Ɩ́lɛ́ sɩ: Olifinaa nim tonoonaa nɩɩnʋwa (100) kɛ ma wɛna-ɩ kəmlɛ. Tənaɣa təmlɛ tʋ ɩnɩ ɩ heela-ɩ sɩ: Nn naa pə takəlaɣa ntɔ, caɣa lɔŋ na ń ŋmaa sɩ nim tonoonaa nɩɩlɛ na naanʋwa. 	 "Metompoi' tauna toei: `Tolu ncobu lite lana.' "Na'uli' topobago toei: `Oi sura popa'intaa-nu. Mohura-moko, uki' pesahui, hancobu lima atu lite-wadi!'


Waatʋ ɩnɩ ɩ taa kɛ́ Wulaʋ sɔsɔ Akusi kpaalaa sɩ paa kala ɩ tɛtʋ təna taa yəlaa. 	 Nto'u toe, rata hawa' ngkai Kaisar Agustus, mpohawai' bona hawe'ea tauna hi humalili' kamagaua' Roma ra'uki' hanga' -ra bona ra'inca kadea-ra.


Nɔɣɔlʋ kaa suu sʋlʋm kʋfam kɛ sʋlʋm huluŋ kʋpəŋ taa. Tɔfɔ sʋlʋm kʋfam yasəɣɩ huluŋ kʋpəŋ ɩnəɣɩ, na sʋlʋm mpɩ na huluŋ pə́ wakəlɩ yem. Ama huluŋ kʋfaŋ taa kɛ́ pa suuki sʋlʋm kʋfam. 	 Wae wo'o uma ria tauna to mpotua anggur to bo'u hi rala pontu'ua to hae. Apa' ane dede' -ipi mpai', mopengka lau-mi pontu'ua to hae toe, alaa-na mobowo lau-mi anggur, pai' mpadaa' -mi pontu'ua-na. Jadi', anggur to bo'u kana ra'ihii' hi pontu'ua to bo'u wo'o-hawo."


Pa tɛma Moisi takəlasɩ na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa nyəŋsɩ kɛ kalʋɣʋ, ɩlɛna Yuta nyə́ma təkotile nyʋɣʋ nyə́ma tili na pá heeli-wɛ sɩ: Ta taapalaa mɛ, ye ɩ́ wɛna natələɣɩ pəcɔ sɩ ɩ́ ká heeli samaa na pə́ səna-wɛ, ɩ́ yɔɣɔtɩ ɩlɛ. 	 Hi porumpua toe, ria to mpobasa Atura Musa pai' sura nabi-nabi. Oti toe, pangkeni tomi posampayaa toe mpohubui tauna hilou mepekune' hi Paulus pai' Barnabas, ra'uli' -raka: "Ompi', ane ria lolita-ni doko' mpotudui' -kai, hewa toe lau kipalogai-koi mololita."


Apalʋ wei ɩnɩ piti təmlɛ lapa na ɩ́ hiki alaafəya kɛ mpʋ tɔ, ɩ lʋlʋɣʋ pɩɩsɩ ka kəla nɩɩlɛ. 	 Apa' tauna to rapaka'uri' toei, umuru-na opo' mpulu' mpae labi-mi.


Kilisiti tɔm na tə tɔɔʋ təna ɩ́ wɛɛ mə kiŋ kɛ teu. Ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ təma, ɩ́ kpaaləɣɩ təma na laɣatʋ sɔsɔɔntʋ. Ɩ́ yoona luɣu kʋlʋmʋɣʋ kɛ Ɩsɔ kɛ́ yontu na Ɩsɔ Tɔm yontu na Ɩsɔ sam nyəntʋ na yontu nti tə sɔɔsəɣɩ apalʋtʋ tɔ, na ɩ́ sɛɛna-ɩ ɩ́ na təmlɛ. 	 Lolita Kristus kana tapo'enu', tapoluba', pai' tapoinono oa'. Mometudui' pai' momerohoi ngkanono-ta, ntuku' hawe'ea kanotoa nono-ta. Mpoporona' -ta mazmur, rona' pe'une' pai' rona' ntani' -na to nawai' -taka Inoha' Tomoroli'. Morona' -ta ngkai nono-ta mpu'u mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala.


Ɩnɩ ɩ caana sɩ pə́ ya yəlaa təna nyɔɔŋ, na pə́ lá na pá nyɩ tampana. 	 Apa' konoa-na bona hawe'ea tauna tehore ngkai huku' jeko' -ra, pai' -ra mpo'inca tudui' to makono.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma taa yəlaa tuutuuma mʋ Piyɛɛ tɔm na pá sɔ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm. Kʋyaŋku, mpa pa sʋʋ Ɩsɔ sɛɛʋ tɔ, pa nyɔɔŋ tala ɩsɩɩ iyisi tooso (3000). 	 Wori' -mi tauna to mpopangala' lolita Petrus, pai' -ra raniu' jadi' topetuku' Yesus. Hi eo toe, kawori' tauna to mepangala' hi Yesus, tetampai-mi kira-kira tolu ncobu.


Waatʋ wei kɔtəlaa sɔsaa na taŋlaa pa na-ɩ tɔ, pa naala kakiisasɩ sɩ: Ɩsɩɩ pa kama-ɩ səm tesika tɔɔ. Ɩsɩɩ pa kama-ɩ səm tesika tɔɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ cɔ samaa sɩ: Ye mpʋ ɩ́ pona-ɩ na ɩ́ kamɩ-ɩ tesika tɔɔ kɛ́ mə maɣamaɣa. Tɔfɔ ye má, ma ta na ɩsaɣatʋ nti ɩ lapa na ɩ́ mʋna səm tɔ. 	 Nto'u imam pangkeni pai' topojaga mpohilo Yesus, kamejeu' -rami ra'uli': "Parika' -imi! Parika' -imi!" Na'uli' Pilatus: "Ane doko' niparika' -i, ala' -imi, niparika' moto-imi-koiwo, apa' aku', uma-kuna kuruai' kasalaa' -na."


Yesu yɔɣɔta mpʋ ɩlɛna ɩ́ holi sɔsɔm sɩ: Lasaa lɩɩ. 	 Oti toe, napesukui mekio': "Lazarus! Tumai-moko!"


Ɩ lɩɩ ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa tɔɔ na pə́ tɛ, ɩlɛna ɩ́ lɩɩ ma wei ma wɛ ɩsɩɩ yʋlʋ wei pə hɔlʋsa kʋhɔlʋsʋ tɔ ma tɔɔ tɔtɔ. 	 Ka'omea-na lia, mehupa' wo'o-imi hi aku'. Aku' -e-kuwo, uma-a hewa suro-na to ntani' -na. Aku' -le jadi' suro Pue' Yesus ncorobaa hi tempo to uma rasangka, hewa ana'lei to putu hi eo to ko'ia wula-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu sʋʋ Yuta nyə́ma təkotile taa kɛ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ kʋlɩ kʋ wule na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ. Pə pamna apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ wɛ təna na ɩ ŋkpalaɣa ntɔɣɔŋ nyəŋka kpɛkaa. 	 Hangkani wo'o nto'u Eo Sabat, hilou-i metudui' hi tomi posampayaa. Hi tomi posampayaa toe, ria hadua tauna to mate pale ka'ana-na.


Pə pamna apalʋ nɔɣɔlʋ ka wɛ Yuta nyə́ma təkotile taa na ɩ́ hii ɩlɔɣɔʋ ɩsaɣaʋ nɔɣɔlʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ koo sɔsɔm sɩ: 	 Ria wo'o hi ree hadua tauna to napesuai' seta to dada'a lia. Mejeu' -imi na'uli':


Maɣasɩ teu na ń ná ɩsəna Ɩsɔ lakɩ lɛmpa kɛ kʋpantʋ na ɩ́ kpɩɩləɣɩ lɛmpa tɔ. Mpa pa hotaa tɔ ɩ kpɩɩləɣɩ-wɛ, na ɩ́ lakɩ nyaɣa kʋpantʋ. Ama wɛɛ ɩ niŋ taa kɛ́ tam. Tɔfɔ paa sɛtɩ-ŋ ɩsɩɩ pa sɛtʋɣʋʋ pəliŋa tɔ. 	 Hi ree tahilo kama'ahi' -na Alata'ala pai' tahilo wo'o kamonoa' -na mehuku'. Monoa' -i mpohuku' tauna to mesapuaka. Ma'ahi' -i hi koi' ompi', asala tida-koi hi ahi' -na toe. Ane uma, natadi wo'o-ko-koiwo mpai'!


Ma maɣasaa na ma ná sɩ pə kəla teu sɩ má wiina tá taapalaa panɛ na pá tɛɛ nɔɣɔ na pá polo mə tɛ, na pá taɣanəɣɩ kʋcɔɔʋ kʋpaŋkʋ ŋku ɩ́ tɔma sɩ ɩ́ ká la tɔ. Maa kɔɔ na má kɔŋ tɔ, pə təna pə nyɔɔsaa təkeŋkeŋ na pə́ hʋ́lɩ́ sɩ luɣu kʋlʋmʋɣʋ kɛ ɩ́ lapənaa, pə taɣa kʋcaalʋɣʋ nakʋlɩ. 	 Toe pai' ku'uli' agina kuhubui mperi'ulu-ramo hira' Titus tilou, bona ra'atoro' ami' -mi doi pewai' to nijanci-mi. Jadi', ane rata-apa mpai', rodo-mi omea. Ngkai ree mpai', monoto-mi kamewai' -ni ngkai kabula nono-ni, uma baha raparuku.


Pənɛntɛ tə́ paasəna tɔm nti ɩ́ ka pɔɔsa-m mə takəlaɣa taa tɔ ɩlɛ. Pə kəla teu sɩ yʋlʋ ɩ́ taa kpaɣa alʋ yaa. 	 Kakaliliua-na ompi', mpotompoi' -a pompekunea' -ni to hi rala sura-ni to nipakatu-ka. Makono-di, lompe' ane tomane uma motobinei-e.


Pə kɔma ɩsɩɩ apalaa mpɛ pa yeki Yesu, ɩlɛna Piyɛɛ tɔ sɩ: Tacaa, ɩsɩɩ tə wɛʋ cənɛ ɩnɩ ɩsəntɔ tɔ, pə wɛ teu napələɣɩ te. Ɩlɛ pə mʋna ɩsɩɩ tə́ siki coka toosoɣo. Nyaɣa lɛntɛ, Moisi kɛ lɛntɛ, na Ilii kɛ lɛntɛ. Nti ɩnɩ ɩ yɔɣɔtʋɣʋ mpʋ tɔ tə lɩɩ yem kɛ́, ɩ ta na-tɩ. 	 Kaneo' -ra me'ongko' -mi to rodua toera, na'uli' Petrus: "Guru, lompe' lia-ta mo'oha' hi rehe'i! Agina kibabehi-damo tolu bamaru' hi rehe'i. Hameha' bagia-nu Guru, hameha' bagia-na Musa, pai' hameha' wo'o bagia-na Elia." (Aga uma-hawo na'incai kahompoa lolita-na.)


Na ɩ́ teki ɩ ɩsɛ na ɩ́ tisi feesuɣu na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩfəfata. (Tɔm ntɩ tə hʋwɛɛ ntɛ́ sɩ: Tʋlɩ na pa tɛ taa). 	 Oti toe, ngkongoa' -imi hi langi' mpo'osu' inoha' -na pai' mpo'uli': "Mobea-mi!" (Hi rala basa-ra to Yahudi, moni-na hewa toi: "Efata!")


Ɩsɔtaa tillu kakpasɩ nyəŋ ná pəla ɩ kɔpʋ kɛ wontuɣu ŋkʋ kʋ kawulaɣa kumte tɔɔ, ɩlɛna səkpɛtʋɣʋ nyala kʋ kawulaɣa taa, na yəlaa paasɩ na pá sʋʋləɣəna wʋsasɩ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Mala'eka kalima-na mpobowo ihi' batili-na hi poparenta-na binata to dada'a toei. Humalili' poparenta-na toe hangaa mobengi riki-mi, pai' manusia' ngkoto' jila' -ra ntodohaka.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela samaa sɩ: Ɩ́ caɣa atɛ. Tənaɣa ɩ kpaɣa potopotonaa mpɛ pa naatosompɔɣɔlaɣa na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ, na ɩ́ faɣa-wɛ na ɩ́ cɛla ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ cɔɔ na ɩ́ tala-wɛ. Na pɛlɛ pá la mpʋ. 	 Ngkai ree, nahubui-ramo tauna to wori' mohura hi tana'. Na'ala' -mi roti pai' -i mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala. Oti toe, napihe-pihe-mi pai' nawai' -raka ana'guru-na mpobagi-bagi-raka tauna to wori'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ kʋləna Sakalɩ kɛ sɔsɔm, na ɩ́ ná tɔmnaa na ɩ́ sʋʋ tə yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: 	 Ane Zakharia, tuama ana' toei, Inoha' Tomoroli' mpokuasai-i, pai' -i mpohowa' lolita Alata'ala, na'uli':


Tillaa taa səkpelu ntɛ́ má, na ma ta tɩɩ nəɣəsəna pá yaa-m tillu. Mpi tɔ, má naasaɣana Ɩsɔ sɛɛlaa kpeka. 	 Apa' aku' suro Pue' Yesus to tepatu'ai lia tuwu' -ku ngkai hawe'ea suro-na. Kakoo-kono-na, uma-a natao rahanga' suro-na, apa' ri'ulu kubalinai' -ra topetuku' Alata'ala.


Yaa awe tɩɩ pəsaa na ɩ́ caalɩ-ɩ pʋlʋpʋ haʋ na pə́cɔ́ ɩ́ lɛɛtəɣɩ pʋntʋ kɛ kʋlɛɛtʋ? 	 "Hema to mpowai' -i ba napa-napa, alaa-na ma'ala-ra merapi' hiwili-na!"


Tənaɣa ɩ kpaɣa yoolaa na pa sɔsaa kɛ kpakpaa na pá se na pá polo samaa kiŋ. Pa nawa kʋmataŋ ɩnɩ na ɩ yoolaa, ɩlɛna pá yele Pɔɔlɩ kɛ mapʋ. 	 Kahilou-nami kapala' tantara toei hante ba hangkuja tadulako pai' tantara-na, kaliliu mpotoa' ntodea. Karahilo-na ntodea tantara toera, rapento'oi-mi mpoweba' Paulus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə tənmsa mpa pa təŋaɣa Sɔɔlɩ tɔ na pá səŋa yem. Pa nɩɩkaɣa pə yɔɣɔtəɣɩ, ama paa naakɩ nɔɣɔlʋ. 	 Ane doo-doo Saulus toera, uma-rapa tepololita, kuyu-ramo nakeni eka' -ra. Apa' ra'epe moto wo'o-rawo topololita toe, aga uma rahiloi hema-i to mololita.


na ntɔŋkpɛɛsasɩ nsi sɩ fɛɩ tənaɣa tɔɣɔ mpa pa ləmaɣasɛɛ səpa na paa tasəɣɩ tampana nyəm tɔ pa hɛkʋ. Na pa hʋʋ kɛ́ sɩ Ɩsɔsɛɛlɛ kɛ́ mpi yʋlʋ ka pilina tɔ. 	 pai' momepodaa'. Pekiri tauna toera uma-pi katonoa, uma ra'incai tudui' to makono. Ra'uli' -rana, ma'ala-ra mporata rasi' ngkai po'agama-ra.


Tənaɣa apalʋ ɩnɩ ɩ hota wulaʋ tɛɛ na ɩ́ wiina-ɩ sɩ: Haɩ, tacaa, la-m suulu, ye ma hikaa maa fɛlɩ-ŋ pə təna təcɩʋcɩʋ. 	 "Powingkotu' -nami batua toei hi nyanyoa magau', mpopepoka'ahi', na'uli': `Mosabara-ko Magau', kubayari moto-kuwo mpai' inta-ku!'


Ɩ́ lakɩ təmaɣa mʋʋllɛ kɛ mə tɛɛsɩ taa na ɩ́ taa kʋntəɣɩ. 	 Kana jole' -koi mometorata hi tomi-ni, pai' neo' ngkunutia.


Tənaɣa ɩ tɔma taalɛ tɔkʋlʋ sɩ: Nyənɩ, pɩɩsɩ tooso kɔlɔ ma tʋ kɔntɛ sɩ ma kooliɣi pee. Ama maa makəna pʋlʋ cəcəka kɛ kʋ tɔɔ. Sɛtɩ-kʋ. Pepe tɔɔ kɛ́ kɩɩ səŋ yem na kɩɩ lʋləɣɩ? 	 Toe pai' na'uli' mpo'uli' -ki tompodoo pampa-na: `Hilo, tolu mpae-mi ntora tumai-a mpehiloi kaju toei ba ria wua' -na, uma oa' ria. Toki lau-mi! Napa kalaua-na tuwu' hi rehe'i mpe'oti mara rudu' tana'.'


Tənaɣa Yesu pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ tɔŋ ɩlɛ tɔm ntiɣi ɩ́ maɣasəɣɩ mpʋ? Ḿpʋ́ɣʋ́ pa səŋaa na pa laŋa wakəla tənaŋnaŋ. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Napa-die to ntora nilolita ngkalako' -e?" Mentoda' -ra hante lence to monto'.


Paa na mpʋ Sɔɔlɩ ná tɔŋna waasʋ lapʋ na ɩ toŋ sɔɔsəɣɩ tam na pə́ puki. Ɩ hʋlaɣaa Tamasɩ Yuta nyə́ma sɩ Yesu kɛlɛ Mesii. Ɩlɛna pə́ məlɩ pɛlɛɣɛ liɣituɣu, paa nyəŋ nti pá cɔ-ɩ tɔ. 	 Aga kaboo-bohea baraka' -na Saulus metudui', napakanoto Kayesus-na Magau' Topetolo'. Jadi', to Yahudi hi Damsyik, uma-pi rakulei' mpobaro-i.


na Alam náá lʋlɩ Aminatapɩ, na Aminatapɩ náá lʋlɩ Naasɔŋ, na Naasɔŋ náá lʋlɩ Saləma. 	 Ram mpobubu Aminadab, Aminadab mpobubu Nahason, Nahason mpobubu Salmon,


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ tɔma sɩ: Yəlaa panɛ pə ta kisi-wɛɣɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ kɛ haʋ kɛ teitei ɩsɩɩ ta, kacaŋfana Ɩsɔ lʋm maɣamaɣa sɔʋ na? 	 "Hilo pe'. Tauna toera lau, mporata-ramo Inoha' Tomoroli' hibalia hewa to jadi' hi kita'. Jadi', hema-koi to daho' mpotagi-ra? Bate kana raniu' wo'o-ramo-rawo jadi' topetuku' Yesus!"


Ma sɛɣɛsa-mɛɣɛ ɩsəna Ɩsɔ sɩɩwa na ɩ́ tɔŋna lapʋ tɔ pə tɔm təcɛɩcɛɩ, ma ta ŋmɛsɩ-mɛɣɛ natəlɩ. 	 Apa' uma-a koro' mpo'uli' -kokoi omea patuju Alata'ala hi kita'.


Pə kaasɩ kʋyɔntʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛɛ tɔtɔ, na pá yaa-ɩ sɩ Lasaa. Ɩ təna ɩsəntɔ tɔ hiŋ kɛ́, na ɩ həntaɣa toŋ tʋ ɩnɩ ɩ təyaɣa nɔɣɔ. 	 Hi wobo' -na ratu'u hadua tauna to kabu, hanga' -na Lazarus. Woto-na hobo' paka' waka'.


Ma heeliɣi-mɛ sɩ: Ɩsɔ ká taɣanɩ pa tɔm kɛ lɔŋ təlɛʋ. Ɩlɛ waatʋ wei Yʋlʋ Pəyaɣa ma maa kɔɔ tɔ, maa maɣana atɛ cənɛɣɛ yəlaa mpa pa tɛmna Ɩsɔ kɛ́ pa taa tɔɣɔlɛ yee? 	 Uma-hawoe'! Bate napesahui moto-hawo mpotulungi-ra. Aga ane rata nculii' -apa mpai', Aku' Ana' Manusia', ha ria-ra-pidi kurua' tauna to mepangala' hi rala dunia' toi?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ yela-wɛ na ɩ́ tɛɛ. 	 Oti toe, malai-imi Paulus ngkai porumpua-ra.


Ma sələməɣɩ Ɩsɔ kɛ́ sɩ pə́ tʋ-mɛɣɛ laɣatʋ kɛ hatuu mə taa na ɩ́ nyɩ mpi pə tɔɔ Ɩsɔ yaa-mɛ na ɩ́ tɛɛləɣɩ tɔ, na ɩ́ nyɩ kʋpantʋ sɔsɔɔntʋ teu teu nyəntʋ nti ɩ sɩɩ mpa ɩ tɩ tɔ pa tɔɔ tɔ. 	 Kuperapi' bona nabajahi nono-ni, bona ni'inca beiwa kalompe' -na rasi' to nisarumaka ngkai Alata'ala to mpokio' -koi jadi' ana' -na. Kuperapi' bona nabajahi nono-ni bona ni'inca ka'uma-na mowo kabohe rasi' to naporodo ami' -mi hi hawe'ea tauna to napo'ana',


Nyəntaa loosa ɩsɔtʋlʋŋa ŋkɛ, ɩlɛna pa laŋa hʋlʋmɩ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Kahilou-rami. Hi lengko ohea, rahilo wo'o-mi betue' to rahilo hi tono' mata'eo-e wengi. Uma-pi mowo kagoe' -ra mpohilo betue' toe. Betue' toe mpori'uluhi-ra duu' -na mento'o hintoto po'ohaa' Ana' toei.


Kʋyakʋ nakʋlɩ Yesu wɛ Petanii kɛ tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ tʋ Simɔŋ təyaɣa taa, na ɩ́ caɣaa na ɩ́ tɔŋna tɔɣɔʋ. Tənaɣa alʋ nɔɣɔlʋ ɩ sʋʋwa na ɩ́ tɔka tulaalʋ kʋpaŋ wei pa yaa sɩ naatɩ na pá lapa ɩ akpaləpiya kɛ liɣitee pəlɛ kʋhʋlʋməlɛ tɔ na tulaalʋ ɩnɩ ɩ wɛ liɣitee kɛ sɔsɔm. Ḿpʋ́ɣʋ́ alʋ ɩnɩ ɩ pɛla akpaləpiya ŋkɛ na ɩ́ pəlɩ tulaalʋ ɩnəɣɩ Yesu nyʋɣʋ taa. 	 Nto'u Yesus hi ngata Betania, hilou-i hi tomi hadua tauna to rahanga' Simon topohaki' poko'. Bula-na hi ree, rata hadua tobine ngkeni hameha' butolo' ihia' lana honga to masuli' lia oli-na, to rababehi ngkai rali' kaju to mohonga. Bula-na Yesus ngkoni', tobine toei mpopengka butolo' toe pai' natua hi woo' Yesus bona mpobila' -i.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa Kalilee teŋku nɔɣɔ kɛ pote na yəlaa puki ɩ kiŋ kɛ sɔsɔm na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ-wɛ. 	 Oti toe, hilou wo'o-imi Yesus hi wiwi' rano. Wori' lia tauna morumpu, pai' natudui' -ra.


