Ndoˈ na cwiimacanda̱ tueˈ yuscuˈñeeⁿ. 	 ובאחרונה מתה גם האשה׃


Nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús tyˈentyjaaˈna jom. Taˈxˈeena nnoom: —Ticalaˈno̱o̱ⁿˈâ chiuu na cweˈ ñˈoom wjaañoomˈ matseiˈneiⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויגשו אליו התלמידים ויאמרו למה זה במשלים תדבר אליהם׃


Ndoˈ teitquiooˈndye we naⁿnom na cwilaˈneiⁿ ñˈeⁿñê, Moisés ñˈeⁿ Elías joˈ. 	 והנה שני אנשים מדברים אתו והמה משה ואליהו׃


Nda̱a̱ naⁿnom na titquiendye catsuˈ na calˈa cheⁿnquieena xjeⁿ cantyja ˈnaaⁿna, 	 ככה תזהיר גם את הבחורים שיהיו צנועים׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na cwiluiiñe Tsotya̱a̱ya ñequio Jnaaⁿ Jesucristo quiana naya na laˈxmaⁿna naquiiˈ nˈomˈyoˈ ñequio juu na mˈaaⁿ na wiˈ nˈomna ˈo ñequio juu na tjaa ñomtiuu cˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na ncˈe ñˈoom na mayuuˈ ndoˈ na candyaˈ nˈomna ˈo. 	 יהי עמכם חסד ורחמים ושלום מאת האלהים אבינו ומאת אדנינו ישוע המשיח בן האב באמת ובאהבה׃


Ndoˈ jeˈ jeˈ ˈu Ta, queⁿˈ cwenta ñˈoom wiˈ na jndeiˈnaˈ na cwiluena nda̱a̱yâ, ndoˈ cateijndeiˈ jâ na cwindya̱ˈntjo̱o̱ⁿyâ njomˈ na calana̱a̱ⁿyâ ñˈoom naya ˈnaⁿˈ ñequio na tˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿyâ. 	 ועתה אדני ראה את גערתם ותן לעבדיך לדבר את דברך בכל בטחון לבם׃


Cwa catseiljeiˈ chaˈtso na macoˈnaˈ njomˈ na mantyˈiaˈ, ñequio chaˈtso na nlcoˈnaˈ nntyˈiaˈ na cwiluii jeˈ ndoˈ na cwii nncjaaluii. 	 ועתה כתב את אשר ראית ואשר נעשה עתה ואשר עתיד להיות אחרי כן׃


’Macweˈ joˈ xeⁿ cantyja na mantyˈiaˈ wjaañˈoomnaˈ ˈu na matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, queⁿˈ cheⁿnncuˈ xjeⁿ chaˈcwijom na macwjiˈ tsˈom njomˈ ndoˈ matquieˈ juunaˈ cha taxocatseitjo̱o̱ndyuˈtiˈ. Ee ñecuaa meiiⁿ na tacanda̱a̱ˈndyuˈ sa̱a̱ nncuˈ nluiˈnˈmaaⁿndyuˈ. Ndoˈ xeⁿ tiñeˈqueⁿˈ cheⁿnncuˈ xjeⁿ cantyja ˈnaⁿˈ, meiiⁿ na canda̱a̱ˈndyuˈ ñeˈcˈoomˈ, meiⁿchiuucheⁿ bˈio nncjuˈnaˈ ˈu. 	 ואם תכשילך עין ימינך נקר אותה והשלך ממך כי טוב לך אשר יאבד אחד מאבריך מרדת כל גופך אל גיהנם׃


Seicanaaⁿñê yuu na jnda̱ yom na ta̱ˈtyeⁿ tsomˈñeeⁿ. Ndoˈ queⁿˈyoˈ cwenta jeeⁿ jndeii sˈeii. Sˈaanaˈ na teintomñe ñeˈquioomˈ chaˈna cwii liaa na ntom ndoˈ sˈaanaˈ na teiweeñe chiˈ chaˈcwijom niomˈ. 	 וארא בפתחו את החותם הששי והנה רעש גדול היה ויקדר השמש כשק שער והירח נהפך לדם׃


Sa̱a̱ nquiee ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ntyee ñequio naⁿmaⁿnˈiaaⁿ cwentaayâ tquiana cwenta jom na catˈuiityeⁿnaˈ jom na cueeⁿˈeⁿ, ndoˈ tyˈioom nnˈaⁿ jom tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ואת אשר כהנינו הגדולים וזקנינו הסגירהו למשפט מות ויצלבהו׃


Sa̱a̱ jndiiya na cwindo̱o̱ nnˈaⁿ jom. Joˈ chii matseicwano̱ⁿya jom na mˈaaⁿˈ. Ndoˈ mati matsjo̱o̱ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwiqueⁿ ñˈoom nacjoomˈm na cˈoona na mˈaaⁿˈ na calaˈjndaaˈndyeyana ñˈoomˈñeeⁿ. Cweˈ laˈtiˈ waa na matsjo̱o̱.” 	 ועתה הנה הגד לי שהיהודים מתנכלים באיש הזה ואשלחהו אליך מיד וגם את שטניו צויתי לבוא ולהגיש שטנתם לפניך ואתה שלום׃


Macweˈ joˈ na maco̱ˈa xtya̱ya jo nnom Tsotye Taya Jesucristo, 	 על כן אכרעה על ברכי לאבי אדנינו ישוע המשיח׃


Joˈ chii quia na jñeeⁿ na luaaˈ cwilue fariseosˈñeeⁿ, jlueeⁿˈeⁿ tsˈo̱ndaa Judea ñˈeⁿndyô̱ na nntsaayâ Galilea. 	 ויעזב את ארץ יהודה וילך שנית הגלילה׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, xeⁿ cwilaˈtjo̱o̱ndyena meiⁿ tiñeˈcaˈndyena na ljoˈ cwilˈana, catseitiaˈ joona jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ chaˈ catseicatyˈuenaˈ joona. 	 את החטאים תוכיח בפני כל למען ייראו גם האחרים׃


Cweˈ joˈ xeⁿ mˈaaⁿ tsˈaⁿ na ticueeˈ tsˈom ñˈoommeiⁿˈ na cwitˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ, catseiˈno̱ⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ na nchii cweˈ ñˈoom na tqueⁿ nnˈaⁿ machˈee na tilˈue. Juu machˈee na tilˈue ñˈoom na tqueⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom, na jom tquiaaⁿ Espíritu Santo naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿyâ. 	 על כן הבוזה זאת לא אנשים הוא בוזה כי אם את האלהים אשר גם שם בקרבנו את רוח קדשו׃


Ndoˈ quia tquieˈcañomna Jesús, mantyja seicandyooˈñê, tsoom nnom Jesús: —Xmaⁿndyuˈ Maestro. Ndoˈ tˈom ntsmaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 הוא בא והוא נגש אליו ויאמר רבי רבי וינשק לו׃


Ntyˈiaaⁿˈaⁿ we wˈaandaa ˈndyoo ndaalueeˈñeeⁿ. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwitjeiiˈ calcaa jnda̱ jluiˈna joˈ joˈ. Macwitmaaⁿna nlquiˈ ˈnaaⁿna. 	 וירא שתי אניות עמדות על יד הים והדיגים יצאו מהן וידיחו את המכמרות׃


Andrés, Felipe, Bartolomé, Mateo, Tomás, Jacobo jnda Alfeo, Tadeo, Simón, tsaⁿ na matiiˈñe ñˈoom ñˈeⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ cananista. 	 ואת אנדרי ואת פילפוס ואת בר תלמי ואת מתי ואת תומא ואת יעקב בן חלפי ואת תדי ואת שמעון הקני׃


Yocheⁿ na cwiluii na nmeiiⁿˈ, Pedro wacatyeeⁿ tachˈeⁿ ndoˈ tyjeeˈcañoom cwii yuscu na mandiˈntjom joˈ joˈ. Tso tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —ˈU maxjeⁿ ñeñˈeⁿˈ ñˈeⁿ Jesús, tsaⁿ na jnaⁿ Galilea. 	 ופטרוס ישב מחוץ לבית בחצר ותגש אליו שפחה לאמר גם אתה היית עם ישוע הגלילי׃


Jnda̱a̱ˈ canchooˈñequiee ndiiˈ tsjaaⁿ na jndyowicantyjooˈ, jnaⁿnaˈ Abraham, tueˈcañoomnaˈ hasta David. Ndoˈ cwiicheⁿ canchooˈñequiee ndiiˈ tsjaaⁿ na jndyowicantyjooˈ, jnaⁿnaˈ David, tueˈcañoomnaˈ tiempo quia na tyˈe nnˈaⁿ Israel na pra̱so ndyuaa Babilonia. Ndoˈ cwiicheⁿ canchooˈñequiee ndiiˈ tsjaaⁿ na jndyowicantyjooˈ, jnaⁿnaˈ quia tyˈecho nnˈaⁿ Babilonia nnˈaⁿ Israel, tueˈcañoomnaˈ hasta xjeⁿ na tuiiñe nquii na cwiluiiñe Cristo. 	 והנה כל הדרות מן אברהם עד דוד ארבעה עשר דרות ומן דוד עד גלות בבל ארבעה עשר דרות ומעת גלות בבל עד המשיח ארבעה עשר דרות׃


Quia joˈ tyˈeñˈomna Jesús Gólgota. Ñˈoomwaaˈ maˈmo̱ⁿnaˈ cwii ta na jndyunaˈ Tseiˈxqueⁿ Tsˈoo. 	 ויביאהו אל מקום גלגלתא הוא מקום הגלגלת׃


Ndoˈ joo ntquiuu nchooˈ ñequiee nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye na meindyuaandye ntio ndiocheⁿ nacañoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, tyˈetaˈnquiona, tyeⁿnquiuuna nomtyuaa na tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena jom. 	 ועשרים וארבעה הזקנים הישבים לפני האלהים על כסאותם נפלו על פניהם וישתחוו לאלהים׃


Ndoˈ mañequiaanaˈ na neiiⁿˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na ticwjiˈñe cantyja ˈnaⁿya. 	 ואשרי אשר לא יכשל בי׃


Ndoˈ nnˈaⁿ ndyuaa Licaonia, quia na ntyˈiaana na luaaˈ sˈaa Pablo, to̱ˈna tyolaˈxuaana ñequio ñˈoomna. Tyoluena: —Cwa we ntyˈo̱o̱ chaˈna nnˈaⁿ jnda̱ tquiecañomna jaa. 	 והמון העם כראותם את אשר עשה פולוס נשאו את קולם ויאמרו בלשון לוקונית ירדו אלינו האלהים בדמות אנשים׃


Teijneiⁿ nnˈaⁿ na nquiu na tjo̱o̱ndye jom. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na nquiu na tjaa ljoˈ cotseitjo̱o̱naˈ joo, tîcateijneiⁿ naⁿˈñeeⁿ. 	 רעבים מלא טוב ועשירים שלח ריקם׃


Sa̱a̱ xeⁿ cwilaˈxmaⁿnaˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, quia joˈ tijoom canda̱a̱ na nlatyuiˈyoˈ joonaˈ. Nleitquiooˈto na cwitsaˈyoˈ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואם מאת האלהים היא לא תוכלו להפר אתה פן תמצאו נלחמים את האלהים׃


Jnda̱ na jndyena ñˈoomwaaˈ yacheⁿ seiñˈeeⁿˈñˈeⁿnaˈ joona. Taˈxˈeendye cheⁿnquieena nda̱a̱ ntyjeena, jluena: —Quia joˈ ¿ˈñeeⁿ tsˈaⁿ nnda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿñe? 	 ויוסיפו עוד להשתומם ויאמרו איש אלם אחיו מי אפוא יוכל להושע׃


Juu xjeⁿˈñeeⁿ jndeii seixuaa Jesús, tsoom: —Eloi, Eloi, ¿lama sabactani? (Ñˈoommeiiⁿ matsonaˈ: Tyˈo̱o̱tsˈomya, Tyˈo̱o̱tsˈomya, ¿chiuu na maˈndiiˈ ja?) 	 ובשעה התשיעית ויצעק ישוע בקול גדול אלהי אלהי למה שבקתני אשר פרושו אלי אלי למה עזבתני׃


Ndoˈ mati nquii Moisés tyotseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee quia na jnda̱ tueˈntyjo̱ choomˈm tatinquiaañê na nlue nnˈaⁿ na jom tsoñeeⁿ yuscu jnda Faraónˈñeeⁿ. 	 באמונה מאן משה כאשר גדל להקרא בן לבת פרעה׃


Nquii Jesús Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê tyee na tjacantyja cwentaaya. Jnda̱ tjaqueⁿˈeⁿ cañoomˈluee, joˈ chii macaⁿnaˈ na caljooˈndyo̱tya̱a̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿñê. 	 ועתה בהיות לנו כהן ראש גדול אשר עבר בשמים הוא ישוע בן האלהים נחזיקה בהודאתנו׃


Ee naⁿmˈaⁿˈ tiˈmaaⁿˈ nˈomna meiⁿ cwjena na mˈaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ Taya Jesucristo. 	 אנשים אשר מסרו נפשם על שם אדנינו ישוע המשיח׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, matsoom: —Xeⁿ na jeˈ laxmaⁿˈyoˈ chaˈna nnˈaⁿ na ticalaˈno̱ⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom quia joˈ tjaaˈnaⁿ jnaⁿ na cwilaxmaⁿˈyoˈ. Sa̱a̱ ncˈe na cwinduˈyoˈ na ˈo laxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na canda̱a̱ˈya cwilaˈno̱ⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ chii cwilaxmaⁿˈyoˈ na choˈnqueⁿˈyoˈ jnaⁿˈyoˈ. 	 ויאמר אליהם אם עורים הייתם לא היה בכם חטא ועתה כי אמרתם פקחים אנחנו חטאתכם תעמד׃


Ee quia na nntaˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ taxocˈunconndaˈ meiⁿ naⁿnom, meiⁿ naⁿlcu ee nncˈomna chaˈna ángeles na mˈaⁿ cañoomˈluee. 	 כי בעת קומם מן המתים האנשים לא ישאו נשים ולא תנשאנה אך יהיו כמלאכי השמים׃


Quia joˈ Pablo tyotseineiiⁿ na catsˈaa tsˈaⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ ndoˈ na tiñequiaañe tsˈaⁿ na nntsˈaaⁿ yuu na tisˈa. Mati tyotseineiiⁿ na maxjeⁿ nncueeˈ xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ. Quia na jndii Félix ñˈoommeiⁿˈ, tyˈueeⁿ. Mana tsoom nnom Pablo: —Cjaˈnndaˈ jeˈ. Nntyˈiaa cwaaⁿ na nncjuˈnaaⁿñenaˈ ja, nlqueeⁿˈndyo̱nndaˈa ˈu. 	 ויהי כדברו על הצדק והפרישות ועל הדין העתיד לבוא ויחרד פיליכס ויען עתה זה לך ולכשאפנה אשוב לקרא לך׃


Jndeii seixuaⁿ chaˈna matseixuaa liom. Quia na jnda̱ seixuaⁿ, quia joˈ teicˈuaa ndyuee ntquieeˈ ntsuee. 	 ויקרא בקול גדול כאשר ישאג האריה ובקראו דברו שבעת הרעמים בקולתיהם׃


Ndoˈ mati nnˈaⁿ fariseosˈñeeⁿ tyotaˈxˈeena nnoom. Tyoluena: —¿Chiuu tuiiyuu na ya mantyˈiaˈ? Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, tsoom: —Juu tsaⁿˈñeeⁿ tyˈoomñê tsooˈ luaˈno̱o̱ⁿ, jnda̱ chii tmaaⁿya luaˈno̱o̱ⁿ, ndoˈ jeˈ ya mantyˈiaya. 	 ויוסיפו לשאל אתו גם הפרושים איך נפקחו עיניו ויאמר אליהם טיט שם על עיני וארחץ והנני ראה׃


Seineiⁿticheⁿ Jesús, tsoom: —Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ, tyomˈaⁿ we ntseinaaⁿ na naⁿnom. 	 ויאמר איש אחד היו לו שני בנים׃


jom matseisˈaañê sa̱a̱ meiⁿchjoo ticatseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ, cweˈ jndyeto matseineiiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na nquiu nnˈaⁿ judíos ndoˈ matseintjaˈñê ñˈeⁿ nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿ nˈoomˈñeeⁿ. Joˈ na cwinaⁿnaˈ na cwilaˈta̱a̱ˈ nˈom nnˈaⁿ ncˈiaana, ndoˈ mˈaⁿna na jndoondye ntyjeena, cwilaˈjnaaⁿˈndyena, ndoˈ tiya mˈaaⁿˈ nˈomna cantyja ˈnaaⁿ ncˈiaana, 	 נפשו עפלה ולא ידע מאומה כי אם חלה הוא בשאלות ומחלקות מלים המביאים לידי קנאה ומריבה וגדופים וחשד רע׃


Matsoom nda̱a̱na: —Catsaˈyoˈ watsˈom tˈmaⁿ. Calaneiⁿˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ ñˈoomwaaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na nncwandoˈ añmaaⁿˈ tsˈaⁿ. 	 לכו והתיצבו במקדש ודברו אל העם את כל דברי החיים האלה׃


Ndoˈ njño̱o̱ⁿya ángeles ˈnaⁿya na jndeii ntjo̱ˈna ndu na nncˈoona chaˈwaa tsjoomnancue, na nlaˈtjomna nnˈaⁿ na jnda̱ tjeiiˈndyo̱ cwentaya. 	 וישלח את מלאכיו בקול שופר גדול ויקבצו את בחיריו מארבע הרוחות למקצה השמים ועד קצה השמים׃


Ndoˈ catseicandiiya cantyja ˈnaaⁿˈ tiempo na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na nluiˈnˈmaaⁿndye añmaaⁿ nnˈaⁿ. 	 שלחני לחבש לנשברי לב לקרא לשבוים דרור ולעורים פקח קוח לשלח רצוצים חפשים לקרא שנת רצון ליהוה׃


Sa̱a̱ jom na tooˈ naquiiˈ tsˈoom mˈaaⁿ Espíritu Santo, jlunda̱a̱ñê ntyˈiaaⁿˈaⁿ cañoomˈluee. Ntyˈiaaⁿˈaⁿ na neiⁿcooˈ caxuee yuu na mˈaaⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ Jesús na meintyjeeˈ jo ntyjaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya. 	 והוא מלא רוח הקדש ויבט השמימה וירא את כבוד אלהים ואת ישוע נצב לימין האלהים׃


Sa̱a̱ matyˈiomnaˈ na calˈaaya xuee ndoˈ cˈo̱o̱ⁿya na neiiⁿya ee tiˈtyˈiuˈ luaaˈ chaˈcwijom jnda̱ tueeⁿˈeⁿ ndoˈ wandoˈnnaaⁿˈaⁿ, jnda̱ tsuuñê sa̱a̱ teijndaaˈñennaaⁿˈaⁿ.” 	 אבל נכון לשוש ולשמח כי אחיך זה היה מת ויחי ואבד היה וימצא׃


Tsoom nnom Jesús: —¿Ljoˈ lˈue tsˈomˈ ñˈeⁿndyô̱ jâ, ˈu Jesús na jnaⁿˈ Nazaret? ¿Aa jndyoˈ na jndyoˈtseiˈtyuiˈ na laxmaaⁿyâ najnda̱a̱yâ? Jâ macwitajnaaⁿˈâ ˈñeeⁿ cwiluiindyuˈ. Nncuˈ cwiluiindyuˈ na ljuˈ tsˈomˈ na jnaⁿˈ na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אהה מה לנו ולך ישוע הנצרי באת להאבידנו ידעתי מי אתה קדוש האלהים׃


Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ na tyondye ñˈoommeiⁿˈ, jeeⁿ tyolaˈwena ñˈoomˈñeeⁿ naquiiˈ nˈomna. Jeeⁿ tyomˈaaⁿˈ nˈomna, tyotaˈxˈeena nda̱a̱ ntyjeena: —¿Ljoˈto cwiluiiñe yuˈndaamˈaaⁿˈ? Ee jlaˈno̱ⁿˈna na Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ tsˈo̱ nacjooˈ yuˈndaaˈñeeⁿ. 	 וישימו כל השמעים אל לבם לאמר מה אפוא יהיה הילד הזה ויד יהוה היתה עמו׃


Mˈaaⁿ tyjee tsaⁿˈñeeⁿ na jndyu María, juu tjacjoo cwii ntyjaaˈ Jesús na mandii ñˈoom na matseineiiⁿ. 	 ולה היתה אחות ושמה מרים אשר ישבה לרגלי ישוע לשמע אל דברו׃


Jndyomeintyjeeⁿˈeⁿ nacañoomˈ ncˈee Jesús. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na matyˈioom ndoˈ cwiquiaa ndaannoom nacjooˈ ncˈee Jesús. Ñequio sooxqueeⁿ tyoweeˈñê ncˈee Jesús. Tyoˈom ncˈee ndoˈ tyoñˈoomñê ncheⁿˈ cachiˈñeeⁿ. 	 ותעמד לרגליו מאחריו ותבך ותחל להרטיב את רגליו בדמעות ותנגב אתן בשערות ראשה ותשק את רגליו ותמשח אתן בשמן׃


Luaaˈ tuii cha caluiˈljuuˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyoñequiaa profeta Isaías. Tso tsaⁿˈñeeⁿ: “Manquiityeeⁿ teijneiⁿ jaa cantyja na tijndeiiˈ nˈo̱o̱ⁿya. Ndoˈ mati seinˈmaaⁿ jaa chaˈtso ntycu na ñejleichuunaˈ jaa.” 	 למלאת את אשר דבר ישעיהו הנביא לאמר חלינו הוא נשא ומכאבינו סבלם׃


Jesús tˈo̱o̱ⁿ, matsoom nnom: —Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ njomˈ, xeⁿ ticaluiixcoñe tsˈaⁿ tixocanda̱a̱ nntseijomñe cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויען ישוע ויאמר אליו אמן אמן אני אמר לך אם לא יולד איש מלמעלה לא יוכל לראות מלכות האלהים׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee ndicwaⁿ jaaⁿcheⁿ teicantyjaaⁿ, tjaaⁿ cwii joo yuu na ñenqueⁿ. Joˈ joˈ tyotseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וישכם ממחרת בעוד לילה ויצא וילך אל מקום חרבה ויתפלל שם׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ nmeiⁿˈ mati ja quia na mandiiya na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñequio Ta Jesús ndoˈ na mˈaⁿˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ chaˈtso nnˈaⁿ na ljuˈ nˈom, 	 בעבור זאת גם אנכי אחרי שמעי אמונתכם באדנינו ישוע והאהבה אשר אהבתם את כל הקדשים׃


’ Ee ticwii cwii tsˈaⁿ nleichjeⁿˈñê ñequio chom. Cwilaˈchjeⁿˈ nnˈaⁿ seii quiooˈ na cwiñeˈquiana na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי כל איש באש ימלח וכל קרבן במלח ימלח׃


