Mpa pa wɛ laŋwakəllɛ taa tɔ pa nɩɩ leleŋ kɛ́. Mpi tɔ, Ɩsɔ ká hɛɛsɩ pa laŋa. 	 Marasi' tauna to susa' nono-ra, apa' Alata'ala moto mpai' mpotanta'u-ra.


Tənaɣa Yesu yaa-ɩ sɩ: Malɩ. Ɩlɛna Malɩ pəsəna Yesu tɔɔ na ɩ́ yaa-ɩ na Hepəla taa sɩ: Laponi, Tacaa kɛ pa yaa mpʋ na Hepəla taa. 	 Na'uli' Yesus: "Maria." Pe'ili' -nami Maria hi Yesus, pai' na'uli' hi rala basa Yahudi: "Rabuni!" (batua-na: "Guru").


Waalɩ waalɩ kɛ́ pa pɛla-ɩ, na ɩ pɛlʋɣʋ mpɩ pə hʋlaa kɛ́ sɩ ɩ laalaa na ɩ́ tɛ Ɩsɔ na ɩ taa tɔɣɔ ɩ́lɛ́ ɩ mʋ-ɩ sɩ yʋlʋpaŋ. Pə́cɔ́ waatʋ ɩnɩ ɩ taa pɛləta. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na Apəlaham pəsɩ pa təna mpa pa tɛŋna Ɩsɔ kɛ́ pa taa kɛ́ mpʋ na ɩ́ mʋɣɩ-wɛ sɩ kʋpama tɔ pa caa, paa pa ta pɛlɩ. 	 Ratini' ngkabokoa' -i-damo-hawo, pai' karatini' -na toe jadi' tanda kamonoa' -na hi poncilo Alata'ala. Jadi', monoto-mi tahilo: Abraham jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala ngkai pepangala' -na kako'ia-na ratini'. Toe pai' ma'ala-mi ta'uli', Abraham toe tapotuama omea. Abraham rapotuama tauna to bela-ra to Yahudi to mepangala' hi Yesus, apa' nau' uma-ra ratini' ntuku' Atura Pue', bate jadi' monoa' -ramo hi poncilo Alata'ala sabana pepangala' -ra, hibalia hante Abraham.


Ɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ tɔɣɔ ɩ tɔma sɩ: Haɩ Ɩsɔ, maɣalɔ. Ma kɔŋ sɩ má la nyá luɣu nyəntʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na Ɩsɔ kʋ́ kɔtasɩ nsi pa lakaɣa tɔ, ɩlɛna Kilisiti kɔtasɩ lapʋ náá mʋ kʋpəm lonte. 	 Oti toe, na'uli' wo'o-mi: "Oi-ama Alata'ala, tumai-ama mpobabehi konoa-nu." Ada to ri'ulu uma-pi natuku', mpobabehi konoa Alata'ala-i-damo.


Tə nɩɩ mpʋ, ɩlɛna tá maɣamaɣa na Sesalee nyə́ma tə́ wiina Pɔɔlɩ sɩ ɩ́ taa polo Yosalɛm. 	 Kaki'epe-na tohe'e, kai' pai' doo-kai hi Kaisarea merapi' mpu'u hi Paulus bona neo' -i kaliliu hilou hi Yerusalem.


Ama Fɛsətusi ná tɔma-wɛ sɩ: Pɔɔlɩ wɛ saləka taa kɛ́ Sesalee, ma mələɣɩ tənaɣa nɔɔnɔɔ. 	 Aga natompoi' Festus: "Ane Paulus, ratarungku' hi Kaisarea-i-hana. Pai' aku' uma-apa mahae hilou nculii' hi ria.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu kpaɣa sʋlʋm na kɔpʋ, na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ mʋ-wɩ na ɩ́ nyɔɔ mə təna. 	 Oti toe, Yesus mpo'ala' sangkiri' to ihia' anggur, na'uli' tarima kasi hi Alata'ala, pai' na'uli' -raka ana'guru-na: "Ala' -mi tohe'i pai' nibagi-bagi.


Pə taɣa kaafənta pəyalʋ ɩ́lɛ́ taa? Pə taɣa Malɩ lʋləna-ɩ? Pə taɣa ɩ newaa ntɛ́ Saakɩ na Yosɛɛfʋ na Simɔŋ na Yuti? 	 Bo ana' topowangu tomi-i-wadi-hawo. Tina-na, Maria. Ompi' -na hira' Yakobus, Yusuf, Simon pai' Yudas.


Ma caa ɩ́ nyɩ sɩ, mə na Layotisee nyə́ma na pa təna mpa pa nɩɩ ma hətɛ kɛ kʋnɩɩ na pá tá nyɩ ma maɣamaɣa tɔ, mə kʋlʋkʋ kɛ ma wɛɛ na má lʋkɩ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Jadi', doko' ku'uli' -kokoi beiwa katomo pobago-ku hi hawe'ea tauna to ko'ia mpohiloi-a, lompe' koi' to hi Kolose, lompe' hira' to hi Laodikia.


Paa wʋlanaa, paa nyəɣəlʋɣʋ kʋhʋlʋmʋɣʋ, paa liɣitee pɛɛ. Paa lɩɩtʋ, paa kpoŋkpontu toŋ nyəntʋ pɔɔŋ kʋpaŋ, paa tɔɔ wontu kʋpampantʋ kʋsɛɛmtʋ, paa nti tə sɛɛ teu təkeŋkeŋ tɔ, paa silikinaa, paa taasɩ nsi sɩ fɛɩ yem yem tɔ, paa tuu kela na taasɩ katɛ nyənsɩ, na nyəɣəlʋɣʋ kʋsɛɛmʋɣʋ na nyəɣəlʋɣʋ maɣamaɣa na pəlɛ nte pa yaa sɩ maapəlɩ tɔ. 	 Babalua' -ra toe, wori' nyala. Ria bulawa, salaka', mata hinci pai' mutiara. Ria pohea to moluha' to rababehi ngkai bana to masuli' oli-na, bana to molei jore' pai' to mo'awu hewa mara-ntaipa. Ria rewa to rababehi ngkai kaju to mohonga, rewa to rababehi ngkai gading, pai' rewa ntani' -na to rababehi ngkai kaju to masuli' oli-na, ba ngkai ngkala, ahe' ba watu pualam.


Mpi ɩ pəsaa tɔɣɔ ɩ lapa. Ɩ laalaa na ɩ́ saɣalɩ-m tulaalʋ kɛ kpakpaa sɩ pá pina-m. 	 Tobine toei mpobabehi napa to nakule' mpobabehi. Natuai-a hante lana honga mporodo ami' -mi woto-ku hi karatana-ku mpai', kako'ia-na rata tempo-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ɩsɔtaa Kawulaɣa ká nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ pɛɛlaa naanʋwa wei ɩ kpaɣa fətəlanaa na ɩ́ tɛɛ akpaɣalʋ səŋʋɣʋ tɔ. 	 "Ane rata nculii' -apa mpai' jadi' Magau', kajadia' hewa lolita rapa' toi: Hampulu' toronaa mopatuju hilou mpotomu topemua', hore-hore ngkeni hulu' -ra.


Tə ta kɛ mpa Ɩsɔ sɩɩwa sɩ cele pɩɩ fɛlɩ nyaŋ tɔ se. Ama sɩ pə́ ya tá nyɔɔŋ kɛ Tacaa Yesu Kilisiti tɔɔ kɛ́. 	 Kana tapakanoto nono-ta, apa' Alata'ala uma mpelihi-ta bona mporata roe-na. Napelihi-tale bona nahore-ta ngkai huku' jeko' -ta pai' nawai' -ta kalompea' sabana petolo' Pue' -ta Yesus Kristus.


Kʋyɛɛŋ naatosompɔɣɔlaɣa ɩnɩ ɩ kɔma sɩ ɩ yoosiɣi, ɩlɛ Yuta nyə́ma mpa pa lɩɩna Asii tɛtʋ tɔ pa ná Pɔɔlɩ kɛlɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpaasa yəlaa təna pááná na pá kpa-ɩ. 	 Neo' hudu-mi pitu eo to rapakatantu, ria ba hangkuja dua to Yahudi ngkai propinsi Asia mpohilo Paulus hi Tomi Alata'ala. Me'ukei' -ramo mpo'ukei' ntodea, pai' -ra mpohoko' -mi Paulus.


Tə sa Ɩsɔ tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti Caa. Ɩnɩ ɩ kɛna Caa wei ɩ kʋpantʋ tɔɔwa pə tɩɩ fɛɩ tɔ. Ɩ kɛ́ Ɩsɔ wei ɩ sɔɔsəɣɩ-tʋɣʋ apalʋtʋ kɛ pə təna pə taa tɔɣɔ. 	 Mai-tamo mpo'une' Alata'ala Tuama-na Pue' -ta Yesus Kristus! Apa' Hi'a-mi Tuama-ta to bohe ahi' -na, Hi'a-mi Alata'ala to mporohoi oa' nono-ta.


Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Mə naanʋwa na naalɛ taa nɔɣɔlʋɣʋ. Má na wei tá niŋ ká kpɛntɩ sʋsʋɣʋ kɛ nyənaɣa taa tɔ. 	 Na'uli' Yesus: "To mpobalu' -ale, hadua ngkai koi' to hampulu' rodua tohe'i-e, to mpodulu' -ka.


Na mpa pa tɔka Nikolaɩ nyə́ma sɛɣɛsəŋ tɔ pa wɛ nyá tɛ tɔtɔ. 	 Wae wo'o, ria-koi hantongo' to ngkakamu tudui' -ra topetuku' Nikolaus.


Yesu cɔ-ɩ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-ŋ yoo, maa cɛsəɣɩ, ye pə ta lɛlɩ yʋlʋ kɛ lʋlʋɣʋ, ɩ kaa na Ɩsɔ Kawulaɣa. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -ki: "Makono mpu'u lolita-ku toi: Ane tauna uma putu nculii', uma-i mpai' jadi' ntodea Alata'ala hi rala Kamagaua' -na."


Tənaɣa kɔkɔlɔ lɛlʋ ná tasa lapʋ tɔtɔɣɔ ɩsɔtaa. Tʋm sɔsɔ wei ɩ sɛɛwa ɩsɩɩ kɔkɔ tɔ ɩ lɩɩwa, ɩ nyɔɔŋ wɛ naatosompɔɣɔlaɣa na ɩ həŋ kɛ naanʋwa, na nteniŋ tema paa ɩ nyʋɣʋ ŋku kʋ tɔɔ. 	 Pai' kahiloa wo'o hi langi' tanda kahanyala-na: hama'a ule to molei, hanga' -na ule naga. Ule naga toei, bohe lia. Woo' -na pitu, pai' tonu' -na hampulu'. Hi butu meha' woo' -na ria songko magau'.


Ye nɔɣɔlʋ nɔɣɔ taa lɩɩwa sɩ: Ma sɔɔla Ɩsɔ. Ama ye ɩ yʋlʋtɔɣɔntəlɛ, ɩɩ sɔɔləɣɩ ɩ́lɛ́, pʋntʋ kɛ́ pɔpɔtʋ kɛ́. Ye ɩ ta sɔɔlɩ ɩ yʋlʋtɔɣɔntəlɛ wei ɩ naakɩ tɔ ɩsənaɣa ɩ ká sɔɔlɩ Ɩsɔ wei ɩɩ naakɩ tɔ? 	 Tauna to mpo'uli': "Kupoka'ahi' -i Alata'ala," pai' -i mpokahuku' moto ompi' -na, boa' -i-tawo'. Apa' ane uma-i mpoka'ahi' ompi' -na to nahilo, peliu-liu-nami Alata'ala to uma nahiloi.


Tá maɣamaɣa tə nɩɩna tá ŋkpaŋŋ kɛ waatʋ wei pə yɔɣɔta ḿpʋ́ɣʋ́ hatuu ɩsɔtaa kɛ́ tá na-ɩ tɩɩ wɛ pʋɣʋ katɛ nyəŋkʋ tɔɔ tɔ. 	 Kai' moto-mi to mpo'epe lolita to ngkai suruga tohe'e, bula-kai ria dohe-na hi lolo bulu' to moroli'.


Kʋpam pɩɩ mʋna mpʋ sɩ Ɩsɔ wei ɩ lapa pə təna na ɩ tɔɔ kɛ́ paa mpi pə wɛɛ tɔ ɩ́ la na Yesu te təkpataa kɛ́ ɩ kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa taa, na pə́cɔ́ ɩ́ pona pəyalaa paɣalɛ kɛ ɩ teeli taa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yesu yekina na pə́ yakɩ pa nyɔɔŋ. 	 Alata'ala mpopajadi' butu nyala-na, pai' hawe'ea to ria mpotuku' kabotu' -na. Patuju-na, doko' -i mpo'ongko' -ra tauna napajadi' ana' -na pai' napomobohe-ra. Toe pai' nabotuhi bona Yesus kana mporata kaparia duu' -na mate. Masipato' lia kabotu' -na Alata'ala toe, apa' ngkai kaparia to narata Yesus toe, Yesus jadi' Topetolo' to uma ria kakuraa' -na, to mpotate ohea to tatara bona mporata kalompea'.


Nyá maɣamaɣa lana-ɩ laakalɩ. Mpi tɔ ɩ sula nti tɩɩ yɔɣɔtaa tɔɣɔ kpɛɛsənaʋ. 	 Mo'inga' -ko hi Aleksander, topante mpobabehi rewa ngkai ngkala tetui, apa' na'ewa mpu'u-ta bona neo' ria tauna to mpopangala' tudui' -ta. Wori' gau' -na to dada'a hi aku'. Pue' moto mpai' mpohiwili-ki gau' -na.


Ɩsɔ wei ɩ́ lakɩ na yəlaa nyəŋ tɛɛlʋɣʋ tɔ, ɩ́ kɔna-mɛɣɛ laŋhʋlʋmlɛ sɔsɔɔlɛ, na hɛɛsʋɣʋ kʋpaŋkʋ, na pə tɔɔ-mɛɣɛ teu kɛ taa tɛm mpi ɩ́ tɛmna-ɩ mə taa tɔ pə tɔɔ, na ɩ́ pəsɩ tɛɛllaa sɔsaa kɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ toma taa. 	 Alata'ala mpu'u-mi poncarumakaa-ta! Toe pai' mekakae-a hi Alata'ala, kuperapi' bona nawai' -koi kagoea' pai' kalompea' tuwu' to hompe mpu'u, ngkai pepangala' -ni hi Pue' Yesus. Kuperapi' bona narohoi nono-ni hante baraka' Inoha' Tomoroli' bona kamoroo-rohoa poncarumakaa-ni hi Hi'a.


Yesu tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ heeli ɩ ɩfalaa sɩ: Pɩɩ kɔɔ na mɛ ɩ́ nyɩɩlɩ sɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma kʋyakʋ ɩ́ kɔɔ na ɩ́ na-kʋ. Ama ɩ́ kaa na. 	 Oti toe, Yesus mpololitai ana'guru-na. Na'uli': "Rata mpai' tempo-na, doko' lia-koi mpohilo-a nau' kampa' ha'eo, aga uma-apa nihiloi.


Tɔm nti ɩ yɔɣɔta mpʋ tɔ tə lapa ɩ ɩfalaa kɛ piti. Ɩlɛna Yesu tasa-wɛɣɛ heeluɣu sɩ: Nnn, ma piya, sɩ yʋlʋ ɩ́ sʋʋ Ɩsɔ Kawulaɣa taa tɔ pə wɛ katɛ kɛ́ fa. 	 Rapokakonce ana'guru-na mpo'epe lolita-na tohe'e. Toe pai' na'uli' tena-raka: "Ana' -ana' -ku, mokoro mpu'u manusia' mengkoru hi Alata'ala bona Hi'a jadi' Magau' -ra.


Piyɛɛ təŋaɣa Yesu kɛ́ táálə́ḿ tɔɔ, haləna ɩ́ tala kɔtəlaa wulaʋ taɣa tɔɔ. Ɩlɛna ɩ́ sʋʋ na ɩ́ caɣa təmlɛ nyə́ma kiŋ sɩ ɩ naa sɩ pɩɩ tɛna-we. 	 Petrus metuku' ngkawao-wadi, duu' -na rata hi berewe tomi Imam Bohe. Mesua' -i hi berewe pai' -i mohura dohe topojaga, apa' doko' na'inca ba napa mpai' to majadi' hi Yesus.


Tənaɣa pa caa ɩnɩ ɩ yaa təmlɛ tʋ ɩnɩ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Təmlɛ tʋ ɩsaɣaʋ nyá, nyá wiina-m na má cɛ-ŋ təkpatakpata. 	 Mpo'epe toe we'i, kamoroe-nami magau'. Mpohubui-i tauna hilou mpokio' batua to dada'a gau' -na tohe'ei. Karata-na, na'uli' -ki: `Dada'a lia-ko! Inta-nu kupori-mi ngkai rala buku-ku, apa' moranempale-moko hi aku'.


Pə tɔɔ ɩlɛ ma taapalaa waatʋ wei ɩ́ kotiɣi sɩ ɩ́ tɔkɩ Tacaa tɔɣɔnaɣa tɔ ɩ́ taŋ təma. 	 Ngkai toe-mi ompi' -ompi' -ku, ane morumpu-koi ngkoni' roti pai' nginu anggur mpokiwoi kamate-na Pue', agina momepopea-koi pai' lako' ngkoni' hangkaa-ngkania.


Ɩlɛna Yesu pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Potopotonaa ɩsənaɣa ɩ́ wɛna? Ɩlɛna pá cɔ-ɩ sɩ: Naatosompɔɣɔlaɣa kɛ́. 	 Napekune' -ra: "Hangkuja roti to ria hi koi' -e?" Ra'uli' -ki: "Pitu meha'."


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, n ka tɛm pə təna mpi pa pɛla-ŋ tɔɣɔ fɛlʋɣʋ paasi n ka lɩɩʋ təna. 	 Mpu'u-mpu'u ku'uli': uma-tapa tebahaka ngkai rala tarungku' ane da koo-ko'ia oti tabayari waya' -ta.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa kɛ pə waalɩ kɛ́ kpakpaa sɩ: Ɩ́ sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ na ɩ́ tɛɛ-m nɔɣɔ na ɩ́ tɛsɩ kʋteŋ lɛŋkʋ. Ɩlɛna ɩnɩ ɩ́ saalɩ təna na ɩ́ paasəna samaa yasʋɣʋ. 	 Oti toe, Yesus mpohubui ana'guru-na mosakaya meri'ulu hilou hi dipo rano, pai' -i mpohubui tauna to wori' toera nculii' hilou hi tomi-ra.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kɔkɔlɔ sɔsɔ nɔɣɔlʋ ɩ lapa hatuu ɩsɔtaa. Alʋ nɔɣɔlʋ ɩ takəna ilim kɛ ɩ tɔɔ ɩsɩɩ pa takʋɣʋʋ pʋʋɣʋ tɔ, na ɩsɔtʋ náá wɛ ɩ nɔɔhɛɛ tɛɛ, na pə́ lʋʋ ɩsɔtʋlʋŋasɩ naanʋwa na naalɛɣɛ ntenuɣu na pə́ te ɩ nyʋɣʋ. 	 Ngkai ree, kuhilo-kuwo, ria hi langi' hameha' tanda to uma mowo kamekoncehi-na: hadua tobine to moheai hante eo, pai' to mokore hi lolo wula. Hi woo' -na ria songko to rababehi ngkai hampulu' romeha' betue'.


Waatʋ ɩnəɣɩ ɩ́ ká la na Tacaa Yesu hətɛ hiki teeli, ɩlɛna ɩ́ la na mɩɩ hiki teeli tɔtɔɣɔ tá Ɩsɔ na Tacaa Yesu Kilisiti pa pɛɛlɛɛ tɔɔ. 	 Pai' -kai mosampaya hewa toe, bona ngkai kehi-ni to lompe' hanga' Yesus Pue' -ta rapomobohe, pai' bona koi' wo'o mpai' napomobohe Pue' Yesus. Hawe'ea toe bate madupa' sabana kabula rala-na Alata'ala Tuama-ta pai' sabana Pue' Yesus Kristus.


Tɔʋ, pa ta kisi saləka tʋɣʋ kɛ mpa pa kisa ɩsɔtaa tillaa nyəntʋ tɔ, kacaŋfana ta mpa tɩɩ la awusa kɛ nyʋɣʋ yapʋ sɔsɔɔm pənɛ pə taka tɔ? Tacaa ka caaləna nyʋɣʋ yapʋ pənɛ pə tɔm heeluɣu kɛ ɩ maɣamaɣa. Ɩlɛna mpa pɛlɛ pa nɩɩ-tɩ tɔ pɛlɛ pá tɛləsɩ taɣa pə tampana. 	 Jadi', hangkedi' katomo-na pehuku' Alata'ala hi tauna to uma mposaile' kareba kalompea' to naparata Ana' Alata'ala hi kita'! Apa' meliu kalompe' -na kareba toe ngkai lolita to raparata mala'eka owi. Jadi', ane uma tasaile' kalompea' toe, bate uma-tale tebahaka ngkai huku' -e! Pue' Yesus moto-mi to lomo' -na mpopalele kareba kalompea' toe. Pai' tauna to mpo'epe kareba toe ngkai wiwi-na moto-mi, hira' to mpotutura-taka, alaa-na ta'inca kamakono-na.


Pəlɛ pə waalɩ, waatʋ wei Yesu nawa sɩ pə təna pə maɣaa, ɩlɛna ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ: Lʋkɔtʋ wɛna-m. Ɩ yɔɣɔta mpʋ sɩ pə́ la teitei ɩsɩɩ paa ŋmaaʋ Ɩsɔ Tɔm taa tɔ. 	 Na'inca Yesus hudu-mi omea. Jadi', bona madupa' napa to te'uki' hi rala Buku Tomoroli', na'uli': "Ngkamara-a."


Halɩ mɛɣɛ ɩsɔtaa tillaa tɛləsa Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ. Pəyele ɩɩ caakɩ tə tɔkʋɣʋ. 	 Koi' to mpotarima Atura Pue' Ala to raparata mala'eka hi ntu'a-ta, aga uma nituku'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-ɩ sɩ: Tɔʋ, yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ lɩɩnna Yosalɛm na ɩ́ pukina Yeliko, na ɩ́ lɩɩ ŋmɩɩlaa tɔɔ na pá kpa-ɩ na pá wɔɣɔsɩ ɩ wontu na pá mapɩ-ɩ ɩsɩɩ ɩsəna mpi pə wɛɛ tɔ. Ɩlɛna pá tɛɛ pa yele-ɩ na ɩ́ kaasa weesuɣu kʋlʋmʋɣʋ. 	 Natompoi' Yesus: "Ria hadua tomane to mako' ngkai Yerusalem mana'u hilou hi ngata Yerikho. Hi lengko ohea-i mpohirua' -ki toperampaki. Ra'agoi-i rewa-na pai' pohea-na, pai' -i rapao' duu' -na neo' mate, pai' rapalahii moto-imi hi ohea.