Na ɩnɩ ɩ caɣa mpʋ haləna pɩɩsɩ nɩɩnaasa na liɣiti. Ɩlɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa kɛ́ ɩ ka wɛ tam na ɩ́ lakɩ Ɩsɔ təmlɛ kɛ ilim na ahoo. Paa Ɩsɔ sələmʋɣʋ ɩ sələməɣɩ, paa nɔhɔkʋtʋ ɩ hɔkəɣɩ. 	 Nto'u karata-ra Yusuf pai' Maria hi Tomi Alata'ala toe, ria wo'o-hawo hi ree hadua nabi tobine to tu'a lia-mi. Hanga' -na Hana, ana' Fanuel, ngkai posantina-na Asyer. Nto'u toe, umuru-na walu mpulu' opo' mpae. Pitu mpae-i-wadi motomanei. Ngkai ree, balu-imi pai' uma-ipi motomanei. Tida oa' -i hi Tomi Alata'ala, hi eo-na hi bengi-na ntora mosampaya pai' mopuasa' -i mepue' hi Pue' Ala.


Kotuɣu sɔsɔɔʋ kotilaa mpɛ pa nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pa pááná huu sɔsɔm, haləna pa caakaɣa pa kʋ tillaa sɔsaa. 	 Kara'epe-na topohura lolita-ra toe, gigi-mi nono-ra, pai' doko' rapatehi-ra.


Tə nyəmá sɩ kʋpantʋ kɛ Ɩsɔ lakɩ pə təna pə taa kɛ́ mpa pa sɔɔla-ɩ na pá kɛ́ mpa ɩ yaawa ɩsɩɩ ɩ nɔkʋɣʋ wɛɛ tɔ. 	 Ta'inca toi: hi rala hawe'ea to jadi', Alata'ala mobago bona mpowai' kalompea' hi kita' to mpoka'ahi' -i, pai' kita' to nakio' jadi' ana' -na, apa' wae ami' -mi patuju-na hi kita'.


Anɩ tá taa cənɛ mpa pa lɩɩna Paatɩ tɛtʋ tɔ pa wɛɛ, Metii na Ɩlam pə nyə́ma ná wɛɛ, Mesopotami nyə́ma ná wɛɛ, na Yuta na Kapatɔɔsɩ pə nyə́ma, na Pɔŋ nyə́ma na Asii tɛtʋ nyə́ma, 	 Kita' toi, wori' nyala basa-ta. Ria-ta ngkai tana' Partia, Media, Elam, ngkai Mesopotamia, Yudea pai' Kapadokia. Ria-ta to ngkai tana' Pontus pai' Asia,


Ama ye tə heeliɣi təmaɣa tampana na sɔɔlʋɣʋ ɩlɛ tɩɩ sɔɔsəɣɩ pɩɩʋ kɛ pə təna pə taa na tə́ tala Kilisiti wei ɩ kɛ́ tá tɔnʋɣʋ nyʋɣʋ tɔ. 	 Uma-tapa jolia rabagiu apa' moroho-mi pengkamu-ta hi tudui' to makono hante nono to ma'ahi'. Kamoroo-rohoa pai' kamonoo-notoa-ta hi butu nyala-na, duu' -na hibalia-tamo hante Kristus. Kristus toei taponcawa Woo' -ta,


Ama Lasaa səm tɔm kɛ Yesu ka heela ɩ ɩfalaa. Ɩlɛ mpɛ pa nyəmá sɩ tom maɣamaɣa kɛ́. 	 Kakoo-kono-na, lolita-na Yesus toe mpowalatu kamate-na Lazarus. Tapi' ana'guru-na uma mpopaha walatu toe, ra'uli' leta' mpu'u-i Lazarus. Toe pai' ra'uli' -ki Yesus: "Pue', ane leta' -i, mo'uri' moto-i mpai'."


Yesu kʋsa ɩsɛ, ɩlɛna ɩ́ na toŋtʋnaa tʋɣɩ pa kʋhaʋ kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ kʋhaaŋ atakaanaa taa. 	 Hi rala Tomi Alata'ala, Yesus mpohilo topo'ua' mpopuna' doi hi rala peti' pompunaa' doi pepue'.


Pɩɩ kɔɔ na kʋyakʋ ŋku na ɩsəna taa ɩ taa tʋ ɩ taa sɩ təyaɣa tʋ ka tala tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ ka sʋʋ təkpʋʋ. Na ɩ ká la təmlɛ tʋ ɩnəɣɩ təkaŋkaŋ, na ɩ́ məŋna-ɩ na ɩ́ pɛtɩ-ɩ ma ta nyɩ ɩsɔnaa tɔɔ. 	 Ntaa' we'i, bula-na lempe' moto hewa toe, muu-mule' rata-mi maradika-na hi eo pai' hi jaa to uma na'incai. Batua toei raweba' ntarurua' pai' rapetadi hi mali-na, raponcawa tauna to uma mepangala' hi Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa heela-ɩ sɩ: Nasalɛtɩ Yesu tɛɛkəna. Tənaɣa ɩ koo sɔsɔm sɩ: Tafiiti Pəyaɣa Yesu, nyənɩ ma pətɔɔtəlɛ. 	 Kana'epe-na Bartimeus Kayesus to Nazaret to liu, kamekio' -nami na'uli': "Yesus, muli Magau' Daud! Poka'ahi' -a-kuwo!"


Pa wɛ təna na pá taŋaa sɩ pə́ nyaalɩ, ɩlɛna Pɔɔlɩ tɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ cáálɩ́ mə tɩ na ɩ́ tɔɣɔ tɔɣɔnaɣa. Na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Saŋa taa kʋyɛɛŋ naanʋwa na liɣiti kɔlɔ ɩ́ wɛ kookalɩ taa, pʋlʋ ta sʋʋ mə nɔɔsɩ taa. 	 Neo' mehupa' -mi eo, na'uli' -mi Paulus mpo'uli' -raka: "Kana ngkoni' omea-koi! Hampulu' opo' eo-mi, hangaa mpopea napa to jadi' -damo-koi. Uma-koi ngkoni'.


Aaɩ, ɩ́ sɔɔləɣɩ mə kolontunaa na ɩ́ lakɩ-wɛɣɛ kʋpantʋ. Ɩ́ kəntəɣɩ, ɩ́ taa tɛləsɩ fɛlʋɣʋ tɔm kɛ lɔlɔ. Pɩɩ yele na mə kasəyaɣa tɔɔ sɔsɔm, na ɩ́ ká pəsɩ ɩsɔtaa Ɩsɔ Sɔsɔ pəyalaa. Paa fɔɔfɛɩnaa na asaɣaa, ɩ́lɛ́ ɩ lakɩ kʋpantʋ kɛ́. 	 "Neo' hewa tetu! Kana tapoka'ahi' bali' -ta, mo'ingku lompe' hi hira'. Wai' -ra hema to doko' mpohentai-ta, pai' neo' ncarumaka ponculia' -na. Ane wae po'ingku-ta, bohe mpai' rasi' to tarata hi eo mpeno, pai' tatuku' -mi po'ingku Pue' Ala to hi suruga. Apa' manara-i Pue' hi tauna to uma mpo'incai mpo'uli' tarima kasi pai' hi tauna to dada'a.


Kʋpam kɛ́, Ɩsɔ Tɔm taa yɔɣɔtəɣɩ sɩ: Kancaalaɣa yʋlʋ ntɛ́ Atam na pə ŋma-ɩ tɔ pə tʋ-ɩ weesuɣu kɛ́. Ama waalɩ waalɩ Atam ná kɛ́ Ɩsɔ Feesuɣu ŋku kʋ haa weesuɣu tɔɣɔ. 	 Hewa to te'uki' hi rala Buku Tomoroli': Alata'ala mpajadi' manusia' to lomo' -na, to rahanga' Adam, pai' nawai' -i katuwua'. Aga Kristus ma'ala rahanga' Adam to ka'omea-na. Hi'a to mpowai' -ta katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na.


Pa nyəŋsəɣɩ tá ɩsɛ, paa na mpʋ laŋhʋlʋmlɛ taa kɛ́ tə wɛ tam. Tə wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ kʋnyɔntʋnaa, ama tə sʋsəɣɩ yəlaa paɣalɛ kɛ apititu. Tə wɛ ɩsɩɩ mpa pa fɛɩna pʋlʋ tɔ, pəyele tampana tɔɔ tá wɛnna pə təna. 	 Wori' kasusaa' -kai, aga goe' oa' moto-kai. Kabu-kai, aga kai' -mi to mpokeni rasi' hi wori' tauna. Hiloa-na hewa uma-kai nakariai napa-napa, tapi' kakoo-kono-na ria omea moto-di hi kai' -e.


Ɩlɛna ɩ́ yaa ɩ ɩfalaa naanʋwa na naalɛ na ɩ́ tili-wɛɣɛ naalɛ naalɛ. Na ɩ́ tʋ-wɛɣɛ toŋ sɩ pá tɔɣɔnɩ alɔɣaa. 	 Mpokio' -i ana'guru-na to hampulu' rodua, nasuro-ra rodua-rodua hampo'emaa', pai' nawai' -ra kuasa mpopalai anudaa'.


Ma ta sɔɔlɩ mpi na má lakɩ-wɩ tɔɣɔ ma nyəmnaa sɩ Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ wɛ teu. 	 Tapi' ane kubabehi po'ingku to uma kupokonoi, batua-na kupangaku' kalompe' -na Atura Pue'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa wɔɣɔsa ɩ wontu, ɩlɛna pá suu-ɩ capa kʋsɛɛm təkpaɩɩ. 	 Raroncu-ki pohea-na pai' rapasuai' -i baju to mperelei to hewa baju magau'.


Ma tasəɣɩ-mɛɣɛ lɛntɩ, ntəɣəlɛ Ɩsɔ yəlaa mpa pa wɛ Yosalɛm tɔ pa sənaʋ tɔm. Ɩ́ la teitei ɩsɩɩ maa kɛɛsʋɣʋ Kalatɩ Yesu sɛɛlaa kpeka tɔ. 	 Kakaliliua-na ompi', mpotompo'wiwi-a doi to nirumpu bona mpotulungi ompi' hampepangalaa' -ta to mpe'ahii' tuwu' -ra hi tana' Yudea. Kuperapi' bona nibabehi hewa to kuhawai' -raka to Kristen to hi tana' Galatia.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa maɣana pə kula pəlaaʋ pəlɛ kɛ pəlaaʋ nɔɣɔ na pə́ pilimi-tɛ na pə́ pona pooluŋ. 	 Rata hi ria, rahilo-rawo watu po'unca-na tederu' -mi.


Ma lɔɔ ma weesuɣu kɛ́ sɩ cele má taɣanɩ-kʋɣʋ hikuɣu. Ma sɔɔlʋ pɩɩwa sɩ má la mpʋ tɔɣɔ ma Caa luɣu wɛ-m. 	 "Tuama-ku mpoka'ahi' -a, apa' kupewai' tuwu' -ku bona kurua' nculii' tuwu' -ku.


Na ɩsɩɩ Yesu sɛɛlaa kpeka seekuɣu Kilisiti tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ alaa ká seeki pa paalaa kɛ pə təna pə taa. 	 Jadi', hewa kita' omea mengkoru hi Kristus, wae wo'o-hawo tobine kana mengkoru hi tomane-na hi butu nyala-na.


Cimaasɩ na cimaasɩ, kʋyɛɛŋ naalɛ naalɛɣɛ ma hɔkəɣɩ nɔɣɔ. Na pə təna mpi ma hikiɣi tɔ, ma ləsəɣɩ pə hɔɣɔləŋ naanʋwa taa kʋlʋmʋɣʋ kɛ́ na má ha-ŋ. 	 Aku', mopuasa' -a rongkani rala-na hamingku. Pai' hampobagiahampulu' ngkai hawe'ea pomporataa-ku kuwai' -koko Pue'.'


Akala piya mɛ, ɩsənaɣa mɛ mpa ɩ́ kɛ́ asaɣaa tɔ ɩ́ ká pəsɩ na ɩ́ yɔɣɔtɩ tɔm kʋpantʋ? Pə taɣa pʋlʋ, ɩsəna yʋlʋ lotu taa tɔɔwa tɔ ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ yɔɣɔtaɣa hʋ́lə́ɣɩ́. 	 Dada'a lia-koi! Uma ami' -koi ma'ala mpohowa' lolita to lompe' -e, bo dada'a-dakoie. Apa' napa ihi' nono-ta, toe wo'o to howa' hi wiwi-ta.


Ama Yesu kisaa na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Məlɩ nyá təyaɣa taa kɛ́ nyá nyə́ma kiŋ, na ń kɛɛsɩ-wɛɣɛ ɩsəna Tacaa nyəna nyá pətɔɔtəlɛ na ɩ́ la-ŋ tɔ. 	 Tapi' uma-i napiliu, na'uli' -ki: "Nculii' -moko hilou hi tomi-nu, uli' -raka hingka ngata-nu napa to nababehi Pue' Ala hi iko, pai' ahi' -na hi iko."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa ɩsɔnaa sɛɛʋ kɛ mpa pa nɩɩkaɣa ɩ tɔm tɔ sɩ: 	 Mololita tena-i Yesus hi pangkeni agama Yahudi toera, mpo'uli' -raka hanyala-pi lolita rapa'. Na'uli':


Ɩ kɔma tɔtɔ sɩ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ, pɛlɛ pá sa Ɩsɔ kɛ́ ɩ suulu tɔɔ. Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ mpʋ sɩ: Pə tɔɔ kɛ́ maa sa-ŋ piitimnaa hɛkʋ. Maa tala-ŋ yontu taa. 	 Tumai-i hi dunia' toi bona tauna to bela-ra to Yahudi mpo'une' Alata'ala sabana kalompe' nono-na hi hira'. Hi rala Buku Tomoroli' ria lolita to mpolowa tempo tauna to bela-ra to Yahudi mpo'une' Alata'ala hangkaa-ngkania hante to Yahudi. Moni-na hewa tohe'i: O Alata'ala, kubila' -ko hangkaa-ngkania hante tauna to bela-ra to Yahudi. Morona' -a mpo'une' hanga' -nu."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma napəlɩ pa lɩɩna Pisiti Antiyɔka na Ɩkʋniyɔm na pá tala. Ɩlɛna pá la na samaa mʋ pa ləmaɣasəlɛ, na pá yoo Pɔɔlɩ kɛ pɛɛ sɩ pa kʋɣɩ-ɩ. Pə kɔma na pá hʋʋ sɩ ɩ tɛma səpʋ, ɩlɛna pá tuu-ɩ na pá pɛtɩ-ɩ ɩcatɛ na waalɩ. 	 Uma mahae ngkai ree, ba hangkuja dua to Yahudi to ngkai ngata Antiokhia pai' Ikonium rata hi Listra, doko' mpo'ewa Paulus. Mpo'ukei' -ra ntodea hi Listra bona hira' wo'o doko' mpo'ewa-i. Oti toe, hilou-ramo mpowatuhi-i pai' -i radii' hilou hi mali ngata pai' rapalahii-mi hi retu, ra'uli' -rawo mate-imi.


Ɩsəna ɩ sʋʋ Ɩsɔ təyaɣa taa na ɩ́ kpaɣa potopotonaa mpa paa sɩɩ Ɩsɔ tɔ na ɩ́ tɔɣɔ na ɩ́ ha ɩ taapalaa tɔ. Pəyele pə fɛɩ sɩ nɔɣɔlʋ ɩ́ tɔɣɔ-wɛɣɛ yem na pə ta kɛ́ kɔtəlaa. 	 Mesua' -i hi rala tomi pepuea', pai' nakoni' roti to rapopepue' hi Alata'ala, pai' nabagi wo'o-raka doo-na. Ntuku' ada agama-ta, imam-wadi-hana to ma'ala mpokoni' roti toe. Aga nau' wae, gau' -na Daud toe uma-hawo naposala'."


Pilatɩ kɔma na ɩ́ cɛkəna sɩ Yesu kɛ́ Helɔtɩ ɩfalʋ ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ pona-ɩ Helɔtɩ. Pə pamna ɩ́lɛ́ ɩ ka wɛ Yosalɛm kɛ kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ taa tɔtɔ. 	 Ratompoi': "Io', to Galilea-i-hawo." Mpo'epe toe, Pilatus mpohubui tauna mpokeni Yesus hilou hi Magau' Herodes, apa' Herodes toei topoparenta hi tana' Galilea. Pai' nto'u toe, hi Yerusalem wo'o-i-hawo Herodes.


Pə taɣa pʋlʋ, ye tə yela-ɩ na ɩ́ lakɩ mpʋ, yəlaa təna ká mʋ ɩ tɔm, na Lom tɛtʋ sɔsaa ká kɔɔ na pá sʋʋ pə taa, na pá wakəlɩ tá Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ na pá sɔ́ ta tɛtʋ. 	 Ane tapelele' oa' -i, hawe'ea tauna mpai' mepangala' hi Hi'a omea-ramo. Ka'omea-na mpai', tantara to Roma tumai mpogero ngata-ta hante Tomi Alata'ala."


Ɩ́ taa yele na mə kolontunaa nyaasəɣɩ-mɛɣɛ pʋlʋ taa. Mpi pə hʋ́lə́ɣɩ́ pɛlɛ sɩ pa tɔm ká tɛ tənaŋnaŋ tɔɣɔlɛ. Na pə hʋ́lə́ɣɩ́-mɛ sɩ pɩɩ tɛ na pə́ ya mə nyɔɔŋ, na Ɩsɔ lakəna mpʋ. 	 Nau' ba napa-napa to jadi', neo' mpu'u-koi me'eka' hi tauna to mpo'ewa-koi. Apa' toe mpakanoto kanahuku' -ra mpai' Alata'ala, pai' koi' ompi' tebahaka ngkai huku', apa' Alata'ala mpobahaka-koi ngkai huku' jeko' -ni.


Ɩsɔ kɛ́ weesuɣu nyə́ma nyəŋ kɛ́, ɩ ta kɛ sətaa Ɩsɔ. Pə liɣita-mɛɣɛ yem kɛ́. 	 Jadi', ngkai lolita-na Alata'ala toe, monoto-mi ta'inca katuwu' -ra moto Abraham, Ishak pai' Yakub. Apa' bela tauna to mate to mepue' hi Alata'ala, tauna to tuwu' -hana to mpopue' -i. Sala' rahi-koina pekiri-ni tetu-e."


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tiikaɣana pʋɣʋ tɔɔ, ɩlɛna ɩ́ səŋ timpi taa pʋɣʋ fɛɩ ɩpilisaʋ na pə́ walaa tɔ. Təna ɩnəɣɩ ɩ ɩfalaa paɣalɛ na Yuta təna samaa na Yosalɛm nyə́ma na Tiii na Sitɔŋ lʋm nɔɣɔ nyə́ma pa təna paa timsaa. 	 Oti toe, mana'u-imi Yesus ngkai lolo bulu' hante ana'guru-na, pai' -ra mento'o hi lempe-na. Hi ree, wori' -mi topetuku' -na mpopea-i, pai' wori' lia tauna morumpu. Tauna toera ngkai humalili' tana' Yudea, ngkai ngata Yerusalem pai' ngkai ngata Tirus pai' Sidon to hi wiwi' tahi'.


Mpʋ tɔ, mə na Kotuɣu sɔsɔɔŋkʋ nyə́ma ɩ́ tɔ kʋmataŋ sɩ ɩ́ cɛlɛ-mɛɣɛ Pɔɔlɩ, sɩ ɩ́ caa ɩ́ wiili ɩ tɔm taa kɛ́ teu na ɩ́ cɛkəna. Ye ta ɩlɛ tá sɔɔlʋ ná pɩɩwa sɩ ye ɩ́ lɩɩ mpaa tə kʋ-ɩ, na ɩ́ ta tata mə kiŋ cənɛ. 	 Wae-pi, kiperapi' hi tuama-tuama hante topohura agama bona nipakatu sura hilou hi kapala' tantara to Roma, mperapi' bona Paulus rakeni nculii' mponyanyo-koi, ntani' raparesa' tena kara-kara-na. Ntaa' kilede-idi pai' kipatehi hi lengko ohea-e!"


Tənaɣa Yuta nyə́ma təŋa-ɩ təkpɩɩ sɩ: Piti təmlɛ nteɣe n ka la-tʋ na pə́cɔ́ tə́ nyɩ sɩ pə ha-ŋ mpaaʋ sɩ ń la ɩsəntɔ ɩnɩ? 	 Ngkai ree, topoparenta to Yahudi mpo'uli' -ki Yesus: "Napa ntoto-kowo huraa-nu mpobabehi tetu-e? Ane ria mpu'u huraa-nu, popohiloi-kai tanda mekoncehi!"


Haləna waatʋ wei tɩɩ wɛ mə hɛkʋ tɔ tə heela-mɛ təkelekele sɩ: Ye wei ɩɩ caa pʋlʋpʋ lapʋ pʋntʋ ɩ́ taa tɔɣɔ. 	 Bula-kai retu-pidi dohe-ni wengi, ria ami' -mi hawa' to kitu'u-kokoi, ki'uli': tauna to uma dota mobago, neo' -i rawai' pongkoni'.


Ɩ yaa kancaalaɣa nyəŋ na ɩ́ cɛlɛ ɩlɛɣɛ wʋla nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500). Na ɩ́ yaa lɛlʋ ɩlɛna ɩ́ cɛla ɩlɛɣɛ wʋla nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200). Pə tala tooso nyəŋ, ɩlɛna ɩ́ cɛla ɩlɛɣɛ wʋla nyəɣətʋ nɩɩnʋwa (100). Ɩ kɛɛsəna paa wei ɩ pəsʋɣʋ kɛ́ na ɩ́ cɛlɛ-ɩ. Ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ tɛɛ. 	 Nawai' -ra hore-hore ntuku' pakulea' -ra. Hadua nawai' lima ncobu doi bulawa, to hadua roncobu, pai' to hadua wo'o hancobu. Pai' -i me'ongko' -mi.


Tampana tɔɔ ɩsəntɔ, pə wɩɩ-ɩ teu kɛ́, haləna ɩ caakaɣa səm. Ama Ɩsɔ wii ɩ pətɔɔtəlɛ. Na pə taɣa ɩ tike ɩ nyəntɛ, na ma nyəntɛ tɔtɔɣɔ, sɩ pə́ taa kɔɔ pə́ sɔɔsɩ-m laŋwakəllɛ kɛ lɛntɛ tɔɔ. 	 Peda' mpu'u-idi, neo' napomate-ki. Tapi' mo'uri' nculii' -imi apa' Alata'ala mpoka'ahi' -i-- aga uma muntu' hi'a, aku' wo'o napoka'ahi', apa' ane ke mate mpu'u-i wengi, ke katedoo-donihia-mi kasusaa' -ku.