Sa̱a̱ niom ntˈom na ntyjiiya ñˈeⁿndyoˈ, ee mˈaⁿ cwantindyoˈ ˈo na cwileiˈñˈomˈtyeⁿˈyoˈ ñˈoom na tˈmo̱ⁿ Balaam. Jom tˈmo̱o̱ⁿ nnom Balac ñˈoom na sˈaanaˈ na jlaˈtjo̱o̱ndye nnˈaⁿ Israel nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee tsoom na ya na calaˈtˈmaaⁿˈndyena ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ nlˈa. Ndoˈ ya na nncˈoocatsa̱ˈna seii quiooˈ jo nda̱a̱naˈ, jnda̱ joˈ nntquiina seiˈñeeⁿ. Ndoˈ tsoom na maxjeⁿ ya na cweˈ ncˈomyana ñequio ncˈiaana. 	 אך מעט יש לי עליך כי שם עמך אנשים דבקים בתורת בלעם אשר הורה את בלק לתת מכשול לפני בני ישראל לאכל מזבחי אלילים ולזנות׃


Lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na caliuˈyoˈ na jeeⁿ tˈmaⁿ waa na matseijndo̱ya cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, ˈo ndoˈ mati nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na mˈaⁿna tsjoom Laodicea, ndoˈ mati chaˈtsondye nnˈaⁿ na ticataˈjnaaⁿˈ ja, 	 הנני מודיע אתכם גדל הקרב אשר בקרבי על אדותיכם ועל אדות אנשי לודקיא ועל כל אשר לא ראו את פני בבשר׃


Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na ticajnda ntyjii nquii Ta Jesucristo, quiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na quioo ñˈoomwiˈ nacjooˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Quiaaⁿ na matyuaaˈ cwjeeˈnndaˈ nquii Ta Jesucristo. 	 מי שלא יאהב את האדון ישוע המשיח יחרם מרן אתא׃


Quia joˈ jndeii seineiⁿ tsotye tyochjoo, tso: —Ja matseiyuˈa. Cateijndeiˈ ja na nntseiyuˈyatya̱. 	 ויתן אבי הילד את קלו בבכי ויאמר אני מאמין עזר נא לחסרון אמונתי׃


Jndye nnˈaⁿ cwintyjo̱ jâ sa̱a̱ tyooˈndii Tyˈo̱o̱tsˈom jâ. Cwitmeiiⁿˈndyena jâ nnom tyuaa, sa̱a̱ ndicwaⁿ mˈaaⁿtya̱a̱yâ. 	 נרדפים ולא נטושים משלכים ולא אבדים׃


Ee meiⁿquia tsˈaⁿ na macwjiˈyuuˈñe na Jesús cwiluiiñê Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom, mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom quiiˈ tsˈom ndoˈ tseixmaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 כל המודה כי ישוע הוא בן האלהים האלהים שכן בו והוא באלהים׃


Mañoomˈ tjañjoomˈ tsˈom Pedro juu ñˈoom na jnda̱ tso Jesús nnoom: “Cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntseixuaa caxtijndyo sa̱a̱ ˈu jnda̱ ndyee ndiiˈ macwjiˈndyuˈ ñˈeⁿndyo̱.” Mana jlueeⁿˈeⁿ chˈeⁿ. Seiˈndaaˈñˈeⁿnaˈ ntyjeeⁿ, tyotyˈioom. 	 ויזכר פטרוס את דבר ישוע אשר אמר אליו לאמר בטרם יקרא התרנגול תכחש בי שלש פעמים ויצא החוצה וימרר בבכי׃


Mati calaneiⁿˈyoˈ nnoom cantyja ˈnaaⁿyâ chaˈ nncjuˈnaaⁿñenaˈ na nñequiaayâ ñˈoomˈm na cweˈ wantyˈiu mˈaaⁿnaˈ na cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ mˈaaⁿya wˈaancjo. 	 והתפללו גם בעדנו למען יפתח לנו האלהים את שער הדבור לחות את סוד המשיח אשר בעבורו אסור אנכי׃


Meiⁿ ticaⁿnaˈ na cwjiˈyuuˈñe tsˈaⁿ nnoom cantyja ljoˈ laˈxmaⁿ nnˈaⁿ, ee maxjeⁿ mantyjeeⁿ chiuu nˈomna. 	 ולא הצטרך לעדות איש על האדם כי הוא ידע מה בקרב האדם׃


Ndoˈ jeˈ ñjaaⁿ jnda̱ tyjeeⁿˈeⁿ ñequio ljeii na tquia ntyee na cwiluiitquiendye na mañequiaanaˈ najneiⁿ cha na chaˈtso nnˈaⁿ na cwilcwiiˈ xueˈ nncjaachom joona na chuˈtyeⁿndyena na nntioom joona wˈaancjo. 	 וגם פה רשיון יש לו מאת ראשי הכהנים לאסר את כל הקראים בשמך׃


Chaˈtso na cwilˈaˈyoˈ, catˈmo̱ⁿˈyoˈ na wiˈ nˈomˈ ncˈiaaˈyoˈ. 	 וכל דבריכם יעשו באהבה׃


Ee nchii na tqueeⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom jaa na nlajomndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ natia, sa̱a̱ jom lˈue tsˈoom na cˈo̱o̱ⁿya na ljuˈ nˈo̱o̱ⁿya jo nnoom. 	 כי לא קרא אותנו האלהים לטמאה כי אם לקדשה׃


Quia joˈ jluena nnoom: —Nquiee nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés cwilue macaⁿnaˈ na Elías nndyojñeeⁿ. —¿Chiuu na luaaˈ cwilue naⁿˈñeeⁿ? 	 וישאלהו לאמר מה זה אמרים הסופרים כי אליהו בוא יבוא בראשונה׃


Joˈ chii sondaroˈñeeⁿ tyˈecatomna ndeiˈncˈee tsˈaⁿ najndyee, ndoˈ majoˈti lˈana cwiicheⁿ tsaⁿˈñeeⁿ na tyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ cwiicheⁿ ntyjaaˈ Jesús. 	 ויבאו אנשי הצבא וישברו את שוקי הראשון והשני הנצלבים עמו׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee ntˈom nnˈaⁿ judíos jlaˈjomndyena. Tqueⁿtyeⁿna cwii ñˈoom na wˈii nacjoona na tacwaˈna tacwena ndaa hasta xeⁿ jnda̱ jlaˈcueeˈna Pablo. 	 ויהי לפנות הבקר ויתחברו היהודים ויאסרו אסר על נפשם לאמר כי לא יאכלו ולא ישתו עד אם יהרגו את פולוס׃


Quia joˈ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ tyotseineiiⁿ nda̱a̱na. Ndoˈ tsoom: —Maxuee jeˈ matseicanda̱a̱ˈñenaˈ ljeiiwaaˈ yocheⁿ na cwindyeˈyoˈ na matseiˈnaⁿya juunaˈ. 	 ויחל ויאמר אליהם היום נתמלא הכתוב הזה באזניכם׃


Maniom ñˈoom na cwiqua̱a̱ⁿ jaa nnˈaⁿ judíos na cwinndyuuˈa ñequio na cwitmaaⁿya ˈnaⁿ. Wˈaa yuu na toco tsaⁿˈñeeⁿ meintyjeeˈ yom ljoo tˈmaⁿ na tuiinaˈ ñˈeⁿ ljo̱ˈ, na quiwilˈueeˈndyena na cwilaˈcanda̱a̱ˈndyena costumbreˈñeeⁿ. Cwiwijndeii cwii cwii tsjooˈñeeⁿ chaˈna ñequiee hasta yom xjo lata ndaa. 	 והנה ששה כדי אבן ערוכים שם כמשפט היהודים לטהרתם שתים או שלש בתים יכיל כל אחד׃


Joˈ chii cˈomcˈeendyoˈ, ndoˈ cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ cwii ndyee chu naxuee ndoˈ natsjom tîcjo̱meintyja̱a̱ˈa na tyoteijndeitya̱ya ˈo cha nntsaalaˈno̱ⁿˈtiˈyoˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ñesˈaa na ljoˈ ñequio na tyotˈio̱o̱ya na jnda ntyjiiya. 	 על כן שקדו וזכרו כי שלש שנים יומם ולילה לא חדלתי לדבר על לב כל אחד מכם בדמעות׃


Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilaˈjomndyo̱, tjaaˈnaⁿ cwii nnom na nntseiteincwiiˈnaˈ juunaˈ. Cwa quiaaya na quianlˈuaaⁿˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿ joˈ ndoˈ calaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ jom ñequio na xcweeˈ nˈo̱o̱ⁿya ndoˈ mati ñequio na jnda nquiuuya. 	 לכן אנחנו המקבלים מלכות אשר לא תמוט נבאה נא בתודה ונעבד בה את האלהים לרצון לו בצניעות וביראה׃


Quia joˈ seineiiⁿ ñˈoomwaa na tjañoomˈ na maˈmo̱ⁿnaˈ na macaⁿnaˈ na calcweˈ nˈom nnˈaⁿ. Matsoom: —Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ, tyomeintyjeeˈ tsˈoom higuera naquiiˈ ntjoomˈm. Ndoˈ tjacalˈueeⁿ ta̱a̱ˈ tsˈoomˈñeeⁿ sa̱a̱ tjaa ljoˈ ljeiiⁿ. 	 וישא משלו ויאמר איש אחד היתה לו תאנה נטועה בכרמו ויבא לבקש בה פרי ולא מצא׃


Ndoˈ mati waa cwiicheⁿ ñˈoomˈm na teiljeii na matsoom: ˈU ñequiiˈcheⁿ na cwiluiindyuˈ tyee chaˈxjeⁿ tsˈiaaⁿ na tyotseixmaⁿ Melquisedec. 	 כמו שאמר גם במקום אחר אתה כהן לעולם על דברתי מלכי צדק׃


jnda̱ ñeeⁿ xuee na tuiindyo̱ tuii ˈnaaⁿ tjaaⁿya. Tsˈaⁿ tsjaaⁿ nnˈaⁿ Israel ja, tmaaⁿˈ cwentaaˈ Benjamín, tsˈaⁿ hebreo ja ndoˈ tsotya̱ tsondyo̱ mannˈaⁿ hebreos joona. Cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na tqueⁿ Moisés, tsˈaⁿ tmaaⁿˈ fariseo ja. 	 אשר אני נמול בן שמונת ימים מבני ישראל משבט בנימין עברי מן העברים׃


Quia joˈ seixuaⁿ, tsoom: “Tsotya̱ya, Abraham, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ja. Cajñomˈ Lázaro na canchjeeñê nomtsˈo̱o̱ⁿ naquiiˈ ndaatioo cha nntseicanaⁿˈaⁿ tsaya. Ee jeeⁿ tˈmaⁿ wiˈ matjo̱ⁿya naquiiˈ chomwaa.” 	 ויצעק ויאמר אבי אברהם חנני ושלח נא את לעזר ויטבל את קצה אצבעו במים למען קרר את לשוני כי עניתי במוקד הזה׃


Na jnda̱ we tˈo̱nndaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ cañoomˈluee, matsoom no̱o̱ⁿya: “ˈNaⁿ na jnda̱ tqua̱a̱ⁿya na ljuˈ tseixmaⁿnaˈ ˈu tintsuˈ na cwajndiinaˈ.” 	 ויענני הקול שנית מן השמים ויאמר את אשר טהר האלהים אתה אל תטמאנו׃


Meiⁿˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na macaⁿ cwii ˈnaⁿ njomˈ, quiaaˈ. Ndoˈ xeⁿ tjañˈoom tsˈaⁿ ˈnaⁿˈ ndoˈ tiñeˈcatseilcweeⁿˈeⁿ juunaˈ, tintseincjooˈndyuˈ na calcweˈnaˈ. 	 וכל השאל ממך תן לו והלקח את אשר לך אל תשאל מאתו׃


Macwjiˈyuuˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿna ee tquiana ñequio na xcweeˈ nˈomna, ndoˈ meiⁿ titomndyo tquiana ee maxjeⁿ ljoˈ lˈue nˈomna. 	 כי מעיד אנכי אשר לפי כחם ויותר מכחם התנדבו׃


Ñequiiˈcheⁿ mañequiaya na quialˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈomya na mañjom tsˈo̱o̱ⁿya ˈu na matseina̱ⁿya nnoom. 	 מודה אני לאלהי בכל עת בהזכירי אתך בתפלותי׃


Tˈo̱ Jesús, matsoom nnom: —¿Aa luaaˈ matsuˈ ee na matseiˈno̱ⁿˈ cheⁿnncuˈ? Oo, ¿aa mˈaⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwilue na ljoˈ cantyja ˈnaⁿya njomˈ? 	 ויען אתו ישוע המלבך תדבר זאת או אחרים הגידו לך עלי׃


Ee nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na tso: “Tincˈoomˈyaˈ ñequio cwiicheⁿ tsˈaⁿ”, majom matsoom: “Tintseicueˈ tsˈaⁿ.” Joˈ chii xeⁿ na tyoocheˈ na cweˈ mˈaaⁿˈyaˈ ñˈeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ, sa̱a̱ nntseicueˈ tsˈaⁿ, maxjeⁿ jnda̱ seitjo̱o̱ndyuˈ nnom chaˈwaa ljeiiˈñeeⁿ. 	 כי האמר לא תנאף גם הוא אמר לא תרצח ואם אינך נאף ואתה רוצח היה נהיית לעבר התורה׃


Ndoˈ ntyˈiaya yuscuˈñeeⁿ, chaˈcwijom na cañeⁿ na jeeⁿ neiiⁿˈeⁿ matseicwjeⁿ nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, na tyotjeiˈyuuˈndye cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. Quia na ntyˈiaya jom jeeⁿ seitsaⁿˈnaˈ ja. 	 וארא את האשה שכורה מדם הקדשים ומדם עדי ישוע ואשתומם על המראה שמה גדולה׃


Ntˈom naⁿnom na jeeⁿ xcweeˈ nˈom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom tyˈecatˈiuuna Esteban. Jeeⁿ tyotyueena na jnda nquiuna jom. 	 וישאו אנשים חסידים את אסטפנוס ויקברהו ויספדו עליו מספד גדול׃


Ñˈoom na mayuuˈ na tyˈioom nnˈaⁿ jom tsˈoomˈnaaⁿ chaˈcwijom tsˈaⁿ na tijndeii matseixmaⁿ, sa̱a̱ wanoomˈm ncˈe najndeii na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ mati jâ na cwilajomndyô̱ cantyja na tijndeii ñeseixmaaⁿ, cha ncˈe joˈ, mati nntando̱o̱ˈâ ñˈeⁿñê ncˈe najndeii na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cha nnteijndeiinaˈ ˈo. 	 כי אם גם נצלב בחלשה אכן חי הוא בגבורת אלהים ואם גם חלשים בו אנחנו אכן נחיה עמו בגבורת אלהים לנגדכם׃


Chaˈtsondyoˈ cˈomˈcˈeendyoˈ na calaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha ticjaachuunaˈ ˈo xjeⁿ ˈnaaⁿˈnaˈ quia wiˈ cwitjomˈyoˈ. Mayuuˈ, jeeⁿ mˈaaⁿcˈeeˈ tsˈom tsˈaⁿ na nntsˈaa yuu na macaⁿnaˈ sa̱a̱ ncˈe na tsˈaⁿ tseixmaaⁿ, tileicanaⁿñê. 	 שקדו והתפללו פן תבאו לידי נסיון הן הרוח היא חפצה והבשר הוא רפה׃


Ñˈoom na macwindyeˈyoˈ xjeⁿ na jnaⁿjndyeecheⁿnaˈ na cwilaˈyuˈyoˈ matsonaˈ na cˈo̱o̱ⁿya na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ. 	 כי זאת היא השמועה אשר שמעתם מראש לאהבה איש את רעהו׃


’Calaˈno̱ⁿˈyoˈ ˈnaaⁿ na maˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈoom higuera. Quia na cwintyˈiaˈyoˈ na cwinteiˈ lˈo̱naˈ ndoˈ cwicandeiˈ tscoˈndaa juunaˈ, quia joˈ cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ na jaawindyooˈ ncueesuaˈ. 	 למדו נא את משל התאנה כשירטב ענפה ופרח עלה ידעתם כי קרוב הקיץ׃


Ee tsˈaⁿ na mˈaaⁿ na mandiˈntjomtyeⁿ quia na tˈmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jom na catseiyoomˈm ñˈeⁿ Ta Jesús, jeˈ cwiluiiñe tsˈaⁿ na jnda̱ seicandyaaˈñê. Ndoˈ maljoyu cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ na mˈaaⁿ xjeⁿ ˈnaaⁿˈ quia na tˈmaⁿ Cristo jom, jeˈ cwiluiiñê tsˈaⁿ na mandiˈntjomtyeⁿ nnoom. 	 כי הקרוא באדון בהיותו עבד משחרר הוא לאדון וככה גם הקרוא בהיותו חפשי עבד הוא למשיח׃


Ñequiiˈcheⁿ cwilaˈneiⁿna ñˈoom ntjeiⁿ nacjoo ncˈiaana. Ñˈoom na cwilaˈndaaˈnaˈ naⁿˈñeeⁿ. 	 אשר אלה פיהם מלא ומררות׃


Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ na ntyˈiaa na luaaˈ tuii jeeⁿ tyuena. Tyotaˈxˈeena nda̱a̱ ncˈiaana, tyoluena: —¿Ljoˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na luaaˈ tuii? Cwa cwii ñˈoom xco cwindya̱a̱ya jeˈ. Ee tsaⁿmˈaaⁿˈ waa najneiⁿ na matsa̱ˈntjoom meiⁿ jndyetia ndoˈ cwilaˈcanda̱na ñˈoom na matsoom. 	 ויבהלו כלם וישאלו איש את רעהו לאמר מה זאת מה היא התורה החדשה אשר אף לרוחות הטמאה בגבורה הוא מצוה והנה שמעות לו׃


Chaˈwaañê caxueeñê chaˈcwijom chomtsuee. Ndoˈ canchiiˈ liaⁿˈaⁿ chaˈna canchiiˈ tsaaⁿ. 	 ויהי מראהו כברק ולבושו לבן כשלג׃


Pedro ñˈeⁿ Juan xcwe na cwilaˈneiⁿna nda̱a̱ nnˈaⁿ, ndoˈ tquie ntyee na mˈaⁿna ñequio tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom tˈmaⁿ. Mati ntˈom nnˈaⁿ judíos na laxmaⁿna tmaaⁿˈ saduceos tquiena. 	 ויהי בדברם אל העם ויקומו עליהם הכהנים ונגיד בית המקדש והצדוקים׃


Sˈaanaˈ nquiuuyâ na matseijomnaˈ jâ chaˈna nnˈaⁿ na jnda̱ teijndaaˈ na mañejom na cwje. Tuii na ljoˈ cha caˈmo̱ⁿyanaˈ nda̱a̱yâ na ñequiiˈcheⁿ cˈo̱o̱ⁿyâ na quitˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿyâ Tyˈo̱o̱tsˈom na mañequiaa na cwitandoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, meiⁿ tancˈo̱o̱ⁿyâ na ntyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿyâ chiuu cwilaxmaaⁿ nncjo̱o̱yâ. 	 ואנחנו בלבבנו חרצנו לנו את המות למען לא נהיה בטחים בנפשנו כי אם באלהים המחיה את המתים׃


Jnda̱ na jluiˈna quiiˈ ndaatioo, nquii Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom tjañˈoom Felipe. Ndoˈ tsˈaⁿ Etiopíaˈñeeⁿ taticantyˈiaaˈtyeeⁿ Felipe, sa̱a̱ tjaaⁿ nato na mawjaⁿ ñequio na neiiⁿˈ tsˈoom. 	 ויהי כי עלו מן המים וישא רוח יהוה את פילפוס ולא יסף הסריס לראותו כי הלך לדרכו שמח׃


Maluaaˈ nntsˈaaⁿ ñequio nnˈaⁿ na cweˈ cwiñeˈquiandyeto cantyja na neiⁿnco nquiu nnˈaⁿ tsjoomnancue, ndoˈ na ticueeˈ nˈomna na nntsa̱ˈntjom Ta Jesús joona. Tjaa na matseicatyˈuenaˈ joona na cwiñeˈquiandyetona cantyja na lˈue nˈom nquieena. Meiⁿ tinquiaana na nluena cwii ñˈoomntjeiⁿ nacjoo joo na jnda̱ti na tˈmaⁿ cwiluiindye na mˈaⁿ yuu na jeeⁿ neiⁿncooˈ, 	 וביותר את ההלכים אחרי הבשר בתאות תבל ובזים את הממשלה עזי פנים הלכים בשרירות לבם ולא יחרדו מחרף את השררות׃


Xjeⁿ na to̱ˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tqueeⁿ chaˈtso, juu na cwiluiiñe ñˈoomˈm maxjeⁿ mˈaaⁿ ñˈeⁿñê. Ndoˈ chaˈtso na cwiluiiñê mati juu canda̱a̱ˈñˈeⁿ cwiluiiñe. 	 בראשית היה הדבר והדבר היה את האלהים ואלהים היה הדבר׃


Jnda̱ ñeeⁿ xuee na tuii na luaaˈ quia joˈ jâ nnˈaⁿ na tˈmaⁿ Jesús na calajomndyô̱ ñˈeⁿñê tyomˈaaⁿnndaaˈâ wˈaaˈñeeⁿ, ndoˈ quia ljoˈcheⁿ mati ñˈeⁿ Tomás. Ndoˈ tyjeeˈcañoom Jesús naquiiˈ ntaaⁿyâ na ndi ta̱ˈ ndyueelˈa. Tsonnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱yâ: —Cˈomˈyoˈ na tjaa ñomtiuu. 	 ויהי מקצה שמונת ימים ותלמידיו שנית פנימה ותומא עמהם ויבא ישוע והדלתות מסגרות ויעמד ביניהם ויאמר שלום לכם׃


Quia joˈ jnaⁿ naⁿˈñeeⁿ tyˈena, tyoñeˈquiana ñˈoom naya nda̱a̱ nnˈaⁿ meiⁿyuucheⁿ na tyˈena. Ndoˈ manquiiti Ta Jesús tyoteijneiⁿ joona. Tquiaaⁿ na tyocanda̱a̱ tyolˈana tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na tjeiˈyuuˈndyenaˈ na mayuuˈ ñˈoom na tyoñeˈquiana. Amén. 	 והמה יצאו ויקראו בכל המקמות והאדון עזרם ויחזק את הדבר באתות הבאות אחרי דברם אמן׃


Ndoˈ chaˈxjeⁿ cwicandaa naⁿˈñeeⁿ ˈnaⁿ na cwiwilˈueeˈndyena, maluaaˈ sa̱ˈntjom Ta Jesús na joo nnˈaⁿ na cwiñeˈquia ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ nntoˈñoomna ljoˈ na macaⁿnaˈ joona ncˈe ñˈoomˈm na cwiñeˈquiana. 	 כן תקן אדנינו גם הוא אשר יחיו המבשרים על הבשורה׃


