Quia joˈ seicandyooˈñe Jesús nacañoomna. Tyeⁿnquioomˈm joona, tsoom nda̱a̱na: —Quicantyjaˈyoˈ. Talacatyuendyoˈ. 	 ויגש ישוע ויגע בם ויאמר קומו ואל תיראו׃


Ee juu Jonás tyotseixmaaⁿ ˈnaaⁿ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoom Nínive ncˈe na jluiˈnˈmaaⁿñê tsˈom tsiaaˈ catscaa tˈmaaⁿ xuee jnda̱ ndyee na tioyoˈ jom. Maluaaˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee nntseixmaⁿya ˈnaaⁿ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ. 	 כי כאשר היה יונה לאנשי נינוה לאות כן יהיה גם בן האדם לדור הזה׃


Joˈ chii xeⁿ matiom tsaⁿsˈa ˈnaⁿ xqueⁿ quia matseineiⁿ nnoom oo quia mañequiaa ñˈoomˈm, matseijnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ Cristo na cwiluiiñe xqueeⁿ. 	 כל איש אשר יתפלל או יתנבא וראשו מכסה מבזה הוא את ראשו׃


Sa̱a̱ tsoom: —Tintsaˈ na luaaˈ, ee tjom na cwindya̱ˈntjo̱o̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyuˈ, ñequio ncˈiaˈ na cwiñeˈquia ñˈoomˈm, ndoˈ ñequio joo nnˈaⁿ na cwilaˈcanda̱ ñˈoom na chuu librowaañe. Macanda̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom catseitˈmaaⁿˈndyuˈ. 	 ויאמר אלי ראה אל תעשה זאת כי עבד כמוך אנכי וחבר לך ולאחיך הנביאים ולשמרים את דברי הספר הזה לאלהים השתחוה׃


cha na nnda̱a̱ nntoˈño̱o̱ⁿya juu na ntyjaaˈya nˈo̱o̱ⁿya na ticantycwii na cwitando̱o̱ˈa ncˈe na jnda̱ jndyaandyo̱ jnaaⁿya ncˈe naya na matseixmaaⁿ. 	 למען נצדק בחסדו ונירש לפי התקוה את חיי העולמים׃


Joˈ chii ˈo ntseindaaya, ñequiiˈcheⁿ calajomndyoˈ ñˈeⁿñê cha quia na nleitquiooˈñê na nndyonnaaⁿˈaⁿ, ñequiiˈcheⁿ mˈaⁿˈyoˈ na cwilaˈqui tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ jom. 	 ועתה בנים עמדו בו למען יאמץ לבנו בהראותו ולא נבוש מפניו בבואו׃


—Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ fariseo ndoˈ mati tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿquiñom sˈom cwentaaˈ gobiernom. We naⁿˈñeeⁿ mañejuu xjeⁿ tyˈena watsˈom tˈmaⁿ na nlaˈneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 שני אנשים עלו אל המקדש להתפלל האחד פרוש והאחד מוכס׃


Quia joˈ tˈo̱o̱ⁿ nnom yuscuˈñeeⁿ, tsoom: —ˈU yuscu, tˈmaⁿ waa na matseiˈyuˈyaˈ tsˈomˈ. Catsˈaanaˈ chaˈxjeⁿ na lˈue tsˈomˈ. Ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ mañoomˈ nˈmaⁿ nomjnda yuscuˈñeeⁿ. 	 ויען ישוע ויאמר אליה אשה גדלה אמונתך יהי לך כרצונך ותרפא בתה מן השעה ההיא׃


Juu tsaⁿchee tsoom nnom tsotyeeⁿ: “Ta, quiaaˈ ˈnaⁿˈ na tseixmaⁿya na nncoˈño̱ⁿ.” Quia joˈ to̱ⁿˈ tsotyeeⁿ ˈnaⁿ na niom, tquiaa nnoom. 	 ויאמר הצעיר אל אביו אבי תנה לי את חלק הרכוש אשר יפל לי ויחלק להם את הנחלה׃


Joˈ chii catjeiˈyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿyâ na cwiluiindyô̱ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom nnom Cristo, ndoˈ na cwitˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ nnˈaⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na wantyˈiuuˈ tyomˈaⁿnaˈ. 	 כן יחשב איש אתנו כמשרתי המשיח וסכני רזי אל׃


Jom catseitˈmaaⁿˈñenaˈ naquiiˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ncˈe Cristo Jesús chaˈtso ndyu ndoˈ chaˈwaati xuee na cwii wjaatinaˈ. Amén. 	 לו הכבוד בקרב הקהל במשיח ישוע לדר ודר עד עולמי עולמים אמן׃


Tyoowijndye xuee na tuii na ljoˈ, seitjoom chaˈtso ˈnaaⁿˈaⁿ, tjaaⁿ tquia cwiicheⁿ ndyuaa. Joˈ joˈ seico̱o̱ⁿ chaˈtso ˈnaaⁿˈaⁿ cweˈ luaaˈ. 	 ויהי מקץ ימים ויאסף הבן הצעיר את הכל וילך אל ארץ רחוקה ושם פזר את רכשו וילך בדרך סובאים וזוללים׃


Ja waˈnjo̱o̱ⁿ wˈaancjo, sa̱a̱ tincˈoomˈ na jnaⁿˈ na nncwjiˈyuuˈndyuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, meiⁿ tincˈoomˈ na jnaⁿˈ cantyja ˈnaⁿya. Ñequio najndeii na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom, catseijomndyuˈ nawiˈ na cwiwino̱o̱ⁿya ncˈe juu ñˈoom na cwiñequiaaya na macwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ. 	 לכן אל תבוש לא מעדות אדנינו ולא ממני אסירו כי אם תסבל הרעות גם אתה כמוני על הבשורה כפי כח האלהים׃


Jnda̱ chii ntyˈiaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ, tsoom nnom tsˈaⁿwiiˈ: —Catseiliuuˈ tsˈo̱ˈ. Sˈaa tsaⁿˈñeeⁿ na ljoˈ ndoˈ tcoˈyaˈñˈeⁿnaˈ tsˈo̱o̱ⁿ. 	 ויבט סביב אל כלם ויאמר לאיש פשט את ידך ויעש כן ותרפא ידו ותשב כאחרת׃


Ee tsˈaⁿ na maqueⁿtyeⁿ cwii ñˈoom nacjooˈ nquii na macwjiˈ xueeˈ tio naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ, nchii macanda̱ cantyja ˈnaaⁿˈ tioˈñeeⁿ maqueⁿtyeⁿ ñˈoom, maxjeⁿ mawˈatˈmaⁿtonaˈ chaˈtso ˈnaⁿ na cwicantyjo nacjooˈnaˈ. 	 לכן הנשבע במזבח נשבע בו ובכל אשר עליו׃


na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya na nndaaya na ticantycwii na cwitando̱o̱ˈa. Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na tijoom nñequiuˈnnˈaaⁿ tqueⁿtyeeⁿ ñˈoomˈm na nlaxmaaⁿya na ljoˈ cwitjo̱o̱cheⁿ na nluii tsjoomnancue. 	 עלי תקות חיי העולם אשר הבטיח לפני ימות עולם האל אשר לא ישקר׃


na catseicanda̱ˈ ñˈoom na maqua̱ⁿya njomˈ, tintseichuiˈ joonaˈ cha ticaⁿnaˈ na ndiˈtiaˈ. Catseicanda̱ˈ joonaˈ hasta xjeⁿ na nncwjeeˈnndaˈ Jesucristo. 	 כי שמור תשמר את המצוה באין שמץ ודפי עד הופעת המשיח ישוע אדנינו׃


Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nntseijomñe cantyja na matsˈaa, xeⁿ tiljoya tsˈom nawiˈ na matjom cantyja ˈnaⁿya, meiiⁿ cueˈ, tsaⁿˈñeeⁿ ticatsonaˈ na nntseixmaaⁿ cwentaya. 	 ואשר לא יקח את צלבו והלך אחרי איננו כדי לי׃


’Ja cwiluiindyo̱ xˈee tsˈo̱o̱, ndoˈ ˈo cwiluiindyoˈ lˈo̱ tsˈo̱o̱. ˈÑeeⁿ cwii ˈo na tyeⁿ matseijomñe cantyja ˈnaⁿya, ndoˈ na cwiljooˈndyo̱ ñˈeⁿñe, tsaⁿˈñeeⁿ jndye chaˈcwijom ta̱ nncueˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Sa̱a̱ xeⁿ na nnto̱ⁿˈñe cantyja ˈnaⁿya, tjaaˈnaⁿ ljoˈ cwii nnda̱a̱ nntsˈaa. 	 אנכי הוא הגפן ואתם השריגים העמד בי ואני בו הוא יעשה פרי לרב כי בלעדי לא תוכלון עשות מאומה׃


Mayuuˈ na ljoˈ. Jndiiˈñenaˈ joona ncˈe na ticalaˈyuˈya nˈomna, ndoˈ ˈu tyeⁿ meiⁿntyjeˈ na matseiyuˈya tsˈomˈ. Joˈ chii tintseisˈandyuˈ ndoˈ tintseiscundyuˈ, yati cˈoomˈ na nquiaˈ. 	 כן הוא המה נקפו על אשר לא האמינו ואתה הנך קים על ידי האמונה אל תתגאה כי אם ירא׃


Ndoˈ quia na tjomndye nnˈaⁿ, taxˈee Pilato nda̱a̱na, tsoom: —Jeˈ canduˈyoˈ, ¿ˈñeeⁿ juu lˈue nˈomˈyoˈ na nntseicandyaandyo̱? ¿Aa juu Barrabás, oo ¿aa Jesús na cwilue nnˈaⁿ na cwiluiiñe Cristo? 	 ויהי כאשר נקהלו ויאמר אליהם פילטוס את מי תחפצו כי אפטר לכם את בר אבא או את ישוע הנקרא בשם משיח׃


Quia joˈ cweˈ seiñˈeeⁿˈtonaˈ nnˈaⁿ chaˈwaa naquiiˈ tsjoomˈñeeⁿ. Mantyja tˈuena Gayo ñequio Aristarco, nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿ Pablo na jnaⁿ ndyuaa Macedonia. Tyˈechona naⁿˈñeeⁿ, tyˈequieˈna naquiiˈ wˈaa yuu cwitjomndye nnˈaⁿ quia na waa jomta. 	 ותמלא כל העיר מבוכה ויסערו כלם יחדו אל התאטרון ויחטפו אתם את גיוס ואת ארסטרכוס אנשים מקדונים וחברי פולוס במסעיו׃


Macanda̱ tsˈaⁿ na matseiyuˈya tsˈom na nquii Jesús cwiluiiñe Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom nnda̱a̱ nnaⁿñê ñequio na matseixmaⁿ tsjoomnancue. 	 מי הוא זה המנצח את העולם אם לא המאמין בישוע שהוא בן האלהים׃


Ndoˈ cwii cwiindye joona toˈñoomna liaa canchiiˈ na teiˈncoonaˈ. Ndoˈ matsoom nda̱a̱na na cwindoˈyana chjootindyo hasta quia nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ na nncwje ntˈom nnˈaaⁿna na cwindyeˈntjom nnoom, ee majndaaˈ na nlaˈcwjee nnˈaⁿ naⁿˈñeeⁿ chaˈxjeⁿ na tja̱ joona. 	 ויתן לאיש איש מהם שמלות לבנות ויאמר אליהם לנוח עוד זמן מעט עד מלאת מספר העבדים חברים ואחיהם העתידים להרג כמוהם׃


Matat jnda Leví, Leví jnda Simeón, Simeón jnda Judá, Judá jnda José, José jnda Jonán, Jonán jnda Eliaquim, 	 בן שמעון בן יהודה בן יוסף בן יונם בן אליקים׃


Jnda̱ na seineiⁿ Pablo jlueeⁿˈeⁿ naquiiˈ watsˈomˈñeeⁿ ñequio nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê. Ndoˈ nnˈaⁿ na nchii judíos tyolˈana tyˈoo nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ na calaˈneiⁿtina ñˈoomˈñeeⁿ nda̱a̱na cwiicheⁿ xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ judíos. 	 ובצאת היהודים מבית הכנסת בקשו מהם הגוים לדבר אליהם את הדברים האלה בשבת הבאה׃


Ndoˈ mati seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na tyuiiˈ tsjoom Sodoma ñˈeⁿ Gomorra na tco ñˈeⁿnaˈ cweˈ tsjaaˈ ˈndiinaˈ. Sˈaaⁿ na ljoˈ cha na mˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na quia nncˈom na talˈana chaˈxjeⁿ tyolˈa naⁿˈñeeⁿ. 	 ואת ערי סדום ועמרה הפך לאפר והאשימם במהפכה וישימם למשל לאשר עתידים לעשות זמה׃


Jluena nnoom: —Jâ tquio̱o̱yâ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ na jndyu Cornelio, tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom cwii tmaaⁿˈ sondaro. Jom tsˈaⁿ na machˈee yuu na matyˈiomyanaˈ ndoˈ na matseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom. Chaˈtsondye nnˈaⁿ judíos ya ñˈoom cwilaneiⁿna cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ ndoˈ jnda nquiuna jom. Cwii ángel cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tso nnoom na catseicañeeⁿ ˈu na cjaˈ waⁿˈaⁿ ndoˈ na nñeeⁿ ñˈoom na nntseineiⁿˈ. 	 ויאמרו קרניליוס שר מאה איש צדיק וירא אלהים ולו שם טוב בכל עם היהודים צוה על פי מלאך קדוש לקרא לך אל ביתו ולשמע דברים מפיך׃


Calˈuu, mˈaⁿ nnˈaⁿ nquiu na wanaaⁿ na nlcwaˈ tsˈaⁿ chaˈtso nnom ˈnaⁿ, sa̱a̱ mˈaⁿ ntˈomcheⁿ na ticueeˈ na cwilayuˈya nˈom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, joona cweˈ tsco cwicwaˈna. 	 יש מאמין כי נכון לאכל כל דבר והחלוש יאכל רק את הירק׃


Tsoom na nqueⁿ na cwiluiiñê tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, nñeˈquia nnˈaⁿ cwenta jom luee nnˈaⁿjnaⁿ. Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ nntyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ. Sa̱a̱ xuee jnda̱ ndyee ncwandoˈxcoom. 	 כי צריך בן האדם להמסר לידי אנשים חטאים ולהצלב וביום השלישי קום יקום׃


Ñequiiˈcheⁿ macjaañjoomˈ tsˈo̱o̱ⁿya na tiomnaˈ ndaa nˈom njomˈ quia na to̱ⁿˈndyo̱ ndoˈ jeeⁿ ñeˈcantyˈianndaˈa ˈu cha nñequiaanaˈ na neiⁿya. 	 ונכספתי לראותך בזכרי את דמעותיך למען אמלא שמחה׃


Quia joˈ taˈxˈee naⁿˈñeeⁿ nnoom: —¿Chiuu macaⁿnaˈ na calˈaayâ xeⁿ yuuˈ na ljoˈ? 	 וישאלהו המון העם לאמר מה אפוא נעשה׃


Jnda̱ na jlue naⁿˈñeeⁿ cantu jeeⁿ seijmeiⁿˈnaˈ nnˈaⁿ quiiˈ tsjoom ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Ndoˈ tyˈena nacjooˈ Esteban. Tˈuena jom. Tyˈeñˈomna jom jo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ. 	 ויעוררו את העם ואת הזקנים והסופרים ויקומו עליו ויחטפהו ויביאהו לפני הסנהדרין׃


Quia na jnda̱ teixuee, tjomndye ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ntyee ñequio nnˈaⁿ na cwijndooˈ tsˈiaaⁿ watsˈom tˈmaⁿ ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Tyˈeñˈomna Jesús na mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwiluiindyena nˈiaaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos. Jlue naⁿˈñeeⁿ nnoom: 	 ובהית הבקר נקהלו זקני העם והכהנים הגדולים והסופרים ויעלהו לפני הסנהדרין שלהם ויאמרו האתה הוא המשיח אמר לנו׃


Ee cwii yuscu na jnda̱ ljoñe xeⁿ mˈaⁿ ntseinaaⁿ oo ntseindacantyjoom macaⁿnaˈ najndyee calaˈno̱ⁿˈ naⁿˈñeeⁿ na jndeiˈnaˈ na joona cateiˈxˈeena jom ee chaˈcwijom chojnaⁿna nnoom na seiqueeⁿ joona. Jeeⁿ xcwe na nlˈana na ljoˈ ndoˈ cjaaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וכי יהיו לאלמנה בנים או בני בנים הם ילמדו לראשונה לעשות חסד עם ביתם ולשלם גמול לאבותם כי זה הוא טוב ורצוי לפני האלהים׃


Ndoˈ na ljoˈ njñomnnaaⁿˈaⁿ Jesucristo, tsaⁿ na nncwjiˈnˈmaaⁿñe ˈo, ee teiyo seijndaaˈñê na luaaˈ nntsˈaaⁿ. 	 למען אשר יבאו ימי רוחה מלפני יהוה וישלח את אשר בשרו לכם מקדם את ישוע המשיח׃


