Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-wɛ sɩ: Laŋkpɩɩsəŋ nyə́ma na kʋtakɛɛsəŋ mɛ, wɛɛ ɩsənaɣa má na-mɛ tɩɩ caɣa na má tɔkɩ mə kʋnyɔŋ? Kɔna nyá pəyalʋ ɩnəɣɩ cənɛ. 	 Na'uli' Yesus: "Uma mowo-koie'! Ko'ia oa' -tano mepangala' -koie! Mesapuaka oa' -pidi-koi mposapuaka konoa Alata'ala! Ni'uli' -koina hangkuja tena-pi kahae-ku dohe-ni, hangkuja tena-pi kahae-na kupengkatarii kalente pepangala' -nie! Keni tumai ana' -nu!"


Ama lɛlaa ná tɔma sɩ: Ɩ́ yele na tə́ ná Ilii ká kɔɔ na ɩ́ waasɩ-ɩ yaa ɩsəna. 	 Ria wo'o to mpo'uli': "Popea ulu, tahilo ba tumai mpu'u-i Elia mpotulungi-i."


Ma yɔɣɔtʋɣʋ mpʋ tɔ pə taɣa ɩsɩɩ Laapaalənaa Kʋpama wɛ naalɛ se. Ama ma nawaɣa sɩ yəlaa wɛɛ na pá lakɩ-mɛɣɛ yɛlɛyɛlɛ na pá caa pa kɛɛ Kilisiti Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɩ. 	 Kakoo-kono-na, uma ria ohea ntani' -na mporata kalompea' ngkai Alata'ala, muntu' Kareba Lompe' to kiparata-mikokoi toe-wadi. Tapi' ria-ra hi retu to mpaka'ingu' -koi hante tudui' -ra to boa'. Patuju-ra doko' mpohala'weo Kareba Lompe' Kristus-ra.


Ɩ́ la təmaɣa yəllɛ ɩsɩɩ yʋlʋ na ɩ neu mpa pa sɔɔla təma tɔ, ɩ́ see təmaɣa teu. 	 Momepoka'ahi' -koi hewa pomepoka'ahi' to ntali ompi', pai' momeri'uu-uluhi-koi momebila' hadua pai' hadua.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ nawa kpɩɩləŋ naalɛ səŋa kʋteŋ tɔɔ, na tiina kpalaa lɩɩ ɩ taa na pá polo pa puluŋ cɔtʋɣʋ. 	 Mpohilo-i romeha' sakaya hi wiwi' rano. Nto'u toe, topebau' mencore ngkai sakaya-ra hilou hi role-na mpobohoi' jala' -ra.


Tənaɣa kʋtoloŋ lɩɩna nyɔɔsɩ nsɩ sɩ taa na kʋ ya tɛtʋ tɔɔ, na pə́ tʋ-kʋɣʋ pəcɛka sɔtʋ. 	 Ngkai rala rangahu toe, moramu-damo lari mehupa' tumai pai' mehompo hi dunia'. Lari toera rawai' petuhi to memoho', hewa petuhi-na anu tuwu' to rahanga' tumpu lipa.


Pə taɣa ma maɣamaɣa ma kaŋkantɛ nyəntʋ kɛ ma yɔɣɔtaa. Ama Tacaa wei ɩ tila-m tɔ ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ kɛɛsəna-m nti maa yɔɣɔtɩ na má hʋ́lɩ́ yəlaa tɔ. 	 Apa' mololita-a uma ngkai konoa-ku moto. Ku'uli' pai' kulolita napa to napahawa' -ka Tuama-ku, apa' Hi'a-mi to mposuro-a tumai.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa tasa Yosalɛm kɛ pote, na Yesu polo na ɩ́ cɔɔkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. Tənaɣa kɔtəlaa sɔsaa, na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa, na sɔsaa pa kɔma ɩ kiŋ, 	 Rata wo'o-ramo Yesus pai' ana'guru-na hi Yerusalem. Nto'u-ra momako' -mako' hi berewe Tomi Alata'ala, rata-ra imam pangkeni, guru agama pai' pangkeni to Yahudi to ntani' -na.


Pə tɔɔ kɛ́ tə pəsəɣɩ na tə́ yɔɣɔtəna naani sɩ: Tacaa kɛlɛ ma tentu, ma kaa nyana pʋlʋ. Yʋlʋ pəsəɣɩ na ɩ́ la-m we? 	 Toe pai' moroho nono-ta, pai' ta'uli': Pue' to mpotulungi-a, uma-a me'eka'. Uma kupoka'eka' ba napa to rababehi-ka manusia'."


Na wei ɩ ká mʋ peiya ɩsɩɩ kanɛɣɛ ma nyʋɣʋ tɔɔ tɔ, maɣa pʋntʋ mʋwa. 	 Hema to mpotarima hadua ana' to kedi' hewa ana' toii sabana petuku' -na hi Aku', batua-na Aku' -mi to natarima.


Pəlɛ pə waalɩ ɩlɛ, Yesu na ɩ too na ɩ newaa na ɩ ɩfalaa pa pola Kapənahum na pá caɣa tənaɣa wɛɛ naalɛ, ɩlɛ pa ta taaŋɩ. 	 Hudu susa' toe, hilou-imi hi ngata Kapernaum hante tina-na, ompi' -na pai' ana'guru-na. Mo'oha' hi ree-ramo ba hangkuja mengi.


Mpa paa wɛ kpɩɩlʋɣʋ ŋkʋ kʋ taa tɔ hatoo tete waalɩ pa taa nɔɣɔlʋ ta təŋ pʋlʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ səŋa pa hɛkʋ taa na ɩ́ tɔ sɩ: Apalaa mɛ, ye ɩ́ ka nɩɩna-m na tə́ caɣa Kəlɛɛtɩ, tə taa ná asalaʋ na taŋkaasi ɩnɛ. 	 Ba hangkuja eo-ramo topobago hi kapal uma tepongkoni' nakeni kakawuhe-ra. Ngkai ree, mokore-imi Paulus hi laintongo' -ra pai' na'uli' -raka: "Ane ke nipangala' -a wengi bona neo' -ta ulu me'ongko' ngkai Kreta, ke uma wa morugi-ta hewa tohe'i.


Ye ɩ́ yaana ma hətɛ na ɩ́ sələmɩ mpi, maa la-wɩ. 	 Ba napa-napa to niperapi' hante hanga' -ku, kuwai' -koi.


Apalaa mɛ, ɩ́ yele má tʋləsɩ-mɛɣɛ tá lɔŋcɛ Tafiiti tɔm təcɛɩcɛɩ sɩ, ɩ səpa na pá pimi-ɩ, na ɩ pəlaaʋ wɛ tá hɛkʋ kɛ haləna saŋa. 	 Ngkai ree, na'uli' wo'o-mi Petrus: "Ompi' -ompi' -ku, ma'ala ta'uli' hante kanoto-noto-na, bela woto-na moto to natoa' lolita Daud toe we'i. Apa' tuama-ta Daud, mate moto-i-hawo pai' -i ratana. Daeo' -na ria hi ngata-ta duu' tempo toi.


Ɩsəna ɩ sʋʋ Ɩsɔ təyaɣa taa na ɩ́ tɔɣɔ potopotonaa mpa paa sɩɩ Ɩsɔ tɔ. Apiyataa ka kɛna kɔtʋlʋ sɔsɔ kɛ saa ɩnɩ. Pəyele pə fɛɩ sɩ nɔɣɔlʋ ɩ́ tɔɣɔ potopotonaa mpɛɣɛ yem na pə́ tá kɛ́ kɔtəlaa. Ama Tafiiti ná tɔɣɔ-wɛ. Haləna ɩ́ ha ɩ taapalaa. 	 Na'uli' Yesus: "Ha uma ria nibasa napa to nababehi Magau' Daud owi nto'u Abyatar jadi' Imam Bohe-e? Nto'u-na Daud hante ema' -na mo'oro' pai' uma ria anu rakoni', mesua' -imi hi rala tomi pepuea', pai' -i mpokoni' roti to rapopepue' hi Alata'ala, pai' nabagi wo'o-raka doo-na. Ntuku' ada agama-ta, imam-wadi-hana to ma'ala mpokoni' roti toe. Aga nau' wae, gau' -na Daud toe uma-hawo naposala'."


Alaa mpa pa təŋaɣa Yesu kɛ́ hatoo Kalilee tɔ pá na Yosɛɛfʋ pa poləna. Pa wiila pəlaaʋ taa na pá ná ɩsəna pa hɩɩsa sətʋ tɔ. 	 Toe pai' tobine to mpodohei Yesus ngkai Galilea mpotuku' Yusuf hilou hi daeo' toe. Rahilo beiwa woto Yesus ratu'u hi rala daeo'.


Ma sam-mɛɣɛ ɩsəna mpiɣi ɩ kiŋ tɔ pə ta la-m fɛɛlɛ. Ɩsəna tə heeliɣi-mɛɣɛ tampana kɛ tam tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ tə pʋɣʋla-mɛɣɛ Titʋ kiŋ, na ɩ́lɛ́ ɩ maɣamaɣa ɩ maɣanaa sɩ tampana kɛ́. 	 Kako'ia-na kuhubui-i tilou wengi, kututura ami' -miki hawe'ea kalompe' nono-ni, kupomobohe hanga' -ni. Rasi' -di ompi', uma wa nipaka'ea' -ae. Hewa hawe'ea to ku'uli' -kokoi, makono omea, wae wo'o hawe'ea to kuparata-ki Titus mpo'une' -koi, uma wa ria to sala', makono omea moto.


Aaa, kasa, Yosalɛm, nyá maɣamaɣa, saŋa kʋyakʋ kʋnɛ, ye n ka tɩɩ cɛkəna cɛkənaʋ maɣamaɣa kɛ mpi pə pəsəɣɩ na pə́ ha-ŋ laŋhʋlʋmlɛ tɔ. Ama pənɛntɛ pə ŋmɛsa-ŋ-wɩ, n kaa ná. 	 Na'uli': "Mpe'ahii' -koi to Yerusalem! Uma mowo kalompe' -na ane ke ni'inca napa to ngkeni-kokoi kalompea' tuwu' hi eo toe lau. Aga hawe'ea toe teleru ngkai mata-ni.


Kilisiti sʋʋʋ tɔm kʋlʋm kɛ ɩ kpakpaa sʋʋʋ kɛ katɛ taa katɛ taa tɔ pə taɣa acɔɔnaa na nawee caləm kɛ ɩ lapəna kɔtaɣa. Ama ɩ maɣamaɣa ɩ caləm kɛ́, ɩlɛna pə́ kɔna-tʋɣʋ tá nyɔɔŋ yapʋ kɛ tam tɔɔ. 	 Mesua' -i hi rala kemah toe, kaliliu hi rala Kamar to meliu tena Karoli' -na mponyanyo Alata'ala. Pai' raa' to nakeni mesua', bela raa' laki kebe' ba raa' ana' japi. Mesua' -i ngkeni raa' -na moto-mi. Pesua' -na toe, hangkani lau-wadi, pai' uma-pi mingki' rahulii', apa' hante raa' -na to nakeni toe, natolo' -mi jeko' -ta duu' kahae-hae-na.


Mpa pá lapa kəllaa maa ha-wɛɣɛ mpaaʋ na pá caɣa ma cɔlɔɣɔ ma kawulaɣa kumte tɔɔ ɩsɩɩ ma lapʋ kəllʋ na má caɣa ma Caa kiŋ kɛ ɩ kawulaɣa kumte tɔɔ tɔ. 	 "Hema to medagi, kupiliu-ra mohura pai' moparenta dohe-ku hi Pohuraa-ku, hewa Aku' wo'o, medagi-ama, pai' wae lau mohura-ama moparenta dohe Tuama-ku hi Pohuraa-na.


Weesiŋ nyəm təna tɔnəŋ fɛɩ kʋlʋməŋ, yəlaa tɔnəŋ wɛna ɩ mpaa na wontu nyəŋ ná wɛna ɩ́lɛ́ ɩ mpaa tɔtɔ. Sumasɩ tɔnəŋ wɛna ɩ mpaa kɛ́ na tiina tɔnəŋ náá wɛnna ɩ́lɛ́ ɩ mpaa tɔtɔ. 	 Ane tapekiri wo'o hawe'ea binata to tuwu' hi wongko dunia', uma ntumuu hibalia lence-ra. Manusia', kahanyala-na lence-ra. Danci, kahanyala-na lence-ra. Uru, kahanyala-na lence-ra. Butu nyala binata, hore-hore ntani' -na lence-ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa cɔwa sɩ: Pa tɔŋ sɩ Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ, na lɛlaa sɩ Ilii, na lɛlaa sɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kʋpəma taa nɔɣɔlʋ lɩɩna. 	 Ratompoi': "Ria to mpo'uli' Yohanes Topeniu' -ko tuwu' nculii'. Aga ria wo'o to mpo'uli' nabi Elia-ko. Ria wo'o to mpo'uli' Iko hadua nabi to owi tuwu' nculii'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ɩfalaa pɔɔsa-ɩ sɩ: Tacaa, leɣelɛ mpʋ ɩnɩ pɩɩ la ɩlɛ? Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Timpi pʋlʋ səpa na pə́ həntaa tɔ, tənaɣa yepelekunaa kotiɣi. 	 Hudu lolita Yesus toe, ana'guru-na mpekune' -i, ra'uli': "Hiapa mpai' kajadia' tetu-e, Pue'?" Yesus mpotompoi' -ra hante walatu toi: "Ane ria anu mate, incana moto apa' wori' danci morumpu mpokoni'. Wae wo'o mpai' karata-ku nculii': uma-a tumai ngkawuni, incana moto mpai'."


Yutaasɩ talaa ɩlɛna ɩ́ kpətəna Yesu na ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa. Ɩlɛna ɩ́ waɣalɩ-ɩ. 	 Jadi', karata-ra hi ree, kahilou-nami Yudas mpohirua' -ki Yesus, na'uli': "Guru!" pai' -i na'eki ntuku' ada-ra to Yahudi.


Hei Yosalɛm, Yosalɛm, nyá taa kɛ́ pa kʋɣɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, na nyá taa tɔtɔɣɔ pa yooki Ɩsɔ tillaa kɛ pɛɛ na pá kʋɣɩ. Tɔm paɣalɛ kɛ ma sɔɔlaa sɩ ma kpeɣeliɣi nyá taa yəlaa təna təkotokoto ɩsɩɩ kantuɣu papʋɣʋ kʋ piya tɔɔ tɔ. Ama pa kisaa. 	 "Ee to Yerusalem! to Yerusalem! Nipatehi-ra-koina nabi-nabi, pai' nipana' watu-ra-koina tauna to nasuro Alata'ala hi koi'. Wori' ngkani-mi kupehuka' ngkupui-koi, hewa hama'a manu' tina mpo'urui ana' -na hi une' pani' -na, aga uma-koi dota.


Waatʋ ɩnɩ mpa pa wɛ lɔlɔ kɛ́ kaɣana tɔ pa taa lɛmpa ká məlɩ waalɩ, na waalɩ nyə́ma náá məlɩ lɔlɔ. 	 Ka'omea-na mpai', wori' tauna to kedi' tuwu' -ra tempo toi jadi' bohe tuwu' -ra hi eo mpeno. Pai' wori' tauna to bohe tuwu' -ra tempo toi jadi' kedi' tuwu' -ra hi eo mpeno."


Ɩ́ tɔkɩ yaasi kʋpaŋ kɛ ma ta nyɩ ɩsɔnaa hɛkʋ, ɩlɛ paa ná mə təma kʋpana kɛ timpi pa tʋɣʋna-mɛ sɩ ɩ́ kɛ́ asaɣaa tɔ, na paa sa Ɩsɔ kɛ́ kʋyaŋku ɩ ká kɔɔ tɔ. 	 Pontu-na ria tauna to uma mpo'incai Pue' to mpobalihi-koi, ra'uli' dada'a gau' -ni. Toe pai' kana nipelompehi mpu'u po'ingku-ni, bona rahilo kalompe' po'ingku-ni toe. Ka'omea-na mpai', rapangaku' -mi kalompe' po'ingku-ni, pai' mpo'une' Alata'ala-ramo hi eo karata-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela yoolaa nyʋɣʋ tʋ sɩ: Kpe, ɩsəna mpi n tɛma nyá taa na Ɩsɔ tɔ pɩɩ la ḿpʋ́ɣʋ́ teitei. Waatʋ ɩnɩ ɩ maɣamaɣa kɛ pə waa yoolaa nyʋɣʋ tʋ yom. 	 Oti toe, Yesus mpo'uli' -ki tadulako tantara toei: "Nculii' -moko, apa' napa to nupangala' bate madupa'." Hinto'u toe, mo'uri' mpu'u-imi batua-na to peda' hi tomi-na.


Yesu ná cɛkəna pa lotu taa hʋwɛɛ, ɩlɛna ɩ́ kpaɣa peiya na ɩ́ səŋsɩ-kɛɣɛ ɩ cɔlɔ, 	 Na'inca Yesus napa to hi rala nono-ra. Toe pai' na'ala' hadua ana' to kedi' napopokore hi ncori-na,


Pa ta cɛkəna sɩ Tacaa Ɩsɔ tɔm kɛ ɩ heeliɣi-wɛ. 	 To na'uli' Yesus tohe'e, mpotompo'wiwi Tuama-na, tapi' uma ra'incai batua-na.


Ɩsɔ sɔɔlaa sɩ ɩ́ hʋ́lɩ́ ɩsəna ɩ teeli tɔɔwa tá mpa ɩ hʋla suulu na ɩ́ taɣanɩ sɩ ɩ́ tʋ ɩ teeli ɩnɩ tɔ tá kiŋ. 	 Nababehi toe bona mpopohiloi ka'uma-na mowo kabohe tuwu' -na hi tauna to napoka'ahi' pai' to napakasadia ami' -mi mporata bagia hi rala kabohe tuwu' -na toe.


Tacaa Ɩsɔ ləsʋɣʋ-mɛ tɔ, pə kɛɛsəna teitei kɛ́ ɩsəna mpi ɩ ka sɩɩwa hatuu lɔŋ na ɩ́ təŋəɣɩ na ɩ́ lakɩ tɔɣɔ. Na ɩ Feesuɣu yelina ɩ́ pəsa ɩ nyə́ma sɩ ɩ́ nɩɩna Yesu Kilisiti na ɩ́lɛ́ ɩ caləm taɣanɩ-mɛ. Ɩsɔ ɩ́ hʋlɩ-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ, na ɩ́ ha-mɛɣɛ alaafəya kɛ sɔsɔm sɔsɔm. 	 Napelihi-koi Alata'ala to Tuama apa' wae-mi patuju-na ngkai lomo' -na. Napelihi-koi hante pobago Inoha' Tomoroli' to mpopajadi' -koi bagia-na, alaa-na mengkoru-mokoi hi Yesus Kristus pai' napomoroli' -mokoi hante raa' -na. Wori' tabe: mekakae-a hi Alata'ala bona nawai' -koi kawoo-woria' gane' -na pai' kalompea' tuwu'.


Pə tala wei paa cɛla nyəɣətʋ nɩɩnʋwa (100) tɔ, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, ma nyəmá nyá tɔɔ sɩ n kɛ́ yʋlʋ katɛ tʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, timpi n ta tuu tɔɣɔ n kʋŋ, na timpi n ta ŋmɩɩsɩ tɔɣɔ n cɛkɩ. 	 "Oti toe, rata wo'o-imi-hawo pahawaa' to mporata hancobu, na'uli': `Maradika, ku'inca kaseke-nu. Nupepae to bela-kowo hinu'a-nu, nu'ala' to uma nukarokoi.


Ma taapalaa, Ɩsɔ ná tá kisi-tʋɣʋ mpʋɣʋlɛ sɔɔlʋɣʋ, ɩlɛ pə wɛɛ kɛ́ sɩ tá tɔtɔ taa sɔɔləɣɩ ḿpʋ́ɣʋ́ tá təma. 	 Ompi' -ompi' to kupe'ahi'! Apa' wae-mi kabohe ahi' Alata'ala hi kita' -e, toe pai' kana momepoka'ahi' wo'o-ta-tawo hadua bo hadua.


Ama wei ɩ kpaɣa alʋ tɔ atɛ cənɛ nyəm kɛ ɩ sɔkəna nyʋɣʋ, na ɩ́ lʋkɩ sɩ ɩ alʋ luɣu ɩ́ lapɩ-ɩ. 	 Aga tauna to motobinei, mpenonoi wo'o-i katuwu' -na hi rala dunia' toi, doko' mpakagoe' nono tobine-na,


Yesu kpiisiɣina yəlaa ɩsaɣatʋ. Pa təna mpa pa ɩsaɣatʋ kpiisa mpʋ tɔ, ɩ́ na-wɛ pa kpɛnta Caa kʋlʋm kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ pə fɛɩ Yesu kɛ́ fɛɛlɛ sɩ ɩ́ yaa-wɛ sɩ ɩ newaa 	 Yesus mpomoroli' -ta ngkai jeko' -ta. Hi'a to mpomoroli' pai' kita' to napomoroli', hadua lau-damo Tuama-ta. Toe pai' uma-i me'ea' mpo'uli' kanapo'ompi' -ta.


Kʋlɩ na ń tii na ń təŋ-wɛɣɛ kpakpaa. Taa la sika, má tilina-wɛɣɛ nyá waalɩ. 	 Pesahui mana'u. Neo' morara' nono-nu mpotuku' -ra, apa' Aku' -hana to mpohubui-ra."


Pə tɔɔ kɛ́ faɣasʋɣʋ fɛɩ yʋlʋ tɔnʋɣʋ tɔɔ. Ama pə təna mpi pə wɛ tɔnʋɣʋ tɔɔ tɔ pɩɩ nəɣəsəɣɩ təma tɔɔ kɛ́ tam kɛ́. 	 Wae wo'o kita' to mepangala' hi Pue' Yesus: kita' omea hewa bagia-bagia ngkai woto to hameha' lau-wadi, pai' kana momepewili' -ta hadua pai' hadua, bona neo' ria posisalaa-ta.


Pə tɔɔ maɣamaɣa kɛ Ɩsɔ yaa-mɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti maɣamaɣa ná tɔɣɔ kʋnyɔŋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ mə tɔɔ kɛ́, na ɩ́ hʋlɩ-mɛ sɩ ɩ́ təŋ ɩ ɩkpatɛ. 	 Apa' toe-mile pai' nakio' -koi Alata'ala-e: nakio' -koi bona mo'ingku lompe', nau' -koi rabalinai'. Apa' Kristus wo'o mporata kaparia sabana koi', pai' nawai' -koi tonco bona nituku' laa' -na.