Tənaɣa yəlaa mpɛ pa lɛlaa sʋʋ-ɩ ntaɣama tɔʋ, na pá takɩ ɩ ɩsɛntɔɔ na pá mapɩ-ɩ ŋkuma, na pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Kpeɣe wei ɩ mapa-ŋ tɔ. Pəlɛ pə waalɩ yoolaa kpaɣa Yesu na pá mapɩ-ɩ kataasɩ. 	 Ngkai ree, ria-ra to mpo'uelikui-i, ria wo'o to mpopo'ore' -i: rakaramuai lio-na, raweba' -i, pai' ra'uli' -ki: "Ee nabi! Pe'uli' pe' ba hema to mpoweba' -koe!" Topojaga wo'o-hawo, mehopo' wo'o-ramo-rawo.


Ɩsəna mpi pə wɛ yooyoo kɛ́ katɛ sɩ ɩ́ sʋʋna pənyálaɣa pʋ́ʋ́ɣʋ́ na ɩ́ lɩɩ tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ pə wɛ liɣitee tʋ kɛ katɛ sɩ ɩ́ sʋʋ Ɩsɔ Kawulaɣa taa, halɩ pə tɩɩ tɛɛ mpʋ. 	 Mojoli-pi hama'a unta ntara hi wulou' jaru ngkai tauna to mo'ua' mengkoru hi Alata'ala bona Hi'a jadi' Magau' -ra."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kɔna-ɩ kʋtɔntʋnaa təna na alɔɣɔhilaa tənaɣa taanaɣa tɔɔ kɛ́ waatʋ wei ilim tʋwa tɔ. 	 Ncimonou' toe, limpa-mi eo, wori' tauna tumai hi Yesus mpokeni hawe'ea to peda' ba to nahawi' seta.


Ye mpʋ tə́ kpətəna Ɩsɔ pɛɛlɛɛ kumte na naani, tɩɩ hiki suulu na pɛɛlɛɛ na pə́ waasɩ-tʋɣʋ waatʋ wei pə nəɣəsənaa tɔ. 	 Ngkai toe-mi ompi', neo' -tapa me'eka'. Daho' -tamo rata hi nyanyoa Alata'ala apa' Yesus-mi Imam Bohe-ta. Mai-tamo mpomohui' Alata'ala hi Pohuraa-na to hi suruga, apa' ma'ahi' -i. Mai-ta mpomohui' -i, bona tarasai ahi' -na, pai' -ta natulungi ngkai kabula rala-na, nto'u-na taparaluu.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tɛʋ nyəɣəsaa, na pə́ yɔɣɔtɩ, na tɛʋ holi, na tɛtʋ sele sɔsɔm. Hatuu pə ŋmaʋ yʋlʋ tɔ tɛtʋ ta selita seluɣu pənɛ pə taka. Pənɛ ɩnɩ pə kəla kpakpaa. 	 Kamparapere' -nami moni kuna, pai' berese pai' kila' momehalau', pai' linua bohe-mi. Ngkai lomo' kajadi' manusia' hi dunia' duu' tempo toi, ko'ia ria linu to hewa toe kabohe-na.


Feesuɣu Naŋŋtʋ tila Paanapasɩ na sɔɔlɩ kɛ mpʋ, ɩlɛna pá polo Selusii, na pá sʋʋ tənaɣa kpɩɩlʋɣʋ na pá tɛɛ tɛtʋ nti lʋm cɔɔnaa na pá yaakɩ-tɩ sɩ Sipili tɔ. 	 Jadi', apa' Inoha' Tomoroli' mpahawa' -ra mpopalele Kareba Lompe', mako' -ramo hilou hi ngata Seleukia to hi wiwi' tahi'. Ngkai ree, mpohawi' kapal-ramo hilou hi lewuto' Siprus.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ ɩnɩ ɩ yelina na tə́ pəsɩ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ kʋfam təmlɛ lataa. Na ka ta kɛ kʋsəsɩɩtʋ nti pa ŋmaawa tɔ tə nyəŋka, ama Ɩsɔ Feesuɣu nyəŋka kɛ́. Kʋsəsɩɩtʋ nti tə wɛ takəlaɣa taa tɔ tə kʋɣɩ kɛ́. Ama Ɩsɔ Feesuɣu ná haa weesuɣu kɛ́. 	 Nawai' -kai pakulea' jadi' topobago-na to mpokeni Pojanci-na to bo'u hi manusia'. Pojanci-na to bo'u toe, bela atura-atura to te'uki' -wadi. Pojanci-na to bo'u toe, kanawai' -ta katuwua' to bo'u ngkai Inoha' Tomoroli'. Apa' ane doko' jadi' monoa' -ta hi poncilo Alata'ala hi kampotuku' -ta atura to te'uki' -wadi, bate mporata-ta kamatea. Tapi' ane mpotuku' -ta Alata'ala ngkai baraka' Inoha' Tomoroli', mporata-ta katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na.


Tənaɣa Yesu pəsəna-ɩ sɩ: Apaŋ nyá, awe kpa-m mə tɔm taɣanlʋ na mə wontu tallʋ? 	 Na'uli' Yesus: "Ompi', hema to mpo'ongko' -a jadi' topohura to mpobagi-kokoi sosora totu'a-ni?"


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, hatoo sɔsaa taa yəlaa tɔŋna Moisi kʋsəsɩɩtʋ sɛɣɛsʋɣʋ kɛ paa ɩcatɛ nte tə taa, na pá kaləɣɩ-təɣɩ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa kɛ́ paa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ ŋku. 	 Taperapi' bona ratuku' hawa' -hawa' toe, bona hintuwu' -ra hante to Yahudi. Apa' ngkai owi, to Yahudi hiapa-apa mpobasa Buku Atura Musa butu Eo Sabat hi tomi posampayaa. Pai' hawa' -hawa' toe raparata-raka hi butu ngata po'ohaa' -ra."


Yoolaa ná pɔɔsa-ɩ tɔtɔ sɩ: Na tá se, nti na ntiɣi táá la? Ḿpʋ́ɣʋ́ Yohaanɩ cɔ pɛlɛ sɩ: Ɩ́ taa muɣuli nɔɣɔlʋ. Pə́cɔ́ ɩ́ taa tʋ nɔɣɔlʋɣʋ tɔm. Mə laŋa ɩ́ hɛɛna mə kʋfɛlʋɣʋ. 	 Rata wo'o-ra-rawo tantara mpekune' -i, ra'uli': "Hiaa' beiwa wo'o-ka-kaiwo kai'! Napa-kaiwo to kana kibabehi-e?" Na'uli' -raka: "Neo' -koi mporampaki rewa doo, pai' neo' mpo'ekahi ntodea bona rawai' -koi doi. Hangkuja-mi-hawo gaji' -ni, tarima-mi hante kagoea' nono."


Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma nɩɩ tɔm tənɛ ɩlɛna pa laŋa pəsɩ sɔsɔm, na pá pɔɔsɩ Piyɛɛ na tillaa lɛlaa sɩ: Ta taapalaa mɛ, ɩsənaɣa pə wɛɛ sɩ tə́ la ɩlɛ? 	 Kara'epe-na ntodea lolita Petrus toe, soho' -mi nono-ra, pai' mepekune' -ra hi Petrus pai' hi suro Pue' Yesus ntani' -na, ra'uli': "Ane wae, napa-mi-kaiwo to kana kibabehi?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu sɛɛlaa kʋsa Pɔɔlɩ-wɛ na pá tili, na pá təŋna Fenisii na Samalii, na pá kɛɛsəɣɩ yəlaa kɛ ɩsəna mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ kaɣana pa pəsəna Ɩsɔ tɔɔ tɔ. Tá taapalaa təna nɩɩ tɔm tənɛ, ɩlɛna pa laŋa hʋlʋmɩ sɔsɔm. 	 Jadi', to Kristen to hi Antiokhia mpobawa-ra rata hi mali ngata. Ngkai ree, mako' -ramo hilou mpotoa' Yerusalem. Hi pomakoa' -ra tohe'e, mpotara tana' Fenisia pai' Samaria, pai' halengko ohea ratutura beiwa tauna to bela-ra to Yahudi medea ngkai jeko' -ra pai' mepangala' hi Pue' Yesus. Kareba tohe'e mpakagoe' nono-ra hawe'ea ompi' hampepangalaa'.


Yuta nyə́ma nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pááná huu pa taa, na pá sala pa niŋ kɛ Ɩtiyɛɛnɩ tɔɔ na pá taŋaa. 	 Kara'epe-na topohura toera lolita Stefanus, gigi-mi nono-ra, pai' ngkuku' maga-ramo.


Na ye pə tɩɩ wɛɛ sɩ máá pona, paa sɩɩ-m na má na-wɛ tə́ polo. 	 Pai' ane lompe' ni'uli', hilou moto-a dohe-ra.


Ama mpa pɛlɛ pa caa pa pili tɔ pə tʋɣɩ-wɛɣɛ maɣasəŋ taa kɛ́ na kʋmɛləkʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ paɣalɛ nyəpətʋ taa kɛ́ pa tiiki. Kʋnyɩɩləŋ ɩnɛ ɩ tusiɣina yəlaa na ɩ́ kaakɩ timpi paa le na pə́ wakəlɩ-wɛ tənaŋnaŋ tɔ. 	 Aga tauna to doko' mo'ua', mojoli-ra rasori mpobabehi jeko', wori' kahinaa to mpohilu' -ra. Kahinaa-ra toe uma ria kalaua-na, mpokeni silaka lau-wadi. Ka'omea-na, manusia' to doko' mo'ua', monawu' hi rala jeko', alaa-na silaka-ramo.


Nti ma wɛna sɩ ma heeliɣi-mɛ tɔɣɔlɛ sɩ ɩ́ təŋəɣɩ nti Feesuɣu Naŋŋtʋ hʋ́lə́ɣɩ́-mɛ tɔɣɔ tam, ɩ́ taa nɩɩna mə yʋlʋwɛɛtʋ kʋnyɩɩləŋ. 	 Hewa toi patuju-ku: kana tatuku' petete' Inoha' Tomoroli' bona neo' tatuku' kahinaa nono to dada'a.


Nɔɣɔlʋ ta nyɩ Mɛləcisetɛɛkɩ caa, pa ta nyɩ ɩ too. Nɔɣɔlʋ ta nyɩ sɩ akele lʋləna na pə́ lʋlɩ na pə́ tala-ɩ. Pa ta yɔɣɔtɩ ɩ lʋlʋɣʋ tɔm kɛ tiili, yaa ɩ səm tɔm. Ɩ nəɣəsəna Ɩsɔ Pəyaɣa, na ɩ kɛ́ kɔtʋlʋ kɛ tam tɔɔ kɛ́. 	 Ane tabasa tutura-na, uma rakahangai' tuama-na ba tina-na ba tauna to mpomuli-ki, uma ria to mpotutura pontepu'ua tuwu' -na ba kahudua tuwu' -na. Ma'ala-mi ta'uli': Melkisedek toe hibalia hante Ana' Alata'ala, apa' jadi' imam ncuu-i duu' kahae-hae-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta sɔsaa cɔ Yesu sɩ: Ɩ kaa nyənɩ yəlaa asaɣaa panɛ pa pətɔɔtəlɛ. Ama ɩ kʋɣɩ-wɛɣɛ, na ɩ́ kpaɣa taalɛ na ɩ́ cɛla lɛlaa mpa pə́ tala pə waatʋ paa cɛlɛ-ɩ ɩ tete tɔ. 	 Ratompoi' -i: "Tantu napatehi-ra tauna to dada'a toera, pai' bonea-na nawai' -raka tau ntani' -na to dota mpowai' -i bagia-na hi tempo-na."


Pə lapa mpʋ sɩ pə́ la nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii ka yɔɣɔtʋɣʋ tɔ sɩ: 	 Jadi', madupa' -mi Lolita Alata'ala to napohowa' nabi Yesaya owi. Hewa toi moni-na:


Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ təyaɣa tʋ sɩ: Tacaa sɩ, kutuluɣu ŋku kʋ taa kɛ́ ɩ́ na ɩ ɩfalaa paa caɣa na pá tɔɣɔ Tɛɛʋ acima kʋtɔɣɔʋ? 	 Rata hi tomi pesuaa' -na, uli' -ki pue' tomi hewa toi: `Na'uli' Guru: Hiapa-kuwo pobabehia-ku Posusa' Paskah hante ana'guru-ku?'


Tafiiti maɣamaɣa ná yaa-ɩ sɩ Sɔsɔ ntɛ́, ɩlɛ ɩsənaɣa Mesii ná məlaa na ɩ́ kɛ́ Tafiiti ɩnɩ ɩ pəyaɣa tɔtɔ ɩlɛ? Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa tuutuuma nɩɩ Yesu tɔm na laŋhʋlʋmlɛ. 	 Hiaa' bo Daud moto mpokahangai' -i Pue' -na. Hante petete' Inoha' Tomoroli' Daud mpotompo'wiwi Magau' Topetolo' hewa toi: Pue' Ala mpo'uli' -ki Pue' -ku: `Mohura-moko hi mali ngka'ana-ku duu' -na kupopengkoru hawe'ea bali' -nu hi Iko.'


Ɩsɔ kaa nyənɩ wei ɩ ta nyənɩ ɩ tɔɣɔntəlɛ pətɔɔtəlɛ tɔ ɩ pətɔɔtəlɛ kɛ hʋʋlɛ wule. Paa na mpʋ tɔ, ye wei ɩ nyəna lɛlaa pətɔɔtəlɛ, pʋntʋ tɔm ká səŋna hʋʋlɛ taa. 	 Apa' tauna to uma ria ahi' -na hi doo-na, Pue' mpai' mpohuku' -i hante uma ria ahi' -na. Aga hi tauna to ma'ahi' hi doo-na, Pue' wo'o mpai' mpopohiloi-i ahi' -na hi eo pehukua'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa napəlɩ pa tɔma Yesu sɩ: Yohaanɩ ɩfalaa na Falisanaa nyə́ma pa hɔkəɣɩ nɔɔsɩ kɛ tam na pa sələməɣɩ pə waatʋnaa, na nyá nyə́ma náá tɔkɩ na pá nyɔɔkɩ yem. 	 Nto'u toe, ria to mpo'uli' -ki Yesus: "Topetuku' -na Yohanes Topeniu', jau-ra-hana mopuasa' pai' mosampaya. Wae wo'o topetuku' -ra to Parisi. Hiaa' topetuku' -nu Iko-kona, ngkoni' pai' nginu oa' -ra-wadi. Napa pai' uma-ra mopuasa' -e?"


Ɩ́ taa tɛləsəɣɩ lɔlɔ sɩ mə caa kɛlɛ Apəlaham. Ma heeliɣi-mɛ sɩ ye pəlɛ pə tɔɔ ɩlɛ, Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ lá na pɛɛ anɛ á pəsɩ Apəlaham piya. 	 Pai' neo' nipoperaha kamuli-na Abraham-koi, neo' ni'uli' hi rala nono-ni: `Uma-hawo mpai' nahuku' -kai Alata'ala.' Tetu-e uma makono! Bona ni'inca: muli Abraham bisa napajadi' Alata'ala ngkai watu-watu toe lau.


Paa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ ŋku, Pɔɔlɩ lakaɣa waasʋ kɛ Yuta nyə́ma təkotile taa kɛ́, na ɩ́ lʋkɩ sɩ ɩ́ hʋ́lɩ́ Yuta nyə́ma na Kəlɛɛkɩ nyə́ma kɛ tampana na pá tisi. 	 Butu Eo Sabat, Paulus momewai' ngkalolita hante tauna to morumpu hi tomi posampayaa, lompe' to Yahudi lompe' to Yunani. Patuju-na doko' mponotohi nono-ra bona mepangala' -ra hi Pue' Yesus.


Pə waalɩ kɛ́ pa kama-ɩ səm tesika tɔɔ, na pá tɔ tɛtɛ kɛ́ ɩ wontu tɔɔ sɩ pa nyəŋ ɩsəna paa wei ɩ ká hiki tɔ na pə́cɔ́ pá tala-tɩ. 	 Oti toe, tantara mpoparika' -i, pai' -ra mpobagi-bagi pohea-na hante mpotene' undi hewa pompenoa' -ra, ba hema-ra to mporata.


Ama ma kooliɣi kɛ́ sɩ mpa pa lakɩ-mɛɣɛ yɛlɛyɛlɛ kɛ́ mpʋ tɔ pɛlɛ pá lakɩ mpʋ na pá puki te, haləna pá pəsɩ kataasɩ kɛ pa maɣamaɣa. 	 Agina-pi tauna to mpolengo pepangala' -ni tetu-rae ria uma muntu' ratini', agina rapentolui lau-ramo!


Piya mɛ, Tacaa ɩsɛntaa mə nyəntʋ ntɛ́ sɩ ɩ́ nɩɩna mə nyə́ma. Mpi tɔ, ntɩ ɩnɩ tə wɛnna teu. 	 Ana' -ana', tuku' hawa' totu'a-ni hewa kampotuku' -ni Pue', apa' toe to masipato' nibabehi.


Yəlaa panɛ pa tɔm wɛ-m pətɔɔtəlɛ. Ɩ́ nyənɩ kʋyɛɛŋ tooso kɔlɔ pa wɛ ma kiŋ cənɛ na pa kʋtɔɣɔʋ tɛma. 	 "Tuna-kuna nono-ku mpohilo tauna to wori' toera lau. Tolu eo-ramo dohe-ku, uma ria pongkoni' -ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ nakʋlɩ Piyɛɛ na Yohaanɩ pa pukaɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ kɛ ilim kpiluɣu sələmʋɣʋ. 	 Rala-na ha'eo, Petrus pai' Yohanes hilou hi Tomi Alata'ala hi tempo posampaya to Yahudi, jaa tolu ncimonou'.


Samaa təna ná ka tɔntɛ na ka Ɩsɔ sam. 	 Wori' tauna mpohilo-i momako' pai' mpo'une' Alata'ala,


Ɩsɔ yaa yəlaa tilina Yohaanɩ sɩ ɩ́ sɔɔkɩ yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm? Ḿpʋ́ɣʋ́ pa maɣasa-təɣɩ pa taa pa tike. Ɩlɛna Yuta sɔsaa mpɛ pá tɔ sɩ: Ye tə tɔma sɩ Ɩsɔ tilina-ɩ, ɩ ká pɔɔsɩ-tʋ sɩ na pepe tɔɔ kɛ́ tə ta mʋ ɩ tɔm ɩlɛ? 	 Uli' -ka pe': ngkaiapa kuasa-na Yohanes Topeniu' mponiu' tauna? Ngkai Alata'ala-di, ba ngkai manusia' -di?" Momepololitai-ramo pangkeni to Yahudi toera, ra'uli': "Beiwa-tale' mpotompoi' -ie? Ane ta'uli' ngkai Alata'ala kuasa-na, na'uli' -taka mpai': `Ane wae, napa pai' uma-i nipangala'?'


Pə taɣa pʋlʋ ɩ caakaɣa kɛ́ sɩ ɩ́ kpaɣa Yesu sɛɛlaa kpeka na a teu təkpataa na ɩ́ sɩɩna ɩ tɩ, na á wɛɛ tənaŋŋ, a tiili tá wakəlɩ, na paa asilima a fɛɩna, na á tá caamɩ. Pəyele kʋwakələm napəlɩ fɛɩ a kiŋ. 	 bona kita' to jadi' bagia-na toe jadi' moroli' pai' ncola, hante uma ria kasalaia' ba rugea' -na, bona natao-ta nakaratai.


Ye pa tʋʋkɩ-mɛ ɩsɩɩ ɩ́ kɛʋ Kilisiti ɩfalaa tɔ pə tɔɔ, ɩ́ nɩɩ leleŋ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, teeli Feesuɣu ŋku kʋ kɛ́ Ɩsɔ Feesuɣu tɔ kʋ wɛɛkɩ mə waalɩ kɛ́. 	 Marasi' -dakoi ompi' ane raruge' -koi sabana mpotuku' -koi Kristus, apa' toe mpobatuai kahompo-na Noto to mobaraka' hi koi', toe-mi Inoha' to ngkai Alata'ala.


Na pa sɔsa yəlaa na nyʋɣʋ nyə́ma na Ɩsɔ tɔm sɛɣɛsəlaa sɔsaa, na pɛlɛ pá kʋlɩ Ɩtiyɛɛnɩ tɔɔ, na pá kpa-ɩ na pá pona-ɩ təhʋʋlɛ sɔsɔɔlɛ taa. 	 Ngkai ree, mpo'ukei' -ra ntodea hante pangkeni to Yahudi pai' guru agama, bona moroe-ra hi Stefanus. Kahilou-rami mpohoko' -i pai' rakeni hi topohura agama.


Na paa Kilisiti sɔɔlʋɣʋ fɛɩ sɩ nɔɣɔlʋ pəsəɣɩ na ɩ́ cɛkəna kʋ təna tɔ, mɩɩ cɛkəna-kʋ, na ɩ́ hiki Ɩsɔ nyəm təna na pə́ maɣalɩ mə taanaa təpampam. 	 Mosampaya-a bona koi', hangkaa-ngkania hante hawe'ea topepangala' hi Kristus, mpo'inca ka'uma-na mowo kabohe-na ahi' Kristus hi kita'. Ahi' -na toe uma hudu ra'uli', uma ma'ala rapetudu kanala-na, pai' uma takulei' mpohuka' kabohe-na. Mosampaya-a bona nirasai ahi' -na toe hi rala katuwu' -ni, bona hawe'ea to ria hi Alata'ala ria wo'o hi koi'.


Pə waalɩ ɩlɛ pə kɔŋ tɛm ntɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, Kilisiti ká wakəlɩ kawulasɩ təna, ɩ ká ləsɩ pəsʋɣʋ təna na ɩ́ yɔkɩ toma sɔsɔɔna təna na ɩ́ məŋna kawulaɣa na ɩ́ cɛla Tacaa Ɩsɔ. 	 Oti toe-di mpai', lako' rata kahudua dunia'. Kristus mpodagi hawe'ea topoparenta pai' hawe'ea to mokuasa pai' to mobaraka', pai' -i moparenta jadi' Magau'. Oti toe, pai' natonu huraa kamagaua' -na hi Alata'ala to Tuama.


Pa yɔɣɔta-ɩ tɔmnaa tɔmnaa kʋwəwɩɩtʋ kɛ paɣalɛ tɔtɔ. 	 Wori' wo'o-pidi lolita peruge' -ra mporuge' -i.


Tənaɣa ɩ koo sɔsɔm sɩ: Tafiiti Pəyaɣa Yesu, nyənɩ ma pətɔɔtəlɛ. 	 Mpo'epe toe we'i, pekio' -nami towero toei, na'uli': "Yesus, muli Magau' Daud! Poka'ahi' -a-kuwo!"


