de itemo Unaka, "Igogou! Ngona o Gikimoi ma Ngopa. Hika kagena de kudahu nomatura, sababu o Gikimoi Awi Jaji ma Bukuka isilefoka, 'Ma ngale Ngona gena Una asa Awi malaikat wapareta, la ona magena asa inigubare, ma ngale Ani qohu lo o tetoku upa yadahe.' " 	 "Laat nu eens zien dat U de Zoon van God bent", zei hij. "Spring naar beneden! Er staat immers in de Boeken dat God Zijn engelen zal sturen om U te beschermen. Die zullen er wel voor zorgen dat U niet te pletter valt."


Ena momongo, nakoso Una kanaga o dunia manena kasi, de Una asa wodadiwa o imam, sababu kanena naga qabolo o bi imam la o nyawa manga gaso o haiwani gena yosisuba o Gikimoika maro o bi bobita o Musa wosilelefoka. 	 Overigens, als Hij nog op aarde was, zou Hij niet eens priester zijn, omdat er al priesters zijn die offers brengen volgens de Joodse wet.


Upa sidago cawali o kia naga qaloloha ka to ngone nanga rohe masireteka aku ngone paaka, duma ngone lo bilasu paaka o kia naga qaloloha ma meta o nyawa ma somoaka. 	 U moet niet uw eigen belang zoeken, maar dat van de ander.


Duma kagena imasidiado de yakelelo o teto ilalamo gena he iloloka. 	 Maar ze ontdekten dat de steen voor de ingang was weggerold.


De to ngomi mia dorou tanu nosiapongu, imatero maro ngomi lo o nyawa manga dorou gena miasiapongu. 	 Vergeef ons onze zonden, zoals wij anderen hun zonden vergeven.


Nakoso ngini igogou ninako Ngohi manena naguuna, de magena imatero maro ngini lo igogou Ai Baba niwinako. So o orasi manena de isikahika, ma ngale Una gena ngini igogou niwinanako de lo niwikokeleloka." 	 Als u Mij kent, moet u ook mijn Vader kennen. Van nu af aan kent u Hem; want door Mij hebt u Hem gezien."


So o Petrus de o Yohanes yadoto idodooha to ona manga piricaya o Yesuska de o Jou Awi habari lo isihabarika, qabolo de ona iliho o Yerusalemka, de ikahika itulu-tulu so o habari qaloloha isihabari kali o Samaria ma bi doku idadalaka. 	 Petrus en Johannes verzekerden de Samaritanen dat zij hen als broeders erkenden. Nadat zij hadden gezegd wat hun door God was opgedragen, vertrokken zij weer naar Jeruzalem. Onderweg maakten zij in vele Samaritaanse dorpen het goede nieuws van Jezus Christus bekend.


Upa sidago ngone podupa kawa pomatolomuno la posumbayang, maro o nyawa yamuruo naga yaakasi. Ngone bilasu igogou pomatolomuno so moi de moika aku pomatekesiputuru de ma boloika, sababu panako ma orasi he idumuka o Yesus Kristus Awi wange imasidiado. 	 Wij moeten ook niet uit onze samenkomsten wegblijven. Sommigen maken daar een gewoonte van, maar dat is niet goed. Wij moeten elkaar bemoedigen en waarschuwen, vooral nu wij zien dat het niet lang meer zal duren, voor de Here Jezus terugkomt.


So ona asa itemo unaka, "So o nyawa Una magena kekiaka." De una wotemo, "Asoko! Ngohi tanakowa Una magena kekiaka wokahika." 	 "Waar is die Man dan nu?" vroegen zij. "Dat weet ik niet", zei hij.


Duma kanaga o nyawa yamoruha ifoloi gena imamingihuka, de widamaha la ona witooma. Ona yangodu isasi qaboloka gena bilasu o Paulus iwitago de iwitooma kasi de asa ona ioqo de iudo kali. De o orasi manena ona imasidailako qaboloka, so itamaha la tanu manga gogolo magena ngona nosimote de naaka. So, baba, togolo tanu manga gogolo magena upa lo nosimote de naaka." 	 Maar u moet dat niet doen. Want veertig van hun mannen liggen in een hinderlaag om Paulus te vermoorden. Zij hebben allemaal een vloek op zich genomen om niets te eten en te drinken voor Paulus dood is. Zij staan nu al klaar omdat zij verwachten dat u zult doen wat de hoofdpriesters u zullen vragen."


O orasi magenaka kanaga o Farisi ma nyawa yamuruo naga yahino o Yesuska, de yotemo, "O riho manenano notagi kasi, sababu ma Kolano Herodes wodupa Ngona wonitooma bai!" 	 Op dat moment kwamen enkele Farizeeërs bij Hem en zeiden: "Ga hier zo vlug mogelijk vandaan, want Herodes wil U laten doden!"


Ma ngale komagena so ngini, ai ngopa-ngopa tinisosininga, tanu ningodu asa nimajaga qaloha, la upa sidago o bi giki ma somoali de kagena niasuba, duma ka o Gikimoika nisuba bai! Ngohi Yohanes O Efesus ma kotaka 	 Vrienden, houd u ver van alles wat Gods plaats in uw hart zou kunnen innemen.


Ngini nianako ngaroko ngomi iqoma o Filipi ma kotaka de o nyawa misisangisara de misimaqe, duma nanga Gikimoi mia sininga wosiputuru so ngomi asa mibarani, de lo ngaroko o Tesalonikaka o nyawa imilawangi, duma o habari qaloloha lo aku minisingangasu nginika. 	 U weet ook hoe slecht wij in Filippi behandeld zijn, vlak voordat wij bij u kwamen. Het was verschrikkelijk wat wij daar hebben doorgemaakt. Toch gaf God ons de moed u het goede nieuws te brengen, zelfs al waren wij door vijanden omringd.


Ena gena, ma ngale o Adam awi dorou inadahe ngone inangoduka, so o dunia ma nyawa yangodu bilasu isone. So komagena lo ma ngale o nyawa aku imarimoi de ma Kristuska, so ona yangodu asa o soneno yasioho kali. 	 Zoals alle mensen, als nakomelingen van Adam, sterven, zo zullen ook alle volgelingen van Christus levend worden gemaakt.


Komagena lo ma orasi ngohi kanaga dede o nyawa kiaka o bobita o Gikimoino maro o Musa walelefo gena yanakowa, de ngohi ai gogoho gena asa taaka tositero maro ona so ngohi lo asa o bobita magena upa he taaka. Ai ngale gena ngohi aku o nyawa ona magena lo tangaho la o Jou Yesus iwipiricaya. O Gikimoi Awi bobita gena ngohi tosiresewa, duma ma Kristus Awi bobita magena ngohi taaka. 	 Als ik bij mensen ben die niet volgens de wet van Mozes leven, houd ik mij er ook niet aan, omdat ik hen voor Christus wil winnen. Maar dat wil niet zeggen dat ik zonder Gods wet leef.


Kanaga to ngini nia adati de nia galepu moi isilefoka itemo, nakoso o nyawa niatailako de ona manga sala eko hiwa gena, bilasu kanaga o saksi yasinotoka de ma ngale ona gena manga singangasu bilasu imaketero. 	 In uw wet staat dat als twee getuigen hetzelfde zeggen, hun getuigenis rechtsgeldig is.


Sababu ma ngale o bi nyawa yangodu Ngona o kuasa noihike Ngohika, la o bi nyawa Ngohi noihihikeka, ona magenaka aku Ngohi tahike o oho ka sidutu ikakali. 	 U hebt Hem macht gegeven over alle mensen, om aan ieder die U Hem hebt toevertrouwd, eeuwig leven te geven.


O orasi manena magena maro ka o nonako moi. Nakoso ngone nanga gaso o haiwani de lo nanga suba ma somoa gena posisuba o Gikimoika, maro o jaji iqoqoma ma bobitaka, gena yaakuwa nanga sininga isitiai la idadi pomasidate Unaka. 	 Hieruit kunnen wij een belangrijke les leren. Ook al werden al deze gaven en offers gebracht, ze konden het geweten van de mensen toch niet zuiveren.


Qabolo de ngohi he tomanara kawa, sababu tadodiahika magena asa foloisi idala, de o taungu muruo naga ma simaka gena ngohi ka tooqosi. So ngohi manena aku tobusengi, de ka tooqo de toudo, de lo ka torarame bai!' 	 'Dan heb ik ruimte genoeg om alles op te slaan. Als het klaar is, zal ik tegen mezelf zeggen: Jongen, je hebt voor jaren genoeg. Neem het er eens van: Eet, drink en geniet.'


Qabolo de Una womasimane o Petruska, de lo Awi nyawa wimomote yamogiowo de sinoto yangoduka. 	 Hij is gezien door Petrus en daarna door de twaalf apostelen samen.


Hika ngini niakelelo! Una magena kanaga wahino wouti o lobi-lobi ma rabaku. De o bi nyawa yangodu lo Una gena iwikelelo komagena ona iwitotooma lo. So o dunia ma bi soa qangodu ma ngale Una iari de yododora. Igogou! Una asa wahino. 	 Hij komt op de wolken terug en iedereen zal Hem zien; ook de mensen die de speer in Zijn lichaam staken. En alle volken van de wereld zullen om Hem treuren en jammeren. Ja, amen.


O bi moi-moi magena idadi de imaaka onaka gena, qangodu isilelefo o Gikimoi Awi Jaji ma Buku ma rabaka ma ngale o sitiari moi ngoneka. Sababu ngone gena o dunia ma dodogu ma orasika gena, o orasi manena naga ngone pooho. 	 Dat is allemaal met hen gebeurd om een voorbeeld te stellen. En het is opgeschreven als een waarschuwing voor ons, die in het einde van de tijd leven.


O demo ma duuruka manena, gena o nyawa inangodu bilasu paqehe qaloha: "Nakoso o nyawa la yodupa yoleleani maro o nyawa ipipiricaya manga bobareta moi, o manara yodudupa gena kanaga o manara moi ma faida foloisi ilamo." 	 Dit is belangrijk om te onthouden: Als iemand graag voorganger wil worden, is dat een goed verlangen.


Una awi arata ma jojaga, awi sininga itotiaiwa gena, o bi moi-moi kiaka waaakaka magena, wokakaya woise de una ka wisigiliri, sababu igogou una magena wocawaro wosidailako ma ngale awi oho o orasi ma simaka. Sababu o bi nyawa o Gikimoi wihoholu de manga oho yaaturu de manga dodiao, ona magena yocawaro ifoloi de o bi nyawa kiaka o Gikimoi Awi nitaka yogogoge, duma yocawarowa, sababu imasidodiahiwa yaaturu ma ngale manga oho o orasi ma simaka kagena o sorogaka. 	 De heer moest vol bewondering toegeven dat die sluwe beheerder zijn eigen zaken heel goed had behartigd. Ja, de mensen van deze wereld zijn in hun omgang met de medemensen vaak veel handiger dan de mensen die bij God horen.


Qabolo de ngohi takelelo de toise kali o malaikat kanaga de ma cala-cala foloisi idala. Ona de o dodadi ngai iha de lo o roriri kanaga o pareta ma kursi magena isigilolino. 	 Toen zag en hoorde ik miljoenen engelen om de troon en ook de levende wezens en de ouderlingen.


"Baba, Ngohi togolo upa ma ngale ka ona Ai muri-muri bato, duma togolo ma ngale nagoona la o orasi ma simaka de Ai muri-muri ma ngale Ngohi yasihabari onaka, de ona yoise so aku Ngohi ipipiricaya. 	 Wat Ik U vraag, is niet alleen voor hen. Het is ook voor de mensen die door hen in Mij zullen gaan geloven.


So kagena de o Barnabas wiriwo de wingaho o bi rasulka. La una wosingangasu onaka idodooha o ngeko ma soaka o Saulus o Jou wikelelo de o Jou wibicara unaka. De una wosingangasuli idodooha o Damsyikka wobarani wadoto de o Yesus Awi kuasa. 	 Maar Barnabas nam het voor hem op en bracht hem bij de apostelen. Hij vertelde hun hoe Saulus op weg naar Damascus de Here had gezien en wat Hij tegen hem had gezegd. Barnabas vertelde ook dat Saulus in Damascus vrijmoedig over Jezus had gesproken.


O bodito! Kodo! O bodito asa inidahe ngini o bi guru agamaka. O ngeko kiaka la o nyawa aku iwinako o Gikimoi, magena ngini niafati. Ngini masirete niwidupawa o Gikimoi niwinako, so o nyawa la yomode iwinako, ona magena igogou ka niafati." 	 Slecht bent u, godsdienstleraars! U houdt de waarheid voor de mensen verborgen. U wilt er zelf niets van weten. Maar het ergste is dat u ook anderen tegenhoudt erin te geloven."


O ngopeqeka, kiaka isingongangasu, ona magena ongo Maria Magdalena, ongo Yohana, ongo Maria o Yakobus ma awa de lo o bi ngopeqeka ma somoasi imakokomote dede ona. 	 Maar toen de vrouwen (het waren Maria van Magdala, Johanna, Maria (de moeder van Jakobus) en verschillende anderen


Niosininga lo o kia naga isilelefo o Gikimoi Awi Jaji ma Buku ma rabaka, gena o Sabat ma wange isigeto de o bi imam o Gikimoi Awi Tahuka yomanara duma ona yasisalawa. 	 En hebt u niet in de wet van Mozes gelezen dat de priesters op de sabbat in de tempel mogen werken?


So o anggur qamomuane gena bilasu poguse ma ngihi lo qamomuaneku. 	 Zowel de oude zakken als de jonge wijn zouden verloren gaan. Nee, jonge wijn hoort in nieuwe zakken.


De o bi nyawa ileleleani ona magena bilasu manga peqeka ka imatengo de upa o ngopeqeka ma somoa yadupali, de lo bilasu manga ngopa-ngopa de manga tahu ma raba yaaturu qaloha. 	 Een helper mag maar één vrouw hebben en moet zijn gezin goed kunnen besturen.


Ngohi tinidodara ngini ningodu la kanaga de o Yesus Kristus nimarimoika. Sidago kanena. Ngohi Paulus O Efesus ma kotaka 	 Mijn hart gaat uit naar u allen die bij Christus Jezus horen.


Ona magena ngone masirete de Una wonahiri qaboloka, so upa cawali ngone o Yahudika ma nyawa bato, duma de ngone lo o Yahudika inasowo. 	 Die mensen zijn wij! Niet alleen Israëlieten, maar mensen uit alle volken.


Duma o Pilatus wotemo onaka, "Asitagala! Awi dorou o kia." Duma ona ifoloi imatotoore, "Bilasu iwisidasangahadi!" 	 Pilatus vroeg: "Wat heeft Hij dan voor kwaad gedaan?" Maar zij schreeuwden nog harder: "Sla Hem aan het kruis!"


"O orasi ma simaka, de o jaji manena Ngohi done asa taaka onaka. Ngohi Ai bobita gena asa to ona manga sininga ma rabaka tahado so ona aku yosihoda de igogou yanako." De lo wotemo, 	 "Het volk van Israël heeft zich niet aan het verbond gehouden", zei Hij, "maar Ik zal een nieuw verbond met hen sluiten: Ik zal mijn wetten in hun gedachten leggen en in hun hart schrijven."


