Qabolo de ngomi aku o habari qaloloha misihabari sidago kadoka o bi doku ma somoaka. Ngomi mia edekati gena hiwa o habari qaloloha misihabari o nyawa kiaka o habari qaloloha yoise qaboloka. Upa sidago ngomi mia manara kiaka o nyawa ma somoa manga manara ma daeraka kagena miaaka de ma ngale ka magena mia giliri masirete misimane. 	 Daarna zullen wij het goede nieuws brengen op plaatsen die nog verder weg liggen dan Corinthe, waar nog niemand werkt. Dan zal niemand ons kunnen verwijten dat wij op het werk van een ander voortborduren.


La o orasi magena ona yogiise ongo Maria motemo mowikeleloka o Yesus wooho kali, duma ona yopiricayawa. 	 Zij vertelde hun dat Jezus weer leefde en dat zij Hem met eigen ogen had gezien. Maar de mannen geloofden het niet.


So magena isiganapuka o Gikimoi Awi demo o kia iqomaka ma nabi Yeremia wosilefo qaboloka, ena gena, "O pipi o salaka moruwange, nako yamote o Israelka ma nyawa manga bobita gena, o gilalo moi awi ija, so magena yaqehe, 	 Door dit alles kwam uit wat in het boek van de profeet Jeremia staat: "Ze namen de dertig zilveren munten. Meer vond het volk van Israël hem niet waard.


Ma goginitano, de o nyawa yadadala kekiaka kagunugo Una ma Jou gena o roti wasiooqoka gena, ona ka igogogesi o riho magenaka. De kanaga o deru muruo naga o Tiberias ma dokuka de yakahino gena asa imasidiado o riho magenaka. De ona o nyawa yadadala magena imatekebicara itemo, "He! Hino la ngone lo o deru magena papake ma ngale ngone aku o Yesus Awi muri-muri pasibubusu. Sababu kagunugo gena, ngaroko kanaga de o deru moi, duma ngone powikelelowa Una wopane de lo o orasi manena Una wihiwa o riho manenaka. Kanena o deru gena de maena so hino ngone popane o deruku, la ngone aku Awi muri-muri pasiduuru la aku Una powisari, nagala Una gena kadoka ma sonongaka." 	 Maar toen zij zagen dat Jezus er niet was, stapten zij in een paar boten die uit Tiberias waren gekomen en staken over naar Kapernaüm om Jezus te zoeken.


De o Jou Yesus wisulo o Ananiaska, "Hika, nomasidailako la nomajobo notagi o ngeko magenaka kiaka isironga o Jalan Lurus. De kagena o Yudas awi tahuka nosano o Tarsus ma nyawa moi awi ronga o Saulus. O orasi manena naga una wosumbayang, 	 De Here zei: "Ga naar de Rechte Straat, naar het huis van Judas. Daar logeert een zekere Saulus uit Tarsus; hij is nu aan het bidden.


Mutuwade ma orasi o Yahudika ma bi roriri magena imasidiado o Kaisareaka la o Paulus iwikalaki, de ma langino gila-gila ngohi o sidang hakim taaka de tapareta so o Paulus wingoso. 	 Die Joden kwamen met mij mee hier naartoe en ik heb de zaak de volgende dag meteen in behandeling genomen. Maar toen ik Paulus liet voorleiden, beschuldigden zij hem van iets heel anders dan ik had verwacht.


Nakoso posiade-ade o dunia manena kiaka done qamomuane o orasi ma simaka, ma ngale yapopareta gena o Gikimoi Awi kuasa wahike o bi malaikat gena yasowo. 	 De toekomstige wereld waarover wij spreken, zal niet geregeerd worden door engelen.


So o nyawa yangodu nakoso to ona manga ngongano ma Kristuska qaputuru, de kanaga lo ona yojaga qaloha so manga sininga ma rabaka o dorou moi lo ihiwa. De magena imatero maro to Una Awi sininga ma rabaka gena o dorou ihiwa. 	 Ieder die dit gelooft, leidt een rein leven omdat Christus rein is.


O bi nyawa yangodu yohairani poli, sidago ona itemo moi de moika, "Wobarani bolo! Una Awi kuasa so aku wapareta o bi toka isupu, de igogou isupuka." 	 Vol verbazing zeiden de mensen tegen elkaar: "Nee, maar! De boze geesten doen wat Hij zegt!"