Paa tʋ Yʋlʋ Pəyaɣa maɣa yəlaa niŋ taa, ɩ́ nɩɩ ḿpʋ́ɣʋ́ teu yoo. 	 "Penonoi lompe' -e' lolita-ku toi: Aku' Ana' Manusia' bate ratonu mpai' hi kuasa manusia'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə tɔma-m sɩ: Pə wɛɛ sɩ n ká tasa tɔtɔɣɔ Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ kɛ yəlaa paɣalɛ na piitimnaa paɣalɛ na nsəma paɣalɛ na awulaa sɔsaa paɣalɛ kɛ́. Tə kɛ pa nyəntʋ kɛ. 	 Oti toe na'uli' -ka: "Kana nupohowa' wo'o-mi mpai' lolita ngkai Alata'ala, mpotompo'wiwi tauna ngkai wori' negara, wori' pomuli pai' wori' nyala basa, pai' mpotompo'wiwi magau' -magau' wo'o."


na ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Ye ma tʋ Yesu kɛ́ mə niŋ taa pepeɣe ɩ́ ka ha-m? Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa kala liɣitee nyəɣətʋ kɛ hiu na naanʋwa na pá cɛlɛ-ɩ. 	 Na'uli' -raka: "Ane kutonu Yesus hi rala pale-ni, napa to niwai' -ka?" Rabila' -mi doi pera' tolu mpulu', pai' rawai' -ki.


Paa na mpʋ mpa pa nɩɩwa Piyɛɛ faaci tɔ, pa paɣalɛ mʋwa. Haləna mʋlaa mpɛ pa taa apalaa tapa ɩsɩɩ iyisi kakpasɩ (5000) kɛ mpʋ. 	 Aga tauna to mpo'epe lolita-ra Petrus pai' Yohanes hi Tomi Alata'ala we'i, wori' -ramo to mepangala' hi Yesus, alaa-na katedoo-donihia lau-mi kawori' topetuku' -na Yesus, duu' -na lima ncobu-ramo.


Na má tɛɛləɣɩ sɩ paa feesi maɣa mpʋ tɔtɔ. 	 bona rapotuwu' nculii' wo'o-a-kuwo mpai' ngkai kamatea.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-ɩ sɩ: Yele-m, taa tɔkɩ-m mpʋ. Ma ta kpata ma Caa kiŋ na pə́cɔ́. Ama polo na ń heeli ma taapalaa sɩ ma kpaa ma Caa na ma Ɩsɔ wei ɩ kɛ́ mə Caa na mə Ɩsɔ tɔtɔ tɔ ɩ kiŋ. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -ki Maria: "Neo' -a ulu nukamu, apa' ko'ia-a mengkahe' hilou hi Tuama-ku. Hilou-ko hi ompi' -ku, uli' -raka kahilou-ku hi Tuama-ku bo Tuama-ni, Alata'ala-ku bo Alata'ala-ni."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sɛɣɛsʋɣʋ cɛpa pa laŋa kɛ teu. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ sɛɣɛsa-wɛɣɛ na toŋ, ɩ ta nyá. 	 Konce-ramo tauna to mpo'epe tudui' -na, apa' mololita-i hewa tauna to mokuasa.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩlimasɩ kaɣata-wɛ haləna ɩ́ lʋ sɩ ɩ ləsəɣɩ kʋfənɛɛ kʋnyɩɩlʋɣʋ kɛ Ɩsɔ mpaaʋ tɔɔ. (Topotopo tʋ kɛ Kəlɛɛkɩ nyə́ma ná yaa sɩ Ɩlimasɩ.) 	 Modao' -ra hobo' hi lewuto' toe, duu' -ra rata hi ngata Pafos. Hi ria-ra mpohirua' -ki hadua to Yahudi, hanga' -na Baryesus. Hi rala basa Yunani hanga' -na Elimas. Elimas toei, hadua topobali'mata to wori' inca-na, pai' na'uli' wo'o kahi'a-na nabi Alata'ala. Hi'a toei bale-na gubernur to hi lewuto' toe, Sergius Paulus hanga' -na. Gubernur toei, tauna to pante. Nakio' -ra Barnabas pai' Saulus tumai mpohirua' -ki, apa' doko' na'epe-hawo Lolita Alata'ala. Aga Elimas topobali'mata toei, mpobaro lolita-ra, apa' doko' nalawa' bona neo' mpai' gubernur mepangala' hi Yesus.


Paa na mpʋ tɔ, Tacaa kʋyakʋ kɔŋ kɔntɛ kɛ́ ɩsɩɩ ŋmɩɩlʋ kɔŋʋɣʋ tɔ. Ɩsɔ tɔnʋɣʋ ka mʋkɩ yem kɛ́ kʋyaŋku, na pə kɔkɔlʋɣʋ ká la sɔɣɔntʋ. Kɔkɔ ká nyaɣa ɩsɔtɔnʋɣʋ tɔɔ nyəm təna, na pɩɩ nyaɣa atɛ na ɩ nyəm təna. 	 Aga bate rata moto-i mpai' Pue' -e! Pai' karata-na toe mekoncehi lia hewa karata topanako. Hi eo toe mokero langi' hante moni to paguru, pai' butu nyala-na pumpu ridi' nakoni' apu, pai' dunia' toi hante hawe'ea ihi' -na mampu hangkaa-ngkania.


Ma ŋmaakʋɣʋ ma takəlasɩ tɔ, maa pɛɛkəɣɩ sɩ má kpɛɛtɩ mə pʋntʋ se. 	 Jadi', popea-mi-hana karata-ku mpai', bona neo' mpai' ria to mpo'uli' me'ekahi-a-wadi hante sura-ku to karapo'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Tacaa, ma tɔka kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə tənaɣa hatoo ma pəcaatʋ kɛ́. 	 Na'uli' tauna toei: "Guru, hawe'ea parenta tetu lau, kutuku' omea-mi ngkai kakedia' -ku."


Ɩlɛna ɩ́ cɔ-ɩ sɩ: Ma nɩɩkɩ sɩ n ká sɔɔlɩ Tacaa nyá Ɩsɔ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ na nyá ləsaɣa sʋʋ-ɩ təmamam kɛ paa mpi pə taa, na n sɔɔlɩ nyá tɔɣɔntəlɛ ɩsɩɩ nyá tɩ. 	 Natompoi' guru agama toei: `Kana tapoka'ahi' Pue' -ta Pue' Alata'ala hante nono-ta mpu'u, tatonu hawe'ea katuwu' -ta hi Hi'a, tapoka'ahi' -i hudu pakulea' -ta, pai' hudu inca-ta.' Pai' `Kana tapoka'ahi' doo-ta hewa pompoka'ahi' -ta woto-ta moto.'"


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ye yʋlʋ tɛma ɩ taa na Ɩsɔ na ɩɩ lakɩ pə təma, ɩ taa tɛm məla yem kɛ́. 	 Wae wo'o hante pepangala' -ta: ane ta'uli' mepangala' -ta hi Pue', pai' po'ingku-ta uma mpotuku' konoa-na, batua-na mepangala' mara-ta-wadi. Pepangala' to hewa toe, hewa pae to lopa'-- uma ria ihi-na.


Ma kɛna tʋɣʋ ŋku pa yaa sɩ lɛsɛŋ tɔ kʋ kʋpaŋkʋ maɣamaɣa, na ma Caa kɛlɛ kʋ tʋ. 	 Na'uli' Yesus: "Aku' toi-mi woto kaju to makono, pai' Tuama-ku pue' bonea.


Silaasɩ wei ma nyənəɣɩ ɩsɩɩ ta taapalʋ kʋpaŋ tɔ ɩnɩ ɩ sənna-m na má ŋmaa-mɛɣɛ takəlaɣa kanɛ. Ma caa ma sɔɔsɩ-mɛɣɛ apalʋtʋ na má la na ɩ́ tɛ mə taa sɩ Ɩsɔ tampana pɛɛlɛɛ tɔm wɛnna takəlaɣa kanɛ ka taa. Ɩ́ tɔkɩ-yɛɣɛ niŋ naalɛ. 	 Sura-ku to rede' toi ku'uki' hante petulungi-na Silwanus, ompi' -ta hi rala Pue' Yesus, ku'inca katida pepangala' -na. Patuju-ku we'i mpo'uli' -kokoi hante kanoto-noto-na beiwa kakono-na ahi' Alata'ala hi kita', pai' ku'apui nono-ni bona tida-koi mposarumaka ahi' -na toe.


Pa tʋɣʋ taɣa saləka ɩnɛ tɔ pə kɛɛsaa kɛ́. Ta kʋlapʋtʋ fɛləɣəna-tʋ. Ama ɩnɛ ɩ́lɛ́, ɩ ta la kawalaɣa nakəlɩ. 	 Aga huku' -ta kita' rodua, toto-na-tana ntuku' kadada'a gau' -ta. Hiaa' Hi'a-hana, uma ria sala' -na."


Tə kʋla təna na tɛʋ fe ɩlɛna tə loosiɣi Ciyo. Lɛŋkʋ fema ɩlɛna tə́ lɩɩ Samɔɔsɩ tɔɔ. Pəlɛ pə tɛʋ kʋfemuɣu kɛ tə tala Mile. 	 Ngkai ree, kaliliu wo'o-makai, pai' kamepulo-na rata hi tana' to momekidipoi-ki lewuto' Khios. Kamepulo-na wo'o rata-makai hi lewuto' Samos, pai' kamepulo-na wo'o rata hi ngata Miletus.


Na pa naalɛ pá pəsɩ yʋlʋ kʋlʋm. Saa ɩnɩ pa ta kɛ yəlaa naalɛ tɔtɔ. Ama pa pəsa yʋlʋ kʋlʋm kɛ́ təkoŋ. 	 bona hira' tau rodua toe jadi' hewa hadua lau-ra-damo.' Jadi', hi poncilo Alata'ala, tau hancamoko uma-pi rodua, hadua lau-ramo.


kɛ ma kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa na ma wahalanaa taa. Pɔpɔtʋ fɛɩ leleŋ, ma paasaa kɛ́ na má tɔɣɔ kʋnyɔməŋ kɛ Antiyɔka na Ɩkʋniyɔm na Lisitəla, na nyá maɣamaɣa n nyəmá mpʋ. Ama Tacaa yapa-m pə təna pə taa. 	 Nuhilo moto kakupengkatarii-na pebalinai' pai' kasusaa' to mporumpa' -a hi ngata Antiokhia, hi Ikonium pai' hi Listra. Uma mowo pebalinai' toe! Aga Pue' mpobahaka-a ngkai hawe'ea toe lau.


Pə tɔɔ kɛ́ wei ɩ́ ta tɔkɩ kʋsəsɩɩtʋ taa səkpetu na ɩ́ sɛɣɛsɩ lɛlaa sɩ pɛlɛ pá taa tɔkɩ-tɩ tɔ, paa yaa-ɩ ɩsɔtaa kawulaɣa taa səkpelu. Ama ye wei ɩ́ tɔka tə təna na ɩ́ heeliɣi lɛlaa sɩ pá la mpʋ, pʋntʋ ntɛ́ sɔsɔ kɛ ɩsɔtaa Kawulaɣa taa. 	 Toe pai' ku'uli' -kokoi, hema-hema to mpotiboki nau' hanyala-wadi parenta to hi rala Atura Pue', nau' parenta to kedi' lia, pai' mpotudui' tau ntani' -na mpobabehi hewa toe wo'o, tau tetui mpai' to kedi' lia katuwu' -na ngkai hawe'ea ntodea-na Alata'ala. Aga hema to mpotuku' hawe'ea parenta to hi rala Atura Pue' pai' mpotudui' tau ntani' -na mpobabehi hewa toe wo'o, tau tetui to bohe lia katuwu' -na ngkai hawe'ea ntodea Alata'ala.


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ɩ́ kɛ́ laɣatʋ fɛɩnaa kɛ́. Pepe tɔɔ kɛ́ ɩɩ mʋɣɩ lɔŋ kɛ nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka kpaalaa tɔ ye? 	 Oti toe, Yesus mpo'uli' -raka: "Wojo mpu'u-koi! Uma oa' -tanoe niparasaya hawe'ea to ra'uli' nabi owi-e!


Ḿpʋ́ɣʋ́ yoou kɔma na kʋ haŋ sɔsɔm, haləna sɔɣɔntʋ la yoolaa kʋmataŋ sɩ pə taa kɔɔ na pá cəlɩ Pɔɔlɩ təpʋtʋpʋtʋ. Tənaɣa ɩ kʋsa ɩ yoolaa sɩ pá polo samaa taa na pá kpaɣa Pɔɔlɩ na pá ləsɩ-ɩ pa hɛkʋ təna, na pá məŋna-ɩ yoolaa yoou kutuluɣu ŋkʋ kʋ taa. 	 Ngkai ree, kaboo-bohea lau-mi pomehono' -ra, alaa-na koro' -imi kapala' tantara, nee-neo' mpai' Paulus rapomerentai lau-imi. Nahubui-mi tantara-na hilou mpo'ala' Paulus, pai' -i rakeni nculii' hilou hi tomi tantara.


Pa nyʋɣʋ kaa tasa kʋlʋɣʋ, mpi tɔ pɩɩ kuli pa waalɩ kɛ́ na yəlaa təna cɛkəna sɩ pa kɛ́ kʋmɛlɛməŋ. Yanɛɛsɩ na Yampəlɛɛ pa nyəntʋ ka lapa ḿpʋ́ɣʋ́ teitei kɛ́. 	 Yanes pai' Yambres toera, topobago-na Firaun to mpo'ewa nabi Musa hante pake' -ra. Aga uma-ra hompe mpo'ewa baraka' Pue' Ala to ria hi nabi Musa. Wae wo'o mpai' to jadi' hi guru to boa' tempo toi. Uma-ra mpai' hompe mpo'ewa tudui' to makono, apa' kawojoa-ra bate incana mpai' hi hawe'ea tauna.


Mpʋ ɩnɩ pə yelina na pá ŋmaa Apəlaham tɔm kɛ Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ɩ tɛma Ɩsɔ na ɩ taa, na ɩ taa tɛm mpəɣɩ Ɩsɔ ná nawa na ɩ́lɛ́ ɩ́ yaa-ɩ yʋlʋpaŋ na ɩ́ mʋ-ɩ. 	 Ria lolita Buku Tomoroli' to mpotompo'wiwi Abraham, hewa toi moni-na: "Abraham mpopangala' Alata'ala, pai' ngkai pepangala' -na toe Alata'ala mpotarima-i napomonoa' -i hi poncilo-na."


Paa casa-m hikasɩ, paa kʋ-m. Ama kʋyɛɛŋ tooso wule, maa fe. 	 raweba', pai' -a rapatehi. Aga hi eo katolu-na, tuwu' nculii' moto-a."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpaɣa-wɛ na pá pona-wɛɣɛ Lom toŋtʋnaa kiŋ, na pá tɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ naa yəlaa panɛ tɔ, pa kɔŋna yooŋ kɛ tá ɩcatɛ taa. Pa kɛ́ Yuta nyə́ma. 	 Karata-ra hi topoparenta to Roma, ra'uli': "Tauna tohe'ira to Yahudi, tumai-ra mpobalinai' ngata-ta.


Kɔkɔ naakɩ səkpɛtʋɣʋ na səkpɛtʋɣʋ, ta teesi-kɛɣɛ paa pəcɔ maɣamaɣa. 	 Baja toe mehini ncuu hi rala kabengia-na, pai' kabengia uma mpakulei' mpopatehi-i.


Yaasinaa paɣalɛ ɩsɩɩ mpʋ pə taka kɛ́ Yesu kpaɣaa na ɩ́ sɛɣɛsəna-wɛ. Ɩ maɣasa ɩsəna yəlaa mpa pa kotina-ɩ mpʋ tɔ paa pəsɩ na pá cɛkəna tɔ. 	 Wae-mi Yesus mpoparata Lolita Alata'ala hi ntodea hante wori' nyala lolita rapa', ntuku' pakulea' -ra mpopaha.


Na saa ɩnɩ mpa pa nɩɩkəna Ɩsɔ tɔ, pɛlɛ paa tee kɔkɔ kɛ pa Caa Kawulaɣa taa ɩsɩɩ ilim. Ye ɩ́ kɛ́ nɩɩlaa ɩ́ nɩɩ. 	 Tapi' tauna to monoa' po'ingku-ra, uma mpai' mowo kabohe tuwu' -ra nto'u toe. Mehini-ra hewa eo hi rala Kamagaua' Alata'ala Tuama-ra. Hema to tilingaa, pe'epei lompe'!"


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, tuu tɔ pa ta lʋləta nɔɣɔlʋ na pʋntʋ tɛɛ Yohaanɩ fa. Ɩlɛ paa na mpʋ tɔ, ye mpa pa tisaa na Ɩsɔ tɔɣɔ pa tɔɔ kɛ́ kawulaɣa, pa taa səkpelu maɣamaɣa tɛɛ-ɩ. 	 Na'uli' wo'o-mi Yesus: "Pe'epei lompe': ngkai hawe'ea tauna to putu hi rala dunia' toi, uma ria haduaa to meliu kabohe tuwu' -na ngkai Yohanes. Aga ngkai wae lau, marasi' mpu'u-ra tauna to jadi' ntodea-na Alata'ala hi rala Kamagaua' -na. Nau' to kedi' lia tuwu' -ra, meliu kamarasi' -ra ngkai Yohanes."


Ma ta nyɩɩlɩ nɔɣɔlʋ liɣitee yaa ɩ pəcɛkəlɛ. 	 Uma-a ria mpokahina doi ba pohea hema-hema.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa cɔwa ɩsɩɩ Yesu ka heela-wɛ tɔ, ɩlɛna pá yele-wɛ na pá tɛɛna. 	 Ratompoi' hewa to na'uli' -raka Yesus we'i. Mpo'epe toe, rapelele' wae-ramo mpokeni keledai toe.


Pa kɛ́ fɛɛlɛ fɛɩ nyə́ma kɛ́, yaasi ɩsaɣaʋ taa kɛ́ pa ha pa tɩ təkpataa, na pá huliɣi asilima təlatɛnaa. 	 Uma-pi ra'incai me'ea', alaa-na mpotuku' -ra konoa woto-ra to dada'a, pai' rapokono rahi mpobabehi butu nyala gau' to uma tumotoa.


Ɩ ná wahalanaa kɛ fɛtaa tɛ, na halɩ ɩ́ caŋ na ɩ́ tɔɣɔ ɩ liɣitee təna, pə ta tɩɩ lapʋ sooci maɣamaɣa. Pə məlaa kɛ́ na pə́ sɔɔsəɣɩ kʋsɔɔsʋ. 	 Mompae-mpae-imi mpopepokulii' hi dokter, duu' -na oti-mi ihi' tomi-na napobalu' bona ria napobayari-raka. Aga uma oa' ria kamo'uria' -na, tedonihii lau-di haki' -na.


Pa kɛ́ tá kite caanaa kʋlʋlaa. Ye yʋlʋwɛɛtʋ tɔm taa ɩlɛ, Kilisiti kɛ́ pa piitim tʋ. Ɩnɩ ɩ ŋmakələna pə təna, ɩnɩ ɩ kɛna Ɩsɔ wei paa saŋ tam tɔ. Ɩsɔ ɩ́ yele na pə́ la mpʋ. 	 Hira' toe muli Abraham, Ishak pai' Yakub, totu'a-ra owi to napelihi Alata'ala. Pai' hi kaputu-na Magau' Topetolo' mewali manusia', putu ngkai muli to Israel wo'o-i-wadi-hawo. Magau' Topetolo' toei meliu kuasa-na ngkai hawe'ea, Hi'a-mi Alata'ala to masipato' ta'une' duu' kahae-hae-na. Amin!


Tacaa, ḿpʋ́ɣʋ́ ilim sikuɣu ma tɔŋna tɔntɛ, ɩlɛ pə lɩɩna ɩsɔtaa kɛlɛ ɩsɩɩ kɔkɔ nyaləməlɛ, na pə́ tee kɔkɔ na pə́ kəlɩ ɩsɩɩ ilim, na pə́ ná na pə́ cɔɔna má na ma taapalaa mpa tɔ. 	 "O Magau' to kubila', hante patuju toe-mi, pai' hilou-a hi ngata Damsyik, rapowiti' pai' rawai' kuasa ngkai imam pangkeni. Hi pomako' -ku hilou hi Damsyik toe, hi lengko ohea-a-pidi, kira-kira tebua' -mi eo, muu-mule' kuhilo baja to mehini ngkai langi' mpohinii-a hante doo-doo-ku. Baja toe meliu kabaja-na ngkai hini eo.


Maɣalɛ kʋtɔɣɔʋ ŋku kʋ haakɩ weesuɣu tɔ. 	 Aku' -mi pongkoni' to mpowai' katuwua'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ taɣana kpɛɛsʋɣʋ. Pə lapa laasaɣa ɩlɛna mpa paa wɛ təna tɔ pá tɔ Piyɛɛ sɩ: Nyá, n ta laŋ yəlaa mpɛ pa taa nɔɣɔlʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, n kɛ́ Kalilee tʋ tɔ se. 	 Aga nasapu mperii wo'o-wadi Petrus. Uma mahae ngkai ree, tauna to mokore hi ree mpo'uli' wo'o-miki: "Iko mpu'u-di doo-nae! Apa' to Galilea wo'o-ko-kowo."


Ama Yesu suma, ɩ ta cɔ sɩ pʋlʋ. Ɩlɛna kɔtəlaa wulaʋ tasa-ɩ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Nyaɣalɛ Ɩsɔ wei pa pʋɣʋləɣɩ tɔ ɩ pəyalʋ Mesii? 	 Aga Yesus, uma-i winihi, uma-i metompoi' nau' hamelaa. Hangkani-pi Imam Bohe mpekune' -i: "Ha Iko mpu'u-mi Magau' Topetolo', Ana' Alata'ala to Moroli'?"


Pə taɣa mpi pə nyənəɣɩ təkeelee tɔ pə tɔɔ kɛ́ tə tʋ tá laakalɩ, ama mpi pɩɩ naakɩ tɔ pə tɔɔ kɛ́. Mpi pə naa təkeelee tɔ pəlɛ pɩɩ leeliɣi. Ama mpi pɩɩ naa tɔ pəlɛ pə wɛ tam tɔɔ. 	 Jadi', uma-ta mpenonoi napa to kahiloa. To tapenonoi-le, to ko'ia kahiloa. Apa' to kahiloa, hampai' -wadi. To ko'ia kahiloa tida duu' kahae-hae-na.


Yuta nyə́ma paɣalɛ kalaɣa tɔm tənɛ. Mpi tɔ, ɩcatɛ nɔɣɔ kɛ paa kama Yesu. Pə́cɔ́ paa ŋmaa-tɩ na Alaamee taa, na Lom taa, na Kəlɛɛkɩ taa. 	 Ukia' toe ra'uki' hi rala tolu nyala basa: basa Yahudi, basa Latin, pai' basa Yunani. Wori' to Yahudi mpobasa ukia' toe, apa' poparikaa' -na Yesus mohu' ngata.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa tɔma Silii na Silisii pa tɛtʋnaa taa, na pá sɔɔsəɣɩ Yesu sɛɛlaa kɛ apalʋtʋ kɛ Ɩsɔ mpaaʋ taa. 	 Paulus pai' Silas mpodaoi' tana' Siria pai' Kilikia, mporohoi nono-ra topepangala' hi Pue' Yesus to hi ria.


