' -mi tadulako tantara napompekunei' ba mahae-imi Yesus mate.


Kilisiti tɔma sɩ ɩ ká ha-tʋɣʋ mpi tɔɣɔlɛ weesuɣu ŋku kʋ kaa tɛ́ tɔ. 	 Pai' toi-mi janci-na hi kita': katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na.


Tacaa Yesu Kilisiti ɩ́ la mə tənaɣa pɛɛlɛɛ. Ami. 	 Kabula rala-na Pue' -ta Yesus Kristus rata hi koi' omea. Amin.))


Na ɩ́ na Yuta nyə́ma mpa pa sɛɛkaɣa Ɩsɔ tɔ pa lakaɣa Ɩsɔ Tɔm faaci kɛ Yuta nyə́ma təkotile taa, na pá hɔ tə tɔɔ. Haləna pə́ kpɛŋna mpa mpa ɩ suliɣi kʋyɛɛŋ taa yaa nɔnɔɔsɩ tɛɛ tɔ. 	 Toe pai' hi tomi posampayaa, momewai' ngkalolita-i hante to Yahudi pai' tau ntani' -na to mesua' -mi agama Yahudi. Pai' butu eo-na, momewai' ngkalolita wo'o-i hante hema-hema to narua' hi rala ngata.


Moisi kɛɛsa takəlasɩ taa kɛ́ ɩsəna pə siɣisuɣu yʋlʋ kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa kɛ́ kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔɔ tɔ sɩ: Yʋlʋ wei ɩ təŋa kʋsəsɩɩtʋ tɔ, tə tɔɔ ɩ ká tʋlɩ-tɩ. 	 Ria lolita nabi Musa owi to mpo'uli': hema to doko' jadi' monoa' ngkai kampotuku' -ra Atura Pue', mporata-ra katuwua' to lompe' asala ratuku' omea Atura Pue' toe.


Tɔm paɣalɛ kɛ ma tʋ-wɛɣɛ cɛɣɛcɛɣɛ kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa sɩ pə́ haŋ-wɛ na pá tɔ sɩ pa kisa Ɩsɔ mpaaʋ. Ma pááná ka tɔɔwa katatəlaɣa kɛ pa tɔɔ kɛ́. Haləna má kpɛŋna acalɛɛ kpaɩ nyəna taa, na má polo na má tʋ-wɛɣɛ kʋnyɔŋ kɛ teu. 	 Wori' ngkani-a mpobalinai' -ra hi rala tomi posampayaa, pai' kupewuku-ra mposapuaka pepangala' -ra hi Yesus. Dede' -damo nono-ku, alaa-na hilou-ama hi ngata-ngata to molaa mpobalinai' -ra.


Kʋyakʋ nakʋlɩ Yesu sɛɣɛsaɣa. Pə pamna Falisanaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa mpa pa lɩɩna Kalilee na Yuta pa acalɛɛ təna taa na Yosalɛm tɔ paa wɛ təna na pa caɣaa. Na Tacaa toma ka wɛ Yesu kiŋ na ɩ lakɩ na kʋtɔntʋnaa hikiɣi alaafəya. 	 Rala-na ha'eo nto'u Yesus metudui', ria ba hangkuja dua to Parisi pai' guru agama mohura hi ree. Ria-ra ngkai ngata-ngata hi tana' Galilea, Yudea, pai' ngkai ngata Yerusalem wo'o. Baraka' ngkai Pue' Ala ria hi Yesus bona mepaka'uri'.


Nti ma yɔɣɔta ɩsəntɔ tɔ pə taɣa kʋcaalʋɣʋ tɔm, ama ayɛɛnɛɛ kɛ́. 	 To ku'uli' toi, bela hawa'. To ku'uli' -le, ane kahibaliaa-ni uma hincoria ba hangkuja kahae-na, ma'ala moto.


Awulaa sɔsaa mpɛ pa taa kakpasɩ tɛma hotuɣu. Kʋlʋm ná wɛɛ, na ɩ́ tɔŋna kawulaɣa tɔɣɔʋ. Na lɛlʋ ná ta kɔnta, ɩlɛ ɩ kɔŋ ɩ kɔɔ tɔ ɩ caɣaʋ kaa tɔɔ. 	 Lima ngkai magau' toe, monawu' -ramo. Hadua bula-na moparenta-pidi. Pai' to hadua ko'ia-i ntepu'u moparenta. Ane rata-ipi, kana moparenta-i hampai'.


Taa nyɔɔkɩ sasala tike, ama təŋəɣɩ sʋlʋm kɛ nyá lotu ntɩ tə tɔɔ. Nn naa pə wɩɩkʋɣʋ-ŋ tam. 	 Neo' -ko nginu ue nonto-wadi. Agina nugaloi anggur hangkedi', apa' mpo'ingai' ta'i-nu to jolia peda'.


Yesu tɛma-wɛɣɛ ɩsɔnaa panɛɣɛ sɛɛʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ təna 	 Kahudu-na Yesus mpololita hawe'ea lolita rapa' toe, malai-imi ngkai ree,


Ma taapalaa, ɩ́ kɛɛsəna-m mə təna. Tə tɛma hʋ́lʋ́ɣʋ́ kɛ ɩsəna ɩ́ ká la tɔ, ɩlɛ ɩ́ nyənəɣəna mpa pa lakɩ ɩsɩɩ tə hʋlʋɣʋ sɩ pá lakɩ tɔ. 	 Ompi' -ku omea, kuperapi' bona nipenau' po'ingku-ku. Bula-kai ria dohe-ni, kipopohiloi-mokoi kehi to lompe'. Petonoi pai' penonoi tauna to mpotuku' po'ingku-kai toe.


N ta nyɩ taa sɩ má na Tacaa Ɩsɔ tə wɛ kʋlʋm? Tɔm nti ma heeliɣi-mɛ tɔ tə ta kɛ ma maɣamaɣa ma kʋluputu. Tacaa Ɩsɔ wei ɩ wɛ ma kiŋ kɛ tam tɔ, ɩnɩ ɩ lakəna ɩ maɣamaɣa ɩ təma. 	 Ha uma oa' nuparasaya ka'Aku' -na hintuwu' hante Tuama-ku pai' Tuama-ku hintuwu' hante Aku'? Napa to ku'uli' -kokoi toe, uma ku'uli' ntuku' konoa-ku moto. Tuama-ku to tida hintuwu' hante Aku', Hi'a-mi pue' bago.


Ɩ tɛma kʋyakʋ sɩɩʋ ŋku kʋ wule ɩ ká yele na yʋlʋ wei ɩ ləsaa tɔ ɩ́ təŋ ɩsəna tampana wɛɛ tɔ na ɩ́ hʋʋna yəlaa tənaɣa tɔm. Pə maɣamaɣa pə tampana kɛ ɩ hʋla yəlaa tənaɣa waatʋ wei ɩ feesa-ɩ tɔ. 	 Apa' napakatantu-mi hangkani tempo mpai', mpobotuhi-i kara-kara tauna humalili' dunia' hante kanoo-noaa' -na. Bago pompobotuhi toe mpai', natonu hi hadua tauna to napelihi ami' -mi. Tauna toei, napotuwu' nculii' ngkai kamatea, bona monoto hi hawe'ea tauna Kahi'a-na mpu'u-mi to napelihi jadi' Topobotuhi hi hawe'ea manusia'."


Tənaɣa ɩ kʋla kpakpaa kɛ pa təna pa ɩsɛntaa, na ɩ́ kpaɣa kpatəlɛ nte tə tɔɔ paa hɩɩsa-ɩ tɔ na ɩ́ saŋ Ɩsɔ na ɩ́ kpeŋ. 	 Pemata-na mpu'u-mi topungku toei, rasabii' tauna to wori', na'ongko' poturua-na, pai' -i nculii' hilou hi tomi-na. Pai' hi lengko ohea ntora mpo'une' Alata'ala-imi.


Ɩsɔ tampana tɔɔ ɩsəntɔ, nti ma heela-mɛ tɔ pə taɣa nn na aaɩ pə tisuɣu kɛ təntəmlɛ. 	 Uma-e' waetu ompi'! Hewa janci Alata'ala hi kita' monoa', wae wo'o lolita-kai hi koi' ompi' monoa'. Uma ki'uli' hangkani "Io'" hangkani "Uma."


Ɩ́ taɣanɩ mə tɩ sɩ, paa pɩɩ la ɩsəna, ɩ́ taa nəɣəsɩ nti ɩ́ ka hʋʋ na ɩ́ lɩɩ tɔ na pə ta tata. 	 Pakaroho ami' -mi nono-ni, neo' -koi mingki' mpekiri ncala' ba beiwa mpai' tompoi' -ni.


Ye mpʋ pə taɣa nyaɣalɛ Icipiti tʋ wei wulenaa taa ɩ kʋlaa na ɩ́ kpɛɛsəna tɛtʋ tɔkəlaa tɔ? Wei ɩ kpaɣa yʋlʋkʋlaa iyisi liɣiti (4000) na ɩ́ tɛɛna wʋlaɣa tɛtʋ taa tɔ? 	 Ha bela-kowo iko to Mesir toe-e wengi to mpo'usoki ntodea, pai' mpakeni opo' ncobu tauna hilou hi tana' to wao' mpobabehi pe'ewa hi topoparenta?"


Tɔʋ, ɩ́ na-we? Ḿpʋ́ɣʋ́ pa tɔma sɩ ɩ tɔm səpa, paa kʋ-ɩ kɛ́. 	 Beiwa-mi-koiwo pompowile-nie?" Ratompoi' topohura: "Kana rahuku' mate-imile!"


Ɩsɩɩ Kilisiti tɔɣɔ kʋnyɔŋ na pə́ wɩɩ ɩ nantʋ tɔ, mɛ tɔtɔ ɩ́ caalɩ mə tɩ na ɩ́ tɔkɩ pə ləmaɣasəlɛ kɛ mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ, wei ɩ tɔkɩ kʋnyɔŋ haləna pə́ wɩɩkɩ ɩ nantʋ tɔ, pʋntʋ lɩɩ ɩsaɣatʋ paa taa kɛ́. 	 Jadi', apa' lawi' Kristus wo'o mporata kaparia hi rala woto-na nto'u kamatea-nae, toe pai' koi' wo'o-koiwo kana mpakaroho nono-ni hante pekiri to hibalia hante pekiri-na Kristus: apa' hema to mporata kaparia hi rala woto-na, mogaa' -mi posidaia' -na hante jeko'.


Ɩsɔ wei ɩ haa alaafəya tɔ ɩ́ wɛɛ mə təna mə waalɩ. Ami. 	 Kusarumaka Alata'ala to mpowai' -ta kalompea' tuwu' mpodohei-koi omea. Amin!


na Yosalɛm, na Ɩtumee tɛtʋ taa, na Yaatanɩ pɔɣɔ waalɩ, na Tiii na Sitɔŋ pə acalɛɛ cɔlɔ hɔɣɔlʋɣʋ. Yəlaa panɛ pa nɩɩ mpi mpi Yesu tɔŋna lapʋ tɔɣɔ pa kotaɣa ɩ kiŋ kɛ sɔsɔm kɛ mpʋ. 	 ngkai Yerusalem, ngkai tana' Idumea, ngkai dipo ue Yordan, ria wo'o ngkai ngata Tirus pai' Sidon. Wori' rahi tauna to tumai hi Yesus apa' ra'epe hawe'ea to nababehi.


Pə təna mpi pə ŋmɛlaa tɔ, ɩsɩɩ pə tɛma na pə́ kuli pə tɔɔ. Na pə təna mpi pə lapa mukaɣa tɛɛ tɔ, ɩsɩɩ pa tɛma na pá nyɩ-wɩ. 	 Tapi' hawe'ea kehi-ra to tewunii' bate kahiloa mpai'. Pai' hawe'ea to hi rala nono-ra bate telohu mpai'.


Mpɛ pa lɛɛkəɣəna leelaa kɛ pə təna mpi pɛlɛ pa wɛna tɔ. Ɩlɛna pá sʋʋ Ɩsɔ sələmʋɣʋ na pə taɣalɩ, sɩ pə hʋ́lɩ́ sɩ mpɛɣɛ kʋpama. Pə tɔɔ kɛ́ paa tɛ na pá ná katatəlaɣa. 	 Mpobagiu-ra tobine tobalu pai' rahagoi tomi-ra. Pai' -ra mpowunii' kadada'a gau' -ra tohe'e hante mosampaya rapomoloe-loe. Huku' -ra motomo lia mpai'."


Kaɣana wahalanaa panɛ pa tɔɔ ɩlɛ, ma hʋʋkɩ sɩ pə kəla teu sɩ yʋlʋ ɩ́ caɣa mpʋ. 	 Jadi', ohe'i pomporataa-ku: hi tempo tohe'i, kita' to Kristen bate mponyanyo wori' nyala kaparia, toe pai' ku'uli' agina neo' tabalii' katuwu' -ta eo-eo-na hi rala dunia' toi.


Kʋ fema ɩlɛna samaa wei pə yela teŋku waalɩ tɔ, ɩ́ ná sɩ kpɩɩlʋɣʋ kʋlʋmʋɣʋ ka kaasəna təna. Pə́cɔ́ pa nyəmá sɩ Yesu na ɩ ɩfalaa pa ta kaa kpɩɩlʋɣʋ. Ama pɛlɛ pa tike pa tɛɛna. 	 Kampeneo-na, wori' tauna hi dipo rano mpopali' Yesus, ra'uli': "Hiapa-imidie? Uma-idi mohawi' sakaya dohe ana'guru-nae ngone. Hiaa' uma ria sakaya ntani' -na hi rei ngone, muntu' sakaya to rahawi' ana'guru-na-wadi."


Ye sətaa fem tɔm ɩlɛ, ɩ ta kaləta Moisi takəlaɣa taa kɛ́ timpi pa yɔɣɔta sɔwa hotiya tɔm tɔ yɛɛ? Pa ŋmaa təna sɩ Ɩsɔ tɔma Moisi sɩ: Ma kɛ́ Apəlaham na Ɩsaaka na Yakɔpʋ pa Ɩsɔ kɛ́. 	 Ha ko'ia ria nibasa lolita Buku Tomoroli' to mpakanoto katuwu' -ra nculii' tomate-e? Hi rala buku Atura Musa, tabasa tutura-na beiwa Alata'ala mpololitai nabi Musa ngkai rala julumpu to jela'. Nto'u toe, Abraham, Ishak pai' Yakub mahae-ramo mate. Aga nau' wae, Alata'ala mpo'uli' -ki Musa hewa toi: `Aku' toi-mi Alata'ala to napue' Abraham, Alata'ala to napue' Ishak, Alata'ala to napue' Yakub.'


Ɩlɛ ɩ ɩfalaa ta cɛkəna tɔm tənɛ. Pəyele pa nyamna tə pɔɔsʋɣʋ. 	 Aga ana'guru-na uma mpo'incai patuju-na Yesus. Hiaa' uma wo'o-ra daho' mpekune' -i.


Ye ɩ́ ta pəsɩ lɛlʋ nyəm tɔkʋɣʋ kɛ teu na tampana, leɣe ɩ́ ká hiki mə maɣamaɣa mə niŋ nyəm. 	 Ane uma lompe' pompewili' -ta hi rewa to rasarumaka-taka hi dunia' toi, hema mpai' to mpowai' -ta rewa to jadi' anu-ta moto hi suruga?


Apalʋ ɩ́ la ɩ alʋ kɛ ɩsəna pə nəɣəsəna apalʋ ká la ɩ alʋ tɔ, na alʋ náá la ɩ paalʋ kɛ́ ɩsəna pə nəɣəsəna alʋ ká la ɩ paalʋ tɔ. 	 Uma lompe' ane tomane mpolaahi tobine-na ba tobine mpolaahi tomane-na, alaa-na uma-rapa hampoturua lau. Tomane kana mpo'ihii' gau' ncamoko hi tobine-na, wae wo'o-hawo tobine hi tomane-na. Butu dua-nara hore mpo'ihii' pogau' himpau hira'.


Letaa ɩsɛntaa, Yesu tesika tɔɔ səm tɔm kɛ́ kʋmɛlɛntʋ tɔm kɛ́. Ama tá mpa pə tɔŋna tá nyɔɔŋ yapʋ tɔ Ɩsɔ toma ntɛ́ taɣa təna. 	 Kiparata kareba to mpo'uli' kamate-na Kristus hi kaju parika' mpotolo' jeko' manusia'. Ane tauna to mpotoa' naraka mpo'epe kareba toe, ra'uli': "Ah, lolita tauna to wojo tetu." Aga ane kita' to nahore-mi Alata'ala ngkai huku' jeko' -ta, ane ta'epe kareba toe, ta'uli': "Bate baraka' Alata'ala tetu-e!"


Ɩ pəsa pɛllaa caa tɔtɔ. Ɩlɛ pə taɣa mpa pa mʋɣʋləɣəna pɛlʋɣʋ tɔm tike tɔɣɔ ma tɔŋ. Ama mpa pa təŋa tá caa Apəlaham ɩkpatɛ na pá tɛ Ɩsɔ na pa taa ɩsɩɩ ɩ́lɛ́ ɩ ka tɛmnaʋ Ɩsɔ na ɩ taa na pə́cɔ́ pá pɛləɣɩ-ɩ tɔɣɔ. 	 Wae wo'o Abraham rapotuama to Yahudi, apa' hi'a to rapotonco hawe'ea to Yahudi to ratini' pai' to mepangala' hi Alata'ala hibalia hante Abraham kako'ia-na ratini'.


Samaa sɔsɔ təŋaɣa-ɩ kɛ́. Pa lɩɩna Kalilee na Acalɛɛ Naanʋwa tɛtʋ, na Yosalɛm na Yuta na acalɛɛ nna a wɛ Yaatanɩ waalɩ tɔ. 	 Nto'u toe, wori' lia tauna to mpotuku' Yesus. Ria-ra to ngkai tana' Galilea, ngkai Dekapolis, ngkai Yerusalem, ngkai tana' Yudea, pai' ria wo'o-ra ngkai dipo ue Yordan.


Wei ɩ lakɩ Yesu sɛɛlaa kpekəle təmlɛ tɔ ɩ ká wɛɛna alʋ kʋlʋm kɛ́, na ɩ ká wɛɛ wei ɩ paasaa na ɩ́ pəsa ɩ piya na ɩ təyaɣa kɛ teu teu tɔ. 	 Topetulungi hi pobago Pue', motobinei hadua-wadi, kana ra'inca mpo'atoro' lompe' ana' -ra pai' tauna to hi rala tomi-ra.


Pəyaɣa ŋka paa lʋla yem kɛ́ mpʋ tɔ ka tʋkaɣa ŋka pa lʋləna Ɩsɔ Feesuɣu toŋ tɔɣɔ kʋnyɔŋ. Na mpʋ ɩnəɣɩ pə wɛ saŋa wʋlɛ tənɛ tɔtɔ. 	 Nto'u toe owi, ana' Abraham to putu hewa ana' biasa mpobalinai' tu'ai-na to putu ntuku' janci Alata'ala. Wae wo'o to jadi' tempo toi-e: tauna to doko' mpewuku-ta mpotuku' Atura Musa mpobalinai' -ta to mpotuku' konoa Inoha' Tomoroli'.


Tənaɣa pa kpaɣa pɛɛ sɩ pa yakɩ-ɩ. Ama Yesu ŋmɛlaa na ɩ́ lɩɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. 	 Kara'epe-na to Yahudi toe we'i, ntima' watu-ramo doko' rawatuhi-ki bona mate-imi. Ntaa' we'i, mengkawusili-imi Yesus ngkai Tomi Alata'ala.