Quia joˈ tsaⁿtseiljeii tsjoomˈñeeⁿ, quia na jnda̱ jnda̱a̱ sˈaaⁿ na seicheeⁿ joona, tsoom: —ˈO nnˈaⁿ Éfeso, nnˈaⁿ chaˈwaa tsjoomnancue manquiuna na jaa nnˈaⁿ tsjoomwaa teijnoomya na nnteiˈxˈa̱a̱ya watsˈoomˈ ndyo̱o̱ Diana na nquiuuya na tˈmaⁿti ñˈoom tseixmaⁿ. Mati cwiteiˈxˈa̱a̱ya tsjo̱ˈ na tuiinaˈ chaˈxjeⁿ nqueⁿ na jnaⁿnaˈ cañoomˈluee jndyocuenaˈ na mˈaaⁿya. 	 ויהס סופר העיר את העם ויאמר אנשי אפסוס מי הוא האיש אשר לא ידע כי העיר אפסוס סכנת היא להיכל של ארטמיס המלכת הגדולה ולצלמה היורד מן השמים׃


Jñoom na nntseicandyaañê jaa na tyomˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿˈ ljeiiˈñeeⁿ, cha nda̱a̱ nncoˈñom Tyˈo̱o̱tsˈom jaa na nncwjaaˈñê na cwiluiindyo̱ ntseinaaⁿ. 	 לפדות את אשר היו תחת יד התורה למען נקבל את משפט הבנים׃


Naⁿˈñeeⁿ, quia na jnda̱ jndyena ñˈomˈndyoo rey Herodesˈñeeⁿ mana tyˈena. Ndoˈ juu caxjuu na teiˈtquiooˈñe nda̱a̱na na ndicwaⁿ mˈaⁿna ndyuaana jo ndoˈ na macaluiˈ ñeˈquioomˈ, tjajndyeenaˈ jo nda̱a̱na hasta tueˈcañoomnaˈ ndyeyu yuu na mˈaaⁿ tyochjooˈñeeⁿ. 	 ויהי כשמעם את דברי המלך וילכו והנה הכוכב אשר ראו במזרח דרך לפניהם עד באו אל מקום אשר שם הילד ויעמד ממעל לו׃


Sa̱a̱ Jesús jndeiˈnaˈ tyotsa̱ˈntjoom na ticatˈmo̱o̱ⁿna ˈñeeⁿ cwiluiiñê. 	 ויגער בהן מאד אשר לא תגלינה אותו׃


Sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿ jaa nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ, waa naya ˈnaaⁿˈ tsaⁿsˈa ncˈe tsaⁿscu, ndoˈ mati waa naya ˈnaaⁿˈ tsaⁿscu ncˈe tsaⁿsˈa. 	 אבל אין האיש בלא אשה ואין האשה בלא איש באדון׃


Ee cañoomˈluee ñequio tsjoomnancue jndye nnom na maniom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ na cwiluena na tˈmaⁿ ñˈoom laˈxmaⁿ, sa̱a̱ joonaˈ nchii nquii Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiindyenaˈ. Ndoˈ na mayuuˈ na jndye ˈnaⁿ maniom na cwilue nnˈaⁿ “Ta” nda̱a̱naˈ, ndoˈ cwitueeˈndyecjena cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ. 	 ואף כי יש הנקראים אלהים אם בשמים אם בארץ באשר יש אלהים רבים ואדנים רבים׃


Ndoˈ jndyo̱ñˈo̱ⁿya jom na mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿndyuˈ sa̱a̱ tileicanda̱a̱ na nlaˈnˈmaⁿna jom. 	 ואביא אתו אל תלמידיך ולא יכלו לרפא לו׃


Ee jom mˈaaⁿ nacje ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom jom. Ndoˈ mati mˈaⁿ sondaro nacje ˈnaaⁿˈaⁿ. Quia na nntsoom nnom cwii joona: “Luaaˈ cjaˈ”, wjaa tsaⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ quia na nntsoom nnom cwiicheⁿ: “Candyoˈ luaa”, ndyo. Mati quitsoom nnom cwii cwii mosoomˈm: “Catsaˈ luaa”, ndoˈ nntsˈaa. 	 כי גם אנכי איש נתון תחת השלטון יש תחת ידי אנשי צבא ואמרתי לזה לך והלך ולזה בוא ובא ולעבדי עשה זאת ועשה׃


Joona mañoomˈ ˈndyena lquiˈ ˈnaaⁿna. Tyˈena ñˈeⁿñê. 	 ויעזבו מהר את מכמרתיהם וילכו אחריו׃


Quia joˈ jlacwejndoˈndyetina, ndoˈ tyolaˈneiⁿtina nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Jnda̱ chii tioona lueena nacjoo naⁿˈñeeⁿ ndoˈ jñoomna joo na cˈoo tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויצומו ויתפללו ויסמכו את ידיהם עליהם וישלחום׃


Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱ na mayuuˈcheⁿ taxocˈuanndaˈa winom hasta juu xuee na nncˈuaxco̱ juunaˈ quia na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אמן אמר אני לכם שתה לא אשתה עוד מתנובת הגפן עד היום ההוא אשר אשתה אותה חדשה במלכות האלהים׃


Juu cwiluiiñe naxuee na mˈmo̱ⁿ ñˈoom na mayuuˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na nchii judíos. Ndoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ ˈnaⁿˈ, nnˈaⁿ Israel, nntsˈaaⁿ na nluiitˈmaⁿndyena cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 אור לגלות עיני הגוים ותפארת ישראל עמך׃


Nntquiaandye cancjuu. Ndoˈ chaˈtso najnda̱ na matseixmaⁿ tsjo̱ˈluee nntyuiiˈ. 	 והכוכבים יפלו מן השמים וכחות השמים יתמוטטו׃


Taxocuaa natsjom ndoˈ taxocaⁿnaˈ chom lámpara, meiⁿ ñeˈquioomˈ ee nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê naxuee nda̱a̱na. Ndoˈ ticantycwii na cwitsa̱ˈntjomna. 	 ולילה לא יהיה עוד ולא יצטרכו עוד לאור נר ולאור שמש כי יהוה אלהים הוא יאיר להם וימלכו עד עולמי עולמים׃


Ndoˈ jndeiiñê. Tyotseixuaⁿ na maquiinaˈ jom, ee manntseincueⁿ. 	 והיא הרה ותזעק בחבליה ותקש בלדתה׃


Xjeⁿ na mawjaaquieeˈ Jesús tsjoom Capernaum, cwii capeitaⁿ na matsa̱ˈntjom cwii siaⁿnto sondaro seicandyooˈñe nacañomˈm. Sˈaa tyˈoo nnoom. 	 ויהי כבאו אל כפר נחום ויגש אליו שר מאה אחד ויתחנן לו לאמר׃


Quia joˈ sa̱ˈntjom Pilato na catjaaˈ sondaro Jesús. 	 אז לקח פילטוס את ישוע וייסרהו בשוטים׃


Cwa ndyaˈ canda̱a̱ˈ tsˈomˈ na ntso̱ˈ na cajnda ntyjeeⁿ ñˈeⁿndyuˈ. Jom na jeeⁿ tˈmaⁿ tsˈoom ñˈeⁿndyuˈ, ndoˈ waljooˈcheⁿ na wiˈ tsˈoom ˈu. ¿Aa ticatseiˈno̱ⁿˈ na luaaˈ machˈeeⁿ cha cjaañˈoomnaˈ ˈu na calcweˈ tsˈomˈ jnaⁿˈ? 	 או התבוז לעתרת טובו ולחמלתו ולארך רוחו ולא תתבונן כי טובת האלהים תדריך אתך לתשובה׃


Toom cweˈ nlayuˈyoˈ na Juan matseinoomñê cwentaaˈ profeta Elías tsaⁿ na waa ñˈoom na nndyonndaˈ. 	 ואם תרצו לקבל הנה הוא אליה העתיד לבוא׃


Sa̱a̱ meiⁿ chjoowiˈ tîcatueˈndyo̱cja̱a̱yâ̱ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ ee tilˈue nˈo̱o̱ⁿyâ na nnchuiiˈ juu ñˈoom na xcweti maˈmo̱ⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na nluiˈnˈmaaⁿñe tsˈaⁿ. 	 אשר לא סרנו למשמעתם אף לא שעה אחת למען אשר תעמד בקרבכם אמתה של הבשורה׃


Jnda̱ joˈ tjaquieeˈ Jesús watsˈom tˈmaⁿ, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ tjeiiⁿˈeⁿ nnˈaⁿ chˈeⁿ, joo nnˈaⁿ na cwinda̱a̱ ndoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjnda joˈ joˈ. 	 ויבא אל המקדש ויחל לגרש משם את המכרים ואת הקונים בו׃


Chii tˈmaⁿ Jesús nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Tsoom nda̱a̱na: —Na mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, yuscumˈaaⁿˈ tsˈaⁿ na jnda̱ tueˈ saaˈ ndoˈ jeeⁿ jñeeⁿˈñê, sa̱a̱ tˈmaaⁿˈti tjoomˈm tsˈom castom, nchiiti chaˈtso ntˈomcheⁿ. 	 ויקרא אל תלמידיו ויאמר אליהם אמן אמר אני לכם כי האלמנה העניה הזאת נתנה יותר מכל הנתנים אל ארון האוצר׃


Ndoˈ quia jnda̱ tyˈioom sondaro jom tsˈoomˈnaaⁿ, tyoˈoona xˈiaa na nntyˈiaana ˈñeeⁿ nleijnoomˈ cwii cwii liaⁿˈaⁿ. Ndoˈ na luaaˈ tuii seicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na seiljeii profeta. Tso: “Tyoˈoona xˈiaa na nntyˈiaana ˈñeeⁿ joona nleijnoomˈ cwii cwii liaya.” 	 ויהי כאשר צלבו אותו ויחלקו להם את בגדיו וגורל הפילו למלאת את אשר נאמר בפי הנביא יחלקו בגדי להם ועל לבושי יפילו גורל׃


Ndoˈ tsaⁿˈñeeⁿ, jnda̱ na jñeeⁿ ñˈoomwaaˈ tjaaˈñê naⁿˈñeeⁿ wˈaancjo naquiiˈcheⁿ ndoˈ seityeeⁿ joona na tyeⁿ ñjoomˈ ncˈeeˈna tsˈoom tscaaˈ. 	 והוא כאשר צוה כן השליכם בחדר המשמר הפנימי וישם את רגליהם בסד׃


Juu Felipeˈñeeⁿ mañeˈcwii tsjomˈm ñequio Andrés ñˈeⁿ Pedro. Joona nnˈaⁿ tsjoom Betsaida. 	 ופילפוס היה מבית צידה עיר אנדרי ופטרוס׃


Nquii tiˈnnˈaaⁿya Tíquico na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, nntseicañeeⁿ ˈo cantyja ˈnaⁿya. Jeeⁿ xcweeˈ tsˈoom na mateijneiⁿ ja na mandiˈntjoom nnom Ta Jesús. 	 את כל הקרת אותי וידיעכם טוכיקוס האח החביב והמשרת הנאמן ועבד עמיתי באדון׃


Xcwe na cwintyˈiaana ndoˈ seichuiiˈnaˈ jom jo nda̱a̱na. Sˈaanaˈ na jeeⁿ caxuee nnoom chaˈcwijom nnom ñeˈquioomˈ. Ndoˈ seicwaqueⁿnaˈ liaⁿˈaⁿ na canchiiˈ chaˈna nntyˈiaaˈ tsˈaⁿ chom lámpara. 	 וישתנה לעיניהם ויזהירו פניו כשמש ובגדיו כאור הלבינו׃


Ndoˈ Tsotya̱ya na jñoom ja luaa waa na lˈue tsˈoom na catsˈaa, na chaˈtsondye nnˈaⁿ na jnda̱ tquiaaⁿ lˈo̱o̱ya, meiⁿcwiindye joona ticatsuuñe añmaaⁿˈ. Ndoˈ xuee na macanda̱ nñequia na nntaˈndoˈxco chaˈtsondye joona. 	 וזה רצון האב אשר שלחני כי כל אשר נתן לי לא יאבד לי כי אם אקימנו ביום האחרון׃


Seicandyaañe Cristo jaa juu ñˈoomwiˈ na seijndaaˈñe ljeii na tqueⁿ Moisés na nntˈuiiwiˈnaˈ nnˈaⁿ, ee tˈuiiwiˈnaˈ jom cwentaaya ncˈe ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: “Meiⁿquia tsˈaⁿ na cwilaˈntyja nnˈaⁿ cwii tsˈoom, mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ nacje ˈnaaⁿˈ ñˈoomwiˈ.” 	 המשיח פדנו מקללת התורה בהיותו לקללה בעדנו שנאמר קללת אלהים תלוי׃


Sa̱a̱ ntˈomndye joona jlue: —Nchaa lˈuu ñˈoommeiⁿˈ laˈxmaⁿnaˈ ñˈoom na nntseineiⁿ tsˈaⁿ na mˈaaⁿ nacje ˈnaaⁿˈ tsaⁿjndii. ¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ cwii tsˈaⁿ na mˈaaⁿ nacje ˈnaaⁿˈ tsaⁿjndii nnda̱a̱ nntsˈaa na nntyˈiaaˈ tsˈaⁿ na nchjaaⁿˈ? 	 ואחרים אמרו לא כאלה ידבר איש אחוז שד היוכל שד לפקח עיני עורים׃


Jndye ñˈoom tjañoomˈ teilˈueeˈñê na tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Tueˈcañoomnaˈ na tsoom ñˈoomwaa: 	 וילמדם הרבה במשלים ויאמר אליהם בלמדו אתם׃


Ndoˈ tsoom nda̱a̱na: —Chaˈtso ñˈoom na teiljeii cantyja ˈnaⁿya naquiiˈ ñˈoom na tqueⁿ Moisés ñequio profetas, ndoˈ mati naquiiˈ salmos, ñˈoomˈñeeⁿ tyoˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ quia na ndicwaⁿ mˈaaⁿya ñˈeⁿndyoˈ. Joonaˈ wjaatseicanda̱a̱ˈñenaˈ, ndoˈ jeˈ macwiluii chaˈxjeⁿ na tsjo̱o̱. 	 ויאמר אליהם אלה הם הדברים אשר דברתי אליכם בעוד היותי עמכם כי המלא ימלא כל הכתוב עלי בתורת משה ובנביאים ובתהלים׃


Nnˈaⁿ tmaaⁿˈ fariseos tyondyena na nmeiiⁿˈ ñˈoom tyolaˈneiⁿ nnˈaⁿ na jndyendye cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. Joˈ chii jlaˈjomndyena ñequio ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ncˈiaana nnˈaⁿ judíos. Jñoomna nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom na cˈoocatˈue naⁿˈñeeⁿ jom. 	 והפרושים שמעו את העם מתלחשים עליו כזאת וישלחו הפרושים וראשי הכהנים משרתים לתפשו׃


Taxˈeeñê nda̱a̱na: —¿Cwanti tyooˈ cwileiˈñˈomˈyoˈ? Tˈo̱o̱na, jluena: —Ntquieeˈ taⁿˈ tyooˈ. 	 וישאל אותם כמה ככרות לחם יש לכם ויאמרו שבע׃


Ndoˈ chaˈxjeⁿ na majndaaˈ na ñejom ndiiˈ nncwja̱a̱ya na chaˈtsondyo̱, ndoˈ jnda̱ joˈ nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jaa, 	 וכאשר נגזר על בני אדם פעם אחת המות ואחריו הדין׃


Sa̱a̱ taqueⁿ Jesús, tsoom: —ˈO yolcu Jerusalén, tandyueeˈyoˈ cantyja ˈnaⁿ ja luaa, catyueeˈyoˈ cantyja ˈnaⁿˈ ncjoˈyoˈ ñˈeⁿ ndaˈyoˈ. 	 ויפן ישוע ויאמר אליהן בנות ירושלים אל תבכינה עלי כי אם על נפשכן בכינה ועל בניכן׃


Ee Tyˈo̱o̱tsˈom nchii na nncjaañˈoomˈñê ñˈeⁿ cwii tsˈaⁿ, sa̱a̱ cwiicheⁿ tineiiⁿˈeⁿ. 	 כי אין משא פנים עם האלהים׃


Ñetˈomˈyoˈ na tîlaxmaⁿˈyoˈ tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ jeˈ jeˈ cwilaˈxmaⁿˈyoˈ juunaˈ. Jaachˈeeti xuee tîcaliuˈyoˈ na candyaˈ tsˈoom ˈo, sa̱a̱ jeˈ jeˈ cwiliuˈyoˈ na ljoˈ jom ñˈeⁿndyoˈ. 	 אשר לפנים לא עם הייתם ועתה עם אלהים ואשר לפנים לא רחמו ועתה מרחמים׃


ˈO manquiuˈyoˈ nquiee ntyee cwentaa nnˈaⁿ judíos na cwindyeˈntjom naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ cwitquiina seii quiooˈ na cwilaˈcwjeena na cwiñequia nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Wanaaⁿ na cwitquiina seiˈñeeⁿ ee joˈ joˈ waa tio tˈmaⁿ yuu cwindyeˈntjomna nnoom. 	 הלא ידעתם כי עבדי עבדת הקדש אכלים מן הקדשים ומשרתי המזבח לקחים חלקם במזבח׃