Ɩsɔ fɔɔ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tá na Kilisiti tá kpɛntʋɣʋ tɔɔ ɩ tʋ-tʋɣʋ ɩ akaɩtʋ looŋa taa kɛ́ na ɩ́ tɛɛna-tʋɣʋ tam. Kʋlʋm ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ yekina sɩ tə́ la na pá nyɩ Kilisiti kɛ paa timpi ɩsɩɩ tulaalʋ sɔɔsʋŋ nɩɩkʋɣʋ paa le tɔ. 	 Aga mpo'uli' -a tarima kasi hi Alata'ala, apa' ngkai posidaia' -ta hante Kristus natete' oa' -ta dohe-na pai' nawai' -tamo pedagia. Batua-na, hiapa kahiloua-kai, kipalele Kareba Lompe' bona hawe'ea tauna mpo'epe pai' mpo'inca Alata'ala.


sɩ tɩɩ hiki kʋpantʋnaa mpa Ɩsɔ sɩɩ ɩ nyə́ma tɔ. Kʋpantʋnaa panɛ paa wakələɣɩ, paa pilisiɣi, pəyele pa teu ɩɩ səkɩ. Ɩsɔtaa kɛ́ Ɩsɔ sɩɩ-mɛɣɛ-wɛ. 	 Tasarumaka Alata'ala mpowai' -ta rasi' to naporodo hi hawe'ea ana' -na. Rasi' toe, to uma mogero ba mobali' ba jadi' pope, apa' natimamahi-taka hi suruga.


Tacaa Yesu Kilisiti wei ɩ ha-m toma kɛ sɔsɔm na má lakəna ma təmlɛ tɔɣɔ ma sɛɛ ɩ́ na təmlɛ. Ɩ tʋnaʋ má sɩ ma nəɣəsəna pá tɛ-m na taa, na ɩ́ kpa-m sɩ má la təmlɛ tɔ, ma sɛɛ-ɩ ɩ́ na təmlɛ. 	 Aku' mpo'uli' tarima kasi hi Pue' -ta Kristus Yesus, apa' na'ongko' -ama jadi' topobago-na, nawai' -a karohoa, pai' na'uli' kanatao-ku mpokamu bago-na.


Ama nti ma nyəmá tɔɣɔlɛ sɩ, paa ɩcatɛ nte tə taa kɛ́ ma talaa, Feesuɣu Naŋŋtʋ kpaaləɣɩ-m ḿpʋ́ɣʋ́ kpakpaa kɛ́ sɩ saləka naŋŋ na wahalanaa taŋa-m. 	 Sampale-wadi to ku'inca, hi butu ngata to kukahiloui-mi wengi, Inoha' Tomoroli' mpakanoto-maka bate rahoo' -a mpai' hi ria pai' mporata kaparia.


Tənaɣa ɩ cɔ-wɛ sɩ: Tampana pə wɛɛ sɩ Ilii ká kɔɔ na ɩ́ taɣanɩ pə tənaɣa teitei na pə́cɔ́. 	 Na'uli' Yesus: "Makono mpu'u-di, Elia kana rata mperi'ulu, apa' hi'a to mporodo hawe'ea-na.


Ma Caa wei ɩ hamɩ-ɩ tɔ ɩ kəla pə təna, na nɔɣɔlʋ kaa pəsɩ ɩ́ lɛɛkɩ-ɩ ma Caa niŋ taa. 	 Tuama-ku meliu kabaraka' -na ngkai hawe'ea, pai' Hi'a-mi to mpowai' -a bima-ku. Uma ria haduaa to ma'ala mpo'ago-ra ngkai Tuama-ku.


Pə taɣa pʋlʋ, mə təna təpaɩ pa sɔ-mɛɣɛ Ɩsɔ lʋm sɩ mə na Kilisiti ɩ́ kpɛntɩ na ɩ́ kpaɣa Kilisiti kiŋ kɛ yaasi kʋfalʋ na ɩ́ tɔkɩ. 	 Apa' raniu' omea-mokoi jadi' topetuku' Kristus, pai' hi poncilo Alata'ala, hibalia hante Kristus-mokoi.


Mɛ mpa ɩ kawa na mə səɣəla nɩɩ-mɛ tɔ, mə təna ɩ́ kɔɔ ma cɔlɔ na má yele na ɩ́ hɛɛsɩ. 	 "Mai-mokoi omea to lenge', pai' to motomo kinolo-ni, Aku' moto mpobole kinolo-ni.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu yaa ɩ ɩfalaa naanʋwa na naalɛɣɛ ɩ kiŋ, na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Tɔʋ, tə kpaa Yosalɛm kɛlɛ. Pə təna mpi Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka ŋmaawa sɩ pɩɩ maɣana Yʋlʋ Pəyaɣa má tɔ, tənaɣa pɩɩ la. 	 Yesus mpokio' ana'guru-na to hampulu' rodua mopahantani' pai' na'uli' -raka: "Epe-koi! Hilou-tamo tohe'i-e mpotoa' Yerusalem. Hi ria mpai' hawe'ea to ra'uki' nabi-nabi owi to mpolowa Ana' Manusia' kana madupa' hi Aku'.


Wei ɩlɛ ɩ sɔɔləɣɩ Ɩsɔ, Ɩsɔ ná nyəmá pʋntʋ tɔɔ kɛ́. 	 Aga tauna to mpu'u-mpu'u mpoka'ahi' Alata'ala, Alata'ala mpo'inca ihi' nono-na.


na pá nɩɩ akantəlɛ wula na pə́ yɔɣɔtəɣɩ tɔ. Saa wei Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma nɩɩ pə yɔɣɔtaɣa mpʋ tɔ, pa tɔma sɩ pə́ yele mpʋ, pə́ taa tasa-wɛɣɛ yɔɣɔtənaʋ kɛ paa pəcɔ maɣamaɣa. 	 Ra'epe moni to bohe, to hewa moni sangkakala, pai' libu' to bohe mpololitai-ra. Nto'u-ra mpo'epe libu' toe, wulunga-ramo, ra'uli': "Kiperapi' bona libu' toe mai neo' -pi mpololitai-kai, apa' kipoka'eka' lia-kaiwo."


Pə waalɩ kɛ́ Yesu sɛɛ samaa kɛ ɩsɔ sɩ: Yʋlʋ nɔɣɔlʋ ka sɔna lɛsɛŋ tɩɩŋ kɛ taalɛ təcu. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ caa yəlaa na ɩ́ sɩɩ tə taa, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ tɛɛ yɛla na pə́ taaŋɩ. 	 Oti toe, Yesus mpololitai ntodea, mpo'uli' -raka lolita rapa' tohe'i: "Ria tau hadua mpohu'ai bonea-na hante anggur, oti toe napewai' bonea-na rapobago hi ba hangkuja dua tauna, pai' hilou-imi hi ngata to molaa, pai' mahae-i tida hi ria.


Falisa nawa ɩ tɔkɩ na ɩ́ nyɔɔkəna asilima, ɩlɛna pə lapɩ-ɩ ha. 	 Konce to Parisi toei mpohilo Yesus ngkoni', apa' uma-i leba' mowano ntuku' ada agama-ra.


Pə tɔɔ kɛ́ Pɔɔlɩ má wei ma kɛ́ saləka tʋ kɛ Yesu Kilisiti tɔɔ sɩ pə́ waasɩ mpa mɛ ɩ́ tá kɛ́ Yuta nyə́ma tɔ, ma sələməɣɩ Ɩsɔ. 	 Jadi' ngkai toe-mi, aku' Paulus, batua-na Kristus Yesus, mosampaya hi Alata'ala, mposampayai-koi. Aku' toi, bula-ku ratarungku' -kuna, sabana mpokeni-a Kareba Lompe' hi koi' to bela-koi to Yahudi.


Ye pʋntʋ kɛ́ Ɩsɔ sɛɛlʋ kʋfalʋ pə kaa la. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ ká kɔɔ kɛ́ na ɩ́ saŋ ɩ tɩ na ɩ tɔm nana səpʋ ɩsɩɩ Ɩlɔɣɔʋ nyəntʋ ka lapʋ tɔ. 	 Hadua pangkeni agama uma ma'ala to lako' mepangala' hi Pue' Yesus, apa' molangko mpai' nono-na, alaa-na mporata huku' -i hewa to rahuku' -ki Magau' Anudaa'.


Na pə tɔɔ kɛ́ mpi mpi ɩ sɩɩwa sɩ ɩ ká la-tʋ tɔ pə kɛ́ kʋpampam na pə tɔɔwa sɔsɔm pə tɩɩ fɛɩ. Na ye ɩ́ hika mpi Ɩsɔ sɩɩwa sɩ ɩ ká la tɔ, ɩlɛ ɩ́ ká pəsɩ na ɩ́ fiti kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ wei ɩ ŋmakəla antulinya taa cənɛ tɔ ɩ niŋ taa na ɩ́ kpaɣa Ɩsɔ wɛɛtʋ. 	 Ngkai kabohe tuwu' -na pai' kalompe' nono-na toe, nawai' -tamo rasi' -rasi' to uma mowo kalompe' -na pai' to bohe lia to najanci-mitaka. Patuju-na mpowai' -koi rasi' toe, bona ma'ala-koi mpo'uhi kehi Alata'ala, pai' neo' -pi mpotuku' kahinaa to dada'a. Kahinaa to dada'a toe mpokero katuwu' -ra tauna to uma mpo'incai Alata'ala.


Ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ na Laapaalɩ Kʋpaŋ wei ɩ kɔŋna hɛɛsʋɣʋ tɔɣɔ kpaalʋɣʋ na pə́ wɛɛ ɩsɩɩ ntaŋkpala kʋpana kɛ ɩ́ lɛɛwa. 	 Kana sadia-ta mpopalele Kareba Lompe' to mpopohintuwu' manusia' hante Alata'ala, taponcawa sapatu' to mpakaroho pokore-ta.


Mə na kilisiti kɛ pa feesaa. Pə tɔɔ ɩlɛ timpi Kilisiti caɣa ɩsɔtaa kɛ́ Ɩsɔ kɔŋkɔŋ taa tɔ təna nyəm ɩkpatɛ kɛ ɩ́ ká huli. 	 Kita' to mepangala' hi Kristus, ma'ala ta'uli' rapotuwu' nculii' -tamo hangkaa-ngkania hante Kristus, apa' Alata'ala mpowai' -ta katuwua' to bo'u ngkai posidaia' -ta hante Hi'a. Jadi', apa' rapotuwu' nculii' mpu'u-tamo hangkaa-ngkania hante Kristus-e, kana tapali' -mi napa to hi suruga, hi kariaa-na Kristus mohura hi mali ngka'ana Alata'ala.


Falisanaa kota mpʋ, ɩlɛna Yesu pɔɔsɩ-wɛ sɩ: 	 Bula-ra to Parisi ria-pidi morumpu hi retu, Yesus mpekune' -ra:


Ɩlɛ pə lapa ɩsəna na paa tá taa wei ɩ́ nɩɩkɩ pa yɔɣɔtəɣəna ɩ tɛ taa? 	 Hiaa' napa-di pai' ta'epe-ra mololita hi rala basa-ta moto?


Ɩsɩɩ yəlaa təna lapʋ asaɣaa kɛ yʋlʋ kʋlʋm kpɛɛsʋɣʋ tɔɔ tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ yəlaa paɣalɛ ká la kʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa kɛ́ yʋlʋ kʋlʋm nɩɩnaʋ tɔɔ. 	 Adam toei, uma-i mengkoru hi parenta Alata'ala, alaa-na wori' tauna jadi' topojeko' -mi. Wae wo'o-hawo Yesus, mengkoru-i hi parenta Alata'ala, pai' ngkai pengkoru-na toe-mi, wori' tauna jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala.


Ma tɔŋna tɔntɛ na má kpətəna Tamasɩ kɛ ilim sikuɣu, ɩlɛ pə lɩɩna ɩsɔ kɛlɛ na pə́ lá ma ɩsɛntɔɔ tənyalulu ɩsɩɩ kɔkɔ kɛ tɔm kʋlʋm tɔɔ na pə́ ná na pə́ cɔɔna-m. 	 "Hi rala pomako' -ku hilou hi Damsyik toe, ba neo' tebua' -mi eo, neo' rata-makai hi Damsyik. Nto'u toe, muu-mule' mehini ncorobaa baja to mekiroi' ngkai langi', mehini hi ntololikia-ku.


Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ye mpʋ ɩ́ tá kala mpi Tafiiti lapa waatʋ wei nyɔɣɔsɩ pɩɩ ɩ́ na mpa paa wɛ ɩ cɔlɔ tɔ? 	 Natompoi' Yesus: "Ha uma ria nibasa napa to nababehi Daud hante ema' -na owi apa' mo'oro' -ra-rawoe?


Tənaɣa Yesu ɩfalaa kʋlaa na pá tɛɛ ɩcatɛ taa na pá maɣana teitei ɩsɩɩ Yesu ka heela-wɛ tɔ. Ɩlɛna pá təsɩ Tɛɛʋ acima kʋtɔɣɔʋ kɛ təna. 	 Hilou mpu'u-ramo ana'guru-na to rodua toera mesua' rala ngata. Rarata mpu'u-mi hewa to na'uli' -raka, pai' -ra mporodo-mi pongkoni' Paskah.


Na pə təna mpi Yohaanɩ má, ma nawa tɔɣɔ ma kɛɛsaa. Na Ɩsɔ kʋheelutu na tampana nna a tɔɔ Yesu Kilisiti kulaa tɔɣɔlɔ. 	 Aku' toi-mi to mpo'uki' hawe'ea to kuhilo toe, mpo'uli' -kokoi Lolita Alata'ala pai' Lolita Posabi' ngkai Yesus Kristus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tillaa məlaa, ɩlɛna pá kɛɛsɩ-ɩ pə təna mpi pa lapa na pa sɛɣɛsaa tɔ. 	 Suro to nahubui Yesus mpopalele Lolita Alata'ala wengi, nculii' -ramo ngkai pomakoa' -ra, pai' ratutura-miki Yesus hawe'ea to rababehi pai' to ratudui' -raka ntodea.


Falisanaa nɩɩwa sɩ Yesu hikiɣi təŋlaa na ɩ́ sɔɔkɩ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm na pə́ kələɣɩ Yohaanɩ. 	 To Parisi mpo'epe kawoo-woria' tauna to hilou mpopeniu' hi Yesus jadi' topetuku' -na, alaa-na meliu-pi kawori' -na topetuku' -na Yesus ngkai topetuku' -na Yohanes Topeniu'.


Ɩ́ tɔɔsɩ Lɔɔtɩ alʋ tɔm. 	 Kiwoi-dile napa to jadi' hi tobine-na Lot-e!


Apəlaham ka maɣasa ɩ taa sɩ Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ taɣanɩ Ɩsaaka kɛ feesuɣu. Na pə wɛ ɩsɩɩ mpʋɣʋlɛ pə tɩɩ lapa. Ɩ səpaɣa na pə́ feesi-ɩ na pə́ taɣanɩ-ɩ Apəlaham kɛ cɛlʋɣʋ. 	 Apa' na'uli' Abraham, mobaraka' moto-i Alata'ala mpotuwu' nculii' Ishak ngkai kamatea-na. Jadi', ma'ala-mi ta'uli': narata nculii' moto ana' -na ngkai kamatea.


Ye mpʋ pə taɣa ɩsɩɩ ɩ́ tá nyɩ tampana tɔɣɔ ma ŋmaa-mɛ sɩ má heeliɣi-mɛ. Ama ɩsɩɩ ɩ́ nyəma-yɛ, na ɩ́ nyəmá tɔtɔ sɩ pɔpɔtʋ natəlɩ tə fɛɩ tampana taa tɔ pə tɔɔ kɛ́. 	 Jadi', uma-hawo patuju-ku mpo'uki' -kokoi tohe'i-e, ba monguli' wae ka'uma-na ni'incai tudui' to makono. Ku'uki' -kokoi toi-e, apa' lawi' ni'inca moto-mi tudui' to makono, pai' ni'inca wo'o ka'uma-na ria boa' to mehupa' ngkai to makono.


Ama kʋtɔntʋ na cɔ-wɛ sɩ: Wei ɩ waasa-m tɔ ɩnɩ ɩ heelina-m sɩ má kɛlɩ ma kʋhəntʋɣʋ na má tɔ. 	 Na'uli' tauna toei: "Apa' nahubui-a-kuwo tauna to mpaka'uri' -a we'i, na'uli' -ka: 'Lulu-mi ali' -nu pai' mako' -moko.'"


Kʋfənɛɛ ná pə təna mpi pə lapa mpʋ tɔ, ɩlɛna ɩ́ mʋ Ɩsɔ Tɔm. Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa tɔm nti pa sɛɣɛsa-ɩ tɔ tə lapa-ɩ sɔɣɔntʋ kɛ teu kɛ́. 	 Kanahilo-na Gubernur napa to jadi' tohe'e, mepangala' -imi hi Pue' Yesus, apa' konce-i mpo'epe tudui' Pue'.


Kancaalaɣa wahala tɛɛna ntɛ́, pə kaasa wahalanaa naalɛ wɛɛ pa kɔŋ. 	 Timpaliu-mi pesesa' to lomo' -na. Ronyala-pi pesesa' mometuku'.


Pa lapa pa weesiŋ kɛ awusa kɛ ma nyəŋkʋ yapʋ tɔɔ. Pə taɣa ma tike ma sɛɛkəna-wɛɣɛ pá na təmlɛ. Ama pə kpɛŋna mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ, pa Yesu sɛɛlaa kpeka tənaɣa təpaɩpaɩ. 	 Hangkani neo' mate-ra apa' doko' -ra mpotulungi-a. Motarima kasi-a hi hira'. Pai' uma muntu' aku' -wadi, hawe'ea tomepangala' hi Pue' Yesus to hi ngata-ngata tauna to bela-ra to Yahudi, motarima kasi wo'o-ra hi hira'.


Yesu lɩɩ təna, ɩlɛna ɩ́ polo tɛtʋ nti tə wɛ Tiii na Sitɔŋ pə cɔlɔ tɔ tə taa. 	 Ngkai ree hilou-imi Yesus hi tana' to mohu' ngata Tirus pai' Sidon.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩfalaa lɛlaa heela Tomaa sɩ: Tə nawa Tacaa. Tənaɣa Tomaa tɔma sɩ: Ye ma ta na ɩ ntantakəŋ taa kɛ́ nyəma lona, na má tʋ ma mpəle kɛ lona anɩ a taa, na má takɩ ɩ kɔŋkɔŋ taa, ma kaa mʋ-təɣɩ paa pəcɔ. 	 Toe pai' doo-na ntora mpo'uli' -ki: "Kihilo-imi-kaina Pue'!" Na'uli' Tomas: "Ane ko'ia kuhiloi pakua' to hi pale-na pai' ku'unco' karawe-ku hi pakua' toe, pai' ane ko'ia ku'unco' pale-ku hi jaloa to hi lumpeha-na, bate uma kupangala'."


Yesu newaa kɔma na pá kpa acima tɔɣɔʋ, ɩlɛna Yesu maɣamaɣa polo. Ama ɩ ta yele sɩ nɔɣɔlʋ ɩ́ nyɩ, ɩ pola ɩŋmɛlaʋ kɛ́. 	 Hilou mpu'u-ramo ompi' -na Yesus hi Yerusalem bona mpokaralai Posusa' Pobamaru' hi ria. Ntaa' metuku' bongo moto-idi-hawo Yesus-e, aga hadudua-na bona neo' ra'incai ntodea.


Wei ɩ́ mapa nyá ləkpaɣasaɣa, kɛɛsɩ-ɩ lɛŋka. Nɔɣɔlʋ ɩ́ lɛɛka nyá kpaɩ, cɛlɛ-ɩ nyá capa tɔtɔ. 	 Ane ria tauna to mpohopo' kulimpi-ta hamali, neo' rapehawai. Tonu lau wo'o-ki to hamali. Ane ria to mpo'agoi-ta abe' -ta, wai' wo'o lau-i baju-ta.


Tənaɣa Piyɛɛ tiiwa na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Maɣalɛ wei ɩ waalɩ ɩ́ kɔma tɔ. Alaafəya kɛlɛ ɩ́ kɔma? 	 Jadi', pana'u-nami Petrus ngkai tomi pai' na'uli' -raka to lako' rata toera: "Aku' -mile to nipali' -e. Napa-di to nipali' -kae?"


Tillaa mpa paa wɛ Yosalɛm tɔ pa nɩɩwa sɩ Samalii nyə́ma mʋ Ɩsɔ Tɔm, ɩlɛna pá kʋsɩ Piyɛɛ na Yohaanɩ na pá tili sɩ pá polo na pá ná. 	 Suro Pue' Yesus to hi Yerusalem mpo'epe napa to jadi' hi Samaria, apa' ria to mpo'uli' -raka: "To Samaria toera ria, mpotarima Lolita Alata'ala wo'o-ramo-rawo." Toe pai' mohawa' -ra mpahawa' Petrus pai' Yohanes hilou hi ria.


Na má maa sələmɩ Tacaa na ɩ́ ha-mɛɣɛ lɛlʋ wei ɩ ká səŋna-mɛ tɔ. Lɛlʋ ɩnəɣəlɛ Feesuɣu ŋku kʋ kɛ tampana tʋ tɔ, na kʋ caɣa mə kiŋ kɛ tam. 	 Kuperapi' hi Tuama-ku, bona nawai' -koi hadua Topetulungi to ntani' -na, bona Hi'a-damo mpodohei-koi duu' kahae-hae-na.


Pənɛntɛ ɩ tʋla-tʋɣʋ weesuɣu mpaaʋ kʋfalʋɣʋ, kʋ lɩɩna pʋʋɣʋ kʋkakaɣaʋ na waalɩ. Pʋʋɣʋ ŋkʋ kʋ kɛna ɩsɩɩ ɩ tɔnʋɣʋ maɣamaɣa. 	 Ma'ala-ta mponyanyo-i, apa' mpotara ohea to bo'u-tamo. Ohea toe, ohea to natate-taka Yesus, to ngkeni-ta hi katuwua' to lompe'. Hi rala tomi pepuea' to Yahudi owi, kain porini-olo' mpolawa' ohea ntodea mesua' hi rala Kamar to meliu tena Karoli' -na. Tapi' kita', uma-pi ria to mpolawa' ohea-ta mpomohui' Alata'ala, apa' Yesus-mi mpobea-taka ohea mpomohui' -i, apa' napewai' -mi woto-na rapatehi.


Mpʋ ɩnɩ pə hʋ́lə́ɣɩ́ ɩsəna tə wɛ kaɣana ɩsəntɔ tɔ. Pə nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ ɩsɩɩ pa kpakʋɣʋʋ kʋhaham na pa kpakʋɣʋʋ wontu na pá lakɩ Ɩsɔ kɛ́ kɔtasɩ tɔ, mpʋ ɩnɩ pɩɩ pəsəɣɩ na pə́ taɣanɩ teu təkpataa kɛ́ wei ɩ lakɩ mpʋ tɔ ɩ lotu taa. 	 Hawe'ea toe jadi' lolita rapa' to mpotudui' -ta to tuwu' tempo toi. Batua-na: uma-ta ma'ala mpomoroli' nono-ta hi poncilo Alata'ala hi kampotonu-ta porewua pai' pepue' ntani' -na hi Hi'a.