Pə waalɩ waalɩ kɛ́ ɩ lɩɩ ɩ ɩfalaa mpa pa nyʋɣʋ kəla nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500) tɔ pa tɔɔ kɛ́ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa. Pa taa lɛlaa wɛna pa ɩsɛ, ama lɛlaa ná səpa. 	 Oti toe, mehupa' wo'o-imi hi lima atu labi tauna hangkani lau. Kaworia' -ra tuwu' -pidi duu' tempo toi, aga ba hangkuja dua-ra mate-ramo.


Tənaɣa ɩ ɩfalaa ɩsɛntaa nyəŋa sɔsɔm na tɔm tənɛ. Ɩlɛna pá sʋʋ-ɩ pɔɔsʋɣʋ kɛ kʋlʋm kʋlʋm. Ɩnɛ sɩ: Matɔŋ pə taɣa má, Tacaa? 	 Mpo'epe tohe'e, peda' -mi nono-ra ana'guru-na, pai' mepekune' -ramo hadua bo hadua hi Yesus, ra'uli': "Bela-hawo aku' to nutoa' -e Pue'?"


Ye təyaɣa ŋkɛ ka nyə́ma ɩ́ mʋ-mɛ, pɩɩ la-wɛ ɩsɩɩ ɩ́ kooluɣu tɔ. Ama ye pa kisa-mɛ, mə koolee ɩ́ məlɩ mə tɔɔ. 	 Ane lompe' nono-ra pue' tomi, bate nagane' -ra Pue' Ala. Aga ane uma-di lompe' nono-ra, uma raratai kalompea' tuwu' ngkai Pue'.


Ɩnɩ ɩ tʋna-tʋ sɩ tə́ lakɩ yəlaa kɛ waasʋ, na tə́ heeliɣi təfoo sɩ ɩnəɣəlɛ Ɩsɔ sɩɩwa sɩ ɩ ká hʋʋna weesiŋ nyə́ma na sətaa kɛ tɔm. 	 Nahubui-kai mpokeni Kareba Lompe' hi hawe'ea tauna, pai' mposabii' Kahi'a-na mpu'u-mi to napelihi Alata'ala jadi' Topobotuhi hi hawe'ea manusia', lompe' to tuwu' -pidi lompe' to mate-mi.


kacaŋfana Kilisiti caləm na? Feesuɣu tam nyəŋkʋ toŋ taa kɛ́ ɩ lapəna ɩ təɣɩ Ɩsɔ kɛ́ kɔtaɣa ŋka ka tewa təkpataa tɔ. Ɩ caləm ká ləsɩ ta lotu taa kɛ́ kpaɩ təmanaa ləmaɣasɛɛ na tə́ pəsɩ na tə́ la Ɩsɔ weesuɣu tʋ təmlɛ. 	 peliu-liu-nami raa' Kristus! Hante pekeni Inoha' Tomoroli' to tuwu' duu' kahae-hae-na, Kristus mpotonu woto-na moto-mi hi Alata'ala raponcawa pepue' to uma ria kakuraa' -na. Raa' -na toe mpobohoi' nono-ta ngkai hawe'ea gau' to uma ria kalaua-na, bona ma'ala-tamo mepue' hi Alata'ala to Tuwu'.


Pə tɛma tɔɣɔ pə cɛla-m camlʋɣʋ ŋku pa maɣasəɣəna na kʋ nəɣəsəna ɩsɩɩ kpátʋ́ɣʋ́ tɔ. Ɩlɛna pə́ tɔ-m sɩ: Kʋlɩ na ń kɛɛsɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ na kɔtaɣa təlatɛ tɔtɔ, na ń kala mpa pa sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ tənɛ tə taa tɔ. 	 Oti toe rawai' -a hameha' lua' to hewa pohuka', pai' Alata'ala mpo'uli' -ka: "Hilou-moko mpohuka' Tomi Pepuea' hante meja' pontunua dupa'. Bila' ba hangkuja kawori' -ra to mepue' hi rala-na.


Ye yʋlʋ tuuna kɔtaɣa təlatɛ, ɩ kpɛŋna pə təna mpi pə wɛ kɔtaɣa təlatɛ taa tɔɣɔ na ɩ́ tuuna. 	 Ane tauna mosumpa mpokahangai' meja' pontunua pepue', batua-na mpokahangai' -i meja' toe pai' hawe'ea to ratunu hi lolo-na.


Na Ɩsɔ heela ɩ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa sɩ tɔm wenti pa tʋ-wɛ sɩ pá heeli tɔ tə ta na-wɛ, mɛɣɛ pə nawa. Na ntəɣəlɛ nti ɩ́ mʋ kaɣana tɔ. Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm waasʋ lataa kpaaləna-mɛɣɛ-tɩ, na Feesuɣu Naŋŋtʋ wei pə tisina ɩsɔtaa tɔ ɩ toma kɛ pɛlɛ pa yɔɣɔtənaa. Na ɩsɔtaa tillaa maɣamaɣa ná sɔɔlaa sɩ pá nyɩ-tɩ. 	 Alata'ala mpo'uli' -raka nabi toera: napa to ralowa toe, bela hi hira' moto kadungkua-na. To ralowa toe, hi koi' -hana kadungkua-na. Pai' hewa toe lau, napa to ralowa nabi to owi toera, raparata-mi hante kanoto-noto-na hi koi', apa' ria-mi tauna to mpoparata-kokoi Kareba Lompe' hante baraka' Inoha' Tomoroli' to ngkai Alata'ala. Bangku' mala'eka-hawoe', doko' lia-ra-rawo mpewulihi' kalompea' to nirata-mi toe-e ompi'.


Ɩsɩɩ tə nəɣəsənaʋ yʋlʋ wei pa ŋmana tɛtʋ tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ tɩɩ tɛ na tə́ nəɣəsəna wei ɩ lɩɩna ɩsɔtaa tɔ. 	 Tempo toi, katuwu' -ta hewa katuwu' -na Adam, apa' woto-ta woto to natao mo'oha' hi dunia' -pidi. Mpeno-damo pai' lako' tuwu' -ta hewa Kristus, pai' nto'u toe mpai' woto-ta natao mo'oha' hi suruga.


Ḿpʋ́ɣʋ́ lɛnna hota kʋwaʋ tɔɔ, ɩlɛna a nyɔ na a taɣanɩ wʋlʋɣʋ kɛ nikaɣa fɛɩ tɔ pə tɔɔ. 	 Ria wo'o to monawu' hi tana' to watua. Tuwu' moto hinawu' toe, aga kaliliu molaju apa' bangi tana' -na.


Ma nyəmá pə təna mpi n lapa tɔ, ma nyəmá nyá sɔɔlʋɣʋ tɔm na nyá Ɩsɔ tɔɔ yuŋ tisuɣu tɔm, na ɩsəna n paasaa na ń kʋɣɩ nyá təɣɩ təmlɛ lapʋ tɔɔ, na ɩsəna n tɔka suulu tɔ. Ma nyəmá sɩ nyá kʋlapəlɛ nɔɔnɔɔ nyəntɛ kəla tuu kancaalaɣa nyəntɛ. 	 Na'uli': Ku'inca napa to nibabehi. Ku'inca ahi' -ni pai' pepangala' -ni hi Aku'. Lompe' pongkakamu-ni bago-ku, ntaha-koi hi rala kaparia. Ku'inca pobago-ni hi Aku' tempo toi meliu kawori' -na ngkai pobago-ni lomo' pepangala' -ni hi Aku'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tɔm tənɛ tə sʋʋ Pɔɔlɩ kɔɣɔpəyaɣa ŋkpaŋʋɣʋ taa. Tənaɣa ka pola yoolaa kutuluɣu ŋkʋ kʋ taa, na ká heeli-təɣɩ Pɔɔlɩ. 	 Jadi', hawa' -ra toe na'epe pino'ana' -na Paulus. Kahilou-nami hi tomi tantara mparata patuju-ra toe hi Paulus.


Ama tá mpa pə nyaala tá tɔɔ na tə́ pəsɩ ilim taa nyə́ma tɔ tɩɩ lakɩ pə təna na laakalɩ kɛ́. Tə́ yele na tá Ɩsɔ taa tɛmnaʋ na tá təma sɔɔlʋɣʋ pəsɩ-tʋ ɩsɩɩ nyəɣəlʋɣʋ toko. Tə́ caɣana naani sɩ pɩɩ ya-tʋ, na pəlɛ pɩɩ wɛɛ ɩsɩɩ tə paŋʋɣʋ yoou kahuka tɔ. 	 Tapi' kita' toi-e, tauna to hi rala kabajaa-na. Toe pai' kana tapakanoto nono-ta. Kana tapomotede' mpu'u pepangala' -ta hi Pue' pai' ahi' -ta hi doo, bona moroho-ta hewa tantara to mpobaju baju ahe'. Kana ncarumaka-ta Alata'ala, kanawai' -nata kalompea' hi eo mpeno-na, bona moroho-ta hewa tantara to mosongkoi songko ahe'.


Kilisiti cɛpa-tʋɣʋ tá yomle taa kɛ́ sɩ tə́ pəsɩ kasaɣampiya təkpem. Pə tɔɔ ɩlɛ ɩ́ səŋ təca, na ɩ́ taa yele na cɛpʋ pənɛ pə tɔm liɣiti-mɛ na ɩ́ taɣanɩ yomaa kɛ pəsʋɣʋ tɔtɔ. 	 Kristus mpobahaka-tamo ngkai Atura Musa bona tebahaka mpu'u-tamo. Toe pai' pakatida nono-ni, neo' -pi dota rapobatua nculii'!


Yəlaa mpɛ pá kɛ́ tillaa pɔpɔtʋnaa kɛ́. Pa looliɣi nti pa lakɩ tɔ tə taa na pá cɛsəɣəna pa tɩ ɩsɩɩ Kilisiti tillaa. 	 Tauna to hewa tetura lou, suro to boa'. Mobago-ra hi laintongo' -ni, ntani' hewa suro Kristus mpu'u-ra, ntaa' topebagiu-radi!


Ɩlɛ ma ha-mɛɣɛ toma sɩ ɩ́ tɔ tʋmaa tɔɔ, na pəcɛsɩ tɔɔ, na kolontu toma təna tɔɔ, pʋlʋ kaa la-mɛ. 	 Jadi', bona ni'inca: kuwai' -mokoi kuasa, bona ma'ala-koi mpolisa ule ba lipa pai' mpodagi hawe'ea karohoa bali' -ta. Uma hema to mposerohi-koi.


Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ hana-mɛɣɛ mpaaʋ sɩ ɩ́ la Kilisiti təmlɛ. Ɩlɛ pə taɣa ɩ tɔɔ yuŋ tisuɣu tike tɔm, ama na ɩ tɔɔ kʋnyɔntɔɣɔlɛ tɔtɔɣɔ. 	 Neo' -koi me'eka', apa' Alata'ala mpelihi-koi uma muntu' mepangala' hi Kristus, tapi' napelihi wo'o-koi bona mporata kaparia bona hanga' Kristus rapomobohe.


Ye wei ɩ kɛ tɔm nɩɩlʋ pʋntʋ ɩ́ nɩɩ. 	 Jadi', hema-koi to tilingaa, pe'epei lompe'!))"


Maɣalɛ Ɩsɔ yəlaa səkpema taa səkpelu, paa na mpʋ ma ɩnəɣɩ Ɩsɔ tʋnaa na ɩ́ hʋ́lɩ́ suulu ɩnɛ sɩ má cɔɔ na má heeli mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔɣɔ Kilisiti teu sɔsɔɔm mpi pə fɛɩna akpele tɔ pə Laapaalɩ Kʋpaŋ. 	 Ngkai hawe'ea topepangala' hi Pue' Yesus, aku' toi-mi-kuna to meliu kakedi' tuwu' -ku. Aga nau' wae, aku' lau-di to napompowaii' rasi' toe, bona aku' to mpopalele Kareba Lompe' hi tauna to bela-ra to Yahudi, mpo'uli' -raka kabohe rasi' to tarata ngkai Kristus, to uma bisa rapetudu manusia'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa pɔɔsa Yesu sɩ: Tacaa, apalʋ ɩnɛ ɩnɩ ɩ lapəna ɩsaɣatʋ yaa ɩ caanaa na pá lʋlɩ-ɩ mpʋ? 	 Ana'guru-na mpekune' -i: "Guru, napa pai' wero ami' -i ngkai kaputu-nae? Ba jeko' -na moto-di, ba jeko' totu'a-nadi?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nɩɩ pə yɔɣɔtəna ɩsɔtaa, ɩlɛ pə taɣa ɩsɔtaa tillu ɩnɩ ɩ nɔɣɔ. Pə tɔmaɣa sɩ: Ma yəlaa, ɩ́ se ɩ kiŋ, na pə taa kɔɔ na ɩ ɩsaɣatʋ taana-mɛ, na pə́ kɔɔ na pə́ naasəɣɩ na pə kpɛŋna-mɛ. 	 Ngkai ree, ku'epe wo'o-mi libu' ngkai suruga to mpo'uli': Ee, topetuku' -ku! Palai-mokoi ngkai ngata tetu. Neo' nituku' jeko' pue' ngata toera, bona neo' -koi mpai' nalelei pesesa' to mporumpa' -ra.


Haɩ, Colasɛŋ nyə́ma mɛ, mə tɔm wɛ waɩyo. Haɩ Pɛtɛsaita nyə́ma mɛ, mə tɔm wɛ waɩyo kɛ́. Piti təma nna pa lapa-yɛɣɛ mə hɛkʋ taa tɔ, ye ɩsɩɩ ɩsəntɔ Tiii na Sitɔŋ pa acalɛɛ taa kɛ paa lapa-yɛ, ɩsəntɔ paa tɛma suuu kɛ ləyaɣa wontu ɩsɩɩ fɔlətɔnaa taka na pá pəlɩ pa tɔɔ kɛ́ tɔlʋma sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ pa caa pa laɣasɩ tɔntɛ. 	 Na'uli' Yesus: "Silaka-koi to Korazim pai' to Betsaida! Wori' moto-mi tanda mekoncehi kubabehi hi ngata-ni, aga uma oa' -koi medea ngkai jeko' -ni. Ane rapa' -na tanda mekoncehi toe rababehi hi rala ngata Tirus pai' Sidon, ke mahae-ramo-rana medea ngkai jeko' -ra, nau' bela-ra to Yahudi. Ke mpo'ala' karu' -ramo rapohea, pai' mpohawui' woto-ra hante awu, tanda kasoho' nono-ra.


Ma ɩlɛ, lʋm kɛ ma sɔɔna-mɛɣɛ Ɩsɔ lʋm sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ ɩ́ laɣasa tɔntɛ. Ama ma waalɩ wei ɩ kɔŋ tɔ, pʋntʋ kəla-m toŋ təcaɣacaɣa. Ma ta tala má hɩɩsɩ ɩ nɔɔhɛɛ taa ntaŋkpala mʋsʋɣʋ maɣamaɣa. Ɩ́lɛ́ ɩ ká sɔ-mɛ na Feesuɣu Naŋŋtʋ na kɔkɔ. 	 Na'uli' wo'o-mi Yohanes: "Aku' toi mponiu' -koi hante ue, tanda kamedea-ni ngkai jeko' -ni. Tapi' tumai-i mpai' ngkabokoa' ngkai aku' hadua to meliu kuasa-na ngkai aku'. Bangku' jadi' pahawaa' -na to mpokeni sapatu' -na, uma-a-kuwo natao. Hi'a mpai' to mponiu' -koi hante Inoha' Tomoroli' pai' hante apu.


Wei ɩ́ kpaasa ɩ tɩ paa tisi-ɩ, na wei ɩ tisiɣi ɩ tɩ paa kʋsɩ ɩ nyʋɣʋ. 	 Tauna to mpakalangko nono-ra, Pue' Ala bate mpodingkihi-ra, pai' tauna to mpakadingki' nono-ra, Pue' Ala mpomolangko-ra.


Pə təna pə lɩɩwaɣa na pə́ maɣana-ɩ, na pə təna mpi pə lapa tɔ pə tamsəna-ɩ tɔɣɔ pə wɛ pə lona taa. 	 Kako'ia-na ria napa-napa, mpolia' ria-imi-hana. Pai' hawe'ea to ria nakuasai pai' napewili' hante baraka' -na.


Ama timpi wɛ pa ta nɩɩta Kilisiti tɔm tɔ, təna tike kɛ ma lakaɣa Laapaalɩ Kʋpaŋ kpaalʋɣʋ, sɩ pə́ taa kɔɔ na má tənɩ kite nte lɛlʋ ná tɛma sɩɩʋ tɔ tə tɔɔ. 	 Patuju nono-ku, doko' oa' -a ngkeni Kareba Lompe' hi ngata to ko'ia mpo'epei hanga' Kristus. Uma-a dota mpowangu tomi hi lolo parawatu to nahu'a kahadua-na.


Ama ye kpaɩ tʋ, ɩ kaa təŋ ɩ́lɛ́, halɩ ɩ ká se-ɩ sɔsɔm kɛ́. Mpi tɔ, ɩ ta nyɩ kpaɩ nyəmá nɔɔsɩ tɔ se. 	 Uma-ra mpotuku' tau ntani' -na. Ane ria tauna to bela topo'ewu-ra to mpokio' -ra, rapetiboi' -i, apa' uma ra'incai mpetonoi libu' -na."


Saləka wei ɩ ká tʋ-wɛ tɔɣɔlɛ wakəlʋɣʋ mpi ɩ ka wakəlɩ-wɛ tənaŋnaŋ kɛ tam tɔɔ, na paa hatələna Tacaa na ɩ toma nna a tewa sɔsɔm tɔ. 	 Tauna to uma mepangala' toera rahuku' duu' kahae-hae-na, ratadi molaa-ra ngkai Pue' alaa-na uma-pi rahiloi kabaraka' -na pai' kabohe tuwu' -na.


Tənaɣa Paanapasɩ kpaɣa Sɔɔlɩ na ɩ́ na-ɩ pá polo tillaa kiŋ na ɩ́ kɛɛsɩ-wɛɣɛ ɩsəna Sɔɔlɩ ɩnɩ ɩ nawa Tacaa kɛ mpaaʋ taa, na ɩsəna Tacaa ná yɔɣɔtəna-ɩ tɔ. Na ɩ kɛɛsa-wɛ tɔtɔɣɔ ɩsəna ɩ sɛɣɛsa Yesu tɔm kɛ Tamasɩ ɩ ta nyana pʋlʋ tɔ. 	 Aga Barnabas-hana, hilou-i mpobale-ki Saulus, pai' napo'ema' -imi hilou hi suro Pue' Yesus. Natutura-raka beiwa Saulus mpohilo Pue' Yesus hi lengko ohea kahilou-na hi Damsyik, pai' beiwa Pue' mpololitai-i. Nalolita wo'o-raka kabia' -na Saulus mpokarebai kareba Pue' Yesus hi Damsyik.


Pəlɛ pə waalɩ Yesu taɣana Yuta nyə́ma təkotile taa kɛ́ məlʋɣʋ. Pə pamna ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ təna. 	 Rala-na hangkani, mesua' wo'o-imi Yesus hi rala tomi posampayaa. Hi ree, ria hadua tauna to mate pale-na hamali.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ heeluɣu sɩ: Ɩsɔtaa Kawulaɣa nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ alʋ maɣasʋɣʋ mʋlʋm kɛ cɛmsɛ təpam, na ɩ́ kpaɣa kʋkʋsʋm kɛ pəcɔ na ɩ́ tʋ na ɩ́ huɣuti, na pə təna pə́ kpa təfʋʋ tɔɣɔ. 	 Ria-pi hanyala lolita rapa' to na'uli' hi ntodea. Na'uli': "Ane Alata'ala jadi' Magau' hi dunia', kajadi' -na hewa toi: Hadua tobine mpo'ala' ragi hangkedi', nagalo hante lunu to wori'. Mahae-hae, woke' -mi omea."