Nako o Gikimoi Awi nyawa gena iqoqomasi de Una wahirika maro Awi nyawa masirete, ona magena lo Una waholuwa. Hika ngini nimasininga o kia naga iqomaka isilelefo Una Awi Jaji ma Buku ma rabaka, idodooha ma ngale o Israelka ma nyawa gena o Elia awi galaki wosingangasu o Gikimoika, 	 Nee, God heeft het volk van Zijn keuze niet afgeschreven. U herinnert zich wel hoe de profeet Elia zich bij God over Israël beklaagde.


Gila-gila una wotagi o loloha ma ngora ma dateka. Kagena de o ngopeqeka moili una mowikelelo de masingangasu o bi nyawa kagenadahu motemo, "Cedeke! O nyawa una magena lo o Yesus, o Galilea ma nyawa gena, wimomote." 	 Later bij de poort zag een ander meisje hem. Zij zei tegen de mensen die daar stonden: "Die man was ook bij Jezus van Nazareth."


So kagena de ma orasi o wange ma dodoguka so ma rarame ilalamoka, de o Yesus Una asa womaokoye de womatoore wotemo, "O nyawa nagoona la kanaga manga kiri qadudu, ona magena bilasu yahino Ngohika la Ngohi asa ona tasiudo. 	 Op de laatste dag, het hoogtepunt van het feest, stond Jezus op en sprak de mensen toe:


Wosumbayang qaboloka, de Una womaokoye de wokahino Awi muri-murino, de wamake ona yakioloka, sababu ma ngale manga sininga foloi ipeleso so ona ikakadu poli. 	 Tenslotte stond Hij op en ging terug naar Zijn discipelen. Hij zag dat ze in slaap waren gevallen, uitgeput van verdriet.


"Nimasidodiahi, upa sidago ngini o agama ma dodagi de ma dodoto o nyawa manga simaka niaaka la ma ngale o nyawa ngini inikelelo. Nako komagena niaaka, de ngini asa nia fanggali o Gikimoi kadaku o sorogaka winihikewa. 	 "Let erop dat u uw goede werken niet doet om bij de mensen op te vallen. Anders krijgt u geen beloning van uw hemelse Vader.


O Yesus wotemo, "Ani sasango gena itiai. Naaka komagena, la ngona asa o oho ka sidutu ikakali namake." 	 "Goed!" zei Jezus. "Doe dat en u zult eeuwig leven krijgen."


Ngohi aku taaka komagena, sababu imatero maro o oho ma hutu gena ma sihino Ai Babano, komagena so Una lo waaka so asa o oho ma hutu magena lo ma sihino Ngohika. 	 De Vader heeft leven in Zichzelf. Hij heeft deze macht ook aan Zijn Zoon gegeven, zodat Hij ook leven in Zichzelf heeft.


De ma dodoguku o ngopeqeka muna magena lo mosoneka. 	 Tenslotte stierf de vrouw ook. Nu is onze vraag: Wie zal bij de opstanding uit de dood haar man zijn? Want ze is met alle zeven getrouwd geweest."


Eh? Kanaga o malaikat yasinoto o baju qaaare imasitibaku de imatamiye o riho, kiaka kanaga ipapasaka o Yesus Awi sone ma bake yahahadoka, so moi kanaga Awi sahe ma rihoka de moili kanaga Awi qohu ma rihoka. 	 Snikkend boog zij zich voorover en keek in het graf. Op de plaats waar Jezus had gelegen, zag zij twee engelen in witte kleren zitten. Een aan het hoofdeinde en een aan het voeteneinde van de plaats waar Hij gelegen had.


De ma sababu komagena so asa o Yahudika manga roriri to ona manga duhudu Unaka gena foloisi idogo, sidago manga edekati gena igogou Una bilasu iwitooma. Ma sababu gena manga bobita o Sabat ma wange magena Una watilakuka de lo maro womasitero Una dede o Gikimoi ka imaketero, so Una o Gikimoi wiaso lo Awi Baba. Komagena so ona itemo magena o dorou waakaka, so bilasu iwitooma. 	 Omdat Hij dat gezegd had, wilden zij Hem doden. Hij had niet alleen iets gedaan wat volgens hen op de sabbat niet mocht; Hij had nu ook nog God Zijn eigen Vader genoemd. Daarmee beweerde Hij dus aan God gelijk te zijn.