Pa nɩɩwa kapuka kɛ Lama. Wula na laŋwakəllɛ sɔsɔɔlɛ mɔla. Lasɛɛlɩ wiina ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ piya. Ɩ ta tisi sɩ pá puɣusi-ɩ kɛ́ sɩ fɛɩ tɔ pə tɔɔ. 	 "Hi ngata Rama uma mowo pogeo' pai' potantangi'. Rahel mpotantangii' ana' -ana' -na. Uma-i ma'ala tanta'ua, apa' uma-rapa ria."


Pa nyənəɣɩ-tʋ ɩsɩɩ mpa pa ta nyɩ tɔ pəyele taɣa pa təna pa nyəmá. Pa nyənəɣɩ-tʋɣʋ sətaa, pəyele tá na tá ɩsɛ, na ɩ́ pəsəɣɩ na ɩ́ ná mpʋ. Pa tʋɣɩ-tʋɣʋ saləka, paa na mpʋ paa kʋɣɩ-tʋ. 	 Tau hantongo' uma mposaile' -kai, hiaa' tau hantongo' wo'o mpomobohe hanga' -kai. Olo' mpobira' -kai tuwu', hiaa' hilo, tuwu' oa' -pidi-kai! Rahuku' -kai, aga uma-wakai mate.


Pə wɛɛ kɛ́ sɩ tə́ sɛɛkɩ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ kɛ tá taapalaa mɛ mə tɔɔ kɛ́ tam, mɛ mpa Tacaa sɔɔlaa tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ ləsa-mɛɣɛ sɩ Feesuɣu Naŋŋtʋ wei ɩ yeki na ɩ́ pəsəɣɩ Ɩsɔ yəlaa tɔ ɩ tɔɔ na mə tampana mʋɣʋ tɔɔ pə́ caaləna-mɛ mə nyɔɔŋ kɛ yapʋ. 	 Jadi', ompi' -ompi' to nape'ahi' Pue', toto-na lia-kai mpo'uli' tarima kasi oa' hi Alata'ala sabana koi'. Apa' napelihi-mokoi ngkai lomo' -na bona tehore-koi ngkai huku' jeko' -ni. Tehore-koi ngkai huku' jeko' -ni toe, hante kuasa Inoha' Tomoroli' to mpopajadi' -koi bagia Alata'ala to moroli', pai' hante pepangala' -ni hi kareba to makono.


Tənaɣa pə faɣa ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ kɛ hɔɣɔləŋ tooso na pə yɔkɩ. Na acalɛɛ sɔsɔɔna hoti tɛtʋ təna taa. Ɩsɔ tɔɔsa Papiloni sɔsɔ tɔɔ, ɩlɛna ɩ́ nyɔɔsɩ-ɩ ɩ kɔpʋ taa pááná sɔsɔɔna sʋlʋm. 	 Ngata bohe to rahanga' Babel mobika' jadi' tolu bagia, pai' ngata-ngata hi humalili' dunia' mokero. Pai' Alata'ala mpehawai jeko' pue' ngata Babel to bohe toe. Napewuku-ra mpo'inu ininu roe-na: nakaroe mperegea-ra hante uma ria ka'olu-olu-na.


Maa sɩɩ heeŋ kɛ ma ntɔɣɔŋ tɔɔ na pə́ŋ kɛ ma mpətəŋ tɔɔ. 	 Tauna to mpobabehi konoa Alata'ala kupahantuda hi mali ka'ana-ku, pai' tauna topesapuaka hi mali ki'ii-ku.


Heeli alaa kʋkpatəlaa sɩ pɛlɛ pá tɔkɩ yaasi kʋpaŋ ɩsɩɩ Ɩsɔ yəlaa wɛɛkʋɣʋ tɔ. Pá taa cakəna yəlaa, na pá taa yele na sʋlʋm hɔkɔ-wɛ. Ama pá wɛɛ mpa pa tasəɣɩ alaa səkpema kɛ tɔm 	 Wae wo'o totu'a tobine, tudui' -ra bona po'ingku-ra hewa tauna to mengkoru hi Pue' Ala, neo' mpotuntui' doo, neo' tukia' nginu to melanguhi, pai' tida-ra mpotudui' doo bona mpelompehi po'ingku-ra.


Ɩlɛna Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsʋlʋ ɩnɩ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Wei ɩnɩ ɩ lapa-ɩ kʋpantʋ tɔ. Mpʋɣʋlɛ Yesu sɩ: Tɔʋ, polo na nyá maɣamaɣa ń lakɩ mpʋ. 	 Natompoi' guru agama toei: "Tauna to mpotulungi-i." Na'uli' Yesus: "Koi' -moko, babehi wo'o-kowo hewa tetu."


Yesu lɩɩna kpɩɩlʋɣʋ taa na ɩ́ ná yəlaa kɛ sɔsɔm kɛ mpʋ, ɩlɛna pa tɔm lapɩ-ɩ pətɔɔtəlɛ na ɩ́ waa pa kʋtɔntʋnaa. 	 Pehompo-na Yesus ngkai sakaya, nahilo-hawo wori' tauna mpopea-i. Metumu' -mi ahi' -na mpohilo-ra, pai' -i mpaka'uri' -ra to peda'.


Pə wɛɛ sɩ paa Tɛɛʋ acima nna ma cɛ-mɛɣɛ saləka tʋ tɔ, ɩlɛ ɩ́ caa sɩ má cɛ-mɛɣɛ mə Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ na? 	 Aga, ane ntuku' -ki ada-ni lalau, butu mpae-na hi Eo Paskah, kubahaka-kokoi hadua to ratarungku', ba hema konoa-ni. Jadi', beiwa: dota-koi ane kubahaka-kokoi Magau' to Yahudi toii-e?"


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tala timpi samaa ka kotaa tɔ, ɩlɛna apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ polo ɩ luŋ Yesu tɛɛ, 	 Kanculii' -ra Yesus hante ana'guru-na to tolu toera mpohirua' -raka ntodea, ria hadua tomane tumai mowingkotu' hi nyanyoa-na, mpo'uli' -ki:


Ye pa sɛɣɛsəɣɩ, pə wɛɛ kɛ́ sɩ alʋ ɩ́ su na ɩ́ pasa ɩ təɣɩ teu na ɩ́ nɩɩkɩ sɛɣɛsʋɣʋ. 	 Tobine kana mengkalino mpe'epei tudui' hante nono to dingki'.


Ye nɔɣɔlʋɣʋ yem nawa nyá wei sɩ n nyəmá tɔ na ń caɣa tʋɣʋ tɛɛ na ń tɔŋna tɔɣɔʋ, ɩcam ɩnɩ ɩ laakalɩ kaa polo ɩsɩɩ ɩ́ tɔɣɔ nantʋ kʋlalaatʋ ntɩ? 	 Patuju-ku hewa tohe'i: Rapa' -na ria-ta to mpo'uli' monoto-mi nono-ta, ta'uli' uma moapa ngkoni' pongkoni' to rapopepue' hi pinotau. Jadi', hilou mpu'u-ta ngkoni' hi rala tomi pepuea' hi pinotau. Pai' ria hadua doo-ta mpohilo-ta ngkoni' hi ree. Hiaa' bo doo-ta tohe'ei, morara' -pidi nono-na ba ma'ala takoni' ba uma-di. Jadi', apa' nahilo-ta tohe'e-e, daho' lau wo'o-imi-hawo mpokoni' pongkoni' tetu.


Lɛlaa sɩ ɩnəɣɩ. Lɛlaa sɩ: Aaɩ pə taɣa ɩnɩ, ɩ nəɣəsəlɛ kɛ́. Ama apalʋ ɩnɩ ɩ cɔwa sɩ: Ma maɣamaɣa kɛ́. 	 Ria to mpo'uli': "Hi'a-midi!" Aga ria wo'o mpo'uli': "Bela-e'. Kahibalia lence-ra-wadi-hawo." Hiaa' hi'a moto-mi-hawo mpo'uli': "Aku' -midi!"


Pa caɣalɛ tɔɔwa təna, ɩlɛna kʋyakʋ nakʋlɩ Fɛsətusi kpaɣa Pɔɔlɩ tɔm na ɩ́ kɛɛsɩ wulaʋ Akilipa sɩ: Felikisi ka təka apalʋ nɔɣɔlʋɣʋ saləka taa kɛ́ cənɛ, na ɩ́ wɛ haləna saŋa. 	 Ba hangkuja mengi-ramo hi Kaisarea, Festus mpololita kara-kara Paulus hi Magau' Agripa, na'uli': "Ria hi rehe'i hadua tauna to ratarungku' nto'u poparenta-na Feliks.


Tənaɣa Yesu tɔma-ɩ sɩ: Tɔʋ, naa ɩlɛ, nyá taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ waasa-ŋ kɛ. 	 Na'uli' Yesus: "Ane wae, pehilo-moko! Kupaka'uri' -ko sabana pepangala' -nu hi Aku'."


Pɔɔlɩ na Paanapasɩ pa caɣa Ɩkʋniyɔm na pə́ leeli. Pa lakaɣa pa faacinaa na apalʋtʋ, na pá wɛna naani kɛ sɔsɔm kɛ Tacaa tɔɔ. Pə́cɔ́ Tacaa ná hʋlaɣaa sɩ waasʋnaa mpa pa tɔŋna lapʋ kɛ ɩ pɛɛlɛɛ tɔm tɔɔ tɔ pa wɛna tampana. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ yelaa na pá pəsɩ na pá lakɩ Ɩsɔ kɔkɔlɔ nyəm na piti təma. 	 Paulus pai' Barnabas, mahae-ra mobago hi ngata toe. Mpoparata-ra Kareba Pue' hante uma ria eka' -ra. Pai' Pue' moto-mi mpotulungi-ra, apa' nawai' -ra baraka' mpobabehi tanda mekoncehi, bona monoto-mi hi hawe'ea tauna kamakono-na lolita to rakeni. Lolita toe mpo'uli' kabula rala Alata'ala mpowai' kalompea' hi manusia'.


ɩ́ ká yɔɔləɣəna-tʋɣʋ Tacaa Yesu kʋyakʋ wule kɛ́ na taa yɔɔləɣəna-mɛ. Kaɣana ɩ́ tá cɛkənta ḿpʋ́ɣʋ́ teu se. 	 Napa to ki'uki' -kokoi, to monoto-na nibasa, ni'inca pai' nipaha-wadi. Ria moto-mokoi hantongo' to mpopaha patuju-kai, aga ria wo'o-pidi to ko'ia mpopaha. Jadi', kusarumaka koi' omea mpai' mpopaha patuju-kai, bona ane rata-ipi mpai' Pue' -ta Pue' Yesus, bohe nono-ni sabana kai', hewa kai' wo'o bohe nono-kai sabana koi'.


Sɔɣɔntʋ kpa alaa na pá ká pa nyɔɔŋ na atɛ. Ɩlɛna yəlaa mpɛ pá tɔ-wɛ sɩ: Weesuɣu tʋ kɛ mə pɛɛkəɣɩ sətaa hɛkʋ na? 	 Wulunga-ramo tobine toera, pai' -ra motumpa hi tana'. Ra'uli' to rodua toera mpo'uli' -raka: "Napa pai' nipali' tauna to tuwu' hi olo' tomate?


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu kota pa naanʋwa na naalɛ na ɩ́ tʋ alɔɣaa kɛ pa niŋ taa, na ɩ́ ha-wɛɣɛ toma sɩ pá looki-wɛ paa mpa, na pá waakɩ kʋtɔməŋ. 	 Yesus mpokio' ana'guru-na to hampulu' rodua morumpu, pai' nawai' -ra kuasa pai' kabaraka' mpopalai hawe'ea seta pai' mpaka'uri' topohaki'.


Pa nyama sɩ pə́ taa kɔɔ na kpɩɩlʋɣʋ yoona kʋkpaməŋ, ɩlɛna pá tisi kuulanaa sɔsaa kɛ liɣiti na kpɩɩlʋɣʋ waalɩ tɔɔ, na pá taŋaa tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ pə́ nyaalɩ. 	 Me'eka' -ramo nee-neo' mpai' kapal mporumpa' watu ranga'. Toe pai' ra'ulu-mi hilou hi rala ue opo' meha' ahe' to motomo hi tilingkuria kapal (to rahanga' balango'), bona tetaha kapal. Pai' mosampaya-ra bona sohi' -sohi' -mi mobaja.


Ɩlɛna ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Ɩsəna ma nyɩɩla teu sɩ má na-mɛ tə́ tɔɣɔ Tɛɛʋ acima tɔɣɔnaɣa na pə́cɔ́ má sʋʋ ma kʋnyɔntɔɣɔlɛ taa tɔ pə wɛ sɔɣɔntʋ. 	 Na'uli' -raka: "Doko' lia-a ngkoni' dohe-ni hi Eo Paskah toi, kako'ia-ku mporata kaparia.


Pɩɩ pana apalaa naalɛ wɛ taalɛ taa, na pə́ kpaɣa lɛlʋ na pə́ yele lɛlʋ. 	 Rodua tauna mo'ema' mobago hi bonea, hadua ra'ala', to hadua rapalahii.))"


Ye ɩ nawa ɩ tɔɣɔntəlɛ pʋlʋ ɩ taa haŋ, pa kɛ́ sʋlʋnyɔɔlaa, pa fɛɩ pa tɩ kpaʋ kɛ leleŋ nɩɩlɩ ɩ taa, na pá lakɩ ɩsaɣatʋ lɛntənaa kɛ mpʋ tɔtɔ. Ma tasəɣɩ-mɛɣɛ heeluɣu ɩsɩɩ ma tɛm-mɛɣɛ heeluɣu tɔ, pa təna mpa pa lakɩ mpʋ tɔ pa kaa fɛlɩ nɔɔhəlɛ kɛ Ɩsɔ Kawulaɣa taa. 	 mohingi', mengkakalangu-langu, ntora mosusa', pai' wori' nyala wo'o-pi ntani' -na. Kupopo'ingai' ami' -mokoi wengi, pai' kupopo'ingai' tena-koi wae lau: hema to mogau' hewa toe, uma-ra mpai' jadi' ntodea Alata'ala hi rala Kamagaua' -na.


Yesu wɛʋ Yosalɛm kɛ Tɛɛʋ acima tɔɔ kɛ́ mpʋ tɔ, yəlaa paɣalɛ nawa piti təma nna ɩ lakaɣa tɔ na pá mʋ-ɩ kpakpaa təkpa sɩ ɩnəɣɩ. 	 Bula-na Yesus hi Yerusalem mpokaralai Eo Paskah toe, wori' tauna to mepangala' hi Hi'a, apa' rahilo tanda-tanda mekoncehi to nababehi.


na ɩ́ mʋ na ɩ́ tɔɣɔ pa ɩsɛntaa. 	 Nadoa-mi pai' nakoni', bona rahilo kabela-na-hawo kiu.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa nyəmá sɩ pa cɛləɣɩ-ɩ sʋlʋm mpi pə taa pa sita kɔɔlɛ nte pa yaa sɩ miili tɔ sɩ ɩ́ nyɔɔ. Ama Yesu kisa nyɔɔʋ. 	 Hi ree, Yesus rapopo'inui anggur to ragalo pokuli' to rahanga' mur, aga uma-i dota mpo'inu.


Kilisiti səm kɛ tesika tɔɔ lapəna na taa kpanaʋ kɛ təma saalɩ, na tesika tɔɔ tənɛɣɛ ɩ kpɛnta piitim mpɩ pə tɔm naalɛ na pə́ pəsɩ piitim kʋlʋməm na ɩ́ ciiki pə na Ɩsɔ. 	 Hante kamate-na hi kaju parika' toe, Kristus mpopohintuwu' to Yahudi pai' to bela to Yahudi, pai' ngkai ree napopohintuwu' omea-tamo hante Alata'ala. Kamate-na Kristus hi kaju parika' toe mpo'oti hawe'ea posisalaa.


Ḿpʋ́ɣʋ́ naalɛ nyəŋ səpa, pəyaɣa fɛɩ, na tooso nyəŋ tɔtɔɣɔ mpʋ. Haləna pə́ polo pə siɣili pa naatosompɔɣɔlaɣa ŋkɛ ka tənaɣa mpʋ təpaɩ, nɔɣɔlʋ ta hikina-ɩ pəyaɣa. 	 Ko'ia wo'o rapoka'alai mo'anai', mate wo'o-imi-hawo to tu'ai toei. Wae oa' -mi majadi' hi katolu-na duu' -na hi kapitu-na.


Nti ma yɔɣɔtəɣɩ ɩsəntɔ tɔ pə taɣa ntəɣɩ Tacaa luɣu wɛɛ sɩ má sa ma tɩ ɩnɩ. Ma yɔɣɔtəɣɩ kɛ́ ɩsɩɩ kpaŋtʋ. 	 Kututura hawe'ea to ku'une' -ki woto-ku. Aga bela Pue' to mpohubui-a mololita hewa toi. Mololita-a hewa towojo, mpo'une' woto-ku moto toi-e.


Wena wena a hota mpaaʋ nɔɣɔ nɔɣɔ tɔ, alɛ a wɛnna ɩsɩɩ mpa pa nɩɩkɩ Ɩsɔ Tɔm na Ɩlɔɣɔʋ təŋ na ɩ́ ləsɩ-təɣɩ kpakpaa kɛ pa lotu taa, sɩ pá taa kɔɔ na pá mʋ-tɩ na Ɩsɔ ya pa nyɔɔŋ. 	 Hawua' to monawu' hi mata ohea mpobatuai tauna to mpo'epe Lolita Alata'ala, aga Magau' Anudaa' mpohilingai' nono-ra, alaa-na uma-ra mepangala', pai' uma-ra tebahaka ngkai huku' jeko' -ra.


Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na Falisanaa, cɛsəlaa mɛ, mə tɔm wɛ waɩyo. Iyisi na nyənasɩ waalɩ kɛ́ ɩ́ nyaaləɣɩ təlailai, na sɩ taa suna mə kʋŋmɩɩləm na mə ɩsaɣatʋ hʋwɛɛ. 	 "Silaka-koi, guru agama pai' to Parisi! Lompe' hi mali-na-wadi-koi! Koi' hewa tauna to mpobohoi' sangkiri' pai' piri hi mali-na-wadi, hiaa' hi rala-na babo' moto. Ada agama to kahiloa hi mali-na-wadi nituku' lia. Hiaa' hi rala nono-ni jampa pai' mpokahina anu doo-koi.


Ta mpa tə wɛna toma kɛ Ɩsɔ sɛɛʋ taa tɔ, pə wɛɛ sɩ tə́ teŋ acamaa kɛ pa təkpisilenaa taa. Tə́ taa təŋəɣɩ mpi mpi pə wɛ taɣa teu tɔ pə tike na tə́ lakɩ. 	 Kita' to moroho pepangala' -ta hi Alata'ala kana mosabara hi kamorara' nono doo-ta to ko'ia moroho pepangala' -ra. Neo' -ta mpali' kagoea' -ta moto-wadi.


Na ɩ́ luŋ Yesu nɔɔhɛɛ tɛɛ na ɩ waalɩ tɔɔ na ɩ́ wiiki. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ taana Yesu nɔɔhɛɛ kɛ ɩsəlʋm, ɩlɛna ɩ́ hɩɩsɩ-yɛ na ɩ́ nyɔɔsɩ, na ɩ́ waɣalɩ-yɛ na ɩ́ saɣalɩ-yɛɣɛ tulaalʋ. 	 Tumai-imi mpomohui' witi' Yesus, pai' -i geo'. Nasiii' witi' -na Yesus hante ue mata-na. Oti toe nabongka wuluwoo' -na, napomporihi-ki witi' -na, na'eki pai' natuai hante lana honga.


Mpɛ pa lɛɛkəɣəna leelaa kɛ pə təna mpi pɛlɛ pa wɛna tɔ. Ɩlɛna pá sʋʋ Ɩsɔ sələmʋɣʋ na pə taɣalɩ sɩ pə hʋ́lɩ́ sɩ mpɛɣɛ kʋpama. Pə tɔɔ kɛ́ paa tɛ na pá ná katatəlaɣa naʋ napələɣɩ teu. 	 Mpobagiu-ra tobine tobalu, pai' -ra mpohagoi tomi-ra. Rawunii' kadada'a gau' -ra tohe'e hante mosampaya rapomoloe-loe. Motomo lia mpai' huku' -ra."


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa napəlɩ pa lɩɩna Yuta na pá kɔɔ Antiyɔka, na pá sʋʋ tá taapalaa kɛ sɛɣɛsʋɣʋ sɩ: Ye ɩ́ ta pɛlɩ ɩsɩɩ Moisi sɩɩwa tɔ, pə kaa ya mə nyɔɔŋ. 	 Ria ba hangkuja dua to Yahudi ngkai Yudea to mepangala' -mi hi Pue' Yesus, hilou hi ngata Antiokhia. To Yahudi toera mpotudui' topetuku' Yesus hi Antiokhia, ra'uli' -raka: "Ane uma-koi ratini' ntuku' ada to hi rala Atura Musa, bate uma-koi mpai' tebahaka ngkai huku' jeko' -ni!"


Ɩ́ seekɩ yəlaa təna, na ɩ́ sɔɔləɣɩ mə Ɩsɔsɛɛlɛ taa lɛlaa, na ɩ́ nyaŋna Ɩsɔ, na ɩ́ seeki Lom wulaʋ sɔsɔ. 	 Saile' hawe'ea tauna. Poka'ahi' ompi' hampepangalaa' -ta, pengkorui Alata'ala, pai' bila' magau' -ta.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ Yuta nyə́ma sɩ: Ɩ́ taa miitina-m mpʋ. 	 Na'uli' Yesus mpo'uli' -raka: "Neo' -koi ngkunuti.


Pa kʋlaa na pá tɛɛkɩ na pá tɔŋna təmaɣa kpɛɛsənaʋ ɩlɛna Pɔɔlɩ heeli-wɛɣɛ kʋlʋmaɣa sɩ: Tampana kɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ ka yɔɣɔta waatʋ wei ɩ yelaa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii yɔɣɔtəna mə caanaa sɩ: 	 Pagaa' -gaa' -ramo ngkai porumpua toe, apa' uma mpu'u-pi ria kahintuwuaa' -ra. Aga kako'ia-ra mogaa', Paulus mpololitai-ra hewa tohe'i: "Makono mpu'u-di lolita Inoha' Tomoroli' to napohowa' nabi Yesaya hi ntu'a-ta owi-e.


Piitimnaa mʋkaɣa pááná kɛ sɔsɔm. Pənɛntaa kɛlɛ pə talaa sɩ nyaa hʋlɩ nyá pááná. Sətaa hʋʋnaʋ tala mpʋ. Pənɛntaa kɛlɛ pə talaa sɩ ń fɛlɩ nyá pəyalaa Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kɛ pa fɔɔtɔ. Na ń fɛlɩ nyá nyə́ma təna mpa pa nyaŋna-ŋ tɔ. Paa sɔsaa paa piya. Na pənɛntaa kɛlɛ pə tala ń wakəlɩ mpa pa wakələɣɩ tɛtʋ tɔ. 	 Hawe'ea tauna to uma mpotuku' -ko, ngasa' -ramo doko' mpo'ewa-ko, Tapi' rata-mi tempo-na nupopehupa' -raka roe-nu. Rata-mi tempo-na nubotuhi kara-kara tauna to mate. Rata-mi tempo-na nuwai' parasee hi batua-nu: hi nabi to mpokeni Lolita-nu, hi tauna to mpengkorui-ko, pai' hi hawe'ea tauna to mpobila' -ko, to bohe ba to kedi' tuwu' -ra. Rata-mi tempo-na nuhuku' tauna to mpakada'a dunia'."