To Una Awi sumbayang ma rabaka Una Awi jamani ingali, de Awi baju idadi qaare de isiru. 	 Terwijl Hij aan het bidden was, begon Zijn gezicht te glanzen.


O nyawa nagoona nakoso ipiricaya qaputuru Ngohika, ona magena imatero de Ngohi iqomaka Ai lawangi tasitura so tokolano dede Ai Baba so kagena Awi pareta ma kursi ma dateka tomatami, komagena lo Ngohi asa ona magena lo tasimaha yokolano dede Ngohi o sorogaka la Ai pareta ma kursi ma dateka tasitami. 	 Wie overwint, mag bij Mij op de troon zitten. Want Ik heb Zelf ook overwonnen en ben bij mijn Vader op de troon gaan zitten.


ma ngale ma orasika done o nyawa inisisangisara, de ngini o nyawa moi lo upa he o habari qaloloha niodongosa. O Gikimoi Awi dupa ma ngale ngoneka la o nyawa done inasisangisara gena, ngini masirete nianako qabolo. 	 om te voorkomen dat deze moeilijkheden u van het geloof zouden afbrengen. Maar u weet natuurlijk wel dat zulke dingen een deel zijn van Gods plan voor ons.


De ona imajobo waasi, de wotemo onaka, "Nia dodagi ma rabaka upa lo o kia naga nimagaho. Upa nimagaho o didiki, o karong, o maru eko lo o pipi, de nia baju gena ka nia roheka. 	 "Maar jullie mogen niets meenemen voor onderweg", zei Hij. "Geen wandelstok, geen tas, geen eten, geen geld, zelfs geen extra mantel.


Ai salam tosidingo o Filologuska de lo ongo Yulia, komagena lo o Nereuska de awi bira, de lo o Olimpaska de ona o Gikimoi Awi nyawa yangodu gena dede ona imakokangaho yangoduka. 	 Doe eveneens de groeten aan Philologus en Julia, aan Nereus en zijn zuster en aan Olympus en al de gelovigen daar.


Ato Awi muri-muri ona magena yoise, de ona asa yatodoka de yomodo imasidotirineku, sidago lo imaruba o tonaku. 	 Bij het horen hiervan werden de discipelen zo bang dat zij zich plat op de grond lieten vallen.


Ma nonomasi Ngohi tahino waasi de kanaga ona yahinoka gena, ona magena o guru ikokokulai de itemo o bi duba gena asa yatuda, ona magena yangodu gena o nyawa itotosi de ikokoora. Ngaroko komagena, o bi duba magena asa manga ili gena yosigisewa. 	 Ik ben de deur van de schaapskooi. Al die zogenaamde profeten en verlossers zijn dieven en rovers. Maar de schapen hebben niet naar hen geluisterd.


De nako ngini gena o Gikimoi winisininga ifoloi. Una ngini wininako qaloha, so nia hutu ma dala lo Una waeto de wanako qangodu. 	 En wat kost nu een mus? Bijna niets. Zelfs de haren op je hoofd zijn allemaal geteld.


So, ai dodiao nipipiricaya, hika ngini niamode ifoloi o cocatu o Gikimoi Awi demo nisingongangasu gena niamake. De upa sidago ngini nisimahawa o nyawa isibicara de o bi bahasa irupa-rupa. 	 Dus, broeders, streef ernaar namens God te spreken, maar verbied het spreken in vreemde talen niet.


So o Paulus wotemo komagena qabolo, gila-gila ona yangodu manga simaka o roti ngai moi waqehe de awi sukuru watide o Gikimoiye asa o roti magena watepi-tepi, de una masirete waoqo woqoma. 	 Daarna nam Paulus een brood en dankte God ervoor in het bijzijn van alle anderen.


De ngohi tosango, komagenawa. Kanaga igogou ma faida ilamo. Ma nonoma o Yahudika ma nyawa ona magena iqomaka o Gikimoi Awi demo wahike de wasingangasuka. 	 Veel! In alle opzichten! In de eerste plaats omdat God Zich juist aan de Joden heeft bekendgemaakt. Hij heeft hun Zijn woorden toevertrouwd.


So nakoso ngone powidoohawa, de igogou o nyawa he yangodu asa Una wipiricayaka. De nako imadadi komagena, de done o Romaka ma nyawa yahino kanena de nanga riho o Gikimoi Awi Tahu de nanga bangsa magena lo yabiau." 	 Als wij Hem Zijn gang laten gaan, gaat iedereen in Hem geloven. Als de Romeinen moeten ingrijpen, zal het met onze invloed gedaan zijn. Dan hebben we niets meer over de heilige stad en dit volk te zeggen."


O Nahadi ma wangeka o goginita nosi o wange asa ibao, de ongo Maria Magdalena motagi o boosuka, duma kagena momasidiado, de makelelo o teto ilalamo gena he ilolo imatingaka. 	 Op zondagmorgen, de morgen na de sabbat, ging Maria van Magdala al heel vroeg naar het graf. Toen zij daar aankwam, zag zij dat de steen voor de ingang was weggerold.


Sababu ngaroko iqoqomaka gena o ngopeqeka yanauno imisidadika, duma ipasa de kanaga yanau yangodu gena o ngopeqekano asa yasibuo. De yanau de lo o ngopeqeka ona yangodu ka o Gikimoi wasidadi. 	 Want hoewel de eerste vrouw uit de man is genomen, wordt iedere man uit een vrouw geboren. En de oorsprong van alles is God.


Ena gena, ona yodupa yaaka o bi moi-moi kia bato wodudupawa, so manga dorou gena Una asa wafanggali de o dorou. De ona lo yodupa ngaroko o wange itotiai, duma yorarame de ikalala poli so ona manga maqe gena ifoloisi ilamo. Ena gena, ma orasi ngini o gogobu nia dolomu ma oqo ilalamo ma rabaka, de ona ka manga rohe ma nyafusu masirete yamote de yaaka, sidago lo ma ngale ona magena ngini lo nimaqe de nia ronga ma dorou o nyawa yogaka. 	 Zij zullen het loon krijgen dat zij verdienen voor al het kwaad dat zij hebben gedaan. Zij vinden het heerlijk zich overdag aan van alles te buiten te gaan. Zij zijn een schande voor God en voor u. Terwijl zij bij u aan tafel zitten, bedenken zij wat hun volgende sluwe streek zal zijn.


Igogou, Ngohi o Nyawa ma Duhutu manena asa tosone maro o kia isilelefo o Gikimoi Awi Jaji ma Buku ma rabaka. Duma naguuna woisiiija Ngohi o Nyawa ma Duhutu manena, kodo, o nyawa una magena awi bodito qatubuso! Lebelaha o nyawa una magena upa lo wisibuo." 	 Ik zal sterven zoals door de profeten is voorspeld. Maar het ziet er slecht uit voor de man die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij niet geboren was!"


O orasi magena de o nyawa kagena iwidedemo o Yesuska, kanaga o Galileaka ma nyawa yamuruo naga ma orasi manga suba yatide o Gikimoika, de o Pilatus wasulo so ona magena yatoomaka. 	 In diezelfde tijd hoorde Jezus dat Pilatus een paar Joden uit Galilea had laten vermoorden, terwijl ze in de tempel van Jeruzalem hun offers brachten.


Hika niasihabari de nitemo onaka, 'Ma orasi he imasidiado ma ngale o Gikimoi asa wopareta maro o kolano moi.' 	 Vertel hun dat het Koninkrijk van de hemelen vlakbij is.


Ma orasi o Simon wakelelo o rasul ona magena manga gia yahado so o Gurumi Qatetebi wowosa onaku, de una o pipi wasibaja o Petrus de o Yohaneska, 	 Toen Simon de Tovenaar zag dat de volgelingen de Heilige Geest ontvingen, doordat Petrus en Johannes hun handen op hen legden, bood hij de twee apostelen geld en zei:


De o nyawa moi yadadalano wosibicara Unaka wotemo, "Ai tabea, Baba. Ani awa de Ani gianongoru ona yodupa nimakamake de Ngona, ona kadoke naga ma duduka itamaha bai!" 	 Toen Hij hoorde dat zij buiten stonden te wachten en Hem wilden spreken, zei Hij:


De upa ka cawali niacawaro, duma ngini lo bilasu nia sininga de nia rohe ma nyafusu foloisi niapareta qaloha. De komagena bilasu ngini lo o sangisara niamoku, de o moi-moi niaaka maro o Gikimoi wodudupa, 	 Leer uw eigen verlangens opzij te zetten en geduldig vol te houden, zodat u God kunt dienen.


Kanaga yadadala manga sidongirabaka moi wotemo o Yesuska, "Baba Guru, hika nosulo ai gianongoru moi tanu o warisi mia dodihimono woihike ngohika." 	 Iemand uit de mensen riep: "Meester, zeg toch tegen mijn broer dat hij mij het deel van de erfenis geeft waar ik recht op heb!"


Komagena asa Awi Gurumi magena waaka de wamanara, sababu Ai Baba to Una Awi moi-moi qangodu magena lo to Ngohi. 	 Alles wat van de Vader is, is ook van Mij. Daarom zeg Ik dat Hij alles wat Hij van Mij hoort, aan u zal vertellen.


Kagena de o malaikat ma somoa moili ma sinotoka magena wahino wotuuruno, de wotemo, "He! O Babel o kota ilalamo gena asa he iwaroka. Sababu o kota ma nyawa yangodu gena o nyafusu ma dorou yaakaka, ma ngale magegena o bi soa qangodu ma bi nyawa lo yodupa yaaka gena, maro o nyawa yodupa o dalu yaudo sidago manga dodiao lo yadaluka." 	 Er kwam een tweede engel, die zei: "Gevallen! Gevallen is het grote Babylon, dat alle volken van de wijn van haar woeste ontucht heeft laten drinken."


Ngomi manena gena o kia naga moi lo ihiwa maro nginika de minigiihu, so ngomi mimaketerowa de o Musa. Iqoqomaka, de una awi bioko kanaga de o baro wosisaoka, la upa sidago o Jou Awi nita ma siwa awi bioka magena isisisa de o Yahudika ma nyawa yakelelo. 	 Dat is een groot verschil met Mozes, die een doek over zijn hoofd droeg, zodat de Israëlieten niet zouden zien dat de glans langzaam van zijn gezicht verdween.


O Yesus de Awi muri-muri manga dodagi ma rabaka, de ona imasidiado o doku moika. O doku magenaka kanaga o ngopeqeka moi, ami ronga ongo Marta, mowiaso Una ami tahuka wotulu. 	 Tijdens hun reis naar Jeruzalem kwamen Jezus en Zijn discipelen in een dorp waar zij gastvrij werden ontvangen door een zekere Martha.


Ma ngale moili gena wasinako igogou, Una asa wafanggali de o loha eko de o dorou, sababu o dunia ma bi nyawa o Gikimoi wihoholu gena una wopopareta, o Iblis gena, igogou wisisalaka. 	 En het oordeel houdt in dat de overheerser van deze wereld al geoordeeld is.


Igogou, o nyawa moi lo yahiwa o duniaka de ikahika o sorogaka yaado la o kia idadadika yakelelo. Ka cawali Ngohi masirete, Ai ronga o Nyawa ma Duhutu gena, o sorogano so o moi-moi magena takeleloka. 	 Er is nog nooit iemand bij God geweest behalve Ik, de Mensenzoon, Die bij Hem vandaan komt.


O Gikimoi Awi Jaji ma Buku ma demo gena igogou de itero itemo, "Una Awi Gurumi ngone nanga sininga ma rabaka wosingosaka, magena foloi wonadupa ngoneka la podadi to Una Awi nyawa masirete. So upa sidago o Gikimoi Awi nyawa masirete de ngone Una powidongosa." 	 Er staat niet voor niets in de Boeken: "God wil de geest die Hij in ons liet wonen, helemaal voor Zich alleen hebben." (A)


Imatodoka de Awi muri yaruwange iwimomote gena yakelelo kanaga o nabi yasinoto imatekebobicara de Una. O nabi yasinoto gena o Musa de o Elia. 	 Ineens zagen zij Mozes en Elia met Hem staan praten.


Sababu, nakoso o Gikimoi wodupa de asa ifoloisi qaloha ma ngale o loha niaaka so nisangisaraka. Upa sidago o dorou niaaka so nisangisarali. 	 Het is beter goed te doen en ervoor te lijden als God dat wil, dan kwaad te doen.


Wacohono, de o malaikat moili una o uku wapopareta o suba yatutupu ma rihono wosupu kali. De awi ili walamo-lamo wosulo o malaikat o rarari wacocohono gena wotemo, "De ani rarari qadodoto magena hika notagi o duniaku de nosiwewa, la naredi de natolomu o anggur ma hutu, sababu ma sopo gena qaomuka." 	 Een andere engel kwam uit het altaar en hij had macht over het vuur. Hij riep naar de engel die de scherpe sikkel had: "Zwaai met uw sikkel en haal de wijnoogst van de aarde binnen, want de druiven zijn rijp!"


"Iya, Jou! Tagogou ngohi ifoloi tonipiricaya, Ngona gena o Salamati ma Kolano o Gikimoi Awi Ngopa, gena o Gikimoi wojajajika wotemo Una done asa wouti o duniaku." 	 "Ja, Here", antwoordde zij. "Ik geloof dat U de Christus bent, de Zoon van God, Die in de wereld komen zou."


He! Ngini de nia ngauka tanu niise la nianako. Sidago kanena." 	 Onthoud dit goed!"


Duma bai ona kanaga o sorogaka, de o duniaka, eko lo o dunia ma litimiku o dodadi moi lo ihiwa ma ngale manga sininga itiai de o buku o lolo moi manena aku yapelenga de ma raba yanano. 	 Maar er was niemand in de hemel of op de aarde of onder de aarde, die de rol mocht openmaken en lezen.


Ma cunusi de Ngohi manena asa ngini nikelelo kawa, qabolo de iteka lo waali de ngini asa Ngohi nikelelo kali." 	 Nog even en u zult Mij niet meer zien. En niet lang daarna zult u Mij weer terugzien."


So ngohi o surati tolelefo iqomaka, gena ma ngale komagenawa o nyawa wosasala una magena towisitobio eko lo ona ipopeleso, sababu o sala yaakaka gena manga sininga tosiputuru. Komagenawa. Duma iqomaka ngohi o surati tolelefo magena ma ngale o Gikimoi Awi simaka gena ngini asa nianako igogou kanaga ngini lo ngomi nimimote nikaeli. 	 Ik heb dat allemaal geschreven, opdat de Here u zou laten zien hoeveel u eigenlijk om ons geeft. Het was me daar veel meer om begonnen dan om de man die het kwaad had gedaan of om degene die daarvan de dupe was.


De o ili magena isulo o malaikat ma butangaka gena itemo, "Notagi o malaikat yaruha yapopiliku o Efrat ma Selera ilalamoka, la manga bobiliku nasose de napalako." 	 "Maak de vier engelen los die bij de grote rivier de Eufraat vastgehouden worden."


So Ngohi manena maro o anggur ma hutu de ngini maro ma bi uma-uma. So nakoso o nyawa la kanaga yogoge o rimoi ma rabaka dede Ngohi de Ngohi lo togoge o rimoi ma rabaka dede ona, de ona magegena igogou done asa manga sopo gena idala. Sababu ngini nako Ngohi nitingaka gena, ngini o loha moi lo niaakuwa niaaka. 	 Ik ben de wijnstok en u bent de ranken. Als u dicht bij Mij blijft en Ik blijf in u, brengt u veel vrucht voort. Want zonder Mij kunt u niets doen.