Wontuɣu ŋkʋ kʋ nyɔɔŋ taa lɛŋkʋ caɣa kɛ́ ɩsɩɩ pɩɩ kʋ-kʋɣʋ ɩsaɣakʋɣʋ. Ama timpi pɩɩ kʋ-kʋɣʋ ɩsaɣakʋɣʋ kɛ mpʋ tɔ pə waawa. Ḿpʋ́ɣʋ́ antulinya təna pʋɣʋla wontuɣu ŋkʋ na pá wɛ kʋ waalɩ. 	 Hameha' ngkai woo' -na to pitu toe, hiloa-na hewa to weho gaga to natao napomate-ki, aga mo'uri' moto-mi. Tauna hi humalili' dunia', uma mowo kakonce-ra mpohilo kamo'uri' -na binata to dada'a toei, toe pai' mo'iko-ra-damo mpotuku' -i.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ kɛ́ ɩɩ cɛkəɣəna ma kʋyɔɣɔtʋtʋ, ɩɩ caa tə nɩɩʋ kɛ paa pəcɔ tɔɣɔ. 	 Uma ami' ni'incai batua-na lolita-ku, apa' uma-koi ntaha mpo'epe tudui' -ku.


Tənaɣa Tacaa ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ ɩ kɔma na ɩ́ tɛ Helɔtɩ tɔm kɛ kpakpaa. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ sɩɩna ɩ təɣɩ samtʋ nti tə kɛ́ Ɩsɔ tike nyəntʋ tɔ. Ɩlɛna ɩ́ tʋ sonsompee, haləna ɩ́ caŋ na ɩ́ sɩ. 	 Hinto'u toe, mala'eka Pue' mpohuku' ncorobaa Herodes hante haki', apa' molangko rahi nono-na, pai' uma-i dota mpobila' Alata'ala. Bula-na tuwu' -pidi, ulea ami' -imi, alaa-na napomate-ki.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mpa pa lakɩ mpi ma Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩ caakɩ tɔ, mpɛɣɛlɛ ma newaa na ma toonaa. 	 Apa' hema-hema to mpobabehi konoa Tuama-ku to hi rala suruga, hira' -mi ompi' -ku pai' hira' -mi tina-ku."


Ama yəlaa samaa tɔɔ pa kpisa ɩsəna paa la na pá tana-ɩ Yesu kiŋ tɔ. Ɩlɛna pá kpa na pá wɛsɩ kutuluɣu ŋku kʋ taa Yesu ka wɛɛ tɔ kʋ lɔpʋtʋ, na pá tisi kpatəlɛ nte tə taa kʋtɔntʋ ɩnɩ ɩ ka wɛɛ tɔ na pʋ́ʋ́ɣʋ́ ŋkʋ. 	 Uma ria ohea-ra mpomohui' Yesus apa' bihi' rahi tauna. Toe pai' ngkahe' tuka' -ramo hilou hi lolo tomi, ratangka' ata' to hintoto Yesus, pai' ra'ulu doo-ra ntali ali' -na hilou hi rala tomi.


Tənaɣa ɩ heela alʋ ɩnɩ sɩ: Nyá ɩsaɣatʋ hɩɩsaa. 	 Oti toe na'uli' Yesus mpo'uli' -ki tobine toei: "Te'ampungi-mi jeko' -nu."


Ama Ɩsɔ ləmaɣasɛɛ mukaɣa tɛɛ nyəna nna a ŋmɛla yəlaa tɔ a tɔm kɛ ma kpaaləɣɩ. Ɩsɔ ka ləsəna-yɛ na ɩ́ sɩɩ tá teeli tɔɔ na pəcɔ pá la antulinya. 	 To kiparata-le, kapantea to ngkai Alata'ala, kiparata patuju-na Alata'ala bona mpowai' -ta kabohea tuwu' hi eo mpeno. Patuju-na toe, ko'ia ra'incai manusia' ngkai owi. Tapi' kako'ia-na dunia' rapajadi', Alata'ala mpakatantu ami' -mi kanawai' -ta mpai' kabohea tuwu' toe.


Pa taa nɔɣɔlʋ ta pəsɩ na ɩ́ cɔ. Pə kpaɣaʋ kʋyakʋ ŋkʋ tɔ nɔɣɔlʋ ɩɩ nyɩɩləɣɩ sɩ ɩ pɔɔsəɣɩ-ɩ tɔm. 	 Uma ria haduaa to mpotompoi' -i. Ntepu'u ngkai eo toe, uma-pi hema to daho' mpekune' ba napa-napa hi Yesus.


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ná yela-wɛɣɛ pa taaləntʋtʋ taa. Na pa alaa maɣamaɣa náá yeki apalaa na pá sʋʋkəna təma. 	 Jadi', apa' oja' -ra mpopue' -ie, toe pai' napelele' lau-ramo mpotuku' kahinaa nono-ra to me'eai' toe. Ntahawe' tobine-tobine uma-pi mogau' hewa gau' manusia' biasa. Himpau tobine moto-ramo momepotobine.


Pa ŋmaawa sɩ Apəlaham ka wɛna piya naalɛɣɛ, kasaɣampu ná lʋla-ɩ lɛŋka na yom náá lʋlɩ-ɩ lɛŋka. 	 Te'uki' hewa toi: Abraham, rodua-ki ana' -na. Ana' -na to hadua putu ngkai Hagar, to tuwu' batua-i. Pai' ana' -na to hadua putu ngkai Sara, bela-i-hana batua.


Nmaa takəlaɣa na ń heeli Pɛɛkam Yesu sɛɛlaa kpekəle ɩsɔtaa tillu sɩ: Má wei ma wɛna laɣatɛ nte tə wɛ lɔŋ kɛ táá na waalɩ tɔ ma yɔɣɔtaa sɩ: 	 Oti toe na'uli' wo'o-mi Pue' Yesus mpo'uli' -ka: "Uki' hewa tohe'i hi mala'eka to mpewili' topetuku' -ku hi ngata Pergamus: "Ohe'i lolita-na Pue' Yesus, Hi'a to ngkakamu piho' to baka' ntimalia.


Na paa həntɩ ḿpʋ́ɣʋ́ ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ patəma taa. Tə taa tənaɣa pa tɛma pa Sɔsɔ kɛ səm tesika tɔɔ kɛ́ kam. Ye pə kɛɛsaa, pa yaakʋɣʋ sɩ Sɔtɔm na Icipiti tɔ, ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ ntɛɣɛ pa wɛna. 	 Ka'oti-ra sabi' to rodua toera rapatehi, kiu-ra rapelele' wae moto-mi mparangojo hi ohea ngata bohe. (Ngata to bohe toe, ngata karaparikaa' Pue' -ra. Ane mowalatu, ngata toe rarapai' -ki ngata Sodom pai' Mesir owi, apa' dada'a ihi' ngata toera.)


Ɩlɛna Yesu cɔ sɩ: Pə ha-mɛɣɛ sɩ ɩ́ nyɩ Ɩsɔ Kawulaɣa tɔm kʋŋmɛsətʋ. Ama pə kaasa lɛlaa tɔ, ɩsɔnaa kɛ paa sɛɛ-wɛ sɩ: Paa pa nyənəɣɩ ɩsəntɔ, pá taa ná. Paa pa nɩɩkɩ, pá taa cɛkəna pə hʋwɛɛ. 	 Na'uli' Yesus: "Owi, Alata'ala ko'ia mpopo'incai manusia' beiwa-i mpai' jadi' Magau' hi dunia'. Aga hewa toe lau, napopo'incai-mokoi tudui' toe. Aga ane ntodea-hana, kutudui' -ra hante lolita rapa', bona madupa' lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli': `Pe'epe moto-ra, aga uma oa' ra'incai batua-na. Pehilo moto-ra, aga hewa to uma oa' monoto rahilo.'


Ye nɔɣɔlʋ fɛɩ sɩ ɩ ká pəsɩ na ɩ́ tɛləsɩ pə hʋwɛɛ ɩlɛ yɔɣɔtəlaa mpɛ pa taa nɔɣɔlʋ ɩ́ taa yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ samaa taa. Ama ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ ɩ taa na pə́ wɛɛ ɩ́ na Ɩsɔ pa naalɛ pa tɔm. 	 Ane uma ria to mpotoli, tauna to doko' mololita hante basa to ngkai Inoha' Tomoroli' kana mengkarodo rala pogamparaa, agina rala nono-ra-wadi mpololitai Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu lɩɩ təna təfaʋ, na ɩ́ na ɩ ɩfalaa pá polo Kalilee teŋku nɔɣɔ, na samaa tuutuuma hu ɩ waalɩ. Samaa ɩnɩ ɩ ka lɩɩna Kalilee, na Yuta, 	 Yesus hante ana'guru-na malai ngkai ree hilou hi wiwi' rano. Wori' to Galilea ntuku' -i. Wori' wo'o to tumai ngkai tana' Yudea,


Tɛtʋ ntɩ tə nyə́ma nawa tʋm nyɔkələna Pɔɔlɩ niŋ, ɩlɛna pá sʋʋ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Tampana, apalʋ ɩnɛ ɩ ta laŋ yʋlʋkʋlʋ. Nyənɩ teŋku ná cɛɛ-ɩ kɛlɛ, na pə tɔŋna ɩ mpaaʋ kɛ pɛɛkʋɣʋ. 	 Karahilo-na pue' ngata ule to mentoe hi pale Paulus, ra'uli' -mi: "Topepatehi-i-tawo' tau tohe'ii! Bo hilo-mi, nau' uma-i mate hi rala tahi' we'i, aga Anitu Topotangara' uma mpelele' -i tuwu'."


Ma ta hʋʋ sɩ ɩ́ ká ha siɣile kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ lɔŋ kɛ wei ɩ yaa-mɛɣɛ Kilisiti pɛɛlɛɛ tɔɔ tɔ na ɩ́ təŋ Laapaalɩ Kʋpaŋ lɛlʋ, ma tutaa kɛ́. 	 Mekehele-a mpokehele-koi ompi'! Ko'ia-di mahae Alata'ala mpokio' -koi hante kabula rala Kristus bona mepangala' -koi hi Kareba Lompe' -e, meleli' lau-mokoi ngkai Alata'ala pai' -koi mpotuku' ohea to ntani' -na.


Ɩsɔ tá ha-ɩ tɛtʋ ntɩ tə taa kɛ́ pʋlʋ maɣamaɣa. Paa tɛɛliya sɩ ɩ́ sopi sopuɣu maɣamaɣa. Ama Ɩsɔ tɔma-ɩ kʋtɔm kɛ́ sɩ ɩ ká ha-ɩ tɛtʋ ntɩ. Ɩ maɣamaɣa ɩ piya ká tɛna na pá tɩ-tɩ tɔtɔɣɔ ɩ səm waalɩ. Pə́cɔ́ waatʋ ɩnɩ Apəlaham fɛɩna pəyaɣa. 	 Nto'u toe, Alata'ala uma mpowai' tana' toi hi Abraham, nau' hampotomia. Sampale-di, Alata'ala mojanci hi Abraham, na'uli': `Tana' tohe'i mpai' kuwai' -koko, duu' rata hi muli-muli-nu.' Hiaa' nto'u toe, ko'ia-hawo ria ana' -na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə cɛpa yəlaa təna laŋa kɛ sɔsɔm, na pá tɔŋ təma sɩ: Maamaaci wei kɛlɛ mpʋ? Toŋ sɛɣɛsʋɣʋ kʋfalʋɣʋ ntɛ́ yaa. Pʋwɛ. Pə kpɛŋna alɔɣaa, ɩ yɔɣɔtəɣɩ pɛlɛɣɛ na apalʋtʋ na pá nɩɩkəna-ɩ. 	 Konce omea-ramo tauna to mpohilo, alaa-na momepololitai-ramo ra'uli': "Uma mowo-e'! Toi-e tudui' to bo'u, ria mpu'u baraka' -na! Mpopalai-i anudaa', bo ratuku' mpu'u-diki-hana hawa' -nae!"


Yomaa ká nɩɩna pa caanaa na pá lá na pɛlɛ pa laŋa hɛɛna-wɛɣɛ pa kʋlapəlɛ təna taa, na pá taa kɛɛsəɣɩ-wɛɣɛ natəlɩ. 	 Ane batua-batua, tudui' -ra bona mengkoru hi maradika-ra hi butu nyala-na, pai' -ra mpobabehi oa' konoa maradika-ra. Neo' -ra mehono',


Ye pə cəpa wei na ɩ́ hoti pəlɛ ntɛ́ tə tɔɔ, tə pʋtətəɣɩ-ɩ kɛ́, ɩ kaa wɛɛ hiiu. Yaa pə cəpa yʋlʋ nɔɣɔlʋ na pəlɛ ńtɛ́ tə nyəkɩ-ɩ, tə taaləɣɩ-ɩ na atɛɣɛ. 	 Hewa kura to monawu' hi watu mopengka, pai' hewa kura to napitihi watu moreja', hewa toe wo'o mpai' tauna to mposapuaka-a.))"


Ɩlɛna lɛlʋ náá tɔ sɩ: Tacaa maa təŋɩ-ŋ, ɩlɛ yele na má polo má la ma nyə́ma kɛ pə lapa wulee na pə́cɔ́. 	 Ria wo'o kahadua-na mpo'uli' -ki Yesus: "Pue', dota moto-a mpotuku' -ko. Aga piliu-a ulu nculii' mpalakana hi ompi' -ku."


Pə wɛɛ kɛ́ sɩ ɩ́ laɣasɩ mə lotunaa taa na mə ləmaɣasɛɛ taa təkpataa. 	 Ratudui' -koi mpobahaka po'ingku-ni to ri'ulu toe, pai' mpopebo'ui nono bo pekiri-ni hi Alata'ala.


Ama pɛlɛ pa ta pəsɩ na pá cɛkəna, na haləna saŋa ḿpʋ́ɣʋ́ pə tɩɩ wɛɛ. Ye pa sʋʋ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ kʋpəm takəlaɣa kɛ kalʋɣʋ kɛ ɩsəntɔ, pa laɣatʋ tɔɔ taka saalaaɣa ŋkɛɣɛ. Yʋlʋ wei na Kilisiti pa kpɛnta kʋlʋm tɔ pʋntʋ tike tɔɔ kɛ́ saalaɣa kanɛ ka ta kenti. 	 Pai' to Yahudi toera-rawo, tebohotii wo'o-rawo pekiri-ra, uma rapaha patuju-na Atura Pue'. Duu' rata tempo toi, ane mpobasa-ra sura Pojanci to mahae, ma'ala ta'uli': ria oa' -pidi karamua to mpoputu' pekiri-ra. Sampale ane mepangala' -ra hi Kristus, pai' monoto-di nono-ra.


Pa pəsəɣɩ pa lá mpʋ, pə taɣa pʋlʋ, pa ta nyɩ má na ma Caa tá taa nɔɣɔlʋ tɔ se. 	 Hawe'ea toe rababehi hi koi', apa' uma ra'incai Tuama-ku, pai' Aku' wo'o, uma-a ra'incai.


Mpa Moisi kʋsəsɩɩtʋ kpaakɩ kɔtəlaa tɔ pa teu ta tʋlɩ. Ama Ɩsɔ ná kɔma na ɩ́ nyɔsɩ kʋsəsɩɩtʋ nɔɣɔ taa, na ɩ́ yɔɣɔtəna tuunaʋ na ɩ Pəyaɣa pəsɩ kɔtʋlʋ sɔsɔ, na ɩ teu tʋla kpakpaa kɛ tam tɔɔ. 	 Tauna to jadi' Imam Bohe ntuku' Atura Musa, tauna to lente, apa' manusia' biasa-ra-rawo. Aga ngkabokoa' ngkai Atura Musa toe, Alata'ala mpohowa' lolita posumpa-na, pai' hante lolita posumpa-na toe, mpo'ongko' Ana' -na moto-imi jadi' Imam Bohe. Pai' Ana' -na toei jadi' Topetolo' to uma ria kakuraa' -na pai' to tida duu' kahae-hae-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sula Yuta tʋ nɔɣɔlʋɣʋ təna, pa yaa-ɩ sɩ Akilaasɩ. Pa lʋla-ɩ Pɔŋ tɛtʋ taa. Ɩ́ na ɩ alʋ Pilisila pa lɩɩna Ɩtalii kɛ nɔɔnɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tɛtʋ təna tʋ Koloti kpaaləna sɩ Yuta nyə́ma təna ɩ́ lɩɩ Lom taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ polaa na ɩ́ maɣana-wɛɣɛ təna. 	 Hi Korintus toe, Paulus hirua' hante hadua to Yahudi to rahanga' Akwila. Ngata kaputua-na hi tana' Pontus. Akwila toei hante Priskila tobine-na, lako' rata wo'o-ra-rawo hi Korintus toe, apa' lako' mentoli-ra ngkai tana' Italia. Pentoli-ra ngkai tana' Italia toe, apa' ria hawa' Magau' Klaudius mpopalai hawe'ea to Yahudi ngkai ngata Roma to hi tana' Italia. Jadi', karata-na Paulus hi Korintus, hilou-i mpencuai' -ra hira' Akwila pai' Priskila,


Ɩsɩɩ tə tɛma tá taa sɩ Yesu səpa na ɩ́ taɣanɩ fem tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ tə tɛma tá taa tɔtɔ sɩ Ɩsɔ ká kpɛnna Yesu na mpa pa səpa Yesu mpaaʋ taa tɔ na ɩ́ məŋna. 	 Taparasaya Yesus mate-imi pai' tuwu' nculii' -i. Toe pai' taparasaya bate toe wo'o mpai' to jadi' hi hawe'ea tauna to mate-mi to mepangala' hi Yesus. Ane tumai-i mpai' Pue' Yesus, Alata'ala mpokeni-ra tumai hangkaa-ngkania hante Hi'a.


Tə tala Lom ɩlɛna pa ha Pɔɔlɩ kɛ nɔɣɔ sɩ ɩ́ caɣana ɩ tike, na pá faɣasɩ y+o+olú nɔɣɔlʋ na ɩ́ nyənəɣɩ-ɩ. 	 Karata-kai hi Roma, Paulus uma-pi ratarungku'. Rapalogai moto-i mo'oha' hiapa konoa-na, aga hadua tantara mpodongo-i.


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ kʋsa ɩ nyʋɣʋ kɛ teu kɛ sɔsɔm, na ɩ́ ha-ɩ hətɛ nte tə kəla həla təna təpaɩpaɩ tɔ. 	 Toe-mi pai' Alata'ala mpo'ongko' -i hi pohuraa to molangko lia, pai' nawai' -i kuasa to meliu ngkai hawe'ea kuasa to ntani' -na,


Ɩ́ taa kaɣatɩ Feesuɣu Naŋŋtʋ, ɩ́ yele-ɩ na ɩ́ la ɩ təmlɛ. 	 Neo' nilawa' pobago Inoha' Tomoroli'.


Mpɛ ɩnɩ pa ta pilisi pa tɩ na alaa, pa caɣa ḿpʋ́ɣʋ́ təcʋŋŋ. Paa timpiɣi Ɩwəyaɣa puki, pa təŋəɣɩ-kɛɣɛ. Pə yapa-wɛɣɛ yəlaa hɛkʋ taa kɛ́ sɩ pə caaləɣəna-wɛɣɛ Ɩsɔ na Ɩwəyaɣa kɛ haʋ. 	 Hira' toe, moroli' katuwu' -ra. Hewa tomane to uma hangkania mobualo', wae wo'o uma-ra hangkania mepue' hi napa-napa to ntani' -na, mepue' -ra hi Ana' Bima toei-wadi. Hiapa kahiloua-na Ana' Bima toei, retu wo'o-ra-rawo mpotuku' -i. Hira' toe-mi to ratolo' ngkai olo' hawe'ea manusia' hi dunia'. Hewa tauna mpotonu wua' to lomo' -na ngkai polia' -ra hi Alata'ala, wae wo'o hira' ratonu hewa pepue' to lomo' -na hi Alata'ala pai' hi Ana' Bima.