Ɩ́ ka tɛma-m mə kʋsənamnaa tilinaʋ kɛ maa wɛʋ Tɛsalonikɩ tɔ na pə tema-m teu. 	 Pai' uma muntu' toe, nto'u-ku hi ngata Tesalonika-pidi, ria kakuraa' -ku, ba hangkuja ngkani-mokoi mpakatui-a ba napa-napa.


Mpa paa səŋa təna tɔ pa taa lɛlaa nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pá tɔ sɩ: Ɩ yaana ntɛɣɛ Ilii. 	 Ba hangkuja dua to mokore mohu' hi kaju parika' -na mpo'epe pe'au-na toe, ra'uli': "Epe, mpokio' nabi Elia-i!"


Halɩ pa taa lɛlaa hʋʋkaɣa sɩ, ntanyɩ, Yutaasɩ tɔkaɣa huluɣu tɔ, Yesu caa kɛ́ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ ya pʋlʋ na pá tɔɣɔna acima tɔɣɔ ɩ yɔɣɔta-ɩ mpʋ. Yaa ɩ heela-ɩ kɛ́ sɩ ɩ́ ha pʋlʋɣʋ kʋnyɔntʋnaa.) 	 Hantongo' -ra mpo'uli' meka' Yesus mpohubui Yudas mpo'oli ba napa-napa to raparaluu hi posusa' -ra, ba mpowai' doi hi tokabu. Apa' Yudas to ntimamahi doi-ra.


Ama tampana tɔɔ pa pɛɛkaɣa tɛtʋ nti tə kəla teu tɔɣɔ. Ntəɣəlɛ ɩsɔtaa nyəntʋ. Pə tɔɔ kɛ́ pə fɛɩ Ɩsɔ kɛ́ fɛɛlɛ sɩ pá yaa-ɩ pa Ɩsɔ, ɩ tɛma-wɛɣɛ ɩcatɛ kʋpantɛ taɣanʋɣʋ tɔ se. 	 Bo ngata to rakalentorai toe, ngata to meliu kalompe' -na, toe-mi ngata suruga. Toe pai' Alata'ala uma me'ea' rakahangai' Pue' -ra, apa' naporodo-miraka hi suruga.


Ɩsɔ ɩ́ wɛɛ wulaʋ sɔsɔ wei ɩ kɔŋna Tacaa toŋ tɔ ɩ waalɩ. Laŋhʋlʋmlɛ ɩ́ wɛɛ hatoo ɩsɔtaa. Paa wei ɩ́ tʋ Ɩsɔ kɛ́ teeli. 	 Ra'uli' hi rala pe'une' -ra: Pue' Ala mpogane' Magau' to tumai mpokeni hanga' -na!" Une' -imi Pue' Ala to hi suruga, apa' nawai' -tamo kalompea'."


Samaa ná mpʋ, ɩlɛna sɔɣɔntʋ kpa-wɛ. Na pá saŋ Ɩsɔ kɛ́ mpi pə tɔɔ ɩ ha yəlaa kɛ pəsʋɣʋ ŋkʋ kʋ taka kɛ mpʋ tɔ. 	 Karahilo-na ntodea to jadi' toe, me'eka' -ramo, ra'uli': "Uma mowo-e' baraka' -na Alata'ala! Nawai' mpu'u-tano kuasa to bohe hewa toe hi manusia' -e!"


Tá fɛɩ ɩsɩɩ lɛlaa paɣalɛ kpakʋɣʋʋ Ɩsɔ Tɔm na pá kɛɛkɩ sɩ pə́ lana-wɛ tɔ. Ama tampana kɛ tá yɔɣɔtəɣɩ na Ɩsɔ naa mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩnɩ ɩ tilina-tʋ, na Kilisiti təmlɛ kɛ tə lakɩ. 	 Aga uma wo'o-kai hewa tauna hantongo' to doko' mponcawa babalua' -ra Lolita Alata'ala. Moroli' patuju-kai, makono lolita-kai, apa' Alata'ala-mi to mpohubui-kai ngkeni Kareba Kristus, pai' Hi'a wo'o to mpotiroi-kai.


Tənaɣa ɩ heela ɩ ɩfalaa sɩ: Kʋmtʋ tɔɔwa sɔsɔm. Ama kʋntaa fɛɩ paɣalɛ. 	 Na'uli' mpo'uli' -raka ana'guru-na: "Tauna to wori' toera hewa pae to taha'. Wori' pae to kana rapepae, aga topepae uma-ra wori'.


Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ye mɛʋmɛʋ kɛ́ na pə́ ya kʋpama nyɔɔŋ, ɩlɛ awe náá tɩɩ pɔɔsɩ nyaŋtʋnaa na asaɣaa pa tɔm ɩlɛ? 	 Hi rala Buku Tomoroli' te'uki' hewa toi: Bangku' tauna to monoa' kehi-rae' kana mpotodohaka kaparia ncala', pai' lako' mporata kalompea'. Peliu-liu-nami tauna to dada'a pai' to uma mengkoru hi Alata'ala!"


Ɩlɛna Filipʋ cɔ yʋlʋ kataŋa sɩ: Ye n tɛma nyá taa təkpataa te, má sɔɔ-ŋ kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ yʋlʋ kataŋa cɔwa sɩ: Ma tɛma ma taa sɩ Yesu Kilisiti kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa kɛ́. 	 Na'uli' Filipus: "Ane nupangala' mpu'u-imi, ma'ala moto-ko kuniu'." Na'uli' to Etiopia toei: "Kupangala' Yesus Kristus, Hi'a-mi Ana' Alata'ala."))


Ma caləm ntɛ́ mpi pə hʋ́lə́ɣɩ́ Ɩsɔ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ tampana tɔ. Mpɩ pə kpemna yəlaa paɣalɛ tɔɔ sɩ pə́ hɩɩsɩ ɩsaɣatʋnaa. 	 apa' toi-mi raa' -ku to rabowo ane mate-a mpai'. Raa' -ku toi mpai' mporohoi pojanci to mpoposidai' Alata'ala hante manusia', bona jeko' tauna to wori' ra'ampungi.


Wei ɩ tila-m tɔ ɩ luɣu nyəntʋ ntɛ́ sɩ má taa yele na mpa ɩ cɛla-m tɔ pa taa nɔɣɔlʋ le. Ama sɩ má kʋsɩ pa tənaɣa sətaa taa kɛ́ kʋyakʋ kantəkaɣa nyəŋkʋ wule kɛ́. 	 Toi-mi konoa-na: bona ngkai hawe'ea tauna to nawai' -ka, neo' mpai' ria haduaa to moronto, bate kupopemata-ra omea hi Eo Kiama.


Tənaɣa Makətala Malɩ kʋlaa na ɩ́ polo ɩ́ heeli ɩ ɩfalaa sɩ: Ma nawa Tacaa. Ɩlɛna ɩ́ kɛɛsɩ-wɛɣɛ nti Yesu ka heela-ɩ tɔ. 	 Kahilou-nami Maria Magdalena mpohirua' -raka ana'guru-na Yesus pai' na'uli': "Kuhilo-imi-kuna Pue'!" Pai' naparata-raka hawe'ea to na'uli' Yesus.


Yesu tɛɛkaɣa ɩlɛna ɩ́ ná yʋlʋ wei pa lʋləna yʋlʋmtʋ tɔ. 	 Bula-na Yesus momako', mpohilo-i hadua tauna to wero ngkai lomo' kaputu-na.


Na Ɩsɔ kʋsa pa tɔm nyʋɣʋ na ɩ kɔkɔlɔ nyəm na sɔɣɔntʋ təma na piti təma təna lapʋ taa. Ɩ yelaa na ɩ Feesuɣu Naŋŋtʋ lá na pʋlʋ lapʋ saa yəlaa ɩsɩɩ ɩ nɔkaa tɔ. 	 Pai' Alata'ala mporohoi tena posabi' -ra, apa' nawai' -ra baraka' mpobabehi wori' nyala tanda mekoncehi pai' anu mobaraka', pai' ria wo'o-ra to nabagii baraka' ngkai Inoha' Tomoroli' ntuku' konoa-na moto, bona ria pakulea' -ra mpobago bago-na.


Yʋlʋnyɔɔŋ iyisi naanʋwa na naalɛɣɛ (12000) pá yʋsa Yuta kpekəle taa. Lupɛŋ kpekəle taa kɛ́ iyisi naanʋwa na naalɛ (12000). Katɩ nyəntɛ taa kɛ́ iyisi naanʋwa na naalɛ (12000). 	 Ngkai butu posantina-na, hampulu' roncobu to rasaa'. Ngkai muli Yehuda, hampulu' roncobu to rasaa'. Ngkai muli Ruben, hampulu' roncobu. Ngkai muli Gad, hampulu' roncobu.


Ɩ́ polo ɩcatɛ nte tə wɛ mə nɔɣɔ tɔɔ tɔ tə taa. Ye ɩ́ tala tə taa kɛ́ kpakpaa ɩ́ ká ná pa tʋ kpaŋaɣa toto nɔɣɔlʋ na ɩ pile kɛ ɩ kiŋ, ɩ́ hɛtɩ-sɩ na ɩ́ kɔna-m. 	 na'uli' -raka: "Hilou-koi hi ngata to tanyanyohi toe mai. Rata-koi mpai' hi ria, nihilo hama'a keledai to tehoo' pai' ana' -na mohu' dohe-na. Bongka koloro-na pai' keni-ra tumai.


Ama pənɛntɛ tə tɔŋna mɔla kɛ́ na tə́ taŋaa tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ pə́ tʋ-tʋɣʋ tá ɩsɔtaa wɛɛtʋ. 	 Bula-ta tuwu' -pidi hi dunia' toi, ntodohaka-ta pai' mpokahina-ta woto-ta to bo'u hi suruga.


Ɩsɔtaa tillaa naalɛ ɩnɩ ɩ waalɩ kɛ́ tooso nyəŋ lɩɩwa na ɩ́ yɔɣɔtəɣəna nɔɣɔ sɔsɔɣa sɩ: Ye wei ɩ́ sɛɛ wontuɣu ŋkʋ na kʋ lɛɛsʋɣʋ na ɩ́ tʋ́ kʋ kʋyʋsʋm kɛ ɩ tokuɣu taa yaa ɩ niŋ taa tɔ, 	 Oti toe, mala'eka katolu-na metuku' wo'o-imi-hawo mpotuku' mala'eka to rodua toera, pai' -i mekio' mpesukui mpo'uli': "Hema-hema to mpopue' binata to dada'a tetui pai' pinotau-na, pai' hema-hema to mpotarima tanda binata toe hi wingke-ra ba hi pale-ra,


Tampana tɔɔ Kilisiti wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ tɔnʋɣʋ pilimile wɛʋ na kʋ́ wɛna nɔɔhɛɛ na niŋ na ŋkpaŋŋ na ɩsɛ na pə tənaɣa mpʋ tɔ. Tɔnʋɣʋ wɛʋ tɔ paa kʋ tɔɔ kʋ wɛna ḿpʋ́ɣʋ́ waanɩ waanɩ tɔ pə təna pə kpɛnta kʋlʋm kɛ́ sɩ tɔnʋɣʋ. 	 Kita' to mepangala' hi Kristus ma'ala rarapai' -ki woto manusia'. Woto hameha' -wadi, aga wori' bagia-na. Nau' wori' bagia-na, hawe'ea bagia toe jadi' hawoto lau-wadi.


Tənaɣa Pilatɩ tɔma sɩ: Ɩ́ la ɩsəna ɩ́ caa tɔ. 	 Napomonoa' -mi Pilatus bona Yesus rahuku' mate, ntuku' pomperapia' -ra.


Ama ɩ kolontunaa kɔma tɔ, pa ta hʋ́lɩ́ ɩsaɣatʋ natəlɩ na pə́ tala ɩsɩɩ ma tɛɛlaɣaa tɔ. 	 Hawe'ea topepakilu toera mpo'uli' pangadua' -ra. Ku'uli' -kuna, ba ria gau' -na to dada'a lia to rapakilu-ki. Ntaa' to rapakilu-ki toe, bela-hawo gau' to dada'a.


Pə taɣa pəlɛ pə tɔɔ tike, sɩ ɩ́ kpɛntɩ Ɩsɔ piya təna mpa pa yawa tɔ na pá pəsɩ kʋlʋm tɔtɔ. 	 Pai' uma muntu' to Yahudi-wadi. Ngkai kamate-na Yesus toe mpai', hawe'ea ana' Alata'ala to pahawu' -hawu' hi humalili' dunia' rarumpu pai' rapahantuda lau.


Ye pə lapa mpʋ na Ɩsɔ ɩ́ tisaa, maa tala-mɛ na laŋhʋlʋmlɛ kɛ sɔsɔm, na maa hɛɛsɩ mə kiŋ. 	 Ka'omea-na mpai', ane napokono Alata'ala, ma'ala-a rata hi ngata-ni hante kagoea', pai' tetanta'u-a hi laintongo' -ni.


Kʋpantʋ nti tɩɩ kɔɔ tɔ tə nyaləməlɛ ntɛ́ pə tənaɣa ɩsəntɔ, na Kilisiti kɛna pə kiŋkinte. 	 apa' hawe'ea ada pai' atura toe-e lau, hewa walatu-wadi. Alata'ala mpowai' atura toe owi, bona mpowalatu kalompea' to rata ngkabokoa'. Kristus, Hi'a-mi kadupa' -na walatu toe-e.


Yʋlʋ Pəyaɣa má ma kʋyakʋ wule pɩɩ la kɛ́ ɩsɩɩ tɛʋ nyəɣəsʋɣʋ təŋmɛlɛʋ na pə ná na pə cɔɔ antulinya təna təpaɩ tɔɣɔ. 	 Apa' ane rata nculii' mpu'u-apa mpai', karata-ku incana hobo' hi dunia'. Hewa kila' mpohinii raoa ngkai wuntu-na hamali rata hi wuntu-na hamali, hewa toe wo'o mpai' hi eo karataa-ku, Aku' Ana' Manusia'.


Ye yʋlʋ pəsaa na ɩ́ hiki antulinya nyəm təna na ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ́ sɩ ɩ kawaaɣa ntɛ́ we? 	 Napa kalaua-na tarumpu hawe'ea ka'uaa' dunia', ane uma taratai katuwua' to lompe' hi eo mpeno-na.


Pənɛntɛ Ɩsɔ táá tɛmnaʋ tɔm ntɩ təlɛ tə kɔma ɩlɛ kʋsəsɩɩtʋ ná fɛɩ ɩsɩɩ tá tɔɔ nyənlʋ tɔtɔ. 	 Jadi' hewa too-toi, uma-pi ria kalaua-na tapengkorui Atura Musa bona ke jadi' monoa' -ta hi poncilo Alata'ala. Apa' mpolia' monoa' -tamo hi poncilo-na sabana pepangala' -ta hi Kristus.


Ye yʋlʋ ta kɛ ta kolontu, ta nyəŋ kɛ́ te. 	 Tauna to uma mpo'ewa-ta, batua-na hira' -mi to tono' hi kita'.


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ḿpʋ́ɣʋ́ ma Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩ ká la-mɛ. Ye ɩɩ hʋləɣɩ mə tɔɣɔntəlɛnaa kɛ suulu na lotu kʋlʋmtʋ. 	 Napohudu Yesus lolita rapa' toe, na'uli': "Wae wo'o Tuama-ku to hi rala suruga mpobabehi hi koi' -e, ane uma-koi mpo'ampungi doo-ni ngkai nono-ni mpu'u."


Pə fɛɩ ɩsɩɩ mə təpantɛ ká pəsɩ ɩsaɣatʋ kɛ lɛlaa nɔɔsɩ taa. 	 Jadi', ane ria napa-napa to lompe' moto ntuku' pomporataa-ta, tapi' to mpobalinai' pepangala' doo-ta, agina neo' tababehi bona pobabehi-ta toe neo' mpai' rasalai' doo.


Ɩ́lɛ́ ɩ kɔma sɩ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ kɔkɔ ŋka ka naa mpʋ tɔ ka yaasi. Na ɩ kɔntɛ nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ ɩ́ yɔɣɔtɩ na yəlaa təna mʋ, na pá təŋ-tɩ. 	 Karata-na Yohanes toe, hi'a-mi jadi' sabi' to mpopalele baja toe hi hawe'ea tauna, bona hawe'ea-ra mpo'epe posabi' -na pai' mepangala' hi baja toei.


Ama pə pəsəɣɩ pə wɛɛ yɔɣɔtaɣa wawawa wei ma ta nyɩ tɔ. Tɔfɔ pa ta kəlɩ-m nyəm. Tə hʋla-mɛɣɛ ḿpʋ́ɣʋ́ təcɛɩcɛɩ kɛ́ paa mpi pə taa kɛ́ na paa timpi. 	 Apa' nau' uma rahi ku'incai mololita, aga bela-a tauna to wojo-e'. Ku'inca tudui' to makono. Ni'epe pai' nihilo moto-mi toe hi butu nyala gau' -kai dohe-ni.


Ɩlɛ paa ma tɩɩ hʋʋwa, tampana tɔɔ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, ma fɛɩ ma tike tɔ se: Ama má na ma Caa wei ɩ tila-m tɔɣɔ. 	 Ane rapa' -na mpohurai-a kara-kara tauna, pobotuhi-ku bate monoa', apa' uma hadudua-ku. Tuama-ku to mposuro-a, Hi'a-mi doo-ku.


Ye ɩ lʋləɣɩ pee kɛ sɔsɔm pə hʋləɣɩ sɩ ɩ́ kɛ́ ma ɩfalaa, na mpʋ pə tʋɣʋna ma Caa kɛ teeli. 	 Ane mowua' wori' -koi, Tuama-ku rapomobohe. Ane hewa toe-mi po'ingku-ni, topetuku' -ku mpu'u-mokoi.


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma-ɩ sɩ: Aaɩ, pə fɛɩ sɩ ń kɔ ma nɔɔhɛɛ kɛ paa pəcɔ. Yesu cɔ-ɩ sɩ: Ye ma ta kɔ-ŋ, pə faɣa ma na-ŋ kɛlɛ mpʋ. 	 Na'uli' Petrus: "Neo', Pue'! Neo' mpu'u nubohoi' witi' -ku!" Na'uli' Yesus: "Ane uma-ko kubohoi', uma ria posidaia' -nu hante Aku'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná ɩsɔtɔnʋɣʋ kʋfalʋɣʋ na tɛtʋ kʋfatʋ. Ɩsɔtɔnʋɣʋ kʋpənʋɣʋ na tɛtʋ kʋpəntʋ ka mʋka yem kɛ́, na teŋku ná fɛɩ tɔtɔ. 	 Oti toe kuhilo langi' to bo'u pai' dunia' to bo'u. Langi' pai' dunia' to lomo' -na timpaliu-mi, pai' tahi' uma-pi ria.


Pə taɣa ɩsɩɩ ma caa má kʋ́ mə tɔm tɔɣɔ ma yɔɣɔtəɣɩ mpʋ. Ama pə wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ ma tɛm yɔɣɔtʋɣʋ tɔ sɩ tə sɔɔla-mɛɣɛ sɔsɔm tɔɣɔ pə kpɛnta-tʋɣʋ tam, paa weesuɣu taa paa səm taa. 	 Mololita-a hewa tohe'i, uma ba mposalai' -koi ompi'. Apa' hewa to ku'uli' we'i, bohe ahi' -kai hi koi'-- ba mate ba tuwu' -kai, bate kipoka'ahi' -koi.


Ama Ɩsɔ fɔɔ. Ɩnɩ ɩ yelina na Tacaa Yesu Kilisiti lakɩ na tə́ kələɣɩ. 	 Aga tarima kasi ta'uli' hi Alata'ala, apa' nabahaka-tamo ngkai hawe'ea toe we'i, pai' nawai' -ta pedagia, sabana petauntongoi' -na Yesus Kristus Pue' -ta.


Tə təna nti paa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ hatuu lɔŋ tɔ, pa ŋmaa-təɣɩ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə́ kuli tá ɩsɛ na tə́ tɔɣɔ suulu na tə́ kantəlɩ, ɩsɩɩ pa kɛɛsʋɣʋ Ɩsɔ Tɔm taa tɔ, na tə́ nyɩ ɩsəna tɩɩ tɛɛlɩ Ɩsɔ kiŋ tɔ. 	 Hawe'ea to te'uki' owi hi Buku Tomoroli', te'uki' bona mpotudui' -ta. Ngkai tudui' to tarata hi Buku Tomoroli' toe, kita' jadi' ntaha hi rala kasusaa' pai' te'apui nono-ta, bona moroho-ta mposarumaka Alata'ala.


na apalaa mpa pa sʋʋkəna apalaa lɛlaa tɔ, na yʋlʋpɛɛtəlaa, na pɔpɔtʋnaa, na mpa pa sɩɩkɩ pa nɔɔsɩ kɛ yem tɔ, yaa mpa pa takəɣɩ ntiwɛ tə ta təŋ sɛɣɛsʋɣʋ kʋpaŋkʋ ŋku kʋ waasəɣɩ yəlaa tɔ, pa tɔɔnaa kɛ pa sɩɩ kʋsəsɩɩtʋ. 	 Patuju Atura Musa, bona mpotagi tauna to mobualo', to mogau' sala' tomane hingka tomane-na ba tobine hingka tobine-na, to mpo'ala' tauna bona rapobatua, to boa', to mosabi' boa', pai' hema-hema to mpobabehi to mosisala hante tudui' to makono.


Paa mə taa wei ɩ́ ləsəɣɩ liɣitee kɛ cimaasɩ cimaasɩ na pə́ kɛɛsəna ɩsəna mpi ɩ hikaa tɔ na ɩ́ sɩɩkəna a mpaa. Ye ma kɔma má tala, pə́ taa wɛɛ sɩ ɩ́ kɔna mə kʋhaʋ mə kʋhaʋ. 	 Butu eo Mingku, butu dua-ni mpatani' doi hi tomi-ni, hore-hore ntuku' pomporataa-ni. Timamahi-koi doi tetu duu' -ku rata, bona neo' karata-ku-damo pai' lako' nirumpu.


Ɩ ta nyɩ ɩsəna ɩ ká la na ɩ́ hiki liɣitee anɩ na ɩ́ fɛlɩ tɔ. Ɩlɛna wulaʋ tɔ sɩ: Ɩ́ kpa kəmlɛ tʋ ɩnɩ na ɩ alʋ na ɩ piya na ɩ wontu təna na ɩ́ pɛɛtɩ, na má hiki ma liɣitee. 	 Uma mpu'u-hawo nakulei' mpobayari inta-na toe. Jadi', mohawa' -mi magau' toei, na'uli': `Pobalu' lau-imi batua tetui hante ana' -na pai' tobine-na pai' hawe'ea rewa-na, pobayari-ki inta-na.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Saŋa ahoo anɛ a maɣamaɣa ɩ́ ká yele-m mə təna na ɩ́ se. Pa ŋmaa ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Maa kʋ tiikilu na heeŋ ká ya yem yem. 	 Na'uli' -mi Yesus mpo'uli' -raka: "Bengi toe mpai' lau, hawe'ea-ni, molengo pepangala' -ni hi Aku', apa' ria te'uki' Lolita Alata'ala to mpo'uli' hewa toi: `Kupatehi topo'ewu toei, pai' bima inewu-na pagaa' -gaa' -ramo.'