Ndoˈ Saulo cwiteiñê na macatyˈueeⁿ. Matsoom: —¿Chiuu lˈue tsˈomˈ Ta na catsˈaa? Quia joˈ matso Jesús nnoom: —Quicantyjaˈ, cjaˈquieˈ quiiˈ tsjoom. Joˈ joˈ nntso tsˈaⁿ njomˈ ljoˈ macaⁿnaˈ na nntsaˈ. 	 והוא חרד ונבעת ויאמר אדני מה תחפץ ואעשה ויען האדון קום לך העירה ויאמר לך את אשר עליך לעשות׃


Ncˈe na luaaˈ waa na jnda̱ teijndaaˈ na nntyuiiˈ chaˈtso nmeiⁿˈ, matyˈiomnaˈ na cˈomˈyoˈ na ljuˈ nˈomˈyoˈ jo nnoom ndoˈ na xcweeˈ nˈomˈyoˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ jom. 	 ועתה אם כל אלה ימוגו מה מאד חיבים אתם להתהלך בקדשה ובחסידות׃


Quia joˈ taxˈeenndaˈ Pilato nda̱a̱ nnˈaⁿ na jndyendye, tsoom: —Ndoˈ ¿ljoˈ lˈue nˈomˈyoˈ na catsˈaaya ñˈeⁿ juu tsˈaⁿ na cwinduˈyoˈ na cwiluiiñe rey cwentaˈ ˈo nnˈaⁿ judíos? 	 ויסף פילטוס ויען ויאמר להם ומה אפוא חפצתם ואעשה לאשר אתם קראים מלך היהודים׃


Ee juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, nchii tomti waanaˈ na nleijndaaˈ ljoˈ na wanaaⁿ na nntquia̱a̱ya oo na nncwa̱a̱ya. Matsa̱ˈntjoom jaa cha cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo nnda̱a̱ nlˈaaya yuu na matyˈiomyanaˈ. Ndoˈ mati na nncˈo̱o̱ⁿya na neiiⁿya ndoˈ na meiⁿcwii ñomtiuu ticˈo̱o̱ⁿya jo nnoom. 	 כי מלכות האלהים איננה אכילה ושתיה כי צדקה היא ושלום ושמחה ברוח הקדש׃


Sa̱a̱ cwii cwii tsˈaⁿ na nncwjiˈ xueya na cwiluiindyo̱ na matsa̱ˈntjo̱ⁿ, juu tsaⁿˈñeeⁿ nluiinˈmaaⁿñe.” Luaaˈ ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio ˈndyoo Joel. 	 והיה כל אשר יקרא בשם יהוה ימלט׃


Calaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ Israel. Nnˈaⁿ na cwitquiina seii quiooˈ na cwitioona nacjooˈ tio watsˈom tˈmaⁿ, xjeⁿˈñeeⁿ cwilajomndyena cantyja ˈnaaⁿˈ quiooˈ na cwilaˈcwjeena. 	 ראו את ישראל לפי הבשר הלא אכלי הזבחים חברי המזבח המה׃


Xcwe quiiˈntaaⁿ ncjoˈñeeⁿ ntyˈiaya meintyjeeˈ nqueⁿ na matseijomnaˈ chaˈcwijom tsˈaⁿ jom. Cweⁿ cwii liaatco xjeⁿ nomtyuaacheⁿ. Ndoˈ tseiˈjñaaⁿ chuˈtyeⁿ cwii ˈnaⁿ na tuii ñˈeⁿ sˈom cajaⁿ. 	 ובתוך שבע המנרות דמות בן אדם לבוש מעיל וחגור אזור זהב על לבו׃


Ntyee na cwiluiitquiendye jlaˈxcwiina sˈomˈñeeⁿ. Jluena: —Sˈommeiiⁿ jnda̱ njomlˈua na nncueˈ tsˈaⁿ. Joˈ chii ticatyˈiomyanaˈ na nlatjo̱o̱ⁿˈa joonaˈ ñequio sˈom na cwiquioo cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויקחו ראשי הכהנים את הכסף ויאמרו לא נכון לנו לתתו אל ארון הקרבן כי מחיר דמים הוא׃


Ja na cwiluiitquiendyo̱, matseiljeiya cartawaa na wjaanaˈ na mˈaaⁿˈ Gayo na mayuuˈcheⁿ jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈu. 	 הזקן אל גיוס החביב אשר אני אהב אתו באמת׃


Juu tsˈaⁿ na machˈee yuu na ticatyˈiomyanaˈ catsˈaato na ljoˈ. Ndoˈ juu tsˈaⁿ na tiljuˈ matseitiuu, caljooˈñeto na ljoˈ. Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na matseijomñe ñequio na matyˈiomyanaˈ, cˈoomticheⁿ na ljoˈ. Ndoˈ juu tsˈaⁿ na jnda̱ tqueⁿljuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈom, caljooˈñetyeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 החומס יוסיף לחמס והטמא יוסיף להטמא והצדיק יוסיף להצדק והקדוש יוסיף להתקדש׃


Ndoˈ xeⁿ nntyˈiaaⁿˈaⁿ na tixocanda̱a̱ nntsˈaaⁿ, quia joˈ nntseicwanoom ñˈoom ñequio tsˈaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ na nntseityˈooñê na cwitsaaⁿˈ tiaˈ, cwii na ndicwaⁿ tquia ndyo tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ואם לא ושלח אליו מלאכים בעודנו רחוק לבקש שלום׃


Apóstoles jluena nnom Ta Jesús: —Quiaaˈ na tˈmaⁿti nlayuˈya nˈo̱o̱ⁿya. 	 ויאמרו השליחים אל האדון הוסף לנו אמונה׃


Ee nchii naquiiˈ tsˈom tsˈaⁿ nncueeˈnaˈ. Maxjeⁿ tsˈom tsiaⁿˈaⁿ nncueeˈnaˈ, jnda̱ chii nnteiⁿˈeⁿ juunaˈ. Luaaˈ tsoom na maˈmo̱o̱ⁿ na ya nlcwaˈ tsˈaⁿ chaˈtso nnom nantquie. 	 כי לא יבוא אל לבו כי אם אל כרשו ויצא למוצאות להבר כל אכל׃


joona manquiujndaaˈndyena na jnda̱ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsuundye nnˈaⁿ na nmeiiⁿˈ cwilˈa, sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, wjaanaˈ na ˈoolˈana na ljoˈ, ndoˈ yacheⁿ ya nquiuna quia na cwintyˈiaana na majoˈti cwilˈa ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. 	 יודעים המה את משפט אלהים כי עשי אלה בני מות הם ולא לבד שיעשו את אלה כי גם רצתה נפשם בעשיהם׃


Quia joˈ toˈñoomna tsˈoo Jesús, tyˈoomndyena ncheⁿˈ cachiˈñeeⁿ liaa na jndyunaˈ lino. Jnda̱ chii jlaˈtyjoondyena liaaˈñeeⁿ jom. Ee luaaˈ waa costumbre ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos na cwityˈiuuna lˈoo. 	 ויקחו את גופת ישוע ויחתלוה בתכריכין עם הבשמים כאשר נהגים היהודים לקבר את מתיהם׃


ee xjeⁿˈñeeⁿ nnco̱ nncwjaaˈndyo̱ ñˈoom quiiˈ ndyueˈyoˈ ndoˈ nñequia na jndo̱ˈ nˈomˈyoˈ hasta meiⁿcwiindye joo nnˈaⁿ na jndoo ˈo xonda̱a̱ nluena na tilˈue ñˈoom na nnduˈyoˈ meiⁿ na nluena na tiyuuˈnaˈ. 	 כי אנכי נתן לכם פה וחכמה אשר לא יוכלו לעמד לפניה ולדבר נגדה כל מתקוממיכם׃


’ˈOm cantsaa nchˈu ¿aa nchii ñewe tsjo̱ˈñjeeⁿ cwileilˈuandyeyoˈ? Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, meiⁿcwiindye jooyoˈ tyootsuuˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 הלא חמש צפרים תמכרנה בשני אסרים ואין אחת מהן נשכחת לפני האלהים׃


Joˈ chii nda̱a̱ lˈoo jnda̱ teineiⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cha chaˈxjeⁿ jom wanoomˈm, mati nnda̱a̱ nntaˈndoˈna meiiⁿ jnda̱ tuˈxeⁿndyena chaˈxjeⁿ cwituˈxeⁿndye chaˈtso nnˈaⁿ. 	 כי על כן התבשרו גם המתים למען ישפטו בבשר לפי דרך בני אדם ויחיו ברוח לפי דרך אלהים׃


Tso Simón Pedro nda̱a̱yâ: Jo̱cwjiiˈa catscaa. Lˈuuyâ nnoom: —Cwitsaayâ ñˈeⁿndyuˈ. Quia joˈ saayâ, tuo̱o̱yâ tsˈom wˈaandaa. Sa̱a̱ juu tsjomˈñeeⁿ meiⁿcwii catscaa tîcatjeiiˈâ. 	 ויאמר אליהם שמעון פטרוס הנני הלך לדיג ויאמרו אליו גם אנחנו נלך עמך ויצאו וימהרו לרדת אל האניה ובלילה ההוא לא אחזו מאומה׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —¿Chiuu waa na cwilˈueˈyoˈ ja? ¿Aa ticaliuˈyoˈ na tseixmaⁿya na cˈo̱o̱ⁿya naquiiˈ waaˈ Tsotya̱? 	 ויאמר אליהם למה זה בקשתם אתי הלא ידעתם כי עלי להיות באשר לאבי׃


Ndoˈ meiiⁿ na tjaaˈnaⁿ cwii nnom na mˈmo̱ⁿnaˈ na juu ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Abraham na nntsˈaaⁿ nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ, sa̱a̱ tyotseiyoomˈm ndoˈ tyocantyjaaˈ tsˈoom na nluii chaˈxjeⁿ na tso nnoom. Ndoˈ na ljoˈ tueˈntyjo̱ na cwiluiiñê tsotye jndyendye nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom: “Maluaaˈ nncueˈntyjo̱ na jndye nncjaawicantyjooˈ tsjaaⁿ ˈnaⁿˈ.” 	 באשר אין תקוה קוה ויאמן למען אשר יהיה לאב המון גוים כמו שנאמר כה יהיה זרעך׃


’Sa̱a̱ jeˈ na nncjo̱lcwa̱ˈa na mˈaaⁿˈ. Ndoˈ matseina̱ⁿya ñˈoommeiiⁿ yocheⁿ na ndi mˈaaⁿya tsjoomnancuewaañe, cha juu na mˈaaⁿya na neiⁿya, canda̱a̱ˈ nlaˈxmaⁿna juunaˈ. 	 ועתה הנני בא אליך ואלה אני מדבר בעולם למען תמלא להם שמחתי בקרבם׃


Jom canda̱a̱ˈñˈeⁿ naya matseixmaaⁿ. Cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtsondyo̱. Cwii nnom na jnda̱ toˈño̱o̱ⁿya na matioˈnaaⁿñê jaa, jnda̱ mañoomcheⁿ na cwitoˈño̱o̱ⁿya. 	 וממלואו לקחנו כלנו חסד על חסד׃


Tomás, tsaⁿ na cwilacajndyuuyâ catyeⁿnquiee, juu cwii jâ nnˈaⁿ na canchooˈwendyô̱ na tˈmaⁿ Jesús na calajomndyô̱ ñˈeⁿñê, matso tiˈñeeⁿ nda̱a̱yâ: —Mati cjaaya cha mañejom cwja̱a̱ya ñˈeⁿñê. 	 ויאמר תומא הנקרא דידומוס אל התלמידים חבריו נלכה גם אנחנו למען נמות עמו׃


Sa̱a̱ tsaⁿˈñeeⁿ seiwˈeeⁿ, meiⁿ quiiˈ wˈaa tiˈcjaaqueⁿˈeⁿ. Joˈ chii jluiˈ tsotyeeⁿ ndoˈ sˈaa tyˈoo nnoom na cjaaqueⁿˈeⁿ. 	 ויחר לו ולא אבה לבוא הביתה ויצא אביו וידבר על לבו׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na luaaˈ waa cantyja ˈnaaⁿˈ chaˈtso nmeiⁿˈ, waljooˈcheⁿ na tsanandyo̱ nmeiⁿˈ, ncˈe Cristo mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa. 	 אבל בכל אלה גברנו מאד על ידי האהב אתנו׃


Jnda̱ joˈ saanndaaˈâ ñˈeⁿñê Caná tsˈo̱ndaa Galilea, yuu na seicwaqueeⁿ ndaa na sˈaanaˈ winom. Ndoˈ tsjoom Capernaum tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na cwiluiitˈmaⁿñe cantyja ˈnaaⁿˈ gobiernom. Tyochjoo, jnda tsaⁿˈñeeⁿ, mˈaaⁿ na wiiˈ. 	 ויבא ישוע עוד הפעם אל קנה אשר בגליל מקום שומו המים ליין ואיש היה מעבדי המלך ובנו חלה בכפר נחום׃


Mati tsoom na calajndaaˈndyena quiooˈ na nncjaawaˈljoo Pablo, ndoˈ ya ya calˈana cwenta jom cha mati ya nncueⁿˈeⁿ na mˈaaⁿ Félix tsˈaⁿ na mˈaaⁿ gobiernom. 	 ובהמות יכינו להרכיב את פולוס למען הביאו שלם אל פיליכס ההגמון׃


Quia joˈ jluena nnoom: —Jâ meiⁿcwii carta tyoocwjeeˈ na mˈaaⁿyâ na nnaⁿnaˈ tsˈo̱ndaa Judea na matseineiⁿnaˈ cantyja ˈnaⁿˈ. Ndoˈ mati ncˈiaaya nnˈaⁿ judíos na cwiquie ñjaaⁿ tjaaˈnaⁿ ñˈoom cotueeˈna nacjoˈ. 	 ויאמרו אליו לא קבלנו על אדותיך אגרות מארץ יהודה ולא בא הנה אחד מן האחים אשר הגיד או דבר עליך דבר רע׃


Ee cwitsamˈaaⁿtya̱a̱ya ncˈe na cwilaˈyuˈya cwii nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿñê, nchii ncˈe na cwintyˈiaanda̱a̱ya jom. 	 כי באמונה נתהלך ולא בראות עינים׃


Ndoˈ chaˈtsondyena tˈomna na tooˈ Espíritu Santo chaˈwaañˈeⁿ naquiiˈ nˈomna. Tquiaaⁿ na laˈxmaⁿna cantyja najneiⁿ. Ndoˈ jnaⁿnaˈ na jlaˈneiⁿna ntˈomcheⁿ nnom ñˈoom na nchii ñˈoom na maxjeⁿ cwilaˈneiⁿna. 	 וימלאו כלם רוח הקדש ויחלו לדבר בלשנות אחרות כאשר נתנם הרוח להטיף׃


Jom tyoluiiñê profeta, ndoˈ ntyjiiyaaⁿ na tso Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoomtyeⁿ nnoom na nluiiñe Cristo quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ na nndyowicantyjooˈ ndoˈ juu tsaⁿˈñeeⁿ nncjaacjoo ntio na ñetacatyeeⁿ. 	 והוא בהיותו נביא ומדעתו את השבועה אשר נשבע לו האלהים להקים את המשיח כפי הבשר מפרי חלציו להושיבו על כסאו׃


Cweˈ joˈ na majño̱o̱ⁿya jom na mˈaⁿˈyoˈ na catseicañeeⁿ ˈo chiuu waa na mˈaaⁿya ñjaaⁿ cha na nñequiaanaˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ. 	 אשר לזאת שלחתיהו אליכם למען תדעו את קרתינו ולמען ינחם את לבבכם׃


—Xeⁿ cwiindyoˈ ˈo mˈaaⁿ cwii siaⁿnto canmaⁿ ntsmeiⁿˈ ndoˈ xeⁿ nntsuuñe cwii jooyoˈ, ¿aa nchii nˈndiiyaaⁿ ñequieenˈaaⁿ nchooˈ qui nchooˈ ñjeeⁿ quiooˈñeeⁿ yuu na cwicwaˈyoˈ ndoˈ nncjaacalˈueeⁿ juu catsmaⁿ na tsuuñe hasta xjeⁿ na nljeiiⁿcheⁿ? 	 מי זה האיש מכם אשר לו מאה כבשים ואבד לו אחד מהם ולא יטוש את התשעים ותשעה במדבר והלך אחרי האבד עד כי ימצאהו׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ jom maqueⁿnaˈ ˈo na canda̱a̱ˈndyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ee cwilaˈjomndyoˈ ñˈeⁿ Cristo na cwiluiiñê na catsa̱ˈntjoom chaˈtsondyeñˈeⁿ na nchii nnˈaⁿ cwiluiindye na waa najnda̱ na cwitsa̱ˈntjom. 	 אשר הוא ראש כל שררה ושלטן׃


¿Aa machˈeeyuunaˈ nquiuˈyoˈ na jndo̱ya ˈo ncˈe matseina̱ⁿya ñˈoom na mayuuˈ nda̱a̱ˈyoˈ? 	 ועתה הנהייתי לכם לאיב בדברי אמת אליכם׃


Sa̱a̱ xuee na cwiwjaatinaˈ jo̱tsˈaa chaˈxjeⁿ jnda̱ ñesˈaa cha nntseitsaaⁿˈñenaˈ na nntjeiiˈsˈandye cheⁿnquiee naⁿˈñeeⁿ na cwiluena na ljoˈyu cwilˈana tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ na cwilˈaayâ. 	 אבל את אשר אני עשה אוסיף לעשות לבלתי תת מקום למבקשים עלילה למען במה שיתהללו בו ימצאו דומים לנו׃


Macanda̱ cwilaˈncjooˈndyena ñˈeⁿñê cantyja ñˈoom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. Ee jnda̱ tueˈ tsaⁿˈñeeⁿ sa̱a̱ Pablo matsoom na mawandoˈxco tsaⁿˈñeeⁿ. 	 רק היו להם דברי ריבת לנגדו על עבודת אלהיהם ועל מת אחד ישוע שמו אשר אמר עליו פולוס כי הוא חי׃


Mantyjiiya na ˈo cwiluiindyoˈ tsjaaⁿ Abraham na jndyowicantyjooˈ, sa̱a̱ cwiqueⁿndyoˈ na nlacueˈyoˈ ja jnaaⁿˈ na tileicjo̱ ñˈoom ˈnaⁿya naquiiˈ nˈomˈyoˈ. 	 ידעתי כי זרע אברהם אתם אבל אתם מבקשים להמיתני כי דברי לא יכן בתוככם׃


Tsoom: —Tyomˈaaⁿya tsjoom Jope. Yocheⁿ na matseina̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom waa na tcoˈnaˈ no̱o̱ⁿya. Ntyˈiaya cwii ˈnaⁿ chaˈcwijom cwii liaa tscaˈndyuˈ tmeiⁿ na chuˈtyeⁿ ñequiee nquinaˈ. Cañoomˈluee jnaⁿnaˈ, tioonaˈ xjeⁿ yuu na mˈaaⁿya. 	 מתפלל הייתי בעיר יפו וארדם וארא מראה והנה כלי כדמות מטפחת בד גדולה יורד מן השמים ותורד בארבע כנפותיה ותבא עדי׃


Jnda̱ teinom na nmeiiⁿˈ, teityˈio̱o̱ˈâ ndaaluee Galilea ñˈeⁿ Jesús na mati jndyu juunaˈ Tiberias. 	 ויהי אחרי כן ויצא ישוע אל עבר ים הגליל אשר לטיבריה׃


¿Cwaaⁿ nnˈaⁿ na tyolaˈwendye jnda̱ na jndyena jndyeeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom? Manquieeti nnˈaⁿ na tjeiˈ Moisés ndyuaa Egipto. 	 מי אפוא אלה אשר שמעו ויריבו הלא כל יצאי מצרים ביד משה׃


’ˈÑeeⁿ juu na ticˈoomñe cantyja ˈnaⁿya, maxjeⁿ mˈaaⁿ nacjoya. Ndoˈ ˈñeeⁿ juu na ticatseitjom nnˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱, jom machˈeeⁿ na matseilcweˈnaˈ nnˈaⁿ na ticalaˈyuˈna ñˈeⁿndyo̱. 	 כל אשר איננו אתי הוא לנגדי ואשר איננו מכנס אתי הוא מפזר׃


Jlaˈtiuuna, jluena nda̱a̱ ntyjeena: —Sa̱a̱ ticatˈua̱a̱ya jom xcwe ncuee, tintsˈaanaˈ na nlaˈwendye nnˈaⁿ nacjooya. 	 ויאמרו אך לא בחג פן תהיה מהומה בעם׃


Ee ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii matsonaˈ: “¿ˈÑeeⁿ tsˈaⁿ jnda̱ seiˈno̱ⁿˈ chiuu na mˈaaⁿˈ tsˈom Nquii na cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom jaa? ¿ˈÑeeⁿ tsˈaⁿ nnda̱a̱ nntseijndo̱ˈ tsˈoom?” Sa̱a̱ jaa laxmaaⁿya juu na mˈaaⁿˈ tsˈom Cristo. 	 כי מי תכן את רוח יהוה ומי יודיענו ואנחנו הנה יש לנו רוח המשיח׃


ncˈe na luaaˈ tyotseixmaⁿ juu na caxueeˈñeeⁿ, cwanti tˈmaⁿti tseixmaⁿ ñˈoom na tijoom cachuiiˈ na cwitoˈño̱o̱ⁿya na matseijndaaˈñe Espíritu Santo. 	 כמה יגדל כבוד שרות הרוח׃


Ndoˈ jnda̱ na jñoom naⁿˈñeeⁿ na cˈoolcweeˈna, quia joˈ tjawaaⁿ cwii ta na ñenqueⁿ na nntseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Quia tjawijaaⁿ ndicwaⁿ mˈaaⁿñê joˈ joˈ na ñenqueⁿ. 	 ואחרי שלחו את העם עלה ההרה בדד להתפלל ויהי ערב והוא לבדו שמה׃


Jnda̱ joˈ jluiˈna Perge, tyˈetyˈetina. Tquiena tsjoom Antioquía ndyuaa Pisidia. Ndoˈ xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ judíos tyˈequieˈna naquiiˈ watsˈom ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ ndoˈ tyˈemeindyuaandyena. 	 והמה נסעו מפרגי ויבאו אל אנטיוכיא אשר בפיסדיא ויבאו אל בית הכנסת ביום השבת וישבו׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —Cwa, catsaˈyoˈ. Mana jluiˈna, tyˈequieˈnomna naquiiˈ nˈom calcuˈñeeⁿ. Ndoˈ chaˈwaa tmaaⁿˈ calcuˈñeeⁿ tmaⁿˈnquioyoˈ, mana teiˈtyuˈyoˈ ˈndyoo ndaaluee. Tja̱yoˈ quiiˈ ndaa. 	 ויאמר אליהם לכו לכם ויצאו ויבאו בעדר החזירים והנה השתער כל עדר החזירים מן המורד על הים וימותו במים׃