Yesu tala Petanii, ɩlɛna ɩ́ maɣana sɩ pa pim Lasaa kɛ pəlaaʋ taa tɔ kʋyɛɛŋ liɣiti kɔlɔ. 	 Karata-ra hi ngata Betania, mpolia' opo' mengi-imi Lazarus ratana.


Ye mpʋ awe ká tʋ taalɩ kɛ́ mpa Ɩsɔ ləsaa tɔ? Pə tʋ fɛɩ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ maɣamaɣa hʋləna sɩ pa tɔm ta sɩ tiili. 	 Hema to daho' mpakilu-ta, to mpolia' napelihi-mi Alata'ala! Apa' Alata'ala moto-mi mpo'uli' uma-pi ria sala' -ta.


Ɩsɔtaa nyəm paɣalɛ na atɛ nyəm paɣalɛ kɛ yəlaa yaa pa ɩsɔnaa. Paa yaa mpʋ sɩ ɩsɔnaa na mpa pa nyənəɣɩ sɩ pa tɩ-wɛ tɔ pa wɛ paɣalɛ. 	 Wori' nyala moto to rapue' manusia', to rahanga' pue' pai' karampua, ba to hi langi' ba to hi wongko dunia'.


Pə tʋ-m ma tɔnʋɣʋ taa kɛ́ kʋtɔŋ kʋwəwɩɩʋ sɩ ma taa saŋ ma tɩ sɩ maɣa pə kula sɔsɔɔntʋ na pə́ hʋ́lɩ́. Ɩlɛ kʋtɔŋ ŋkʋ kʋ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ Satanɩ tillu wei ɩ tilaa tɔ sɩ ɩ́ kaɣatɩ-m na má taa sa ma tɩ tɔ. 	 Jadi', apa' uma mowo kalompe' -na hawe'ea pangila-kue, Alata'ala mpowai' -a hanyala kaparia, bona neo' mpai' molangko rahi nono-ku. Kaparia toe hewa rui to mpotohu' -a ncuu, pai' hewa suro ngkai Magau' Anudaa' to ntora mposori-a.


Pə lapa ḿpʋ́ɣʋ́ laasasɩ tooso, ɩlɛna pə təna pə́ taɣanɩ ɩsɔtaa kɛ́ kpaʋ. 	 Tohe'e kuhilo tolu ngkani, pai' te'ore' nculii' -mi hilou hi langi'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasaa sɩ: Pepeɣelɛ má kɛɛsəna kʋfalaŋ yəlaa panɛ? Ɩsɩɩ pepe caʋ kɛlɛ pa nəɣəsənaa tɔ? 	 Na'uli' wo'o Yesus: "Uma mowo tauna to tuwu' tempo toi! Toi-mi lolita rapa' -ku to kurapai' -raka:


Kɔtəlaa mpa pa lakɩ təmlɛ kɛ Yuta kɔtasɩ cokəle taa tɔ pa fɛɩna mpaa sɩ pá tɔɣɔ mpi pa kʋ tá kɔtaɣa təlatɛ taa tɔ. 	 Ria-taka-tana to meliu kalompe' -na ngkai ada agama Yahudi. Imam Bohe agama Yahudi mposumale' porewua hi lolo meja' pontunua pepue' mpohompo' jeko' ntodea. Aga imam-imam to mobago hi rala Kemah Pepuea', rapalii' mpokoni' napa-napa ngkai pepue' toe. Kita' -tana, ria-taka pepue' to meliu kalompe' -na, toe-mi kamate-na Yesus mpohompo' jeko' -ta. Butu-butu dua-ta mporata kalompea' ngkai mate-na Yesus toe.


Yesu piti təma kpɛnta naalɛɣɛlɛ ɩ lɩɩʋ Yuta na ɩ́ kɔɔ Kalilee tɔ. 	 Toe-mi tanda mekoncehi karongkani-na to nababehi Yesus hi Galilea karata-na ngkai Yudea.


Mpa pa kɛ́ tɛtʋ tɔɔ nyə́ma tɔ pa nəɣəsəna wei pa ŋmana tɛtʋ tɔɣɔ, na mpa pa kɛ́ ɩsɔtaa nyə́ma tɔ pa nəɣəsəna wei ɩ lɩɩna ɩsɔtaa tɔɣɔ. 	 Hawe'ea tauna hi dunia', tuwu' hewa Adam, apa' muli-na omea-ta. Aga hawe'ea to mosidai' hante Kristus mporata katuwua' to ngkai suruga, hewa katuwu' -na Kristus.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ́ nyəmá Tacaa Yesu Kilisiti pɛɛlɛɛ tɔm mɛɛ. Ɩ ka kɛ́ toŋ tʋ kɛ́. Ama mə tɔɔ ɩ pəsa ɩ təɣɩ kʋnyɔntʋ, sɩ ɩ́ sʋsɩ-mɛɣɛ toŋ na ɩ kʋnyɔŋ ŋkʋ. 	 Uma mingki' kupahawa' -koi ompi', apa' ni'inca moto-mi kabohe petulungi-na Pue' -ta Yesus Kristus. Bohe katuwu' -na, tapi' ngkai pe'ahi' -na hi kita', nabahaka omea-mi bona mpotulungi-ta. Napakadingki' katuwu' -na jadi' manusia', bona kita' ma'ala mporata kabohea tuwu'.


Pa kɔma sɩ pa sʋsəɣɩ Pɔɔlɩ kɛ yoolaa kutuluɣu, ɩlɛna ɩ́ tɔ kʋmataŋ sɩ: N kaa ha-m mpaa na má heeli-ŋ natələɣɩ pəcɔ? Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋmataŋ pɔɔsa Pɔɔlɩ sɩ: N nɩɩkɩ Kəlɛɛkɩ tɔm kɛ? 	 Neo' mesua' -ramo hi rala tomi tantara, na'uli' Paulus hi kapala' tantara: "Ma'ala-a-kuwo mololita kampa' hampai'?" Na'uli' kapala' tantara toei: "Ha nu'inca basa Yunani-e?


Ma taapalaa, taɣa pa yɔɣɔta pə təna mpi pa yɔɣɔta ɩsəntɔ tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ ləsɩ tá təɣɩ mpi pɩɩ pilisi tɔnʋɣʋ yaa ləsaɣa tɔ pə taa. Tə́ cáálɩ́ tá tɩ na tə́ pəsɩ Ɩsɔ nyə́ma təkpataa, na tə́ wɛɛ ɩ nyamnaʋ taa kɛ́ tam. 	 Jadi', ompi' -ku to kupe'ahi', apa' lawi' ria-taka janci Alata'ala toe-e, wae-pi, kana tabahaka hawe'ea to mpakada'a-ta, lompe' to kahiloa, lompe' to hi rala nono-ta. Kana tatuku' Alata'ala hante nono-ta mpu'u, pai' tapoka'eka' mpobabehi to uma napokonoi.


Ɩ́ lɛɛ ntaŋkpala. Ɩ́ taa suu wontu na ɩ́ tənɩ. 	 Ma'ala moto-koi mpake' lihi witi', aga neo' ngkeni rontonga' baju."


Waatʋ ɩnɩ tɔ na yəlaa wɛ awalɩ kɛ́ na pá taŋa Sakalɩ na piti kɛ́ mpi pə tɔɔ ɩ taaŋa sɔsɔm kɛ hatoo pə taa təna tɔ. 	 Bula-na Zakharia hi rala Tomi Alata'ala, kapea-pea-ramo ntodea hi mali-na. Ingu' -ra apa' mahae rahi-i.


Tənaɣa Yesu pɔɔsa-wɛ sɩ: Ye pə wɛ mpʋ, ɩlɛ ɩsənaɣa pə lapa na Feesuɣu Naŋŋtʋ náá lá na Tafiiti yaa-ɩ sɩ Tacaa? Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Tafiiti yɔɣɔtaa sɩ: 	 Na'uli' Yesus: "Ane wae-di, napa pai' Daud mpokahangai' -i Pue' -na? Hante petete' Inoha' Tomoroli', Daud mpotompo'wiwi Magau' Topetolo' hewa toi:


Ye yʋlʋwɛɛtʋ kʋnyɩɩləm kɛ ɩ təŋaa na ɩ́ tuu, yʋlʋwɛɛtʋ ntɩ tɩɩ yelina na ɩ́ kɔɔ ɩ́ kʋ səm. Ama ye mpi Ɩsɔ Feesuɣu caakɩ tɔɣɔ ɩ təŋaa na ɩ́ tuu, kʋlɛ kɩɩ yelina na ɩ́ kɔɔ ɩ́ kʋ weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ. 	 Ane tauna ntora mpobabehi kehi to ntuku' kahinaa nono-na to dada'a, wua' -na mpai': ragaa' -i ngkai Alata'ala duu' kahae-hae-na. Tapi' ane tauna mpobabehi kehi to mpotuku' konoa Inoha' Tomoroli', wua' -na mpai' ngkai Inoha' Tomoroli' toe: mporata-i katuwua' to lompe' dohe Alata'ala duu' kahae-hae-na.


Pa ta nyɩ ɩsəna paa la na pá lɩɩ pə taa na pá hɛɛsɩ tɔ. 	 Oja' -ra mpopali' kahintuwuaa'."


Pə lapa mpʋ tɔ mə kiŋ kɛ Ɩsɔ Tɔm ka lɩɩnaa kɛ́ yee? Yaa mə tike ɩ́ nɩɩna-tɩ? 	 Napa-di pai' ria-koi to uma dota mpotuku' atura-atura toe we'i? Ha ni'uli' -koina, koi' to lomo' -na mpoparata Lolita Alata'ala-e? Ba muntu' hi koi' -wadi Lolita Alata'ala raparata-e?


Ntanyɩ ɩ́ nyɩɩləɣɩ pʋlʋ pəyele ɩ́ kaa hiki-wɩ, ɩlɛna ɩ́ sʋʋ yəlaa kʋɣʋ taa. Yaa mə luuŋ sʋʋ pʋlʋ pəyele ɩ́ kaa hiki-wɩ, ɩlɛna ntɔŋkpɛɛsasɩ na yoou sʋʋ mə hɛkʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ kɛ́ ɩɩ hikiɣi. Mpi ɩ́ caakɩ tɔ ɩɩ sələməɣɩ sɩ Ɩsɔ ɩ́ ha-mɛɣɛ-wɩ tɔɣɔ. 	 Mehina-koi aga uma niratai to nipokahina. Toe pai' alaa-na mepatehi-mokoi. Mohingi' -koi mpokahina anu doo, aga uma oa' niratai. Toe pai' alaa-na momehono' pai' motuda' -mokoi. Uma oa' niratai to nipali', apa' uma niperapi' hi Pue'.


Ɩ ɩsɛ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ kɔkɔ mʋkʋɣʋ tɔ, na ɩ nyʋɣʋ taa ka wɛ teeli nteniŋ paɣalɛ. Pa ŋmaa hətɛ natələɣɩ ɩ tɔɔ, na nɔɣɔlʋ ta nyɩ-tɛ ye pə taɣa ɩ tike. 	 Mata-na mehini hewa apu to wewo', pai' hi woo' -na wori' songko magau'. Hi woto-na ria hanga' te'uki', aga muntu' Hi'a-wadi to mpopaha batua hanga' -na toe.


Pəlɛ pə waalɩ kɛ́ Yesu kpaɣa kɔpʋ na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ na təmlɛ. Ɩlɛna ɩ́ cɛlɛ-wɛ na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ nyɔɔ-wəɣɩ mə təna. 	 Oti toe na'ala' wo'o sangkiri' to ihia' anggur, na'uli' tarima kasi hi Alata'ala pai' natonu-raka, na'uli': "Nginu-mokoi omea,


Ɩlɛna pɛlɛ pá cɔ-ɩ sɩ: Moisi ná ha mpaaʋ sɩ yʋlʋ pəsəɣɩ na ɩ́ ŋmaa ɩ alʋ kɛ kisuɣu takəlaɣa na ɩ́ tɔɣɔnɩ-ɩ. 	 Ratompoi' to Parisi: "Musa mpiliu tomane mpogaa' -ki tobine-na, asala nababehi ncala' sura mpogaa'."


Ma maɣamaɣa ma tɛma yasʋɣʋ kɛ pə kpaɣaʋ tɔm ntɩ tə kancaalaɣa tɔ, na ma nawa pə tampana təna. Pə tɔɔ kɛ́ pə lapa-m teu sɩ má kɛɛsɩ-ŋ tɔm ntɩ tə təna təcʋŋŋ ma yʋlʋ kʋpaŋ. 	 Jadi', ka'oti-ku mpewulihi' hawe'ea-na ngkai tawu-na hante kanoto-noto-na, ku'uli' agina aku' wo'o-kuwo mpo'uki' tutura-na ntuku' pomeduncu-na.


Feesuɣu lapəna na tə́ hiki weesuɣu pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ yele na tə́ təŋ mpi kʋ hʋ́lə́ɣɩ́-tʋ tɔ. 	 Ane Inoha' Tomoroli' mpowai' -ta tuwu' to bo'u, wae-pi, bate mpotuku' Inoha' Tomoroli' toe-ta-damo.


Ɩsɔ kʋpantʋ tɔɔ kɛ́ ɩ tʋ-tʋɣʋ təmlɛ tənɛ tə lapʋ, na pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ lɔɔkɩ tá apalʋtʋ. 	 Alata'ala mpo'ongko' -kai jadi' topobago-na, kipakule' mpokamu bago toi sabana petulungi-na hi kai'. Toe pai' uma mere' nono-kai.


Na Kilisiti maɣamaɣa səɣələna tá ɩsaɣatʋ kɛ ɩ nyʋɣʋ taa kɛ́ səm tesika tɔɔ, sɩ tə́ sɩ na pə́ cɛ tá na ɩsaɣatʋ, na tə́ fe na tə́ təŋ siɣisuɣu. Pə kʋ ɩlɛɣɛ kʋɣʋ kʋɣʋ tɔɣɔ pə waa-mɛ. 	 Nakolo huku' jeko' -ta hi woto-na moto hi karapatehi-na hi kaju parika', bona tebahaka-ta ngkai kuasa jeko' pai' tuwu' ntuku' konoa Alata'ala-tamo. Ngkai weho-na toe-mi pai' alaa-na mo'uri' -mokoi.


ɩ́ taa tasa ŋkpantɛɛləŋ lapʋ, ɩsɩɩ ɩ́ ka lapʋ waatʋ wei ɩ́ kpɛɛsəna Ɩsɔ kɛ́ kʋyaŋku ɩ́ maɣasa-ɩ sɩ ɩ́ naa ɩ waalɩ kɛ́ wʋlaɣa tɛtʋ taa tɔ. Ɩsɔ yɔɣɔtaa sɩ: 	 neo' nipakatu'a nono-ni hewa ntu'a-ni owi, to nakeni nabi Musa malai ngkai tana' Mesir. Ntu'a-ni owi mposapuaka Alata'ala pai' rasori-i hi papada to wao' raponciloi-ki kamosabara-na.


Piti təma nna Filipʋ lakaɣa tɔ samaa nɩɩ a tɔm na pá nana pa ɩsɛ. Pə tɔɔ kɛ́ waatʋ wei ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ, pa təna təpaɩ pa tʋɣɩ ŋkpaŋʋɣʋ kɛ teu. 	 Nababehi wo'o tanda mekoncehi hi ria. Wae kara'epe-na to Samaria lolita Filipus toe, pai' karahilo-na tanda mekoncehi to nababehi, ratarima-mi kareba to nakeni hante nono-ra mpu'u.


Tɔʋ, ma taapalaa, ɩsɩɩ Yesu weesuɣu lɩɩʋ tɔ pə tɔɔ tə pəsəɣɩ na tə́ sʋʋ katɛ taa katɛ taa təkaa. 	 Ompi' -ompi'! Ane Imam Bohe mesua' hi rala Kamar to meliu tena Karoli' -na, kana mpokeni raa' porewua-i. Wae wo'o kita': ngkai raa' kamate-na Yesus, uma-tapa me'eka' mpomohui' Alata'ala, daho' -tamo mponyanyo-i.


Kilisiti kɛna mə Caa, ɩlɛ ɩ́ samɩ-ɩ hatuu mə lotunaa taa kɛ́ mpʋ. Ɩ́ taŋ tətɛɣɛtɛɣɛ kɛ́ tam, na ye mpa pa pɔɔsa-mɛɣɛ mpi ɩ tɛɛləɣɩ tɔ pə tɔm, ɩlɛ ɩ́ kɛɛsɩ-wɛ tətetete. 	 Tonu katuwu' -ta hi Kristus, pai' pangaku' -mi Kahi'a-na-wadi Pue' -ta. Kana taporodo ami' -mi petompoi' -ta mpotompoi' tauna to mpekune' -ta napa pai' ncarumaka Alata'ala-ta. Aga tatompoi' -ra, hante lolita to mo'olu pai' hante nono to dingki'.


Pə taɣa pʋlʋ, antulinya ɩnɛ ɩ mpaaʋ ɩsaɣaʋ kɛ ɩ́ ka təŋaɣa na ɩ́ nɩɩkaɣana alɔɣaa toŋ nyə́ma mpa pa wɛ ɩsɔtaa tɔ pa sɔsɔ. Alɔɣaa sɔsɔ ɩnɩ ɩ wɛnna na ɩ́ lakɩ ɩ nyəntʋ kɛ yəlaa mpa pa kisa Ɩsɔ kɛ́ nɩɩnaʋ tɔ pa taa. 	 Nto'u toe, po'ingku-ni eo-eo-na mpotuku' kabiasaa tauna to dada'a hi dunia' toi, koi' mpotuku' konoa Magau' Anudaa'. Magau' Anudaa' toei, tadulako to mpokuasai anudaa' to hi lolo raoa. Duu' hewa toe lau, mobago oa' -i hi rala nono tauna to uma mengkoru hi Alata'ala.


Təlɛ tə paasi ma Caa ɩɩ hʋʋkəna nɔɣɔlʋ. Ama ɩ tʋ hʋʋlɛ tənaɣa Pəyaɣa ma ma niŋ taa. 	 Tuama-ku moto uma mpobotuhi kara-kara manusia'. Hawe'ea kuasa pompobotuhi natonu-mi hi Aku' Ana' -na.


Tənaɣa pa hɔka-ɩ na pá kpaɣa-ɩ na pá polo na pá cɛla Kʋfənɛɛ Pilatɩ. 	 Jadi', rahoo' -imi pai' rakeni hilou rabua' hi Gubernur Pilatus.


Ɩ́ nyənna fiki tʋɣʋ na ɩ́ cɛkəna, saa wei kʋ nɛɣɛtəɣɩ na hatʋ yɛɣɛləɣɩ tɔ ɩ́ nyəmá kpakpaa sɩ hɛɛsʋɣʋ talaa kɛlɛ. 	 "Petonoi-koi napa to kutudui' -kokoi hante lolita rapa' kaju ara. Ane nihilo rau-na mela' pai' mohulu-i, ni'inca-mi kaneo' -na mara eo.


Ye nɔɣɔlʋ kpaɣa alʋ na ɩ́ yaa-ŋ tɔɣɔʋ, ń talaa, taa hulina təcaɣalɛ kʋpantɛ na pə́cɔ́. Ntanyɩ ɩsəntɔ pa yaa nɔɣɔlʋ ɩ́lɛ́ na ɩ́ kəla-ŋ. 	 Na'uli': "Ane rakio' -ko hilou hi posusaa' poncamokoa, neo' mohura hi pohuraa karabilaa'. Meka' ba ria-di mpai' to rakio' to meliu karabila' -na ngkai iko.