Tə kɛ́ Kilisiti təmlɛ nyə́ma sɔsaa kɛ́, na pə caɣa kɛ́ ɩsɩɩ Ɩsɔ yaa-mɛ na tá nɔɔsɩ. Haɩ tə wiikəna-mɛ, Kilisiti tɔɔ ɩ́ yele na mə na Ɩsɔ ɩ́ ciiki. 	 Kai' toi-mi napowiwi napowiti' Kristus. Mololita-kai, hewa Alata'ala moto-mi to mpololitai-koi. Jadi', hi rala hanga' Kristus kiperapi' bona hintuwu' -mokoi hante Alata'ala.


Pə tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-ŋ sɩ, ɩ sɔɔlʋɣʋ ḿpʋ́ɣʋ́ sɔsɔm tɔ pə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ paa ɩ ɩsaɣatʋ na tə tɔɔʋ kɛ mpʋ tɔ pa hɩɩsa-tɩ. Pə tɔɔ ɩnəɣɩ wei ɩ wɛna ɩsaɣatʋ kɛ pəcɔ na pá hɩɩsa-tɩ tɔ, pʋntʋ sɔɔləɣɩ maɣana kɛ́. 	 Jadi', bo ma'ahi' lia-ie, toe pai' monoa' -mi kata'inca-na, jeko' -na to wori' te'ampungi-mi. Aga tauna to hangkedi' -wadi te'ampungi jeko' -na, hangkedi' wo'o-wadi-hawo ahi' -na."


Kɛlɛ na Yesu sɩ: Ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ, paa pɛlɛ pa suma, atɛ pɛɛ maɣamaɣa ká kʋlɩ na á yɔɣɔtɩ. 	 Na'uli' Yesus: "Uma-e'! Apa' ane mengkalino-ra ana'guru-ku, watu toe lau-ramo mpai' to mogora mpo'une' -a."


Ɩlɛna pɛlɛ pa cɔ-ɩ sɩ: Tacaa, tə caa kɛ́ sɩ ń kuli tá ɩsɛ. 	 Ratompoi' -i: "Pue', doko' -ka-kaiwo pehilo!"


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ Kilisiti pəsa Yuta nyə́ma təmlɛ tʋ kɛ́, sɩ ɩ lakɩ mpi mpi Ɩsɔ ka tɔma pa caanaa caanaa sɩ ɩ ká la-wɛ tɔ. Ɩlɛna pə́ hʋ́lɩ́ sɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ ɩɩ saaləɣɩ. 	 Penonoi toi: Kristus tumai hi dunia' mpotulungi to Yahudi, bona madupa' -mi janci Alata'ala hi ntu'a to Yahudi owi, alaa-na monoto hi hawe'ea tauna kamakono-na Lolita Alata'ala.


Tə nyəmá teu təkpataa sɩ ɩ kɛ́ Yuta kpekəle tʋ. Moisi yɔɣɔtaɣa kɔtəlaa tɔm tɔ ɩ ta yaa kpekəle ntɛ́ tə hətɛ. 	 To ratoa' hi rehe'i, Pue' -ta. Apa' ta'inca moto: Pue' -ta putu ngkai muli Yehuda-i, bela-i ngkai muli Lewi. Ko'ia ria hadua ngkai posantina Yehuda to ra'ongko' jadi' imam, apa' hi rala atura imam, uma ria hangkania Musa mpokahangai' posantina-na Yehuda.


Ma heeliɣi-ŋ sɩ ń kʋlɩ na ń kpaɣa nyá kpatəlɛ na ń kpe. 	 na'uli' -ki: "Memata-moko, lulu-mi ali' -nu, pai' -ko nculii' -mi!"


Pə kɛɛsa Nowee wɛɛ anɩ a taa tɔ, pə tɔkaɣa kɛ́ na pə nyɔɔkɩ, na pə́ haakɩ təmaɣa alaa na pə́ kpakəɣɩ mpʋ yooo, haləna kʋyaŋku Nowee sʋʋ atakaa pɔɣɔlʋɣʋ sɔsɔɔʋ taa na pə yele-wɛ, na lʋm kɔɔ na pə́ tɔɣɔ pa təna təpaɩpaɩ tɔ. 	 Hi tempo nabi Nuh, tauna ntora ngkoni', nginu, rapoponcamoko pai' mepoponcamoko, kawae-kawae-na duu' -na nabi Nuh mesua' hi rala sakaya bohe pai' ue mowo' mpopatehi-ra omea.


Ɛɛhɛɛ ma sɔɔwa, ma sɔ Sətefanasɩ təyaɣa nyə́ma tɔtɔɣɔ Ɩsɔ lʋm. Ye pə kaasa lɛlaa ma ta tɔɔsɩ pa tɔɔ. 	 (Io' mpu'u. Stefanus hantinaa-ra, aku' mpu'u-hana to mponiu' -ra. Aga ntani' -na ngkai hira' toe, uma-pi kukiwoi ba ria-ra to kuniu'.)


Pə tɔɔ kɛ́ Yesu tá tasa lɩɩʋ kɛ Yuta nyə́ma samaa taa təyɛkɛɛ. Ama ɩ tuusina wʋlaɣa tɛtʋ kiŋ kɛ ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Ɩfəlayim tɔ tə taa, na ɩ́ na ɩ ɩfalaa pá caɣa təna. 	 Jadi', toe pai' uma-ipi modao' hi rala tana' -ra to Yahudi, bona neo' -ipi rahiloi ntodea. Malai-imi ngkai ree hilou hi ngata to rahanga' Efraim hi wiwi' papada to wao', pai' mo'oha' hi ree-imi hante ana'guru-na.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Pə kaasa wɛɛ naalɛ, na ɩ́ kaa tasa-m naʋ, pə́cɔ́ pə kaa la wɛɛ naalɛ na ɩ́ taɣanɩ-m naʋ. 	 Na'uli' wo'o-mi Yesus: "Hampai' -damo pai' uma-apa nihiloi. Hampai' wo'o-damo, nihilo wo'o-ama."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ na ɩ́ lɩɩna ɩsɔtaa na ɩ́ tiiki, na ɩ́ tɔka ɩ niŋ taa kɛ́ lumaŋ pʋ́ʋ́ɣʋ́ sɔsɔɔʋ saafʋ na alukpalɩɩŋ taŋkɩɩŋ nɩɩlɩ. 	 Oti toe kuhilo hadua mala'eka mana'u ngkai suruga, mpokeni rante to bohe, pai' mpokeni wo'o-i kunci wobo' wulou'laa to uma tepetudu kanala-na.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma nɩɩ ɩsəna n sɔɔla Ɩsɔ yəlaa təna, na ɩsəna n tɔka Tacaa Yesu mpaaʋ tɔm tɔ. 	 Apa' ku'epe katida pepangala' -nu hi Pue' Yesus pai' kabohe ahi' -nu hi hawe'ea topetuku' -na.


Ɩ́ lɛɛtɩ-ɩ mpi ɩ ka lapa-mɛ tɔ. Ɩ́ fɛlɩ-ɩ ɩsəna mpi ɩ ka lapa tɔɣɔ tɔm naalɛ. Ɩ́ suuli ɩ kɔpʋ kɛ sʋlʋm mpi pə kəla mpi ɩ puukaɣa-mɛ tɔɣɔ toŋ kɛ tɔm naalɛ. 	 Toe pai' ku'uli', babehi wo'o-hawo hi ngata toe hewa to nababehi hi tau ntani' -na. Pehawai rongkani lau-i ngkai hawe'ea gau' -na to dada'a. Porodo-ki ngata toe pesesa' to rongkani kamoso' -na ngkai pesesa' to nasesa' -raka tau ntani' -na.


Ma taapalaa ma luɣu wɛɛ sɩ ɩ́ tɔɔsɩ mpi pə maɣana tá caanaa caanaa mpa na Moisi pa tɔma tɔ pa tɔm. Pa təna təpaɩ ɩsɔŋmʋntʋɣʋ kentina pa tɔɔ, na pa təna təpaɩ pa tɛsəna səsəncaasɩ teŋku. 	 Ompi' -ompi', kiwoi-koi napa to majadi' hi ntu'a-ta owi to nakeni nabi Musa malai ngkai tana' Mesir. Hawe'ea-ra nakamoui limu' tanda karia-na Alata'ala dohe-ra. Hawe'ea-ra ntara hi tahi' to sole.


Ɩ yapa lɛlaa nyɔɔŋ ɩsənaɣa na ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ ya ɩ maɣamaɣa ɩ nyəŋkʋ. Ɩsɩɩ sɩ ɩnəɣəlɛ Ɩsɛɣɛlɩ wulaʋ sɔsɔ na? Pənɛntɛ ɩ́ lɩɩ tesika tɔɔ na ɩ́ tii. Ɩlɛna tə na na tə́ tisi. 	 "Tau ntani' -na natulungi-ramo, woto-na moto-pi uma nakulei' ntulungi. Hiaa' bo Hi'a he'e Magau' to Israel! Agina mana'u-i ngkai kaju parika' -na toe, pai' lako' tapangala' -i.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Pə wɛ ɩsɩɩ Ɩsayii ka nawa cɛsəlaa mɛɣɛ təkelekele na pə́cɔ́ ɩ́ ŋmaa mə tɔm kɛ ɩ takəlaɣa taa sɩ: Nɔɣɔ taa kɛ́ yəlaa panɛ pa saŋɩ-m yem. Paa caa-m paa pəcɔɣɔ hatoo pa taa. Ɩsɔ yɔɣɔtəna mpʋ. 	 Na'uli' Yesus: "Koi' -le, hi mali-na-wadi petuku' -ni hi Alata'ala! Makono mpu'u lolita to na'uki' nabi Yesaya owi to mpolowa-koi, hewa toi moni-na: Na'uli' Alata'ala: `Tauna tohe'era mpobila' -a hi wiwi-ra-wadi, nono-ra molaa ngkai Aku'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pona Yesu kɛ́ timpi pa yaa sɩ Kɔləkɔta tɔ. (Pə hʋwɛɛ ntɛ́ sɩ nyʋmpɔɣɔlaɣa tɛ). 	 Ko'ia mahae, rata-ramo hi po'ohaa' to rahanga' Golgota, batua-na Bulu' Banga'woo'.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ paa Ɩsɔ pəyaɣa ŋka ká pəsəɣɩ na ká kəlɩ antulinya kɛ́. Tə tɛma Ɩsɔ na ta taa tɔɣɔ tə kəla antulinya. 	 Apa' hawe'ea tauna to napo'ana' Alata'ala mpodagi kuasa anudaa' to hi dunia' toi. Tadagi-mi kuasa anudaa' hante pepangala' -ta.


Waatʋ wei ɩ suliɣina nakʋlɩ ɩlɛna ɩ́ pɛɛtɩ pə təna mpi ɩ wɛna tɔ na ɩ́ yana-kʋ. 	 Wae kanarua' -na hameha' mutiara to masuli' lia oli-na, kahilou-nami mpobalu' hawe'ea rewa-na, pai' na'oli-ki mutiara toe.


Pə waalɩ kɛ́ ɩsɔtaa tillu naalɛ nyəŋ ná hʋla ɩ́lɛ́ ɩ nyəntɛ. Ɩlɛna pə́ pɛtɩ pʋlʋ ɩsɩɩ pʋɣʋ sɔsɔɔŋkʋ kɛ teŋku taa na pə mʋɣɩ kɔkɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ teŋku hɔɣɔləŋ tooso taa hɔɣɔlʋɣʋ kʋlʋmʋɣʋ lʋm pəsa caləm. 	 Mala'eka karodua-na mpotuwui' sangkakala-na, ria to hewa hameha' bulu' to bohe, wewo' hante apu. Bulu' toe rapetadi hi rala tahi'. Hampobagia tolu ngkai ue tahi' mobali' jadi' raa'.


Yesu tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna pə́ pɛkəlɩ-ɩ ɩ hʋwɛɛ taa kɛ́ sɔsɔm. Ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Mə taa nɔɣɔlʋ ká lana-m kɔlɔmɔtɔ. 	 Ka'oti-na Yesus mololita hewa toe, susa' -mi nono-na, pai' na'uli': "Makono mpu'u lolita-ku toi: Hadua ngkai olo' -ni mpai' mpobalu' -a hi bali' -ku."


Tɔʋ, nɔɔnɔɔ ma mələɣənaŋ-ɩ na ma ləsaɣa kɛ́. 	 Jadi' wae lau, ana' -ku to kupe'ahi' toii kuhubui tilou nculii'.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ tɛma mə taa sɩ nɔɣɔlʋ ɩ́ kɔɔ ɩ́ kpaalɩ-mɛɣɛ nyɛntɛ Yesu nɔɣɔlʋ ɩ tɔm na pə́ tá kɛna Yesu wei ɩ tɔm tá kpaala-mɛ tɔ. Na ɩ́ taŋaa tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ ɩ́ mʋɣɩ nyɛntɛ feesuɣu nakʋlɩ kʋ tɔm na pə́ tá kɛna Ɩsɔ Feesuɣu ŋku kʋ tɔm tə heela-mɛ tɔ, na nyɛntɛ Laapaalɩ nɔɣɔlʋ na pə́ tá kɛna Laapaalɩ Kʋpaŋ wei tə heela-mɛ tɔ. 	 Rata tauna hi retu to mpotudui' -koi mpotuku' Yesus, tapi' tudui' -ra uma hibalia hante napa to kitudui' -kokoi. Aga nau' wae, mosabara lau-dakoi mpo'epe tudui' -ra! Goe' lau-dakoi mpotarima inoha' to mosisala hante Inoha' Tomoroli' to mpolia' nitarima-mi! Goe' lau-dakoi mpotarima kareba to mosisala hante Kareba Lompe' to mpolia' nipangala' -mi!


Ḿpʋ́ɣʋ́ Malɩ ná saala pəlaaʋ tɔɔ na ɩ́ wiiki. Ɩ wiikaɣa mpʋ, ɩlɛna ɩ́ luŋ na ɩ́ wiili pəlaaʋ taa. 	 Aga Maria Magdalena mokore hi mali daeo', ntora geo'. Bula-na geo', mengkabungku' -i melongi' hi rala daeo'.


Ɩ naa-kʋɣʋ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ yaa ɩ cewaa na ɩ cɔlɔ ɩ cɔlɔ nyə́ma na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ kɔɔ na má na mɛ tə́ yɔɔlɩ. Pə taɣa pʋlʋ, ma ná ma liɣitee nyəɣəlʋɣʋ ŋku kɩɩ lepa tɔ. 	 Wae kanarua' -na, nakio' -ramo bale-na pai' tongki-na, na'uli' -raka: `Mai-mokoi goe' dohe-ku. Apa' kurua' nculii' -mi doi-ku to moronto.'


Táá tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ taa kɔnta ɩlɛ, kʋsəsɩɩtʋ ka tɔkəna-tʋ ɩsɩɩ saləkatʋnaa, na pə́ taŋaa sɩ pə́ kɔɔ pə́ kuli-tʋɣʋ Ɩsɔ táá tɛmnaʋ tɔm ntɩ tə tɔɔ. 	 Owi, kako'ia-ta mpo'incai mepangala' hi Yesus, mengkoru-ta hi atura pai' parenta. Katuwu' -ta nto'u toe ma'ala rarapai' -ki tauna to ratarungku', apa' tehoo' -ta hante wori' nyala atura pai' parenta. Tehoo' -ta hante atura pai' parenta toe, duu' -na rata-mi tempo-na Alata'ala mpopo'incai-ta kahema-nai Kristus pai' -ta mepangala' hi Hi'a.


Ɩ ta la ɩsaɣatʋ natəlɩ, ɩ nɔɣɔ taa tá lɩɩ pɔpɔtʋ tɔm natəlɩ kɛ paa fəŋ. 	 Uma-i ria mpobabehi jeko', uma ria lolita boa' to howa' ngkai wiwi-na.


Pə tɔɔ kɛ́ ɩ nyə́ma ná tɔma sɩ: Ɩ maɣamaɣa ɩ ta kɛ pəyaɣa, ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ. 	 Toe pai' totu'a-na mpo'uli': "Kama-imi-hawo, pekune' -ki hi'a moto-mi-koiwo."


Kʋlapəm wɛ ŋka ŋka, ɩlɛ Ɩsɔ kʋlʋm ɩnɩ ɩ tʋɣʋna pa tənaɣa kʋlapəmnaa mpɛ pa təna. 	 Wori' nyala ohea-na Alata'ala mpopohiloi baraka' -na hi rala katuwu' -ta, aga Alata'ala to hadua toe wo'o-i-wadi to mpobago butu nyala-na hi rala katuwu' butu-butu dua-ta.


Ɩpafəlasɩ wei ɩ kɛ́ mə taa lɛlʋ tɔ ɩ sɛɛ-mɛ. Ɩ kɛ́ Yesu Kilisiti təmlɛ tʋ kɛ́ na ɩ sɛɛsa ɩsəlɛ na Ɩsɔ sələmʋɣʋ kɛ mə tɔɔ kɛ́ teu sɩ ɩ́ səŋ təca na pʋlʋ ɩ́ taa ciɣiti-mɛ, na ɩ́ pɩɩ Ɩsɔ nyəntʋ taa, na ɩ́ taŋaa tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ ɩ́ la pə təna mpi Ɩsɔ caa tɔ. 	 Tabe wo'o ngkai Epafras, batua Kristus Yesus to hingka ngata-ni moto. Mosampaya oa' -i mpekakae-kokoi nte nono-na mpu'u, bona moroho pokore-ni pai' monoto pepangala' -ni mpotuku' hawe'ea konoa Alata'ala hante uma ria ruke-na.


Ɩ́ wɛsɩ paa mpi pə taa kɛ́ teu na ɩ́ ná nti nti tə wɛ teu tɔ na ɩ́ tɔkɩ təlɛ. 	 Pekiri lompe' butu mela-na, niponciloi ba ngkai Alata'ala mpu'u-di ba bela-di, pai' kakamu to lompe'.


Ma na-ŋ tə kpɛnta ɩsəna tɔ, má na-wɛ tə́ kpɛntɩ mpʋ. Ɩlɛna mpɛ pá kpɛntɩ kʋlʋm təkpataa, na yəlaa təna ná sɩ nyá tilina-m, na n sɔɔla-wɛ ɩsɩɩ n sɔɔlʋɣʋ-m tɔ. 	 Aku' hintuwu' hante hira', pai' Mama hintuwu' hante Aku', bona hira' mpai' jadi' hanono lau hante karoli' -roli' -na. Ane hewa toe-damo, hawe'ea tauna mpo'inca kanusuro-ku, pai' kanupoka'ahi' -ra hewa kanupoka'ahi' -ku.


Tillaa lapa Ɩsɔ kɔkɔlɔ nyəm, na piti təma paɣalɛ kɛ yəlaa hɛkʋ taa. Ɩsɔ sɛɛlaa təna kotaɣa Salʋmɔŋ sakaɣa sɔsaɣa tɛɛ. 	 Wori' tanda mekoncehi pai' anu mobaraka' to rababehi suro Pue' Yesus hi mata ntodea. Hawe'ea tauna to mepangala' hi Pue' Yesus, hanono lau-ra-damo morumpu hi Pengkawinaraa Salomo to hi Tomi Alata'ala.


Moisi kʋsəsɩɩtʋ na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kʋŋmaŋmaatʋ lapa tə waatʋ haləna Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ náá kɔɔ. Pə kpaɣaʋ waatʋ ɩnɩ tɔɣɔ pa sʋʋ Ɩsɔ Kawulaɣa Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm kpaalʋɣʋ, na paa wei ɩ lʋkəna ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ sɩ ɩ́ sʋʋ Kawulaɣa ŋkɛ ka taa. 	 "Napa to te'uki' hi rala Atura Musa pai' sura nabi bate-na rapake' -pidi duu' rata hi tempo Yohanes Topeniu'. Ngkai tempo toe, rapalele-mi Kareba Lompe' to mpo'uli' Alata'ala jadi' Magau' hi dunia'. Pai' wori' tauna mpohuduwukui doko' jadi' ntodea-na hi rala Kamagaua' -na toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ cɔwa sɩ: Lom wulaʋ sɔsɔ puloo taa kɛ́ ma səŋa cənɛ, na ɩ puloo taa kɛ́ pə wɛɛ sɩ pá hʋʋna-m tɔm. Ma ta la Yuta nyə́ma kɛ pʋlʋ, nyá maɣamaɣa n nyəmá mpʋ təkelekele. 	 Na'uli' Paulus: "Tuama Gubernur! Toi-e, bula-ku mokore hi rehe'i hi kantoro' Gubernur, apa' Gubernur to jadi' wakele' Kaisar, magau' -ta hi Roma. Pai' bate topoparenta to Roma to natao mpobotuhi kara-kara-ku. Nu'inca moto ka'uma-na ria sala' -ku hi to Yahudi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa cɔ-ɩ sɩ: Yuta tʋ nɔɣɔlʋ ta tilina-tʋɣʋ takəlaɣa nakələɣɩ nyá tɔm taa. Pəyele tá taapalaa mpa pa wɛ təna tɔ pa taa nɔɣɔlʋ ta lɩɩ na ɩ́ kɔɔ cənɛ sɩ ɩ kɛɛsəɣɩ-tʋɣʋ nyá tɔm, yaa ɩ lakɩ nyá kɔlɔmɔtɔ. 	 Ra'uli' totu'a to Yahudi toera mpo'uli' -ki Paulus: "Uma ria sura kitarima ngkai Yudea to mpotompo'wiwi-ko. Pai' uma wo'o ria ba haduaa ngkai ria to ngkeni kareba ba mpololita kada'aa-nu.


Pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ wɛʋ ɩsɩɩ sətaa kɛ Ɩsɔ nyəntʋ taa kɛ́ tá kʋpəntəŋ tɔɔ tɔ, ɩ kpɛnta tá na Kilisiti kɛ weesuɣu haʋ. Ɩsɔ suulu tɔɔ kɛ́ pə yapa mə nyɔɔŋ. 	 Bula-ta hewa to mate-pidi sabana petibokia-ta, nawai' -ta katuwua' to bo'u hangkaa-ngkania hante Kristus. Jadi', muntu' ngkai kabula rala-na Alata'ala pai' -ta tehore ngkai huku' jeko' -ta.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ kpɛɛsa yəlaa təna ɩsɛntaa sɩ: Ma ta nyɩ nti n yɔɣɔtəɣɩ mpʋ tɔ. 	 Aga nasapu Petrus hi nyanyoa-ra omea, na'uli': "Uma-kuna ku'incai napa to nu'uli'!"


Apalʋ ɩnɩ ɩ loosa Yesu kɛ́ pooluŋ, ɩlɛna ɩ́ kpaɣa asewa na ɩ́ polo ɩ́ luŋ ɩ tɛɛ 	 Kampohilo-na Yesus ngkai molaa, pokeno-nami hilou mperapai-i, pai' -i mowingkotu' hi nyanyoa-na mponyompa-i.


