Pa taa kakpasɩ kɛ kʋmɛlɛməŋ na kakpasɩ kɛ laɣatʋnaa. 	 Lima-ra to wojo, lima-ra to monoto nono-ra.


Mpa Ɩsɔ ka ləsa hatuu lɔŋ tɔ, ɩ laalaa kɛ́ na ɩ́ faɣasɩ-wɛ na pa mpaa sɩ pá nəɣəsəna ɩ Pəyaɣa, na kɛlɛ ká hiki newaa paɣalɛ. 	 Apa' ngkai lomo' -na na'inca ami' -mi Alata'ala hema-ra to napelihi jadi' ana' -na. Pai' napakatantu ami' bona hira' toe napopohibalia hante Yesus, bona Yesus jadi' Ana' Ulumua', pai' kita' to wori' jadi' tu'ai-na.


Ɩsɔ Tɔm taa tasaa tɔtɔ sɩ: Piitimnaa mɛ, mə na Ɩsɔ yəlaa kʋləsaa ɩ́ yɔɔlɩ. 	 Ria wo'o lolita Buku Tomoroli' owi to mpo'uli' hewa toi: Koi' to bela-ko-koiwo to Yahudi, goe' -mokoi hangkaa-ngkania hante to Yahudi to napelihi-mi Alata'ala ngkai owi."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yesu Kilisiti maɣamaɣa kɛna kite, na pə fɛɩ ɩsɩɩ yʋlʋ nɔɣɔlʋ pəsəɣɩ na ɩ́ tasa kʋfatɛ natələɣɩ sɩɩʋ. 	 Apa' uma ria ohea ntani' -na jadi' ntodea Alata'ala, muntu' mepangala' hi Yesus Kristus. Ma'ala-mi ta'uli', Yesus Kristus Hi'a-mi parawatu to nahu'a Alata'ala, uma ria ntani' -na.


Pə kɔma na pə́ tala ilim sikuɣu, ɩlɛna səkpɛtʋɣʋ nyala ɩcatɛ tɔɔ haləna ilim kpili. 	 Tebua' -mi eo, muu-mule' mobengi hobo' hi ngata toe rala-na tolu jaa.


Asɛɛ nyəntɛ taa kɛ́ iyisi naanʋwa na naalɛ (12000). Nɛfətali nyəntɛ taa kɛ́ iyisi naanʋwa na naalɛ (12000). Manasee nyəntɛ taa kɛ́ iyisi naanʋwa na naalɛ (12000). 	 Ngkai muli Asyer, hampulu' roncobu. Ngkai muli Naftali, hampulu' roncobu. Ngkai muli Manasye, hampulu' roncobu.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋmataŋ hɔma pu ɩfepu ɩnɩ ɩ niŋ taa na ɩ́ lɩɩna kpeeŋa na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Ntiɣi n caa-m heeluɣu? 	 Jadi', kapala' tantara toei mpokamu pale-na ana' toei, pai' natete' -i hilou bona hira' rodua-wadi, pai' napekune' -i: "Napa to doko' nu'uli' -ka, uto'?"


Mpa pa lakɩ na pa cɔlɔ nyə́ma wɛɛkəna leleŋ tɔ pə wɛ ɩsɩɩ leleŋ taa kɛ́ pa tuuki pa kʋtutuum, na weesuɣu ŋku kʋ tewa tɔɣɔ pa kɔŋ hikuɣu. 	 Tauna to mpokono kahintuwuaa' pai' mpali' kahintuwuaa', po'ingku-ra bate mpotuku' konoa Alata'ala.


pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Heeli-tʋɣʋ kaŋkantɛ nte n makɩ nyá taa na ń lakɩ ɩsəntɔ tɔ. Yaa awe tɩɩ hana-ŋ pə mpaaʋ? 	 "Uli' -kakai pe' ngkaiapa huraa-nu mpobabehi hawe'ea tetu hi Tomi Alata'ala! Hema to mpowai' -ko kuasa tetu-e?"


Helɔtɩ sɩ pá pɛɛkɩ-ɩ kɛ́ pá pɛɛkɩ-ɩ, pa ta na-ɩ. Ɩlɛna ɩ́ lana taŋlaa kɛ tɔm na ɩ́ tɔ sɩ pá kʋ pɛlɛ. Tənaɣa Helɔtɩ lɩɩ Yuta na ɩ́ tɛɛna Sesalee, na ɩ́ caɣa tənaɣa wɛɛ naalɛ. 	 Herodes mpohubui tauna mpopali' Petrus, aga uma-i raruai'. Toe pai' Herodes mpehubui bona tantara to mpodongo Petrus toe-e ngone raparesa' pai' rapatehi. Oti toe Herodes malai ngkai tana' Yudea hilou mo'oha' hi ngata Kaisarea.


Ɩ caɣaa na ɩ́ tɔŋna ɩ kəma kɛ mapʋ, ɩlɛna pá kɔna-ɩ apalʋ nɔɣɔlʋ. Apalʋ ɩnɩ ɩlɛ ɩ wɛna-ɩ kəmlɛ kɛ liɣitee nyəɣətʋ iyisi iyisi. 	 Lomo' -na, ria hadua batua rakeni hi nyanyoa-na to mo'inta hi juta-na.


Na Yesu cɔɔkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa kɛ́ Salʋmɔŋ laŋaɣa tɛɛ. 	 Yesus momako' hi berewe Tomi Alata'ala, hi pengkawinaraa to rahanga' Pengkawinaraa Salomo.


Tənaɣa Yesu tɔma sɩ: Pə kpɛŋna-mɛ mə ta cɛkəna-təɣəlɛ? 	 Na'uli' Yesus: "Ha uma oa' -di nipaha-e!


Pə kɔma na pə́ tala nti Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká la Apəlaham tɔ tə lapʋ tɔ, tá piitim nyə́ma huka sɔsɔm, pa paɣaʋ kɛ Icipiti wɛ sɔɣɔntʋ. 	 "Mahaa-hae ngkai ree, neo' rata-mi tempo-na Alata'ala mpopadupa' pojanci-na hi Abraham. Momuli-muli-ramo ntu'a-ta hi tana' Mesir, duu' -na wori' lia-ramo.


Kʋyakʋ nakʋlɩ Simɔŋ Piyɛɛ, na (tompu) Tomaa, na (Kalilee Kana tʋ) Natanayɛɛ, na Sepetee pəyalaa, na Yesu ɩfalaa taa napələɣɩ naalɛ pa kotaa na pá caɣaa. 	 Ba hangkuja dua ana'guru-na morumpu hi ria. Simon Petrus, Tomas to ra'atu Ntomoropa', Natanael ngkai Kana hi Galilea, to rodua ana' Zebedeus, pai' rodua ana'guru ntani' -na.


Pə tɔɔ kɛ́ ma maɣamaɣa ma lʋkɩ tam sɩ má taa wɛɛna taalɩ nɔɣɔlʋɣʋ Ɩsɔ kiŋ na yəlaa kiŋ. 	 Toe pai' kuhuduwukui oa' mpobabehi po'ingku to lompe', bona ku'inca hi rala nono-ku ka'uma-na ria sala' -ku, ba hi poncilo Alata'ala ba hi poncilo manusia'.


Ɩ́ tɔɔsɩ teu sɩ ye wei ɩ tuu pəcɔ, pəcɔɣɔ ɩ ká kʋ, na wei ɩ́ tuu sɔsɔm, sɔsɔm kɛ ɩ kɔŋ kʋm. 	 Penonoi lolita tohe'i: To mohawu' hangkedi', hangkedi' wo'o-wadi-hawo to napepae. To mohawu' wori', wori' wo'o-hawo to napepae.


Pəyele yəlaa mpa pa tɔɣaa tɔ pa nyɔɔŋ ka tala ɩsɩɩ iyisi liɣiti (4000). Pə tɛma mpʋ, ɩlɛna Yesu tɔ-wɛ sɩ pá kpe. 	 Ngkoni' -ramo duu' -ra bohu. Kawori' -ra to ngkoni' nto'u toe, ba opo' ncobu. Ka'oti-ra ngkoni', rarumpu-mi toro-na, pitu luncu-pi. Oti toe, Yesus mpohubui-ra nculii' hilou hi tomi-ra,


Tənaɣa Pilatɩ tʋla-wɛɣɛ Palapaasɩ. Pə kaasa Yesu ɩlɛna, ɩ́ yele na pá casa-ɩ akpatɛɛ, na ɩ́ kpaɣa-ɩ na ɩ́ cɛlɛ-wɛ sɩ pá polo na pá kamɩ-ɩ səm tesika tɔɔ. 	 Ngkai ree, nabahaka-miraka Barabas, pai' nahubui tantara-na mpoweba' Yesus. Oti toe natonu-miraka bona raparika'.


Yesu má má tilina ma ɩsɔtaa tillu sɩ ɩ́ kpaalɩ-mɛɣɛ tə tənaɣa Yesu sɛɛlaa kpeka taa. Tafiiti lʋləna na pə́ lʋlɩ na pə́ lʋlɩ-m. Maɣalɛ tʋlʋmalʋɣʋ. 	 "Aku' Yesus mpohubui mala'eka-ku tilou mpoparata lolita paresa' -ku toi hi koi' to mpotuku' -a. Aku' muli Magau' Daud, Aku' Betue' Pompoka-eo to mehini."


Tɔʋ, ɩ́ tɛma nɩɩʋ kɛ nti maa heela-mɛ tɔ sɩ ma tɛɛkɩ, ɩlɛ maa taɣanɩ mə kiŋ kɛ məlʋɣʋ tɔ. Ye ɩ́ sɔɔla-m mə laŋa ká hʋlʋməna Tacaa kiŋ pote ńtɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa kəla-m tɔ se. 	 Ni'epe lolita-ku we'i to mpo'uli': Hilou-a, aga nculii' moto-a mpai' tumai hi koi'. Ane nipoka'ahi' mpu'u-a, nipokagoe' moto kahilou-ku toi hi Tuama-ku, apa' Tuama-ku meliu kabohe-na ngkai Aku'.


Tənaɣa pa sʋʋ mpaaʋ pɛɛkʋɣʋ sɩ pá kpa-ɩ. Ama pa nyamna samaa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pɛlɛ pá nyənaɣa Yesu kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ kɛ́. 	 Toe pai' rapali' -mi ohea-ra mpohoko' -i. Aga uma-ra daho', apa' mpoka'eka' -ra ntodea, apa' ntodea mpo'uli' Yesus hadua nabi.


Waatʋ ɩnɩ ɩ taa kɛ́ wulaʋ Sɔsɔ Helɔtɩ nika Yesu sɛɛlaa taa napələɣɩ naasʋɣʋ. 	 Nto'u toe wo'o, Magau' Herodes Agripa ntepu'u mpobalinai' ba hangkuja dua topepangala' hi Pue' Yesus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa tala timpi pa yaa sɩ Kɛtəsemanee tɔ. Ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ caɣa cənɛ na má polo Ɩsɔ sələmʋɣʋ kɛ hatoo cənɛ. 	 Oti toe, rata-ramo hi pampa to rahanga' Getsemani. Hi ree-i mpo'uli' -raka ana'guru-na: "Koi', mohura hi rei-mokoi. Aku', lou hi ree-a mai ulu mosampaya."


Saa ɩnəɣɩ Tacaa mpaaʋ təŋʋɣʋ yelaa na kɔkɔlɔ sɔsɔ nɔɣɔlʋ ɩ́ kʋlɩ Ɩfeesu ɩcatɛ taa. 	 Nto'u toe, wori' tauna mpobabehi pewongoia hi ngata Efesus sabana Tudui' Pue' Yesus. Hewa toi tutura-na:


Tɔʋ, maa hʋlɩ-mɛ sɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má, ma pəsəɣɩ na má hɩɩsɩ ɩsaɣatʋ kɛ atɛ cənɛ. Tənaɣa Yesu tɔma kʋtɔntʋ sɩ: 	 Aku' Ana' Manusia', ria mpu'u kuasa-ku hi dunia' mpo'ampungi jeko'. Tapi' ane ku'uli' -ki topungku toei: `Te'ampungi-mi jeko' -nu,' uma ni'incai ba te'ampungi mpu'u-di jeko' -na ba uma-di. Aga ane ku'uli': `Memata-moko, lulu-mi ali' -nu pai' momako' -moko,' nihilo mpai' kadupa' -na ba ka'uma-na. Jadi', kupopohiloi-koi karia-na kuasa-ku mpo'ampungi jeko'." Ngkai ree, kamewili' -nami hi topungku toei,


Asilima na tɛtɛlakasɩ ɩsaɣasɩ na kʋnyɩɩlʋɣʋ, pə tənaɣa mpʋ pə tɔm maɣamaɣa ɩ́ taa lɩɩ mə nɔɔsɩ taa, pə taɣa pʋlʋ, lakasɩ nsɩ sɩ taka tá mʋna Ɩsɔ yəlaa. 	 Aga neo' mpu'u ria to mobualo' ba to mpobabehi gau' -gau' to babo' ntani' -na ba to mpokahina anu doo. Gau' to hewa toe uma natao hi kita' to napobagia Alata'ala. Agina to hewa toe neo' rapotompo'wiwi hi laintongo' -ta.


Tənaɣalɛ Yesu sɩ: Piitimnaa awulaa sɔsaa ŋmakələɣɩ pa yəlaa kɛ́. Na mpa pa kɛ́ toŋtʋnaa tɔ, pɛlɛ pa caa pá cuɣusiɣi-wɛɣɛ ta caa ta caa kɛ́. 	 Toe pai' Yesus mpo'uli' -raka: "Ane hi tauna to uma mpo'incai Alata'ala, uma mowo kasoa-na magau' mpohawai' ntodea. Pai' tauna to bohe pangka' -ra doko' rahanga' `to mpotiroi ntodea.'


Tə nyəmá sɩ tə lɩɩ təsətɛ kɛ́ na tə́ sʋʋ weesuɣu təhikile. Tə sɔɔla ta yʋlʋtɔɣɔntəlɛnaa tɔɣɔ tə nyəmá mpʋ. Wei ɩɩ sɔɔləɣɩ ɩ lɛlʋ tɔ ɩ wɛ səm taa kɛ́, ɩ ta lɩɩta. 	 Ane mpoka'ahi' -ta ompi' -ta, ta'inca katebahaka-tami ngkai kamatea pai' mporata-tamo katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na. Tauna to uma mpoka'ahi' ompi' -ra, ko'ia-ra tebahaka ngkai kamatea.


Tənaɣa Yesu tɔma-ɩ sɩ: Yohaanɩ pəyaɣa Simɔŋ, n nɩɩ leleŋ kɛ́. Mpi tɔ, pə taɣa yʋlʋ cəpəna-ŋ tampana anɛ. Ama ma Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔɣɔ. 	 Na'uli' Yesus: "Marasi' mpu'u-ko, Simon ana' Yunus, apa' bela manusia' to mpopo'incai-ko tetu-e, Tuama-ku to hi rala suruga-hana.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa pɔɔsa-ɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa ná tɔŋ sɩ Ilii ká caaləna kɔntɛ? 	 Mepekune' -ramo ana'guru-na, ra'uli': "Napa pai' guru agama mpo'uli' nabi Elia ncala' -di to ri'ulu rata, pai' lako' rata-idi Magau' Topetolo' -e?"


Pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ye wei ɩ́ caa ɩ sa ɩ tɩ, pʋntʋ ɩ́ sa ɩ tɩ na nti Tacaa lapa tɔ. 	 Jadi', hewa to te'uki' hi rala Buku Tomoroli' owi: "Hema to doko' bohe nono-ra, kana mpomobohe-ra napa to nababehi Pue'."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ yelina tə wɛna weesiŋ na tə́ cɔɔkɩ na tə́ wɛna tá ɩsɛ. Ntɩ tə maɣamaɣa kɛ mə yonyoolaa napəlɩ pa yoowa sɩ: Tə kɛ́ ɩ piya tɔtɔ. 	 Hewa to ra'uli' totu'a: `Ngkai Hi'a-wadi pai' alaa-na tuwu' -ta pai' mongkale-ta pai' ria-ta hi rala dunia'.' Hibalia wo'o to na'uki' ntu'a-ni owi to pante mpobabehi rona', na'uli': `Hawe'ea-tale, ana' Alata'ala moto-ta.'


Yesu tɛma samaa ɩnəɣɩ yasʋɣʋ ɩlɛna ɩ́ kpa kpɩɩlʋɣʋ taa na ɩ́ tɛɛ Makataŋ tɛtʋ taa. 	 Oti toe, nahubui-ramo nculii' hilou hi tomi-ra, pai' -i mpohawi' sakaya hilou hi tana' Magadan.


Təna somsompee nna a tɔkɩ yəlaa nantʋ tɔ aa səkɩ. Pəyele kɔkɔ ɩɩ teŋ paa pəcɔ. 	 Hi ria mpai', tauna nakoni' ule ncuu pai' rasesa' hi rala apu.))


Ama wei ɩ́ kpɛɛsa yəlaa ɩsɛntaa sɩ ɩ ta nyɩ-m, ma maɣamaɣa maa tɔ Ɩsɔ ɩsɔtaa tillaa ɩsɛntaa sɩ ma ta nyəmɩ-ɩ tɔtɔ. 	 Aga hema to mposapu-a hi doo, hi'a wo'o mpai' kusapu hi nyanyoa mala'eka Alata'ala, ku'uli': `Bela-i topetuku' -ku.'


Tənaɣa alʋ nɔɣɔlʋ ɩ kɔma ɩ kiŋ na ɩ́ tɔka tulaalʋ kʋpampaŋ na pá lapa ɩ akpaləpiya kɛ liɣitee pəlɛ kʋhʋlʋməlɛ tɔ. Yesu caɣaa na ɩ́ tɔŋna tɔɣɔʋ, ɩlɛna alʋ ɩnɩ ɩ́ pəlɩ tulaalʋ ɩnəɣɩ Yesu nyʋɣʋ taa. 	 Bula-na hi ree, rata hadua tobine ngkeni hameha' butolo' ihia' lana honga to masuli' lia oli-na. Bula-na Yesus ngkoni', tumai tobine toei mpotua lana honga toe hi woo' -na tanda pebila' -na.


Pəlɛ pə waalɩ Pɔɔlɩ kʋla Atɛɛnɩ na ɩ́ tɛɛ Kɔlɛntɩ. 	 Oti toe, me'ongko' -imi Paulus ngkai Atena, hilou hi ngata Korintus.


Ye mpʋ suweɣe tɩɩ tasa yɔɣɔtʋɣʋ tɔtɔ? Ye pə wɛɛ sɩ Ɩsɔ wɛ tá tɔɔ, ɩlɛ awe ká lɩɩ-tʋɣʋ koloŋa? 	 Ane tapenonoi hawe'ea to nababehi Alata'ala toe, teperohoi-mi nono-ta. Ane ntoa' Alata'ala tono' hi kita', hema mpai' to hompe mpo'ewa-ta!


Ɩlɛna Yesu tɔ ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ ɩnɩ sɩ: Tɔʋ, loosi nyá niŋ. Nkpaləkpɛkaɣa tʋ loosa ɩ niŋ, ɩlɛna ɩ niŋ məlɩ teu təmammam ɩsɩɩ lɛləŋ. 	 Oti toe Yesus mpo'uli' -ki tauna to mate pale-na toei: "Tanoa pale-nu!" Kanatanoa-nami-hawo pale-na, ncaliu mo'uri' -mi, moroho nculii' hewa pale-na to hamali.


Helɔtɩ nawa sɩ ɩ lapʋ mpʋ tɔ pə maɣa Yuta nyə́ma, ɩlɛna ɩ́ tasa Piyɛɛ kɛ kpaʋ. (Saa ɩnɩ pə pamna kʋkʋsʋm fɛɩ potopotonaa acima kʋyɛɛŋ taa.) 	 Kanahilo-na Herodes to Yahudi mpokono babehia-na toe, natampai tena: nahubui tauna mpohoko' Petrus. Tohe'e jadi' nto'u eo bohe to Yahudi to rahanga' Posusa' Roti to Uma Raragii.


Yooyoo hʋntʋ kunti kɛ Yohaanɩ takaa, na ɩ́ ləla tɔnʋɣʋ tampala kɛ ɩ tənaɣa taa. Ɩ tɔɣɔnaɣa ntɛ́ cələŋ na taalɛ tɩɩŋ nim. 	 Pohea-na Yohanes rababehi ngkai wulu porewua to rahanga' unta. Salepe' -na ngkai kuliba. Koni' -na lari pai' ue wani.


Yesu fem ḿpʋ́ɣʋ́ cimaasɩ tanaŋ kʋpaŋkʋ tɛɛ tɔ, Makətala Malɩ tɔɔ kɛ́ ɩ caala lɩɩʋ. Alʋ ɩnɩ ɩ waalɩ kɛ́ Yesu ka tɔɣɔna alɔɣaa naatosompɔɣɔlaɣa. 	 Pemata-na Yesus ngkai kamatea mepupulo ngkii hi eo Mingku, lomo' -na mpopehuwu-i woto-na hi Maria Magdalena. Maria tohe'ei, ria-i Yesus mpopalai pitu seta to mpohawi' -i.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tɔmnaa kantəlasɩ kɛ ɩ təŋaa tətete na ɩ́ hʋləna Yuta nyə́ma təyaɩɩ sɩ pa toola kʋtoolu. Na Ɩsɔ Tɔm takəlaɣa kɛ ɩ kpaɣaa na ɩ́ hʋləna-wɛ sɩ Yesu kɛna Mesii. 	 Apolos momewai' ngkalolita hante to Yahudi hi mata ntodea, pai' nadagi-ra apa' motede' mpu'u pololita-na. Nabasa-raka ihi' Buku Tomoroli', pai' ngkai lolita Buku Tomoroli' toe napakanoa' Kayesus-na Magau' Topetolo' to najanci Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa pɔɔsa təma sɩ: Nɔɣɔlʋ kɔna-ɩ tɔɣɔnaɣa kɛ yee? 	 Momepekune' -ramo ana'guru-na ra'uli': "Hema-die to mpowai' -i pongkoni' -e?"


Tənaɣa kʋnyɔntʋ ɩnɩ ɩ kɔma na ɩ́ sɩ, na ɩsɔtaa tillaa kpaɣa-ɩ na pá pona-ɩ Apəlaham cɔlɔɣɔ aləsanna taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ toŋ tʋ ɩnɩ ɩ kɔma na ɩ́ sɩ tɔtɔ, na pá pimi-ɩ. 	 "Rala-na ha'eo, mate-imi tokabu toei, pai' mala'eka mpokeni-i hilou hi pohuraa to lompe' hi ncori Abraham. Topo'ua' toei, mate wo'o-imi-hawo, pai' -i ratana.


Ɩ́ yele pɛlɛ, pa kɛ́ mpa pa hʋ́lə́ɣɩ́ lɛlaa kɛ mpaaʋ na pə́cɔ́ mpɛ pa maɣamaɣa pa ɩsɛ ɩɩ naa tɔɣɔ. Ye yʋlʋm hɔŋ yʋlʋm lɛlʋ, pa təna paa kpɛntɩ na pá hoti pʋ́ʋ́ɣʋ́ taa kɛ́. 	 Na'uli' Yesus: "Pelele' -ramo to Parisi toera lou! Apa' butu nyala hinu'a to uma nahu'a Tuama-ku to hi rala suruga, bate rawuka. To Parisi toe-rale hewa pangkeni to wero, apa' uma ra'incai ohea to makono hilou hi Alata'ala. Pai' ane towero mpotete' hingka towero-na, bate moluli' roduaa-ra mpai' hi rala kinali."