Ɩ́lɛ́ ɩ ká lɛlɩ-mɛɣɛ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Ma ta nyɩ timpi ɩ́ lɩɩnaa tɔ yoo. Mə təna ɩ́ tɛɛ ɩ́ fɛɛ-m, ɩsaɣalataa mɛ. 	 "Na'uli' -kokoi mpai': `Uma-koi ku'incai ba to ngkaiapa-koi. Palai-koi ngkai rei, koi' paka' to mo'ingku dada'a.'


Ma yɔɣɔtəɣɩ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə́ səna-mɛ, pə taɣa ɩsɩɩ katɔka kɛ ma tʋɣɩ-mɛ. Ama ma caa kɛ́ sɩ má tusi-mɛɣɛ mpi pə wɛ teu tɔ pə taa na ɩ́ kpɛntəna Tacaa kɛ teu na ɩ́ tɔ ɩsɩɩ pə mʋnaa tɔ. 	 Pai' ku'uli' -kokoi tohe'i ompi', kalompea' -ni moto. Uma-a dota mpohoo' -koi hante wori' nyala parenta. Patuju-ku bona po'ingku-ni natao pai' masipato' oa' -wadi, bona ma'ala-koi mpotuku' Pue' hante uma ria to mposaleroi-koi.


Pəyaɣa kpɛɣɛtəna-ɩ, ɩlɛna ɩlɔɣɔʋ selisi-kɛɣɛ teu, na ɩ́ pɛtɩ-kɛɣɛ atɛ. Ama Yesu ná kaləna ɩlɔɣɔʋ na toŋ, na ɩ́ la na pəyaɣa hiki alaafəya, na ɩ́ cɛla-kɛɣɛ ka caa. 	 Bula-na ana' toei momako' hilou hi Yesus, modungka-imi napakeni seta to mpohawi' -i, pai' kakapadi-padi woto-na. Yesus mpopetibo' anudaa', pai' mpaka'uri' ana' toei. Oti toe na'uli' -ki tuama-na: "Ala' -mi ana' -nu. Mo'uri' -imi."


Tə kaa nɔkɩ na tə́ kɛɛna yaa tə́ maɣasɩ tá tɩ na lɛlaa mpa pa makɩ pa laŋa taa sɩ pa kɛ́ pʋlʋ tɔ. Pa kɛ́ ɩwɛɛŋ kɛ́, na pa maɣamaɣa pa caana pa kʋmaɣasʋɣʋ ŋku paa maɣasəna pa tɩ tɔ, na pa taa pa tike kɛ pa kpɛɛsəɣəna təma. 	 Uma mpu'u-kai daho' mpotuku' kehi-ra to mpopeliu tuwu' -ra tetura ria. Uma-kai hibalia hante hira'. Hira', himpau mome'une' moto-ramo, ra'uli' lompe' -ra ntuku' poncilo-ra moto. Uma mowo kawojo-ra tetu-e!


Paa mə taa wei ɩ́ nyɩ ɩsəna ɩ ká kpaɣa alʋ na pə́ wɛ tənaŋŋ na pə́ wɛna nyʋɣʋ tɔ. 	 Butu dua tomane kana mpodoo lompe' tobine-ra, ntuku' ohea to lompe' hi poncilo Alata'ala pai' hi poncilo manusia'.


Wei ɩ kɛ́ Ɩsɔ nyəŋ tɔ, pʋntʋ nɩɩkɩ Ɩsɔ Tɔm kɛ́. Ama mə tá kɛ́ Ɩsɔ yəlaa napəlɩ, na pə tɔɔ ɩnəɣɩ ɩɩ tɩɩ nɩɩkɩ. 	 Tauna to napo'ana' Alata'ala doko' mpo'epe Lolita Alata'ala. Tapi' koi', uma-koi dota mpo'epe lolita-ku, apa' bela-koi ana' Alata'ala."


Kʋŋmaŋmam təna taŋaa tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ Ɩsɔ ɩ́ ləsɩ ɩ pəyalaa na pə́ ná. 	 Tempo toi, hawe'ea to napajadi' Alata'ala mepopea-pea hante nono lentora, mpopea tempo-na Alata'ala mpopehuwu kabohe tuwu' ana' -ana' -na.


Tuu ɩsɩɩ yəlaa naʋ Yesu tɔ pə yeɣeta-wɛɣɛ sɔsɔm ntɛ, na pá seeki na pá puki ɩ sɛɛʋ. 	 Pehilo-ra tauna to wori' toera etu-mi tumai Yesus. Wae kampohilo-ra, konce-ramo. Pokeno-rami hilou mpohirua' -ki.


Pə tɔɔ ɩnəɣɩ ma heeliɣi-mɛ sɩ, ɩ́ ka sɩ mə ɩsaɣatʋ taa. Ye ɩ ta tisi sɩ tampam ma wɛɛ, ɩ́ ká sɩ mə ɩsaɣatʋ taa. 	 Toe pai' ku'uli' -kokoi, mate-koi mpai' ntali jeko' -ni. Apa' ane uma nipangala' lolita-ku to mpo'uli' kahema-ku, bate mate mpu'u-koi ntali jeko' -ni."


Tənaɣa Yuta nyə́ma nyʋɣʋ tʋ nɔɣɔlʋ ɩ pɔɔsa Yesu sɩ: Tacaa kʋpaŋ, pepeɣe pə wɛɛ sɩ maa la ɩlɛna má hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ? 	 Hangkani, hadua pangkeni to Yahudi mpekune' Yesus, na'uli': "Guru to lompe', napa to kana kubabehi bona mporata-a-kuwo katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-nae?"


Tə lapa wɛɛ naalɛɣɛ təna, ɩlɛna tə́ la sɔɔlʋ sɩ tə puki Yosalɛm. 	 Oti toe, ngkarewa-makai, pai' -kai me'ongko' mpu'u-mi hilou hi Yerusalem.


Pə fɛɩ ɩsɩɩ alʋ ká lana ɩ təɣɩ ɩsəna ɩ sɔɔlaa tɔ. Ɩ paalʋ tənna-ɩ, ɩ niŋ na ɩ nɔɔhɛɛ. Na mpʋ tɔtɔɣɔ na apalʋ, pə fɛɩ sɩ ɩ ká lana ɩ təɣɩ ɩsəna ɩ sɔɔlaa tɔ, ɩ alʋ tənna-ɩ, ɩ niŋ na ɩ nɔɔhɛɛ. 	 Tobine uma ma'ala mpo'uli': "Woto-ku, anu-ku moto-kuwo." To mpohawai' -i, tomane-na. Wae wo'o tomane uma ma'ala mpo'uli' woto-na anu-na moto-hawo. To mpohawai' -i, tobine-na.


Yesu Kilisiti kɛlɛ wei ɩ kɔmna lʋm na caləm tɔ. Pə taɣa lʋm tike kɛ ɩ kɔmnaa, ama na caləm tɔtɔɣɔ. Na Feesuɣu ləsəɣəna seliya sɩ ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ Feesuɣu kɛna tampana tʋ. 	 Yesus Kristus, Hi'a-mi Ana' Alata'ala to rata hi dunia'. Yohanes Topeniu' mponiu' -i hante ue. Mo'ili raa' -na nto'u kamate-na raparika'. Jadi', monoto-mi Kayesus-na Ana' Alata'ala, uma muntu' ngkai karaniu' -na, tapi' ngkai kamate-na wo'o. Pai' Inoha' Tomoroli' wo'o mpemakono Kayesus-na Ana' Alata'ala, pai' napa to na'uli' Inoha' Tomoroli' toe, bate makono.


Ye wei ɩ tisa ma kʋsəsɩɩtʋ na ɩ́ təŋəɣɩ-tɩ, pʋntʋ sɔɔləna-m. Na wei ɩ sɔɔla-m mpʋ tɔ ma Caa ká sɔɔlɩ-ɩ, na maa sɔɔlɩ-ɩ tɔtɔ. Maa yele na pʋntʋ nyɩ-m. 	 "Tauna to mpotarima pai' mpotuku' hawa' -ku, hira' -mi to mpoka'ahi' -a. Tuama-ku mpoka'ahi' tauna to mpoka'ahi' -a, pai' Aku' wo'o mpoka'ahi' -ra, pai' kupopohiloi-ra woto-ku."


Ɩlɛna Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ ká pəsɩ na ɩ́ la na akpaɣalʋ taapalaa wɛɛ laŋwakəllɛ taa na ɩ́ na-wɛ pá wɛɛ? Aaɩ, pəlɛ pə fɛɩ lapʋ kɛ paa pəcɔ. Pɩɩ kɔɔ na pə́ kɛɛsɩ kʋyakʋ nakʋlɩ, ɩlɛna pá ləsɩ-ɩ pa hɛkʋ. Pəlɛɣɛ paa hɔkɔ nɔɔsɩ. 	 Yesus mpotompoi' -ra hante lolita rapa' toi, na'uli' -raka: "Tauna hi posusa' poncamokoa bate goe' -goe' dohe topemua', uma-ra mopuasa' bula-na topemua' ria-pidi dohe-ra. Tapi' rata mpai' tempo-na, topemua' ra'ala' ngkai laintongo' -ra. Nto'u toe-damo, pai' lako' mopuasa' -rada."


Tʋɣʋ sɔlʋ na kʋ tɔɔ lʋm pəllʋ pa teitei kɛ́. Ɩsɔ ká kɛɛsəna paa wei ɩ təmlɛ na ɩ́ fɛlɩ-ɩ. 	 To mpohawu' pai' to mpobowohi, hibalia-ra-wadi. Butu dua-ra mporata gaji' -ra ntuku' -ki katomo bago-ra.


Pə taɣa pʋlʋ, pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Tacaa tənna tɛtʋ na pə təna mpi pə wɛ tə taa tɔ. 	 apa' "Dunia' tohe'i pai' hawe'ea ihi' -na, Pue' Ala-hana pue' -na."


Ye ma ta nyɩ Ɩsɔ yaa-ŋ tɔɣɔʋ na nyá luɣu wɛɛ sɩ n puki, ń polaa, tɔɣɔ pə təna mpi ɩ ká saa-ŋ tɔ, taa kpeɣe mpi nyá laakalɩ taa n wɛna sika tɔ. 	 Ane ria-koi to rakio' doo-ni to bela-ra to Kristen hilou ngkoni' hi tomi-ra, pai' dota-koi hilou, koni' -mi-hana napa to ratonu-kokoi. Neo' leba' nipekune' ba bau' to rapopepue' hi pinotau tohe'e ba bela-di.


Tiikilaa mpɛ pa məlaɣa kpente ɩlɛna, pá pʋɣʋləɣɩ Ɩsɔ sɔsɔɔntʋ na pá saŋɩ-ɩ pə təna mpi pa nɩɩwa na mpi pa nawa tɔ pə tɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ, pə təna pə lapa teitei kɛ́ ɩsɩɩ ɩsɔtaa tillu ka kɛɛsʋɣʋ-wɛ tɔ. 	 Nculii' -ramo topo'ewu toera, pai' halengko ohea mpo'une' pai' mpobila' Alata'ala-ramo, apa' hawe'ea to ra'epe pai' to rahilo, bate hewa to na'uli' -raka mala'eka.


Pə taɣa pʋlʋ, n nyəmá teu sɩ yʋlʋ ɩ́ wɛ mpʋ pə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ ɩ yela mpaaʋ kʋsiɣisuɣu təŋʋɣʋ kɛ́. Na ɩsaɣatʋnaa mpa ɩ lakɩ tɔ pə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ ɩ toolaa. 	 Apa' monoa' -mi nu'inca: tauna to hewa toe, tungkai' meleli' -ra ngkai tudui' to makono. Mpohuku' woto-ra moto-ramo-rawo hante jeko' -ra to ratungkai' toe.


na kɔkɔ ŋka ka mʋɣɩ kemkem tɔ, sɩ ɩ tʋɣɩ saləka kɛ mpa pa ta nyɩ Ɩsɔ na mpa pa kisa Tacaa Yesu Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ mʋɣʋ tɔ. 	 Mana'u-i tumai hante apu to wewo', mpohuku' -ra to uma dota mpo'incai Alata'ala pai' to uma dota mpotuku' Kareba Yesus Pue' -ta.


Pɔpɔtʋnaa paɣalɛ yana antulinya kɛ́, paa caa pá nɩɩ sɩ Yesu Kilisiti pəsa yʋlʋ tətɛŋɛlɛŋ kɛ tampana. Yʋlʋ wei ɩɩ caa ɩ́ nɩɩ mpʋ tɔ pʋntʋ kɛ́ pɔpɔtʋ kɛ́, na ɩnəɣəlɛ Kilisiti kolontu. 	 Ku'uki' -kokoi tohe'i-e, apa' wori' topebagiu modao' hi humalili' dunia'. Uma-ra mpangala' Kayesus-na Magau' Topetolo' to mewali manusia'. Tauna to hewa toe, topebagiu-ra pai' bali' Kristus mpu'u-ra.


Ama kaɣana ɩlɛ ɩ paasəna ɩsaɣatʋ ntɩ ɩnɩ, na ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́ ɩsəna ɩ lakɩ na yəlaa pəsəɣɩ kʋpama kɛ ɩ ɩsɛntaa tɔ. Mpʋ ɩnɩ pə taa kɛ́ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ ɩ maɣamaɣa ɩ kɛ́ kʋpaŋ, pəyele ɩ lapa na mpa pɛlɛ pa nɩɩkəna Yesu tɔ pá pəsɩ kʋpama tɔtɔ. 	 Hante kamate-na Yesus toe, incana-mi kamonoa' -na Alata'ala mpohuku' jeko', pai' ma'ala moto-i mpo'uli' kamonoa' -ra tauna topojeko' to mepangala' hi Yesus.


Ɩlɛna ɩ́ heeli kotilaa sɩ: Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma mɛ, ɩ́ la laakalɩ na mpi ɩ́ caa ɩ́ la yəlaa panɛ tɔ. 	 Oti toe, pai' na'uli' -raka topohura: "Ompi' -ompi' -ku to Israel! Penonoi lompe' -koi, ba napa to doko' nibabehi hi tauna tohe'i-era.


Tá taapalaa mɛ, waatʋ wei tə nɩɩ mə tɔm tɔ pə hɛɛsa tá laŋa kɛ teu kɛ sɔsɔm kɛ́ tá wahalanaa na ta kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa panɛ pa təna pa taa kɛ́. Ɩsɔ mpaaʋ ŋku ɩ́ tɔka teu tɔ ŋkʋ kʋ hɛɛsəna tá laŋa kɛ mpʋ. 	 Mpo'epe kareba to nakeni Timotius toe, tetanta'u-makai ompi'. Nau' rabalinai' pai' rapakasusa' -kai hi rei, tetanta'u oa' nono-kai mpo'epe kamoroho-na pepangala' -ni.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Feesuɣu tɛɛna-m kpakpaa na má ná ɩsɔtaa tənaɣa kawulaɣa kumte, na nɔɣɔlʋ caɣa tə tɔɔ. 	 Nto'u toe wo'o-hawo, kanakuasai-kumi Inoha' Alata'ala pai' napakeni-a hilou hi suruga. Rata ria, kuhilo-kuwo hameha' Pohuraa Magau', pai' ria Hadua to mpohurai Pohuraa toe.


Yesu kʋlaa na ɩ́ puki Yosalɛm, ɩlɛna ɩ́ təŋna Samalii na Kalilee pə hɛkʋ taa. 	 Rala pomakoa' -na hilou hi Yerusalem, Yesus ntara hi sipa' tana' to Samaria pai' to Galilea.


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ɩ́ kɔɔ na má la-mɛ na ɩ́ puuki yəlaa ɩsɩɩ ɩ́ puukuɣu tiina tɔ. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Mai-mokoi ntuku' -a! Uma-pokoi mebau' mpali' uru. Ngkai wae lau kuwai' -koi pobago mpotudui' tauna mepangala' hi Aku'."


Waatʋ wei Samalii nyə́ma tala Yesu kiŋ na pá na-ɩ tɔ, pa wiina-ɩ sɩ ɩ́ la wɛɛ naalɛɣɛ pa kiŋ. Ɩlɛna ɩ́ caɣa tənaɣa kʋyɛɛŋ naalɛ. 	 Jadi', kahilou-rami mpohirua' -ki Yesus, pai' raperapi' bona mehani-i hi ngata-ra. Mehani mpu'u-imi hi ree romengia.


Pə na pə mpʋ tɔ, ɩɩ saŋ sɩ ɩ́ kɔɔ ma kiŋ na ɩ́ hiki weesuɣu kʋpaŋkʋ. 	 Aga nau' wae, uma oa' -koi dota tumai hi Aku', bona mporata katuwua' to lompe' toe.


Ama tampana tɔɔ ɩsəntɔ tá Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ tɔm kʋŋmɛsətʋ wɛ piti kɛ́ teu kɛ́, yʋlʋ ɩɩ pəsəɣɩ na ɩ́ kpɛɛsɩ təlɛ. Ɩ kɔma tɔ yʋlʋwɛɛtʋ kɛ ɩ wɛna. Feesuɣu ná hʋləna sɩ ɩ kɛ́ tampana təŋlʋ. Ɩsɔtaa tillaa maɣamaɣa ná na-ɩ. Ɩ waasʋ kɛ pa lapa kateŋasɩ təna taa. Pa mʋ ɩ tɔm kɛ antulinya təna taa. Pə kpaasa-ɩ na ɩ́ sʋʋ ɩ teeli taa. 	 Uma mowo kalompe' -na tudui' to tatuku' hi pengkoru-ta hi Alata'ala. Ngkai owi, tudui' toe ko'ia rapopehuwu hi manusia', tapi' hewa toe lau napopehuwu-mitaka Alata'ala. Apa' mepangala' -ta hi Alata'ala to mewali manusia'. Inoha' Tomoroli' mpakanoto kahema-na, pai' -i rahilo mala'eka. Rapalele kareba-na hi tauna to ko'ia mpo'incai Alata'ala. Tauna hi humalili' dunia' mepangala' hi Hi'a. Ra'ongko' -imi hilou hi suruga, pai' -i rawai' kabohea tuwu'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela Maləta sɩ: Nyá neu ka fe. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -ki: "Memata moto-ile mpai' ompi' -nue."


Pə tɔɔ kɛ́ ɩsɔtaa tillaa tɔɔ, alʋ ká wɛɛna ɩ nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ mpi pə hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ ɩ ta tɩ ɩ tɩ, ama apalʋ tənna-ɩ tɔ. 	 Toe-mi pai' tobine kana mokaramuai, hewa tanda pengkoru-na, apa' ria wo'o-hawo mala'eka to mpopanto' -ta.


Yesu kɔma na ɩ́ nɩɩ sɩ Falisanaa nɩɩ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ Yuta tɛtʋ taa na ɩ́ mənna Kalilee tɛtʋ taa. 	 Jadi', kana'inca-na Yesus kara'epe-nami to Parisi kareba toe, malai-imi ngkai tana' Yudea hilou nculii' hi tana' Galilea.


Yesu pəsəna ɩ waalɩ təkpɛʋ na ɩ́ ná sɩ pa təŋəɣɩ-ɩ, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Pepeɣe ɩ́ pɛɛkəɣɩ? Ɩlɛna ɩfalaa naalɛ ɩnɩ ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Lapi, (Tacaa kɛ pa yaa mpʋ na pa tɛ taa.) Leɣe nyá təyaɣa? 	 Yesus mewili', nahilo-ra mpotuku' -i. Napekune' -ra: "Napa to nipali' -e?" Ra'uli' -ki: "Hiapa po'ohaa' -nu Guru?"