Tənaɣa ɩsɔtaa tillu naalɛ nyəŋ ná lɩɩwa kancaalaɣa nyəŋ waalɩ na ɩ́ tɔŋ sɩ: Ɩ tɩɩ hotaa, Papiloni sɔsɔ tɩɩ hotaa. Ɩnɩ ɩ nyɔɔsəna piitim təna yəlaa kɛ ɩ sʋlʋm, ɩ asilima sɔsɔɔna anɩ a sʋlʋm. 	 Ngkai ree, ria mala'eka karodua-na mpotuku' mala'eka to lomo' -na, na'uli': "Mokero! Mokero-mi ngata Babel to bohe lia! To Babel toera mpobawai manusia' humalili' dunia' mpo'inu ininu to melanguhi. Batua-na, to Babel mpobawai tau ntani' -na mpotuku' gau' -ra to uma tumotoa."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pola Piyɛɛ təyaɣa, na ɩ́ maɣana watʋ wɛna Piyɛɛ yɔsɔ na ɩ́ həntaa. 	 Hangkani, Yesus hilou hi tomi Petrus. Hi ria mpohilo-i piniana-na Petrus tobine hi poturua-na apa' ngkelengi' -i.


Pɩɩ pana alaa naalɛ wɛ nama tɔɔ na pá naŋəɣɩ. Pɩɩ kpaɣa lɛlʋ na pə́ yele lɛlʋ. 	 Rodua tobine to motongke' momanyu, hadua ra'ala', to hadua rapalahii.


Mpa mpa pa mʋ Tacaa tɔm tɔ pa taa paɣalɛ kɔŋaɣa samaa taa na pá kaaləɣɩ pa nɔɔsɩ na pá heeliɣi təfoo kɛ́ ɩsaɣatʋ nti nti paa lapa tɔ. 	 Ngkai ree wo'o, wori' -mi topepangala' hi Yesus mpangaku' hi mata ntodea babehia-ra to uma tumotoa.


Naani wei tə wɛna Ɩsɔ kiŋ kɛ Kilisiti tɔɔ tɔ ɩ tɔɔ kɛ́ tə yɔɣɔtəɣɩ mpʋ. 	 Pai' daho' -kai mpotompo'wiwi woto-kai moto hewa toe-e, apa' mposarumaka Alata'ala-kai, pai' Kristus to mpopelihi-kai jadi' topobago-na.


Pə tɔɔ kɛ́ mpi ɩ́ lapa tɔ pə sɔɔsa-taɣa apalʋtʋ tɔtɔ. Pə taɣa apalʋtʋ tike kɛ pə sɔɔsa-tʋ, ama waatʋ wei tə nawa ɩsəna mə təna ɩ́ sɔɔsa Titʋ kɛ apalʋtʋ na ɩ laŋlɛ hʋlʋmɩ tɔ, tá laŋhʋlʋmlɛ tɔɔ sɔsɔm. 	 Jadi', apa' nitarima lompe' -mi-hawo sura-ku toe-e, terohoi-mi nono-kai toi-e! Terohoi mpu'u-mi nono-kai ompi', pai' meliu ngkai toe, goe' lia-kai mpohilo wo'o kagoe' -na Titus. Morawa-mi nono-na mpohilo kehi-ni bula-na retu dohe-ni.


Taa kaləɣəna kʋkpatəlaa, ama yɔɣɔtəna-wɛ ɩsɩɩ n ka yɔɣɔtəna nyá caa tɔ. Ye ɩfepiya ɩlɛ tɛɛkɩ pɛlɛ ɩsɩɩ nyá tɛɛtʋnaa. 	 Ane mpotudui' -ko tauna to meliu umuru-ra ngkai iko, neo' karapo' rahi. Agina nupoka'olu lolita-nu mpo'apui nono-ra, nuponcawa tuama-nu moto. Kabilasa nuponcawa ompi' -nu.


Ama nyá, ye n hɔka nɔɣɔ, saŋ nyá ɩsɛ təcɛɩcɛɩ, na ń sɛɣɛlɩ nyá nyɔɔsɩ. 	 Jadi', ane mopuasa' -ta, monoku pai' mokarabii-ta,


Tənaɣa Pilatɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ caa má tʋlɩ-mɛɣɛ Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ na? 	 Napekune' -ra: "Beiwa, dota-koi ane kubahaka-kokoi Magau' to Yahudi toii?"


Pa na-ɩ, ɩlɛ pə ta cɛ pa ɩsɛntɔɔ kɛ́ sɩ pá nyəmɩ-ɩ. 	 Pehilo moto-ra, aga ria anu to mpohilingai' -ra, alaa-na uma ra'incai Kayesus-na.


Ɩ caakaɣa sɩ ɩ́ nyɩ wei pa yaa sɩ Yesu Yesu tɔ. Ama ɩ topuluŋ tɔɔ ɩ taa pəsɩ na ɩ́ na-ɩ. Mpi tɔ, samaa nyəkaa kɛ́. 	 Doko' -i-hawo mpohilo beiwa lence-na Yesus. Aga uma-i bisa mpohilo apa' wori' rahi tauna, bo hi'a he'e tauna to dingki'.


Tɛʋ fema, ɩlɛna Yuta nyə́ma caɣa Pɔɔlɩ acaɣa kɛ teu na tuunaʋ, sɩ ye mpɛ pa ta kʋ-ɩ kpem, pʋlʋ kaa sʋʋ pa nɔɔsɩ taa. 	 Kamepulo-na, ba hangkuja dua to Yahudi mohawa' mpopatehi Paulus. Mosumpa-ra, ra'uli': "Uma-kai ulu ngkoni' ba nginu ane da koo-ko'ia kipatehi-i!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ napəlɩ pa caɣaa na pá yɔɣɔtəɣɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ tɔm sɩ: Pɛɛ kʋpana wena pa lapəna Ɩsɔ təsɛɛlɛ kɛ caŋəm tɔ na mpi mpi pa haakɩ Ɩsɔ kɛ́ tə taa tɔ, pə lapa na tə́ te teu kɛ́. Tənaɣa Yesu heela pʋntʋnaa sɩ: 	 Nto'u toe, ria tauna mpo'uli' -ki Yesus: "Lompe' lia Tomi Alata'ala toi, apa' rawangu hante watu to ncola pai' rarampai hante rewa to rapopepue' hi Pue' Ala." Toe pai' na'uli' Yesus:


Tá taapalaa-mɛ, tuu ɩsɩɩ tə yeluɣu təmaɣa wɛɛ naalɛɣɛ mpʋ tɔ, tə nyɩɩla sɔsɔm sɩ tə́ na-mɛ, haləna pɩɩ tɩɩ lakɩ-tʋɣʋ lɔŋ. Ama paa tɩɩ naa təmaɣa mpʋ tɔ tá laakalənaa wɛ təma kiŋ kɛ́. 	 Ompi' -ompi', ngkai pogaa' -ta to hampai' tohe'i-e, lentora lia-kai mpokalentorai-koi. Nau' mogaa' -ta hi mata, aga kipoimata-mata oa' -koi hi rala nono-kai. Jadi', kipali' -mi ohea-kai tilou mpencuai' -koi.


Hɛɛsʋɣʋ Ɩsɔ ɩ́ la na mɩɩ pəsɩ na ɩ́ lá kʋpantʋnaa na ɩ́ lá ɩ luɣu nyəntʋ təmammam. Ɩsɔ ɩnɩ ɩ́ yele na Yesu Kilisiti la tá kiŋ kɛ mpi pə wɛ-ɩ teu tɔ. Yesu ɩ́ hiki teeli kɛ tam. Ami. 	 kuperapi' bona narewai hono' -koi hante butu nyala to lompe', bona ma'ala-koi mpobabehi konoa-na. Kuperapi' bona hante petauntongoi' -na Yesus Kristus, Alata'ala mobago hi rala nono-ta, mpobabehi napa to napokono. Une' -imi duu' kahae-hae-na. Amin.


Ma taapalaa, ye mɛ ɩlɛ Ɩsɔ ka tɔma sɩ paa lʋlɩ-mɛ tɔɣɔ pa lʋla-mɛ. Na pə lapa teitei ɩsɩɩ ɩ ka tɔma sɩ paa lʋlɩ Ɩsaaka na tampana pá lʋlɩ-ɩ tɔ. 	 Tohe'e hewa lolita Buku Tomoroli' to mpo'uli': Goe' -ko-kona iko tobine to lalo, to uma-ko-kona hangkania mo'ana'. Goe' pai' mohahelo' -ko, to uma hangkania ntodohaka mpo'ote ana'. Apa' nau' lalo-ko, meliu mpai' kawori' muli-nu ngkai tobine to mo'anai' ami'."


Ama ye Ɩsɔ kʋheelitu kɛ mə təna ɩ́ kpaaləɣɩ, na wei ɩ taa kɛ́ Ɩsɔ sɛɛlʋ yaa yʋlʋ wei ɩ ta cɛkəna pʋlʋ tɔ ɩ́ sʋʋ, tə təna nti ɩ nɩɩkɩ mpʋ tɔ tɩɩ yele na pə́ kuli ɩ waalɩ na ɩ́ ná sɩ ɩsaɣatʋ kɛ ɩ lakɩ. 	 Aga ane hawe'ea-ni mpohowa' lolita Alata'ala pai' mesua' hadua tauna to bela-i to Kristen ba to ko'ia-i mpo'incai Lolita Alata'ala, kampo'epe-na napa omea to ni'uli', monoto-mi hi rala nono-na kamojeko' -na. Hewa ria hi rala nono-na to mpo'uli': "To hi aku' -mi tetu-e mai!"


Yesu mʋsa lʋm mpɩ, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Pə təna pə maɣaa kɛlɛ. Ɩlɛna ɩ́ ká ɩ nyʋɣʋ na ɩ́ hɛɛ. 	 Kanapemita-na Yesus, na'uli': "Hudu-mi!" Oti toe, ntungka' -imi, pai' modupe' -mi inoha' -na.


Pə ha-kʋɣʋ mpaaʋ sɩ kʋ́ la piti təma nnaɣa kancaalaɣa wontuɣu ɩsɛntaa tɔ, kʋ tolisa atɛ yəlaa kɛ́ na-yɛ. Kʋ heelaɣa atɛ yəlaa sɩ pá lu wontuɣu ŋku laɣatɛ hikaa na paa na mpʋ kʋ wɛna kʋ weesuɣu tɔ kʋ lɛɛsʋɣʋ. 	 Tanda mekoncehi toe nababehi hante kuasa ngkai binata to lomo' -na. Hante tanda mekoncehi toe nabagiu-ramo tauna to mo'oha' hi dunia' pai' nahubui-ra mpowangu hameha' pinotau, pebila' -ra hi binata to lomo' -na. Binata to lomo' -na toe, binata to ratime hante piho' aga tuwu' oa' -i.


Pə taɣa yʋlʋ ləmaɣasɛɛ sɛɣɛsʋɣʋ nɔɔleleŋ wei tɔɣɔ tə yɔɣɔtəɣəna pə tɔm. Ama nti Ɩsɔ Feesuɣu sɛɣɛsəɣɩ tɔɣɔ. Pə tɔɔ kɛ́ mpa pa wɛna Ɩsɔ Feesuɣu tɔ tə kɛɛsəɣɩ-wɛɣɛ Ɩsɔ nyəm tampana. 	 Jadi', ane mpoparata-kai Kareba Lompe', kiparata uma hante kapantea-kai mololita. Kiparata hante lolita to ngkai Inoha' Tomoroli', kipakanoto tudui' ngkai Inoha' Tomoroli' hi tauna to mporata-mi Inoha' Tomoroli'.


Wei ɩ́ te səkpetu taa, mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ ɩ te sɔsɔɔntʋ taa. Na wei ɩ ta te səkpetu taa, mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ ɩ kaa te sɔsɔɔntʋ taa. 	 Tauna to ma'ala rasarumaka hante rewa to hangkedi', ma'ala wo'o-i rasarumaka hante rewa to wori'. Tauna to uma monoa' kehi-na hante rewa to hangkedi', uma wo'o mpai' monoa' kehi-na hante rewa to wori'.


Ma yʋlʋ Teufiili, ma takəlaɣa kancaalaɣa nyəŋka taa ma kɛɛsa mpi mpi Yesu caala lapʋ tɔ, na nti nti ɩ sɛɣɛsa pə kpaɣaʋ kancaalaɣa, 	 Teofilus to rabila': Hi rala sura-ku to lomo' -na, oti-mi ku'uki' hawe'ea to nababehi pai' to napetudui' Yesus, ntepu'u ngkai lomo' pobago-na,


Pə təna mpi tə sɛɣɛsəɣɩ yəlaa sɩ pá la tɔ pəntʋɣʋ fɛɩ pə taa yaa hʋwɛɛ asaɣɛɛ naalɩ, na tɩɩ pɛɛkəɣɩ sɩ tə́ puɣusi nɔɣɔlʋ. 	 Uma kibawai-koi mpotuku' tudui' to uma makono. Uma wo'o ria patuju nono-kai to dada'a, uma-kai doko' mpobagiu ba hema-hema.


Pa sɔ-mɛɣɛ Ɩsɔ lʋm tɔ pə hʋlaa kɛ́ sɩ pa pima mə na Kilisiti na mə na-ɩ ɩ́ taɣanɩ fem. Na ɩ́ tisaa sɩ Ɩsɔ wei ɩ feesa Yesu kɛ́ sətaa taa tɔ ɩ wɛna toma tɔ pə tɔɔ kɛ́ pə lapa mpʋ. 	 Nto'u karaniu' -ta hi rala hanga' Kristus, ma'ala-mi ta'uli' mate pai' ratana wo'o-ta hangkaa-ngkania hante Kristus. Pai' nto'u karaniu' -ta hi rala hanga' Kristus toe, ma'ala ta'uli' rapotuwu' nculii' wo'o-tamo hangkaa-ngkania hante Hi'a, sabana pepangala' -ta hi baraka' Alata'ala to mpopotuwu' -i nculii' ngkai kamatea.


Ye ɩ ká kɔɔ tɔm kʋlʋm tɔɔ tənyɔsɔ, ɩlɛ ɩ́ taa yele na ɩ́ maɣana ɩ́ tɔŋna tom. 	 Jadi', kana mo'inga' mpu'u-ra, apa' uma ra'incai ba nto'uma karata-na pue' tomi, ba ncimonou' -di ba ntongo' bengi-di ba mepulo ngkii ba nto'u eo mehupa'. Nee-neo' mpai' rata ncorobaa-imi pai' narata-ra bula-ra leta'. Wae wo'o kana mo'inga' -inga' -koi, apa' uma ni'incai nto'uma-a rata.


Tənaɣa Yesu tasa-wɛɣɛ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Mpʋ tɔtɔɣɔ mə taa nɔɣɔlʋ kaa pəsɩ na ɩ́ la ma ɩfalʋ, ye pʋntʋ ɩ́ ta ləsɩ ɩ kʋnyɩɩlʋɣʋ kɛ ɩ nyəm təna tɔɔ. 	 Yesus mpokaliliu lolita-na, na'uli': "Wae wo'o koi', ane uma-koi mpobahaka hawe'ea to ria hi koi', uma-koi ma'ala jadi' topetuku' -ku.


N tɛma Ɩsɔ na nyá taa tɔ tɔkɩ mpʋ na ń wɛɛna lotu kʋlʋmtʋ. Lɛlaa tá tɔkɩ lotu kʋlʋmtʋ ɩlɛna pa Ɩsɔ sɛɛʋ pəsɩ yem. 	 Perohoi pepangala' -nu, pai' babehi oa' gau' to lompe' hewa to nu'inca hi rala nono-nu. Ria ba hangkuja dua tauna to uma-pi mposaile' hawe'ea toe, alaa-na mokero-mi pepangala' -ra.


Pə taɣa pʋlʋ, waatʋ ɩnɩ wahala ká la sɔɣɔntʋ kɛ sɔsɔm pə tɩɩ fɛɩ. Pa ta nata wahala ɩnɩ ɩ taka kɛ hatoo antulinya kancaalaɣa na pə́ kɔɔ saŋa, na pa kaa tasa ɩ taka kɛ́ naʋ. 	 Apa' uma mowo pesesa' to mporumpa' manusia' nto'u toe, ko'ia ria jadi' ngkai lomo' kajadia' dunia' duu' -na rata tempo toi, pai' uma wo'o-pi mpai' ria jadi' hi eo boko' -na.


Na tɔtɔ sɩ: Piitimnaa mɛ mə təna ɩ́ sa Tacaa. Yəlaa təna ɩ́ samɩ-ɩ. 	 Ria wo'o-pi te'uki' lolita toi: Koi' to bela-koi to Yahudi, une' -imi Pue'. Koi' hawe'ea manusia', une' -imi!"


Hatuu lɔŋ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pɔpɔtʋnaa ka lɩɩwa yəlaa hɛkʋ. Mpʋ tɔtɔɣɔ sɛɣɛsəlaa pɔpɔtʋnaa ká lɩɩ mə hɛkʋ taa tɔtɔ. Pɔpɔtʋ sɛɣɛsəŋ na wei ɩ́ kɔŋna wakəlʋɣʋ tɔɣɔ paa sʋʋ sɛɣɛsʋɣʋ. Na paa kisi Tacaa wei ɩ́ yapa-wɛ tɔ. Mpʋ ɩnɩ pɩɩ yelina na pá kɔna wakəlʋɣʋ kɛ kpakpaa kɛ pa maɣamaɣa pa nyɔɔŋ taa. 	 Aga ria wo'o nabi-nabi to boa' owi hi laintongo' tauna to mpotuku' Alata'ala. Wae wo'o tempo toi, bate ria mpai' guru agama to boa' mehupa' hi laintongo' -ni. Mpoparata-ra tudui' to uma makono to mpopanawu' tauna, pai' -ra mposapuaka Pue' to mpotolo' -ra. Ngkai kehi-ra toe-mi mponawu' woto-ra moto-ramo, pai' sohi' lia mpai' kadupa' -na.


Ama pənɛntɛ mə tɔm lakɩ ma ta nyɩ ɩsɔnaa kɛ ha kɛ́ timpi mə na-wɛ ɩ́ yela kpɛntʋɣʋ kɛ yaasinaa asaɣaa sɔsaa taa tɔ, ɩlɛna pá mələɣɩ-mɛɣɛ kʋtʋɣʋ. 	 Toe pai' ema' -ni to ri'ulu mpokehele-koi apa' uma-pi nidohei-ra hewa ri'ulu mpobabehi gau' to babo' hante uma ria huka' -na. Toe pai' alaa-na raruge' -mokoi.


Ma sama Ɩsɔ kɛ́ timpi ma ta sɔ mə taa nɔɣɔlʋɣʋ Ɩsɔ lʋm tɔ, ye pə taɣa Kəlisipusi na Kayusi pa paasi. 	 Rasi' -di ku'uli' -e apa' uma-koi ria to kuniu', ntani' -na ngkai Krispus pai' Gayus,


Ma taapalaa, ma takəlaɣa naalɛ nyəŋka ntɔ ma tʋ-mɛɣɛ ŋmaaʋ tɔ. Nti ma tɔɔsa-mɛɣɛ ma takəlasɩ nsɩ sɩ naalɛ sɩ taa tɔ ma caa kɛ́ sɩ pə́ tʋ-mɛɣɛ hʋwɛɛ kʋpana kɛ mə ləmaɣasɛɛ taa na ɩ́ taa hɛɛ. 	 Ompi' -ompi' to kupe'ahi'! Toi sura-ku karongkani-na hi koi'. Rala sura-ku to rontau toi, ku'apui nono-ni hante mpopokiwoii-koi tudui' to makono, bona moroli' pekiri-ni.


Ɩ tɛma mpʋ ɩlɛna, ɩ́ heeli ɩ təmlɛ nyə́ma sɩ: Tɔʋ, akpaɣalɛ tɔɣɔnaɣa pɩɩwa. Pəyele mpa ma yaawa tɔ pa laŋaa. 	 "Oti toe, nakio' wo'o-ramo pahawaa' -na, na'uli' -raka: `Susa' poncamokoa rodo-mi, aga tauna to kukio', uma-ra natao mpokaralai.


Pa təna mpa Ɩsɔ Feesuɣu tiikiɣi tɔ pa kɛ́ Ɩsɔ piya kɛ́. 	 Hema-hema to natete' Inoha' Alata'ala, hira' -mi ana' -na Alata'ala.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Tɔm na ɩ sələmʋɣʋ taɣanəɣɩ pə tənaɣa na pə wɛɛ-ɩ teu. 	 Ntuku' Lolita Alata'ala, hawe'ea ma'ala takoni', pai' taposampayai wo'o bona nagane' -taka.


Na ɩ pəyaɣa ŋkɛ ka tɔɔ kɛ́ pə yapa-tʋ na pə́ hɩɩsɩ tá ɩsaɣatʋ. 	 Ana' -na toe-imi to jadi' tolo' woto-ta, bona te'ampungi jeko' -ta.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tá laala Pɔɔlɩ kɛ kʋlʋɣʋ sɩ tə puki tə́ sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ, na tə́ tala Asɔɔsɩ na tə́ kpaɣa-ɩ tənaɣa tá kpɩɩlʋɣʋ taa. Ɩ ka hʋʋwa sɩ ɩ puki təna, ɩlɛ nɔɔhɛɛ kɛ ɩ tɔŋaɣa. 	 Kai', meri'ulu-makai mohawi' kapal hilou hi ngata Asos. Aga Paulus, doko' merole-i-hana hilou hi ria, na'uli' -kakai kipohirua' -ki hi ria-damo.


Tə nyɩɩla teu sɩ tə́ məlɩ mə kiŋ, haləna Pɔɔlɩ má, tɔm paɣalɛ kɛ ma tʋ mə tɛ pote pəlɛ na Satanɩ tá tisi sɩ tə́ hiki mpaaʋ. 	 Ria mpu'u-mi wengi hawa' -kai ke tilou mpencuai' -koie. Aku' Paulus, ba hangkuja ngkani-ama moliwo tilou, aga Magau' Anudaa' melawa'.


Ama pə kɔma na Ɩsɔ tá Yatʋ hʋ́lɩ́ yəlaa kɛ ɩ kʋpantʋ na ɩ pɛɛlɛɛ, 	 Aga nau' hewa toe kadada'a kehi-ta, Alata'ala mpoka'ahi' -ta pai' napopohiloi-tamo kalompe' nono-na hi kanahore-ta ngkai huku' jeko' -ta.


Tɔʋ, ma pu Timotee, Ɩsɔ ka lapa hatuu lɔŋ na pá ná nyá tɔm nti na pá yɔɣɔtɩ tɔɣɔ ma tɔkaa na má kpaaləɣɩ-ŋ ɩsəntɔ, sɩ ń tɔkɩ tɔmnaa mpɛɣɛ teu, na ń paasɩ na ń yoo yoou kɛ teu. 	 Timotius, ana' -ku! Tuku' -mi hawa' to kutu'u-koko toi. Kiwoi lolita-ra pangkeni agama to mpo'apui nono-nu pai' to mpoparesai' -ko. Paresa' -ra toe nupo'enu' oa', bona moroho-ko mpobago bago to nukamu, hewa hadua tantara to bia' manga'e.