Ɩ́ la na pə́ hʋ́lɩ́ sɩ ɩ́ sɔɔla-wɛ na tampam, ɩlɛna Yesu sɛɛlaa kpeka tɛ a taa na á nyɩ sɩ tə sama-mɛ tɔ, pə taɣa yem tɔɔ se. 	 Jadi', kuperapi' bona nitarima lompe' -ra-rawo, pai' nipopohiloi-ra ahi' -ni, bona hawe'ea to Kristen mpo'inca kama'ahi' -ni pai' ra'inca wo'o kamakono-na lolita pe'une' -kai mpo'une' -koi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Nyá sɔɔlʋ pɩɩwa sɩ ń sɩ ma səm na? Ama tampana kɛ ma heeliɣi-ŋ yoo, maa cɛsəɣɩ. Mpi pɩɩ takɩ kampaaʋ koou kɛ saŋa tɔ, n tɛma-m tɔm tooso kɛ kpɛɛsʋɣʋ sɩ n ta nyɩ-m kɛ́ n ta nyɩ-m. 	 Na'uli' Yesus: "Ha nu'agi mpu'u mate sabana Aku'? Makono mpu'u lolita-ku toi: Kako'ia-na manu' turua' mpai', mpolia' tolu ngkani-moko mposapu kanu'inca-ku."


Na yəlaa iyisi iyisi ɩnɩ ɩ səŋa ḿpʋ́ɣʋ́ kumte na weesiŋ nyə́ma liɣiti na sɔsaa pa ɩsɛntaa na pá yooki Ɩsɔsɛɛlɛ yontu kʋfatʋ. Yəlaa iyisi nɩɩnʋwa na iyisi nɩɩlɛ na liɣiti (144000) wei pa yapa tɛtʋ tɔɔ tɔ ɩ paasi, nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ nyɩ yontu tənɛ tə yoou tɔ. 	 Morona' -ramo mpoporona' hanyala rona' to bo'u hi nyanyoa Pohuraa Alata'ala pai' hi nyanyoa anu tuwu' to opo' pai' totu'a-totu'a to ntololikia Pohuraa toe. Rona' -ra toe, uma ria tau ntani' -na to ma'ala mpenau', muntu' to ha'atu opo' mpulu' opo' ncobu toera-wadi. Hira' -mi to natolo' Ana' Bima ngkai olo' manusia' hi dunia'.


Ɩ́ tɔkɩ təma, mə taa lɛlʋ ɩ́ pənta lɛlʋ na nti ɩ́ hʋ́lɩ́ təmaɣa suulu. Ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́ təmaɣa suulu, Tacaa ná hʋla-mɛɣɛ ḿpʋ́ɣʋ́. 	 Neo' ntima' sala' doo ba mowuku nono hi doo. Ampungi doo to masala' hi kita'. Hewa Pue' mpo'ampungi sala' -ta, wae wo'o kita' kana mpo'ampungi doo-ta to masala' hi kita' hante karoli' nono-ta.


Kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ lɛŋkʋ kɔma na kʋ tala tɔ, pə wɛ ɩsɩɩ ɩcatɛ yəlaa təna kotina sɩ pa nɩɩkɩ Tacaa tɔm. 	 Jadi', mingku boko' hi Eo Sabat wo'o-mi, neo' hawe'ea pue' ngata morumpu doko' mpo'epe Lolita Alata'ala.


Yolú wei ɩ puki yoou na ɩ́ tɔɔkɩ ɩ tɩ? Na awe sɔɔkɩ lɛsɛŋ tʋɣʋ na ɩ́ kaa tɔɣɔ kʋ pee? Na awe tiikiɣi kaləkʋ na ɩ́ kaa nyaasɩ naaləm? 	 Uma ria tantara to mpogaji' moto woto-na hilou hi panga'ea. Tauna to molia', masipato' mpokoni' wua' polia' -na. Tauna to mpo'ewu bima-na, masipato' mpo'inu susu inewu-na.


Pə tɔɔ kɛ́ ye Ɩsɔ luɣu lapa sɩ mpa pá tɔɣɔ kʋnyɔŋ, pʋntʋnaa ɩ́ lakɩ kʋpantʋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. Pá yelina pa təɣɩ Nmalʋ wei ɩ kaa yele lapʋ kɛ nti nti ɩ tɔma sɩ ɩ ká la tɔ. 	 Toe-mi ompi', ane ria-ta to mporata kaparia apa' lawi' wae-mi konoa Alata'ala, tatonu-mi katuwu' -ta hi Alata'ala Topejadi'. Bate napadupa' janci-na hi kita'. Pai' neo' tabahakai mpobabehi po'ingku to lompe'.


Ɩlɛna ɩ́ faɣasɩ wei ɩ suu wontu kʋpantʋ kɛ mpʋ tɔ na ɩ́ se ɩ́lɛ́, na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Kɔɔ na ń caɣa təcaɣalɛ kʋpantɛ tənɛ tə taa. Ɩlɛna ɩ́ tɔ kʋnyɔntʋ sɩ: Nyaa səŋ mpʋ, yaa kɔɔ na ń sopi ma nɔɔhɛɛ tɛɛ cənɛɣɛ atɛ. 	 Ane meliu pebila' -ta hi tauna to lompe' pohea-na toe, pai' ta'uli' -ki: "Mai-ta mohura hi pohuraa to lompe' tohe'i," hiaa' hi tauna to kabu ta'uli': "Mokore hi retu-moko mai," ba ta'uli' -ki: "Mohura retu-moko hi ila',"


Haləna pá kpakəɣɩ Pɔɔlɩ tɔɔ wontunaa na ɩ nyʋɣʋ saalasɩ na pá tənəɣɩ kʋtɔntʋnaa tɔɔ, na pa kʋtɔməŋ tɛŋ, na alɔɣaa seeki pa waalɩ. 	 Bangku' lenco ba abe' to napake' Paulus, ane rakeni hilou hi topeda', hangaa mo'uri' -ramo, pai' ane ria seta to mpobalinai' -ra, metibo' wo'o-ra-rawo.


Halɩ ɩ maɣasaa sɩ paa Ɩsɔ təsɛɛlɛ ɩ́ wakəlɩ, ɩlɛna tə́ kpa-ɩ. Tə caakaɣa tə kɛɛsəna tá kʋlapʋtʋ na tə́ hʋʋna-ɩ. 	 Meliu ngkai toe, doko' -i mpobaboi' Tomi Alata'ala. Toe pai' kihoko' -imi. ((Ria patuju-kai wengi mpohurai kara-kara-na ntuku' atura agama-kai moto-kaiwo.


Nɔɔnɔɔ tə nawa sɩ n nyəmá pə təna, na n cɛkəɣəna nti yʋlʋ caa-ŋ pɔɔsʋɣʋ tɔ na ɩ́ ta tɩɩ pɔɔsəta-ŋ-tɩ. Pə tɔɔ kɛ́ tə tɛma ta taa sɩ n lɩɩna Ɩsɔ kiŋ. 	 Monoto mpu'u-mi hi kai': Pue' to mpo'inca omea. Uma-pi mingki' ria to mpekune' ba napa-napa hi Iko. Toe pai' kipangala' ka'Iko-na to ngkai Alata'ala."


Ɩlɛna Pilatɩ cɔ Yesu sɩ: Ha, nyá Yuta tʋ ntɛ́ ma na? Nyá piitim nyə́ma maɣamaɣa na kɔtəlaa sɔsaa kɔnna-ŋ ma kiŋ. N wakəla we? 	 Na'uli' Pilatus: "Kawe' to Yahudi-a! Hingka to Yahudi-nu moto-kowo hante imam pangkeni to mpokeni-ko hi aku' -e. Napa-di sala' to nubabehi-e?"


Tam ma sələməŋ taa ma tɔɔsəɣɩ nyá tɔɔ na má sɛɛkɩ ma Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ. 	 Butu ngkani posampaya-ku, kukahangai' oa' -ko ompi', pai' -a mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu caɣa Olifinaa pʋɣʋ tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ təsɛɛlɛ ɩsɛntaa. Pə pamna Piyɛɛ na Saakɩ na Yohaanɩ na Antəlɩɩ pa liɣiti pa wɛnna ɩ kiŋ. Tənaɣa pa pɔɔsa Yesu sɩ: 	 Oti toe, hilou-imi Yesus hi Bulu' Zaitun pai' -i mohura mposinyanyohi-ki Tomi Alata'ala. Petrus, Yakobus, Yohanes pai' Andreas tumai mpololitai-i nto'u uma ria tau ntani' -na.


Ɩlɛna mpa paa wɛ Yesu nɔɣɔ tɔɔ na mpa paa wɛ ɩ waalɩ tɔ pá kooki sɩ: Paa wei ɩ́ tʋ Ɩsɔ kɛ́ teeli. Ɩsɔ ɩ́ wɛɛ wei ɩ kɔŋna Tacaa toŋ tɔ ɩ waalɩ. 	 Hilou-ramo mpotoa' Yerusalem. Wori' tauna mpotuku' -ra. Ria-ra to meri'ulu, ria wo'o-ra to hi boko'. Wori' -ra mpokodo pohea-ra hi mata ohea to natara Yesus, pai' hantongo' wo'o-ra hilou mpo'ala' rau-rau kaju hi pampa pai' rakodo hi mata ohea, bona mpobila' -i. Tauna to wori' toera, ntora mogora-ra mpo'uli': Une' -imi Pue' Ala!" Pue' mpogane' Magau' to tumai mpokeni hanga' -na!"


Ɩlɛna Ɩlɔɣɔʋ tasa Yesu kɛ́ ponaʋ kɛ pʋɣʋ ŋku kʋ kʋla sɔsɔm tɔ kʋ tɔɔ na ɩ́ hʋlɩ-ɩ antulinya kawulasɩ təna na sɩ teeli, 	 Oti toe Magau' Anudaa' mpakeni tena Yesus lou hi lolo bulu' to molangko lia, pai' napopohiloi-i hawe'ea kamagaua' hi dunia' hante ka'uaa' -na.


Tənaɣa Yesu tɔma fiki tʋɣʋ ŋkʋ sɩ: Nɔɣɔlʋ kaa tasa nyá pile kɛ təŋʋɣʋ. Na ɩ ɩfalaa nɩɩ mpʋ. 	 Toe pai' natotowi kaju toe, na'uli': "Ngkai eo toe lau, uma-pi ria mpai' haduaa tauna to mpokoni' wua' ngkai kaju toi!" Ana'guru-na mpo'epe lolita-na toe.


Ama Yesu ná tɛma nyəm kɛ pa hʋwɛɛ asaɣɛɛ. Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Cɛsəlaa mɛ, pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ nyəkɩ-m katɔka. 	 Na'inca Yesus patuju nono-ra to dada'a toe, toe pai' na'uli' -raka: "Hilo mpu'u-koie' topebagiu! Napa pai' doko' ni'opa kahala' lolita-ku!


Pəlɛ pə waalɩ Yesu tasa samaa kɛ yaaʋ kɛ ɩ kiŋ na ɩ́ tɔ sɩ: Mə təna təpaɩ ɩ́ nɩɩ ma tɔm na ɩ́ nyɩ sɩ 	 Oti toe Yesus mpokio' wo'o-mi tauna to wori' bona mpomohui' -i, na'uli' -raka: "Epe omea-koi bona ni'inca:


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛ tɔtɔ sɩ: Yʋlʋ tɔɔ kɛ́ pa sɩɩ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ. Ama pa ta la yʋlʋ kɛ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ tɔɔ. 	 Ngkai ree, na'uli' wo'o-mi Yesus: "Alata'ala mpobabehi eo pepuea' bona mpotulungi manusia'. Bela manusia' to rababehi bona napari'une' ada eo pepuea'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ na pa sɔsaa pa caɣaa na pá yɔɣɔtɩ sɩ paa tʋ tillaa sɔsaa mpɛɣɛ kʋnyɔŋ. Paa yoo-wɛɣɛ pɛɛ na pá kʋ. 	 Ka'omea-na tauna to bela-ra to Yahudi pai' tauna to Yahudi hante pangkeni-ra wo'o, mohawa' -ramo doko' mpobalinai' pai' mpowatuhi-ra Paulus pai' Barnabas.


Ɩ́ taa hu nɔɣɔlʋ, paa Yuta nyə́ma, paa mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ, paa Yesu sɛɛlaa. 	 Neo' mpobabehi napa-napa to mpopanawu' doo, ba to Yahudi-ra ba bela-ra to Yahudi ba hingka doo-ta to Kristen to napobagia Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ nakʋlɩ Yesu caɣa tiili na ɩ́ sələməɣɩ Ɩsɔ. Ɩ kɔma na ɩ́ tɛ, ɩlɛna ɩ ɩfalʋ nɔɣɔlʋ ɩ tɔmɩ-ɩ sɩ: Tacaa, hʋ́lɩ́-tʋɣʋ Ɩsɔ sələmʋɣʋ ɩsɩɩ Yohaanɩ ná hʋ́lʋ́ɣʋ́ ɩ ɩfalaa tɔ. 	 Hangkani Yesus mosampaya. Kahudu-na mosampaya, hadua ana'guru-na mpo'uli' -ki: "Pue', tudui' wo'o-ka-kaiwo mosampaya, hewa Yohanes Topeniu' mpotudui' ana'guru-na."


Sələmʋɣʋ ŋku pa sələma mpʋ na pá tɛma Tacaa na pa taa tɔ kɩɩ waasɩ kʋtɔntʋ. Tacaa ká ha-ɩ alaafəya na pá hɩɩsɩ ɩsaɣatʋnaa mpa ɩ ka lapa tɔ. 	 Ane mosampaya-ra hante nono to mepangala', tauna to peda' bate mo'uri' mpai'. Pue' mpaka'uri' -i, pai' ane ria jeko' -na, ra'ampungi-ki.


Ama kʋlʋmtʋ nti ma laŋlɛ ta hɛɛna-ŋ tɔɣɔlɛ sɩ, nn tasəɣɩ-m sɔɔlʋɣʋ ɩsɩɩ hatuu kancaalaɣa n ka sɔɔlʋɣʋ-m tɔ. 	 Aga ria to kukehele-kokoi: uma-pi ma'ahi' -koi hewa pe'ahi' -ni to lomo' -na.


Pə tɔɔ kɛ́ waatʋ wei ɩ́ yaa-m tɔ pə ta la-m katɛ na kɔntɛ. Ɩlɛ ma pɔɔsəɣɩ-mɛ sɩ alaafəya kɛlɛ? 	 Toe pai' kanikio' -ku tumai, uma-a leba' motance. Jadi', hewa toe lau, doko' ku'inca ba napa pai' nikio' -a tumai."


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tɛɛsa tɛsʋɣʋ kɛ lʋm, ɩlɛna pá tala Kenesalɛtɩ tɛtʋ taa. 	 Karata-ra hi dipo rano, mencore-ramo hi tana' to rahanga' Genesaret.


Nti ma heeliɣi mpa pa tɛma təmaɣa kpaɣaʋ tɔɣɔlɛ sɩ: Alʋ ɩ́ tɛma saaʋ pə fɛɩ sɩ ɩ́ kisi ɩ paalʋ. Tacaa tɩɩ yɔɣɔtəna-tɩ. 	 Hi ompi' -ompi' to ncamoko-mi, ohe'i hawa' -ku-- aga bela aku' pue' lolita, Pue' Yesus-hana pue' lolita: tobine to motomanei, neo' -i mpogaa' -ki tomane-na.


Mpi tɔ, pə taɣa mə kiŋ kɛ mə kʋyɔɣɔtʋtʋ ka lɩɩna. Ama mə Caa Feesuɣu ká yɔɣɔtəna na mə nɔɔsɩ. 	 Jadi', napa to ni'uli' nto'u toe, bela ngkai pekiri-ni moto. Lolita-ni tetu mpai' mehuwu ngkai Inoha' Tomoroli' to nawai' -kokoi Tuama-ni to hi rala suruga. Hi'a-mi mpai' to mponotohi-koi napa to ni'uli' nto'u-ni mololita.


Ama waatʋ wei maa fe ɩlɛna, má tɛɛ-mɛɣɛ nɔɣɔ kɛ Kalilee. 	 Aga ane tuwu' nculii' -apa mpai', meri'ulu-a hilou hi tana' Galilea, bona hirua' hi ria-ta-damo mpai'."


Ama nɔnɔɣɔ ŋka ka wɛ təfəkɩɩ tɔ ka wɛ wahala kɛ́, pə́cɔ́ weesuɣu nyəŋka ntɛ́. Yəlaa pəcɔ tike təŋəɣəna pə mpaaʋ. 	 Tapi' kedi' wobo' pai' jopi' ohea to mpotoa' katuwua' to lompe', hangkedi' lia-wadi tauna to mpotara.


Ɩ́ la mpa pa yela ɩsaɣatʋ tɔ pa kʋlapəlɛ. 	 Ane bongko medea-mokoi ngkai jeko' -ni, babehi-mokoi gau' to lompe'.


Tá taapalaa, haɩ, ɩ́ kaləna mpa paa caa pʋlʋ lapʋ tɔ. Ɩ́ la na mpa pa kəla fɛɛlɛ tɔ pa fɛɛlɛ ya, ɩ́ teŋ acamaa, ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́ yəlaa tənaɣa suulu. 	 Ompi', kiperapi' bona niparesai' -ra-rawo to lose mobago. Apui-ra to mere' nono-ra. Pe'inte' -ra to lente pepangala' -ra. Mosabara hi hawe'ea tauna.


Ɩlɛna pá nɩɩ pə yɔɣɔtəɣəna ɩsɔtaa sɩ: Nyaɣalɛ ma luɣu tɛɛ Pəyaɣa, ma luɣu sʋʋ-ŋ sɔsɔm. 	 Alata'ala mololita ngkai langi' mpo'uli' -ki: "Iko toi-mi Ana' -ku to kupe'ahi'. Iko-mi to mpakagoe' nono-ku."


Ḿpʋ́ɣʋ́ wontuɣu ŋkʋ kʋ caala yəlaa təna təpaɩ, piya na sɔsaa na apila na kʋnyɔntʋnaa na yomaa na kasaɣampiya, sɩ paa yʋsɩ paa wei ɩ niŋ ntɔɣɔŋ taa na ɩ tokuɣu taa. 	 Pai' napehubui bona hawe'ea tauna kana mpotarima tanda binata to lomo' -na toe. Tanda toe kana ratu'u hi pale ka'ana-ra ba hi wingke-ra. Jadi', hawe'ea tauna-- to bohe ba to kedi' tuwu' -ra, topo'ua' ba tokabu, to tuwu' batua ba to tuwu' maradika-- napewuku omea-ra mpotarima tanda binata toe.


Antulinya kaa pəsɩ na ɩ́ hiki tampana tʋ ɩnɩ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩɩ naakɩ-ɩ pəyele ɩ taa nyəmɩ-ɩ tɔ pə tɔɔ kɛ́. Ama mɛ mə nyəma-ɩ, mpi tɔ, ɩ wɛ mə kiŋ kɛ tam, na ɩ caɣa mə taa maɣamaɣa. 	 Topetulungi toei, Hi'a-mi Inoha' Alata'ala, to mpotete' -koi hi tudui' to makono. Tauna to uma mepangala' uma bisa mpotarima-i, apa' uma-i rahiloi pai' uma wo'o-i ra'incai. Aga koi', ni'inca-imi, apa' nadohei-mokoi wae lau, pai' mo'oha' -i mpai' hi rala nono-ni.


Paa kpa tʋmaa na pa niŋ, yaa pá nyɔɔ kɔɔ wena a kʋɣɩ yəlaa tɔ, pə kaa la-wɛɣɛ pʋlʋ. Paa tənɩ kʋtɔntʋnaa tɔɔ kɛ́ niŋ na pə́ waa-wɛ. 	 Ria-ra to ngkamu ule, ba paia-na nginu rasu, aga uma moto-ra moapa. Mpojama-ra tauna to peda', bona mo'uri' -ra topeda'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Kɔɔnɛɛ tɔma sɩ: Saŋa taa kʋyɛɛŋ tooso kɔlɔ, ma sələmaɣa ilim hʋʋ sələmʋɣʋ ɩsɩɩ ɩsəntɔ ɩnɩ ɩ taka teitei kɛ́ ma təyaɣa taa. Tənaɣa apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ lɩɩ ma tɔɔ təsɛlɩ, na ɩ́ suu wontu nti tə tee kɔkɔ tɔ. 	 Na'uli' Kornelius: "Tolu mengi to liu, ba hewa jaa toe-mi lau, bula-ku mosampaya hi tomi-ku jaa tolu libe eo, ria ncorobaa hadua tomane mokore hi nyanyoa-ku. Pohea-na meringkila' -damo.


Na pə ta tɩɩ kɛʋ pə tənaɣalɛ, tə tɔŋna Ɩsɔ ɩlɛɣɛ yɔɔlənaʋ kɛ Tacaa Yesu Kilisiti wei ɩ lapa na kaɣana tá na Ɩsɔ tə́ ciiki tɔ ɩ tɔɔ. 	 Pai' uma muntu' toe, goe' nono-ta mpokagoe' posidaia' -ta hante Alata'ala to tarata sabana Pue' -ta Yesus Kristus. Apa' ngkai Yesus Kristus toe, hintuwu' -tamo hante Alata'ala.


Ɩ kiŋ kɛ atɛ awulaa sɔsaa lakaɣa pa asilima kʋlapʋtʋ na pá nɩɩkɩ ɩ leleŋ. Paa tɛ na pá ná kɔkɔ nyakɩ-ɩ na nyɔɔsɩ nsi sɩ kʋləɣɩ tɔ, ɩlɛ paa tʋlɩ nɔɔsɩ kɛ ɩ tɔɔ, na paa kpa pa laŋa na pá wii sɔsɔm. 	 Magau' -magau' hi dunia' mpotuku' gau' to Babel to uma tumotoa, pai' -ra mpobabehi konoa woto-ra hewa to Babel. Jadi', karahilo-na rangahu to ulo' ngkai apu to mpomampuhi ngata Babel toe, motantangi' -ramo mpokageoi' kamokero-na.


Yesu tɔŋna sɛɣɛsʋɣʋ kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ sɩ: Ɩsənaɣa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa tɔŋ mpʋ sɩ Mesii kɛ Tafiiti pəyaɣa ye? 	 Nto'u-na Yesus metudui' hi Tomi Alata'ala, na'uli': "Napa pai' guru agama mpo'uli' Magau' Topetolo' muli-na Magau' Daud?


La kookalɩ na ń kɔɔ ma kiŋ kɛ lɔŋ. 	 Timotius, kuperapi' bona sohi' -ko tumai mpencuai' -a.


Yesu wei ɩnɩ ɩ tɔm ma yɔɣɔtəɣɩ ɩsəntɔ tɔ, Ɩsɔ feesa-ɩ, na tá təna tə nana tá ɩsəpee təkelekele. 	 "Yesus toe-mile to natoa' lolita Daud-e we'i. Apa' Hi'a-mi to napotuwu' nculii' Alata'ala-e. Kai' toi-mi to jadi' sabi' -na.