Ee xeⁿ cwilaˈseiˈna ˈo ncˈe cwii nnom na tia na jnda̱ lˈaˈyoˈ, ¿yuu waa naya ˈnaⁿˈyoˈ meiiⁿ na mˈaⁿˈyoˈ na cwiljoya nˈomˈyoˈ na cwicachoˈyoˈ? Sa̱a̱ xeⁿ cwilaˈquii nˈomˈyoˈ quia na cwicachoˈyoˈ jnaaⁿˈ na lˈaˈyoˈ yuu na ya, luaaˈ jeeⁿ xcwe jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי אם חטא תחטאו וסבלתם מכות אגרוף מה תתהללו אך אם תענו וסבלתם בעשותכם הטוב חסד הוא מלפני אלהים׃


Joˈ chii ncˈe na nmeiⁿˈ jnda̱ teinomˈyoˈ, ticaˈndyencˈuaaˈndyoˈ na cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ee juunaˈ matseijndaaˈñenaˈ na nntoˈñoomˈyoˈ cwii na jeeⁿ jnda tseixmaⁿ. 	 לכן אל תשליכו את בטחונכם כי יש לו שכר רב׃


ndoˈ na nleitquiooˈ na matseitjoomˈnaˈ ja cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Nchii malˈua̱ya na matseixmaⁿya tsˈaⁿ na tjaa jnaaⁿˈ ncˈe matseicanda̱a̱ˈndyo̱ ljeii na tqueⁿ Moisés sa̱a̱ ncˈe na matseiyuˈya tsˈo̱o̱ⁿ ñˈeⁿ Cristo. 	 ולא תהיה לי צדקתי מתוך התורה כי אם באמונת המשיח הצדקה הבאה מאת האלהים באמונה׃


Tso Jesús nnoom: —ˈU Judas, ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, ¿aa maˈtiooˈ cwenta ja luee nnˈaⁿ ñequio na maˈuaˈ ntsmaaⁿˈa? 	 ויאמר ישוע אליו יהודה הבנשיקה אתה מוסר את בן האדם׃


Nnˈaⁿ na cwiluiindye waaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ¿aa nnda̱a̱ nleijom ñˈoom joona ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye ˈnaⁿ na nchii jom cwiluiindyenaˈ? Ee ˈo cwiluiindyoˈ watsˈom ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ, chaˈxjeⁿ tsoom: Ja nncˈo̱o̱ⁿ naquiiˈ nˈomna, ndoˈ nncono̱o̱ⁿya quiiˈntaaⁿna. Ja nntseixmaⁿya Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaana, ndoˈ joona nluiindyena tmaaⁿˈ cwentaya. 	 ואי זה דבק יש להיכל אלהים עם האלילים כי אתם היכל אלהים חיים כמו שאמר האלהים ושכנתי והתהלכתי בתוכם והייתי להם לאלהים והם יהיו לי לעם׃


Nnˈaⁿ na cwilacantyjaaˈ nˈom na nluiˈnˈmaaⁿndyena ncˈe na quitˈmaⁿ nˈomna ljeii na tqueⁿ Moisés mˈaⁿna nacje ˈnaaⁿˈ ñˈoom na macoˈwiˈnaˈ joona. Ee waa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: “Chaˈtsondye nnˈaⁿ na tyoolaˈcanda̱ñˈeⁿ ñˈoom na jnda̱ teiljeii naquiiˈ ljeii na tqueⁿ Moisés, mˈaⁿna nacje ˈnaaⁿˈ ñˈoom na macoˈwiˈnaˈ tsˈaⁿ.” 	 כי בני מעשי התורה תחת הקללה המה שנאמר ארור אשר לא יקים את כל הדברים הכתובים בספר התורה לעשות אותם׃


Sa̱a̱ ˈo manquiuˈyoˈ na matsonaˈ na calˈaˈyoˈ chaˈna ñelˈaayâ. Ee quia na ñetˈo̱o̱ⁿyâ quiiˈntaaⁿˈyoˈ, meiⁿjom ndiiˈ tîcantyˈiaˈyoˈ na tîcalˈaayâ tsˈiaaⁿ. 	 הלא ידעתם אף אתם איך עליכם להתהלך כמנו כי לא נהגנו דרך מעות בתוככם׃


Quia na jnda̱ tyˈelcweeˈ nnˈaⁿ na jñom capeitaⁿ, jliuna na jnda̱ nˈmaⁿ moso na wiiˈ. 	 וישובו השלוחים אל הבית וימצאו את העבד החלה והוא נרפא׃


Mañequiaya na quianlˈuaaˈ Ta Jesucristo cwentaaya na mañequiaaⁿ najndeiiˈ tsˈo̱o̱ⁿ na maqueeⁿ cwenta na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na matseicanda̱ na macwjaaˈñê ja naquiiˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 והנני מודה לישוע המשיח אדנינו המאזרני חיל כי חשבני נאמן וישימני למשרת לו׃


Ndoˈ ˈio ndi ˈio tîcˈoomeintyjeeˈna na tyotˈmo̱o̱ⁿna naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ ndoˈ mati lˈaa nnˈaⁿ. Tyotˈmo̱o̱ⁿna ndoˈ tyolaˈneiⁿna ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús na cwiluiiñe Cristo. 	 וכל היום לא חדלו ללמד במקדש ובבתים ולבשר את בשורת ישוע המשיח׃


Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe watsˈomˈñeeⁿ, seiwˈeeⁿ na seinˈmaⁿ Jesús tsaⁿˈñeeⁿ xuee na cwitaˈjndyeena. Tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ: —Yom xuee wanaaⁿ na calˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ. Joo ncueemeiⁿˈ quioˈyoˈ na nnˈmaaⁿˈyoˈ, nchii xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya. 	 ויכעס ראש הכנסת על אשר רפא ישוע בשבת ויען ויאמר אל העם ששת ימים הם אשר תעשה בהם מלאכה לכן באלה באו והרפאו ולא ביום השבת׃


Sa̱a̱ jaa na cwilaˈyuuˈa nntsaquia̱a̱ˈa yuu na nntaˈjndya̱a̱ya chaˈxjeⁿ jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom: Xjeⁿ na wˈiiya joona tsjo̱o̱ na tijoom ñequia na nncˈooquieeˈndyena yuu na tsjo̱o̱ na nntaˈjndyeena. Waa cwii taⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matseineiⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ xuee na jnda̱ ntquieeˈ: Xjeⁿ na tqueeⁿ tsjoomnancue tjacanda̱a̱ˈ tsˈiaaⁿ na sˈaaⁿ. 	 כי באי המונה אנחנו המאמינים כמו שאמר אשר נשבעתי באפי אם יבאון אל מנוחתי אף כי נגמרו מעשי יהוה מעת הוסד העולם׃


Quia joˈ tjameintyjeeˈ Pablo quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ yuu cwiwijndaaˈ ñˈoom. Tsoom: —ˈO re nnˈaⁿ tsjoom Atenas, ndiocheⁿ na mantyˈiaya, jnda̱ ljeiya na ˈo jeeⁿ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ. 	 ויעמד פולוס בתוך ועד השפטים ויאמר אנשי אתינס הנני ראה בכל כי יראי אלים אתם מאד׃


’Nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo nnˈaⁿ fariseos, ee ˈo cwilayuunda̱a̱ˈyoˈ ntsula̱ na cañoomticheⁿ naquiiˈ lanˈom. Ndoˈ jeeⁿ lˈue nˈomˈyoˈ na calaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ ˈo quia cwiwincwindyoˈ nataa cha cantyˈiaa nnˈaⁿ. 	 אוי לכם הפרושים כי תאהבו את מושב הראש בבתי הכנסיות ואת שאלות שלומכם בשוקים׃


Ee chaˈtso na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom teiˈndaaˈnaˈ sa̱a̱ nchii tjoomnaˈ na luaaˈ ee na lˈue nˈom nquieenaˈ, tjoomnaˈ na ljoˈ ee luaaˈ lˈue tsˈoom. Sa̱a̱ maxjeⁿ ntyjaaˈya nˈomnaˈ na nncueˈntyjo̱ cwii xuee na nlcoˈyanndaˈnaˈ, 	 כי נכבשה הבריאה להבל לא מרצונה כי אם למען הכבש אתה אלי תקוה׃


Ee tjaaˈnaⁿ cwii tsˈaⁿ na nnda̱a̱ nntioñe lˈo̱o̱ xeⁿ nchii Tsotya̱ na jñoom ja nntsˈaaⁿ na catsˈaa tsaⁿˈñeeⁿ na ljoˈ. Ndoˈ xuee na macanda̱ ja nntsˈaa na nncwandoˈxco tsaⁿˈñeeⁿ. 	 לא יוכל איש לבוא אלי בלתי אם ימשכהו אבי אשר שלחני ואני אקימנו ביום האחרון׃


Cwilaˈtˈmaaⁿˈndyô̱ Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ na wiˈ tsˈoom jaa ndoˈ na matseiñjoomˈm jaa. Jom cwiluiiñê Tsotye Jesucristo na matsa̱ˈntjom jaa. 	 ברוך האלהים ואבי אדנינו ישוע המשיח אב הרחמים ואלהי כל הנחמה׃


Quia joˈ tcoˈnaˈ no̱o̱ⁿ cwii na tˈmo̱ⁿ Espíritu Santo. Tjañˈoom ángelˈñeeⁿ ja cwii joo yuu na tjaaˈnaⁿ nnˈaⁿ cˈoom. Joˈ joˈ ntyˈiaya cwii yuscu na waˈljoo nacjooˈ quiooˈjndii na weeñe. Chaˈwaañeyoˈ teiljeii ñˈoom ntjeiⁿ na matseijnaaⁿˈnaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ niom ntquieeˈ xqueⁿyoˈ ndoˈ nqui ndeiˈjndyeeˈyoˈ. 	 ויוליכני ברוח המדברה וארא והנה אשה ישבת על חיה אדמה כתולע מלאת שמות גדופים ולה שבעה ראשים ועשר קרנים׃


’Tiñeˈquiaˈyoˈ ˈnaⁿ na ljuˈ laˈxmaⁿnaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na ticalaˈñˈoomˈndye Tyˈo̱o̱tsˈom na ticalaˈxmaⁿ na nntoˈñoom joonaˈ. Ee xeⁿ na luaaˈ nlˈaˈyoˈ matseijomnaˈ chaˈcwijom cwiñeˈquiaˈyoˈ ˈnaⁿ na ya na laˈxmaⁿnaˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ calueˈ. Ndoˈ calueˈñeeⁿ nntaˈqueⁿyoˈ na nntquiiyoˈ ˈo. Meiⁿ tiñeˈquiaˈyoˈ ˈnaⁿ na jnda nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, ee xeⁿ na ljoˈ nlˈaˈyoˈ, matseijomnaˈ chaˈcwijom cwitueˈyoˈ tsˈuaa ta̱ˈ na jeeⁿ jnda nda̱a̱ calcu. Ndoˈ calcuˈñeeⁿ cweˈ nntyueyoˈ joonaˈ. 	 אל תתנו את הקדש לכלבים ואל תשליכו פניניכם לפני החזירים פן ירמסום ברגליהם ופנו וטרפו אתכם׃


Ndoˈ jâ jeeⁿ ñentyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿyâ na jom nluiiñê nquii na nntseicandyaañe nnˈaⁿ Israel. Ndoˈ waa cwiicheⁿ, jeˈ jnda̱ ndyee xuee na tuii na nmeiiⁿˈ. 	 ואנחנו חכינו כי הוא העתיד לגאל את ישראל ועתה בכל זאת היום יום שלישי מאז נעשו אלה׃


Ndoˈ na luaaˈ sˈaaⁿ seicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: “Tyotseiyuˈya tsˈom Abraham ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ na tqueⁿnaˈ jom na tjaa jnaⁿ cwicotseixmaaⁿ, ndoˈ seicajndyunaˈ jom tsˈaⁿ na jeeⁿ ya ñˈoom juu ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 וימלא הכתוב האמר והאמן אברהם ביהוה ותחשב לו לצדקה ויקרא אהב יהוה׃


¿Aa ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ quia na matseitjoomˈñe tsˈaⁿ ñequio sculjaaˈ, ñeˈcwii seiˈ laxmaⁿna? Ee ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii matsonaˈ: “Wendye joona, ñeˈcwii seiˈ laˈxmaⁿna.” 	 או הלא ידעתם כי הדבק בזונה גוף אחד הוא עמה כי הכתוב אמר והיו שניהם לבשר אחד׃


’Cwii tsaⁿjndii quia na jnda̱ tjeiˈnaˈ jom naquiiˈ tsˈom tsˈaⁿ, cweˈ manomtoom jo ndoˈ yuu na tjaa nnˈaⁿ cˈom na malˈueeⁿ yuu na nljooˈñê. Sa̱a̱ na tîcaljeiiⁿ joˈ, seitioom naquiiˈ tsˈoom, tsoom: 	 והרוח הטמאה אחרי צאתה מן האדם תשטט במקמות ציה לבקש לה מנוחה ולא תמצאנה׃


Jesús tˈo̱o̱ⁿ, matsoom nnom: —Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ya njomˈ. Xeⁿ ticaluiiñe tsˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ndaatioo ndoˈ ñequio Espíritu, tixocanda̱a̱ nncjaquieeˈñê cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויען ישוע אמן אמן אני אמר לך אם לא יולד איש מן המים והרוח לא יוכל לבוא אל מלכות האלהים׃


Jnda̱ tquiena na mˈaaⁿ Jesús, ñequio ñˈoom tyˈoo tyoluena nnoom: —Tsˈaⁿ na jñom jâ, ya tsˈaⁿñe, joˈ chii matyˈiomnaˈ na catseiñˈoomˈndyuˈ jom. 	 ויבאו אל ישוע ויתחננו לו מאד ויאמרו ראוי הוא אשר תעשה בקשתו׃


Maluaaˈ matseijomnaˈ nnˈaⁿ chaˈna nˈoom ntjom. Juu tsˈaⁿ na ya tsˈaⁿñe, machˈeeⁿ yuu na ya, ee naquiiˈ tsˈoom cwinaⁿ na ya na matseitioom. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na wiˈñe, machˈeeⁿ yuu na tisˈa, ee naquiiˈ tsˈoom cwinaⁿ nawiˈ na matseitioom. Ticwii cwii tsˈaⁿ cantyjati na matseitiuu naquiiˈ tsˈom, maxjeⁿ joˈ matseineiⁿ. 	 האיש הטוב מאוצר לבבו הטוב מפיק את הטוב והאיש הרע מאוצר לבבו הרע מפיק את הרע כי משפעת הלב ימלל פיהו׃


Joˈ na jeeⁿ teincuuˈ ee tsˈiaaⁿ na cwilˈaaya jaachˈeetonaˈ na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo. Ndoˈ mati watsˈom tˈmaⁿ na ndiiˈ Diana, ndyo̱o̱ na nquiu chaˈtso nnˈaⁿ na tˈmaⁿti ñˈoom tseixmaⁿ, jaachˈeetonaˈ tjaa ˈñeeⁿ cwitjo̱o̱ñe watsˈomˈñeeⁿ. Jeˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ chaˈwaa ndyuaa Asia ñequio chaˈwaa tsjoomnancue cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena juu sa̱a̱ cweˈ tsˈiaaⁿ na machˈee Pablo nntycwii na jeeⁿ tˈmaⁿ ñˈoom juu nquiuna. 	 ועתה עוד מעט ולא לבד חלקנו זה יהיה לבוז כי אם גם היכל ארטמיס המלכת הגדולה יחשב לאין ותכלה תפארתה אשר כל אסיא וכל ישבי תבל מכבדים אותה׃


Luaa tuii, jndeii jlaˈxuaana, jluena: —¿Ljoˈ nntsaˈ ñˈeⁿndyô̱, ˈu Jesús, Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom? ¿Aa jnda̱ jndyoˈ na nlcoˈwiˈ jâ, meiiⁿ tyooweˈntyjo̱ xjeⁿ na nntuˈxeⁿndyô̱? 	 והנה הם צעקים לאמר מה לנו ולך ישוע בן האלהים הבאת הלם לענותנו בלא עתנו׃


Xeⁿ nchii nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom tqueeⁿ na tijndyeti xuee nncˈoom nawiˈñeeⁿ, meiⁿcwii tsˈaⁿ xocaluiˈnˈmaaⁿñe cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. Sa̱a̱ ncˈe na wiˈ tsˈoom joo nnˈaⁿ na jnda̱ tjeiiˈñê cwentaaⁿˈaⁿ, joˈ chii nntsˈaaⁿ na tijndyeti xuee nncˈoom nawiˈñeeⁿ. 	 ולולי קצר יהוה את הימים ההם לא יושע כל בשר אך למען הבחירים אשר בחר בם קצר את הימים׃


Sa̱a̱ tînquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nnaaⁿˈaⁿ ndyuaameiiⁿñe meiⁿ cweˈ yuu na nncwintyjeeⁿˈeⁿ. Sa̱a̱ tyeⁿ ˈndii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom nnoom na maxjeⁿ nnaaⁿˈaⁿ ndyuaameiiⁿ. Nncuaanaˈ cwentaa nnˈaⁿ na nluiindyena tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ jom xeⁿ jnda̱ tueeⁿˈeⁿ meiiⁿ xjeⁿˈñeeⁿ tjaaˈnaⁿ ntseinaaⁿ. 	 ולא נתן לו נחלה בה אף לא מדרך כף רגל ויבטח לתתה לאחזה לו ולזרעו אחריו ועוד לא היה לו בן׃


Ndoˈ Maríaˈñeeⁿ tjatseicañeeⁿ nquiee nnˈaⁿ na tyocañˈeeⁿ ñˈeⁿ Jesús. Xjeⁿˈñeeⁿ jeeⁿ xcwe na mˈaⁿna na chjooˈ nˈomna ndoˈ cwityueena. 	 ותלך ותגד לאנשים אשר היו עמו והם מתאבלים ובכים׃


Ndoˈ mati ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿna wjaantyˈeenaˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ chaˈcwijom cwii tycu. Maluaaˈ machˈeenaˈ ñequio ñˈoom na maˈmo̱ⁿ Himeneo ñequio Fileto, 	 ושיחתם כרקב תאכל סביב אשר מהם הומניוס ופיליטוס׃


Nnˈaⁿ na tyowinom joˈ joˈ, tyolaˈjnaaⁿˈna jom. Tyolaˈcaandyena nqueⁿna, tyoluena: —ˈU jeˈ, na nntseityuiˈ watsˈom tˈmaⁿ ˈnaaⁿyâ ndoˈ ñendyee xuee nntseiweˈnndaˈ juunaˈ, 	 והעברים גדפו אותו ויניעו ראשם לאמר האח אתה ההורס את ההיכל ובונה אותו בשלשת ימים׃


Ñequiiˈcheⁿ cˈomˈyoˈ na neiⁿnco nˈomˈyoˈ. 	 היו שמחים בכל עת׃


Jnda̱ na seiˈno̱ⁿˈ Jesús chiuu waa na mˈaaⁿˈ nˈomna, quia joˈ toˈñoom cwii yucachjoo, tqueeⁿ juu nacañomˈm. 	 וירא ישוע את מחשבת לבם ויקח ילד ויעמידהו אצלו׃


Ee nquii na jñom Tyˈo̱o̱tsˈom jo nda̱a̱ nnˈaⁿ, ñˈoomˈm matseineiⁿ, ee canda̱a̱ˈya mañequiaaⁿ Espíritu na cwiluiiñê naquiiˈ tsˈom. 	 כי את אשר שלחו אלהים דברי אלהים ידבר כי לא במדה נתן אלהים את הרוח׃


Ndoˈ Jesús matsotyeeⁿcheⁿ: —Ja jndyo̱o̱ tsjoomnancuewaañe na nnto̱ⁿˈa nnˈaⁿ. Nquiee nnˈaⁿ na ndooˈ nquiuna na cwilaˈno̱ⁿˈna chiuu waa cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nntsˈaa na nncˈomna chaˈcwijom tsˈaⁿ na nchjaaⁿˈ. Ndoˈ joo nnˈaⁿ na ndooˈ nquiuna na mˈaⁿna na nchjaaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, joona nñequiaya na canda̱a̱ˈya nlaˈno̱ⁿˈna cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ויאמר ישוע אני לדין באתי לעולם הזה למען יראו העורים והראים יכו בעורון׃


Ndoˈ mati quia mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na matseiyuˈ ndoˈ maya ˈnaⁿ na maljeii, ndoˈ meiiⁿ na maqueⁿ tsaⁿˈñeeⁿ cwenta na matseitjo̱o̱naˈ cwii xˈiaaⁿˈaⁿ na matseiyuˈ, sa̱a̱ tiquioo na wiˈ tsˈoom juu, ¿yuu waa na maˈmo̱o̱ⁿ na jnda ntyjeeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 ואיש אשר לו נכסי העולם והוא ראה את אחיו חסר לחם וקפץ את רחמיו ממנו איך תעמד בו אהבת אלהים׃


Quia joˈ seicwanom Anás Jesús na ndi chuˈtyeⁿñê lˈo̱ Caifás, tyee na cwiluiitquieñe nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos. 	 וישלחהו חנן אסור בזקים אל קיפא הכהן הגדול׃


Ndoˈ tjañˈeⁿ Pedro ñˈeⁿndyena. Ndoˈ jnda̱ na tueⁿˈeⁿ na mˈaⁿ nnˈaⁿ na meindooˈ jom chii tyˈeñˈomna jom wˈaa na jnda̱ we teicantyjooˈ. Chaˈtso yolcu na jnda̱ ljondye na tja̱ noom tjaaˈndyena tsei jom. Tyotyueena ndoˈ tyotˈmo̱o̱ⁿna nchuee ñequio cotom na tyochˈee Dorcas xjeⁿ na ñetanoomˈm. 	 ויקם פטרוס וילך אתם ובבאו העלהו אל העליה ותנשנה אליו כל האלמנות בוכיות ומראות לו את הכתנת ואת הבגדים אשר עשתה צביה בעודה עמהן׃


Jâ cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿyâ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ ee ˈo cwilaˈcanda̱ˈyoˈ ñˈoom na ñetˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ. Ndoˈ nquiuuyâ na ntsalˈaˈtiˈyoˈ chaˈxjeⁿ na cwitsa̱ˈntjo̱o̱ⁿyâ ˈo. 	 ואנחנו בטוחים עליכם באדנינו כי תעשו וגם תוסיפו לעשות את אשר נצוה׃


Quia joˈ ¿chiuu nncuaa? ¿Aa ncˈe na ticˈo̱o̱ⁿya xjeⁿ ˈnaaⁿˈ ljeiiˈñeeⁿ, joˈ chii nlaˈtjo̱o̱ndyo̱tya̱a̱ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom? ¿Aa nlˈaa na ljoˈ ncˈe na cwicandaaya naya na matseixmaaⁿ? Jeeⁿ ticˈoomˈnaˈ joˈ. 	 ועתה מה הנחטא יען איננו תחת יד התורה כי אם תחת יד החסד חלילה׃