Ama tillaa ná hʋʋkaɣa sɩ tɔm nti alaa heela-wɛ tɔ tə lɩɩna-wɛɣɛ yem kɛ́, pa ta mʋ-wɛ na-tɩ. 	 Aga suro toera uma mpangalai' lolita-ra, ra'uli' lolita to ratamangko-wadi.


Ɩ ta faɣasɩ ta na-wɛɣɛ paa pəcɔ. Ɩ taɣana pa lotunaa taa kɛ́ pa mʋɣʋ Ɩsɔ Tɔm tɔ pə tɔɔ. 	 Kita' to Yahudi pai' hira' to bela-ra to Yahudi, uma napoposisala. Napakaroli' nono-ra apa' mepangala' -ramo hi Yesus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa mpa pa kɛ́ Falisanaa kpekəle nyə́ma tɔ, pa nawa Yesu na asaɣaa, na lampuu mʋlaa pa caɣaa na pá tɔkɩ mpʋ. Ɩlɛna pá pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ Yesu na lampuu mʋlaa na yəlaa asaɣaa pa kpɛntəɣɩ na pá tɔkɩ? 	 Ria wo'o hi ree ba hangkuja dua guru agama to mpotuku' tudui' Parisi. Kampohilo-ra Yesus ngkoni' dohe tauna to dada'a kehi-ra toe, ra'uli' -mi mpo'uli' -raka ana'guru-na: "Napa pai' guru-ni ngkoni' hangkaa-ngkania hante topesingara' paja' pai' tauna topojeko' -e!"


Alʋ nɔɣɔlʋ náá wɛ təna wei hatoo pɩɩsɩ naanʋwa na naalɛ taa ɩ tɔŋna tɔɣɔlʋɣʋ na pə́ wɛ-ɩ toŋ tɔ. Alʋ ɩnɩ ɩ liɣitee təna tɛmna fɛtaa. Pə́cɔ́ nɔɣɔlʋ ta pəsɩ na ɩ́ waasɩ-ɩ. 	 Hi olo' ntodea, ria hadua tobine, hampulu' rompae-imi ntora moraa', pai' uma ria katontoa' -na, nau' wori' -mi to mpokulii' -i.


Paa timpiɣi pə kʋləna ɩlɔɣɔʋ ɩnɩ ɩ pɛtəɣɩ-kɛɣɛ atɛɣɛ. Na ka nɔɣɔ taa lɩɩ kuhulaŋ, na ká saləɣɩ ka kela na ka tɔnʋɣʋ kii təkekilee. Ma wiina nyá ɩfalaa sɩ pá loo-ɩ, pa ta pəsɩ. 	 Ane napesuai' wo'o-ipi anudaa' -e, modungka-i hi tana', mowura' nganga-na, kakakeji' -keji' ngihi' -na, pai' mokadu hudu woto-na. Kuperapi' -ramo ana'guru-nu mpopalai anudaa' -na, aga uma rakulei'."


Mɛ mpa ɩ́ tɛma-tɛ na mə taa tɔ, tə kɛ-mɛɣɛ kʋpam taa kʋpam kɛ́. Pə yela mpa pɛlɛ na pá tá tɛ pa taa tɔ tə kɛ́ pɛlɛɣɛ pəlɛ nte ŋmalaa lɔwa na tə́ pəsɩ nte tə tɔɔ pə təna pə́ səŋaa tɔɣɔ. 	 Magau' Topetolo' toei hewa watu to masuli' oli-na hi koi' to mpopangala' -i. Aga tauna to uma mpopangala' -i bate mporata silaka, alaa-na madupa' -mi lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli': Watu toe ratadi topowangu tomi. Ntaa' we'i, watu toe lau-idi to jadi' poko parawatu-e."


Ḿpʋ́ɣʋ́ alʋ cɔ Yesu sɩ: Ma nyəmá sɩ Mesii wei pa yaa sɩ Kilisiti tɔ ɩ ká kɔɔ te, ye ɩ́lɛ́ ɩ kɔma, ɩ ká kilisi-tʋɣʋ pə təna. 	 Na'uli' tobine toei: "Io', to ku'inca-na, rata mpai' Magau' Topetolo', to rahanga' Kristus. Ane rata-ipi mpai', Hi'a to mpakanoto omea hi kita'."


Ma tɩ ma təɣɩ, ma ta kɛ yom. Paa na mpʋ ma lapa ma təɣɩ yəlaa təna yom sɩ má hiki yəlaa paɣalɛ kɛ sɔsɔm kɛ ɩsəna pə wɛɛ tɔ. 	 Bela-a-kuwo batua-ra ba hema-hema, ma'ala moto-a mpotuku' konoa-ku. Aga nau' wae, tungkai' mengkatuwu' mpobatua-a hi hawe'ea tauna. Kubabehi toe bona kawoo-woria' tauna kukeni mepangala' hi Kristus.


Simɔŋ kɛɛsa ɩsəna hatoo pə kancaalaɣa Ɩsɔ paasəna mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ sɩ ɩ ləsəɣɩ pa taa kɛ́ yəlaa na pá pəsɩ ɩ nyə́ma tɔ. 	 Ta'epe-mi we'i lolita-na Simon, mpo'uli' -taka beiwa lomo' -na Alata'ala mpopohiloi ahi' -na hi tauna to bela-ra to Yahudi, napelihi ngkai laintongo' -ra tauna to napajadi' ntodea-na.


Ama Yesu tá cɔ sɩ pʋlʋ. Ɩlɛna pə la Pilatɩ kɛ piti kɛ́ sɔsɔm. 	 Aga Yesus bate uma-pi winihi, alaa-na napokakonce mpu'u Pilatus.


Sɔsɔ má, ma ŋmaakəna takəlaɣa kanɛɣɛ ma yʋlʋ kʋpaŋ Kayusi. Ma sɔɔla-ŋ sɔsɔm kɛ́. 	 Sura toi ngkai aku' Totu'a, kupakatu hi bale-ku Gayus, to kupoka'ahi' mpu'u.


Ta Yatʋ Ɩsɔ wei ɩnɩ ɩ tike ɩ kɛ́ Ɩsɔ tɔ ɩ teeli na ɩ sɔsɔɔntʋ na ɩ pəsʋɣʋ na ɩ toŋ ka wɛ ḿpʋ́ɣʋ́, ɩlɛ pə́ wɛɛ ḿpʋ́ɣʋ́ saŋa taa na tam tɔɔ kɛ́ Tacaa Yesu Kilisiti tɔɔ. Ami. 	 Hadua-na Hi'a-wadi Alata'ala, Magau' Tompohore-ta ngkai huku' jeko' -ta hante petolo' -na Yesus Kristus Pue' -ta. Tapomobohe hanga' -na apa' Hi'a-wadi to ncola, to bohe tuwu' -na, to mobaraka' pai' to mokuasa, ngkai owi, wae lau, pai' duu' kahae-hae-na. Amin!


Ye mpʋ ɩlɛ ɩ́ yele paa ɩsaɣatʋ ntiɣi lapʋ, na pɔpɔtʋ, na cɛsʋɣʋ, na ɩsɛsɛɛmɛɛ, na caɣanaʋ. 	 Toe pai' kuparesai' -koi ompi': bahaka-mi butu nyala kehi to dada'a pai' hawe'ea lolita-ni to boa'. Neo' -pokoi mebagiu, neo' mohingi', neo' mporuge' doo.


Ma wɛna ma weesuɣu. Maa səpa, ɩlɛ pənɛntɛ ma wɛna ma weesuɣu kɛ tam tɔɔ. Má kpilikina səm na atɛtʋnaa təcaɣalɛ kɛ ma niŋ taa. 	 Aku' to tuwu'. Mate-a owi, aga tuwu' nculii' -ama, pai' oi-ama, tuwu' liu-liu-ama. Aku' to mpokuasai kamatea pai' po'ohaa' tomate.


Ɩsɔ tá yele antulinya kʋpəŋ kɛ yem. Ama ɩ lapa na lʋm sɔsɔɔm waasɩ antulinya ɩnɛ na ɩ yəlaa asaɣaa pa tɔɔ təwasawasa. Nowee wei ɩ lakaɣa tampana təŋʋɣʋ waasʋ tɔ na lɛlaa naatosompɔɣɔlaɣa tike nyɔɔŋ kɛ ɩ yapa. 	 Wae wo'o manusia' to dada'a owi, Alata'ala uma mpelele' -ra tebahaka ngkai huku' -ra. Dunia' to owi nagero hante ue, alaa-na mate omea-ramo tauna to mesapuaka. Muntu' nabi Nuh pai' pitu tau ntani' -na to natulungi bona neo' -ra mate, apa' Nuh toei mpopalele Lolita Alata'ala hi hawe'ea tauna pai' naparesai' -ra bona mpotuku' hawa' -na.


Na tənaɣa wʋla cofolo ka wɛɛ na pá wɔkɩ tulaalʋnaa kɛ ɩ taa, na Ɩsɔ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ atakaa na pá waasa ɩ tənaɣa wʋla təpaɩ. Atakaa ɩnɩ ɩ taa ka wɛ wʋla nyənaɣa na ka taa na mana, na Alɔŋ kpátʋ́ɣʋ́ ŋku kɩɩ tʋwa hɛtʋ tɔ na pɛɛ kpaatanaa mpa pa tɔɔ pa ŋmaa nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ tɔm tɔ. 	 Hi kamar toe, ria meja' pontunua dupa' to rababehi ngkai bulawa, pai' ria wo'o peti' to rahanga' Peti' Pojanci. Peti' toe ralapii hobo' hante bulawa, hi mali-na pai' hi rala-na. Hi rala-na, ria batili bulawa to ihia' pongkoni' to rahanga' manna, pai' ria wo'o lua' Harun to mohulu owi, pai' watu rompepa' to rapo'ukii' hampulu' parenta to ngkai Alata'ala.


Wei ɩ kiŋ pa kaa na kawaliya nakəlɩ tɔ ɩnɩ ɩ ká tɔɣɔna Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔntʋ. Na alʋ kʋlʋm kɛ pʋntʋ ɩnɩ ɩ ká wɛɛna. Ɩ ká kpaakɩ ɩ təɣɩ paa mpi pə taa, na ɩ́ wɛɛ ləmaɣasɛɛ tʋ na wei ɩ nyəmá pə təna pə taɣanʋɣʋ kɛ teu tɔ. Ɩ ká wɛɛ wei ɩ nyəmá mʋʋllɛ lapʋ tɔ, na ɩ pəsəɣɩ sɛɣɛsʋɣʋ. 	 Toe pai' pangkeni agama kana to uma ria kasalaia' -na. Motobinei hadua-wadi, pai' kana na'inca mpengkatarii konoa nono-na to dada'a, monoto nono-na, pai' mo'ada lompe' -i. Kana jole' -i metorata, pai' baka' metudui'.


Ɩsɔ maɣamaɣa yekina na tá na-mɛ tə́ nyɔɔkɩ toŋ kɛ Kilisiti mpaaʋ taa, na ɩnɩ ɩ faɣana-tʋ na tá mpaa. 	 Alata'ala moto-mi to mporohoi-ta omea, lompe' kai' lompe' koi' ompi', bona mosidai' -ta hante Kristus. Tungkai' napelihi-tamo jadi' bagia-na,


Ntɔŋ ɩ́ nyəmá teu sɩ pə kaasa kʋyɛɛŋ naalɛ na pá tɔɣɔ Tɛɛʋ acima na? Tɛɛʋ acima anɩ a tɔɔ kɛ́ paa tʋ Yʋlʋ Pəyaɣa maɣa yəlaa niŋ taa na pá ka-m səm tesika tɔɔ. 	 "Ni'inca wa karo'eo-na-damo eo bohe Paskah? Pai' Aku' Ana' Manusia' rapewai' hi pale bali' -ku bona raparika'."


Ama lakasɩ kʋpaŋsɩ kɛ paa tiɣilina ɩsɩɩ lakasɩ nsiwɛ sɩ mʋŋna alaa mpa pa tɔŋ sɩ pa seeki Ɩsɔ tɔ. 	 Agina tobine ra'une' sabana po'ingku-ra to lompe', hewa to natao hi tobine to mengkoru hi Alata'ala.


Ye kʋlʋməm ka wɛnna yʋlʋ tɔnʋɣʋ təna ɩlɛ pə taa kɛ́ yʋlʋ tɔnʋɣʋ ntɛ́. 	 Ane rapa' -na napahanyala lau-wadi hawe'ea bagia woto-ta, uma-ipi jadi' woto.


Ɩ́ sɛɛ təmaɣa teu na sɔɔlʋɣʋ kʋpaŋkʋ na ɩ́ lɛlɩ. Ɩsɔ ɩ́ ha mə təna mpa Kilisiti tɩ tɔɣɔ alaafəya. 	 Mometabe-koi hadua pai' hadua hante ahi' hewa topo'ompi' rala Pue'. Mekakae-a hi Alata'ala bona nawai' -koi omea kalompea' tuwu' apa' mosidai' -mokoi hante Kristus. Hudu rei.


Waatʋ wei Pɔɔlɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtaɣa tɔ, Yuta nyə́ma tɛɛwa na pá kpɛɛsəɣəna təmaɣa teu. 	 Ka'oti-na Paulus mololita hewa toe, nculii' -ramo to Yahudi ngkai ree, pai' -ra momehono' -hono'.))


Ɩ nawa Piyɛɛ na Yohaanɩ pa sʋʋkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa, ɩlɛna ɩ́ sələmɩ-wɛ sɩ pá ha-ɩ pʋlʋ. 	 Kampohilo-na Petrus pai' Yohanes mesua', kaliliu naperapii' -ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa ɩsɩɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Selemii ka kpaalaa tɔ sɩ: 	 Kajadia' toe mpopadupa' Lolita Pue' to napohowa' nabi Yeremia owi, to mpo'uli' hewa toi:


Ḿpʋ́ɣʋ́ tanaŋ kʋpaŋkʋ tɛɛ kɔtəlaa sɔsaa təna na Yuta nyʋɣʋ nyə́ma nyʋɣʋ nyə́ma caɣaa na pá maɣasɩ na pá sɩɩ sɩ pá kʋ Yesu. 	 Mepupulo ngkii, hawe'ea imam pangkeni pai' totu'a to Yahudi mpobotuhi: Yesus kana rapatehi.


Ntanyɩ nɔɣɔlʋ ná faɣasəɣɩ kʋyɛɛŋ sɩ kʋnɛ kʋ kəla kʋnɛ. Na nɔɣɔlʋ náá nyənəɣɩ kʋyɛɛŋ tənaɣa teitei. Paa wei ɩ́ ləsɩ nti ɩ ká tɛna ɩ taa tɔ na ɩ́ təŋ-tɩ. 	 Ria wo'o tauna to mpo'uli' karia-na eo to matantu to meliu kanatao-na tapepuei'. Hiaa' hantongo' mpo'uli' hibalia-wadi-hawo hawe'ea eo. To poko-nale, butu dua-ta kana mparasaya hi rala nono-ta kanapokono-na Pue' pobabehi-ta.


Ma tisaa sɩ Yesu sɛɛlaa kpeka lɛnna ɩ́ fɛləɣɩ-m, ɩlɛ pə wɛ ɩsɩɩ ma hʋlʋsa alɛɣɛlɛ na má səna-mɛ. 	 Bula-ku hi ngata-ni wengi, to Kristen to hi ngata ntani' -na lau-di to mpakatui-a doi. Ma'ala-mi ta'uli' hira' to morugi, bona ma'ala-a mobago mpokeni Kareba Lompe' hi koi'.


Tənaɣa kɔtəlaa wulaʋ cəla ɩ wontu na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ kpa Ɩsɔ tɔɔ. Tə tasəɣɩ aseeta nyə́ma kɛ pɛɛkʋɣʋ sɩ tə lepe? Mə maɣamaɣa ɩ́ ná ɩsəna ɩ kpa Ɩsɔ tɔɔ tɔɣɔlɛ. 	 Mpo'epe toe we'i, Imam Bohe mpoheu' baju-na ngkai kamoroe-na, pai' na'uli': "Tau toii mpopohibalia woto-na hante Alata'ala! Uma-pi mingki' ria sabi'. Ni'epe moto-mi-koiwo lolita-na mpokedi' Alata'ala.


Pa tala Pɛtɛsaita, ɩlɛna pá kɔna-ɩ yʋlʋm nɔɣɔlʋ, na pá wiina-ɩ sɩ ɩ́ tokina-ɩ. 	 Ngkai ree, rata-ramo hi ngata Betsaida. Hi ngata toe, ria to ngkeni hadua towero hi Yesus. Merapi' -ra bona najama-i-hawo.


Tuu pə ŋmaʋ antulinya na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa mpa pá kʋ tɔ, kaɣana nyə́ma nyɔɔŋ taa kɛ́ pa səm tɔm ká tɛna. 	 Ka'omea-na mpai', koi' to tuwu' tempo toi rahuku' sabana hawe'ea nabi to rapatehi ngkai lomo' kajadi' dunia',


Tənaɣa Yesu mɔla ɩ taa kɛ́ teu na ɩ́ tɔ sɩ: Kʋfalaŋ yəlaa mɛ, ɩ́ pɛɛkəɣɩ piti təmlɛ suwe? Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ, ɩ́ kaa na piti təmlɛ natəlɩ se. 	 Kana'epe-na Yesus lolita-ra, na'osu' -mi inoha' -na pai' na'uli': "Napa-di pai' tauna to tuwu' tempo toi merapi' tanda mekoncehi-e? Uma-a dota! Mpu'u ku'uli' -kokoi: uma-koi kupopohiloi tanda mekoncehi hewa to niperapi'."


Cɛcɛ ɩnɩ ɩ́ kɔma na ɩ́ məlɩ na ɩ́ maɣana təmlɛ tʋ ɩnɩ ɩ ɩsəlɛ sɛɛna təmlɛ ńtɛ́ tə lapʋ, ɩ nyʋɣʋ lapa leleŋ kɛ́. 	 Uma mowo kamarasi' -na ane maradika-na rata nculii' ngkai pomakoa' -na pai' mporata-i bula-na mpobago bago-na.


Wahala na laŋwakəllɛ sɔsɔɔlɛ ká kpa pa təna mpa pa lakɩ ɩsaɣatʋ tɔ. Yuta nyə́ma kɛ kancaalaɣa, pə waalɩ kɛ́ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ. 	 Butu dua tauna to mpobabehi to dada'a, bate ntodohaka pai' mporata kasusaa' -ra, ntepu'u ngkai to Yahudi, rata-rata wo'o hi tauna to bela-ra to Yahudi.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa təna pa naakaɣa-ɩ mpʋ tɔ pə lapa-wɛɣɛ sɔɣɔntʋ kɛ sɔsɔm kɛ́. Ama ɩ tɔma-wɛ sɩ: Ɩ́ tɔkɩ tɔnəŋ, maɣa, ɩ́ taa nyá. 	 Wilingkoroa omea-ramo mpohilo-i. Ncaliu na'uli' -raka Yesus: "Pakaroho nono-ni! Neo' me'eka'! Aku' -mile toi-e."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩsəna ɩ́ footiɣi mə tɔɣɔntəlɛnaa tɔɣɔ Ɩsɔ ká hʋʋna-mɛ. Na ɩsəna ɩ́ maɣasəɣɩ mə tɔɣɔntəlɛnaa tɔɣɔ Ɩsɔ ká maɣasɩ-mɛ. 	 Apa' pohuka' to tapake' hi doo, tetu wo'o-hawo mpai' to rapopohuka' -taka. Batua-na, ane liu rahi-ta mposalai' doo, hewa toe wo'o mpai' Alata'ala mpobotuhi kara-kara-ta.


Kaa yoosi ka təmlɛ kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa na Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ. Ka ləmaɣasəlɛ na ka toŋ ká wɛɛ ɩsɩɩ Ilii. Kaa kpɛntɩ caanaa na pa piya. Kaa la na kaanɩɩtʋnaa təŋ tampana. Kaa la ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ká taɣanɩ Tacaa kɛ yəlaa kʋpampama mpa pa mʋna ɩ təmlɛ lapʋ tɔ. 	 Ana' -nu tetui mpai' jadi' suro to mako' meri'ulu ngkai Pue' hante kuasa pai' kabaraka' -na nabi Elia owi. Napopohintuwu' ana' -ana' hante tuama-ra. Pai' tauna to uma mpotuku' Pue' natete' nculii' hi ohea to monoa' bona monoto nono-ra. Hawe'ea toe nababehi bona mporodo nono ntodea, bona sadia-ramo mpotarima Pue'."


Ama wei ɩ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu tɔ ɩ lakɩ kɛ́ na yəlaa nyɔɔkɩ toŋ kɛ Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ taa. Ɩ kpaasəɣɩ pa apalʋtʋ na ɩ́ hɛɛsəɣɩ pa laŋa kɛ́. 	 Aga tauna to mpohowa' lolita Alata'ala-di, mpololitai manusia' -i. Lolita-na mporohoi nono doo, mpo'apui nono doo, mpotanta'u doo.


Ɩ yɔɣɔtaɣana nɔɣɔ sɔsɔɣa sɩ: Ɩ́ nyana Ɩsɔ na ɩ́ tʋ-ɩ teeli. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pənɛntɛ pə talaa kɛ́ sɩ ɩ́ hʋʋna yəlaa kɛ tɔm. Wei ɩ lapa ɩsɔtɔnʋɣʋ na tɛtʋ na teŋku na hila tɔ ɩ́ sɛɛ ɩnɩ. 	 Napasimuku mekio' mpo'uli': "Mengkoru-mokoi hi Alata'ala, une' -mi kabohe tuwu' -na. Apa' rata-mi tempo pehukua' -na. Mepue' -mokoi hi Alata'ala to mpajadi' langi', dunia', tahi' pai' hawe'ea ulu ue."


Wahala kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ tɛɛkɩ kpakpaa tɔ, ilim ká sɩ təkpitii, ɩsɔtʋ kaa tasa hʋlʋmʋɣʋ. Ɩsɔtʋlʋŋasɩ ká lɩɩna ɩsɔtaa na sɩ hoti. Pɩɩ ciɣiti ɩsɔtaa kɔkɔlɔnaa. 	 "Ane timpaliu-damo tempo kaparia toe, hawe'ea anu to mobaraka' hi langi' ralengo. Eo mobali' mobengi, wula uma-pi mehini, betue' roda' ngkai langi'.


Tacaa wulaʋ, n hʋʋkɩ sɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa yɔɣɔta nti tɔ tə wɛ tampana yaa ɩsəna? Ma nyəmá teu sɩ n hʋʋkɩ sɩ tə wɛ tampana mɛɛ. 	 Magau' Agripa to kubila'! Nupangala' wa lolita nabi owi-e? Kusarumaka bate nupangala'!"