O surati manena tolefo ngonaka imatero ai ngopa masirete tonisiboboso. Ngohi togolo o Gikimoi nanga Baba de o Yesus Kristus to ngone nanga Jou tanu inidogo ngonaka o laha de o galusiri ifoloi, la ani sininga yaaka so foloisi isanangi. 	 Aan: Timotheüs, van wie ik houd als van mijn eigen kind. Ik wens je de genade, het medeleven en de vrede toe van God, de Vader, en van Jezus Christus, onze Here.


Ena gena, ngomi o nyawa miasingangasu ma Kristus Awi manara magena o ngeko moi o Gikimoi waaka ma ngale o dunia ma nyawa gena aku dede Una imarimoi de imakadame kali. To ona manga dorou moi-moi gena Una he waeto kawa. De Una magenena ngomi o manara womihikeka la mitagi o habari magena misihabari o nyawaka, ma ngale ona lo aku dede Una imarimoi de imakadame kali. 	 Door Christus herstelde God Zijn relatie met de wereld; Hij rekende de mensen hun zonden niet meer toe, maar wiste ze uit. En wij mogen dit geweldige nieuws aan iedereen vertellen.


Ai dodiao o Teofilus tonihohoromati, O nyawa yadala isidailako o Yesus Awi oho ma jarita magena yalefo, imatero maro o bi moi-moi kia naga idadadi iqomaka to ngone nanga sidongirabaka. 	 Beste Theofilus, er zijn al verscheidene boeken over het leven van Jezus Christus geschreven.


So o ngopa magena mooho kali, de gila-gila muna momomika. So de magena qabolo de Una wosulo onaka, "Hika o ino nimihike la muna mooqo." 	 Op dat moment keerde het leven in haar terug en stond zij op. "Geef haar wat te eten", zei Hij.


de wotemo onaka, "O nyawa nagoona la o ngopa manenaka iwiqehe qaloha sababu ona imote Ngohi, magena imatero de ona lo Ngohi iqehe qaloha. So o nyawa nagoona la Ngohi iqehe qaloha, ona manga manara magena lo ma meta Ai Babaka, sababu Ngohi Una woisulo so tahino. Nagoona so yasiceke to ngini nia sidongirabaka, ona magena foloi yolamo." 	 "Luister", zei Hij. "Wie zo'n kind namens Mij met open armen ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt God Die Mij gestuurd heeft. Want wie het meest nederig is, is pas werkelijk groot."


O nyawa nagoona la kanaga to Ngohi Ai dodiao yasowo, gena itiai ona magena Ngohi ilawangi. De lo nagoona la kanaga Ai dodiao imomanara yasowo, gena itiai ona magena Ai manara ma sopo gena yabiau. 	 Dan pas kun je zijn trawanten, de boze geesten, verjagen. Wie niet met Mij meewerkt, werkt Mij tegen.


So kagena de o Petrus wosulo o nyawa yangodu isupu kasi, de wobukuku so wosumbayang o Gikimoika. Qabolo de una womabulutu ami rohe worisima, de wotemo, "Tabita, nomomi!" Ato ami lako mapelenga o Petrus mowikelelo, de momomi so momatamiye. 	 Maar Petrus stuurde iedereen de kamer uit, knielde neer en bad. Daarna zei hij tegen de dode vrouw: "Tabitha, sta op!" Zij deed haar ogen open en toen ze Petrus zag, ging zij zitten.


O Gikimoi Awi manara magegena qangodu waaka ngoneka. Una Awi Ngopa wisulo la wosone, so Una dede ngone asa pomarimoika de pomakadameka. De kanaga ngomika o manara womihikeka la mitagi o habari magena misihabari o nyawaka, ma ngale ona lo aku dede Una imarimoika de imakadame kali. 	 Al dit nieuwe komt van God, Die ons door Jezus Christus bij Zichzelf heeft teruggebracht. Hij heeft ons opgedragen overal te vertellen dat iedereen het nu met God in orde kan maken.