Ee nnˈaⁿ na cwiluiindye canmaⁿ ntsma̱a̱ⁿˈa cwindyena jndyeya, ndoˈ ja mawajnaⁿˈa joona, ndoˈ joona cwinquiontyjo̱na naxa̱ⁿˈa. 	 צאני תשמענה את קולי ואני ידעתין ואחרי תלכנה׃


Quia joˈ tjatjati Jesús na mawjaⁿ Jerusalén, teinoom tyencooˈ tsˈo̱ndaa Samaria ñequio tsˈo̱ndaa Galilea. 	 ויהי בנסעו ירושלים והוא עבר בתוך שמרון והגליל׃


Ndoˈ tjantyjo̱ cwiicheⁿ ángel na jnda̱ we naxeⁿˈ ángelˈñeeⁿ. Matso: —Jnda̱ tyuiiˈ tsjoom Babilonia. Jnda̱ tyuiiˈ tsjoom tˈmaⁿˈñeeⁿ. Ee nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ jnda̱ jlaˈndaaˈna nˈom nnˈaⁿ ticwii cwii ndyuaa ñequio natia na cwilˈana na juu joˈ matseijomnaˈ chaˈcwijom cwilaˈcwena nnˈaⁿ winom cha candyee naⁿˈñeeⁿ. 	 ומלאך אחר בא אחריו ויאמר נפלה נפלה בבל העיר הגדולה כי השקתה כל הגוים מיין חמת תזנתה׃


Quia na jndii tsaⁿˈñeeⁿ na jnda̱ squia̱a̱yâ Galilea ñˈeⁿ Jesús na jnaaⁿyâ Judea, tja tsaⁿˈñeeⁿ na mˈaaⁿyâ. Sˈaa tyˈoo nnoom na cjaⁿ waaˈ, na catseinˈmaaⁿ tyochjoo jnda, ee juu mañeˈcueˈ. 	 ויהי כשמעו כי בא ישוע מיהודה לארץ הגליל וילך אליו וישאל מאתו לרדת ולרפא את בנו כי קרב למות׃


Sa̱a̱ Pedro ñequio Juan, jluena: —Ncjoˈyoˈ calatiuuˈyaˈyoˈ aa matyˈiomnaˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na calacanda̱a̱yâ ñˈoom na cwinduˈ ˈo, nchii ñˈoom na matso jom. 	 ויענו פטרוס ויוחנן ויאמרו אליהם הנכון הוא לפני האלהים שמע לכם יתר משמע לאלהים שפטו אתם׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na tyocañˈeeⁿ ñˈeⁿñê na jnaⁿna Galilea na tyˈewana Jerusalén jndye xuee tyontyˈiaatina jom jnda̱ na wandoˈxcoom. Jeˈ majoona cwitjeiˈyuuˈndyena cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 וירא ימים רבים אל העלים אתו מן הגליל ירושלימה והמה עתה עדיו אל העם׃


Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ nneiⁿˈncona ndoˈ njñomna ndaajnaⁿˈ ja. Nntjaaˈna ja ñˈeⁿ tjaⁿtseiˈ ndoˈ nlaˈcueeˈna ja. Sa̱a̱ xuee jnda̱ ndyee nncwaˈndo̱ˈxco̱. 	 ויהתלו בו ויכהו בשוטים וירקו בפניו וימיתהו וביום השלישי קום יקום׃


Sa̱a̱ cantyja ˈnaⁿya, tijoom cwjiˈsˈandyo̱. Manda̱ macwjiiˈsˈaya cantyja ˈnaaⁿˈ juu na tueˈ nquii Ta Jesucristo nacjooˈ tsˈoomˈnaaⁿ, ee cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈoomˈnaaⁿ, juu na matseixmaⁿ tsjoomnancue, maqueⁿnaˈ tsˈoo cantyja ˈnaⁿya ndoˈ mati cwiluiindyo̱ tsˈoo cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ. 	 ואנכי חלילה מהתהלל זולתי בצלב אדנינו ישוע המשיח אשר בו העולם נצלב לי ואני נצלב לעולם׃


Sa̱a̱ ˈo tacˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na teincoondyoˈ na nnˈaⁿ, ˈo tsaamˈaⁿˈyoˈ nacje ˈnaaⁿˈ Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom, xeⁿ na mayuuˈcheⁿ Espíritu na cwiluiiñê mˈaaⁿñe naquiiˈ nˈomˈyoˈ. Tsˈaⁿ na ticatseixmaⁿ Espíritu na cwiluiiñe Cristo tyooluiiñe cwentaaⁿˈaⁿ. 	 ואתם אינכם בבשר כי אם ברוח אם אמנם רוח האלהים שכן בקרבכם כי מי שאין בו רוח המשיח איננו שלו׃


Hasta quiiˈntaaⁿ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ cwilana̱a̱ⁿyâ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. Cwitjeiˈsˈaayâ ˈo na mˈaⁿˈ nioomˈcheⁿ nˈomˈyoˈ meiiⁿ na jndye nnom nawiˈ na cwiwinomˈyoˈ ndoˈ na cwintyjo̱ nnˈaⁿ ˈo sa̱a̱ cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 עד כי נתהלל בכם אף אנחנו בקהלות אלהים על סבלנותכם ועל אמונתכם בכל הרדיפות ובכל הלחץ אשר סבלתם׃


chaˈtsoti na tqueⁿˈ, tjuˈcjeˈ joonaˈ nacje ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ. Ndoˈ na tjuˈcjeeⁿ chaˈtsoti tjaaˈnaⁿ na ˈñeeⁿ na quia nncˈomnaˈ nacje ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ. Sa̱a̱ meiⁿ na luaaˈ tsoom, tyoontyˈiaaya chaˈtsoti na mˈaⁿnaˈ nacjee ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ. 	 כל שתה תחת רגליו הנה באשר שת כל תחתיו לא השאיר דבר שלא שת תחתיו ועתה זה לא ראינו עדין כי כל הושת תחתיו׃


Quia tueeˈ na tmaaⁿ, cwii tsaⁿtya na jndyu José na jnaⁿ tsjoom Arimatea, cwiluiiñe tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈoom na tˈmo̱ⁿ Jesús, 	 ויהי בערב ויבא איש עשיר מן הרמתים ושמו יוסף וגם הוא היה מתלמידי ישוע׃


Quia joˈ nquiee nnˈaⁿ na tˈue Jesús, tyˈeñˈomna jom waaˈ Caifás, juu tyee na cwiluiitquieñe. Joˈ joˈ jnda̱ tjomndye nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsjoom. 	 והאנשים אשר תפשו את ישוע הוליכהו אל קיפא הכהן הגדול אשר נקהלו שם הסופרים והזקנים׃


Ndoˈ tso Espíritu no̱o̱ⁿ na cjo̱ ñˈeⁿndyena na meiⁿcwii ñomtiuu ticˈo̱o̱ⁿ. Mati yom nnˈaaⁿya nmeiiⁿ na cwilayuˈ tyˈeñˈeeⁿna ñˈeⁿndyo̱. Chaˈtsondyô̱ saquia̱a̱ˈâ naquiiˈ waaˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויאמר אלי הרוח ללכת אתם ולבלתי התמהמה וילכו אתי גם ששת האחים האלה ונבוא אל בית האיש׃


Quia na jndyena na seineiiⁿ nda̱a̱na ñequio ñˈoomna ñˈoom hebreo, jlaˈcheⁿna, tyoqueⁿtina cwenta. 	 ויהי כשמעם כי הוא מדבר אליהם בלשון עברית ויחשו עוד יותר׃


Ee Jonás tyomˈaaⁿñê ndyee xuee ndoˈ ndyee tsjom tsˈom tsiaaˈ catscaa tˈmaaⁿ. Maluaaˈ matseijomnaˈ na nntjo̱ⁿ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. Ee ndyee xuee ndoˈ ndyee tsjom nljooˈndyo̱ naquiiˈ tseiˈtsua. 	 כי כאשר היה יונה במעי הדג שלשה ימים ושלשה לילות כן יהיה בן האדם בלב האדמה שלשה ימים ושלשה לילות׃


Ndoˈ xeⁿ ticalˈue tsˈom yuscu na ñjom ˈnaⁿ xqueeⁿ, quia joˈ cateinquiˈ xqueeⁿ. Sa̱a̱ ncˈe na jeeⁿ tˈmaⁿ matseijnaaⁿˈnaˈ jom na nno̱ⁿ soxqueeⁿ oo na nnteinquiˈ caseii, quia joˈ cañjom ˈnaⁿ xqueeⁿ. 	 כי האשה אם לא תתכסה גם תתגלח ואם בזיון הוא לאשה להכסם או להתגלח תתכסה׃


Caˈndyeˈyoˈ chaˈtso nnom na cwilˈa na matseiˈndaaˈnaˈ nˈomˈyoˈ, chaˈna nntseiwˈii tsˈaⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ, nntseiliooˈñe tsˈaⁿ ñˈeⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ, cˈuaa cˈuaati ˈñom na matseijmeiⁿˈñê nnom xˈiaaⁿˈaⁿ, majuˈ tsˈaⁿ ñˈoom wiˈ nacjooˈ xˈiaaⁿˈaⁿ, ñequio chatso nnom ljoˈ na tisˈa. 	 כל מרירות וחמה ורגז וצעקה וגדוף תסירו מכם עם כל הרשעה׃


Tsoom nda̱a̱na: —Catsaˈyoˈ juu tsjoom chjoo na mˈaaⁿ ndyeyu jo nda̱a̱ˈyoˈ, ndoˈ chaˈna nntsaaquieˈyoˈ joˈ, nliuˈyoˈ cwii snom chjoo na ñjom. Juu quiooˈñeeⁿ meiⁿcwii ndiiˈ tyoowaˈljoo tsˈaⁿ. Calacanaⁿˈyoˈ, nquioñˈomˈyoˈ juuyoˈ ñjaaⁿ. 	 לכו אל הכפר אשר ממולנו והיה בבואכם שמה תמצאו עיר אסור אשר לא ישב עליו אדם עד עתה התירו אתו והביאו׃


Tsaⁿˈñeeⁿ tueeˈna jom wˈaancjo ee teijndaaˈ jnaaⁿˈaⁿ na seiweñê nacjooˈ gobiernom. Ndoˈ seicueⁿˈeⁿ tsˈaⁿ. 	 והוא היה משלך בית האסורים על דבר מרד אשר נהיה בעיר ועל דבר רצח׃


Ee Cristo cwiluiiñê na cwiljoya nˈo̱o̱ⁿ jâ nnˈaⁿ judíos ñequio ˈo na nchii joˈ cwiluiindyoˈ. Jom sˈaaⁿ na ñecwii tmaaⁿˈ laxmaaⁿya na ñetˈo̱o̱ⁿya na we tmaaⁿˈ jaa, ee seityueeⁿˈeⁿ juu na ñetˈo̱o̱ⁿ na wjeendyo̱ ntyja̱a̱ cwii na chaˈcwijom tatiom na ñeto̱ⁿˈnaˈ jaa. 	 כי הוא שלומנו אשר עשה השנים לאחד והרס מחיצת הגדר׃


Ndoˈ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na jnda̱ tjachuunaˈ joona cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ naⁿmˈaⁿˈ, catjeiˈnˈmaaⁿndyoˈ joonaˈ chaˈcwijom na macwjiˈ tsˈaⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ quiiˈ chom. Ndoˈ ñequio ntˈomcheⁿ cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ joona sa̱a̱ cˈomˈyoˈ na nquiaˈyoˈ na juu natia na laxmaⁿna tincwˈuaaˈndyoˈ joonaˈ. 	 ואת אלה תושיעו באימה וחלצתם אתם מתוך האש וגעלתם גם את הלבוש המגאל בחלאת הבשר׃


Sa̱a̱ xocaˈndiya na nntsuundyoˈ. Hasta meiⁿ cweˈ cwii soonqueⁿˈyoˈ xocatsuunaˈ ñˈeⁿndyoˈ. 	 אך לא יפל משערת ראשכם ארצה׃


’Tˈmaⁿ ˈnaaⁿ nleitquiooˈ nntyˈiaa nnˈaⁿ nnom ñeˈquioomˈ ñˈeⁿ chiˈ ñˈeⁿ cancjuu. Ndoˈ nnom tsjoomnancue tˈmaⁿ nntseiˈndaaˈnaˈ nˈom nnˈaⁿ. Nntseiñˈeeⁿˈnaˈ joona quia na nndyena na jeeⁿ cˈuaa manquiuuˈ nmo̱ⁿ ndaaluee, nntseicatyˈuenaˈ joona. 	 והיו אתות בשמש ובירח ובכוכבים ועל הארץ מצוקה לגוים ומבוכה מהמית הים ודכיו׃


Sa̱a̱ manquiuˈyaˈyoˈ na tyjeeˈcañoom Cristo na nntseicanoomˈm jnaⁿ na laxmaaⁿya. Ndoˈ jom meiⁿcwii nnom jnaⁿ tîcatseixmaaⁿ. 	 וידעתם כי הוא נגלה לשאת את חטאינו ובו אין חטא׃


Cweˈ joˈ, xuee na nntuˈxeⁿndye nnˈaⁿ, tˈmaⁿti nlcoˈwiˈnaˈ ˈo nchiiti nnˈaⁿ tsjoom Tiro ñˈeⁿ Sidón. 	 אכן לצור וצידון יקל בדין מכם׃


Yocheⁿ na cwicwaaˈâ toˈñom Jesús tyooˈ, seitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. Tyjeeⁿ juunaˈ, tquiaaⁿ nda̱a̱yâ. Tsoom: —Catoˈñoomˈyoˈ cwaˈyoˈ tyooˈwaa, ee cwiluiiñenaˈ seiiˈa. 	 ובאכלם ויקח ישוע את הלחם ויברך ויבצע ויתן לתלמידים ויאמר קחו ואכלו זה הוא גופי׃


Ndoˈ jâ nnˈaⁿ na tˈmaaⁿ na calaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê, xjeⁿˈñeeⁿ jnda̱ saayâ quiiˈ tsjoom. Saalajndaayâ na nlcwaaˈâ ñˈeⁿñê. 	 כי תלמידיו הלכו העירה לקנות אכל׃


Quia na wjaantyˈiuuˈ seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ tseixmaⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tyuaa, sa̱a̱ quia na nncwandoˈxconaˈ tseixmaⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo. 	 יזרע גוף נפשי ויקום גוף רוחני יש גוף נפשי ויש גוף רוחני׃


Tyolˈua̱a̱yâ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ tsjoomˈñeeⁿ ndoˈ quia jliuuyâ joona ljooˈndyô̱ ñˈeⁿndyena cwii ntquieeˈ xuee. Joona jnda̱ tˈmo̱ⁿ Espíritu Santo nda̱a̱na ljoˈ nntjom Pablo, joˈ chii tyoluena nnoom na tincjaⁿ Jerusalén. 	 ונמצא את התלמידים ונשב שם שבעת ימים והם אמרו אל פולוס על פי הרוח לבלתי עלות ירושלים׃


Jndye nnom maniom na tjachuiiˈ na cwiwilˈue cha cwicanda̱a̱ cwilˈaaya tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ nqueⁿ ñeˈcwii cwiluiiñê na mateijneiⁿ cwii cwiindyo̱ na cwilˈaaya joonaˈ. 	 ושנות הנה הפעלות והאלהים הוא אחד הפעל את הכל בכל׃


Ndoˈ joona jnda̱ na jndyena na tyotseineiiⁿ tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Tyoluena nnoom: —Mayuuˈ re nnˈaaⁿya sa̱a̱ mantyjiˈ cwanti meiⁿ nnˈaⁿ judíos jnda̱ jlaˈyuˈna tsjoom ñjaaⁿ, ndoˈ chaˈtsondyena cwiluena na jndeiˈnaˈ na catseicanda̱ tsˈaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 וישמעו ויהללו את האלהים ויאמרו אליו הנך ראה אחינו כמה רבבות יהודים באו להאמין וכלם מקנאים לתורה׃


Ñˈoom na macanda̱ ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, cˈoomˈya nˈomˈyoˈ chaˈtso na cwiluiiñenaˈ na mayuuˈ, chaˈtso na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ cwiicheⁿ tsˈaⁿ, chaˈtso na matyˈiomyanaˈ, chaˈtso na ljuˈ tseixmaⁿnaˈ, chaˈtso na cjaaweeˈ nquiu nnˈaⁿ, chaˈtso na waa ñˈoom ya cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. Meiⁿnquia na ya laxmaⁿnaˈ ndoˈ na matseixmaⁿnaˈ na nntseiwendyenaˈ tsˈaⁿ, chaˈtso nmeiⁿˈ cˈoomˈya nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿnaˈ. 	 ובכן אחי כל אשר הוא אמת ונכבד וישר וטהור ונעים ואשר שמעו טוב כל מעשה צדק כל מעשה שבח על אלה תשימו לבבכם׃


Quia joˈ tyˈelcweeˈna Jerusalén na ñetˈomna ta na jndyu Olivos. Juu taˈñeeⁿ tquia mˈaaⁿnaˈ ñequio tsjoom Jerusalén chaˈna tquia na wanaaⁿ na nntseicaañe tsˈaⁿ judío xuee na cwitaˈjndyeena. 	 ויפנו וילכו ירושלימה מן ההר הנקרא הר הזיתים והוא קרוב לירושלים דרך תחום שבת׃