Tˈo̱o̱nndaˈ nnˈaⁿ judíos nnoom, jluena: —Mawaa ljeii na cwileiñˈo̱o̱ⁿyâ, ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ matsa̱ˈntjomnaˈ na cueeⁿˈeⁿ ee na tsoom na Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê. 	 ויענו היהודים תורה יש לנו ועל פי תורתנו חיב מות הוא כי עשה עצמו לבן אלהים׃


Ndoˈ tyˈe we naⁿˈñeeⁿ. Quia na tquiena tsjoomˈñeeⁿ jliuna chaˈxjeⁿ na jnda̱ tsoom nda̱a̱na. Joˈ joˈ jlaˈjndaaˈndyena nantquie na nlcwaˈna na nlaˈtˈmaaⁿˈndyena xuee pascua. 	 ויצאו תלמידיו ויבאו העירה וימצאו כאשר דבר להם ויכינו את הפסח׃


Jnda̱ na tquiena tyuaatcwii ñˈeⁿ lˈaandaa, mana ˈndyena tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿna. Tyˈelajomndyena ñˈeⁿ Jesús. 	 ויוליכו את האניות אל היבשה ויעזבו את הכל וילכו אחריו׃


Joˈ chii sa̱ˈntjoom nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na calaˈjndaaˈndyena cwii wˈaandaa chjoo na nleilˈueeˈñê cha tintsˈaanaˈ na ˈoontquieena jom ee tyeeⁿ na jeeⁿ jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ nacañomˈm. 	 ויאמר אל תלמידיו כי יכינו לו אניה קטנה מפני העם למען לא ילחצוהו׃


Nntsˈaanaˈ ñˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ chaˈxjeⁿ matso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na jnda̱ teiljeii. Juu tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱, nnaaⁿˈ quiiˈ tsˈoom chaˈcwijom candaa na cwiñeˈquia na ticantycwii na wandoˈ tsˈaⁿ. 	 המאמין בי כדבר הכתוב מבטנו ינהרו נהרי מים חיים׃


Ja Juan matseicwano̱ⁿ ñˈoommeiiⁿ nda̱a̱ˈ ˈo na cwiluiindyoˈ ntquieeˈ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿˈyoˈ ndyuaa Asia. Catoˈñoomˈyoˈ naya na matseixmaaⁿ ñequio juu na tjañomtiuu na mañequiaaⁿ quiiˈ tsˈom tsˈaⁿ. Nqueⁿ na mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿñê ndoˈ tyomˈaaⁿ cwitjo̱o̱cheⁿ na nncuaa tsjoomnancue ndoˈ nncwjeeˈnnaaⁿˈaⁿ ndoˈ mati cantyja ˈnaaⁿ ntquieeˈ Espíritu na mˈaⁿna jo nnom tio na wacatyeeⁿ. 	 יוחנן אל שבע הקהלות אשר באסיא חסד לכם ושלום מאת ההוה והיה ויבוא ומן שבעת הרוחות אשר לפני כסאו׃


Sa̱a̱ tˈo̱ Jesús nnom, tsoom: —Ja tijoom catsˈaa chaˈna matsuˈ luaaˈ ee mati waa cwiicheⁿ ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsonaˈ: “Tintsaˈ xjeⁿ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaˈ.” 	 ויען ישוע ויאמר אליו נאמר לא תנסה את יהוה אלהיך׃


ndoˈ calˈa cheⁿnquieena xjeⁿ cantyja ˈnaaⁿna, na ljuˈ mˈaⁿna jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, ya cwiteiˈxˈeena lˈaana, ya nnˈaⁿndyena ñequio chaˈtso, na cwilaˈcanda̱a̱ˈndyena jo nda̱a̱ sˈaana, cha cantyja ˈnaaⁿna talaˈneiⁿ nnˈaⁿ ñˈoomwiˈ nacjooˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ולהיות צנועות וטהרות צופיות הליכות ביתן וטבות ונכנעות לבעליהן למען לא יחלל דבר האלהים׃


Ndoˈ tso Pedro nnoom: —Ta, cantyˈiaˈ, jâ jnda̱ ˈndya̱a̱yâ chaˈtso cha nnda̱a̱ nlaˈjomndyô̱ ñequio tsˈiaaⁿ ˈnaⁿˈ. ¿Aa waa naya ˈnaaⁿyâ? 	 ויען פטרוס ויאמר אליו הן אנחנו עזבנו את הכל ונלך אחריך מה יהיה לנו׃


Ndoˈ jeeⁿ tjaweeˈ nˈom naⁿˈñeeⁿ, tyolaˈneiⁿna, tyoluena: —Jesús jeeⁿ ya machˈeeⁿ ee nnˈaⁿ na cantaa, machˈeeⁿ na ya cwindyena. Ndoˈ nnˈaⁿ na tileicalaˈneiⁿ machˈeeⁿ na ya cwilaneiⁿna. 	 וישתוממו עד מאד ויאמרו את הכל עשה יפה גם החרשים הוא עשה לשמעים גם האלמים למדברים׃


Matseijomnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo chaˈcwijom tsˈaⁿ na majndye tjatˈuiiˈ ndoˈ meiiⁿ jndyenaˈ sa̱a̱ ñecwii tsˈaⁿ tseixmaⁿ. 	 כי כאשר הגוף הוא אחד ויש בו אברים הרבה וכל אברי הגוף ההוא אף כי רבים הם כלם גוף אחד כן גם המשיח׃


Queⁿˈyoˈ cwenta ˈñeeⁿ juu tsˈaⁿ na tiñeˈcatseicanda̱ ñˈoom na cwilˈuuyâ nda̱a̱ˈyoˈ nacjooˈ cartawaañe. Ticalaˈquiiˈndyoˈ ñˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ cha nlcoˈtianaˈ ntyjeeⁿ. 	 ואם לא ישמע איש אל דברנו באגרת הזאת אתו תרשמו לכם ואל תתערבו עמו למען יבוש׃


Juu ñˈoom wantyˈiuuˈñeeⁿ maˈmo̱ⁿnaˈ na quia nncueˈntyjo̱ xjeⁿ nntseicanda̱a̱ˈñeñˈeⁿnaˈ, matseijndaaˈñê na chaˈtso na mˈaⁿ cañoomˈluee ñequio nnom tsjoomnancue ncˈom joo joˈ nacje ˈnaaⁿˈ Cristo. 	 על דבר הנהגתו במלאת העתים לקבץ את הכל תחת המשיח הן מה שבשמים הן מה שבארץ׃


Sa̱a̱ jom teiño̱o̱ⁿ, tjaaⁿ jo yuu na ñenqueⁿ. Joˈ joˈ tyotseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והוא סר אל המדברות ויתפלל׃


Macaⁿˈa cwii nayaˈñeeⁿ nda̱a̱ˈyoˈ quia na jnda̱ tua̱nndaˈa na mˈaⁿˈyoˈ, ntˈomndyoˈ ˈo na cwinduˈyoˈ na matsˈaa chaˈxjeⁿ cwilˈa nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ, tilˈaˈyoˈ na nlcaⁿnaˈ na nntseijndeiiˈ ˈndyo̱ nacjoˈyoˈ. Ee quia na jnda̱ mamˈaaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ nliuˈyoˈ na tiˈmaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ na nntseijndeiiˈ ˈndyo̱ nacjoo naⁿˈñeeⁿ. 	 ואתחננה שלא אצטרך בבאי להתאמץ בבטחון ההוא אשר אחשב להתגבר בו נגד האנשים החשבים אתנו כמתהלכים לפי הבשר׃


tqueeⁿ juu na tˈmaⁿti cwiluiiñe nchiiti chaˈtso na cwiluiitquiendye ndoˈ mati jo nda̱a̱ chaˈtso na cwitsa̱ˈntjom na mˈaⁿ cañoomˈluee ñequio chaˈtso na waa najnda̱. Juu cwiluiitˈmaⁿñeti jo nda̱a̱ chaˈtso na mˈaⁿ jeˈ ndoˈ mati ˈio cha. 	 ממעל לכל שררה ושלטן וגבורה וממשלה וכל הנקרא בשם לא לבד בעולם הזה כי אם גם בעולם הבא׃


Xeⁿ nntsˈaanaˈ ta̱, ya. Ndoˈ xeⁿ tjaaˈnaⁿ, quia ljoˈcheⁿ cˈuaˈ juunaˈ.” 	 אולי תעשה פרי ואם לא בשנה הבאה תגדענה׃


Quia joˈ matso Ta Jesús nnoom: —Quicantyjaˈ cjaˈ nataa na jndyunaˈ na Ndyeyu tja. Waaˈ Judas calˈueˈ tsˈaⁿ na jndyu Saulo, tsˈaⁿ na jnaⁿ tsjoom Tarso. Tsaⁿˈñeeⁿ mamatseineiiⁿ no̱o̱ⁿ. 	 ויאמר אליו האדון קום לך אל הרחוב הנקרא הישר ושאל בבית יהודה לאיש טרסי ושמו שאול כי הנה הוא מתפלל׃


Nda̱a̱ joo nnˈaⁿ na cwilue na nchii cwiluiindyo̱ apóstol, luaa waa ñˈoom na matseilcwa̱ˈa nda̱a̱na. 	 וזאת התנצלותי כנגד הדנים אותי׃


Luaaˈ matsoom na maˈmo̱o̱ⁿ Judas Iscariote, jnda Simón. Ee tsaⁿˈñeeⁿ nñequiaa cwenta jom. Mati juu cwii jâ na canchooˈwendyô̱. 	 זאת אמר על יהודה בן שמעון איש קריות כי עתיד היה למסרו והוא אחד משנים העשר׃


Sa̱a̱ ticalaˈtiuuˈyoˈ na mannco̱tya̱ nntsjo̱o̱ jnaⁿˈyoˈ nnom Tsotya̱. Mˈaaⁿ cwiicheⁿ na mañequiaa jnaⁿˈyoˈ, manquiiti Moisés, tsaⁿ na jeeⁿ cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ. 	 אל תחשבו כי אנכי אטען עליכם לפני אבי משה הוא הטען עליכם אשר לו תיחלו׃


Nnˈaⁿ na tyˈelaˈjomndye ñˈeⁿ Pablo tyˈecaˈndyena jom tsjoom Atenas. Jnda̱ chii tyˈelcweeˈna tsjoomna Berea. Tyˈeñˈomna ñˈoom na seintyjaañe Pablo nda̱a̱na na catseityuaaˈ Silas ñˈeⁿ Timoteo na nncˈoontyjo̱na naxeeⁿˈeⁿ. Tilaˈyooˈndyena. 	 והמלוים את פולוס הוליכהו עד אתינס ויקבלו מצותו אל סילא וטימותיוס כי בוא יבאו אליו במהרה וילכו׃


Ñenqueⁿ tintycwii na tseixmaaⁿ najneiⁿ na catsa̱ˈntjoom. Amén. 	 לו הכבוד והעז לעולמי עולמים אמן׃


Juanˈñeeⁿ tyocweⁿ liaa na tuiinaˈ ñˈeⁿ sooˈ camello. Chiˈtyeⁿ xcweeⁿˈeⁿ cwii tjaⁿ. Tyocwaaⁿˈaⁿ calcaa ntyueˈ ndoˈ tyoˈom tsiomˈ jnda̱a̱. 	 ויוחנן לבוש שער גמלים ואזור עור במתניו ואכל חגבים ודבש היער׃


Xjeⁿˈñeeⁿ tjañjoomˈ tsˈo̱o̱ⁿ ñˈoom na seineiⁿ Ta Jesús na matsoom: “Juan tyotseitsˈoomñê nnˈaⁿ ñequio ndaatioo sa̱a̱ ˈo xuiiˈ na nleitsˈoomndyoˈ. Ee njñom Tyˈo̱o̱tsˈom Espíritu Santo naquiiˈ nˈomˈyoˈ. Luaaˈ waa na nleitsˈoomndyoˈ.” 	 ואזכר את דבר האדון אשר אמר יוחנן הטביל במים ואתם תטבלו ברוח הקדש׃


’Cweˈ ncˈe joˈ, nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱: Tancˈomˈyoˈ na jeeⁿ jndye mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ na cwitandoˈyoˈ tsjoomnancue, ljoˈ na nlcwaˈyoˈ oo na nncweˈyoˈ, ndoˈ liaˈyoˈ chiuu nleitsaaⁿˈndyoˈ. Ee Tyˈo̱o̱tsˈom mantyjeeⁿ cantyjati na cwitandoˈyoˈ majndeiiticheⁿ na cweˈ nantquie na cwicwaˈyoˈ. Mantyjeeⁿ hasta chaˈwaandyoˈ ˈo, majndeiiticheⁿ na cweˈ liaa na cwicweeˈyoˈ. 	 על כן אמר אני לכם אל תדאגו לנפשכם מה תאכלו ומה תשתו ולגופכם מה תלבשו הלא הנפש היא יקרה מן המזון והגוף יקר מן המלבוש׃


Tijnaaⁿˈa cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ee juunaˈ cwiluiiñenaˈ najneiⁿ na macwjiˈnˈmaaⁿñê meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñˈoom nayaˈñeeⁿ. Najndyee machˈeeⁿ na ljoˈ ñequio nnˈaⁿ judíos ndoˈ mati ñequio meiⁿquia nnˈaⁿ. 	 כי אינני בוש מבשורת המשיח באשר גבורת אלהים היא לתשועת כל המאמין ליהודי בראשונה וכן גם ליוני׃


Tsˈaⁿ na ticˈoom na jnda ntyjii xˈiaaˈ na matseiyuˈ ticˈoom tsaⁿˈñeeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ee jom cwiluiiñê na candyaˈ tsˈoom nnˈaⁿ. 	 ואשר איננו אהב לא ידע את האלהים כי האלהים הוא אהבה׃


Chaˈxjeⁿ nquii tquie tsˈaⁿ matseineiⁿ nda̱a̱ ntseinda, matsˈaa tyˈoo nda̱a̱ˈyoˈ, cˈomˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ ja chaˈxjeⁿ jnda ntyjiiya ˈo. 	 והיה זה גמולי כמו אל בנים אנכי מדבר אם תרחיבו לבבכם גם אתם׃


Sa̱a̱ jeeⁿ wandyo̱ˈ waa cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ. Ee mañˈeeⁿˈ yuu na ñjoomˈñe tsˈaⁿ na cwitjeiiˈa cwenta na ndooˈ nquiuuya na meiⁿ ticaⁿnaˈ joonaˈ. Sa̱a̱ jeeⁿ lˈuenaˈ. 	 כי להפך אברי הגוף הנראים רפים הם לנו לצרך ביותר׃


Tsjoomˈñeeⁿ mˈaaⁿ cwii capeitaⁿ na matsa̱ˈntjom cwii siaⁿnto sondaro. Ndoˈ mˈaaⁿ cwii mosoomˈm na jeeⁿ wiˈ tsˈoom, mañeˈcueˈ na nioom wiiˈ. 	 ועבד לאחד משרי המאות חלה למות והוא יקר לו מאד׃


Ndoˈ sa̱ˈntjom Pilato na teiljeii cwii ñˈoom na tyˈiom sondaro xqueⁿ tsˈoomˈnaaⁿ. Ñˈoomˈñeeⁿ matsonaˈ: “Luaa Jesús, tsˈaⁿ Nazaret na cwiluiiñe rey na matsa̱ˈntjom nnˈaⁿ judíos.” 	 ופילטוס כתב על לוח וישם על הצלב וזה מכתבו ישוע הנצרי מלך היהודים׃


Matseiljeiya ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na ñeˈquioˈnnˈaⁿna ˈo. 	 זאת כתבתי אליכם מפני המתעים אתכם׃


Sa̱a̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom we ntsquii cachi tˈmaaⁿ nnom yuscuˈñeeⁿ cha nnda̱a̱ nncuaaⁿ na nleinoom catsuujndiiˈñeeⁿ. Joˈ chii tjaaⁿ yuu na nncwañoomˈnaˈ jom yuu na taxonda̱a̱ nntsˈaa catsuu tquieeˈñeeⁿ nata̱ˈ jom. Joˈ joˈ nnteiˈxˈee Tyˈo̱o̱tsˈom jom ndyee chu waljooˈ xcwe. 	 ויתנו לאשה שתי כנפי הנשר הגדול לעוף המדברה אל מקומה אשר תכלכל שם מועד מועדים וחצי מפני הנחש׃


Quia joˈ jndeii seineiiⁿ, matsoom: —Quintyjaˈ, cwintyjeˈ. Quia joˈ mañoomˈ teintyjeeˈ, to̱ˈ tjacaa. 	 ויאמר בקול גדול עמד הכן על רגליך וידלג ויתהלך׃


’Nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo ee cwilˈaˈxcoˈyoˈ ndeiˈluaa ˈnaaⁿ profetas na tyolaˈcwje weloˈyoˈ tandyo xuee, cha cantyˈiaa nnˈaⁿ na jeeⁿ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ naⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ manquieeti weloˈyoˈ na ñetˈom quia ljoˈ jlaˈcwjeena naⁿˈñeeⁿ. 	 אוי לכם כי בונים אתם את קברות הנביאים ואבותיכם הרגו אותם׃


Na chaˈtso na jnda̱ tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, tjaa meiⁿcwii na nnda̱a̱ nncwantyˈiu jo nnoom, ee chaˈtsoñˈeⁿ mˈaⁿ xueenaˈ jo nnom nqueⁿ na nñequiandyo̱ cwenta. 	 ואין כל נברא נסתר מנגדו כי הכל חשוף וגלוי לעיני בעל דברים שלנו׃


Ee mawaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: Ja wando̱ˈa, matso nquii Tyˈo̱o̱tsˈom, ncˈe naljoˈ joˈ chii chaˈtsondye nnˈaⁿ nntaˈna cantyena jo no̱o̱ⁿya, ndoˈ nlaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio na jndooˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ. 	 כי כתוב חי אני נאם יהוה כי לי תכרע כל ברך וכל לשון תודה לאלהים׃


Tsoom nda̱a̱na: —Jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ na tyoondye ñˈoom naya. Matseijomnaˈ naⁿˈñeeⁿ chaˈcwijom lqueeⁿ na jnda̱ tmaⁿ. Sa̱a̱ naⁿntjom na nntyje lqueeⁿ, meiⁿchjoo tijndye. Cweˈ joˈ cataⁿˈyoˈ nnom Ta Tyˈo̱o̱tsˈom na cajñomtyeeⁿ ntˈomcheⁿ naⁿntjom na nnteiˈjndeii ˈo na nntjeiˈyuuˈndyoˈ ñˈoom naya nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. 	 ויאמר להם הן הקציר רב והפעלים מעטים לכן התחננו אל אדון הקציר וישלח פעלים לקצירו׃


na tyoluena nda̱a̱ˈyoˈ: “Joo ncuee na macanda̱ nncˈom nnˈaⁿ na nlaˈneiⁿ ñˈoom ticueeˈ tsˈom nacjooˈ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ nlˈana chaˈtso nnom na tiljuˈ na cwilaˈqueeⁿ nˈomna.” 	 בדברם אליכם לאמר הנה באחרית הימים יבאו לצים ההלכים אחרי תאות רשעם׃


Ndoˈ nnˈaⁿ fariseos quia na ntyˈiaana na luaaˈ cwilˈaayâ, jluena nnom Jesús: —Queⁿˈ cwenta, nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿndyuˈ cwilˈana yuu na ticatyˈiomnaˈ xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ. 	 ויראו הפרושים ויאמרו לו הנה תלמידיך עשים את אשר אסור לעשות בשבת׃


Joˈ joˈ tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿtya na jndyu Zaqueo. Tsaⁿˈñeeⁿ cwiluiitquieñê jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwitoˈñoom sˈom cwentaaˈ gobiernom. 	 והנה איש ושמו זכי מראשי המוכסים והוא עשיר׃


Mˈaaⁿ Cristo cwitjo̱o̱cheⁿ na ncuaa chaˈtso nmeiⁿˈ ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ jom teinchuˈ chaˈtso na seijndaaˈñê. 	 והוא לפני הכל והכל קים בו׃


Ndoˈ lˈana cwii ˈnaⁿ chaˈcwijom quiooˈjndyo chjoo. Ndoˈ nnom juunaˈ tyolaˈcwjeena quiooˈ na tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena na lˈana xuee. Jeeⁿ neiiⁿna ñequio juunaˈ, ndoˈ cweˈ ˈnaⁿ na lˈa nquieena. 	 ויעשו עגל בימים ההם ויזבחו זבחים לאליל וישמחו במעשה ידיהם׃


Ee na teijaaⁿ ñeˈquioomˈ. Ndoˈ juu liaa tco na ntyjatyˈio naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ tyˈiooˈxcwenaˈ. 	 ויחשך השמש ותקרע פרכת ההיכל לשנים קרעים׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ Jesúsˈñeeⁿ na jnaⁿ Nazaret, tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na jom matseixmaaⁿ najndeii Espíritu Santo. Tyomanoom, tyochˈeeⁿ naya ndoˈ tyotseinˈmaaⁿ chaˈtso nnˈaⁿ na ñenchje tsaⁿjndii ee maxjeⁿ ñˈeⁿñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿñê. 	 את אשר משח האלהים את ישוע הנצרי ברוח הקדש ובגבורה ויעבר בארץ עשה חסד ורפא את כל הנכבשים תחת יד השטן כי האלהים היה עמו׃


Ncueeˈñeeⁿ nnto̱ˈ nnˈaⁿ na nluena nda̱a̱ ntsjo̱: “Catquiaandyoˈ nacjooyâ”, ndoˈ nluena nda̱a̱ nta: “Calaˈcata̱ˈyoˈ jâ.” 	 אז יחלו לאמר אל ההרים נפלו עלינו ואל הגבעות כסונו׃


Ndoˈ staaⁿ teiljeii ñˈoom na cweˈ tjañoomˈ na matseicajndyunaˈ jom. Matsonaˈ: “Luaañe tseixmaⁿ tsjoom tˈmaⁿ Babilonia. Cwiluiiñê tsondyee lculjaaˈ, ndoˈ xˈee chaˈtso na cwajndii na cwiluii tsjoomnancue.” 	 ועל מצחה כתוב שם סוד בבל הגדולה אם הזנות ותועבות האדמה׃


Tsoom nda̱a̱na: —Meiⁿcwii tjaa ljoˈ catsaañˈomˈyoˈ na nleilˈueeˈndyoˈ nato, meiⁿ tsˈoomlˈeii, meiⁿ ˈnaⁿ na cwicañjom sˈom, meiⁿ nantquie, meiⁿ tsjo̱ˈñjeeⁿ, manda̱ liaa na cweeˈyoˈ. 	 ויאמר להם אל תקחו מאומה לדרך לא מטות ולא תרמיל ולא לחם ולא כסף ואל יהיה לאיש מכם שתי כתנות׃


