Pɔpɔtʋ fɛɩ, Falisanaa mɛ, mə tɔm wɛ waɩyo kɛ́. Ɩ́ kpɛsəɣɩ nyɩɩtʋ nti pa yaakɩ sɩ mantɩ na luu tɔ na tuusi hatʋ təna na ɩ́ hiliɣi na ɩ́ ləsəɣɩ Ɩsɔ kɛ́ pə hɔɣɔləŋ naanʋwa taa kʋlʋm. Pəyele mə paa fɛɩna tampana təŋʋɣʋ na Ɩsɔ sɔɔlʋɣʋ tɔm. Ama tampana təŋʋɣʋ na Ɩsɔ sɔɔlʋɣʋ tɔm kɛ pɩɩ mʋna ɩ́ sɛɛsəna ɩsəlɛ, ɩlɛ ɩ́ taa sɔɔ hɔɣɔləŋ naanʋwa taa kʋlʋm ɩnɩ ɩ tɔɔ. 	 "Silaka-koi to Parisi! Ntahawe' hinu'a to kedi' hewa tarangkada' pai' kula' pai' hinu'a ntani' -na nipopepue' hampobagiahampulu' hi Alata'ala. Hiaa' parenta to bohe, hewa po'ingku to monoa' hi doo-ni pai' ahi' hi Pue' Ala, uma nisaile'. Kakoo-kono-na, ke parenta to bohe toe-hanale to kana nituku' -e, pai' neo' wo'o nilipo' mpotuku' parenta to kedi'.


Wei ɩ naani kaa lɩɩ ma tɔɔ tɔ, pʋntʋ nɩɩ leleŋ kɛ́. 	 Marasi' -ra tauna to uma morara' nono-ra hi Aku'."


Paa mpi, pə tɔnʋɣʋ tɔɔ kɛ́ mə nyənəɣəna. Ye yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ tɛŋ ɩ taa sɩ Kilisiti tənna-ɩ, pʋntʋ ɩ́ maɣasɩ teu na ɩ́ ná sɩ Kilisiti tɩ tá tɔtɔɣɔ, ɩsɩɩ ɩ tɩ ɩnɩ tɔ. 	 Petonoi-koi napa to nihilo moto! Ane ria-ra hi retu to mpo'uli' kahira' -na bagia-na Kristus, agina rapakanoto nono-ra, kana rapangaku' kabagia-na Kristus wo'o-ka-kaiwo hibalia hante hira'.


Ama ma, ma nyəma-ɩ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ kiŋ kɛ ma lɩɩnaa, na ɩnɩ ɩ tilina-m. 	 Aku', ku'inca-i apa' ngkai Hi'a pehupaa' -ku, pai' Hi'a to mposuro-a."


Apəlaham lʋla Ɩsaaka, na Ɩsaaka náá lʋlɩ Yakɔpʋ, na Yakɔpʋ náá lʋlɩ Yuta na ɩ newaa. 	 Ngkai Abraham rata hi Daud, hanga' ntu'a-na Yesus toi-ramo: Abraham mpobubu Ishak, Ishak mpobubu Yakub, Yakub mpobubu Yehuda pai' ompi' -ompi' -na,


Simiyɔŋ nyəntɛ taa kɛ́ iyisi naanʋwa na naalɛ (12000). Lefii nyəntɛ taa kɛ́ iyisi naanʋwa na naalɛ (12000). Ɩsakaa nyəntɛ taa kɛ́ iyisi naanʋwa na naalɛ (12000). 	 Ngkai muli Simeon, hampulu' roncobu. Ngkai muli Lewi, hampulu' roncobu. Ngkai muli Isakhar, hampulu' roncobu.


Atɛ awulaa sɔsaa kɛla tɔɔŋ. Tɛtʋ tɔkəlaa ná pɛɛla nɔɣɔ na pá kʋlɩ Tacaa na ɩ Mesii pa tɔɔ. 	 Magau' -magau' hi dunia', ngasa' -ramo. Pai' hawe'ea topohawa', hintuwu' -ra doko' mpo'ewa Pue' Ala pai' Magau' Topetolo' to napelihi-mi.'


Tɔʋ, pənɛntɛ ma kpaɣa-mɛ na má tʋ Ɩsɔ niŋ taa na ɩ tɔm kʋpantʋ taa tɔtɔ. Ɩnɩ ɩ pəsəɣəna na ɩ́ sɔɔsɩ-mɛɣɛ toŋ na ɩ́ la-mɛɣɛ kʋpantʋnaa mpa ɩ faɣasaa na ɩ́ sɩɩ sɩ ɩ ká ha mpa pa kɛ́ ɩ nyə́ma sɩ pə wɛɛ ɩsɩɩ pa kpancoou tɔ. 	 "Wae lau ompi' -ompi', mekakae-ama hi Pue' Ala, kuperapi' bona Hi'a-damo to mpewili' -koi. Kuparesai' -koi bona tida-mokoi mpotuku' Lolita Pue' to mpo'uli' -taka kabula rala-na Alata'ala hi kita'. Apa' Alata'ala-wadi to mokuasa mporohoi nono-ta pai' mpowai' -ta rasi' to naporodo ami' -mi hi hawe'ea tauna to napobagia.


Maa wɛ Tamasɩ tɔ, wulaʋ sɔsɔ Aletasɩ sɩɩ kʋfənɛɛ wei kɛ təna tɔ ɩ sɩɩ taŋlaa kɛ koluŋa ŋka ka cɔɔna ɩcatɛ tɔ ka nɔɣɔ sɩ pá kpa-m. 	 Nto'u-ku hi ngata Damsyik, gubernur to hi une' Raja Aretas doko' mpopatehi-a. Nahubui tantara-na mpojaga wobo' ngata bona ma'ala-a rahoko'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tʋm mʋ alʋ na pááná kɛ sɔsɔm, na ɩ́ polo na ɩ́ yoona alʋ piya nsi pə yelaa tɔ. Mpɛɣɛlɛ pa təna mpa pa təŋəɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu na pá tɔka teu kɛ tampana nna a tɔɔ Yesu kulaa tɔ. 	 Uma-pi mowo roe-na ule naga mpokaroe tobine toei. Toe pai' hilou-imi mpanga'ei muli-muli tobine toei, hira' -mi tauna to mpotuku' hawa' Alata'ala pai' mpangaku' Kayesus-na Pue' -ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taŋlaa mpɛ pa cɔ-ɩ sɩ: Nasalɛtɩ Yesu. Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Maɣalɔ. Yesu kɔlɔmɔtɔ tʋ Yutaasɩ ka wɛ pa hɛkʋ taa təna. 	 Ra'uli': "Yesus to Nazaret." Na'uli' Yesus: "Aku' -mile toi-e." Yudas to mpobalu' -i mokore hi ree dohe tantara pai' topojaga toera.


Ma piya, ɩ́ la laakalɩ na tɩɩŋ. 	 Ana' -ana' -ku, mo'inga' -inga' bona neo' -koi mepue' hi pue' to uma makono.


Samaa kɔma na pá na-ɩ teŋku waalɩ ɩlɛna pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Tacaa, pəlee kɛ́ n kɔma cənɛ? 	 Karata-ra ntodea hi dipo rano mpohirua' -ki Yesus, rapekune' -i: "Nto'uma-ko rata hi rehe'i-e, Guru?"


Ma kʋsa nyá nyʋɣʋ kɛ yəlaa taa. Ma tɛma təmlɛ nte n tʋ-m sɩ má la tɔ. 	 Hi rala dunia' toi kupopehuwu-mi kabohe tuwu' -nu Mama, kuposipolea-mi bago to nuwai' -ka.


Tənaɣa alɔɣaa mpɛ pa yela apalʋ ɩnɩ na pá sʋʋ afanaa taa. Ɩlɛna afanaa tʋ casəlɛ kɛ yem na pá tii kalakala na pá tʋ lʋm na pá sɩ. 	 Malai mpu'u-ramo seta ngkai rala tauna toei, kaliliu mesua' hi wawu. Pesua' -ra hi wawu toe, mparampuli-ramo-rawo wawu hilou mengkajuala' hi rano, mate bonga-ramo hi rala ue.


Ɩlɛna Piyɛɛ na Kɔɔnɛɛ pá yɔɣɔtəɣɩ mpʋ na pá sʋʋkɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ maɣana samaa kota sɔsɔm kɛ təyaɣa taa. 	 Bula-na Petrus mpololitai-i, mesua' -ramo hi rala tomi. Nahilo-hawo Petrus, wori' -mi tauna himuhu.


Yesu cɔɔwa Kalilee tɛtʋ təna na ɩ́ sɛɣɛsɩ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa, na ɩ́ kpaalɩ Ɩsɔ Kawulaɣa Laapaalɩ Kʋpaŋ. Na ɩ́ waasəɣɩ yəlaa taa kʋtɔntʋnaa na acamaa təna. 	 Yesus modao' hobo' hi tana' Galilea pai' -i metudui' hi rala tomi posampayaa. Mpoparata-i Kareba Lompe', na'uli': "Neo' rata-mi tempo-na Alata'ala jadi' Magau' hi dunia'." Yesus mpaka'uri' wo'o hawe'ea tauna to peda' pai' to keru.


Na pá tuli-ɩ na pá lɩɩna ɩcatɛ waalɩ, na pá sʋʋ-ɩ pɛɛ yaɣaʋ sɩ pá kʋ-ɩ. Mpa paa kɛ́ pə aseeta nyə́ma tɔ, pɛlɛ pa sɩɩna ɩfepu wei pa yaa sɩ Sɔɔlɩ tɔɣɔ pa wontu. 	 pai' -i radii' hilou hi mali ngata bona rapatehi-i rapana' hante watu. Sabi' boa' to mpobalihi Stefanus mporoncu baju-ra bona lompe' pepana' -ra. Baju-ra toe rawai' -ki hadua tomane to rahanga' Saulus bona nadongo-raka.


Mpʋ tɔ ɩ́ feŋ na ɩ́ tɔɔsɩ sɩ saŋa taa pɩɩsɩ tooso kɔlɔ, tam kɛ́ ma kpaaləɣɩ-mɛ na ɩsəlʋm, paa ahoo paa ilim. 	 Toe pai' mo'inga' -inga' -koi. Kiwoi-koi ompi', rala-na tolu mpae uma kupento'oi mpoparesai' -koi butu dua-ni, lompe' hi eo-na lompe' hi bengi-na, pai' wori' ngkani mo'ili ue mata-ku mpokageoi' -koi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ɩ́ la laakalɩ na Falisanaa na Satusee nyə́ma pa kʋkʋsʋm. 	 "Pelompehi, mo'inga' -inga' -koi hi ragi to Parisi pai' to Saduki-e'!"


Tɔʋ, pa təna pa kpaɣaʋ-ɩ mpʋ tɔ, sətaa fem wule pa taa aweɣelɛ alʋ tʋ? 	 Jadi', hi eo mpeno, ane tuwu' nculii' mpu'u-di hawe'ea tomate-e, hema-ramo mpai' pue' tobine toei, apa' pitu-ramo mpotobine-i."


Yəlaa panɛ pa lakɩ kɛ́ ɩsɩɩ ləmaɣasɛɛ fɛɩnaa, pa wɛ yem kɛ́ ɩsɩɩ pə lʋlʋɣʋ taalɛ wontu sɩ pá kpa-tɩ na pá kʋ tɔ. Mpi mpi pa ta cɛkəna tɔɣɔ pa tʋʋkɩ. Pa kɔŋ saalʋɣʋ kɛ yem kɛ́ ɩsɩɩ taalɛ wontu. 	 Hiaa' guru to boa' toera-rana, uma mpu'u monoto pekiri-ra. Mporuge' -ra anu mobaraka' to uma ra'incai. Kehi-ra, hewa binata to uma ria pekiri-ra ba hewa binata to putu bona ra'ahui pai' rapatehi-ra-wadi. Hewa binata toe rapatehi manusia', wae wo'o guru to boa' toera nahuku' Alata'ala sabana kehi-ra to dada'a.


Ye wei ɩ ta səɣəlɩ ɩ səm tesika na ɩ́ təŋɩ-m, pʋntʋ kaa pəsɩ na ɩ́ la ma ɩfalʋ. 	 Tauna to jadi' topetuku' -ku kana mpopaha'a kaju parika' -na-- batua-na kana sadia-i mporata kaparia ba paiana rapatehi sabana petuku' -na hi Aku'. Jadi', tauna to uma dota mpopaha'a kaju parika' -na pai' mpotuku' -a, uma-i ma'ala jadi' topetuku' -ku.


Alʋ ɩnɩ ɩ təkaɣa tá ŋkpaŋŋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ wɛɛ paɣalɛ kɛ́. Pə kɔma na pə́ nɩɩ Pɔɔlɩ na pááná kpa-ɩ, ɩlɛna ɩ́ pəsəna ɩ tɔɔ na ɩ́ tɔ ɩlɔɣɔʋ sɩ: Na Yesu Kilisiti toŋ, se alʋ ɩnɩ ɩ waalɩ. Tənaɣa ɩlɔɣɔʋ se alʋ waalɩ kɛ́ kpakpaa ɩnɩ. 	 Rala-na ba hangkuja eo, bate toe oa' -mi lolita-na, alaa-na oha-imi Paulus mpo'epe-i. Ngkai ree, pe'ili' -nami Paulus pai' na'uli' hi anitu to mpesuai' tobine toei: "Hante hanga' Yesus Kristus, palai-ko ngkai tobine tetui!" Palai-na mpu'u-mi-hawo anitu toei.


Tənaɣa ma pɔɔsaa sɩ: Tacaa, ɩsənaɣa maa la? Ɩlɛna Tacaa cɔ-m sɩ: Kʋlɩ na ń polo Tamasɩ, tənaɣa paa heeli-ŋ pə təna mpi Ɩsɔ tʋ-ŋ sɩ ń la tɔ. 	 "Ngkai ree, ku'uli': `Ane wae, napa to kana kubabehi Pue'?' "Na'uli' Pue': `Memata-moko pai' kaliliu mesua' hi rala ngata. Hi ria-damo mpai' ra'uli' -koko hawe'ea to nahubui-koko Alata'ala bona nubabehi.'


Pə taɣa pʋlʋ, Toma təna tʋ lapa-m kʋpantʋ sɔsɔɔntʋ kɛ sɔsɔm. Ama ɩ hətɛ kɛ́ sɔsɔɔlɛ kɛ́. 	 Apa' Alata'ala to mokuasa mpopehuwu kabaraka' -na hi aku'. Moroli' hanga' -na!


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-ɩ pɔɔsʋɣʋ kɛ tɔm tooso nyəm sɩ: Yohaanɩ pəyalʋ Simɔŋ, nyá luɣu wɛ-m? Tənaɣa Piyɛɛ laŋlɛ wakəlaa, ɩsɩɩ Yesu tasʋɣʋ-ɩ pɔɔsʋɣʋ kɛ tɔm tooso nyəm sɩ: Nyá luɣu wɛ-m tɔ. Ɩlɛna ɩ́ cɔ-ɩ sɩ: Tacaa, n nyəmá pə təna. N nyəmá sɩ ma luɣu wɛ-ŋ. Ɩlɛna Yesu cɔ Piyɛɛ sɩ: Tɔʋ, paasəna ma heeŋ ɩlɛ. 	 Ngkai ree, Yesus mpekune' -i katolu ngkani-na: "Simon, ana' Yohanes, ha nupoka'ahi' mpu'u-a?" Peda' -mi nono-na Petrus, apa' Yesus mpekune' -i tolu ngkani ba napoka'ahi' mpu'u-i. Jadi', na'uli' Petrus: "Pue', nu'inca hawe'ea-na. Nu'inca kakupoka'ahi' -nu." Na'uli' Yesus: "Ane wae, podoo bima-ku.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa faɣana tɔɣɔnaɣa pee taalɛ natəlɩ tə taa kɛ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ kʋlɩ kʋ wule. Tənaɣa ɩ ɩfalaa sʋʋ tɔɣɔnaɣa pee nyəŋka kɛ pɛlʋɣʋ, na pá nuɣutiɣi pa niŋ taa na pá saləɣɩ. 	 Hangkani Yesus pai' ana'guru-na ntara rala bonea nto'u Eo Sabat, eo pepuea' -ra to Yahudi. Bula-ra mpotara bonea toe, ana'guru-na mpotepo' wua' gandum, raporo bona molepa' kuluma-na, pai' raru'a.


Mə Caa kɛlɛ Ɩlɔɣɔʋ, na ɩ luɣu nyəntʋ kɛ mə sɔɔla lapʋ. Hatoo kancaalaɣa ɩ́lɛ́ ɩ kɛ́ yʋlʋkʋlʋ kɛ́, ɩɩ caa tampana təŋʋɣʋ kɛ paa pəcɔ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ maɣamaɣa ɩ ta kɛ tampana tʋ tɔ pə tɔɔ. Waatʋ wei ɩ yɔɣɔtəɣɩ pɔpɔtʋ tɔ, ɩ tənaɣalɛ təna. Mpi tɔ, ɩ maɣamaɣa ɩ kɛ́ pɔpɔtʋ, na pɔpɔtʋ təna caa kɛ́. 	 Magau' Anudaa' -hanale tuama-nie! Pai' doko' oa' -koi mpotuku' konoa tuama-ni tetu. Ngkai lomo' -na, topepatehi ami' -imi. Uma-i ria mpo'uli' napa to makono, apa' uma ria napa-napa to makono hi hi'a. Ane moboa' -i, gati-nami-hana, apa' topoboa' ami' -i, pai' hawe'ea tauna to moboa' mpo'uhi kehi-na.


Ama ɩ cɔ-m sɩ ɩ pɛɛlɛɛ paasi, pʋlʋ ta kaasɩ sɩ ɩ́ tasa-m lapʋ, sɩ pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma ɩcantʋ taa kɛ́ ɩnɩ ɩ toma ná naa teu. Ye mpʋ ma ɩcantʋ kɛ maa sana ma tɩ na Kilisiti toma kenti ma tɔɔ. 	 Tapi' na'uli' -ka: "Uma kulali, aga kutulungi-ko hante kabula rala-ku. Hono' -mi toe. Apa' ane lente-ko, karohoa-ku gana kamonoto-na hi rala katuwu' -nu." Toe-mi ompi' -ompi' pai' bohe nono-ku mpololita hawe'ea kalentea-ku, apa' nto'u-ku lente, karohoa Kristus mpokamoui-a.


Ɩsəna pa sɩɩna-tʋ tɔ tɩɩ ŋmaana pə tɔɔ, ye tə taa kɔɔ mə tɛ ɩlɛ mpʋɣʋlɛ. Ama tə tala mə tɛɣɛ teu na tə́ heeli-mɛɣɛ Kilisiti tɔm Laapaalɩ Kʋpaŋ. 	 Jadi', ane kiparesai' -koi ompi', uma-kai mpoliu kotoa-na. Ane ke uma-kai ria rata hi ngata-ni mpokeni Kareba Lompe' -e, ke uma ria huraa-kai mpoparesai' -koi. Tapi' ria mpu'u huraa-kai mpoparesai' -koi, apa' rata mpu'u-kai hi ngata-ni mpokeni Kareba Lompe'.


wei ɩ haakɩ atɛ na ɩsɔtaa piitimnaa tənaɣa pə həla tɔ, 	 to Tapotuama omea, lompe' kita' to hi dunia', lompe' hawe'ea ihi' suruga.


Ma nana ma ɩsəpəle kɛ waasʋlʋ 	 Hante mata-ku moto-mi mpohilo Topetolo' to ngkai Iko Pue',


Pə tɔɔ kɛ́ pə wɛɛ sɩ ń tʋna tɛtʋ tɔkəlaa, ɩlɛ pə taɣa sɩ Ɩsɔ ɩ́ taa kɔɔ ɩ́ mʋna-ŋ pááná tɔ pə tɔɔ tike, ama sɩ nyá laakalɩ ɩ́ caɣa ɩ təcaɣalɛ tɔ pə tɔɔ tɔtɔ. 	 Toe pai' kana mengkoru-ta hi hawa' topoparenta. Mengkoru-ta bona neo' -ta rahuku'. Aga meliu ngkai toe, mengkoru-ta apa' ta'inca hi rala nono-ta, toe-mi to masipato' tababehi.


Tɔɣɔ nyá Kawulaɣa. Yele na nyá luɣu nyəntʋ la atɛ cənɛ ɩsɩɩ tə lapʋ ɩsɔtaa tɔ. 	 bona Iko jadi' Magau' hi dunia', bona hawe'ea tauna hi dunia' mpobabehi konoa-nu, hibalia hante ihi' suruga.


Ɩsɔtaa tillaa naatosompɔɣɔlaɣa wei ɩ ka tɔka kɔpʋnaa naatosompɔɣɔlaɣa tɔ pa taa lɛlʋ kɔma na ɩ́ yaa-m sɩ: Kɔɔ na má hʋlɩ-ŋ saləka wei paa tʋ pusi paɣalɛ hɛkʋ taa wasaŋkalɩ sɔsɔ tɔ. 	 Oti toe hadua ngkai mala'eka to pitu to ngkakamu pitu batili toe tumai hi aku', na'uli' -ka: "Mai-ko, kutudo' -koko karahuku' -na tobine to ele' rahi, to mohura hi kaworia' ue.


Ɩ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ na ɩ́ tɛ ɩlɛna ɩ́ faɣa-ɩ na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩnɛ ɩ kɛna ma tɔnʋɣʋ ŋku pə ha mə tɔɔ tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ́ ká lakɩ na ɩ́ tɔɔsəɣɩ ma tɔɔ. 	 pai' ka'oti-na mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala, napihe-pihe pai' na'uli' -raka ana'guru-na: "Toi-mi woto-ku to kutonu mpotolo' -koi. Babehi-mokoi ada toi bona mpokiwoi-a."


Paa la təkatɩɩ, pa kaa wɛɛna lɛlaa pətɔɔtəlɛ. Paa la nɔɔhɛɛ tɛɛ kuulaa na mpəle tɛləsəlaa na nyaŋ nyə́ma. Pa kaa sɔɔlɩ kʋpantʋ. 	 uma-ra ma'ahi', pai' uma-ra dota hintuwu'. Ntora mpotuntui' doo-ra-wadi, uma-ra mpokuasai kahinaa woto-ra moto, seke-ra, pai' -ra mpokahuku' to lompe'.


Ama Yesu suma. Tənaɣa kɔtəlaa wulaʋ tɔma-ɩ sɩ: Na Ɩsɔ wei ɩ wɛna weesuɣu tɔ, ye n kɛ́ Ɩsɔ Pəyalʋ Mesii heelɩ-tʋ təfoo. 	 Aga Yesus, uma-i winihi. Na'uli' wo'o-mi Imam Bohe: "Hante hanga' Alata'ala to Tuwu', uli' -kakai to makono! Makono mpu'u ka'Iko-na Magau' Topetolo', Ana' Alata'ala-e?"