Luaa queⁿˈyoˈ cwenta: juu cantyja na cwitsamˈaⁿˈyoˈ, cjooˈ nˈomˈyoˈ na matseijomnaˈ juunaˈ ñequio ñˈoom naya cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, quia joˈ meiiⁿ na nncjo̱ nntyˈia ˈo oo meiiⁿ na aa tiˈcjo̱, nnda̱a̱ nndiiya ñˈoom na cwiljooˈndyoˈtyeⁿˈyoˈ na ñeˈcwii nˈomˈyoˈ na cwilaˈjnda̱ˈyoˈ na chaˈtsondyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na cwilaˈyuuˈa na laˈxmaaⁿya ncˈe juu ñˈoom na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, 	 רק חתנהגו כראוי לבשורת המשיח למען אשמע עליכם אם בבואי לראותכם אם בהיותי רחוק כי קימים אתם ברוח אחת ועזרים אתי בנפש אחת להלחם בעד אמונת הבשורה׃


Matso Pedro nnom: —ˈU re Eneas, Jesucristo matseinˈmaaⁿ ˈu. Quicantyjaˈ. Tseijndaaˈndyuˈyaˈ jnduˈ. Quia joˈ mantyja teicantyja tsaⁿˈñeeⁿ. Jnda̱ na tcoˈyanaˈ jom. 	 ויאמר אליו פטרוס אניס רפאך ישוע המשיח קום הצע לך אתה ויקם פתאם׃


Quia joˈ jleinom cwii tsˈaⁿˈñeeⁿ, jndyoñˈoom cwii ˈnaⁿ na ya mawˈanaˈ ndaa. Nchjeeñê juunaˈ naquiiˈ winom na ta̱. Tjaaˈñê juunaˈ nnom cwii tsˈoom, chii tyˈioom juunaˈ ˈndyoo Jesús na cateiiˈñe. Tsoom: —Cwa jeˈ nntyˈiaaya aa nncwjeeˈcañoom Elías na nncwjiiˈñe jom na ñoom tsˈoomˈnaaⁿ. 	 וירץ אחד מהם וימלא ספוג חמץ וישם על קנה וישקהו ויאמר הניחו ונראה אם יבא אליהו להורידו׃


Cantyja ˈnaⁿˈyoˈ ñequio ntˈomche ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, ñecwii xjeⁿ matsˈaaya ñˈeⁿndyoˈ chaˈxjeⁿ ñequio joona. Macanda̱ tîcaⁿˈaⁿ na cateiˈxeˈyoˈ ja. Calatˈmaⁿ nˈomˈyoˈ ja na machˈeenaˈ nquiuˈyoˈ na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ seitjo̱o̱ndyo̱ nda̱a̱ˈyoˈ. 	 כי במה נגרעתם מן הקהלות האחרות אם לא הלאיתי אתכם סלחו נא לי את העולה הזאת׃


Ndoˈ yocheⁿ na tyomaˈno̱o̱ⁿyâ tsˈo̱ndaa Galilea, tso Jesús nda̱a̱yâ na jom na cwiluiiñê tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, mamˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu na nñequiaa cwenta jom luee nnˈaⁿ. 	 ויהי בהתהלכם בארץ הגליל ויאמר אליהם ישוע עתיד בן האדם להמסר בידי אנשים׃


Joˈ chii tacatsonaˈ na nntio̱ˈñˈo̱o̱ⁿya cwii ndoˈ cwii ncˈiaaya. ˈO calaˈjnda̱ˈyoˈ na tilˈaˈyoˈ cwii nnom na jnaaⁿˈ joˈ nntseicwachuuˈñenaˈ juu ndoˈ nntsˈaanaˈ na nntseitjo̱o̱ñe. 	 לכן אל נדין עוד איש את רעהו כי אם זה יהי דינכם שלא יתן איש לפני אחיו מכשול או מוקש׃


Ntyˈiaya Jesús. Matsoom no̱o̱ⁿ: “Catseityuaˈ caluiˈ quiiˈ tsjoomwaa ee xocandye nnˈaⁿ ñˈoom na nncwjiˈyuuˈndyuˈ cantyja ˈnaⁿya.” 	 וארא אותו מדבר אלי חושה צא במהרה מירושלים כי לא יקבלו את עדותך עלי׃


Tjaqueⁿˈeⁿ naquiiˈ watsˈom ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tcaaⁿ tyooˈ nnom Abiatar tyee na cwiluiitquieñe. Jnaaⁿˈaⁿ ntyooˈñeeⁿ. Tcwaaⁿˈaⁿ joonaˈ ndoˈ mati tquiaaⁿ na tcwaˈ nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê. Ndoˈ ntyooˈñeeⁿ na jnda̱ tquia nnˈaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, ticwanaaⁿ na nlcwaˈ meiⁿnquia tsˈaⁿ, macanda̱ ntyee wanaaⁿ na nlcwaˈna juunaˈ. 	 כי בא אל בית אלהים בימי אביתר הכהן הגדול ויאכל את לחם הפנים אשר לא נכון לאכלה כי אם לכהנים ויתן גם לאנשים אשר אתו׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, matsˈaa tyˈoo nda̱a̱ˈyoˈ na queⁿndyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿ joo nnˈaⁿ na cwilˈa na cwito̱ⁿˈndye nnˈaⁿ tmaaⁿˈ ˈo, na cwilˈana na cwilaˈtjo̱o̱ndye ncˈiaaˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ naⁿˈñeeⁿ tixcwe mˈaⁿnaˈ ñˈeⁿ ñˈoom na jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ. Catjeiˈndyoˈ cantyja ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ, 	 ואני מזהיר אתכם אחי לשום פניכם בעשי מחלקות ומכשולים לנגד הלקח אשר למדתם וסורו מהם׃


Tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na jndyu Simeón tsjoom Jerusalén. Tsaⁿˈñeeⁿ tyomˈaaⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ ndoˈ jeeⁿ xcweeˈ tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ñequio na ntyjaaˈ tsˈoom tyomeinomˈm na nntyˈiaaⁿˈaⁿ nquii na nntseinjoomˈ nˈom nnˈaⁿ Israel. Ndoˈ tyomˈaaⁿ Espíritu Santo ñˈeⁿñê. 	 והנה איש היה בירושלים ושמו שמעון והוא איש צדיק וחסיד מחכה לנחמת ישראל ורוח הקדש היה עליו׃


Matseiljeiya ñˈoomwaa cwentaaˈ ˈo ta na ncjoˈtquieˈyoˈ ncˈe jnda̱ macwilaˈjomndyoˈ ñequio Cristo na mˈaaⁿ xjeⁿ na jnaⁿjndyeecheⁿ chaˈtso. ˈO na titquiendyoˈ matseiljeiya ñˈoomwaa ncˈe jnda̱ macwinaⁿndyoˈ nacjooˈ tsaⁿjndii. ˈO ntseindaaya, matseiljeiya ñˈoomwaa ncˈe macwitaˈjnaⁿˈyoˈ nqueⁿ na cwiluiiñê Tsotya̱a̱ya. 	 כתב אני אליכם האבות יען כי הכרתם אתו אשר הוא מראש כתב אני אליכם הבחורים יען כי התגברתם על הרע כתב אני אליכם הילדים יען כי הכרתם את האב׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na tquio nacjoomˈm, joo ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwijndooˈ tsˈiaaⁿ cwentaaˈ watsˈom, ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsjoom, tsoom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Jndaˈjom ñequio ncjo espadas ndoˈ ñˈeⁿ nˈoom nchˈio na tquioˈyoˈ nacjoya. Ndooˈ na tquiocˈomˈyoˈ cwii tsaⁿcanchˈue. 	 ויאמר ישוע אל ראשי הכהנים ושרי המקדש והזקנים אשר באו עליו לאמר כמו על פריץ יצאתם עלי בחרבות ובמקלות׃


Joˈ chii tincˈomˈyoˈ na jeeⁿ jndye mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ˈnaⁿ na nlcaⁿnaˈ ˈo xuee na cwii wjaanaˈ. Ee xuee ˈio waanquia ñˈomtiuu cwentaaˈnaˈ. Xuee jeˈ maleiˈtyeⁿ nawiˈ na chuunaˈ cwentaˈyoˈ. 	 לכן אל תדאגו ליום מחר כי יום מחר הוא ידאג לעצמו ודיו ליום צרתו׃


Matso Jesús nnoom: —ˈU Tomás, cweˈ na jeˈ jnda̱ ntyˈiaˈnjomˈ ja, joˈ na matseiˈyuˈ. Matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿndyo̱ meiiⁿ tyoontyˈiaanda̱a̱na ja. 	 ויאמר אליו ישוע יען ראית אתי האמנת אשרי המאמינים ואינם ראים׃


Joona tˈo̱o̱na nnoom: —Ntˈom nnˈaⁿ cwilue ˈu Juan, tsˈaⁿ na tyotseitsˈoomñe nnˈaⁿ. Ndoˈ ntˈomcheⁿ cwilue ˈu Elías. Ndoˈ ntˈomcheⁿ cwilue na ˈu cwii profeta na tyoñequia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tandyo xuee na jnda̱ wandoˈnndaˈ. 	 ויענו ויאמרו יוחנן המטביל ואחרים אמרים אליהו ואחרים אמרים נביא קם מן הקדמונים׃


Ñˈoom na matsjo̱o̱, nchii ñˈoom na sa̱ˈntjom Ta Jesús na catsjo̱o̱ya. Cweˈ na matsjo̱o̱ nnco̱ ee matˈuiinaˈ cantyja na macwjiˈsˈandyo̱. 	 את אשר אדבר לא לפי דרך האדון אנכי מדבר כי אם כמו בסכלות אעז ואתהלל׃


Tsoticheⁿ Jesús nda̱a̱na: —¿Chiuu na ticatjeiˈyoˈ cwenta yuu waa na matyˈiomyanaˈ? 	 למה אף מנפשכם לא תשפטו את הישר׃


Sa̱a̱ tˈo̱ capeitaⁿ, tsoom: —ˈU Ta, ticatseixmaⁿya na nncjaˈquieˈ naquiiˈ wˈaya. Mantyjii meiiⁿ cweˈ ñˈoom catsuˈ, mana nnˈmaⁿ moso ˈnaⁿya. 	 ויען שר המאה ויאמר אדני נקלתי מבאך בצל קורתי אך דבר נא רק דבר ונרפא נערי׃


Yocheⁿ na meindyuaandyena nacañoomˈ meiⁿsa na cwicwaˈna, tso Jesús nda̱a̱na: —Mayuuˈcheⁿ candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, cwiindyoˈ ˈo na macwaˈ ñˈeⁿndyo̱ nñequiaa cwenta ja luee nnˈaⁿ. 	 ויסבו ויאכלו ויאמר ישוע אמן אמר אני לכם אחד מכם האכל אתי ימסרני׃


Sa̱a̱ quia tyoñequiaya ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ˈyoˈ, nchii seina̱ⁿ ñˈoom na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ na jeeⁿ jndo̱ˈ nˈom, tquiooˈ na nquii Espíritu ñequio najndeii na matseixmaaⁿ teilˈueeˈñê ñˈoomˈñeeⁿ. 	 ודברי וקריאתי לא לפתות באמרי חכמת בני אדם כי אם בתוכחת הרוח והגבורה׃


Naⁿnom na mˈaⁿ lcuu cˈomna na jnda nquiuna joo chaˈxjeⁿ Cristo tyˈoom na candyaˈ tsˈoom tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ndoˈ na tquiaañê na tueeⁿˈeⁿ cwentaana. 	 האנשים אהבו את נשיכם כאשר גם המשיח אהב את העדה ויתן את נפשו בעדה׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿ na cwiluiitquiendyoˈ tsaˈyoˈ Cesarea ñˈeⁿndyo̱. Joˈ joˈ nñeˈquiaˈyoˈ jnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ xeⁿ waa ljoˈ sˈaaⁿ. 	 ויאמר לכן ירדו אתי העצומים שבכם ואם יש מאום באיש הזה יענו בו׃


quiiˈntaaⁿna ñˈeeⁿˈndye ntˈom nnˈaⁿ na jnaⁿ ndyuaaxeⁿncwe Chipre ñequio nnˈaⁿ na jnaⁿ tsjoom Cirene. Naⁿˈñeeⁿ jnda̱ na tquiena tsjoom Antioquía, mati tyolaˈneiⁿna ñˈoom naya cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na nchii judíos. 	 ויהי בתוכם אנשי קפרוס וקוריני אשר באו אל אנטיוכיא וידברו גם אל היונים ויבשרו אתם את האדון ישוע׃


Mañequiaanaˈ na neiiⁿˈ mosoˈñeeⁿ quia na nncwjeˈcañoom patrom ˈnaaⁿˈaⁿ na nljeii na ya machˈeeⁿ. 	 אשרי העבד ההוא אשר בבא אדניו ימצאהו עשה כן׃


—Ndoˈ cwiicheⁿ cwii ndiiˈ quia na tyja̱ya ntquieeˈ taⁿˈ tyooˈ na tcwaˈ ñequiee meiⁿ nnˈaⁿ, ¿cwanti lquiee na ˈndiinaˈ? Joona tˈo̱o̱na nnoom, jluena: —Ntquieeˈ ˈndiinaˈ. 	 ובשבע לארבעת אלפי איש כמה דודים מלאי פתותים נשאתם ויאמרו אליו שבעה׃


Ñequio na jndeii tsˈiaaⁿ na matseixmaⁿya na tquiaa Ta Jesucristo matio̱o̱ya xuuwaañe nacjoˈyoˈ na calaˈnaⁿˈyoˈ cartawaa na nndye chaˈtsondye nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ. 	 הנני משביעכם באדון שתקרא האגרת הזאת באזני כל האחים הקדשים׃


Ndoˈ tsoom nda̱a̱na: —Ndaa winomwaa cwiluiiñenaˈ nioomˈa na nnquioo na nncwjiˈnˈmaaⁿndyo̱ jndyendye nnˈaⁿ. Ñˈeⁿ juunaˈ maqua̱ⁿtya̱ⁿya ñˈoom xco. 	 ויאמר להם זה הוא דמי דם הברית החדשה הנשפך בעד רבים׃


Ndoˈ quia na jnda̱ teinom we xueeˈñeeⁿ jluiˈ Jesús joˈ joˈ. Saalcwa̱a̱ˈâ ñˈeⁿñê Galilea. 	 ויהי מקץ שני הימים ויצא משם ללכת הגלילה׃


Ndoˈ nchii macanda̱ cweˈ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos, mati nntjoom na ljoˈ cha chaˈtsondye nnˈaⁿ na meiⁿquiayuucheⁿ na mˈaⁿ na quitˈmaⁿ nˈom jom nntseitjom Tyˈo̱o̱tsˈom joona cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ולא בעד העם לבד כי אם לקבץ גם את בני אלהים המפזרים והיו לאחדים׃


Tixocaˈndiya ˈo na macanda̱, maxjeⁿ nncwja̱nndaˈa na mˈaⁿˈyoˈ. 	 לא אעזבכם יתומים אבואה אליכם׃


Quia joˈ matsoom nda̱a̱na: —ˈO nquiuˈyoˈ juu ljeii na cwileiñˈo̱o̱ⁿyâ matsonaˈ na ticatyˈiomyanaˈ na cwii tsˈaⁿ judío nncjaantyjaaˈ meiⁿnquia tsˈaⁿ na nchii tsˈaⁿ judío oo meiⁿ na nncjaaqueⁿˈeⁿ quiiˈ waaˈ. Sa̱a̱ Tyˈo̱o̱tsˈom jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ no̱o̱ⁿ na meiⁿcwii tsˈaⁿ tantsjo̱o̱ na cweˈ cwantindyo juu oo na tiljuˈ tseixmaⁿ. 	 ויאמר אליהם אתם ידעתם כי אסור הוא לאיש יהודי להלות ולקרב אל נכרי ואתי הורה אלהים לבלתי אמר חל או טמא על כל אדם׃


Joˈ chii ncˈe na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na wiˈ tsˈoom jâ na mañequiaaⁿ na cwilaxmaaⁿyâ tsˈiaaⁿmeiiⁿ na jeeⁿ cajndanaˈ, ticaˈndya̱a̱ncˈuaaˈndyô̱ na cwilˈaayâ juunaˈ. 	 על כן בהיות לנו השרות הזה כאשר חננו לא נחת׃


Naⁿˈñeeⁿ tixocantycwii na nntˈuiityeⁿnaˈ joona. Ndoˈ tquia nncwjiˈndyo̱naˈ joona ñequio yuu na nncˈoom Jesucristo na nluiitˈmaⁿñê ndoˈ ñequio najndeii na matseixmaaⁿ. 	 אשר ישאו משפט אבדן עולם מאת פני האדון ומהדר גאונו׃


Nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ jeeⁿ tia nnˈaⁿndye, jnda̱ ˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, cwitaⁿna cwii ˈnaaⁿ tˈmaⁿ na ñeˈcantyˈiaana. Sa̱a̱ xonquiaya na nntyˈiaana cwii ˈnaaⁿ na tˈmaⁿ. Macanda̱ calaˈno̱ⁿˈna ljoˈ ñeˈcaˈmo̱ⁿnaˈ juu na tjom Jonás. Mana tjaaⁿ, ˈñeeⁿ joona. 	 דור רע ומנאף בקש לו אות ואות לא ינתן לו בלתי אם אות יונה הנביא ויעזבם וילך לו׃