Jnda̱ chii ntyˈiaya jndye ndio na meindyuaandye nnˈaⁿ na jnda̱ toˈñoom tsˈiaaⁿ na nntuˈxeⁿna nnˈaⁿ. Ndoˈ mati ntyˈiaya añmaaⁿ nnˈaⁿ na jnda̱ jno̱ⁿ cantyoˈ cweˈ ncˈe na tjeiˈyuuˈndyena cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús, ndoˈ na tyoñeˈquiana ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Naⁿˈñeeⁿ tîcalaˈtˈmaaⁿˈndyena quiooˈjndii, meiⁿ juu na jluiˈtsjaaⁿˈñeyoˈ. Tînquiandyena na nluii ljeii ˈnaaⁿˈyoˈ cantaana meiⁿ lueena. Naⁿˈñeeⁿ ntyˈiaya na tandoˈnndaˈna na jnda̱ tja̱na ndoˈ sa̱ˈntjomna ñequio Cristo cwii meiⁿ ndyu. 	 וארא כסאות וישבו עליהם והמשפט נתן בידם ונפשות ההרוגים על עדות ישוע ועל דבר האלהים ואשר לא השתחוו לחיה ולצלמה ולא קבלו את תוה על מצחותם ועל ידם ויקומו ויחיו וימלכו עם המשיח אלף שנים׃


Jnda̱ seineiⁿ Jesús ñˈoomwaaˈ, tjatjatyeeⁿ na nncueⁿˈeⁿ Jerusalén. 	 ויכל לדבר הדברים האלה ויעבר לפניהם ויעל ירושלים׃


Ndoˈ jndye nnˈaⁿ tquieˈcañom na mˈaaⁿyâ na ñeˈcandyena ñˈoom na tyoñequiaaⁿ. Tyoluena nda̱a̱ ncˈiaana: —Juan meiⁿcwii tsˈiaaⁿ tyoochˈeeⁿ na xocanda̱a̱ nluiinaˈ na cweˈ tsˈaⁿ nntsˈaa. Sa̱a̱ chaˈtso ñˈoom na tyoñequiaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsaⁿmˈaaⁿˈ, ñequiiˈcheⁿ na mayuuˈ joonaˈ. 	 ויבאו אליו רבים ויאמרו הנה יוחנן לא עשה אות אבל כל אשר דבר יוחנן על האיש הזה אמת היה׃


Joˈ chii xeⁿ niom ñˈoom na maleichuunaˈ ˈo ñequio nnˈaⁿˈyoˈ na cwilayuˈ, catyˈiomˈyoˈ tsˈiaaⁿˈñeeⁿ nnˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na titˈmaⁿ laˈxmaⁿ na catuˈxeⁿna ñˈoom ˈnaⁿˈyoˈ. 	 ואתם כאשר יש לכם דיני ממונות מושיבים אתם את הנחשבים לאין בקהל לשפטיכם׃


Ndoˈ nnˈaⁿ tmaaⁿˈñeeⁿ quia na ntyˈiaana jom, tˈomna na jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna. Jlaˈtyuaaˈna, tyˈecatjomndyena jom. Tquiana na xmaⁿñê. 	 וכל העם כראותם אתו כן תמהו וירוצי אליו וישאלו לו לשלום׃


Ndoˈ meiⁿˈntyjeeˈ chaˈtso ángeles ndiocheⁿ nacañoomˈ tio yuu na meindyuaandye nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye ñequio ñequiee naⁿˈñeeⁿ na taˈndoˈ. Tyˈetanquio ángeles nnomtyuaa jo nnom tio na wacatyeeⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena jom. 	 וכל המלאכים עמדו סביב לכסא וסביב לזקנים ולארבע החיות ויפלו על פניהם לפני הכסא וישתחוו לאלהים׃


Tsˈaⁿ na maqueⁿ na tˈmaⁿti cwii xuee, machˈeeⁿ na ljoˈ ee na matseitˈmaaⁿˈñê Nquii na matsa̱ˈntjom jom. Ndoˈ tsˈaⁿ na machˈee na ñeˈcwii xjeⁿ tseixmaⁿnaˈ, machˈee na ljoˈ ee na matseitˈmaaⁿˈñe Nquii na matsa̱ˈntjom juu. Ndoˈ tsˈaⁿ na macwaˈ chaˈtso nnom nantquie, macwaaⁿˈaⁿ joonaˈ ee na matseitˈmaaⁿˈñê Nquii na matsa̱ˈntjom jom, ndoˈ mañequiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Mati tsˈaⁿ na cweˈ jndaaˈ nantquie na macwaˈ machˈeeⁿ na ljoˈ ee na matseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ mañequiaaⁿ na quianlˈuaaˈ. 	 השמר את היום לאדון שמר אתו ואשר איננו שמר את היום לאדון איננו שמר האכל לאדון הוא אכל כי מודה הוא לאלהים ואשר איננו אכל לאדון איננו אכל ומודה הוא לאלהים׃


ee xjeⁿˈñeeⁿ nquii Espíritu Santo mˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ cwaaⁿ ñˈoom nnduˈyoˈ. 	 כי רוח הקדש הוא יורה אתכם בשעה ההיא את הנכון לדבר׃


Xjeⁿˈñeeⁿ jluiˈ Jesús jo nda̱a̱na na ñjom tsei nioom xqueeⁿ, ndoˈ cweⁿ liaatco colo catsiooˈ. Tso Pilato nda̱a̱na: —Luaañe tsaⁿsˈamˈaaⁿ. 	 וישוע יצא החוץ ועליו עטרת הקצים ולבוש הארגמן ויאמר אליהם פילטוס הנה האדם׃


Tˈo̱ Jesús, tsoom nnom: —Ñˈoom na mayuuˈ matsjo̱o̱ njomˈ, tsjom jeˈ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nnda̱a̱ˈ we ndiiˈ na matseixuaa caxtijndyo, sa̱a̱ ˈu xjeⁿˈñeeⁿ jnda̱ ndyee ndiiˈ jnda̱ tjeiˈndyuˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 ויאמר אליו ישוע אמן אמר אני לך כי היום בלילה הזה בטרם יקרא התרנגול פעמים אתה תכחש בי שלש פעמים׃


Sa̱a̱ juu na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom, mˈaⁿ nnˈaⁿ na ljuˈ nˈomna jo nnoom ndoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ, mˈaⁿna na tjaaˈnaⁿ tiaˈ cachona, mˈaⁿna na yannˈaⁿndye ñequio ncˈiaana, ndyaandyena, wiˈ nˈomna ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ, cwilˈana yuu na ya, jndaaˈ mˈaaⁿˈ nˈomna chiuu cwiˈoomˈaⁿna, ndoˈ xcweeˈ nˈomna ljoˈ cwilˈana. 	 אבל החכמה אשר ממעל בראשונה צנועה היא אף אהבת שלום ומכרעת לכף זכות ואיננה עמדת על דעתה ומלאה רחמים ופרי טוב בלא לב ולב ובלי חנפה׃


Caˈmo̱ⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Catsa̱ˈntjomˈ na calaˈcanda̱a̱ˈndyena joonaˈ. 	 את זאת תצוה ותלמד׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee saayâ ñˈeⁿ Pablo na mˈaaⁿ Jacobo. Joˈ joˈ jnda̱ tjomndye chaˈtso nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈntaaⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 וממחרת היום נכנס פולוס עמנו אל יעקב ויבאו שמה כל הזקנים׃


Quia joˈ tso Pedro nnoom: —Aa ndiˈ Ta, ¿aa cweˈ nda̱a̱ jâ matseiˈneiⁿˈ ñˈoom tjañoomˈwaaˈ, oo aa mati nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ? 	 ויאמר פטרוס אדנינו הלנו אתה אמר את המשל הזה אם גם לכל אדם׃


Maja Pablo, matseiljeiya xueeya, ja nndio̱o̱ⁿ, meiⁿ na ticatsjo̱o̱ya njomˈ na chujnaⁿˈ no̱o̱ⁿ na cwiluiindyuˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אני פולוס כתבתי בידי אני אשלם ולא אמר כי אתה חיב לי גם את נפשך׃


Tsˈaⁿ na laaˈtiˈ mˈaaⁿˈ tsˈom tintseitiuu na nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom na macaⁿ. 	 והאיש ההוא אל ידמה בנפשו כי ישא דבר מאת יהוה׃


Quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ na jndyendye, tˈoom na wiˈ tsˈoom naⁿˈñeeⁿ ee cweˈ mˈaⁿntjeiⁿtona ndoˈ tjaa ˈñeeⁿ na nnteijndeii joona. Laxmaⁿna chaˈcwijom cwii tmaaⁿˈ canmaⁿ na tjaa ˈñeeⁿ juu na ya nnteixˈee. 	 ובראותו את ההמנים נכמרו רחמיו עליהם כי הם מתעלפים ונדחים כצאן אשר אין להם רעה׃


Sa̱a̱ naⁿˈñeeⁿ jlaˈxuaana: —Catseicueˈ jom. Catseicueˈ jom. Catyˈiomˈ jom tsˈoomˈnaaⁿ. Matso Pilato nda̱a̱na: —Nquii rey na nntsa̱ˈntjom ˈo, ¿aa maxjeⁿ catyˈio̱ⁿya jom tsˈoomˈnaaⁿ? Ntyee na cwiluiitquiendye tˈo̱o̱na, jluena: —Jâ tjaaˈnaⁿ cwiicheⁿ rey na catsa̱ˈntjom jâ, macanda̱ nquii César. 	 ויאמר אליהם פילטוס הצלב אצלב את מלככם ויענו ראשי הכהנים אין לנו מלך כי אם הקיסר׃


Quia na jnda̱ tˈmaⁿ Jesús nnˈaⁿ ee mana cwito̱ⁿˈndyena, quia joˈ tuo̱o̱ⁿ tsˈom wˈaandaa. Saayâ, squia̱a̱yâ ndyuaa Magdala. 	 וישלח את העם וירד באניה ויבא אל גבול מגדלא׃


Jnda̱ na tso Pablo ñˈoomwaaˈ mana tˈoomˈndye nnˈaⁿ judíos. Jndye ñˈoom cwityolaˈneiⁿ cheⁿnquieena nda̱a̱ ncˈiaana. 	 ויהי בדברו זאת הלכו מאתו היהודים ויתוכחו הרבה איש עם רעהו׃


Ticwii cwii ndaanda̱a̱na nncueeˈñê. Taxocwjena joˈ joˈ. Taxocˈomna na chjooˈ nˈomna, meiⁿ taxocatyueena, meiⁿ na taxoquiitinaˈ joona. Ee jnda̱ teinom cantyja na ñetjoomna najndyee. 	 ומחה אלהים כל דמעה מעיניהם והמות לא יהיה עוד וגם אבל וזעקה וכאב לא יהיה עוד כי הראשנות עברו׃


Tˈo̱ Jesús matsoom: —Nda̱a̱ˈ ˈo mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na caliuˈyoˈ ñˈoom wantyˈiuuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na matsa̱ˈntjoom. Sa̱a̱ nda̱a̱ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ matseina̱ⁿya ñˈoom na wjaañoomˈ, cha meiiⁿ na cwintyˈiaa nda̱a̱na sa̱a̱ tixoqueⁿna cwenta ndoˈ meiiⁿ na cwindyena sa̱a̱ xocalaˈno̱ⁿˈna. 	 ויאמר לכם נתן לדעת את סודות מלכות האלהים ולאחרים במשלים למען בראתם לא יראו ובשמעם לא יבינו׃


Tso Juan nnom Jesús: —Maestro, ntyˈiaayâ cwii tsˈaⁿ na macwjiˈ jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ ñequio xueˈ. Juu tsaⁿˈñeeⁿ tyootseijomñê ñˈeⁿndyo̱ jaa. Joˈ chii jlaˈtsaaⁿˈndyô̱ jom. 	 ויען יוחנן ויאמר אליו רבי ראינו איש מגרש שדים בשמך ואיננו הולך אחרינו ונכלאנו יען אשר לא הלך אחרינו׃


Ee jeˈ xuee na cwii wjaatinaˈ, nnˈaⁿ na ñeˈcwii wˈaa nnto̱ⁿˈndyena, ndyeendye naⁿˈñeeⁿ nncˈomna nacjoo we, ndoˈ wendye naⁿˈñeeⁿ nncˈomna nacjoo ndyee. 	 כי מעתה חמשה בבית אחד יחלקו שלשה על שנים ושנים על שלשה׃


Ee nnom Abraham ñequio tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ na jndyowicantyjooˈ tso Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom na nntsˈaaⁿ na nndaana tsjoomnancue. Nchii cweˈ ncˈe na seicanda̱a̱ˈñe Abraham ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ, joˈ na tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsˈaaⁿ na ljoˈ, sa̱a̱ ncˈe seiyuˈya tsˈom ñˈeⁿñê, joˈ na tqueⁿ jom na tjaa jnaⁿ tseixmaaⁿ. 	 כי לא על ידי תורה באה ההבטחה לאברהם ולזרעו להיותו ירש העולם כי אם על ידי צדקת האמונה׃


Ñˈoom na mayuuˈ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, jndye yolcu na jnda̱ ljondye tyomˈaⁿ ndyuaa Israel joo ncuee na ñetˈoom Elías. Ncueeˈñeeⁿ ndyee chu waljooˈ xcwe tîcuaˈ, ndoˈ teijndoˈ chaˈwaa ndyuaaˈñeeⁿ. 	 ואמת אני אמר לכם אלמנות רבות היו בישראל בימי אליהו בהעצר השמים שלש שנים וששה חדשים ורעב גדול היה בכל הארץ׃


Seineiⁿti Jesús ñˈoom tjañoomˈ, tsoom: —Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom cañoomˈluee, matseijomnaˈ juunaˈ chaˈna cwii patrom na waa ntjoomˈ. Cwitsjoom tjacalˈue patromˈñeeⁿ naⁿntjom na nncˈooquieˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 כי דומה מלכות השמים לאדם בעל בית אשר השכים לצאת בבקר לשכר פעלים לכרמו׃


Mati taˈxˈee sondaro nnoom: —Ndoˈ jâ jeˈ, ¿chiuu macaⁿnaˈ na calˈaayâ? Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na: —Talacatyˈueˈyoˈ nnˈaⁿ, ndoˈ talaco̱ˈyoˈ cantu joona cweˈ cha na nnda̱a̱ nntjeiˈyoˈ sˈom ˈnaaⁿna. Caljoya nˈomˈyoˈ cwanti na cwitantjomˈyoˈ. 	 וישאלהו גם אנשי הצבא לאמר ואנחנו מה נעשה ויאמר אליהם איש אל תזעזעו ואל תלשינו איש ויהי די לכם בשכרכם׃


Waa najndeii na matseixmaⁿ Cristo na juu joˈ mañequiaaⁿ na matseixmaⁿya cha cateijndeiinaˈ ˈo na nntsanajnda̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, nchii cha na catseityuiiˈnaˈ na cwiluiindyoˈ cwentaaⁿˈaⁿ. Matseiljeiya cartawaañe na nntoˈñoomˈyoˈ cha quia na jnda̱ tua̱ya quiiˈntaaⁿˈyoˈ, meiⁿ ticaⁿnaˈ na nleilˈueeˈndyo̱ najndeii na matseixmaⁿya na catˈuiinaˈ ˈo. 	 ובעבור זאת כתבתי את אלה בהיותי ברחוק למען אשר לא אצטרך בקרבי אליכם לדבר אתכם משפטים לפי הרשות אשר נתנה לי האדון לבנות ולא להרוס׃


Nchii joˈ lˈaˈyoˈ ee ñejleiñˈomˈyoˈ wˈaaliaa na ndiiˈ juu na tyolatˈmaaⁿˈndyoˈ na jndyu Moloc. Ndoˈ ñejleiñˈomˈyoˈ caxjuu cwentaaˈ juu na tyolatˈmaaⁿˈndyoˈ na jndyu Renfán. Ñequiiˈcheⁿ ˈnaⁿ na ñelˈaˈ ncjoˈyoˈ ñejlatˈmaaⁿˈndyoˈ. Joˈ chii jeˈ nncwjiiˈa ˈo ndyuaa tsjomˈyoˈ, nntsaˈyoˈ hasta cwiicheⁿ na ntyjaaˈ tsjoom Babilonia. 	 ונשאתם את סכת מלכם ואת כוכב אלהיכם רמפן הצלמים אשר עשיתם להשתחות להם והגליתי אתכם מהלאה לבבל׃


Jñoom na mˈaaⁿ Jesús cwii teijaaⁿ. Matsoom nnom: —Maestro, manquiuuyâ na ˈu cwiluiindyuˈ tsˈaⁿ na jñom Tyˈo̱o̱tsˈom na caˈmo̱ⁿˈ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱yâ. Ee xocanda̱a̱ nntsaˈ tsˈiaaⁿmeiⁿˈ xeⁿ nchii Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ ñˈeⁿndyuˈ. 	 ויבא אל ישוע לילה ויאמר אליו רבי ידענו כי אתה מורה מאת אלהים באת כי לא יוכל איש לעשות האתות אשר אתה עשה בלתי אם האלהים עמו׃


Joona tˈo̱o̱na nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ chaˈxjeⁿ na jnda̱ tso Jesús na caluena. Quia joˈ ˈndye naⁿˈñeeⁿ na cˈoona. 	 ויאמרו אליהם כאשר צום ישוע ויניחו להם׃


Jom nndyojñeeⁿ jo nnom Ta Jesucristo cwii tjo̱o̱cheⁿ na nndyo. Ndoˈ nndiˈntjoom nnom ñequio najndeii na ñejndiˈntjom Elías. Nntsˈaaⁿ na caljoya nˈom nnˈaⁿ ñˈeⁿ ndana cha nnˈaⁿ na cwilaˈquieˈ nˈom, nnquiooˈ nˈomna cantyja na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ na cwilˈa yuu na matyˈiomyanaˈ. Luaaˈ nntsˈaaⁿ cha nntseijndaaˈñeyanaˈ naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ na nncˈom cwentaaˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והוא ילך לפניו ברוח אליהו ובגבורתו להשיב את לב אבות על בנים ואת הסוררים לתבונת הצדיקים להעמיד ליהוה עם מתקן׃


Ndoˈ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsjoom, mañejuu xjeⁿˈñeeⁿ tjomndyena tachˈeeⁿˈ wˈaa tˈmaⁿ, waaˈ tyee na cwiluiitquieñe na jndyu Caifás. 	 ויקהלו הכהנים הגדולים והסופרים וזקני העם אל חצר הכהן הגדול הנקרא קיפא׃


Quia joˈ joo ntquieeˈ ángeles na cwileiˈcho ntquieeˈ ntu, jlaˈjndaaˈndyena na nntjo̱o̱ˈna. 	 ושבעה המלאכים ההם אשר בידם שבעת השופרות התעתדו לתקע׃


Jnda̱ joˈ seintquieˈñennaaⁿˈaⁿ nomtyuaa, seiljeiityeeⁿ. 	 ויכף שנית למטה ויתו על הקרקע׃


Jeˈ tomti matsa̱ˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na meiⁿcwii jnaⁿ tacolaˈxmaⁿna, quia na cwilaˈyuya nˈomna ñˈeⁿ Jesucristo. Meiⁿ tyoochˈeeⁿ na cweˈ ñejndaaˈ nnˈaⁿ na matseiñˈoomˈñê. 	 והיא צדקת אלהים באמונת ישוע המשיח אל כל ועל כל אשר האמינו בו כי אין הבדל׃


Jnda̱ na lcwii tsˈom José na tsoomˈm ndaa, quia joˈ seicana̱a̱ⁿ ñˈoom na sa̱ˈntjom ángel cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, toˈñoom María na scoomˈm. 	 וייקץ יוסף משנתו ויעש כאשר צוהו מלאך יהוה ויקח אליו את אשתו׃


Tyjeeˈcañoomnnaaⁿˈaⁿ naⁿˈñeeⁿ, tsoom nda̱a̱na: —¿Aa maxjeⁿ ndicwaⁿ cwindaˈyoˈ? Ya na mañjom cwitaˈjndyeeˈyoˈ. Cwa jeˈ cˈomˈcˈeendyoˈ, ee jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ cantyja ˈnaⁿya na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. Jeˈ mañequiaa tsˈaⁿ cwenta ja luee nnˈaⁿ na wiˈndye. 	 ויבא אל התלמידים ויאמר אליהם נומו מעתה ונוחו הנה השעה קרובה ובן האדם נמסר לידי חטאים׃


Ndoˈ yocheⁿ na tsacoˈndiiˈndyoˈ, quiaˈyoˈ ñˈoom, canduˈyoˈ na jnda̱ tueˈntyjo̱ na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 ובלכתכם קראו לאמר למכות השמים קרבה לבוא׃


Tjaqueⁿˈeⁿ watsˈom cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, tcaaⁿ ntyooˈ na jnda̱ tqueⁿ nnˈaⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ ntyooˈñeeⁿ macanda̱ ntyee wanaaⁿ na nlcwaˈna joonaˈ. Sa̱a̱ tcwaˈ David joonaˈ ndoˈ mati tquiaaⁿ na tcwaˈ nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeñê. 	 כאשר בא אל בית האלהים ויקח את לחם הפנים ויאכל וגם נתן לאשר אתו את אשר לא נכון לאכלו כי אם לכהנים לבדם׃


Mati ñequio jom mawjaa Onésimo, cwii ncjoˈyoˈ na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya jom na jeeⁿ xcweeˈ tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Wendye joona nluena nda̱a̱ˈyoˈ chaˈtso na cwiluii ljooñe. 	 עם אוניסימוס האח הנאמן והחביב אשר הוא מכם המה יודיעו אתכם את כל דברינו פה׃


’Xeⁿ cwilaˈjomndyoˈtyeⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya, meiⁿ ticatsuuˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom na mañequiaya, quia joˈ cataⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso na lˈue nˈomˈyoˈ, ndoˈ nñequiaaⁿ. 	 והיה אם תעמדו בי ודברי יהיו בכם ככל חפצכם תשאלו ויעשה לכם׃


Ndoˈ naⁿnom na cwiˈoo ñˈeⁿ Saulo, sˈaanaˈ na jeeⁿ tyuena ee jndyena na seineiⁿ tsˈaⁿ sa̱a̱ titquiooˈñe. 	 והאנשים אשר הלכו אתו עמדו נאלמים כי שמעו את הקול ואיש לא הביטו׃


Xeⁿ cwiindyoˈ ˈo ñeˈcatsˈaa wˈaandye, ¿aa nchii nncjaacjoojndyee, nntseitiuuya chiuuxjeⁿ nlcaⁿnaˈ cha ntyjii aa nleijndeii cwanti na maleiñˈoom hasta na nnda̱a̱ˈ wˈaaˈñeeⁿ? 	 כי מי מכם החפץ לבנות מגדל הלא ישב בראשונה ויחשב את ההוצאות אם השג תשיג ידו להשלימו׃