Tə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ tə kɛ́ Ɩsɔ təmlɛ nyə́ma, na tá yaasi kʋpaŋ taa na tá nyəm taa na tá suulu taa na tá kʋpantʋ lapʋ taa. Na tə lapa mpʋ tɔ na Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ kɛ́ na tá tampana sɔɔlʋɣʋ. 	 Hi rala hawe'ea toe, monoto katopobago-na Alata'ala mpu'u-kai, apa' moroli' kehi-kai, ki'inca Lolita Alata'ala, mosabara-kai, lompe' nono-kai hi doo, Inoha' Tomoroli' mobago hi rala nono-kai, mpoka'ahi' doo-kai ngkai nono mpu'u.


Pa kʋlapʋtʋnaa kiŋ kɛ ɩ́ ká nyəna-wɛ. Yʋlʋ kaa kooli tʋɣʋ ŋku pa yaa sɩ lɛsɛŋ tɔ kʋ pee kɛ sɔsɔʋ tɔɔ se. Pə́cɔ́ paa kooliɣi tʋɣʋ ŋku pa yaa sɩ fiki tɔ kʋ pee kɛ kɔlɔŋ tɔɔ. 	 Ta'inca pebagiu-ra ane tanaa wua' pobago-ra. Wua' anggur uma rahopu' ngkai walaa to morui. Wua' ara uma rahopu' ngkai jilata.


Pə tɔɔ ɩlɛ ɩ́ yele təmaɣa pɔpɔtʋ pɛlʋɣʋ təkpataa, na paa mə taa wei ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ tampana kɛ ɩ lɛlaa kiŋ. Pə taɣa pʋlʋ, tá təna tə wɛ kɛ́ ɩsɩɩ niŋ na nɔɔhɛɛ wɛʋ tɔnʋɣʋ tɔɔ tɔ. 	 Toe-mi ompi', bahakai mpu'u-mi po'ingku-ni to ri'ulu toe: neo' -pi moboa', agina mpo'uli' to monoa' hi doo, apa' kita' omea bagia ngkai Woto Kristus-tamo.


Na pa təna təpaɩ pa nyɔɔna piti kʋnyɔnyɔɔm kʋlʋməm mpi pə lɩɩna pɩɩʋ taa tɔ. Na pɩɩʋ ŋkʋ kʋ hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ pá na Kilisiti pa tɔŋna. 	 Hawe'ea-ra mpokoni' pongkoni' to hibalia, pai' nginu-ra ponginu to hibalia. Pongkoni' pai' ponginu-ra toe, pongkoni' pai' ponginu ngkai Alata'ala moto. Nginu-ra ue to mehupa' ngkai bulu' watu, pai' bulu' watu toe ma'ala rarapai' -ki Kristus to mpodoo-ra pai' mpowai' -ra katuwua'.


Apalʋ ɩnɩ, waatʋ wei ɩ tɛma tɛtʋ yapʋ na ɩ tulum liɣitee anɩ tɔ, ɩ polaa na ɩ́ hoti tə taa kɛ́ ɩ nɔɣɔ tɔɔ, na ɩ lotu tʋlɩ, na ɩ taa lotu ya na tə́ ŋmaa. 	 (Yudas toei mpo'oli tana' hante doi to narata ngkai gau' -na to dada'a. Hi tana' to na'oli tohe'e, mate monawu' -i, mobenta ta'i tina-na, alaa-na ihi' rala-na malali omea.


Kancaalaɣa nyəntʋ ɩlɛ, pa heela-m kɛ́ sɩ ɩ́ kotiɣi tɔ, mə kotuɣu faɣa kpeka kpeka kɛ́, na ɩɩ caa təma. Ɩlɛ ma tisa-təɣɩ ɩsɩɩ ma ta tisi. 	 Lomo' -lomo' -na, ku'epe kareba to mpo'uli': ane morumpu-koi mogampara, ria posisalaa-ni hadua pai' hadua. Hiaa' neo' kupemakono mpu'u-e'!


Pə taɣa ɩsɩɩ Tafiiti maɣamaɣa ná kpa ɩsɔ se. Ama paa na mpʋ ɩ yɔɣɔtaa sɩ: Tacaa Ɩsɔ heela ma Sɔsɔ sɩ: Caɣa ma kɔŋkɔŋ taa. 	 "Ompi' -ompi', bela-hawo Daud to ngkahe' hilou hi suruga. Tapi' ria lolita-na Daud to mpolowa kangkahe' -na Yesus hilou hi suruga, hewa toi moni-na: Pue' Ala mpo'uli' -ki Pue' -ku: `Mohura-moko hi mali ngka'ana-ku,


Yesu sɩ: Pə wule ntɛ́ ɩ́ kaa tasa-m natələɣɩ pɔɔsʋɣʋ tɔtɔ. Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Pə təna mpi ɩ́ ká sələmɩ ma Caa na ɩ́ yaakɩ ma hətɛ tɔ, ɩ́ ká hiki-wɩ. 	 "Nto'u toe mpai', uma-pi mingki' nipekune' -a ba napa-napa. Makono mpu'u lolita-ku toi: napa-napa to niperapi' hi Tuama-ku hante hanga' -ku, bate nawai' -koi.


Mpa paa fe fem kancaalaɣa nyəm pənɛ pə taa tɔ mpɛɣɛlɛ leleŋ nɩɩlaa, na mpɛɣɛlɛ pə paasaa na pə́ kooli koolee kʋpana. Səm kʋlɛləm ɩɩ tasəɣɩ-wɛɣɛ pəsʋɣʋ. Ama paa la Ɩsɔ na Kilisiti pa kɔtəlaa, na pá na-ɩ paa tɔɣɔ kawulaɣa kɛ pɩɩsɩ iyaɣa (1000) taa. 	 Marasi' pai' moroli' -ra tauna to rapotuwu' nculii' hi pemataa to lomo' -na toe. Hira' toe, bate uma-ra rahuku' hi rala naraka. Pehukua' hi rala naraka toe to rahanga' kamatea karongkani-na. Tauna to rapotuwu' nculii' hi pemataa to lomo' -na toe jadi' imam to mpokamu bago mpepue' hi Alata'ala pai' hi Kristus. Moparenta-ra mpai' dohe Kristus rala-na hancobu mpae.


Pa ta nɩɩna pa nɔɔsɩ na pɔpɔtiya, pa fɛɩna taalɩ nɔɣɔlʋ. 	 Uma-ra ria moboa', uma wo'o ria hangkedia' kasalaa' -ra.


Tənaɣa pa tasa ŋmiluɣu sɩ pa kpaa-ɩ. Ama ɩ fita pa niŋ taa. 	 Mpo'epe toe-di, to Yahudi doko' wo'o-ramo mpohoko' -i, aga tepetibo' moto-i.


Yəlaa təna taa ká kpana-mɛɣɛ ma tɔɔ. Ama wei ɩ́ nyaɣa apalʋtʋ na ɩ́ tala tənaɣa, pʋntʋ nyʋɣʋ kɛ pɩɩ ya. 	 "Rata mpai' tempo-na, hawe'ea tauna mpokahuku' -koi sabana petuku' -ni hi Aku'. Ria mpai' tauna to mpewai' ompi' -ra ba ana' -ra moto bona rapatehi sabana petuku' -ra hi Aku'. Ria wo'o ana' to mpo'ewa totu'a-ra pai' mpopatehi-ra. Aga tauna to tida mepangala' hi Aku' duu' hi ka'omea-na, bate mporata-ra kalompea' hi eo mpeno.


Ma heeliɣi-mɛɣɛ tampana sɩ, yʋlʋpiya təna taa nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ kəla Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ tɔ. Ɩlɛ paa na mpʋ ɩsɔtaa Kawulaɣa taa səkpelu maɣamaɣa tɛɛ-ɩ. 	 Na'uli' wo'o-mi Yesus: "Mpu'u ku'uli' -kokoi: ngkai hawe'ea tauna to putu hi dunia' toi, uma ria haduaa to meliu kabohe tuwu' -na ngkai Yohanes Topeniu'. Aga ngkai wae lau, marasi' mpu'u-ra tauna to jadi' ntodea-na Alata'ala hi rala Kamagaua' -na. Nau' to kedi' lia tuwu' -ra, meliu kamarasi' -ra ngkai Yohanes.


Ma sama Ɩsɔ, mpi tɔ ma yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ na pə kəlɩ mə təna təpaɩ. 	 Ku'uli' tarima kasi hi Alata'ala apa' mololita-a hante basa to ngkai Inoha' Tomoroli' meliu ngkai koi' omea.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Aweɣe ɩ́ pɛɛkəɣɩ ye? Ɩlɛna taŋlaa mpɛ pá cɔ-ɩ sɩ: Nasalɛtɩ Yesu. 	 Napekune' wo'o-mi Yesus: "Hema to nipali' -e?" Ra'uli': "Yesus to Nazaret."


Tɔmnaa panɛ, Yesu yɔɣɔtaɣa-wɛɣɛ samaa taa tɔ na atuwa kɛ́. Ɩ ta sɛɣɛsɩ-wɛɣɛ natələɣɩ yem na ɩ́ ta kɛɛsəna pʋlʋ. 	 Yesus mpotudui' ntodea hawe'ea toe we'i lau mpake' lolita rapa'. Uma ria to natudui' -raka ane uma hante lolita rapa'.


Tə nyəmá sɩ haləna saŋa kʋŋmaŋmam təna tɔŋna mɔla na pə́ saləməɣɩ ɩsɩɩ alʋllʋ saləmʋɣʋ tɔ. 	 Apa' ta'inca moto ompi', wori' kasusaa' hi rala dunia' toi. Ma'ala-mi ta'uli' dunia' toi ntora ntodohaka, mpopea tempo-na Alata'ala mpobo'ui omea. Pontodohaka-na dunia' toi hewa pontodohaka hadua tobine to mpopea po'anaa' -na.


Mə taa mpa mpa pa kɛ́ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsaa tɔɣɔ ma wɛna pənɛ. Ma maɣamaɣa ɩsəntɔ ma kɛ́ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔ kɛ́. Na ma nana ma ɩsəpəle kɛ Kilisiti tɔɣɔ kʋnyɔməŋ wei tɔ. Kʋyaŋku paa kuli ɩ teeli tɔɔ tɔ maa hiki ma paa nyəm kɛ pə taa. Nti ma wiikina-mɛ tɔɣɔlɛ sɩ: 	 Ria wo'o pomperapia' -ku hi koi' to jadi' pangkeni hi rala agama. Ku'uki' -kokoi tohe'i apa' aku' wo'o hadua pangkeni agama, pai' kusabii' moto-mi kaparia to narata Kristus owi. Pai' ane rata nculii' -ipi mpai' Kristus mpopehuwu kabohe tuwu' -na hi hawe'ea tauna, aku' wo'o mporata bagia hi rala kabohe tuwu' -na toe.


Pəyele tam ɩ lapa sɩ pá nana-ɩ na kʋpantʋnaa mpa ɩ lakɩ tɔ pa kiŋ. Hatoo ɩsɔtaa kɛ́ ɩ yekina na ye pə́ tala tɛʋ nɩɩʋ kʋ nɩɩ-mɛ, na pə́ tala kʋtɔɣɔʋ pɩɩʋ kʋ pɩɩ na ɩ́ hiki, na ɩ́ haakɩ-mɛɣɛ tɔɣɔnaɣa na laŋhʋlʋmlɛ kʋɣɩ-mɛɣɛ sɔsɔm. 	 Aga nau' wae, uma nalipo' mpowai' -ta tanda-tanda to mpakanoto-taka karia-na Alata'ala. Nawai' -ta wori' nyala pewai' to lompe': nawai' -ta uda ngkai langi', napopowua' hinu'a-ta hi tempo-na. Nawai' -ta pongkoni', nawai' -ta kagoea' nono."


Ama ɩ́ wɛɛ na ɩ́ puki lɔlɔ kɛ́ Tacaa na tá Yatʋ Yesu Kilisiti pɛɛlɛɛ na ɩ nyəm tɔm taa. Pə kpaɣaʋ saŋa haləna tam tɔ, teeli tʋ ntɛ́ ɩnɩ. Ami. 	 Donihii lau-mi petuku' -ni hi Pue' -ta Yesus Kristus, Magau' Tompohore-ta ngkai huku' jeko' -ta, bona nirasai mpu'u ahi' -na. Pai' donihii wo'o pe'inca-ni mpo'inca-i. Une' -imi wae lau duu' kahae-hae-na. Amin.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ ɩ́ ha mpi, ɩɩ lɛɛkəɣɩ-wɩ. Pəyele ye ɩ yaa mpa, ɩ taa ɩɩ cʋkəɣəna-wɛ. 	 Apa' ane Alata'ala mpopelihi pai' mpogane' tauna, uma nadii' nculii' gane' -na toe.


Ɩsɔ wɛ Ɩtiyɛɛnɩ waalɩ na ɩ́ hikiɣi toma kɛ sɔsɔm, na ɩ́ lakɩ piti təma na Ɩsɔ kɔkɔlɔ nyəm kɛ yəlaa hɛkʋ taa. 	 Ane Stefanus, Alata'ala mpogane' mpu'u-i, nawai' -i kuasa mpobabehi wori' tanda mekoncehi to mpopohiloi kabaraka' -na Alata'ala hi ntodea.


Ama waatʋ wei maa fe, ɩlɛna má tɛɛ-mɛɣɛ nɔɣɔ kɛ Kalilee. 	 Aga ane tuwu' nculii' -apa mpai', meri'ulu-a hilou hi tana' Galilea, bona hirua' hi ria-ta-damo mpai'."


Pə kɔma na pə́ tala tɩɩŋ ɩnɩ ɩ kooluɣu waatʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋsɩ ɩ tillaa napəlɩ sɩ: Ɩ́ polo ma təmlɛ nyə́ma kiŋ na pá cɛlɛ-m ma tete. 	 Rata-mi tempo pohopua' wua' anggur, napahawa' -ra ba hangkuja dua batua-na hilou mperapi' bagia-na.


Nyá tɔm kɛna tampana, ɩlɛ yele na tampana anɩ a pəsɩ-wɛɣɛ nyá nyə́ma təkpataa. 	 Pakaroli' -ramo, pajadi' -ra bagia-nu hante tudui' to makono. Lolita-nu Mama, tetu-mi to makono.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa cɔwa Nikotɛm sɩ: Sɛsɛ Kalilee nyə́ma mpɛɣɛlɛ na nyaɣa? Wiili Ɩsɔ Tɔm taa na ń ná, tuu tɔ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ nɔɣɔlʋ ta tɛnta lɩɩʋ na Kalilee se. 	 Hampetompoi' doo-na: "Ha ngkai Galilea wo'o-ko-kowo iko-e! Wile-dile pai' kamata rala Buku Tomoroli' -e. Uma ria nabi to mehupa' ngkai Galilea."


Tənaɣa pa yaa Pɔɔlɩ, ɩlɛna Tɛlətilusi kʋlɩ na ɩ́ niki Pɔɔlɩ taalɩ kɛ́ hʋ́lʋ́ɣʋ́ sɩ: Tacaa kʋpaŋ, nyá yelina tə caɣa pɛlɛkɛtɛɛ. N cɛkəna tɛtʋ tɔkʋɣʋ kɛ teu tɔɣɔ pə təna pə laɣasaa na pə́ te tɛtʋ tənɛ tə taa. 	 Jadi', Gubernur Feliks mpohubui tauna mpokeni Paulus tumai hi poromua-ra. Tertulus ulu to rapalogai mololita. Natepu'u-mi mpakilu Paulus hewa toi: "Tuama-kai Gubernur Feliks to kibila'! Ngkai poparenta-nu, kai' ntodea-nu tuwu' hante kalompea'. Pai' ngkai kapantea-nu mohawa', wori' -mi to tekolompehii hi rala ngata-kai.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma samaa tɔtɔ sɩ: Ye ɩ́ ná tɛʋ pɩɩ ŋmaalaɣa na ilim tətʋlɛ, ɩ́ tɔŋ kpakpaa sɩ saŋa ɩnɩ tɛʋ wɛɛ. Ɩlɛna tampana tɔɔ kʋlɛ kʋ nɩɩ. 	 Na'uli' wo'o-mi Yesus hi tauna to wori': "Ane nihilo limu' mehupa' tono' hi kasoloa, ni'uli' udaa mpai'. Udaa mpu'u.


Mpʋ tɔ ɩ́ la laakalɩ na mə tɩ, ɩ́ taa yele na mə təmlɛ kawaaɣa le. Pɩɩ tɛ na pə́ fɛlɩ-mɛɣɛ kʋpantʋ kɛ sɔsɔm. 	 Toe pai' kana mo'inga' -inga' -koi, nee-neo' mpai' nibahaka pepangala' -ni hi Pue' Yesus, alaa-na uma ria kalaua-na bago-kai mpokeni Kareba Lompe' hi koi'. Tida-mokoi mepangala' hi Pue', bona nirata omea mpai' hiwili pepangala' -ni hi eo mpeno.


Ma ɩlɛ, lʋm kɛ ma sɔ-mɛ. Ama Feesuɣu Naŋŋtʋ kɛ ɩ́lɛ́ ɩ ká sɔ-mɛ. 	 Aku' mponiu' -koi hante ue tanda kamedea-ni ngkai jeko' -ni. Aga Hi'a mpai' mponiu' -koi hante Inoha' Tomoroli'."


Yəlaa mpa pa sʋʋwa təkɛʋ kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́ mə hɛkʋ tɔ mpʋ pə maɣamaɣa kɛ pɛlɛ pa lakɩ. Pa toosee nna pa toosiɣi na pá təŋəɣɩ mpʋ na pá lakɩ tɔ anɩ a tʋsəɣəna-wɛ na pá wakələɣɩ pa tɩ, na pá footiɣi Ɩsɔ sɔsɔɔntʋ, na pá tʋʋkɩ ɩsɔtaa teeli nyə́ma. 	 Jadi', nau' wae-mi pehuku' -na Alata'ala hi tauna to dada'a gau' -ra owi, bate dada'a oa' -wadi gau' -ra to mpokeni tudui' to sala' tempo toi-e. Lutu-ra-damo mpoinono tudui' -ra to sala', pai' tudui' -ra to sala' toe mpokeni-ra mpobaboi' woto-ra moto hante pogau' -ra to sala'. Uma-ra mposaile' kuasa Alata'ala, pai' -ra mporuge' hawe'ea to mobaraka' to hi suruga.


Na yəlaa mpa pə yela mpʋ tɔ pa ta yele pa nyəŋ ɩnɩ se ɩsɩɩ, yʋlʋkʋlɛ na topotopo təma na asilima na pa ŋmɩɩləm. 	 Hiaa' toro manusia' to uma rapatehi hante pesesa' toe we'i, uma oa' -ra medea ngkai gau' -ra to dada'a. Uma-ra medea ngkai pepatehi-ra, pedoti-ra, pogau' sala' -ra ba panako-ra. Uma wo'o rabahakai mpopue' seta pai' babehia pale-ra moto, hewa pinotau to rababehi ngkai bulawa ba salaka' ba ngkala ba ngkai kaju. Pinotau toera, uma-ra pehilo, uma-ra pe'epe, uma wo'o-ra momako'.


Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Leɣe ɩ́ pima-ɩ? Ḿpʋ́ɣʋ́ pa cɔ-ɩ sɩ: Tacaa kɔɔ na ń ná. 	 Napekune' -ra: "Ratana hiapa-i?" Ra'uli': "Mai-moko Pue', kipo'ema' -ko hilou bona nuhilo."


Aŋha, nyá wei n sɛɣɛsəɣɩ lɛlaa tɔ, nn sɛɣɛsəɣɩ nyá tɩ suwe? Nyá wei n lakɩ waasʋ sɩ pá taa ŋmɩɩlɩ tɔ, pepe tɔɔ kɛ́ nyá ŋmɩɩləɣɩ? 	 Jadi', kita' mpotudui' tau ntani' -na. Hiaa' napa-di pai' uma tatudui' woto-ta moto-e! Tatudui' doo bona neo' manako. Hiaa' beiwa-mi ane manako moto-tae!


Waatʋ wei ɩ heelaɣa-ɩ mpi ɩ ka lapɩ-ɩ tɔ ɩ tɔmaɣa sɩ: Ye pə kɔma na pə́ talaa, maa məlɩ na Saala ká hiki apalʋ pəyaɣa. 	 Ana' Abraham to rahanga' Ishak putu ntuku' pojanci Alata'ala hi Abraham. Alata'ala mpo'uli' -ki Abraham hewa toi: "Tumai-a mpai' mpae boko', pai' Sara tobine-nu mo'ana', mpo'ote hadua ana' tomane."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ taapalʋ ɩnɩ ɩ hota ɩnɩ ɩ tɛɛ na ɩ wiina-ɩ sɩ: Haɩ, la-m suulu, ye ma hikaa maa fɛlɩ-ŋ. 	 "Powingkotu' -nami-hawo doo-na toei mpopepoka'ahi', na'uli': `Mosabara-ko ulu bale, kubayari moto-kuwo mpai' inta-ku!'


Halɩ ntɩ ɩnɩ tə maɣamaɣa kɛ ɩ́ tɔŋna mə taapalaa mpa pa təna pa wɛ Masetoni təna taa tɔɣɔ lapʋ. Ama tá taapalaa mɛ, tə tasəɣɩ-mɛɣɛ wiinaʋ sɩ ɩ́ sɔɔsɩ lʋpʋ kɛ pə taa. 	 Nipoka'ahi' hawe'ea ompi' hampepangalaa' -ni hi Makedonia. Aga kiperapi' mpu'u ompi', bona nidonihii tena-pidi po'ingku-ni tetu.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tɛma mpʋ, ɩlɛna pá yoo acima yontu, ɩlɛna pá tɛɛ Olifinaa pʋɣʋ tɔɔ. 	 Oti toe, morona' -ramo hanyala rona' pe'une'. Kahudu-ra morona', malai-ramo ngkai ngata hilou hi Bulu' Zaitun.


Ye nɔɣɔlʋ ná ləsa ɩ nyəntʋ natəlɩ na tə mpaa, na ɩ́ tá təŋ Tacaa Yesu Kilisiti nɔɣɔ taa sɛɣɛsəŋ kʋpaŋ wei ɩ waasəɣɩ yəlaa tɔ, pə́cɔ́ ɩ ta təŋ tá Ɩsɔsɛɛlɛ kʋsɛɣɛsətʋ, 	 Ria moto-ra hantongo' to mpokeni tudui' to mosisala hante tudui' -ta. Uma rapangalai' tudui' to makono to ngkai Pue' -ta, Pue' Yesus Kristus. Uma rapangalai' lolita to mpotudui' -ta mengkoru hi Pue' Ala.


Ama pə fɛɩ sɩ pɩɩ wɛɛ ḿpʋ́ɣʋ́ mə kiŋ. Nti tɔɣɔlɛ sɩ, ye mə taa wei ɩ́ caa ɩ la sɔsɔ kɛ mə hɛkʋ, pʋntʋ ɩ́ pəsɩ mə pəyalʋ. 	 Aga koi', neo' hewa toe kehi-ni. Hema-koi to doko' bohe pangka' -na, kana jadi' pahawaa'.