Ɩ nɔntaaləŋ mʋɣɩ kɔkɔ kɛ́ ɩsɩɩ pa tʋkʋɣʋ nyəɣəlʋɣʋ kʋsɛɛmʋɣʋ kɛ kuluku kɔkɔ sɔsɔɔŋka taa na kʋ hoo na pá sotiti-kʋ tɔ. Na ɩ nɔɣɔ yuŋ kəla ɩsɩɩ lʋm kpeŋuɣu na pə́ faləɣɩ tɔ. 	 Witi' -na meringkila' hewa ngkala to lako' rawulu' pai' to morea' hi rala apu. Libu' -na pagugu' -damo hewa moni ue to bohe.


Kɔtəlaa sɔsaa, na nyʋɣʋ nyə́ma, na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa, na Kotuɣu sɔsɔɔʋ nyə́ma pa kota təmaɣa tanaŋ kʋpaŋkʋ tɛɛ sɩ pa paasəɣəna Yesu tɔm. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa hɔka-ɩ na pá kpaɣa-ɩ na pá polo pá cɛla Pilatɩ. 	 Mepupulo ngkii, hawe'ea topohura agama nte imam pangkeni pai' guru agama pai' totu'a to Yahudi to ntani' -na, mohawa' wo'o-ramo. Rahoo' -imi Yesus, rakeni hilou rabua' hi Gubernur Pilatus.


Təna nyə́ma nyəmá sɩ Yesu, ɩlɛna pá heeli na pə tɛləsɩ təmaɣa pa tɛtʋ təna taa sɩ Yesu kɔma. Ɩlɛna pá kɔna-ɩ kʋtɔntʋnaa mpɛ pa təna. 	 Kara'inca-na pue' ngata ria Yesus hi ngata-ra, ratolele-mi hilou hi ngata-ngata to mohu', alaa-na hawe'ea to peda' rakeni-ki Yesus.


Ye ma tɩ sam kɛ maa pɛɛkaɣa ma taa la kpaŋtʋ se. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tampana kɛ maa heelaɣa tɔ se. Ama ma kpa ma təɣɩ na ma tɩ sam, maa caa sɩ nɔɣɔlʋ ɩ́ nyənɩ-m sɩ ma kɛ́ pʋlʋ na pə́ kəlɩ ɩsəna mpi ɩ́ naakɩ na ɩ́ nɩɩkɩ sɩ ma lakɩ tɔ. 	 Kakoo-kono-na, ane doko' ku'une' woto-ku, uma-a boa', apa' ria mpu'u to natao ku'une' -ki woto-kue. Aga kupengkatarii, uma-pi kututura pangila-ku, bona neo' mpai' ria to mpo'une' -a kampo'epe-ra tutura-ku toi. Ane ria to doko' mpo'une' -a, agina ranaa hi gau' -ku pai' ra'epe lolita-ku.


Ama kʋtɔɣɔʋ ŋku kʋ lɩɩna ɩsɔtaa tɔ, ŋkʋɣʋ yʋlʋ ɩ́ tɔɣaa ɩ kaa sɩ. 	 Aga uma hewa toe ane pongkoni' to mana'u tumai ngkai suruga. Hema-hema to ngkoni' pongkoni' toi, uma-ra mate.


Na pa wɛ təpamm na pá tɔkəɣɩ pa təɣɩ teu. Kiiu fɛɩ ŋku kʋ kʋɣɩ tənɛ ɩnɩ tə taa natəlɩ tɔ. 	 dingki' nono-ta, pai' mpokuasai woto-ta moto. Uma ria atura napa-napa to mpotagi po'ingku to hewa toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pola Kapənahum, Kalilee tɛtʋ taa ɩcatɛ natəlɩ, na ɩ́ sɛɣɛsɩ-wɛɣɛ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule. 	 Oti toe, Yesus hilou hi ngata Kapernaum hi tana' Galilea. Karata-na hi ree, metudui' wo'o-i hi tomi posampayaa hi Eo Sabat.


Tɛʋ fema ɩlɛna tə́ sʋʋ Sitɔŋ. Yuliyusi lakaɣa Pɔɔlɩ təpamm na suulu. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ha-ɩ nɔɣɔ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ na ɩ taapalaa pá ná təma, na ye pʋlʋpʋ caala-ɩ pa waasɩ-ɩ. 	 Kamepulo-na, mehani-makai hi ngata Sidon. Lompe' lia ingku-na Yulius hi Paulus. Napalogai moto-i hilou hi role-na mpencuai' doo-na hi rala ngata, bona rawai' -i ba napa-napa to naparaluu.


Tənaɣa kɔtəlaa polaa na pá taɣanɩ pəlaaʋ tɔɔ pɩɩʋ ŋkʋɣʋ teu, na pá tʋ pa kʋyʋsʋm sɩ nɔɣɔlʋ ɩ́ taa tokina. Ɩlɛna pá sɩɩ yoolaa sɩ pá taŋ. 	 Hilou mpu'u-ramo hi daeo'. Rasaa' watu po'unca-na, bona uma ma'ala raderu', pai' rahubui tantara mpodongo daeo' toe, bona neo' ria to mpokabiboi.


Sakalɩ təmlɛ kʋyɛɛŋ tɛma Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa, ɩlɛna ɩ́ kpe. 	 Hudu-mi pobago-na Zakharia hi Tomi Alata'ala, nculii' -imi hilou hi tomi-na.


Pə kpaɣaʋ kaɣana tɔ, ɩ́ tɔ kʋyɛɛŋ wei pə kaasa-mɛɣɛ atɛ cənɛ tɔ ɩsɩɩ Ɩsɔ caa tɔ, ɩ́ taa tɔ ɩsɩɩ yʋlʋkʋnyɩɩləŋ caakɩ tɔ. 	 Jadi', bula-ni tuwu' -pidi hi rala dunia' toi, neo' -pi nituku' konoa manusia', mpotuku' konoa Alata'ala-mokoi.


Na ɩ wontu paasɩ na tə́ hʋlʋmɩ təlaɩlaɩ ɩsɩɩ kpoŋkpomʋlʋm na tə teeki kɔkɔ. Nɔɣɔlʋ fɛɩ atɛ cənɛ sɩ ɩ ká la na pʋlʋpʋ hʋlʋmɩ mpʋ pə taka. 	 Pohea-na hangaa mengea' meringkila', uma ria haduaa hi rala dunia' tohe'i to ma'ala mo'uja' duu' -na mengea' hewa toe.


Kʋfalaŋ yəlaa asaɣaa mpa paa tɛŋ Ɩsɔ na pa taa tɔ pa pɛɛkəɣɩ sɩ pá la-wɛɣɛ piti təmlɛ. Ama pa kaa na piti təmlɛ natəlɩ se. Ye pə taɣa Yonaasɩ nyəntɛ. Ɩ yɔɣɔta mpʋ, ɩlɛna ɩ́ yele-wɛ na ɩ́ tɛɛ. 	 Uma mowo kadada'a-ni, nisapuaka oa' -pidi Alata'ala! Merapi' -koi tanda mekoncehi. Aga uma hanyalaa tanda mekoncehi to rapopohiloi-kokoi. Sampale-wadi to rapopohiloi-kokoi, tanda hewa to jadi' hi nabi Yunus owi." Oti toe malai-imi mpalahii-ra.


Ɩlɛ ɩsəna tɔɔ kɛ́ pə wɛɛ? Yuta nyə́ma tá tə tɛɛ piitim lɛmpɩ nyə́ma yaa ɩsəna? Aaɩ, pə taɣa mpʋ. Ma tɛma hʋ́lʋ́ɣʋ́ sɩ ɩsaɣatʋ tɔka yəlaa tənaɣa təkem, paa Yuta nyə́ma, paa yəlaa mpa te. 	 Jadi' lolita powoe-na hewa toi: kita' to Yahudi uma meliu kalompe' -ta ngkai tau ntani' -na. Apa' hewa to ku'uli' we'i, hawe'ea manusia' bate masala' apa' topojeko' omea-ta, lompe' to Yahudi lompe' tau ntani' -na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yʋlʋm kʋsa ɩsɛ na ɩ́ tɔ sɩ: Ma loosiɣi yəlaa təcantəlaa na pá wɛ ɩsɩɩ tɩɩŋ na pá tɔŋ. 	 Towero toe menaa-naa pai' na'uli': "Kuhilo tauna, mokao' hewa kaju to mako' hilou tumai."


Pə kəla-ɩ leleŋ sɩ pá tʋ́ ɩ́ na Ɩsɔ yəlaa kɛ kʋnyɔŋ na mpi ɩ ká yɔɔləna ɩsaɣatʋ kɛ wɛɛ naalɛ tike tɔ. 	 Apa' uma-i dota tuwu' goe' rala jeko' to hangkale'liu-wadi, na'agi-pi mporata kaparia hangkaa-ngkania hante ntodea Alata'ala.


Ma tila Tisikɩ ɩlɛɣɛ Ɩfeesu. 	 Tikhikus kuhubui tilou hi Efesus.


Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ pəlɛ ntɛ́ tə tɔm sɩ: Ɩ nyənɩ, ma sɩɩ pəlɛ kʋcopəle kɛ Siyɔŋ. Kʋkpamʋɣʋ ŋku kʋ huɣi tɔ. Ama wei ɩ́ tɛma-ɩ na ɩ taa ɩ kaa kɔɔ ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ maa nyəmá. 	 Katewinci' -ra toe telowa ami' -mi hi rala Buku Tomoroli' owi. Na'uli' Alata'ala hewa toi: Mpu'u-mpu'u ku'uli': Magau' to kutu'u hi Bulu' Sion, kurapai' -ki hameha' watu. Wori' tauna tewinci' hi watu toe, alaa-ra tehopo'. Aga hema-hema to mepangala' hi Hi'a, uma-ra mpai' hala'nawu'."


na má na-ɩ tə́ kpɛntɩ teu kɛ kʋlʋm. Maa yɔɔləɣɩ sɩ ma kʋsəsɩɩtʋ tɔkʋɣʋ tɔɔ kɛ́ pá yaa-m kʋpaŋ. Ama ma tɛma ma taa na Kilisiti tɔɣɔ ma lapa kʋpaŋ. Tənaɣa Ɩsɔ hana pəsʋɣʋ sɩ yəlaa ɩ́ la kʋpama, na ye wei ɩ́ mʋwa tá Sɔsɔ tɔm, pʋntʋ kɛ Ɩsɔ haa pə pəsʋɣʋ. 	 pai' mposidai' -ki. Alata'ala mpo'uli' kamonoa' -ku hi poncilo-na, bela ngkai petuku' -ku hi Atura Musa, tapi' ngkai pepangala' -ku hi Kristus. Aku' jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala, bela ngkai po'ingku-ku, tapi' muntu' ngkai Alata'ala-hana, apa' mepangala' -a.


Tɛʋ fema ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ lɔŋ kɛ tanaŋ tɛɛ na ɩ́ məlɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na samaa təna kɔɔ ɩ kiŋ. Ɩlɛna ɩ́ caɣa na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ-wɛ. 	 Kampeneo-na mepupulo ngkii, hilou wo'o-imi hi Tomi Alata'ala. Tumai-ramo ntodea mpomohui' -i, pai' mohura-imi mpotudui' -ra.


Ama pənɛntɛ ma laŋlɛ hɛɛwa, pə taɣa ɩsɩɩ ma pəsa mə laŋa tɔ pə tɔɔ. Ama mə laŋpəsəlɛ yeluɣu na ɩ́ laɣasɩ yaasi tɔ pə tɔɔ kɛ́. Pə ha Ɩsɔ kɛ́ mpaaʋ kɛ laŋpəsəlɛ ńtɛ́ tə taa kɛ́ na ɩ́ la ɩ nyəntʋ, haləna mpi tɩɩ lapa-mɛ tɔ pə ta kɛ ɩsaɣatʋ tɔtɔ. 	 Jadi', toe pai' ku'uli' uma soho' nono-ku. Goe' lau-ada! Uma-a goe' apa' ria-mi kasusaa' -ni. Goe' -a apa' kasusaa' -ni tetu mpokeni-koi medea ngkai kehi-ni to uma lompe'. Apa' nau' susa' nono-ni mpobasa sura-ku toe, kasusa' nono-ni toe napo'ohea lau Alata'ala mpokeni rasi' hi koi'. Jadi', uma-koi morugi sabana sura-ku toe.


Tá lɔwa mukaɣa kʋlapʋtʋ fɛɛlɛ fɛɩ nyəntʋ. Tɩɩ hʋ́lə́ɣɩ́ təkpaalətʋ. Tɩɩ kɛɛ Ɩsɔ Tɔm, ama tampana kɛ tə hʋ́lə́ɣɩ́ təcɛɩcɛɩ, na tə́ lakɩ ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ ɩsɛntaa kɛ́ sɩ yəlaa ɩ́ tʋ pa laakalɩ kɛ tá tɔɔ na pá ná. 	 Kitadi-mi hawe'ea gau' to me'eai', uma ria to kiwunii', uma-kai mpobagiu doo, uma-kai mpohala'weo Lolita Alata'ala. Mpoparata-kai napa to makono hante kalonto' -lonto' -na, bona hawe'ea tauna mpangaku' kamakono-na kareba to kikeni. Alata'ala mpotiroi-kai!


Ɩlɛna Tacaa tɔmɩ-ɩ sɩ: Kʋlɩ təwaka na ń təŋ hapəlɛ nte pa yaa sɩ Kʋsiɣisile tɔ, na ń sʋʋ Yutaasɩ təyaɣa, na ń pɔɔsɩ Taasɩ ɩcatɛ apalʋ wei pa yaa sɩ Sɔɔlɩ tɔ ɩ tɔɔ. Ɩ wɛ təna na ɩ́ tɔŋna Ɩsɔ sələmʋɣʋ. 	 Na'uli' Pue': "Me'ongko' -moko hilou hi ohea to rahanga' Ohea Monoa', hi tomi-na Yudas. Pekune' hi pue' tomi ba ria to Tarsus to rahanga' Saulus. Saulus toei bula-na mosampaya,


Tənaɣa təmlɛ nyə́ma mpɛ pa kpa ɩ tillaa mpɛ na pá má lɛlʋ kɛ teu, na pá kʋ lɛlʋ, na pá yoo lɛlʋ kɛ pɛɛ. 	 Aga topobago bonea toera mpohoko' batua to napahawa': ria-ra to rapao', ria to rapana' watu, ria wo'o to rapatehi.


Pə taɣa ɩsɩɩ má pɛɛkəɣəna ma maɣamaɣa ma teeli kɛ ma tɩ. Nɔɣɔlʋ tʋɣʋna-m teeli na ɩ́ haakɩ-m tampana. 	 Uma-a mpope'une'. Alata'ala-damo to mpobila' -a, pai' Hi'a to mpobotuhi kamakono-ku ba ka'uma-na.


Nyənɩ, ma lʋlʋɣʋ kʋyɛɛŋ pəlefɛɩ wule kɛ pa pɛla-m, na ma kɛ́ Ɩsɛɣɛlɩ tʋ kɛ́ təsiɣisiɣi. Na ma kpekəle ntɛ́ Pɛnsamɛɛ nyəntɛ, na ma kɛ́ Hepəla tʋ kɛ́ təsiɣisiɣi. Na taɣalɛ Falisanaa kɛ Yuta nyə́ma Ɩsɔsɛɛlɛ təŋʋɣʋ taa. 	 Ratini' -a hi umuru kawalu eo-na ntuku' Atura Musa. To Yahudi mpu'u-a, muli to Israel, ngkai posantina-na Benyamin. Kako'ia-ku mepangala' hi Pue' Yesus, kutuku' Atura Musa ntuku' tudui' to Parisi.


Ɩ́ yele ma heeli-mɛ, pə wɛɛ pɩɩ kɔɔ, halɩ pə tɩɩ tɛma kɔntɛ te. Ɩ́ ká ya mə təna na ɩ́ məlɩ mə tɛɛsɩ taa, na ɩ́ lɔ-m ma tike. Pə na pə mpʋ tɔ, n wiila teu n ká na sɩ pə ta yele-m ma tike. Ama má na ma Caa tə wɛnna. 	 Kiwoi! Rata mpai' tempo-na-- pai' toi-mi tempo-na-- koi' mpai' pagaa' -gaa' hore-hore nculii' hi tomi-ni, pai' Aku' nipalahii hadudua-ku. Aga uma hadudua-ku mpu'u, apa' Tuama-ku mpodohei-a.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa caa kʋsənam mpɩ, na pá tilina Paanapasɩ na Sɔɔlɩ, sɩ pá cɛla təna Yesu sɛɛlaa nyʋɣʋ nyə́ma. 	 pai' doi tohe'e rarumpu. Oti toe, Barnabas pai' Saulus rasarumaka mpokeni doi toe hilou hi pangkeni topetuku' Yesus hi Yerusalem.


Weesuɣu Tɔm kɛ tə ŋmaa-mɛɣɛ takəlaɣa taa cənɛ. Tɔm ntɩ tɩɩ wɛ kancaalaɣa kɛ́, na tə́ nɩɩ-tɩ, na tə́ na-tɩ na ta ɩsəpee, na tə́ nyənɩ-təɣɩ teu, na tá niŋ tokinaa. 	 Ihi' sura toi mpotompo'wiwi Lolita to mpowai' katuwua'. To mpowai' katuwua' toei, ria ami' -imi ngkai lomo' -na. Ki'epe-imi, kihilo-i hante mata-kai moto-mi. Kihilo mpu'u-imi, kiganga-imi-kaina hante pale-kai.


Paa na mpʋ ma hʋʋ sɩ ye ɩ caɣaa ɩsɩɩ ɩ wɛɛ tɔ ɩ ká kəlɩ leleŋ nɩɩʋ. Ma nyəmá sɩ ma hʋwɛɛ anɛ a lɩɩna Feesuɣu Naŋŋtʋ kiŋ. 	 Aga meliu kamorasi' -na ane uma-ipi motomanei. Toe, pomporataa-ku moto-wadi-hawo. Aga nau' wae, ku'uli' karia-na wo'o-kuwo Inoha' Alata'ala hi aku'.


Tá taapalaa, nti tə kaasaa tɔɣɔlɛ sɩ, ɩ́ sələməna-tʋɣʋ Ɩsɔ na Tacaa Tɔm ya lɔŋ na tə́ hiki teeli ɩsɩɩ pə lapʋ mə kiŋ tɔ. 	 Ka'omea-na ompi', kiperapi' bona niposampayai wo'o-ka-kaiwo. Lomo' -lomo' -na, merapi' hi Pue' bona kawoo-woria' tauna mpo'epe pai' mpotarima Lolita Pue', hewa to jadi' hi koi' -e wengi.


Tənaɣa Yesu cɔ Yohaanɩ sɩ: Yele na pə́ lá mpʋ. Pə wɛɛ sɩ tə yoosi pə təna mpi Ɩsɔ yɔɣɔtaa sɩ tə́ la tɔɣɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yohaanɩ tisaa. 	 Natompoi' Yesus: "Niu' -ama-hana. Natao moto tababehi toi, bona tatuku' hawe'ea konoa Alata'ala." Ngkai ree, naniu' mpu'u-imi.


Na pə taɣa alʋ tɔɔ kɛ́ pa ŋma apalʋ. Ama apalʋ tɔɔ kɛ́ pa ŋma alʋ. 	 Pai' wo'o, bela tomane to rapajadi' bona mpotulungi tobine, tobine rapajadi' bona mpotulungi tomane.


Ɩ́ taa puɣusi mə tɩ, taapalaa asaɣaa kiŋ kɛ yaasi ɩsaɣaʋ tɛɛkəna. 	 Neo' -koi ma'ala rabagiu! Ane nituku' -ra to mposapuaka katuwu' -ra nculii' tomate, po'ingku-ni to lompe' mobali' jadi' dada'a wo'o mpai'.


Lɛlaa yela yaasi kʋpaŋ ɩnɛɣɛ tɔkʋɣʋ, na pá tooli na pá sʋʋ kʋmɛləntɔŋkpɛɛsaɣa taa kɛ́ yem. 	 Ria-ra ba hangkuja dua tauna to uma-pi mpotuku' ohea toe. Meleli' -ramo ngkai ohea to makono, pai' -ra ntora mpololita lolita to uma ria kalaua-na.


Pɛlɛ pa tɛma-ɩ sɛɛʋ ɩlɛna pá məlɩ Yosalɛm na laŋhʋlʋmlɛ kʋɣɩ-wɛ. 	 Mowilingkudu-ramo mponyompa-i, pai' goe' lia nono-ra nculii' hilou hi Yerusalem.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa naalɛ pa kpaɣa sətʋ na pá mɛɛlɩ-ɩ kpoŋkpontu toŋ nyəntʋ pʋŋkahʋlʋŋa saalasɩ na pá yɔɣɔləɣɩ tulaalʋnaa. Yuta nyə́ma ɩ́ piŋ yʋlʋ ḿpʋ́ɣʋ́ pa lakɩ. 	 To rodua toera mpo'ala' woto Yesus, raputu' hante kain to bula, pai' ragelai' hante anu mohonga toe, ntuku' ada popatana to Yahudi.


Ahoo fɛɩ sɩ a tasəɣɩ yuɣu tɔtɔ. Pa kaa nyɩɩlɩ sɩ fətəla yaa ilim ɩ́ naa-wɛ. Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa Ɩsɔ ká tʋ-wɛɣɛ kɔkɔsɩ. Na paa tɔɣɔ kawulasɩ kɛ tam tɔɔ. 	 Bengi uma-pi ria, pai' pue' ngata toe uma mparaluu lampu ba pehini eo, apa' Pue' Alata'ala moto-mi to mpohinii-ra. Moparenta-ra hewa magau' duu' kahae-hae-na.


Ɩsɔ yelina na pə saa-m, na ma tɩɩ paasaa kɛ́ na má sɩɩ kite ɩsɩɩ ŋmalʋ kʋpaŋ sɩɩkʋɣʋ tɔ. Ama pənɛntɛ lɛlʋ tənəɣəna pə tɔɔ. Paa wei ɩ́ la laakalɩ na ɩ́ kena ɩsəna ɩ tənəɣɩ tɔ yoo. 	 Ngkai kabula rala-na Alata'ala, na'ongko' -a jadi' suro-na, pai' aku' -mi to lomo' -na mpokeni Kareba Lompe' hi koi'. Ma'ala-mi ta'uli', aku' hewa topobabehi tomi to pante, aku' -mi to lomo' -na mpohu'a parawatu, pai' to ntani' -na mpokaliliu mpowangu hi lolo parawatu to kuhu'a-mi toe. Aga butu dua tauna kana mpelompehi pobago-na mpokamu bago Pue', hewa hadua topobabehi tomi kana mpelompehi beiwa-i mpowangu tomi.