Ncˈe na luaaˈ, cwilaˈljeiiyâ ñˈoommeiiⁿ cha canda̱a̱ˈ nncˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ. 	 ואת זאת כתבים אנחנו לכם למען תהיה שמחתכם שלמה׃


cha xeⁿ na nntseitsaaⁿˈñenaˈ na nncjo̱, quia joˈ mantyjiˈjndaaˈndyuˈ chiuu matsa̱ˈntjomnaˈ na nncˈoomˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na laˈxmaⁿna tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ, na juu joˈ cwiluiiñenaˈ taxˈee wˈaa ñˈoom na mayuuˈ. 	 ואם אחר הנה תדע איך להתנהג בבית האלהים שהיא עדת אלהים חיים עמוד האמת ומכונה׃


Joˈ chii seicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom ˈndyoo profeta, tsoom: Ja nntseina̱ⁿya ñˈoom tjañoomˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Nntseicano̱o̱ⁿya ñˈoom na wantyˈiuuˈ mˈaaⁿnaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ cantyjati na jnaⁿ tsjoomnancue. 	 למלאת את אשר דבר הנביא לאמר אפתחה במשל פי אביעה חידות מני קדם׃


ˈO nnˈaⁿya na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, tilˈaˈyoˈ na canjoom. Quiandyoˈ na nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nntsˈaaⁿ na nnjoom, xeⁿ naljoˈ lˈue tsˈoom. Ee waa ñˈoomˈm na teiljeii na matsonaˈ: “Matso Tyˈo̱o̱tsˈom: Nnco̱ nntsˈaa na nnjoom. Ja nntsˈaa na nntioomndye nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye no̱o̱ⁿ.” 	 אל תנקמו נקם ידידי כי אם תנו מקום לרגז כי כתוב לי נקם ושלם אמר יהוה׃


Ja mˈaaⁿya ñˈeⁿndye joona, ndoˈ ˈu mˈaaⁿˈ ñˈeⁿndyo̱ ja cha nntsˈaanaˈ na ñeˈcwii cwilaˈxmaⁿna. Ndoˈ na ljoˈ nlaˈno̱ⁿˈ nnˈaⁿ na ˈu jñomˈ ja, ndoˈ na candyaˈ tsˈomˈ joona chaˈxjeⁿ na candyaˈ tsˈomˈ ja. 	 אני בהם ואתה בי למען יהיו משלמים לאחד ולמען ידע העולם כי אתה שלחתני ואהבת אתם כאשר אהבתני׃


’Xeⁿ mˈaⁿˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ cweˈ tomti nnˈaⁿ na mati wiˈ nˈom ˈo, quia joˈ ¿yuu waa na yaticheⁿ cwilˈaˈyoˈ? Ee nnˈaⁿ na tyoolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaⁿna na wiˈ nˈomna ncˈiaana na wiˈ nˈom joona. 	 ואם תאהבו את אהביכם מה הוא חסדכם כי גם החטאים אהבים את אהביהם׃


Sa̱a̱ tiñeˈcalaˈjomndyoˈ cantyja ˈnaⁿya cha nnda̱a̱ nlaxmaⁿˈyoˈ na ticantycwii na cwitandoˈyoˈ. 	 ואתם אינכם אבים לבוא אלי להיות לכם חיים׃


Ndoˈ xeⁿ ncˈuaaˈ nluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ na maqueⁿnaˈ joo na tjaa jnaⁿ laxmaⁿ, ¿chiuu nluiiyuu na nluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ na tia nnˈaⁿndye ñequio nnˈaⁿ jnaⁿ? 	 הן צדיק כמעט יושע אף כי רשע וחוטא׃


Joˈ chii quia na nntsaˈ nantquie na tˈmaⁿ na nlcwaˈ nnˈaⁿ, queⁿˈ ndyeñeeⁿˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ na ticanda̱a̱ˈ luee, ncˈeeˈ, ndoˈ nnˈaⁿ na tileicˈoocaˈ ñequio nnˈaⁿ na nchjaaⁿ. 	 אבל כי תעשה משתה קרא לעניים ולנשברים ולפסחים ולעורים׃


ˈU tsˈaⁿ na we waa na matseixmaⁿˈ cwjiˈjndyeeˈ tsˈoom tscaaˈ na njom tsˈomnjomˈ nncuˈ quia joˈ tquioˈyaˈ na nncwjiˈ ntquiooˈ jnda̱ na njom tsˈomnnom xˈiaˈ. 	 החנף הסר בראשונה את הקורה מעינך ואחרי כן ראה תראה להסיר את הקסם מעין אחיך׃


Mati cwilue nnˈaⁿ: “Juu nantquie tseixmaⁿnaˈ cwentaaˈ tsiaaˈ tsˈaⁿ, ndoˈ tsiaaˈ tsˈaⁿ tseixmaⁿnaˈ cwentaa nantquie.” Ñˈoom na mayuuˈ joˈ, sa̱a̱ we nnom nmeiⁿˈ nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nndyuenaˈ. Sa̱a̱ nchii tqueeⁿ seiiˈ tsˈaⁿ na cweˈ luaaˈ nncˈoom ñˈeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ, tqueeⁿ seiiˈa na laxmaⁿnaˈ cwentaaˈ nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom, ndoˈ jom mˈaaⁿ cwentaaˈ seiiˈa. 	 המאכל לכרש והכרש למאכל והאלהים את זה ואת זה ילכה והגוף אל יהי לזנות כי אם לאדון והאדון לגוף׃


Sa̱a̱ mayuuˈcheⁿ, nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, ntˈom nnˈaⁿ na mˈaⁿ ñjaaⁿ xocwjena hasta xeⁿ jnda̱ ntyˈiaanda̱a̱na cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ובאמת אני אמר לכם יש מן העמדים פה אשר לא יטעמו מות עד כי יראו את מלכות האלהים׃


Ee queⁿˈyoˈ cwenta, manncueˈntyjo̱ xuee na nlue nnˈaⁿ: “Jeeⁿ teijnoom yolcu na tileicˈom nda, na tîcandeiindye, meiⁿ tjaa yoˈndaa jlaˈcanteiˈ.” 	 כי הנה ימים באים ואמרו אשרי העקרות ואשרי המעים אשר לא ילדו והשדים אשר לא היניקו׃


Sa̱a̱ tjaa yuu mateijndeiinaˈ na cweˈ mandii tsˈaⁿ ñˈoom naya, xeⁿ nchii macaⁿnaˈ na nntsˈaaⁿ ljoˈ na matsonaˈ, ee xeⁿ ticalˈaˈyoˈ naljoˈ cwinquioˈnnˈaⁿndyoˈ cheⁿncjoˈyoˈ. 	 והיו עשי הדבר ולא שמעיו לבד לרמות את נפשכם׃


Ndoˈ tsotyeeⁿcheⁿ nda̱a̱na: —Nlaˈwendye nnˈaⁿ cwii ndyuaa nacjoo nnˈaⁿ cwiicheⁿ ndyuaa. Ndoˈ cwii tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ nntseiweñê nacjooˈ cwiicheⁿ tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ. 	 ויסף דבר אליהם לאמר יקום גוי על גוי וממלכה על ממלכה׃


Tˈo̱ Jesús, matsoom nnom: ˈU matseiˈtiuuˈ na nñequiaandyuˈ na nncˈioˈ cantyja ˈnaⁿya. Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ njomˈ, cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntseixuaa caxtijndyo na jaawixuee, sa̱a̱ ˈu jnda̱ ndyee ndiiˈ macwjiˈndyuˈ cantyja ˈnaⁿya. 	 ויען אתו ישוע הכי תתן נפשך בעד נפשי אמן אמן אני אמר לך בטרם יקרא התרנגל תכחש בי שלש פעמים׃


Sa̱a̱ jeˈ jeˈ, xeⁿ na ntˈomndye naⁿˈñeeⁿ tîcalaˈyuˈya nˈomna, ¿aa joˈ chii mati jom taxotseicana̱a̱ⁿ ñˈoom ˈñom? 	 כי מה הוא אם מקצתם לא האמינו היבטל חסרון אמונתם את אמונת אלהים׃


Ja Pablo na mˈaaⁿya wˈaancjo ncˈe Cristo Jesús, ñequio tiˈnnˈaⁿya Timoteo matseiljeiya cartawaa na matseicwano̱ⁿ na mˈaaⁿˈ Filemón, ˈu na matseiˈjomndyuˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ nqueⁿ. 	 פולוס אסיר המשיח ישוע וטימותיוס האח אל פילימון החביב והעזר אתנו׃


Sa̱a̱ ˈo nquiuˈyaˈyoˈ chiuu wjaamˈaaⁿ Timoteo ndoˈ chiuu waa na tyondiˈntjoom nˈeⁿndyo̱, teijneiⁿ ja chaˈcwijom machˈee jnda tsˈaⁿ ñequio tsotye. 	 ואותו ידעתם כי בחון הוא אשר כבן העבד את אביו כן היה אתי בעבודת הבשורה׃


Nquiee lotya̱a̱ya cantyjati na jlaˈno̱ⁿˈna tyoˈmaⁿna jaa quia na tcaⁿnaˈ, ndoˈ mati nquii Tyˈo̱o̱tsˈom maˈmaaⁿ jaa cha nlcoˈyanaˈ jaa ndoˈ na nlqueⁿnaˈ na ljuˈ nˈo̱o̱ⁿ chaˈxjeⁿ nqueⁿ. 	 כי המה יסרונו כטוב בעיניהם לימים מעטים אבל זה להועיל למען יהיה לנו חלק בקדשתו׃


Luaaˈ ñˈoom na cweˈ tjañoomˈ na seineiⁿ Jesús nda̱a̱na. Sa̱a̱ tîcalaˈno̱ⁿˈna ljoˈ ñeˈcatsonaˈ. 	 המשל הזה דבר ישוע באזניהם והמה לא ידעו מה זאת אשר אמר אליהם׃


Jnda̱ teinom cwantindyo xuee ndoˈ tueeˈ Agripa tsjoom Cesarea ñequio tyjeeⁿ Berenice. Tyˈenquiana na xmaⁿñe Festo. Agripaˈñeeⁿ cwiluiiñê tsaⁿ na matsa̱ˈntjom nnˈaⁿ judíos. 	 ויהי אחרי ימים וירדו המלך אגרפס וברניקה אל קסרין לשאל לשלום פסטוס׃


Ndoˈ jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿ Jesús, quia na ntyˈiaayâ na tuii na luaaˈ, jeeⁿ tjaweeˈ nˈo̱o̱ⁿyâ. Taxˈa̱a̱yâ nnoom: —¿Chiuu waayuu na mañoomˈ tjacaaⁿ tsˈoom higuerawaaˈ? 	 ויראו התלמידים ויתמהו לאמר איך יבשה התאנה פתאם׃


Ee naⁿmˈaⁿˈ nchii na candyeena chaˈxjeⁿ na cwilaˈtiuuˈyoˈ, ee jeˈ quia tueeˈcheⁿ na ñjeeⁿ na cwitsjoom. 	 כי אלה לא שכורים המה כאשר חשבתם כי שעה שלישית ביום עתה׃


Ndoˈ tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, matsoom: —Ticaljeiiya, aa jom tsˈaⁿ na matseixmaⁿ jnaⁿ. Ñeˈcwii waa na matseiˈno̱ⁿˈa, meiiⁿ na ñetˈo̱o̱ⁿ na nchjaⁿya, sa̱a̱ jeˈ ya mantyˈiaya. 	 ויען ויאמר אם האיש חטא הוא אינני ידע אחת ידעתי כי עור הייתי ועתה הנני ראה׃


Sa̱a̱ ñˈoom na mayuuˈcheⁿ na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈxco Cristo. Matseijomnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ chaˈcwijom ntjom na cwiweˈ jndyee ee quiiˈntaaⁿ lˈoo jom tsˈaⁿ najndyee na tandoˈxco. 	 ועתה המשיח הוקם מן המתים ויהי לראשית הישנים׃


Ndoˈ cwii yuscu tsjaaⁿ nnˈaⁿ cananita na macˈeⁿ ndyuaaˈñeeⁿ jndyotseicandyooˈñê na mˈaaⁿ Jesús, cˈuaa seineiiⁿ, seityˈooñê tsoom: —ˈU Ta, na cwiluiindyuˈ tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ñˈeⁿndyo̱. Mˈaaⁿ nomjndaaya na jeeⁿ cwajndii matjoom. Maleiñˈoom jndyetia jom. 	 והנה אשה כנענית יצאה מן הגבולות ההם ותצעק אליו לאמר חנני אדני בן דוד כי בתי מענה מאד על ידי שד׃


Sˈaaⁿ na luaaˈ cha cantyja ˈnaaⁿ jaa nleitquiooˈ na juu na cwiluiitˈmaⁿñê, jeeⁿ tˈmaⁿ tseixmaⁿnaˈ, jaa na cwitjo̱o̱cheⁿ na ncuaa chaˈtso, tyˈoom na wiˈ tsˈoom na seijndaaˈñê na nlaˈjomndyo̱ na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom. 	 להודיע גם את עשר כבודו על כלי החנינה אשר יעדם לכבוד׃


Quia joˈ xuee na cwiwityeⁿ ncuee na cwicwaˈ nnˈaⁿ judíos tyooˈ na tjaa ndaaljoˈ tjaquieeˈ, mañejuu xuee na cwilaˈcwjeena canmaⁿ nchˈu, nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús taˈxˈeena nnoom, jluena: —¿Yuu lˈue tsˈomˈ na nntsaalajndaaˈndyô̱ cantyja ˈnaaⁿˈ xuee pascua, na nleiñˈoomˈ na nlquiˈ catsmaⁿ chjoo? 	 ויהי בראשון לחג המצות עת זבח הפסח ויאמרו אליו תלמידיו איפה תחפץ לאכל את הפסח ונלכה ונכין׃


Sa̱a̱ tîcantyˈiaya ntˈomcheⁿ naⁿˈñeeⁿ na jñom Cristo ñequioñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ, ñenquii Jacobo, tyjee nquii Ta Jesús, ntyˈiaya. 	 ואחר מן השליחים לא ראיתי זולתי את יעקב אחי אדנינו׃


Juu na caxueeñe ñeˈquioomˈ cwichuiiˈnaˈ ñequio na xuee chiˈ ñequio juu na caxueendye cancjuu, ndoˈ joo cancjuu cwichuiiˈ na xueenaˈ ñequio ntˈomcheⁿ cancjuu. 	 אחר הוא כבוד השמש ואחר הוא כבוד הירח ואחר הוא כבוד הכוכבים כי כוכב מכוכב נבדל בכבודו׃


Ndoˈ matsˈia joˈ jndeii sˈeii, teincwiiˈ tsiaⁿtsjo̱ˈ wˈaancjo. Xjeⁿˈñeeⁿ chaˈtso ndyueelˈa wˈaancjoˈñeeⁿ jnaaⁿ cheⁿnquieenaˈ ndoˈ mati lˈuaancjo na ñjoom chaˈtso pra̱so jnaⁿˈnaˈ. 	 ופתאם היה רעש גדול עד אשר זעו מוסדות בית הכלא וכרגע נפתחו כל הדלתות ומוסרות כלם נתקו׃


Quia na jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿˈñeeⁿ nlaˈno̱ⁿˈyoˈ na mˈaaⁿya ñˈeⁿ Tsotya̱, ndoˈ ˈo mˈaⁿˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱, ndoˈ ja mˈaaⁿya ñˈeⁿndyoˈ. 	 והיה ביום ההוא ידוע תדעו כי אני באבי ואתם בי ואני בכם׃


Seinchjaaⁿˈnaˈ ja na jeeⁿ ndyaˈ xuee chomˈñeeⁿ. Joˈ chii nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿndyo̱ cweˈ tsˈo̱o̱ tyˈetˈuena chii tua̱ya Damasco. 	 ואני לא יכלתי לראות מפני זהר האור ההוא והאנשים אשר אתי הוליכוני ביד ואבא לדמשק׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —Ja cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. Jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na tˈmaⁿ nlcoˈwiˈnaˈ ja, ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nntseitˈmaaⁿˈñê ja. 	 ויען אותם ישוע ויאמר באה השעה שיפאר בן האדם׃


Jñoom joona na cˈootaˈxˈena ˈndyoo Jesús, ¿aa jom cwiluiiñê nquii na nncwjeeˈcañoom tsjoomnancue oo aa nncwindooˈna cwiicheⁿ? 	 ויקרא אליו יוחנן שנים מתלמידיו וישלחם אל ישוע לאמר לו האתה הוא הבא אם נחכה לאחר׃


¿Yuu cwinaⁿ ndiaˈ, ndoˈ yuu cwinaⁿ na cwilaˈntjaˈndyoˈ ñˈeⁿ ncˈiaaˈyoˈ? Cwinaⁿ joonaˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ ncˈe natia na queeⁿ nˈom seiiˈyoˈ. 	 מאין המלחמות והמדנים אשר ביניכם הלא מתוך התאות המתגרות באבריכם׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱ ñˈoom na mayuuˈcheⁿ. Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na maˈndii waaˈ, oo tiˈnquio oo ndyencjo, oo tsotye, oo tsondyee, oo scuuˈ oo ntseinda, oo ndyuaaˈ ncˈe na matseijomñe ñˈoom na mañequia na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, 	 ויאמר ישוע אמן אמר אני לכם כי אין איש אשר עזב את ביתו או את אחיו או את אחיותיו או את אביו או את אמו או את אשתו או את בניו או את שדותיו למעני ולמען הבשורה׃


Cwilaljeiiyâ ñˈoom na cwilacwano̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ na maxjeⁿ mˈaaⁿ cwitjo̱o̱cheⁿ na jnaⁿ chaˈtso. Jnda̱ jndya̱a̱yâ na seineiiⁿ ndoˈ jnda̱ ntyˈiaa nda̱a̱yâ jom. Ntyˈiaayaayâ jom ndoˈ jnda̱ tˈua̱a̱ ntyja̱a̱yâ lua̱a̱yâ ñˈeⁿñê, nqueⁿ na cwiluiiñê Ñˈoom na mañequiaa na cwitando̱o̱ˈa. 	 את אשר היה מראש אשר שמענו ובעינינו ראינו אשר הבטנו ואשר מששו ידינו על דבר החיים׃


Saawiˈno̱o̱ⁿyâ ñˈeⁿ wˈaandaa nacjeeˈ ndyuaa Cilicia ñequio ndyuaa Panfilia. Squia̱a̱yâ tsjoom Mira ndyuaa Licia. 	 ונעבר את הים אשר לפני קיליקיא ופמפוליא ונבא אל מורא אשר בלוקיא׃


Joˈ chii tixcwe na cwinduˈyoˈ na matseijnaaⁿˈa jom ncˈe na tsjo̱o̱ na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ. Ee nqueⁿ tyˈioom tsˈiaaⁿ ja, ndoˈ sa̱ˈntjoom ja na candyocˈo̱o̱ⁿndyo̱ quiiˈntaaⁿˈ ˈo nnˈaⁿ tsjoomnancue. 	 ואיך תאמרו על אשר קדשו האב ושלחו לעולם מגדף אתה יען אמרתי בן אלהים אני׃


Chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ catjeiˈyoˈ cwenta aa xcwe joonaˈ, ndoˈ ñˈoom na cwiwitquiooˈ na xcwe, caljooˈndyoˈtyeⁿˈyoˈ ñequio joonaˈ. 	 בחנו כל דבר ובטוב אחזו׃


Naⁿnomˈñeeⁿ chaˈna canchooˈwendyena. 	 ויהיו כלם כשנים עשר איש׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, matsoom: —Majnda̱ tsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, sa̱a̱ ticalañˈoomˈndyoˈ. Ndoˈ jeˈ ¿chiuu na ñeˈcandyeˈnndaˈyoˈ? ¿Aa mati ˈo ñeˈcalajomndyoˈ ñˈoom na mañequiaaⁿ? 	 ויען אתם כבר אמרתי לכם הלא שמעתם ומה לכם לשמע שנית התאבו גם אתם להיות תלמידיו׃


na cantyja ˈnaaⁿˈ jom chaˈtso yo na mˈaⁿ cañoomˈluee ñequio yo na mˈaⁿ tsjoomnancue, cwilcwiiˈna xueⁿˈeⁿ na cwiluiiñê Tsotyena. 	 אשר נקרא על שמו כל בית אבות שבשמים ושבארץ׃


Quia joˈ jom na wacatyeeⁿ nacjooˈ nchquiuˈñeeⁿ, tjoomˈm xjo ˈnaaⁿˈaⁿ nnom tsjoomnancue chii tyjeeⁿ ntjom na niom nnom tsjoomnancue, joˈ joˈ nnˈaⁿ joˈ. 	 וישלח הישב בענן את מגלו בארץ והארץ נקצרה׃


Quia cwitjomndyoˈ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ja nncˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ espíritu ˈnaⁿya ndoˈ mati ñequio juu najndeii na matseixmaⁿ Ta Jesús nncˈoomnaˈ ñˈeⁿndyoˈ. 	 בשם אדנינו ישוע המשיח בהקהלתכם יחד ורוחי אתכם עם גבורת אדנינו ישוע המשיח׃


Macaⁿˈa nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na nncˈomˈtiˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ, ñequio na jndo̱ˈti nˈomˈyoˈ ndoˈ na nlaˈno̱ⁿˈtiˈyoˈ chaˈtso, 	 ועל זאת מתפלל אנכי כי תרבה ותגדל אהבתכם בהשכל ובכל דעת׃


Juu na cwiluiiñe tyooˈ na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom, cañoomˈluee jnaⁿ jndyocue. Juu mañequiaa na laˈxmaⁿ nnˈaⁿ na ticantycwii na cwitaˈndoˈna. 	 כי לחם אלהים הוא היורד מן השמים ונתן חיים לעולם׃


Xeⁿ cwitjeiˈyuuˈndyo̱ na laxmaaⁿya jnaⁿ, jom cwiluiiñê na mayoomˈm. Machˈeeⁿ na matyˈiomyanaˈ na matseitˈmaⁿ tsˈoom jnaaⁿya ndoˈ na matseiljoomˈm jaa chaˈtso na laxmaaⁿya na ticatyˈiomyanaˈ. 	 ואם נתודה את חטאתינו נאמן הוא וצדיק לסלח לנו את חטאתינו ולטהרנו מכל עון׃


Tsoti Pedro: —Chaˈtsondye profetas chaˈna Samuel ñequio nnˈaⁿ na cwiñetˈom jnda̱ na tueˈ tsaⁿˈñeeⁿ, tyoluena na nluii chaˈxjeⁿ na cwiluii jeˈ. 	 וגם כל הנביאים משמואל ואשר נבאו אחריו כלם הגידו מראש את הימים האלה׃


Ncˈe jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ na cwitjeiiˈsˈandye chaˈna cwilˈa nnˈaⁿ tsjoomnancue, mati ja nncwjiˈsˈandyo̱ cantyja ˈnaⁿya. 	 רבים מתהללים לפי הבשר לכן אתהלל אף אני׃


Joˈ chii calcweˈ nˈomˈyoˈ ndoˈ cataˈndyoˈxcweˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha nntseicanoomˈm jnaⁿˈyoˈ ndoˈ na nñequiaaⁿ na ntseixconaˈ cantyja na cwitsaamˈaⁿˈyoˈ joo nnoom. 	 לכן הנחמו ושובו וימחו חטאיכם׃