O Gurumi Qatetebi wotemoka igogou done kanaga o orasi ma simaka o dodoto itotiai ngone papipiricaya gena o nyawa asa he yopiricaya kawa, de ona isigise o gurumi qatotodamato. Komagena so o toka ma dodoto o nyawaka yadoto. 	 Maar de Heilige Geest zegt ons heel duidelijk dat er een tijd zal komen waarin sommigen in de gemeente zich van Christus afwenden en leraars gaan volgen, die zich door satan laten leiden.


Qabolo de wotemoli, 'Ma sababu magegena yanau moi bilasu ma baba de ma awa wadongosa la una de awi peqekaka, so ona asa idadi ka ka moi, 	 Een man zal zijn vader en moeder verlaten om te trouwen. Hij en zijn vrouw zijn dan aan elkaar verbonden.


Ai dodiao nipipiricaya, ngomi bilasu minisingangasu nginika o kia naga idadadi kanena o Makedonia ma daeraka. O Gikimoi Awi laha o bi gogobu kanena wasidumuka sidago ona lo o nyawa yariwo de manga sininga qaloloha. 	 Nu wil ik u vertellen, broeders, wat God in Zijn genade voor de gemeenten in Macedonië heeft gedaan.


Ngohi taaka komagena la ma ngale ma noma-noma ngini ningodu, nakoso nimatekedodara moi de moika sidago lo nimarimoika, so nia sininga aku qaputuru. De ma ngale ma sinotoka ngini aku nianako de foloisi nisihoda, igogou o dodoto ma ngale ma Kristus kiaka o orasi iqoqomaka o Gikimoi wonasimane waasi. 	 Ik bid God dat u bemoedigd zult worden en door sterke liefde aan elkaar verbonden blijft. En dat u de rijke ervaring zult hebben van het kennen van Christus. Want Gods geheim, dat Hij nu tenslotte heeft bekendgemaakt, is Christus Zelf.


Nakoso kanaga o sone ma bake, gena yanakoka sababu o bi namo idala asa imatolomu ioqo. Komagena lo Ai hinoli o duniaka, upa tahino tomasipongoka, duma asa ka nianako." 	 Want zoals de bliksem van oost naar west langs de hemel schiet, zo zal het zijn als Ik terugkom. Waar het lijk ligt, daar komen de gieren.


De lo ma Kristus Una magena wipoosuka, de o wange saangeka de o soneno iwisioho kali, maro o kia naga isilelefo o Gikimoi Awi Jaji ma Buku ma rabaka. 	 Hij werd begraven en is op de derde dag weer levend gemaakt, wat ook in de Boeken stond.


De ona wisano itemo Unaka, "Naguuna wonisulo de naguuna o haku wonihike Ngonaka, so kagunugo o Gikimoi Awi Tahu ma rabaka naaka komagena." 	 Zij zeiden tegen Hem: "Over gisteren; waar haalt U de moed vandaan om hier zo tekeer te gaan? Wie geeft U het recht zo op te treden?"


Mutuwade ngohi aku Una towipiricaya asa woisisalamati o nyawa moi-moi manga edekati qatotorou ma rabano de woingaho o sorogaye, kiaka Una kagena wopareta. Hino la ngone o Gikimoi Awi ronga posilamo de ma bati lo ihiwa! Amin. 	 Ja, de Here zal er altijd voor zorgen dat mij geen kwaad overkomt; Hij zal mij veilig in Zijn hemels koninkrijk brengen. Alle eer is voor God, voor altijd en eeuwig. Amen.


so una magenaka o Simon Petrus wisidoginano de wotemo, "Hika ngona nosano una magena naguuna." 	 Simon Petrus wenkte hem en zei dat hij aan Jezus moest vragen wie Hij bedoelde.


Ai dodiao nipipiricaya, to ngohi ai ngale gena komanena: ngone nanga orasi ma deka gena he ikuru kawa. So o orasi manena de isikahika gena o nyawa ikakawika, ona magena bilasu upa yosininga cawali manga peqekaka eko manga rokaka. 	 Ik zeg dit allemaal, broeders, omdat we niet veel tijd meer hebben. Daarom moet u, als u getrouwd bent, leven alsof u geen vrouw hebt.