Ɩ́ tɔkɩ-ɩ teu kɛ Tacaa tɔɔ. Pə tɩɩ wɛɛ kɛ́ sɩ Ɩsɔ yəlaa ɩ́ tɔkəɣɩ təmaɣa mpʋ. Ɩ́ nyɩɩla sənaʋ ŋkuɣu mə kiŋ, ɩ́ səna-ɩ. Ɩ́lɛ́ ɩ maɣamaɣa ɩ tema paɣalɛ, na pə́ tɩɩ kələna má. 	 Kuperapi' bona nitarima-i hewa ompi' -ni hi rala Pue' Yesus, lawi' toe-mi po'ingku to masipato' hi kita' to mpotuku' Yesus. Ane ria napa-napa to naparaluu, wai' -i, apa' wori' -mi tauna to natulungi-- aku' toi-mi hadua.


Anɩ pə wɛɛ sɩ ɩ́ tɔkəɣɩ mʋʋlaa mpa pa kɔŋ mə tɛ tɔɣɔ teu tɔ ɩ nɩɩwa. Lɛlaa lapa ɩsɔtaa tillaa kɛ mʋʋllɛ kɛ pə lapʋ taa, pa tɔŋna sɩ yəlaa kɛ yem. 	 Neo' nibahakai mpopehani tauna to liu. Apa' uma ni'incai ba manusia' -radi ba mala'eka-radi. Apa' ria-hana tauna to mpopehani tauna to liu hi tomi-ra, ra'ulia' manusia' biasa, ntaa' mala'eka-radi!


Ḿpʋ́ɣʋ́ mpa ɩ ka hika taanaɣa ilim tɔ pɛlɛ pa kɔma na pá hiki liɣitee nyəɣəlʋɣʋ nyəɣəlʋɣʋ. 	 "Tumai mpu'u-ramo to mobago ntepu'u jaa lima ncimonou', mporata-ramo gaji' himpau hampepa' doi pera'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ piti kpa yəlaa təna na pá tɔ sɩ: Yaa Tafiiti Pəyalʋ ɩnəɣəlɛ? 	 Konce-ramo tauna to mpohilo toe, alaa-na momepekune' -ramo, ra'uli': "Meka' Hi'a toi-mi Magau' Topetolo' muli Magau' Daud to rajanci owi-e!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ananiyasɩ tɛɛwa. Ɩ kɔma ɩ tala təyaɣa ŋkɛ ka taa, ɩlɛna ɩ́ tənɩ ɩ niŋ kɛ Sɔɔlɩ tɔɔ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Ma taapalʋ Sɔɔlɩ, Tacaa Yesu wei n kɔŋaɣa na ń ná mpaaʋ taa tɔ, ɩnɩ ɩ tilina-m sɩ nyá ɩsɛ ɩ́ kuli na Feesuɣu Naŋŋtʋ toma haɣa nyá taa kɛ́ sɔsɔm. 	 Jadi', hilou mpu'u-imi Ananias hi tomi to na'uli' Pue' we'i. Karata-na hi ria, najama-i Saulus, na'uli' -ki: "Ompi' -ku Saulus! Pue' Yesus to nuhilo hi lengko ohea katumai-nu toi-e, Hi'a-mi to mpohubui-a tumai mpokinomo-ko. Nahubui-a tumai bona pehilo nculii' -moko, pai' -ko nakuasai Inoha' Tomoroli'."


Maləta cɔ-ɩ sɩ: Nn ma Cɛ, ma tisaa sɩ n kɛ́ Ɩsɔ Pəyalʋ Mesii wei pɩɩ wɛɛ sɩ ɩ ká kɔɔ antulinya taa tɔ. 	 Na'uli' Marta: "Io' Pue', kupangala' ka'Iko-na Ana' Alata'ala, Magau' Topetolo' to najanci Alata'ala owi to tumai hi dunia'."


Ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ na mə kʋseu kʋnɛ kʋ taa pamsəna watʋ waatʋ yaa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule. 	 Mekakae-koi hi Alata'ala bona eo petiboa' -ni toe neo' nto'u tempo lengi' ba nto'u eo pepuea'.


Hʋ́lɩ́-wɛ sɩ pá lakɩ pə təna ɩsəntɔ na ń sɛɣɛsəɣɩ-wɛ. 	 Hawe'ea to ku'uli' -koko toi, tudui' -raka pai' hawai' -ra bona ratuku'.


Ama ma heeliɣi-mɛ sɩ, ɩ́ taa fɛlɩ ɩsaɣatʋ kɛ ɩsaɣatʋ. Ye nɔɣɔlʋ mapa nyá ntɔɣɔŋ ləkpaɣasaɣa, kɛɛsɩ-ɩ lɛŋka. 	 Aga Aku' mpo'uli': neo' tapehawai doo to mpobabehi to dada'a hi kita'. Ane rapa' -na ria to mpohopo' kulimpi-ta hamali, tonu wo'o-ki to hamali.


Ma wiikina-ŋ alʋ nyá, sɩ tə́ sɔɔlɩ tá təmaɣa. Ɩlɛ pə taɣa kʋsəsɩɩtʋ kʋfatʋ natəlɩ tə tɔɔ kɛ́ ma ŋmaakɩ. Ama nti pə sɩɩ-tʋɣʋ tuu kancaalaɣa tɔɣɔlɛ. 	 Jadi', kuperapi' hi iko totina, bona momepoka'ahi' -ta hadua bo hadua. To ku'uki' toi-e, bela hawa' to bo'u. Hawa' toi-e, hawa' to ta'epe ami' -mi ngkai lomo' -na.


Tə́ kɛɛsəna paalɛ wontu na tə́ ná. Ye pa hʋləɣɩ həlaɣa yaa pa makɩ saŋkʋ, na pə hʋlʋɣʋ na pə mapʋ ta təŋ, ɩsənaɣa paa cɛkəna sɩ tənɛɣɛ həlaɣa hʋllʋ hʋləɣɩ na saŋkʋ matʋ makɩ? 	 Rapa' -na rewa to rapomoni, hewa lalowe ba kasapi: ane uma lompe' potuwui' -na lalowe, ba ane uma makono pokado' -na kasapi, tauna to mpo'epe uma mpo'incai lagu napa to rapomoni.


Ye yəlaa ɩ́ caa tuunaʋ, wei ɩ kəla-wɛ tɔ ɩ hətɛ kɛ pa yaakɩ na pá tuuna. Tuunaʋ kɛ́ pʋlʋ mpi pə loliɣi yəlaa kɛ waatʋ wei pa lakɩ ntɔŋkpɛɛsaɣa tɔɣɔ. 	 Ane rapa' -na manusia' mosumpa, biasa-na mosumpa-i ngkahangai' to meliu kabohe tuwu' -na ngkai hi'a. Sumpa-na toe mporohoi lolita-na bona uma-pi hema to mebaro.


N naa ma səŋʋɣʋ nɔnɔɣɔ na má lakɩ kaafala, ye nɔɣɔlʋ nɩɩ ma nɔɣɔ na ɩ́ tʋlɩ nɔnɔɣɔ, maa sʋʋ pʋntʋ tɛ na má na-ɩ tə́ kaa nyanaɣa. 	 "Oi-ama mokore hi wobo' -ni, mpopebea. Ane ria to mpo'epe-a pai' mpobea-ka wobo', mesua' -ama mo'oha' dohe-na, pai' -a ngkoni' hangkaa-ngkania dohe-na pai' hi'a wo'o ngkoni' hangkaa-ngkania dohe-ku.


Ye ta maɣamaɣa tə pɔɔsəɣəna tá təɣɩ tɔmnaa na pə́cɔ́ ɩlɛ, tə kpɛɛ tá təɣɩ tɔm nti Ɩsɔ ká hʋʋna-tʋ tɔ tə taa kɛ́. 	 Jadi', ane taparesa' mperi'ulu moto-hawo kehi-ta, uma-hawo nahuku' -ta Pue'.


Ɩsɔ yɔɣɔtaa sɩ, ma təmlɛ tʋ wei ma ləsaa tɔɣɔlɔ. Wei ma sɔɔlaa na ma laŋlɛ hɛɛna sɔsɔm tɔ. Maa tʋ ma Feesuɣu kɛ ɩ taa. Ɩ ka heeli hʋʋnaʋ tɔm kɛ piitimnaa. 	 "Hi'a toi-mi Batua-ku to kupelihi, kupe'ahi' -i, pai' napakagoe' nono-ku. Inoha' -ku kuwai' -ki. Kamonoa' poparenta-ku naparata hi hawe'ea tauna.


Yesu tɔŋaɣa Kalilee teŋku nɔɣɔ nɔɣɔ, ɩlɛna ɩ́ ná tiina kpalaa kɛ naalɛ. Simɔŋ wei pa yaa sɩ Piyɛɛ tɔ na ɩ neu Antəlɩɩ, na pá tʋɣɩ puluɣu kɛ teŋku taa. 	 Bula-na Yesus momako' hi wiwi' rano Galilea, mpohilo-i rodua to ntali ompi', hanga' -ra Simon (to rahanga' wo'o Petrus) hante Andreas ompi' -na. Nto'u toe, bula-ra mebau' hi rano mojala', apa' toe-mi-rawo bago-ra.


Nyá laŋkpɩɩsəŋ ɩnɛ. Ama nn caa laɣasʋɣʋ se. N lakʋɣʋ mpʋ tɔ, saləka kʋkəlʋ kɛ n caakɩ na ń kɔŋna nyá nyʋɣʋ taa kɛ́ kʋyaŋku Ɩsɔ ká caɣa na ɩ́ hʋ́lɩ́ ɩ pááná na ɩsəna ɩ təŋəɣɩ siɣisuɣu na ɩ́ hʋʋkəna tɔ. 	 Jadi', ompi' -ompi', ane motu'a nono-ta, ane uma tabalii' gau' -ta, motomo mpai' huku' -ta hi Eo Kiama. Nto'u Eo Kiama toe mpai', Alata'ala mpobotuhi omea hante kanoaa' -na, pai' nahuku' hawe'ea tauna to dada'a.


Haləna paa pɔɔsɩ-mɛ sɩ: Ɩ́ taa tɔ sɩ ɩ ká məlɩ ya? Na haləna saŋa ɩ wɛ le? Ta caanaa ná kʋlaa kɛlɛ na pɛlɛ pá sɩ, na tuu pa ŋmaʋ antulinya tɔ ɩ tɛ ɩ tɛɣɛlɛ mpʋ, pʋlʋ ta laɣasɩ. 	 ra'uli': "Yesus mojanci tumai-i mpai'. Hiaa' hiapa-imi! Uma-kaina kipangalai', apa' ngkai kamate-ra ntu'a-ta to owi-era, uma-di ria kabalia' -na dunia' toi. Butu nyala-na bate-bate-na moto-di ngkai lomo' kajadi' dunia' duu' hewa toe lau."


Ama pənɛntɛ Ɩsɔ hʋla-tʋɣʋ ɩsəna ɩ lakɩ na tə́ pəsəɣɩ yʋlʋpama kɛ ɩ ɩsɛntaa na pə tá lɩɩ kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔm tɔ. Halɩ kʋsəsɩɩtʋ takəlasɩ na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa nyənsɩ taa kɛ́ pa yɔɣɔta pə tɔm kɛ mpʋ sɩ: 	 Tapi' tempo toi, Alata'ala mpopehuwu-mitaka beiwa ohea-na manusia' ma'ala jadi' monoa' hi poncilo-na. Hi rala Buku Atura Pue' pai' sura nabi-nabi owi telowa ami' -mi beiwa ohea-na Alata'ala mpomonoa' -ta. Aga uma-ta jadi' monoa' hi poncilo Alata'ala ngkai kampotuku' -ta Atura Pue'.


Pa taka ɩ ɩsɛntɔɔ kɛ́ na pá tɔŋɩ-ɩ sɩ: Kpeɣe, awe mapəna-ŋ? 	 Raputu' lio-na bona neo' -i pehilo, pai' -i rapekune': "Ee nabi! Pe'uli' pe' ba hema to mpohopo' -koe!"


Apalʋ ɩnɩ ɩ ká hʋ́lɩ́-mɛɣɛ atɛ na ɩsɔtaa kutuluɣu taa kɛ́ naŋ sɔsɔɔŋkʋ nakʋləɣɩ ɩsɔtaa, na pá tɛma-kʋɣʋ taɣanʋɣʋ na kʋ taa wɛ wontu nti ɩ́ ká lana tɔ. Kʋ taa tənaɣa ɩ́ ká təsɩ-tʋɣʋ pə təna. 	 Pue' tomi toe mpai' mpotudo' -kokoi hameha' kamar to hi lolo-na to bohe. Kamar toe teporodo ami' -mi, hono' -mi rewa-na. Hi retu-mokoi mpai' mporodo-taka pongkoni' Paskah-ta."


Ḿpʋ́ɣʋ́ tə mala kʋteŋ, na təcatɩ təyaʋ kɛ́ na pə́cɔ́ tə́ tala timpi pa yaa sɩ kpɩɩləŋ teesaŋ kʋpaŋ na pə́ kpətəna Lasee ɩcatɛ kiŋ tɔ. 	 Mokoro lia-kai mewiwi' hi lewuto' Kreta toe. Ka'oo-omea-na, rata-makai hi pehania kapal to rahanga' Pehania Lompe', to mohu' ngata Lasea.


Pə taɣa mpʋ, ma naakʋɣʋ-ŋ tɔ, nyá na nyaŋ kɛ́ ɩsɩɩ kakaɣa. Ɩsaɣatʋ lapʋ tɔkəna-ŋ təkem. 	 Apa' ku'inca mohingi' lia-ko, pai' napobatua jeko' -moko."


Pə tɔɔ tɔ ɩ́ feŋ na ɩ́ sələməɣɩ Ɩsɔ kɛ́ tam, na ɩ́ hiki toma na ɩ́ lɩɩ mpi pɩɩ kɔɔ tɔ pə taa, na ɩ́ kɔɔ ɩ́ səŋ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma ɩsɛntaa. 	 Mo'inga' -inga' -koi pai' tida mekakae hi Pue' Ala, bona moroho-koi ntaha hawe'ea kaparia to neo' jadi' toe, duu' -na mpohirua' -ka Aku' Ana' Manusia'."


Tacaa Ɩsɔ na tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti pá hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ na pá ha-mɛɣɛ alaafəya. 	 Sura toi ngkai kai' tau tolu: Paulus, Silas pai' Timotius, kipakatu tilou hi koi' ompi' -ompi' hampepangalaa' -kai to hi ngata Tesalonika, to mepue' -mi hi Alata'ala Tuama-ta pai' hi Pue' Yesus Kristus! Wori' tabe: mekakae-kai hi Alata'ala to Tuama pai' hi Pue' Yesus Kristus bona nagane' -koi ngkai kabula rala-na pai' nawai' -koi kalompea' tuwu'.


Cɛcɛ ɩnɩ ɩ́ talaa na ɩ́ maɣana ɩ təmlɛ nyə́ma mpɛ na pa taŋaa, pa nyʋɣʋ lapa leleŋ kɛ́. Ma heeliɣi-mɛɣɛ tampana sɩ ɩ kootiɣi ɩ wontu kɛ́ na ɩ́ hɔkəna ɩ tɩ, na ɩ́ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ təcaɣalɛ sɩ pá caɣa na ɩ́ tʋ-wɛɣɛ tɔɣɔnaɣa. 	 Morasi' batua to narata maradika-ra bula-ra mojaga pai' mpopea karata-na. Apa' maradika toei mpai' mpehoo' abe' hi hope' -na, napopohura-ra pai' natonui-ra.


Ye pə lapa mpʋ ɩlɛ laŋhʋlʋmlɛ nte Ɩsɔ haa na yʋlʋ ɩɩ pəsəɣɩ na ɩ́ cɛkəna tə tənaɣa tɔ tɩɩ wɛɛ mə lotunaa taa na mə ləmaɣasɛɛ taa kɛ́ Yesu Kilisiti tɔm taa, na pʋlʋ kaa pɛkəlɩ-mɛ. 	 Ane nitonu kakoroa' -ni hi Alata'ala, nawai' -koi kalompea' to meliu ngkai pekiri manusia', alaa-na rodo-mi nono-ni pai' pekiri-ni hi posidaia' -ni hante Kristus Yesus.


Ama Yesu kpaala-wɛ sɩ pá taa yele na nɔɣɔlʋ nɩɩ-tɩ. Ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ cɛla-kɛɣɛ kʋtɔɣɔʋ na ká tɔɣɔ. 	 Aga Yesus mpotagi-ra, na'uli': "Neo' mpu'u nilolita napa to lako' jadi' toi." Pai' na'uli' wo'o: "Wai' -imi ana' tetui koni' -na."


Ɩ tasa pote kɛ pəcɔ, ɩlɛna ɩ́ ná Sepetee pəyalʋ Saakɩ na ɩ neu Yohaanɩ na pa caa Sepetee pa wɛ kpɩɩlʋɣʋ taa na pá taɣanəɣɩ pa puluŋ. Tənaɣa Yesu yaa-wɛ, 	 Oti toe, Yesus mpokaliliu pomako' -na, nahilo wo'o-mi rodua to ntali ompi': Yakobus pai' Yohanes, ana' -na Zebedeus. Hira' toe, bula-ra mpokolompehii jala' -ra hi rala sakaya hante tuama-ra. Yesus mpokio' -ra jadi' topetuku' -na.


Ma nyəmá sɩ maa tala mə kiŋ na Kilisiti koolee kʋpana kɛ sɔsɔm. 	 Pai' ku'inca, ane rata-apa mpai' hi retu, wori' rasi' ngkai Kristus kukeni-kokoi.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Filipʋ cɔ Yesu sɩ: Tacaa, ye n hʋla-tʋɣʋ Tacaa Ɩsɔ pə maɣana-tʋ. 	 Na'uli' Filipus: "Pue', popohiloi-ka-kaiwo Tuama-nu, bona oha nono-kai."


Piyɛɛ tɔŋna ɩ faaci ɩnəɣɩ mpʋ, ɩlɛna Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ tii pa təna mpa pa nɩɩkaɣa-ɩ tɔ pa tɔɔ. 	 Bula-na mololita-pidi Petrus, hompo-mi Inoha' Tomoroli' mpokahompoi hawe'ea tauna to mpo'epe lolita-na.


Pɛllaa tike nɩɩkəna leleŋ ɩnɛ? Kʋtapɛləŋ naa nɩɩkɩ-ɩ? Tə tɛma yɔɣɔtʋɣʋ kɛ nɔɔnɔɔ sɩ Apəlaham tɛma Ɩsɔ na ɩ taa, na ɩ taa tɛm mpəɣɩ Ɩsɔ ná nawa na ɩ́ yaa-ɩ yʋlʋpaŋ na ɩ́ mʋ-ɩ. 	 Rasi' to na'uli' Daud toe we'i, uma muntu' hi tauna to ratini' ntuku' atura agama Yahudi, tapi' hi tauna to uma ratini' wo'o. Apa' hewa to oti-mi ku'uli' we'i, Alata'ala mpo'uli' kamonoa' -na Abraham ngkai pepangala' -na-wadi.


Yohaanɩ cɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ taa mʋ na pə́ tɛɛ ɩsəna paa sɩɩwa tɔ. 	 Natompoi' -ra: "Neo' -koi mesingara' melabi ngkai to rapakatantu topoparenta."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tasa-wɛɣɛ yeluɣu na ɩ́ tuusi na ɩ́ tasa Ɩsɔ sələmʋɣʋ kɛ tɔm tooso nyəm kɛ tɔm kʋlʋmtʋ ntɩ. 	 Hangkani wo'o-ipi Yesus mpalahii-ra hilou mosampaya katolu ngkani-na. Posampaya-na toe hibalia hante posampaya-na to we'i.


Mpi yəlaa lakaɣa səkpɛtʋɣʋ tɛɛ na pá taa nyɩ tɔ, Ɩsɔ ɩɩ tasəɣɩ təlɛɣɛ paasənaʋ. Ama pənɛntɛ ɩ yaa paa yʋlʋ wei kɛ́ paa timpi sɩ ɩ́ laɣasɩ tɔntɛ. 	 Owi, ane mepue' -ta hi pue' to uma makono hewa tetu, uma-ta nahuku' Alata'ala. Napiri moto mata-na hi kawojoa-ta tetu. Tapi' hewa toe lau, nahubui hawe'ea manusia' hi humalili' dunia' medea ngkai jeko' -ra.


Pa paasəɣəna tɩɩŋ laaʋ na topotopo təmanaa. Pa lɩɩkɩ təmaɣa koloŋa na pá yookina təmaɣa tam na ɩsɛsɛɛmɛɛ haŋa pa hɛkʋ, pa kəla pááná na ɩkəllɛ pɛɛkʋɣʋ, n ká ná pa faɣaa na pá tala kpeka kpeka na pá sʋʋ təmaɣa yoonaʋ. 	 mepue' hi pue' -pue' ntani' -na ngkai Alata'ala, medoti, mohuku' hi doo, motuda', mohiri', moroe, mpopeliu woto-ta moto, doko' mogaa' pai' doko' me'ewa,


Tə nyakɩ apalʋtʋ kɛ teu kɛ́ na tə́ sɔɔla teu sɩ tə́ lɩɩ tɔnʋɣʋ kʋnɛ kʋ taa na tə́ polo tə́ caɣa Tacaa cɔlɔ. 	 Jadi', moroho oa' nono-ta. Nau' ba mate mpu'u-ta, taporasi' lau-mi apa' ane mogaa' -ta ngkai woto-ta toi, dohe Pue' -tamo.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa caɣa tɔɣɔʋ. Ɩlɔɣɔʋ ka tɛma hɔkʋɣʋ sɩ Simɔŋ Ɩsəkaleeu pəyalʋ Yutaasɩ ká lana-ɩ kɔlɔmɔtɔ. 	 Yesus pai' ana'guru-na ngkoni' -ra ngkabengia. Magau' Anudaa' mpowara' Yudas ana' Simon Iskariot, mpo'usoki-i mpobalu' Yesus hi bali' -na.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, paa timpiɣi paa heeli Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ antulinya ɩnɩ ɩ təna ɩ taa, paa kɛɛsɩ alʋ ɩnɛ ɩ lapa mpi tɔ pə tɔm na pá tɔɔsəɣɩ ɩ tɔɔ. 	 Mpu'u ku'uli' -kokoi: hi humalili' dunia', hiapa-apa Kareba Lompe' rapalele, napa to nababehi tobine toei bate ralolita, uma mpai' ralipo' -lipo'."


Ḿpʋ́ɣʋ́ nɔɣɔlʋ tɛləsa Yesu sɩ: Nyá too na nyá newaa pa səŋna ntɛɣɛ awalɩ na pá caa pa yɔɣɔtəna-ŋ. 	 Hadua tauna mpo'uli' -ki Yesus: "Guru, oe-ra ria tina-nu pai' ompi' -nu hi mali-na, doko' mpohirua' -koko."