Ɩ́ lakɩ pə tənaɣa mpʋ na Ɩsɔ sələmʋɣʋ, na ɩ́ wiikina-ɩ sɩ ɩ́ səna-mɛ. Ɩ́ sələməɣɩ paa mpi pə taa, na Feesuɣu Naŋŋtʋ ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ ɩsəna ɩ́ ká sələmɩ tɔ. Ɩ́ la kpelikpeka nyə́ma na ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. Ɩ́ sələməɣəna Ɩsɔ yəlaa təna. 	 Pai' hi rala panga'e-ni mpo'ewa Magau' Anudaa' toe, mosampaya pai' mekakae oa' -koi hi Alata'ala. Hi butu nyala-na mosampaya-koi ntuku' petete' Inoha' Tomoroli'. Hi rala posampaya-ni toe, kana mojaga oa' pai' neo' lempe', neo' nibahakai mposampayai hawe'ea topepangala' hi Pue' Yesus.


Tənaɣa ɩ heela pɛlɛ sɩ: Ɩ́ tɛɛ ma lɛsɛŋ taa, maa fɛlɩ-mɛɣɛ ɩsəna pə nəɣəsənaa tɔ. 	 Na'uli' -raka: `Hilou-koi mobago hi bonea-ku, kuwai' moto-koi gaji' to masipato'.' Hilou mpu'u-ramo-rawo.


Ɩsɩɩ Moisi ka tʋɣʋ nyəɣəlʋɣʋ kʋsɛɛmʋɣʋ tʋm kɛ tesika nyʋɣʋ taa na ɩ́ siki wʋlaɣa tɛtʋ taa tɔ, mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ pə wɛɛ sɩ paa kpaasɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má. 	 "Owi hi papada to wao', nabi Musa mpobabehi lence ule ngkai ngkala, pai' natu'u hi doe hampole kaju pai' natunya' napopokore. Hema-hema to natilo' ule, ane rangoa' lence ule ngkala toe, tuwu' moto-ra. Jadi', hewa ule ngkala toe rapokalangko owi, wae wo'o mpai' Aku' Ana' Manusia' kana rapokalangko,


Kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa naa wɛ təna na pɛlɛ pá suuki-ɩ ɩsaɣatʋ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ. 	 Imam pangkeni pai' guru agama ria wo'o-ra hi ree, karapo' -damo lolita-ra mpopakilu Yesus hi Herodes.


Nɔɣɔ taa kɛ́ yəlaa panɛ pa saŋɩ-m yem. Paa caa-m paa pəcɔɣɔ hatoo pa taa. Ɩsɔ yɔɣɔtəna mpʋ. 	 Na'uli' Alata'ala: `Tauna tohe'era mpobila' -a hi wiwi-ra-wadi, nono-ra molaa ngkai Aku'.


Waatʋ wei Falisanaa nɩɩwa sɩ Yesu lapa na Satusee nyə́ma ta hiki kʋcɔcɔtʋ ɩlɛna pá koti. 	 To Saduki uma-pi tepehono', apa' nadagi-ramo Yesus. Kara'epe-na to Parisi toe, moromu wo'o-ramo-rawo mpopali' akala-ra mpo'akalai Yesus.


Pənɛntɛ Tacaa, nti n ka yɔɣɔtaa tɔ n lapa-tɩ. Ɩlɛ yele nyá təmlɛ tʋ má na má tɛɛna laŋhʋlʋmlɛ. 	 "O Pue', nau' mate-ama, uma-pi beiwa. Oha-mi nono-ku, apa' madupa' -mi janci-nu.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa wɛ mpaaʋ taa na pá tɔŋa pote tɔ nɔɣɔlʋ tɔma Yesu sɩ: Maa təŋəɣɩ-ŋ nyá təpote təna taa. 	 Hi pomakoa' -ra toe, ria hadua tauna to mpo'uli' -ki Yesus: "Hiapa kahiloua-nu Pue', doko' kutuku' -ko."


Na mpa pɛlɛ pa taɣanəɣɩ ɩsaɣatʋ taa kɛ́ hotuɣu tɔ pɛlɛ pa tɔm ká tɛna weɣelɛ ɩlɛ? Tɔʋ, Ɩsɔ tɛma pa ɩsɛ kuluɣu na pá təŋ ɩsɔtaa kʋcɔɔʋ leleŋ na pá hiki pa paa nyəm kɛ Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ kiŋ. 	 Apa' ane tauna to tungkai' ngkala'ura ngkai pepangala' -ra, uma-rapa ma'ala ratete' nculii' bona medea-ra ngkai jeko'. Apa' ri'ulu, ria-ramo hi rala kabajaa-na, pai' rarasai moto-mi pegane' Alata'ala hi rala katuwu' -ra; ratarima wo'o-mi-rawo bagia ngkai Inoha' Tomoroli';


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, Sɔtɔm na Kɔmɔɔ tɛtʋ kaa na wahala kɛ Hʋʋlɛ wule na pə́ kəlɩ ɩcatɛ ńtɛ́. 	 Penonoi: hi Eo Kiama, meliu pehuku' Alata'ala mpohuku' tauna toera ngkai pehuku' -na hi pue' ngata Sodom pai' Gomora owi.


Tənaɣa yʋlʋ kataŋa səŋsa kɛɛkɛ na Filipʋ na akewe ɩnɩ pá tii pa naalɛɣɛ lʋm taa, na Filipʋ sɔ-ɩ Ɩsɔ lʋm. 	 Ngkai ree, napopento'o-mi kereta-na, pai' -ra mehompo hilou hi rala ue, pai' Filipus mponiu' -i.


Kʋyɛɛŋ wei ɩ taa ma wɛ antulinya taa cənɛ tɔ, maɣalɛ kɔkɔ ŋka ka naa yəlaa təna tɔ. 	 Bula-ku hi dunia' -pidi, Aku' toi-mi baja to mpobajahi nono manusia'."


Ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ na ɩ́ lakɩ ɩsɩɩ yəlaa mpa paa kɛɛsəna Ɩsɔ Tɔm nti tə hɛtəɣɩ-tʋɣʋ ta yomle taa na pá hʋʋna tɔ. 	 Toe pai' kana tapelompehi pololita-ta pai' po'ingku-ta. Apa' kita' toi-mi to rapohurai kara-kara-ta ntuku' Atura Pue' to mpobahaka manusia' ngkai jeko'.


Pə lapa pə lapa mə hɛkʋ na ɩ́ hii laɣatʋnaa mpa tɔ pɛlɛ pa pəsa yem kɛlɛ yaa? Aaɩ, pə kaa pəsɩ yem kɛ́ mpʋ mɛɛ. 	 Nee-neo' mpai' meleli' mpu'u-koi ngkai petuku' -ni hi Pue' Yesus. Nee-neo' uma-pi ria kalaua-na hawe'ea pegane' Alata'ala to nirasai-mi. Kusarumaka bate ria kalaua-na!


Pə fɛɩ sɩ nɔɣɔlʋ ɩ́ sɛɣɛsɩ-ɩ pa tɔm na pə́cɔ́. Ɩ maɣamaɣa ɩ nyəmá mpi pə wɛ yʋlʋ taa tɔ. 	 Uma mingki' kahadua-na to mpo'uli' -ki kabeiwa-na manusia', apa' na'inca ami' napa to hi rala nono manusia'.


Ye mpʋ ɩlɛ ɩ́ niina ɩsɛ kɛ sɔɔlʋɣʋ tɔm. Ɩ́ nyɩɩlɩ teu sɩ pʋlʋ lapʋ ɩ́ saa-mɛɣɛ Ɩsɔ mpaaʋ taa tɔtɔ, ɩlɛ pə́ kələna Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ. 	 Jadi' ompi' -ompi', to kana tapopori'ulu mpu'u, mpoka'ahi' -ta doo. Pai' oti toe, kana tahuduwukui wo'o mporata pakulea' to ngkai Inoha' Tomoroli'. Pai' pakulea' to meliu mpu'u kamokalaua-na, pakulea' mpohowa' lolita Alata'ala.


Pa heela Ɩsɔ Tɔm kɛ Pɛɛsɩ, ɩlɛna pá tɛɛ Atalii. 	 Ngkai ree-ra mpokeni Lolita Alata'ala hi ngata Perga, pai' lako' mana'u-ra hilou hi wiwi' tahi' rata hi ngata Atalia.


Ɩsɩɩ paa tʋ Ɩsɔ wei ɩɩ səkɩ tɔɣɔ teeli tɔ, yʋlʋ wei ɩ səkɩ tɔ ɩ lɛɛsəŋ na sumasɩ na nɔɔhɛɛ liɣiti wontu na nti tə tuuki atɛ tɔɣɔ pa seeki. 	 Oja' -ra mepue' hi Alata'ala to tuwu' liu-liu hante uma ria kabali' -na. Mepue' -ra hi pinotau to rababehi ntuku' -ki lence manusia' to mate moto mpai'. Mepue' -ra hi pinotau to molence mpodanci ba ule ba binata ntani' -na.


Ɩlɛna kʋmataŋ ŋmaa takəlaɣa sɩ: 	 Oti toe, kapala' tantara mpo'uki' sura hilou hi gubernur, moni-na hewa toi:


Ɩ caɣa ɩ kɛɛkɛ taa, na ɩ́ kaləɣɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii takəlaɣa taa na ɩ́ tɔŋna kpente. 	 Hilou mpu'u-imi Filipus. Nto'u toe, ria wo'o-hawo hadua to Etiopia to ntara ohea toe nculii' hilou hi ngata-na. To Etiopia toei, tauna to mopangka' bohe, to mpokakamu hawe'ea ihi' tomi raja bine tana' Etiopia to rahanga' Kandake. Ka'oti-na mepue' hi Alata'ala hi Yerusalem, nculii' -imi hi ngata-na mpohawi' kereta to nadii' jara'. Bula-na mohura hi rala kereta-na, mpobasa-i sura nabi Yesaya.


Tə kɛ́ pə təna mpi pə lapa mpʋ tɔ pə aseeta nyə́ma. Pə taɣa tá tike. Ama tá na Feesuɣu Naŋŋtʋ wei Ɩsɔ ha mpa mpa pa nɩɩkəna-ɩ tɔɣɔ. 	 Kai' toi-mi to mposabii' hawe'ea toe, kai' hante Inoha' Tomoroli' wo'o to napewai' Alata'ala hi hema-hema to mengkoru hi hawa' -na."


Yaasinaa kʋpama mpa pə mʋna ɩ́ tɔkɩ tɔɣɔlɛ. Ye ɩ́ wɛna-wɛ na pá tɔɔ sɔsɔm, paa la-mɛɣɛ kpelikpeka nyə́ma kɛ Tacaa Yesu Kilisiti nyəm tɔm taa, na ɩ́ kaa wɛɛ kaawaasasɩ. 	 Ane hewa toe-damo kehi-ni pai' ane nidonihii ncuu, mokalaua mpu'u-koi mpo'inca Pue' -ta Yesus Kristus, pai' moroho petuku' -ni hi Hi'a.


Tənaɣa pa kpa taalɛ tʋ pəyalʋ ɩnɩ na pá kʋ-ɩ, na pá lɔ taalɛ na waalɩ. 	 Karahoko' -nami ana' toei, rapatehi pai' ratadi hi mali bonea."


Ta taapalaa təna mpa pa wɛ cənɛ tɔ pa sɛɛ-mɛ. Ɩ́ sɛɛ təmaɣa teu na ɩ́ lɛlɩ. 	 Hawe'ea ompi' -ni hi rehe'i mpakatu tabe-ra hi koi'. Mometabe-tabe-koi hante nono mpu'u ane hirua' -koi hi pogamparaa.


Yesu səm waalɩ ɩ lɩɩkaɣa ɩ tillaa tɔɔ, na ɩ́ hʋ́lə́ɣə́na-wɛɣɛ yaasinaa paɣalɛ taa sɩ ɩ fema. Halɩ kʋyɛɛŋ nɩɩlɛ taa təcu kɛ́ Yesu lɩɩkaɣa ɩ tillaa tɔɔ na ɩ́ lakɩ-wɛɣɛ Ɩsɔ Kawulaɣa waasʋ. 	 duu' rata hi eo kara'ongkoa' -na hilou hi suruga. Ka'oti-na rapatehi pai' rapotuwu' nculii', wori' ngkani-i mpopehuwu woto-na hi suro-na, bona monoa' -mi ra'inca katuwu' -na nculii'. Rala-na opo' mpulu' eo, rahilo moto-i, pai' -i mpotudui' -ra beiwa patuju-na Alata'ala mpohore manusia' ngkai huku' jeko' -ra pai' mpopajadi' -ra ntodea-na hi rala Kamagaua' -na. Kako'ia-na me'ongko' hilou hi suruga, hante kuasa Inoha' Tomoroli' natu'u hawa' -na hi suro-na to napelihi-ramo toe.


na mpa pɛlɛ pa wiliɣi tɔ pá la ɩsɩɩ pa fɛɩna laŋwakəllɛ. Mpa pa yakɩ tɔ pə́ la-wɛ ɩsɩɩ pə taɣa mpɛ pa tənna pa kʋyapəm mpɩ. 	 Tauna to geo', neo' ntora mpenonoi kasusaa' -na. Tauna to goe', neo' ntora mpenonoi kagoea' -na. Tauna to me'oli-mi ba napa-napa, neo' ntora mpenonoi rewa-na.


Tənaɣa ɩ sʋʋ-wɛɣɛ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Tɔm nti paa ŋmaawa na ɩ́ tɩɩ nɩɩ-təɣɩ nɔɔnɔɔ tɔ, saŋa ntɛ́ tə lapa. 	 Na'uli' -miraka: "Eo toe lau, madupa' -mi lolita Buku Tomoroli' toe, nto'u kani'epe-na kubasa we'i."


Ɩsɔtaa tillaa təna ná səŋaa na pá cɔɔna kumte na sɔsaa na weesiŋ nyə́ma liɣiti ɩnɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa hənta atɛ tənɛnɛnɛ na pá sɛɛ Ɩsɔ. 	 Hawe'ea mala'eka mokore wo'o-ramo-rawo ntololikia Pohuraa Magau' hante totu'a to rompulu' opo' pai' anu tuwu' to opo' toera. Motumpa omea-ramo hi nyanyoa Pohuraa toe, pai' -ra mponyompa Alata'ala,


Pə təna mpi pə lapa ɩsəntɔ tɔ pa pəsəɣɩ pá kpa-tʋ sɩ tɛtʋ tɔkəlaa kɛ tə caa huɣu. Kotuɣu kʋnɛɣɛ saŋa, kʋ fɛɩna tampana, tá kaa pəsɩ na tə́ cɛkəna pə kɛɛsʋɣʋ kɛ teitei. 	 Apa' napa to tababehi tohe'i-e, mekoroi' lia. Ra'uli' mpai' topoparenta Roma, porumpu-ta toi mpobabehi pe'ewaa. Pai' ane rarai' mpu'u-ta mpai', napa-mi-hawo to ta'uli', apa' uma ria huraa-ta mpobabehi poromua to merodo' tohe'i-e."


Yomle təmlɛ nte pa tʋɣɩ-mɛ tɔ ɩ́ la-tɛ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ na pə́ wɛɛ ɩsɩɩ Tacaa təmlɛ kɛ ɩ́ lakɩ, pə taɣa yəlaa tike nyəntɛ. 	 Mobago hante kagoe' nono-ni, niponcawa pobago-ni hi Pue', uma muntu' hi manusia'.


Tiikilaa napəlɩ paa wɛ ɩcatɛ ńtɛ́ tə tawa taa na pá feŋiɣi pa kaləkəŋ kɛ ahoo ahoo. 	 Hi mali ngata Betlehem, ria ba hangkuja dua topo'ewu. Bula-ra mpodoo bima-ra hi papada ngkabengia toe,


Ama pa təna pa sʋʋ-ɩ wiinaʋ sɩ pa kaa pəsɩ. Kancaalaɣa nyəŋ heela tillu sɩ: Ma yapa taalɛ, ye ma ta polo ma na-tɛ pə kaa la-m teu. Mpʋ tɔ, ma sələməɣɩ-ŋ mpaa, ma kaa pəsɩ na má kɔɔ. 	 Aga tauna to rakio' toera, motance omea-ra. To lomo' -na mpo'uli': `Lako' me'oli tana' -a, pai' kana hilou ulu kupehiloi. Merapi' ampu-a, uma-a tilou.'


Ɩlɛ yʋlʋ pəyaɣa nakəlɩ ka kaa sa ka təɣɩ Ɩsɔ ɩsɛntaa. 	 Jadi', toe pai' uma ria huraa manusia' mpomolangko nono-ra. Uma ria haduaa to ma'ala mpo'uli': "Ngkai kapantea-ku pai' -a napelihi Alata'ala."


Ye pə lapa mpʋ tə pəsəɣɩ na tə́ tɔ sɩ waatʋ wei Apəlaham faɣa ɩ wɛnaʋ taa kɛ́ tɔm naanʋwa na ɩ́ ha mpʋ tɔ, Lefii maɣamaɣa nyá fɛlaa kɛ́. Pəyele Lefii nyə́ma mpɛɣɛ pa taɣanəɣɩ faɣaʋ naanʋwa ɩnɩ ɩ wontu cɛlʋɣʋ. 	 Imam muli Lewi mporata moto-ra hampobagiahampulu' ngkai doo-ra. Aga ma'ala-mi ta'uli': imam muli Lewi toera mpobayari hampobagiahampulu' hi Melkisedek.


Na pá lʋʋ sɔwa kɛ ntenuɣu na pá te ɩ nyʋɣʋ, na pá tʋ ɩ niŋ ntɔɣɔŋ taa kɛ́ kpátʋ́ɣʋ́, na pá paakəna-ɩ na pá luŋiɣi ɩ tɛɛ kɛ́ akula, na pá sɛɛ-ɩ sɩ: Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ fɔɔ. 	 Rababehi hameha' songko ngkai walaa to morui to hewa songko magau', pai' rasongkoi-ki. Rawai' wo'o-i lua' hameha' hi pale ka'ana-na, hewa lua' to nakamu magau', pai' -ra mowingkotu' hi nyanyoa-na, ra'uli': "Wori' tabe, Magau' to Yahudi!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ təmlɛ nyə́ma na taŋlaa mpa paa wɛ təna tɔ pa taɣana kɔkɔ na pá holiɣi, watʋ ka wɛɛ tɔ pə tɔɔ. Na Piyɛɛ ka səŋa pa hɛkʋ na ɩ́ holiɣi tɔtɔ. 	 Nto'u toe, tempo lengi'. Jadi', ba hangkuja dua batua pai' topojaga mpobaa apu hi berewe hante wuri to morea', pai' -ra mokore ntololikia-na moneru. Petrus wo'o mokore pai' moneru dohe-ra.


Kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa mpa mpɛ pa kɔŋna tɔɣɔ pɩɩ tɛ na pə́ lɛɛtɩ-wɛ. Ilim na pə ɩsəlɛ kɛ pa kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ kʋləɣəna-wɛ na pá lakɩ-ɩ na pa laŋa hɛɛ pamm. Pa muɣuliɣina pa puɣusuɣu kɛ́ na mə na-wɛ ɩ́ tɔkɩ mə tɔɣɔnasɩ. Ye pa wɛ timpi, fɛɛlɛ na tusuɣu wɛnna. 	 Huku' to mporumpa' -ra toe mpai' hintotoa hante gau' -ra. Po'ingku guru agama to boa' toera me'eai' lia. Bangku' hi eo-na rapokono lia mpotuku' konoa woto-ra moto. Hi poromua-ni, ngkoni' -ra hangkaa-ngkania hante koi', pai' -ra mpe'ohai konoa woto-ra. Ngkai kehi-ra toe pai' alaa-na raruge' doo-koi, apa' ra'uli' koi' hibalia kehi-ni hante guru to boa' toera.


Ɩ́ sɔ nyʋɣʋ na Ɩsɔ Kawulaɣa pɛɛkʋɣʋ, na Ɩsɔ ká ha-mɛ tɔtɔɣɔ mpi pə kaasaa tɔ. 	 Kana mengkoru-ta hi Alata'ala bona Hi'a jadi' Magau' -ta. Ane toe tababehi, to ntani' -ntani' -na nawai' moto-ta mpai'.


Na yʋlʋpiya təna ká ná ɩsəna Ɩsɔ waasəɣɩ-tʋ tɔ. 	 Oti toe, hawe'ea manusia' mpohilo Alata'ala mpohore ntodea-na ngkai jeko' -ra.'"


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ sɛɣɛsaɣa na ɩ́ heeliɣi ɩ ɩfalaa sɩ: Paa tʋ Yʋlʋ Pəyaɣa maɣa yəlaa niŋ taa na pɛlɛ pá kʋ-m. Ama maa fe pə kʋyɛɛŋ tooso wule. 	 apa' nto'u toe bula-na mpotudui' ana'guru-na. Na'uli' -raka: "Aku' Ana' Manusia', ratonu-a mpai' hi kuasa manusia'. Rapatehi-a mpai', aga tolu eo oti toe, tuwu' nculii' -a."


Ɩ ká la ɩsaɣatʋ kɛ mpaa mpaa na ɩ́ puɣusina mpa pa kɛ́ kʋlepaa tɔ. Mpɛ ɩnɩ paa le. Mpi tɔ, pa kisaa, pa ta sɔɔlɩ tampana nna a ká waasɩ-wɛ tɔɣɔ təŋʋɣʋ tɔ pə tɔɔ. 	 Hawe'ea akala-na to dada'a napake' mpobagiu tauna to monoa' ami' -mi kamporata-ra silaka. Mporata silaka-rale, apa' oja' -ra mpotarima kareba to makono, pai' uma-ra mengkoru hi Alata'ala bona nahore-ra ngkai huku' jeko' -ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ loosa fiki tʋɣʋ kɛ pooluŋ na kʋ́ lɔpa təkpimm. Ɩlɛna ɩ́ polo sɩ ntanyɩ ɩsəntɔ kʋ lʋla pee. Ɩ kɔma na ɩ́ tala kʋ tɛɛ, ɩlɛna ɩ́ maɣana hatʋ tike. Mpi tɔ, pə ta kɛ fiki tɩɩŋ lʋlʋɣʋ waatʋ. 	 Molaa-pidi, nahilo-hawo hangkaju kaju ara to mobumu-damo rau-na-- hiaa' ko'ia tempo powuaa' -na. Hilou-imi hi kaju toe, pai' nanaa meka' ba ria wua' -na. Aga uma ria nau' hantakua.


Ɩ́ nyənna Tacaa suulu na ɩ́ ná, ɩ suulu ɩnɩ ɩ yelina na pə́ ya mə nyɔɔŋ. Ta taapalʋ kʋpaŋ Pɔɔlɩ ŋmaa-mɛ na ɩ́ kɛɛsɩ-mɛɣɛ pə tɔm na ləmaɣasɛɛ nna Ɩsɔ ha-ɩ tɔ. 	 Uli' -mi-hana kamosabara-na Pue' mpalogai manusia' bona tebahaka-ra ngkai huku' jeko' -ra. Hewa toe wo'o-wadi ihi' sura to na'uki' -kokoi Paulus, ompi' -ta to tape'ahi'. Na'uki' toe ntuku' kanotoa nono to narata ngkai Pue'.