Sababu ngohi lo tamote ai bobareta manga pareta, de kiaka kanaga lo ai prajurit-prajurit ai pareta lo yamoteka. Nako ngohi tosulo o prajurit moika, 'Notagi!' de igogou una wotagi. Nako ngohi tosulo ai prajurit ma somoaka, 'Nahino nonena!' de igogou una wahino. De lo nako ngohi tosulo ai gilalo woleleleanika, 'Naaka manena!' de igogou una waaka. So komagena lo Ngona, Baba, so upa he ai tahuka notagi. Cawali Ani demo o dola moi kanena nodedemo, de igogou kadoka ai tahuka asa isiganapu." 	 Want ik moet doen wat mijn overste zegt. En mijn soldaten moeten doen wat ik zeg. Als ik tegen de één zeg: 'Ga', gaat hij. En tegen de ander: 'Kom', komt hij. En zeg ik tegen mijn knecht: 'Doe dit', dan doet hij het."


De o nyawa ma somoa ipipiricayawa, ona manga sidongirabaka bilasu ngini nia oho de nia manara ma rabaka cawali ka o loha o nyawaka niaaka. La ngaroko ma ngale ngini gena ona nisibicara qatorou, duma nakoso ona yakelelo igogou ngini o loha niaaka o nyawaka, de ma ngale ngini gena done ma orasi Una wahino la o nyawa manga loha de manga dorou wafanggali, de ona magena aku o Gikimoi iwigiliri. 	 Laten de ongelovigen niets op uw gedrag kunnen aanmerken. Ook al mogen zij u niet en belasteren zij u, als zij zien hoe voorbeeldig uw leven is, zullen zij God wel moeten eren en prijzen op de dag dat Christus terugkomt.


Ngona ma orasi nomagohiduurusi gena, ngona masirete aku nomasidailako masirete la kiaka bato ngona nodudupa kagena ngona notagi. Duma igogou, done o orasi ma simaka de ngona asa niperekika, de ngona ani gia asa nosidoaka, ma ngale ani gia gena asa o nyawa yapilikuka de inituda, so ningaho o riho kiaka ngona nodudupa kawa." 	 "Luister, toen je jong was, maakte je je eigen plannen en ging waarheen je wilde. Maar als je ouder wordt, zul je niet meer zo vrij zijn. Anderen zullen plannen voor je maken en je brengen waar je niet wilt."


So cawali o Yesus bato aku ngone wonasisalamati. Sababu o dunia ma qokuka o nyawa ma somoa moi lo yahiwa o Gikimoi Awi kuasa wihike la aku ngone wonasisalamati." 	 Er is bij niemand anders redding te vinden; Hij is de Enige, door wie de mensen gered kunnen worden."


Wobicara komagena qaboloka, de womapuguku so wolelefo kali o tonaku. 	 Hij hurkte opnieuw en begon weer te schrijven.


Ma orasi o habari ma ngale ngini gena ngomi miiseka sidago lo o orasi manena ngomi misumbayang ma ngale ngini ningodu gena mimatoguwa. De mia sumbayang qangodu ma rabaka kanaga migolo o Gikimoika tanu ngini aku nianako itiai o bi moi-moi qangodu maro o kia Una wodudupa la niaaka. Ena gena, tanu ngini nia cawaro ifoloi de lo Awi Gurumi ma buturu so aku nianako o moi-moi kiaka o dodoto itotiai de o moi-moi kiaka o dodoto ikokulai. 	 Daarom blijven wij, sinds wij dat hebben gehoord, steeds voor u bidden. Wij vragen God u te laten begrijpen wat Hij wil dat u doen zult. Wij vragen voor u om wijsheid en geestelijk inzicht,


O nyawa la kanaga itemo komagena, ona magena isinako igogou o tona moi ona yasarisi, kiaka aku idadi to ona manga tona ma duhutu. 	 En wie dat zeggen, maken daarmee duidelijk dat zij uitkijken naar een vaderland.


Ma ngale una awi piricaya so o Mesir ma tonaka gena una wodongosa. Una wimodowa de o Mesirka manga Kolano awi doosa. Sababu una gena o Gikimoi wikokelelowa he iwikeleloka, so womakilihowa duma wotagi wokahika awi simaka. 	 In dat vertrouwen verliet hij Egypte en was niet bang voor de woede van de Farao. Hij liet zich niet van de wijs brengen; het was alsof hij steeds de onzichtbare God zag.