¿Aa nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ cwii xo̱ˈ na cwinaaⁿˈ ndaatiooya majoˈ joˈ cwinaaⁿˈ ndaatioo na ja? 	 היביע המעין מתוקים ומרים ממוצא אחד׃


Jnda̱ tjawijndyeti nnˈaⁿ na cañoomˈ Jesús, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na matsoom nda̱a̱na: —Nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ, jeeⁿ ndyaˈ tia nnˈaⁿndye. Cwitaⁿna na caluii cwii ˈnaaⁿ na nntyˈiaana na xocanda̱a̱ nntsˈaa na cweˈ tsˈaⁿ, sa̱a̱ taxocaluii na cwitaⁿna, macanda̱ nluii ˈnaaⁿ chaˈxjeⁿ na tjom Jonás. 	 ויקבצו עם רב ויחל לדבר הדור הזה דור רע הוא אות הוא מבקש ואות לא ינתן לו בלתי אם אות יונה הנביא׃


Nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ tmaaⁿˈ fariseos jñoomna naⁿˈñeeⁿ. 	 והמשלחים היו מן הפרושים׃


Oo xeⁿ nlcaaⁿ tseiˈcaxti njomˈ, ¿aa nñequiaaˈyuˈ catsjo̱ nnoom? 	 או כי ישאלנו ביצה היתן לו עקרב׃


Jnda̱ tuii na luaaˈ jñom Jesús jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê na cuo̱nndaaˈâ tsˈom wˈaandaa, na cwityˈio̱o̱ˈjndya̱a̱yâ na nntsquia̱a̱yâ xndyaaˈ ndaaluee. Sa̱a̱ jom ljooˈñetyeeⁿ na njñoom nnˈaⁿ na jndyendye. 	 ויאץ ישוע בתלמידיו לרדת באניה לעבר לפניה אל עבר הים עד אשר ישלח את העם׃


To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyotseineiiⁿ naquiiˈ watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Meiⁿchjoo tîˈmaaⁿˈ tsˈoom. Ndoˈ Priscila ñˈeⁿ Aquila, quia na jndyena ñˈoom na seineiiⁿ, quia joˈ tyˈeñˈomna jom wˈaana. Tˈmo̱o̱ⁿtina nnoom cantyja ˈnaaⁿˈ natooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והוא החל לקרא בבית הכנסת בבטחון לבב וישמעו אתו עקילס ופריסקלה ויקחהו אליהם ויוסיפו להגיד לו את דרך האלהים באר היטב׃


Ticwii cwii tsˈoom, ta̱a̱ˈnaˈ maˈmo̱ⁿnaˈ ljoˈ tsˈoom juunaˈ. Ee tijoom nntseicjoo tsˈaⁿ ta̱ higo tsˈoom nioom. Meiⁿ tijoom nntseicjoo tsˈaⁿ ta̱uva cwii tsˈo̱o̱ nioom. 	 כי כל עץ נכר בפריו כי אין אספים תאנים מן הקצים אף אין בצרים ענב מן הסנה׃


Joˈ chii macaⁿˈa nda̱a̱ˈyoˈ na catˈmo̱ⁿˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ jom. 	 על כן אבקשה מכם לגמל עליו גמולת אהבה׃


Sˈom cajaⁿ ndoˈ sˈom xuee ˈnaⁿˈyoˈ jnda̱ tˈoom ntsa̱a̱naˈ, ndoˈ joo tsa̱a̱ˈñeeⁿ nntjeiˈyuuˈndyenaˈ na tia na cwilˈaˈyoˈ, ndoˈ nlaˈtyuiiˈñˈeⁿnaˈ ˈo chaˈxjeⁿ machˈee chom. Ñejlaˈtˈueˈyoˈ ˈnaⁿˈyoˈ na ñˈeⁿ cwileityandyoˈ cwentaaˈ ndyumeiiⁿñe. 	 זהבכם וכספכם כסתם חלאה והיתה חלאתם בכם לעדות ואכלה כמו אש את בשרכם אצרתם לכם אוצרות בקץ הימים׃


Tso Jesús nda̱a̱yâ: —Tichaˈtsondye nnˈaⁿ nnda̱a̱ nlaˈcanda̱na ñˈoomwaaˈ. Cweˈ ñejndaaˈ nnˈaⁿ na nnda̱a̱ nlaˈcanda̱ ncˈe na jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na ljoˈ. 	 ויאמר אליהם לא יוכל כל אדם קבל את הדבר הזה כי אם אלה אשר נתן להם להבין׃


Matsonaˈ na catseixmaⁿ tsˈaⁿ na matseiñˈoomˈñe nnˈaⁿ na cwiñequia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na cweˈ cwiquieya waaˈ, tsˈaⁿ na neiiⁿˈ chaˈtso na ya laxmaⁿ, na tseixmaⁿ na jndo̱ˈ tsˈom, na wjaamˈaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ na matyˈiomyanaˈ, na xcweeˈ tsˈom jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na maqueⁿñe cheⁿnquii xjeⁿ. 	 כי אם יהי מכניס ארחים ואהב טוב וצנוע וצדיק וקדוש וכבש את יצרו׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, tintsˈaanaˈ na tileicalaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ juu na wiˈ na cwiwinomˈyoˈ na juunaˈ matseijomnaˈ chaˈcwijom mawinom tsˈaⁿ quiiˈ chom, tincˈoomˈ nˈomˈyoˈ na juu joˈ tˈmaⁿ waa na cwichuiiˈnaˈ ñequio na cwitjoom ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. 	 אהובים בבאכם בתוך כור עני למען נסתכם אל נא תתמהו כאלו קרה לכם דבר זר׃


Quia joˈ tsoom nnom tsˈaⁿ na ntjeiⁿ ncˈee: —ˈU re, matsjo̱o̱ya njomˈ, quicantyjaˈ. Catseilcwiindyuˈ tsuee ˈnaⁿˈ. Cjaˈtoˈ waˈ. 	 לך אני אמר קום שא את משכבך ולך אל ביתך׃


Quia na jnda̱ teicantyjaaⁿ na seineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, tjantyjaaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê ndoˈ ljeiiⁿ na cwindana. Ee tîcanaⁿndyena na jeeⁿ chjooˈ nˈomna. 	 ויקם מהתפלל ויבא אל התלמידים וימצאם ישנים מיגון׃


Sa̱a̱ ˈo cweˈ jnaaⁿˈ ñˈoom na mañequiaa tsaⁿmˈaaⁿˈ ndoˈ xueeˈ tsˈaⁿ na maleiñˈoom, joˈ cwilancjooˈndyoˈ, ndoˈ cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na cwileiñˈomˈ ˈo nnˈaⁿ judíos nchii ljeii cantyja ˈnaaⁿˈ watsˈiaaⁿ. Joˈ chii cajndoˈtoˈ ncjoˈyoˈ, ee ja tiñeˈcuˈxa̱ⁿya ñˈoommeiⁿˈ. 	 אבל אם היא שאלה על מלין ושמות והדת שלכם ראו אתם ואני אין רצוני להיות שפט על דברים כאלה׃


Macjaañjoomˈ tsˈo̱o̱ⁿ na jeeⁿ xcwe matseiˈyuˈyaˈ tsˈomˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Najndyee tyotseiyuˈ tsoˈndyoˈ tsaⁿtquiee Loida mati nquii tsoˈndyoˈ Eunice ndoˈ mantyjiijndaaˈndyo̱ na mati ˈu. 	 כי באתי לזכר את אמונתך בלתי צבועה ששכנה כבר בלואיס זקנתך ובאבניקה אמך ומבטח אני כי תשכן גם בך׃


Tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Jesús joˈ joˈ. Jlaˈjndaaˈndyena cwii nantquie na tcwaaˈâ. Marta tyondiˈntjoom nda̱a̱yâ ndoˈ juu Lázaroˈñeeⁿ tacatyeeⁿ ñˈeⁿndyô̱ na meindyuaandyô̱ nacañoomˈ meiⁿsa ñˈeⁿ Jesús. 	 ויעשו לו שם משתה בערב ומרתא משרתת ולעזר היה אחד מן המסבים אתו׃


Tsoticheⁿ Jesús no̱o̱ⁿ: —Catseiljeiˈtiˈ ñˈoommeiiⁿ, catseicwanomˈ joonaˈ namˈaaⁿ ángel na machˈee cwenta tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoom Sardis. Catsuˈ: “Luaa matsjo̱o̱ nnco̱ na matseixmaⁿya ntquieeˈ Espíritu cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ntquieeˈ cancjuu: Tcuu mantyjiiya chiuu waa tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya na cwilˈaˈyoˈ na mˈaⁿˈyoˈ ndoˈ na waa ñˈoom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ na jeeⁿ tandoˈ nˈomˈyoˈ, sa̱a̱ tiyuuˈ. ˈO cwilaxmaⁿˈyoˈ chaˈcwijom lˈoo. 	 ואל מלאך קהל סרדיס כתב כה אמר אשר לו שבע רוחות האלהים ושבעת הכוכבים ידעתי את מעשיך כי לך שם כאלו אתה חי והנך מת׃


Jeˈ nncˈo̱ya ñˈoom na cwitaˈxeˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿ seii quiooˈ na cwilaˈcwjee nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ lˈa. Ñˈoom na mayuuˈ na chaˈtsondyo̱ cwiluiindyo̱ nnˈaⁿ na jndo̱ˈ nˈo̱o̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ, ndoˈ juu joˈ wjanˈoomnaˈ jaa na cˈo̱o̱ⁿya na sˈandyo̱, lcundyo̱. Sa̱a̱ juu na mˈaaⁿya na jnda nquiuuya nnˈaⁿ, mateijndeiinaˈ na tsaanajnda̱a̱ya na cwilaˈyuuˈa. 	 ועל דבר זבחי האלילים ידענו שיש דעה לכלנו הדעת תגביה לב והאהבה היא הבונה׃


Tintseicjeendyuˈ na nndioˈ lˈo̱ˈ cjooˈ cwii tsˈaⁿ na nluiitquieñe tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, cha xeⁿ waa na matseitjo̱o̱ñê tixocatsˈaanaˈ na nntˈuii jnaaⁿˈaⁿ ˈu. ˈU cwjiˈndyuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ chaˈtso nnom natia. 	 אל תהי נמהר בסמיכת ידיך על אדם ולא תשתתף לחטאת אחרים שמר את נפשך בטהרה׃


Ndoˈ quia na jnda̱ tio Pablo lˈo̱o̱ⁿ nacjoona quia joˈ tjaquieeˈ Espíritu Santo naquiiˈ nˈomna. Mana to̱ˈna tyolaˈneiⁿna ntˈomcheⁿ nnom ñˈoom na nchii ñˈoom na maxjeⁿ cwilaˈneiⁿna. Tyoñeˈquiana ñˈoom na tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱na. 	 ויסמך פולוס את ידיו עליהם ויבא עליהם רוח הקדש וימללו בלשנות ויתנבאו׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na mañequiaaⁿ na meiⁿcwii ñomtiuu ticˈo̱o̱ⁿya jo nnoom, mawaa xjeⁿ na nntsˈaaⁿ na nntseicachquiaañenaˈ Satanás nacjeeˈ ncˈeeˈyoˈ. Juu naya na tseixmaⁿ Jesucristo, cˈomnaˈ ñˈeⁿndyoˈ. 	 ואלהי השלום הוא ידכא את השטן במהרה תחת רגליכם חסד אדנינו ישוע המשיח עמכם׃


Quia joˈ we naⁿˈñeeⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús, tyˈena, lˈana chaˈxjeⁿ ñˈoom na tsoom nda̱a̱na. 	 וילכו התלמידים ויעשו כאשר צוה אתם ישוע׃


Tsjoomˈñeeⁿ chaˈna we kilómetros waljooˈ xcwe na tquia mˈaaⁿnaˈ ñˈeⁿ Jerusalén. 	 ובית היני היה קרוב לירושלים כדרך חמש עשרה ריס׃


Cataⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na nchii xcwe ncuee na teiⁿ na nlcaⁿnaˈ na caleiˈnomˈyoˈ nawiˈñeeⁿ. 	 אך התפללו אשר לא תהיה מנוסתכם בחרף׃


Matsoom: —Mandyeˈyoˈ na tyolˈuuyâ nda̱a̱ˈyoˈ ñequio ñˈoom na jndeiˈnaˈ na tantˈmo̱ⁿˈyoˈ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. Sa̱a̱ ˈo jeˈ chaˈwaa naquiiˈ Jerusalén jnda̱ manquiu nnˈaⁿ ñˈoom na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ nda̱a̱na. Mati cwinduˈyoˈ na jâ cho̱o̱yâ jnaⁿ na tueˈ Jesús. 	 הלא צוה צוינו עליכם לבלתי למד בשם הזה והנה מלאתם את ירושלים תורתכם ותחפצו להביא עלינו את דמי האיש הזה׃


Eva tquiuˈnnˈaⁿ catsuu jom cantyja na jndo̱ˈ tsˈomyoˈ. Mati macatˈua̱ na joo ñomtiuu ˈnaⁿˈyoˈ nnquiuˈnnˈaⁿnaˈ ˈo, nntsˈaanaˈ na nlaˈtquio̱o̱ˈndyoˈ ñequio na xcwe cˈoom tsˈaⁿ na candyaˈ tsˈom Cristo. 	 אך ירא אנכי פן כאשר השיא הנחש בערמתו את חוה כן תשטינה גם מחשבותיכם מן התמימות אשר עם המשיח׃


Ee naquiiˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii matsoom: Jndiiya ñˈoom na tsuˈ no̱o̱ⁿ juu xjeⁿ na tjaweeˈ tsˈo̱o̱ⁿ ñˈeⁿndyuˈ. Teijndeiya ˈu juu xuee na seijndaaˈndyo̱ na nncwjiˈnˈmaaⁿndyo̱ ˈu. Calaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoomwaaˈ na tso Tyˈo̱o̱tsˈom. Jeˈ cwiweeˈ xjeⁿ na ñecateijneiⁿ ˈo. Jeˈ xcwe xjeⁿ na jeeⁿ ñeˈcwjiˈnˈmaaⁿñê ˈo. 	 כי הוא אומר בעת רצון עניתיך וביום ישועה עזרתיך הנה עתה עת רצון הנה עתה יום ישועה׃


Jacobo ñequio tyjeeⁿ Juan, ntseinda Zebedeo, joona seicajñoom Boanerges, ñˈoomwaaˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na jeeⁿ chona ndyueena, 	 ואת יעקב בן זבדי ואת יוחנן אחי יעקב ויכנה אתם בשם בני רגוש הוא בני רעם׃


Quia joˈ tsoom nnom Jesús: —ˈU Ta, cjaañjoomˈ tsˈomˈ ja quia na nndyoˈ na nntsa̱ˈntjomˈ. 	 ויאמר אל ישוע זכרני נא אדני בבאך במלכותך׃


Quia joˈ tso Pilato nda̱a̱na: —¿Aa lˈue nˈomˈyoˈ na catseicandyaandyo̱ juu rey cwenta ˈo nnˈaⁿ judíos? 	 ויען אתם פילטוס ויאמר התחפצו כי אפטר לכם את מלך היהודים׃


Tyoˈmaⁿna ñˈeⁿ ncˈiaana chiuu nlˈayoona na nñequioˈnnˈaⁿna Jesús cha ntˈuena jom, ndoˈ na nlaˈcueeˈna jom. 	 ויועצו יחדו לתפש את ישוע בערמה ולהמיתו׃


Juan tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, matsoom: —Tjaa na nnda̱a̱ nntsˈaa tsˈaⁿ xeⁿ nchii Tyˈo̱o̱tsˈom matseijndaaˈñê ljoˈ nntseixmaⁿ tsˈaⁿ. 	 ויען יוחנן לא יוכל איש לקחת דבר בלתי אם נתן לו מן השמים׃


Quia na mˈaaⁿya ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cachjoo na cwilaˈyuˈya nˈom, mati matsˈaa na cachjoo matseiyuˈya tsˈo̱o̱ⁿ cha mati nncwantjo̱ⁿya joona. Nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ matsˈaa na matseixmaⁿya chaˈxjeⁿ joona cha ntˈomndye joona nluiˈnˈmaaⁿndyena. 	 ולחלשים הייתי כחלש לקנות את החלשים הכל לכלם נהייתי למען בכל דרך אושיע אחדים׃


Macuˈxeeⁿ nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ na matyˈiomyanaˈ ndoˈ ñequio ñˈoom na mayuuˈ. Ee jnda̱ tuˈxeeⁿ juu sculjaaˈ na jndye ñˈoom niom cantyja ˈnaaⁿˈ, tsaⁿ na seiˈndaaˈ nnˈaⁿ tsjoomnancue na cweˈ tyomˈaⁿyana ñˈeⁿñe. Ee jnaaⁿˈ juu na tja̱ nnˈaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyondyeˈntjom nnoom, joˈ chii sˈaaⁿ na tioomñe tsaⁿˈñeeⁿ. 	 כי אמת וישר משפטיו כי שפט את הזונה הגדולה אשר השחיתה את הארץ בתזנתה וידרש מידה טאת דם עבדיו׃