Ma motohaka o paramata yaliri-liri maro o karianga, duma qaaare de qasosawala, gena o baiduri sepah. Ma butangaka o paramata qasosawala maro o dowora ma ake, gena o delima. Ma tumudingika o paramata qakokurati gena o ratna cempaka, ma tupaangeka o paramata qabibisili gena o pirus, ma siwoka o paramata qakokuratili gena o topas, ma mogiowoka o paramata idodo maro o marigapi gena o krisopras, ma mogiowo de moika o paramata qabibisi kali gena o lazuardi, de lo o teto ma mogiowo de sinotoka o paramata qauungu gena o kecubung. 	 de vijfde met sardonyx, de zesde met sardius, de zevende met topaas, de achtste met beryl, de negende met chrysoliet, de tiende met chrysopraas, de elfde met saffier, de twaalfde met amethist.


Ai dodiao nipipiricaya, ngohi tongongano ngini asa nimatailako igogou ngini o Gikimoika niwipiricaya, eko hiwa. Nia sininga masirete hika nianano. Idodooha ngini nianako igogou o Yesus Kristus kanaga nia sininga ma rabaka, eko hiwa. Awadede! Upa sidago nia piricaya gena ka cawali nia uru ma kahika. 	 Onderzoek uzelf om na te gaan of u wel gehoorzame volgelingen van Christus bent. Weet u of Jezus Christus in u woont? Mocht dat niet zo zijn, dan staat u er helemaal buiten.


Kagena de o ili magena itemo kali unaka, "O kia o Gikimoi wotemo magena aku ka paoqo, upa ani sininga ma rabaka itemo yaakuwa." 	 De stem kwam opnieuw: "Als God zegt dat u iets mag eten, dan mag u het eten!"


Duma kagena o kotaka ma roriri o nyawa yalalago de o bi ngopeqeka yahohoromati, o Gikimoika yodupa isusuba, ona magena o Yahudika ma nyawa yasigaro la o Paulus de o Barnabas yasaturu. So kagena de ona yotagi o Paulus de o Barnabas yasangisara sidago yadusu o daera magenano. 	 Dat was erg tegen de zin van de Joodse leiders. Zij hitsten voorname, gelovige vrouwen en het stadsbestuur op en slaagden erin een vervolging tegen Paulus en Barnabas te ontketenen, zodat die uit dat gebied werden verjaagd.


De yasibodito ilamo o bi ngopeqeka yatotilibuka de o bi awa la manga ngopa ka yasusususi. Kodo! Isusa ona yoloqa. 	 Het zal een afschuwelijke tijd worden voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben.


Ena gena, ngohi upa o loha de tomode taaka, duma ka cawali o moi-moi qatotorou de tahoholu de kanaga magena taaka. 	 Hoewel ik het goede wil, doe ik het niet. In plaats daarvan doe ik het slechte en dat wil ik nu juist niet.


Sababu o Paulus woholu womimote ngomi, so ngomi ka mitemo, "Hika powiqohaka, la o Jou Yesus Awi dupa ma ngale unaka asa idadi de imaaka." 	 Toen wij begrepen dat hij zich niet liet ompraten, gaven wij het op en zeiden: "Wat God wil, moet gebeuren."


De ngini nianakoka ma Kristus wahinoka la ma ngale o bi dorou moi-moi qangodu gena wasisaka, de lo nako Una gena Awi sininga ma rabaka o dorou moi lo ihiwa. 	 U weet dat de Zoon van God mens geworden is om onze zonden te kunnen wegnemen. En Hij kon dat omdat Hij nooit gezondigd heeft.


Ona yamake waasi, sababu o Gikimoi wosidailako ngoneka o kia naga moi foloisi qaloloha, la ka ma moi ngone dede ona asa pamake o laha kanaga ma kurangi moi lo ihiwa. 	 God had een beter plan; Hij wilde niet dat zij zonder ons de volmaaktheid zouden bereiken.


Komagenawa, sababu ngini gena nihiriwa Ngohi, duma Ngohi masirete ngini tinihirika de lo tinitideka ma ngale nitagi Ai manara niaaka la isopo, de ma sopo magena isisawa. So komagena de to Ngohi Ai ronga o bi kia bato ngini nigogolo o Gikimoika, magena Una asa winihike nginika. 	 U hebt niet Mij uitgekozen, maar Ik heb u uitgekozen. Ik heb u aangewezen om erop uit te gaan en blijvende vrucht voort te brengen, zodat mijn Vader u alles zal geven wat u Hem vraagt in mijn naam.


De lo o Gikimoi wisioho o Yesus o sone ma rabano de nakoso Una magegena Awi Gurumi kanaga wogoge nia sininga ma rabaka, de igogou Una o Gikimoi done ngini o sone ma rabano lo asa aku winisioho kali. 	 Als de Geest van God in u woont, heeft dat ook gevolgen voor uw lichaam. God heeft Jezus uit de dood opgewekt. Wel, doordat Zijn Geest in u woont, zal Hij ook uw sterfelijke lichaam levend maken.


De o Yohanes gena wosipongowa ma ngale una masirete, so wosango de wotemo, "Ngohi manena o Salamati ma Kolano isowo." 	 "Ik ben de Christus niet", vertelde hij hun.


Qabolo de ma Kolano Herodes awi sibuo ma wangeka, so una waaka o rarame de wakoro o bobareta yangodu, de awi kapita-kapita, de o bi kawasa ma roriri to una awi pareta ma rabaka o Galilea ma dokuka. 	 Op een dag zag Herodias haar kans schoon. Het was op de verjaardag van Herodes en hij had mensen van zijn hofhouding, legerofficieren en allerlei voorname burgers uit Galilea uitgenodigd voor het feest.


So o gogobu o Antiokhiaka yasuloka qabolo, de o Paulus, de o Barnabas, de lo ona yamuruo naga magena imajobo itagi o Yerusalemka. So ma orasi o Fenisia ma daeraka de o Samaria ma daeraka yakiloli de o dokuka itulu-tulu, de ona isingangasu idodooha o Gikimoi Awi manara so o Yahudika ma nyawa yasowo lo o Yesus iwipiricayaka, sidago o bi nyawa ipipiricaya o bi doku magenaka ona yangodu yanali de imore. 	 De mannen reisden door Fenicië en Samaria en gingen onderweg bij verschillende christenen langs. Die waren blij te horen dat ook niet-Joden tot bekering waren gekomen en in Jezus Christus geloofden.


de wotemo, "Nihike ngohika o buturu magena, la ngohi lo aku ai gia tahado nagoonaka bato, so o nyawa ona magenaku o Gurumi Qatetebi wowosa." 	 "Geef mij die macht ook, dan kan iedereen de Heilige Geest ontvangen als ik mijn handen op hem leg."


So ngini gena tanu una niwingaho qaloha dede nia nalika, maro nia dodiao o Jou Yesus wipipiricayaka. De o nyawa yangodu maro una magegena tanu ngini asa niahoromati. 	 Verwelkom hem dus met grote blijdschap, zoals u het de Here zou doen. Mensen als hij moet u in ere houden,


o uku ma sora isisiru-siru gena yasone, o nyawa itotooma de o sumarangi manga gia ma sohano wasirese, manga buturu ikurangi duma wasiputuru kali, o kudoti ma rabaka ona manga nonau de manga barani, de lo ona gena manga lawangi o doku ma somoano yautungu de yaginihi. 	 Het vuur had geen vat op hen en zij zijn aan het zwaard ontsnapt. Toen zij zwak waren, hebben zij kracht gekregen. In de oorlog werden zij zo sterk dat hele vijandelijke legers de aftocht moesten blazen.


Eh, Gikimoi! Una o Kolano moi so Awi pareta ma dodogu ihiwa. De Una magenaka ngohi togolo tanu o nyawa yangodu asa Una magena iwihoromati de lo Awi ronga isilamo ma bati lo ihiwa. Una powikokelelowa, Una ka sidutu ikakali. De cawali Una o Gikimoi womatetengo de wotetero bai! Amin. 	 Alle eer en heerlijkheid is voor God, voor altijd en eeuwig. Hij is de Koning van alle eeuwen, de Onzichtbare, Die nimmer sterft. Alleen Hij is God. Amen.


O ngopa ami dodihimo gena yohairani icarawa, duma Una wapoma la ona upa lo isihabari o hali magegena bai nagoonaka bato. 	 De ouders wisten niet wat zij zagen. Jezus wilde niet dat zij iemand zouden vertellen wat er gebeurd was.


To ona manga sidongirabano o nyawa moi awi ronga o Agabus womaokoye, dede o Gurumi Qatetebi Awi kuasa una wosingangasu wotemo, ma orasi he idumuka done o dunia ma qokuka o bare asa imasidiado so o ino ihiwa. (O bare magena lo idadi ma orasi o Kladius wokolano.) 	 Eén van hen, Agabus, voorspelde dat er een grote hongersnood in dat gebied zou komen; de Heilige Geest had hem dat duidelijk gemaakt. Die hongersnood kwam inderdaad tijdens de regering van keizer Claudius.


Kagena asa o ngopeqeka moi mahino o Yesusno, de o gososo qabobou de ihahali o rube moi o teto ihahalino maaho. So de Una wogogeku wooqo de o ngopeqeka muna magena o gososo qabobou gena moguse Awi saheku de mowisiqahu. 	 Terwijl Hij zat te eten, kwam er een vrouw naar Hem toe. Zij had een kruikje kostbare zalfolie bij zich. Dat goot ze leeg over Zijn hoofd.


So nakoso ngini o roriwo o pipi niahike o nyawa isususaka, upa niasingangasu o nyawaka, maro o nyawa ma binuka manga sigogise o Gikimoika ikokulai gena ona yaaka. Ona magena manga sigogise o Gikimoika, kagena o Yahudika manga puji ma bi tahu ma rabaka eko o ngekoka, la ma ngale o nyawa yakelelo asa ona yasigiliri. Ngini tinisingangasu igogou, o Gikimoi Awi fanggali gena he ihiwa onaka, sababu ona magena manga giliri o nyawano yamake qaboloka. 	 Wanneer u een arme iets geeft, bazuin het dan niet rond. Dat doen de huichelaars. Het gaat hen erom iedereen in de synagoge en op straat te laten zien hoe goed zij zijn. Zij willen door de mensen geprezen worden.


Igogou, o Herodes wodupa o Yohanes gena witooma, duma o nyawa yadadala gena wamodo, sababu ona itemo o Yohanes gena o nabi moi. 	 Daarom had hij Johannes willen doden. Maar hij durfde het niet uit angst voor een opstand. Het volk geloofde dat Johannes een profeet was.


De Una lo wosone la ma ngale o nyawa o sone ma rabano wapalako. Sababu iqomaka ma ngale ona o sone yomodo, so manga oho o duniaka gena, qangodu ma rabaka ona maro ka o bi gilalo. 	 Alleen op die manier kon Hij de mensen, die hun leven lang vrees voor de dood hadden, uit de slavernij bevrijden.


Kagena de manga sininga ma edekati o Yesus wanako so wotemo, "Tosiade, nakoso o kolano moi de awi doku-doku, eko lo o tahu ma raba moi eko o doku moi la ona magena kanaga imakitinga, cawali o putu de o wange imatekekokangamo, de ma ngale ona manga rimoi gena asa ibiau so isisa. 	 Jezus wist wat zij dachten. "Een verdeeld koninkrijk valt uiteen", zei Hij. "Een stad of huis waar verdeeldheid heerst, blijft niet bestaan.


Ai dodiao nipipiricaya! Nako ma Imam Wilalamo kagena o Ngihi Foloi Qatetebika wowosa, de bilasu o haiwani ma au waaho. So komagena ngone lo, ma ngale o Jou Yesus Awi sone ma au, so ngone gena asa inamodo kawa de ka pobarani pahino pomasidate o Gikimoika. 	 Omdat Jezus Zijn leven en Zijn bloed voor ons heeft gegeven, broeders, mogen wij bij God komen.


"Nimajaga qaloha, upa sidago ngini nirame-rame ifoloi de nidalu, eko o orasi isigeto-geto niosininga ka nia oho o duniaka, sidago done Ai wange Ngohi tahino kali gena inisitodokano de ngini nimasidailako waasi. 	 Pas op! Laat je niet door mijn plotselinge komst overrompelen; laat je niet bedwelmen door allerlei uitspattingen en door te veel te drinken;


So o orasi manena Ngohi tahinoka de Ai Baba Awi kuasa, duma ngini gena Ngohi niholu. De o nyawa ma somoa nakoso ona yahino, ngaroko de ka manga kuasa masirete, duma ngini gena niaqehe qaloha. 	 Ik ben gekomen om mijn Vader te vertegenwoordigen en u ontvangt Mij niet. Maar wie uit zichzelf komt, zult u wel ontvangen.


Nakoso de ani gia la ngona o dorouku notura, hika la nabitoguka! Lebelaha ngona nooho dede o Gikimoi de ani gia ka ma sononga, upa sidago de ani gia ngai sinoto de ngona o narakaku asa niumo, ena gena o uku ma sora ikokakalika.(( 	 Als je hand slechte dingen doet, hak hem dan af. Je kunt beter met één hand het eeuwige leven binnengaan, dan met twee handen in de hel terechtkomen, in het vuur dat nooit uitgaat.


Sababu ngomi asa miise ngini lo niwipiricaya o Yesus Kristuska de lo niadodara o Gikimoi Awi nyawa yangoduka. 	 Want wij hebben gehoord dat u op Christus Jezus vertrouwt en ook uw medegelovigen liefhebt. Deze liefde komt voort uit de verwachting die u hebt van de toekomst,


So o malaikat ma tumudingika wotagi awi udo-udo ma raba gena o ngawa-ngawaku wakopola kali. De tomatodoka o Gikimoi Awi Suba ma Dadaru ma rabaka kagena Awi pareta ma kursino toise o ili ilalamo moi itemo, "O Gikimoi o nyawa wihoholu wasisangisara gena he qaboloka." 	 De zevende engel goot zijn schaal in de lucht uit. Een stem uit de troon in de tempel riep: "Het is gebeurd!"


duma o ngeko moi lo yamakewa ma ngale manga edekati magena yaaka, sababu o nyawa yadadala foloi yodupa to Una Awi dodoto yoise. 	 Maar zij wisten niet hoe. Want het volk hing aan Zijn lippen.


So o bi prajurit kagena yojojajaga gena yamodo imasidotirineku, sidago yaaku kawa imaoko so ona idadi maro ka o nyawa isosone. 	 De mannen die bij het graf op wacht stonden, sidderden van angst. Zij vielen op de grond en het leek wel of ze dood waren.


Sababu Una wamahaka, bai o Yahudika ma nyawa bai lo o Yahudika ma nyawa yasowo, o bi nyawa yangodu igogou Una wisigisewa, so maro ona asa yapilikuka, la ma ngale o nyawa yangoduka gena bilasu Una wagalusiri. 	 Want God heeft alle mensen aan de ongehoorzaamheid overgegeven om hun allemaal genadig te kunnen zijn.