Yesu ɩfalaa kɔma na pá tɛsɩ lʋm kʋteŋ lɛŋkʋ tɔɔ, ɩlɛna pá sɔɔ potopotonaa kpaɣaʋ. 	 Hilou-ramo Yesus hante ana'guru-na medipo rano, aga ana'guru-na uma mpokiwoi ngkeni boku. Ngkai ree, na'uli' Yesus mpo'uli' -raka:


Ye mpa pa lakɩ-mɛɣɛ kʋpantʋ tɔ pa tike kɛ ɩ́ ká təŋəɣɩ na ɩ́ lakɩ, ɩlɛ pepeɣelɛ ɩ́ tɛɛwa? Ḿpʋ́ɣʋ́ asaɣaa maɣamaɣa ná lakɩ tɔtɔ mɛɛ. 	 Ane lompe' po'ingku-ta muntu' hi tauna to lompe' po'ingku-ra hi kita', uma mpai' nagane' -ta Alata'ala. Bangku' tauna to dada'a, bate lompe' po'ingku-ra hi tauna to lompe' po'ingku-ra hi hira'.


Pɔɔlɩ má, ma sɛɛ-mɛ na ma maɣamaɣa ma niŋ ŋmaatʋ kɛ cənɛ. Ɩsəna ma tʋɣɩ ma hətɛ kɛ ma takəlasɩ təna taa tɔɣɔlɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ŋmaakɩ. 	 Tabe ngkai aku', Paulus. Kahudua sura tohe'i-e, pale-ku moto-mi to mpo'uki'. Hewa tohe'i lence ukia' -ku hi rala hawe'ea sura-ku, bona monoa' ni'inca kasura-ku mpu'u.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ sɔɔla ta piitim kɛ sɔsɔm, halɩ ɩ ŋma-tʋɣʋ təkotile. 	 apa' napoka'ahi' -ta kita' to Yahudi, pai' ria-i mpowai' -kai doi mpowangu tomi posampayaa-kai."


Ɩ́ nɩɩwa ɩsəna pa yɔɣɔtaa sɩ: N kaa la wasaŋkalətʋ tɔ. 	 "Ni'inca moto karia-na parenta owi to mpo'uli': `Neo' mobualo'.'


Ta təmlɛ taa taapalʋ kʋpaŋ Ɩpafəlasɩ sɛɣɛsəna-mɛɣɛ mpʋ. Tá nɔɣɔ kɛ ɩ lakəna təmlɛ ɩsɩɩ Kilisiti təmlɛ tʋ kʋpaŋ. 	 Ni'epe Kareba Lompe' toe ngkai Epafras, doo hampobagoa-kai to kipoka'ahi'. Epafras toei, batua Kristus to tida mobago mpotulungi-koi.


Pepe tɔɔ kɛ́ n pɔɔsəɣɩ-m mpʋ? Pɔɔsɩ mpa pa nɩɩ ma tɔm tɔɣɔ nti ma heela-wɛ tɔ. Pɛlɛ pa nyəmá teu kɛ nti ma heela-wɛ tɔ. 	 Jadi', napa pai' nupekune' -ae? Pekune' moto-ra-kowo to mpo'epe-a metudui'. Ra'inca moto mpai' napa to ku'uli'."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, liɣitee pulaɣa tɔɔ kɛ́ ɩsaɣatʋ təna caaləɣɩ. Lɛlaa ná nyəna pɔɣɔlaɣa caaʋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ na pə́ caŋ pə́ ləsɩ-wɛɣɛ Ɩsɔsɛɛlɛ taa, na pá kʋɣɩ pa təɣɩ sɔsɔm na laŋwakəlɛɛ paɣalɛ. 	 Apa' ngkai kampokahina-ta doi mehupa' wori' nyala kehi to dada'a. Ria mpu'u tauna to sese' mpali' doi, alaa-na meleli' -ramo ngkai pepangala' -ra, pai' wori' kasusaa' mporumpa' -ra.


Ama piitim təna taa wei ɩ wɛɛ na ɩ́ seeki-ɩ na ɩ́ təŋəɣɩ tampana, pʋntʋ ntɛ́ Ɩsɔ yʋlʋ. 	 Hema-hema to mengkoru hi Hi'a pai' to monoa' kehi-ra, bate natarima-ra, pai' uma napoposisala ba to'apa-ra.


Ye yʋlʋ tɔɣɔna ɩ alʋ na ɩ́ kpaɣa kʋfalʋ, ɩ lapa wasaŋkalətʋ kɛ́. Ye pa kisa alʋ na nɔɣɔlʋ náá təŋ na ɩ́ kpaɣa-ɩ, pʋntʋ lapa wasaŋkalətʋ kɛ́. 	 "Hema to mpogaa' -ki tobine-na pai' ncamoko hante tobine ntani' -na, mobualo' -i-hana. Pai' tauna to mpotobine kabulisa doo, mobualo' wo'o-i-hawo.


Se nyá caa na nyá too. Sɔɔlɩ nyá tɔɣɔntəlɛ ɩsɩɩ nyá tɩ. 	 kana tabila' tina tuama-ta, pai' poka'ahi' doo-ta hewa kampoka'ahi' -ta woto-ta moto."


Paa mə taa yʋlʋ ká kʋ ɩ təɣɩ ɩsəna, pʋntʋ pəsəɣɩ na ɩ́ tuusi ɩ təɣɩ wʋlɛ kʋlʋmtəlɛ maɣamaɣa? 	 Napa wo'o kalaua-na wori' rahi pekiri-ni? Apa' nau' sese' ncuu-ta mpopekiri, uma-ta bisa mpodonihii umuru-ta nau' kampa' hamengi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa yela pa puluŋ na pá təŋɩ-ɩ kpakpaa. 	 Karapalahii-nami jala' -ra, pai' ntepu'u eo toe mpotuku' Yesus-ramo.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tɛʋ nɩɩna heelim sɔsɔɔm na pə́ casəɣɩ kutuluɣu ŋkʋ, na pusi su na sɩ lɩɩ. Kutuluɣu ta hoti. Mpi tɔ, pa sɩɩ kʋ kite kɛ pətolaɣa taa kɛ́. 	 Karata-na uda, mowo' ue, pai' ngolu' mporumpa' tomi toe, tapi' uma-i modungka, apa' rawangu hi lolo watu to moroho.


Pə lapa-ɩ ɩsɩɩ toosee taka, na ɩ́ ná nyá wei pa yaa sɩ Ananiyasɩ tɔ, na ń sʋʋ sɩ n tənəɣɩ-ɩ niŋ na ɩ ɩsɛ kuli. 	 pai' hi rala pangila-na nahilo-ko, Ananias. Nahilo-ko hilou mpohirua' -ki pai' mpojama-i bona pehilo nculii' -imi."


Kʋ laŋa tɔɔ caɣa kɛ́ ɩsɩɩ nyəɣətʋ toko kɛ kʋ suuwa. Kʋ kʋlʋɣʋʋ na kʋ keŋ makɩ tɔ, ye n nɩɩwa n tɔŋ kɛ́ sɩ kpaɣanəŋ hɔŋʋɣʋ kɛɛkɛnaa paɣalɛ na ɩ́ lakɩ kpetele kpetele sɩ ɩ́ puki yoou tɔ. 	 Pona-ra teputu' hante ruke to hewa baju ahe'. Pomoni pani' -ra hewa pomoni hampo'ikoa kereta to nadii' jara' hilou hi panga'ea.


Tənɛ ɩnəɣɩ kpakpaa kɛ tɛtʋ sʋʋ seluɣu kɛ sɔsɔm, ɩlɛna ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ hɔɣɔləŋ naanʋwa taa lɛŋkʋ kutuluŋ hoti, na pə́ kʋ́ yəlaa iyisi naatosompɔɣɔlaɣa (7000) kɛ tɛtʋ seluɣu mpʋ tɔ. Sɔɣɔntʋ kpa yəlaa lɛlaa kɛ sɔsɔm, ɩlɛna pá sʋʋ ɩsɔtaa Ɩsɔ kɛ́ teeli haʋ. 	 Hinto'u toe, hangaa linua bohe-mi. Hampobagia hampulu' ngkai ngata toe mokero, pai' pitu ncobu tauna mate ngkai linu toe. Wulunga-ramo tauna to ntani' -na, ra'uli': "Uma mowo-e' kabaraka' -na Alata'ala to hi suruga!"


Ɩ́ nɩɩwa ɩsəna paa yɔɣɔtaa sɩ: Ye wei ɩ́ yɔka lɛlʋ ɩsəlɛ, paa yɔkɩ ɩ nyəntɛ, na wei ɩ́ hola lɛlʋ kete, paa holi ɩ nyəntɛ tɔ. 	 "Ni'inca moto parenta owi to mpo'uli': `Ane ria to motuda' pai' to hadua mpojungki' mata doo ba mpowuka ngihi' doo, jungki' wo'o-ki-hawo mata-na, pai' wuka wo'o-ki-hawo ngihi' -na.'


Tacaa Yesu Kilisiti ɩ́ hʋ́lɩ́ mə tənaɣa pɛɛlɛɛ. 	 Pue' -ta Yesus Kristus mpogane' -koi omea.


Tənaɣa Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, liɣitee tʋ ɩsɔtaa Kawulaɣa sʋʋʋ wɛ katɛ kɛ́ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Toe pai' na'uli' Yesus hi ana'guru-na: "Makono mpu'u lolita-ku toi: mokoro rahi tauna to mo'ua' jadi' ntodea-na Alata'ala hi rala Kamagaua' -na.


Tɔʋ, ma heela-mɛɣɛ pə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ má na-mɛ tá təma kpɛntənaʋ ɩ́ la na mə laŋa hʋlʋmɩ. Ɩ́ ká ná kʋnyɔməŋ kɛ antulinya taa cənɛ te. Ama paa na mpʋ ɩ́ tɔkɩ tɔnəŋ, ma kəla antulinya. 	 Hawe'ea toi ku'uli' -kokoi, bona mporata-koi kalompea' tuwu' ngkai posidaia' -ni hante Aku'. Bula-ni hi rala dunia' toi-pidi, bate rabalinai' -koi. Aga pakaroho nono-ni, apa' kudagi-mi dunia' toi."


Yəlaa panɛ pa tɛɛ antulinya taa cənɛ caɣaʋ. Pa cɔɔkaɣa yem kɛ́ wʋlaɣa tɛtʋ taa na pɔɔŋ taa. Pa təsʋʋlɛnaa ntɛ́ kʋkpaməŋ tɛɛ na tulukusi taa. 	 Metibo' -ra hilou hi papada to wao' pai' hi bulu' -na, mo'oha' -ra hi horoa watu. Hiaa' kakoo-kono-na, dunia' toi bela po'ohaa' to natao hi hira'.


Pə tasa pəcɔ ɩlɛna tillu taɣanɩ məlʋɣʋ na ɩ́ heelɩ-ɩ sɩ: Tacaa, ma lapa nti n kɛɛsaa tɔ, paa na mpʋ təcaɣalɛ kpisa yem kɛ́. 	 "Karata-na nculii', na'uli' mpo'uli' -ki pue' susa': `Tuama, hawa' -nu kupopomako' -mi, aga ko'ia ihia' tomi-nu, ria-pidi pohuraa.'


Tə lapa na ɩ́ tɔkɩ tɔnəŋ kɛ teu na tə sɔɔsa-mɛɣɛ apalʋtʋ, na tə́ sɛɛsɩ-mɛ na ɩsəlɛ sɩ ɩ́ tɔ na pə́ kɛɛsəna teitei ɩsɩɩ Ɩsɔ caakɩ tɔ. Ɩsɔ ɩnɩ ɩ yaana-mɛ sɩ ɩ́ hiki mə paa tete kɛ ɩ kawulaɣa na ɩ teeli taa. 	 pai' kiparesai' mpu'u-koi bona po'ingku-ni masipato' hi ntodea-na Alata'ala. Apa' Alata'ala mpokio' -koi jadi' ntodea-na hi rala Kamagaua' -na bona mporata-koi bagia hi rala kabohe tuwu' -na.


Yohaanɩ ka kaləna wulaʋ Helɔtɩ kɛ timpi ɩ kpaɣa ɩ taalʋ alʋ Helɔtiyatɩ tɔ, na ɩsaɣatʋ təna nti ɩ ka lapa tɔ tə tɔɔ. 	 Pai' nakamaro wo'o kasalaa' -na Herodes Antipas, topoparenta hi tana' Galilea, apa' Herodes mpo'ago pai' mpotobine Herodias, tobine ompi' -na moto. Yohanes mpokamaro-i sabana gau' -na toe, pai' sabana hawe'ea gau' -na to dada'a ntani' -na.


Tacaa təŋlaa napələɣɩ Sesalee ná təŋa-tʋ sɩ paa pona-tʋ na tə́ həntɩ Sipili apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ tɛ, pa yaa-ɩ sɩ Naasɔŋ. Ɩ sʋʋ Ɩsɔ sɛɛʋ tɔ pə taɣa saŋa. 	 Ba hangkuja dua ompi' hampepangalaa' -kai ngkai Kaisarea hilou mpobawa-kai, duu' rata hi tomi po'ohaa' -kai hi Yerusalem. Tomi po'ohaa' -kai toe, tomi hadua to Siprus to mahae-mi jadi' topetuku' Yesus, hanga' -na Manason.


Na ɩsɩɩ pə maɣasʋɣʋ ɩnɩ na ɩ́ ná kʋnyɔŋ tɔ, pənɛntɛ ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ waasɩ mpa pa wɛ maɣasʋɣʋ taa tɔ. 	 Yesus mporata kaparia nto'u-na rasori, toe pai' ma'ala-i mpotulungi tauna to rasori, apa' Hi'a, mporata pesori wo'o-i-hawo.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tɔma sɩ: Ɩ́ lɩɩ cənɛ, pɛɛliya ta sɩ. Ama ka too kʋtoo kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa woŋa-ɩ. 	 Yesus mpo'uli' -raka: "Malai-koi omea ngkai rei. Uma-ile mate-e. Leta' -i-wadi." Mpo'epe toe-e we'i, rapotawai lau-i-wadi.


Ma kpaɣa ma tɩ təkpataa na má tʋ nyá niŋ taa kɛ́ pa tɔɔ, sɩ pá pəsɩ nyá nyə́ma təsiɣisiɣi. 	 Mama, kutonu katuwu' -ku hi Iko jadi' bagia-nu, bona ana'guru-ku toira mporata kalompea', pai' bona hira' jadi' bagia-nu hi kampotuku' -ra tudui' to makono.


Kapənahum kɛ Yesu sɛɣɛsa tɔm tənɛɣɛ Yuta nyə́ma təkotile taa. 	 Yesus mpololita hawe'ea toe nto'u petudui' -na hi tomi posampayaa hi Kapernaum.


Ɩlɛna pá tɔ sɩ: Mpa pa kɔma nɔɔnɔɔ tɔ kalifu kʋlʋm kɛ pɛlɛ pa lapa təmlɛ, ɩlɛna ń məlɩ na ń kpɛntɩ-tʋɣʋ kʋfɛlʋɣʋ kʋlʋmʋɣʋ na? Pəyele tá kana na ilim nyaɣa-tʋɣʋ hatoo tanaŋ tɛɛ. 	 `To lako' rata mobago hi ka'omea-na, muntu' hajaa-ra-wadi mobago. Hiaa' kai', mobago ha'eoa-ka-kaina, nahimai' eo to ngkerepa'. Napa-di pai' nubayari-ra hibaa-balia hante kai'?'


Ma caa kɛ́ sɩ ɩ́ tɔɔsɩ tɔm nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa naŋŋ nyə́ma ka yɔɣɔta hatuu lɔŋ tɔ, na Tacaa na tá Yatʋ kʋheelitu nti mə tillaa sɛɣɛsa-mɛ tɔ. 	 Patuju-ku bona nikiwoi lolita to raparata nabi-nabi to moroli' owi, pai' bona nikiwoi wo'o hawa' to ngkai Pue', Magau' Tompohore-ta ngkai huku' jeko' -ta. Hawa' -na toe ni'epe ngkai kai' suro-na to mpokarebai-koi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə tɔm yawa pa tɛtʋ təna taa. 	 Kareba toe molele-mi hobo' hi ngata toe pai' hi hawe'ea ngata to mohu'.


na Sala kɛ́ Kayinam pəyaɣa, na Kayinam kɛ́ Alafasatɩ pəyaɣa, na Alafasatɩ kɛ́ Sɛm pəyaɣa, na Sɛm kɛ́ Nowee pəyaɣa, na Nowee kɛ́ Lamɛkɩ pəyaɣa, 	 Salmon ana' Kenan, Kenan ana' Arpakhsad, Arpakhsad ana' Sem, Sem ana' Nuh, Nuh ana' Lamekh,


Anɩ n ta haŋ pəyele n ta niɣiti, na ń wɛ tətɛmlɛɛ kɛ́ mpʋ tɔ, maa tɔ-ŋ kɛ́. 	 Jadi', apa' mo'omu' eo-wadi-koi, uma-koi morani', uma wo'o-koi molahe', toe pai' kupepuji' -koi mpai' ngkai rala nganga-ku.


Ɩlɛ ɩ́ taa nəɣəsəɣɩ cele nyəntʋ. Cele nyəntʋ təlɛɣɛ cele kɛ́. Nti tə maɣana-ŋ saŋa tɔ, paasəna təlɛ tə tike. 	 Jadi', neo' -ta sese' mpopekiri napa to jadi' eo mepulo. Eo toe lau hono' -mi-hawo kasusaa' -na, neo' -pi radonihii tena mpekiri to jadi' hi eo mepulo.


Alaa-mɛ ɩ́ seeki mə paalaa ɩsɩɩ ɩ́ seekuɣu Tacaa tɔ. 	 Tobine-tobine, kana mengkoru-koi hi tomane-ni, hewa pengkoru-ni hi Pue'.


Yʋlʋ toŋ tʋ ɩ́ taŋa ɩ təyaɣa kɛ teu na yoou wontu, pʋlʋpʋ ɩɩ tokiɣina ɩ wɛnaʋ. 	 "Seta ma'ala rarapai' -ki tauna to parimuku. Ane tauna to parimuku mpodongo tomi-na hante rewa panga'e-na, uma moapa ihi' tomi-na.


Yesu cɔ-ɩ sɩ: Maa polo na má waasɩ-ɩ. 	 Na'uli' Yesus: "Tilou moto-a mpaka'uri' -i."


Ḿpʋ́ɣʋ́ nɔɣɔlʋ pɔɔsa-ɩ sɩ: Tacaa, ntɔŋ yəlaa pəciimaɣa tike nyɔɔŋ kɛ pɩɩ ya na? Ɩlɛna Yesu cɔ-wɛ sɩ: 	 Ria hadua tauna mpekune' -i: "Pue', ba hangkedi' -wadi tauna to mporata katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-nae?" Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka ntodea:


Paa na mpʋ tɔ, Tacaa tɔm taa alʋ fɛɩ ɩ tɩ tɔɔ tike, na apalʋ kɛ ɩ́lɛ́ ɩ tɩ tɔɔ tike, pa təna pa tɩ pa təmaɣa. 	 Aga nau' -pa wae, hi kita' to mepangala' hi Pue', tobine pai' tomane hibaa-balia hi rala hawe'ea-na. Tobine uma tuwu' mokalaua hi woto-na moto, wae wo'o tomane uma tuwu' mokalaua hi woto-na moto.


pepe tɔɔ kɛ́ n taa tʋ ma liɣitee anəɣɩ panci taa? Ma kɔma ɩsəntɔ tɔ maa maɣana pə sɛɛ a tɔɔ na má kpɛntɩ na má mʋ. 	 napa pai' uma nupopesua' lau doi-ku hi bank, bona ane rata-apa, kurua' nculii' hante ana' -na!'


sɩ pá kala ɩ́ na ɩ amʋsaɣa ahonto Malɩ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ kɛ́ Tafiiti lʋlʋɣʋ taa tʋ. 	 Wae wo'o Yusuf me'ongko' ngkai ngata Nazaret, mpo'ema' Maria kamae' -na to bula-na motina'i-mi. Me'ongko' -ramo ngkai tana' Galilea, manake' hilou hi tana' Yudea, mpotoa' ngata Betlehem, ngata kaputua Magau' Daud owi. Yusuf kana mpope'uki' hanga' -na hi ria, apa' hi'a muli Magau' Daud.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yohaanɩ heela Yesu sɩ: Tacaa tə nawa nɔɣɔlʋ na ɩ́ looki alɔɣaa na nyá hətɛ. Pə́cɔ́ ɩɩ təŋəɣɩ-tʋ. Ɩlɛna taa kisina-ɩ. 	 Na'uli' Yohanes mpo'uli' -ki: "Guru, ria kihilo hadua tauna mpopalai seta hante hanga' -nu, aga kitagi-i apa' bela-i topetuku' -ta."


Ɩ́ yele mə mpaaʋ huluŋ. Ɩ́ taa tənɩ tokonaa, ɩ́ taa lɛɛ ntaŋkpala, ɩ́ taa tɔkɩ kpátʋ́ɣʋ́. Mpi tɔ, təmlɛ latʋ na ɩ caləsʋɣʋ kɛ́. 	 Neo' ngkeni boku, neo' mpokeni rontonga' baju ba sapatu' ba lua'. Apa' masipato' moto-koi rawai' kaparaluua-ni ngkai tauna to nikarebai Lolita Pue'.


Ama wei ɩ ká yɔɣɔtɩ ɩsaɣatʋ kɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ tɔɔ tɔ pa kaa hɩɩsɩ pʋntʋ ɩsaɣatʋ kɛ paa pəcɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pʋntʋ səɣəla ɩsaɣatʋ tam nyəntʋ kɛ́. 	 Aga hema to mposapuaka Inoha' Tomoroli', uma ria ampungia-ra duu' kahae-hae-na. Pesapuaka-ra toe raposala' duu' kahae-hae-na."


Pə kɔŋ na pə́ tala kʋyɛɛŋ kʋtɛɛsəŋ taa na Ɩsɔ koti ɩsɔtaa nyəm na atɛ nyəm na ɩ́ mələna-wəɣɩ Kilisiti tike tɛɛ na ɩ́lɛ́ ɩ tɔɣɔ pa tɔɔ kɛ́ kawulaɣa, ɩlɛ Ɩsɔ tʋ mpi ɩ sɩɩwa na ɩ́ təŋəɣɩ na ɩ́ lakɩ tɔ pə nyʋɣʋ ntɛ́. 	 Ntuku' konoa-na moto, napopo'incai-ta patuju-na to uma ra'incai manusia' ngkai owi. Patuju-na toe: bona butu nyala-na, lompe' to hi suruga ba to hi dunia', napopohintuwu' hi posidai' -ra hante Kristus, pai' Kristus-mi to jadi' hewa Woo' ngkai butu nyala-na. Ngkai owi Alata'ala mpakatantu ami' -mi patuju-na to nababehi hante Kristus toe, pai' patuju-na toe bate napadupa' ane rata-pi tempo-na.