Yaya cˈoomˈ tsˈomˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ndyee nnom ñˈoommeiⁿˈ na matsjo̱o̱ quia joˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nñequiaaⁿ na nntseiˈno̱ⁿˈ joonaˈ. 	 בין באשר אני אמר כי האדון יתן לך חכמה בכל דבר׃


Sa̱a̱ ˈndyootsˈa cantuu matseicanaaⁿñenaˈ nato cajneiⁿ. Natoˈñeeⁿ wjaañˈoomnaˈ tsˈaⁿ na ticantycwii na nncwandoˈ sa̱a̱ tijndye nnˈaⁿ cwiliu juunaˈ. 	 ומה צר הפתח ומוצק הדרך המביא לחיים ומעטים הם אשר ימצאוהו׃


Quia joˈ ¿chiuu nlˈuuyo̱o̱ya jeˈ cantyja ˈnaaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, aa jnaⁿ matseixmaⁿnaˈ? Meiⁿchjoo nchii joˈ ee xeⁿ nchii juunaˈ, xocatseiˈno̱ⁿˈa na ticatsa̱ˈntjomnaˈ na matseiqueeⁿ tsˈo̱o̱ⁿ ˈnaaⁿˈ cwiicheⁿ tsˈaⁿ hasta quia ljeiya na tso ljeiiˈñeeⁿ: “Tintseiqueeⁿ tsˈomˈ ˈnaaⁿˈ xˈiaˈ”. 	 אם כן מה נאמר הכי התורה חטא היא חלילה אלא לא ידעתי את החטא בלתי על ידי התורה כי לא הייתי יודע החמוד לולי אמרה התורה לא תחמד׃


Joˈ chii calˈaˈyoˈ cwenta na juu tsˈiaaⁿ na jnda̱ ñelˈaˈyoˈ titseicwaqueⁿnaˈ na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo cha canda̱a̱ˈ nntoˈñoomˈyoˈ na nntantjomˈyoˈ. 	 השמרו לכם פן תאבד ממנו פעלתנו כי אם נקח משכרתנו שלמה׃


Ndoˈ ticwii chu na cwiweeˈ xuee pascua waa costumbre na matseicandyaañe Pilato meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ pra̱so na lˈue nˈom nnˈaⁿ. 	 ובכל חג היה דרכו לפטר להם אסיר אחד את אשר יבקשו׃


’Tyolaˈneiⁿ nnˈaⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tqueⁿ Moisés, ñequio ñˈoom ndyuee profetas hasta quia na tyjeeˈ Juan. Quia ljoˈcheⁿ jnaⁿnaˈ na cwiwineiⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ. Ndoˈ jeˈ jeˈ jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na ticwii cwii tsˈaⁿ matseijndeii cha nnda̱a̱ nncjaaquieeˈñe cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 התורה והנביאים עד יוחנן ומן אז והלאה בשורת מלכות האלהים וכל איש בחזקה יבוא בה׃


Nncwaño̱o̱ⁿˈa ˈu ljoˈ na ñeˈcalˈa nnˈaⁿ judíos ñequio nnˈaⁿ na nchii judíos. Ee majño̱o̱ⁿya ˈu na mˈaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos. 	 בהצילי אותך מן העם ומן הגוים אשר אשלחך עתה אליהם׃


Ndaa winomwaa cwiluiiñenaˈ nioomˈa na ñequio juunaˈ maqua̱ⁿtya̱ⁿya ñˈoom xco cha nnda̱a̱ ntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿ jndyendye nnˈaⁿ. 	 כי זה הוא דמי דם הברית החדשה הנשפך בעד רבים לסליחת חטאים׃


Joˈchii cajñomˈ nnˈaⁿ na cˈoona tsjoom Jope na cˈooqueeⁿˈndyena Simón tsaⁿ na mati jndyu Pedro. 	 ועתה שלח לך אנשים אל יפו והבא אליך את שמעון המכנה פטרוס׃


Juu ñequio na seijnda Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo, jeeⁿ ndyaˈ jnda joˈ. Joˈ chii tiñequiandyoˈ na laxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjomtyeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 במחיר נקניתם אל תהיו עבדי בני אדם׃


Tyotioona tsˈojnda̱a̱ nqueⁿna, tyotyueena na chjooˈ nˈomna. Tyolaˈxuaana, tyoluena: —Wiˈ, wiˈ matjom juu tsjoom tˈmaⁿ. Chaˈtsondyo̱ jaa na cwitaˈntjo̱o̱ⁿya ñequio lˈaandaa, juu na tyañe tsjoomˈñeeⁿ seityanaˈ jaa. Sa̱a̱ ñejomto tyuiiˈñˈeⁿnaˈ. 	 ויזרקו עפר על ראשיהם ויצעקו בכה וספוד לאמר אוי אוי העיר הגדולה אשר בה העשירו מהונה כל אשר להם אניות בים כי בשעה אחת החרבה׃


Cˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom nawiˈ tsˈoom nnˈaaⁿˈ Onesíforo ee jndye ndiiˈ teijneiⁿ ja ndoˈ meiⁿ tîcˈoom na jnaaⁿˈaⁿ na mˈaaⁿya pra̱so. 	 יתן האדון רחמים לבית אניסיפורוס כי פעמים רבות השיב את נפשי ולא בוש ממוסרי׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ nncˈomna na ticueeˈ nˈomna ˈo cweˈ ncˈe na mˈaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ xueya. 	 והייתם שנואים לכל אדם למען שמי׃


Naquiiˈ watsˈomˈñeeⁿ tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na mˈaaⁿ jndyetia naquiiˈ tsˈom. Jndeii seixuaⁿ ñˈoom ˈndyoo jndyetiaˈñeeⁿ. 	 ואיש היה בבית הכנסת ובו רוח שד טמא ויצעק בקול גדול לאמר׃


Seineiⁿticheⁿ Jesús cwii ñˈoom na tjañoomˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom xco na maˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. Tsoom: —Tsˈaⁿ na matseiyo̱ liaa, ticatyˈiomnaˈ na nncwjaaˈñê cwii taⁿˈ liaa xco na tyootmaⁿ na nntseiyo̱o̱ⁿ liaa ntsaa. Ee na ljoˈ nntsˈaaⁿ, quia nntmaⁿ liaa tquie quia joˈ nncjaateii liaa xco, nntyjaañenaˈ liaa ntsaa, ndoˈ cwajndiiti nncˈiooˈñenaˈ liaa ntsaaˈñeeⁿ. 	 אין תפר מטלית בגד חדש על שמלה בלה כי אז ינתק מלויו החדש מן הבלה ותרע הקריעה׃


Ndoˈ juu xjeⁿˈñeeⁿ joo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés na matsa̱ˈntjomnaˈ ñequio nnˈaⁿ tmaaⁿˈ fariseos tquioñˈomna cwii yuscu na mˈaaⁿ. Yuscuˈñeeⁿ jliuna juu xcwe na matseitjo̱o̱ñe na mˈaaⁿ ñˈeⁿ cwii tsaⁿsˈa. Tquioqueⁿna juu xcwe quiiˈntaaⁿna. 	 ויביאו הסופרים והפרושים אשה לפניו אשר נתפשה בשטותה ויעמידוה בתוך׃


Joˈ chii cwii ndoˈ cwiindyoˈ quiaˈyoˈ na tˈmaⁿ nˈom ntyjeeˈyoˈ na ncˈoonajnda̱na chaˈxjeⁿ na cwilˈaˈyoˈ. 	 על כן נחמו זה את זה ובנו איש את אחיו כאשר גם עשיתם׃


Ndoˈ quia na tquienndaˈna na waa wˈaa, nquiee nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús jlaˈlcwiiˈndyenndaˈna juu ñˈoomwaaˈ. 	 ויהי בבית וישובו תלמידיו לשאל אתו על זאת׃


Weloˈyoˈ na ñetˈom teiyo, ¿Aa tyomˈaaⁿ ˈñeeⁿ na tyoñequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tîcataˈwiˈna juu? Maxjeⁿ tjaaˈnaⁿ. Jlaˈcwjee weloˈyoˈ nnˈaⁿ na tyolaˈcandii na nndyo nquii Cristo na cwiluiiñe na matyˈiomyanaˈ. Ndoˈ ˈo jeˈ jnda̱ tquiaˈyoˈ cwenta jom ndoˈ jnda̱ jlaˈcueˈyoˈ jom. 	 מי מהנביאים אשר לא רדפוהו אבותיכם אף המיתו את המבשרים מקדם ביאת הצדיק אשר עתה הייתם אתם מוסריו ומרצחיו׃


Xjeⁿ na jaacaluiˈ Jesús na waa watsˈom tˈmaⁿ seineiⁿ cwii tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈeⁿñê, tso nnoom: —Maestro, cantyˈiaˈ, jeeⁿ tjacanjoomˈ tsˈiaaⁿ na tuii ñˈeⁿ ljo̱ˈmeiⁿˈ ndoˈ jeeⁿ neiⁿncooˈ lˈaameiⁿˈ. 	 ויהי בצאתו מן המקדש ויאמר אליו אחד מתלמידיו רבי ראה מה יפו האבנים והבנינים האלה׃


Ndoˈ chaˈxjeⁿ naⁿcaluaˈ Janes ñequio Jambres jlaˈwendyena nacjooˈ Moisés, mati naⁿmˈaⁿˈ cwilawendyena nacjooˈ ñˈoom na mayuuˈ, laˈxmaⁿna nnˈaⁿ na ntjeiⁿ nqueⁿ, ndoˈ joona cantyja na matseiyuˈya tsˈom tsˈaⁿ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, macwjiˈndyo̱naˈ joona. 	 כי כמו יניס וימבריס אשר קמו על משה כן גם אלה מתקוממים אל האמת אנשים אשר נשחתה דעתם ונמאסים בדבר האמונה׃


Quia jnda̱ seityuiiˈ Cristo chaˈtsoñˈeⁿ na cwilaˈxmaⁿ na cwiqueⁿ xjeⁿ, ñequio chaˈtso na cwitsa̱ntjom, quia joˈ nntycwii chaˈtsoñˈeⁿ. Nda̱ joˈ nquii na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom, nñequiaaⁿ cwenta joˈ lˈo̱ Tsotyeeⁿ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואחרי כן הקץ כשימסר את המלכות אל האלהים האב אחרי בטלו כל משרה וכל שלטן וגבורה׃


Sa̱a̱ jeˈ jeˈ tjoomˈ mˈaⁿˈyoˈ ñˈeⁿ Cristo Jesús. Joˈ chii ˈo na ñetˈomˈndyo̱ˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jnda̱ seicandyooˈñenaˈ ˈo cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ ncˈe na tquiaañe Cristo na tueeⁿˈeⁿ cwentaˈyoˈ. 	 ועתה בישוע המשיח אתם הרחוקים מאז הייתם קרובים בדם המשיח׃


Jnaⁿnaˈ tuaˈ, tyjeeˈ jndaa, tioo jndye jndeii, teicaljoonaˈ wˈaaˈñeeⁿ, mana tioonaˈ. Ndoˈ matˈmaⁿ tsuu cantyja ˈnaaⁿˈ wˈaaˈñeeⁿ. 	 וירד הגשם וישטפו הנהרות וישבו הרוחות ויפגעו בבית ההוא ויפל ותהי מפלתו גדולה׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, queⁿˈyoˈ cwenta na maˈmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo meiⁿ tijndyendyoˈ cwitjeiiˈ nnˈaⁿ cwenta na laˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na jndo̱ˈ nˈom, tijndyendyoˈ cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ na tˈmaⁿ cwiluiindye, tijndyendyoˈ tuiindyoˈ nda nnˈaⁿ na tyandye. 	 כי ראו נא אחי את קריאתכם שלא רבים המה החכמים לפי הבשר לא רבים השליטים ולא רבים החרים׃


Sa̱a̱ ˈu jeˈ na cwiluiindyuˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, cwjiˈndyuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nmeiiⁿˈ. Cjaˈntyjo̱ˈ cantyja ˈnaaⁿ chaˈtso na matyˈiomyanaˈ. Quiaandyuˈñˈeⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, na nntseiyuˈyaˈ tsˈomˈ ñˈeⁿñê, na cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ nnˈaⁿ, meiiⁿ wiˈ matjomˈ sa̱a̱ tiˈndiincˈuaaˈndyuˈ, cˈoom nioomˈcheⁿ tsˈomˈ ñequio nnˈaⁿ. 	 ואתה איש האלהים ברח לך מאלה ורדף צדקה וחסידות ואמונה ואהבה וסבלנות וענוה׃


Ndoˈ tjaaˈnaⁿ watsˈom ntyˈiaya tsjoomˈñeeⁿ, ee nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom na tseixmaⁿñˈeeⁿ chaˈtso nnom najnda̱, ñequio nquii Catsmaⁿ, joona cwiluiindyena watsˈom cwentaaˈ tsjoomˈñeeⁿ. 	 והיכל לא ראיתי בה כי יהוה אלהים צבאות היכלה הוא והשה׃


Nioom tcondye nnˈaⁿ ncˈe na jeeⁿ jmeiⁿˈ ñeˈquioomˈ. Sa̱a̱ tîcalcweˈ nˈomna, meiⁿ tîcalaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Yacheⁿ tyotjeiiˈna ñˈoom ntjeiⁿ na wiˈnaˈ nacjooˈ xueeˈ nqueⁿ na waa najneiⁿ na tjoomˈm chaˈtso nawiˈñeeⁿ nacjoona. 	 ויצרבו בני אדם בחם גדול ויגדפו את שם אלהים אשר לו הממשלה על המכות האלה ולא שבו לתת לו הכבוד׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱yâ, tsoom: —Catsaquieˈyoˈ quiiˈ tsjoom, canduˈyoˈ nnom juu tsˈaⁿ na nliuˈyoˈ: “Ndiˈ matso Maestro tsˈaⁿ na maˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱yâ na majnda̱ jaaweˈntyjo̱ xjeⁿ na nlcoˈwiˈnaˈ jom. Lˈue tsˈoom na nnteijndeiˈ waˈ na nleijndaaˈ na nlcwaaⁿˈaⁿ, nlqueeⁿ catsmaⁿ na nntseitˈmaaⁿˈñê xuee pascua ñequio jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê.” 	 ויאמר לכו העירה אל פלני אלמני ואמרתם אליו כה אמר הרב עתי קרובה היא ובביתך אעשה את הפסח עם תלמידי׃


Ndoˈ Jesús seintyjo̱o̱ⁿ tsˈo̱o̱ⁿ, tyenquioomˈm tsaⁿˈñeeⁿ, matsoom nnom: —Lˈue tsˈo̱o̱ⁿ. Canˈmaⁿˈ. Ndoˈ mañoomˈ nˈmaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ, mana tsu tycu lepra. 	 וישלח ישוע את ידו ויגע בו ויאמר חפץ אנכי טהר ומיד נרפאה צרעתו׃


Quia joˈ ja na cwiluiindyo̱ tsaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, nleitquiooˈ ˈnaaⁿ cantyja ˈnaⁿya. Ndoˈ nntseityˈioonaˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancue. Ee nntyˈiaana ja, tsaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee na nluiiˈa joˈ joˈ. Nndyo̱cua̱ naquiiˈ nchquiu ñequio najndeii na matseixmaⁿya ndoˈ ñequio na neiⁿncooˈ nacaxuee na cwiluiitˈmaⁿndyo̱. 	 אז אות בן האדם יראה בשמים וספדו כל משפחות הארץ וראו את בן האדם בא עם ענני השמים בגבורה וכבוד רב׃


Ndoˈ quia jndye nnˈaⁿ Israel na luaaˈ, jeeⁿ seiˈndaaˈnaˈ nquiuna. Jluena nnom Pedro ñequio nda̱a̱ ntˈomcheⁿ apóstoles: —ˈO nnˈaaⁿya, ¿chiuu macaⁿnaˈ na calˈaayâ? 	 ויהי כשמעם התעצבו אל לבם ויאמרו אל פטרוס ואל שאר השליחים אנשים אחים מה עלינו לעשות׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ cha tilaˈteincuuˈndye nnˈaⁿ na cwitoˈñoom sˈom, nntio̱o̱ⁿya cwanti na lˈue nˈomna. Joˈ chii cjaˈcjuˈ tseiˈnchquia ndaaluee. Catscaa na nncwjiˈjndyeeˈ, cato̱o̱ⁿˈndyuˈ ˈndyooyoˈ, joˈ joˈ nljeiˈ cwii tsjo̱ˈñjeeⁿ na nleijndeiinaˈ tsˈiaaⁿnda̱a̱ya. Cjaˈñˈoomˈ, nñequiaaˈ juunaˈ nda̱a̱na cwentaaya. 	 אך למען לא נהיה להם למכשול לך אל הים והשלכת אל תוכו חכה ואת הדג הראשון אשר יעלה שאהו וכאשר תפתח את פיו תמצא בו אסתירא אותו קח לך ונתת להם בעדי ובעדך׃


Jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, juu ñˈoom na matseiljeiya luaaˈ, ñˈoom na mayuuˈ juunaˈ. 	 ואשר אני כתב אליכם הנה נגד האלהים כי לא אכזב׃