O hali magegena wakelelo, de o Musa wohairani icarawa. So wahika ma dateka la watailako kiaso idadi komagena, de una woise o Jou wotemo unaka, 	 Hij wist niet wat hij zag. Toen hij dichterbij kwam om het beter te kunnen bekijken, sprak God tegen hem.


Sababu iqoqoma idadika o Teudas womasihie de awi nonau wosidumu, sidago o nyawa yaratu iha kanaga iwimote-mote una. Duma ma duuru una witoomaka, so awi nonau magena lo isisaka sidago lo awi nyawa wimomote iloqa ipiringaka. 	 Een hele tijd geleden kwam Theudas in het nieuws, die zich uitgaf voor een groot man. Hij kreeg zo'n 400 mensen achter zich, maar toen hij gedood werd, viel heel zijn aanhang uiteen. Er bleef niets van over.


Sababu ma ngale Una magegena so o Gikimoi Awi jaji moi-moi gena qangodu asa isiganapu. Komagena so ngone la kanaga de ma Kristus pomarimoika gena aku potemo, "Amin! O Gikimoi Awi jaji gena igogou de itero bai!" De magena idadi la o Gikimoi asa iwihoromati de lo iwigiliri. 	 Wat Hij zegt, doet Hij. Hij maakt al Gods beloften waar, hoeveel het er ook zijn. En omdat Hij Gods 'ja' is, worden wij gedrongen daar 'amen' op te zeggen, tot eer van God.


o tahu kiaka wowosa de nitemo o tahu ma duhutu magenaka, 'Baba Guru wosano, o ngihi kiaka Una de Awi muri-muri asa ioqo o Paskah ma ino.' 	 Volg hem, kijk waar hij naar binnen gaat en vraag of jullie de eigenaar van het huis mogen spreken. Zeg tegen hem dat Ik jullie heb gestuurd en vraag in welke kamer van zijn huis wij vanavond mogen eten.


De ona imatekekasano itemo, "Una magena igogou ka o Yusuf awi ngopa, eko idodooha. Ngone ka panako to Una Awi baba de Awi awa. Ce! De qadoohaso Una aku wobarani sidago lo wotemo, 'Ngohi gena o sorogano tokahino.' " 	 Zij zeiden tegen elkaar. "Die man is niemand anders dan Jezus, de zoon van Jozef. Wij kennen Zijn vader en moeder! Hoe durft Hij dan te zeggen dat Hij uit de hemel is gekomen?"


Ngini o dodihimo, nakoso nia ngopa kanaga o nao yogolo, de idadiwa ka o ngihia niahike onaka. 	 Velen van jullie hebben kinderen. Als je zoon je om een vis vraagt, geef je hem dan een slang?


La qaputuku Una de Awi muri yamogiowo de sinoto yahino. 	 's Avonds kwam Jezus met de andere discipelen. Onder het eten zei Hij: "Eén van jullie zal Mij verraden; één die samen met Mij eet."


Qabolo de o Yesus Awi muri-muri de lo o nyawa yadadalaka watemo, 	 Jezus zei tegen de mensen en Zijn discipelen:


Ma orasi o Yesus wobobicarasi, de o Yudas, o Yesus Awi muri moi yamogiowo de sinoto manga dongirabano, womasidiado. Una magena wahino de o nyawa yadadala manga giaka o sumarangi de o gogipongo ilalamo. Ona magena o imamka ma bi sahe, de o bi guru agama, de lo o Yahudika ma roriri gena to ona manga nyawa yasusulo. 	 Op dat moment kwam Judas eraan, samen met een bende mannen die door de Hoge Raad waren gestuurd. Zij hadden zwaarden en knuppels bij zich.


Ngona gena o kuasa nahike la o bi moi-moi qangodu yapareta." So nakoso itemo o Gikimoi o kuasa wahike o nyawaka la o bi moi-moi qangodu yapareta, magena igogou de ma ngale o kia naga moi-moi qangodu ona yapareta. Ngaroko komagena, o orasi manena de o nyawa la o bi moi-moi qangodu yapopareta gena, kanaga ngone pakelelo waasi. 	 En U hebt hem het beheer gegeven over alles wat er is." (a) Toen God dit zei, bedoelde Hij ook dat alles aan Hem onderworpen zou zijn, niets uitgezonderd. Wij hebben nog niet gezien dat het al zover is,