Helɔtɩ maɣamaɣa ná tá na ɩsaɣatʋ kɛ Yesu kiŋ tɔtɔ, pə tɔɔ kɛ́ ɩ taɣana-tʋɣʋ-ɩ məŋnaʋ. Apalʋ ɩnɛ ɩ ta wakəlɩ pʋlʋ mpi pə nəɣəsəna pá kʋ-ɩ pə tɔɔ tɔ. 	 Wae wo'o-hawo pomporata-na Herodes, apa' napoponculi' -imi hi aku'. Tau toii, uma-i mpobabehi ba napa-napa to masipato' rahuku' mate-ki.


Ye nyá niŋ ntɔɣɔŋ ká hu-ŋ, sɛtɩ-ɩ na ń lɔ pooluŋ. Sana ń laŋ nyá tɔnʋɣʋ tɔɔ kɛ́ pʋlʋ kʋlʋməm na mpi paa pɛtɩ nyá tɔnʋɣʋ tənaɣa tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa tɔ. 	 Ane rapa' -na pale ka'ana-ta mpakeni-ta mojeko', pua' pai' petadi. Agina lau-pi moronto pale-ta hamali, ngkai hawe'ea woto-ta ratadi hi rala naraka.


Nmaatʋ pee kɛ pa ŋmaana kʋsəsɩɩtʋ kɛ pɛɛ kpaatanaa tɔɔ. Paa na mpʋ pə hʋla Ɩsɔ teeli kɛ tə təcɛllɛ, na Moisi ɩsɛntaa teekaɣa kɔkɔ nakəlɩ te, nn. Haləna Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma ta pəsɩ na pá nyənɩ ɩ ɩsɛntaa kɛ́ tɔm naalɛ, pəyele ɩ ɩsɛntaa teu mpɩ pɩɩ kɛ́ mpi pɩɩ tɛ na pə́ saalɩ yem tɔɣɔ. Ye kʋsəsɩɩtʋ nti təlɛ tə kʋɣɩ tɔ tə ta kisi teeli kɛ hikuɣu, 	 Owi Pue' Ala mpo'uki' Atura-na hi watu po'ukia', pai' nawai' -ki nabi Musa. Nto'u toe, to Yahudi uma radadahi mponaa lio-na Musa, apa' lio-na mehini hante kabaraka' -na Alata'ala. Tapi' pehini to hi lio-na Musa toe hampai' -wadi, pai' mo'uncu moto duu' -na ora. Atura Pue' to te'uki' hi watu toe mpokeni kamatea hi manusia', apa' uma takulei' mpotuku'. Aga nau' wae, bohe moto wo'o kabaraka' -na Alata'ala to rahilo to Yahudi hi lio-na Musa nto'u toe. Jadi', ane hewa toe kabaraka' -na atura to mpokeni kamatea,


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Mə laŋkpɩɩsəŋ tɔɔ kɛ́ Moisi ŋmaa-mɛɣɛ kʋsəsɩɩtʋ ntɩ. 	 Na'uli' Yesus: "Musa mpo'uki' pai' mpoparata-kokoi parenta toe-le, apa' ngkai kamotu'a maga-ni, uma tuduia'.


Haləna saŋa ɩ́ ta yaata ma hətɛ na ɩ́ sələmɩ pʋlʋ. Ɩ́ sələmɩ ɩ́ ká hiki, na pɩɩ la na mə laŋa hʋlʋmɩ sɔsɔm kɛ tam tɔɔ. 	 Duu' hewa toe lau, ko'ia-koi ria merapi' napa-napa hante hanga' -ku. Wule' perapi' -mi-hana, nirata moto mpai', bona gana mpu'u kagoea' -ni."


kɛ waatʋ wei ɩ tɔŋ sɩ: Haɩ Ɩsɔ, maa heeli ma newaa kɛ nyá tɔm. Maa yoo yontu na má tala-ŋ samaa təna taa. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -ki Alata'ala hewa tohe'i: Kupomobohe hanga' -nu hi ompi' -ompi' -ku. Hi poromua topetuku' -nu morona' -a mpo'une' -ko."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ na Silaasɩ pa təŋna Aŋfipolisi na Apolonii, ɩlɛna pá tala Tɛsalonikɩ. Pə pamna Yuta nyə́ma naa wɛna təkotile kɛ təna. 	 Paulus pai' Silas mpokaliliu pomako' -ra ntara hi ngata Amfipolis pai' Apolonia, rata hi ngata Tesalonika. Hi Tesalonika toe, ria tomi posampayaa to Yahudi.


Yesu tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ ɩlɛna ɩ́ cuɣusi sɩ: Ye ɩ́ kɛ́ tɔm nɩɩlaa ɩ́ nɩɩ. 	 Hema-koi to tilingaa, pe'epei lompe'!"


Moisi polaa ɩlɛna ɩ maɣana Icipiti tʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ lakɩ pa taa nɔɣɔlʋɣʋ mʋsʋŋ. Ɩlɛna ɩ́ mʋ wei pa lakɩ ḿpʋ́ɣʋ́ mʋsʋŋ tɔ ɩ tɔm na ɩ́ sɩɩna ɩ tɩ, na ɩ́ lɛɛtɩ Icipiti tʋ, na ɩ́ caŋ ɩ́ kʋ-ɩ. 	 Karata-na hi ria, mpohilo-i hadua to Israel naweba' hadua to Mesir. Kahilou-nami mpehawa-ki ompi' -na, mpopatehi to Mesir toei.


Tɔʋ, pənɛntɛ ɩsɩɩ ɩ́ nyəm tənɛ ɩnɩ tɔ, ye ɩ́ tɔka-tɩ, ɩ́ kaa laŋ leleŋ nɩɩʋ. 	 Ane ni'inca-damo tudui' toi, marasi' -koi ane nituku'.


Pa kɔma na pá tana-ɩ timpi pa kpaa na pá sʋʋkɩ kutuluɣu ŋkʋ kʋ taa tɔ, ɩlɛna yəlaa huliɣi-ɩ. Tənaɣa yoolaa kpaɣa-ɩ na pá hɔɣɔlɩ-ɩ heeheempaa. 	 Karata-ra hi tuka' to ngkahe' hilou hi tomi tantara toe, mome'upi' -damo ntodea pai' ngasa' mpu'u-ra doko' mpopatehi Paulus. Toe pai' Paulus kana ra'ongko' pai' rahorongko tantara.


Tənaɣa Simɔŋ cɔwa sɩ: Ma hʋʋ sɩ, wei ɩ nyəntɛ kəla tɔɔʋ tɔ. Yesu sɩ: Ama n hʋʋ teu. 	 Natompoi' Simon: "Ba tauna to wori' inta-na tu?" Na'uli' Yesus: "Makono tompoi' -nu."


Ama Yesu tɔma sɩ: Ɩ́ yele-ɩ təkpi yoo, ma kʋyakʋ kʋpimuɣu tɔɔ kɛ́ ɩ sɩɩ tulaalʋ ɩnɛ. 	 Na'uli' Yesus: "Pelele' moto-i-hawo! Napa to nababehi toi, mpenonoi eo karatana-ku mpai'.


Na pá yoo yontu kʋfatʋ sɩ: Nyá nəɣəsənana takəlaɣa ŋkɛ ka mʋɣʋ na ka tɔɔ kʋtaalətʋ kɔɔlʋɣʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, nyaɣa pa kʋwa, na n yapa Ɩsɔ kɛ́ yəlaa kɛ nyá səm taa, kɛ́ kpeka təna taa, na nsəma təna taa, na piitim təna taa, na kateŋasɩ təna taa. 	 Morona' -ramo, mpoporona' rona' to bo'u, ra'uli': Iko-mi to natao mpo'ala' sura toe pai' mpobongka saa' -na. Apa' Iko, rapatehi-moko, pai' hante raa' ngkai kamate-nu toe nutolo' -ramo manusia' ngkai humalili' dunia', ngkai butu negara, butu pomuli pai' butu nyala basa. Nutolo' -ra pai' nutonu-ramo hi Alata'ala,


Pə tənaɣa mpʋ Ɩsɔ kiŋ kɛ pə lɩɩnaa, na Kilisiti tɔɔ kɛ́ ɩ ciika tá na-ɩ na ɩ́ tʋ-tʋɣʋ təmlɛ sɩ tə́ la na ɩ́ na yəlaa lɛlaa pá ciiki. 	 Alata'ala moto to mpobago hawe'ea toe. Hante petauntongoi' -na Kristus, Alata'ala mpopohintuwu' -tamo hante Hi'a, pai' nawai' -ta pobago mpoparata kareba toe hi tau ntani' -na, bona hira' wo'o hintuwu' hante Alata'ala.


Mpa pa yeki na faɣaʋ kɔŋ yəlaa taa tɔ, ye n kpaala-wɛɣɛ tɔm naalɛ na pá tá nɩɩ n tɔɣɔnɩ-wɛ. 	 Ane ria tauna to mpobabehi pogaaa' hi ompi' -ompi' hampepangalaa' -ta, tanee' -ra nte hangkani ba rongkani. Ane uma oa' rabahakai, neo' -pi nupiliu-ra mpotudui' ntodea.


Paa ma yɔɣɔtəɣɩ yəlaa nsəma na ɩsɔtaa tillaa nsəma tɔtɔ, ye maa sɔɔləɣɩ yəlaa ma yɔɣɔtaɣa təna wɛ yem kɛ́ ɩsɩɩ suule wiikuɣu tɔ yaa kaŋkonte wiikuɣu tɔ. 	 Ane rapa' -na mporata-ta pakulea' ngkai Inoha' Tomoroli' bona mololita hante wori' nyala basa manusia' ba basa-ra mala'eka wo'o, tapi' ane uma ria ahi' -ta hi doo, uma ria kalaua-na. Bate-na hewa goo' to pario-wadi ba hewa tinti' to padudu-wadi pololita-ta, uma ria kalaua-na.


Ɩlɛna tallʋ təŋ lʋm mpi pə pəsa sʋlʋm kɛ mpʋ tɔ. Ama ɩ ta nyɩ timpi sʋlʋm mpɩ pə lɩɩnaa tɔ. Ɩlɛ təmlɛ nyə́ma mpa paa cosa lʋm tɔ pɛlɛ pa nyəmá. Ḿpʋ́ɣʋ́ tallʋ yaa akpaɣalʋ, 	 Topohawa' toei mpemita ue to rakeni-ki. Bela-pi ue nonto, mobali' -mi mewali ue anggur. Aga uma-hawo na'incai kangkaiapa-na, muntu' topobago-wadi to mpo'inca. Ka'oti-na mpemita ue anggur toe, mekio' -i mpokio' topemua',


Tá maɣamaɣa tə kɛ́ Yuta nyə́ma kɛ́ təsiɣisiɣi, tə ta kɛ asaɣaa ɩsɩɩ piitim lɛmpɩ nyə́ma. 	 Ane kai' Petrus, to Yahudi ami' -ka-kaina ngkai kaputu-kai, uma-kaiwo dada'a gau' -kai hewa tauna to uma mpo'incai Alata'ala.


Təma kʋpana ná naa mpʋ tɔtɔɣɔ təkeelee, na nna a maɣamaɣa a fɛɩ naʋ kɛ ɩsɛntɔɔ kɛ kpakpaa kpakpaa tɔ, a kaa pəsɩ na á saalɩ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. 	 Wae wo'o, ria tauna to monoto lia kalompe' kehi-ra. Pai' ria wo'o to uma incana hi doo kehi-ra to lompe', aga na'inca oa' Pue' kehi-ra to lompe' toe.


Ma taapalaa, pə taɣa kʋsəsɩɩtʋ kʋfatʋ natələɣɩ ma ŋmaa takəlaɣa sɩ ma heeliɣi-mɛ. Ama kʋsəsɩɩtʋ kʋpəntʋ nti pə heela-mɛɣɛ hatuu kancaalaɣa tɔɣɔ. Na kʋsəsɩɩtʋ kʋpəntʋ ntəɣəlɛ tɔm nti ɩ́ tɛma nɩɩʋ tɔ. 	 Ompi' -ompi' to kupe'ahi', hawa' to ku'uki' -kokoi tohe'i, bela hawa' to bo'u. Hawa' toi, hawa' to mahae-mi ni'epe, to nitarima ngkai lomo' -nami. Hawa' toi, kareba to mpo'uli' momepoka'ahi' -ta hadua bo hadua.


Yohaanɩ ɩfalaa mpɛ pa kɔma na pá kpe, ɩlɛna Yesu sʋʋ samaa kɛ Yohaanɩ tɔm pɔɔsʋɣʋ sɩ: Pepeɣe ɩ́ ka pola wʋlaɣa tɛtʋ taa kɛ́ naʋ ye? Heelim makɩ na pə́ ciɣitiɣi səsəncaŋa ŋka tɔ? Anɩ pə taɣa təlɛ. 	 Kanculii' -ra suro Yohanes Topeniu' toera, mololita-imi Yesus hi ntodea, mpotompo'wiwi Yohanes. Na'uli': "Napa patuju-ni hilou mpohirua' -ki Yohanes hi tana' to wao'? Ba doko' -koi mpohilo tauna to morara' nono-na, to hewa pimpi to nawui ngolu' molue hilou tumai? Uma-hawo, apa' uma hewa toe kehi-na Yohanes.


Ma ta cɛkəna ɩsəna maa paasəna tɔm ɩsɩɩ mpʋ pə taka tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ maa pɔɔsa Pɔɔlɩ sɩ yaa ɩ ká tisi na pá pona-ɩ Yosalɛm na pá paasəna ɩ tɔm tənɛɣɛ təna. 	 Jadi', ingu' -a-kuwo mpobotuhi kara-kara toe. Toe pai' kupekune' -i Paulus, ku'uli' -ki: `Dota-ko hilou hi Yerusalem, bona hi ria-damo mpai' rapohurai kara-kara-nu?'


Pə pamna kɔtʋlʋ nɔɣɔlʋ ná təŋaɣa mpaaʋ ŋkʋ. Ɩ́lɛ́ ɩ na-ɩ, ɩlɛna ɩ cɔlɔ na ɩ́ tɛɛ. 	 Ko'ia mahae ngkai ree, ria wo'o-hawo hadua imam ntara hi ohea toe. Kanahilo-na tauna to weho toei, napelelii' pai' kaliliu moto-i.


Ye saa ɩnɩ ɩ tasa kisuɣu, ɩlɛ n heeli Yesu sɛɛlaa kpekəle. Na ɩ́ kisa Yesu sɛɛlaa kpekəle kɛ nɩɩnaʋ tɔtɔ, ɩlɛ n nyənɩ-ɩ ɩsɩɩ ma ta nyɩ Ɩsɔ yaa ɩsɩɩ lampuu mʋlʋ. 	 Ane uma-i dota mpangala' lolita sabi' toera, bua' -imi hi hawe'ea ompi' hampepangalaa'. Ane uma oa' napangalai' nau' hawe'ea ompi' hampepangalaa' mpoparesai' -i, pelele' lau-imi-hana, taponcawa hewa tauna to uma mpo'incai Alata'ala lau-imi, pai' hewa tauna to dada'a kehi-ra.


Leɣe yooŋ na ntɔŋkpɛɛsaɣa lɩɩna mə hɛkʋ kɛ mpʋ? Mə kɔtɔɩnaa mpa pa caaləɣɩ-mɛɣɛ tam kɛ́ mə tɔnəŋ taa tɔ mpɛ pa kɔŋna na yooŋ na ntɔŋkpɛɛsasɩ nsɩ. 	 Napa pai' alaa-na ria potudaa' pai' pomehonoa' -ni ompi'? Tetu-le bate mehupa' ngkai kahinaa nono-ni to dada'a. Kahinaa nono-ni to dada'a toe-mi to manga'e ncuu hi rala nono-ni, mpokeni-koi mpobabehi to dada'a.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kotuɣu taa yəlaa suma təkulum na pá keŋ ŋkpaŋŋ. Ɩlɛna Pɔɔlɩ na Paanapasɩ pá kɛɛsəɣɩ-wɛɣɛ ɩsəna Ɩsɔ lapəna pa niŋ kɛ kɔkɔlɔ nyəm na piti təma kɛ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa hɛkʋ tɔ. 	 Kahudu-na Petrus mololita, hawe'ea tauna to morumpu toera, mengkalino-ra-wadi mokanono. Oti toe, rape'epei wo'o-pi lolita-ra Barnabas pai' Paulus, mpololita tanda mekoncehi pai' anu mobaraka' to rababehi hante kuasa Alata'ala bula-ra mpokeni Kareba Lompe' hi tauna to bela-ra to Yahudi.


Kateŋa təna yəlaa ká tekiɣi-ɩ. 	 Hawe'ea manusia' mposarumaka-i."


Pa kɔma na pá lɩɩna kpeeŋa, ɩlɛna mpa paa wɛ Yesu cɔlɔ tɔ na ɩ ɩfalaa naanʋwa na naalɛ pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Kɛɛsɩ-tʋɣʋ ɩsɔnaa mpa n sɛɛ-tʋɣʋ mpʋ tɔ pa hʋwɛɛ. 	 Oti toe, nto'u-na Yesus hadudua-na, ana'guru-na to hampulu' rodua pai' topetuku' -na to ntani' -na tumai mpekune' -i: "Napa-die batua-na lolita rapa' toe-e we'i?"


Tənaɣa Tɛsalonikɩ nyə́ma taa lɛlaa tɛma Pɔɔlɩ tɔm na pa taa na pá na Pɔɔlɩ na Silaasɩ pá kpɛntɩ, na Kəlɛɛkɩ nyə́ma paɣalɛ mpa pa sɛɛkaɣa Ɩsɔ tɔ pa kpɛnta Pɔɔlɩ pa tɔɔ kɛ́ mpʋ, na alaa tuutuuma paɣalɛ tɔtɔ. 	 Ria-ra to Yahudi to mpangala' lolita toe, pai' -ra mpotuku' Paulus pai' Silas. Wori' wo'o-ra to Yunani to mengkoru hi Pue' Ala pai' wori' wo'o tobine to bohe hanga' -ra, mepangala' wo'o-ramo-rawo hi lolita to nakeni Paulus toe.


Tɔm naalɛ ɩnɛ ɩ fɛɩ laɣasʋɣʋ, na pə fɛɩ pəsʋɣʋ sɩ Ɩsɔ ɩ́ looli-tɩ. Pə tɔɔ maɣamaɣa kɛ pə sɔɔsa ta mpa tə hika təŋmɛllɛ kɛ ɩ kiŋ tɔɣɔ apalʋtʋ, sɩ tə́ tɔkɩ tɛɛlʋɣʋ ŋku kʋ tɔm pa kɛɛsa-tʋ tɔɣɔ teu təkeŋkeŋ. 	 Alata'ala, uma-i boa' mpo'uli' janci-na, uma wo'o-i boa' mpohowa' sumpa-na. Pai' lolita-na to ronyala toe uma mobali'. Jadi', ngkai pojanci pai' posumpa-na Alata'ala toe, moroho-mi nono-ta ompi'. Apa' kita' toi, tauna to mpopepotuwu' hi Alata'ala, tasarumaka Hi'a-damo to mpowai' -ta kalompea'. Ngkai pojanci pai' posumpa Alata'ala toe, terohoi-mi nono-ta bona neo' tabahakai ncarumaka Alata'ala pai' mpopea napa to najanci-taka hi eo mpeno-na.


Ɩlɛna Yesu pɔɔsɩ ka caa sɩ: Waatʋ wei kɛ́ pə caala-kɛɣɛ lapʋ kɛ mpʋ? Ḿpʋ́ɣʋ́ pəyaɣa caa cɔ-ɩ sɩ: Hatoo ka pəcaatʋ pɛtɛpɛtɛ taa kɛ́. 	 Mepekune' -i Yesus hi tuama-na ana' toei, na'uli': "Hangkuja-mi hae-na narata haki' toi-e?" Na'uli' tuama-na: "Ngkai kakedia' -nami-hana.


Yesu kɔma na ɩ́ kpɛɣɛtəna Yeliko ɩlɛ, sɛsɛ yʋlʋm nɔɣɔlʋ ɩ ka caɣa mpaaʋ nɔɣɔ ntɛ́ na ɩ́ lakɩ pala. 	 Mohu' -mi Yesus hi ngata Yerikho, ria hadua tauna to wero mohura hi wiwi' ohea karapi' -rapi'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ɩfalaa tɔɔsaa sɩ pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Haɩ Ɩsɔ, ma luɣu sʋʋ nyá təyaɣa təmlɛ kɛ́ ɩsɩɩ yem na kpɛtɛ. 	 Ana'guru-na mpokiwoi lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli' hewa tohe'i: "Dede' nono-ku, apa' kupe'ahi' Tomi-nu Pue'."


Ma taapalaa, paa wei ɩ́ caɣa Ɩsɔ sɛɛʋ taa ɩsɩɩ ɩsəna ɩ ka wɛɛ na pə́cɔ́ Ɩsɔ yaa-ɩ ɩ mpaaʋ taa tɔ. 	 Jadi', hewa to ku'uli' we'i ompi': nau' ba beiwa katuwu' -ta nto'u Alata'ala mpokio' -ta jadi' to Kristen, neo' -pi tabalii'. Hante petulungi ngkai Alata'ala, tatuku' -imi hi rala katuwu' -ta.


Yʋlʋ wei ɩ wɛ yoou taa tɔ, kʋ tɔm kɛ ɩ paasəɣəna sɩ ɩ sɔsɔ wei ɩ kpaɣa-ɩ tɔ ɩ laŋlɛ ɩ́ hɛɛna-ɩ, ɩ kaa caɣa na ɩ́ paasəɣəna kpaɩ nyəntʋ kɛ yem. 	 Apa' ane tantara to lompe' -hana, bate tari-i mpokolo kaparia, pai' uma-i sese' mpo'urusi urusia-na moto, apa' doko' -i mpakagoe' nono tadulako-na.


Pə tɔɔ ɩlɛ ma taapalaa, tə ta kɛ yom piya se, ama tə kɛ́ kasaɣampu piya kɛ́. 	 Jadi', kita' toi-e ompi', uma-ta-tana hewa ana' Hagar, to tuwu' batua. Kita' toi-e hewa ana' Sara, to uma tuwu' batua.


Na ɩ́ kɛɛsɩ-wɛɣɛ pə təna mpi pə lapa tɔ. Ɩlɛna ɩ́ tili-wɛɣɛ Sopee. 	 Kornelius mpo'uli' -raka napa to lako' nahilo we'i hi rala pangila-na, pai' nahubui-ra hilou hi Yope mpopali' Petrus.


Pəyele ye tə tɔma sɩ yəlaa tilina-ɩ... (Pa nyaŋaɣana samaa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, yəlaa nyənaɣa Yohaanɩ kɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ kʋpaŋ kɛ́). 	 Hiaa' mokoro wo'o ane ta'uli' ngkai manusia' -wadi kuasa-na." Pangkeni to Yahudi toera me'eka' mporuge' Yohanes Topeniu', apa' mpoka'eka' -ra ntodea, apa' hawe'ea ntodea mpo'uli' Yohanes toe hadua nabi mpu'u.