Pə kɔma na acima haɣa hɛkʋ, ɩlɛna Yesu polo na ɩ́ sʋʋ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ. 	 Pentongoa' posusa' tohe'e, Yesus mesua' hi rala Tomi Alata'ala, pai' natepu'u-mi metudui'.


Ɩ́ taa wakələɣɩ Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ laŋlɛ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩnəɣəlɛ Ɩsɔ kʋyʋsʋm mpi ɩ yʋsəna-mɛ tɔ. Na ɩnəɣɩ Ɩsɔ sɩɩ-mɛɣɛ tɔlʋma sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ kʋyakʋ wɛɛ kʋ kɔŋ, ŋku kʋ wule Ɩsɔ ká ya-mɛ təkpataa tɔ. 	 Pelompehi po'ingku-ta bona neo' mpopedahi nono Inoha' Tomoroli' to nawai' -taka Alata'ala. Kiwoi-e': Inoha' Tomoroli' toei hewa saa' hi rala nono-ta, apa' Hi'a to jadi' pompetonoi-na kakita' -na bagia-na Alata'ala. Ngkai karia-na Inoha' Tomoroli' hi rala nono-ta toe, monoa' -mi ta'inca karata mpai' tempo-na Alata'ala mpobahaka mpu'u-ta ngkai dunia' to dada'a toi.


Tɔʋ, maa hʋ́lɩ́-mɛ sɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má, ma pəsəɣɩ na má hɩɩsɩ ɩsaɣatʋ kɛ atɛ cənɛ. Tənaɣa Yesu tɔma kʋtɔntʋ sɩ: Kʋlɩ na ń kpaɣa nyá kpatəlɛ na ń kpe. 	 Aku' Ana' Manusia', ria mpu'u kuasa-ku hi dunia' mpo'ampungi jeko'. Tapi' ane ku'uli': `Te'ampungi-mi jeko' -nu,' uma ni'incai ba te'ampungi mpu'u-di jeko' -na ba uma-di. Aga ane ku'uli': `Memata pai' momako' -moko,' nihilo mpai' kadupa' -na ba ka'uma-na. Jadi', kupopohiloi-koi karia-na kuasa-ku mpo'ampungi jeko'." Ngkai ree, kamewili' -nami hi topungku toei, na'uli' -ki: "Memata-moko, ongko' -mi pokowaa' -nu, pai' -ko nculii' -mi!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ sɩ: Kʋlɩ na ń səŋ hɛkʋ taa. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -ki tauna to mate pale-na hamali: "Mai-ko mokore hi laintongo' rehe'i."


Ma wiina nyá ɩfalaa sɩ pá loo-ɩ, pa ta pəsɩ. 	 Kuperapi' -ramo ana'guru-nu mpopalai anudaa' toe, aga uma rakulei'."


Ɩ ka tɔka ɩ niŋ taa kɛ́ takiliya na ká hɛtaa, na ɩ́ sɩɩ ɩ ntɔɣɔŋ nɔɔhəlɛ kɛ teŋku tɔɔ na ɩ mpətəŋ nyəntɛ kɛ tɛtʋ tɔɔ. 	 Witi' ka'ana-na mentodu hi tahi', pai' witi' ki'ii-na mentodu hi role-na. Hi pale-na ria hantau sura to kedi' to tebongka-mi.


Tənaɣa təyaɣa nyə́ma woŋa-ɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tɔɣɔna pa təna na pá lɩɩna awalɩ. Ɩlɛna ɩ́ kpaɣa pəyaɣa caa na ka too na ɩ ɩfalaa tooso ɩnɩ na pá sʋʋ timpi paa hɩɩsa pəyaɣa ŋkɛ tɔ. 	 Mpo'epe toe we'i, rapotawai-i-wadi. Ngkai ree, Yesus mpohubui-ra omea malai ngkai rala tomi, pai' -i mesua' hi kamar poturua ana' toei, hante tina pai' tuama-na, pai' ana'guru-na to tolu.


Ɩ́ taa nyənɩ Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ kɛ yem. 	 Neo' uma nisaile' lolita tauna ane mpohowa' -ra Lolita Alata'ala.


Alʋ ɩnɩ ɩ nyə́ma kɔma na pá ná sɩ pa liɣitee təhikile lepa, ɩlɛna pá tɔkɩ Pɔɔlɩ na Silaasɩ təkem, na pá hɔ-wɛ na pá pona ɩcatɛ sɔsaa ɩsɛntaa kɛ́ ɩcatɛ patəma taa. 	 Ngkai ree, rahilo-rawo pue' -na tobine toei, ka'uma-napi ria pomporataa-ra doi. Toe pai' rahoko' -ramo hira' Paulus pai' Silas, pai' -ra radii' hilou hi topohura ngata to hi laintongo' ngata.


yəlaa ɩsɩɩ mpɛ na pa təna mpa pá na-wɛ pa ɩsəlɛ sɛɛna təmlɛ lapʋ tɔ, ɩ́ təŋəɣɩ nti pa heeliɣi-mɛ tɔ. 	 bona nipengkorui mpu'u-ra, nte hawe'ea tauna to hampobagoa-ra hi rala pobago Pue'.


Ɩsɔ lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ nti kʋsəsɩɩtʋ caalaɣaa-tʋ sɩ tə́ la tɔ, tə la pə tənaɣa teitei. Pə taɣa pʋlʋ, kaɣana tə yela tá wɛɛtʋ kʋpəntʋ təŋʋɣʋ na tə́ təŋəɣɩ Ɩsɔ Feesuɣu. 	 Patuju Alata'ala mpobabehi toe, bona kita' jadi' monoa' mpu'u hi poncilo-na, hewa to ratuntu' hi rala Atura Pue'. Apa' kita' toi, uma-tapa mpotuku' kahinaa nono-ta to dada'a. Mpotuku' konoa Inoha' Tomoroli' -tamo.


Təkɩ-wɛ sɩ pá su mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ, pa kɛ́ tɛɛsɩ yɔkəlaa kɛ́, na nti tə fɛɩ sɛɣɛsʋɣʋ tɔ ntəɣɩ pa sɛɣɛsəɣɩ na pá mʋɣɩ liɣitee kɛ tulum. 	 Tauna to hewa toera kana ratagi, neo' nupiliu-ra metudui'! Apa' wori' ntomi tauna to jadi' ingu' mpo'epe tudui' -ra to uma tumotoa. Pai' patuju-ra metudui', bona mporata gaji' -ra-wadi. Uma-hawo lompe' kehi to hewa toe.


Tənaɣa ɩ nyəna pa təna pa ɩsɛntaa na pa tɔm lapɩ-ɩ pááná, na pa taa hʋwɛɛ asaɣɛɛ wakəlɩ ɩ laŋlɛ kɛ sɔsɔm tɔtɔ. Ɩlɛna ɩ́ tɔ ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ ɩnɩ sɩ: Tɔʋ, loosi nyá niŋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ loosa ɩ niŋ, ɩlɛna ɩ niŋ hɛtɩ. 	 Mogolili Yesus mponaa-ra. Moroe-i pai' peda' nono-na apa' motu'a rahi nono-ra. Toe pai' na'uli' mpo'uli' -ki tauna to mate pale-na hamali toei: "Tanoa pale-nu!" Kanatanoa-nami pale-na, mo'uri' -imi.


Pa ɩsəlɛ ka sɛɛna tillaa kʋsɛɣɛsətʋ kɛ nɩɩʋ, na pa təŋaɣa təma na laŋhʋlʋmlɛ kɛ sɔsɔm. Pa tɔkaɣa təntəmlɛ kɛ tam, na pá puki Ɩsɔ sələmʋɣʋ pɩɩ sɔɔ nɔɣɔlʋ. 	 Topetuku' Yesus to bo'u toera ntora mpopetudui' hi suro Pue' Yesus, pai' tida-ra morumpu hangkaa-ngkania. Ngkoni' -ra hangkaa-ngkania, mpopihe-pihe roti mpokiwoi kamate-na Pue' Yesus, pai' mosampaya wo'o-ra hangkaa-ngkania.


Pə taɣa pʋlʋ, Yesu newaa maɣamaɣa ná tá mʋ ɩ tɔm tɔtɔ.) 	 Hewa toe-mi lolita-ra ompi' -na Yesus, apa' uma wo'o-ra-rawo mepangala' hi Hi'a.


Feesuɣu kʋnɛɣɛ ɩ tɔkaa na ɩ́ polo na ɩ́ lana waasʋ kɛ ləsasɩ nsi sɩ wɛ saləka taa tɔ. 	 Hante baraka' Inoha' Tomoroli' toe, hilou-imi mpopalele pedagia-na hi rate-rate to ratarungku'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩfalaa sɩ: Ɩ́ kɔna potopotonaa kakpasɩ na tiina naalɛ ɩnɩ. 	 Na'uli' Yesus: "Keni tumai."


Pəyele taa tɩɩ hʋʋ tɔtɔ sɩ: Na awe ká sʋʋna ntɛɣɛ tɛtʋ tɛɛ nyə́ma kiŋ? Na təlɛ tə hʋwɛɛ wɛɛ sɩ, awe ká feesi-tʋɣʋ Kilisiti kɛ səm taa? 	 Aga ria wo'o-pidi lolita Musa kahamela-na to mpo'uli' ma'ala-ta jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala ngkai pepangala' -ta. Hewa toi moni-na: Neo' nu'uli' hi rala nono-nu: `Hema to mpakule' ngkahe' hilou hi suruga? Hema to bisa mana'u hilou hi po'ohaa' tomate?'"


Pə tɔɔ kɛ́ waatʋ wei Yesu kɔma na ɩ́ sɩ na ɩ́ fe tɔ, ɩ ɩfalaa tɔɔsaa sɩ ɩ ka yɔɣɔta-tɩ. Haləna pá tɛ pa taa na Ɩsɔ Tɔm na Yesu kʋyɔɣɔtʋtʋ tɔtɔ. 	 Ngkabokoa' -na ngkai toe, katuwu' -na nculii' mpu'u-mi Yesus, ana'guru-na mpokiwoi lolita-na toe-e. Ngkai ree rapangala' -mi napa to te'uki' hi rala Buku Tomoroli' pai' napa to na'uli' Yesus.


Ɩnɩ ɩ lapəna piti təma na Ɩsɔ kɔkɔlɔ nyəm na ɩ́ ləsɩ-wɛɣɛ Icipiti tɛtʋ taa. Ɩ lapa mpʋ tɔtɔɣɔ səsəncaasɩ teŋku taa na wʋlaɣa tɛtʋ taa, halɩ pɩɩsɩ nɩɩlɛ. 	 Musa toe-mile to mpakeni-ra malai ngkai tana' Mesir. Hi'a-mi to mpobabehi anu mobaraka' pai' tanda mekoncehi hi Mesir, hi Tahi' Molei pai' hi tana' to wao' rala-na opo' mpulu' mpae.


Ma pəsaa sɩ ma naa wei ɩ yɔɣɔtəɣəna-m tɔ, ɩlɛ má ná wʋla kpatəŋ kɛ naatosompɔɣɔlaɣa wei ɩ tɔɔ pa mʋsa kɔkɔsɩ tɔɣɔlɛ. 	 Kamewili' -ku tono' hi tilingkuria-ku doko' mpohilo hema to mpololitai-a, kuhilo-kuwo pitu meha' witi' lampu to rababehi ngkai bulawa.


Má na-mɛ tɩɩ tɔkəna na tə́ nyɔɔkɩ ma kawulaɣa taa, na ɩ́ ká caɣa kumlee tɔɔ na ɩ́ hʋʋkəna Ɩsɛɣɛlɩ kpeka naanʋwa na naalɛ. 	 Toe pai' goe' wo'o-ko-koiwo mpai' ngkoni' pai' nginu dohe-ku hi rala Kamagaua' -ku ane jadi' Magau' -apa mpai'. Pai' mohura moto-koi mpai' hi pohuraa to hampulu' romeha', mpoparentai to Israel to hampulu' rontina."


Yesu nyənaɣa samaa na pətɔɔtəlɛ kpaa-ɩ. Mpi tɔ, yəlaa panɛ pa kawaɣa, pa fɛɩna apalʋtʋ. Pa nəɣəsəna heeŋ wei ɩ fɛɩna tiikilu tɔ. 	 Tuna nono-na mpohilo tauna to wori', apa' wori' kasusaa' -ra, pai' uma hema to mpotulungi-ra, hewa bima to uma te'ewu.


Pə kɔma na ta taapalaa cɛkəna mpʋ, ɩlɛna pɛlɛ pá kpaɣa-ɩ na pá pona-ɩ Sesalee sɩ ɩ́ tɛɛ Taasɩ. 	 Jadi', kara'inca-na ompi' -ompi' hampepangalaa' -na karia-ra to doko' mpopatehi-i, rabawa-imi hilou hi ngata Kaisarea. Ngkai Kaisarea toe, rapope'ongko' -imi hilou hi ngata Tarsus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tasa ɩ ɩfalaa kɛ heeluɣu sɩ: Yʋlʋ ɩ́ nɩɩkəna-mɛ, maɣa pʋntʋ nɩɩkəna. Wei ɩ́ kisa-mɛ, ma ɩnɩ tɔtɔɣɔ pʋntʋ kisaa. Na wei ɩ́ kisa-m, ɩ́ kisa wei ɩ tila-m tɔɣɔ. 	 Oti toe, Yesus mololita tena hi topetuku' -na, na'uli': "Tauna to mpotarima lolita-ni, batua-na lolita-ku Aku' to ratarima. Tauna to mposapuaka-koi, batua-na Aku' to rasapuaka. Pai' tauna to mposapuaka-a, mposapuaka wo'o-ra Pue' Ala to mposuro-a."


Ɩ́ taa hʋʋ sɩ yem tɔɔ kɛ́ pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ɩsɔ pɔɔsəɣəna ɩsəsɛɛmlɛ kɛ weesuɣu ŋku ɩ tʋ tá taa tɔ. 	 Ba nipekiri-koina wae-e ompi', uma ria tuju-na ihi' Buku Tomoroli' to mpo'uli': Alata'ala mpajadi' nono manusia', tapi' nono-ta toe uma mowo hina-na.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ́ nyəmá sɩ ye ɩ́ səŋa teu təca kɛ naani wei ɩ́ tʋwa Ɩsɔ tɔ ɩ taa, ɩlɛ ɩ́ pəsa kantəllaa ntɛ́. 	 Apa' ta'inca: ane tida-ta mepangala' hi Pue' hi rala kasusaa', jadi' moroho-ta mpai' mpengkatarii ba napa-napa.


Tá taapalʋ kʋpampaŋ Honesim wei ɩ kɛ́ mə taa lɛlʋ tɔ ɩ́lɛ́ ɩ sɩɩna-ɩ. Ɩ ká kɛɛsɩ-mɛɣɛ tə təna nti tə lakɩ cənɛ tɔ. 	 Dohe Tikhikus, kusuro wo'o Onesimus, ompi' -ta to tape'ahi' to tida mepangala' hi Pue', to hingka ngata-ni moto. Hira' -damo mpai' to mpo'uli' -kokoi hawe'ea to jadi' hi rehe'i.


Mə na kʋnyɔntʋnaa ɩ́ wɛnna tam. Paa waatʋ wei kɛ́ ɩ́ nɔkaa ɩ́ ká la-wɛɣɛ kʋpantʋ. Ama má na-mɛ tə kaa wɛɛ təma kiŋ kɛ tam. 	 Apa' tokabu-hana, ria oa' -ra dohe-ni. Ane dota-koi ntulungi-ra, ria oa' loga-ni. Aga Aku', uma-a mpai' ria oa' dohe-ni.


Mpa pa sɛɛsa ɩsəlɛ na yʋlʋwɛɛtʋ kʋpəntʋ təŋʋɣʋ tɔ, pa kɛ́ Ɩsɔ kolontunaa kɛ́. Paa təŋəɣɩ Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ, paa tɩɩ pəsəɣɩ-tɩ tɔ se. 	 Tauna to ntora mpotuku' kahinaa nono-ra to dada'a mpo'ewa Alata'ala. Uma-ra mengkoru hi hawa' -na, apa' gati uma rakulei' mengkoru hi hawa' -na.


Tacaa, Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ taa tɔm ntiɣilɛ sɔsɔɔntʋ? 	 "Guru, ngkai hawe'ea parenta hi rala Atura Pue', parenta to'uma to meliu kabohe-na?"


Ye ɩ́ caɣa təma kiŋ mə nɔɔsɩ taa ɩ́ wɛɛ Ɩsɔ Tɔm yontu na apalʋtʋ nyəntʋ na Ɩsɔ samtʋ nyəntʋ. Ɩ́ sa Tacaa na samtʋ yontu na Ɩsɔ Tɔm nyəntʋ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ. 	 momerohoi ngkanono-ta hante mpoporona' mazmur, rona' pe'une' pai' rona' ntani' -na to nawai' -taka Inoha' Tomoroli'; morona' goe' -goe' -ta mpo'une' Pue' hante nono-ta mpu'u;


Wei ɩ́ sələma-ŋ, taa pɛmɩ-ɩ, wei ɩ́ lɛɛka nyá kʋwɛnam, taa pɔɔsɩ-ɩ pə tɔm. 	 Ane ria to mperapii' -ta, wai' -ra-rawo. Ane ria to mpo'agoi ba napa-napa rewa-ta, neo' raperapi' nculii'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Apəlaham caɣana suulu, haləna ɩ́ kɔɔ na ɩ́ hiki mpi Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká lapɩ-ɩ mpʋ tɔ. 	 Abraham, tida-i mepangala' hi Alata'ala, duu' -na mporata-i to najanci-ki.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Mesiinaa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛlɛsəlaa pɔpɔtʋnaa ká lɩɩ na pá lá kɔkɔlɔ nyəmnaa na piti təma. Halɩ ye paa pəsaɣa pa puɣusiɣi mpa pa maɣamaɣa Ɩsɔ ləsaa tɔɣɔ. 	 Apa' mehupa' mpai' wori' tauna to boa' to mpo'uli' kahira' -na Magau' Topetolo', ba to mpo'uli' kahira' -na nabi. Mpobabehi-ra tanda to mekoncehi lia pai' tanda to mobaraka', bona mpobagiu-ra wori' tauna. Ane ke ma'ala, ntahawe' tauna to napelihi Alata'ala rabagiu wo'o.


Ntɔŋ ɩ́ nyəmá Sətefanasɩ na ɩ nyə́ma na? Ɩ́ nyəmá sɩ Akayi tɛtʋ taa mpɛ pa caaləna Ɩsɔ sɛɛʋ mʋɣʋ, na pa lapa Ɩsɔ yəlaa paɣalɛ kɛ kookalɩ. Ma taapalaa ma heeliɣi-mɛ sɩ, 	 Ompi' -ompi', tantu ni'inca moto-ra hira' Stefanus hantomia, kahira' -na toe-mi to lomo' -na jadi' to Kristen hi propinsi Akhaya, pai' -ra mpotonu katuwu' -ra hi Pue' doko' mpotulungi-koi to mpotuku' Pue'. Jadi', kuperapi' mpu'u ompi'


Ye Kilisiti tənna-mɛ ɩlɛ ɩ́ kɛ́ Apəlaham piya kɛ́, na ɩ́ ká hiki kʋpantʋnaa mpa Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ ká ha-mɛ na pə́ pəsɩ mə nyəm təkpataa tɔ. 	 Jadi', apa' lawi' mosidai' hante Kristus-mokoie, muli Abraham wo'o-moko-koiwo, pai' mporata wo'o-moko-koiwo napa to najanci Alata'ala hi Abraham.