Tampana yaa, paa nyá ɩsɛntaa cənɛ maa ŋmɛsəɣɩ-tɩ. Mpaaʋ ŋku mpɛ pa yaa sɩ kʋtooluɣu tɔ kʋ taa kɛ́ ma wɛɛ na má lakɩ tá caanaa caanaa Ɩsɔ təmlɛ. Pəyele mpi pa ŋmaa kʋsəsɩɩtʋ takəlasɩ taa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa nyəŋsɩ taa tɔ ma tisaa sɩ pə wɛ tampana. 	 Sampale-di to kupangaku' hi Gubernur, aku' mpotuku' Tudui' Pue' Yesus, to rasapuaka bali' -ku toera. Ntuku' tudui' toe-mi mepue' -a hi Alata'ala to rapue' ntu'a-kai owi, pai' bate kuparasaya hawe'ea to te'uki' hi rala Atura Musa pai' sura nabi-nabi.


Ɩ yɔɣɔtaa na ɩ yɔɣɔtaɣa ciɣiti tɛtʋ təna. Ama ɩ tasa-tʋɣʋ heeluɣu sɩ ɩ ká tasa atɛɣɛ ciɣituɣu, haləna ɩ́ kpɛntəna ɩsɔtaa. 	 Nto'u Alata'ala mpololitai to Yahudi hi Bulu' Sinai, libu' -na mpolengo dunia'. Aga tempo toi, ria janci-na to mpo'uli': "Hangkani-pi mpai' kulengo dunia' duu' -na mokero. Pai' uma muntu' dunia' to kulengo, tapi' hante langi' wo'o."


Saa ɩnɩ Ɩsɔ Tɔm ná tɔŋna yɛkʋɣʋ kɛ́ na tə́ puki. 	 Jadi' kahaa-haea kawoo-woria' tauna to mpo'epe Lolita Pue', pai' kawoo-woria' -mi to mepangala' hi Yesus.


Pə tɔɔ kɛ́ yʋlʋ kaa yɔɔləna yəlaa lɛlaa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə tənna pə təna. 	 Jadi', toe pai' kuperapi' ompi': neo' -pi ria to mpoperaha petuku' -ra hi manusia'. Apa' hawe'ea to niparaluu, nawai' -mikokoi Alata'ala nipobagia:


Ma wɛna heeŋ lɛləŋ wei ɩ fɛɩ kaləkʋ kʋnɛ kʋ taa tɔ, na ɩnɩ ɩnɩ, ɩsɩɩ ma polaa na ma kɔna-ɩ. Ɩ ká nyɩ ma nɔɣɔ na ɩ́ kpɛntɩ kaləkʋ kʋlʋmʋɣʋ na tiikulu kʋlʋm. 	 "Ria wo'o-pidi bima-ku to ntani' -na, to uma hi rala gimpu toi. Hira' wo'o mpai' kana kukeni tumai. Rapetonoi mpai' libu' -ku, bona hawe'ea bima-ku jadi' mopahantuda lau, pai' hadua-ku-wadi to mpo'ewu-ra omea.


Tacaa Ɩsɔ heela ma Sɔsɔ sɩ, caɣa ma kɔŋkɔŋ taa, haləna má kɔna nyá kolontunaa kɛ nyá nɔɔhɛɛ tɛɛ. 	 Pue' Ala mpo'uli' -ki Pue' -ku: `Mohura-moko hi mali ngka'ana-ku, duu' -na kupopengkoru hawe'ea bali' -nu hi Iko.'


Yesu tɛma Ɩsɔ sələmʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ məlɩ ɩ ɩfalaa cɔlɔ na ɩ́ maɣana ɩsənyəŋlɛ kpa pɛlɛ na halɩ pá caŋ pa too. 	 Oti mosampaya, mokore-imi hilou nculii' hi ana'guru-na. Narata-ra bula-ra leta', nakeni kasusa' nono-ra.


Paa na mpʋ tɔ, tiili tiili wɛɣɛ ma takəlaɣa taa, ma tɔm wɛ toŋ kɛ pəcɔ. Ɩlɛ sɩ má tɔɔsɩ-mɛɣɛ kʋtɔɔsʋ kɛ nti ɩ́ tɛma nyəm tɔɣɔ. Na ma ŋmaaʋ mpʋ tɔ, pə taɣa pʋlʋ, maɣa Ɩsɔ hʋla suulu na má hiki pəsʋɣʋ, 	 Aga nau' wae, hi rala sura-ku toi-e, uma-a me'ea' mpoparesai' -koi, mpotompo'wiwi ba hangkuja mela tudui'. Patuju-ku toe, mpopokiwoii-koi ompi', apa' lawi' toe-mi bago to nawai' -ka Alata'ala ngkai kabula rala-na.


Tənaɣa wulaʋ tɔma-ɩ sɩ: Pə wɛ teu, n kɛ́ təmlɛ tʋ kʋpaŋ kɛ́. Timpi ɩsɩɩ n lapa teu kɛ pəcɔ nyəm taa ɩsəntɔ tɔ, n ká tɔɣɔ acalɛɛ naanʋwa tɔɔ kɛ́ kawulaɣa. 	 "Na'uli' magau' toei: `Lompe' -mi, iko pahawaa' to lompe'. Wae-pi, apa' monoa' -ko hi to hangkedi', ku'ongko' -moko jadi' topohawa' to mpohawai' hampulu' ngata.'


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, yəlaa mpa pa wɛ ɩsəntɔ tɔ pa kaa sɩ pa təna na pə́cɔ́ pə tənaɣa mpʋ pə la. 	 Mpu'u ku'uli' -kokoi: hawe'ea toe we'i bate madupa' kako'ia-na mate omea tauna to tuwu' tempo toi.


Pa ŋmaawa ɩ nɔɔhɛɛ na ɩ capa pə tɔɔ kɛ́ sɩ: Awulaa Wulaʋ, sɔsaa Sɔsɔ. 	 Hi pohea-na pai' hi pa'a-na te'uki' hanga' tohe'i: MAGAU' NGKAI HAWE'EA MAGAU', PUE' NGKAI HAWE'EA PUE'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ tá cɛkəna ɩsɔ wei ma sɛɛ-mɛɣɛ mpʋ tɔ yaa? Na ɩsənaɣalɛ ɩ́ ká cɛkəna ɩsɔnaa lɛlaa mpa paa sɛɛ-mɛ tɔ? 	 Oti toe, Yesus mpo'uli' -raka: "Ane uma ni'incai batua lolita rapa' toe we'i, beiwa kani'inca-na batua lolita rapa' to ntani' -na?


Yesu nawa sɩ tɔm tənɛ tə ta maɣa ɩ ɩfalaa, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ɩsɩɩ tɔm tənɛ tə kəla-mɛɣɛlɛ yaa? 	 Ntaa' na'inca moto-di Yesus kangkunuti-ra topetuku' -nae. Toe pai' na'uli' -raka: "Ha nipokedi' nono mpo'epe tudui' -ku we'i?


Helɔtɩ ná Yesu ɩlɛna ɩ laŋlɛ hʋlʋmɩ sɔsɔm. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ ka nɩɩ ɩ tɔm, ɩlɛna ɩ́ nyɩɩlɩ hatoo lɔŋ sɩ ɩ́ na-ɩ. Na ɩ tɛɛlaɣaa sɩ ɩ ká lapɩ-ɩ piti təmlɛ natəlɩ na ɩ́ ná. 	 Goe' lia-imi Herodes mpohilo Yesus, apa' mahae-imi mpo'epe tauna mpotompo'wiwi-i, pai' doko' nahilo-i. Nasarumaka, Yesus mpobabehi tanda mekoncehi bona nahilo.


Ɩ́ tɔɔsɩ tɔm nti maa heela-mɛ sɩ ɩfalʋ nɔɣɔlʋ ɩ fɛɩ wei ɩ kəla ɩ caa tɔ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩsəna pa tʋ maɣa kʋnyɔŋ tɔ, mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ paa tʋ-mɛ. Ye paa mʋ ma kʋsəsɩɩtʋ, paa mʋ mə nyəntʋ tɔtɔ. 	 Kiwoi napa to ku'uli' -kokoi we'i: Hadua batua uma meliu tuwu' -na ngkai maradika-na. Ane ntoa' Aku' rabalinai', koi' wo'o mpai' rabalinai'. Ane ria to mpotuku' lolita-ku, bate ratuku' wo'o mpai' lolita-ni.


Mɛ mpa ɩ́ caa kʋsəsɩɩtʋ ɩ́ tɔkɩ-mɛ tɔ, ma pɔɔsəɣɩ-mɛ sɩ ɩ́ nɩɩwa nti pa ŋmaawa kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə takəlasɩ taa tɔ, yaa ɩ́ tá nɩɩ? 	 Ee koi' to doko' mengkoru hi Atura Musa, pe'epei-kae' lolita-ku! Ku'uli' -kokoi napa to te'uki' hi rala Buku Atura Musa.


Ama yoou wontu nti tá yoona tɔ tə ta kɛ nti antulinya ɩnɛ ɩ yəlaa yoona tɔ. Ɩsɔ yoou wontu nti tə pəsəɣɩ na tə́ wakəlɩ təcɔɔsəlɛ toŋ nyəntɛ tɔɣɔ tə yoona. Tə wakələɣɩ pɔpɔtʋ ləmaɣasɛɛ. 	 Kai' -kaiwo, manusia' -wadi-kai. Tapi' ane mpo'ewa-kai tauna to mposapuaka-kai, ki'ewa-ra hante karohoa to ngkai Alata'ala. Po'ingku-kai uma hewa tauna to uma mpo'incai Alata'ala, uma wo'o kipake' kapantea manusia' -wadi. Kipake' karohoa to ngkai Alata'ala. Kai' ma'ala rarapai' -ki tantara to mporongka bente bali'. Batua-na, hante karohoa to ngkai Alata'ala


Mpʋɣʋlɛ pə cɛpa Piyɛɛ ɩsɛntɔɔ na ɩ́ tɔ sɩ: Pənɛntɛ ma tɛma ma taa sɩ Tacaa tilina ɩ ɩsɔtaa tillu na ɩ́ ya-m Helɔtɩ niŋ taa, na tə təna nti Yuta nyə́ma tɛɛlaɣaa sɩ paa la-m tɔ tə taa. 	 Lako' toe-di monoto-mi hi Petrus, pai' na'uli': "Makono mpu'u-mi-tano! Pue' mpohubui mala'eka-na tumai mpobahaka-a ngkai pale Herodes pai' ngkai hawe'ea to doko' rababehi to Yahudi hi aku' -e."


Tacaa Ɩsɔ na tá sɔsɔ Yesu Kilisiti pá hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ na pá ha-mɛɣɛ alaafəya. 	 Wori' tabe: mekakae-a hi Alata'ala Tuama-ta pai' Pue' Yesus Kristus, bona nagane' -koi ngkai kabula rala-na pai' nawai' -koi kalompea' tuwu'.


Ɩsənaɣa Kilisiti na Ɩlɔɣɔʋ paa nɩɩna təma? Wei ɩ tɛŋ ɩ taa na Ɩsɔ na wei ɩɩ tɛŋ ɩ taa na Ɩsɔ tɔ pa kaa we? 	 Ha hintuwu' -ra Kristus pai' Magau' Anudaa' -e? Napa posidaia' -ra tauna to mepangala' pai' tauna to uma mepangala' -e?


Mpʋ tɔtɔɣɔ na tá, paa tə wɛʋ paɣalɛ tɔ, tá təna na Kilisiti tá kpɛntʋɣʋ tɔɔ tə pəsa ɩsɩɩ yʋlʋ tɔnʋɣʋ pilimile kɛ́, na tə tamsəna təma təkeŋkeŋ ɩsɩɩ yʋlʋtɔnʋɣʋ wɛʋ tɔ. 	 Wae wo'o kita' to mepangala' hi Kristus: wori' -ta, aga hawoto lau-ta-wadi hi posidai' -ta hante Kristus, pai' momedai' -tamo butu dua-ta hi himpau kita'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ lɛntɩ sɩ: Ntɔŋ ɩ́ nyəmá teu sɩ yʋlʋm kaa pəsɩ na ɩ́ hɔ ɩ lɛlʋ, tɔfɔ pa naalɛ paa hoti pʋ́ʋ́ɣʋ́ taa kɛ́. 	 Pai' na'uli' wo'o Yesus lolita rapa' tohe'i: "Ane towero mpotete' hingka towero-na, bate moluli' -ra mpai' hi rala kinali.


Yesu lɩɩ təna, ɩlɛna ɩ́ polo Yuta tɛtʋ taa na Yaatanɩ pɔɣɔ waalɩ. Ɩlɛna samaa tasa kotuɣu kɛ ɩ kiŋ kɛ sɔsɔm, na ɩ́ niki-wɛɣɛ sɛɣɛsʋɣʋ ɩsɩɩ ɩ tɩɩ lakɩ tɔ. 	 Malai-imi Yesus ngkai ree hilou hi tana' Yudea pai' hi dipo ue Yordan. Wori' wo'o-mi tauna tumai mpotipuhi-i, pai' hewa to lalaua natudui' wo'o-ramo.


Tɔm paɣalɛ kɛ ɩlɔɣɔʋ pɛta-kɛɣɛ kɔkɔ taa na lʋm taa sɩ ká sɩ. Mpʋ tɔ, haɩ, ye n ka pəsɩ nyənɩ ta pətɔɔtəlɛ na ń waasɩ-tʋ. 	 Wori' ngkani-mi anudaa' mpodungka-i hi rala apu ba hi rala ue doko' napatehi. Ane ma'ala Guru, poka'ahi' pai' tulungi-ka-kaiwo!"


Lɔŋ ɩ́ ka wɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ tɔŋʋɣʋ ahoo kɛ səkpɛtʋɣʋ taa tɔ. Ama kaɣana mə na Tacaa ɩ́ kpɛntaa, ɩlɛ pə wɛ ɩsɩɩ ilim lɩɩ mə tɔɔ kɛ́. Pə tɔɔ ɩlɛ mə lakasɩ ɩ́ te ɩsɩɩ kʋpama mpa pa wɛ ilim taa tɔ pa nyəŋsɩ. 	 Apa' owi, mobengi-pidi nono-ni, aga wae lau mobaja-mokoi ngkai posidaia' -ni hante Pue'. Jadi', mo'ingku-mokoi hewa tauna to mobaja-mi nono-ra.


Pa niŋ wɛ lɔŋ kɛ yəlaa təkʋlɛ. 	 "Ngasa' oa' -ra doko' mpopatehi doo.


Ama pɩɩsɩ iyaɣa (1000) ŋkɛ kaa tɛma na pə́cɔ́ sətaa lɛlaa fe. Sətaa taa fem kancaalaɣa nyəm ntɛ́. 	 Toe-mi pemataa to lomo' -na hi tauna to mate. Aga tauna tomate ntani' -na, uma-ra ulu rapotuwu' nculii' rala-na to hancobu mpae toe.


Waatʋ wei ɩ́ sələməɣɩ Ɩsɔ tɔ, ɩ́ taa la ɩsɩɩ cɛsəlaa mpa pa sɔɔla ɩsɔ səŋʋɣʋ kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa na hapɛɛ nɔɔsɩ na pá sələməɣɩ sɩ yəlaa təna ɩ́ na-wɛ tɔ. Ma heeliɣi-mɛɣɛ tampana sɩ pa kasəyaɣa kɛ pa hikiɣi ḿpʋ́ɣʋ́ kpakpaa. 	 "Ane mosampaya, neo' -ta hewa tauna to lompe' hi mali-na-wadi. Konoa-ra, mosampaya ngkokore hi rala tomi posampayaa ba hi porompengaa ohea bona rahilo doo. Jadi', apa' mpolia' rarata-mi-rana pe'une' doo, mpu'u ku'uli' -kokoi: uma-rapa mpai' mporata napa-napa ngkai Alata'ala.


Ma taapalaa, nɔɣɔlʋ ɩ́ taa pooli ɩ tɔɣɔntəlɛ, pə́ taa kɔɔ na Ɩsɔ hʋʋna-mɛ. Tɔm hʋʋlʋ wʋsaa ɩnɩ ɩ caana ntɛɣɛ sʋʋʋ. 	 Ompi', neo' -ta ngkunuti pai' momesaa-salai', bona neo' -ta rabelahi huku'. Apa' Pue', etu-imi mai hi wobo'! Hi'a-damo mpai' to mpobotuhi omea.


Mpaaʋ ŋku tə təŋəɣɩ haləna saŋa tɔ, paa pə la ɩsəna tə́ təŋəɣɩ-kʋɣʋ mpʋ. 	 Sampale-di, napa-hawo to ta'inca-mi, toe to kana tatuku'.


Ama ye ma lapa mpʋ nti paa kɛɛsa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ tɩɩ la tɔ, ɩsənaɣa pɩɩ la na təlɛ tə́ lá ɩlɛ? 	 Aga ane ta'ewa-ra to mpohoko' -a toi-e, uma mpai' madupa' lolita to te'uki' hi rala Buku Tomoroli' owi to mpo'uli' hawe'ea toe lau kana majadi' hi Aku'."


Mpʋ pɩɩ yelina na pá tʋlɩ-mɛɣɛ Tacaa na tá Yatʋ Yesu Kilisiti Kawulaɣa tam nyəŋka nɔɣɔ təyelele. 	 pai' hi eo mpeno-na Alata'ala mpobea-kokoi wobo' suruga, nadoa-koi mesua' hi rala Kamagaua' -na Pue' -ta Yesus Kristus, Magau' Tompohore-ta ngkai huku' jeko' -ta. Kamagaua' -na toe uma ria kahudua-na.


Nti ma sələməɣɩ Ɩsɔ kɛ́ mə tɔɔ tɔɣɔlɛ sɩ mə sɔɔlʋɣʋ ɩ́ sɔɔsəɣɩ tam, na nyəm kʋpampam sɔsɔɔm na pə təna pə cɛkənaʋ ɩ́ wɛɛ mə sɔɔlʋɣʋ taa. 	 Jadi', toi-mi pomperapia' -ku hi Alata'ala, bona ahi' -ni katedoo-donihia karoho-na, pai' tedonihii wo'o kamonoto nono-ni pai' pe'inca-ni mpo'inca napa to natao nibabehi.


Mpʋ ɩnɩ pə lapa Yuta nyə́ma kɛ ɩsəsɛɛmlɛ na pə́ wɩɩ-wɛ. Ɩlɛna pá cɔɔ ɩcatɛ taa na pá hiki mpa pa kpisa pa tɩ na pá cɔɔkɩ yem tɔ, na pá tilisi yoou kɛ samaa hɛkʋ na ɩcatɛ cʋkɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pola Yasɔŋ təyaɣa taa na pá pɛɛkəɣɩ Pɔɔlɩ na Silaasɩ sɩ pa lɩɩkəna-wɛɣɛ samaa taa. 	 Aga to Yahudi to uma mepangala', mohingi' -ramo mpokahingii' -ra hira' Paulus pai' Silas. Toe pai' me'ukei' -ra mpo'ukei' tauna to dada'a to mengkalose-lose hi rala ngata. Wori' -mi to morumpu, mako' -ramo hilou mpobabehi pewongoia hi rala ngata. Pomako' -ra toe, rata hi tomi Yason, apa' hi ria po'ohaa' -ra Paulus pai' Silas. Mesua' -ramo hi rala tomi toe ke doko' mpohoko' pai' mpokeni-ra hilou hi ntodea.


Mpʋ tɔ, tɩɩ tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ sɩ Ɩsɔ pɛɛlɛɛ tɔɔ kɛ́ tə wɛɛ pə taɣa kʋsəsɩɩtʋ tɔɔ? Aaɩ pə taɣa mpʋ se, paa pəcɔ. 	 Jadi', Alata'ala mpo'uli' kamonoa' -ta hi poncilo-na muntu' ngkai kabula rala-na-wadi, bela ngkai petuku' -ta hi Atura-na. Aga neo' ta'uli' hewa toi: "Ane wae-di, ma'ala moto-ta mpobabehi jeko'." Neo' -koiwo ompi'!


Pə wɛ mpʋ tɔ, ye n naa təcɛɩcɛɩ, na pə fɛɩ-ŋ təyuɣulee, n naa teu kɛ́, ɩsɩɩ fətəla kɔkɔ naakʋɣʋ yʋlʋ tɔ səkpɛtʋɣʋ fɛɩ. 	 Ane Pue' mpobajahi nono-ta duu' -na uma-pi ria kabengia-na, mobaja mpu'u katuwu' -ta omea, hewa tomi to nabajahi palita."


Paa hatələna-ɩ sɩ pə taa kɔɔ na pá ná ɩ wahala. Na paa tɔ sɩ: Waɩyo, waɩyo. Pʋwɛ, Papiloni ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ na toŋ nyəntɛ tənɛ, kaləfu kʋlʋm taa kɛlɛ pə tɛma-ŋ nyá saləka tʋɣʋ na? 	 Menaa ngkawao-ra-wadi apa' me'eka' -ra nalelei pesesa' to mporumpa' ngata toe. Ra'uli': Mpe'ahii'! Mpe'ahii' ngata to bohe toe mai, ngata Babel to moroho! Rala-na hajaa-wadi rata-mi huku' -na."


Pəyaɣa kʋyɛɛŋ lapa pəlefɛi naanʋwa ɩlɛna pá kɔɔ-kɛɣɛ pɛlʋɣʋ, na pá tɔŋ sɩ pa haa-kɛɣɛ ka caa hətɛ sɩ Sakalɩ. 	 Ntuku' ada-ra to Yahudi, kahono' -na walu eo umuru-na ana' toei, tumai-ramo tongki pai' ompi' -ra mpotini' -i ntuku' ada-ra to Yahudi. Patuju-ra doko' mpohanga' -i Zakharia, mpongkona' -ki tuama-na moto, ntuku' ada-ra.


Ɩsɔ ɩ́ hʋlɩ-mɛɣɛ suulu, na ɩ́ ha-mɛɣɛ alaafəya, na ɩ́ tʋ-mɛɣɛ təma sɔɔlʋɣʋ na pə́ tɔɔ sɔsɔm. 	 Wori' tabe: mekakae-a hi Alata'ala bona nawai' -koi kawoo-woria' rasi', kalompea' tuwu' pai' ahi' -na.


Ye yʋlʋ wɛna kɛlɛ, ɩlɛna ɩ́ ná pə caala ɩ yʋlʋtɔɣɔntəlɛ na ɩ́ ta toosi ɩ tɔm sɩ pʋlʋ, wɛɛntʋ ɩnɩ ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ tɔ sɩ ɩ sɔɔla Ɩsɔ kɛlɛ? 	 Rapa' -na ria hadua tauna to nakariai rewa dunia' toi, pai' mpohilo-i ompi' -na nakakurai' ba napa-napa, pai' nanaa mara-wadi, uma natulungi, tantu tauna toe uma-i ma'ahi' hewa Alata'ala.


Ɩsɔ ɩ́ hʋ́lɩ́ pɛɛlɛɛ kɛ pa təna mpa pa sɔɔla Tacaa Yesu Kilisiti kɛ tam tɔ. 	 Pue' mpogane' hawe'ea tauna to mpoka'ahi' Pue' -ta Yesus Kristus hante ahi' to uma ria ka'oraa-na.


Ye təma kʋlapɛɛ tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ka nyəna-ɩ yʋlʋpaŋ ɩlɛ ɩ taa laŋ mpi ɩ ká sana ɩ tɩ tɔ. Ama ɩ kaa tɩɩ pəsɩ na ɩ́ sa ɩ təɣɩ Ɩsɔ ɩsɛntaa mɛɛ. 	 Ane rapa' -na Abraham jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala sabana po'ingku-na to lompe', ma'ala napomolangko nono-na. Aga uma-hawo ria huraa-na Abraham mpomolangko nono-na hi nyanyoa Alata'ala.