Sababu ngohi gena iqomaka ai umuru asa o minggu moi de isunaka. De ngohi lo ai sihino o Israelka ma nyawa moi, ai suku o Benyaminno, de lo ai jojoho o Ibrani ma bahasa de ma adati. De ngohi asa maro Farisika moi o Yahudika manga adati de manga galepu gena tacoho tokaeli de qaputuru. 	 Volgens voorschrift werd ik op de achtste dag besneden; ik ben een rasechte Jood uit de stam van Benjamin, een echte Hebreeër. Wat het naleven van de Joodse wetten betreft, behoorde ik tot de Farizeeërs.


Ngaroko o habari qaloloha tosingangasu o nyawaka so ngohi asa isangisara maro o nyawa itotooma moi sidago irate de o buika isingosa, duma igogou o Gikimoi Awi habari gena akuwa yarate so asa isihabari kali. 	 ben ik in moeilijkheden gekomen en als een misdadiger in de gevangenis gestopt. Maar al ben ik geboeid, het woord van God is dat niet.


Duma o Yesus wotemo, "Upa niwisimahawa una magena, sababu o nyawa la inalalawangiwa, ona magena to ngone nanga dodiao." 	 Jezus antwoordde: "Dat hadden jullie niet mogen doen. Want wie niet tegen ons is, is voor ons."


Nakoso tosiade-ade, la ngohi o habari qaloloha tosihohabari gena ma sihino to ngohi ai dupa masirete, de itiaika la ngohi tongongano ai manara ma fanggali aku tamake. Duma ngohi o habari qaloloha tosihohabari magena ma sihino to ngohi ai dupa masirete qasowo, sababu ai manara magena o Gikimoi ngohi woihike la taaka. 	 Als ik dit werk uit vrije wil deed, zou ik een beloning krijgen. Maar dat is niet zo, ik doe eenvoudig wat de Here mij heeft opgedragen.


Wingangapo qaboloka, de awi prajurit ona magena wisimaqe Unaka gena, o bi gota ma daara qatototopo gena yaaka koloko to Una Awi mahkota moi so Awi saheku isitalakeka. De lo o juba qauungu maro o bi kolanoka manga juba iwisitibaku. 	 De soldaten maakten een krans van doornige takken en zetten die op Zijn hoofd. Daarna deden zij Hem een rode mantel om en zeiden spottend:


So nakoso o nyawa la kanaga ona dede Una imarimoi qaputuru so Awi dodoto itotiai ona yodupa yaaka yokaeli, de ona yangodu lo asa yodupa kawa o dorou yaaka. Duma nakoso o nyawa la kanaga yodupa o dorou yaaka, de ona yangodu manga sininga ma rabaka ma moi waasi Una iwinako. 	 Als wij één met Hem blijven, zullen wij ook niet zondigen. Maar de mensen die blijven zondigen, moeten goed beseffen dat zij zondigen omdat zij Christus nooit echt hebben gekend.


So kagena de o Paulus wakeri-keri o Mahkamah Agama ma nyawaka, de una wotemo, "Ai gianongoru, ma dekaka sidago o wange manena gena tamalo o Gikimoi Awi simaka ai sininga de ai manara ma rabaka ai sala ihiwa." 	 Paulus keek de Raad onderzoekend aan en zei: "Mannen broeders, tot op deze dag heb ik steeds met een zuiver geweten voor God geleefd."


Kagena de o Yesus Awi gia watoa so wicoho o Petrus, de wotemo unaka, "Ngona ani piricaya ikurangi. Qadoohaso ani sininga qaceke." 	 Jezus stak hem Zijn hand toe en trok hem uit het water. "Och, twijfelaar", zei Hij, "waarom heb je zo weinig vertrouwen in Mij?"


Ma ngale komagena so igogou kanaga to ngone nanga sininga foloisi qaputuru de posabari. Ngaroko, ngone panakoka igogou, nakoso de nanga rohe ngone kanena pogoge ka o dunia kasi, de ma soa ka ikurusi kiaka ngone dede o Jou Yesus kadaku o sorogaka. 	 Wij houden dus de moed erin. Al beseffen we heel goed dat wij (zolang we in ons lichaam leven) nog ver van ons hemelse huis verwijderd zijn.


Duma bilasu Ngohi Ai sone ma ngeko gena tamote la o bi nyawa o duniaka, ona asa yanako igogou Ngohi Ai Baba towidodara so taaka imatero maro o kia bato Una woisulo Ngohika. Komagena so hino la potagi." 	 De wereld moet echter weten dat Ik van de Vader houd en uitsluitend doe wat Hij Mij opdraagt. Kom, laten wij hier vandaan gaan."


So o nyawa nagoona nakoso igogou o Gikimoi Awi ngopaka, de ona yangodu o dorou gena he yodupa kawa yaaka. Sababu o Gikimoi masirete Awi oho de Awi gogoho kanaga ioho qaputuru to ona manga sininga ma rabaka. Ma ngale magegena ona o dorou yodupa kawa yaaka, sababu ona magena ka to Una Awi ngopa-ngopa. 	 Wie nieuw leven van God ontvangen heeft, kan niet langer zondigen omdat het leven van God in hem is. Hij kan niet doorgaan met zondigen, omdat God zijn Vader is.


Ma orasi o taufani magena imasidiadoka, so o ake idola sidago ona yangodu yalutu, de ka o orasi magenaka o kia naga idadadi gena ona asa yosihodaka. Komagena lo ma dodagi ma orasi Ngohi o Nyawa ma Duhutu tahino kali kanena o duniaka. 	 De mensen merkten niets tot de grote vloed kwam en hen allen wegnam. Als Ik kom, zal het net zo gaan.


O orasi magena o Yesus kanagasi o Galilea ma tonaka wogoge so he o taungu muruo naga ipasaka, kagena de o Yohanes una o bi nyawa waoosi magena wahino de o Yudea ma tona ibobeleuka wogoge womatingaka. 	 Terwijl zij nog in Nazareth woonden, begon Johannes de Doper te preken in de woestijn van Judea.


So o bi moi-moi iqomaka gena o orasi manena ngohi tolefo kali nginika, la tinisulo tanu upa he o dorou niaaka. Duma hika idodooha, nakoso kanaga nginika de o nyawa nagoona o dorou gena niaakaka. De kanaga ngoneka cawali o nyawa moi de ka ma ngale ngone Una magena asa wogolo o Baba Gikimoika, o nyawa Una magena o Yesus Kristus gena Awi sininga itotiai. 	 Kinderen, ik zeg dit om u van de zonde af te houden. Maar als iemand zondigt, hebben wij een rechtvaardige verdediger bij de Vader: Jezus Christus.


De ma baba una womasininga de wanako igogou, sababu o orasi magena de o Yesus wotemo unaka, "Ani ngopa wilohaka." So kagena de o ngopa magena ma baba de ma awa de awi tahu ma raba yangodu lo o Yesus iwipiricayaka. 	 De vader besefte dat het precies het moment was waarop Jezus had gezegd: "Uw zoon is genezen." Hij en zijn hele gezin kwamen tot het geloof dat Jezus inderdaad de Christus was. En de mensen bij hem in huis geloofden het ook.


De o Yesus wosango wotemo, "O bobita ma nonomaka, ena gena, 'He, o Israel ma nyawa! Tanu niise! O Gikimoi, to ngone nanga Jou, Una magena ka o Gikimoi womatetengoka. 	 Jezus antwoordde: "Dat is: Luister Israël, de Here, onze God, is de enige God.


La o nyawa nagoona yopiricayawa o Gikimoi Awi habari qaloloha, done wafanggali de o dorou. Duma o nyawa nagoona yopiricaya o Gikimoi Awi habari qaloloha de yaoosika, done o salamati yamake. 	 "en vertel aan de hele schepping het goede nieuws over Mij. Wie het geloven en gedoopt worden, zullen gered worden. Maar wie het niet geloven, zullen worden gestraft.


Duma manga ngopa ihiwasi, sababu ma peqeka magena morohewa de lo yasinoto gena yaperekika. 	 Zij hadden geen kinderen, omdat Elizabeth onvruchtbaar was. Op het moment dat dit verhaal begint, waren zij allebei al erg oud.


de o Yosia ma ngopa yanau o Yekhonya de kanaga lo awi gianongoru yamuruo naga, ena gena ma orasi o Yahudika ma nyawa yatago de yaumo o Babel ma tonaka. 	 Josia was de vader van Jechonia en zijn broers, die geboren werden in de tijd van de verbanning naar Babel.


Ai dodiao nipipiricaya, ngini tinisiboboso so tinisiningaka de todupa tinikelelo kali. Ma ngale o Yesus Kristus gena ngini tinidotoka so ma orasi ngohi toise ngini o Jou niwingongano, de ngohi ai sininga asa qanali imatero de o hadiah tamake. Maro o nyawa moi womagogora sidago waado ma batika so una asa o gogitina ma hadiah wamake de awi nalika. So o bi moi-moi iqomaka tinidelefo nginika tanu komagena ngini asa o Jouka nimasigocoho qaputuru de upa niwipalako. 	 Broeders, blijf daarom standvastig in de Here. Ik verlang erg naar u, omdat u een speciale plaats in mijn hart hebt. U bent mijn vreugde en de kroon op mijn werk.


Ma orasi done wahino womasidiado, de Una magena asa wasinako itiai o bi nyawa o duniaka, ma diai gena idodooha ma ngale manga dorou, de manga sininga itiai o Gikimoi Awi simaka, de lo manga sopo gena Una wafanggali. 	 Als mijn Plaatsvervanger komt, zal Hij de mensen in de wereld overtuigen van zonde, rechtvaardigheid en oordeel.


Ai dodiao tinidododara, o bi jaji moi-moi gena qangodu kanaga inadahe ngoneka. So ngone bilasu o bi moi-moi qatotorou kanaga nanga siningaka de lo nanga gogoho qatotorou gena qangodu pomasirese. Sababu o Gikimoi gena ngone powihoromati, so ngone bilasu pomasirese komagena la, maro Una witebi, komagena ngone lo done asa inatebi. 	 Vrienden, omdat God ons zulke geweldige beloften heeft gedaan, moeten wij ons afkeren van alles wat ons lichamelijk en geestelijk bevuilt. Wij moeten onszelf reinigen door ontzag voor God te hebben en ons volkomen aan Hem te geven.


Ai dodiao nipipiricaya, manena ngohi, Paulus, o kia naga moi tinibaja de togolo nginika. Kanaga o nyawa ma binuka kagena itemo, ngohi ai surati ma rabaka tolelefo gena tobarani, duma nakoso ngohi de ngini pomakisimaka de ngohi ka tomahadoku, maro imodo de ai barani ihiwa ma ngale tobicara nginika. So maro ma Kristus Awi sininga qamuuqu, komagena ngohi lo ai sininga qamuuqu, 	 Ik doe u, zo zacht en vriendelijk als Christus Zelf, een dringend verzoek. Een verzoek van Paulus, die als hij bij u is zo verlegen is, maar van veraf u duidelijk de waarheid zegt.


Ma orasika de o Yesus Kristus done asa wahino kali, la o nyawa iooho bai o nyawa isosone manga loha de manga dorou ma sopo wafanggali de o loha eko o dorou, de lo o bi nyawa yangodu wapareta maro o kolano moi. So o Gikimoi de o Yesus Kristus Manga simaka ngohi totemo tagogou ngonaka, 	 Voor God en Jezus Christus (als Hij verschijnt om Zijn koninkrijk te stichten, zal Hij over de levenden en de doden oordelen)


So o Yusuf o habari wosidingo awi baba o Yakubka, wogolo una de awi gianongoru yamoritumudingi de motoha imatuluru yakahino o Mesir ma dokuka. 	 Daarna liet Jozef zijn oude vader Jakob en zijn hele familie overkomen, bij elkaar 75 mensen.


So ona magena o ngeko moi yosari la aku Una witago. Ona asa o nyawa yabaja de yasulo la ona magena itagi imaaka maro o nyawa manga sininga ibolowo, duma de manga edekati Una iwisabatolo de o sosano moi, ma ngale Una iwisisala de iwikalaki ma gubernurka. 	 Daarom probeerden ze Hem iets te laten zeggen waarvoor de Romeinse gouverneur Hem gevangen kon nemen. Zij hielden Hem goed in de gaten en stuurden enkele handlangers op Hem af die zich voordeden als eerlijke, oprechte mensen.


Igogou, ka qaloha nakoso o nyawa kanaga de manga edekati ilamo nginika ma ngale ngini niamote onaka. Duma bilasu o nyawa de manga edekati gena ka cawali ngini iniriwo qaloha. Ai ngopa-ngopa tinisosininga, nako ngohi gena done komagena. De upa ka cawali ma orasi ngohi kanaga dede ngini, duma komagena lo o wange isigeto-geto 	 Inspanning voor een goede zaak is natuurlijk prachtig. Maar u moet dat altijd doen, niet alleen als ik bij u ben.


Duma ona yamaqe so imapopongoka, sababu o dodagi ma rabaka ona imatekesikokoholu ma ngale nagoona foloi ilamo to ona manga sidongirabaka. 	 Zij durfden het niet te zeggen, want ze hadden lopen discussiëren wie van hen de belangrijkste was.


Kagena asa he qaputu kawa. De asa upa he o silo eko o wange ma siwa, sababu de ka o Jou Gikimoi to Una Awi nita masirete sidago lo onaka yadisiwa. De ona magegena asa ikolano ma deka ka sidutu ikakali. 	 Er zal geen nacht meer zijn. Zij zullen geen lamp nodig hebben en ook het licht van de zon niet, omdat de Here God hun licht zal geven. En zij zullen voor altijd en eeuwig regeren.


Ngone pomakitingaka de ngohi he tapoha kawa, so towisulo la o Timotius wakahika nginika ma ngale ai edekati gena bilasu tanako nakoso igogou ngini o Yesus niwipiricaya qaputurusi. Sababu ngohi tohawateri upa sidago o Iblis ngini inibaja qaboloka so o Yesuska niwipiricaya kawa, so to ngomi mia manara qatotubuso gena ma faida de ma sopo lo ihiwa. 	 Toen ik dus de onzekerheid niet langer kon verdragen, stuurde ik Timotheüs naar u toe om te zien hoe het met uw geloof was. Want ik zou het vreselijk vinden als satan u had verleid en al ons werk zinloos was geweest.


Ena gena, ngini dede ngohi nanga piricaya imakomoteka, so moi de moi aku pomatekesiduduga. 	 Of kan ik het beter zo zeggen: Ik wil graag dat u en ik door elkaars geloof bemoedigd zullen worden.


De o Gikimoi nanga sininga watatailako, Una Awi Gurumi ma dupa gena asa wanako. Sababu maro ka cawali to Una Awi dupa masirete ma ngale Awi nyawa gena Awi Gurumi womagolo Unaka. 	 En God, Die het diepste wezen van alle mensen onderzoekt, begrijpt wat de Geest bedoelt. Wat Hij voor de gelovigen vraagt, is in overeenstemming met Gods wil.


Ongo Elisabet ami orasi yaadoka, de muna ami ngopa yanau moi mowisibuo. 	 De dag kwam dat Elisabeths kind geboren werd en het was een jongen.