Tə nyəmá wei ɩ yɔɣɔtaa sɩ: Máá lɛɛtəna paa wei kɛ́ ɩ ɩsaɣatʋ na máá fɛləna paa wei kɛ́ mpi ɩ lapa tɔ. Na kʋlʋm ɩnɩ ɩ tasəna yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Tacaa ká hʋʋna ɩ yəlaa kɛ tɔm. 	 Jadi', neo' mpu'u tabahaka pepangala' -ta ompi', apa' ta'inca moto-mi Lolita Pue' to mpo'uli': Aku' to mpehawai, Aku' to mpohuku'." Pue' mpohurai kara-kara ntodea-na."


Yesu ɩfalaa taa lɛlʋ wei ɩ ka sɔɔlaa tɔ, ɩ caɣa ɩ kɔŋkɔŋ taa. 	 Hadua ana'guru-na to nape'ahi', mohura hi ncori-na.


Pə təna mpi ɩ́ naa ɩsəntɔ tɔ, kʋyɛɛŋ ká kɔɔ wei ɩ taa pə kaa kaasɩ pəlɛ lɛntɛ na tə təna lɛntɛ tɔɔ tɔ, paa tusi pə təna. 	 "Rata mpai' tempo-na hawe'ea to nihilo toe lau ragero, uma-pi mpai' ria hamehaa' watu to bate pomeduncu-na."


Tɔʋ, ɩ́ tisuɣu sɩ Yesu Kilisiti ɩ́ la mə Sɔsɔ tɔ, ɩ́ yele na mə na-ɩ ɩ́ kpɛntɩ mə tɔntɛ taa. 	 Jadi' ompi' -ompi', lawi' nitarima-imi Kristus Yesus jadi' Pue' -ni, wae-pi po'ingku-ni butu eo-na kana mpotuku' konoa-na, apa' mosidai' -mokoi hante Hi'a.


Ḿpʋ́ɣʋ́ afanaa tiikilaa ná loma kpakpaa na pá polo ɩcatɛ taa, na pá kɛɛsɩ pə təna mpi pə lapa tɔ, na ɩsəna alɔɣaa mpɛ pa tɔm lapa tɔ. 	 Karahilo-na tauna to mpodoo wawu toera napa to jadi' hi wawu-ra pai' napa to jadi' hi tauna to kahawia' toera, pokeno-rami hilou hi rala ngata mpoparata kajadia' toe.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ tɔɔ kɛ́ ɩ sɩɩ Tɛɛʋ acima tɔɣɔʋ, na ɩ́ tɔ sɩ pá taa caləm kɛ naŋŋ nɔnɔɔsɩ na səm ɩsɔtaa tillu ɩ́ taa kʋ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma kancaalaɣa kʋlʋlaa. 	 Ngkai pepangala' -na, nababehi ada eo bohe Paskah, nahubui-ra to Yahudi mpohiwe raa' hi wobo' tomi-ra, bona ane liu mpai' mala'eka to mepatehi, ana' ulumua' -ra uma rapohipatehii hante ana' ulumua' -ra to Mesir.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tisaa. Tənaɣa alɔɣaa mpɛ pa yela apalʋ ɩnɩ na pá sʋʋ afanaa mpɛ pa taa. Ɩlɛna pɛlɛ pá tʋ casəlɛ kɛ yem na pá tii kalakala na pá tʋ lʋm na pá sɩ. Afanaa mpɛ pa nyʋɣʋ tala ɩsɩɩ iyisi naalɛɣɛ (2000) mpʋ. 	 Napiliu moto-ra Yesus. Ngkai ree, malai mpu'u-ramo anudaa' toera kaliliu mesua' hi wawu. Pesua' -ra hi wawu toe, mparampuli-ramo-rawo wawu hilou mengkajuala' hi rano, mate bonga-ramo hi rala ue-- kawori' -ra ria nte roncobu ma'a.


Maləta tɛma yɔɣɔtʋɣʋ kɛ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ tɛɛ, na ɩ́ polo ɩ́ yaa ɩ neu Malɩ na ɩ́ wɛlətɩ-ɩ sɩ: Tacaa wɛ cənɛ na ɩ́ pɔɔsəɣɩ nyá tɔɔ. 	 Ka'oti-na Marta mpo'uli' toe, hilou-imi hi tomi mpokio' Maria, pai' mpowara' -i na'uli' -ki: "Oe-imi ria Guru, doko' napohirua' -koko!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ mʋ-ɩ ɩ niŋ taa na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ sɩ: 	 Kana'ala' -nami ana'lei toei, napanawi pai' -i mpo'une' Alata'ala, na'uli':


Nyənɩ, ma kɔŋ kɔntɛ kɛ́ ɩsɩɩ ŋmɩɩlʋ. Ɩlɛ ye wei ɩ tɔka ɩ wontu sɩ ye pə talaa ɩ́ taa tɛɛ tapakpɛtɛ, ɩlɛ pʋntʋ ntɛ́ leleŋ nɩɩlʋ. Mpi tɔ, ye pa na-ɩ ḿpʋ́ɣʋ́ tapakpɛtɛ fɛɛlɛ ká lapɩ-ɩ. 	 Na'uli' Pue' Yesus: "Epe! Rata ncorobaa-a mpai', hewa karata topanako. Marasi' -ra tauna to mo'inga' -inga' pai' to mpewili' pohea-ra. Ane rata-a mpai', uma-ra momako' ngkalawa pai' uma-ra me'ea' hi mata ntodea, apa' rodo-ramo kukaratai."


Pə tɩɩ naakɩ mpʋ təkelekele sɩ nɔɣɔlʋ kaa pəsɩ yʋlʋpaŋ kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa kɛ́ kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔɔ. Ama pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa təkpataa sɩ: Wei ɩ kɛ́ yʋlʋpaŋ kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa sɩ ɩ tɛma ɩ taa tɔ pə tɔɔ tɔ, pʋntʋ tike tʋləɣəna-tɩ. 	 Jadi', monoto-mi tahilo: uma ria haduaa to monoa' hi poncilo Alata'ala ngkai petuku' -ra hi Atura Musa. Apa' ria wo'o lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli' hewa toi: "Tauna to monoa' hi poncilo Alata'ala mporata katuwua' to lompe' ngkai pepangala' -ra."


Ye mə taa nɔɣɔlʋ caa kutuluɣu sɔsɔɔŋkʋ ŋmaʋ, ɩ cakɩ kɛ́ na ɩ́ maɣasɩ pə təna pə liɣitee nyʋɣʋ, sɩ ɩ naa sɩ ɩ liɣitee ká tala-ɩ yaa a kaa tala-ɩ. 	 "Ane ria to doko' mpowangu tomi bohe, napohura-ki ulu mporeke ongkoso' pompowangu-na, ba hono' mpai' doi-na ba uma-di.


Pa təna pa kotaɣa təntəmlɛ kɛ tam na pá sələməɣɩ Ɩsɔ. Pa taa ka wɛ alaa napəlɩ, na Yesu too, na Yesu newaa. 	 Hawe'ea-ra morumpu hangkaa-ngkania, pai' tida-ra mosampaya. Dohe-ra, ria wo'o ba hangkuja dua tobine, hante Maria tina-na Yesus pai' ompi' -ompi' -na Yesus.


Paa Pɔɔlɩ, paa Apɔlɔɔsɩ, paa Piyɛɛ, paa antulinya, paa weesuɣu, paa səm paa saŋa nyəm, paa cele nyəm, mə tənna pə təna. 	 Apolos, Petrus, aku', nawai' -mikokoi omea Alata'ala bona mpotulungi-koi. Nawai' -mokoi katuwua' to bo'u, nabahaka-koi ngkai kamatea. Hawe'ea to hi dunia' tohe'i, hawe'ea to jadi' tempo toi, hawe'ea to jadi' hi eo mpeno-na, bate na'atoro' bona mpowai' -koi kalompea'. Hawe'ea toe bate bagia-ni ompi'.


Pə taɣa ɩsɩɩ ɩ wiikaɣa kʋnyɔntʋnaa tɔɣɔ ɩ yɔɣɔta mpʋ, ama ɩ kɛ́ ŋmɩɩlʋ tɔɣɔ. Halɩ ɩnɩ ɩ tɔkaɣana huluɣu, na ɩ ŋmɩɩlaɣa mpi pa tʋɣʋ kʋ taa tɔ. 	 Kakoo-kono-na, Yudas uma kamposaile' -na mpu'u tokabu. Api' katomanako-nadi! Apa' hi'a to ntimamahi doi-ra, pai' pontu-na na'ala' bongo.


Yesu na Piyɛɛ-wɛ pa tala ɩfalaa lɛlaa kiŋ, ɩlɛna pá maɣana samaa kotina-wɛ, na pá na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa pá hɔŋ tɔm. 	 Oti toe, Yesus pai' ana'guru-na to tolu toera, mana'u-ramo ngkai lolo bulu' mpohirua' -raka ana'guru to ntani' -na. Rata hi ria, rahilo-rawo wori' tauna mpotipuhi ana'guru-na, pai' ba hangkuja dua guru agama bula-ra mpomehono' -raka.


Ɩ́ taa kpaɣa mpi pə kɛ́ Ɩsɔ nyəm tɔ na ɩ́ pɛtɩ hasɩ, sɩ́ taa kɔɔ na sɩ́ kʋlɩ mə tɔɔ na sɩ́ cəlɩ-mɛ. Ɩ́ taa pɛtɩ mpi pə tewa tɔɣɔ afanaa kiŋ, paa fɛlɩ. 	 "Anu to moroli' neo' rawai' -ki dike', nee-neo' mpai' tumai nahoko' lau-ta-wadi. Anu to masuli' oli-na neo' rarora-ki wawu, apa' na'ihe' mara-wadi-hana.


Ɩlɛna ɩ ɩfalaa tɔɔsɩ hɔɣɔləŋ ɩnɩ, na pə́ su tɔkəŋ naanʋwa na naalɛ. Potopotonaa kakpasɩ ɩnɩ ɩ kpisina ḿpʋ́ɣʋ́ waatʋ wei pa tɛma tɔɣɔʋ tɔ. 	 Rarumpu mpu'u-mi, hampulu' roluncu-pi toro-na ngkai lima meha' roti to rakoni' tauna to wori' we'i.


Tənaɣa Yesu ná cɔ-wɛ sɩ: Aŋha, ma kaa heeli-mɛɣɛ kaŋkantɛ nte ma makɩ na má lakɩ ɩsəntɔ tɔ. 	 Toe pai' na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Ane wae, uma wo'o-kuwo ku'uli' -kokoi kangkaiapa kuasa-ku mpobabehi toe lau!"


Mpʋɣʋlɛ Tacaa cɔwa sɩ: Aweɣelɛ təmlɛ tʋ kʋpaŋ na laɣatʋ? Ye pə taɣa wei ɩ caa ká yelina təyaɣa feŋuɣu, sɩ nyɔɣɔsɩ ɩ kpa təmlɛ nyə́ma lɛlaa, ɩlɛ ɩnɩ ɩ́ cɛla-wɛɣɛ tɔɣɔnaɣa tɔ. 	 Na'uli' Pue': "Rapa' -na ria hadua batua to monoto nono-na pai' to tida mpobago bago maradika-na. Batua toei na'ongko' maradika-na jadi' topohawa' to mpohawai' batua ntani' -na pai' mpobagi-raka pongkoni' -ra butu eo-na.


Ma taapalaa, nti ma yɔɣɔtəɣɩ tɔɣɔlɛ sɩ wʋlɛ pɩɩwaɣa. Pə tɔɔ tɔ, pə kpaɣaʋ saŋa waalɩ tɔ, mpa pa wɛna alaa tɔ pá la ɩsɩɩ pa fɛɩna, 	 Ompi' -ompi', patuju-ku hewa tohe'i: kita' to Kristen, kana takiwoi ka'uma-napi wori' loga-ta hi dunia' toi. Toe pai' ku'uli', ngkai tempo tohe'i tauna to mpolia' ncamoko-mi kana mo'ingku hewa to uma ncamoko.


Nti tə maɣamaɣa tə kɛ́ tá Yatʋ Ɩsɔ luɣu tɛɛ nyəntʋ na tə wɛ-ɩ teu tɔɣɔlɛ. 	 Posampaya to hewa toe-mi to lompe', pai' to napokono Alata'ala, Magau' Tompohore-ta ngkai huku' jeko' -ta.


Cɛsʋlʋ nyá, ləsɩ kpátʋ́ɣʋ́ ŋku kʋ wɛ nyá maɣamaɣa nyá ɩsəpəle taa tɔ, ɩlɛna pə́cɔ́ ń ná teu təcɛɩcɛɩ na ń ləsɩ nyá tɔɣɔntəlɛ ɩsəlɛ taa nyɩɩliim ɩnɩ. 	 Neo' mpetolompei' kehi! Kana talali ulu wince' to hi mata-ta, bona monoto mata-ta mpolali gege' doo.


Pa ŋmaa ɩ tokuɣu taa kɛ́ hətɛ natəlɩ, ama pə hʋwɛɛ ta tʋlɩ teu kɛ́ təyaɩɩ. Sɩ, Papiloni sɔsɔ, antulinya wasaŋkalənaa na acaalətʋ pə too. 	 Hi wingke-na te'uki' hanga' to mpowalatu kehi-na: BABEL TO BOHE: TINA HAWE'EA TO ELE' PAI' PEHUPAA' BUTU NYALA GAU' TO UMA TUMOTOA HI DUNIA'


Ye mpʋ ɩlɛ tə́ tɔɣɔ ta acima. Ye tə tɔkɩ-yɛ, tə́ taa tɔɣɔ-yɛ na potopoto wei ɩ taa kʋkʋsʋm kʋpəm wɛɛ tɔ. Ɩsaɣatʋ na asilima pə lite ntɛ́. Ama tə́ tɔɣɔ tá acima na potopoto wei ɩ taa kʋkʋsʋm fɛɩ tɔ. Ɩnɩ ɩ kɛna potopoto kʋpaŋ na tampana nyəŋ. 	 Jadi', mai-tamo, tatadi-mi ragi to hae, tatadi kehi-ta to ri'ulu, hewa nono to mobengi pai' po'ingku to dada'a. Mai-tamo mepue' hi Alata'ala hante karoli' -roli' nono-ta.


Ɩ́ nyəma timpi ma puki tɔ pə mpaaʋ. 	 Ni'inca moto ohea hilou hi po'ohaa' -ku."


Pə taɣa pʋlʋ, yəlaa lɛlaa ná kpaɣa pa liɣitee nna a kpisa yem tɔɣɔ na pá tʋ. Ama alʋ ɩnɛ ɩlɛ paa na ɩ kɛ́ kʋnyɔntʋ tɔ pə təna mpi ɩ ka wɛna tɔɣɔ ɩ kpaɣaa na ɩ tʋ. Pə ta kaasɩ-ɩ pʋlʋ sɩ ɩ́ yana tɔɣɔnaɣa maɣamaɣa. 	 Apa' hira' mewai' ngkai labi ka'uaa' -ra. Tapi' tobine toei, nau' hewa apa-mi kampe'ahii' -na, napewai' omea-mi to ria hi hi'a, nau' kakono-na to naparaluu-hawo hi katuwu' -na eo-eo-na."


Ɩ́ kpaɣa apalʋ ɩnɩ na ɩ́ pɛtɩ Satanɩ niŋ taa na pə́ naasɩ-ɩ na ɩ ɩsɛ, ɩlɛna pə́ waasɩ-ɩ kʋyaŋku Tacaa Yesu Kilisiti ká kɔɔ tɔ. 	 nitonu lau-imi hi rala kuasa Magau' Anudaa'. Batua-na, nihubui-i malai ngkai kahintuwua' -ni, pai' neo' -i nipiliu mogampara dohe-ni. Nibabehi toe bona mporata-i pehuku' hi rala woto-na, pai' kao' -na mporata moto mpai' kalompea' ane rata-ipi Pue' Yesus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa nɩɩ pə yɔɣɔta ɩsɔŋmʋntʋɣʋ tɛɛ sɩ: Ɩnəɣəlɛ ma Pəyaɣa kʋləsaɣa, ɩ́ nɩɩna-kɛ. 	 Mpo'epe-ra topololita ngkai rala limu' to mpo'uli': "Hi'a toi-mi Ana' -ku to kupelihi. Pe'epei-mi lolita-na!"


Saa wei Kaliyoŋ caɣa Lom kʋfənɛɛ kɛ Akayi tɔ, Yuta nyə́ma pɛɛla nɔɣɔ kɛ Pɔɔlɩ tɔɔ na pá yaa-ɩ nɔnɔɣɔ kɛ pəloo. 	 Nto'u Galio jadi' gubernur hi propinsi Akhaya toe, to Yahudi hintuwu' mpo'ewa Paulus. Rakeni-i hilou hi tomi pobotuhia.


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa cɔwa Yesu sɩ: N nyəna alɔɣaa kɛ? Awe caa ɩ kʋ-ŋ? 	 Ra'uli' ntodea: "Wuli-ko! Hema to doko' mpopatehi-ko?"


Ɩ nawa sɩ ye yəlaa ɩ́ kisa-ɩ ɩsɩɩ pa kisuɣu Mesii tɔ pə kəla-ɩ teu kɛ Icipiti apititu təna. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, cele kʋfɛlʋɣʋ kɛ ɩ pɛɛkəɣɩ. 	 Oja' -i mporata ka'uaa' hi tana' Mesir, na'agi-pi raruge' sabana pepangala' -na hi Magau' Topetolo' to rata ngkabokoa'. Apa' Musa ntora mpoimata-mata hiwili pepangala' -na to narata mpai' hi eo mpeno-na.


Yuta nyə́ma siɣisiɣi wɛɛ, na pə kaasɩ mpa pa sʋʋ Yuta nyə́ma Ɩsɔsɛɛlɛ kɛ kʋsʋʋ tɔ, na Kəlɛɛtɩ nyə́ma na Alapʋ nyə́ma. Paa na mpʋ pa tɩɩ kɛɛsəɣɩ Ɩsɔ təma sɔsɔɔna tɔm na tá tɔmnaa waanɩ waanɩ taa, na tə nɩɩkɩ tá təna. 	 Hantongo' -ta to Yahudi, pai' ria wo'o tau ntani' -na to mesua' -mi hi agama Yahudi. Ria to tumai ngkai tana' Kreta pai' tana' Arab. Hawe'ea-ta himpau mpo'epe-ra mololita hi rala basa-ta moto, mpololita kajadia' bohe to nababehi Alata'ala."


Kʋ fema ɩlɛna Yesu kʋlɩ na ɩ́ mələɣɩ ɩcatɛ taa, ɩlɛna nyɔɣɔsɩ kpa-ɩ mpaaʋ. 	 Kampeneo-na mepulo ngkii, hi pomako' -ra Yesus pai' ana'guru-na nculii' hilou hi Yerusalem, mo'oro' -imi Yesus.


Nɔɣɔlʋ ta kpata ɩsɔtaa ye pə taɣa Yʋlʋ Pəyaɣa má wei ma lɩɩna ɩsɔtaa na má tii tɔ ma paasi. 	 Uma ria haduaa tauna hi dunia' to manake' hilou hi suruga. Muntu' Aku' -wadi to mpo'inca napa to jadi' hi suruga, apa' Aku' Ana' Manusia' to mo'oha' hi suruga ngkai owi pai' to mana'u tumai ngkai suruga.


Tə təŋsa ɩ waalɩ kɛ́ tá taapalʋ wei Yesu sɛɛlaa kpeka təna pʋɣʋləɣɩ ɩ təmlɛ kɛ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm taa tɔ. 	 Dohe Titus, kihubui wo'o hadua ompi' -ta tilou. Hawe'ea topepangala' hi Pue' Yesus mpo'une' ompi' -ta toii ngkai pobago-na mpokeni Kareba Lompe'.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, weesuɣu kəla tɔɣɔnaɣa, na yʋlʋ tɔnʋɣʋ kəla wontu kʋsusuutu. 	 Apa' katuwu' -ni meliu ngkai pongkoni' pai' pohea.