Pəcɔ pə tisi na paa pa nyəna teu, pá taa ná. Na paa pa nɩɩ teu, pá taa cɛkəna. Tɔfɔ tɔɔ paa kɔɔ na pá pəsəna Ɩsɔ tɔɔ na ɩ́ hɩɩsɩ-wɛɣɛ pa ɩsaɣatʋ. 	 bona madupa' -mi lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli': `Pe'epe moto-ra, aga uma oa' ra'incai batua-na. Pehilo moto-ra, aga hewa to uma oa' monoto rahiloi. Jadi', uma oa' -ra nculii' hi Alata'ala, pai' jeko' -ra uma te'ampungi.'"


Pɛlɛ paa hʋʋwa sɩ ntanyɩ ɩ wɛ tɔntaa lɛlaa taa, haləna pá tɔ ilim na pə tɛm ɩlɛna pá sʋʋ-ɩ pɛɛkʋɣʋ kɛ pa lʋlʋɣʋ nyə́ma na pa asəmaa kiŋ. 	 Ra'uli' -rawo, metuku' moto-i dohe doo hampomakoa' -ra. Ha'eo-ramo momako', lako' rapali' -idi hi doo-ra pai' ompi' -ra.


Nmaa takəlaɣa na ń heeli Filatɛləfii Yesu sɛɛlaa kpekəle ɩsɔtaa tillu sɩ: Má wei ma wɛ tənaŋŋ na ma kɛ́ tampana tʋ, na ma tɔka wulaʋ sɔsɔ Tafiiti saafʋ na ma təkəɣɩ na nɔɣɔlʋ ɩɩ pəsəɣɩ tʋlʋɣʋ, na ma tʋlaa nɔɣɔlʋ ɩɩ pəsəɣɩ təkʋɣʋ tɔ, ma yɔɣɔtaa sɩ: 	 Na'uli' wo'o-mi Pue' Yesus mpo'uli' -ka: "Uki' hewa tohe'i hi mala'eka to mpewili' topetuku' -ku hi ngata Filadelfia: "Ohe'i lolita-na Pue' Yesus, Hi'a to moroli' pai' to makono. Hi'a-mi to mokuasa hi kamagaua' Daud. Ane Hi'a mpobea wobo', uma hema to ma'ala mpo'unca. Ane Hi'a mpo'unca, uma hema to ma'ala mpobea.


Toŋtʋnaa mɛ mə tɔm wɛ waɩyo kɛ́, ɩ́ tɛma mə leleŋ tɔɣɔʋ tɔ se. 	 "Aga silaka-koi topo'ua' tempo toi, apa' mpolia' nirata-mi-koina kagoea' -ni.


Pa kɔma na pá tala ɩcatɛ nte pa pukaɣa tɔ, ɩlɛna Yesu la ɩsɩɩ ɩ tɛɛkɩ təna tɔɔ. 	 Mohu' -mi ngata to ratoa', Yesus ntani' kaliliu-i.


Moisi ka nyəmaɣa sɩ ɩ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma ká nyɩ sɩ ɩnəɣɩ Ɩsɔ ləsaa sɩ ɩ́ waasɩ-wɛ. Ama pɛlɛ pa ta nyɩ mpʋ. 	 Na'ulia' -hana Musa, ra'inca moto ompi' -na kahi'a-nami to napopale Alata'ala mpobahaka-ra ngkai karapobatuaa-ra. Ntaa' uma-di ra'incai.


Paa ɩcatɛ nte tə taa kɛ́ ɩ sʋʋwa na pá mʋ-mɛ na pá cɛla-mɛɣɛ pʋlʋ, ɩ́ tɔɣɔ. 	 "Ane mesua' -koi hi rala ngata pai' -koi ratarima, koni' -mi-hana napa to ratonu-kokoi.


Təma lataa, mɩɩ nɩɩna mə caanaa na ɩ́ se-wɛɣɛ teu. Pə taɣa mpa pa kɛ́ kʋpama na pá wɛna suulu tɔ pa tike kɛ ɩ́ ká nɩɩkəna na ɩ́ ká seeki, ama na mpa pa wɛna nyaŋ tɔtɔ tɔɣɔ. 	 Batua-batua, pengkorui pai' bila' maradika-ni, uma wule' hi maradika-ni to lompe' pai' to mo'olu kehi-ra. Bangku' maradika-ni to seke-e', bate nipengkorui-ra.


Mpʋ ɩnɩ pɩɩ yelina na ma ta nyɩ ɩsɔnaa tʋna-mɛ, na ɩ́ kaa caɣa na ɩ́ tɛɛlɩ nɔɣɔlʋɣʋ pʋlʋ taa. 	 Ane hewa toe po'ingku-ni, uma-koi mpai' karapi' -rapi' hi doo. Pai' tauna to uma mepangala' hi Pue' Yesus mpobila' -koi.


Kpɩɩlʋɣʋ saalaa caakaɣa sɩ pá se na pá yele kpɩɩlʋɣʋ kɛ təna. Tənaɣa pa tisa kpiiliya ŋkɛ na pá cɛsɩ sɩ pa caa pa tʋ kuulanaa lɛlaa kɛ kpɩɩlʋɣʋ ɩsɛntaa tɔɔ. 	 Ngkai ree, topobago kapal toera doko' metibo' bongo-ramo ngkai kapal. Toe pai' rapopana'u-mi sakaya to kedi' hi tahi', ntani' doko' mpotoe ahe' to motomo hi nyanyoa kapal.


Ma wɛna naani sɩ Ɩsɔ ká taɣanɩ sətaa kɛ feesuɣu, paa kʋpama paa asaɣaa, na mpɛ pa maɣamaɣa pa wɛna naani ɩnəɣɩ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ mpʋ. 	 Poncarumakaa-ku hi Alata'ala, bate hibalia hante poncarumakaa bali' -ku toera mai. Kusarumaka Alata'ala mpotuwu' nculii' hawe'ea tomate hi eo mpeno, lompe' to monoa' ingku-ra lompe' to mogau' dada'a.


Samaa nɩɩna Pɔɔlɩ haləna pə tala tɔm tənɛ ɩnɩ, ɩlɛna pá sʋʋ kapusi mapʋ sɩ: Ɩ́ ləsɩ ɩ weesuɣu. Pə wɛɛ sɩ pá kʋ-ɩ kɛ́. Pə ta nəɣəsəna pá yele-ɩ na ɩ weesuɣu. 	 Rodo oa' -ramo ntodea mpo'epe Paulus mololita. Tapi' kana'uli' -na we'i kahilou-na hi tauna to bela-ra to Yahudi, pejeu' -rami rahuduwukui, ra'uli': "Patehi lau-imi pe'! Uma ntoto-ipi natao tuwu'!"


Antulinya taa yəlaa ká tɔŋna tə kɔkɔsɩ, na atɛ awulaa sɔsaa ká pona tə taa kɛ́ pa apititu. 	 Hawe'ea manusia' hi dunia' momako' hi rala kabajaa-na, pai' magau' -magau' hi dunia' mpokeni ka'uaa' -ra mesua' hi rala ngata toe.


Pə tɔɔ kɛ́ paa ɩ́ ka ŋmɛsɩ tɔm na ɩ́ yɔɣɔtɩ-təɣɩ ahoo, ɩsɩɩ tə yawa ilim taa. Na paa naŋ taa kɛ́ ɩ́ wɛləta ŋkpaŋʋɣʋ taa, ɩsɩɩ pa kpaala-tɩ na nɔɣɔ sɔsɔɣa. 	 Jadi', napa to ni'uli' hi bengi-na bate ralohu hi eo-na. Pai' napa to niwara' -ki doo hi rala tomi to tehohoki, bate ratolele hobo' hi rala ngata.


Feesuɣu ŋku kʋ kɛ́ tampana tʋ tɔ kʋ kɔma na kʋ kɔɔ ɩlɛ, kɩɩ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ tampana təna təcɛɩcɛɩ. Pə taɣa kʋ maɣamaɣa kʋ kaŋkantɛ nyəntʋ kɛ kɩɩ yɔɣɔtɩ. Ama nti kʋ nɩɩwa tɔɣɔ. Pəyele kɩɩ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ nti tɩɩ kɔɔ tɔ. 	 Ane tumai-i mpai' Inoha' Tomoroli', Hi'a-damo to mpotete' -koi pai' mpopo'incai-koi hawe'ea tudui' to makono. Uma-i mololita ntuku' konoa-na moto. Napa to na'epe ngkai Tuama-ku, toe-mi to nalolita. Pai' naparata-kokoi napa to jadi' hi eo mpeno.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Natanayɛɛ pɔɔsa-ɩ sɩ: Leɣe n nyəmna-m? Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-ɩ sɩ: Ma na-ŋ fiki tʋɣʋ tɛɛ na pə́cɔ́ Filipʋ yaa-ŋ. 	 Na'uli' Natanael: "Ngkaiapa kanu'incaa-ku Guru?" Na'uli' Yesus: "Kako'ia-na nakio' -ko Filipus, kuhilo-mokole, hi tawu kaju ara toe-e ria."


Ama ɩ́ wɛɛ tənaŋŋ nyə́ma kɛ mə yaasinaa təna taa, ɩsɩɩ Ɩsɔ wei ɩ yaa-mɛ tɔ ɩ wɛʋ tənaŋŋ tɔ. 	 Kana moroli' -koi hi butu nyala akeka-ni, apa' Alata'ala, moroli' -i-hana, pai' nakio' -koi bona mpotuku' kehi-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kancaalaɣa nyəŋ kʋlaa na ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, pə sɛɛ-m liɣitee nyəɣətʋ naanʋwa kɛ́ nyəɣəlʋɣʋ ŋku n ka cɛla-m tɔ kʋ tɔɔ. 	 To lomo' -na rata pai' na'uli': `Magau', doi bulawa to hampepa' to nuwai' -ka, ria-mi ana' -na hampulu'.'


Ɩsɩɩ ma kpɛntəna Yesu Kilisiti tɔ pə tɔɔ ma pəsəɣɩ má mʋɣʋləna mpi ma lakɩ Ɩsɔ tɔɔ tɔ. 	 Ngkai posidaia' -ku hante Kristus Yesus, bohe nono-ku mpotutura bago to kupobago-ki Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ na kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa tɔtɔ. Pɛlɛ pa tɔŋna-ɩ paanaʋ na pá yɔɣɔtəɣɩ pa təma sɩ, ɩ yapa lɛlaa nyɔɔŋ ɩsənaɣa na ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ ya ɩ maɣamaɣa ɩ nyəŋkʋ. 	 Wae wo'o imam pangkeni hante guru agama ntora mpopo'ore' -i. Momepololitai-ramo ra'uli': "Tau ntani' -na natulungi-ramo. Woto-na moto-pi uma nakulei' ntulungi.


Laŋpəsəlɛ nte tə maɣana-mɛ tɔ ńtɛ́ tə hana Ɩsɔ kɛ́ mpaaʋ na ɩ́ la ɩ nyəntʋ, na pənɛntɛ ɩ́ tá na mpi pə tɛmnaa tɔ taa? Ɩ́ tá ná ɩsəna mpi laŋpəsəlɛ yelaa na ɩ́ paasəna mpi pə taa ɩ́ wɛɛ tɔ pə tɔm kɛ teu, na ɩ́ pəsɩ na ɩ́ lá apalaa na ɩ́ kɛɛlɩ tɔm kɛ mə nyɔɔŋ tɔɔ. Pʋwɛ, paa yaa mpʋ sɩ tɔm tənɛ tə ta maɣa-mɛ. Paa yaa ḿpʋ́ɣʋ́ nyamnaʋ. Paa yaa mpʋ sɩ ɩ́ nyɩɩləɣɩ sɩ ɩ́ na-m. Paa yaa mpʋ sɩ ɩ́ sɛɛsa ɩsəlɛ. Paa yaa mpʋ sɩ ɩ́ sɔpa nyʋɣʋ sɩ ɩ́ hɔŋ ɩsaɣatʋ latʋ ŋkpaŋʋɣʋ. Pə təna pə taa ɩ́ hʋlaa kɛ́ sɩ ɩ́ táá ná tɔm tənɛ tə taa. 	 Kasusaa' -ni mpobasa sura-ku toe wengi, mpu'u-mpu'u kasusaa' to ntuku' konoa Alata'ala. Penonoi lompe' -koi ba napa wua' -na kasusaa' -ni toe. Ngkai kasusaa' -ni toe, ria mpu'u nono-ni doko' mpobabehi to monoa'. Ni'uli' uma-koi tono' hi tauna to mposapuaka-kai. Nipokahuku' jeko' -ra tauna to masala', nipoka'eka' mpotuku' kehi-ra. Lentora-mokoi mpokalentorai-a, nituku' -mi hawa' -ku, sadia moto-koi mpohuku' tauna to masala'. Hi butu nyala-na monoto-mi kamoroli' mpontolumanu' -na nono-ni hi kara-kara toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa kɛ pə waalɩ kɛ́ kpakpaa sɩ: Ɩ́ sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ na ɩ́ tɛɛ-m nɔɣɔ na ɩ́ tɛsəna Pɛtɛsaita ɩcatɛ tɔɔ. Ɩlɛna Yesu náá saalɩ təna na ɩ́ paasəna samaa yasʋɣʋ. 	 Oti toe Yesus mpohubui ana'guru-na mosakaya meri'ulu hilou hi dipo rano hi ngata Betsaida, pai' -i mpohubui tauna to wori' nculii' hilou hi tomi-ra.


Pə taɣa kʋŋmaŋmam tike mɔləɣəna. Ama na tá mpa tə wɛna Ɩsɔ Feesuɣu ɩsɩɩ kancaalaɣa kʋcɔɔʋ ŋku Ɩsɔ lapa-tʋ tɔ, tá mɔləɣɩ tá taa tɔtɔ, na tə́ taŋa kʋyaŋku Ɩsɔ ká pəsɩ-tʋɣʋ ɩ piya na ɩ́ tɛɛsɩ tá tɔnəŋ ɩnɛɣɛ yapʋ təkpataa tɔ. 	 Pai' uma muntu' dunia' toi to ntodohaka. Kita' to napo'ana' Alata'ala wo'o ntodohaka hi rala nono-ta. Tatarima-mi Inoha' Tomoroli' hewa tanda pojanci-na Alata'ala hi kita'. Aga tapopea-pidi tempo-na Alata'ala mpo'ongko' -ta jadi' ana' -na, pai' mpobahaka woto-ta ngkai hawe'ea to dada'a.


Pepe tɔɔ kɛ́ pa taa pɛɛtɩ tulaalʋ ɩnɩ ɩsɩɩ liɣitee nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ na nɩɩnʋwa (300) na pá ha kʋnyɔntʋnaa? 	 "Masuli' lia oli-na lana tetu, nte tolu atu doi pera'. Napa-di-hana pai' uma rapobalu' lau, pai' doi-na rawai' -raka tokabu!"


Na kʋlʋm ɩnɩ ɩ yelina na kʋlapəlɛnaa saa yəlaa kɛ ŋka ŋka. Ɩ tʋ lɛlaa sɩ pá la tillaa sɔsaa, lɛlaa kɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, na lɛlaa sɩ pɛlɛ pá cɔɔna Laapaalɩ Kʋpaŋ, na lɛlaa sɩ pɛlɛ pá la paasənlaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa. 	 Kristus toe-imi to mpobagi rasi' hi topetuku' -na: hantongo' -ra nawai' pakulea' jadi' suro-na, hantongo' nawai' pakulea' jadi' nabi to mpohowa' lolita Alata'ala, hantongo' nawai' pakulea' mpopalele Kareba Lompe' hi tauna to ko'ia mpo'epei, pai' hantongo' wo'o nawai' pakulea' jadi' pangkeni to mpewili' pai' to mpotudui' hawe'ea topetuku' -na.


Na ɩcatɛ təna koti təcəɣəcəɣɩ kɛ təyaɣa ŋkɛ ka nɔnɔɣɔ tɛɛ. 	 Wori' pue' ngata tumai morumpu hi berewe tomi Simon.


Pa lɩɩ Pɛɛsɩ, ɩlɛna pá tɛɛna Antiyɔka kɛ Pisiti tɛtʋ taa. Pə tala kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule, ɩlɛna pá sʋʋ Yuta nyə́ma təkotile taa na pá caɣa. 	 Ngkai Perga, rapokaliliu pomako' -ra rata hi ngata Antiokhia hi tana' Pisidia. Hi Eo Sabat (eo pepuea' -ra to Yahudi), hilou-ramo mohura hi tomi posampayaa to Yahudi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa napəlɩ pa kɔma tənɛ ɩnəɣɩ kpakpaa na pá heeli Yesu sɩ: Kalilee nyə́ma napəlɩ pa lakaɣa kɔtaɣa kɛ Ɩsɔ, ɩlɛna Pilatɩ yele na pá kʋ-wɛ. 	 Nto'u toe wo'o-hawo, ria tauna mpololitai Yesus, mpololita ba hangkuja dua to Galilea to rapatehi ntuku' hawa' Pilatus bula-ra mpotonu pepue' -ra hi Pue' Ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ye wei ɩ lapa na piya nsi sɩ mʋ ma tɔm kɛ ɩsəntɔ tɔ sɩ taa nakəlɩ pəntɩ, pə nəɣəsəna pá paa pʋntʋ luɣu tɛɛ kɛ́ pɩɩʋ na pá tʋsɩ-ɩ teŋku taa. 	 "Aga hema to mpopanawu' hadua ana' to kedi' hewa ana' toii alaa-na uma-ipi mepangala' hi Aku', bohe mpu'u mpai' pehuku' -na Alata'ala hi tauna tetui. Agina lau-pi hameha' watu po'ahaa' to bohe ratoe hi wuroko' -na pai' -i ratene' hi rala tahi'.


Ye nɔɣɔlʋ pona-ŋ tɔm hʋʋʋ sɩ ɩ lɛɛkəɣɩ nyá capa, tɛɛsɩ-ɩ nyá kpaɩ kɛ cɛlʋɣʋ. 	 Ane ria to mpakilu-ta hi topohura pai' mperapi' -i baju-ta, wai' lau wo'o-i abe' -ta.


Kotuɣu sɔsɔɔʋ nyə́ma taa nɔɣɔlʋ ka kɛ́ kɔtʋlʋ sɔsɔ kɛ pənaɣa ŋkɛ, pa yaa-ɩ sɩ Kayifi. Tənaɣa ɩ́lɛ́ ɩ kʋlaa na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ tá cɛkəna kɛ? 	 Ngkai ree, hadua ngkai laintongo' -ra to rahanga' Kayafas, Imam Bohe hi mpae toe, mpo'uli': "Uma ni'incai napa-napa!


Mpi Ɩsɔ ka sɩɩwa sɩ ɩ ká la tɔ, taa tɛmnaʋ tɔɔ kɛ́, ɩlɛna pə́ pəsɩ pʋlʋ mpi Ɩsɔ haa faalaa tɔ, pə taa wɛɛ kʋsəsɩɩtʋ təŋlaa tike nyəm. Ama na pa təna mpa pa tɛŋ pa taa na Ɩsɔ kɛ́ teitei ɩsɩɩ Apəlaham lapʋ tɔ pa nyəm tɔtɔɣɔ. Apəlaham kɛ́ tá təna tá caa kɛ́. 	 Jadi', Alata'ala mpo'uli' kamonoa' -ta hi poncilo-na muntu' ngkai pepangala' -ta, bona napa to najanci Alata'ala toe tatarima hewa pewai' mara, bona hawe'ea muli Abraham bate mporata napa to najanci Alata'ala. Janci Alata'ala toe, uma muntu' bagia to Yahudi to mpo'inca Atura Pue'. Janci Alata'ala toe, bate bagia hema-hema to mepangala' hi Alata'ala hewa Abraham. Apa' Abraham jadi' tuama-ta omea.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩfalʋ wei ɩ ka laala pəlaaʋ kiŋ kɛ tatɛ tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ tɛɛsa tiiu na ɩ́ ná na ɩ́ tisi. ( 	 Ngkai ree, ana'guru to hadua, to ri'ulu rata hi daeo' we'i, mesua' wo'o-imi-hawo mpohilo, pai' napangala' -mi.


Ye ɩsɩɩ pʋlʋpʋ həntaa na pɩɩ feesiɣi pə səpaɣa. Mpʋ tɔtɔɣɔ Ɩsɔ taa tɛmnaʋ kɛ yem ná kɛ́ kʋsəpəm. 	 Jadi', hewa woto to uma inohaa', ta'uli' mate-imi. Wae wo'o pepangala' -ta, ane uma incana hi po'ingku-ta, hibali mate, uma ria kalaua-na.


Ama yoolaa sɔsɔ ɩnɩ ɩ́lɛ́ ɩ ta sɔɔlɩ sɩ Pɔɔlɩ ɩ́ sɩ, ɩlɛ ɩ ta tisina-wɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tɔma sɩ mpa pa nyəmá lʋm tɔ pá hoti kancaalaɣa na pá ya na pá lɩɩ. 	 Tapi' tadulako mpotagi-ra, apa' ma'ahi' -i hi Paulus. Napehubui bona tauna to nginca monangu ngkalitadi hi tahi' pai' monangu hilou hi role-na.


Ama má, ma ta la tənɛ ɩnɩ tə taa natəlɩ, na ma ŋmaaʋ ɩsəntɔ tɔ, pə taɣa sɩ ma pɔɔsəɣɩ sɩ má hiki se. Sana səm na mpʋ ɩnɩ pə lapʋ. Nɔɣɔlʋ kaa wakəlɩ mpi ma yɔɔləɣəna mpʋ tɔ. 	 Aga nau' ria moto huraa-ku mperapii' -koi ba napa-napa, uma-a ria mpopake' huraa-ku toe. Pai' neo' ni'uli' wae, kampo'uki' -ku sura tohe'i bona kana niwai' -a ba napa-napa. Uma mpai' hema to mpewuku-a mperapi' gaji' hi koi'! Bohe nono-ku apa' uma bara kuperapii' -koi, pai' kuhurui mate ngkai moronto kabohea nono-ku toi-e.


Tənaɣa sʋlʋm tɛma, ɩlɛna Yesu too heeli Yesu sɩ: Pa sʋlʋm tɛma. 	 Bula-ra mosusa' toe, naka'otii-ramo ue anggur. Tina-na Yesus mpo'uli' -ki Yesus: "Naka'otii-ra ue anggur."


Na ɩ́ pɔɔsa-ɩ tɔmnaa paɣalɛ. Ama Yesu ta cɔ-ɩ paa kʋlʋmʋɣʋ. 	 Toe pai' wori' pompekunea' -na hi Yesus, aga Yesus uma winihi.


Ama ye wei ɩ sɔɔləɣɩ ɩ yʋlʋtɔɣɔntəlɛ, pʋntʋ wɛnna tənaŋŋ taa, na pʋlʋ mpi pɩɩ pəsɩ na pə́ tusi lɛlʋ na ɩ́lɛ́ ɩ́ lá ɩsaɣatʋ tɔ pə fɛɩ ɩ kiŋ. 	 Tauna to mpoka'ahi' ompi' -ra, tida-ra hi rala kabajaa-na, pai' uma ria napa-napa to mpahala'nawu' -ra.