Pɛlɛ pa nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pá se na pá məŋna Lisitəla na Tɛləpɩ na pə cɔlɔ acalɛɛ kɛ Likaonii tɛtʋ taa. 	 Ntaa' ra'inca-di Paulus pai' Barnabas patuju-rae. Toe pai' metibo' -ramo hilou hi tana' Likaonia, pai' -ra mo'oha' hi ree, mohu' hi ngata Listra pai' Derbe.


Paa kɔmaɣa sɩ pa nɩɩkɩ ɩ sɛɣɛsʋɣʋ, na ɩ́ waasɩ-wɛɣɛ pa kʋtɔməŋ tɔtɔ. Na ɩ waasa mpa pɛlɛ alɔɣaa tʋkaɣa wahala tɔ tɔtɔ. 	 Patuju-ra tumai, doko' mpo'epe lolita Yesus pai' mpopepaka'uri'. To napesuai' seta tumai wo'o pai' napaka'uri' -ra.


Təmlɛ kpɛləməlʋ ta kəlɩ ɩ hʋllʋ. Pə́cɔ́ ɩfalʋ nɔɣɔlʋ ɩ fɛɩ wei ɩ kəla ɩ caa tɔ. 	 "Ana' sikola uma meliu karabila' -na ngkai guru-na. Hadua batua uma meliu ngkai maradika-na.


Yesu ka wɛ ɩcatɛ natəlɩ tə taa, na yʋlʋ wei tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ waasa ɩ təna tɔ ɩ ka wɛ təna. Ɩ na Yesu ɩlɛna ɩ́ polo na ɩ́ həntɩ-ɩ atɛ na ɩ́ wiina-ɩ təkpɛɛ sɩ: Tacaa, ye n ka tisaɣa n taa waasɩ-m? 	 Hangkani, bula-na Yesus hi rala ngata, rata hadua tauna to mohaki' poko' hobo' woto-na. Kampohilo-na Yesus, powingkotu' -nami, lio-na dungku hi tana'. Merapi' -i hi Yesus, na'uli': "Pue', ane ma'ala, paka'uri' -a-kuwo!"


Yutaasɩ kpaɣa yoolaa na Ɩsɔ təsɛɛlɛ taŋlaa kɛ caŋa, mpa kɔtəlaa sɔsaa na Falisanaa pa tilaa tɔ, na pá polo təna na pá tɔka yoou wontu na fətəlanaa na kahulasɩ. 	 Jadi', imam pangkeni pai' to Parisi mpohubui hampodooa tantara to Roma pai' topojaga Tomi Alata'ala mpo'ema' Yudas hilou hi pampa toe. Mpokeni-ra rewa mpanga'e, lampu pai' hulu'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tə sʋʋ Atilamiti kpɩɩlʋɣʋ nakʋlɩ. Kʋlɛ kʋ pukina Asii tɛtʋ taa kpɩɩləŋ teesaŋnaa kiŋ. Tá na Masetoni tʋ nɔɣɔlʋ, pa yaa-ɩ sɩ Alisitaakɩ. Ɩ lɩɩna Tɛsalonikɩ, tá na-ɩ tə sʋʋna kpɩɩlʋɣʋ kɛ mpʋ. 	 Yulius mpopehawi' -kai hi kapal bohe ngkai ngata Adramitium, to sadia-mi me'ongko' mpotoa' ngata-ngata hi wiwi' tahi' to hi propinsi Asia. Me'ongko' mpu'u-makai. Doo-kai hi pomakoa' toe, Aristarkhus, to ngkai ngata Tesalonika hi tana' Makedonia.


Tə wɛna kʋyɔɣɔtʋtʋ kɛ sɔsɔm kɛ tɔm tənɛ tə tɔɔ, na pə wɛ katɛ sɩ tə kilisi-mɛɣɛ pə təna təcɛɩcɛɩ kɛ́ ɩɩ cɛkəɣəna lɔŋ tɔ pə tɔɔ. 	 Ompi' -ompi', kakoo-kono-na, wori' -pidile ke to kulolita-kokoie mpotompo'wiwi Yesus pai' Melkisedek toe, aga mokoro mponotohi-kokoi apa' hewa to mengkawongo-koi, uma nita'a tilinga-ni mpo'epe tudui'.


Kʋpam Ɩsɔ Tɔm taa pa yɔɣɔta mpʋ sɩ: Yʋlʋ wei ɩ́ tɛma ɩ taa na Ɩsɔ, ɩ kaa kɔɔ ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ maa nyəmá. 	 Hi rala Buku Tomoroli' ria te'uki' hewa toi: "Hawe'ea tauna to mepangala' hi Hi'a, uma-ra mpai' hala'nawu'."


Kawaaɣa wɛ Yutaɩtʋ taa kɛ? Pɛlʋɣʋ ná wɛna kasəyaɣa na? 	 To Yahudi pai' to bela to Yahudi hibalia-wadi, masala' omea-ramo hi poncilo Alata'ala. Aga neo' ta'uli' hewa toi, uma melabi kamarasi' -ra to Yahudi ngkai tau ntani' -na, pai' uma ria kalaua-na ada petini' -ra.


Yesu na ɩ ɩfalaa na lampuu mʋlaa na asaɣaa paɣalɛ pa kpɛnta Matiyee tɛ na pá tɔkɩ. 	 Oti toe, Yesus pai' ana'guru-na ngkoni' hi tomi Matius, pai' wori' wo'o-ra topesingara' paja' pai' tau ntani' -na to ra'uli' ntodea dada'a kehi-ra tumai ngkoni' dohe-ra.


Paa na mpʋ tɔ, samaa nɩɩwa na pá hu ɩ waalɩ, na ɩ laŋlɛ hʋlʋməna pa kɔntɛ. Na ɩ́ heela-wɛɣɛ Ɩsɔ Kawulaɣa tɔm, na ɩ́ waasɩ pa təna mpa pa fɛɩna alaafəya tɔ. 	 Ntaa' ra'inca-di ntodea kahilou-rae. Toe pai' metuku' -ramo mpotuku' Yesus. Karata-ra hi Yesus, natarima moto-ra pai' natudui' -ra tudui' to mpotompo'wiwi Kamagaua' -na Alata'ala. Pai' hema-hema to mohaki' napaka'uri'.


Ɩlɛna Yesu ɩfalaa cɔ-ɩ sɩ: A a, n naa yəlaa paɣalɛ nyəkəɣɩ-ŋ ɩsəntɔ na ń taɣanəɣɩ pɔɔsʋɣʋ sɩ awe tokina-ŋ? 	 Ra'uli' ana'guru-na: "Guru, nuhilo moto-kowole kawori' tauna to mpo'upi' -koe. Beiwa-kona pai' nupekune' hema to mpoganga-ko?"


Suulu kɛ Ɩsɔ hʋlaa na ɩ́ tʋna-m na ɩ́ paasɩ na ɩ́ ha-m toma sɩ má la Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɛ ɩ təmlɛ. 	 Jadi' aku' -mi to mpokeni Kareba Lompe' to mpo'uli' beiwa ohea-na Alata'ala mpopohintuwu' to Yahudi pai' to bela-ra to Yahudi. Pobago-ku mpokeni Kareba Lompe' toe kuponcawa rasi' bohe, apa' ngkai kabula rala-na Alata'ala, na'ongko' -a jadi' topobago-na, pai' narohoi-a hante karohoa to ngkai Hi'a moto bona kukule' mpokamu bago toe.


Tənaɣa pa sʋʋ ntaɣama tɔʋ kɛ ɩ ɩsɛntaa, na pá makɩ-ɩ ŋkuma, na lɛlaa náá mapɩ-ɩ kataasɩ. 	 Ngkai ree, ra'uelikui lio-na pai' -i raweba'. Ria wo'o to mpohopo' -i, pai' ra'uli' -ki:


Ɩsɩɩ yʋlʋ tɛŋʋɣʋ ɩ taa na Yesu Kilisiti tɔ, mpʋ pə yekina na ɩ́ pəsɩ kʋpaŋ. Wei ɩ́ tɩɩ laalaa na ɩ́ tɛmɩ-ɩ na ɩ taa te, ɩ lakɩ na ɩ́lɛ́ ɩ́ pəsɩ kʋpaŋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́. Ɩsɔ naa faɣasəɣɩ yəlaa. 	 Alata'ala mpomonoa' -ta hi poncilo-na ane mepangala' -ta hi Yesus Kristus. Toe nababehi hi hawe'ea tauna to mepangala', uma napelence kato'apa-ra.


Ɩ lapa nti tə sələma-ɩ tɔ na pə tɩɩ kəla mpʋ te. Ɩ sɛɛsa ɩsəlɛ kɛ sɔsɔm, haləna ɩ maɣamaɣa ɩ́ tʋ mə tɛ pote pəlɛ. 	 Kipekune' -i: "Dota-ko kihubui hilou hi Korintus mpotulungi-ra mpo'urusi pomporumpu-ra doi toe-e?" Natompoi': "Dota moto-a!" Meliu ngkai toe, ngkai konoa-na moto wo'o-hawo, ria ami' -mi hi nono-na doko' mpencuai' -koi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ wʋsasɩ kpa-ɩ waatʋ ɩnɩ ɩ taa na ɩ́ sɩ. Ɩlɛna pá sɔ-ɩ lʋm na pá hɩɩsɩ-ɩ ɩsɔtaa naŋ taa. 	 Nto'u Petrus hi Lida, peda' danca Dorkas toei, kaliliu mate. Ka'oti-na raniu', ratu'u-i hi kamar to hi lolo-na.


Pə tasaa ɩlɛ heelimuɣu nakʋlɩ kʋ lɩɩna tɛtʋ nti lʋm cɔɔna mpʋ tɔ tə pɔɔŋ taa kɛlɛ na pə kɔŋ, pa yaa-wɩ sɩ Ɩlakətɔŋ. 	 Ntaa' we'i, ko'ia mahae ngkai ree, rata-mi ngolu' bohe ngkai role-na, ngolu' to rahanga' Bara' Tahi'.


Ma nyəmá sɩ ɩ kʋtʋtʋtʋ yekina na tə lataa hikiɣi weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ. Ye mpʋ tə təna nti ma yɔɣɔtəɣɩ tɔ tə wɛ teitei kɛ́ ɩsɩɩ nti Tacaa heela-m sɩ má yɔɣɔtɩ tɔ. 	 Pai' ku'inca: hawa' -na toe mpowai' katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na. Jadi', napa to ku'uli' toi-e, bate lolita to na'uli' ami' -maka Tuama-ku."


Kʋkʋsʋm fɛɩ potopotonaa acima tɛɛwa, ɩlɛna tə́ sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ kɛ Filipʋ, pə kɔma na pə́ la wɛɛ kakpasɩ, ɩlɛna tə́ maɣana-wɛɣɛ Tʋlʋwasɩ. Ɩlɛna tə́ caɣa tənaɣa kʋyɛɛŋ naatosompɔɣɔlaɣa. 	 Timpaliu-mi eo bohe to Yahudi to rahanga' Posusaa' Roti to Uma Raragii, mehawi' kapal-kai mpalahii ngata Filipi. Pai' lima mengi ngkai toe, hirua' nculii' -makai hante doo-kai hi Troas, pai' mo'oha' -kai hi ree hamingku kahae-na.


Ama Yesu ná nyəmá pa taa laɣatʋ, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ nyəkɩ-m katɔka kɛ kʋnyəpʋ? Ɩ́ kɔna-m liɣitee nyəɣəlʋɣʋ na má na. 	 Na'inca Yesus patuju nono-ra to tewunii'. Toe pai' na'uli' -raka: "Napa pai' nipali' kahala'kedoa' pololita-kue? Keni pe' tumai doi to biasa nibayari-ki paja', doko' kuhilo."


Lɛlaa ná nəɣəsəna wena a hota sɔwa taa tɔ. Mpi tɔ pa tɛŋ Ɩsɔ Tɔm nɩɩʋ, 	 "Ria wo'o tauna to rarapai' -ki hawua' to monawu' hi olo' rui. Ra'epe moto Lolita Alata'ala,


Ye Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ɩlɛ, yəlaa naalɛ yaa tooso ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ na pə́ kaasa mpa, pɛlɛ pa maɣasəɣɩ teu kɛ nti yɔɣɔtəlaa yɔɣɔtəɣɩ tɔ na pá ná. 	 Ane nabi to mpohowa' lolita Alata'ala, agina rodua ba tolu-ra to mololita, pai' to ntani' -na mpetonoi to ra'uli' toe, ba ngkai Alata'ala mpu'u-di ba bela-di.


Paa yəlaa taa huuna-mɛ, yaa pa tɔɣɔna-mɛ, yaa pa tʋʋ-mɛ, yaa pa kʋ mə nyɔɔŋ kɛ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma tɔɔ, ɩ́ nɩɩ leleŋ kɛ́. 	 "Morasi' -koi ane rapokahuku' -koi, rapopalai-koi, raruge' pai' rapomohoa hanga' -ni sabana petuku' -ni hi Aku' Ana' Manusia'.


Yesu ná cɛkəna pa taa hʋwɛɛ, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ye kawulaɣa ɩ́ wɛɛ na ka taa yəlaa fɛɩ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, nɔɔnɔɔ ka yawaɣa. Na ɩcatɛ ɩ́ wɛɛ na tə taa yəlaa yaa ye təyaɣa wɛnna na ka taa nyə́ma fɛɩ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, nɔɔnɔɔ ka yawa. 	 Ntaa' na'inca-di Yesus napa to hi rala nono-rae. Toe pai' na'uli' -raka: "Ane rapa' -na ria hadua magau', pai' ntodea hi rala kamagaua' -na ntora mome'ewa, bate mogero mpai' kamagaua' -na toe-e. Ane tau hangata ba tau hantina ntora motuda', uma mpai' hintuwu' ngata ba posantinaa toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pááná kpa-wɛɣɛ sɔsɔm, na pá maɣasəɣɩ ɩsəna pá la Yesu tɔ. 	 Ngkai ree, uma mowo karoe-ra guru agama pai' to Parisi. Toe pai' mohawa' -ramo mpali' reke-ra, ba rapopai-i Yesus.


Ɩ́ sɔ nyʋɣʋ na Ɩsɔ Kawulaɣa na tɔntɛ nte Ɩsɔ caa tɔ tə pɛɛkʋɣʋ, na Ɩsɔ ká ha-mɛ tɔtɔɣɔ pə təna mpi pə kaasaa tɔ. 	 To kana tapenonoi, toi: babehi napa to monoa' hi poncilo Alata'ala, bona Hi'a jadi' Magau' -ta. Ane toe-pi to tapopori'ulu, to ntani' -ntani' -na nawai' moto-ta mpai' omea.


Ye wei ɩ kɛ́ tɔm nɩɩlʋ pʋntʋ ɩ́ nɩɩ. 	 Hema-koi to tilingaa, pe'epei lompe'!"


Pə taɣa kʋlʋmaa mpɛ pa footiɣina hətɛ kʋpantɛ nte Ɩsɔ ha-mɛ tɔ? 	 Topo'ua' toe-ramo to mporuge' hanga' to tabila', to tatarima ngkai Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa tɔɣaa na pá haɣa na pə́ kpisi hɔɣɔlasɩ, haləna ɩ ɩfalaa koti-sɩ na sɩ su tɔkʋŋ naanʋwa na naalɛ. 	 Ngkoni' omea-ramo duu' -ra bohu. Ka'oti-ra ngkoni', rarumpu-mi toro-na, hampulu' roluncu-pi.


Tənaɣa wei ɩ ka cɛla nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500) tɔ ɩ tɛɛ kpakpaa na ɩ́ sʋʋ taatʋɣʋ, na pə́ sɛɛ-ɩ nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500) tɔtɔ. 	 Pahawaa' to mporata lima ncobu doi bulawa toei, kaliliu napopodaga mpali' donihi-na, narata mpu'u-mi donihi-na lima ncobu wo'o.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa kʋla tɩɩŋ wei pa yaa sɩ Olifinaa tɔ ɩ pʋɣʋ ŋku kʋ kiŋ paa wɛɛ tɔ na pá məlɩ Yosalɛm. Pʋɣʋ ŋkʋ na Yosalɛm pə fɛɩ pooluŋ. Pə ta kəlɩ kilomɛɛtəlɩ kʋlʋm. 	 Ngkai ree, nculii' -ramo suro-na ngkai Bulu' Zaitun hilou hi Yerusalem. Bulu' Zaitun toe, ba hakilo kalaa-na ngkai Yerusalem.


Tənaɣa cɛcɛ cɔ-ɩ sɩ: Ma pu, nyá wɛ ma kiŋ kɛ́ tam kɛ́, na pə təna mpi ma tɩ tɔ nyá tənna tɔtɔ. 	 "Na'uli' tuama-na: `Ana', iko-le tida dohe-ku oa' -ko-kona. Ihi' tomi-kule, iko wo'o pue' -na.


Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ilim ɩ́ kɔma tʋɣʋ na ɩsɔtʋlʋŋasɩ sɛɛwa, ɩ́ tɔŋ sɩ: Cele ɩsɔtaa ká cɛ tənaŋŋ. 	 Yesus mpo'uli' -raka: "Ane neo' limpa-mi eo pai' mperelei langi', ni'uli': `Morawa mpai' raoa.'


Mɛ mə tɔŋ sɩ: Pə kaasa ɩsɔtʋnaa liɣiti na kʋmtʋ tala. Ama má, ma heeliɣi-mɛ sɩ, ɩ́ kʋsɩ mə ɩsɛ na ɩ́ na ɩsəna kʋtɔɣɔʋ sɛɛna tawa na kʋ taŋa kʋntaa tɔ. 	 Koi' biasa mpo'uli' lolita bulawa toi: Opo' mula-damo pai' lako' mepae-ta. Aga Aku' mpo'uli' -kokoi: Naa-dile, oe lau bonea to mperenene-damo pae-na pai' to hangaa rapepae-damo.


Ye pɩɩ kpiisa mpa pa sɛɛkaɣa Ɩsɔ kɛ́ mpʋ pə taka tɔ pa ɩsaɣatʋ təkpataa kɛ tɔm kʋlʋm tɔɔ, pɛlɛ pa taa tasəɣɩ pa ɩsaɣatʋ tɔm tɔɔsʋɣʋ, pəcɔ pa taa nɔkɩ kɔtasɩ nasələɣɩ lapʋ tɔtɔ. 	 Ane ke rapa' -na tauna to mepue' hewa toe tebohoi' mpu'u-ramo ngkai jeko' -ra, ke rabahakai-mi mpokeni pepue' -ra, apa' ra'inca kate'ampungi-nami jeko' -ra pai' uma-pi rapoinono oa' kamojeko' -ra.


Ama ɩnɩ ɩ pukaɣa waatʋ waatʋ kɛ timpi timpi yəlaa fɛɩ tɔ, na ɩ sələməɣɩ Ɩsɔ. 	 Tapi' Yesus biasa hilou hi kawaoa' -na pai' mosampaya.


Ɩ́ la laakalɩ na mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ taa lɛɛtɩ lɛlʋ kɛ ɩsaɣatʋ. Ama ɩ́ lʋ sɩ ɩ́ lakɩ təmaɣa kʋpantʋ kɛ tam, paa mə maɣamaɣa mə təma, paa kpaɩ nyə́ma. 	 Ane ria to mogau' dada'a hi kita', neo' tapehawai hante gau' to dada'a wo'o. Agina-pi tababehi oa' to lompe' hi doo-ta pai' hi hawe'ea tauna.


Ɩsɔtaa tillu liɣiti nyəŋ ná pəla ɩ kɔpʋ kɛ ilim tɔɔ, ɩlɛna pə́ kpaasɩ-wəɣɩ toŋ sɩ pə kɔkɔ ɩ́ nyaɣa yəlaa. 	 Oti toe, mala'eka ka'opo' -na mpobowo ihi' batili-na hi eo, pai' eo toe rawai' kuasa mpomampuhi manusia' hante penene-na.


Tənaɣa ɩlɔɣɔʋ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ma nyəmá Yesu, na má nyɩ Pɔɔlɩ tɔtɔ, na mɛ mə kɛ́ mpa? 	 Hampetompoi' seta toei: "Ane Yesus ku'inca moto-i, Paulus ku'inca wo'o-i. Hiaa' koi', hema wo'o-ko-koiwo!"


Pəyele mə tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ na ŋmɩɩləm kɛ mə taa mə tike. 	 Hiaa' koi' lau-mi to mpobagiu doo pai' to mpakarugi doo-- pai' nibabehi tetu hi ompi' hampepangalaa' -ni wo'o-di!


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu hɔma ɩ niŋ taa na ɩ́ lɩɩna ɩcatɛ waalɩ, na ɩ́ la ntaɣama na ɩ́ taa yʋlʋm ɩnɩ ɩ ɩsɛ, na ɩ́ tənɩ ɩ niŋ kɛ ɩ tɔɔ. Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: N naakɩ pʋlʋ? 	 Yesus mpokamu pale-na, pai' natete' -i hilou hi mali bola'. Na'uelikui mata-na pai' naganga. Oti toe, napekune' -i: "Ria to nuhilo ba napa-napa?"


Na ɩ́ maɣana apalʋ nɔɣɔlʋɣʋ təna pa yaa-ɩ sɩ Ɩnee. Apalʋ ɩnɩ pə tʋʋla-ɩ kɛ́, na ɩ́ həntɩ pɩɩsɩ pəlefɛɩ naanʋwa. 	 Hi ngata Lida toe, mpohirua' -ki hadua tomane, hanga' -na Eneas. Eneas toei walu mpae-imi pungku, uma-i tepemata ngkai poturua-na.


Ama təmlɛ nte pa tʋ Yesu tɔ tə kəla mpɛ pa nyəna təcaɣacaɣa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩnɩ ɩ tɛləsəna-tʋɣʋ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ kʋpampam mpi pə lɩɩna kʋpantʋ kʋkələtʋ nti Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká la tɔ tə kiŋ tɔ. 	 Aga pobago Yesus meliu kalompe' -na ngkai pobago imam to hi dunia' toi, apa' Yesus jadi' topetauntongoi' to mpoparata Pojanci Alata'ala to meliu kalompe' -na ngkai Pojanci to ri'ulu to naparata nabi Musa, apa' napa to najanci-taka Alata'ala ngkai petauntongoi' -na Yesus meliu kalompe' -na.


Pə tɛʋ kʋfemuɣu, waatʋ wei pa wɛ mpaaʋ taa na pá nyəkəna ɩcatɛ tɔ, Piyɛɛ kpa kutuluɣu pata tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ sələmʋɣʋ kɛ ilim sikuɣu. 	 Kamepulo-na, bula-ra hi lengko ohea-pidi to rahubui toera, kamohu' -ra hi Yope, Petrus wo'o-hawo ngkahe' hilou hi pengkawinaraa to hi lolo tomi to molempe ata' -na, hilou mosampaya.


Ɩsɩɩ ma heeluɣu-mɛɣɛ tampana tɔɣɔlɛ ma pəsa mə kolontu yaa? 	 Ha ni'uli' -koina, aku' jadi' bali' -ni tempo toi apa' ku'uli' -kokoi napa to makono?