So ngini de ngohi lo bilasu Awi Gurumi ma dupa gena posigise, de bilasu upa posigise o dorou ma dupa nanga sininga ma rabaka. 	 Dus, broeders, zijn wij aan onze eigen zin niets meer verplicht. Wij hoeven er niet aan toe te geven.


Hika ngini nimasitiari. Upa sidago o dodoto ikokulai gena ngini inisabatolo. O dodoto magena ma sihino ka o nyawano so ma faida ihiwa de ikulai. Sababu magena ma Kristusno qasowo, duma ona inidoto o adati de o galepu nanga ete de nanga toporano, de lo o kuasa ma buturu ma sihino ka o duniano. 	 Wees altijd op uw hoede. Laat u niet misleiden door mensen die met hun filosofieën en verleidelijk gepraat proberen u weer tot een slaaf van menselijke tradities te maken. Die filosofieën zijn hun ingegeven door de geesten van deze wereld en niet door Christus.


So upa sidago ngone potemo, "Nagala qaloha so ngone o dorou ka paakasi." Sababu o dorou ma manara ma sopo gena ka cawali o oho ka sidutu ikakali niamake waasi so ngini de o Gikimoi nimakitingaka. Ngaroko komagena, duma o Gikimoi ngone wonasitodihike o oho ka sidutu ikakali, ka cawali nakoso ngone dede o Yesus Kristus nanga Jou pomatekerimoika. 	 De zonde betaalt een hard loon: De dood! Maar de genade van God geeft wat niemand verdient: Eeuwig leven met Christus Jezus, onze Here.


Ai dodiao nipipiricayaka, ngini gena igogou ma peqeka ma duhutu ami ngopa de ami danoku so ngini gena o ngopa-ngopa maro o Gikimoi wojajaji o Abrahamka. Sababu ma ngale o Gikimoi Awi jaji ngoneka gena ngini niopiricayaka, so nidadi maro to Una Awi ngopa. Gena maro o Gikimoi wojajika, so wononongoru wodadi gena o Abraham to una awi ngopa. 	 Broeders, wij zijn net als Isaäk de kinderen die God aan Abraham heeft beloofd.


De o qopo magena ma rabano o bi galasosoko-galasosoko isupu de o duniaku iuti, de o buturu yahike imatero de o hai sosolota ma buturu. 	 Uit de rook kwamen sprinkhanen, die op de aarde neerstreken. Zij kregen dezelfde macht als schorpioenen.


De komagena lo ngini o ngopeqeka gena nako nia roka, bilasu niasigise. La ma ngale ona nakoso o habari ma ngale ma Kristus de iholu wipiricaya, de ma orasi o bi moi-moi o kia naga ngini niaaka magena ona yakelelo, de ona magena asa wipiricayaka. Sababu ngaroko o demo moiwa niasihabari, 	 Vrouwen, doe wat uw man van u vraagt, ook als u een man hebt die zelf niet doet wat God van hem vraagt.


Ce! Ngomi he mimaqe kawa de mitemo, maro ona magena imasihihie so manga manara magena upa he miaaka nginika. Duma nakoso kanaga ona lo yobarani manga giliri masirete isimamane, de ngohi lo aku tobarani ai giliri masirete tosimane bai! We! Ngohi manena naga tobicara maro ka o nyawa ifufuma, so hika ai giliri masirete moi-moi tosingangasu maro komanena: 	 Ik ga me straks nog schamen dat wij u zo zacht hebben aangepakt. Maar vergis u niet: Wat zij durven zeggen (en nu spreek ik weer alsof ik niet wijs ben) dat durf ik ook.


De lo o Yahudika ma nyawa magena nakoso kanaga ma Kristus wiholu kawa de wipiricayaka, de ona magena lo asa idadi maro o Gikimoi Awi nyawa masirete kali, maro o uma yabobitotoguka gena aku isigapala de isidopiliku la kagena ioho kali. Sababu de o Gikimoi Awi kuasa so ona magena aku idadi maro to Una Awi nyawa masirete kali. 	 Aan de andere kant: Als de Israëlieten tot geloof komen, zullen zij weer op de boom worden geënt. Ja, God kan dat!


"Hika nitagi o Gikimoi Awi Tahuka, de niasingangasu o bi nyawaka o demo qangodu ma ngale o oho ikokakali manena." 	 "Ga naar de tempel", zei hij, "en vertel de mensen over het nieuwe leven."


Upa sidago o kia naga moi lo niaaka la o nyawa o dorouku niasitura, ngaroko ona o Yahudika ma nyawa, eko o Yahudika ma nyawa yasowo, eko o Gikimoi Awi gogobu. 	 Wees geen struikelblok voor Joden, heidenen of gelovigen. Ikzelf maak het iedereen in alles naar de zin. Het gaat mij niet om mijn eigen belang, maar om het belang van heel veel mensen, want ik hoop dat zij allemaal gered zullen worden.


de Awi muri-muri wikelelo o ake ma qokuko wotagi, de ona isawangi so imatotoore, "We! O toka! O toka!" So yamodo imasidotirineku. Duma gila-gila Una woaso de wotemo, "Eh, hika nia sininga niapoputuru! Ngohi manena o Yesus so upa nimodo!" 	 Jezus kalmeerde hen meteen. "Ik ben het", zei Hij, "wees maar niet bang."


Ngohi manena o Yohanes to ngini nia dodiao moi o Yesus wipipiricayaka. So maro ngini komagena lo ngohi o Gikimoi Awi pareta todamaha so ngaroko ngohi isisangisara, duma o sangisara gena ngohi tamoku. Komagena so o Gikimoi Awi demo de lo ma ngale Una gena o Yesus wosingangasu itotiai, de magena ngohi lo tosihabarika so asa iumo o Patmos ma guraka. 	 Ik, Johannes, ben uw broeder en deel in uw lijden terwille van het Koninkrijk van Jezus. Net als u blijf ik Hem trouw, dwars door alles heen! Ik was naar het eiland Patmos verbannen omdat ik de mensen op God had gewezen en hun verteld had wat ik over Jezus Christus wist.


Nakoso o nyawa nisano nginika, de nitemo onaka, 'O Jou wodupa wapake bai!' Qabolo de ona magena jai-jai bato nisimaha la aku niaaho." 	 Als iemand vraagt waarom jullie dat doen, zeg dan: 'De Here heeft ze nodig en zal ze zo vlug mogelijk laten terugbrengen."


Ai dodiao tinidododara, manena ai surati ma sinotoka tinidelefo nginika. O surati ngai sinoto magena ngohi talefo nginika, la ma ngale tinisigaro la ngini asa de nia sininga ibobolowo o dodoto itotiai gena niososininga. 	 Vrienden, dit is al de tweede brief die ik u schrijf. In beide heb ik uw geheugen willen opfrissen, zodat u helder zult blijven zien waar het om gaat.


Magena imatero maro o kia iqomaka isilelefo o Gikimoi Awi Jaji ma Buku ma rabaka itemo, "Jou, ngomi Ani nyawa so o orasi isigeto o soneku he mitura. Kodo! Kanaga lo itemo ngomi maro ka o duba manga dupa ka mitola." 	 Wij lezen in de Psalmen dat wij, omdat wij bij Hem horen, de hele dag de dood voor ogen hebben. Wij worden beschouwd als slachtschapen. (b)


Ai edekati gena komanena: Ma ngale ngini o Yahudika ma nyawa o Gikimoi Awi nyawa masirete so ngini gena nimasunaka. De magena ma faida ilamo nakoso Una Awi bobita gena niaaka. Ngaroko komagena, duma nakoso ngini o bobita gena niaakawa, de ngini gena asa nidadi maro Una Awi nyawa qasowo so imatero maro o nyawa imasuna waasi. 	 Uiteraard heeft uw besnijdenis naar de Joodse wet alleen waarde als u zich aan de wet houdt.


So ma ngale ngini to ngohi ai surati magena niaqehe qalohaka, komagena so ngini asa ngomi mia sininga nisiputuruka. Ngomi mia sininga nisiputuruka, de lo ifoloili ngomi minali miwikelelo o Titus kanaga de awi nalika. Una gena awi sininga isusa kawa nginika, sababu una wanako itotiai igogou ngini nia sininga qaloha ngomika. 	 Uw liefde heeft ons al bemoedigd, maar de blijdschap waarmee Titus bij ons kwam, heeft ons pas echt gelukkig gemaakt. Hij was vol lof over de goede ontvangst die hij bij u kreeg. Zijn ongerustheid was daardoor volledig weggenomen.


Ngohi tanakoka ma orasi nia Paskah ma Wange ma Rarameka, kanaga to ngini nia biasa gena o nyawa witatago moi o buino ngohi towipalako. So idodooha. Niodupa la ngohi towipalako Una niwisiaaso 'O Yahudika manga Kolano' la ma ngale tinihike nginika?" 	 Omdat u gewend bent dat ik ieder jaar met Pasen een gevangene vrijlaat, zal ik 'de koning van de Joden' vrijlaten."


Ngohi todupa o ngopeqeka moi ami giliri tinisinako nginika, muna magena nanga dodiao mopipiricaya moi ami ronga ongo Febe. Muna gena o gogobu o Kengkrea ma kotaka manga leleani moi. 	 Ik wil Phébe bij u aanbevelen. Zij is een fijne zuster, die veel goed werk in de gemeente van Kenchrea doet.


Hika o nyawa yasinoto manga manara ma sopo gena positetero. Nako o Adam gena, una o dorou waaka so ma ngale magena igogou o bi nyawa yangodu isone. De nako o Yesus Kristus gena, Una waaka so o Gikimoi Awi laha gena aku wonahike ifoloi ngoneka, so magena lo ma ngale ifoloisi ilamo de qaloha o bi nyawa yangoduka. So o Adam awi manara ma sopo o nyawaka gena imaketerowa de ma Kristus Awi manara ma sopo o nyawaka. 	 Hoe schril steekt de zonde van de mens af tegen de genade van God! Door de schuld van één mens, Adam, zijn de mensen gestorven. Maar hoog boven alles uit torent de genade van God voor alle mensen, de onverdiende gift van die ene mens Jezus Christus, Die Zijn eigen leven opofferde om tallozen van de dood te redden.


Ona imibaja de yogolo ngomika, la ngomi miasimaha ma ngale ona magena lo o roriwo o pipi gena yahike o Gikimoi Awi nyawa o Yerusalemka. 	 Zij drongen er bij ons op aan het geld mee te nemen, want zij vonden het een voorrecht de gelovigen in Jeruzalem te kunnen helpen.


Ngohi ai sukuru tatide o Gikimoika, sababu iqomaka to ngini nia sidongirabaka nakoso o nyawa de o ake tasiosi gena, toholu, ka cawali ona yasinoto o Krispus de o Gayus. 	 Ik ben dankbaar dat ik niemand van u gedoopt heb, behalve Crispus en Gajus.


Ma orasi he idumuka o Yesus Awi manara waaka, de o Yohanes asa woqomano wasihabari o Israel ma bi nyawa yangoduka nagoona imatoba de imatodubaka, de ona magena asa una waosi. 	 Voordat Jezus in het openbaar optrad, riep Johannes de Doper het volk van Israël op tot bekering, die door een doop in water gevolgd moest worden.


Ma orasi o Sabat ma wange ipasaka, so o Nahadi ma wangeka de goginita nosi o wange asa ibao, de ongo Maria Magdalena de lo ongo Maria ma somoali itagi o boosuka. 	 Op de dag na de sabbat gingen Maria van Magdala en de andere Maria voor dag en dauw naar het graf.


So o deru ma awa magena misibaneka, de o gumi ilalamo mia deruka misipiliku misilalo-lalono ma ngale mia deru magena qaputuru. Ngomi miododato upa sidago mia deru magena itorihi o beting Sirtiska, so mia side lo misigutika la qohaka mia deru magena o paro asa yaaho. 	 De bemanning trok touwen onder het schip door en bond die vast om de beplanking bijeen te houden. En omdat ze bang waren bij Syrtis op de zandbanken te lopen, streken zij alle zeilen en lieten het schip drijven.


Komagena asa ngomi minisulo, sababu ngini masirete nianako, ma orasi ngomi kagenasi nginika, de ngomi upa mibobusengi de mimomanarawa. So maro o moi-moi ngomi miaakaka, komagena lo bilasu ngini niaaka. 	 U weet zelf hoe wij bij u hebben geleefd. Daaraan kunt u een voorbeeld nemen. U hebt ons onze plicht zien vervullen.


So nako komagena, de ngini bilasu upa nimajai-jai o nyawa manga manara ma sopo niatailako. Bilasu niwidamaha o Jou Yesus wahino kali. Sababu Una magena done asa o nyawa manga sininga ma raba de lo ma edekati gena moi-moi wasikelelo. De o orasi magenaka o Gikimoi masirete asa wosimane o nyawamoi-nyawamoi manga giliri itotiai. 	 Sta dus niet met uw oordeel klaar. Laat dat rusten tot de Here komt. Hij zal alles wat zich in de duisternis afspeelt, aan het licht brengen; en Hij zal laten zien wat in de harten omgaat. Dan zal Hij ieder de eer geven die hem toekomt.


O nyawa nagoona la to Ngohi Ai manara yaaka, ona magena bilasu yodupa Ngohi imote, so kekiaka Ngohi kanaga ona lo kagena. Nagoona bato Ai manara yaaka, de igogou manga manara magena Ai Baba asa wafanggali so ona wasihoromati. 	 Als iemand Mij dient, moet hij Mij volgen. En waar Ik ben, moet ook mijn dienaar zijn. Als iemand Mij dient, zal de Vader hem eren.


Kagena de o Yesus wotemo, "Notagi, sababu de to ngona ani piricaya Ngohika asa nisilohaka." De o orasi magena qabolo wopipilo asa womasigeleloka, de una lo wotagi o Yesus iwimoteka. 	 "Dat kan", zei Jezus. "Omdat u op Mij vertrouwt, bent u genezen." Op datzelfde moment kon de man weer zien. En hij ging met Jezus mee naar Jeruzalem.


Moloqaka, de imatodoka idadi o kudoti ilalamo o sorogaka. O malaikat wopopareta moi, o Mikhael, de awi malaikat-malaikat imatekekudoti de o naga lo de ma malaikat-malaikat imakiriwo. 	 Toen brak in de hemel oorlog uit. Michaël en zijn engelen vochten tegen de draak en zijn engelen.


Magena de una womajoboka wokahika awi babaka. O tahuka de ma gaku kasi, de awi baba asa wikeleloka. De awi galusiri ibao so womagogora wisibubusu awi ngopa, de wimake una so wikololo de lo wihame. 	 Wilt u mij aannemen als knecht?' Zo ging hij op weg naar het huis van zijn vader. Die zag hem al in de verte aankomen en had erg met hem te doen. De man holde hem tegemoet, viel hem om de hals en kuste hem.


Ma ngale o nyawa yadala o Paulus iwidodiao, so o Yahudika ma nyawa yamuruo naga yatoosa. So kagena de ona o bi nyawa ma dorou de ibobusengi, yomomanarawa so yogogeku o dolomu ma riho kagena, yaaso de yasigaro, so yatolomu sidago ona yangodu imatekerimoi la o ruwahe yaaka o kota ma rabaka. De o nyawa moi, awi ronga o Yason, to una awi tahu ma ngoraka yodolomu la ma ngale o Paulus de o Silas yasari de yasisupu o kawasa manga simaka. 	 Maar de Joodse leiders werden jaloers. Zij haalden een paar leeglopers van de markt, die wel voor een relletje te vinden waren en brachten met hun hulp veel volk op de been. Het duurde niet lang of de hele stad was in rep en roer. Zij gingen naar het huis van Jason om Paulus en Silas te halen en aan de opgezweepte menigte over te leveren.