Ɩlɛna Yesu ɩfalaa taa nɔɣɔlʋ wei pa yaa sɩ Antəlɩɩ na ɩ́ kɛ́ Simɔŋ Piyɛɛ neu tɔ ɩ́ cɔ-ɩ sɩ: 	 Ngkai ree, hadua ana'guru-na to rahanga' Andreas, ompi' -na Simon Petrus, mpo'uli':


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Tɔʋ, pənɛntɛ wei ɩ́ wɛna liɣitee, pʋntʋ ɩ́ tɔkɩ ɩ tɔɔ, na wei ɩ́ wɛna huluɣu ɩ́ tɔkɩ-kʋ, na wei ɩ́ fɛɩna laɣatɛ, pʋntʋ ɩ́ pɛɛtɩ ɩ toko na ɩ́ yana. 	 Ratompoi': "Uma-hawo." Na'uli' Yesus: "Aga hewa toe lau, hema-koi to ria doi-ni ba boku-ni kana nikeni. Pai' hema-koi to uma ria piho' -ni, pobalu' baju-ni nipope'oli piho'.


Wulee ɩ́ keesa tá sɔsaa yaa Falisanaa taa nɔɣɔlʋ na pʋntʋ təŋəɣɩ-ɩ? 	 Hilo, uma ria hadua pangkeni ba to Parisi to mepangala' hi Yesus.


Ɩlɛna Yesu tɔ Falisanaa sɩ: Ye tampana, Ɩsɔ ka kɛ́ mə Caa, ɩ́ ka sɔɔla-m. Mpi tɔ, ɩ kiŋ kɛ ma lɩɩnaa, na ɩ kɔntɛ kɛ ma kɔma. Ma ta kɔɔ ma maɣamaɣa ma kɔntɛ. Ama ɩnɩ ɩ tilina-m. 	 Na'uli' Yesus: "Ane bongko Alata'ala mpu'u Tuama-ni, ke nipoka'ahi' -a, apa' Aku' ngkai Alata'ala-a, pai' ohe'i-ama naposuro. Uma-a tumai ntuku' konoa-ku moto. Tumai-a ntuku' konoa-na Alata'ala, apa' Hi'a to mposuro-a.


Pə tɔɔ kɛ́ samaa səŋa-ɩ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa nɩɩwaɣa sɩ ɩ lapa piti təmlɛ tənɛ. 	 Ngkai toe-mi pai' alaa-na wori' rahi tauna hilou mpotomu-i Yesus, apa' ra'epe Kahi'a-na to mpobabehi tanda mekoncehi toe.


Yesu nawa sɩ apalʋ ɩnɩ ɩ laŋlɛ wakəlaa, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ama liɣitee nyə́ma Ɩsɔ Kawulaɣa sʋʋʋ wɛ katɛ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Nahilo-mi Yesus kapeda' nono-na. Toe pai' na'uli': "Mokoro rahi tauna to wori' rewa-ra mengkoru hi Alata'ala bona Hi'a jadi' Magau' -ra.


Tənaɣa Ananiyasɩ alʋ ɩnɩ ɩ hota Piyɛɛ nɔɔhɛɛ tɛɛ kɛ́ kpakpaa na ɩ́ sɩ́. Ɩfepiya sʋʋwa, ɩlɛna pá maɣana ɩ səpa. Ɩlɛna pɛlɛ pá kpaɣa-ɩ na pá polo pá pimi-ɩ ɩ paalʋ kɔŋkɔŋ taa. 	 Kana'epe-na lolita Petrus toe, kamodungka-na wo'o-mi-hawo kaliliu mate. Karata-ra tauna to muli' mpotana Ananias, rahilo-rawo mate wo'o-imi-hawo tobine-na. Kara'ongko' -na wo'o-mi-hawo hilou ratana ncori daeo' tomane-na.


Ɩ́ caɣa təyaɣa ŋka ka taa na pá cɛla-mɛɣɛ mpi, ɩ́ tɔɣɔ na ɩ́ nyɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ, təmlɛ tʋ mʋna pá fɛlɩ-ɩ kɛ́. Ɩ́ taa laɣasəɣɩ tɛɛsɩ kɛ yem yem. 	 Hantomi lau-wadi po'ohaa' -ni, neo' -koi pantoli-ntoli hi kahantomi-na bula-ni mpokeni Kareba Lompe' hi ngata tetu. Pongkoni' napa to rawai' -kokoi, koni' -mi-hana, apa' topobago masipato' mpotarima gaji' -na.


Ɩ́ la laakalɩ, ɩ́ taa lakɩ yəlaa ɩsɛntaa kɛ́ mə Ɩsɔsɛɛlɛ kʋlapʋtʋ sɩ pá na na pá sa-mɛ. Ye ɩ́ lakɩ mpʋ sɩ yəlaa ɩ́ na, mə Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩ kaa tasa-mɛɣɛ haʋ. 	 "Pelompehi-e', neo' -ta mpobabehi ada agama hi mata ntodea bona rahilo doo-wadi. Ane hewa toe gau' -ta, uma-ta mpai' nagane' Alata'ala, Tuama-ta to hi rala suruga.


Ma ta cɛkəna mpi ma lakɩ tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, maa lakɩ mpi ma sɔɔla lapʋ tɔ. Ama mpi ma kisaa tɔ mpəɣɩ ma lakɩ. 	 Uma ku'incai kalaua-na kehi-ku toi. Po'ingku to lompe' to doko' kubabehi, uma lau kubabehi. Po'ingku to kupokahuku' -e, toe lau-di to kubabehi!


Yaa ɩsənaɣa Ɩsɔ təcaɣalɛ na ma ta nyɩ ɩsɔnaa tɩɩŋ pɩɩ kaa? Pə taɣa pʋlʋ, tá kɛna Ɩsɔ weesuɣu tʋ təcaɣalɛ. Ɩsɔ maɣamaɣa yɔɣɔtəna mpʋ sɩ: Maa caɣa pa kiŋ na maa wɛɛ pa hɛkʋ. Maa pəsɩ pa Ɩsɔ na paa pəsɩ ma yəlaa. 	 Ha hibalia-wadi Tomi Alata'ala pai' tomi pepuea' hi pinotau? Hiaa' kita' toi-mile tomi Alata'ala-e, apa' Alata'ala to Tuwu' mo'oha' hi rala nono-ta. Jadi', uma natao ane kita' to mepue' hi Alata'ala mpotuku' -ra to mepue' hi seta. Toi-mi batua-na Lolita Alata'ala owi to mpo'uli' hewa toi: Mo'oha' -a mpai' hi laintongo' -ra, pai' tida-a dohe-ra. Aku' jadi' Pue' -ra, pai' hira' jadi' ntodea-ku."


Ɩ paalʋ Yosɛɛfʋ ka kɛ́ yʋlʋ kʋpaŋ kɛ́, ɩlɛ ɩ taa tisiɣi sɩ ɩ́ kuli Malɩ waalɩ kɛ́ yəlaa samaa taa. Ɩlɛna ɩ́ hʋʋ sɩ ɩ ká kisi-ɩ mukaɣa tɛɛ. 	 Yusuf, tauna to mengkoru hi Atura Musa. Toe pai' na'uli' hi rala nono-na: "Kupohu lau-mi pokamae' -ku hante Maria." Aga uma-i dota mpaka'ea' Maria. Jadi', patuju-na bona napohu bongo-wadi, uma mingki' ra'incai ntodea.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ yaakʋɣʋ-m mə Caa mə Caa na mə Sɔsɔ tɔ, ɩ́ wɛna tampana. Ma kɛ́ mə Caa na mə Sɔsɔ kɛ́. 	 Aku', nikio' -a Guru-ni pai' Pue' -ni, pai' bate wae mpu'u.


Ntɛna Piyɛɛ na tillaa lɛlaa pa cɔ kɔtʋlʋ sɔsɔ sɩ: Pə wɛɛ sɩ Ɩsɔ kɛ́ tə se, pə taɣa yəlaa. 	 Ratompoi' Petrus hante suro Pue' Yesus ntani' -na, ra'uli': "Kai' bate-na mpotuku' hawa' Alata'ala, bela hawa' manusia'.


Ɩnɩ ɩ lɛɛkəna-tʋɣʋ ahoo səkpɛtʋɣʋ tɛɛ asaɣaa sɔsaa niŋ taa na ɩ́ sʋsɩ-tʋɣʋ ɩ luɣu tɛɛ Pəyaɣa kawulaɣa taa. 	 Nabahaka-tamo ngkai kuasa kabengia-na, pai' -ta napajadi' ntodea-na hi rala Kamagaua' Ana' -na to nape'ahi'.


Pə tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ, pə kpaɣaʋ saŋa tɔ ɩ́ kaa tasa-m keesuɣu. Haləna pə tala wʋlɛ nte ɩ́ ká tɔ sɩ: Ɩsɔ ɩ́ səna Tacaa tillu tɔ. 	 Mpu'u ku'uli' -kokoi, uma-apa nihiloi, duu' -na rata tempo-na ni'uli': `Une' -imi to rata mpokeni hanga' Pue' Ala!'"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ma kɔma antulinya taa cənɛɣɛ sɩ ma fakɩ tampana nyə́ma na tasəkəlɛ nyə́ma, na mpa paa naakɩ tɔ pá ná, na mpa pa naakaɣa tɔ pá yʋlʋmɩ. 	 Na'uli' Yesus: "Katumai-ku hi dunia' toi, tumai mpobotuhi kara-kara manusia', bona tauna to wero ma'ala pehilo, pai' tauna to mpo'uli' pehilo moto-ra, wero lau-ra."


Na Ɩsɔ wɛna pəsʋɣʋ sɩ ɩ́ ha-mɛɣɛ kʋpantʋ kɛ sɔsɔm, pə́cɔ́ ɩ́ taa laŋ mpi mpi ɩ́ nyɩɩləɣɩ tɔ. Ama ɩ́ hiki, na haləna pə́ kaasɩ na ɩ́ lana təma kʋpana. 	 Mobaraka' lia-i mpowai' -koi hawe'ea rasi', duu' -na uma ria kakuraa' -ni ba napa-napa, mporata-koi hawe'ea to niparaluu ngkai Alata'ala. Patuju-na mpowai' -koi rasi' toe, bona nipakule' mpobago butu nyala pobago to lompe' mpotulungi doo.


Yəlaa təna mpa pa tɛɛləɣɩ Kilisiti kɛ mpʋ tɔ pá taɣanəɣɩ pa təɣɩ na pá lá kʋpama ɩsɩɩ Yesu Kilisiti kɛʋ kʋpaŋ tɔ. 	 Hawe'ea tauna to ncarumaka Kristus hewa toe, bate mpakaroli' katuwu' -ra, hewa kamoroli' -na Kristus.


Tənaɣa Yesu nyəna-wɛ, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Yəlaa kiŋ kɛ pə fɛɩ pəsʋɣʋ. Ama Ɩsɔ ɩ́lɛ́, pə təna təlɛʋ kɛ́. 	 Yesus mponaa-ra pai' na'uli' -raka: "Ane hante pakulea' manusia' -le, uma ami' hema. Aga ane Alata'ala, uma ria to uma napakule'."


Na ɩsɔtʋlʋŋasɩ náá lɩɩ ɩsɔtaa na sɩ hotiɣi atɛ ɩsɩɩ heelim ciɣituɣu fiki tʋɣʋ na fikinaa akaa cɛkɩ na á hotiɣi tɔ. 	 Betue' wo'o-hawo mpararodaa' ngkai langi' dungku hi dunia', hewa wua' kaju to taha' oja roda' ngkai lolo-na nto'u nalengo ngolu' bohe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Tomaa tɔma sɩ: Haɩ ma Caa na ma Ɩsɔ. 	 Na'uli' Tomas: "Pue' -ku! Alata'ala-ku!"


Pɩɩ kɔɔ na kʋyakʋ ŋku na ɩsəma waatʋ ɩ taa tʋ ɩ taa sɩ təyaɣa tʋ ka tala tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ ká sʋʋ təkpʋʋʋ. 	 Ntaa' we'i, bula-na lempe' moto hewa toe, muu-mule' rata-mi maradika-na hi eo pai' hi jaa to uma na'incai.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa tɔma Tacaa sɩ: La na ta taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ sɔɔsɩ. 	 Ra'uli' suro Pue' Yesus mpo'uli' -ki: "Pue', pakaroho-kaka-kaiwo pepangala' -kai!"


Ye mpʋ ɩlɛ, ɩ́ caa ɩ́ maɣasɩ Ɩsɔ na ɩ́ sʋkəna Ɩsɔ sɛɛlaa kɛ təlasɩ kɛ səɣəla nna ta na ta caanaa caanaa tə ta pəsɩ na tə́ səɣəlɩ tɔ suwe? 	 Jadi' ompi' -ompi', napa-di pai' doko' ta'ewa patuju-na Alata'ala-e? Napa pai' doko' tapopokoloi-raka tauna to bela-ra to Yahudi parenta pai' palia to motomo lia? Bangku' ntu'a-ta-hawoe, duu' rata hi kita' toi-e lau, uma takulei' mpotuku' hawe'ea parenta pai' palia tetu-e!


Pə kɔma taanaɣa, ɩlɛna Yesu ɩfalaa polo na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Cənɛ kɛ́ nyɩɩtʋ taa kɛ́ na ilim tɛma. Tɔɣɔnɩ yəlaa panɛ na pá polo acalɛɛ taa na pá ya kʋtɔɣɔʋ na pá tɔɣɔ. 	 Ncimonou' -mi, tumai-ramo ana'guru-na mpomohui' -i, ra'uli' -ki: "Guru, neo' limpa-mi eo-na, pai' wao' -hana hi rehe'i lau. Agina tahubui-ramo ntodea toera lau hilou hi ngata to mohu' mpo'oli pongkoni' -ra."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu sɛɣɛsa-wɛɣɛ tɔmnaa paɣalɛ na ɩsɔnaa sɛɛʋ taa. Haləna ɩ́ kɛɛsɩ-wɛ sɩ: 	 Wori' nyala to natudui' -raka hante lolita rapa'. Hewa tohe'i na'uli' -raka:


Pə taɣa pʋlʋ, pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Pəlɛ kʋpantɛ taa kʋpantɛ kɛ ma ləsaa. Pənɛntɛ ma sɩɩ-tɛɣɛ Siyɔŋ, sɩ tə́ wɛɛ kite tɛɛ pəlɛ. Na ye wei ɩ tɛma-tɛ na ɩ taa, pʋntʋ kaa kɔɔ na ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ ye maa nyəmá. 	 Hi rala Buku Tomoroli', Magau' Topetolo' rarapai' -ki watu to napelihi Alata'ala, hewa toi moni-na: Hilo! Kupelihi hameha' watu to masuli' oli-na, kuhu'a hi Bulu' Sion, kupajadi' poko parawatu. Hema-hema to mepangala' hi watu toei, uma-ra mpai' hala'nawu'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ kpɛnna-mɛ na ɩ́ puɣusi tɔtɔɣɔ? 	 Mehono' to Parisi toera: "Ei' -e! Ha nabagiu wo'o-moko-koiwo koi' -e?


Ama pa tasa kiisuɣu na toŋ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ sɩ paa kamɩ-ɩ tesika tɔɔ. Haləna pa kakiisasɩ nsɩ sɩ nɩɩ Pilatɩ. 	 Aga rahudukulei' lau-mi merapi' bona Yesus raparika'. Ka'omea-na medagi mpu'u-ramo.


Ɩ kɔma ɩ́ tiikina Olifinaa pʋɣʋ na ɩ́ kpɛɣɛtəna Yosalɛm, ɩlɛna ɩ təŋlaa samaa ɩnɩ ɩ təna ɩ laŋa hʋlʋmɩ teu, na pá saŋ Ɩsɔ kɛ́ sɔsɔm kɛ piti təma nna pa nawa tɔ a tɔɔ sɩ: 	 Mohu' -mi hi ngata Yerusalem, hi pana'ua-na hi bulu' Zaitun, hawe'ea topetuku' -na to wori' toe ntepu'u mpo'une' Alata'ala. Mogora-ra-damo nakeni kagoe' nono-ra sabana hawe'ea anu mekoncehi to rahilo.


Tənaɣa ɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Na mɛ se, mə hʋʋkɩ sɩ ma kɛ́ awe? Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: N kɛ́ Mesii. 	 Napekune' tena-ra, na'uli': "Hiaa' koi' -koiwo mpo'uli' hema-a Aku' toi-e?" Natompoi' Petrus: "Iko-mi Magau' Topetolo'!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma alʋ sɩ: Polo ń yaa nyá paalʋ na nyá na-ɩ ɩ́ kɔɔ cənɛ. 	 Na'uli' Yesus: "Koi' ulu, kio' tomane-nu, pai' -ko nculii' tumai."


Pɔɔlɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtaɣa, ɩlɛna ɩ́ kpaɣa potopoto na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ pa təna pa ɩsɛntaa, na ɩ́ faɣa-ɩ na ɩ́ sʋʋ tɔɣɔʋ. 	 Ka'oti-na mololita hewa toe, na'ala' -mi pongkoni', pai' -i mpo'uli' tarima kasi hi Alata'ala hi nyanyoa-ra omea. Nabagi-mi pongkoni' toe, pai' -i ngkoni'.


Tacaa lapa na tə́ wɛna naani kɛ́ mə tɔɔ təkpataa sɩ ɩ́ ká təŋəɣɩ tam ɩ kaa yele tɔmnaa mpa tə sɛɣɛsa-mɛ tɔ. 	 Jadi', apa' lawi' Pue' to mpewili' -koie, toe pai' monoa' -mi ki'inca kanituku' -na napa to kitudui' -kokoi, pai' nipokaliliu mpai' mpotuku' napa-napa to kitudui' -kokoi.


Ɩsɔ ɩɩ naa ɩsɛntɔɔ, pə tɔɔ kɛ́ mpa pa sɛɛ-ɩ tɔ, pə taɣa ɩsɛntɔɔ kɛ paa sɛɛ. Ama pa taanaa kɛ́ na cɛsʋɣʋ fɛɩ. 	 Alata'ala, Hi'a-mi Inoha'. Jadi', tauna to mpopue' -i, kana mepue' hante kuasa Inoha' Tomoroli' pai' ntuku' ohea to makono."


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa mpa pa təŋəɣɩ Ɩsɔ mpaaʋ kɛ teu tɔ pa pima Ɩtiyɛɛnɩ, na pá wii-ɩ sɔsɔm. 	 Tauna to mengkoru hi Alata'ala mpo'ala' woto-na Stefanus, rapotantangii' hante nono mpu'u, pai' -i ratana.


Ye tampana sɩ tə kɛ́ kpaŋtʋnaa ɩlɛ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ tə kɛ́ kpaŋtʋnaa. Ama ye tə wɛna tá ɩsɛ, mə tɔɔ kɛ́ tə wɛna tá ɩsɛ. 	 Ria-ra to mpo'uli' wuli-kai. Ane wuli mpu'u-kai, toe kadoko' -kai mpotuku' Alata'ala hante nono-kai mpu'u. Aga ane monoto moto-di pekiri-kaie, toe bona mpotulungi-koi ompi'.


Tuu lɔŋ má yɔɣɔtaɣana ɩsaɣatʋ kɛ ɩ tɔɔ, na má tʋna-ɩ kʋnyɔŋ, na má tʋʋ-ɩ. Ama Ɩsɔ wii ma pətɔɔtəlɛ. Pə taɣa pʋlʋ, ma taa tɛ́ ma taa na Ɩsɔ tɔɣɔ ma ta nyɩ ma kʋlapʋtʋ ntɩ. 	 Ri'ulu-a mporuge' Yesus, ngasa' mpu'u-a mpobalinai' topetuku' -na. Aga nau' wae, napoka'ahi' moto-a, apa' nto'u toe ko'ia-a-kuwo mepangala' hi Hi'a, jadi' uma ku'incai kalaua-na napa to kubabehi.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa tɔma-ɩ sɩ: Aŋha, pənɛntɛ n yela atuwa tɔm, na ń tʋləsɩ-tʋɣʋ kpakpaa təfoo. 	 Ra'uli' ana'guru-na: "Tempo toi, lonto' -mi lolita-nu Pue', uma-poko mowalatu.


Tənaɣa taalɛ ńtɛ́ tə tʋ pəyalaa pɔɔsa-ɩ sɩ: Tacaa pə taɣa kʋtɔɣɔʋ kɛ n ka tuu nyá taalɛ taa? Pə lapa ɩsəna na nyɩɩtʋ ɩsaɣatʋ siti pə hɛkʋ taa? 	 Rata-ramo to ngkoni' gaji' mpo'uli' -ki topobonea toei: `Tuama, hawua' to lompe' moto-di to tahawu' -e. Ngkaiapa-di kowo' toe-e ria?'


Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ kulina ɩ pɛɛlɛɛ tɔɔ na ɩ́ hʋ́lɩ́ sɩ pə ya paa wei ɩ nyʋɣʋ. 	 Kana nutudui' -ra po'ingku to natao hewa toe, apa' Alata'ala mpobea-mi ohea hi hawe'ea manusia' bona tehore-ta ngkai huku' jeko' -ta. Nababehi toe ngkai kabula rala-na.


Ɩsɩɩ paa lɛnta Ɩsɔ yəlaa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa tɔɣɔ n cɛləɣɩ-wɛɣɛ caləm kɛ pənɛntaa sɩ pá nyɔɔ. Mpi paa lapa tɔ mpɩ pə fɛləɣəna-wɛ. 	 Apa' tauna to hi dunia' toera lou mpopatehi topetuku' -nu, rabowo-mi raa' nabi-nu to wori'. Toe pai' hewa toe lau nubali' -mi ue jadi' raa', nupopo'inui-raka. Toto-na lia-mi tetu-e!"


Paa pona tə taa kɛ́ piitim təna yəlaa apititu na pa sɔsɔɔntʋ. 	 Hawe'ea manusia' mpokeni pebila' -ra pai' ka'uaa' -ra mesua' hi rala ngata toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ taŋlaa nyʋɣʋ tʋ ɩnɩ na ɩ yəlaa pa polaa na pá kɔna tillaa təhɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, paa wɛna yəlaa sɔɣɔntʋ sɩ pá taa kɔɔ pá yoo mpɛɣɛ pɛɛ. 	 Kahilou-rami kapala' polisi hante doo-na hi Tomi Alata'ala, mpo'ala' -ra suro toera. Aga uma-ra raweba', rapelompehi mpu'u mpobawai-ra, apa' me'eka' -ra hi ntodea, nee-neo' mpai' hira' lau to rakahurui, alaa-na ntodea mpopana' -ra hante watu.


Akewe kpeŋaɣa, ɩlɛna ɩ təmlɛ nyə́ma səŋɩ-ɩ na pá heeli-ɩ sɩ: Nyá pəyaɣa hika alaafəya. 	 Hi lengko ohea-i-pidi, ba hangkuja dua batua-na mpotomu-i, ra'uli' -ki: "Mo'uri' -imile ana' -nue!"