Na wei ma yaa ma yʋlʋpaŋ tɔ ɩ ká tɛ-m na ɩ taa kɛ́ ɩlɛna ɩ́ tʋlɩ-tɩ. Ama ye ɩ tula tapəŋ ma kaa lapɩ-ɩ luɣu tɔtɔ. 	 Tauna to monoa' hi poncilo-ku, mporata-ra katuwua' to lompe' ngkai pepangala' -ra. Aga ane ria to ngkala'ura, uma-ra kupokonoi."


Ḿpʋ́ɣʋ́ mpa ɩ tilaa tɔ pa tɛɛwa, na pá maɣana pə tənaɣa teitei ɩsɩɩ Yesu ka tɛm-wɛɣɛ heeluɣu tɔ. 	 Hilou mpu'u-ramo ana'guru-na to rodua tohe'era, pai' rarata bate hewa to na'uli' -raka Yesus.


Ɩ nɩɩ yəlaa samaa taŋ na pá tɛɛkɩ, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ sɩ: Pepe lapa ye? 	 Kampo'epe-na wori' tauna liu, napekune': "Napa-die?"


Pə kpaɣa kʋyaŋku tɔɣɔ Yutaasɩ sʋʋ kʋyakʋ kʋpaŋkʋ kɛ pɛɛkʋɣʋ sɩ ɩ́ tʋ Yesu kɛ́ pa niŋ taa. 	 Ngkai ree, Yudas mpopali' loga to lompe' mpobalu' Yesus hi bali' -na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ tasa-wɛɣɛ yɔɣɔtənaʋ kɛ tɔm tooso nyəm sɩ: Ɩlɛ ɩsaɣatʋ ntiɣi ɩ lapa? Ma ta na nti tə tɔɔ paa kʋ-ɩ tɔ. Ɩlɛ maa yele na pá mapɩ-ɩ akpatɛɛ ɩlɛna ɩ́ tɛɛ. 	 Nakatolu-ngkanii Pilatus mpo'uli' -raka: "Hiaa' napa-mile sala' -nae? Uma ria kuruai' nau' hanyalaa sala' -na to masipato' rahuku' mate-ki. Kuweba' -i-wadi pai' kubahaka."


Waatʋ ɩnɩ mə laŋa ɩ́ hɛɛ sɔsɔm, ɩ́ nɩɩ leleŋ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə kasəyaɣa ká tɔɔ sɔsɔm kɛ ɩsɔtaa kɛ́. Mpʋ ɩnɩ pə maɣamaɣa kɛ paa naasa Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kʋpəma. 	 Nabi-nabi to owi, rabalinai' wo'o-ra-rawo hewa toe. Jadi', pakagoe' -mi nono-ni, apa' bohe mpai' rasi' to nirata hi rala suruga.


Ye wei ɩ caa ɩ́ yɔɔləna ɩ yaasi teu nyəŋ pʋntʋ ɩ́ taa tʋʋ lɛlaa na ɩ́ sa ɩ təɣɩ yem. Ama ɩ́ wiili ɩ maɣamaɣa ɩ yaasi taa na ye pə nəɣəsəna yɔɔlʋɣʋ ɩlɛ ɩ yɔɔlɩ. 	 Agina butu dua-ta mpetonoi kehi-ta, ba lompe' -di ba uma. Ane lompe', ma'ala tapokagoe'. Neo' -ta mponaa kehi doo.


Ɩ́ nyənna sumasɩ na ɩ́ na. Sɩɩ haləɣɩ, pəyele sɩɩ kʋŋ. Sɩɩ nyəkəɣɩ tɔɣɔnaɣa kɛ kpeeŋ taa. Paa na mpʋ mə Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩnɩ ɩ caləɣəna-sɩ. Na mə tá kəlɩ sumasɩ kɛ tɔm napəlɛ? 	 Penonoi-dile danci to ngkalimoko hilou tumai-e. Uma-ra molia', uma-ra mepae, uma ria wilulu-ra. Aga nau' wae, Tuama-ni to hi rala suruga mpowai' moto-ra pongkoni'. Hiaa' hi poncilo Alata'ala, koi' meliu katuwu' -ni ngkai katuwu' danci, pai' meliu pompewili' -na hi koi' ngkai pompewili' -na danci.


Na pá yɔɣɔtəɣəna nɔɔsɩ sɔsɔɔnsɩ sɩ: Tacaa naŋŋ tʋ na tampana tʋ, pəlee kɛ́ n ká hʋʋna atɛ nyə́ma, na pa kʋɣɩ-tʋɣʋ ɩsəntɔ tɔ, ń tʋ-wɛɣɛ saləka? 	 Rapesukui me'au, ra'uli': "O Pue' to mokuasa, Pue' to moroli' pai' makono! Hangkuja-pi kahae-na pai' lako' nuhuku' tauna to dada'a to mo'oha' hi dunia'? Kiperapi' nupehawai kehi-ra to mpopatehi-kai."


Mpa paa la kəllaa tɔ wontu kʋhʋlʋmtʋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ paa suu, ma kaa kʋ pa həla kɛ weesuɣu takəlaɣa taa. Maa yɔɣɔtɩ ma Caa na ɩ ɩsɔtaa tillaa pa ɩsɛntaa sɩ pa kɛ́ ma nyə́ma. 	 "Hema to medagi, kuheai wo'o-ra-rawo mpai' hante pohea to bula. Hanga' -ra uma kupori ngkai rala Buku Katuwua', buku po'ukia' hanga' -ra to mporata katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na. Pai' hi nyanyoa Tuama-ku pai' mala'eka-na kupangaku' kahira' -na topetuku' -ku.


Yesu tasa yɔɣɔtʋɣʋ tɔtɔ sɩ: Pepeɣe tɩɩ kɛɛsəna Ɩsɔ Kawulaɣa ɩlɛ yee? Na ɩsɔ wei kɛ́ tɩɩ sɛɛ na pə́ kɛɛsɩ ka tɔm ɩlɛ yee? 	 Na'uli' Yesus: "Ane Alata'ala jadi' Magau' hi dunia', beiwa kajadi' -na? Kajadi' -nale hewa lolita rapa' tohe'i:


Akpaɣalʋ tənna asasaalʋ. Ama akpaɣalʋ taapalʋ səŋa təna na ɩ́ kema ŋkpaŋŋ. Pə kɔma na ɩ́ nɩɩ akpaɣalʋ nɔɣɔ, ɩlɛ ɩ laŋlɛ hʋlʋmɩ sɔsɔm. Mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ ma laŋlɛ hʋlʋmaa, na pənɛntɛ pə maɣa-m teu. 	 "Ane rapa' -na hi susa' poncamokoa, topemua' -di-hana to jadi' poko-na, apa' hi'a-mi pue' tobine to rapemuai'. Ane bale-na topemua' -hawo-le, mokore-i mpopanene' -wadi-ki-hawo pai' mpe'epei hawa' -na. Pai' goe' -i mpo'epe libu' topemua'. Wae-mi-kuwo aku' -e, aku' hewa bale-na topemua'. Goe' -a, pai' gana kagoea' -ku, apa' kawoo-woria' tauna mpotuku' -i Yesus.


Yoolaa ná woŋaɣa-ɩ tɔtɔ na pá pona-ɩ lʋm kʋnyəŋəm napəlɩ, 	 Tantara-tantara wo'o mpopo'ore' -i. Ramohui' -i pai' rapopo'inui-i anggur to mo'onco,


Ta taapalaa, pə wɛɛ sɩ ɩ́ nyɩ sɩ Yesu tənna pa heela-mɛɣɛ mə ɩsaɣatʋ hɩɩsʋɣʋ tɔm. Na paa yʋlʋ wei ɩ́ tɛma-ɩ na ɩ taa, ɩ ləsəɣɩ pʋntʋ kɛ ɩ ɩsaɣatʋ təna taa. Moisi kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ ná taa pəsɩ na tə́ la mpʋ. 	 Jadi', ompi' -ompi', toe pai' kuparata-kokoi kareba toi: hante napa to jadi' hi Yesus toe, jeko' -ni ma'ala ra'ampungi.


Yesu ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ toŋ taa na táá tɛmnaʋ kɛ-ɩ yelina apalʋ ɩnɛ ɩ kʋlaa. Ɩ́ nyəma-ɩ na ɩnɩ ɩ səŋna mə ɩsɛntaa ɩsəntɔ. Táá tɛmnaʋ kɛ Yesu yelina apalʋ ɩnɛ ɩ wɛna ɩ tɩ təmammam na mə təna ɩ́ naakɩ mpʋ. 	 Baraka' ngkai hanga' Yesus toe-mi to mpakaroho witi' -na topungku toei-e. Jadi', tauna to nihilo pai' to ni'inca toi, jadi' mo'uri' sabana pepangala' -na hi Yesus. Ngkai pepangala' hi Yesus, toe pai' mo'uri' -imi hewa to nihilo moto-mi.


Tənaɣa Yuta nyə́ma cɔ Pilatɩ sɩ: N nyəmá sɩ ɩ́ taa kɛ́ ɩsaɣaʋ ɩlɛ tɩɩ kɔna-ŋɩ-ɩ kɛ? 	 Ra'uli': "Ane ke bela-i tauna to dada'a, ke uma-i kibua' hi Tuama Gubernur."


Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa na nyʋɣʋ nyə́ma pa kotaa sɩ pa paasəɣəna tɔm tənɛ. 	 Toe pai' morumpu-ramo suro Pue' Yesus pai' totu'a ntani' -na, mpohurai kara-kara toe.


Pə tɔɔ tɔ ɩ́ co Ɩsɔ yoou wontu ntɩ tə tənaɣa kpakpaa, na pə kɔma na pə́ tala kʋyɛɛŋ ɩsaɣaŋ taa na mə kolontu kʋləɣɩ mə tɔɔ, ɩ́ pəsɩ na ɩ́ taŋɩ-ɩ teu. Na ye ɩ́ tɔka mə təɣɩ teu na ɩ́ yoo haləna ɩ́ tʋ yoou ŋkʋ kʋ nyʋɣʋ, ɩlɛ ɩ́ ká nyɔɔ toŋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. 	 Ngkai toe-mi, henta-mi hawe'ea rewa mpanga'e to ngkai Alata'ala, bona ane rata eo panga'ea, tapakule' moto mpai' mpo'ewa perumpa' -perumpa' bali', bona rata hi kahudua panga'ea, bate moroho oa' pokore-ta.


Ama Yesu cɔ-ɩ sɩ: Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ, ń ká sɛɛ nyá Caa Ɩsɔ, na ɩ tike ɩ təmlɛ kɛ n ká la. 	 Natompoi' Yesus: "Hi rala Buku Tomoroli' te'uki' hewa toi: `Kana mepue' -ta hi Pue' -ta, Pue' Ala. Muntu' Hi'a-wadi to natao tapengkorui.'"


Pə tɔɔ kɛ́ ye wei ɩ kpaɣa tɔm tənɛ na ɩ́ lɔɣɔna lumaɣa waalɩ, pə taɣa yʋlʋ kʋheelitu kɛ pʋntʋ lɔwa. Ama Ɩsɔ wei ɩ ha-tʋɣʋ ɩ Feesuɣu Naŋŋtʋ tɔ ɩ nyəntʋ kɛ ɩ lɔwa. 	 Apa' napa patuju-na Alata'ala mpokio' -ta ompi'? Uma-ta nakio' bona mogau' sala'. Nakio' -tale pai' nawai' -ta Inoha' -na to moroli', bona moroli' katuwu' -ta. Jadi', hema to mposapuaka tudui' tohe'i-e, uma-i mposapuaka manusia'. Alata'ala-hana to nasapuaka.


Wei ɩ fɛɩ ma tɔɔ tɔ, pʋntʋ kɛ́ ma kolontu kɛ́. Na wei ɩɩ səŋna-m tɔɔsʋɣʋ tɔ ɩ yaasəɣɩ kɛ́. 	 "Hema to uma tono' hi Aku', kakono-na bali' -ku-imi. Hema to uma mpotulungi-a mobago, hi'a to mpobalinai' pobago-ku.


Ama lɛlaa ná woŋa-wɛ, na pá tɔ sɩ sʋlʋm pɩɩna-wɛ. 	 Aga ria wo'o-ra hantongo' to mepopo'ore', ra'uli': "Malangu-ra-hanale!"


Tənaɣa Pɔɔlɩ tasa təŋlaa mpɛɣɛ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Na Ɩsɔ lʋm mpiɣi pa sɔ-mɛ ɩlɛ? Ɩlɛna təŋlaa mpɛ pá cɔ-wɛ sɩ: Yohaanɩ nyəm kɛ́. 	 Napekune' tena Paulus, na'uli': "Ane wae, raniu' -koi ntuku' tudui' hema?" Ratompoi': "Ntuku' tudui' -na Yohanes Topeniu'."


Waatʋ wei Yesu nɩɩ mpʋ tɔ, ɩ tɔma sɩ: Pə taɣa kʋtɔŋ ŋkʋɣʋ ɩ ká səna. Ama kʋ kiŋ kɛ yəlaa ká nana Ɩsɔ teeli, na kʋ kiŋ tɔtɔɣɔ Ɩsɔ Pəyaɣa má maa hikina teeli. 	 Kana'epe-na Yesus kareba toe, na'uli': "Haki' -na tetu-e ria, uma napomate-ki. Toe jadi' bona Alata'ala rapomobohe, pai' bona Aku' wo'o, Ana' -na, rapomobohe."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Ɩ́ kpaɣa Ɩsɔ kʋheelitu na ɩ́ fiɣitina waalɩ, na ɩ́ paasəna mə maɣamaɣa mə kʋsɛɣɛsətʋ. 	 Ngkai ree, na'uli' tena-raka Yesus: "Koi' -le, pante lia-koi mpelelii' hawa' Alata'ala bona mpotuku' ada-ni moto.


Ɩ talaa ɩlɛna ɩ́ sʋʋ Sakalɩ təyaɣa na ɩ́ sɛɛ Ɩlisapɛtɩ. 	 Karata-na hi tomi Zakharia, pesua' -nami pai' -i mpotabe Elisabet.


Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ wɛɛtʋ tənaɣa Kilisiti kpaɣa ɩ tɔnʋɣʋ taa na pə́ maɣalɩ ɩ taa. 	 Jadi', neo' -koi ma'ala rabagiu, apa' hi rala woto-na Kristus hawe'ea kehi pai' baraka' Alata'ala mo'oha' hante uma ria kakuraa' -na.


Pə tɔŋna təmaɣa holinaʋ kɛ sɔsɔm sɔsɔm, ɩlɛna Falisanaa kpekəle taa nyə́ma napəlɩ mpa pa kɛ́ Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa sɔsaa tɔ pá kʋlɩ na pá səŋ nɔɔhɛɛ naalɛ sɩ: Tá tá ná apalʋ ɩnɛ ɩ kiŋ kɛ taalɩ nɔɣɔlʋ. Ntanyɩ ɩsɔtaa tillu yaa pʋlʋpʋ yɔɣɔtənana-ɩ. 	 Ka'omea-na, moe' -mi pomehono' -ra. Ria ba hangkuja dua guru agama to tono' hi to Parisi mokore pai' mehono', ra'uli': "Uma ria sala' -na tau tohe'ii. Meka' ba lue' ria mpu'u-di mala'eka ba rate mpololitai-i."


Pɛlɛ pa nɩɩ mpʋ ɩlɛna pa laŋa hɛɛ sɔsɔm na pá tɔ sɩ paa ha-ɩ liɣitee. Ɩlɛna Yutaasɩ sʋʋ kʋyakʋ kʋpaŋkʋ kɛ pɛɛkʋɣʋ sɩ ɩ́ tʋ Yesu kɛ́ pa niŋ taa. 	 Goe' -ramo mpo'epe patuju-na toe, pai' rajanci-ki rawai' -i doi. Ngkai ree, Yudas mpopali' loga to lompe' mpobalu' Yesus hi bali' -na.


Ɩ niŋ kɛ Ɩsɔ lapəna pə təna. Pʋlʋ cəcəka fɛɩ mpi pə lapa na ɩ niŋ fɛɩ pə taa tɔ. 	 Hi'a-mi to napopale Alata'ala mpopajadi' hawe'ea to rapajadi'. Uma ria hanyalaa to jadi' ane uma Hi'a.


Pə yelaa na wulaʋ təyaɣa taŋlaa təna na yəlaa lɛlaa təna nyɩ sɩ Kilisiti təmlɛ lapʋ tɔɔ kɛ́ pa tʋ-m saləka. 	 Tantara to mpodoo tomi magau' pai' hawe'ea tauna hi rehe'i mpo'inca karatarungku' -ku toi apa' batua Kristus-a.


Ama Yuta piitim yəlaa mpa paa paasaɣana kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ, sɩ ntɩ tɩɩ yelina na pá la kʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa tɔ, pa wɩɩ pə tɔm. 	 To Israel, mahae-ramo doko' jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala hi petuku' -ra hi Atura Pue' to naparata Musa, tapi' uma oa' raratai to rapali' toe.


Pə tənaɣa mpʋ ɩlɛ ɩ́ tɔɔsɩ sɩ yʋlʋ kaa pəsɩ na ɩ́ lu ɩ maɣamaɣa ɩ tɔm na ɩ́ sɛɣɛsɩ nti pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ cele tɩɩ la tɔ tə tɔɔ. 	 Aga to meliu lia ngkai hawe'ea, kana nikiwoi tohe'i: napa to ra'uki' nabi toe, uma ma'ala tabatuai ntuku' konoa-ta moto.


Kotuɣu sɔsaa yela Piyɛɛ na Yohaanɩ ɩlɛna pá tɛɛ kpakpaa kɛ pa taapalaa kiŋ, na pá kɛɛsɩ-wɛɣɛ tə təna nti kɔtəlaa sɔsaa na nyʋɣʋ nyə́ma pa yɔɣɔtaa tɔ. 	 Ka'oti-na Petrus pai' Yohanes rabahaka, hilou-ramo mpohirua' -raka doo-ra, pai' ralolita napa to ra'uli' -raka imam pangkeni pai' pangkeni to Yahudi ntani' -na.


Ɩlɛ ye n ka hənta-m atɛ, n ká kpaɣa pə təna. 	 Jadi', ane mepue' -ko hi aku', kuwai' -koko Iko omea-mi toe lau."


Ama leelu wei ɩ kpatəlaa na ɩ́ fɛɩna paasənlʋ tɔ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́lɛ́ ɩ tɛɛləɣɩ. Na ɩ́ sələməɣɩ-ɩ tam, na ɩ́ wiikina-ɩ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ sɩ ɩ́ temi-ɩ. 	 Ane tobine to balu mpu'u, batua-na uma hema to mpewili' -i, ncarumaka Alata'ala-i-wadi, hina'eo hinamengi mosampaya-i mekakae hi Alata'ala.


Leleŋ nɩɩlʋ ntɛ́ wei ɩ ɩsaɣatʋ Ɩsɔ lɔwa tɔ. 	 Marasi' mpu'u-ra, apa' Pue' Ala uma-pi mpotuntu' jeko' -ra."


Nyá laŋlɛ ká hɛɛna-kɛ pə tɩɩ fɛɩ, na paɣalɛ laŋa ká hʋləməna ka lʋlʋɣʋ. 	 Uma mpai' mowo kagoe' -nu mpokagoe' ana' -nu tetui. Wori' tauna mpokagoe' kaputu-na.


Tʋɣʋ kʋpaŋkʋ ɩɩ lʋləɣɩ kpaɩ pile se, pə́cɔ́ kpaɩ tʋɣʋ naa lʋləɣɩ pile kʋpantɛ tɔtɔ. 	 "Uma ria kaju to lompe' mowua' to dada'a. Wae wo'o uma ria kaju to dada'a mowua' to lompe'.