Duma ngone popipiricaya gena ka panako igogou o Gikimoi gena ka womatengo. Una magegena nanga Baba o bi moi-moi o duniaka gena qangodu wosidadadika, de to Una Awi giliri gena kanaga ngone nanga oho ma gaalu. De igogou lo o Jou ka womatengo, ena gena o Yesus Kristus. Una magena o Gikimoi asa wisulo la Una waaka so o bi moi-moi qangodu aku idadi, de lo sababu Una magena, so ngone aku o oho ka sidutu ikakali pamake. 	 Er is maar één God: de Vader, door Wie alles is en voor Wie wij leven. En er is ook maar één Here: Jezus Christus, door Wie alles is gemaakt en Die ons het leven heeft gegeven.


O Gikimoi Awi nyawa manga sala wakeleloka, de Una wotemo, "Niososininga! Ma orasi he idumuka, Ngohi asa o jaji qamomuane moi taaka o bi Yahudika ma nyawa yangoduka, bai o Israelka de lo o Yehudaka. 	 Maar God was er Zelf ook niet tevreden over, want Hij zei: "Er komt een tijd dat Ik een nieuw verbond met het volk van Israël en het volk van Juda zal sluiten.


De ona itemo, "Nitogosa nagala!" Duma ongo Rode mosigegego motemo, "Hiwa! Kadoke naga!" So ona itemo, "Magena ka awi malaikat!" 	 De anderen zeiden schamper: "Je bent niet wijs!" Maar het meisje hield vol dat het Petrus was. "Dan moet het zijn beschermengel zijn", antwoordden zij.


so wisano Unaka, de itemo komanena, "Baba Guru, o Musa awi dodoto gena, nakoso yanau moi la wosone de o ngopa wamake waasi, bilasu ma nongoruku asa womikawi kali ma ria ma balo muna magena, la o ngopa yamake de o ngopa magena wisikagena imatero de ka ma ria wososone awi buo. 	 Zij zeiden: "Meester, in één van de boeken van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Die kan er dan voor zorgen dat zijn overleden broer toch kinderen krijgt.


Kagena de Una wotemo Awi muri-murika, "Hika o nyawa yadadala magena niasulo igogeku." Kagena naga o ngangaru idala so o nyawa yadadala magena yasulo igogeku imarihi-rihi. Nako ka yanau yalalago gena ona manga dala nagala yacala motoha. 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Laat alle mensen in het gras gaan zitten." Toen bleek dat er alleen al zo'n 2000 mannen waren.


Una gena, ngaroko he awi dodiao qabolo, duma wodupawa womomi. Ngaroko komagena, Ngohi totemo, sababu o nyawa magena wimaqewa wogolo wosidadu-dadu awi dodiaoka, so igogou bilasu awi dodiao una magena asa womomi, de o kia awi kurangi gena iwihike unaka. 	 Maar als je aandringt, zal hij toch opstaan om je te geven wat je nodig hebt. Dat verzeker ik je. Niet omdat je zijn vriend bent, maar omdat je de moed hebt gehad te blijven aandringen.


O orasi magena qabolo o toko isore kali ma para ma sinotoka. De o Petrus gena womasininga igogou ma nonomasi o Yesus asa wisitemo unaka, "O toko isore ma sinoto waasi, de ngona he nomanosu nosipara ma saange." La una woari wosodu-sodu. 	 Hij had dit nog maar net gezegd of de haan kraaide voor de tweede keer. Toen schoot hem te binnen wat Jezus had gezegd: "Voor de haan twee keer heeft gekraaid, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent." Toen hij zich realiseerde wat hij had gedaan, barstte hij in tranen uit.


Kagena de o Farisika ma nyawa itemo, "Awadede! Ngini lo asa Una winikulaika. 	 "Heeft Hij jullie ook al omgepraat?" vroegen de Farizeeërs.


Una asa wasangisara so manga bodito foloisi ilamo, kiaka o nyawa la kanaga o dorou yodupa yaaka, gena kanaga o Yahudika ma nyawa de lo o Yahudika yasowo. 	 Wie liever kwaad doet, zal vreselijke pijn en ellende te verduren krijgen. Dat geldt voor iedereen: Niet alleen voor de Joden, maar ook voor alle andere mensen.


So ona imasidiado o Efesus ma kotaka o Asia ma daeraka, de ongo Priskila de lo o Akwila kagena wadongosaka. So kagena o Efesuska de womajobo waasi, de una o puji ma tahuka wowosa de o Yahudika ma nyawa kagenadahu wabobicara kasi. 	 Toen zij in de haven van Efeze kwamen, liet hij de anderen achter en ging zelf naar de synagoge. Daar had hij lange gesprekken met de Joden.


Ma orasi ngohi kanaga nginika tinisihabari, de ngohi ai barani ikurangi sidago lo imodo de foloi itirine. 	 Toen ik kwam, was ik niet sterk. Integendeel, ik was bang en beefde.


Tanu ngini nianako ma diai o surati manena tolefo nginika, upa nitemo ngini o Gikimoi Awi dodoto itotiai gena nianako waasi. Duma ngohi tolefo sababu ngini gena nianakoka Una Awi dodoto itetero de lo nianakoka o dodoto ikokulai gena ma moi waasi ma sihino o dodoto itotiaino. 	 Ik schrijf u dus niet omdat u de waarheid niet zou kennen, maar omdat u de waarheid van de leugen moet kunnen onderscheiden.


Ngona nidoohawa, sababu o Gikimoi Awi Jaji ma Bukuka isilefoka, 'Ma ngale Ngona gena Una asa Awi malaikat wapareta, la ona inijaga Ngona isidodiahi, 	 Want er staat in de Boeken dat God Zijn engelen zal sturen om U te beschermen.


Duma nako ngini gena, ma Kristus winidoto maro komagenawa. 	 Maar dat heeft Christus u niet geleerd! Als u werkelijk Zijn stem hebt gehoord en Hij u de waarheid over Zichzelf heeft bekendgemaakt,


Nako o sininga ma beleso kiaka pamomote o Gikimoi Awi edekati, gena ma ngale nanga dorou pomatoba de pomatoduba, so done aku ngone wonasisalamati. De o sininga ma beleso maro komagena gena upa he pomatoduba. Duma nako o sininga ma beleso kiaka kanaga o nyawa o Gikimoi wihoholuka, gena ma ngale lo ihiwa la nanga dorou pomatoba de pomatodubaka, so idadi ka cawali ngone dede o Gikimoi pomakitingaka. 	 Soms gebruikt God verdriet om een radicale omkeer in ons leven te laten komen en ons te redden. Maar verdriet op zich, dat niet tot een omkeer leidt, heeft een dodelijke uitwerking.


De lo nia salam de nia dodara lo tanu nimatekesidiado moi de moika. Ngohi togolo o Gikimoika o sanangi winihike ngini ningoduka la kanaga ngini de ma Kristus nimarimoika. Amin. Ngohi Petrus 	 Groet elkaar met een welgemeende omhelzing, zoals het christenen past. Ik wens alle mensen die Christus toebehoren, vrede toe.


Qaboloka, de yofufuma yamotoha ona magena lo imasidiado. Kagena ma duduka ona imatoore itemo, 'Jou! Jou! Tanu ma ngora napelenga la ngomi lo miwosa.' 	 Later kwamen de domme meisjes ook, maar zij konden er niet meer in. 'Heer!' riepen ze. 'Heer, laat ons er ook in!'


So nakoso ngini la kanaga nitemo nia piricaya gena qaputuruka, de ngini magena bilasu nimasidodiahi bai! Upa sidago done ngini gena o dorouku nitura. 	 Als u denkt dat u nooit zover zult gaan, moet u oppassen om niet te zondigen.


Ngohi tobarani komagena, ma sababu ka cawali ma Kristus asa ngohi woisiputuru so taaka, la ma ngale ai demo de ai manara so o bi bangsa yangodu ona o Yahudika ma nyawa yasowo lo aku o Gikimoi wisigise. 	 Ik haal het niet in mijn hoofd over iets anders te spreken dan over wat Christus door mij tot stand heeft gebracht. Hij heeft, door mijn woorden en daden, mensen uit allerlei volken tot gehoorzaamheid aan God gebracht,


"Ai baba-baba, ai sininga ma rabaka tamalo nakoso o orasi manena de posideli gena, ngohi tododato ngone pobodito so to ngone nanga deru de nanga gina isisa sidago lo ngone ma nyawa lo posone." 	 "Mannen", zei hij. "Ik voorzie een zware reis. Het schip en de lading lopen groot gevaar. En dat niet alleen: Er staan ook mensenlevens op het spel!"


Nako o bobareta yasitatapu gena upa ma ngale o nyawa o loha yaaaka, duma ma ngale o nyawa ona magena o dorou yaaaka la yasimodo. So upa he ngini nia bobareta gena niamodo, hitilahi o loha asa niaaka. Nako komagena, de ona nia bobareta gena done inigiliri, 	 Wie zich goed gedraagt, hoeft niet bang te zijn voor mensen die namens de overheid optreden, maar wie verkeerde dingen doet wél. Dus als u niet bang voor hen wilt zijn, moet u doen wat goed is. Dan zult u daarvoor eer ontvangen.


De lo o nyawa nagoona la imote Ngohi, ona magena imatero maro o nyawa moi la kanaga waqehe qaloha la ma ngale Ngohi woimote, so igogou o sangisara wamoku eko lo nagala wosone. So nagoona imasidailakowa yasangisara komagena, de yaakuwa ona magena yodadi to Ngohi Ai nyawa imomote." 	 Anders kan hij mijn discipel niet zijn. Niemand kan mijn discipel zijn als hij niet zijn kruis draagt en Mij volgt.


Maro kanaga lo o ngopeqeka moi ami ronga ongo Rahab, ngaroko muna gena o ngopeqeka mosusundali de ami rohe momasiiija moi, duma o Gikimoi asa wotemo munaka, "Ngona ani sininga lo itotiai Ngohika." Sababu muna asa o Yosua awi sosulo gena masidodogu ami tahuka de lo o ngeko masidumu onaka la aku ona iliho de yamote o ngeko ma somoa, la manga lawangi upa lo ona yatago. 	 De hoer Rachab is hier ook een voorbeeld van. Zij werd gered, omdat zij de Joodse boodschappers thuis verstopte en veilig de stad uit wist te krijgen; dus door haar daden.


Sababu o nyawa la kanaga o wange yahihiri, ona magena yahiri la ma ngale o Jou iwihoromati. De o nyawa la kanagali o kia bato yaooqo, ona magena lo yaoqo la ma ngale o Jou iwihoromati, sababu ma ngale manga ino gena ona yodupa manga sukuru Unaka yatide. De lo o nyawa la kanaga ka o gaahu yaooqo, ona magena lo yaaka la ma ngale Una iwihoromati, de ona lo ma ngale manga ino gena yodupa manga sukuru yatide Unaka. So o moi-moi yaaaka gena upa potemo isala. 	 Wie aan bepaalde dagen waarde hecht, doet het om de Here. Wie alles eet, doet het ook om de Here, want hij dankt Hem ervoor. En wie niet alles eet, doet het net zo goed om de Here en dankt Hem ook.


Una wosango, "O Gikimoika niwipiricaya bai! 	 Jezus zei tegen de discipelen: "Heb toch geloof! Als je gelooft en tegen deze berg zegt: 'Ga hier vandaan en val in de zee', gebeurt het absoluut!


De o Gikimoi Awi ngale gena ngone manena aku panako, sababu o Gikimoi Awi Gurumi Una magena asa wonasimane ngoneka. Igogou, o Gikimoi Awi Gurumi Una magena o bi moi-moi qangodu watailako, sidago lo wanako o Gikimoi Awi ngale gena, kiaka o nyawa yananako waasi. Magena qangodu-ngodu he wanakoka. 	 God heeft het ons door de Geest duidelijk gemaakt. Want voor de Geest is niets verborgen, zelfs het diepste wezen van God niet.


So wokakaya una magena awi arata ma jojaga gena wiaso, de wotemo unaka, 'Ngohi toise kanaga o galaki moi ma ngale ngona. O orasi manena bato o nagi ma bi buku qangodu gena nosikelelo ngohika. O wange manena de ai arata ngona masirete asa naaturu kawa bai!' 	 De rijke man riep hem bij zich en zei: 'Wat hoor ik allemaal over u? Lever de boeken maar in voor controle. U bent ontslagen.'


Igogou, o kia bato nisumbayang de nimagolo, nakoso niopiricaya, de igogou ngini asa niamake." 	 Wie geloof heeft, krijgt alles waar hij in het gebed om vraagt."


de ngaroko o kia naga moi manga sininga ma rabaka yafikiri qatorou, duma ka yaaka sidago yodupa o nyawa ma somoa yaaniaya de qangodu itemo ka yanako. So o bi nyawa maro komagena manga dupa o Gikimoika gena ihiwa, duma ka yodupa yamote to ona manga nyafusu masirete. 	 Zij zullen hun vrienden verraden; ze zullen roekeloos en opgeblazen zijn en liever hun driften volgen dan God aanbidden.


Ai dodoto nginika gena, ngaroko o sangisara ma rabaka, duma niopiricaya qaputuru. So ma orasi he iteka kawa o nyawa yangodu yabaja, de o Gikimoi asa watailako de wafanggali o nyawa wihoholu o dunia ma bi dokuka gena, Ngohi manena qabolo asa ngini tinijaga de tinisiputuru. Upa sidago Ai lawangi nibaja de ngini lo Ngohi he nipiricaya kawa. 	 U bent Mij dwars door alles heen trouw gebleven, zoals Ik u had opgedragen. Ik zal u dan ook redden voor de tijd van beproeving, waarin alle bewoners van de aarde zwaar op de proef worden gesteld.


Ngaroko komagena, duma kanaga ngini nimuruo naga niholu niopiricaya." Komagena o Yesus wobicara, sababu ma nonomasi Una womanara de wanako, igogou done nagoona Awi demo iholu yopiricaya de lo kanaga wimoi done Una Awi lawangika wisiija. 	 Maar sommigen van u geloven Mij niet." Want Jezus wist allang wie Hem niet vertrouwden en wie Hem zou verraden.


Duma ngohi ai sukuru tatide o Gikimoika, sababu ngone de ma Kristus pomarimoika, so Una de Awi kuasa foloisi ilamo salalu wonangaho so nanga lawangi waturaka de ona yahiwaka, so ngone dede Una o nali de o more ma rabaka. So ngomi gena kekiaka mitagi de miwisihabari ma ngale Una magena la o nyawa aku iwinako, de o habari magegena ma bou qaloloha so o paro yaaho sidago yaado kekiaka bato. 	 God zij dank, door Jezus Christus voert Hij ons mee in Zijn overwinning. Waar wij nu ook gaan, gebruikt Hij ons om Zich bekend te maken en het goede nieuws als een aangename geur te verspreiden.