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-ɩ sɩ: Pə lapa ɩsəna na ń yaa-m kʋpaŋ? Nɔɣɔlʋ ta kɛ kʋpaŋ ye pə taɣa Ɩsɔ tike təkoŋ. 	 Na'uli' Yesus: "Napa pai' nu'uli' tauna to lompe' -a? Uma ria ntani' -na to lompe', hadua Alata'ala-wadi.


Ɩlɛna pa taa nɔɣɔlʋ kpaɣa asewa na ɩ́ polo ɩ́ lii kpaləkpam saŋ kɛ lʋm kʋnyəŋəm napəlɩ pə taa na ɩ́ tʋʋ kpátʋ́ɣʋ́ nɔɣɔ taa na ɩ́ hʋlɩ Yesu sɩ ɩ́ nyɔɔ. Na ɩ tɔ sɩ: Ɩ́ yele na tə́ ná Ilii ká kɔɔ na ɩ́ tisi-ɩ yaa ɩsəna? 	 Hadua mokeno hilou mpo'ala' hampu'u wunga to hewa lomo', nabangkahi hi rala ue anggur to mo'onco, natu'u hi wuntu hompea pai' napopoju'ui-ki Yesus bona na'inu. Na'uli': "Popea, tahilo ba tumai mpu'u-i Elia mpopana'u-i ngkai kaju parika'!"


Tacaa Yesu Kilisiti ɩ́ la-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ. 	 Pue' -ta Yesus Kristus mpogane' -koi.


Na ɩsəna pə wɛɛ tɔɣɔlɛ sɩ ye nɔɣɔlʋ təŋa kʋsəsɩɩtʋ kʋheelitu təna na ɩ́ kɔɔ ɩ́ kpisi tə taa kʋlʋmtʋ kɛ təŋʋɣʋ, pə tənaɣa ɩ kpisaa. 	 Apa' nau' tahuduwukui mpotuku' hawe'ea parenta to hi rala Atura Pue', ane tatiboki nau' hanyala-wadi, bate masala' -ta-hana. Ma'ala-mi ta'uli', hewa to tatiboki hawe'ea lau-mi.


Nyənɩ, n ká la teu, n ká lʋlɩ apalʋpu na ń yaa-ɩ sɩ Yesu. 	 Motina'i-ko mpai', pai' -ko mo'ana', hadua ana' tomane. Ana' tetu mpai' kana nuhanga' Yesus.


Tənaɣa Feesuɣu Naŋŋtʋ lapa na Yesu laŋlɛ hʋləmɩ sɔsɔm. Ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ma Caa, ɩsɔtaa na atɛ pə tʋ, ma sɛɛ-ŋ. N ŋmɛsa tɔm tənɛɣɛ ləmaɣasɛɛ nyə́ma na nyəntaa, ɩlɛna ń kuli-təɣɩ piya. Ma Caa, pɔpɔtʋ fɛɩ, ma sɛɛ-ŋ, nyá ɩnɩ nyá luɣu tɩɩ lapəna mpʋ. 	 Nto'u toe Yesus nakuasai Inoha' Tomoroli', pai' -i mololita ngkai kagoe' nono-na, na'uli': "O Mama, Pue' langi' pai' dunia'! Mpo'uli' -a tarima kasi, apa' hawe'ea toe lau nupopohiloi-raka tauna to uma pe'incai, tapi' nuwunii' -raka tauna to nginca pai' tauna to pante. Apa' wae-mi konoa-nu Mama.


Ye wei ɩ hətɛ ɩ́ fɛɩ weesuɣu takəlaɣa taa, kɔkɔ teŋku taa kɛ́ pa pɛtəɣɩ-ɩ. 	 Hawe'ea tauna to uma te'uki' hanga' -ra hi rala Buku Katuwua' toe ratadi hi rala tahi' apu. Oti toe, uma-pi ria kamatea, uma-pi ria po'ohaa' to mate, apa' hawe'ea tauna to uma te'uki' hanga' -ra hi rala Buku Katuwua' bate ratadi hi rala tahi' apu. Toe-mi to rahanga' kamatea karongkani-nae, huku' hi rala tahi' apu toe.


Pa təna mpa pa wɛ ma kiŋ cənɛ tɔ pa sɛɛkɩ-ŋ. Sɛɛ tá Ɩsɔsɛɛlɛ taa taapalaa kʋpama. Ɩsɔ ɩ́ hʋ́lɩ́ mə tənaɣa ɩ pɛɛlɛɛ. 	 Wori' tabe ngkai hawe'ea doo-ku to hi rehe'i. Parata wo'o-kaka-kaiwo tabe-kai hi bale-bale hampepangalaa' -kai hi retu. Pue' mpogane' -koi omea.


Ɩɩ caa ɩ́ matəna Kilisiti wei ɩ kɛ́ nyʋɣʋ tɔ, pəyele Kilisiti ɩnɩ ɩ yelina na tɔnʋɣʋ hikiɣi kʋ tɔɣɔnaɣa na kʋ atama na kʋ nantʋ pə kpɛntaa na pə́ tɔka teu na kʋ pɩɩkɩ ɩsɩɩ Ɩsɔ caa tɔ. 	 Tauna toera uma-pi ngkakamu tudui' to mparipoko Kristus-- hiaa' bo Kristus toe-idi to taponcawa woo' -tae. Kita' omea to mepangala' hi Kristus ma'ala rarapai' -ki woto-na Kristus. Hewa woo' mpokuasai woto pai' woto toe rapoposidai' pai' rapome'umpu' hante ua' -na, wae wo'o Kristus mpopohintuwu' -ta pai' mpokeni-ta bona kamoroo-rohoa petuku' -ta hi Hi'a, ntuku' konoa Alata'ala.


Pə kɔma taanaɣa ɩlɛna ɩ ɩfalaa polo na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Cənɛ kɛ́ nyɩɩtʋ taa kɛ́, na ilim tɛma. 	 Neo' solo-mi eo, tumai-ramo ana'guru-na mpomohui' -i, ra'uli' -ki: "Guru, wao' -hana hi rehe'i lau, pai' neo' limpa-mi eo.


Mpa pa yɔɣɔtəɣɩ mpʋ tɔ pa hʋ́lə́ɣɩ́ təkpataa kɛ́ sɩ pa pɛɛkəɣɩ pa maɣamaɣa pa tɛtʋ. 	 Tauna to mpo'uli' hewa toe, monoto-mi kampopali' -ra ngata to rakatidai.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ heeluɣu sɩ: Má, ma heeliɣi-mɛ sɩ ɩ́ kpaɣa wɛnaʋ ŋku ɩ́ wɛna atɛ cənɛ tɔ na ɩ́ lana na ɩ́ hiki taapalaa, na pə́ kɔma na ɩ́ laŋ-wɩ pa mʋ-mɛɣɛ ɩcatɛ nte tə wɛ tam tɔɔ tɔ tə taa. 	 "Toe pai' ku'uli' -kokoi: Kana tapake' ka'uaa' hi dunia' tohe'i mpotulungi doo, bona ane uma-pi mpai' mokalaua ka'uaa' dunia' toi, ratarima lompe' -ta hi po'ohaa' to tida duu' kahae-hae-na.


Ye tá Sɔsɔ ɩnɩ ɩ lapa mpʋ, mɛ ɩ́ ká hiki toma kɛ hatuu mə hʋwɛɛ taa na ɩ́ pəsɩ Ɩsɔ nyə́ma, na ɩ́ te təkpataa kɛ́ Tacaa Ɩsɔ ɩsɛntaa kɛ́ kʋyaŋku tá Sɔsɔ Yesu na ɩ nyə́ma paa kɔɔ tɔ. 	 Kiperapi' hi Alata'ala bona narohoi nono-ni, bona moroli' -koi hante uma ria kasalaia' -ni hi nyanyoa-na ane rata-ipi mpai' Pue' Yesus hante hawe'ea topetuku' -na to moroli'.


Ɩsɔ fɔɔ, ɩnɩ ɩ yelina na Titʋ lʋkɩ ḿpʋ́ɣʋ́ mə tɔɔ ɩsɩɩ tá lʋkʋɣʋ tɔ. 	 Ku'uli' tarima kasi hi Alata'ala, apa' Hi'a to mobago hi rala nono-na Titus alaa-na ria mpu'u nono-na doko' mpotulungi-koi. Nono-na Titus doko' mpotulungi-koi toe hibalia hante nono-kai kai' wo'o.


Tənaɣa pa tɔ tɛtɛ na pə́ kpa Matiyasɩ, na ɩ́ sɔɔsɩ tillaa naanʋwa na kʋlʋm ɩnɩ ɩ tɔɔ. 	 Oti-ramo mosampaya, ratene' -mi undi hewa pompenoa' -ra. To natudo' pompenoa' -ra toe, Matias. Jadi', ra'ongko' mpu'u-imi jadi' suro Pue' Yesus, bona hono' hampulu' rodua-ra hewa to lomo' -na.


Tə kɛ́ Ɩsɔ piya, na Ɩsɔ Feesuɣu maɣamaɣa hʋ́lə́ɣɩ́ ḿpʋ́ɣʋ́ hatuu tá taa. 	 Inoha' Tomoroli' moto mobago hangkaa-ngkania hante nono-ta, mpakanoto kakita' -na ana' Alata'ala.


Ɩsɔ yelaa kɛ́ sɩ kaanɩɩtʋ ɩ́ hɔkɔ yəlaa təna na ɩ́ hʋ́lɩ́ pa tənaɣa suulu tɔtɔ. 	 Alata'ala mpelele' hawe'ea tauna mesapuaka, bona ma'ala-i mpopehuwu ahi' -na hi hawe'ea tauna.


Ɩ́ taa yele na mə na mpa paa tɛŋ pa taa na Ɩsɔ tɔ ɩ́ kpɛntɩ. Pə taɣa mpa pə́ mʋna pə́ kpɛntɩ mə na-wɛ tɔɣɔlɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩsənaɣalɛ kʋpam na ɩsaɣam pɩɩ siti? Na ɩsənaɣa ilim na ahoo ká siti? 	 Neo' -koi mposidai' -raka tauna to uma mepangala' hi Pue' Yesus. Uma ntoto natao. Ha ni'uli' -koina hibalia-wadi tauna to mpobabehi konoa Alata'ala pai' tauna to ncapuaka Alata'ala? Ha jadi' -hana baja mogalo hante bengi?


Tɔʋ, pənɛntɛ ma puki Yosalɛm. Feesuɣu Naŋŋtʋ caaləɣəna-m sɩ má polo, ma ta nyɩ mpi pɩɩ maɣana-m təna tɔ. 	 "Wae lau, hilou-ama hi Yerusalem, ntuku' hawa' Inoha' Tomoroli' hi aku'. Hiaa' uma ku'incai ba napa mpai' to jadi' hi woto-ku hi ria.


Ɩ́ tɔɣa leleŋ na ɩ́ lá ɩsəna ɩ́ sɔɔlaa tɔɣɔ atɛ cənɛ. Ɩ́ paɣalaa ɩsɩɩ pá kʋ-mɛ na pá tɔɣɔ. 	 Koi' hewa porewua to raruduhi pai' rasumale', apa' hi dunia' toi tuwu' mpomaradika-koi, mpali' kagoea' -ni, tapi' ka'omea-na mpai' bate rahuku' -koi.


Ye ɩ́ sʋʋ təyaɣa ŋka ka taa ɩ́ kooliɣi sɩ: Alaafəya ɩ́ tɔɔ təyaɣa kanɛ ka tɔɔ, na pə́cɔ́. 	 "Ane mesua' -koi hi rala tomi hantomi, ncaliu ni'uli': `Kalompea' ngkai Pue' rata hi koi' pue' tomi!'


Paa na ɩ́ ka tɛma-təɣɩ nyəm təkpataa tɔ, pə wɛɛ sɩ má tasa-mɛɣɛ lɛntɩ tɔɔsʋɣʋ kɛ ɩsəna Tacaa yapa Ɩsɛɣɛlɩ yəlaa kɛ Icipiti taa na pə waalɩ ɩ́ kʋ mpa pa ta tɛmɩ-ɩ na pa taa tɔ. 	 Jadi' ompi' -ompi', kakoo-kono-na ni'inca moto hawe'ea toi-e. Aga nau' wae, doko' kupopokiwoii-koi beiwa pehuku' -na Pue' Ala hi tauna to dada'a gau' -ra. Owi Pue' mpobahaka ntodea to Yahudi ngkai tana' Mesir. Tapi' ngkabokoa' -na ria-ra to uma mpopangala' -i. Jadi' napatehi-ra hantongo' hi papada to wao'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ kɛɛsa-tʋɣʋ ɩsəna ɩ nawa ɩsɔtaa tillu səŋa ɩ təyaɣa taa na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Tili yəlaa kɛ Sopee na pá yaa Simɔŋ wei pa cuɣusaa sɩ Piyɛɛ tɔ. 	 Kornelius mpotutura-kakai kampohilo-na hadua mala'eka mehupa' hi tomi-na to mpo'uli' -ki: `Hubui tauna hilou hi Yope mpopali' hadua tomane to rahanga' Simon Petrus bona tumai-i.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma na wontuɣu nakʋlɩ na kʋ lɩɩkəna teŋku taa. Kʋ həŋ wɛ naanʋwa na kʋ nyɔɔŋ kɛ naatosompɔɣɔlaɣa. Na nteniŋ tema paa kʋ həlʋɣʋ ŋku kʋ tɔɔ. Na pə́ ŋmaa kʋ nyɔɔŋ tɔɔ kɛ́ hətɛ nte tə tʋʋkɩ Ɩsɔ tɔ. 	 (G12-18) Ule naga toei mokore hi wiwi' tahi'.


Moisi yɔɣɔta ɩ kʋsəsɩɩtʋ taa sɩ, alʋ ɩ́ lapa mpʋ pə taka, tə yaɣa-ɩ pɛɛ na tə́ kʋ-ɩ. Nyá ná we? 	 Hi rala Atura Musa, ria parenta to mpo'uli': tobine to mogau' hewa toe kana rapana' watu duu' -na mate. Jadi' Iko, beiwa-kowo pobotuhi-nu?"


Ɩsɔ ɩ́ hɛtɩ kawulaɣa ŋka ka tɔŋna kɔntɛ tɔ, ŋka ka kɛ́ Tacaa Tafiiti nyəŋka tɔ. Paa wei ɩ́ tʋ Ɩsɔ kɛ́ teeli kɛ hatoo ɩsɔtaa. 	 "Pue' mpogane' poparenta-na. Moparenta-i mpai' hewa ntu'a-ta owi, Magau' Daud." Une' -imi Pue' Ala to hi rala suruga!"


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Mɩɩ hana-wɛɣɛ tɔɣɔnaɣa kɛ mə maɣamaɣa. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa pɔɔsa-ɩ sɩ: Paa tɩɩ polo na tə́ ya kʋtɔɣɔʋ kɛ Liɣitee nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200), pɩɩ tala yəlaa panɛɣɛ we? 	 Na'uli' Yesus: "Koi' -mi to mpopokoni' -ra." Hampetompoi' ana'guru-na: "Ei'! Ha napa-mi-kaina to kiwai' -rakae? Nau' ro'atu doi pera' kipope'oli-ki roti, uma-le hono' mpopokoni' tauna to hewa toe lau kadea-ra."


Tá təna mpa tá tə kɛ́ yʋlʋkpasaa kɛ Ɩsɔ nyəntʋ taa tɔ, tə́ hʋʋ hʋwɛɛ kʋlʋmɛɛ anɛ. Na ye mə taa lɛlaa ɩɩ hʋʋ ḿpʋ́ɣʋ́ hʋwɛɛ anɛ a tɔɔ, ɩlɛ Ɩsɔ ká kilisi-mɛɣɛ-tɩ. 	 Jadi', kita' to monoto-mi petuku' -ta hi Pue', kana hanono lau-ta mo'ingku hewa to ku'uli' we'i. Aga ane ria-koi to mosisala-pidi pekiri-ni ngkai pekiri-ku, Alata'ala moto mpai' to mponotohi-koi.


Ama təmlɛ tʋ wei ɩ́lɛ́ ɩ ta nyɩ ɩ caa luɣu tɛɛ nyəm, na ɩ́ lakɩ mpi pə mʋna pá mapɩ-ɩ pə tɔɔ tɔ, pəciiu tike kɛ paa ma ɩ́lɛ́. Wei pa ha sɔsɔm tɔ, sɔsɔm kɛ pa kɔŋɩ-ɩ pɔɔsʋɣʋ. Na wei pa paasaa na pá kaa sɔsɔm tɔ, sɔsɔm taa sɔsɔm kɛ pa kɔŋɩ-ɩ pɔɔsʋɣʋ. 	 Aga batua to uma-hawo mpo'incai konoa maradika-na, pai' -i mpobabehi to natao raweba' -ki, raweba' moto-i, aga huka' -na-wadi. Apa' hema to rawai' wori', wori' wo'o to ratuntu' ngkai hi'a. Hema to ratonui wori', rapomperapii' wori' wo'o-i.


Yʋlʋm nyə́ma ná yɔɣɔta mpʋ, mpi tɔ, pa see Yuta nyə́ma. Pə taɣa pʋlʋ, Yuta nyə́ma ka pɛɛla nɔɣɔ sɩ, ye wei ɩ tɛma ɩ taa na ɩ́ tisi sɩ Yesu kɛ́ Mesii, paa ləsɩ pʋntʋ kɛ pa təkotile taa. 	 Tina pai' tuama-na mpo'uli' hewa toe, apa' me'eka' -ra hi topoparenta to Yahudi. Apa' hibalia-mi pohawa' -ra: hema-hema to mpo'uli' Kayesus-na Magau' Topetolo' rapopalai ngkai tomi posampayaa.


na Ɩliyuti náá lʋlɩ Ɩlasaa, na Ɩlasaa náá lʋlɩ Mataŋ, na Mataŋ náá lʋlɩ Yakɔpʋ. 	 Eliud mpobubu Eleazar, Eleazar mpobubu Matan, Matan mpobubu Yakub,


Ɩsɔ tɛma-tʋɣʋ heeluɣu təkpataa sɩ tə pəsəɣɩ na tə́ sʋʋ timpi tá na-ɩ tɩɩ caɣa na tə́ hɛɛsɩ tɔ. Mpʋ tɔ tə́ la laakalɩ na pə́ taa kɔɔ na mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ wɩɩna hɛɛsʋɣʋ ŋkʋ kʋ taa kɛ́ sʋʋʋ. 	 Jadi', apa' lawi' ria-pidi janci Alata'ala to mpalogai-ta mporata pento'oa dohe-nae, toe pai' kana mo'inga' mpu'u-ta, nee-neo' mpai' ria nte hadua ngkai laintongo' -ta to hiloa-na uma-i mporatai.


Pə wɛɛ sɩ paa ɩ́ tɔkɩ, paa ɩ́ nyɔɔkɩ, paa ɩ́ lakɩ mpi, ɩ́ la na Ɩsɔ hiki teeli kɛ pə təna pə taa. 	 Aga aku' mpo'uli': ane ngkoni' ba nginu-ta, ba napa-napa to tababehi, babehi-mi-hana bona Alata'ala rapomobohe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ yaa Yesu na ɩ́ lɩɩna kpeeŋa na ɩ́ təkɩ-ɩ-tɩ, sɩ: Aaɩ Tacaa, Ɩsɔ ɩ́ taa yele na təlɛ tə́ kɔɔ. 	 Aga Petrus mpo'ai' -i hi ncori-na pai' nakorai' -i na'uli': "Neo' Pue'! Kuperapi' hi Alata'ala bona nawi'iha tetu lau ngkai Pue'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa tapəna pa kpɩɩlʋɣʋ kɛ Selasini nyə́ma tɛtʋ nti tə wɛ kʋtɛsʋɣʋ tɔɔ na tə́ nyənəɣɩ Kalilee tɔ. 	 Kaliliu-ramo mosakaya, duu' -na rata hi tana' Gerasa to hi dipo rano ngkai tana' Galilea.


Ɩ́ taa kɛɛna-wɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə Caa tɛma nyəm kɛ mpi pə tɔm caala-mɛ tɔ na pə́cɔ́ ɩ́ sələməɣɩ. 	 Neo' mpenau' kehi-ra toe! Na'inca ami' -mi Tuama-ta to hi rala suruga napa to taparaluu kako'ia-na taperapi'.


Kʋmɛlɛməŋ ná kpaɣa fətəlanaa, ɩlɛna pá yele nim cosuɣu sɩ pa tɔkəɣɩ pa tɔɔ. 	 Lima toronaa to wojo toera, ngkeni moto-ra hulu' -ra, aga uma-ra ngkeni lana.


Ntanyɩ maa caɣa wɛɛ naalɛɣɛ mə tɛ. Pə ta tɩɩ səŋ təca, hilimatɛ waatʋ təna maa wɛɛ, na má tɩɩ kɔma sɩ ma puki paa timpi, ɩ́ ká səna-m kɛ́ na má polo. 	 Konoa-ku bona mahae hala' -a mpai' dohe-ni, ba duu' -na timpaliu tempo lengi', bona ane timpaliu-damo tempo lengi' nipope'ongko' -ama mpokaliliu pomako' -ku ba hiapa kahiloua-ku.


Tənaɣa filisinaa cɔwa sɩ: Tuu tɔ yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ ta yɔɣɔtəta ɩsɩɩ ɩnɩ. 	 Ratompoi': "Apa' ko'ia ria ki'epei tauna to mololita hewa Hi'a!"


Ye ɩ́ hɔka nɔɔsɩ, ɩ́ taa wakəlɩ mə ɩsɛntaa ɩsɩɩ cɛsəlaa lakʋɣʋ tɔ. Pa sɔŋəɣɩ pa ɩsɛntaa sɩ yəlaa təna ɩ́ ná sɩ pa hɔka nɔɔsɩ. Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ maa cɛsəɣɩ. Pa kasəyaɣa kɛ pa hikiɣi ḿpʋ́ɣʋ́ kpakpaa. 	 "Ane mopuasa', neo' mengkamonto' hewa tauna to lompe' hi mali-na-wadi. Ane mopuasa' -ra, mengkamonto' -ra pai' tungkai' uma-ra monoku ba mokarabii, bona rahilo doo kamopuasa' -ra. Kiwoi-e': apa' mpolia' rarata-mi-rana pe'une' doo, uma-rapa mpai' mporata napa-napa ngkai Alata'ala.


Tənaɣa Yesu tɔma sɩ: Tɔm tampana tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-mɛ. Mpi leelu kʋnyɔntʋ ɩnɛ ɩ tʋwa tɔ, pə kəla panɛ pa təna pa kʋtʋtʋm. 	 Na'uli' Yesus: "Mpu'u ku'uli' -kokoi: tobalu to mpe'ahii' tuwu' -na tohe'e mai, meliu pewai' -na ngkai pewai' hawe'ea tauna toera lau.