Ndoˈ jeˈ jeˈ ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, matseilcwiiˈndyo̱nndaˈa joo ñˈoom naya na jnda̱ ñetˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ. Ñˈoomˈñeeⁿ jlaˈyuˈyoˈ ndoˈ hasta xjeⁿ jeˈcheⁿ ndicwaⁿ tyeⁿ mˈaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ. 	 ואני אחי אודיעכם את הבשורה אשר בשרתי אתכם אשר גם קבלתם אתה וגם עמדתם בה׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom jndati ntyjeeⁿ cwii tsˈaⁿ nchiiti cweˈ catsmaⁿ. Joˈ chii matyˈiomnaˈ na cateijndeii tsˈaⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ nawiˈ na matjom, meiiⁿ juu xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ. 	 ומה יקר אדם מן הכבש לכן מתר להיטיב בשבת׃


Weloo welooˈyoˈ tcwaˈna maná jo ndyuaa yuu na tjaa nnˈaⁿ cˈom, ndoˈ tja̱na. 	 אבותיכם אכלו את המן במדבר וימתו׃


Tincˈomˈyoˈ na candyeˈyoˈ, ee na luaaˈ nlˈaˈyoˈ wjaachunaˈ ˈo na nntsuundyoˈ, ˈo cˈomˈyoˈ na tooˈndyoˈ ñˈeⁿ Espíritu Santo. 	 ואל תשתכרו מיין המביא לידי פריצות כי אם המלאו ברוח׃


Quia na jnda̱ tueeˈ na quiajmeiⁿˈ, teijaaⁿñe tsjoomnancue hasta na ndyee na matmaaⁿ. 	 ובהיות השעה הששית היה חשך על כל הארץ עד השעה התשיעית׃


Ee meiiⁿ na aa mˈaⁿ qui meiⁿ nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo nda̱a̱ˈyoˈ, sa̱a̱ tijndye lotyeˈyoˈ mˈaⁿ. Cantyja ˈnaaⁿˈ na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ja cwiluiindyo̱ tsotyeˈyoˈ ncˈe ñˈoom naya na macwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ. 	 כי גם אם היו לכם רבבות אמנים במשיח אין לכם אבות רבים כי אנכי הולדתי אתכם בישוע המשיח על ידי הבשורה׃


Joˈ chii tuo̱o̱yâ tsˈom wˈaandaa tsjoom Troas. Saandyeyuuyâ squia̱a̱yâ ndyuaaxeⁿncwe Samotracia. Teincoo cwiicheⁿ xuee saayâ squia̱a̱yâ tsjoom Neápolis. 	 ונצא מן טרואס ונרד באניה ונבא דרך ישרה אל סמותרקיא וממחרת אל נפוליס׃


Ndoˈ tˈo̱ Pedro nnoom, tso: —Meiiⁿ chaˈtsondye naⁿmˈaⁿˈ nntjeiiˈndyena ñˈeⁿndyuˈ sa̱a̱ ja tijoom cwjiˈndyo̱ ñˈeⁿndyuˈ. 	 ויען פטרוס ויאמר לו גם כי יכשלו בך כלם אני לעולם לא אכשל׃


Cweˈ joˈ ticalañˈoomˈndyena Jesús. Joˈ chii tsoom nda̱a̱na: —Meiⁿquiayuucheⁿ na wjaa cwii profeta, nlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ jom. Sa̱a̱ joo nnˈaⁿ ndyuaaⁿˈaⁿ ñequio nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ, xocalaˈtˈmaaⁿˈndyena jom. 	 ויהי להם למכשול ויאמר ישוע אליהם אין הנביא נקלה כי אם בארצו ובביתו׃


Ndoˈ teintyjeeˈ Zaqueo, tsoom nnom Jesús: —Aa ndiˈ, Ta, xcwe ˈnaⁿya na niom manñequiaya nda̱a̱ ndyeñeeⁿˈ ndoˈ xeⁿ na xˈua̱ya ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ, jeˈ manntseilcwa̱ˈa ñequiee ndiiˈ chaˈxjeⁿ na tjeiiˈa. 	 ויעמד זכי ויאמר אל האדון הנה אדני את מחצית נכסי אני נתן לעניים ואם עשקתי איש אשיב לו ארבעתים׃


Joˈ chii ljooˈñe Pablo tsjoom Corinto cwii chu waljooˈ xcwe na tyoˈmo̱o̱ⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. 	 וישב שם שנה וששה חדשים וילמד בהם את דבר האלהים׃


Nquiee weloo welooya tyocwaˈna maná quia tyomˈaⁿna ndyuaa yuu na tjaa nnˈaⁿ cˈom, chaˈxjeⁿ na matso ljeii ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiyo teiljeii: “Tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom tyooˈ na jnaⁿ cañoomˈluee na tcwaˈna.” 	 אבותינו אכלו את המן במדבר כאשר כתוב לחם מן השמים נתן למו לאכל׃


Jom nntsoom njomˈ chiuu waa na nntsaˈ cha nluiˈnˈmaaⁿndyuˈ nncuˈ ndoˈ mati chaˈtso nnˈaⁿ waˈ.” 	 והוא ידבר אליך דברים אשר תושע בהם אתה וכל ביתך׃


Tintuˈxeⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na cweˈ xjeⁿto ˈo, cha meiⁿ tincuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. Tintioˈyoˈ nnˈaⁿ lˈo̱ nawiˈ cha tintioom ˈo lˈo̱ nawiˈ. Calaˈtˈmaⁿ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿ cha mati nntseitˈmaⁿ tsˈoom ˈo. 	 ואל תשפטו ולא תשפטו אל תחיבו ולא תחיבו נקו ותנקו׃


Ángel na jnda̱ ñequiee tjo̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ntu ˈnaaⁿˈaⁿ, quia joˈ manndyooˈ chaˈna xcwe ñeˈquioomˈ ñˈeⁿ chiˈ seiˈndaaˈnaˈ. Teintomnaˈ. Ndoˈ majoˈti cancjuu teiˈndaaˈ. Taticwixueenaˈ. Mati ñeˈquioomˈ seitjo̱o̱naˈ chaˈna ñequiee hora na taticwixueeñê. Ndoˈ mati natsjom, seitjo̱o̱naˈ chaˈna ñequiee hora na taticwixueeñe chiˈ ñequio cancjuu. 	 והמלאך הרביעי תקע בשופר ותכה שלישית השמש ושלישית הירח ושלישית הכוכבים למען תחשך שלישיתם והיום לא יאיר שלישיתו וכן גם הלילה׃


Quia joˈ juu tsaⁿˈñeeⁿ mˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ cwii cuarto tˈmaⁿ, wˈaa nandye na maniomcanda̱a̱ˈ ˈnaⁿ. Joˈ joˈ calajndaaˈndyoˈyaˈyoˈ. 	 והוא יראה אתכם עליה גדולה מצעה שם תכינו׃


Joˈ chii lˈuuyâ nnoom: —ˈU ta na maˈmo̱o̱ⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱yâ, tyoowijndye xuee na jlaˈjndaaˈndye nnˈaⁿ judíos na njñomna ljo̱ˈ ˈu, ndoˈ ¿aa joˈ wjaˈnndaˈ? 	 ויאמרו אליו תלמידיו רבי עתה זה בקשו היהודים לסקלך ואתה תשוב שמה׃


Tsoti Esteban: —Juu ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom, tyoleiñˈom welooya wˈaaliaa yuu tyolawena ljo̱ˈ lcaaˈ na chuuˈ ljeii na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsa̱ˈntjomnaˈ. Wˈaaliaaˈñeeⁿ tuiinaˈ chaˈxjeⁿ na sa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom Moisés na catsˈaaⁿ juunaˈ chaˈxjeⁿ na jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ nnom. 	 משכן העדות היה לאבותינו במדבר כאשר צוה המדבר אל משה לעשות אתו כתבנית אשר ראה׃


Majuu Caifásˈñeeⁿ jnda̱ seijno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ nˈom ncˈiaaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ na yaticheⁿ na cwii tsˈaⁿ cueˈ cwentaa chaˈtsondye joona. 	 הוא קיפא אשר יעץ את היהודים כי טוב אשר איש אחד יאבד בעד כל העם׃


Maˈmo̱ⁿjndaaˈñe Espíritu Santo na ncuee na macanda̱ ntˈom nnˈaⁿ nntjeiiˈndye cantyja na matseiyuˈya tsˈom tsˈaⁿ ñˈeⁿ Cristo, na nlaˈjomndyena ñequio jndye espíritu na cwinquioˈnnˈaⁿ, ndoˈ ñˈeⁿ ñˈoom na cwilaˈcwanom naⁿjndii. 	 אבל הרוח אמר בפרוש כי באחרית הימים יהיו אנשים אשר יסורו מן האמונה בפנותם אל הרוחות המטעות ואל תורת השדים׃


Cantyja na cwilˈa naⁿmˈaⁿˈ laˈxmaⁿna chaˈna nmo̱ⁿ tˈmaⁿ ndaaluee na mandyontquienaˈ chomˈ na tjoomˈ na cwajndii ntˈa, laˈxmaⁿna chaˈna cancjuu na tijndaaˈ cwaaⁿ ntyja cwiˈoonaˈ. Majndaaˈ na ticantycwii na nljooˈndyetyeⁿ naⁿmˈaⁿˈ yuu na ntomñˈeⁿ najaaⁿ. 	 משברי ים עזים אשר יגרשו בשתם ככבים תעים אשר חשך אפלה צפון להם עדי עד׃


Ndoˈ nntsˈaa na nncjaaljeiiⁿ na maxjeⁿ jndye nawiˈ macaⁿnaˈ na nncwinoom cantyja na matseiyoomˈm ñˈeⁿndyo̱. 	 כי אני אראהו כמה יש לו לסבל למען שמי׃


Quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ Jesús, jndeii seixuaⁿ sˈaa jndyetia. Tcoomˈm xtyeeⁿ jo ncˈee Jesús. Jndeii seineiiⁿ, tsoom: —¿Ljoˈ nntsaˈ ñˈeⁿndyo̱, ˈu Jesús, Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ nandyeticheⁿ? Matsˈaaya tyˈoo njomˈ, na tilcoˈwiˈ ja. 	 וירא את ישוע ויפל לפניו ויקרא בקול גדול מה לי ולך ישוע בן אל עליון מבקש אני ממך אשר לא תענני׃


Ndoˈ tyˈeñˈom sondaroˈñeeⁿ Jesús naquiiˈcheⁿ watsˈiaaⁿ cwentaaˈ gobiernom. Joˈ joˈ tjomndye chaˈtso ncˈiaana. 	 ויוליכהו אנשי הצלב אל החצר הפנימית הוא בית המשפט ויזעיקו את כל הגדוד׃


Chaˈtso ñˈoom na tyotseineiiⁿ nda̱a̱na, ñenquiiˈcheⁿ ñˈoom tjañoomˈ. Ndoˈ jnda̱nquia quia na tjuˈnaˈ na ñenqueⁿ ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, quia joˈ seineiⁿndyeyoom ñˈoomˈñeeⁿ nda̱a̱na. 	 ובבלי משל לא דבר אליהם והיה בהיותו עם תלמידיו לבדם יבאר להם את הכל׃


ndoˈ na cˈomxcondyoˈ chaˈcwijom tsˈaⁿ na macwee liaa xco na juu joˈ cwiluiiñenaˈ cantyja na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom na cwiwitquiooˈ joˈ quia na machˈee tsˈaⁿ na matyˈiomyanaˈ ndoˈ ljuˈ wjaamˈaaⁿ. 	 ותלבשו את האדם החדש הנברא כדמות אלהים בצדקה וקדשת האמת׃


Ndoˈ joo nqui ndeiˈjndye na ntyˈiaˈ na ntyjoo xqueⁿ quiooˈjndii na cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ nqui nnˈaⁿ na cwiluiitˈmaⁿndye, nncueˈntyjo̱ na joona nncˈomna na jndoona sculjaaˈñeeⁿ. Nlaˈtyuiiˈna jom ndoˈ chaˈcwijom nlˈana na nljooˈñê na ñecaseiˈñê. Nntquiina seiiⁿˈeⁿ ndoˈ nlaˈcona jom ñˈeⁿ chom. 	 ועשר הקרנים אשר ראית והחיה המה ישנאו את הזונה ועשוה גלמודה וערמה ואכלו את בשרה ואתה ישרפו באש׃


—Catsuˈ nda̱a̱yâ, ¿aa ˈu cwiluiindyuˈ Cristo? Jom tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na: —Meiiⁿ xeⁿ na nntsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, sa̱a̱ xocalaˈyuˈyoˈ. 	 ויאמר אליהם כי אגיד לכם לא תאמינו׃


ee lˈue tsˈoom na chaˈtsondye nnˈaⁿ nluiˈnˈmaaⁿndye ndoˈ na nntaˈjnaaⁿˈna ñˈoom na mayuuˈ. 	 אשר חפצו שיושעו כל בני האדם ויגיעו להכרת האמת׃


Mati Marcos, Aristarco, Demas ñequio Lucas, nnˈaaⁿya na cwilaˈjomndye ñˈeⁿndyo̱ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ומרקוס וארסטרכוס ודימס ולוקס עזרי שאלים לשלומך׃


Jâ jnda̱ jndya̱a̱yâ na ljoo jnaⁿ ntˈom nnˈaⁿ na tyˈe na mˈaⁿˈyoˈ ndoˈ tyolañˈeeⁿˈndyena ˈo ñˈeⁿ ñˈoom na tyoluena. Tyolaˈndaaˈna nˈomˈyoˈ ñequio ñˈoomˈñeeⁿ. Sa̱a̱ nchii jâ lˈuuyâ na caluena na ljoˈ. 	 יען וביען שמענו כי יצאו מאתנו מבלבלים אתכם ומקלקלים נפשתיכם בדברים באמרם לכם להמול ולשמר את התורה אשר לא צוינו אותם׃


Ee juu ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom wandoˈnaˈ ndoˈ waa najndeii na matseixmaⁿnaˈ. Ta̱a̱ticheⁿ juunaˈ nchiiti cwii xjo na we ntyja ta̱a̱. Mawindiˈ juunaˈ na mato̱o̱ⁿˈñenaˈ añmaaⁿˈ tsˈaⁿ ñequio espíritu ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ. Matseicano̱o̱ⁿnaˈ ñˈoom na ñjoomticheⁿ na mˈaaⁿˈ tsˈom tsˈaⁿ ndoˈ macuˈxeⁿnaˈ ñomtiuu na mˈaaⁿˈ tsˈom tsˈaⁿ. 	 כי דבר האלהים חי הוא ופעל גבורות וחד מחרב פיפיות ונכנס עד להבדיל בין נפש לרוח ובין הדבקים למוח ובחן מחשבות לבב ומזמותיו׃


Tsaˈyoˈ na ñencjoˈyoˈ xueewaaˈ, ja tjo̱o̱cheⁿ na nncjo̱ xuee. Ee tjo̱o̱cheⁿ na nntseicaˈmo̱ⁿndyo̱ na cwiluiindyo̱ nquii na macwjiˈnˈmaaⁿñe nnˈaⁿ. 	 עלו אתם לחג את החג אני לא אעלה אל החג הזה כי עתי לא מלאה עד עתה׃


Quiiˈntaaⁿna tyomˈaaⁿ tsˈaⁿ na jndyu José. Jom tsˈaⁿ tsjaaⁿ Leví na jndyowicantyjooˈ, tuiiñê tyuaaxeⁿncwe Chipre. Apóstoles tqueⁿna xueeⁿˈeⁿ Bernabé. Ñˈoomwaaˈ matsonaˈ tsˈaⁿ na mañequiaa na tˈmaⁿ tsˈom xˈiaaˈ. 	 ויוסף אשר כנוהו השליחים בשם בר נבא פרושו בן הנחמה איש לוי אשר נולד בארץ כתים׃


Matseijomnaˈ chaˈna cwii lqueeⁿ mostaza na nnomˈ tsˈaⁿ. Tjaaˈnaⁿ cwiicheⁿ lqueeⁿ na cachjooti na cwinom nnˈaⁿ. 	 כגרגר של חרדל אשר יזרע באדמה והוא קטן מכל הזרעים אשר על הארץ׃


Ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈ tsjoom tquiana jnaaⁿˈaⁿ nnom Pilato. Ndoˈ meiiⁿ na cwiqueⁿna ñˈoom nacjoomˈm sa̱a̱ jom meiⁿcwii ñˈoom tîcˈo̱o̱ⁿ. 	 וידברו עליו שטנה הכהנים הגדולים והזקנים והוא לא ענה דבר׃


Ndoˈ nnom tsjoomnancue mˈaⁿ ndyee na cwitjeiˈyuuˈndye cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ: Nquii Espíritu, ndaa ndoˈ niomˈ, ndoˈ ndyeendye joo ñecwii ñˈoom cwilajomndye. 	 ושלשה המה המעידים בארץ הרוח המים והדם ושלשתם לאחת המה׃