O Yesus o ade-ade gena wosiboloka, de wotemo,"So komagena lo Ai Baba o sorogaka asa waaka ngini moi-moika, ka cawali ngini lo nia dodiao niasiapongu igogou de itiai." 	 Zo zal mijn hemelse Vader ook met u doen als u uw broeders niet van harte vergeeft wat zij u hebben aangedaan."


So o Yesus o sangahadika de wakelelo ma awa de ami dateka o muri moi foloi wisiboboso, de ma awaka Una wotemo, "Ai awa, kanena naga nowinano maro to ngona ani ngopa yanau moili." 	 Jezus zag Zijn moeder staan bij Johannes, Zijn beste vriend.


Yococawaro gena yosango, 'We! Idadiwa! Done mia gososo pomakaadowa, kodo! Nitagi kasi de o tokoka nimaija.' 	 Maar de verstandige meisjes antwoordden: 'Wij hebben niet genoeg voor ons allemaal. Jullie kunnen beter naar de winkel gaan en zelf olie kopen.'


Igogou, nakoso ngone kanaga o Jou Yesus powipiricaya, de ka ma ngale o Gikimoi Awi laha so asa ngone nanga dorouno wonasisalamatika. Magena nanga manara ma sopo qasowo, duma ka cawali ma ngale o Gikimoi Awi laha so wonasitodihike ngoneka la wonasisalamati. 	 Door Zijn genade bent u gered; doordat u in Hem ging geloven. Dat is niet uw eigen verdienste, maar een geschenk van God.


Kagena de Una o bi ngopa magena watoti de Awi gia wasipaqa manga sabiku, so wogolo tanu o Gikimoi Awi laha wasicatu onaka. 	 Hij nam de kinderen in Zijn armen, legde Zijn handen op hun hoofd en zegende hen.


So nitagi bato o bi ngeko ilalamoka, de o nyawa niamamake kiano bato de nagoona bato niakoro ona yahino o kawi ma rarame manenaka.' 	 Ga nu naar de drukste wegen en nodig iedereen uit die je daar ziet.'


Sababu o ngeko ma ngale ngone podadi o Gikimoi Awi nyawa gena cawali powipiricaya o Yesus Kristuska. So ngone aku potemo ka cawali o Yesus Kristus Una magena maro o Gikimoi Awi tahu ma sosoqe la waaka, so o sosoqe ma somoa gena ihiwa. 	 Want een andere fundering dan Jezus Christus mag niemand leggen.


O nyawa isigeto manga dorou asa isitebi de o uku ma sahu, imatero koloko o gaso o duba ma lake isitebi de o gasi la o Gikimoi wodupa. 	 Want iedereen zal met vuur beproefd worden.


Sababu iqoqomaka yanau o ngopeqekano wisidadi gena hiwa, duma o ngopeqeka gena yanauno de asa imisidadi. 	 God heeft immers de vrouw voor de man gemaakt en niet de man voor de vrouw.


"Ma orasika asa niakelelo o kia naga moi isironga 'O Dorou Ilalamo' gena isituraba o Gikimoi Awi Tahu. (Nako niabaca gena bilasu niatailako nisidodiahi o demo manena ma ngale.) So nakoso niakelelo, de nagoona o Yudea ma daeraka bilasu yoloqa o talaye. 	 Wanneer je 'de gruwel van de verwoesting' ziet staan waar hij niet hoort (lees dit aandachtig) en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen.


Duma ai edekati de ai ngale itetero gena upa nimatekedodiao de o nyawa ona magena itemo o Jou Yesus wipiricayaka, duma yodupa o dorou yaaka, manga dorou imanara gena imatero maro o nyafusu ma dorou yaaka, eko o arata yodesere, eko o serika yasuba, eko o ronga ma dorou yoaaka, eko yatobadalu eko lo yokokoora. Upa sidago ngini nimakangaho so nioqo dede ona. 	 Nu schrijf ik u echter helemaal niet om te gaan met iemand die, al zegt hij een gelovige te zijn, er op sexueel gebied maar op losleeft, egoïstisch is, afgoden dient, roddelt, teveel drinkt of anderen berooft. Met zo iemand moet u zelfs niet samen eten.


Idadiwa o bi nyawa itemo, 'Niakelelo, o Gikimoi Awi pareta kagena naga!' eko ma somoa itemo, 'Hiwa, kadoke naga!' Sababu o Gikimoi kanaga o orasi manena to ngini nia sininga ma rabaka wopareta." 	 U zult niet kunnen zeggen: 'Kijk, hier is het', of 'daar is het'. Want het Koninkrijk van God is waar Ik ben."


So o Yesus wotemo o bi guru agama ona magenaka, "Qadoohaso aku nitemo o Salamati ma Kolano Una magena Awi sihino o Daud awi ahelino. 	 Daarna had Hij een vraag voor hen: "Waarom wordt gezegd dat de Christus rechtstreeks van David zal afstammen?


La o habari ma ngale o Yesus magegena yaado sidago o Yudea ma daeraka de ma bi doku-doku ma sigilolika. 	 Het nieuws over wat gebeurd was, ging door heel Judea en de omliggende streken.


Komagena so ngone panakoka o cocatu la isibobicara o bi bahasa irupa-rupa o Gurumi Qatetebino, magena o Gikimoi wahike maro Awi kuasa ma nonako moi o nyawa wipipiricayawa ona magenaka, so ma ngale o nyawa wipipiricayaka gena ihiwa. Duma nako o cocatu Awi demo posingongangasu magena, wahike maro Awi kuasa ma nonako moi o nyawa wipipiricaya ona magenaka, so o nyawa wipipiricayawa gena ihiwa bai! 	 Daaruit blijkt wel dat de vreemde talen de cngelovigen iets duidelijk moeten maken en niet de gelovigen. Maar de verstaanbare woorden die namens God worden gesproken, zijn voor de gelovigen en niet voor de ongelovigen.


Ma orasi iqomaka de o Abraham awi ngopa woriria, una ma baba awi dupa so wisibuo gena, wisangisara ma baba awi ngopa wononongoruka, una maro o Gikimoi wojajika so wisibuo. Maro komagena lo o orasi manena idadika, ena gena ona o Yahudika manga bobita o Gikimoino yodupa yamomote so yasisangisara ona o Gikimoi Awi Gurumi yamamake ma orasi ma Kristus wipiricayaka. 	 Zoals de zoon van de vrije vrouw vervolgd werd door de zoon van de slavin, worden nu de mensen die uit de Heilige Geest geboren zijn, vervolgd door hen die onder de slavernij van de wet leven.


So ngini tinisingangasu igogou, nakoso ngini niholu o Gikimoi ngini winipareta maro ka o ngopa, ngini magena akuwa niamake o Gikimoi Awi pareta." 	 Het is zelfs zo dat wie niet als een kind in het Koninkrijk van God gelooft, er nooit kan komen."


Nakoso o nyawa niadoosaka, upa sidago nia doosa gena o dorouku inisitura. Nia doosa gena upa niadiahi ma bati o wange itumu, 	 Als u kwaad bent, laat dan geen wrok in uw hart opkomen, want dan zondigt u. Zorg ervoor dat u uw boosheid voor het einde van de dag weer kwijt bent.


So o bi Yahudika ma nyawa ona magena o Paulus awi bicara isigise, sidago wotemo asa una wotagi o bi nyawa o Yahudika yasowo. Qabolo de ona imatoore itemo, "O nyawa maro una manena gena bilasu upa wooho, so powitoomaka bato!" 	 Toen Paulus dat zei, begonnen de mensen die hem tot zover hadden aangehoord, luid te protesteren. "Weg met die man!" schreeuwden zij.


Duma o Yesus wogiise manga demo-demo magena de Una wosango wotemo, "O nyawa yapoputuru upa he ma dokterka yahino, cawali ka o nyawa yasisiri. 	 "Omdat gezonde mensen geen dokter nodig hebben, maar zieke wel!" antwoordde Jezus.


de Awi Ngopa o Yesus, o sone ma rabano witideka, la Una magena niwidamaha done o sorogano wahino kali. So o bi nyawa qatotorou de o Gikimoi wadodoosa o orasi ma simaka ona wafanggali de o dorou, de o Yesus lo asa ngone wonasisalamati. 	 Zij vertellen ons ook dat u ernaar uitkijkt dat Zijn Zoon Jezus uit de hemel zal terugkomen. Hij is door God weer levend gemaakt en bevrijdt ons van Gods toekomstig oordeel.


O gohiduuru magena wotemo, "Upa nimodo! Ngohi tininako ngini niwisari o Yesus, o Nazaret ma nyawa, kekiaka Una wisisasangahadika gena. Hika nianano masirete kanena Awi riho de kanena Una iwihahado. Duma ngo kanena wihiwaka. Una wooho kali! 	 "Jullie hoeven niet zo te schrikken", zei hij tegen hen. "Jullie zoeken Jezus van Nazareth, Die gekruisigd is. Hij is hier niet meer, want Hij leeft weer! Kijk, daar heeft Hij gelegen.


Una wojaji de wosasi o Abrahamka gena nanga topora iqoqomaka, la ma ngale ngone nanga saturu to ona manga gia ma sohano asa Una wonapalako, so ngone aku powigiliri Unaka gena nanga saturu he pamodo kawa, 	 Hij heeft ons het voorrecht gegeven Hem te dienen zonder angst, bevrijd uit de handen van onze vijanden.


Sababu nako o Gikimoi ngone wonapopareta gena, o bobita o kia naga paoqo de paudo gena posigise ma ngale magena qasowo. Duma ma ngale gena igogou o moi-moi o kia itotiai gena paaka, de nanga oho ma rabaka gena ka cawali o rimoi de o sohi, de lo o Gurumi Qatetebi ma buturu so pomore de nanga nalika. 	 In het Koninkrijk van God gaat het niet om eten en drinken. Het gaat om de rechtvaardigheid, de vrede en de blijdschap van de Heilige Geest.


O putu manena kagena ma kolano Daud awi doku o Betlehemka o ngopa yanau moi wisibuo. Una magena wodadi o kolano la ma ngale ngini o dunia ma nyawa nia dorouno bilasu winisisalamati, ena gena ma Kristus, nanga Jou. 	 Vandaag is in Bethlehem de Redder geboren: Christus, de Here.


O sowohi ona magena iliho, de ma ngale o ngopa wisibubuo Una magena o Gikimoi iwigiliri de iwihoromati, sababu qangodu ona yoise de yakokelelo, gena itero de igogou maro kia o malaikat itetemo onaka. 	 Later gingen de herders weer terug naar hun kudde in het veld. Zij prezen God voor wat zij hadden gehoord en gezien. Het was precies zoals de engel had verteld.


Ngaroko komagena, o nyawa yadadala gena yoise Una womajoboka, so ona itagi Una iwisiduuru. So ona yaado Unaka, de Una asa ona waqehe qaloha, qabolo de wadoto onaka ma ngale o Gikimoi asa wopareta maro o kolano moi, de lo ibipopanyake nagoona bato wasiloha. 	 Maar de mensen begrepen wel waar Hij naar toe ging en liepen achter Hem aan. Jezus bleef vriendelijk en vertelde hun over het Koninkrijk van God en genas degenen die ziek waren.


Ona gena, ngaroko, manga sininga ma rabaka itemo, "Ngohi tocawaro," duma igogou ona ka ifuma. 	 Hoewel zij dachten dat ze alles wisten, waren zij in werkelijkheid dom.


Kanaga ma binuka itemo, "Iya, igogou magena una bai!" Duma kanaga ma binukali itemo, "Wewe! Magena una wisowo. Nagala manga bio imaketero, duma magena una wisowo." So wopipilo una masirete womasingangasu onaka wotemo, "Ngohi manena qabolo." 	 "Inderdaad!" zeiden sommigen. "Nee", zeiden anderen, "het is iemand die op hem lijkt." "Ik ben het echt!" riep de man uit.


De lo ona manga prajurit-prajurit magena asa watooma de to Una Awi sumarangi Awi uruno isusupu. So kagena de to ona manga sone de manga lake o bi namo qangodu yaoqoka. 	 Heel hun aanhang werd gedood door het zwaard uit de mond van Hem, Die op het paard zit. En alle vogels deden zich tegoed aan hun vlees.


Duma nakoso o nyawa la kanaga o Gikimoi Awi tahu yosigoko gena, bilasu Awi manara magena yaaka itotiai. So nakoso ma ngale ona magena o nyawa yodoto gena, bilasu yadoto o dodoto itotiai, maro o tahu moi ma boberesu gena isiaka de o guraci, de o salaka, de lo o teto paramata. Upa sidago ona gena yodoto o dodoto ikokulai eko de o cawaro ka o dunia ma nyawano, maro o tahu moi ma boberesu gena isiaka de ka o gota, eko o dumule qatotolole, eko lo o deremi. 	 U kunt op die ene fundering met allerlei materialen bouwen; met goud, zilver en edelsteen, òf met hout, hooi en stro.


Nimasosininga, o nyawa la kanaga manga piricaya yodupa yododongosaka, ka idadiwa ona magena yariwo la imakiliho manga dorou gena imatoba de imatoduba kali. Sababu ma moi qaboloka o Gikimoi Awi nita ma rabaka ona yooho, de Awi laha gena yamakeka, de lo ona magenaku o Gurumi Qatetebi wowosaka. 	 Als iemand God de rug heeft toegekeerd, kan hij niet weer van voren af aan beginnen. Hij heeft het goede nieuws gehoord en iets van het hemelse leven geproefd; hij heeft aan de Heilige Geest deel gekregen;


sababu manga sininga ipeleso poli ma ngale wasitemo onaka done ona he wikelelo kawa. Qabolo de ona yangodu o Paulus iwisitota sidago lo o deruko wisibane. 	 Waar zij het meeste verdriet om hadden, was dat hij had gezegd hen niet meer te zullen ontmoeten. Daarna brachten ze hem naar het schip.


Ma sababu magena, so Ngohi tinisingangasu nginika totemo, ngini asa nisone to ngini nia dorou ma rabaka, sababu nakoso ngini niopiricayawa o kia naga itototiai Ngohi tinidodedemo nginika, gena Ngohi manena o Salamati ma Kolano, nakoso magena ngini niopiricayawa, de igogou ngini done asa nisone de nia dorouka." 	 Daarom heb Ik gezegd dat u zult sterven zonder dat uw zonden vergeven zijn. Want als u niet gelooft dat Ik ben die Ik ben, zult u sterven zonder vergeving te hebben ontvangen."


So ngohi manena gena ngini o nyawa tiniosi de o ake la idadi maro o nonako moi gena, igogou ngini nimatoba de nimatodubaka, duma ma orasika kanaga wimoi asa wahino wotuuruno, gena Una Awi manara foloi ilamo, so ngohi manena to Una Awi simaka gena o kia lo waali idahe, ka Awi capato taaho maro o nyawa wileleleani moi lo idadiwa. De ngini la kanaga nimatoba de nimatodubaka, Una magena asa wosingosa o Gurumi Qatetebi ma kuasa de o uku la nia sininga ma rabaka wopareta. 	 Ik doop met water als teken van de bekering. Straks komt er Iemand, die veel belangrijker is dan ik. Ik ben het niet eens waard Zijn slaaf te zijn. Hij zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur.