Ye pa fɛləɣɩ-m kʋtɔɣɔʋ na kʋnyɔnyɔɔm kɛ ma təmlɛ tɔɔ ma yʋwa? 	 Kai' to jadi' suro Pue' Yesus, ha uma-kai natao mporata pongkoni' -kai ba ponginu-kai ngkai pobago-kai mpokeni Lolita Pue'?


Apalʋ ɩnɩ ɩ kɔma ɩ́ maɣana-m, na ɩ́ səŋ ma kɔŋkɔŋ taa na ɩ́ tɔ-m sɩ: Ma taapalʋ Sɔɔlɩ, nyá ɩsɛ ɩ́ kuli. Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ɩsɛ kula tənɛ ɩnəɣɩ kpakpaa na má sʋʋ-ɩ naʋ. 	 Tumai-imi Ananias toei mpokinomo-a, mokore-i hi ncori-ku, pai' na'uli' -ka: `Ompi' -ku Saulus, pehilo nculii' -moko!' Hampinisi mata pehilo mpu'u-ama, pai' kuhilo-imi.


Pə wɛɛ sɩ tá yəlaa tɔtɔ ká nyɩ ɩsəna paa paasəna təma kʋpana lapʋ kɛ tam tɔ, na ye pə caala wei kɛ́ teu, pa waasəna-ɩ, na pá taa caɣa yem təkpasa. 	 Ompi' -ompi' hampepangalaa' -ta kana tida oa' mpobago bago to lompe', bona mporata-ra kaparaluua eo-eo-na, nee-neo' mpai' uma ria kalaua tuwu' -ra.


Tə nyəmá teu sɩ ɩsɩɩ Kilisiti fem tɔ səm ɩɩ tasəɣɩ-ɩ nyaasʋɣʋ. Pəyele ɩ kaa tɩɩ səpʋ tɔtɔ. 	 Apa' ta'inca ompi', Kristus rapotuwu' nculii', pai' oti toe tuwu' liu-liu-imi-hana. Uma-pi ria kuasa napa-napa to ma'ala mpopatehi-i.


Yesu məla Kalilee taa, ɩlɛna samaa laŋa hɛɛ teu. Pə taɣa pʋlʋ, pa təna paa taŋa-ɩ teu kɛ́. 	 Karata-na Yesus nculii' hi dipo rano, goe' -ramo tauna to wori' mpotomu-i, apa' hawe'ea-ra ntora mpopea-i.


pa naalɛɣɛ mpʋ pá sɔɔsɩ-mɛɣɛ toŋ na pá səna-mɛ na ɩ́ pəsɩ na ɩ́ lakɩ na ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ kʋpantʋ tike. 	 bona narohoi pai' napakatida nono-ni ompi', bona lolita pai' po'ingku-ni lompe' omea.


Yesu tala təyaɣa taa, ɩlɛna yʋlʋmaa mpɛ pá kpətəna-ɩ. Tənaɣa ɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ tɛma-m na mə taa sɩ ma pəsəɣɩ na má la mpʋ? Ɩlɛna pá cɔ-ɩ sɩ: Ɛɛ, Tacaa. 	 Kamesua' -na Yesus hi rala tomi, metuku' -ramo towero to rodua toera mpohirua' -ki. Napekune' -ra: "Ha nipangala' karia-na kuasa-ku mpaka'uri' -koi?" Ratompoi': "Kipangala', Pue'!"


Ye mpʋ tə́ siɣisina mpi pə kɔŋna-tʋɣʋ alaafəya, na pɩɩ səna-tʋɣʋ təma apalʋtʋ sɔɔsʋɣʋ taa kɛ́ Ɩsɔ mpaaʋ taa tɔ. 	 Toe pai' kana tahuduwukui tuwu' hintuwu' hante doo pai' momerohoi mponono hadua pai' hadua.


Ama hatoo antulinya ŋmaʋ kancaalaɣa taa Ɩsɔ ŋma apalʋ na alʋ kɛ́. 	 Aga ngkai lomo' kajadi' dunia', nto'u Alata'ala mpajadi' manusia', napajadi' -ra hadua tomane pai' hadua tobine.


Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na Falisanaa, cɛsəlaa mɛ, mə tɔm wɛ waɩyo. Ɩ́ taɣanəɣɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pəlaaŋ kɛ teu təmammam, na ɩ́ lakɩ kacɔka kɛ mpa pa təŋa tampana tɔ pa pəlaaŋ. 	 "Silaka-koi, guru agama pai' to Parisi! Lompe' hi mali-na-wadi-koi! Nipenasa-damo mpakalompe' daeo' -ra nabi-nabi pai' tauna to monoa' owi.


Pə pamna mpa pa təŋəɣɩ Ɩsɔ mpaaʋ kɛ teu tɔ pa lɩɩna antulinya təna taa na pá wɛ Yosalɛm kɛ waatʋ ɩnɩ. 	 Nto'u toe wo'o-hawo, ria hi Yerusalem wori' to Yahudi ngkai ngata humalili' dunia'. Tauna tohe'era paka' to mengkoru hi Pue' Ala.


Na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Kpátʋ́ɣʋ́ paasi, ɩ́ taa tɔkɩ pʋlʋ tɔtɔ. Ɩ́ taa kpaɣa tɔɣɔnaɣa, ɩ́ taa tɔkɩ huluɣu, na ɩ́ taa tɔkɩ liɣitee kɛ mə sipanaa taa. 	 Kako'ia-ra me'ongko', natudui' -ra hewa toi: "Neo' -koi ngkeni napa-napa hi pomakoa' -ni, muntu' lua' -wadi. Neo' ngkeni pongkoni' ba boku ba doi hi rala karepe'.


Ɩ́ pɛtɩ mə nəɣəsɛɛ tənaɣa Ɩsɔ, pə taɣa pʋlʋ, ɩ paasəɣəna-mɛ tɔ se. 	 Tonu hawe'ea kakoroa' -ni hi Pue', apa' Hi'a to mpewili' -koi.


Ɩ́ taa yaa atɛ cənɛɣɛ nɔɣɔlʋ sɩ mə caa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə Caa wɛ kʋlʋm kɛ́ təkoŋ, na ɩnəɣəlɛ wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ. 	 Pai' neo' wo'o nipomolangko rahi ba hema-hema hi dunia' toi pai' mpokahangai' -ra `Tuama,' apa' Tuama-ni hadua-wadi, Hi'a-mi Tuama-ni to hi rala suruga.


Tənaɣa Yesu tuusaa na ɩ́ kpaɣa potopotonaa na ɩ́ cɛlɛ-wɛ, na ɩ lapa tiina kɛ mpʋ tɔtɔ. 	 Hilou-imi Yesus mpo'ala' roti pai' nawai' -raka. Napohewa toe wo'o hante bau' uru.


Ɩlɛna Yesu tɔɣɔnɩ-ɩ kpakpaa, na ɩ́ kpaalɩ-ɩ na toŋ sɩ: 	 Oti toe, Yesus mpohubui-i hilou, na'uli' -ki: "Kutagi mpu'u-ko,


Ɩlɛna Lisiyasɩ ɩnɩ ɩ́ heeli mpa sɩ ɩ lapa-wɛ na taalɩ tɔ sɩ pá kɔɔ nyá kiŋ. Ye n pɔɔsa ɩ maɣamaɣa n ká cɛkəna mpi pə tɔɔ tə tɔŋ sɩ ɩ lapa-tʋɣʋ taalɩ tɔ. 	 Pai' na'uli' hema to doko' mpakilu-i kana tumai hi Tuama Gubernur.)) Jadi', ane nuparesa' -i mpai', nu'epe moto ngkai wiwi-na kamakono-na hawe'ea pangadua' -kai toi."


Maa yela-ŋ Kəlɛɛtɩ kɛ́ sɩ ń taɣanɩ mpi pə kaasa taɣanʋɣʋ tɔ tətetete, na ń kpa paa ɩcatɛ nte tə Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsaa. Tɔɔsɩ nti ma kɛɛsa-ŋ tɔ sɩ: 	 Patuju-ku mpohubui-ko tida hi Kreta, bona iko-damo mpo'atoro' pobago-ta to ko'ia oti. Jadi', hewa to oti-mi kuhawai' -koko, mpo'ongko' -ra pangkeni-pangkeni agama hi butu-butu ngata hi retu.


Pa tʋ-ɩ taaləm na pá kʋ ɩ tɔm kɛ pətɔɔtəlɛ kɛ yem. Awe ká pəsɩ na ɩ́ kɛɛsɩ ɩ piitim tɔm? Pa tama ɩ weesuɣu tomle kɛ atɛ cənɛ. 	 Raruge' -i pai' rahuku', hiaa' uma ria sala' -na. Uma ria haduaa tauna to mpotutura karia muli-na apa' rapatehi-i-hana."


Yoolu heela-ɩ pə tampana, ɩlɛna ɩ́ ha Yosɛɛfʋ kɛ mpaaʋ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ kpaɣa sətʋ. 	 Kana'epe-na Pilatus lolita tadulako tohe'e, napiliu-imi Yusuf mpo'ala' woto Yesus.


Ma heeliɣi-mɛɣɛ tampana təfoo sɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa paɣalɛ na Ɩsɔ yəlaa taa paɣalɛ nyɩɩla teu sɩ pá ná mpi ɩ́ naakɩ ɩsəntɔ tɔ, pa ta na. Pa nyɩɩlaa sɩ pá nɩɩ nti ɩ́ nɩɩkɩ ɩsəntɔ tɔ, pa ta nɩɩ. 	 Mpu'u-mpu'u ku'uli' -kokoi: wori' nabi pai' tauna to monoa' owi to doko' mpohilo napa to nihilo koi' toi, aga uma-rana rahiloi. Doko' lia-ra mpo'epe napa to ni'epe-mi koi', aga uma-rana ra'epei.


Na ye alʋ ɩ́ sələməɣɩ yaa ɩ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu na ɩ́ tá te saalaɣa, ɩ paalʋ kɛ́ ɩ kpɛɛnaa, na pə pəsa ɩsɩɩ pa loola-ɩ kɛ́. 	 Aga ane hadua tobine mosampaya ba mpohowa' lolita Alata'ala hi pogamparaa, pai' uma-i mokaramuai, uma-hana lompe'. Apa' ntuku' ada, tobine toei mpokedi' tomane-na, to jadi' woo' -na. Tobine to uma mokaramuai toei, hibalia kame'eai' -na hante tobine to rakoku lau-mi wuluwoo' -na.


Ɩsɔ Feesuɣu haakəna weesuɣu, yʋlʋ tɔnʋɣʋ kʋnɛ kʋlɛ kɩɩ waasəɣɩ pʋlʋ. Tɔm nti ma heela-mɛ ɩsəntɔ tɔɣɔlɛ Feesuɣu nyəntʋ, na ntɩ ɩnɩ tə haakəna weesuɣu. 	 Inoha' Alata'ala-hana to mpowai' katuwua'. Kuasa manusia' uma ria kalaua-na. Lolita to kupohowa' -kokoi mehuwu ngkai Inoha' Alata'ala pai' mpowai' katuwua'.


Na kɔtəlaa sɔsaa na Falisanaa paa tʋwa nɔɣɔ sɩ ye wei ɩ nyəmá timpi ɩ wɛɛ tɔ ɩ́ kulisi ɩ tɔɔ na pá polo pá kpa-ɩ. 	 Ane imam pangkeni pai' to Parisi, ria ami' parenta-ra hi ntodea to mpo'uli': "Hema-hema-koi to mpo'inca kahiapa-na Yesus, ncaliu ni'uli' -kakai, bona rahoko' -i."


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tiikaɣana pʋɣʋ tɔɔ ɩlɛna Yesu kpaalɩ-wɛ sɩ: Ɩ́ taa heeli nɔɣɔlʋɣʋ mpi ɩ́ nawa mpʋ tɔ. Haləna kʋyaŋku Yʋlʋ Pəyaɣa má maa sɩ na má fe tɔ. 	 Pana'u-ra ngkai lolo bulu' toe, Yesus mpo'uli' -raka: "Neo' ulu ni'uli' hi hema-hema napa to nihilo we'i duu' -na Aku', Ana' Manusia', rapotuwu' nculii' ngkai kamatea."


Wontu pee təna taa ńtɛ́ tə kələna wɛɛʋ təminimini. Ama tə tɛŋ nyɔʋ tɔ tə pɩɩkɩ tʋɣʋ kɛ́ na tə́ kəlɩ tuusi lɛnsɩ. Haləna sumasɩ kɔŋ na sɩ́ tʋɣɩ tana kɛ kʋ piliŋasɩ tɔɔ. 	 Unto' toe monete' lia, meliu kakedi' -na ngkai unto' to ntani' -na. Aga ane tuwu' -i-damo, meliu-mi kabohe-na ngkai ngkojo to ntani' -na. Tuwu' -i hewa hangkaju kaju, alaa-na rata danci mpobabehi peta-ra hi ra'a-na."


Ɩlɛna pə́ lá ɩsɩɩ paa ŋmaaʋ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii takəlaɣa taa tɔ sɩ: Nɔɣɔlʋ yɔɣɔtəɣəna nɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ wʋlaɣa tɛtʋ taa sɩ, ɩ́ taɣanɩ Tacaa mpaaʋ, ɩ́ hɛɛ-ɩ mpaɩsi na sɩ siɣisi. 	 Yohanes toei mpopadupa' napa to te'uki' hi rala sura nabi Yesaya owi, moni-na hewa toi: Ria tauna to mekio' hi papada to wao', na'uli': `Neo' rata-imi Pue'! Porodo ami' -miki ohea-na! Nipakalempe ami' -mi ohea to natara mpai'!


Pə taɣa mə ləsəna-m, ama má ləsəna-mɛ, na má tʋ-mɛ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ lʋlɩ pee nna a ka wɛɛ tam tɔ. Ye ɩ lakɩ mpʋ, ma Caa ka ha-mɛɣɛ pə təna mpi ɩ́ ká yaana ma hətɛ na ɩ́ sələmɩ-ɩ tɔ. 	 Bela koi' to mpopelihi-a. Aku' -dile to mpelihi-koie. Kuwai' -koi bago hilou hi rala dunia' bona mowua' wori'. Pai' powua' -ni toe uma mpai' moronto, ria kalaua-na duu' kahae-hae-na. Jadi', napa to niperapi' hi Tuama-ku hante hanga' -ku, bate nawai' -koi.


Ye nyá niŋ tusiɣina-ŋ ɩsaɣatʋ lapʋ taa, sɛtɩ-ɩ. Sana ń sʋʋ weesuɣu kʋpaŋkʋ taa na niŋ kʋlʋməŋ, na mpi n ka wɛɛna nyá niŋ təna na pá pɛtɩ-ŋ tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa kɛ́ kɔkɔ ŋka kaa teŋ tɔ ka taa tɔ. 	 "Ane rapa' -na pale-ta hamali mpakeni-ta mojeko', pua' lau-imi. Agina hamali-damo pale-ta, asala mporata-ta katuwua' to lompe' dohe Alata'ala. Agina lau-pi toe, ngkai palea ntimalia-ta, hiaa' ka'omea-na mesua' naraka-tamo hi rala apu to jela' ncuu. ((


Pə waalɩ kɛ́ Filipʋ nawa Natanayɛɛ na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Wei ɩ tɔm Moisi ka ŋmaa kʋsəsɩɩtʋ takəlaɣa taa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa náá yɔɣɔtɩ tɔtɔ tɔ, tə hika-ɩ pənɛ. Ɩnəɣəlɛ Nasalɛtɩ tʋ Yosɛɛfʋ pəyalʋ Yesu. 	 Ngkai ree, hilou wo'o-imi-hawo Filipus mpohirua' -ki doo-na to rahanga' Natanael, na'uli' -ki: "Kirua' -imi-kaina Magau' Topetolo' -e, hewa to te'uki' hi rala Buku Atura Musa pai' sura nabi owi! Hanga' -na Yesus ngkai Nazaret, ana' -na Yusuf."


Sɔsɔ ɩnɩ ɩ fɛlʋɣʋ-wɛɣɛ mpʋ tɔ pə ta maɣa-wɛ. 	 Kampohilo-ra gaji' -ra tohe'e, ngkunuti-ramo mpongkunutii pue' bonea, ra'uli':


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela samaa sɩ: Ɩ́ caɣa atɛ. 	 Ngkai ree nahubui-ramo tauna to wori' mohura hi tana'.


Ama pə kɔma na mpi pə tewa təkpataa tɔ pə kɔɔ, mpi mpi pə sɛkaa tɔ pə saaləɣɩ yem kɛ́. 	 Aga ane rata-damo mpai' tempo-na Alata'ala mpakahono' hawe'ea-na, uma-pi taparaluu pakulea' to uma hono' toe we'i lau.


Ɩlɛna ɩ́ cosi lʋm kɛ nyanaɣa taa, na ɩ́ sʋʋ ɩ ɩfalaa nɔɔhɛɛ kɛ kɔʋ, na ɩ́ hɩɩsɩ-yɛ na papaʋ wei ɩ ka tɔɣɔlaa tɔ. 	 Oti toe, na'ala' ue natua hi batili, natepu'u-mi mpobohoi' witi' ana'guru-na, pai' naporihi hante abe' to hi hope' -na.


Ɩ kɔma ɩ tala Simɔŋ Piyɛɛ kiŋ, ɩlɛna ɩ́lɛ́ ɩ tɔmɩ-ɩ sɩ: Nyaɣa Tacaa na ń kɔɔ ma nɔɔhɛɛ na? 	 Katelili-na hi Simon Petrus, na'uli' Petrus: "Pue', ncako Iko rahi-di mpobohoi' witi' -kue?"


Pɛɛlɛɛ sɛɣɛsəɣɩ-tʋɣʋ sɩ tə́ caɣa mpʋ na tə́ taŋa leleŋ nɩɩʋ kʋyakʋ ŋku tə wɛɛ na tə́ tɛɛləɣɩ tɔ. Kʋ wule kɛ tá Yatʋ Yesu Kilisiti Ɩsɔ Sɔsɔ teeli ká kɔɔ. 	 Apa' bula-ta tuwu' -pidi hi dunia' toi, tapopea kajadia' to uma mowo kalompe' -na pai' to tasarumaka lia. Nto'u toe mpai', hawe'ea tauna mpohilo kabaraka' -na Alata'ala to bohe tuwu' -na pai' Magau' Tompohore-ta ngkai huku' jeko' -ta, Hi'a-mi Yesus Kristus.


Pə pamna kʋyakʋ ŋkʋɣʋ pa lakɩ acima sɔɔlʋ. Mpi tɔ pə feŋ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə kɔma na pə kɛɛsɩ taanaɣa, 	 Eo karaparika' -na Yesus toe, eo pomporodoa, batua-na, eo kako'ia-na eo pepuea', pai' ntuku' ada to Yahudi ntepu'u ncimonou' toe, rapalii' -mi mobago. Jadi', neo' limpa-mi eo,


Na má ná ɩsɔtaa tillu toŋ tʋ nɔɣɔlʋ na ɩ́lɛ́ ɩ kpaaləɣəna nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Awe nəɣəsəna ɩ́ kɔɔlɩ kʋtaalətʋ tənɛ na ɩ́ hɛtɩ takəlaɣa? 	 Kuhilo, ria hadua mala'eka to parimuku, mekio' napesukui, na'uli': "Hema to natao mpobongka sura toi? Hema to natao mpobongka saa' -na bona sura toi ma'ala rabasa?"


na Yuta kɛ́ Yakɔpʋ pəyaɣa, na Yakɔpʋ kɛ́ Ɩsaaka pəyaɣa, na Ɩsaaka kɛ́ Apəlaham pəyaɣa, na Apəlaham kɛ́ Tala pəyaɣa, na Tala kɛ́ Nasoo pəyaɣa, 	 Yehuda ana' Yakub, Yakub ana' Ishak, Ishak ana' Abraham, Abraham ana' Terah, Terah ana' Nahor,


ɩ́ taa yele na waatʋ wei ma kɔŋ mə tɛ tɔ má hʋ́lɩ́ ma apalʋtʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma hʋʋ teu sɩ maa hʋlɩ ma apalʋtʋ kɛ mpa pa hʋʋ sɩ tə təŋəɣɩ yʋlʋhʋwɛɛ kɛ yem tɔ. 	 kuperapi' mpu'u ompi', bona neo' -pi ria to mposapuaka kuasa-ku, bona ane rata-apa mpai' hi retu, uma-pi mingki' ngkerepa' lolita-ku! Apa' ria-ra hi retu to mpo'uli' po'ingku-kai hewa po'ingku tauna to uma mpo'incai Alata'ala. Wae-pi, popea! Ane rata-a-damo, ra'epe moto mpai' kangkerepa' lolita-ku!


Nn, pə wɛ ḿpʋ́ɣʋ́ təkpataa sɩ ɩ́ kɛ́ Kilisiti takəlaɣa ŋka ɩ ŋmaawa tɔɣɔ, na taɣa ɩ ŋmaana takəlaɣa kanɛ. Pa ta ŋmaa takəlaɣa kanɛ na ŋmaalaɣa. Ama weesuɣu tʋ Ɩsɔ Feesuɣu kɛ pa ŋmaana-kɛ, na pə taɣa pɛɛ kpaatanaa tɔɔ kɛ́ pa ŋmaawa, ama yəlaa lotu taa maɣamaɣa kɛ pa ŋmaawa. 	 Pai' meliu ngkai toe, ngkai po'ingku-ni ompi', monoto-mi hi hawe'ea tauna wua' pobago-kai mpokeni lolita Kristus hi koi'. Ma'ala-mi ta'uli', koi' hewa sura to na'uki' Kristus. Napa to na'uki' hi rala nono-ni toe meliu kalompe' -na ngkai sura to te'uki' hante tinta ba to te'uki' hi watu po'ukia', hewa Atura Musa to te'uki' owi hi watu po'ukia'. Apa' Kristus mpo'uki' lolita-na hi rala nono-ni hante baraka' Inoha' Alata'ala to Tuwu'.


Ama pənɛntɛ ma mələɣɩ wei ɩ tila-m tɔ ɩ kiŋ. Mə taa nɔɣɔlʋ kaa pɔɔsɩ-m sɩ: Leɣe n puki? 	 Aga wae-e lau, neo' hilou-ama hi Tuama-ku to mposuro-a, pai' uma-koi haduaa to mpekune' -a ba hiapa kahiloua-ku.


Yəlaa wɛɛ, na ye pa nɩɩ Ɩsɔ Tɔm Satanɩ təŋ na ɩ́ hɔɣɔsɩ-təɣɩ pa taa kɛ́ kpakpaa. Pɛlɛ pa wɛnna ntɛ́ ɩsɩɩ pee nna a hota mpaaʋ nɔɣɔ nɔɣɔ tɔ. 	 Ria tauna to ma'ala rarapai' -ki hawua' to monawu' hi mata ohea. Ra'epe moto Lolita Alata'ala, aga Magau' Anudaa' mpohilingai' nono-ra, alaa-na uma-pi rapoinono lolita toe.


Mpʋ tɔtɔɣɔ waatʋ wei ɩ́ ká ná pə tənaɣa mpʋ pə lakɩ tɔ, ɩ́ nyɩ sɩ pə wʋsaa kɛlɛ, pə caa lapʋ ntɛ́. 	 Wae wo'o ane nihilo-damo hawe'ea kajadia' toe we'i lou, ni'inca-mi neo' madupa' mpu'u-mi to ku'uli' we'i.