Ma taapalaa ye pɛlʋɣʋ tɔm waasʋ kɛ ma tɔŋna lapʋ tɔtɔ, paa tʋkaɣa-m kʋnyɔŋ suwe tɔtɔ? Ye pɩɩ wɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tampana, Kilisiti wei pa kama tesika tɔɔ na maa kpaaləɣɩ ɩ tɔm tɔ ɩ tɔm ntɩ tə taa wɩɩ nɔɣɔlʋ. 	 Ompi' -ompi', ria tauna to mpo'uli' aku' moto mpotudui' tauna mpotuku' ada petini' Atura Musa. Uma-hanae' makono lolita toe! Ane ke hewa toe tudui' -ku, ke uma-a ra'ewa to Yahudi. Tudui' -kule: kita' kana mepangala' hi Kristus, apa' muntu' ngkai kamate-na Kristus raparika' pai' -ta jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala-e. Ngkai tudui' -ku toe-die pai' alaa-na ngasa' -ra to Yahudi mpo'ewa-ae.


Mpɛ ɩnɩ paa tasəɣɩ səpʋ tɔtɔ, paa wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ ɩsɔtaa tillaa wɛʋ tɔ. Pa fem mpʋ tɔ pa pəsa Ɩsɔ piya kɛ́. 	 Apa' tuwu' -ra hewa tuwu' mala'eka, uma-rapa mate. Ana' Alata'ala-ramo, apa' napotuwu' nculii' -ramo Alata'ala.


Ntanyɩ pə kpaɣaʋ waatʋ nɔɣɔlʋ tɔ ɩ hʋʋ kɛlɛ sɩ tə pɛɛkəɣɩ sɩ tə́ kɛɛlɩ tá nyɔ́ɔ́ŋ tɔɔ. Aaɩ pə taɣa mpʋ. Ɩsəna Kilisiti caakɩ tɔ ḿpʋ́ɣʋ́ tə yɔɣɔtəɣɩ Ɩsɔ ɩsɛntaa. Tá taapalaa kʋpama tə heeliɣi-mɛɣɛ pə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ɩ́ polo lɔlɔ. 	 Neo' ni'uli' hewa toi, hawe'ea to ki'uki' tohe'i, ki'uki' bona mpo'uli' noa' -kai. Ompi' -ompi' to kipoka'ahi'! Mololita-kai tohe'i-e, hi posidaia' -kai hante Kristus. Alata'ala mpotiroi-ta! Hawe'ea to ki'uli', hawe'ea to kibabehi, ki'uli' pai' kibabehi bona mporohoi pepangala' -ni.


Pa caɣaa na pa tɔŋna tɔɣɔʋ, ɩlɛna Yesu yɔɣɔtɩ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, má na mpa mɛ tə caɣaa na tə́ tɔkɩ ɩsəntɔ tɔ mə taa nɔɣɔlʋ ká la-m kɔlɔmɔtɔ. 	 Bula-na mohura ngkoni', na'uli' -mi: "Pe'epei-koi: Ria hadua ngkai koi', to ngkoni' hante Aku' toe lau, to mpobalu' -a mpai' hi bali' -ku."


Ɩ tɔka ɩ kʋfalʋɣʋ kɛ ɩ niŋ taa. Ɩ ká fala pə təna təcaɣacaɣa na ɩ́ suu pee kɛ kp+oú taa. Ama ɩ ká tʋ lɔɔtʋ kɛ kɔkɔ ŋka kaa teŋ tɔ ka taa. 	 Hi'a ma'ala rarapai' -ki tauna to mpowiri' pae. Nagaa' pae to mo'ihi ngkai to lopa' -na duu' -na me'itu'. Pae to mo'ihi napuna' hi rala wilulu-na, pai' to lopa' -na nasuwe hi rala apu to jela' ncuu duu' kahae-hae-na."


Tənaɣa mpʋ ɩnɩ pə ta maɣa mpa pa caɣa təna tɔ pa taa lɛlaa na pá tɔ sɩ: Ɩ lɔʋ tulaalʋ ɩnɩ ɩsəntɔ tɔ pə teu ntɛ we? 	 Ba hangkuja dua to hi ree, moroe-ra mpohilo napa to nababehi tobine toei. Momepololitai-ramo ra'uli': "Napa-mi-hawo kalaua-na lana honga rakerei mara hewa toe!


Pə tənaɣa mpʋ pə lapa Petanii kɛ Yaatanɩ pɔɣɔ waalɩ kɛ́ timpi Yohaanɩ sɔɔkaɣa yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm tɔ. 	 Hawe'ea toe jadi' hi ngata Betania, hi peniua' -na Yohanes hi dipo ue Yordan.


Mə maɣamaɣa ɩ́ maɣasɩ-təɣɩ mə taa na ɩ́ ná, sɩ waatʋ wei alʋ puki Ɩsɔ sɛɛʋ na ɩ́ sələməɣɩ tɔ, ɩ caɣa nyʋɣʋ kpɛtɛ na? 	 Pekiri moto-koi: ha natao tobine mosampaya hi Alata'ala hi rala pogamparaa ane uma-i mokaramuai?


Na pá yele Yuta nyə́ma sɔsaa taa tɔmnaa kpaɩ nyəntʋ na kʋsəsɩɩtʋ nti yəlaa mpa pa kisa tampana təŋʋɣʋ na pá lu tɔ tə təŋʋɣʋ. 	 Paresai' -ra bona neo' -pi rapangala' jarita to Yahudi to ratamangko-wadi pai' parenta-parenta to ngkai manusia' to mposapuaka tudui' to makono.


Ɩ́ sɛɛ-m Ɩlipɛɛ, wei ɩ kɛ́ tá taapalʋ kɛ Kilisiti təmlɛ taa tɔ, na ma yʋlʋ kʋpaŋ Sətasi. 	 Tabe-ku hi Urbanus, ema' hampobagoa-ta hi rala pobago Kristus. Tabe-ku wo'o hi Stakhis to kupe'ahi'.


Lom yoolaa nyʋɣʋ tʋ ná pə təna mpi pə lapa mpʋ tɔ, ɩlɛna ɩ́ sa Ɩsɔ na ɩ́ tɔ sɩ: Tampana tɔɔ, yʋlʋ ɩnɛ ɩ ka kɛ́ yʋlʋpaŋ kɛ́. 	 Kanahilo-na tadulako tantara napa to jadi' toe, mpo'une' Alata'ala-imi, na'uli': "Makono mpu'u-tawo! Hi'a he'e tauna to monoa'!"


Ama mpa pa yaa mpʋ tɔ pa taa nɔɣɔlʋ ta ke. Paa wei ɩ tɛɛ ɩ nyəŋkʋ kɛ́. Ɩnɛɣɛ ɩ́lɛ́ ɩ taalɛ, ɩnɛɣɛ ɩ́lɛ́ ɩ kʋyakʋ. 	 Aga hawe'ea to rakio' toera uma mposaile' pekio' toe. Hore-hore hilou hi pobagoa-ra moto-ra. Ria-ra to hilou hi bonea-ra, ria-ra to hilou hi bago-ra ntani' -na.


Ɩ́ nyənna tə tɔkʋɣʋ kɔpʋ na ɩ́ suna Ɩsɔ kʋpantʋ na tə sɛɛ-ɩ ɩ́ na təmlɛ kɛ pə tɔɔ tɔ na ɩ́ ná. Tə nyɔɔkʋɣʋ tɔ, pɩɩ kpɛntəɣɩ-tʋɣʋ ḿpʋ́ɣʋ́ Kilisiti caləm tɔɔ? Na potopoto wei tə fakɩ tɔ, tə tɔkʋɣʋ tɔ, pɩɩ kpɛntəɣɩ-tʋɣʋ ḿpʋ́ɣʋ́ Kilisiti tɔnʋɣʋ tɔɔ? 	 Ane mpo'inu-ta anggur mpokiwoi raa' Kristus to rabowo hi kaju parika', mpo'uli' -ta tarima kasi hi Pue' Alata'ala, pai' ta'inu hangkaa-ngkania. Ha uma toe-mi tanda kakita' -na ntodea-na Kristus to natolo' hante kamate-nae? Pai' ane mpobagi-ta roti takoni' hangkaa-ngkania mpokiwoi kamate-na Kristus hi kaju parika', ha uma toe-mi tanda kakita' -na bagia-bagia hi rala woto Kristus-e?


Kʋsəsɩɩtʋ nti Kilisiti tʋ-tʋ tɔɣɔlɛ sɩ: Pə wɛɛ sɩ ye wei ɩ sɔɔla Ɩsɔ, pʋntʋ ɩ́ sɔɔlɩ ɩ yʋlʋtɔɣɔntəlɛ tɔtɔɣɔ. 	 Jadi', toi-mi hawa' Kristus hi kita': hema to mpoka'ahi' Alata'ala, kana mpoka'ahi' ompi' -ra wo'o.


Ɩsɔtaa tillu naatoso nyəŋ ná pəla ɩ kɔpʋ kɛ Ɩfəlatɩ pɔɣɔ sɔsɔɣa taa, ɩlɛna ka lʋm nyɔɔ na pə́ ha mpaaʋ kɛ awulaa sɔsaa mpa pa lɩɩkəna tɛʋ kite tɔɔ tɔ. 	 Oti toe, mala'eka ka'ono-na mpobowo ihi' batili-na hi ue bohe to rahanga' ue Efrat. Kasole-nami ue toe, alaa-na ria-mi ohea to ratara magau' -magau' ngkai tono' mata'eo, bona tumai-ra manga'e.


Pə tɔɔ kɛ́ pənɛntɛ ma heeliɣi-mɛ sɩ, ɩ́ taa paasəna yəlaa panɛ ɩnɩ pa tɔm tɔtɔ. Ɩ́ yele-wɛ na pá tɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ye yəlaa kiŋ kɛ pa kookalɩ na pa təma lɩɩnaa, pɩɩ saalɩ kɛ́. 	 Jadi' ompi' -ompi', toi-ka lolita-ku: neo' tapopai-pai topetuku' Yesus toera lou. Pelele' moto-ra-rawo. Apa' ane ngkai manusia' wadi-hawo tudui' pai' patuju-ra, mogero moto-hawo mpai'.


Tənaɣa Yesu yaa pa təna na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ nyəmá sɩ mpa pa nyənəɣɩ ɩsɩɩ yəlaa awulaa tɔ pɛlɛ pa tɔkɩ kawulaɣa kɛ lɛlaa tɔɔ. Na mpa pɛlɛ pa kɛ́ kʋfeelaa tɔ pɛlɛ pa ŋmakələɣɩ səkpema. 	 Toe pai' Yesus mpokio' -ra omea, pai' na'uli' -raka: "Ni'inca moto kasoa-ra topoparenta to uma mpo'incai Alata'ala mpoparentai ntodea-ra. Tauna to bohe pangka' -ra mpewuku ntodea-ra mpotuku' hawa' -ra.


Ɩsəna pɩɩ la na Yesu sɩ tɔɣɔ ɩ kɛɛsa mpʋ.) 	 Lolita-na Yesus toe, mpowalatu beiwa mpai' karapatehi-na.


Ma na-ɩ mpʋ, ɩlɛna má hoti ɩ nɔɔhɛɛ tɛɛ ɩsɩɩ sətʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ təna ɩ niŋ ntɔɣɔŋ kɛ ma tɔɔ na ɩ́ tɔ sɩ: Taa nyá, má kɛna kancaalaɣa tʋ na kantəkaɣa tʋ. 	 Wae kakuhilo-na, kamodungka-kumi tetumpopo' hi nyanyoa-na, hewa tauna to mate-ama. Ngkai ree, nadampa pale ka'ana-na hi woto-ku, pai' na'uli' -ka: "Neo' me'eka'. Aku' -mi to lomo' -na pai' to ka'omea-na.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mpi mpi tə nyəmá tɔ titite kɛ́, na Ɩsɔ kʋheelitu nti tə kpaaləɣɩ tɔ təlɛ tə sɛkəɣɩ kɛ́. 	 Apa' tempo toi, pe'inca to tarata ngkai Alata'ala, ria kotoa-na. Pai' pakulea' -ta mpohowa' lolita Alata'ala uma wo'o hono'.


Pə ləsa-mɛɣɛ ɩsaɣatʋ yomle taa, na nɔɔnɔɔ siɣisuɣu yomaa kɛ ɩ́ pəsaa. 	 Jadi', tebahaka-mokoi ngkai kanapobatua-ni jeko', pai' jadi' batua Alata'ala-mokoi to mpotuku' konoa-na.


Nti pa tɔkəna-m tɔɣɔlɛ timpi ma səŋa pa ɩsɛntaa na má yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Saŋa taa pa hʋʋkəna-m tɔm kɛ mə ɩsɛntaa, sɩ pepe tɔɔ kɛ́ ma wɛna naani sɩ ye yəlaa ɩ́ səpa pa feŋ. 	 Muntu' lolita-ku to hamela-wadi to rapodaa' nto'u toe. Bula-ku mokore hi laintongo' -ra, ku'uli' mpesukui hewa toi: `Pai' -a raparesa' toi, sabana kuparasaya katuwu' -ra nculii' tauna tomate.'"


Tənaɣa pááná kpa pa caa ɩnəɣɩ sɔsɔm na ɩ́ kpa təmlɛ tʋ ɩnɩ na ɩ́ tʋ-ɩ naasəlaa niŋ taa sɩ ɩ́ fɛlɩ ɩ kəmlɛ təna təcɩʋcɩʋ na pə́cɔ́ ɩ́ lɩɩ. 	 Uma-pi mowo roe-na magau'. Batua to dada'a gau' -na toei napopesua' hi rala tarungku' duu' -na tebayari oti inta-na."


Nɔɣɔ ŋka ma na-wɛ tɩɩ kpɛntɩ na tə́ pɛɛlɩ tɔɣɔlɛ. Waatʋ wei maa tɛ pa kʋpəntəŋ kpiisuɣu tɔ. 	 Toi-mi janci-ku hi hira': Hi tempo toe mpai', ku'ampungi jeko' -ra."


Halɩ samaa wɛlətaɣa Yesu tɔm kɛ pa taa pa tike kɛ sɔsɔm. Lɛlaa sɩ: Yʋlʋ kʋpaŋ kɛ́. Lɛlaa sɩ: Aaɩ, ɩ kɛ́ yʋlʋ tʋsʋlʋ kɛ́. 	 Pai' ntodea wo'o, mparanusi-ramo mpotompo'wiwi-i. Ria-ra to mpo'uli': "Tauna to lompe' moto-i-hawo." Hantongo' wo'o mpo'uli': "Uma-di! Topebagiu-i-hana!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa suu Yesu kɛ́ capa kʋsɛɛm təkpaɩɩ, na pá lʋʋ sɔwa kɛ ntenuɣu na pá te ɩ nyʋɣʋ. 	 Ra'uncoi' -imi hante baju to mperelei to hewa baju magau'. Rababehi hameha' songko ngkai walaa to morui to hewa songko magau', pai' rasongkoi-ki.


Ɩsɩɩ ɩ́ na-wɛ pa kaa təmlɛ tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ caɣa pa tɛ na pá na-ɩ pá lakɩ-tɛ. Təmlɛ ntɛɣɛlɛ coka pɔɔŋ lʋʋʋ. 	 pai' -i mo'oha' dohe-ra. Mobago-ra hangkaa-ngkania, apa' pobago Paulus hibalia hante pobago-ra hira', mpobabehi kemah.


Yəlaa panɛ pa lakɩ kɛ́ na n nawa n tɔ sɩ pa sɔɔla-mɛɣɛ teu. Aaɩ, pə taɣa mpʋ se, paa pəcɔ. Pa caakɩ kɛ́ sɩ má na-mɛ tə́ wakəlɩ, na ɩ́ mələna mpɛ pa tɔɔ na ɩ́ nyənəɣɩ pa tike. 	 Tauna to hantongo' tetura ria, doko' mpu'u-ra ngala' nono-ni. Tapi' patuju-ra uma-hana lompe'. Patuju-ra doko' mpogaa' -koi ngkai aku', bona nituku' -ra hante nono-ni mpu'u.


Mpʋ ɩnɩ pə tʋ-ɩ hɛkʋ kɛ́. Mpʋ tɔtɔɣɔ na alʋ yaa pɛɛlɔ wei ɩ ta saa tɔ. Tacaa təmlɛ kɛ pa sɔpəna nyʋɣʋ. Pə taɣa pʋlʋ, pa caa kɛ́ sɩ Tacaa ɩ́ tɩ pa tɔnəŋ na pa ləsasɩ. Ama alʋ wei ɩ laalaa na ɩ́ saa tɔ atɛ cənɛ nyəm kɛ ɩ sɔkəna nyʋɣʋ, na ɩ́ pɛɛkəɣɩ sɩ ɩ paalʋ luɣu ɩ́ lapɩ-ɩ. 	 alaa-na mopenga nono-na. Wae wo'o posisalaa tobine to motomanei pai' to uma motomanei. Tobine to uma motomanei ba toronaa ntora mpenonoi Pue' -i-wadi, apa' konoa-na bona katuwu' -na pahalolia hi Pue' -wadi. Aga tobine to motomanei, mpenonoi wo'o-i dunia' tohe'i, doko' mpakagoe' nono tomane-na.


Mɛ mə sɔɔla mə təma ɩsantɛ kɛ́, ɩɩ pɛɛkəɣɩ Ɩsɔ wei ɩ tike ntɛ́ Ɩsɔ tɔ ɩ nyəntɛ. Ɩlɛ ɩsənaɣa ɩ́ ká la na ɩ́ mʋ ma tɔm. 	 Beiwa kamepangala' -ni hi Aku' -e, apa' doko' rabila' doo-wadi-koi, uma-koi mpali' pebila' to ngkai Alata'ala to Hadudua.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu nyəna ɩ taa na ɩ waalɩ na ɩ́ ná sɩ samaa sɔsɔ tɔŋna ɩ kiŋ kɛ kɔntɛ. Tənaɣa ɩ pɔɔsa Filipʋ sɩ: Leɣe tɩɩ ya kʋtɔɣɔʋ na tə́ cɛla samaa ɩnɛ ɩnɩ na ɩ təna ɩ́ tɔɣɔ? 	 Yesus mponaa ntololikia-na, nahilo-hawo, mo'iko-ra-damo tauna tumai mpomohui' -i. Na'uli' mpo'uli' -ki Filipus: "Hiapa-ta me'oli pongkoni', tapokoni' -raka tauna to wori' toera lau?"


Ɩlɛna Yesu heeli yəlaa sɩ: Ɩ́ caɣa atɛɣɛ nyɩɩtʋ tɔɔ. Tənaɣa ɩ kpaɣa potopotonaa kakpasɩ na tiina naalɛ ɩnɩ, na ɩ́ teki ɩsɛ na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ. Ɩlɛna ɩ́ faɣa-wɛ na ɩ́ cɛla ɩ ɩfalaa sɩ pá tala samaa ɩnɩ. 	 Oti toe nahubui-ramo ntodea toera mohura hi kowo'. Kamohura-rami-rawo hi kowo', pai' na'ala' -mi roti to lima meha' pai' uru to rongkaju-e we'i, pai' -i ngkongoa' hi langi' mosampaya. Oti toe napihe-pihe-mi roti toe, pai' natonu-raka ana'guru-na bona rabagi hi ntodea.


Yesu nawa sɩ ɩ cɔna ləmaɣasɛɛ ɩlɛna ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Nyá na Ɩsɔ Kawulaɣa sʋʋʋ ɩ́ fɛɩ pooluŋ. Pəlɛ pə waalɩ nɔɣɔlʋ ɩɩ nyɩɩləɣɩ sɩ ɩ́ tasa-ɩ tɔm pɔɔsʋɣʋ. 	 Na'epe Yesus kamonoto tompoi' -na tauna toei. Toe pai' na'uli' -ki: "Neo' jadi' ntodea hi rala Kamagaua' Alata'ala mpu'u-moko!" Ngkai ree, uma-pi hema to daho' mpekune' ba napa-napa hi Yesus.


Ɩsɔ yəlaa mpa mɛ ɩ́ wɛ kolosi na ɩ́ kɛ́ tá taapalaa kʋpama kɛ Kilisiti təŋʋɣʋ taa tɔ. Tacaa Ɩsɔ ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ na ɩ́ ha-mɛɣɛ alaafəya. 	 kipakatu tilou hi koi' ompi' hampepangalaa' -kai to hi Kolose, to napobagia-mi Alata'ala pai' to mepangala' -mi hi Kristus. Wori' tabe: mekakae-kai hi Alata'ala Tuama-ta, kiperapi' bona nagane' -koi ngkai kabula rala-na pai' nawai' -koi kalompea' tuwu'.


Kawalaɣa tɔm natəlɩ tə́ taa lɩɩkəna mə nɔɔsɩ. Ama ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa kʋpama mpa pa waasəɣɩ yəlaa na pá yeki na tə́ tuusiɣi lɔlɔ kɛ́ Ɩsɔ sɛɛʋ taa tɔ, ɩlɛ tɩɩ waasɩ tə nɩɩlaa təna. 	 Neo' ria lolita to dada'a howa' ngkai wiwi-ta. Agina mpohowa' lolita to mpotulungi pai' mporohoi nono doo, hewa to masipato'. Lolita to hewa toe mpokeni kalompea' hi tauna to mpo'epe.


Tampana tɔɔ ɩsəntɔ, pə taɣa mʋla nna yʋlʋlaɣatʋ lʋləsaa tɔ anəɣɩ tə tɔkaa na tə́ hʋləna-mɛɣɛ Tacaa Yesu Kilisiti kɔntɛ toŋ na toŋ nyəntɛ tɔm. Ama tə ná ɩ sɔsɔɔntʋ na ta ɩsəpee maɣamaɣa kɛ́. 	 Kitudui' -kokoi kabohe baraka' -na Pue' -ta Yesus Kristus pai' karata-na nculii' mpai' hi dunia'. To kitudui' -kokoi toe, bela jarita to ratamangko-wadi. Ki'inca toe, apa' mata-kai moto-mi mposabii' kabohe tuwu' -na.


Na pə tənaɣa mpʋ pə hʋ́lə́ɣɩ́ ɩsəna Ɩsɔ təŋəɣɩ siɣisuɣu kɛ ɩ hʋʋlɛ taa tɔɣɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mpʋ ɩnɩ pɩɩ yele na ɩ́ mʋna Ɩsɔ Kawulaɣa ŋka ka tɔɔ ɩ́ naa wahalanaa mpɛ tɔ ka hikuɣu. 	 Jadi', hi katida pepangala' -ni toe, tahilo kanoa' pobotuhi-na Alata'ala: ntaha-koi hi rala kasusaa' to mporumpa' -koi sabana petuku' -ni hi Alata'ala, toe pai' Alata'ala mpo'uli' kamasipato' -ni jadi' ntodea-na hi rala Kamagaua' -na.


Tə sa Tacaa Ɩsɛɣɛlɩ Ɩsɔ. Ɩ paasəna ɩ yəlaa kɛ nɔɔnɔɔ. Ɩ hɛta-tʋɣʋ tá yomle. 	 "Mai-tamo kita' muli Israel, mpo'une' Alata'ala Pue' -ta! Apa' hompo-imi tumai mpotulungi-ta kita' ntodea-na. Tumai-i mpobahaka-ta ngkai bali' -ta.


Ma heeliɣi-ŋ tampana sɩ ye n ta tɛ pə təna mpi pa pɛla-ŋ tɔɣɔ fɛlʋɣʋ n kaa lɩɩ təna. 	 Mpu'u ku'uli': uma-tapa tebahaka ngkai rala tarungku' ane da koo-ko'ia oti tabayari waya' -ta."