Ama wei ɩ təŋəɣəna nɔnɔɣɔ na ɩ́ sʋʋ tɔ, pʋntʋ ntɛ́ tiikulu. 	 Ane topo'ewu, mesua' ntara hi wobo' moto-i.


Ɩ́ ta nyɩ sɩ mə tɔnəŋ wɛ ɩsɩɩ Feesuɣu Naŋŋtʋ təcaɣalɛ yɛɛ? Feesuɣu Naŋŋtʋ wei Ɩsɔ ha-mɛ na ɩ́ wɛ mə taa tɔɣɔ ma tɔŋ. Ɩ́ tá tɩ mə tɩ se. 	 Ha uma ni'incai ompi', woto-nile po'ohaa' Inoha' Tomoroli'. Mo'oha' -i hi rala nono-ni. Alata'ala moto-mi to mpowai' -koi Inoha' Tomoroli' tetu-e. Hi'a-mi to jadi' Pue' -ni, bela koi' moto.


Ye ɩ́ pɛləɣɩ pəyaɣa kɛ kʋhɛɛsʋɣʋ wule sɩ pə taa kɔɔ na ɩ́ yɔkɩ Moisi kʋsəsɩɩtʋ. Pepe tɔɔ kɛ́ má waa yʋlʋ pilimile təcu kɛ kʋhɛɛsʋɣʋ wule na mɩɩ mʋ-m na pááná? 	 Jadi', ane metini' -koi hi Eo Sabat bona neo' ntiboki Atura Musa, napa pai' nikaroe-a apa' mpaka'uri' -a tauna hi Eo Sabat bona hobo' woto-na lompe'?


Ɩlɛna ɩ́ holina alukukunaa pɛɛtəlaa sɩ: Ɩ́ ləsɩ-wɛɣɛ cənɛ. Ɩ́ taa pəsɩ ma Caa təyaɣa kɛ kʋyakʋ kɛ mpʋ. 	 Na'uli' -raka topobabalu' danci mangkebodo: "Koi', keni omea tetu lau hilou hi mali-na! Tomi Tuama-ku neo' niponcawa tomi pobabalua'!"


Na tá na-ɩ tə kpɛntaa na tə́ tɛmɩ-ɩ na tá taa tɔɣɔ tə hika mpaaʋ na tə́ səŋ Ɩsɔ ɩsɛntaa na naani kɛ teu. 	 Ngkai posidaia' -ta hante Kristus Yesus toe-mi, pai' ngkai pepangala' -ta hi Hi'a, daho' -tamo mpomohui' Alata'ala, uma-pi morara' nono-ta, apa' ta'inca-mi kanatarima-ta.


Ye Moisi ɩlɛ, ɩ́lɛ́ ɩ nɩɩna Ɩsɔ kɛ́ teu kɛ Ɩsɔ təyaɣa təna taa. Ɩnəɣɩ pa tʋ təmlɛ sɩ ye Ɩsɔ ɩ́ yɔɣɔta nti ɩlɛ ɩnɩ ɩ heeli. 	 Musa tida mpokamu bago-na mpewili' ntodea Alata'ala, hewa hadua topobago to tida mpokamu bago-na hi rala tomi pue' -na. Pai' napa to nababehi Musa toe mpowalatu kalompea' to napopehuwu Alata'ala ngkabokoa'.


Tənaɣa Ɩsɔ tɔma-ɩ sɩ: Kʋmɛlɛŋ nyá, n ká sɩ ahoo anɛ a maɣamaɣa. Ɩlɛna má ná wei ɩ ká kpaɣa pə təna mpi n taɣana nyá tɩ tɔɔ kɛ́ mpʋ tɔ. 	 "Ntaa' we'i Alata'ala mpo'uli' -ki tauna toei: `He towojo! Bengi toe mpai' lau, ra'alai' -moko inoha' -nu. Jadi', hawe'ea to nurumpu tetu, hema-mi mpai' pue' -na?'


Ye antulinya ɩnɛ ɩ yəlaa taa kpana-mɛ, ɩ́ nyɩ sɩ maɣa pa taa ka kpanaa na pə́cɔ́ pə takɩ-mɛ. 	 "Ane tauna to uma mepangala' hi Aku' mpokahuku' -koi, kiwoi: Aku' -mi-hana to ri'ulu rapokahuku' -e.


Tənaɣa ɩ tɔma sɩ: Ɩɩ naa, ɩsɔtɔnʋɣʋ tʋlaa, na má naa Yʋlʋ Pəyaɣa na ká səŋa Ɩsɔ ntɔɣɔŋ tɔɔ. 	 Na'uli' Stefanus: "Hilo-dile! Kuhilo langi' mobea pai' Ana' Manusia' mokore hi mali ngka'ana Alata'ala!"


Ma Caa kɔntɛ kɛ ma kɔma na mɩɩ saŋ ma mʋɣʋ. Ama ye nɔɣɔlʋ ná lɩɩ yem na ɩ́ kɔɔ, ɩ́ mʋ ɩ́lɛ́ təkpa. 	 Katumai-ku toi, mpokeni-a hanga' -na Tuama-ku, aga uma-koi dota mpotarima-a. Ane ria to tumai mpokeni hanga' -ra moto-wadi, nitarima lau-ra.


Timpi paa kama Yesu kɛ́ səm tesika tɔɔ kɛ́ mpʋ tɔ haləm napəlɩ pɩɩ wɛ təna, na pə taa ka wɛ pəlaaʋ kʋfalʋɣʋ ŋku kʋ taa pa ta pinta nɔɣɔlʋ tɔ. 	 Mohu' poparikaa' -na Yesus, ria pampa, pai' hi rala pampa toe, ria wulou' hi panapa bulu' to raporodo hewa daeo'. Daeo' toe bo'u-pidi, ko'ia rapotanai.


Pə taɣa pʋlʋ, nyá yɔɣɔtaɣa taa kɛ́ paa nyəna sɩ nyá tɔm tewa yaa tə səpa. 	 Apa' ngkai lolita-ta moto-hawo mpai', rabotuhi kamasala' -ta ba kamonoa' -ta."


Na ma təmlɛ taa akpele kʋpaŋ nyá, ma wiikina-ŋ sɩ ń səna alaa mpɛ tɔtɔ. Ma na-wɛ tə yoona yoou na tə́ yasɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ paa timpi, na tá na Kəlemaŋ na tá təmlɛ taa taapalaa lɛlaa təna mpa pa həla pa ŋmaa weesuɣu takəlaɣa taa tɔ. 	 Pai' kuperapi' hi iko, Sunsugus, ema' -ku to tida, tulungi-ra-rawo tobine to rodua toera, bona neo' -rapa mosisala. Bula-ku hi retu-pidi dohe-ni, mobago ntomo-ra mpodohei-a mpopalele Kareba Lompe', hante Klemens pai' wo'o doo-doo hampobagoa-ku to ntani' -na. Hanga' -ra ria omea te'uki' hi rala Buku Katuwua'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pɛta Ɩlɔɣɔʋ wei ɩ puɣusaɣa-wɛ tɔɣɔ kɔkɔ na asimti pə teŋku wei ɩ taa paa tɛma wontuɣu na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ pɔpɔtʋ kɛ pɛtʋɣʋ tɔ ɩ taa. Ilim na ahoo kɛ pɩɩ naasəɣɩ-wɛɣɛ tam tɔɔ kɛ́ mpʋ. 	 Oti toe, Magau' Anudaa' to mpobagiu-ra toei rapetadi hi rala tahi' apu to wewo' pai' morea', hi karapetadia-ra binata to dada'a pai' nabi to boa' toe-e wengi. Hi retu-ramo rasesa' ncuu duu' kahae-hae-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə tɩɩ wɛɛ, ye pə kula pʋlʋ tɔɔ na pə́ naakɩ təcɛɩcɛɩ, pəlɛ pə pəsəɣɩ fətəla kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ pa yɔɣɔtəɣɩ sɩ: Nyá wei n tooki tɔ fe mpʋ. Kʋlɩ na ń lɩɩ sətaa taa, Kilisiti ká cɛ nyá səkpɛtʋɣʋ. 	 Toe pai' ria rona' to mpo'uli': Molike-mokoi toleta', Memata-mokoi ngkai kamatea-ni, Pai' Kristus mpobajahi nono-ni."


Ilim kɔma na pə tɛ ɩlɛna Yesu na ɩ ɩfalaa pá kʋlɩ ɩcatɛ taa na pá lɩɩ. 	 Neo' mobengi-mi, Yesus hante ana'guru-na malai ngkai ngata, lou turu hi Bulu' Zaitun.


Ama ye pa tuu-tɛ, tə pɩɩkɩ kɛ́ na tə́ kpa sɔsɔm na tə́ kəlɩ tuusi lɛŋsɩ. Na tə́ hɛlɩ piliŋasɩ kɛ sɔsɔm, haləna sumasɩ kɔŋ na sɩ tʋɣɩ tana kɛ sɩ hɔtʋ taa. 	 Unto' toe monete' lia, meliu kakedi' -na ngkai hawe'ea unto' to ria hi dunia'. Aga ane rahawu' -i-damo pai' -i tuwu', meliu kabohe-na ngkai ngkojo to ntani' -na. Ra'a-na mopanga molanga, duu' -na rapopetai danci pai' rapengkamoui."


Tənaɣa pa tuta apalaa napələɣɩ ɩ kiŋ kɛ naalɛ na pá na-ɩ pá yɔɣɔtəɣɩ. Apalaa mpɛ sɛsɛ Moisi na Ilii kɛlɛ. 	 Muu-mule' ria rodua tauna to mpololitai-i, hira' nabi Musa pai' Elia.


Tá təna mpa tá saalaɣa kɛɛla tá ɩsɛntɔɔ tɔ, Tacaa teu naakɩ tá tɔɔ kɛ́ tənyənənyənɩ. Na pə laɣasa-tʋɣʋ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ tə́ nəɣəsəna Tacaa. Tə lɩɩ teu taa kɛ́ na tə́ sʋʋ teu kʋkələm lɛmpɩ taa tɔtɔ. Tacaa Feesuɣu lapəna təmlɛ tənɛ tə taka. 	 Jadi', hawe'ea-ta to mepangala' hi Pue', uma-pi ria karamua to mpoputu' nono-ta. Ta'inca kabaraka' -na Pue', pai' baraka' -na toe mpobalii' ncuu-mi nono-ta. Kahaa-haea, katedoo-donihia baraka' Pue' hi rala tuwu' -ta duu' -na hibalia hante Hi'a-tamo. Inoha' Pue' moto-mi to mpobago bago toe hi rala nono-ta.


Paa kɔtʋlʋ wei ɩ səŋʋɣʋ ɩsɔ na ɩ́ lakɩ kɔtasɩ kɛ paa ɩfemle nte tɔ, kʋlʋmasɩ nsəɣɩ ɩ lakɩ tam. Pəyele sɩ kaa pəsɩ na sɩ hɩɩsɩ ɩsaɣatʋ kɛ paa pəcɔ. 	 Hawe'ea imam agama Yahudi, butu-butu eo-nara mokore mpokamu bago-ra, pai' wori' ngkani-ra mpotonu pepue' to hibalia oa' -wadi-- hiaa' pepue' -ra toe uma oa' -wadi mpopori jeko'.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti weesuɣu lɩɩ tá tɔɔ tɔɣɔ pə yapa-tʋ na pə́ hɩɩsɩ tá ɩsaɣatʋnaa. Tənaɣa Ɩsɔ lapa na tə́ ná ɩ pɛɛlɛɛ sɔsɔɔna 	 Ngkai raa' kamate-na Yesus pai' ngkai posidaia' -ta hante Hi'a, Alata'ala mpotolo' -ta, na'ampungi sala' -ta ngkai kabula rala-na to bohe lia.


Na ɩ nyəm na nti ɩ cɔɔkaɣa-wɛ tɔ tə lapa pa təna mpa pa nɩɩkaɣa tɔɣɔ piti kɛ́ sɔsɔm. 	 Hawe'ea tauna to mpo'epe-i mpo'uli': "Uma mowo kapante-nae'! Uma mowo kamonoto tompoi' -na!"


Yoolaa sɔsɔ ɩnɩ ɩ nɩɩ tɔm tənɛ ɩnɩ ɩlɛna ɩ́ polo ɩ́ maɣana yoolaa kʋmataŋ na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Sɛsɛ apalʋ ɩnɩ Lom tʋ ntɛ́ fa. Hei n lakɩ ɩsəna? 	 Mpo'epe toe we'i, kahilou-nami tadulako toei hi kapala' -na pai' na'uli': "Napa to tababehi, Kapala'? Apa' to Roma-i-hana."


Samaa wei ɩ təna ɩ kɔma nyənʋɣʋ tɔ ɩ ná pə təna mpi pə lapa mpʋ tɔ, ɩlɛna pá kpa pa laŋa na pá məlɩ kpente. 	 Hawe'ea tauna to morumpu merono, karahilo-na napa to jadi' toe, nculii' -ramo hilou hi tomi-ra, pai' halengko ohea mporera' -rera' hunamu-ra.


Ma kʋləɣɩ atɛ cənɛ, na má məlɩ nyá kiŋ, ama mpɛɣɛ pə yeki. Ma Caa kʋpaŋ, tɔkɩ-wɛ na nyá hətɛ toŋ wei n ha-m tɔ. Pá pəsɩ kʋlʋm ɩsɩɩ ma na-ŋ tə wɛʋ kʋlʋm tɔ. 	 "Neo' tilou-ama Mama, uma-apa mahae hi dunia' toi. Aga ane ana'guru-ku toira lau, hi dunia' toi-ra-pidi. O Tuama-ku to moroli', pewili' -ramo hante kabaraka' hanga' -nu-- hante hanga' to nuwai' -ka. Pewili' -ramo bona hanono lau-ra, hewa Mama pai' Aku' hanono lau-ta.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ kʋlaa na ɩ́ la-wɛɣɛ kaafala na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma na mpa mɛ ɩ́ sɛɛkɩ Ɩsɔ tɔ ɩ́ nɩɩ ma tɔm. 	 Kamokore-nami Paulus, mohuka' bona molino-ra, pai' na'uli': "Ompi' -ompi' -ku to Israel, pai' koi' wo'o to bela-koi to Israel aga to mepue' -mokoi hi Alata'ala: Epe-ka-kuwo lolita-ku.


Ama pə lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə la ɩsɩɩ pa ŋmaaʋ pa kʋsəsɩɩtʋ takəlaɣa taa tɔ sɩ: Pa kisa-m yem təfaa. 	 Aga bate kana hewa toe, bona madupa' lolita to te'uki' hi rala Buku Atura-ra to mpo'uli': 'Rapokahuku' -a nau' uma ria sabana.'


Wʋlɛ ntɛ́ tə maɣamaɣa kɛ Yesu na tillaa taa naalɛ napəlɩ ná kʋlaa na pá puki ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Ɩmayusi tɔ. Ɩcatɛ ntɛ́ na Yosalɛm pə pooluŋ nəɣəsəna kilomɛɛtələnaa naanʋwa na kʋlʋm. 	 Hi eo toe wo'o, rodua topetuku' Yesus mako' hilou hi ngata Emaus, kalaa-na kira-kira hampulu' hakilo ngkai Yerusalem.


Apalaa mɛ, pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ lakɩ mpʋ? Tá kɛ́ yəlaa kɛ́ ɩsɩɩ mɛ mɛɛ. Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ tə kɔna-mɛ, na tə heeliɣi-mɛ sɩ ɩ́ yele mə nyɛntɛ tɩɩŋ, na ɩ́ məlɩ Ɩsɔ wei ɩ wɛɛ tɔ ɩ kiŋ. Ɩnɩ ɩ lapəna atɛ na teŋku na ɩsɔtaa na pə təna mpi pə wɛ pə taa tɔ. 	 "Napa-di to nibabehi tohe'i-ee? Kai' toi-e, manusia' biasa moto wo'o-ka-kaiwo hewa koi'. Tumai-kai tohe'i-e, mpokeni Kareba Lompe' hi koi', bona nibahakai mepue' hi pue' to uma ria kalaua-na tetu, pai' bona mepue' -koi hi Alata'ala to Tuwu', Alata'ala to mpajadi' langi', dunia', tahi' hante hawe'ea ihi' -na.


Yesu ɩfalaa lɛlaa kɔmna kpiiliya na pá hɔŋ puluɣu na kʋ suna tiina. Pa taa hatələna kʋteŋ, pɩɩ wɛ ɩsɩɩ mɛɛtələnaa nɩɩnʋwa (100). 	 Ana'guru to ntani' -na, bate hi rala sakaya moto-ra, mpodii' jala' to ponu' uru hilou hi wiwi' rano. Uma-ra molaa rahi ngkai role-na, kira-kira ha'atu mete-wadi.


Yesu lɩɩna Yuta nyə́ma təkotile taa ɩlɛna ɩ́ polo Simɔŋ təyaɣa. Watʋ sʋʋkaɣa Simɔŋ yɔsɔ kɛ sɔsɔm, ɩlɛna pá wiina Yesu sɩ ɩ́ waasɩ-ɩ. 	 Oti toe, malai-imi Yesus ngkai rala tomi posampayaa, hilou hi tomi Simon. Nto'u toe, piniana-na Simon tobine ngkelengi' gaga. Jadi' merapi' -ra hi Yesus bona natulungi-i-hawo.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, laŋpəsəlɛ nte tə haa Ɩsɔ kɛ́ mpaaʋ na ɩ́ lakɩ ɩ nyəntʋ tɔ, tə kɔŋna laɣasʋɣʋ kɛ́. Na laɣasʋɣʋ kɔŋna nyʋɣʋ yapʋ pə fɛɩ sɩ yʋlʋ ká tɔ sɩ ye maa nyəmá. Ama səm kɛ antulinya nyə́ma laŋpəsəlɛ ná kɔŋna. 	 Apa' ane kasusaa' nono to ntuku' konoa Alata'ala, kasusaa' toe mpokeni-ta medea ngkai kehi-ta to dada'a, alaa-na Alata'ala mpohore-ta ngkai huku' jeko' -ta. Pai' kasusaa' toe uma taposoho' -ki nono. Tapi' ane susa' nono hewa to biasa hi tauna to uma mepangala' hi Alata'ala, kasusaa' toe uma mpokeni-ta medea ngkai kehi-ta to dada'a, alaa-na mporata-ta kamatea to mpogaa' -ta ngkai Alata'ala.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa lɩɩ pəlaaŋ taa, na waatʋ wei Yesu kɔma na ɩ́ fe tɔ pá sʋʋ Ɩsɔ ɩcatɛ naŋŋ nyəntɛ taa, na yəlaa paɣalɛ na-wɛ. 	 Ka'oti-na Yesus tuwu' nculii', mehupa' -ra ngkai daeo' -ra, pai' -ra mesua' -hi ngata Yerusalem, ngata to moroli' toe. Wori' tauna mpohilo-ra.


Pa tasa tiiliɣi ŋmaaʋ tɔtɔ sɩ: Pəlɛ nte tə coki yəlaa tɔɣɔlɔ. Kʋkpamʋɣʋ ŋku kʋ huɣi tɔ. Pa kisa Ɩsɔ Tɔm mʋɣʋ tɔɣɔ pə coki-wɛ, na ḿpʋ́ɣʋ́ tuu pɩɩ sɩɩwa sɩ pɩɩ la-wɛ. 	 "Watu toe jadi' watu katewincia' -ra, pai' watu katehopoa' -ra."


Ɩlɛna má məlɩ sətʋ. Pɩɩ wɛɛ sɩ kʋheelitu ntɩ tə́ waasɩ. Ama ma kiŋ ɩlɛ tə məla maɣa kʋɣʋ kɛ́. 	 pai' masipato' -a rahuku' mate pai' ragaa' ngkai Alata'ala. Kakono-na, patuju-na Atura Pue' bona mporata-a katuwua' to lompe'. Ntaa' we'i, kampo'inca-ku Atura Pue' toe, mojeko' lau-ama alaa-na masipato' -a rahuku' mate pai' ragaa' ngkai Alata'ala.


Má na-mɛ tɩɩ wɛnna Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa kɛ́ kʋyɛɛŋ təna na ɩ́ tá pɛɛkɩ sɩ ɩ́ kpa-m. Ama mə na ahoo səkpɛtʋɣʋ tɛɛ asaɣaa sɔsaa mə waatʋ tapəna saŋa. 	 Butu eo-na ria lalau-a dohe-ni hi Tomi Alata'ala, tapi' uma-koi hema to dungku pale-ni hi Aku' nto'u toe. Tempo mobengi-damo pai' lako' daho' -koi mpohoko' -a. Toi-mi tempo-ni koi', pai' tempo-na magau' kabengia!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu kʋsa niŋ na ɩ́ tokina asilima kʋtɔŋ tʋ ɩnɩ na ɩ́ cɔ-ɩ sɩ: Teu ma tisaa, alaafəya ɩ́ la. Tənɛ ɩnəɣɩ pə waa apalʋ ɩnəɣɩ kpakpaa. 	 Yesus mpojama-i, pai' na'uli' -ki: "Ma'ala moto. Kupaka'uri' -moko!" Hampinisi mata mo'uri' -imi, uma-pi ria haki' -na.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tɔm nti n heela-m tɔ, ma heela-wɛɣɛ-tɩ na pá mʋ. Pa nawa sɩ tampana nyá kiŋ kɛ ma lɩɩnaa, na pa tɛma pa taa sɩ nyá tilina-m. 	 Kuparata-miraka hawe'ea lolita to nuparata-ka. Ratarima-mi, pai' ra'inca-mi Aku' toi ngkai Mama mpu'u-a, pai' rapangala' -mi ka'Iko-na to mposuro-a.


Ka nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ tuukuɣu sɔɔɣa pile kɛ ɩ taalɛ taa na tə nyɔ, na tə pɩɩ tʋɣʋ sɔsɔɔʋ na sumasɩ kɔŋ na sɩ́ tʋɣɩ tana kɛ kʋ pəliŋasɩ tɔɔ tɔɣɔ. 	 Ria hadua tauna ngala' unto' hawi, lou nahawu' hi pampa-na. Unto' toe tuwu' kaboo-bohea, duu' -na jadi' hangkaju kaju, pai' danci mpobabehi peta-ra hi ra'a-na."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu too na ɩ newaa pa kɔma ɩ kiŋ. Ama samaa tɔɔ pa ta pəsɩ pá tala ɩ kiŋ. 	 Hangkani, tina pai' ompi' -na Yesus tumai doko' mpohirua' -ki, aga uma-ra teliu apa' wori' rahi tauna.


Na ɩ yɔɣɔtəɣɩ mpi ɩ nawa na ɩ́ nɩɩ tɔ pə tɔm, ama nɔɣɔlʋ ɩɩ mʋɣɩ ɩ tɔm. 	 Lolita-na mpololita napa to nahilo pai' to na'epe, tapi' uma ria to mpangala' lolita-na.