Ye alɔɣaa loosa Yesu, pa sʋʋkɩ kiisuɣu kɛ́ na pá luŋi-ɩ na pá tɔŋ sɩ ɩ kɛ́ Ɩsɔ Pəyalʋ kɛ́. 	 Rata wo'o-ra tauna to napesuai' anudaa'. Kampohilo-ra Yesus kaliliu mowingkotu' -ra hi nyanyoa-na, pai' -ra mejeu', ra'uli': "Iko-mi Ana' Alata'ala!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tokina pa ɩsɛ na ɩ́ tɔ sɩ: Pə́ la ɩsɩɩ ɩ́ tɛma mə taa tɔ. 	 Ngkai ree najama-mi mata-ra pai' na'uli' -raka: "Kupaka'uri' -mokoi ntuku' pepangala' -ni."


Na wei ɩ́ na-m, ɩ na wei ɩ tila-m tɔtɔɣɔ. 	 Tauna to mpohilo-a, mpohilo Pue' Ala wo'o-ra to mposuro-a.


na Neli kɛ́ Mɛlɛci pəyaɣa, na Mɛlɛci kɛ́ Atii pəyaɣa, na Atii kɛ́ Kosam pəyaɣa, na Kosam kɛ́ Ɩlimatam pəyaɣa, na Ɩlimatam kɛ́ Ɛɛlɩ pəyaɣa, 	 Neri ana' Malkhi, Malkhi ana' Adi, Adi ana' Kosam, Kosam ana' Elmadam, Elmadam ana' Er,


Tɔm nti pa suu-m ɩsəntɔ sɩ ma lapa tɔ, pa kaa pəsɩ na pá hʋ́lɩ́ pə tampana təsiɣisiɣi. 	 Hiaa' uma wo'o-di ma'ala rapopohiloi-ko kamakono-na pangadua' -ra toe we'i to rapangadu' -ka.


Pə tənaɣa mpʋ yʋlʋ taa kɛ́ pə lɩɩkəna na pə́ lakɩ-ɩ ɩsaɣaʋ. 	 Hawe'ea gau' dada'a to hewa toe-mi lau mehupa' ngkai nono manusia'. Toe-mi to mpakada'a tauna hi poncilo Alata'ala-e."


Pəlɛ pə waalɩ mpa pa kɛ́ kʋtɔntʋnaa kɛ tɛtʋ ntɩ tə taa tɔ pa kɔma na pə́ waa-wɛ. 	 Oti toe, hawe'ea to peda' hi lewuto' toe tumai mpopetulungi hi Paulus, pai' napaka'uri' -ra.


Ama pə kpaɣaʋ pənɛntɛ tɔ, Yʋlʋ Pəyaɣa má maa caɣa Ɩsɔ toŋ təna tʋ kɔŋkɔŋ taa. 	 Aga ngkai wae-e lau, Aku' Ana' Manusia' mohura pai' moparenta hi mali ngka'ana Alata'ala to Mobaraka'."


Tənaɣa ta taapalaa tɛɛna-tɩ sɩ Yesu ɩfalʋ ɩnɩ ɩ kaa sɩ. Pəyele Yesu ná tá heeli Piyɛɛ sɩ ɩ kaa sɩ. Ama ɩ tɔmaɣa sɩ: Ye ma nɔkaa sɩ ɩ́ caɣa mpʋ haləna ma kɔntɛ, nyá nyəntʋ suweɣe pə taa? 	 Ngkai ree, molele-mi kareba hi topetuku' Yesus, to mpo'uli' ka'uma-na mpai' mate ana'guru toei. Ntaa' bela-di-hawo toe to na'uli' Yesus-e. Api' wae-di-hawo: "Ane konoa-ku tuwu' ncuu-i duu' -ku rata nculii', uma mingki' nu'inca iko."


Tənaɣa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa napəlɩ pa hʋʋ pa taa sɩ: Apalʋ ɩnɛ ɩ kpakəɣɩ ɩ tɩ na ɩ́ kɛɛsəɣəna Ɩsɔ. 	 Ba hangkuja dua guru agama mpo'epe lolita-na Yesus toe. Mololita bongo-ramo hi rala nono-ra, ra'uli': "Dada'a lia-i tau toii! Na'uli' -hana hibalia tuwu' -na hante tuwu' -na Alata'ala!"


Waatʋ wei maa wɛ mə tɛ na kʋnyɔŋ wɛna-m tɔ ma ta sʋkɩ mə taa nɔɣɔlʋɣʋ səɣəla. Pə taɣa pʋlʋ, tá taapalaa mpa pa lɩɩna Masetoni tɔ pa kɔna-m pə təna mpi pə laŋa-m tɔ. Ma tɔka ma təɣɩ sɩ pə́ taa kɔɔ na má sʋkɩ mə taa nɔɣɔlʋɣʋ səɣəla. Na mpʋ ɩnəɣɩ maa tɔkəɣɩ ma təɣɩ tam. 	 Hangkani ria kakuraa' -ku nto'u toe, aga uma-a merapi' hi koi'. Apa' rata-ra ompi' to ngkai tana' Makedonia mpokeni doi to mpohonoi' kakuraa' -ku. Kujagai lompe' bona uma-a mperapii' -koi nto'u toe, bona neo' mpakasusa' -koi. Pai' bate hewa toe oa' mpai' pobabehi-ku, uma kupomperapii' -koi.


Sɔɣɔntʋ kpa Piyɛɛ na ɩ taapalaa lɛlaa na ɩ́ laŋ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɔɣɔ ɩ yɔɣɔta mpʋ. 	 Kakono-na, uma-hawo na'incai Petrus napa to na'uli' toe, apa' nto'u toe bula-ra me'eka' lia.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tɔma-m sɩ: Taa ŋmɛsɩ takəlaɣa kanɛ ka cele tɔmnaa panɛ yoo. Pə taɣa pʋlʋ, paa sɩɩwa waatʋ wei sɩ kɔkɔlɔnaa panɛ paa la tɔ waatʋ ɩnɩ ɩ wʋsaa. 	 Pai' na'uli' tena-ka: "Neo' nuwunii' lolita pelowa to hi rala sura toi, apa' neo' rata-mi kadupa' -na.


Ama ɩsɩɩ leelu ɩnɛ ɩ kɔŋʋɣʋ tam na ɩ́ pɛkələɣɩ-m tɔ pə tɔɔ, maa paasəna ɩ tɔm na má waasɩ-ɩ. Tɛfɛ ɩ ka kɔŋ ɩsənɔɣɔ tam kɛ́ na ɩ́ cɔɔsəɣɩ-m. 	 agina kutulungi lau-imi tobalu toei, apa' najojo rahi tumai mposaleroi-a. Apa' ane uma kutulungi-i, uma oa' mpai' nabahakai tumai, alaa-na kupo'oha lau wo'o-kuwo mpai'.'"


Lefii nyə́ma mpa pa kɛ́ kɔtəlaa tɔ kʋsəsɩɩtʋ ha-wɛɣɛ mpaa kɛ́ sɩ pá pɔɔsəɣɩ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma sɩ pá cɛləɣɩ-wɛɣɛ pa kʋhikim təna hɔɣɔləŋ naanʋwa taa kʋlʋmʋɣʋ. Pəyele paa kɛ́ yəlaa kʋlʋmaa kɛ́, na pa təna pa kɛ́ Apəlaham piya. 	 Ntuku' atura agama Yahudi, hawe'ea to Yahudi kana mpewai' hampobagiahampulu' ngkai pomporataa-ra hi imam-imam muli Lewi. Nau' muli Abraham omea-ra, imam-imam mpesingarai' ada toe hi hingka ompi' -ra.


Ɩ́ ká tɔkɩ na ɩ́ nyɔɔkɩ mə tɛɛsɩ nsi sɩ taa tɔɣɔ ɩ́ fɛɩna yaa we? Yaa Ɩsɔ sɛɛlaa kpekəle kɛ ɩ́ nyənəɣɩ yem? Na mpa pɛlɛ pa fɛɩna pʋlʋ tɔɣɔlɛ ɩ́ caa fɛɛlɛ tʋɣʋ na? Yaa ɩ́ caa má heeli-mɛ suwe? Pə nəɣəsəna ma sa-mɛ? Paa pəcɔ ma kaa sa-mɛ se. 	 Ha uma-koi tomia-e? Agina ngkoni' pai' nginu moto-mokoi rala tomi-ni ntuku' konoa-ni. Napa pai' hewa toe kehi-ni hi pogamparaa-e? Ba nipokedi' -ra-rana hingka doo-ni to napobagia Alata'ala? Doko' ni'eai' -ra to uma nakariai-e? Napa to kana ku'uli' -kokoi tohe'i-e? Ha taoa-na ku'une' -koi? Uma-hanae'! Hi gau' -ni tohe'e uma-koi ku'une'.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tasa-wɛ tɔtɔ sɩ: Ye ɩ́ tala ɩcatɛ taa na ɩ́ sʋʋ təyaɣa ŋka ka taa, ɩ́ caɣa təna haləna mə kʋlʋɣʋ. 	 Na'uli' wo'o-mi: "Ane rata-koi hi hameha' ngata pai' ratarima-koi hi tomi hantomi, mo'oha' hi ree-mokoi duu' -ni kaliliu hilou mpai' hi ngata ntani' -na.


Yʋlʋ wei ɩ tɛma sʋlʋm kʋpəpɩɩm kɛ nyɔɔʋ tɔ, ɩ luɣu ɩɩ lakɩ apila. Pə taɣa pʋlʋ, kʋpəpɩɩm kɛ yəlaa saŋ. 	 "Uma ria tauna to dota nginu anggur to bo'u ane oti-i-damo mpo'inu to hae. Apa' na'uli' mpai': `Anggur to hae to motomo'.'"


Mpa pa caala Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnəɣɩ nɩɩʋ tɔ pa ta sʋʋ hɛɛsʋɣʋ ŋkʋ kʋ taa, mpi tɔ pa ta tɛ Ɩsɔ na pa taa. Pə na pə mpʋ tɔ pə wɛ pəsʋɣʋ sɩ lɛlaa ɩ́ sʋʋ. 	 Hira', uma raratai pento'oa dohe Alata'ala apa' uma-ra mengkoru hi Hi'a. Tapi' patuju-na Alata'ala, kana ria tauna to mporata pento'oa toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tasa-wɛɣɛ ɩtuule kɛ tukuɣu tɔtɔ sɩ: Paa cələɣɩ pʋʋɣʋ kʋfalʋɣʋ tɔɔ na pá tɔ kʋpənʋɣʋ. Pá lapa mpʋ, pa wakəla kʋfalʋɣʋ. Pəyele saaliya kaa mʋna kʋpənʋɣʋ. 	 Oti toe, Yesus mpo'uli' lolita rapa' toi, na'uli' -raka: "Uma ria tauna to mpotai' hanceu' pontaia' ngkai baju to bo'u pai' natelepei-ki baju to hae. Apa' ane wae, narenta lau-mi baju to bo'u. Pai' uma wo'o mpai' lompe' lence-na pontaia' to bo'u toe hi baju to hae.


Ɩlɛna pá sɛɛ-ɩ sɩ: Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ, fɔɔ. 	 Oti toe, pai' -i rapopo'ore', ra'uli' -ki: "Wori' tabe, Magau' to Yahudi!"


Tənaɣa ɩ tila taŋlaa taa nɔɣɔlʋɣʋ kpakpaa sɩ ɩ́ polo ɩ́ kɔna Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ nyʋɣʋ. Ɩlɛna taŋlʋ náá tɛɛ saləka naŋ taa na ɩ́ sɛtɩ Yohaanɩ nyʋɣʋ. 	 Kaliliu napahawa' hadua tantara-na hilou mpo'ala' woo' Yohanes Topeniu'. Kahilou-nami-hawo tantara toe hi tarungku' mpopata' wuroko' -na.


Yesu tɛma sɛɣɛsʋɣʋ, ɩlɛna pə́ cɛ samaa laŋa kɛ teu. 	 Kahudu-na Yesus mpololita hawe'ea toe, rapokakonce tauna to mpo'epe tudui' -na.


Ye wei ɩ taa kpaana-m, pʋntʋ taa kpaana ma Caa tɔtɔɣɔ. 	 Tauna to mpokahuku' -a, mpokahuku' wo'o-ra Tuama-ku.


Ɩ́ paasəna teu na nɔɣɔlʋ ɩ́ taa tolisi-mɛ na ɩ kʋmɛlətɔm, halɩ ntɩ ɩnɩ tə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ká lana mpa paa caa ɩ luɣu nyəntʋ lapʋ tɔ na pááná. 	 Jadi', neo' -ta ma'ala rabagiu hante lolita tauna to doko' mpohinai-ta mpobabehi gau' to hewa toe. Bate uma makono lolita-ra toe. Apa' ngkai gau' -gau' to hewa toe, Alata'ala mpokaroe tauna to uma mengkoru hi Hi'a.


pə maɣamaɣa kɛ ɩ lapa ta kiŋ kɛ waatʋ wei ɩ feesa Yesu tɔ, ɩsɩɩ pa ŋmaaʋ Yontu naalɛ nyəntʋ taa tɔ sɩ: Nyaɣalɛ ma pəyaɣa, saŋa ma pəsa nyá Caa kɛ́. 	 "Jadi' ompi' -ompi', hewa toe lau, kai' -mi to mparata-kokoi Kareba Lompe' tohe'i. Napa to najanci Alata'ala owi hi ntu'a-ta, napadupa' hi kita' muli-ra tempo toi-e hi kanapotuwu' -na nculii' Yesus ngkai kamatea. Hewa to te'uki' hi rala Rona' Daud karomeha' -na: `Iko-mi Ana' -ku. Eo toe lau kupo'Ana' -moko.'


Mpi mə caa sɩ yəlaa ɩ́ la-mɛ tɔ, mɩɩ la pɛlɛɣɛ-wɩ tɔtɔ. 	 Napa po'ingku to tapokono rababehi doo hi kita', toe wo'o to kana tababehi hi doo.


Ɩsɔtaa tillu pola ɩ kiŋ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Ma sɛɛ-ŋ. Tacaa wɛ nyá waalɩ kɛ́, ɩ hʋla-ŋ pɛɛlɛɛ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Karata-na mala'eka hi ria, na'uli' -ki Maria: "Wori' tabe! Pue' mpogane' -ko pai' mpodohei-ko!"


Tə maɣanaa sɩ yʋlʋ ɩnɛ ɩsaɣaʋ kpitikpiti kɛ́. Ɩ cɔɔkɩ na ɩ́ yoosiɣi Yuta nyə́ma tənaɣa paa timpi. Ɩnɩ ɩ kɛna Nasalɛtɩ nyə́ma kpekəle sɔsɔ. 	 "Ta'uli' -mi-hawo, Paulus toei-e mai, tauna to mpobalinai' ngata. Hiapa-apa-i mpo'usoki to Yahudi mpo'ewa topoparenta. Pai' hi'a toe-mi pangkeni-ra to mpotuku' tudui' -na Yesus to Nazaret.


Pə taɣa ɩsɩɩ kʋcɔɔŋ ɩsəlɛ taa maɣamaɣa kɛ ma nyənəɣɩ se, ama ma caa kɛ́ sɩ pə́ məŋna-mɛɣɛ mə tələsəlɛnaa. 	 Pai' ku'uli' toe, uma kadoko' -ku mporata pewai' -wadi. Konoa-ku mpu'u, bona ngkai kalompe' nono-ni toe-e, katedoo-donihia pegane' Alata'ala hi koi' ompi'.


Ye mpʋ tʋ takəlaɣa taa kɛ́ mpi n naa tɔ, paa nɔɔnɔɔ nyəntʋ tənɛ, paa pə waalɩ nyəntʋ nti tɩɩ kɔɔ tɔ. 	 Jadi', uki' -mi napa to nuhilo, napa to jadi' tempo toi, pai' napa to jadi' ngkabokoa'.


Tə nyəmá sɩ Ɩsɔ pəyaɣa nakəlɩ ka kaa wɛɛ na ká tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ. Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ pəyaɣa kentina ɩ tɔɔ, na Ɩsaɣaʋ kaa kpaɣa pʋlʋɣʋ ɩ tɔɔ. 	 To ta'inca-na: hawe'ea tauna to napo'ana' Alata'ala, uma-rapa mpobabehi jeko', apa' Ana' Alata'ala moto mpojaga-ra pai' Magau' Anudaa' uma mpokulei' mpodagi-ra.


Ye waasʋ latʋ lakɩ ɩ waasʋ, pə wɛɛ sɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ kɛ ɩ tɛləsəɣɩ yəlaa. Ye wei ɩ lakɩ təmlɛ, pʋntʋ ɩ́ lana toma nna Ɩsɔ ha-ɩ tɔ, na pə́ tʋ Ɩsɔ kɛ́ teeli kɛ Yesu Kilisiti tɔɔ. Yesu ɩnəɣəlɛ teeli tʋ na pəsʋlʋ kɛ tam tɔɔ. Ami. 	 Hema to mpokeni Lolita Pue' kana mololita hewa tauna to napowiwi Alata'ala. Hema to mpotulungi doo, tulungi-ra hante karohoa to ngkai Alata'ala. Bona hi rala hawe'ea to jadi', Alata'ala rapomobohe hi rala hanga' Yesus Kristus. Hi'a-mi to mobaraka' pai' to masipato' rapomobohe hanga' -na duu' kahae-hae-na! Amin.


Yohaanɩ ɩfalaa nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pá polo pá kpaɣa Yohaanɩ na pá pi. 	 Kara'epe-na topetuku' -na Yohanes kamate-nami, hilou-ramo-rawo mpo'ala' woto-na, pai' ratana.


Ɩlɛ pənɛntɛ ma kaa tasa-mɛɣɛ nyənʋɣʋ ɩsɩɩ ma təmlɛ nyə́ma. Pə taɣa pʋlʋ, təmlɛ tʋ kaa nyɩ ɩ caa kʋlapəlɛ. Maa nyənɩ-mɛɣɛ ma taapalaa kɛ́. Mpi tɔ, ma tɛləsa-mɛɣɛ pə təna mpi ma hika ma Caa kiŋ tɔ. 	 Uma-pokoi kukahangai' batua-ku, apa' batua uma mpo'incai napa to hi rala nono pue' -na. Wae-e lau, doo-ku mpu'u-mokoi, apa' ku'uli' -mikokoi hawe'ea to na'uli' -ka Tuama-ku.


Tuu tɔ, tə ta nɩɩta sɩ nɔɣɔlʋ kula yʋlʋ wei pa lʋləna yʋlʋmtʋ tɔ ɩ ɩsɛ. 	 Ngkai lomo' kajadi' dunia', ko'ia ria ta'epei tutura-na tauna towero ngkai lomo' kaputu-na ma'ala rapaka'uri'.


Sapulɔŋ tɛtʋ na Nɛfətali tɛtʋ, na teŋku tɔɔ tɔɔ, na Yaatanɩ waalɩ, na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa Kalilee. 	 "Ane tana' -ra to Zebulon pai' to Naftali, tana' to mohu' hi rano Galilea, pai' tana' to hi dipo ue Yordan. Tana' toe rapo'ohai' wori' tauna to bela-ra to Yahudi.


Pa tɛma tɔɣɔʋ kɛ mpʋ ɩlɛna ɩ́ kpaɣa kɔpʋ na ɩ́ tɔ sɩ: Kɔpʋ ɩnɛ ɩ kɛna Ɩsɔ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ kʋfam yoo, na ma caləm hʋləna pə tampana. Paa waatʋ wei kɛ́ ɩ́ nyɔɔkɩ ɩ nyɔɔkɩ mpʋ na ɩ́ tɔɔsəɣəna ma tɔɔ yoo. 	 Wae wo'o ka'oti-ra ngkoni', na'ala' sangkiri' to ihia' anggur, pai' na'uli': "Ihi' sangkiri' toi mpobatuai pojanci Alata'ala to bo'u, to mpoposidai' Alata'ala pai' manusia', to rapadupa' hante raa' -ku. Butu ngkani-ni nginu, babehi-koi tohe'i bona mpokiwoi-a."


Ɩ́ taa nyənəɣɩ tɔɔ tike. Ama ɩ́ təŋəɣɩ tampana na pə́cɔ́ ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ. 	 Neo' ranaa to kahiloa hi mali-na-wadi. Pakanoa' powile-ni bona nihilo napa to makono."


Tənaɣa Natanayɛɛ nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: Kʋpantʋ natəlɩ tə wɛɛ sɩ tɩɩ lɩɩna Nasalɛtɩ? Ɩlɛna Filipʋ cɔ-ɩ sɩ: Kɔɔ na ń nana nyá ɩsəlɛ. 	 Hampetompoi' Natanael: "Ha ria wo'o-hawo to lompe' to mehuwu ngkai Nazaret-e?" Na'uli' Filipus: "Mai-moko, nuhilo moto-i mpai'!" Hilou-ramo hi Yesus.


Tənaɣa ɩ yaa pɛlɛɣɛ kpakpaa, ɩlɛna pá yele pa caa Sepetee na ɩ paa nyə́ma kɛ kpɩɩlʋɣʋ taa na pá təŋɩ-ɩ. 	 Nakio' -ramo mpotuku' -i. Jadi', rapalahii-mi tuama-ra hi rala sakaya hante tauna to dohe-ra to ngkoni' gaji', pai' mpotuku' Yesus-ramo.


Ma ha-ɩ waatʋ sɩ ɩ yele ɩ ɩsaɣatʋ ntɩ, ama ɩɩ caa ɩ asilima yeluɣu. 	 Kuwai' -imi loga medea ngkai jeko' -na, aga oja' -i mpobahaka gau' -na to sala' toe.


Mə hʋʋ sɩ hɛɛsʋɣʋ kɛ ma kɔna antulinya taa? Aaɩ, ma heeliɣi-mɛ sɩ koloŋa kɛ ma kɔnaa. 	 Ha ni'uli' -koina katumai-ku toi, tumai mpopohintuwu' tauna? Uma-e'! Katumai-ku toi, tumai mpoposisala tauna.


Ɩlɛna Yesu heeli-wɛ sɩ: Ɩ́ taa nyá. Ɩ́ polo ɩ́ heeli ma taapalaa sɩ pá polo Kalilee, tənaɣa paa na-m. 	 Na'uli' mpo'uli' -raka: "Neo' me'eka'! Hilou-mokoi, uli' -raka ompi' -ku bona hilou-ra hi Galilea, hi ria mpai' rahilo-a."


Ma cɛkəna yaasi ɩnɛ sɩ ye ma caakɩ kʋpantʋ lapʋ ɩsaɣatʋ tɛɛna nɔɣɔ. 	 Toe-toe oa' to jadi' hi rala katuwu' -ku: dota-a mpobabehi po'ingku to lompe', hiaa' to dada'a ria ami' -mi hi rala nono-ku.


Ama Silaasɩ luɣu ná lapa na ɩ́ saalɩ təna. 	 Aga Silas-hana, na'uli': "Ko'ia-a ulu nculii' hilou hi Yerusalem. Hi rehe'i-a ulu hi Antiokhia."))