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma-ɩ sɩ: Tɔʋ, ta yela pə təna təkpataa kɛ́ na taa hu nyá waalɩ. 	 Ngkai ree, na'uli' Petrus mpo'uli' -ki Yesus: "Hiaa' kai', kipalahii omea-mi-kaina bona mpotuku' -ko."


Tənaɣa Yesu tɔma-ɩ sɩ: Ye n caa n te təkpataa, polo na ń pɛɛtɩ pə təna mpi n wɛna tɔ na ń tala kʋnyɔntʋnaa kɛ pə liɣitee, na cele ń sʋʋ toŋ kɛ ɩsɔtaa. Ń tɛma mpʋ pə lapʋ ɩlɛ n kɔɔ na ń təŋɩ-m. 	 Na'uli' Yesus: "Ane doko' -ko mpotuku' Alata'ala hante karoli' -roli' nono-nu, lou-moko ulu mpobalu' rewa-nu, pai' doi oli-na wai' -raka tokabu. Ane nubabehi hewa toe, bohe mpai' rasi' to nurata hi rala suruga. Oti toe, pai' tumai-moko mpotuku' -a."


Ma nawa pə təna mpi ɩ́ tilinaa tɔ, na pə tɔɔʋ fɛɩna taka. Ɩpafəlotitɩ kɔna-m mə kʋcɔɔŋ tɔ, pənɛntaa pə təna pə tɔləna-m yem kɛ́. Mə kʋcɔɔŋ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ kɔtaɣa wɛʋ sɔɔsʋŋ kɛ teu, na Ɩsɔ mʋɣɩ-kɛ na ká wɛ-ɩ teu pə tɩɩ fɛɩ tɔ. 	 Jadi' bona ni'inca: hawe'ea to nipakatu, kutarima-mi, kudoa omea-mi ngkai Epafroditus. Pakatu-ni toe mpohonoi' pai' melabi-mi ngkai to kuparaluu. Pewai' -ni toe hewa anu mohonga to nipopepue' hi Alata'ala. Napokono lia, pai' goe' nono-na mpodoa.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuti pɔɔsa Yesu sɩ: (Yuti wei ɩ pɔɔsa-ɩ mpʋ tɔ, ɩ́lɛ́ na ɩ mpaa na Ɩsəkaleeu pəyalʋ Yutaasɩ.) Ɩ pɔɔsa-ɩ kɛ́ sɩ: Tacaa, ɩsənaɣa pɩɩ la na ń yele na táá nyɩ-ŋ na antulinya ná kaa nyɩ-ŋ? 	 Yudas (aga bela Yudas Iskariot) mpekune' Yesus: "Pue', napa pai' nupopehuwu woto-nu hi kai' -wadi, uma hi hawe'ea tauna hi dunia'?"


Pɔɔlɩ tala Tɛləpɩ, ɩlɛna ɩ́ tɛɛ Lisitəla. Ɩsɔ sɛɛlʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ təna na pá yaa-ɩ sɩ Timotee. Ɩ too ka kɛ́ Yuta tʋ, ama ɩ ka pəsa Kilisiti təŋlʋ, ɩ caa ná kɛ́ Kəlɛɛkɩ tʋ. 	 Paulus mpokaliliu pomako' -na hilou hi ngata Derbe pai' Listra. Hi ngata toe, ria hadua topepangala' hi Yesus, hanga' -na Timotius. Tina-na, to Yahudi to mepangala' wo'o-mi-hawo hi Yesus. Aga tuama-na to Yunani.


Ɩsɔ yaa yəlaa tilina Yohaanɩ sɩ ɩ́ sɔɔkɩ yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm? Ɩ́ cɔ-m ma nɩɩ. 	 Uli' -ka pe', ngkaiapa kuasa-na Yohanes Topeniu' mponiu' tauna? Ngkai Alata'ala-di, ba ngkai manusia' -di?"


Pəlɛ pə paasi, waatʋ wei ma səŋa Kotuɣu sɔsɔɔŋkʋ taa tɔ, mpa pa wɛ cənɛ tɔ, ye pa nawa ma ɩsaɣatʋ natəlɩ pá yɔɣɔtɩ. 	 Tapi' uma-ra-rawo ria hi rehe'i. Jadi', agina bali' -ku to ria-mi hi rehe'i mpo'uli' napa sala' -ku to rarua' hi karaparesaa' -ku wengi topohura agama hi Yerusalem. Raparesa' -a toe, uma ria sala' -ku raruai'.


Pa lɩɩ pəlaaʋ taa na sɔɣɔntʋ pɩɩ-wɛ təkaŋkaŋ na pá seliɣi. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa sewa na pa sɔɣɔntʋ katatəlaɣa tɔɔ pa ta pəsɩ na pá heeli nɔɣɔlʋ sɩ pʋlʋ. 	 Pehupa' -ra tobine toera ngkai rala daeo', pokeno-rami metibo', apa' wulunga pai' moridi' -ramo. Uma-ra ulu mpololitai hema-hema, apa' ngkai kame'eka' -ra.


Yesu kpa ɩsɔ na ɩ tillaa wɛɛ na pá tɔŋna nyənʋɣʋ təpiŋŋ kɛ mpʋ, ɩlɛ pa tuta apalaa naalɛɣɛ pa cɔlɔɣɔlɛ na pá suu wontu kʋhʋlʋmtʋ. 	 Bula-ra mengoa' -pidi hi langi' mponaa pe'ongko' -na, ria ncorobaa rodua tomane moheai pohea to mengea' mokore hi ncori-ra.


Lɔŋ Ɩsɔ ka wɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kiŋ kɛ́ na ɩ́ yɔɣɔtəna tá caanaa caanaa kɛ tɔm paɣalɛ taa na yaasinaa paɣalɛ taa. 	 Owi, wori' ngkani Alata'ala mololita hi ntu'a-ta nte wiwi nabi-nabi, pai' wori' nyala ohea to napake' mpololitai-ra.


Ɩsəna mpi n nɩɩna ma nɔɣɔ taa tɔm sɩ ń tɔkɩ suulu, na tampana n tɔkɩ-ɩ tɔ, ma tɔtɔ maa kenti nyá tɔɔ kɛ́ waatʋ wei wahala kɔŋ ɩ́ kɔɔ sɩ ɩ maɣasəɣɩ antulinya təna taa yəlaa sɩ ɩ naa tɔ. 	 Lawi' nituku' -mi hawa' -ku to mpo'uli' kana ntaha-koi, toe pai' kupetalawai' -koi ngkai kasusaa' to mporumpa' humalili' dunia' mpai'. Tempo kasusaa' toe mposori hawe'ea tauna to mo'oha' hi dunia'.


Ɩlɛna Yesu heeli asilima kʋtɔŋ tʋ sɩ: Kʋlɩ, n tɛma Ɩsɔ na nyá taa tɔ ɩ yelaa na ń hiki alaafəya. 	 Ngkai ree, na'uli' wo'o-mi mpo'uli' -ki tauna toei: "Mokore-moko, pai' -ko hilou-mi. Mo'uri' -moko sabana pepangala' -nu hi Aku'."


Mpʋ pə yelina na Yesu yɔɣɔtɩ sɩ: Ma Caa ná tɔŋa təmlɛ lapʋ kɛ tam kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ ma tɔtɔ ma tɔŋna lapʋ. 	 Yesus mpo'uli' -raka: "Tuama-ku mobago duu' eo toi, pai' Aku' wo'o kana mobago."


Na yəlaa pəlefɛi hiu wei Silowee kutuluɣu kpɛsaa na kʋ takɩ na kʋ naŋtɩ tɔ, ɩ́ hʋʋ sɩ Yosalɛm nyə́ma təna taa pɛlɛ pa kələna ɩsaɣatʋ na? 	 Wae wo'o to hampulu' walu to mate nadungkahi tomi to molangko hi Siloam. Apa' oo-raka kamate-rae, meka' ba lue' ni'uli' melabi-rana sala' -ra ngkai hawe'ea to Yerusalem?


Yesu cɔ Yuta nyə́ma təkotile nyʋɣʋ tʋ ɩnəɣɩ mpʋ, ɩlɛna fɛɛlɛ kpa mpa paa caa-ɩ tɔ. Ama samaa wei pə kaasaa tɔ ɩ́lɛ́ ɩ təna ɩ laŋlɛ ná hɛɛna təma kʋpampana nna Yesu lakaɣa tɔ. 	 Lolita-na Yesus tohe'e mpo'eai' bali' -na. Tapi' ane ntodea, goe' -ra-rana mpohilo hawe'ea anu mekoncehi to nababehi.


Nyá maɣamaɣa lakɩ təma kʋpana na pá nyənəɣəna-ŋ na pá lakɩ. Paasɩ na ń sɛɣɛsəna tampana na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ. 	 Pai' iko-kowo Titus, kana jadi' tonco-ko hi doo. Ane metudui' -ko, metudui' ngkai nono-nu mpu'u, pai' kana monoa' kehi-nu bona natao-ko rabila' doo.


Na Yesu tasa-wɛɣɛ sɛɛʋ na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ɩsɔ ɩ́ hɛɛsɩ mə laŋa. Ɩsɩɩ ma Caa tila-m tɔ, ma maɣamaɣa ma tiliɣi-mɛɣɛ mpʋ tɔtɔ. 	 Na'uli' tena Yesus: "Kalompea' rata hi koi'. Hewa Tuama-ku mposuro-a, wae wo'o Aku' mposuro-koi."


Səm mpi ɩ səpa tɔ, Ɩsɔ lapəna-ɩ kɔtaɣa sɩ ɩ́ pəsɩ wei ɩ kiŋ yəlaa mpa pa nɩɩkəna-ɩ tɔ paa hikina suulu kɛ pa ɩsaɣatʋ tɔm taa na pə́ hɩɩsɩ-wɛɣɛ-tɩ tɔ. Ɩsɔ lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ ɩ siɣisaa. Hatuu lɔŋ Ɩsɔ hʋla suulu na ɩ́ yele yəlaa kɛ pa ɩsaɣatʋ pɔɔsʋɣʋ. 	 Ntuku' hawa' Alata'ala, Yesus rapatehi pai' raa' -na rabowo. Alata'ala mpobabehi hewa toe, bona Yesus rahuku' mpohompo' jeko' manusia', bona na'ampungi jeko' -ta ane mepangala' -ta hi Yesus. Kako'ia-na Yesus mate, Alata'ala uma mpohuku' jeko' manusia'. Napelele' ulu jeko' manusia', apa' ngkai posabara-na. Aga ane uma oa' -i mpohuku' jeko', uma-i monoa'. Jadi', hante kamate-na Yesus, Alata'ala mpopohiloi mpu'u-mi kamonoa' -na.


Aaa, Kalatɩ kʋmɛlɛməŋ mɛ, ɩlɛ nɔɣɔlʋ nyala-mɛɣɛ kʋnyalʋ yaa ɩsəna? Anɩ mɛɣɛ pa tɛma kɛɛsʋɣʋ kɛ Kilisiti tesika tɔɔ səm tɔm təkelekele kɛ teu. 	 Wojo mpu'u-koi, ompi' -ompi' to Galatia! Napa-di pai' nipelele' tauna mpobagiu-koi, alaa-na uma-pi nituku' tudui' to makono-e? Tudui' -ku wengi hi koi' ompi' monoto lia, mpakanoto patuju Yesus Kristus mate hi kaju parika'.


Mpa pa wɛ lɔlɔ kɛ́ kaɣana tɔ, pa taa paɣalɛ ká məlɩ waalɩ. Na waalɩ nyə́ma paɣalɛ náá məlɩ lɔlɔ. 	 Aga wori' tauna to bohe tuwu' -ra tempo toi jadi' kedi' tuwu' -ra hi eo mpeno. Pai' wori' wo'o tauna to kedi' tuwu' -ra tempo toi jadi' bohe tuwu' -ra hi eo mpeno."


Fɛsətusi caɣa pa kiŋ kɛ wɛɛ pəlefɛi yaa naanʋwa kɛ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ məlɩ Sesalee. Tɛʋ fema ɩlɛna ɩ́ kpa puloo, na ɩ́ tili sɩ pá kɔna Pɔɔlɩ. 	 Kira-kira nte walu mengi ba hampulu' bengi-i Festus hi Yerusalem, nculii' -imi hilou hi Kaisarea. Rata mpu'u-ramo hi Kaisarea, kamepulo-na narumpu-ramo omea topohura, pai' napahawa' tauna mpokeni Paulus tumai hi porumpua-ra.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, wei ɩ́ yela heeŋ kaləkʋ nɔnɔɣɔ kɛ sʋʋnaʋ na ɩ́ ŋmaana tiili tɔɔ na ɩ́ sʋʋ tɔ, pʋntʋ kɛ́ ŋmɩɩlʋ na wakəllʋ kɛ́. 	 Na'uli' Yesus: "Makono mpu'u lolita-ku toi: ane ria tauna to mesua' hi rala gimpu ngkahe' wala, pai' uma-i ntara hi wobo', topanako pai' toperampaki-i-hana.


Pɛlɛ pa lɩɩ ḿpʋ́ɣʋ́ kpakpaa, ɩlɛna pá kɔna Yesu kɛ ɩlɔɣɔhilu kamumuka. 	 Kamalai-ra towero toera, ria wo'o-mi to mpokeni hadua tauna to peda' tumai hi Yesus. Tauna toei uma howa' mololita apa' nahawi' seta-i.


Yesu nyəna mpa pa təna pa caɣaa na pá cɔɔna-ɩ kotaɣa tɔ, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ɩɩ naa ma toonaa na ma newaa ntɔ. 	 Yesus mponaa tauna to mpotololiki-i, pai' na'uli': "Ane tina-ku pai' ompi' -kule, hira' toe-ramo lau.


Ɩ ka pɩɩwaɣa tətoɣotoɣo na ɩ́ wʋsa lʋlʋɣʋ, na lʋlʋɣʋ kʋnyɔntɔɣɔlɛ na pə wʋsasɩ kpa-ɩ na ɩ́ sʋʋ kapusi mapʋ. 	 Tobine toei nto'u-na motina'i, pai' rata-mi tempo po'anaa' -na. Ntodohaka-imi nakeni kapeda' -na neo' mo'ana'.


Ɩlɛ ma pɔɔsəɣɩ təkpem sɩ, pa ta nɩɩ tɔm ntɩ yaa ɩsəna? Pɔpɔtʋ fɛɩ pa nɩɩ-tɩ mɛɛ. Ɩsɔ Tɔm taa pa yɔɣɔtaa sɩ: Pa nɔɔsɩ nɩɩ tɛtʋ təna taa, pa tɔm tala hatuu antulinya tənasɩ tɔɔ. 	 Aga neo' ta'uli' hewa toi: "To Israel, ko'ia-ra mpo'epei Kareba Lompe'." Ra'epe moto-midi! Hi rala Buku Tomoroli' te'uki' hewa toi: Kareba toe molele-mi hi humalili' dunia'. Lolita toe raparata-mi hi hawe'ea manusia'."


Tənaɣa Yesu cɔwa Pilatɩ sɩ: Nyá hʋʋna-təɣɩ nyá maɣamaɣa yaa nɔɣɔlʋ heelina-ŋ ma tɔm kɛ kʋheelu? 	 Na'uli' Yesus: "Pompekunea' tetu ngkai Gubernur moto, ba pololita tau ntani' -nadi?"


Ama Yosɛɛfʋ nɩɩwa sɩ Aaselayusi tɔɣɔ kawulaɣa kɛ Yuta kɛ ɩ caa Helɔtɩ lonte. Ɩlɛna sɔɣɔntʋ kpa-ɩ na tɛtʋ ntɩ tə taa pote. Ɩsɔ tasa-ɩ ḿpʋ́ɣʋ́ hʋlʋɣʋ kɛ ɩ toosee taa, ɩlɛna ɩ́ lɔɣɔ ɩ təɣɩ Kalilee tɛtʋ taa, 	 Tapi' na'epe Yusuf, Arkelaus ana' Herodes mposampei tuama-na jadi' magau' hi tana' Yudea. Toe pai' me'eka' -i hilou hi ria. Ngkai ree, ria wo'o-mi petudui' Pue' to nahilo Yusuf hi rala ompo' -na. Toe pai' hilou-ramo hi tana' Galilea,


Tɔʋ, ma taapalaa, mpi pə kɛ́ kʋpam na pə nəɣəsəna samtʋ tɔ pə tɔɔ kɛ́ ɩ́ ká pona laakalɩ. Mpəɣəlɛ mpi pə kɛ́ tampana nyəm, na mpi pə nəɣəsəna pa tʋna-wɩ, na mpi pə kɛɛsaa tɔ, na mpi pə fɛɩ asilima, na mpi pə wɛ teu, na mpi pə kʋsəɣɩ nyʋɣʋ tɔ. 	 Ka'omea-na ompi', kuperapi' bona nipenonoi oa' napa-napa to lompe' pai' to natao ra'une'. Napa to makono, napa to masipato', napa to monoa', napa to moroli', napa to ncola, pai' napa to lompe' ra'epe doo, toe-mi to nipenonoi.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ Apəlaham lapa mpi Ɩsɔ yaa-ɩ na ɩ́ heeli-ɩ sɩ ɩ́ la tɔ. Ɩ kʋlaa na ɩ́ tɛɛ tɛtʋ nti Ɩsɔ caa sɩ tə́ la ɩ́ na ɩ piya pa nyəntʋ təkpataa tɔ. Ɩ yela ɩ tɛtʋ na ɩ́ tɛɛ, ɩ ta tɩɩ nyəm timpi maɣamaɣa ɩ puki tɔ. 	 Ngkai pepangala' -na Abraham, natuku' hawa' Alata'ala. Alata'ala mpokio' -i pai' nahubui-i hilou hi ngata to molaa, na'uli' -ki: "Ngata toe mpai' ria, jadi' bagia-nu pai' muli-muli-nu." Jadi', nau' uma na'incai hiapa kahilouaa-na, pe'ongko' -nami hilou ntuku' hawa' Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ hʋlaa sɩ pá kɔna-ɩ kpaata. Pa kɔnaa, ɩlɛna ɩ́ ŋmaa sɩ ka hətɛ ntɛ́ Yohaanɩ. Ɩlɛna pə́ la pa tənaɣa piti. 	 Zakharia mperapi' hameha' po'ukia' pai' na'uki': "Hanga' -na Yohanes." Konce omea-ramo.


Ɩlɛna ɩ tɔɣɔntəlɛ náá cɔ-ɩ hatoo pə taa sɩ: Taa caalɩ-m mpʋ. Má na ma piya tə tɛma sʋʋʋ na tə́ təkɩ na tə́ kaləsɩ. Maa pəsəɣɩ má tasa kʋlʋɣʋ kɛ nyá tɔɣɔnaɣa cɛlʋɣʋ tɔɔ. 	 "Ha natompoi' -ta mpai' hewa tohe'i: `Neo' -a nusaleroi. Wobo' tehohoki-mi. Ana' -ku leta' omea-ramo dohe-ku. Uma-a bisa memata mpowai' -ko ba napa-napa.'


Pə alaa pɛɛkəɣɩ tam kɛ́ sɩ pá sɛɣɛsəɣɩ-wɛ, pə́cɔ́ paa pa sɛɣɛsa-wɛ, paa pəsəɣɩ na pá cɛkəna tampana naalɩ. 	 Doko' mpo'epe tudui' ncuu-ra, aga uma oa' monoto nono-ra mpo'inca tudui' to makono.


Ntiɣi maa tasa yɔɣɔtaɣa ɩlɛ yee? Tapacaɣalɛ fɛɩ-m sɩ má yɔɣɔtɩ Ketiyɔŋ, na Palakɩ, na Samsɔŋ, na Yɛfɛtɛ, na Tafiiti, na Samiyɛɛlɩ, na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pa tɔm. 	 Ke wori' -pidi anu ku'uli', aga uma-pi wori' loga-ku. Hiaa' bo ko'ia kututura Gideon, Barak, Simson, Yefta, Daud, Samuel pai' nabi-nabi ntani' -na.


Yesu nɩɩ tɔm tənɛ, ɩlɛna ɩ́ pəsəna mpa pa təŋaɣa-ɩ tɔ pa tɔɔ na ɩ́ tɔ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Ma ta nata yʋlʋ kɛ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma taa na ɩ́ tɛma ɩ taa na Ɩsɔ kɛ́ ɩsəntɔ. 	 Konce-i Yesus mpo'epe lolita tadulako tantara toei. Toe pai' me'ili' -i hi tauna to mpotuku' -i, na'uli' -raka: "Uma mowo pepangala' -na tau tohe'ii! Nau' hi to Yahudi muli Israel, ko'ia ria haduaa kurata to bohe pepangala' -na, hewa tau toii.


Samaa kota ḿpʋ́ɣʋ́ təna, ɩlɛna Pilatɩ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Aweɣe ɩ́ caa má tʋlɩ-mɛ, Yesu wei pa yaa sɩ Kilisiti tɔ? 	 Jadi', hi pohura-na Pilatus mpohurai kara-kara Yesus toe, wori' -mi tauna morumpu. Mepekune' Pilatus mpekune' -ra: "Hema to nipokono kubahaka-kokoi mpae tohe'i? Yesus Barabas, ba Yesus to rahanga' Kristus-di?"


Paa kʋ-wɛ na laɣatɛ, paa kpa-wɛɣɛ yomle kɛ piitimnaa təna taa. Ma ta nyɩ ɩsɔnaa kɛ pɩɩ yelina Yosalɛm na pá páálə́ɣɩ́ ɩ taa, haləna pɛlɛ pa waatʋ kɔɔ na ɩ́ sɩɩ tənaɣa. 	 Ria-ra mpai' to jadi' konia' piho'. Ria-ra to ratawani pai' rapatau' hi humalili' dunia'. Pai' ngata Yerusalem toi ralisa tauna to bela-ra to Yahudi, duu' -na hudu tempo to napakatantu-raka Pue' Ala.


Mpʋ tɔ na Piyɛɛ na ɩ taapalaa pa tɔŋa tom kɛ pə fɛɩna. Paa na mpʋ pa fema, na pá ná Yesu teu sɔsɔɔm na apalaa mpa pa naalɛ pa səŋa ɩ kiŋ tɔ. 	 Nto'u toe, Petrus pai' doo-na leta' luru'. Kamolike-ra, rahilo-rawo Yesus mehini ncola hante tauna to rodua to dohe-na.


Waatʋ wei weesuɣu kʋnɛ kʋ kɔma tɔ tə na-kʋ. Pə tɔɔ kɛ́ tə heeliɣi-mɛ na tə́ kpaaləɣɩ-mɛɣɛ weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ kʋ tɔm. Tacaa cɔlɔɣɔ kɩɩ wɛɛ na pə́ kuli-kʋ na pə́ hʋ́lɩ́-tʋ. 	 To mpowai' katuwua' toei, mehupa' -imi hi dunia' toi, pai' kihilo-imi-kaina. Toe pai' kipakanoto-kokoi kahema-nai, pai' mposabii' Kahi'a-na to mpowai' katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na. Ngkai lomo' -na, ria ami' -imi dohe Alata'ala to Tuama, pai' mehupa' -imi hi kai'.