Ɩ ká la Yakɔpʋ piitim nyə́ma wulaʋ sɔsɔ kɛ tam tɔɔ, ɩ kawulaɣa kaa sɩɩ tənaɣa. 	 Hi'a jadi' magau' to mpoparentai hawe'ea muli Yakub duu' kahae-hae-na, pai' poparenta-na uma ria kahudua-na."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa cɔwa sɩ: Tɩɩ pəsɩ. Ɩlɛna Yesu cɔ-wɛ sɩ: Tampana, ɩ́ ká tɔɣɔ wahala sɔsɔ wei maa tɔɣɔ tɔ, na ɩ́ sɔ Ɩsɔ lʋm mpi paa sɔ-m tɔ yaa. 	 Ra'uli': "Kipakule' moto!" Na'uli' Yesus: "Makono, bate nikolo mpu'u mpai' kaparia hewa to kukolo, pai' nitodohaka napa to kutodohaka.


Ɩ́ kpɛntəna tá na ɩ́ sələməɣəna Ɩsɔ na ɩ́ ha-tʋɣʋ ɩkpatɛ na tə́ la ɩ waasʋ na tə́ kpaalɩ Kilisiti tɔm kʋŋmɛsətʋ. Tɔm kʋŋmɛsətʋ tənɛ tə tɔɔ kɛ́ ma wɛ saləka taa kɛ́ ɩsəntɔ. 	 Pai' kai', niposampayai wo'o-ka-kaiwo, bona nabea-kakai Alata'ala ohea mpopalele Lolita-na to mpololita patuju-na to napadupa' Kristus. Patuju-na toe ko'ia ra'incai manusia' ngkai owi, aga hewa toe lau, aku' -mi to mpopalele Kareba Kristus toe. Toe pai' ratarungku' -ama tohe'i-e.


Ama wei ɩ́ ta nyɩ mpʋ, pá taa nyənɩ-ɩ sɩ pʋlʋ. 	 Aga ane uma rapangalai' lolita-ku toi, neo' -ra rapangala'!


Ɩ́ sələmɣɩ Ɩsɔ, ɩ́ taa yele. Ɩ́ feŋiɣi na ɩ́ sɛɛkɩ-ɩ ɩ́ na təmlɛ kɛ mə Ɩsɔ sələmʋɣʋ taa. 	 Tida-koi mosampaya, neo' nibahakai mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala.


Ɩ́ taa tisi na nɔɣɔlʋɣʋ yem wei ɩ́ sɔɔlaa ɩ pasa ɩ təɣɩ yəlaa ɩsɛntaa na ɩ́ sɛɛkɩ ɩsɔtaa tillaa tɔ pʋntʋ kʋ mə tɔm. Yʋlʋ ɩ́ lakɩ mpʋ, ɩ toosee nna ɩ toosaa tɔɣɔ ɩ təŋəɣɩ na ɩ́ lakɩ. Na wei ɩ wɛ mpʋ tɔ yʋlʋhʋwɛɛ kalampaanɩ kʋɣʋna-ɩ na ɩ fɛɩna tampana. 	 Jadi', ane ria tauna to mposalai' -koi apa' uma nituku' tudui' -ra, neo' nipangalai' -ra. Ra'uli' tauna toera, ria inca-ra apa' ria-ra to mpohilo pangila. Ra'uli' uma-koi mpai' natarima Alata'ala ane uma-koi mpakadingki' nono-ni pai' mponyompa mala'eka. Neo' nipelele' tauna toera mposalai' -koi. Molangko nono-ra hante uma ria huraa-ra, apa' tudui' -ra toe mehuwu ngkai nono-ra moto to mpopekiri dunia' toi-wadi.


Ama ɩ́ kaakɩ mə wɛnaʋ kɛ ɩsɔtaa timpi pukasɩ na kɔkɔtaɣa fɛɩ sɩ pə́ wakəlɩ pʋlʋ, na ŋmɩɩlaa kaa tʋlɩ na pá ŋmɩɩlɩ tɔ. 	 Kana mporumpu-ta rewa hi rala suruga. Rewa-ta hi rala suruga toe, uma mpai' moronto, apa' uma-hana ria to meta'igaraai' hi ria, pai' uma ria anutuwu' to mposerohi, pai' uma ria to mpanako.


Ɩ taa ɩ taa ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ma nyəmá ɩsəna maa la tɔɣɔlɛ. Ma yɔkəɣɩ ma kpeeŋ ɩnɛɣɛ na má sɩɩ sɔsɔɔŋ. Ɩlɛna má suu kʋtɔɣɔʋ na ma kʋpam lɛmpənaa tənaɣa ɩ taa. 	 Aa, kurata reke! Kukero lau-di poropo' -ku, pai' kuwangu to meliu kabohe-na, bona hi retu-mi mpai' pontimamahia hawe'ea pae-ku pai' rewa-ku.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu kakpasɩ nyəŋ hʋla ɩ akantəlɛ, ɩlɛna má ná ɩsɔtʋlʋŋa nakəlɩ na ká kpɛsəna ɩsɔtaa na ká hoti atɛ. Tənaɣa pa cɛla-kɛɣɛ lumaŋ pʋ́ʋ́ɣʋ́ sɔsɔɔʋ saafʋ. 	 Oti toe, mala'eka kalima-na mpotuwui' sangkakala-na. Kuhilo hameha' betue' to monawu' ngkai langi' dungku hi dunia'. Betue' toei rawai' kunci wobo' wulou'laa to uma tepetudu kanala-na.


Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ te-mɛɣɛ təhotile təna taa, na ɩ́ la na ɩ́ səŋ ɩ ɩsɛntaa na ɩ́ fɛɩna kawalaɣa, na laŋhʋlʋmlɛ kʋɣɩ-mɛ. 	 Une' -imi Alata'ala, apa' mokuasa-i mpewili' -ta bona neo' -ta monawu', duu' -na mokore-ta mpai' hi nyanyoa-na hi rala kabajaa-na, uma mpai' ria kasalaia' -ta pai' goe' nono-ta.


Paa na mpʋ kʋlʋmtʋ nti ma laŋlɛ hɛɛna-ŋ tɔɣɔlɛ sɩ, nyá kpiisa ŋkpaŋʋɣʋ tɔtɔɣɔ Nikolaɩ nyə́ma kʋlapʋtʋ nti ma kpiisa ŋkpaŋʋɣʋ tɔ. 	 Aga ria wo'o wa po'ingku-ni to lompe': lawi' nipokahuku' wo'o-wa-koiwo kehi-ra to mpotuku' tudui' Nikolaus, to kupokahuku' wo'o-kuwo.


Yesu nɩɩ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Pə taɣa alaafəya nyə́ma nyɩɩləɣəna fɛtaa. Ama kʋtɔntʋnaa kɛ́. Ma kɔmaɣa sɩ ma yaakɩ asaɣaa, pə taɣa kʋpama. 	 Yesus mpo'epe lolita-ra toe, toe pai' napololitai-ra hante lolita rapa' toi, na'uli': "Tauna to uma peda', uma mingki' rapokulii'. Tauna to peda' -wadi-hawo to paraluu rapokulii'. Uma-a tumai mpokio' tauna to monoa' ingku-ra. Katumai-ku toi-le, mpokio' topojeko' -a-kuna bona medea-ra ngkai jeko' -ra."


Tacaa wei ɩ kɛ́ alaafəya halʋ tɔ ɩ́ ha-mɛɣɛ alaafəya kɛ tam kɛ́ pə təna pə taa. Tacaa ɩ́ wɛɛ mə təna mə waalɩ. 	 Ngkai Pue' -wadi kalompea' tuwu' -ta. Toe pai' mekakae-a hi Pue', kuperapi' bona nawai' -koi kalompea' tuwu' butu eo-na pai' hi butu nyala-na. Pue' mpodohei-koi omea.


Ɩlɛ ma pɔɔsəɣɩ sɩ pə wɛ ɩsɩɩ Ɩsɔ lɔ ɩ yəlaa ntɛ? Aaɩ, pə fɛɩ ḿpʋ́ɣʋ́ paa pəcɔ. Ma maɣamaɣa ma kɛ́ Ɩsɛɣɛlɩ tʋ mɛɛ, na ma kɛ́ Apəlaham lʋlʋɣʋ taa tʋ. Pɛncamɛɛ kpekəle taa kɛ́ ma lɩɩwa. 	 Jadi', kupekune': ha natadi mpu'u-ramo Alata'ala to Israel to napobagia ngkai owi-e? Uma-hawo. Apa' aku' toi, to Israel wo'o-a-kuwo. Aku' muli Abraham ngkai posantinaa Benyamin.


Tənaɣa kɔtʋlʋ sɔsɔ pɔɔsa Ɩtiyɛɛnɩ sɩ: Tampana pə lapa mpʋ? 	 Mepekune' Imam Bohe hi Stefanus, na'uli': "Makono mpu'u hewa to ra'uli' bali' -nu toera-e?"


Pə nəɣəsəna ɩsɩɩ nyá tɔtɔ nyaa nyənɩ nyá taapalʋ pətɔɔtəlɛ ɩsɩɩ má nyənʋɣʋ nyá nyəntɛ tɔ. 	 Napa-di-kona pai' uma nupoka'ahi' hingka batua-nu, hewa aku' mpoka'ahi' -koe!'


Ye wei ɩ wɛɛ na ɩ́ tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ, ɩlɔɣɔʋ tənna pʋntʋ. Pə taɣa pʋlʋ ɩlɔɣɔʋ lapəna ɩsaɣatʋ kɛ hatuu kancaalaɣa. Pə maɣamaɣa pə tɔɔ təkpem kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa kɔma sɩ ka wakələɣɩ ɩlɔɣɔʋ təma tənaŋnaŋ. 	 Tauna to mpobabehi jeko' oa', napo'ana' Magau' Anudaa' -ra. Apa' Magau' Anudaa', topojeko' ngkai lomo' -na ami' -imi-hana. Toi-mi patuju-na Ana' Alata'ala mehupa' hi dunia', bona mpogero bago-na Magau' Anudaa'.


Ɩsɔ yəlaa təna mpa pa wɛ cənɛ tɔ pa sɛɛ-mɛ, ɩlɛna pə tɩɩ kələna Ɩsɔ yəlaa mpa pa wɛ Lom wulaʋ təyaɣa taa tɔ. 	 Hawe'ea topepangala' hi Yesus to hi ngata rehe'i, nte hira' to hi tomi magau', mpakatu tabe hi koi' ompi'.


Ahusitonaa na asɔŋ pa tɔm ká la waɩyo kɛ́ waatʋ ɩnɩ. Wahala ká tɔɔ ɩcatɛ ńtɛ́ tə taa, yəlaa panɛ paa ná Ɩsɔ pááná. 	 Mpe'ahii' -ra mpai' tobine to nto'u-ra motina'i pai' to mpentii' ana' -ra hi tempo toe, apa' mokoro petibo' -ra. Apa' ngata toi narumpa' silaka bohe, pai' Pue' Ala mpohuku' pue' ngata.


Tacaa Feesuɣu wɛ ma kiŋ, na ɩ ləsa-m sɩ má heeli Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ kʋnyɔntʋnaa. Na ɩ tila-m sɩ má heeli saləkatʋnaa kɛ pa hɛtʋɣʋ tɔm. Na yʋlʋmaa kɛ pa ɩsɛ kuluɣu tɔm. Sɩ má waasɩ mpa pa muɣuliɣi tɔ. 	 "Inoha' Pue' Ala hompo hi Aku', apa' nawati' -ama mpokeni Kareba Lompe' hi tauna to mpe'ahii' tuwu' -ra. Nasuro-a mpo'uli' -raka to ratawani: `Tebahaka-mokoi!' Nasuro-a mpo'uli' -raka towero: `Pehilo-mokoi!' Nahubui-a mpobahaka-ra to rapobatua.


Haləna ɩ́ kpiisi piitimnaa naatosompɔɣɔlaɣa kɛ Kanaaŋ tɛtʋ taa, na ɩ́ kpaɣa pa tɛtʋnaa na ɩ́ cɛla ɩ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma na tə́ pəsɩ pa nyəntʋ. 	 Pitu magau' hante ntodea-ra hi tana' Kanaan nadagi bona tana' -ra nabagi-bagi-raka to Israel bona hira' -mi pue' -na.


Paa mə taa wei ɩ́ paasəna teu kɛ mpi Ɩsɔ yeki na pə lapʋ saakɩ-ɩ tɔ. Ye Ɩsɔ ɩ́ yelaa na pʋlʋ lapʋ saa nɔɣɔlʋ tike, pʋntʋ ɩ́ paasəna teu na lɛlaa waa pə taa. 	 Alata'ala mpowai' butu dua-ta pakulea' to mosisala. Kana tapake' pakulea' -ta toe mpotulungi doo, kana tapobago lompe' pobago to nakolai' -taka Alata'ala ngkai kabula rala-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kpaɣa asewa na ɩ́ polo Simɔŋ Piyɛɛ na ɩfalʋ lɛlʋ wei Yesu sɔɔlaa tɔ pa kiŋ, na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Pa ləsa Tacaa kɛ pəlaaʋ taa tə ta nyɩ timpi pa sɩɩ-ɩ tɔ. 	 Pokeno-nami hilou hi Simon Petrus pai' ana'guru to hadua to nape'ahi' Yesus, na'uli' -raka: "Ra'ala' -mi-hana woto Pue' ngkai daeo', pai' uma ki'incai hiapa karatu'ua-na!"


Ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ n taa tʋ ma liɣitee kɛ panci taa? Ma kɔma ɩsəntɔ tɔ, maa maɣana pə sɛɛ a tɔɔ na má kpɛntɩ na má mʋ. 	 napa pai' doi-ku uma nupopesua' hi bank, bona ane rata-apa, ku'ala' hante ana' -na!'


Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ tɔkʋɣʋ ntɛ́ sɔɔlʋɣʋ təŋʋɣʋ, na kʋsəsɩɩtʋ nti pə sɩɩ-mɛɣɛ hatuu kancaalaɣa tɔɣɔlɛ sɩ ɩ́ wɛɛna sɔɔlʋɣʋ. 	 Toe-mile to ra'uli' ahi' -e: mpotuku' hawa' Alata'ala. Pai' toi-mi hawa' -na to ni'epe ami' -mi ngkai lomo' -na: kana momepoka'ahi' mpu'u-tamo.


Tənaɣa Yesu cɔ-ɩ sɩ: Kʋsəsɩɩtʋ taa sɔsɔɔntʋ ntɛ́ sɩ, Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma ɩ́ nɩɩ, Tacaa Ɩsɔ tike kɛna Sɔsɔ təkoŋ. 	 Na'uli' Yesus: "Toi-mi parenta to poko-na: `Pe'epei-koi to Israel! Pue' -ta Pue' Alata'ala hadua-na-wadi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ cimaasɩ wule pa kʋla tanaŋ təpam na pá polo pəlaaʋ kiŋ kɛ ilim lɩɩʋ waatʋ. 	 Jadi', mepupulo ngkii eo Mingku, lako' moweka', hilou-ramo hi daeo'.


Yesu Kilisiti ɩnɩ ɩ hana ɩ təɣɩ tá tɔɔ na ɩ́ ya-tʋɣʋ ɩsaɣatʋ təna taa, na ɩ́ taɣanɩ-tʋɣʋ teu na tə́ pəsɩ yəlaa mpa ɩ tike ɩ tɩ tɔ, na tá ɩsəlɛ sɛɛna təma kʋpana lapʋ. 	 Napewai' woto-na rapatehi mpotolo' jeko' -ta, nabahaka-ta ngkai hawe'ea kehi-ta to dada'a, napakaroli' -ta pai' napajadi' -ta ntodea-na pai' bagia-na, to baka' mpobabehi kehi to lompe'.


Pa yaa sɩ kaŋkaŋsi təma na wahalanaa sɔsaa tɔ, má nana. Tɔm paɣalɛ kɛ maa kpətəɣɩ ɩsəlɛ. Nyɔɣɔsɩ na lʋkɔtʋ tɔ, paa pɔɔsəɣɩ. Ma kpisa kʋtɔɣɔʋ tɔɣɔʋ kɛ wulee wulee. Ma tɔɣɔ wahala na watʋ, paa wontuɣu kʋtakʋɣʋ ma fɛɩna. 	 Hi rala pobago to kupobago-ki Pue', mobago huduwuku-ku pai' mobago hudu pakulea' -ku. Wori' ngkani uma-a tepoleta', uma-a teponginu, uma-a tepongkoni'. Wori' ngkani-a mo'oro', molengi' pai' uma hono' pohea-ku.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ŋmaakɩ ɩ takəlasɩ təna taa kɛ́ timpi timpi ɩ yɔɣɔtəɣɩ tɔm tənɛ tɔ. Ɩ takəlasɩ taa hʋwɛɛ cɛkənaʋ wɛ katɛ kɛ tiili tiili, ɩlɛna ɩsəkpɛɛtɛɛ nyə́ma na mpa pa fɛɩ toŋ tɔ pɛlɛ pa kɛɛkɩ pə hʋwɛɛ. Na ḿpʋ́ɣʋ́ pa kɛɛkɩ Ɩsɔ Tɔm taa tɔmnaa lɛntɩ tɔtɔ. Pa maɣamaɣa pa lepu kɛ pa tɔŋna caaʋ kɛ mpʋ. 	 Hi rala hawe'ea sura-na, nakahangai' tudui' to hewa toe. Ria wo'o tudui' -na to mokoro tapaha. Pai' tudui' -na toe rapomewoli' lau-mi tauna to uma monoto pekiri-ra pai' to uma moroho pepangala' -ra. Wae wo'o-ra mpomewoli' ihi' Buku Tomoroli' to ntani' -na. Ngkai kehi-ra toe-mi mpai', pai' -ra mporata pehuku' Alata'ala.


Ɩsɔtaa tillu sɔsɔ Misɛɛlɩ ta la mpʋ. Moisi səpa na Misɛɛlɩ na ɩlɔɣɔʋ pá hɔŋɩ-ɩ na pá yooki tɔ, Misɛɛlɩ ta kuli nɔɣɔ na ɩ́ kʋ ɩlɔɣɔʋ tɔm na kʋtʋɣʋ. Ama ɩ tɔma-ɩ kɛ́ sɩ: Tacaa ká nana-ŋ. 	 Hiaa' bangku' Mikhael moto-hawoe', to mpotadulakoi hawe'ea mala'eka, uma-i daho' mporuge' ba mpokamaro Magau' Anudaa'. Nto'u kamate-na nabi Musa, momehono' -ra mpome'agoi woto-na Musa ba hema-ra to mpo'ala'. Mikhael, uma-i daho' mpokamaro Magau' Anudaa' hante kuasa-na moto. Sampale-di na'uli' -ki: "Pue' moto mpai' to mpokaroe-ko!"


Pə taɣa pʋlʋ, ye ɩsɩɩ kʋsəsɩɩtʋ tɔkəlaa kɛ Ɩsɔ təŋəɣɩ na ɩ́ haa ɩ kʋcɔɔŋ wei ɩ ka sɩɩwa ɩ yəlaa tɔɔ tɔ, ɩlɛ pə taɣa nɔɣɔ sɩɩʋ ntɛ́. Ama cənɛ ɩlɛ Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká la Apəlaham kɛ kʋpantʋ tɔɣɔ ɩ lapa-ɩ-təɣɩ faalaa. 	 Ane rapa' -na muli Abraham kana mpotuku' Atura Musa bona mporata napa to najanci Alata'ala, batua-na uma raratai rasi' toe ngkai pojanci Alata'ala. Tapi' Alata'ala mpowai' Abraham rasi' toe sabana pojanci-na. Rasi' toe pewai' mara ngkai kabula rala-na Alata'ala.


Hatuu lɔŋ kɛ Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká kɔna Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɩ. Halɩ Ɩsɔ yelaa na ɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ŋmaa ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ takəlasɩ taa. 	 Kareba Lompe' toe najanci ami' -mi Alata'ala hante wiwi nabi-nabi-na owi, hewa to te'uki' hi rala Buku Tomoroli'.


Pə tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-mɛɣɛ saŋa wʋlɛ tənɛ sɩ ye wei ɩ lepa pə kɛ́ ɩ nyʋɣʋ tɔm, pə taɣa ma tɔm tɔtɔ. 	 Toe pai' kupakalonto' ami' -mikokoi eo toe lau: ane ria-koi to mporata silaka mpeno, bela-pi-kuwo sala' -ku.


Lɛlaa sɩ Ilii lɩɩna. Haləna lɛlaa sɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kʋpəma taa nɔɣɔlʋ lɩɩna. 	 Ria wo'o to mpo'uli' Yesus toei nabi Elia owi mehupa' nculii'. Ria wo'o to mpo'uli' Yesus toei hadua nabi to owi memata nculii'.


Yele nyá ɩsaɣatʋ ntɩ, ye pə taɣa mpʋ maa kɔɔ nɔɔnɔɔ kɛ́ nyá kiŋ na má yoona yəlaa mpɛ na ma nɔɣɔ taa laɣatɛ. 	 Toe pai' ku'uli' -kokoi, medea-mokoi ngkai jeko' -ni tetu! Ane uma, katilou-ku mpai' mpohirua' -kokoi, kupanga'ei tauna tetura hante piho' to mehupa' ngkai nganga-ku.


Sɛɛtʋ ntiɣi tɩɩ sɛɛ Ɩsɔ na pə́ tala ɩsɩɩ laŋhʋlʋmlɛ nte tə hika mə́ kiŋ kɛ ɩ ɩsɛntaa tɔ? 	 Uma mowo kagoe' -kai mpokagoe' -koi ompi'. Jadi', napa to ma'ala kihiwili-ki Alata'ala ngkai hawe'ea kagoea' to nawai' -kakai toe? Uma ria ntani' -na, muntu' mpo'uli' tarima kasi-kai hi rala posampaya-kai hi Alata'ala Tuama-ta.


Na ń tɔɔsɩ tɔtɔ sɩ hatuu nyá pəcaatʋ kɛ n nyəmá Ɩsɔ Tɔm naŋŋ nyəntʋ, na ntɩ tə pəsəɣəna na tə́ ha-ŋ laɣatʋ nti n ká lana na ń tɛ́ nyá taa na Yesu Kilisiti na pə ya nyá nyʋɣʋ tɔ. 	 Ngkai kakedia' -nu nu'inca-mi ihi' Buku Tomoroli'. Buku Tomoroli' toe to ma'ala mponotohi nono-ta duu' -na mepangala' -ta hi Kristus Yesus pai' -ta tehore ngkai huku' jeko' -ta.