Paa na mpʋ mɩɩ tɔŋna mə təɣɩ sam pə tɩɩ fɛɩ. Pɩɩ nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ kʋlapʋtʋ ntɩ tə́ wakəlɩ mə laŋa kɛ sɔsɔm, na ɩ́ ləsɩ mə hɛkʋ kɛ wei ɩnɩ ɩ lapa mpʋ tɔ. 	 Hiaa' koi' -mi-koina, nau' hewa toe-mi gau' -na doo-ni, molangko oa' -di-koina nono-ni! Kakoo-kono-na ke nipopeda' nono-di-hawo gau' to hewa toe-e, nipopalai-i ngkai laintongo' -ni.


Tənaɣa pa taa lɛlʋ wei pa yaa sɩ Akapusi tɔ, ɩ kʋlaa na ɩ́ yɔɣɔtəna Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ toma sɩ: Nyɔɣɔsɩ anaam nɔɣɔlʋ ɩ ká lɩɩ keteŋa təna taa kɛ́ nɔɔnɔɔ. Na tampana pə lapa ḿpʋ́ɣʋ́ Kʋfənɛɛ Koloti pɔɔlɛ taa. 	 Hadua ngkai tauna toera, hanga' -na Agabus. Mokore-i pai' hante petete' Inoha' Tomoroli' nalowa ami' -mi karia-na mpai' oro' bohe hi humalili' Kamagaua' Roma. (Oro' toe madupa' mpu'u-mi nto'u poparenta-na Magau' Klaudius hi Roma.)


Ama maa tɔɣɔ kʋnyɔŋ kɛ sɔsɔm, na tá kʋfalaŋ yəlaa panɛ paa lɔ-m təkpataa. 	 Aga lomo' -lomo' -na, kana rasesa' -a pai' rasapuaka tauna to tuwu' tempo toi.


Ama Feesuɣu Naŋŋtʋ kiŋ ɩlɛ, Ɩsɔ hʋləna toma sɩ Yesu kɛ́ ɩ Pəyaɣa kɛ waatʋ wei Yesu səpa na ɩ́ feesi-ɩ tɔ. 	 Kareba Lompe' toe mpo'uli' kahema-nai Ana' Alata'ala, Pue' -ta Yesus Kristus. Ntuku' kaputu-na jadi' manusia', Yesus muli Magau' Daud owi. Tapi' Yesus toei, Ana' Alata'ala wo'o-i, apa' moroli' -i hibalia hante Alata'ala. Monoto-mi tohe'e apa' Alata'ala mpopotuwu' -i nculii', pai' hante tanda mekoncehi toe napakanoto Kahi'a-na mpu'u-mi Ana' Alata'ala.


Ɩlɛna pá tɔ Yesu sɩ: Tacaa, tə kpəla alʋ ɩnɛ ɩnɩ na ɩ́ lakɩ wasaŋkalətʋ. 	 Ra'uli' mpo'uli' -ki Yesus: "Guru, tobine tetui rarata kongko bula-na mobualo'!


Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Waatʋ wei ɩ́ mʋ Tacaa tɔm tɔ, ɩ́ hika Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ na? Ḿpʋ́ɣʋ́ təŋlaa cɔ-ɩ sɩ: Tə ta nɩɩta ɩ tɔm kɛ nɩɩʋ maɣamaɣa. 	 Napekune' -ra, na'uli': "Ria-mokoi mporata Inoha' Tomoroli' kamepangala' -nie?" Ratompoi': "Ko'ia-hana! Ko'ia ria ki'epei karia-na Inoha' Tomoroli' tetu-e."


Tɔʋ, tə́ nyənna tá caanaa caa sɔsɔ Apəlaham kiŋ na tə́ ná. Pepeɣe ɩ hikaa? 	 Jadi', wae lau ta'ala' tapotonco-imi Abraham, ntu'a-ta owi. Beiwa ohea-na Abraham jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala?


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yesu sɛɛlaa kpeka wena a wɛ Masetoni na Akayi pa tɛtʋ taa tɔ, a luɣu lapa sɩ á koti liɣitee na á ha Ɩsɔ yəlaa kʋnyɔntʋnaa mpa pa wɛ Yosalɛm taa tɔ. 	 Aga hilou ncala' -a hi ngata Yerusalem. Apa' topetuku' Yesus hi rehe'i hi propinsi Makedonia pai' Akhaya, mohawa' -ra mpowai' doi hi ompi' -ompi' hampepangalaa' -ra to mpe'ahii' tuwu' -ra hi Yerusalem. Jadi', aku' mpokeni doi petulungi-ra toe hilou hi Yerusalem.


Maa yeki-mɛɣɛ suluwaa se. Ama maa məlɩ mə kiŋ. 	 "Uma-koi kupalahii jadi' ilu. Nculii' moto-a mpai' tumai hi koi'.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, yʋlʋpaŋ ɩnɛ ɩ ka wɛʋ pa hɛkʋ tɔ, paa kʋyaŋku ɩ naakaɣa kɛ́ na ɩ́ nɩɩkɩ yaasinaa asaɣaa panɛ, na lakasɩ ɩsaɣasɩ nsɩ sɩ pɛkəlaɣaa-ɩ kɛ́. 	 Hi laintongo' tauna to hewa toera, peda' ncuu nono-na, apa' hi'a tauna to monoa' -i, hiaa' butu eo-nai mpohilo pai' mpo'epe babehia-ra to dada'a toe.


Ɩsɩɩ pa kisa Ɩsɔ kɛ́ nyəm təkelekele tɔ, pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ná yela-wɛɣɛ pa kʋmɛləlaɣatʋ taa na pá lakɩ acaalətʋ. 	 Apa' oja' -ra mpangaku' Alata'ala hi rala pekiri-ra, toe pai' Alata'ala mpelele' pekiri-ra jadi' mogero, alaa-na mpobabehi-ra to uma taoa-na rababehi.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa pola ɩ kiŋ na pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ n tukiɣi-wɛɣɛ atuwa kɛ kʋtuku? 	 Tumai-ramo ana'guru-na mpomohui' -i, pai' -ra mepekune', ra'uli': "Guru, napa pai' mpake' lolita rapa' -ko ane mpotudui' ntodea-e?"


Cimaasɩ sikaa, ɩlɛna Yesu ɩfalaa tasa kotuɣu kɛ təyaɣa taa na Tomaa wɛ pa hɛkʋ. Na Yesu lɩɩ pa hɛkʋ təsɛlɩ na ɩ́ səŋ, na nɔnɔɔsɩ kaləsa mpʋ. Na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ɩsɔ ɩ́ hɛɛsɩ laŋa. 	 Eo Mingku boko', morumpu wo'o-ramo ana'guru-na hi rala tomi. Nto'u toe, Tomas, ria wo'o-imi-hawo dohe-ra. Tehohoki omea wobo', aga nau' wae, muu-mule' rata-imi Yesus mokore hi laintongo' -ra, na'uli' -raka: "Kalompea' rata hi koi'."


Kaɣana Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ kʋlʋmtʋ ntɩ tə sɩɩna ɩsɔtɔnʋɣʋ na tɛtʋ, sɩ pɩɩ tɛ na pə́ wɔ-təɣɩ kɔkɔ kɛ kʋyaŋku paa hʋʋna asaɣaa na pá wakəlɩ-wɛ tɔ. 	 Pai' langi' bo dunia' to ria tempo toi napewili' hante lolita-na wo'o-wadi, bona ragero hante apu. Tempo toi langi' pai' dunia' napewili' -pidi duu' -na hi Eo Pobotuhia. Nto'u toe mpai' Alata'ala mpohuku' tauna to uma mengkoru hi Hi'a.


na pá lɩɩ ɩ taa. Mpa pa lapa kʋpantʋ tɔ paa fe sɩ pá wɛɛ tam tɔɔ. Mpa pɛlɛ pa lapa ɩsaɣatʋ tɔ, paa fe sɩ pá hʋʋna-wɛ na pá tʋ-wɛɣɛ saləka. 	 pai' -ra memata ngkai daeo' -ra. To mpobabehi gau' to lompe' rapopemata bona mporata katuwua' to lompe'. To mpobabehi gau' to dada'a rapopemata bona rahuku'.


Pə tɔɔ tɔtɔɣɔ ɩ́ fɛləɣɩ lampuu, na mpa pɛlɛ pa tʋ lampuu mʋɣʋ kɛ mpʋ tɔ pá paasəna-tɛɣɛ teu təcʋŋŋ, Ɩsɔ təmlɛ kɛ pɛlɛ pa lakɩ tɔtɔ. 	 Toe wo'o-mi pai' kana mpobayari-ta paja', bona topoparenta ma'ala mpopomako' bago to napopokoloi-raka Alata'ala.


Ama kɔtəlaa sɔsaa mpɛ pa sɛɣɛsəna yəlaa sɩ pá tɔ sɩ Palapaasɩ kɛ pá tʋlɩ-wɛ. 	 Aga imam pangkeni mpo'ukei' ntodea, ra'uli' -raka: "Perapi' -koi bona nabahaka-taka Barabas!" Merapi' Barabas mpu'u-ramo.


Wei ɩ́ nyəna ɩ weesuɣu təcututu, ɩ tɛŋna səpʋ. Ama wei ɩ́ lapa ɩ təɣɩ awusa kɛ ma tɔɔ, pʋntʋ ká hikina weesuɣu. 	 Hema to mpobahaka konoa-na moto pai' mpotuku' -a nau' rapatehi-i mpai', hi'a-mi to mporata katuwua' to lompe'. Aga hema to mpentaei konoa-na moto, uma-i mpai' mporata katuwua' to lompe'.


Nyá wei n ta kɛ Yuta tʋ tɔ n wɛ kɛ́ ɩsɩɩ taalɛ olifi tʋɣʋ pəliŋa ŋka pa sɛtaa na pá pona na pá nyɔsɩ kʋnyɔsʋ kɛ olifi tʋɣʋ ŋku pa tuuwa tɔ kʋ tɔɔ tɔ. Ama pə taɣa kʋ maɣamaɣa kʋ pəliŋa. Yuta nyə́ma ná wɛ kɛ́ ɩsɩɩ olifi tʋɣʋ ŋku pa tuuwa mpʋ tɔ kʋ pəliŋasɩ maɣamaɣa. Ye pa kɔma na pá taɣanəɣɩ-wɛɣɛ nyɔsʋɣʋ kɛ tʋɣʋ ŋku kʋ tɔɔ paa sɛta-wɛ tɔ, pə kaa la katɛ kɛ paa pəcɔ. 	 Apa' koi' rarapai' -ki ra'a ngkai kaju to uma rapiara, aga nau' wae rapopentaka' -mokoi hi woto kaju to rapiara. Jadi', ane ra'a ngkai kaju to uma rapiara ma'ala rapopentaka' hi woto kaju to rapiara, peliu-liu-nami mpai' ra'a ngkai kaju to rapiara bisa rapopentaka' nculii' hi karahepia' -na ami'.


Pa lakaɣa Yosalɛm kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taɣanʋɣʋ acima na pə pamna watʋ waatɩ. 	 Hi Yerusalem nto'u toe, tauna mpobabehi karamea mpokiwoi eo bohe pompowatia' Tomi Alata'ala owi. Nto'u toe, tempo lengi'.


Mpi pə tɔɔ n ta tʋna ma tɔm nti tɩɩ tɛ na tə́ la tampana kɛ tə waatʋ tɔ pə tɔɔ n ká la kamumuka. Nyá nɔɣɔ kaa kuli, haləna wule nte ma tɔm tənɛ tɩɩ la ɩsɩɩ ma yɔɣɔtʋɣʋ tɔ. 	 Napa to ku'uli' -koko toe we'i, bate madupa' ane rata-pi mpai' tempo-na. Aga iko-kona, apa' uma nuparasaya lolita-kue, wae-pi ngkai wae lau, uma-poko howa' mololita duu' -na madupa' mpu'u lolita-ku."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti kiŋ kɛ Ɩsɔ lapənaa na ɩ́ na ɩ yəlaa təna pá ciiki, ɩ ta hʋʋ pa ɩsaɣatʋ tɔm tɔɔ. Na taɣa ɩ tʋwa sɩ tə́ kpaaləɣɩ ciikuɣu tɔm tənɛ. 	 Toi-mi kareba to kiparata: napa to nababehi Kristus napo'ohea Alata'ala mpopohintuwu' manusia' hante Hi'a, duu' -na uma-pi napoinono sala' -ra. Pai' nawai' -kakai kai' -mi pobago mpokeni Lolita-na hi tau ntani' -na, bona hintuwu' -ra hante Alata'ala.


Ama nti tɔɣɔlɛ sɩ Tacaa ɩ́ ha-ŋ mpi náá təŋ pəlɛ. Na ye Ɩsɔ yaa-ŋ ɩ mpaaʋ taa na ń wɛ ɩsəna náá caɣa mpʋ. Sɛɣɛsʋɣʋ ŋku ma sɛɣɛsəɣɩ Yesu sɛɛlaa kpeka təna sɩ á təŋ tɔɣɔlɛ. 	 Hi butu dua tauna Pue' mpowai' tuwu' to mosisala: ria-ta to loa, ria to motobinei, ria to tuwu' batua, ria to tuwu' maradika. Jadi', ane Alata'ala mpokio' -ta jadi' to Kristen, tatuku' -imi hi rala katuwu' -ta, hewa katuwu' -ta ami'. Toe-mi hawa' to kutudui' -raka hawe'ea to Kristen hi butu ngata kahilouaa-ku.


Makətala Malɩ kʋla lɔŋ kɛ cimaasɩ tanaŋ ahula tɛɛ, na ɩ́ polo pəlaaʋ tɔɔ na ɩ́ maɣana sɩ pɩɩʋ fɛɩ pʋ́ʋ́ɣʋ́ nɔɣɔ. 	 Hi eo Mingku mepupulo ngkii, mobee-bengi-pidi, Maria Magdalena hilou hi daeo'. Rata hi ria, nahilo-hawo, watu po'unca-nae tederu' -mi ngkai wobo' daeo'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yoolu ná kpaɣa pu ɩfepu ɩnɩ na ɩ́ pona pa kʋmataŋ kiŋ sɩ: Saləka tʋ Pɔɔlɩ yaana-m na ɩ́ tɔ sɩ má kɔna pu ɩfepu ɩnɛɣɛ nyá kiŋ, sɩ ɩ wɛna natəlɩ sɩ ɩ heeliɣi-ŋ. 	 Napo'ema' mpu'u-imi hilou hi kapala' pai' na'uli': "Paulus, to ratarungku' toei ria, merapi' bona kukeni-i ana' toii tumai hi Kapala'. Ria anu naparata-koko."


Na mə maɣamaɣa ɩ́ nawa na ɩ́ nɩɩwa Pɔɔlɩ ɩnɩ ɩ kʋlapʋtʋ. Ɩ cɔɔkɩ na ɩ́ tɔŋ sɩ: Mpi yəlaa niŋ lakɩ na pá nyənəɣɩ sɩ pa weesiŋ tɔ, pə kɛ́ yem kɛ́. Na yəlaa paɣalɛ mʋna ɩ tɔm ntɩ. Pə taɣa Ɩfeesu taa cənɛ tike, pə wɛ ɩsɩɩ Asii tɛtʋ tənaɣa. 	 Hiaa' nihilo pai' ni'epe-mi-koiwo napa to nababehi tauna to rahanga' Paulus toei lou. Na'uli' lence to rababehi manusia', uma natao rapue'. Wori' -mi tauna to nabawai, duu' -na mepangala' -ramo hi tudui' -na tetu. Uma muntu' hi Efesus, neo' hi humalili' propinsi Asia, bate wae wo'o.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pəyalʋ sɔsɔ ɩnɩ ɩ mʋ pááná na ɩ́ kisi təyaɣa sʋʋʋ. Ɩlɛna ɩ caa lɩɩ na ɩ́ pɔɔlɩ-ɩ sɩ ɩ́ sʋʋ. 	 "Kamoroe-nami ana' to ulumua' toei, oja' -i mesua' hi rala tomi. Tuama-na hilou mpobawai-i mesua'.


Na ɩ́ lakaɣa lakasɩ nsi sɩ wɛ-mɛɣɛ fɛɛlɛ kɛ kaɣana tɔ, pepeɣe ɩ́ waa sɩ taa? Sɩ tɛɛsaɣana-mɛɣɛ kʋɣʋ kɛ́. 	 Napa-mi-hawo rasi' to nirata ngkai katuwu' -ni to ri'ulu tetu? Nipoka'ea' lau-mi po'ingku-ni to ri'ulu tetu. Po'ingku to hewa tetu mpokeni kamatea to mpogaa' -koi ngkai Alata'ala.


Ɩsɔ yelaa kɛ́ na pʋlʋ lapʋ saa paa tá taa wei kɛ́ ŋkaŋka na pə́ kɛɛsəna ɩsəna mpi Kilisiti yelaa sɩ pə lapʋ ɩ́ saa yʋlʋ tɔ. 	 Aga nau' ria kahibalia-ta toe, uma hibalia kola' -ta, apa' hi butu-butu dua-nata hore-hore rawai' pakulea' mpokamu bago Pue', ntuku' napa to nakolai' -taka Kristus.


Tənaɣa ntam ŋkpaŋŋ tʋla kpakpaa, na ɩ nsəmlɛ hɛtɩ na ɩ́ sʋʋ yɔɣɔtaɣa kɛ teu. 	 Pe'epe mpu'u-imi-hawo, pai' jila' -na molengkue' -mi. Lonto' -mi-hawo pololita-na.


Tənaɣa Piyɛɛ cɔwa sɩ: Nti apalʋ nyá n yɔɣɔtəɣɩ tɔ ma ta nyɩ-tɩ. Ɩ nɔɣɔ ta tɩɩ tiita atɛ ɩlɛ kampaaʋ koo kpakpaa ɩnəɣəlɛ. 	 Na'uli' Petrus: "Napa to nu'uli' tetu, uma-kuna ku'incai!" Bula-na Petrus mololita-pidi, turua' -mi manu',


Ḿpʋ́ɣʋ́ wulaʋ cɔ-wɛ sɩ: Ma heeliɣi-mɛ sɩ timpi pə wɛɛ tɔ tənaɣa pə sɔɔsəɣɩ. Ama wei ɩ fɛɩna pʋlʋ tɔ, paa pəciimaɣa kɛ́ ɩ wɛna, paa lɛɛkɩ kɛ́. 	 "Na'uli' magau': `Mpu'u ku'uli' -kokoi: Tauna to ma'ala rasarumaka hante anu to rawai' -ki, rawai' tena-i-pidi. Tapi' tauna to uma rasarumaka, anu hangkedi' to ria hi hi'a, ra'alai' lau-i.


Ɩ́ tʋ ŋkpaŋŋ kɛ teu, Pɔɔlɩ má ma tʋləɣɩ-mɛɣɛ təfoo sɩ, ye ɩ́ tɛma mə taa na ɩ́ pɛlɩ, pə wɛ ɩsɩɩ Kilisiti kɔntɛ lapa mə kiŋ ntɛ́ yem. 	 Epe-dile! Aku' Paulus mpo'uli' -kokoi: ane doko' jadi' monoa' -koi hi poncilo Alata'ala hante mpotuku' ada petini' Atura Musa, batua-na, Kristus uma-pi mokalaua hi koi'.


Tənaɣa taŋlaa mʋ liɣitee anɩ na pá lá ɩsɩɩ pa heela-wɛ tɔ. Na tɔm tənɛ tə yɛkɩ Yuta nyə́ma hɛkʋ, haləna saŋa. 	 Radoa-mi-rawo tantara doi toe, pai' ra'uli' hewa to oti ratudui' -raka. Duu' rata hi eo tohe'i, motote oa' lolita toe hi to Yahudi.


Maɣa Saakɩ Ɩsɔ na Tacaa Yesu Kilisiti pa yom. Má ŋmaakəna takəlaɣa kanɛ. Ma sɛɛ Ɩsɔ yəlaa təna mpa pa ya antulinya təna taa tɔ. 	 Sura toi ngkai aku' Yakobus, batua Alata'ala pai' batua Pue' Yesus Kristus; kupakatu hi to hampulu' rontina to Israel to pagaa' -gaa' hi humalili' dunia'. Wori' tabe!


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ hɛla ɩ kiŋ, na ɩ́ taa nim na kɔɔlɛ kɛ ɩ hiŋ taa. Ɩlɛna ɩ́ kpɛɛlɩ-ɩ saalasɩ, na ɩ́ caɣasɩ-ɩ ɩ kpaŋaɣa tɔɔ, na ɩ́ pona-ɩ mʋʋlaa təsʋʋlɛ na ɩ́ paasəna-ɩ teu. 	 Kahilou-nami mpomohui' -i, nabohoi' weho-na hante lana pai' anggur pai' nawewe. Oti toe napopehawi' -i hi keledai-na pai' nakeni-i hilou hi tomi torata, pai' napodoo-i hi ree.


Ɩlɛ pə lɩɩwa suwe? Pə lɩɩwa sɩ mpi Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma pɛɛkaɣa tɔ, pa ta hiki-wɩ. Ama mpa Ɩsɔ ləsaa tɔ pa tike pa hikina. Na mpa pɛlɛ pa kaasaa tɔ, pɛlɛ pa ta pəsɩ na pá cɛkəna. 	 Jadi', lolita powoe-na hewa toi: to Israel doko' mpotuku' ohea-ra moto bona ngalai' jadi' monoa' -ra hi poncilo Alata'ala, aga uma raratai napa to rapali' toe. Ria moto-ra to mporata, aga hangkedi' -wadi, paka' to napelihi ami' -ramo Alata'ala. To ntani' -ntani' -na mengkabatu hi pekio' Pue',


Ma taapalaa, ɩ́ taa cakəna təma. Ye wei ɩ cakəna ɩ tɔɣɔntəlɛ yaa ɩ footiɣi-ɩ, Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ kɛ pʋntʋ cakəna yaa ɩ footiɣi. Pəyele ye n footiɣi Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ n ta kɛ tə tɔkəlʋ tɔtɔ, n pəsa tə hʋʋnlʋ kɛ́. 	 Ompi' -ompi', neo' -ta mometuntui'. Tauna to mpotuntui' ba mposalai' ompi' -na, hewa mpotuntui' ba mposalai' Atura Pue' lau-imi. Tauna to mposalai' ompi' -na, uma-i mpotuku' Atura Pue'. Ma'ala-mi ta'uli', hewa hi'a lau-mi to mpobotuhi Atura Pue'.


na Sesee ná lʋləna wulaʋ sɔsɔ Tafiiti. Tafiiti ná lʋla Salʋmɔŋ, Salʋmɔŋ too kɛlɛ Yulii alʋ. 	 pai' Isai mpobubu Magau' Daud. Daud mpobubu Salomo (tina-na: balu-na Uria),


Mpi pə tɔɔ tɔ, pa nɩɩkaɣa pa yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ, na pá pʋɣʋləɣɩ Ɩsɔ sɔsɔɔntʋ. 	 Monoto-mi kamporata-ra Inoha' Tomoroli', apa' mololita-ra hante basa to nawai' -raka Inoha' Tomoroli', mpo'une' -une' Alata'ala. Ngkai ree, na'uli' -mi Petrus:


Ma taapalaa ma caa sɩ ɩ́ nyɩ sɩ tampana tɔɔ ɩsəntɔ, mpi pə maɣana-m tɔ pə waasaa kɛ́, pə yelaa kɛ́ na Laapaalɩ Kʋpaŋ sɔɔsəɣɩ yaʋ. 	 Jadi', bona ni'inca ompi', nau' ratarungku' -a tohe'i-e, goe' moto-a, apa' ngkai karatarungku' -ku toi, kawoo-woria' lau-mi tauna to mpo'epe Kareba Lompe'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ye pa loowa ɩlɔɣɔʋ, wʋlaɣa taa kɛ́ ɩ cɔɔkɩ sɩ ɩ́ hɛɛsɩ. Ɩ laŋəɣɩ, ɩlɛna ɩ́ taɣanɩ ɩ taa sɩ: Maa məlɩ təyaɣa ŋka ka taa maa lɩɩwa tɔɣɔ. 	 "Rapa' -na ria anudaa' to mpohawi' tauna. Malai-imi anudaa' toei, pai' -i modao' -dao' hi kawaoa' -na mpali' po'ohaa' -na. Apa' uma ria naruai', na'uli' -mi: `Agina nculii' lau-ama hi po'ohaa' to kupalahii-mi toe wengi ria.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-ɩ sɩ: Ntəɣɩ n yɔɣɔtaa. Ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ pə kpaɣaʋ pənɛntɛ tɔ ɩ́ ká ná Yʋlʋ Pəyaɣa má na má caɣa Ɩsɔ Toŋ təna tʋ kɔŋkɔŋ taa. Na ɩ́ ká na-m ɩsɔtaa ŋmʋntʋɣʋ tɔɔ na má tiiki. 	 Na'uli' Yesus: "Io', hewa to nu'uli' tetu-e. Pai' ku'uli' tena: rata mpai' tempo-na nihilo-a Aku' Ana' Manusia', mohura pai' moparenta hi mali ka'ana Alata'ala to Mobaraka', pai' nihilo wo'o-a mpai' mana'u tumai ngkai suruga hi rala limu'."