Ngohi lo takelelo muna magena minali ma ngale o Gikimoi Awi nyawa de lo ma ngale o nyawa o Yesus wisihohabari gena ona matoomaka de manga au lo mosidaluka. Ma orasi ngohi tomikelelo maaka komagena, de asa ngohi ai hairani munaka itogu-toguwa. 	 Ik zag dat de vrouw dronken was van het bloed van Gods kinderen, het bloed van hen die openlijk over Jezus hadden gesproken. Toen ik haar zo zag, was ik erg verbaasd.


De ma ngale o Gikimoi ma Ngopa womatetengo gena kanaga foloisi wolamo so ma orasi wisulo Una gena wouti o duniaku, de o Gikimoi lo wotemo komanena, "To Ngohi Ai malaikat ona yangodu bilasu Ai Ngopa magena iwisuba." 	 En toen Hij Zijn enige Zoon naar de aarde zond, zei Hij: "Laten alle engelen van God Hem aanbidden."


Qaboloka, de o Yesus wotemo, "Idodooha kanaga ona yamogiowo yalohaka. De kiaka yasiwo. 	 Jezus vroeg: "Zijn niet al die tien mannen genezen? Waar zijn de negen anderen?


Ngini gena nakoso o Yesus niwipiricaya de niwisigise komagena, de o Gikimoi o oho qamomuane winihike nginika. De o Yesus Una magena de woooho wokokakali, ngaroko Una lo o nyawa wiholuka, duma o Gikimoi asa wihirika de wihoromatika, maro o teto moi o tukang yahoholu de yapapakewa duma o Gikimoi wotemo magena ihahali, so wahirika idadi o tahu ma sosoqe ma teto ilalamo. De o Gikimoi Awi tahu masirete kanena o duniaka waaka so ngohi tongongano ma ngale o oho qamomuane niamakeka, so ngini moi-moi gena nidadi maro o bi teto kiaka wapapake la Awi tahu gena wosiaka. De ngini lo Una winitingaka la ma ngale ngini gena o Yesus Kristus wosone so ngini nileleani o Gikimoika la aku o Gikimoi niwisisanangi. So ngini nimaketero maro o Yahudika ma bi imam gena manga haiwani yaaho maro o suba moi Unaka. 	 U moet zich door God laten gebruiken als levende stenen, waarmee Hij Zijn geestelijk huis bouwt. En dat niet alleen, u bent ook de heilige priesters die door Jezus Christus zo veranderd werden, dat zij God geestelijke offers kunnen brengen, die voor Hem aanvaardbaar zijn.


o Gikimoi wotemo komanena, 'O bi nyawa ona magena ihoromati Ngohi, duma ka cawali manga uru ma kahika, so manga siningaka gena ihiwa. 	 'Deze mensen eren God met de mond, maar in hun hart moeten ze niets van Hem hebben.


So bilasu ngini o bi dorou moi-moi upa niaaka, maro o nyawa kanaga wosoneka. Ena gena, niholu niaaka o dupa qatotorou de o nyafusu ma dorou qangodu, de lo niholu o arata niodesere. Nakoso magena niodesere gena, imatero de o Gikimoika nisubawa so ka o serika niasuba. 	 Weg dan met alle aardse zonden, zoals sexuele zonden, vuiligheid, hartstocht, slechte verlangens en hebzucht. Door altijd maar meer te willen hebben, aanbidt u een afgod.


Nako igogou o nyawa la kanaga isoneka, ona magena done akuwa ioho kali, magena ma ngale lo ma Kristus yaakuwa wisioho kali. 	 Als zij gelijk hebben, is Christus ook niet uit de dood teruggekomen.


Kagena de Una wotemo, "Nakoso maha de o nyawa manga manara o duniaka, gena idadiwa. Duma nakoso maha de o Gikimoi Awi manara, de ka idadi." 	 Hij antwoordde: "Wat bij de mensen niet kan, kan wel bij God."


Ona imapoputuru yohoru bai! Ona yohoru nagala manga gaku o kilo motoha eko butangaka. Ato wikelelo, eh, o Yesus wahino o ake ma qokuko wotagi, wameta manga deruno he wadumu de ona yamodo so imasidotirineku. 	 Nadat zij ongeveer vijf kilometer geroeid hadden, zagen zij Jezus over het water lopen. Hij kwam naar hun boot toe. Zij werden bang,


Duma o Gikimoi ma orasi magena watimisi, sababu nakoso ma orasi watimisiwa, igogou o nyawa moi lo iohowa. So ma ngale o Gikimoi Awi nyawa wahihirika, sidago o sangisara ma orasi magena gena ka watimisi. 	 En als God de tijd niet inkort, brengt geen mens het er levend af. Maar terwille van de mensen die Hij heeft uitgekozen, heeft Hij besloten het niet te lang te laten duren.


So Una bilasu womadadi maro ona magena, la imatero dede to Una Awi tahu ma raba moi, la Una lo asa aku wodadi o Imam Wilalamo la kanaga de Awi galusiri de lo o Gikimoi Awi manara gena waaka wokaeli. Sidago Una masirete iwitooma ma ngale o nyawa manga dorou qangodu gena watupu. 	 Het was nodig dat Jezus Christus, aan ons (Zijn broeders) gelijk werd. Anders had Hij niet onze genadige en trouwe hogepriester voor God kunnen worden; een priester die, als Hij met onze zonden afrekent, zowel genadig voor ons als trouw aan God is.


Upa ma ngale ma bobita gena Awi sihino naguunano, duma ma ngale Awi oho ka sidutu ikakali ma kuasa so Una magena asa wodadi o imam moi. 	 Christus, de nieuwe hogepriester van dezelfde rang als Melchizédek, is niet priester geworden omdat Hij voldeed aan de wettige eis van Levi af te stammen, maar omdat Hij een leven heeft dat niet kan eindigen.


Magena tolefo nginika, upa de ma ngale ngini bilasu niholu nikawi maro tinipilikuka, duma ka ma ngale ngini gena ngohi tinisitiari. Upa sidago o kia naga moi lo inifati so ngini niaakuwa o Jou niwileleani itiai de qaputuru. 	 Ik zeg deze dingen niet om u in een keurslijf te persen, maar om u te helpen. Ik wil graag dat u goed leeft en dat zo min mogelijk dingen uw aandacht van de Here afleiden.


O nyawa moi lo asa pamakewa, nakoso o anggur iqoqoma yaudo kasi de yodupa o anggur qamomuane yaudo. Komagenawa, sababu itemo, 'O anggur iqoqoma gena ifoloi qamonge.' " 	 Als iemand van de oude wijn heeft gedronken, wil hij de nieuwe niet eens proeven. Hij vindt de oude goed genoeg."


Iqomaka, de o Gikimoi Awi habari ma ngale ma Kristus itotiai gena ngini niopipiricayaka, maro o nyawa moi womagogora qaloha. Ngaroko komagena, duma qadoohaso o nyawa ngini nia sininga yaqeheka, maro o nyawa moi womagogora de iwifatika so womagogora kawa. Ma ngale komagena o orasi manena de o Gikimoi Awi habari itotiai gena ngini he niopiricaya kawa. 	 U was zo goed op weg. Wie heeft u ervan weerhouden de waarheid te blijven volgen?


So Una wotemo komagena ma baba de ma awaka, duma ona asa yanakowa ma ngale o kia Una wotetemo gena. 	 Maar zij begrepen niet wat Hij bedoelde.


ma ngale onaka nadoto sidago manga sininga ma rabaka yanako igogou de itiai, so o Iblis he yapareta kawa la o Gikimoi manga sininga wapareta, imatero maro o nyawa o bubutu ma rabano isupu de iwosa o nita ma rabaka. De ma ngale manga piricaya Ngohika so manga dorou lo asa Una wosiapongu so ona yatebika, de asa wasingosa o bi nyawa wahihiri manga sidongirabaka.' 	 U zult hen de ogen openen voor de toestand waarin zij verkeren, opdat zij zich van het duister naar het licht zullen keren en zich door God zullen laten regeren in plaats van door satan. Dan zullen zij vergeving van hun zonden krijgen; zij zullen horen bij de mensen die, omdat ze in Mij geloven, voor God afgezonderd zijn!'


Ma orasi itagi imaija ma sinotoka, de o Yusuf womasinako awi ria-ria de awi nongoruka, de kagena asa wangaho ona o Mesir manga kolanoka, la una wanako itiai ona magena o Yusuf awi gianongoru. 	 Bij deze tweede keer vertelde Jozef dat hij hun broer was en hij stelde hen voor aan de Farao.


O gogelelo ma rabaka gena ngohi takelelo o jara-jara magena de lo ona ipapaneku. Gena ona manga mamataka isipake o baju o besi de ma hoqa gena koloko o uku ma sora isisosawala gena igogou, qabibisi koloko o qopo, de qakurati koloko o walira. Manga jara-jara ma sahe koloko o singa ma sahe, de ma uruno isupu o bodito saange gena o uku, o qopo, de lo o walira yatutupu. 	 In het visioen zag ik dat de soldaten vuurrode, grijsblauwe en lichtgele harnassen droegen. De paarden hadden een hoofd als een leeuw en uit hun mond kwam vuur, rook en zwavel.


Ma orasi isumbayang qabolo o riho imatotolomuka magena ihiti. De o Gurumi Qatetebi Awi kuasa qaasu-asu iwosa ona yangoduku, so wopareta sidago o habari qaloloha o Gikimoino isihabari de manga modo lo ihiwa. 	 Terwijl zij dit aan God vroegen, begon het gebouw waar ze bijeen waren te schudden. Zij werden allemaal vol van de Heilige Geest en zeiden zonder angst wat God hun opdroeg.


Komagena ngomi de mia sayangi ilamo nginika, so upa mia dupa gena ka cawali o Gikimoi Awi habari minihike, duma mia dupa lo mimasidailako so o kia bato kanaga ngomika minihike nginika sidago lo mia rohe masirete, sababu ngini magegena o nyawa minidodara. 	 Wij hadden zoveel liefde voor u gekregen, dat wij u niet alleen met plezier Gods boodschap brachten, maar zelfs ons leven voor u wilden geven.


Kagena o nyawa yadadala manga sidongirabaka kanaga lo ma ngale Una iwisibicara gena ka imatekegogurubu moi de moika, duma ma binuka itemo, "Una Awi sininga qaloha." Ma binukali itemo, "Hiwa! Igogou, Una o nyawa wokokulai, wodupa o nyawa wasihaga." 	 Er was een onzekere stemming onder het volk en de meningen over Hem waren verdeeld. Sommigen zeiden: "Hij is een goed mens." Maar anderen zeiden: "O nee! Hij misleidt de massa!"


Una Awi Gurumi lo wosingosa to ngone nanga sininga ma rabaka, maro o nonako moi igogou ngone gena Awi nyawa masirete. To Una Awi Gurumi pamakeka, gena ma ngale isigogou o Gikimoi Awi jaji ngoneka magena qangodu done asa wosiganapu. 	 Hij heeft Zijn stempel op ons gezet door ons Zijn Heilige Geest in het hart te geven. Daardoor zijn wij verzekerd dat wij bij Hem horen.


So kagena de o Yusuf o baro qaaare woija so o Yesus Awi sone ma bake magena wosiguti o sangahadiku, la wosisangi de o baro qaaare magena. Qabolo de o sone ma bake magena wapoosu, kiaka o boosu magena yaaaka o teto ma rabaka. Qabolo de una o teto ilalamo moi walolo o boosu ma ngora magena wosiperesu. 	 Jozef haalde het lichaam van het kruis af en wikkelde het in een stuk fijn linnen, dat hij had gekocht. Daarna legde hij het in een graf dat in de rotsen was uitgehouwen en rolde een grote steen voor de opening.


Nakoso niadodara la ka cawali o nyawa nidododara nginika, de nia manara magena nakoso o Gikimoi wafanggali gena ma loha lo ihiwa. O bi nyawa manga sininga foloisi qatotorou lo, ona gena aku o nyawa yadodara la ma ngale o nyawa magena lo yadododara onaka. 	 Wat voor bijzonders is het te houden van mensen die ook van u houden? Dat doet iedereen. En als u goed bent voor mensen die ook goed voor u zijn, is dat zo bijzonder? Nee, dat is heel gewoon.


Ngaroko komagena, ngohi ai edekati moi lo ihiwa la o surati manena tolefo ma ngale ngini o kia naga nihike ngohika, de lo ngohi ma moi waasi tinigolo nginika. Magena igogou to ngohi ai giliri, de nakoso ai giliri ma sababu gena o nyawa yasisaka de lo kanaga ngohi ai oho gena isusa sidago lo tosone gena, qadoohawa. Ka qaloha la ngohi bilasu tosone. 	 Maar ik heb nooit van dat recht gebruik gemaakt. En ik schrijf dit ook niet om daar verandering in te brengen. Ik zou nog liever van honger omkomen dan mij de voldoening te laten afnemen dat ik u het goede nieuws gebracht heb zonder er loon voor te krijgen.


Bilasu niosininga kasi nakoso kanaga ngini masirete nimahike o nyawa moika ma ngale ka una niwisigise, maro o gilalo moi bilasu ma tuangi wisigise, de ngini gena igogou nidadi o nyawa una magena awi gilalo niwisigogigise. Komagena ngini lo aku nimasimaha la maro o dorou ma gilalo de nisigise, so done ngini de o Gikimoi nimakitinga ikakali, eko maro o gilalo ma loha la o Gikimoi niwisigise so waaka nia sininga itiai Unaka. 	 Als u bij iemand als slaaf in dienst komt, moet u doen wat hij zegt. Hij is de baas over u. Of de zonde is uw meester, met het gevolg dat u de dood tegemoet gaat; cf God is uw meester, met het gevolg dat u vrijgesproken wordt.


Ai dodiao tinidododara, o bi dodoto moi-moi la itemo manena ma sihino o Gikimoino la kanaga niogiise, magena tanu upasi niopiricaya, duma o dodoto moi-moi bilasu niatailako kasi, la ma ngale ma sihino Unano eko qasowo gena aku nianako ma diai. Sababu kanaga o dunia ma dokuka o bi nabi ikokulai gena he yadalaka. 	 Vrienden, geloof niet alles wat u hoort, ook al wordt er beweerd dat het een boodschap van God is. Ga eerst na of er wel echt namens God gesproken wordt, want er lopen nogal wat valse profeten op deze wereld rond.


Ka qaloha de itiai nakoso ngomi mikawi so mia peqeka mopipiricaya muna magena lo mia dodagi ma rabaka mimingaho, imatero maro o bi sosulo ma binuka, de o Jou Yesus Awi nongoru masirete, de lo o Petrus. 	 Mogen wij niet een gelovige als vrouw meenemen op onze reizen? De andere apostelen en de broers van de Here Jezus doen dat ook. En Petrus doet het.


Kagena ma soa ma gurusi de Una wakeleloka o ara hutu moi de ma soka irubu. De Una wotagi so watailako o ara ma hutu magena nagala de ma sopoka. Duma waado de wanano ma sopo ka o ngai moi lo ihiwa, so ka cawali ma soka irubu, sababu o bi ara ma hutu ma orasi isopo waasi. 	 In de verte zag Hij een vijgeboom die in blad stond. Hij liep ernaar toe om te zien of er vijgen aanzaten, maar er zaten alleen maar bladeren aan. Het was nog niet de tijd voor vijgen.