Ɩsɔ kɛ́ ɩ tɛmna ɩ taa na pə́ lá ɩ caɣa tɛtʋ nti Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká cɛlɛ-ɩ tɔ tə taa, na n nawa n tɔ sɩ ɩ ka kɛ́ mʋʋlʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sʋʋ coka tɛɛ, na Ɩsaaka na Yakɔpʋ-wɛ. Ɩsɔ ka heela pɛlɛ pa maɣamaɣa sɩ ɩ ká la-wɛɣɛ mpʋ. 	 Karata-na hi ngata toe, napangala' oa' janci Alata'ala to mpo'uli' katana' -na toe mpai' jadi' bagia-na pai' bagia muli-na. Alata'ala mojanci hewa toe wo'o hi ana' Abraham to rahanga' Ishak pai' kumpu-na to rahanga' Yakub. Tapi' nau' tana' toe bagia-ra moto ntuku' janci Alata'ala, mo'oha' -ra hewa torata-wadi hi tana' toe. Mo'oha' -ra hi rala kemah.


Ye ma lapa ɩsaɣatʋ natəlɩ, yaa ma lapa pʋlʋ na pə́ tala pá kʋ-m, ma ta kisi səm se. Ama ye tɔm nti pa tʋ-m na tə́ fɛɩna tapʋɣʋ tə fɛɩ nɔɣɔ tɔ tə tɔɔ ɩlɛ, nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ ká kpaɣa-m na ɩ́ cɛlɛ-wɛɣɛ yem tɔ. Lom wulaʋ sɔsɔ kiŋ kɛ pɩɩ tɛna. 	 Ane rapa' -na ria lau-ama mpotiboki atura mpobabehi to kasipato' -na rapatehi-ka, uma kuhuna rapatehi. Aga ane uma makono pangadua' -ra to Yahudi, uma ria haduaa to ma'ala mpotonu-a hi rala pale-ra. Mpopebua' -a kara-kara-ku hi Kaisar!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu lɩɩna Kalilee na ɩ́ kɔɔ Yaatanɩ kɛ Yohaanɩ cɔlɔ sɩ Yohaanɩ ɩ́ sɔ-ɩ Ɩsɔ lʋm. 	 Nto'u toe, Yesus tumai ngkai tana' Galilea rata hi ue Yordan. Rata hi ria, mpopeniu' wo'o-i-hawo hi Yohanes.


Ama lɛlaa ɩlɛ kəlʋɣʋ pɛɛkʋɣʋ tɔɔ kɛ́, paa paasəɣɩ na pá heeli Kilisiti tɔm kɛ ɩsəna mpi pə mʋnaa tɔ se, pa hʋʋ kɛ́ sɩ ma wɛʋ saləka taa tɔ paa sɔɔsɩ-m kʋnyɔŋ na má ná. 	 Tapi' tauna to mohingi' toera we'i, mpopalele Kareba Kristus hante patuju to dada'a, apa' doko' mpomobohe hanga' -ra moto-wadi. Ra'uli' -ranale, babehia-ra toe mpodonihii kasusaa' -ku hi rala tarungku'.


Tə tiliɣi pá na tá taapalʋ lɛlʋ. Tə maɣasa ɩlɛɣɛ tɔm paɣalɛ sɩ tə naa ɩ waalɩ, na tam tə nawa sɩ ɩ sɛɛsa ɩsəlɛ kɛ́. Ama pənɛntɛ ɩ tʋ-mɛɣɛ naani kɛ teu, ɩlɛ ɩ sɛɛsa ɩsəlɛ na pə́ kəlɩ mpʋ. 	 Jadi', dohe Titus pai' ompi' -ta to hadua toei-e we'i, ria wo'o hadua-pi to kihubui tilou. Ompi' -ta tohe'ii, wori' ngkani-mi kihilo po'ingku-na hi rala wori' nyala bago, pai' ki'inca kabaka' -na mpongawa' pobago Pue'. Pai' wae lau, doko' mpu'u-i mpotulungi-koi to hi Korintus mpo'urusi pomporumpu-ni doi toi, apa' nasarumaka lia-koi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Lom yoolaa sɔsɔ na yoolaa mpa ɩ na-wɛ paa taŋa Yesu tɔ, pa nawa tɛtʋ seluɣu na pə təna mpi pə lapa tɔ, ɩlɛna pá nyá sɔsɔm na pá tɔ sɩ: Tampana, yʋlʋ ɩnɛ ɩ kɛ́ Ɩsɔ Pəyalʋ kɛ́. 	 Tadulako tantara hante tantara-tantara doo-na to mpojaga Yesus, me'eka' lia-ramo mpo'epe linu pai' mpohilo hawe'ea to jadi' toe. Ra'uli': "Ana' Alata'ala mpu'u-i-tawo'!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ cɔ-wɛ sɩ: Ama nti tə wɛ piti tɔɣɔlɛ sɩ, mə tá nyɩ ɩ təlɩɩlɛ, pəyele ɩ kula maɣa ma ɩsɛ. 	 Mehono' -i towero toei: "Me'ingui' lia-koi! Ni'uli' uma ni'incai kangkaiapa-na, hiaa' napaka'uri' mata-ku!


Pa kʋkaɣa nyá yʋlʋ Ɩtiyɛɛnɩ tɔ ma wɛ təna tɔtɔ. Ma laŋlɛ hɛɛna mpa pa kʋ-ɩ tɔ, na má tɔkəna pa tɔɔ wontu. 	 Wae wo'o, hi karapatehi-na sabi' -nu Stefanus, retu wo'o-a-kuwo mpokagoe' karapatehi-na, pai' aku' -mi to mpodongo baju-ra to mpopatehi-i.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ ŋkʋ kʋ maɣamaɣa Satusee nyə́ma napəlɩ pa kɔma Yesu kiŋ. Satusee nyə́ma mpɛ pa tɔŋaɣana sɩ paa pə la ɩsəna sətaa kaa tɛ na pá fe. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pɔɔsa Yesu 	 Hi eo toe wo'o, ba hangkuja dua to Saduki rata hi Yesus. To Saduki toera, pangkeni agama Yahudi to mposapuaka tauna to mate tuwu' nculii' hi eo mpeno.


Pə lakaɣa mpʋ tɔ, pə pamna pəyalʋ sɔsɔ náá wɛna taalɛ. Ɩ́lɛ́ ɩ kɔma ɩ́ lɩɩna taalɛ na ɩ́ wʋsəna təyaɣa, ɩlɛna ɩ́ nɩɩ soo na paalɛ pə haŋa kaɩɩɩ. 	 "Nto'u toe, lingku' ana' -na to ulumua' hi bonea. Ponculi' -na ngkai bonea, mohu' -mi hi tomi, na'epe-hawo to molalowe pai' moni karamea.


Ɩlɛ Tacaa ká ha-mɛɣɛ kʋyɛɛŋ wei ɩ taa pɩɩ waasɩ-mɛ tɔ, na ɩ́ kɔna Mesii wei ɩ ka ləsa hatoo lɔŋ na ɩ́ sɩɩ-mɛ tɔ. Mesii ɩnəɣəlɛ Yesu. 	 Toe-mi ompi' -ompi', medea-mokoi ngkai jeko' -ni, pai' -koi mengkoru hi Pue' Ala, bona na'ampungi jeko' -ni. Ngkai ree mpai', Pue' Ala mporohoi nono-ni, pai' nahubui tumai Yesus hi kita'. Apa' Hi'a-mi to napakatantu ami' Alata'ala jadi' Magau' Topetolo' -ta.


Na pá kuliɣi pa ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́ yəlaa taa, na Yohaanɩ sɔɔkɩ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm kɛ Yaatanɩ pɔɣɔ taa. 	 Hilou-ra mpangaku' jeko' -ra, pai' naniu' -ra hi ue Yordan tanda kamedea-ra ngkai jeko' -ra.


Tɔʋ, tɔm natələɣɩ ma caa-ŋ naʋ, na paa ma wɛna mpaa kɛ Kilisiti tɔɔ sɩ má caalɩ-ŋ pə taa, 	 Ompi' -ku Filemon! Kakono-kono-na, ma'ala lia-a mpoparentai-ko mpobabehi to kana nubabehi, apa' ria moto kuasa to nawai' -ka Kristus,


Ɩ́ ká nɩɩ yooŋ taŋ kɛ mə cɔlɔ mə cɔlɔ. Paa heeliɣi-mɛɣɛ pooluŋ yooŋ tɔmnaa. Ama ɩ́ taa yele na mpʋ ɩnɩ pə́ cɛ mə laŋa. Pə wɛɛ sɩ mpʋ ɩnɩ pəlɛ pɩɩ la kɛ́. Ama waalɩ waalɩ kɛ́ antulinya náá kɔɔ na ɩ́ tɛŋ. 	 Mpo'epe-koi mpai' kareba panga'ea ngkai kalaa-na, ni'epe wo'o moni panga'ea to mohu'. Aga neo' me'eka', apa' hawe'ea toe kana jadi' ulu, aga kajadia' toe uma mpobatuai karata-nami kahudua dunia'.


Pa lɩɩkaɣa ɩcatɛ ɩlɛna, pá tə sulina Silɛɛnɩ tʋ nɔɣɔlʋ, pa yaa-ɩ sɩ Simɔŋ. Tənaɣa yoolaa kpipa ɩ́lɛ́ na toŋ sɩ ɩ́ səɣəlɩ Yesu tesika ŋkɛ. 	 Hi lengko ohea hirua' -ra hante hadua tauna to rahanga' Simon to Kirene. Tantara to Roma mpewuku Simon toe mpopaha'a kaju parika' -na Yesus.


Təna Yuta nyə́ma ləmaɣasɛɛ ná wɛ teu na pə́ kəlɩ Tɛsalonikɩ nyə́ma, pa mʋ Ɩsɔ Tɔm na luɣu kʋlʋmʋɣʋ kɛ́. Paa ɩfemle nte pa wiilaɣa Ɩsɔ Tɔm takəlasɩ taa kɛ́ sɩ pa naa sɩ, tɔm nti Pɔɔlɩ heeliɣi-wɛ tɔ tə wɛ mpʋ yaa ɩsəna. 	 To Yahudi to hi Berea toera, lompe' nono-ra, uma-ra hewa to hi Tesalonika. Goe' -ra mpo'epe Kareba Yesus, pai' butu eo-na rapewulihi' Buku Tomoroli' bona ra'inca ba makono lolita Paulus ba uma.


Yaa mə taa awe pəyaɣa sələməna-ɩ yatɛ, na pʋntʋ cɛlɛ-kɛɣɛ pəcɛka? 	 Ba mpowai' -i pehede' ane merapi' -i ntolumanu'? Tantu uma.


Teu nyəm mpɩ pə mələna ntɛ́ na pə́ kɔna maɣa səm na? Aaɩ, pə taɣa mpʋ se, paa pəcɔ. Ɩsaɣatʋ lapəna kɔkɔlɔ ɩnɩ. Tənaɣa tə kulina tə tɩ waalɩ sɩ ntəɣəlɛ ntɩ. Tə kpaɣa mpi pə wɛ teu tɔɣɔ na tə́ kʋna-m. Tənaɣa kʋsəsɩɩtʋ yelaa na ɩsaɣatʋ tɔm la sɔɣɔntʋ na pə́ tɛɛ caasa. 	 Aga neo' ta'uli' hewa toi: ha Atura Pue' to lompe' toe-mi pai' alaa-na mate-a pai' ragaa' ngkai Alata'ala? Tantu uma. Tapi' Atura Pue' toe napo'ohea jeko' mpokeni kamatea hi aku' pai' mpogaa' -a ngkai Alata'ala. Ngkai Atura Pue' to lompe' toe, lonto' -mi jeko' to hi rala nono-ku, pai' lonto' -mi kadada'a-na jeko'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ma hʋla-mɛɣɛ təma kʋpana paɣalɛ nna ma lakəna ma Caa toŋ tɔ, a taa nte tə tɔɔ kɛ́ ɩ́ caa-m pɛɛ yaɣaʋ? 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Nihilo moto-a mpobabehi bago to lompe' ntuku' hawa' Tuama-ku. Ngkai bago-ku tohe'e, to'uma to masipato' nipatehi-ka?"


Pə tɔɔ kɛ́ ɩ́ ká nyɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kʋcɛsaa mpɛ na pa kʋlapʋtʋnaa kiŋ. 	 Kaju to uma mowua' lompe', bate ratoki pai' raropu. Wae wo'o Alata'ala bate mpohuku' nabi to boa' toera. Ta'inca kaboa' -ra ane tanaa wua' pobago-ra.


Ma tɔɔsəɣɩ ɩsəna n tɛma nyá taa na Ɩsɔ na tampana tɔ. Nyá neese Loisi na nyá too Iniisi pɛlɛ paa tɛma pa taa na Ɩsɔ kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́ na pə́cɔ́ pə́ takɩ nyá. Ma nyəmá teu təkpataa sɩ nyá maɣamaɣa n tɛma nyá taa na Ɩsɔ kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́. 	 Motarima kasi mpu'u-a hi Alata'ala, apa' kukiwoi moto pepangala' -nu hi Pue' Yesus hante nono-nu mpu'u. Lomo' -na to mepangala' hi Yesus, ntu'a-nu Lois pai' tina-nu Eunike. Pai' iko wo'o Timotius, kuparasaya pepangala' -nu bate hewa pepangala' -ra tina-nu pai' ntu'a-nu.


Pa tala Misii cɔlɔ ɩlɛna pá lʋ sɩ pá tɛɛ Pitinii. Ama Yesu Feesuɣu ta ha-wɛɣɛ mpaa. 	 Karata-ra hi sipa' tana' Misia, ke kaliliu-ra hilou hi propinsi Bitinia, aga Inoha' Yesus mpotagi-ra, neo' hilou hi ria.


Pə taɣa ma tɩ sam tɔɔ kɛ́ ma kpaaləɣɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ se. Ama caalʋɣʋ na caalʋɣʋ kɛ́. Na ye pə cəpa-m na má tá kpaalɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ, maɣalɛ. 	 Uma-a ma'ala mpomobohe nono-ku hi pobago-ku mpokeni Kareba Lompe', apa' Alata'ala mpohubui-a mpobago bago toe. Silaka-ada ane uma-a mpokeni Kareba Lompe' -e!


Tɔʋ, ma taapalaa ma wiikəna-mɛ sɩ ɩ́ nyənna Tacaa Yesu Kilisiti na ɩ́ lá nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, na faɣasʋɣʋ ɩ́ taa wɛɛ mə hɛkʋ. Ɩ́ kpɛntɩ teu, ɩ́ maɣasəɣɩ ləmaɣasɛɛ kʋlʋmɛɛ, ɩ́ hʋʋkɩ hʋwɛɛ kʋlʋmɛɛ. 	 Ompi' -ompi', hante kuasa to nawai' -ka Pue' -ta Yesus Kristus, merapi' -a bona hintuwu' -koi omea. Neo' ria posisalaa. Hintuwu' -koi hi rala mpololitai ba napa-napa to nilolita, hanono pai' hahawa' lau.


Ɩ́ pəsa ɩsɩɩ pa ŋmaakʋɣʋ kutuluɣu tɔɣɔ. Yesu kɛlɛ kancaalaɣa cɛɛɣa, na ɩ́lɛ́ ɩ tɔɔ kɛ́ tillaa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, na pə́ kaasɩ-mɛɣɛ ɩsɔtaa. 	 Kita' to mpangala' Yesus ma'ala rarapai' -ki tomi to nawangu Alata'ala. Suro-suro Pue' Yesus pai' nabi-nabi, hira' -mi pongkoto' watu pai' tuha' -na. Pai' Kristus Yesus, Hi'a-mi parawatu.


Ama wei ɩ kəla-ɩ toŋ tɔ ɩ́ kɔma na ɩ́ kʋlɩ ɩ tɔɔ na ɩ́ pəsɩ-ɩ, ɩlɛ ɩ lɛɛkəɣɩ ɩ yoou wontu nti ɩnɩ ɩ taakaɣa tɔɣɔ, na ɩ́ məŋna ɩ wɛnaʋ mpɩ, na ɩ́ tala lɛlaa. 	 Aga ane tumai hadua to meliu karoho-na mpo'ewa-i pai' mpodagi-i, nahagoi-i hawe'ea rewa panga'e-na to nasarumaka pai' nabagi-bagi ihi' tomi-na hi doo-doo-na. Jadi', ane Aku' mpopalai seta, batua-na meliu kuasa-ku ngkai seta.


Yəlaa samaa səŋa təna na pá nyənəɣɩ. Yuta nyʋɣʋ nyə́ma woŋaɣa-ɩ na pá tɔŋ sɩ: Ye tampana ɩ kɛ́ Mesii wei Ɩsɔ ləsaa tɔ ɩ́ ya ɩ tɩ nyʋɣʋ, ɩsɩɩ ɩ ka yapʋ lɛlaa tɔ ɩlɛ. 	 Wori' tauna tumai mokore hilau merono. Wae wo'o pangkeni to Yahudi mpopo'ore' -i, ra'uli': "Tau ntani' -na natulungi-ramo. Agina woto-na moto-pi natulungi, ane makono Kahi'a-na Magau' Topetolo' to napelihi Alata'ala-e!"


Feesuɣu Naŋŋtʋ wei ɩ́ cakɩ tá taa tɔ ɩ́ səna-ŋ na ń tɔkɩ teu kɛ sɛɣɛsʋɣʋ kʋpaŋkʋ ŋku pa sɛɣɛsa-ŋ tɔ. 	 Alata'ala mposarumaka-ta mpokeni tudui' to makono. Jadi', hante petulungi-na Inoha' Tomoroli' to mo'oha' hi rala nono-ta, jaga lompe' tudui' toe, neo' nupelele' ba hema-hema mpohala'tara.


Pepe nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ pa sɩɩ kiiŋ ɩlɛ? Pa sɔɔsa ɩlɛɣɛ sɩɩʋ kɛ́ sɩ pə́ hʋ́lɩ́ yəlaa kɛ pa kʋlapʋtʋ nti Ɩsɔ ɩɩ caa tɔ. Pə wɛɛ sɩ kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə́ caɣa mpʋ, haləna Apəlaham pəyaɣa ŋka ka tɔɔ Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká la kʋpantʋ ntɩ tɔ ká kɔɔ. Na ɩsɔtaa tillaa kɛ Ɩsɔ tilina kʋsəsɩɩtʋ ntɩ, na yʋlʋ kɛ pɛlɛ pa cɛlaa sɩ ɩ́ tɛləsɩ ɩ lɛlaa. 	 Jadi', meka' ria mpai' tauna to mpo'uli' hewa toi: "Ane wae-di, napa lau-mi patuju-na Atura Musa-e?" Alata'ala mpowai' Atura Musa ngkabokoa' ngkai pojanci-na hi Abraham, pai' patuju-na bona mpakanoto hi manusia' kamojeko' -ra mpotiboki konoa-na. Patuju Alata'ala, bona manusia' mpotuku' Atura Musa toe duu' -na rata muli-na Abraham to ralowa hi rala pojanci Alata'ala owi, Hi'a-mi Kristus. Alata'ala mpopahawa' mala'eka-na mpoparata Atura-na hi Musa, pai' Musa toei to jadi' tauntongo' to mpoparata Atura Pue' hi ntodea.


Pəlɛ pə paasi waatʋ wei ma faɣa potopotonaa naatosompɔɣɔlaɣa na yəlaa iyisi liɣiti (4000) tɔɣɔ tɔ, tɔkʋŋ ɩsənaɣa ɩ́ tʋ hɔɣɔlasɩ kʋkpisasɩ? Ɩlɛna pá tɔ sɩ: Tɔkʋŋ naatosompɔɣɔlaɣa. 	 Napekune' tena Yesus: "Pai' roti to pitu meha' kupokoni' -raka to opo' ncobu, hangkuja luncu wo'o-pi toro-na to nirumpu?" Ra'uli': "Pitu luncu-pi."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu naatoso nyəŋ hʋla ɩ akantəlɛ. Tənaɣa ma nɩɩ pə yɔɣɔta kɔtaɣa təlatɛ nte pa lapəna wʋla na tə́ wɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa tɔ tə ŋkuluŋa taa həŋ liɣiti kiŋ. 	 Oti toe, mala'eka ka'ono-na mpotuwui' sangkakala-na. Ku'epe, ria to mololita ngkai opo' huno meja' pontunua dupa' to ngkai bulawa to hi nyanyoa Alata'ala.


Ama yʋlʋ tɔnʋɣʋ na wɛʋ tɔ kʋ wɛna nɔɔhɛɛ na niŋ na ŋkpaŋŋ na ɩsɛ na pə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́. 	 Jadi', bate-na wori' -hawo bagia woto, aga woto hameha' lau-wadi.


Tənaɣa mpa pa caɣaa na pá nɩɩkɩ ɩ tɔm tɔ, pa tɔma sɩ: Ɩlɛ awe ká tʋləna ntɛɣɛ-tɩ? 	 Konce-ramo tauna to mpo'epe lolita Yesus tohe'e, ra'uli': "Ane wae-di, hema lau-damo to ma'ala mporata katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-nae?"


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ kpa tillaa kɛ Yesu sɛɛlaa kpekəle taa kɛ́ kancaalaɣa, pə waalɩ kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, pɛlɛ pa waalɩ kɛ́ sɛɣɛsəlaa, pə waalɩ kɛ́ ɩ kpa piti təma lataa, na kʋtɔntʋnaa waasəlaa, na lɛlaa tentaa, na nyʋɣʋ nyə́ma, na mpa tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ pa yɔɣɔtʋɣʋ saawa tɔ. 	 Pai' hi rala kahintuwuaa' -ta to Kristen, Alata'ala mohawa' bona hore-hore ria bago-ta: lomo' -na ria to jadi' suro-na, karonyala-na ria nabi to mpohowa' lolita-na, katolu-na ria to metudui'. Oti toe, ria to nawai' kuasa mpobabehi tanda mekoncehi. Oti toe, ria to nawai' kuasa mepaka'uri', ria to mporata pakulea' mpotulungi doo, ria to jadi' pangkeni, ria to mporata pakulea' mololita hante basa-basa to ngkai Inoha' Tomoroli'.


Na pə wɛɛ tɔtɔ sɩ mpa pa tɛma pa taa na Kilisiti haləna pa səm tɔ pa lepa. 	 Pai' wae wo'o, to Kristen to mpolia' mate-ramo, bate mate rala jeko' -ra-ramo pai' -ra mpotoa' naraka.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ heeluɣu tɔtɔ sɩ: Yʋlʋ Pəyaɣa maɣalɛ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ sɔsɔ tɔtɔ. 	 Ngkai ree, na'uli' wo'o-mi Yesus: "Aku' Ana' Manusia', ria kuasa-ku mpo'uli' napa to ma'ala rababehi hi eo pepuea'."


Kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa kɛ waanɩ waanɩ pɩɩna-tʋ, ama tə ta kpisi. Nəɣəsɛɛ ná kʋɣɩ-tʋ, paa na mpʋ tɩɩ yeki tɛɛlʋɣʋ. 	 Ngki'ii ngka'ana narumpa' -kai kaparia, aga uma-kai te'upi'. Pontu-na tuhu-mi nono-kai, aga uma mere' nono-kai.


Too tɔ, nɔɣɔlʋ ta nata Ɩsɔ. Ama Ɩsɔ Pəyaɣa ɩkpamlɛ ŋka ka kɛ́ Ɩsɔ na ká wɛ ka Caa Ɩsɔ kiŋ tɔ, ŋkɛ ka lapəna na yəlaa nyɩ Ɩsɔ. 	 Uma ria haduaa to mpohilo Alata'ala. Tapi' Ana' -na to Hadudua toei, to tida oa' hi ncori-na, Hi'a-mi to mpakanoto Alata'ala hi kita'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ haŋaɣa paasaa na ká haŋ yəlaa, haləna pá yaa Ɩsɔ wei ɩ tɔka kʋnaasənam pənɛ pə takanaa na ɩ pəsʋɣʋ tɔ ɩ hətɛ na pá tʋʋ-ɩ. Ama pa ta yele pa ɩsaɣatʋ na pá tʋ Ɩsɔ kɛ́ teeli. 	 Mampu-ramo manusia' ngkai pehimai' -na to ngkerepa' lia, pai' metipo' -ramo mpotipo' Alata'ala, apa' Hi'a-mi to mokuasa hi pesesa' toe. Uma oa' -ra medea ngkai jeko' -ra, uma oa' rapangaku' kabohe tuwu' -na Alata'ala.


Waatʋ wei Yesu nɩɩwa mpʋ sɩ Lasaa fɛɩna alaafəya tɔ, ɩ tasa caɣaʋ kɛ kʋyɛɛŋ naalɛɣɛ timpi ɩ ka wɛɛ tɔ. 	 Aga kana'epe-na kapeda' -na Lazarus, uma-i ulu hilou, bate hi po'ohaa' -na moto-i ro'eo-pi kahae-na.


Ye tá, Ɩsɔ laaləna-tʋɣʋ sɔɔlʋɣʋ ɩlɛna taa sɔɔlɩ-ɩ. 	 Kita' ma'ahi', apa' Alata'ala-mi to ri'ulu mpoka'ahi' -ta.


Apalaa ka wɛ ɩsɩɩ yʋlʋpee iyisi kakpasɩ (5000) kɛ mpʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ caɣasɩ-wɛɣɛ tintika tintika ɩsɩɩ yʋlʋpee nɩɩlɛ na naanʋwa naanʋwa. 	 (Kawori' -ra kira-kira lima ncobu paka' tomane-pidi.) Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka ana'guru-na: "Hubui-ra mohura mopantuda-ntuda, nte lima mpulu' tauna hantuda."


Anɩ mə taa lɛlaa ka wɛ ḿpʋ́ɣʋ́. Ama pa ləsa-mɛɣɛ ɩsaɣatʋ taa na ɩ́ pəsɩ kʋpama. Na pə́ faɣasa-mɛ na mə mpaa sɩ ɩ́ pəsɩ Ɩsɔ nyə́ma. Tacaa Yesu Kilisiti toŋ taa, tá Ɩsɔ Feesuɣu yelaa na ɩ́ pəsɩ kʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa. 	 Ria-koi ompi' to hewa toe kehi-ni ri'ulu. Tapi' Alata'ala mpobohoi' -koi, napajadi' -koi bagia-na moto, napajadi' -koi monoa' hi poncilo-na. Nababehi toe sabana posidaia' -ni hante Pue' Yesus Kristus pai' hante baraka' Inoha' to ngkai Pue' -ta, Pue' Alata'ala.


Na lɛlaa náá lɩɩ yem na pá looli tɔm na pá suu-ɩ sɩ: 	 Ria ba hangkuja dua to mokore pai' to mosabi' boa', ra'uli':


Ḿpʋ́ɣʋ́ Filipʋ kpaɣa asewa na ɩ́ tala ɩ kiŋ, na ɩ́ nɩɩ ɩ tɔŋna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii takəlaɣa taa kɛ́ kalʋɣʋ. Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: N cɛkəna nti n kaləɣɩ tɔɣɔlɛ? 	 Pokeno-nami Filipus hilou mpomohui' kereta toe. Na'epe-hawo, tauna toei mpobasa sura nabi Yesaya. Filipus mpekune' -i, na'uli': "Nu'inca wa batua-na to nubasa tetu-e?"


Panɛ ɩnɩ pa tɛɛ-tʋɣʋ nɔɣɔ ɩlɛna pá polo pá taŋ-tʋɣʋ Tʋlʋwasɩ. 	 Jadi', karata-kai hi tana' Makedonia, to pitu toera meri'ulu ngkai kai', mpopea-kai hi ngata Troas.


Mpa pa pɛɛkəɣɩ sɩ pá puɣusi-mɛ tɔ, pa tɔɔ kɛ́ ma ŋmaa-mɛɣɛ tənɛ ɩnɩ sɩ má heeliɣi-mɛ. 	 Ku'uki' -kokoi sura tohe'i, mpotompo'wiwi-ra to doko' mpobagiu-koi.


Ɩlɛna pá yaa na pá pɔɔsɩ sɩ Simɔŋ wei pa yaa tɔtɔ sɩ Piyɛɛ tɔ ɩ wɛ cənɛ? 	 pai' -ra mepekune', ra'uli': "Ba ria hi rehe'i hadua torata to rahanga' Simon Petrus?"


Aaa, Kawulaɣa tʋ, ɩnɩ ɩ wɛnna tam tɔɔ, ɩɩ səkɩ, paa naa-ɩ, ɩ tike təkoŋ ntɛ́ Ɩsɔ. Yəlaa təna ɩ́ samɩ-ɩ na pá tʋɣʋ-ɩ teeli kɛ tam tɔɔ. Ami. 	 Masipato' lia tabila' pai' ta'une' Alata'ala, Magau' to moparenta duu' kahae-hae-na, to uma ria kamatea-na, to uma kahiloa, pai' to uma ria karodua-na. Masipato' tabila' -i pai' tapomobohe hanga' -na duu' kahae-hae-na. Amin! Wae mpu'u-hana!


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ kɔɔ wʋlaɣa tɛtʋ taa na ɩ́ sɔɔkɩ yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm. Na ɩ́ kpaaləɣɩ sɩ: Ɩ́ laɣasɩ tɔntɛ na pá sɔ-mɛɣɛ lʋm na Ɩsɔ hɩɩsɩ mə ɩsaɣatʋ. 	 Hewa to ra'uki' toe, mehupa' mpu'u-imi Yohanes Topeniu' hi papada to wao'. Mpoparata-i Lolita Alata'ala hi ntodea, na'uli': "Medea-mokoi ngkai jeko' -ni, pai' kana tumai-koi kuniu' bona Alata'ala mpo'ampungi jeko' -ni."


Mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ na mə nyʋɣʋ taa nyɔɔsɩ, Ɩsɔ nyəmá sɩ təna sɩ nyʋɣʋ kɛ́. Ye mpʋ ɩ́ taa nəɣəsɩ, ɩ́ kəla sumpɩʋpɩʋnaa təcaɣacaɣa. 	 Peliu-liu-nami koi'. Bangku' kawori' wuluwoo' -ni nabila' pai' na'inca omea. Jadi' neo' -koi me'eka'. Meliu-pi pompewili' -na Alata'ala hi koi' ngkai pompewili' -na rone to wori'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Atuwa kɛ ma tukiɣi-mɛɣɛ kʋtuku kɛ tɔm tənɛ tə təna. Pɩɩ kɔɔ na ma kaa tasa-mɛɣɛ atuwa tukuɣu kɛ mpʋ. Ama maa tʋləsɩ-mɛɣɛ Tacaa tɔm kɛ kpakpaa təfoo. 	 "Hawe'ea tohe'i ku'uli' -kokoi hante walatu. Tapi' rata mpai' tempo-na, uma-apa mowalatu. Kupololitai-koi hante kalonto' -na mpotompo'wiwi Tuama-ku.


Ɩ kiŋ kɛ atɛ awulaa lakaɣa pa asilima kʋlapʋtʋ, na ɩ asilima sʋlʋm kɛ atɛ yəlaa nyɔɔwa na pə́ kʋɣɩ-wɛ. 	 Magau' -magau' hi dunia' mogau' sala' hante hi'a, pai' hawe'ea tauna to mo'oha' hi dunia' napoponginu hante ininu-na to melanguhi, batua-na: nabawai-ra mpotuku' gau' -na to uma tumotoa."


Pa kɔma pá nɩɩ sɩ ɩ kɛ́ Yuta tʋ ɩlɛna pá sʋʋ kpaalʋɣʋ sɩ: Ɩfeesu nyə́ma Aatema kɛna sɔsɔ, Ɩfeesu nyə́ma Aatema kɛna sɔsɔ, na pə́ polo ɩsɩɩ kaləfunaa naalɛɣɛ mpʋ. 	 Ntaa' we'i, karahilo-na ntodea Katoyahudi-na, rajojo lau-mi mogora rojaa kahae-na, ra'uli': "Une' -imi Artemis, anitu-ta to Efesus!"


Kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ talaa, ɩlɛna ɩ́ niki sɛɣɛsʋɣʋ kɛ Yuta nyə́ma təkotile taa. Yəlaa paɣalɛ nɩɩ ɩ tɔm, ɩlɛna pə́ la-wɛɣɛ piti kɛ́ sɔsɔm, na pá tɔŋ sɩ: Leɣe ɩ hika pənɛ ɩnɩ pə təna ɩsəntɔ? Na nyəm mpiɣilɛ pə ha-ɩ mpʋ? Na ɩsənaɣa ɩ lakɩ piti təma anɛ a taka kɛ́ mpʋ? 	 Hi eo pepuea', hilou-i hi tomi posampayaa mpotudui' tauna. Wori' tauna hi ree. Kampo'epe-ra tudui' Yesus, konce-ra ra'uli': "Hema-di to mpotudui' -i hawe'ea toe-e? Kapantea napa-di to ria hi Hi'a-e? Beiwa pai' ma'ala-i mpobabehi anu mekoncehi?


Na tə́ taa la wasaŋkalətʋ ɩsɩɩ pa taa lɛlaa ka paasənaʋ-tɩ na kʋyakʋ kʋlʋmʋɣʋ tike yʋlʋnyɔɔŋ iyisi hiu na tooso (23000) lɩɩ na pá sɩ tɔ. 	 Neo' -ta mogau' sala' hante tobine doo ba hante toronaa, hewa ria-ra hantongo' to mpobabehi. Ngkai pogau' sala' -ra tohe'e, mate-ra rompulu' tolu ncobu rala-na ha'eo.


Na saalaɣa ŋka paa taka Yesu nyʋɣʋ tɔɔ tɔ. Saalaɣa ŋkɛ ka fɛɩ saalasɩ lɛŋsɩ kiŋ. Ama pa kpila-kɛ na pá sɩɩ-kɛ na ka mpaa. 	 Aga kain to rapopohoo' -ki woo' -na Yesus, telulu pai' tetu'u ntani'.


Lom yoolaa sɔsɔ wei ɩ ka səŋa Yesu ɩsɛntaa tɔ ɩ na ɩsəna Yesu tɛma kiisuɣu na ɩ́ sɩ tɔ. Ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Tampana, yʋlʋ ɩnɛ ɩ kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa. 	 Tadulako tantara to mokore mponyanyohi kaju parika' toe mpohilo beiwa kamate-na Yesus. Na'uli': "Ana' Alata'ala mpu'u-i-tawo'!"


Mpi mpi pə saakɩ yəlaa kɛ Ɩsɔ mpaaʋ taa tɔ pə wɛ ŋka ŋka kɛ́. Ama Ɩsɔ Feesuɣu kʋlʋmʋɣʋ ŋkʋ kʋ yekina na pə́ saakɩ yəlaa. 	 Alata'ala mpowai' -ta wori' nyala pakulea' mpobago bago-na, hore mporata-ta pakulea' to mosisala. Aga hawe'ea pakulea' toe, pewai' ngkai Inoha' Tomoroli' to hadua lau-wadi.


Tənaɣa Tacaa ná cɔ Yuta nyə́ma təkotile nyʋɣʋ tʋ ɩnɩ sɩ: Mənaafikinaa mɛ, ye pə tala kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule mə taa awe yeki ɩ naʋ yaa ɩ kpaŋaɣa kɛ tʋ́lʋ́ɣʋ́ sɩ ká nyɔɔ lʋm ye? 	 Na'uli' Pue' Yesus: "He koi' to lompe' hi mali-na-wadi! Hi Eo Sabat, hema-ta to uma mpobahaka japi ba jara' -ta, takeni hilou hi mali gimpu pai' tapoponginu?


Ḿpʋ́ɣʋ́ pəyaɣa nyə́ma pona-kɛɣɛ Yesu. Tuu ɩsɩɩ ɩlɔɣɔʋ tɩɩ keesuɣu Yesu tɔ, ɩ sʋʋ pəyaɣa ŋkɛɣɛlɛ selisuɣu kɛ teu. Haləna ká hoti atɛ na ká pilimi na kuhulaŋ lɩɩkəna ka nɔɣɔ taa. 	 Rakeni mpu'u-mi ana' toei hi Yesus. Wae pehilo-na anudaa' toei mpohilo Yesus, napakako'o wo'o-mi woto ana' toei duu' -na modungka-i pai' -i ngkawulela' hi tana', nganga-na mowura'.


Tənaɣa Yesu tɔma sɩ: Pə kaasa-m wɛɛ naalɛɣɛ mə hɛkʋ kɛ́, ɩlɛna má məlɩ wei ɩ ka tila-m tɔ ɩ kiŋ. 	 Nto'u toe, Yesus mpololitai ntodea, na'uli' -raka: "Hampai' -a-damo dohe-ni. Nculii' -a mpai' hilou hi Hi'a to mposuro-a.


Tənaɣa ɩ tɔma-wɛ sɩ: Ye Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlʋ nɔɣɔlʋ ɩ pəsa ɩsɔtaa Kawulaɣa taa ɩfalʋ, ɩ wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ təyaɣa tʋ kʋpaŋ wei ɩ ləsəɣɩ ɩ wontu təsɩɩlɛ kɛ kʋfatʋ na nti tə taaŋaa tɔɣɔ waatʋ waatʋ tɔɣɔ. 	 Ngkai ree, na'uli' wo'o-miraka: "Ane wae, oi wo'o-pi hanyala lolita rapa' -ku: Ane ria guru agama Yahudi to mpopetudui' tudui' to mpo'uli' kamoparenta-na Alata'ala jadi' Magau' -ta, guru agama toe ma'ala rarapai' -ki pue' tomi: ngkai pontimamahia rewa-na na'ue' pai' napopehuwu rewa to hae pai' rewa to bo'u wo'o."


Pə taɣa pʋlʋ, alɔɣaa kiisaɣa na pá seeki alɔɣɔhilaa paɣalɛ kiŋ na acamaa na kaakalasɩ paɣalɛ hika alaafəya. 	 Apa' napopalai seta ngkai wori' tauna to rapesuai', alaa-na me'au-au-ramo tauna toera pai' malai mpu'u-mi seta to mpesuai' -ra. Pai' napaka'uri' wo'o wori' tauna topungku pai' tokejo.


Tənaɣa Pɔɔlɩ na Paanapasɩ pa kpɛɛsəna-wɛɣɛ-tɩ. Ɩlɛna pá hɔ pə tɔɔ kɛ́ sɔsɔm pə tɩɩ fɛɩ. Tənaɣa pa tɔma sɩ: Ye mpʋ Pɔɔlɩ na Paanapasɩ na Antiyɔka nyə́ma napəlɩ paa polo Yosalɛm, na pá pɔɔsɩ tɔm tənɛɣɛ tillaa na nyʋɣʋ nyə́ma. 	 Uma mowo pe'ewa-ra Paulus pai' Barnabas mpobaro tudui' -ra toe. Ka'omea-na, to Kristen to hi Antiokhia mpo'uli': "Agina tasuro ba hangkuja dua doo-ta hilou hi Yerusalem, mpobua' kara-kara toe hi suro Pue' Yesus pai' totu'a ntani' -na." To rasuro hilou toe, hira' Paulus, Barnabas, pai' ba hangkuja dua to ntani' -na.


Ɩlɛna Yesu siisi kpakpaa na ɩ́ kpa ɩ niŋ taa na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ n lapa sika. Ama n ta tɛ nyá taa na Ɩsɔ na pə́ tɔɔ yoo. 	 Kana'ulu-nami Yesus pale-na mpentoe Petrus, na'uli' -ki: "Kura' rahi-kona pepangala' -nu! Napa pai' morara' nono-nu!"


Ɩsənaɣa pə lapa na ń naakɩ nyɩɩliim wei ɩ wɛ nyá tɔɣɔntəlɛ ɩsəpəle taa tɔ, na ń kaa na kpátʋ́ɣʋ́ ŋku kʋ wɛ nyá maɣamaɣa nyá nyəntɛ taa tɔ? 	 "Napa pai' mponaa-ta gege' hi mata doo, hiaa' wince' kaju to hi mata-ta moto uma ta'incai karia-na!


Mpʋɣʋlɛ Yesu tɔma-ɩ sɩ: Simɔŋ maa heeli-ŋ tɔm natəlɩ. Tənaɣalɛ Simɔŋ cɔwa sɩ: Tacaa yɔɣɔtɩ. 	 Ngkai ree, na'uli' Yesus mpo'uli' -ki to Parisi toei: "Simon, ria to doko' ku'uli' -koko." Na'uli' Simon: "Uli' -mile Guru."


Paa n pɛlaa paa n ta pɛlɩ pə lɩɩ kʋlʋm kɛ́. Ama nti tə wɛɛ tɔɣɔlɛ sɩ ń laɣasɩ na ń pəsɩ yʋlʋ kʋfalʋ. 	 Ratini' ba uma, bela toe poko-na. Poko-nale, katuwua' to bo'u ngkai Alata'ala.


Mə maɣamaɣa ɩ́ nyəmá ɩsəna ɩ́ ká la na ɩ́ təŋ tá ɩkpatɛ tɔ, pə taɣa pʋlʋ, waatʋ wei tɩɩ wɛ mə hɛkʋ tɔ tə ta kɛ yəlaa mpa paa caa pʋlʋ lapʋ tɔ. 	 Ni'inca moto ompi' po'ingku-kai nto'u-kai dohe-ni wengi, ka'uma-kai lose. Po'ingku-kai tetu-mile to kana nituku' -e.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pɔɔsa pa naanʋwa na naalɛ wei ɩ kaasaa tɔ sɩ: Na mɛ se, mɩɩ tɛɛ mə nyəŋkʋ? 	 Jadi', mepekune' wo'o-imi hi ana'guru-na to hampulu' rodua, na'uli': "Ha malai wo'o-koi mpai' koi' -e?"


Pə nəɣəsəna mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ wɛna ɩ tɔɣɔntəlɛ na tɔm, pá yaa təmaɣa nɔnɔɔsɩ kɛ ma ta nyɩ ɩsɔnaa kiŋ na? 	 Hadua mpakilu ompi' hampepangalaa' -na, nabua' hi topohura-- hiaa' topohura toe ria, to uma-hana mepangala' hi Pue' Yesus!


Ye tə nyaɣa apalʋtʋ, tá na-ɩ tɩɩ tɔɣɔ kawulaɣa. Ye tə kisa-ɩ, ɩnɩ ɩ ká kisi-tʋ tɔtɔ. 	 Ane mosabara-ta mpokolo kaparia, moparenta wo'o-ta-tawo mpai' dohe-na. Aga ane tasapu-di petuku' -ta hi Hi'a, nasapu wo'o-ta-tawo mpai' kakita' -na topetuku' -na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma lʋm tɔɔ na ɩ́ puki ɩ ɩfalaa kiŋ. Waatʋ ɩnɩ tɔ pə wʋsəna kampaaŋ koou kɛ mpʋ. 	 Parabaja, Yesus momako' hi lolo ue mpototoaka-ra.


Yohaanɩ naa wɛ kɛ́ ɩsɩɩ fətəla wei ɩ mʋɣɩ na pə naakɩ tɔ. Ɩ́ tisaa na ɩ́ yɔɔləna fətəla ɩnɩ ɩ naʋ kɛ pəcɔ. 	 Yohanes toei hewa lampu to mehini pai' ngkeni kabajaa-na hi koi'. Pai' koi', goe' lia moto-koi mpo'epe lolita-na. Aga kagoe' -ni tetu hampai' -wadi.


Tacaa Ɩsɔ na tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti pá hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ na pá ha-mɛɣɛ alaafəya. 	 Wori' tabe: mekakae-kai hi Alata'ala Tuama-ta pai' hi Pue' Yesus Kristus, kiperapi' bona nagane' -koi ngkai kabula rala-na pai' nawai' -koi kalompea' tuwu'.


Ye nɔɣɔlʋ ɩ́ pɔɔsa-mɛ sɩ pʋlʋ, ɩ́ cɔ pʋntʋ sɩ Tacaa caakəna. Ye ɩ́ cɔ mpʋ paa yele-mɛ na ɩ́ tɛɛna. 	 Ane ria to mpokamaro-koi, uli' -raka: `Apa' Pue' mparaluu-ra. Napoponculi' moto-kokoi mpai'.'"


Ye ɩ́ sɛɛkɩ mə taapalaa tike, ɩlɛ ɩ́ tɛɛ lɛlaa kɛ we? Ma ta nyɩ ɩsɔnaa maɣamaɣa ɩɩ lakɩ mpʋ? 	 Ane lompe' nono-ta muntu' hi ema' -ta-wadi, napa pelabia-na kehi-ta toe-e? Bangku' tauna to uma mpo'incai Alata'ala, bate toe wo'o-rawo po'ingku-ra.


Waatʋ wei tampana tɔm Laapaalɩ Kʋpaŋ caala mə tɛɣɛ tatɛ tɔ pa hʋla-mɛɣɛ tɛɛlʋɣʋ ŋku kʋ wɛ tampana tɔm ntɩ tə taa tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ mə taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ na mə sɔɔlʋɣʋ teesina mpi pa sɩɩ-mɛɣɛ hatuu ɩsɔtaa na ɩ́ tɛɛləɣɩ-wɩ tɔ. 	 Mepangala' pai' ma'ahi' -koi hewa toe, apa' ncarumaka Alata'ala-mokoi, nipopea napa to natimamahi-kokoi hi suruga, hewa to ni'epe moto-mi hi rala Kareba Lompe' to raparata-kokoi. Kareba Lompe' toe, makono mpu'u-hana,


Ɩ́ nyəmá teu sɩ ɩ́ ka kɛʋ ma ta nyɩ ɩsɔnaa tɔ tɩɩŋ wei ɩɩ yɔɣɔtəɣɩ natəlɩ tɔ ɩ tɔm taa kɛ́ pə hana mə ɩsɛ na cʋɣʋlʋɣʋ fɛɩ. 	 Ni'inca moto ompi', owi kako'ia-na ni'incai Alata'ala, ntora ratete' -koi hante uma ria pekiri-ni mpotuku' pinotau-pinotau to uma howa' mololita.