Quia joˈ apóstoles ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye ñequio chaˈwaa tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ tsjoom Jerusalén tˈmaⁿna na ya na nntjeiiˈndyena nnˈaⁿ quiiˈntaaⁿna na nncˈoo tsjoom Antioquía ñequio Pablo ñˈeⁿ Bernabé. Tyˈioomna tsˈiaaⁿˈñeeⁿ Judas tsˈaⁿ na jnda̱ we xueeˈ Barsabás, ñequio Silas. Naⁿnommˈaⁿˈ cwiluiitquiendye quiiˈntaaⁿna. 	 וייטב בעיני השליחים והזקנים עם כל הקהל לבחר מהם אנשים ולשלח אתם אל אנטיוכיא עם פולוס ובר נבא את יהודה המכנה בר שבא ואת סילא אנשי שם בין האחים׃


Ee jnda̱ ñetˈoom ˈom saˈ ndoˈ juu tsˈaⁿ na mˈaaⁿ ñˈeⁿndyuˈ jeˈ, nchii saˈ jom. Cantyja na luaaˈ waa, mayuuˈ ñˈoom tsuˈ. 	 כי בעלים חמשה היו לך ואשר לך עתה איננו בעלך לכן אמת הדבר אשר דברת׃


Ndoˈ Pablo ñˈeⁿ Silas, chaˈna xcwe tsjom to̱ˈna tyolaˈneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, tyotana luantsa, ndoˈ pra̱so na tooˈndye ñˈeⁿndyena naquiiˈ wˈaancjo, tyondyeendye naⁿˈñeeⁿ. 	 ויהי כחצות הלילה ויתפללו פולוס וסילא ויזמרו לאלהים והאסורים מקשיבים אליהם׃


Quia joˈ seineiiⁿ ñˈoom na tjañoomˈ nda̱a̱na, tsoom: 	 וידבר אליהם את המשל הזה לאמר׃


ˈO nnˈaⁿya, cantyja ˈnaⁿ ja luaañe, xeⁿ ndicwaⁿ mañequiaya ñˈoom na macaⁿnaˈ na caluii ˈnaaⁿ tjaaⁿˈ tsˈaⁿ, xocantyjo̱ nnˈaⁿ judíos ja. Ee xeⁿ mañequiaya ñˈoomˈñeeⁿ, quia joˈ tixocalaˈliooˈndyena ñequio ñˈoom na tyˈioom nnˈaⁿ Jesús tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ואני אחי אם אכריז עוד המילה על מה אהיה נרדף הלא אז מבטל מכשול הצלב׃


Salmón ñequio yuscu Rahab, ndana Booz, Booz ñequio scoomˈm Rut, ndana Obed, Obed tsotye Isaí. 	 ושלמון הוליד את בעז מרחב ובעז הוליד את עובד מרות ועובד הוליד את ישי׃


Matsjo̱o̱ na luaaˈ cha catseijnaaⁿˈnaˈ oˈ. ¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ na tjaaˈnaⁿ meiⁿñecwii tsˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na jndo̱ˈ tsˈom na nntseijndaaˈñê ñˈoom na maleichuunaˈ ˈo? 	 לבשתכם אמר אני את זאת הכי אין בכם חכם אחד שיוכל להוכיח בין איש לאחיו׃


ˈO nnˈaⁿ fariseos cwiluiindyoˈ chaˈcwijom naⁿnchjaaⁿ. Cataˈndyoˈxcweˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom quia joˈ nntsˈaanaˈ chaˈcwijom na cwilaljuˈyoˈ tsˈom waso ñequio xio. Ndoˈ na ljoˈ nntseiljoyunaˈ na ljuˈ tsˈomnaˈ ñˈeⁿ naxeⁿˈnaˈ. 	 פרוש עור טהר בראשונה את תוך הכוס למען תטהר גם מחוץ׃


Ndoˈ tyojñomna ndaajnaⁿˈ nnoom. Tyotioona ndaˈ jom ndoˈ ntˈom tyotmeiiⁿˈ ndaˈ watmeiⁿ nnoom. 	 וירקו בפניו ויכהו באגרוף ואחרים הכהו על הלחי׃


Jndyocue Espíritu Santo nacjoomˈm chaˈcwijom catuˈ. Ndoˈ teicˈuaa na seineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cañoomˈluee, matso: —ˈU cwiluiindyuˈ Jndaaya na candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya. Jeeⁿ neiⁿya ˈu. 	 וירד עליו רוח הקדש בדמות גוף כיונה ויהי קול מן השמים ויאמר אתה בני ידידי בך רצתה נפשי׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya, calˈandyoˈ cwenta na tjaa meiⁿ cwiindyoˈ ˈo na nntseixmaⁿ jnaⁿ na ticatseiyuˈ ñˈeⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ. 	 ראו עתה אחי פן יש באחד מכם לב רע וחסר אמונה לסור מאלהים חיים׃


Quia joˈ jndiiya na teicˈuaa jndye na jnaⁿnaˈ cañoomˈluee. Tso no̱o̱ⁿ: —Luaa catseiljeiˈ: “Juu xuee na cwiwjaanaˈ, matioˈnaaⁿñenaˈ joo nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesucristo na quia nncwje.” Majoˈti matso Espírtu Santo, ee cañoomˈluee ntaˈjndyeena cantyja na ñejlaˈjnda̱na naquiiˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ wjaañˈeⁿ ñˈoom ñˈeⁿndyena na maˈmo̱ⁿnaˈ cantyjati na ya na jnda̱ ñelˈana. 	 ואשמע קול מן השמים מדבר אלי כתב אשרי המתים אשר ימותו באדון מעתה אמנם כן אמר הרוח למען ינוחו מעמלם ומעשיהם הלך ילכו אחריהם׃


Ee sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na chaˈtsondyo̱ laˈxmaaⁿya na tyoolaˈcanda̱a̱ˈndyo̱ jo nnoom, cha na chaˈtsondyo̱ nncˈoom na wiˈ tsˈoom. 	 כי האלהים הסגיר את כלם ביד המרי למען יחן את כלם׃


Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseineiⁿ ñˈoom wiˈ nacjo ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, nnda̱a̱ nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ. Sa̱a̱ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matsoyuu na cwiluii tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya cweˈ cantyja najndeii tsaⁿjndii, tsaⁿˈñeeⁿ matseineiⁿ ñˈoom wiˈ nacjooˈ Espíritu Santo. Ndoˈ na ljoˈ tijoom nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ, meiiⁿ tiempomeiiⁿcheⁿ ndoˈ meiiⁿ ncuee na jnda̱ ntycwii tsjoomnancue. 	 וכל אשר ידבר דבר חרפה על בן האדם יסלח לו והמחרף את רוח הקדש לא יסלח לו לא בעולם הזה ולא בעולם הבא׃


—ˈU Maestro, waa ñˈoom na ˈndii Moisés lua̱a̱ya na matsonaˈ xeⁿ tueˈ cwii tsaⁿsˈa ndoˈ tjaaˈnaⁿ ntseinaaⁿ, quia joˈ tyjee tsˈooˈñeeⁿ cocoom ñˈeⁿ scuuˈ xioom. Nncˈom ntseinaaⁿ ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ cha nntseinoomñê na tjaa ntseinda xioom tˈom. 	 רבי הן משה אמר איש כי ימות ובנים אין לו אחיו ייבם את אשתו והקים זרע לאחיו׃


Ndoˈ tˈo̱ Pablo nnom tyo na cwiluiitquieñe: —Ja tsˈaⁿ judío. Ja tuiindyo̱ tsjoom Tarso, tsjoom tˈmaⁿ na matsa̱ˈntjom ndyuaa Cilicia. Sa̱a̱ matsˈaaya tyˈoo njomˈ quiaaˈ ñˈomˈ na nntseina̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויאמר פולוס איש יהודי אנכי מטרסוס בן עיר קיליקיא אשר איננה בלי שם ועתה אשאלה מאתך הניחה לי לדבר אל העם׃


Tˈo̱ Jesús: —Ja xocatsˈaa na ljoˈ ee waa ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsonaˈ: “Nchii cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tyooˈ na wandoˈ tsˈaⁿ, sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿ chaˈtso ñˈoom na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 ויען ויאמר הן כתוב לא על הלחם לבדו יחיה האדם כי על כל מוצא פי יי׃


Quia joˈ tquiena cwii joo na jndyu Getsemaní. Tsoom nda̱a̱na: —Cwindyuaandyoˈ ñjaaⁿñe yocheⁿ na jo̱ luaaˈ na nntseina̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויבאו אל חצר גת שמני שמו ויאמר אל תלמידיו שבו לכם פה עד אשר אתפלל׃


Jnda̱ na jndii Marta na jnda̱ wjaawindyo̱o̱ˈâ ñˈeⁿ Jesús, jlueeⁿˈeⁿ na jndyocatjomñê juu yuu na mˈaaⁿyâ. Sa̱a̱ María ljooˈñê na waa wˈaa. 	 ויהי כשמע מרתא כי ישוע בא ותצא לקרתו ומרים יושבת בבית׃


Ndoˈ joˈ joˈ mˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na ntjeiⁿ tsˈo̱. Ndoˈ nnˈaⁿ fariseos na mˈaⁿ watsˈomˈñeeⁿ jeeⁿ tyolˈueendyena chiuu nlˈayoona na nñeˈquiana cwenta Jesús. Taˈxˈeena nnoom, jluena: —Juu xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya ¿aa matyˈiomnaˈ na nntseinˈmaⁿ tsˈaⁿ tsˈaⁿwiiˈ, oo aa tisˈa? 	 והנה שם איש אשר ידו יבשה וישאלוהו לאמר המתר לרפא בשבת למען ימצאו עליו שטנה׃


Ndoˈ cwiindyô̱ jâ na ñˈa̱a̱ⁿyâ ñˈeⁿ Jesús, tjeiˈñoomñe xjooˈ. Tyjee tsuaˈqui mosooˈ tyee na cwiluiitquieñe. 	 והנה אחד מן האנשים אשר עם ישוע שלח ידו וישלף חרבו ויך את עבד הכהן הגדול ויקצץ את אזנו׃


Ee seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na jndati tseixmaⁿnaˈ quia cwicaluiˈjnaaⁿˈñe tsˈaⁿ ncˈe na matseixmaⁿ cwentaaˈ Cristo, nchiiti na jnda laˈxmaⁿ sˈom cajaⁿ ñequio ntˈomcheⁿ na jeeⁿ cajnda na tyoniom Egipto quia joˈ. Jom tyoqueⁿtyeeⁿ cwenta juu na jndati na nncoˈñoom na nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom. 	 בחשבו את חרפת המשיח לעשר גדול מאצרות מצרים כי הביט אל הגמול׃


Joˈ chii canchooˈwe apóstoles jlaˈtjomna chaˈtso nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Jluena nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Ticatsa̱ˈntjomnaˈ na nˈndya̱a̱yâ na cwiñeˈquiaayâ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na njndo̱o̱ˈâ cantyja ˈnaaⁿˈ nantquie. 	 ויקראו שנים העשר את המון התלמידים ויאמרו לא נאוה לנו כי נעזב את דבר האלהים ונשמש את השלחנות׃


Naⁿˈñeeⁿ maxjeⁿ jndeiˈnaˈ na nncwena winom ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na juu joˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na matseiwˈiiyayaaⁿ joona. Nntseicatomˈm waso ñˈeⁿ winomˈñeeⁿ na meiⁿchjoo tjaa ljoˈ tjoomˈ ncˈe na tyeⁿ waa na matseiwˈeeⁿ. Ndoˈ tˈmaⁿ nlcoˈwiˈnaˈ joona naquiiˈ chom ñequio sufra̱ na cwico. Joo ángeles na ljuˈ nˈom ñequio Catsmaⁿ nntyˈiaana na wiˈ nntjoom naⁿˈñeeⁿ. 	 גם הוא שתה ישתה מיין חמת אלהים יין בלתי מהול הנמסך בכוס זעמו ויענה באש וגפרית לפני המלאכים הקדשים ולפני השה׃


Mati Satanás xeⁿ mato̱ⁿˈñe cheⁿnqueⁿ, quia joˈ ¿chiuu nntsˈaayuunaˈ na nljotyeⁿ cantyja na matsa̱ˈntjoom? Luaaˈ matsjo̱o̱ya ee ˈo cwinduˈyoˈ na ja macwjiiˈa naⁿjndii naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ ncˈe Beelzebú. 	 וגם השטן אם נחלק על עצמו איככה תכון ממלכתו כי אמרתם שבבעל זבוב מגרש אני את השדים׃


Tjeiˈndyo̱o̱ñe cheⁿnqueⁿ cantyja na matseixmaaⁿ, ndoˈ tˈoom chaˈna cwii moso, tuiiñê chaˈxjeⁿ jaa nnˈaⁿ. 	 כי אם הפשיט את עצמו וילבש דמות עבד וידמה לבני אדם וימצא בתכונתו כבן אדם׃


sa̱a̱ tsˈaⁿ na mˈaaⁿ scuuˈ, mˈaaⁿˈ tsˈoom cantyja ˈnaaⁿ ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ cha neiiⁿˈ scoomˈm ñˈeⁿñê. 	 ומי שיש לו אשה דאג הוא לעניני העולם איך ייטב בעיני האשה׃


Ja Pablo, ncˈe na matseiyuˈa ñˈeⁿ Jesucristo, matseina̱ⁿya ñˈoom na mayuuˈ, nchii cweˈ cantu. Juu na mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ, maˈmo̱ⁿ Espíritu Santo na mayuuˈ joˈ. 	 אמת אני מדבר במשיח ולא אשקף ודעתי מעידה לי ברוח הקדש׃


’¿Ljoˈ ñˈoom na nntseijo̱o̱ⁿˈa cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ tiempomeiiⁿ? Joona matseijomnaˈ chaˈna yocanchˈu na cwinquiooˈ naquiiˈ tsjoom. 	 ואל מי אדמה את הדור הזה דומה הוא לילדים הישבים בשוקים וקראים לחבריהם לאמר׃


Tˈo̱o̱ⁿ, matsoom nda̱a̱na: —ˈNdyootsˈa cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, cantuunaˈ. Calajnda̱ˈyoˈ na ntsaaquieˈyoˈ juunaˈ. Ee jndye nnˈaⁿ na ñeˈcˈooquieˈ joˈ joˈ, sa̱a̱ xocanda̱a̱ nlˈana. 	 ויאמר אליהם התאמצו לבוא בפתח הצר כי אמר אני לכם רבים יבקשו לבוא ולא יוכלו׃


Joˈ chii caljooˈndyoˈtyeⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya, chaˈxjeⁿ macwiljooˈndyo̱tya̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ. Ee chaˈxjeⁿ tsˈo̱ tsˈo̱o̱ xonda̱a̱ nntsˈaa cheⁿnquiinaˈ ta̱ xeⁿ ticatˈuiinaˈ nquii tsˈo̱o̱, majoˈti cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, meiⁿ xocatsˈaanaˈ na nncueˈ ta̱ nlˈaˈyoˈ xeⁿ ticaljooˈndyoˈ cantyja ˈnaⁿya. 	 עמדו בי ואני בכם כאשר השריג בל יעשה פרי מאליו אם לא יעמד בגפן כן גם אתם אם לא תעמדו בי׃


Matseijnaaⁿˈnaˈ ˈo na ñˈeeⁿ naⁿmˈaⁿˈ quia na cwilajomndyoˈ ñˈeⁿ ncˈiaaˈyoˈ na cwilayuˈ na tjoomˈ cwicwaˈyoˈ na cwicañjom nˈomˈyoˈ Ta Jesús ndoˈ naⁿmˈaⁿˈ ñequio na neiiⁿna cwicwaˈna ndoˈ cwiwena ñˈeⁿndyoˈ meiⁿ ticoˈtianaˈ nquiuna. Matseijomnaˈ joona chaˈcwijom tsˈaⁿ cweˈ mˈaaⁿˈ tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ nquii meiⁿ ticateixˈee canmaⁿ. Joona laxmaⁿna chaˈcwijom nchquiu na wjaachuu jndye na tjaa ndaluaaˈ cachonaˈ. Matseijomnaˈ joona chaˈna nˈoom na meiiⁿ na jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na nlˈanaˈ ta̱, sa̱a̱ tjaa ta̱ colˈanaˈ, na we ndiiˈ tja̱naˈ ee na jnda̱ tyenaˈ xeⁿ quiiˈ nchˈioonaˈ. 	 הלא צורי מכשול המה בסעודתיכם של אהבה ובקלות ראש יאכלו וישתו עמכם ורעים את נפשם עננים הם בבלי מים הנדפים מפני רוח עצי חרף באין פרי אשר מתו פעמים ונעקרו׃


Joˈ chii tyˈe ntˈom ncˈiaayâ yuu waa tseiˈtsuaa ndoˈ jliuna na mayuuˈ chaˈxjeⁿ na jlue yolcuˈñeeⁿ. Sa̱a̱ maxjeⁿ tîcantyˈiaana nquii Jesús. 	 וילכו אנשים משלנו אל הקבר וימצאו כאשר אמרו הנשים ואותו לא ראו׃


Jnda̱ joˈ calatyuaˈyoˈ, catsalacandiiˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na jnda̱ mawandoˈxcoom. Ndoˈ canduˈyoˈ na mawjaañetyeeⁿ tsˈo̱ndaa Galilea, jnda̱ joˈ catsantjo̱ˈyoˈ. Joˈ joˈ nleicwindyoˈ ñˈeⁿñê. Ñˈoommeiiⁿ jndyo̱catsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ. 	 ומהרתן ללכת ואמרתן אל תלמידיו כי קם מן המתים והנה הוא הולך לפניכם הגלילה ושם תראהו הנה אמרתי לכן׃


Quia joˈ tjatjatyeeⁿcheⁿ, tjacwanquioom nomtyuaa. Tyocaaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom xeⁿ wanaaⁿ tintjoom nawiˈ na meiⁿndooˈnaˈ jom juu xjeⁿˈñeeⁿ. 	 ויעבר משם מעט והלאה ויפל ארצה ויתפלל אשר אם יוכל היות תעבר נא מעליו השעה הזאת׃


Ja Pablo cwiluiindyo̱ mosooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ mati apóstol ˈnaaⁿˈ Jesucristo cha joo nnˈaⁿ na jnda̱ tjeiiˈñê na cwilaˈyuˈya nˈom nntaˈjnaaⁿˈna ñˈoom na mayuuˈ na wjaañˈoomnaˈ tsˈaⁿ na nntseijomñe ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, 	 פולוס עבד אלהים ושליח ישוע המשיח לפי אמונת בחירי אלהים ודעת האמת אשר לחסידות׃


Juu tsˈaⁿ na wiˈ tsˈom xˈiaaˈ na matseiyuˈ, matseijomñe cantyja ˈnaaⁿˈ naxuee ndoˈ tjaaˈnaⁿ na matseixmaaⁿ na nncjuˈcje jnaⁿ jom. 	 האהב את אחיו יעמד באור ומכשול אין בו׃


Matsoom: —Quiaˈyoˈ na ntseixmaⁿya najndeii na cwilaxmaⁿˈyoˈ cha mati ja meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nntio̱o̱ lˈo̱o̱ nacjooˈ maxjeⁿ nncoˈñom Espíritu Santo naquiiˈ tsˈom. 	 ויאמר תנו נא גם לי את היכלת הזאת אשר יקבל את רוח הקדש כל אשר אשים עליו את ידי׃


Macaⁿnaˈ na cjaanjoomˈ nˈo̱o̱ⁿya na nchii teijndaaˈ ljeii na qui cwentaa nnˈaⁿ na cwilˈa na matyˈiomyanaˈ. Teijndaaˈ juunaˈ cwentaa nnˈaⁿ na quieˈ nˈom, cwentaa nnˈaⁿ na ticatueeˈndyecje, cwentaa nnˈaⁿ na tia cwilˈa, nnˈaⁿ na laxmaⁿ jnaⁿ, cwentaa nnˈaⁿ na ticalaˈtˈmaaⁿˈndye Tyˈo̱o̱tsˈom oo cwiicheⁿ nnom na matseitˈmaaⁿˈñe tsˈaⁿ, teijndaaˈ juunaˈ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈcwjee tye ndyeena ndoˈ mati cwentaa chaˈtsondye nnˈa na cwilaˈcwjee nnˈaⁿ, 	 בדעתו זאת כי חק לא הושם בעבור הצדיק אלא בעבור הסוררים והמרדים הרשעים והחטאים עשי זמה ונבלה מכי אב ומכי אם ומרצחים׃


Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancue, tijoom ñetˈoom cwii profeta na tˈmaⁿti cwiluiiñe chaˈna Juan. Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, tsˈaⁿ na cjeti machˈee, juu tˈmaⁿti cwiluiiñe yuu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, nchiiti Juan. 	 כי אמר אני לכם אין איש בילודי אשה גדול מיוחנן המטביל אך הקטן במלכות האלהים גדול הוא ממנו׃


Ndoˈ jndye ntˈomcheⁿ tsˈiaaⁿ maniom na sˈaa Jesús. Mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ xeⁿ nleiljeii cwii ndoˈ cwii joonaˈ, machˈeenaˈ ntyjii na xocwijndeii tsjoomnancue libros na nluii na nleiljeii joo joˈ. Mantyjati luaaˈndyo. 	 ויש עוד מעשים רבים אחרים אשר עשה ישוע ואם יכתבו כלם לאחד אחד אחשבה כי גם העולם כלו לא יכיל את הספרים אשר יכתבו אמן׃


Jnda̱ na seineiⁿ Jesús ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱na, quia joˈ nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio nnˈaⁿ fariseos, to̱ˈna na tˈmaⁿ tyolaˈncjooˈndyena ñˈeⁿñê. To̱ˈna na tyolaˈliooˈna jom na jndye ñˈoom tyotaˈxˈeena nnoom. 	 ויהי כדברו להם את אלה ויחלו הסופרים והפרושים לשטם אותו מאד ולהקשות לו בדברים רבים׃


Juanˈñeeⁿ tyocweⁿ liaa na tuii ñequio sooˈ camello. Tyochuˈtyeⁿ tsiaⁿˈaⁿ ñequio cwii tjaⁿ. Ndoˈ nantquie na tyocwaaⁿˈaⁿ calcaa ntyueˈ ñequio tsiomˈ jnda̱a̱. 	 והוא יוחנן לבושו שער גמלים ואזור עור במתניו ומאכלו חגבים ודבש היער׃


Quia ñetˈom nnˈaⁿ judíos jo ndoˈ ndyuaa yuu na tjaa nnˈaⁿ cˈom, quia joˈ tyˈiom Moisés cwii xjo na tuiinaˈ chaˈna catsuu cjooˈ cwii tsˈoom. Maluaaˈ matseijomnaˈ na nntyˈioom nnˈaⁿ ja tsˈoomˈnaaⁿ na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaaⁿya cañoomˈluee. 	 וכאשר הגביה משה את הנחש במדבר כן צריך בן האדם להנשא׃