Ɩsɩɩ Tacaa sɔɔlʋɣʋ-m tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ma maɣamaɣa ma sɔɔla-mɛ. Ɩlɛ pə wɛɛ kɛ́ sɩ tə sɔɔləɣɩ təmaɣa tam kɛ́ mpʋ. 	 Hewa Tuama-ku mpoka'ahi' -a, wae wo'o Aku' mpoka'ahi' -koi. Tida-mokoi mohu' hi Aku' bona nirasai ahi' -ku.


Ɩlɛna ɩ́ kpaana Pɔɔlɩ na Silaasɩ kɛ ɩ təyaɣa na ɩ́ cɛlɛ-wɛɣɛ tɔɣɔnaɣa. Apalʋ ɩnɩ na ɩ təyaɣa nyə́ma pa laŋhʋlʋmlɛ fɛɩna taka. Pə taɣa pʋlʋ, pa tɛma Ɩsɔ na pa taa tɔ pə tɔɔ kɛ́. 	 Oti toe, nakeni-ramo hilou hi tomi-na pai' -ra napokoni'. Goe' lia-ramo hantomia, apa' mepangala' -ramo hi Alata'ala.


Ɩlɛna pá nyaasɩ lɛsɛŋ kɛ ɩcatɛ waalɩ kɛ́ tənyaasəlɛ taa, na caləmʋɣʋ lɩɩna tənyaasəlɛ təna na kʋ kpe kpokpokpo na pə́ polo ɩsɩɩ kilomɛɛtələnaa ŋmʋnʋɣʋ na nɩɩwʋwa (300), na pə luma ɩsɩɩ mɛɛtəlɩ kʋlʋm na hɔɣɔlʋɣʋ. 	 Jadi', wua' anggur toe rapea' hi mali ngata, pai' ngkai pompeaa' tohe'e mo'ili-mi tumai raa' hewa po'ili ue halu'. Kalaa po'ilia-na, ria nte tolu atu kilomete. Pai' kanala-na, neo' romete.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kula pa ɩsɛ sɩ pá cɛkəna Ɩsɔ Tɔm takəlasɩ. 	 Oti toe, nanotohi nono-ra bona rapaha ihi' Buku Tomoroli'.


Ntɔŋ ɩ nyəmá sɩ alaa leelaa ka wɛ paɣalɛ kɛ Ɩsɛɣɛlɩ taa kɛ́ waatʋ wei wʋlaɣa lapa pɩɩsɩ tooso na ɩsɔtʋnaa naatoso kɛ Ilii waatʋ taa tɔ. Halɩ nyɔɣɔsɩ sɔsɔɔŋsɩ lɩɩ tɛtʋ təna. 	 Makono mpu'u lolita-ku toi: napa to jadi' tempo toi, bate hewa to jadi' hi tempo-na nabi Elia owi. Nto'u toe, tolu mpae ono mula hangaa mara eo, alaa-na rata oro' bohe hi hawe'ea ngata. Wori' moto tobine tobalu hi tana' Israel to mpe'ahii' tuwu' -ra nto'u toe.


Ma wɛ nyá waalɩ, nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ ká tʋ niŋ kɛ nyá tɔɔ tɔ. Ma wɛna yəlaa paɣalɛ kɛ ɩcatɛ tənɛ tə taa. 	 Apa' wori' mpai' tauna hi ngata toi to jadi' ntodea-ku. Aku' moto to mpodohei-ko. Uma mpai' hema to dungku pale-ra hi iko."


Ma taapalaa mɛ, tɔm nti Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ ka tʋ Tafiiti nɔɣɔ taa na ɩ́ yɔtɔtɩ, na tə́ wɛ Ɩsɔ Tɔm takəlaɣa taa kɛ́ Yutaasɩ wei ɩ tɛɛ Yesu kpalaa kɛ nɔɣɔ tɔ ɩ tɔm tɔ, pə wɛɛ kɛ́ sɩ tɩɩ la. 	 "Ompi' -ompi', napa to te'uki' hi rala Buku Tomoroli' kana madupa'. Owi hante wiwi Magau' Daud, Inoha' Tomoroli' mpolowa ami' -mi Yudas, to mpakeni tauna to mpohoko' Yesus.


Tɔm tənɛ tə maɣamaɣa tə tɔɔ Yuta nyə́ma mʋ sɔɣɔna kɛ teu sɩ pa ləsəɣɩ Yesu weesuɣu. Sɩ pə taɣa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ tike kɛ ɩ wakəlaa, pə kpɛnna ɩsəna ɩ kɛɛsa ɩ tɩ na Ɩsɔ na ɩ́ yaa-ɩ ɩ maɣamaɣa ɩ Caa tɔ pə tɔɔ tɔtɔ. 	 Ngkai ree, rahuduwukui-mi topoparenta to Yahudi mpali' ohea-ra mpopatehi-i. Apa' uma wule' kampotiboki-na ada hi Eo Sabat, tapi' na'uli' wo'o-hana ka'Alata'ala-na Tuama-na; jadi', napopohibalia-hana woto-na hante Alata'ala.


Tənaɣa pɛɛliya kʋla kpakpaa na ká sʋʋ tɔntɛ. Ka pɩɩsɩ ka wɛ naanʋwa na naalɛ. Pa ná mpʋ, ɩlɛna pə la-wɛɣɛ piti kɛ sɔsɔm. 	 Pemata-nami ana' toei kaliliu momako'. (Umuru-na hampulu' rompae.) Uma mowo kakonce-ra tauna to mpohilo.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ pa ta kpɛntəna mpa pa kisa Ɩsɔ nyəntʋ tɔ na apalaa təna alʋ Lahapɩ na pá kʋ. Mpi tɔ alʋ ɩnɩ ɩ tɔka ɩcatɛ feŋlaa kɛ teu kɛ waatʋ wei pa tala ɩ tɛ tɔ. 	 Ngkai pepangala' -na Rahab, uma-i rapatehi hangkaa-ngkania hante hingka ngata-na, to uma-ra-rana mengkoru hi Alata'ala. Rahab toei, tobine to uma tumotoa gau' -na. Aga nto'u-na ba hangkuja dua-ra tantara to Yahudi hilou mpokamata ngata Yerikho, napopehani-ra hi tomi-na, pai' natulungi-ra.


Pəlɛ pə waalɩ Paanapasɩ pola Taasɩ kɛ Sɔɔlɩ pɛɛkʋɣʋ. 	 Oti toe, hilou-imi Barnabas hi ngata Tarsus mpopali' Saulus.


Pə taɣa pʋlʋ, n tɛma apalaa kakpasɩ kɛ saaʋ, na wei ɩ tɛ n tɩɩ wɛ kaɣana ɩsəntɔ tɔ n wɛ yem, pə taɣa nyá paalʋ. Pə tɔɔ kɛ́ nyá tɔm wɛna tampana. 	 apa' lima ngkani-mokole motomanei-e, pai' tomane-nu tetu-e lou, bela tomane-nu moto. Jadi', makono lia lolita-nu we'i-e."


Pa lakʋɣʋ mpʋ tɔ, pa hʋ́lə́ɣɩ́ kɛlɛ sɩ, paa pa taa fɛɩna kʋsəsɩɩtʋ, pə tʋ Moisi nyəntʋ ntɛ́ pa lotunaa taa. Na pə naakɩ ḿpʋ́ɣʋ́ pa laakalənaa taa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, wutee wutee pa pətəɣɩ pa kʋlapʋtʋ taa kɛ́, na wutee wutee pa wɛna naani. 	 Ngkai po'ingku-ra toe, monoto-mi ta'inca karia-na parenta ngkai Atura Pue' te'uki' hi rala nono-ra. Ngkai pekiri-ra wo'o ta'inca karia-na atura hi rala nono-ra, apa' ra'uli' hi rala nono-ra: "Sala' kehi toe," ba ra'uli' "Lompe' kehi toe."


Mpi pə caala mə taapalaa ɩ́ waasɩ-wɛ. Na mpa pa kɔŋ mə tɛ tɔ, ɩ́ lakɩ-wɛɣɛ mʋʋllɛ. 	 Tulungi doo hampepangalaa' -ta to hi rala kakuraa' -ra. Jole' metorata.


Ama sɔsaa mpa tam lapʋ tɔɔ pa nyəmá tampam na ɩsaɣam pə faɣaʋ tɔ mʋtʋ kɛ pɛlɛ pa tɔkɩ. 	 Koni' to mokara, bagia tauna to kama-mi. Batua-na, tauna to mpoinono pai' mpotuku' tudui' to makono, duu' -na monoto-ramo, ra'inca-mi mpoposisala kehi to lompe' pai' kehi to dada'a.


Na pa təna mpa paa yele pa tɛɛsɩ, yaa pa taalʋnaa, na pa kɔɣɔnaa, na pa newaa, yaa pa caanaa, yaa pa toonaa, yaa pa piya, yaa pa tawa kɛ ma tɔɔ tɔ, paa hiki mpi mpi pa yela mpʋ tɔ pə tɔm nɩɩnʋwa (100). Pəyele paa hiki pa paa nyəm kɛ weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ kʋ taa. 	 Hema-hema to mpalahii ompi' -na, tuama-na ba tina-na, ana' -na ba tomi-na ba bonea-na sabana mpotuku' -a, bate mporata-i mpai' ha'atu ngkani hiwili-na, pai' mporata wo'o-i katuwua' to lompe' duu' kahae-hae-na.


Ma taapalaa, pə tɔɔ kɛ́ pə nyəka-tʋ, na pə taɣa sɩ tə́ təŋ tá yʋlʋwɛɛtʋ kʋpəntʋ na tə́ lakɩ nti tə nyɩɩləɣɩ tɔ. 	 Jadi' ompi' -ompi', ria inta-ta. Inta-ta toe, kana mpotuku' Alata'ala-ta-damo. Neo' -pi tatuku' kahinaa nono-ta to dada'a.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ nakʋlɩ Yesu sʋʋ Falisanaa sɔsɔ nɔɣɔlʋ ɩ tɛɣɛ tɔɣɔʋ. Mpa paa wɛ təna tɔ pa caɣaa na pá keŋna-ɩ teu. 	 Hangkani nto'u Eo Sabat, Yesus hilou ngkoni' hi tomi hadua pangkeni to Parisi. Bula-na hi ree, ralelemata-i mpopali' sala' -na.


Yəlaa təna na Atam pa kpɛntaa kɛ́, pə tɔɔ kɛ́ pa səkɩ. Ama pá na Kilisiti pa kpɛntaa tɔɣɔ pa təna paa tɛ na pá kʋlɩ. 	 Hawe'ea tauna to mosidai' hante Adam kana mate. Wae wo'o hawe'ea to mosidai' hante Kristus bate mporata katuwua' to bo'u.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ heeluɣu sɩ: Ma tɛɛkɩ na ɩ́ ká pɛɛkɩ-m. Ama ɩ́ ká sɩ mə ɩsaɣatʋ taa. Mpi tɔ, ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ polo timpi ma puki tɔ. 	 Na'uli' wo'o-mi Yesus hi topoparenta to Yahudi: "Hilou-a mpai', pai' nipali' -a, aga mate-koi mpai' ntali jeko' -ni-pidi. Hi kahilouaa-ku uma-koi bisa hilou."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa tasa apalʋ wei ɩ ka kɛ yʋlʋm tɔɣɔ yaaʋ na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Ama na Ɩsɔ tɔɔ yɔɣɔtɩ tampana. Tə nyəmá apalʋ ɩnɛ ɩ tɔɔ sɩ ɩ kɛ́ ɩsaɣaʋ kɛ́. 	 Oti toe, rakio' tena-i tauna to wero toei we'i, pai' ra'uli' -ki: "Alata'ala mpotiroi-ta! Jadi', uli' mpu'u-e' napa to makono! Ki'inca moto-i Yesus tetui tauna topojeko'."


Nsəmlɛ wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ kɔkɔ. Tə taa kɛ́ ɩsaɣatʋ maɣalaa, na tə wɛ tá tɔnʋɣʋ taa na tə́ wakələɣɩ tá tɔnʋɣʋ təna təpaɩ. Tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ kɔkɔ kɛ tə heeki na tə́ sɔkɩ mpʋ haləna ta səm. 	 Wae wo'o hante lolita to tapohowa' hante jila' -ta. Lolita-ta toe hibalia kada'a-na hante apu. Hi rala woto-ta, jila' -ta toe-mi to mpopehuwu wori' nyala kada'aa-na, meliu ngkai hawe'ea bagia woto-ta to ntani' -na. Lolita to tapohowa' hante jila' -ta hewa apu to ngkai naraka, to mpakada'a hobo' katuwu' -ta.


Sɔɔlʋɣʋ mpi Ɩsɔ sɔɔla-tʋ tɔ tə nyəma-wɩ, na tə tɛma-wɩ na tá taa. Ɩsɔ kɛ́ sɔɔlʋɣʋ tʋ kɛ́, ɩlɛ ye wei ɩ sɔɔləɣɩ ɩ lɛlʋ, pʋntʋ nyəmá Ɩsɔ na Ɩsɔ wɛ ɩ waalɩ. 	 Toe pai' ta'inca-mi pai' tapangala' -mi kanapoka'ahi' -ta Alata'ala.


Mə taa awe wɛna yom na ɩ́ haləɣɩ ɩ tawa na ɩ́ tiikiɣi ɩ kalakəŋ, na ɩ́ lɩɩna taalɛ kɛ kpakpaa, na pʋntʋ paatəna-ɩ heeluɣu sɩ: Kɔɔ lɔŋ na ń caɣa na ń niki tɔɣɔʋ? 	 "Rapa' -na ria batua-ta to molia' ba to mpodoo porewua. Ane nculii' -i ngkai pehompoa-na, napa to ta'uli' -ki? Ba ta'uli' wae: `Sahu tumai ngkoni''?


Paa na mpʋ Ɩsɔ ná hʋla-tʋɣʋ ɩsəna tənaɣa ɩ sɔɔla-tʋ tɔ. Kilisiti səpa tá tɔɔ paa na tə kɛ́ asaɣaa tɔ. 	 Aga uma hewa toe ahi' Alata'ala. Alata'ala mpopehuwu ahi' -na hi kita' nto'u-ta mojeko' -pidi. Apa' bula-ta mojeko' -pidi, Kristus mate mposampei-ta.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu tɔma-ɩ sɩ: Malɩ taa nyá, kʋpantʋ kɛ Ɩsɔ caana-ŋ. 	 Na'uli' wo'o-mi mala'eka: "Neo' -ko me'eka' Maria, apa' iko-mi to napokono Alata'ala bona mporata pegane' -na.


Mpi tɔ, alʋ ɩnɩ ɩ ka tʋ ɩ taa kɛ́ sɩ: Ye ma pəsaa na má tokina paa Yesu capa maɣamaɣa pɩɩ waa-m. 	 Hi lengko ohea, tumai hadua tobine mpomohui' -i ngkai tilingkuria-na. Tobine toei hampulu' rompae-imi moraa' ncuu, uma ria katoo-tontoa' -na. Na'uli' hi rala nono-na: "Nau' kureo baju-na-wadi, bate mo'uri' -ale mpai'." Ngkai ree, kanaganga-nami wuntu baju Yesus.


Pə kaasʋɣʋ Kapənahum nyá tɔ, n hʋʋ sɩ n ká pɩɩ na ń kaləsəna hatoo ɩsɔtɔnʋɣʋ na? Ama paa tisi-ŋ kɛ́ təfɛ kɛ tuu tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa. 	 "Pai' koi' wo'o to Kapernaum! Ha ni'uli' -koina na'ongko' napomolangko-koi mpai' Alata'ala-e? Uma-e'! Natadi pai' nahuku' lau-dakoi mpai'."


Ma kɛ́ Yʋlʋ Pəyaɣa tɔɣɔ ɩ ha-m mpaaʋ sɩ má hʋʋna yəlaa kɛ tɔm. 	 Nawai' wo'o-a kuasa mpobotuhi kara-kara manusia', apa' Aku' Ana' Manusia'.


Mpɛ pa pɛlʋɣʋ kɛ mpi? Taɣalɛ pɛllaa na tampana. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Feesuɣu wɛnna tá kiŋ na táá lakɩ Ɩsɔ təmlɛ. Na Yesu Kilisiti kɛ ta lakɩ na taa taakɩ, na pə taɣa yʋlʋ kʋlapəlɛ haana taɣa naani. 	 Kita' toi-mile to monoa' hi poncilo Alata'ala-e, kita' to mpopue' -i ngkai petete' Inoha' Alata'ala, bohe nono-ta apa' mosidai' -tamo hante Kristus Yesus. Uma-ta ncarumaka ada to kahiloa-wadi bona ngalai' jadi' monoa' -ta hi poncilo Alata'ala.


Pə taɣa tá maɣamaɣa tá tɔm kɛ tə lakɩ waasʋ. Ama Yesu Kilisiti tɔɔ nyəntʋ kɛ tə kpaaləɣɩ sɩ Tacaa kɛlɛ. Na Yesu tɔɔ kɛ́ tə yaakɩ tá təɣɩ mə təmlɛ nyə́ma. 	 Uma-kai mpopalele hanga' -kai moto. To kipalele-hanale, kareba to mpo'uli' Yesus Kristus Kahi'a-na Pue'. Pai' kai' -kaiwo, batua-nikai, ntuku' hawa' -na Yesus.


Yesu lɩɩna Yaatanɩ na Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ tɔɔ ɩ kiŋ kɛ sɔsɔm. Ḿpʋ́ɣʋ́ Feesuɣu Naŋŋtʋ tɛɛna-ɩ wʋlaɣa tɛtʋ taa. 	 Pe'ongko' -na Yesus ngkai ue Yordan, Inoha' Tomoroli' mpokuasai-i pai' mpakeni-i hilou hi papada to wao'.


Pəlɛ pə waalɩ Yesu lɩɩ pa taa naalɛ tɔɔ na wɛɛtʋ lɛntɩ kɛ waatʋ wei pɛlɛ pa wɛ mpaaʋ taa na pá puki tawa taa tɔ. 	 Oti toe, Yesus mpopehuwu wo'o-mi woto-na hi rodua topetuku' -na bula-ra mako' hilou hi mali ngata. Nto'u toe, lence-na mobali', alaa-na uma ra'incai Kayesus-na.


Tənaɣa Yesu yela-wɛ na ɩ́ hatəlɩ pə́cɔ́ ɩsɩɩ yʋlʋ ɩ́ lɔɣɔ pəlɛ tɩɩ tala timpi tɔ, ɩlɛna ɩ luŋ akula, na ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ sɩ: 	 Oti toe, pai' hilou-i molaa hala' ngkai hira', pai' -i mowilingkudu mosampaya.


Ɩlɛna Yesu tənɩ ɩ tɔɔ kɛ́ ɩ niŋ, na alʋ siɣile siɣisi tənɛ ɩnəɣɩ kpakpaa, na ɩ́ niki Ɩsɔ kɛ́ sam. 	 Oti toe najama tobine toei, kaliliu mokore monoa' -imi, pai' -i mpo'une' Alata'ala.


Mpi Ɩsɔ nɔkaa tɔ mpəɣɩ ɩ lakɩ na pəle ńtɛ́ tə́ nyɔ, na ɩ́ yeki na paa pəle nte tə nyɔ ɩsɩɩ tə wɛʋ tɔ. 	 Ka'oti-na ratuja', Alata'ala mpotuwu' -i ntuku' konoa-na, duu' -na mehupa' tumai hangkaho pae ba napa-i, butu nyala unto' tuwu' hore-hore ntuku' lence-ra moto-ra-rawo.


Mpa mpa pa ya mpʋ tɔ pa cɔɔkaɣa paa le na pá heeliɣi Ɩsɔ Tɔm Laapaalɩ Kʋpaŋ. 	 Jadi', topetuku' Yesus to metibo' ngkai Yerusalem toera, hiapa kahiloua-ra raparata oa' Lolita Pue'.


Ɩlɛna Yesu kpaalɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ taa heeli nɔɣɔlʋ sɩ ma kɛ́ Mesii. 	 Oti toe, Yesus mpo'uli' -raka ana'guru-na: "Neo' ulu ni'uli' hi hema-hema ka'Aku' -na Magau' Topetolo'."


Pə tɛma yɔɣɔtaɣa kɛ mpʋ ɩlɛna má taɣanɩ ma tɩ sɩ ma ŋmaakɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nɩɩ pə yɔɣɔtəna-m na ɩsɔtaa sɩ: Nmɛsɩ nti tɛʋ hola naatosompɔɣɔlaɣa ɩnɩ ɩ yɔɣɔtaa tɔ, taa ŋmaa. 	 Ka'oti-ra molibu' kuna toera, ke ku'uki' -mi, mule' ku'epe to mololita ngkai suruga to mpo'uli' -ka: "Neo' nu'uki' tetu! Wunii' napa to ra'uli' kuna to pitu toera we'i."