Na Ɩsɔ Tɔm taa tasa yɔɣɔtaɣa tɔtɔ sɩ: Nyɔɣɔsɩ ɩ́ kpa nyá kolontu, ha-ɩ na ɩ́ tɔɣɔ. Lʋkɔtʋ ɩ́ tɔka-ɩ, ha-ɩ lʋm na ɩ́ nyɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ, n lakʋɣʋ-ɩ mpʋ tɔ, pə wɛ kɛ́ ɩsɩɩ mamala kɛ n pələɣɩ ɩ nyʋɣʋ taa. 	 Jadi', tuku' -mi tudui' Buku Tomoroli' owi to mpo'uli': "Ane mo'oro' bali' -nu, pokoni' -ra-rawo. Ba ngkamara-ra, poponginu-ra. Ane hewa toe nubabehi, me'ea' huli' -ra mpai'."


Waatʋ wei ɩ tɛma-wɛɣɛ sɛɣɛsʋɣʋ tɔ ɩ heela Simɔŋ sɩ: Tuusi na ń polo lumaŋ taa na ɩ́ tʋ mə puluŋ na ɩ́ puu tiina. 	 Kahudu-na metudui', na'uli' mpo'uli' -ki Simon: "Toko tena hilou hi kanalaa-na, pai' tene' jala' -ni bona mporata-koi bau'."


Pə taɣa pʋlʋ, maa caa sɩ pə́ wɛɛ sɩ tɛɛʋ taa kɛ́ ma təŋaa na má na-mɛɣɛ kʋnaʋ. Ma taa wɛɛ sɩ ye Tacaa luɣu ɩ́ lapa, má talaa maa caɣa mə tɛɣɛ wɛɛ naalɛ. 	 Uma-a dota mpojolo-wadi mpencuai' -koi. Ane napokono Pue', konoa-ku bona mahae hala' -a mpai' dohe-ni.


Ma maɣamaɣa ma niŋ ŋmaatʋ ntɛ́ cənɛ. Pɔɔlɩ má ma sɛɛ-mɛ. Ɩ́ taa sɔɔ sɩ ma wɛ saləka taa yoo. Ɩsɔ ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ. 	 Tabe ngkai aku' Paulus. Ka'omea sura toi ku'uki' hante pale-ku moto. Kiwoi-a-kuwo bula-ku hi rala tarungku' -pidi toi. Pue' mpogane' -koi. Hudu rei-mi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ mə pɛɛkaɣa-m? Ɩ́ ta nyɩ taa sɩ pə wɛɛ kɛ́ sɩ má wɛɛ ma Caa təyaɣa taa? 	 Na'uli' -raka: "Ha napa pai' nipali' -a? Ha uma ni'incai kana hi rala tomi Tuama-kua?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa təna cɔ-ɩ sɩ: Nnn, ɩ səm tɔm ɩ́ məlɩ tá na tá piya tá nyɔɔŋ taa. 	 Metompoi' ntodea, ra'uli': "Io', kai' moto-kaiwo pai' hante muli-kai to mpokolo kamate-na."


Ama yelina tə waalɩ tɔɔ taasɩ, taa maɣasɩ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa yelina kpaɩ nyə́ma kɛ ɩcatɛ naŋŋ nyəntɛ kɛ́ sɩ pɛlɛ pá yaɣa-tɛɣɛ nɔɔhɛɛ kɛ ɩsɔtʋnaa nɩɩlɛ na naalɛ taa. 	 Aga pelele' moto berewe to hi mali Tomi Pepuea', neo' nuhuka'. Apa' berewe toe ria, tungkai' rawai' -raka tauna to uma mpo'incai-a. Hira' mpai' mpolisa ngata to moroli' toe rala-na opo' mpulu' romula.


Na ka taa wɛ wontu ntɩ tə tənaɣa waanɩ waanɩ. Nɔɔhɛɛ liɣiti nyəntʋ na tɛtɛ nyəntʋ na keŋ nyəm. 	 Hi rala kumu' to ra'ulu toe, mparanyalaa binata, ria omea: to opo' witi' -na, to menyolo, hante danci wo'o.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa cɔwa sɩ: Ntɔŋ potopotonaa kakpasɩ na tiina naalɛɣɛ tə wɛna yaa. 	 Ratompoi' ana'guru-na: "Uma-kaiwo ria napa-napa hi kai', wuwu lima meha' roti pai' bau' uru rongkaju-wadi."


Ɩsɔtaa Kawulaɣa wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ pa ŋmɛsʋɣʋʋ liɣitihutaɣa pʋlʋɣʋ tɛtʋ tɛɛ, na nɔɣɔlʋ kɔɔ na ɩ́ hii-wɩ, na ɩ́ taɣanɩ-wəɣɩ ŋmɛsʋɣʋ kɛ teu. Ɩlɛna ɩ́ tɛɛna laŋhʋlʋmlɛ na ɩ́ polo ɩ́ pɛɛtɩ pə təna mpi ɩ wɛna tɔ na ɩ́ kɔɔ ɩ́ yana tɛtʋ ntɩ tɔ. 	 Na'uli' Yesus: "Ane kita' jadi' ntodea-na Alata'ala hi rala Kamagaua' -na, toe meliu kalompe' -na ngkai hawe'ea to ntani' -na. Kajadi' -na hewa lolita rapa' toi: Hadua tauna mporua' bulawa to tetawu hi rala tana', masuli' lia oli-na, kaliliu natawuhi nculii'. Ngkai kagoe' nono-na, kahilou-nami hi tomi-na mpobalu' hawe'ea rewa-na, na'oli-ki tana' pomporuaa' -na bulawa toe.


Tacaa wɛ kʋlʋm kɛ́ təkoŋ, na ɩ mpaaʋ wɛ kʋlʋmʋɣʋ kɛ́ təkoŋ, na Ɩsɔ lʋm sɔʋ wɛ kʋlʋməm kɛ́ təkoŋ. 	 Hadua-wadi Pue' -ta, hanyala-wadi pepangala' -ta, pai' hibalia wo'o-wadi karaniu' -ta hi petuku' -ta hi Pue' Yesus.


Na pá yoo yontu na nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Ɩwəyaɣa ŋka paa kʋwa tɔ, ŋkɛɣɛ pə nəɣəsəna pá ha pəsʋɣʋ na toŋ na ləmaɣasɛɛ na toma na samtʋ na teeli na talətʋ. 	 Mogora mpesukui-ra, ra'uli': Ana' Bima to rasumale' toei, masipato' lia tabila', ta'une', tapomobohe hanga' -na, tapotompo'wiwi karoho-na, takahangai' kamo'ua' -na, tapololitaa kamonoto-na, pai' tatutura kuasa-na!"


Yʋlʋ təyaɣa nyə́ma maɣamaɣa ká pəsəna ɩ kolontunaa. 	 Apa' katumai-ku toi, tauna hantomi mome'ewa lau, hantongo' mpotuku' -a, hantongo' uma. Ana' tomane mposisala-ki tuama-na, ana' tobine mposisala-ki tina-na, minia mposisala-ki piniana-na.


Pə tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ kpakpaa, ɩlɛna Ɩsɔ Feesuɣu pona Yesu kɛ́ wʋlaɣa tɛtʋ taa. 	 Oti toe, Inoha' Tomoroli' mpakeni Yesus lou hi papada to wao'.


Pa ŋmaawa Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii takəlaɣa taa sɩ: Nyənɩ, ma tillu ntɔ, ma tɛləsəɣɩ nyá nɔɣɔ tɔɔ sɩ ɩ́ taɣanɩ nyá mpaaʋ na ń kɔŋ. 	 Tutura-na ntepu'u ngkai karata-na Yohanes Topeniu'. Karata-na Yohanes toei, telowa ami' -mi hi rala sura nabi Yesaya. Hante wiwi nabi, Alata'ala mpo'uli' -ki Ana' -na hewa toi: Hi'a toi-mi suro-ku, kuhubui-i meri'ulu ngkai Iko, bona mporodo ohea-nu."


Akpaɣalʋ fɛɩ ɩ́ kɔɔ lɔŋ, ɩlɛna tom caŋ na pə́ kɛlɩ-wɛ na pá too pa naanʋwa ɩnɩ. 	 Apa' mahae rahi karata topemua', tetunu' -ramo toronaa toera, ka'omea-na leta' omea-ramo.


Ma hʋʋ sɩ, na Ɩsɔ toŋ taa ye pə wɛ ɩsəna, maa tili Timotee kɛ mə tɛɣɛ nɔɔnɔɔ na má nɩɩ mə cakəlɛ tɔm, na pə́ sɔɔsɩ ma maɣamaɣa kɛ apalʋtʋ. 	 Ane napokono Pue' Yesus, ria patuju-ku mpohubui Timotius tilou mpencuai' -koi, bona ane nculii' -ipi tumai, tetanta'u-a mpo'epe kareba-ni.


Alaa mɛ tɔtɔ, ɩ́ seeki mə paalaa kɛ mpʋ. Pɩɩ la na pa taa mpa pa ta mʋ Ɩsɔ Tɔm tɔ, pá ná mə yaasinaa na pə́ hɔ-wɛ na pá sʋʋ Ɩsɔ sɛɛʋ taa. Pə taɣa ɩsɩɩ ɩ́ ká yɔɣɔtɩ natəlɩ na mə nɔɔsɩ na pəcɔ. 	 Wae wo'o koi' tobine, mengkoru-koi hi tomane-ni, bona ane ria-ra tomane-ni to uma mepangala' hi Lolita Alata'ala, kehi-ni toe-mi mpobalii' -ra jadi' mepangala'. Uma mingki' ni'uli' -raka napa-napa,


Pə tɩɩ kələna mpa pa təŋəɣɩ pa tɔnəŋ kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ na pá footiɣi Ɩsɔ sɔsɔɔntʋ tɔ. Sɛɣɛsəlaa pɔpɔtʋnaa panɛ pa kɛ́ apalaa taa apalaa kɛ́. Timpi pa ta tala tɔɣɔ pa kpaasəɣɩ pa tɩ. Paa tɩɩ see ɩsɔtaa teeli nyə́ma na ń ná, pa tʋʋkɩ-wɛɣɛ. 	 Motomo mpu'u pehuku' -na hi tauna to tungkai' mpotuku' kahinaa-kahinaa to mebaboi' pai' to mpokedi' kuasa-na. Ane guru agama to boa' toera, uma mowo kadaho' -ra, pai' mengkalangko wo'o-ra, uma-ra koo-koro' mporuge' anu mobaraka'.


Mpa pa nyɩɩləɣɩ sɔsɔm sɩ pá tɔŋ ɩsɩɩ Ɩsɔ caa tɔ pa nɩɩ leleŋ kɛ́. Mpi tɔ, Ɩsɔ ká səna-wɛɣɛ teu na pá tɔ mpʋ. 	 Marasi' tauna to doko' lia jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala, apa' Alata'ala moto mpai' to mpowai' -ra napa to rapali' toe.


Ye n tɔkɩ pʋlʋ na pə́ wɩɩkɩ nyá lɛlʋ kɛ pə tɔɣɔʋ taa, pə ta kɛ sɔɔlʋɣʋ kɛ təna se. Pə tɔɔ tɔ taa la na wei ɩ tɔɔ Kilisiti səpa tɔ ɩ́ nana lepu kɛ nyá kpaɩ tɔɣɔnaɣa ŋkɛ ka tɔɔ. 	 Wae wo'o, ane rapa' -na kupedahi nono doo apa' kukoni' napa to na'uli' doo rapalii', mojeko' wo'o-a-kuwo, apa' uma-a ma'ahi' hi doo-ku. Toe pai' ku'uli', pelompehi bona neo' tasori doo hante pongkoni' alaa-na mogero pepangala' -na. Apa' doo-ta toe, ompi' -ta hi rala Pue', to natolo' Kristus hante kamatea-na.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pɩɩ kɔɔ na pə́ kɛɛsɩ waatʋ nɔɣɔlʋ tɔ, yəlaa kaa caa sɩ pá tasa sɛɣɛsəŋ kʋpaŋ wei ɩ waasəɣɩ yəlaa tɔɣɔ mʋɣʋ tɔtɔ. Ama pa maɣamaɣa pa kʋnyɩɩləŋ kɛ paa təŋəɣɩ, na pá koti sɛɣɛsəlaa paɣalɛ na pɛlɛ pá sɛɣɛsɩ-wɛɣɛ ntiwɛ ntiwɛ pa caa pá nɩɩkɩ tɔ. 	 Apa' rata mpai' tempo-na, uma-rapa dota mpe'epei tudui' to makono. Mpopali' -ra wori' guru to mpotudui' -ra lolita to mpakagoe' nono-ra, bona ma'ala-ra mpotuku' kahinaa nono-ra moto.


Maɣa Pɔɔlɩ, Ɩsɔ luɣu lapəna na má la Yesu Kilisiti tillu. Má na tá taapalʋ Timotee tə ŋmaakəna takəlaɣa kanɛ. Ɩsɔ sɛɛlaa kpekəle nte tə wɛ Kɔlɛntɩ tɔ tə nyə́ma mɛɣɛ tə ŋmaa-kɛ. Na Ɩsɔ yəlaa təna mpa pa wɛ Akayi tɛtʋ təna taa tɔ sɩ tə sɛɛkɩ-mɛ. 	 Sura toi ngkai aku' Paulus, to na'ongko' Alata'ala jadi' suro Kristus Yesus ntuku' konoa-na, pai' ngkai Timotius, ompi' hampepangalaa' -ta, kipakatu tilou hi koi' ompi' -ompi' to mepangala' -mi hi Alata'ala to hi ngata Korintus, duu' -na hi hawe'ea to Kristen to hi propinsi Akhaya.


Yesu lɩɩ təna, ɩlɛna ɩ́ sʋʋ Yuta nyə́ma təkotile natəlɩ tə taa. 	 Pe'ongko' -na Yesus ngkai ree, hilou-i hi hantomi tomi posampayaa to Yahudi.


Kɔtəlaa sɔsaa ha-ɩ nɔɣɔ sɩ ɩ́ kɔɔ cənɛ tɔtɔ na ɩ́ hɔkɔ mpa pa tɔka nyá tɔm tɔ. 	 Hiaa' tumai wo'o-imi hi rehe'i, hante kuasa ngkai imam pangkeni, bona mpohoko' hawe'ea tauna to mekakae hi Iko Pue'."


Waatʋ ɩnəɣɩ Yesu ɩfalaa cɛkənaa sɩ pə taɣa kʋkʋsʋm maɣamaɣa tɔm kɛ Yesu yɔɣɔtaɣa. Ama Falisanaa na Satusee nyə́ma pa kʋsɛɣɛsətʋ kɛ ɩ tɔŋ. 	 Lako' ra'inca-di we'i ana'guru-nae kabela-na ragi to ragalo-ki roti to na'uli' Yesus-e. Patuju lolita-na, bona mo'inga' -inga' -ra hi tudui' to Parisi pai' to Saduki.


Paasəna leelaa sɔsaa kɛ teu. 	 Ane ria tobine to balu mpu'u, to uma mpu'u ria to mpewili' -ra, ompi' -ompi' hampepangalaa' -ta kana mpewili' -ra-rawo.


Ma tɔŋna ḿpʋ́ɣʋ́ nyənʋɣʋ ɩlɛ ma nɩɩ ɩsɔtaa tillaa tuutuuma taŋ ntɛ́, paa wɛ yəlaa iyisi iyisi. Na pá səŋaa na pá cɔɔna kumte na weesiŋ nyə́ma na sɔsaa. 	 Oti toe kuhilo wo'o-mi pai' ku'epe libu' mala'eka to wori' lia, moncobu-ncobu pai' mompulu' -mpulu' ncobu kadea-ra. Mokore-ra ntololikia Pohuraa Magau' pai' anu tuwu' hante totu'a toera.


Na seliya wei Ɩsɔ ləsəɣɩ tɔɣɔlɛ sɩ: Ɩ ha-tʋɣʋ weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ, na ɩ Pəyaɣa cɛləna-tʋɣʋ-kʋ. 	 Toi-mi posabi' -na Alata'ala: nawai' -tamo katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na, pai' katuwua' toe tarata muntu' ngkai Ana' -na.


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ yəlaa mpa pa təŋəɣɩ ɩ kʋheelitu na pá nɩɩkəna Yesu kɛ teu tɔ pə wɛɛ sɩ pá tɔkɩ suulu. 	 Toe-mi pai' topetuku' Alata'ala kana ntaha hi rala kasusaa', tida mpotuku' hawa' Alata'ala, pai' tida mepangala' hi Yesus.


Pə kɔma na pə wʋsəna Yohaanɩ səm tɔ ɩ tɔma sɩ: Ɩ́ hʋʋ sɩ ma kɛ́ aweɣelɛ ye? Ma ta kɛ wei ɩ́ taŋaa sɩ ɩ kɔŋ tɔ. Ama ɩ́ nyənɩ, ma waalɩ nɔɣɔlʋ ká kɔɔ. Ma ta tala má hɩɩsɩ ɩ nɔɔhɛɛ taa ntaŋkpala mʋsʋɣʋ maɣamaɣa. 	 Neo' hudu-mi pobago-na Yohanes, na'uli' -raka ntodea: `Ntuku' pomporataa-ni, hema-a aku' toi-e? Bela-kuwo aku' Magau' to nipopea. Rata moto-i mpai' ane oti-pi bago-ku. Bangku' jadi' pahawaa' -na to mpobongka koloro sapatu' -na, uma-a-kuwo natao.'


Ɩ yela ɩ́lɛ́ na ɩ́ ŋmaa lɛlʋ tɔɔ sɩ: Na nyá se, ɩsənaɣa nyá nyəntɛ wɛɛ? Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ́lɛ́ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Tɔɣɔnaɣa pee saakənaa nɩɩnʋwa (100). Ɩlɛna ɩ́ heeli ɩ́lɛ́ sɩ: Nn naa pə takəlaɣa ntɔ, ŋmaa sɩ tɔɣɔnaɣa pee saakənaa nɩɩnaasa. 	 "Oti toe, pai' na'uli' -ki karodua-na: `Hiaa' iko, hangkuja-kowo inta-nu?' "Natompoi' -hawo: `Hancobu karu' pae.' "Na'uli' topobago toei: `Ohe'i sura inta-nu, uki' -mi walu atu karu' -wadi.'


Ɩ́ kɔma na ɩ́ kɔɔ, ɩ ká kʋ təmlɛ nyə́ma mpɛɣɛ, ɩlɛna ɩ́ caa yəlaa kʋfama na ɩ́ sɩɩ taalɛ taa. Samaa nɩɩ tɔm tənɛ ɩlɛna pá tɔ sɩ: Ɩsɔ ɩ́ pona təlɛɣɛ pooluŋ. 	 Bate tumai-ile mpopatehi-ra, pai' nawai' bonea-na hi tau ntani' -na." Kara'epe-na ntodea lolita rapa' tohe'e, ra'uli' -mi: "Neo' mpu'u-kona jadi' hewa tetu-e'!"


Paa na ma ɩsəsɛɛmlɛ tɔɔ kɛ́ lɛlaa lakɩ Kilisiti waasʋ na sɔsɔɔntʋ hɔm hʋwɛɛ tɔ, lɛlaa ná lakɩ-ɩ na hʋwɛɛ kʋpana kɛ́. 	 Ria wo'o-ra hantongo' to ngkeni Kareba Kristus apa' mohingi' -ra pai' doko' mpo'ewa-a. Aga ria moto wo'o-ra hantongo' to mpokeni Kareba Kristus hante karoli' nono-ra.


Ɩ ká wɛɛ wei ɩ paasaa na ɩ́ pəsa ɩ təyaɣa kɛ teu teu, na ɩ́ məŋna ɩ piya kɛ ɩ nɔɔhɛɛ tɛɛ na sɩ nɩɩkəna-ɩ na sɩ nyaŋna-ɩ teu tɔ. 	 Kana na'inca mpo'atoro' lompe' tauna to tida hi rala tomi-na, pai' ana' -na kana mengkoru hi totu'a-ra pai' mpobila' -ra.


Waatʋ wei pa hɔŋ tá ŋkpaŋŋ tɔ pə caɣa-tʋɣʋ ɩsɩɩ pa tʋɣɩ-tʋɣʋ wahala, pə fɛɩ laŋhʋlʋmlɛ se. Ama pə kɔŋ na pə leeli ɩlɛna mpa pa ŋkpaŋŋ pa hɔma mpʋ na pə sɛɣɛsɩ-wɛ tɔ, pá na kʋpantʋ kɛ pə taa. Pʋntʋnaa tɔntɛ teeki na pə́ kɔna-wɛɣɛ hɛɛsʋɣʋ. 	 Bula-ta raparesai' ba raweba', uma-ta goe', peda' ta'epe. Ngkabokoa' -na, ane monoto-ta-damo sabana paresa' toe, lompe' -mi katuwu' -ta, pai' monoa' -mi po'ingku-ta.


Ma kɔmaɣa sɩ ma heeliɣi asaɣaa sɩ pá laɣasɩ, pə taɣa kʋpama. 	 Uma-a tumai mpokio' -ra to monoa' ingku-ra. Katumai-ku toi-le, mpokio' topojeko' -a bona medea-ra ngkai jeko' -ra."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pəyalʋ ɩnɩ ɩ tɔma-ɩ sɩ: Paapa, ma pəntəna Ɩsɔ, na ma pəntəna nyá tɔtɔ. Ma ta nəɣəsəna ń yaa-m nyá pəyaɣa tɔtɔ. 	 Na'uli' -mi to ana': `Mama, masala' -ama hi Pue' Ala pai' hi Mama wo'o. Uma-apa natao nukio' ana' -nu....'


Ilim kɔma na pə́ kpa pəcɔ ɩlɛna ɩ́ tasa lɩɩʋ na ɩ́ maɣana napəlɩ, pɛlɛ pa caɣa yem kɛ́ nɔnɔɣɔ tɛɛ. 	 Jaa sio, hilou wo'o-imi mpali' to ntani' -na, nahilo ba hangkuja dua tauna ntora-ntora hi wiwi' karajaa.


Ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Tɔʋ, pənɛntɛ ɩ́ cosi lʋm mpɩ na ɩ́ pona kʋtɔɣɔʋ tallʋ ɩlɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ təmlɛ nyə́ma cosaa na pá pona kʋtɔɣɔʋ tallʋ. 	 Oti toe, na'uli' wo'o-miraka: "Tolou' hangkedi', keni hilou hi tompohawai' susa'." Ratolou' mpu'u-mi pai' rakeni hilou hi topohawa'.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ luɣu lapəna sɩ ɩ wɛɛtʋ təna ɩ́ maɣalɩ ɩ Pəyaɣa taa. 	 Ane ta'inca-i Ana' Alata'ala toei, ta'inca-imi Alata'ala, apa' Alata'ala mpobotuhi bona hawe'ea kehi pai' baraka' -na, ria wo'o hi Ana' -na toei hante uma ria kakuraa' -na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tɔma-ɩ sɩ: Pə wɛ teu, n kɛ́ təmlɛ tʋ kʋpampaŋ. Ɩsəna mpi n lapəna pəcɔ nyəm kɛ teu kɛ ɩsəntɔ tɔ, maa cɛlɛ-ŋ sɔsɔm. Kɔɔ na má na-ŋ tə́ yɔɔlɩ. 	 "Na'uli' maradika-na: `Lompe' -mi! Nupopomako' lompe' pobago to kuwai' -koko. Wae-pi, apa' lawi' monoa' -ko hi to hangkedi', kusarumaka lau-moko hi to wori'. Mai-moko, mo'oha' hante aku', pai' goe' -moko hangkaa-ngkania hante aku'.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ tasa kpɛɛsʋɣʋ sɩ: Aaɩ. Ɩlɛna kampaaʋ koo kpakpaa. 	 Nasapu wo'o-mi Petrus, na'uli': "Bela!" Nto'u toe, turua' -mi manu'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu sʋʋ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na ɩ́ niki pɛɛtəlaa kɛ tɔɣɔnʋɣʋ. 	 Oti toe, Yesus mesua' hi berewe Tomi Alata'ala pai' -i mpopalai tauna to mobabalu' hi ree.


Ma taapalaa, pənɛntaa ɩ́ yɔɔləɣɩ Tacaa tɔm taa ɩlɛ. Kʋlʋmtʋ tənɛ tə ŋmaaʋ kɛ tam ɩɩ kʋɣʋ ma, na ntɩ ɩnɩ tə tɩɩ kələɣəna-mɛɣɛ tampana hʋlʋɣʋ. 	 Wae-pi ompi' -ompi', kana goe' -koi apa' lawi' mosidai' -mokoi hante Pue'.


Ɩ́ nɩɩkəna təmaɣa teu kɛ Kilisiti sɔɣɔntʋ tɔɔ. 	 pai' momepengkorui hadua bo hadua hewa pebila' -ta hi Kristus.


Pə waalɩ kɛ́ Yesu lɩɩ ɩ ɩfalaa naanʋwa na kʋlʋm tɔɔ kɛ́ waatʋ wei pa caɣa tɔɣɔʋ tɔ, na ɩ́ kaləna-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ lapa katɛ na mə laŋa la kpɩɩsəŋ na pá heeli-mɛ sɩ ma fema na ɩ́ ta tisi. 	 Ngkai ree, mehupa' wo'o-imi hi ana'guru-na to hampulu' hadua bula-ra ngkoni'. Nakamaro-ra apa' kura' pepangala' -ra pai' motu'a nono-ra. Nau' ria-mi tauna to mpohilo-i, uma oa' -ra dota mparasaya katuwu' -na nculii' mpu'u-imi.


Ɩ́ la laakalɩ. Ye nyá tɔɣɔntəlɛ lapa-ŋ ɩsaɣatʋ, yaa-ɩ na ń hʋlɩ-ɩ sɩ ɩ lapa mpi tɔ pə fɛɩ teu. Ye ɩ tisaa na ɩ́ laɣasɩ ɩ kʋlapʋtʋ, n kʋ-təɣɩ nyá taa təkpataa. 	 Toe pai' kana mo'inga' -inga' -ta! "Ane ompi' -ta mpobabehi to sala' hi kita', tudui' -i. Ane soho' -pi nono-na, ampungi-i.


Ye ɩ́ təŋəɣɩ Ɩsɔ Kawulaɣa kʋsəsɩɩtʋ nti pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Sɔɔlɩ nyá tɔɣɔntəlɛ ɩsɩɩ n ka sɔɔlɩ nyá tɩ tɔ, pə wɛ teu. 	 Po'ingku-ta to lompe' ompi', ane tatuku' hawa' Magau' -ta to tabasa hi rala Buku Tomoroli' to mpo'uli': "Kana tapoka'ahi' doo-ta hewa kampoka'ahi' -ta woto-ta moto."


Pə kɔma na pə pɩɩ, ɩlɛna ɩ́ tili ɩ pəyalʋ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ heeli mpa ɩ yaa tɔɣɔʋ tɔ sɩ pá kɔɔ mpʋ, pə talaa. 	 Sadia-mi omea, nahubui pahawaa' -na hilou mpo'uli' -raka to rakio': `Mai-tamo hilou hi posusaa', apa' sadia-mi omea.'


Piyɛɛ wɛ saləka taa kɛ́ mpʋ tɔ, na Yesu sɛɛlaa náá tɔŋna ɩ tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ sələmʋɣʋ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ. 	 Jadi', Petrus rapotuhu hi rala tarungku', aga topepangala' hi Pue' Yesus tida mosampaya hi Alata'ala, mposampayai-i.


Pə tɔɔ kɛ́ ma tɔɔsəɣɩ-ŋ sɩ maa təna ma niŋ kɛ nyá tɔɔ na Ɩsɔ yele na mpi pə lapʋ saa-ŋ tɔ taa yele na pə́ sɩ paa pəcɔ. 	 Jadi', Timotius! Toe pai' kupopokiwoii-ko bona nu'apui moto nono-nu, bona neo' -ko lente mpobago bago to nakolai' -koko Alata'ala, nto'u-na kujama woo' -nu mpo'ongko' -ko jadi' pangkeni agama.


Tampana ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, Falisanaa na Yuta nyə́ma lɛlaa təna tɔka pa caanaa kʋlapʋtʋ kɛ teu kɛ́. Ye pa ta saŋ pa niŋ təcɛɩcɛɩ paa tɔkɩ. 	 Apa' hawe'ea to Yahudi, mo'ipi lia-ra mpotuku' ada totu'a-ra, hangkedia' -nami hira' to mpotuku' tudui' -ra to Parisi. Ko'ia-ra ngkoni' ane ko'ia-ra mowano ntuku' ada.


Ɩ́ nyɩ teu sɩ paa yom paa kasaɣampu Tacaa ká tɛ na ɩ́ fɛlɩ paa wei kɛ́ kʋpantʋ nti ɩ lapa tɔ. 	 Penonoi-koi: butu dua tauna to mpobabehi bago to lompe' bate mporata hiwili-na ngkai Pue', lompe' batua lompe' to bela-i batua.


Mə təna mpa mɛ ɩ́ wɛ Lom na Ɩsɔ sɔɔlaa na ɩ́ yaa sɩ ɩ́ pəsɩ ɩ nyə́ma tɔ, mə takəlaɣa ntɔ. Tacaa Ɩsɔ, na Tacaa Yesu Kilisiti pá hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ na pá la na mə laŋa hʋlʋmɩ. 	 Toe pai' kupakatu sura toi hi hawe'ea to Kristen hi Roma. Nape'ahi' -mokoi Alata'ala pai' nakio' -koi jadi' topetuku' -na to moroli'. Wori' tabe: mekakae-a hi Alata'ala Tuama-ta pai' hi Pue' Yesus Kristus bona nagane' -koi ngkai kabula rala-na pai' nawai' -koi kalompea' tuwu'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsaɣatʋ sɔsɔɔntʋ tooso ɩnɛ, kɔkɔ na nyɔɔsɩ na asimti mpi pə lɩɩkaɣana kpaɣanəŋ nɔɔsɩ tɔ, pə kʋ yəlaa tintika tooso taa tintiɣile kʋlʋmtəlɛ. 	 Hampobagia tolu ngkai manusia' mate napatehi to tolu nyala pesesa' toe: apu, rangahu pai' watu belerang to mehupa' ngkai nganga jara' toera.


Tacaa Ɩsɔ wei ɩ tila-m tɔ, ɩ wɛna ɩ weesuɣu, na ɩ tɔɔ kɛ́ ma wɛna ma weesuɣu tɔtɔ. Pə tɔɔ kɛ́ wei ɩ́ tɔɣɔ-m, pʋntʋ wɛɛna weesuɣu kɛ ma tɔɔ tɔtɔ. 	 "Tuama-ku to mposuro-a, Hi'a-mi pehupaa' katuwua', pai' Aku' tuwu' ngkai Hi'a. Wae wo'o tauna to ngkoni' woto-ku, mporata-ra katuwua' ngkai Aku'.


Pə kpaɣaʋ kʋyaŋkʋ tɔ Yuta toŋtʋnaa tʋ ɩ pəlɛ ntɛ́ sɩ pa kʋɣɩ-ɩ. 	 Ntepu'u eo toe, hahawa' lau-ramo topoparenta to Yahudi mpopatehi Yesus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-ɩ sɩ: Ama n cɔ teu. Aŋha, lakɩ mpʋ, n ka hiki weesuɣu. 	 Na'uli' Yesus: "Kono-mi petompoi' -nu. Babehi-mi hewa tetu, mporata moto-ko mpai' katuwua' to lompe'."


Kilisiti ɩnɩ ɩ tɔɔ kɛ́ tá təna tə pəsəɣɩ na tə́ səŋ Ɩsɔ ɩsɛntaa na Feesuɣu Naŋŋtʋ kʋlʋm ɩnɩ ɩ toŋ taa. 	 Apa' ngkai petauntongoi' -na Kristus, kita' omea ma'ala mpomohui' Alata'ala to Tuama, lompe' kai' to Yahudi, lompe' koi' to bela-koi to Yahudi. Ma'ala tamohui' -i hante kuasa Inoha' Tomoroli' to hanyala lau-wadi hi kita' omea.


Atɛ yəlaa təna ká sɛɛna-kʋ. Mpa pa həla pa ta ŋmaa Ɩwəyaɣa ŋka pa kʋwa tɔ ka weesuɣu takəlaɣa taa kɛ́ tuu antulinya kancaalaɣa tɔ mpɛ paa sɛɛna-kʋ. 	 Hawe'ea tauna to mo'oha' hi dunia' mpopue' -i. Sampale to uma mpopue' -i, tauna to te'uki' ami' -mi hanga' -ra hi rala Buku Katuwua' kako'ia-na dunia' rapajadi'. Buku Katuwua' toe, buku-na Ana' Bima to tesumale' toei, hi rala buku toe te'uki' hanga' tauna to mporata katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na.


Pa kpaɣa tɔm ntɩ na pá polo pa heeli toŋtʋnaa. Pɛlɛ pa nɩɩ mpʋ sɩ Pɔɔlɩ na Silaasɩ pa kɛ́ Lom nyə́ma. Ɩlɛna sɔɣɔntʋ kpa-wɛɣɛ sɔsɔm. 	 Nculii' -ramo-rawo polisi toera mpowoli' lolita Paulus hi topoparenta. Kara'epe-na topoparenta Katoroma-ra Paulus pai' Silas, me'eka' -ramo.


Ɩ́ sɛɛ-m Malɩ wei ɩ lapa-mɛɣɛ kookalɩ kɛ teu tɔ. 	 Pai' hi Maria wo'o tabe-ku. Mobago ngkoro-imi mpobago-kokoi.


Pə tɔɔ kɛ́ Tacaa yɔɣɔtaa sɩ: Pə wɛɛ sɩ ɩ́ ká lɩɩ pa hɛkʋ na pə́ yasɩ mə na-wɛ. Ɩ́ taa yele na asilima nyəm napəlɩ tokina-mɛ. Ɩlɛ má, maa mʋ-mɛ. 	 "Jadi', bahakai-mi mpotuku' kehi-ra to uma mpo'incai-a, neo' -pi niposidai' -raka! Pokalaa katuwu' -ni ngkai hawe'ea gau' to dada'a. Ane nibabehi hewa toe, kudoa moto-koi."


Mɩɩ tasəɣɩ yeluɣu sɩ yʋlʋ ɩ́ səna ɩ caa yaa ɩ too tɔtɔ. 	 Hiaa' koi' metudui' hewa toi: uma-pi mingki' tabila' tina pai' tuama-ta, asala ta'uli' -raka hewa toi: `Napa to masipato' kuwai' -kokoi totu'a, oti-mi kupajadi' pepue' hi Alata'ala.' Tauna to mpo'uli' hewa toe, nibahaka-imi ngkai kinolo-na mpotulungi tina pai' tuama-na.


Tɔʋ, ɩ́ kɔna ma kolontunaa mpa pa kisaa sɩ má taa tɔɣɔ pa tɔɔ kɛ́ kawulaɣa tɔɣɔ cənɛ, na ɩ́ kʋ-wɛɣɛ ma ɩsɛntaa. 	 Pai' wae lau, keni-ramo tumai bali' -ku to mpoka'oja' -a jadi' magau' -ra. Patehi-ramo hi rehe'i bona kuhilo!'"


Lampuu mʋlaa na tɛtɛlataa lɛlaa pa pola Yesu kiŋ kɛ pa təna sɩ pa nɩɩ ɩ tɔm. 	 Rala-na ha'eo, wori' topesingara' paja' pai' tau ntani' -na to ra'uli' ntodea dada'a kehi-ra rata mpo'epe lolita Yesus.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ye tá na Yesu Kilisiti tə laalaa na tə́ kpɛntɩ, paa tə pɛlaa paa tə ta pɛlɩ pə lɩɩ kʋlʋm kɛ́. Ama mpi pa caa tɔɣɔlɛ sɩ tə́ tɛ Ɩsɔ na tá táá na táá tɛm mpɩ pə taa kɛ́ sɔɔlʋɣʋ ná wɛɛ na kʋlɛ kʋ tɔŋa. 	 Ane mosidai' -ta-damo hante Kristus Yesus, ba ratini' -ta ba uma, uma-pi beiwa. Poko-nale, mepangala' hi Yesus, pai' pepangala' -ta toe incana ane ma'ahi' -ta hi doo.


Yesu ná cɛkəna pa taa hʋwɛɛ, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ye kawulaɣa wɛɛ na ká fɛɩ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, nɔɔnɔɔ ka yawaɣa. Təyaɣa ɩ́ wɛ mpʋ, kɛlɛ ka yɔkəɣɩ kɛ́. 	 Ntaa' na'inca-di Yesus napa to hi rala nono-rae. Toe pai' na'uli' -raka: "Ane rapa' -na ria hadua magau', pai' ntodea hi rala kamagaua' -na ntora mome'ewa, bate mogero mpai' kamagaua' -na toe. Wae wo'o tau hantomi to ntora motuda', bate pagaa' -gaa' -ra mpai'.


Mpʋ tɔ pə fɛɩ sɩ Yuta tʋ ntɔ, aaɩ, pə taɣa Yuta tʋ ntɔ. Pa təna pa Sɔsɔ ntɛ́ kʋlʋm ɩnɩ, na ɩ́ lakɩ kʋpantʋ kɛ pa təna mpa pa wiikina-ɩ tɔ. 	 Lolita toe bate mpobelahi hawe'ea tauna, apa' uma ria posisalaa-na to Yahudi ba tau ntani' -na. Hadua lau-wadi Pue' hi hawe'ea manusia', pai' bohe ahi' -na hi hawe'ea tauna to mekakae hi Hi'a.


Pɩɩsɩ iyaɣa (1000) ŋkɛ ka kɔŋ na ká yoosi ɩlɛna pá tʋ́lɩ́ Satanɩ kɛ ɩ saləka taa. 	 Kahudu-na hancobu mpae tohe'e, Magau' Anudaa' rabahaka ngkai karatarungkua' -na,


Pá caɣaa ɩlɛ sɩ pa nyəmá Ɩsɔ. Ama ń nyənna pa lakasɩ pɩɩ hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ pa nyəmá Ɩsɔ se. Pa lɩɩ yəlaa kɛ sɔŋ kɛ́, na pa kɛ́ kaanɩɩtʋnaa, paa pəsəɣɩ təmlɛ kʋpantɛ natələɣɩ lapʋ na ń ná. 	 Ra'uli' -rana, ra'inca moto-i Alata'ala, ntaa' monoto-midi kaboa' -rae, apa' po'ingku-ra uma mpotuku' konoa-na. Babo' lia kehi-ra hi poncilo-na. Uma-ra dota rahawai', pai' uma rakulei' mpobabehi kehi napa-napa to lompe'.


Yesu tɛma mpʋ, ɩlɛna ɩ́ məlɩ ɩ ɩfalaa tooso ɩnɩ ɩ kiŋ na ɩ́ maɣana pa tɔŋna tom. Tənaɣa ɩ pɔɔsa Piyɛɛ sɩ: Simɔŋ, n too kɛ? N kpisa feŋuɣu kɛ pəcɔ maɣamaɣa? 	 Oti toe, nculii' -imi hi ana'guru-na to tolu, narata-ra bula-ra leta' moto. Na'uli' mpo'uli' -ki Petrus: "Simon! Ba leta' -dako-konae! Hajaa-wadi uma nudadahi mojaga?


Heelim tɔŋna kpɩɩlʋɣʋ kɛ cɛɣɛtʋɣʋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. Kʋ fema ɩlɛna pá pasəɣɩ kpɩɩlʋɣʋ səɣəla lɛnna na pá pɛtəɣɩ teŋku taa. 	 Kamepulo-na topobago kapal ntepu'u mpetadi kenia kapal hi rala tahi', bona monangko' kapal, apa' uma ria pento'oa uda mpongolu' mporumpa' -kai.


Mə taa paɣalɛ tisaa sɩ pá hɔ yʋlʋ ɩnɛ ɩ ŋkpaŋʋɣʋ tɔ, pə maɣaa kɛ́. 	 Kaworia' -ni hi Korintus, nihuku' -imi-hawo. Jadi', ku'uli' -kokoi, hono' -mi-hawo pehuku' -ni tetu-e.


Nyá pəyalʋ kɔma tɔ, n ka yele ta naʋ wei ɩnɩ ɩ wɛ nim kɛ teu tɔɣɔ kʋɣʋ na? Pəyele ɩnɩ ɩ kpaɣana nyá wɛnaʋ təna təpaɩ, na ɩ́ polo na ɩ́ wakələna acacaalɛ. 	 Hiaa' ana' -nu tetui to mpe'oti hinyai' rewa-nu hante tobine to ele', wae kanculii' -na nusumale' lau-ki japi to morudu'!'


Ɩsɔ kɛlɛ teeli tʋ təkpapa kɛ hatoo ɩsɔtaa te. Atɛ yəlaa mpa ɩ sɔɔlaa tɔ pa laŋa ɩ́ hʋlʋmɩ. 	 "Mai-tamo mpo'une' Alata'ala to hi suruga! Pai' hi dunia', tauna to napokono mporata kalompea' tuwu'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə sala-wɛ. Pə taɣa pʋlʋ, tillaa sɔsaa naalɛ ná sɛɣɛsaɣa samaa sɩ Yesu fema. Mpʋ tɔ sətaa ka tɛ na pá fe. 	 To Saduki, uma-rana raparasaya katuwu' -ra nculii' mpai' tauna to mate. Toe pai' moroe lia-ra mpo'epe Petrus pai' Yohanes mpotudui' ntodea katuwu' -na nculii' Yesus. Apa' tudui' -ra toe mpakanoto katuwu' -ra nculii' tauna tomate.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu kʋlaa na ɩ́ lɩɩ, na ɩ́ polo Olifinaa pʋɣʋ tɔɔ, ɩsɩɩ ɩ tɩɩ lakʋɣʋ tɔ, ɩlɛna ɩ ɩfalaa təŋ ɩ waalɩ. 	 Oti toe, malai-imi Yesus ngkai rala ngata, pai' hewa kabiasaa-na hilou-imi hi Bulu' Zaitun, pai' ana'guru-na hilou wo'o dohe-na.


Saa wei ma cɔɔkaɣa mə ɩcatɛ taa na má keŋna mə tɩɩŋ tɔ, ma na təlaalɛ kɛ tiili, na pá ŋmaawa tə tɔɔ sɩ: Ɩsɔ wei nɔɣɔlʋ ta nyɩ tɔɣɔlɔ. Tampana ḿpʋ́ɣʋ́, Ɩsɔ wei ɩ́ sɛɛkɩ na ɩ́ ta nyəmɩ-ɩ tɔ, ɩnɩ ɩ maɣamaɣa kɛ ma caa ma hʋ́lɩ́-mɛ. 	 Apa' bula-ku modao' hi rala ngata-ni mpohilo pepuea' -ni, kuhilo-kuwo hameha' watu pepuea' to ria ukia' -na hewa tohe'i: `Pepuea' hi Pue' to Uma Ra'incai Hanga' -na.' Jadi', pue' to uma ni'incai hanga' -na tetu-e, Hi'a-mi to kuparata-kokoi tohe'i-e.


Maa caa ma yɔɣɔtɩ natələɣɩ yem. Ye pə taɣa təma nna Kilisiti yelaa na má la na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pá nɩɩna Ɩsɔ tɔ a tɔm. Ma nɔɣɔ taa tɔm pee na ma niŋ kʋlapʋtʋ kɛ Kilisiti kpaɣaa na ɩ́ lana. 	 To ku'uli' -le, muntu' to kupobago hante baraka' Kristus Yesus hi rala tuwu' -ku. Apa' ria-ramo tauna to bela-ra to Yahudi to mengkoru-mi hi Pue' Yesus sabana petudui' -ku pai' pobago-ku,


Pə waalɩ kɛ́ Yesu tɛɛkaɣana tɔɣɔnaɣa pee taalɛ natəlɩ tə kiŋ kɛ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ nakʋlɩ kʋ wule. Ḿpʋ́ɣʋ́ nyɔɣɔsɩ kpa ɩ ɩfalaa, ɩlɛna pá sʋʋ tɔɣɔnaɣa pee pɛlʋɣʋ na pá tɔkɩ. 	 Hangkani, Yesus pai' ana'guru-na ntara rala bonea hi Eo Sabat, eo pepuea' -ra to Yahudi. Bula-ra mpotara bonea toe, ana'guru-na mpotepo' wua' gandum pai' raru'a apa' mo'oro' -ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kɔna kpaŋaɣa toto ɩnɩ na ɩ pile, na pá kpaɣa pa wontu na pá pɔ sɩ tɔɔ, na Yesu kpa na ɩ́ caɣa pə tɔɔ. 	 Rakeni keledai to ntali ana' toera, ralampii hante baju-ra. Oti ralampii, mehawi' -imi Yesus.


Ma nyəmá pə təna mpi n lakɩ tɔ. Ma nyəmá sɩ nyaɣalɛ nyá, n ta niɣiti pəyele n ta haŋ. Ma caa kɛ́ sɩ ye n ká niɣiti, niɣiti, ye n ká haŋ, haŋ. 	 Na'uli': Ku'inca napa to nibabehi. Uma-koi molahe', uma wo'o-koi morani'. Agina ke molahe' lau-koi, ba morani' lau-koi.