Nti ma caa yɔɣɔtʋɣʋ tɔɣɔlɛ sɩ mə taa paa wei na ɩ nyəntʋ kɛ́ na tə mpaa. Lɛlʋ tɔŋ sɩ: Pɔɔlɩ tɔɔ kɛ́ ma wɛɛ. Na ɩnɛ ɩ́lɛ́ sɩ Apɔlɔɔsɩ tɔɔ kɛ́ ma wɛɛ. Ɩnɛ ɩ́lɛ́ sɩ Piyɛɛ tɔɔ kɛ́ ma wɛɛ. Na ɩnɛ ɩ́lɛ́ sɩ Kilisiti tɔɔ kɛ́ ma wɛɛ. 	 To ku'uli' tohe'i, apa' ria-koi to doko' mopahamalia hi hore-hore hadua tauna. Ria-koi to mpo'uli': "Aku' tono' hi Paulus-a-kuna." Ria to mpo'uli': "Aku' tono' hi Apolos-a." To ntani' -na wo'o mpo'uli': "Aku' tono' hi Petrus." To ntani' -na tena mpo'uli': "Aku' tono' hi Kristus."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Apəlaham kʋla Kalətee tɛtʋ taa na ɩ́ polo ɩ́ caɣa Halaŋ. Apəlaham caa səpa, ɩlɛna Ɩsɔ ləsɩ-ɩ Halaŋ təna na ɩ́ kɔna-ɩ timpi mə wɛ kaɣana ɩsəntɔ tɔ. 	 Toe pai' napalahii mpu'u-mi tana' -ra to Kasdim tumai hi ngata Haran. Hi ngata Haran toe, tuama-na Abraham mate-mi. Pai' oti toe, Alata'ala mpopentoli wo'o-imi Abraham tumai hi tana' tohe'i, to tapo'ohai' -mi tempo toi-e.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔɣɔna pa təna na pə kaasɩ Piyɛɛ na Saakɩ, na ɩ́lɛ́ ɩ neu Yohaanɩ pa tike. 	 Kakaliliu-nami Yesus mako', aga uma napiliu tauna to wori' mpodohei-i mesua' hi rala tomi Yairus, muntu' Petrus, Yakobus pai' Yohanes ompi' -na Yakobus-wadi.


Ɩ́ nɩɩkəna mə sɔsaa na ɩ́ seeki-wɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa feniɣi mə ləsasɩ tɔɔ kɛ́. Mpi tɔ, pa nyəmá sɩ cele Ɩsɔ ká pɔɔsɩ-wɛɣɛ sɩ tɔm. Ye ɩ́ nɩɩkəna-wɛ, pa təmlɛ lapʋ kaa la-wɛɣɛ felentu. Ama ye ɩɩ nɩɩkəna-wɛ, pa təmlɛ ká pəsɩ-wɛɣɛ təlasɩ tɔm, na saa ɩnɩ pə kaa waasɩ-mɛɣɛ pʋlʋ. 	 Tuku' hawa' pangkeni-ni pai' pengkorui-ra. Apa' hira' to mpewili' katuwu' kao' -ni, pai' hira' -hana mpai' to mpotompoi' pompekunea' Alata'ala ngkai pobago-ra. Tuku' -koi hawa' -ra bona goe' -ra mobago. Ane uma nituku' hawa' -ra, susa' nono-ra, ka'omea-na koi' lau-mi to nakarontoi rasi'.


Tənaɣa təmlɛ tʋ alʋ nyəŋ ɩnɩ ɩ taɣana-ɩ naʋ, na ɩ́ tasa ɩ́ na mpa paa wɛ təna tɔɣɔ heeluɣu sɩ: Pa taa mpɛɣɛlɛ na apalʋ ɩnɛ tɔtɔ. 	 Pehilo wo'o-imi tobine toei, na'uli' -raka tauna to hi ree: "Hi'a tetu wo'o-di doo-na Yesus toei-e mai."


Mə tike təkoŋ kɛ́ tə tɛɛləɣɩ na tə́ hʋləsəɣəna laŋa, na mɛɣɛ tɩɩ mʋɣʋləna Tacaa Yesu kɔntɛ wule kɛ ɩ ɩsɛntaa sɩ tə yoowa yoou na tə́ lá akanaa. 	 Doko' mpu'u-kai mpencuai' -koi, apa' ane rata-ipi mpai' Pue' -ta Pue' Yesus, pai' -ta morumpu hi nyanyoa-na, koi' -mi to jadi' wua' bago-kai to kisarumaka. Nto'u toe mpai', goe' pai' bohe nono-kai sabana koi' ompi'.


Maa ya-ŋ Yuta nyə́ma niŋ taa, maa ya-ŋ tɔtɔɣɔ yəlaa lɛlaa mpa pa kiŋ maa tili-ŋ tɔ pa niŋ taa. 	 Kubahaka moto-ko mpai' ngkai kuasa-ra to Yahudi pai' ngkai kuasa-ra to bela-ra to Yahudi. Kusuro-moko hilou mpokeni Lolita-ku hi tauna to bela-ra to Yahudi.


Ɩ́ nyəmá pə təna mpi pə caala lapʋ kɛ Kalilee na pə́ yɛkɩ Yuta tɛtʋ təna taa kɛ́ Yohaanɩ Ɩsɔ lʋm sɔʋ tɔm kpaalʋɣʋ waalɩ tɔ. 	 Tantu ni'inca moto-mi kajadia' to jadi' hobo' hi tana' to Yahudi. Pontepu'ua-na hi Galilea ka'oti-na Yohanes mponiu' tauna to medea ngkai jeko' -ra.


Pa talaa ɩlɛna Yesu tɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ sələməɣɩ Ɩsɔ na pə́ taa kɔɔ na ɩ́ hoti maɣasʋɣʋ taa. 	 Karata-ra hi ria, na'uli' mpo'uli' -raka: "Mosampaya-mokoi bona neo' -koi mporata pesori."


Ɩ ká wɛɛ wei ɩ kʋpantʋ ma ta nyɩ ɩsɔnaa maɣamaɣa sama tɔ, pə́cɔ́ pə́ taa kɔɔ na pá footiɣi-ɩ, na ɩ́ kɔɔ ɩ́ nana Ɩlɔɣɔʋ nyəpətʋ taa kɛ́ tiiu. 	 Wae wo'o, pangkeni agama kana to uma ria kasalaia' -na hi poncilo tauna to bela-ra to Kristen. Apa' ane uma-i hewa toe, ratuntui' -i mpai', alaa-na Magau' Anudaa' mposori pai' mpopanawu' -i.


Tá Sɔsɔ ɩ́ la na mə sɔɔlʋɣʋ sɔɔsəɣɩ tam kɛ́ təma kiŋ na yəlaa təna kiŋ, haləna kʋ tala ɩsɩɩ tá maɣamaɣa tə sɔɔlʋɣʋ-mɛ tɔ. 	 Kiperapi' bona katedoo-donihia ahi' -ni, alaa-na momepoka'ahi' mpu'u-koi hadua bo hadua, pai' -koi mpoka'ahi' hawe'ea tauna, hewa ahi' -kai hi koi'.


Ma laŋlɛ hʋlʋma Tacaa tɔm taa kɛ́ ɩsəna mpi ɩ́ hika pəsʋɣʋ na ɩ́ tasa-m hʋ́lʋ́ɣʋ́ sɩ ɩ́ tɔɔsəɣɩ ma tɔm tɔ. Ɩlɛ pə taɣa ɩsɩɩ ma yɔɣɔtəɣɩ sɩ ɩ́ ka yela ma tɔm kɛ hʋʋʋ. Ama pə mpaaʋ kɛ ɩ́ taa hikita sɩ ɩ́ hʋ́lɩ́-m sɩ ɩ́ hʋʋkɩ ma tɔm. 	 Goe' lia nono-ku ompi', pai' -a mpo'une' Pue', apa' nau' mahae-tamo mogaa', nipakatu wo'o-mi petulungi-ni hi aku'. Uma-le ku'uli' ba uma-apa nikiwoi. Nikiwoi oa' -a, ka'uma-na ria loga-ni-wadi mpotulungi-a.


Nɔɣɔ ŋka ma na-wɛ tɩɩ pɛɛlɩ tɔ ka kaa wɛɛ ɩsɩɩ má na pa caanaa caanaa tɩɩ pɛɛlʋɣʋ ŋkaɣa waatʋ wei ma hɔma-wɛ na má ləsɩ Icipiti taa tɔ. Pa ta tɔkɩ nɔɣɔ ŋka má na-wɛ tɩɩ pɛɛla mpʋ tɔ. Mpʋ pə lapəna na máá lɔ pa tɔm kɛ luɣu. Tacaa má ma yɔɣɔtəna mpʋ. 	 Pojanci to bo'u toe mpai', uma hewa Pojanci to kubabehi hi ntu'a-ra owi nto'u kakutete' -ra malai ngkai tana' Mesir. Uma-ra tida mpotuku' Pojanci-ku to ri'ulu toe, alaa-na uma-pi kupewili' -ra.


Pəlɛ pə waalɩ ɩ yaa samaa na ɩ ɩfalaa, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ye wei ɩ caa sɩ ɩ́ təŋɩ-m, pʋntʋ ɩ́ la ɩ təɣɩ awusa, na ɩ́ səɣələɣɩ ɩ səm tesika na ɩ́ təŋəɣəna-m. 	 Oti toe, Yesus mpokio' tauna to wori' bona morumpu hangkaa-ngkania hante Hi'a pai' ana'guru-na. Na'uli' -raka: "Hema to doko' mpotuku' -a kana mpobahaka konoa-na moto, pai' kana napaha'a kaju parika' -na-- batua-na: kana natuku' hawa' -ku nau' napomate-ki. Oti toe-di pai' lako' ma'ala-i mpotuku' -a.


Pə lapa wɛɛ naalɛ, ɩlɛna Felikisi na ɩ alʋ Yuta tʋ Tulisili pá caɣa na pá tili sɩ Pɔɔlɩ ɩ́ kɔɔ na ɩ́ heeli-wɛɣɛ Yesu Kilisiti mpaaʋ tɔm. 	 Ba hangkuja eo ngkai ree, rata wo'o-imi Gubernur Feliks hante tobine-na, hanga' -na Drusila. Drusila toei to Yahudi. Feliks mpohubui tantara-na mpokeni Paulus tumai hi nyanyoa-ra, bona na'epe lolita-na Paulus mpokahangai' pepangala' -na hi Kristus Yesus.


Paa kisi tɔm tampana nyəntʋ, na pá paasəna sɔsaa taa kpaɩ tɔmnaa. 	 Mengkawongo-ra ane mpo'epe-ra tudui' to makono, pai' rata'a tilinga-ra ane mpo'epe-ra tudui' to ratamangko-wadi.


Lɛlʋ náá tɔ sɩ: Ma yapa naaŋ kʋhaləŋ kɛ naanʋwa, ma caa ma tamsɩ-ɩ naalɛ naalɛ na ma faləsɩ-ɩ. Mpʋ tɔ, ma sələməɣɩ-ŋ mpaa, ma kaa pəsɩ na má kɔɔ. 	 To hadua-na mpo'uli': `Lako' mpo'oli japi-a lima moko, hilou kuperao mpake' -ra mopajeko'. Merapi' ampu-a, uma-a tilou!'


Ɩsɔ ka tɔmna sɩ kasaɣampu ká lʋlɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ kasaɣampu kɔma na ɩ́ lʋlɩ na pə mʋ Ɩsɔ nɔɣɔ taa tɔm təkɛlɛ. Ama yom ná lʋla ɩ nyəŋka kɛ yem kɛ́ pʋlʋ fɛɩ. 	 Ana' to putu ngkai tobine to tuwu' batua, putu hewa ana' biasa ntuku' konoa manusia'. Tapi' ana' to putu ngkai tobine to bela-i batua, putu ntuku' janci Alata'ala hi Abraham.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Tomaa cɔ Yesu sɩ: Tacaa, tə ta nyɩ nyá təpote, ɩlɛ ɩsənaɣa tə lapa na tə́ nyɩ mpaaʋ? 	 Na'uli' Tomas: "Uma-kaiwo ki'incai hiapa kahilouaa-nu Pue'. Beiwa-kaina kaki'inca-na ohea-nae?"


Pá maɣasɩ-wɛ na pə́cɔ́, ye pa ta na ɩsaɣatiya nakələɣɩ pa kiŋ ɩlɛ pa sʋʋ Yesu sɛɛlaa kpekəle təmlɛ lapʋ taa. 	 Ane ria tauna to doko' jadi' topetulungi hi pobago Pue', raparesa' ulu kehi-na, pai' ane uma-i kasalaia', lako' ma'ala-idi ra'ongko' mpokamu bago toe.


Wɛɛ lapa tooso, ɩlɛna Pɔɔlɩ yaa Lom Yuta nyə́ma sɔsaa na pá koti. Na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ma taapalaa ma ta lata yəlaa kɛ taalɩ nɔɣɔlʋ. Pəyele ma ta wakəlɩ tá caanaa caanaa kɔtaɣa. Ama pa kpa-m tulum kɛ yem kɛ́ Yosalɛm na pá tʋ-m Lom nyə́ma niŋ taa. 	 Tolu eo-kai hi ria, Paulus mpokio' totu'a-totu'a to Yahudi bona mpohirua' -ki. Porumpu-ra toe, mololita-imi Paulus, na'uli' -raka: "Ompi' -ompi', uma-kuwo ria sala' -ku hi ompi' -ta to Yahudi, uma-a ria mpotiboki ada totu'a-ta. Aga nau' wae, rahoko' -a hi Yerusalem pai' -a ratonu hi topoparenta to Roma.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma təmlɛ nyə́ma sɩ: Ɩ́ suuli ŋkpaaŋ ɩnəɣɩ lʋm. Tənaɣa pa suulina ɩ nɔɔsɩ təke təke. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka topobago toera: "Ihii' pontu'ua ue tetu lau hante ue." Ra'ihii' mpu'u-mi rapoponu'.


Ɩsɔ Tɔm taa pa ŋmaawa sɩ: Tacaa tɔma sɩ maa yɔɣɔtəna piitim pənɛɣɛ. Maa yele na yəlaa kpaɩ nyə́ma yɔɣɔtəna-wɛ na pɛlɛ pa tɛ taa. Kpaɩ nyə́ma ká yɔɣɔtəna-wɛ. Paa na mpʋ tɔ ma yəlaa kaa nɩɩna-m. 	 Hi rala Atura Pue' te'uki' hewa toi: Na'uli' Pue' Ala: Hante wiwi tauna to bela-ra to Yahudi kupololitai-ra to Yahudi. Kuhubui-ra mpai' tumai tauna ngkai ngata to molaa to mpololitai-ra hi rala basa to uma ra'incai. Aga nau' wae, bate uma oa' -ra mpai' dota mpopangala' lolita-ku."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na kʋsəsɩɩtʋ wɛɛ ɩsɩɩ tá tɔɔ nyənlʋ haləna Kilisiti kɔɔ, sɩ tə tɛ́ tá táá na Ɩsɔ na pə́ lá na tə́ pəsɩ kʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa. 	 Atura Musa ma'ala rarapai' -ki guru to mpotete' -ta, duu' -na ta'inca-imi Kristus, bona kita' jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala sabana pepangala' -ta hi Kristus.


Tənaɣa ɩ yaa ɩ təmlɛ nyə́ma taa nɔɣɔlʋ, na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Pepe lapa na pə haŋa mpʋ? 	 Nakio' hadua topobago-ra, napompekunei' ba moapa-ra hi tomi.


Ɩ wɛna neu, pa yaa-ɩ sɩ Malɩ. Ɩ́lɛ́ ɩ ka caɣa Tacaa nɔɔhɛɛ tɛɛ kɛ́ na ɩ́ nɩɩkɩ ɩ sɛɣɛsʋɣʋ. 	 Ria wo'o ompi' -na Marta, tobine wo'o-wadi, hanga' -na Maria. Maria toei mohura mohu' hi witi' -na Yesus ntora mpe'epei lolita-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ sɔɣɔntʋ kpa pa təna na pá saŋ Ɩsɔ na pá tɔŋ sɩ: Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ sɔsɔ lɩɩ ta hɛkʋ taa. Na pá tasa tɔtɔ sɩ: Pʋwɛ, Ɩsɔ kɔma sɩ ɩ teŋ ɩ yəlaa. 	 Tauna to mpohilo kajadia' toe, me'eka' omea-ramo, pai' -ra mpobila' Alata'ala, ra'uli': "Hadua nabi to mobaraka' mehuwu-mi hi laintongo' -ta! Hompo mpu'u-imi Alata'ala tumai mpotulungi ntodea-na!"


Aaɩ, ɩ́ tá nyɩ cele nyəntʋ. Ɩ́ wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ ɩhunte nte tə kpaa pəcɔ na pɩɩ lakɩ laasaɣa ɩlɛna tə́ cɛ tɔ. 	 Hiaa' bo uma ni'incai napa to jadi' mepulo! Beiwa ntoto katuwu' -ni? Katuwu' -nile hewa rangahu: kahiloa hampai', pai' muu-mule' moronto-mi!


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ tɔma-wɛ tɔtɔ sɩ: Ye mpʋ ɩ́ nyɩ teu sɩ pa pona ɩsəna Ɩsɔ yakɩ yəlaa tɔ pə tɔm na pá heeli mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ na pɛlɛ pá mʋ-tɩ. 	 Oti toe, na'uli' wo'o-mi Paulus: "Ompi' -ompi'! Ane uma-koi dota mpotarima Kareba Lompe' to mpokeni kalompea' hi manusia', sala' -ni moto. Tapi' bona ni'inca: kareba toe raparata-miraka tauna to bela-ra to Yahudi. Hira' -mi-hana mpai' to mpotarima." ((


Pɔɔlɩ nawa sɩ kotuɣu ŋkʋ kʋ taa Satusee nyə́ma wɛɛ na pə kaasa Falisanaa wɛɛ tɔtɔ. Ɩlɛna ɩ́ yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsaɣa kɛ pa təna pa ɩsɛntaa sɩ: Ma tɛɛtʋnaa mɛ, ma kɛ́ Falisa kɛ́. Falisa siɣisiɣi lʋləna-m. Saŋa taa pa hʋʋkəna-m sɩ pepe tɔɔ kɛ́ ma wɛna tɛɛlʋɣʋ sɩ yəlaa ɩ́ səpa pa feŋ. 	 Na'inca-hawo Paulus, topohura toera, ria-ra to mpotuku' tudui' to Saduki, ria wo'o-ra to mpotuku' tudui' to Parisi. Toe pai' napesukui mpololitai-ra omea, na'uli': "Ompi' -ompi'! Aku' toi-le to Parisi-a, pai' muli to Parisi wo'o-a. Pai' -a tumai rapohurai tohe'i-e, apa' kuparasaya-kuna, tauna to mate bate tuwu' nculii'."


Kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ tɛɛwa na pə fe cimaasɩ, ɩlɛna Makətala Malɩ na Malɩ lɛlʋ pá kʋlɩ tanaŋ təpam sɩ pa puki pəlaaʋ tɔɔ. 	 Timpaliu-mi eo pepuea', kako'ia-na mehupa' eo hi eo Mingku, Maria Magdalena pai' Maria to ntani' -na hilou mpokamata daeo'.


Ɩsɔ Feesuɣu yɔɣɔtəɣɩ ḿpʋ́ɣʋ́ təcɛɩcɛɩ sɩ, pɩɩ kɔɔ na pə́ tala kantəkaɣa kʋyɛɛŋ taa tɔ, yəlaa lɛlaa ká lɩɩ Ɩsɔ sɛɛʋ na pá paasəna ɩlɔɣɔhilu təma kʋpuɣusɛɛ, na alɔɣaa kʋsɛɣɛsətʋ kɛ paa mʋ. 	 Inoha' Tomoroli' mpo'uli' -taka hante kalonto' -lonto' -na napa mpai' to jadi' hi eo-eo to tumai. Nto'u toe mpai', hantongo' tauna mengkala'ura ngkai pepangala' -ra hi tudui' to makono. Mengkoru lau-ra hi noto to mepohala'tara, pai' -ra mpotuku' tudui' to ngkai seta.


Yosalɛm wei ɩ́lɛ́ ɩ wɛ ɩsɔtaa na ɩ́ kɛ́ tá təna tá too tɔ ɩ́lɛ́ ɩ kɛ́ kasaɣampu kɛ́. 	 Sara ma'ala rarapai' -ki Yerusalem to hi suruga. Sara toe-imile to tapotina kita' toi-e ompi', apa' uma-i tuwu' batua, pai' kita' uma-ta napobatua Atura Musa.


Kʋ susi na nyəmá kɛ́ ɩsɩɩ pəcɛsɩ, na kʋ susi nsəɣɩ kʋ pəsəɣəna na kʋ́ la yəlaa kɛ ɩsaɣatʋ kɛ ɩsɔtʋnaa kakpasɩ. 	 Iku-ra pai' petuhi-ra hewa iku pai' petuhi tumpu lipa. Hante iku-ra toe ma'ala-ra mposesa' manusia' rala-na lima mula.


Ye təmlɛ nte tə lapa na yəlaa pəsɩ tasəkəlɛ nyə́ma tɔ təlɛ tə ta kisi teeli kɛ hikuɣu, ɩlɛ kacaŋfana nte təlɛ tə lakɩ na yəlaa pəsəɣɩ yʋlʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa tɔ? 	 To Yahudi owi jadi' masala' hi poncilo Alata'ala apa' ratiboki Atura-na. Aga nau' wae, uma mowo kabaraka' -na Alata'ala to rahilo to Yahudi nto'u toe. Jadi', hangkedi' kabaraka' -na Pojanci Alata'ala to bo'u, apa' Pojanci-na toe mpomonoa' -ta hi poncilo-na.


Pə tɔɔ kɛ́ ma caa sɩ paa timpiɣi apalaa sələməɣɩ Ɩsɔ, pá tiɣisi Ɩsɔ kɛ́ niŋ, na pá sələməna lotu kʋlʋmtʋ, na pááná yaa yoou ɩ́ taa wɛɛ. 	 Konoa-ku, bona butu ngkani mogampara, tomane-tomane mpo'ongko' pale-ra mosampaya. Aga kana to moroli' gau' -ra, uma-hawo natao ane mosampaya-ra bula-ra moroe pai' momehono'.


Taa hulina niŋ tənʋɣʋ kɛ nɔɣɔlʋ tɔɔ sɩ ɩ́ sʋʋ Yesu sɛɛlaa təmlɛ lapʋ. Taa fa lɛlaa ɩsaɣatʋ kɛ yem. La yʋlʋpaŋ. Taa hɛlɩ asilima taa. 	 Neo' nusosai mpo'ongko' tauna jadi' pangkeni agama, nee-neo' mpai' iko lau-mi to rakahurui ane mpobabehi-ra jeko'. Nuparesa' ulu kehi-ra, pai' lako' nudampa pale-nu hi tanuana' -ra mpo'ongko' -ra jadi' pangkeni agama. Pelompehi bona moroli' oa' po'ingku-nu.


Na ɩ́ nɩɩ pa yɔɣɔtaɣa tənaɣa tɔmnaa mpa yʋlʋ kaa pəsɩ na ɩ́ yɔɣɔtɩ tɔ, na pə ta tɩɩ haʋ yʋlʋ pəyaɣa sɩ ká yɔɣɔtɩ tɔ. 	 To monoa' ku'inca, tauna toei ra'ore' hilou hi po'ohaa' to uma mowo kalompe' -na, to rahanga' Firdaus. (Hangkani-pi ku'uli', uma ku'incai ba ra'ore' mpu'u-idi, ba pangila-na-wadi, Alata'ala-wadi to mpo'inca.) Bula-na hi ria, mpo'epe-i lolita to lompe' lia, to ko'ia na'epei tilinga manusia', pai' gati uma rapiliu manusia' mpohowa'.