Ye mpʋ pə taɣa má lakəna mpʋ. Ama ɩsaɣatʋ nti tə wɛ ma taa tɔ təlɛ tə lakəna. 	 Jadi', hewa to bela-hawo aku' mpu'u to mpobabehi po'ingku to dada'a toe. Jeko' to ria ami' hi rala nono-ku, hi'a-mi pue' bago.


na pá tɔŋ sɩ: Tampana tɔɔ Tacaa fema. Simɔŋ na-ɩ. 	 Ra'uli' to morumpu toera: "Makono mpu'u-di, katuwu' -na nculii' Pue' -e! Mehupa' -imi hi Simon!"


Ye wei ɩɩ caa Tacaa, mpusi ɩ́ təŋɩ-ɩ. Malanata, Tacaa kɔɔ mpʋ. 	 Tauna to uma mpoka'ahi' Pue' Yesus, kana natotowi-ra Alata'ala. Maranata! Tumai-moko Pue'!


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa hɛta kuulanaa na pá yele-wɛɣɛ lʋm taa, na pá kpɛntɩ pa ləsɩ kpatəŋ wei pa kɛɛkaɣana kpɩɩlʋɣʋ tɔ ɩ ŋmɩɩsɩ. Pəlɛ pə waalɩ pa tamsa pʋʋɣʋ kɛ kpɩɩlʋɣʋ nyʋɣʋ taa kɛ́ kʋ lɔlɔ tɔɔ sɩ pə́ la-wɛɣɛ heelim. Ɩlɛna pá kɛɛna kʋteŋ ŋkʋ kʋ tɔɔ tɔɔ. 	 Jadi', rabintohi-mi koloro potoe ahe' pontaha kapal, pai' ahe' pontaha toe rapelele' moto-mi hi rala tahi'. Nto'u toe wo'o, rabongka-mi koloro to mpohoo' guli' kapal, bona kapal ma'ala rapajala'. Pai' ratoe layar hi nyanyoa kapal bona kapal mpotoa' role-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ yɔkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ tənɛ, na maa taɣanɩ-tɛɣɛ ŋmaʋ kɛ kʋyɛɛŋ tooso taa. 	 Na'uli' Yesus: "Gero-mi-hana Tomi Alata'ala toi, nihilo moto mpai' kadupa' -na rala-na tolu eo kuwangu nculii'."


Ama Ɩsɔ feesa-ɩ. 	 Aga Alata'ala mpotuwu' -i nculii'.


Tənaɣa Piyɛɛ kʋlaa na ɩ́ təŋ apalaa mpɛɣɛ kpakpaa. Ɩ talaa, ɩlɛna pá kpaɣa-ɩ na pá kpaana-ɩ ɩsɔtaa naŋ ŋkʋ kʋ taa. Na leelaa tʋ-ɩ hɛkʋ na pá wiliɣi na pá hʋ́lə́ɣɩ́ pa tokonaa na pa wontunaa mpa ɩ ka nyala-wɛɣɛ waatʋ wei ɩ wɛna ɩ ɩsɛ tɔ. 	 Metuku' mpu'u-imi Petrus hilou dohe-ra. Karata-ra hi Yope, kaliliu rapo'ema' -i hilou hi powataa tomate. Hawe'ea tobine tobalu mpotipuhi Petrus. Geo' -ra pai' rapopohiloi-i baju pai' pohea to nadau-raka Dorkas bula-na tuwu' -pidi.


Pə taɣa pʋlʋ, pa pááná kʋyakʋ sɔsɔɔŋkʋ tapəna. Awe pəsəɣəna na ɩ́ kantəlɩ? 	 Apa' rata-mi eo to mewulungahi, tempo-na Alata'ala pai' Ana' Bima mpopehuwu roe-ra, uma hema to mpodadahi mokore hi nyanyoa-ra.


Mə kʋmɛlɛntʋ tɔɔ ḿpʋ́ɣʋ́? Ɩsɔ Feesuɣu toŋ kɛ ɩ́ hikina mə təɣɩ kancaalaɣa, ɩlɛna nɔɔnɔɔ ɩ́ caa ɩ́ tɛɛsəna mə maɣamaɣa mə toŋ na? 	 Jadi', napa pai' wojo rahi-koi! Lomo' pepangala' -ni hi Yesus, mporata-koi katuwua' to bo'u ngkai kuasa Inoha' Tomoroli'. Ha ni'uli' -koina wae, ma'ala-koi jadi' moroli' wae lau hante pakulea' -ni moto? Uma-e'!


Tənaɣa yəlaa təna sʋʋ tʋm sɔsɔ kɛ sɛɛʋ kɛ ɩ haʋ ɩ pəsʋɣʋ kɛ wontuɣu tɔ pə tɔɔ. Na pa sɛɛkaɣa wontuɣu tɔtɔ na pá faaləɣɩ sɩ: Wontuɣu kʋnɛ kʋ taka wɛɛ kɛlɛ? N kɛ awe na nyá na-kʋ ɩ́ səŋ na ɩ́ yoo? 	 Mepue' -ramo hi ule naga, apa' hi'a-mi to mpewai' kuasa-na hi binata to dada'a toei. Pai' mepue' wo'o-ra hi binata toei, ra'uli': "Uma mowo binata toei mai! Hema to mpohibalia-ki kuasa-na! Hema to hompe mpo'ewa-i!"


Ɩsɩɩ ɩ́ lakʋɣʋ mpʋ tɔ, pə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ mə laŋa hɛɛna mə caanaa lapa mpi tɔ. Pɛlɛ pa kʋna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, na mə hələɣəna pa pəlaaŋ. 	 Hante pobabehi-ni tetu, nipangaku' moto-mi kanipokono-na kehi ntu'a-ni tetu. Hira' mpatehi nabi to owi, pai' koi' mpakalompe' daeo' -ra.


Ma na-mɛɣɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa kɛ́ kʋyɛɛŋ tənaɣa na má sɛɣɛsəɣɩ. Pəyele ɩ́ ta kpa-m. Ama pə lapa ɩsəntɔɣɔ sɩ pə́ la ɩsəna paa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa tɔ. 	 Butu eo-na ria moto-a dohe-ni hi Tomi Alata'ala metudui', napa pai' uma-a nihoko' nto'u toe? Aga tohe'i kana jadi', bona madupa' -mi to te'uki' hi rala Buku Tomoroli'."


Yuta nyə́ma təkotile ntɛ tə taa, nyʋɣʋ tʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛɛ na pá yaakɩ-ɩ sɩ Kilisipusi, ɩ́lɛ́ na ɩ təyaɣa nyə́ma təna pa mʋ Tacaa tɔm. Kɔlɛntɩ nyə́ma paɣalɛ nɩɩ Pɔɔlɩ tɔm, ɩlɛna pá mʋ Tacaa tɔm tɔtɔ, na pá sɔ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm. 	 Aga hadua pangkeni tomi posampayaa toe to rahanga' Krispus, mepangala' wo'o-i hi Pue' Yesus hante hawe'ea posantina-na. Pai' wori' wo'o to Korintus ntani' -na mpo'epe kareba to nakeni Paulus toe, duu' -na mepangala' wo'o-ramo-rawo hi Pue' Yesus, pai' -ra raniu' jadi' topetuku' -na.


Nti tə taa ɩ toolaa tɔɣɔlɛ sɩ, Saakɩ ka tila napəlɩ, na waatʋ wei pɛlɛ pa ta tata tɔ, Piyɛɛ na tá taapalaa mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa tɔkaɣana. Ama pɛlɛ pa kɔma na pá tala, ɩlɛna ɩ́ se mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa cɔlɔɣɔ tɔɣɔʋ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ nyaŋaɣana mpa pa sɔɔla pɛlʋɣʋ tɔm tɔ. 	 Lomo' -na uma-i mpelence to Yahudi ba to bela-ra to Yahudi, ngkoni' moto-i hangkaa-ngkania hante topetuku' Yesus to bela-ra to Yahudi. Aga nto'u karata-ra ba hangkuja dua doo-na Yakobus ngkai Yerusalem, mengkawulaa-imi ngkai topetuku' Yesus to bela-ra to Yahudi. Uma-ipi daho' ngkoni' dohe-ra, apa' me'eka' -i mpai' rakehele to Yahudi to lako' rata toera.


Wei ɩ kɛ́ Ɩsɔ pəyaɣa tɔ pə cɛpa-ɩ na ɩsaɣatʋ lapʋ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ ta kɛ sətʋ tɔtɔ, ɩ tɛma weesuɣu tʋ kɛ pəsʋɣʋ kɛ́. Na Ɩsɔ kɛlɛ ɩ Caa, ɩlɛ ɩ kaa pəsɩ na ɩ́ tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ. 	 Hawe'ea tauna to napo'ana' Alata'ala, uma-rapa mpobabehi jeko' oa', apa' mporata-ramo katuwua' to bo'u ngkai Alata'ala. Uma-ra bisa mpobabehi jeko' oa', apa' napo'ana' Alata'ala-ramo.


Pə taɣa pʋlʋ, yəlaa təna lapəna ɩsaɣatʋ, ɩlɛna pə́ pɛ-wɛɣɛ Ɩsɔ teeli. 	 Apa' mojeko' omea-tamo, pai' uma-ta natao mporata bagia hi rala kabohe tuwu' -na Alata'ala.


Yesu cɔɔkaɣa acalɛɛ na acalisi təna na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa. Na ɩ́ lakɩ waasʋ kɛ Ɩsɔ Kawulaɣa Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm. Ɩ waakaɣa kʋtɔməŋ təna na acamaa təna. 	 Yesus modao' mpokinomo butu ngata-na. Metudui' -i hi tomi posampayaa, mpoparata Kareba Lompe', na'uli': "Neo' rata-mi tempo-na Alata'ala jadi' Magau' hi dunia'." Mpaka'uri' wo'o-i hawe'ea tauna to peda' pai' to keru.


Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ wɛ tənaŋŋ, na kʋheelitu ná wɛ tənaŋŋ tɔtɔ na tə́ siɣisaa na tə́ tewa. 	 Jadi', Atura Pue' moroli', pai' parenta Pue' bate moroli', monoa' pai' lompe'.


Tənaɣa ɩ təŋa-wɛ na pá məlɩ Nasalɛtɩ, na ɩ́ nɩɩkəna-wɛɣɛ pə təna pə taa. Ama ɩ too tɔka tɔm tənɛ ɩnɩ tə tənaɣa ɩ taa. 	 Oti toe, hidohea-ramo nculii' hilou hi Nazaret, pai' bate mengkoru-i hi hawa' tina pai' tuama-na. Tina-na mpotimamahi hawe'ea to jadi' toe hi rala nono-na.


Yəlaa kɔma Yesu kiŋ, ɩlɛna pá maɣana apalʋ wei ɩ kiŋ alɔɣaa kʋpiŋ ŋkʋ kɩɩ wɛɛ tɔ na ɩ́ caɣaa na ɩ́ suu wontu na pə́ cɛpa ɩ tɔɔ. Ɩlɛna sɔɣɔntʋ kpa-wɛ. 	 Karata-ra hi Yesus, rahilo-rawo tauna to kahawia' toei, mohura rodo-imi, moheai-i, pai' monoto-mi nono-na. Mpohilo toe, me'eka' -ramo.


Ɩ́ hʋʋ sɩ hɛɛsʋɣʋ kɛ ma kɔna antulinya taa? Aaɩ, yoou kɛ ma kɔnaa. 	 "Neo' ba ni'uli' wae, katumai-ku toi mpopohintuwu' tauna. Uma-e'! Katumai-ku toi, tumai mpoposisala tauna.


Ma laalaa na má heeli-mɛɣɛ-təɣɩ nɔɔnɔɔ na tə́ ta lata, sɩ ye pə tɩɩ kɔma na pə́ la ɩlɛ ɩ́ ká tisi sɩ ma wɛɛ. 	 Tohe'i ku'uli' ami' -mikokoi kako'ia-na jadi', bona ane madupa' -pi mpai', nipangala' -mi lolita-ku to mpo'uli' kahema-ku.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu kpaɣa-ɩ na ɩ́ pɛtɩ lumaŋ pʋ́ʋ́ɣʋ́ sɔsɔɔʋ taa na ɩ́ təkɩ, na ɩ́ kaləsɩ na ɩ́ tʋ pə tɔɔ kɛ́ kʋyʋsʋm sɩ tʋm sɔsɔ ɩ́ taa tasa mpaa hikuɣu na ɩ́ tolisi kateŋasɩ tɔɔ yəlaa, haləna pɩɩsɩ iyaɣa (1000) ŋkɛ ká tɛ na pə́cɔ́. Pə waalɩ ɩlɛ paa tʋlɩ-ɩ wɛɛ naalɛ. 	 Kanahoko' -nami ule naga toei-- to rahanga' Ule Ncae, Magau' Anudaa' pai' Seta-- nahoo' hante rante pai' napetadi hi rala wulou'laa to uma tepetudu kanala-na toe, nahohoki wobo' -na pai' nasaa' bona neo' -pi rabea rala-na hancobu mpae kahae-na. Jadi' Magau' Anudaa' toei, uma-i ma'ala mpobagiu manusia' rala-na hancobu mpae toe. Hudu toe-di, kana rabahaka wo'o-i-pidi hampai'.


Hatuu ma lotu taa ma sɔɔla Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ mɛɛ. 	 Hi rala nono-ku kupokono Atura Pue' Ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Sakee tii kpakpaa, na ɩ́ mʋ Yesu na laŋhʋlʋmlɛ. 	 Napesahui mpu'u-mi-hawo Zakheus mana'u, pai' goe' -i mpotarima Yesus hi tomi-na.


Ye nɔɣɔlʋ pɔɔsa-mɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ lakɩ mpʋ? Ɩlɛ ɩ́ cɔ pʋntʋ sɩ: Ta Sɔsɔ caakəna, ye ɩ tɛma ɩ ká mələna-tɛɣɛ nɔɔnɔɔ kɛ́ cənɛ. 	 Ane ria to mpekune' -koi napa pai' nibongka-i, uli' -raka hewa toi: `Apa' naparaluu Pue', napebolo ulu pai' napoponculi' moto mpai'.'"


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, ye wei ɩ nɩɩ ma tɔm na ɩ́ tɛ ɩ taa na wei ɩ tila-m tɔ, ɩ tɛma weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔɣɔ hikuɣu, pa kaa hʋʋna-ɩ. Ama ɩ tɛma weesuɣu tʋ kɛ pəsʋɣʋ kɛ́. 	 "Makono mpu'u lolita-ku toi: Hema to mpo'epe lolita-ku pai' -ra mepangala' hi Pue' Ala to mposuro-a, bate mporata-ra katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na. Uma-ra mpai' rahuku' sabana jeko' -ra. Tebahaka-ramo ngkai kamatea, mporata-ramo katuwua'.


ń lakɩ Ɩsɔ waasʋ, nyaa sɛɛsɩ ɩsəlɛ te, paa pə maɣa-ŋ paa pə ta maɣa-ŋ. Kaana-wɛ na ń la na pá mʋ-tɩ. Kaləɣəna-wɛɣɛ timpi timpi pa pəntəɣɩ tɔ. Sɛɣɛsəɣɩ-wɛ na suulu sɔsɔ na pə́ sɔɔsɩ-wɛɣɛ apalʋtʋ. 	 Parata-mi Lolita Alata'ala. Kana sadia-ko mpoparata Lolita-na hi tempo to lompe' ba hi tempo to dada'a. Ewa-ra to mpokeni tudui' to sala', tagi-ra to dada'a po'ingku-ra, apui nono-ra bona lompe' po'ingku-ra. Mosabara ncuu-ko mpotudui' -ra.


Tənaɣa Piyɛɛ kpɛɛsaa sɩ: Alʋ nyá, aaɩ, ma ta nyəmɩ-ɩ yoo. 	 Nasapu Petrus, na'uli': "Uma-kuna ku'incai-i!"


na ɩ tɔ sɩ: Ye wei ɩ mʋ peiya kanɛɣɛ ma nyʋɣʋ tɔɔ, maɣa pʋntʋ mʋwa. Na wei ɩ́ tɩɩ mʋ-m, ɩ mʋ wei ɩ tila-m tɔɣɔ. Pə taɣa pʋlʋ, wei ɩ́ pəsa ɩsɩɩ mə taa səkpelu, pʋntʋ ntɛ́ sɔsɔ. 	 pai' na'uli' -raka: "Hema to mpotarima ana' to kedi' toi sabana petuku' -na hi Aku', batua-na Aku' -mi to natarima. Pai' hema to mpotarima-a, mpotarima wo'o-imi Pue' Ala to mposuro-a. Hema-koi to tuwu' mengkadingki', hi'a-mi to bohe mpu'u tuwu' -na."


Yutaasɩ ɩnɩ ɩ ka kɛ́ ta taa lɛlʋ, na tá na-ɩ tɩɩ kpɛnta təmlɛ tənɛ tə taa. 	 Yudas toei, doo-ta moto-i, pai' napo'ana'guru moto-i Pue' Yesus, hibalia hante kita'."


na ɩ́ tɔ sɩ: Ma heeliɣi-ŋ təkpataa sɩ maa la-ŋ kʋpantʋ, na maa la na ń hiki piya kɛ sɔsɔm. 	 Nto'u Alata'ala mpo'uli' janci-na hi Abraham, narohoi pojanci-na hante posumpa-na, na'uli': "Mpu'u-mpu'u ku'uli' kakupadupa' -na mpai' napa to kujanci-koko toi: kugane' -ko hante pegane' to bohe, pai' kupopomuli wori' -ko." Uma ria to meliu tuwu' -na ngkai Alata'ala, toe pai' mosumpa-i mpokahangai' woto-na moto.


Pə lapa wɛɛ naalɛ, ɩlɛ wulaʋ Akilipa na Pelenisi pa kɔma Sesalee kɛlɛ sɩ pa sɛɛkɩ Fɛsətusi. 	 Uma mahae ngkai ree, Magau' Agripa hante Bernike, hilou hi ngata Kaisarea mpotabe Festus ngkai kara'ongko' -na jadi' gubernur.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, waatʋ wei tɩɩ wɛ tá kʋpəntʋ taa tɔ, kʋsəsɩɩtʋ kpaasaɣa tá nantʋ təna taa kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ apalʋtʋ, na pə́ sʋsəɣɩ-tʋɣʋ səm təma lapʋ taa. 	 Ri'ulu, kako'ia-ta mepangala' hi Yesus, ria kahinaa nono-ta doko' mpobabehi to dada'a. Napa to ratagi-taka hi rala Atura Pue', toe lau-mi to doko' tababehi-e. Toe pai' hi rala katuwu' -ta to ri'ulu tapake' woto-ta mpobabehi jeko', alaa-na masipato' -ta rahuku' mate pai' ragaa' ngkai Alata'ala.


Ɩsɔ Feesuɣu yeki na nɔɣɔlʋ náá lakɩ piti təma, na kʋ tʋɣʋ nɔɣɔlʋ ɩlɛ sɩ ɩ́ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu, na kʋ yeki na nɔɣɔlʋ náá nyəŋ na ɩ́ faɣasəɣɩ alɔɣaa nyəntʋ na Ɩsɔ Feesuɣu nyəntʋ. Kʋ yeki na nɔɣɔlʋ ɩ́lɛ́ ɩ́ yɔɣɔtəɣəna tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ, na kʋ yeki na nɔɣɔlʋ náá cɛkəɣəna-tɩ na ɩ́ tɛləsəɣɩ. 	 Hi to hadua rawai' baraka' mpobabehi tanda mekoncehi, hi to hadua-na rawai' pakulea' mpohowa' lolita Alata'ala. Hi to hadua-na wo'o rawai' pe'inca mpoposisala napa to ngkai Inoha' Tomoroli' pai' napa to bela ngkai Inoha' Tomoroli'. Hi tau ntani' -na rawai' pakulea' mololita hante basa to ngkai Inoha' Tomoroli'. Pai' hi to hadua wo'o rawai' pe'inca mpotoli batua-na basa toe bona ma'ala rapaha doo.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa təna yela-ɩ na pá se na pá tɛɛ. 	 Ngkai ree, metibo' -ramo hawe'ea ana'guru-na mpalahii-i.


Na ɩ́ ka la təma kʋpana nna Yesu Kilisiti kɔŋna tɔɣɔ sɔsɔm, na pə́ tʋ́ Ɩsɔ kɛ́ teeli na samtʋ. 	 Mosampaya-a bona monoa' oa' po'ingku-ni sabana pobago Yesus Kristus hi rala tuwu' -ni, alaa-na wori' tauna mpo'une' pai' mpomobohe Alata'ala.


Ama Ɩsɔ wei ɩ haa apalʋtʋ kɛ mpa pa apalʋtʋ lepa tɔ, ɩ ha-tʋɣʋ apalʋtʋ na Titʋ kɔntɛ. 	 Napa pai' ku'uli' terohoi-mi nono-kue, ompi'? Apa' goe' -a mpo'epe kareba to nakeni Titus ngkai koi'. Hewa to kututura-mi we'i, me'ongko' -makai ngkai ngata Troas tumai hi Makedonia. Aga karata-kai hi rehe'i, bate uma oa' rodo nono-kai. Ngki'ii ngka'ana narumpa' -kai kaparia. Ria to mposisala-kakai, hamali me'eka' wo'o-kai. Mere' mpu'u-mi nono-kai nto'u toe. Aga tarima kasi ku'uli' hi Alata'ala, apa' nto'u toe-mi karata-na Titus mpokeni kareba ngkai koi' ompi'. Jadi', nono-kai to mere' napakaroho-mi Alata'ala hi karata-na Titus toe.


Tá taa lɛlaa ná pola pəlaaʋ tɔɔ na ɩsəna mpi alaa kɛɛsaa tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ pa maɣanaa tətɛŋɛlɛŋ. Ama ɩ maɣamaɣa kɛ pa ta ná. 	 Ngkai ree, ba hangkuja dua doo-kai hilou hi daeo'. Rata hi ria, rahilo bate hewa to ra'uli' tobine toera. Aga Yesus uma rahiloi."


Maa hʋ́lɩ́-mɛɣɛ wei pə mʋna sɩ ɩ́ se tɔ. Ɩ́ se Ɩsɔ, ɩnɩ ɩ pəsəɣəna na ɩ́ kʋ yʋlʋ. Pəyele ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ tʋ-ɩ tənaasəlɛ taa. Tampana tɔɔ ɩsəntɔ, ɩnəɣɩ pə mʋna ɩ́ se. 	 Sampale-di to kana nipoka'eka', Alata'ala. Apa' mokuasa-i mpatehi-koi, pai' mokuasa wo'o-i mpotadi-koi hi rala naraka. Mpu'u ku'uli' -kokoi, Hi'a-mi to kana nipoka'eka'.


Mpʋ tɔ, wei Ɩsɔ nɔkaa tɔ pʋntʋ pətɔɔtəlɛ kɛ ɩ wiiki. Ye ɩ nɔka wei kɛ́ kaŋkantɛ tʋɣʋ ɩ tʋ ɩ́lɛ́. 	 Jadi', Alata'ala mpopohiloi ahi' -na hi tau hadua, pai' napokatu'a nono to hadua. Nababehi toe ntuku' konoa-na moto.