Jndyendye nnˈaⁿ ntyˈiaana na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ na tileicalaˈneiⁿ, ndoˈ tcoˈyanaˈ nnˈaⁿ na ticanda̱a̱ˈndye, ndoˈ cwiˈoocaˈ nnˈaⁿ na ntjeiⁿ ncˈeeˈ, ndoˈ ya cwintyˈiaa nnˈaⁿ na nchjaaⁿ. Joˈ chii sˈaanaˈ na jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna. To̱ˈna na tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ Israel. 	 ויתמהו העם בראותם את האלמים מדברים והקטעים בריאים והפסחים מתהלכים והעורים ראים וישבחו את אלהי ישראל׃


Jnda̱ tjawiquiuuˈticheⁿ, chaˈna cwii hora, cwiicheⁿ tsˈaⁿ tyotseijndeiiˈ ˈndyoo, tso: —Tsaⁿmˈaaⁿ, mayuuˈcheⁿ ñeñˈeeⁿ ñˈeⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ ee tsˈaⁿ tsˈo̱ndaa Galilea jom. 	 ואחרי עבר כשעה אחת קים איש אחר לאמר אמנם גם זה היה עמו כי אף הוא גלילי׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, matsoom: —Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ na matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ. ˈO cwilˈueˈyaˈyoˈ ja nchii ncˈe na ntyˈiaˈyoˈ tsˈiaaⁿ na sˈaa na tixocanda̱a̱ ntsˈaa cweˈ meiⁿquia tsˈaⁿ sa̱a̱ cweˈ ncˈe na tcwaˈyoˈ tyooˈ na tquiaanaˈ na tjacjoˈyoˈ. 	 ויען אתם ישוע ויאמר אמן אמן אני אמר לכם לא על ראותכם את האתות תבקשוני כי אם על אשר אכלתם מן הלחם ותשבעו׃


’Mañequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ quia na cwilaˈjnaaⁿˈ nnˈaⁿ ˈo, ndoˈ quia cwitaˈwiˈna ˈo ndoˈ cwitueeˈna chaˈtso nnom ñˈoomwiˈ nacjoˈyoˈ na cweˈ cantu ncˈe na mˈaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya. 	 אשריכם אם יחרפו וירדפו אתכם וידברו בשקר עליכם כל רע בעבורי׃


Tjeiiˈna liaⁿˈaⁿ ndoˈ jlaˈcweena cwiicheⁿ liaa jom, liaatco colo wee juunaˈ. 	 ויפשיטו אותו את בגדיו ויעטפהו מעיל שני׃


Quia na jnda̱ tquienndaˈ ndyeenˈaaⁿ nchooˈ qui nchooˈ we naⁿˈñeeⁿ na jñom Jesús, ñequio na neiiⁿna jluena: —Ta, hasta naⁿjndii tueeˈndyecje nda̱a̱yâ ñequio xueˈ. 	 וישובו השבעים בשמחה ויאמרו אדנינו גם השדים נכנעים לנו בשמך׃


Maxjeⁿ teiyo ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom na nncˈoom Jesús lueeˈyoˈ ee seijndaaˈñê na tuii na ljoˈ. Joˈ na tioˈyoˈ Jesús luee nnˈaⁿ romanos. ˈO lˈaˈyoˈ na tyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ na jlacueeˈna jom. 	 אתו הנמסר על פי עצת האלהים הנחרצה וידיעתו מקום לקחתם ובידי רשעים הוקעתם והרגתם אתו׃


¿Aa maxjeⁿ ntjeiⁿ nqueⁿˈyoˈ? ¿Aa nnda̱a̱ ntsˈaanaˈ na cwilaˈtiuuˈyoˈ na cweˈ najnda̱ˈ ncjoˈyoˈ na nnda̱a̱ nlaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom yuu na jlaˈcato̱ˈjndyeeˈyoˈ ñˈeⁿ Espíritu? 	 האתם סכלים כל כך אשר החלותם ברוח ועתה תכלו בבשר׃


Ndoˈ nchii macanda̱ joˈ, mati joo yolcu na ñˈeeⁿ tmaaⁿˈ na laxmaaⁿyâ, tquioñˈomna ñˈoom na jeeⁿ seiñˈeeⁿˈnaˈ jâ. Ee mateincooquiuuˈ tyˈena yuu waa tseiˈtsuaⁿˈaⁿ, 	 והנה גם נשים מקרבנו החרידנו אשר קדמו בבקר לבא לקבר׃


Quia joˈ majoˈti tsoom nnom: “Jeˈ maqua̱ⁿya ˈu nncˈoomˈ tsˈiaaⁿ, nntsa̱ˈntjomˈ ˈom tsjoom tˈmaⁿ.” 	 ויאמר גם לזה אף אתה היה על חמש ערים׃


Quia ñetˈo̱o̱ⁿ na tyochjoo ja, tyotseina̱ⁿya, tyotseitiuuya ndoˈ ñetˈoomˈ tsˈo̱o̱ⁿ chaˈxjeⁿ cwii yucachjoo, sa̱a̱ quia na tueˈntyjo̱ chuuˈa ˈndi na ñetˈo̱o̱ⁿya chaˈna joona. 	 כאשר הייתי עולל כעולל דברתי כעולל הגיתי כעולל חשבתי וכאשר הייתי לאיש הסירתי דברי העולל׃


Jnda̱ na jaamaaⁿ, tyˈentyjaaˈ nnˈaⁿ na canchooˈwendye jom. Jluena: —Cajñomˈ nnˈaⁿ na cˈoona njoom nchˈu oo jo ranchoo nnˈaⁿ nmeiⁿˈ ndiocheⁿ na nlˈueena yuu nlquiena ndoˈ cha nliuna na nlcwaˈna, ee ñjaaⁿ tjaa chiuuya, tjaa ljoˈ quiom. 	 והיום רפה לערב ושנים העשר קרבו ויאמרו אליו שלח נא את העם וילכו אל הכפרים והחצרים אשר סביבותינו ללון שם ולמצא מזון כי פה אנחנו במקום חרבה׃


’ˈO manquiuˈyoˈ na meiⁿchjoo ticajnda cwiwilˈua we cantsaa nchˈu. Sa̱a̱ nquii Tsotyeˈyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom machˈeeⁿ cwenta jooyoˈ. Meiⁿcwiindye jooyoˈ xocueˈ na ticaljeiiⁿ. 	 הלא תמכרנה שתי צפרים באסר ואחת מהנה לא תפול ארצה מבלעדי אביכם׃


Aram tsotye Aminadab, Aminadab tsotye Naasón, Naasón tsotye Salmón. 	 ורם הוליד את עמינדב ועמינדב הוליד את נחשון ונחשון הוליד את שלמון׃


Quia joˈ tintsˈaa aa ja oo aa joona. Ñˈoomwaˈ ñˈoom na cwiñequiayâ, ndoˈ juunaˈ ñˈoom na jnda̱ jlaˈyuˈyoˈ. 	 והנה גם אני גם המה ככה משמיעים וככה האמנתם׃


Sa̱a̱ tsˈaⁿ na matseiˈtjo̱o̱ñe, nntiomlˈuaaⁿ juu ñequio mañejuuti natia na machˈee tsaⁿˈñeeⁿ. Ee jom xocjaañˈoomñê ñˈeⁿ cwii tsˈaⁿ sa̱a̱ cwiicheⁿ ticueeˈ tsˈoom. 	 וכל עשה עול הוא ישא העול אשר עשה ואין שם משא פנים׃


Quia joˈ mati ja na matseijomndyo̱ ñˈeⁿ Jesús, tjo̱quia̱ˈa naquiiˈcheⁿ tseiˈtsuaa. Ntyˈiaya na ljoˈ waa, ndoˈ quia ljoˈcheⁿ seiyuˈa. Ee meiiⁿ na ja tua̱jndya̱a̱ joˈ joˈ, sa̱a̱ tîcjo̱quia̱ˈa na mandiñoomˈ. 	 ויבא שמה גם התלמיד האחר אשר בא ראשונה אל הקבר וירא ויאמן׃


Sa̱a̱ jnda̱ tsjo̱o̱ya ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ˈyoˈ cha quia na nncueˈntyjo̱ xjeⁿˈñeeⁿ nncjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom na jnda̱ tsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ. ’Tîcatsjo̱o̱ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ˈyoˈ quia na to̱ˈjndya̱a̱ tsˈiaaⁿ na maleiñˈo̱ⁿya ncˈe mˈaaⁿya ñˈeⁿndyoˈ. 	 אבל הגדתי לכם את אלה למען אשר בבא השעה תזכרום כי אנכי אמרתי אליכם וכאלה לא אמרתי אליכם מראש כי הייתי עמכם׃


Ndoˈ nñequiaya caxjuuncoo nnom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ונתתי לו כוכב השחר׃


Jnda̱ wjaawindyooˈ na nntycwii chaˈtso. Ncˈe na ljoˈ catjeiˈyaˈyoˈ cwenta chiuu cwitsamˈaⁿˈyoˈ, ndoˈ calaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio na xcweeˈ nˈomˈyoˈ. 	 הן קץ הכל קרב לכן היו צנועים וערים להתפלל׃


Ee nncueˈntyjo̱ xuee na joo nnˈaⁿ na jndoo ˈo nlˈana tiomtsjo̱ˈ ndiocheⁿ nnom tsjomˈyoˈ na nncwañoomˈnaˈ joona. Ndoˈ nnta̱ˈna ˈo meiⁿnquia ntyja. 	 כי ימים באים עליך ושפכו איביך סוללה סביביך והקיפוך וצרו עליך מכל עבריך׃


Ee jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ na tiñeˈcatueeˈndyecje, majndeiiticheⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na cwilue najndeiˈnaˈ na caluii ˈnaaⁿ ntjaaⁿ naⁿnom, jndye ñˈoom na cweˈ cwilaˈneiⁿtonaˈ na cwinquioˈnnˈaⁿnaˈ nnˈaⁿ. 	 כי יש הרבה מרדים מדברי הבל ומתעי נפש ובפרט מן המולים׃


Ndoˈ mati waa cwiicheⁿ ñˈoomˈm na teiljeii na maˈmo̱ⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ juu ñˈoomˈñeeⁿ. Matsonaˈ: Tijoom xuee nñequia na nncˈooquieˈna ndyuaa yuu na matsˈaa naya na nntaˈjndyeena cantyja ˈnaⁿya. 	 ובמקום הזה אמר עוד אם יבאון אל מנוחתי׃


Ee tyomˈaaⁿya na ñejndo̱ˈa ndoˈ tquiaˈyoˈ na tcwaaˈa. Tyomˈaaⁿya na ñeˈcˈua ndaa ndoˈ tquiaˈyoˈ na tˈua. Tyomaˈno̱o̱ⁿya cwii cwii tsjomˈyoˈ yuu na ticataˈjnaaⁿˈ nnˈaⁿ ja ndoˈ toˈñoomˈyoˈ ja naquiiˈ lˈaˈyoˈ. 	 כי רעב הייתי ותאכילני צמא הייתי ותשקוני גר הייתי ותאספוני׃


Juanˈñeeⁿ tyocwjiˈyuuˈñê cantyja ˈnaaⁿˈ juu quia seiweeⁿ jñeeⁿˈeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Tsoom: —Nquiuˈyoˈ na jnda̱ ñetsjo̱o̱ na ˈio cha nleitquiooˈñe cwii tsˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na meiⁿchjoo ticˈoomˈnaˈ ja ñˈeⁿñê, ee maxjeⁿ mˈaaⁿ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nluiindyo̱. Manquii tsˈaⁿ na mandyowindyooˈ luaaˈ joˈ. 	 ויוחנן מעיד עליו ויקרא לאמר הנה זה הוא אשר אמרתי עליו הבא אחרי היה לפני כי קדם לי היה׃


Ndoˈ ntyjemosondyena, quia na ntyˈiaana na luaaˈ sˈaaⁿ, jeeⁿ tˈmaⁿ seiˈndaaˈnaˈ nquiuna. Tyˈentyjaaˈna patrom ˈnaaⁿna ndoˈ jluena chaˈtso na jnda̱ tuii. 	 וחבריו העבדים ראו את הנעשה ויעצבו מאד ויבאו ויגידו לאדניהם את כל אשר נעשה׃


Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na machˈee yuu na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, tsaⁿˈñeeⁿ cwiluiiñe tiˈtyjo̱, ndoˈ nomtyjo̱, ndoˈ tsondyo̱. 	 כי כל אשר יעשה רצון האלהים הוא אחי ואחותי ואמי׃


Ángel na jnda̱ ndyee tjo̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ntu ˈnaaⁿˈaⁿ, quia joˈ jnaⁿ cwii caxjuu tˈmaaⁿ tsjo̱ˈluee. Cwicoñê chaˈcwijom chom scacatsuu ndoˈ tiooñê nacjoo manndyooˈ xcwe candaa ñˈeⁿ luiˈxo̱ˈ. 	 והמלאך השלישי תקע בשופר ויפל מן השמים כוכב גדול בער כלפיד ויפל על שלישית הנהרות ועל מעינות המים׃


Ntˈom lqueeⁿ tquiaanaˈ tyuaa na jeeⁿ ljo̱ˈ yuu na tita mˈaaⁿ tsˈo. Lqueeⁿˈñeeⁿ tyuaaˈ tˈoomnaˈ ee tita tionaˈ tsˈo. 	 ויש אשר נפל על מקום הסלע אשר אין לו שם אדמה הרבה וימהר לצמח כי לא היה לו עמק אדמה׃


Ee quia na jndiiya na matsuˈ na xmaⁿndyo̱, quia joˈ mantyjacheⁿ seijndeii yuˈndaa tsˈom tsiaya na neiiⁿˈeⁿ. 	 כי קול ברכתך בא באזני והנה רקד בשמחה הילד במעי׃


Ncˈe na jeeⁿ queeⁿ nˈomna sˈom, joˈ na nlˈana nawiˈ ˈo ñequio ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿna nda̱a̱ˈyoˈ na tiyuuˈ sa̱a̱ Tyˈo̱o̱tsˈom teiyo seijndaaˈñê na nntˈuiityeⁿnaˈ joona, ndoˈ maxjeⁿ nluii chaˈxjeⁿ na jnda̱ seijndaaˈñê. 	 ובדברי בדוי יעשו אתכם למחסר להם למען בצע בצע אשר משפטם מעולם לא יתמהמה ושברם לא ינום׃


Sa̱a̱ ˈo laxmaⁿˈyoˈ Espíritu Santo na jnda̱ tquiaa Jesucristo naquiiˈ nˈomˈyoˈ, joˈ chii meiⁿ tacaⁿnaˈ tsˈaⁿ na mˈmo̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ, ee nquii Espíritu maˈmo̱o̱ⁿ chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ˈyoˈ, ndoˈ joonaˈ laxmaⁿnaˈ ñˈoom na mayuuˈ nchii cweˈ cantu. Joˈ chii ñequiiˈcheⁿ calajomndyoˈtyeⁿˈyoˈ ñequio Cristo chaˈxjeⁿ na maˈmo̱ⁿ Espíritu nda̱a̱ˈyoˈ. 	 ואתם המשחה אשר קבלתם מאתו עמדת בכם ולא תצטרכו לאיש אשר ילמדכם כי אם כאשר תלמד אתכם המשחה בכל דבר היא האמת ואיננה כזב וכאשר למדה אתכם כן תעמדו בו׃


Quia joˈ tso Jesús nda̱a̱na: —Majndye nnˈaⁿ mˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye profeta. Sa̱a̱ macanda̱ nnˈaⁿ ndyuaaⁿˈaⁿ ñequio nnˈaaⁿˈaⁿ ñequio nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ tixocalaˈtˈmaaⁿˈndyena jom. 	 ויאמר אליהם ישוע אין הנביא נקלה כי אם בארצו ובין קרוביו ובביתו׃


Tyoowiquiuuˈ na jluiˈ mosoˈñeeⁿ naquiiˈ wˈaa ndoˈ tjomñê cwii xˈiaaⁿˈaⁿ na matyjemosoñê. Chujnaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ nnoom cwii siaⁿnto sˈom. Ndoˈ seicjaa lˈo̱o̱ⁿ tsaⁿˈñeeⁿ, tyonchjeeⁿ xtyoˈ. Tsoom nnom: “Catiomˈ na chujnaⁿˈ no̱o̱ⁿ.” 	 ויצא העבד ההוא מלפניו וימצא אחד מחבריו העבדים והוא חיב לו מאה דינרים ויחזק בו ויחנקהו לאמר שלם את אשר אתה חיב לי׃


Meiⁿ ticaⁿnaˈ nnˈaⁿ na nnteiˈxˈee jom ee tjaaˈnaⁿ ljoˈ na matseiˈtjo̱o̱naˈ jom. Ee nqueⁿ mañequiaaⁿ na chaˈtsondyo̱ cwitando̱o̱ˈa, cwitjaaya jndye ñequio chaˈtsoti ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ jaa. 	 גם לא ישרתוהו ידי בני אדם כאלו יצטרך לדבר כי הוא הנתן לכל חיים ונשמה וכל דבר׃


’ˈO nnˈaⁿ Jerusalén, cwilacwjeˈyoˈ nnˈaⁿ na cwiñeˈquia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ cwijñomˈyoˈ ljo̱ˈ nnˈaⁿ na majñoom na mˈaⁿˈyoˈ. Majndye ndiiˈ ñentyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ na nntseitjo̱ⁿya ˈo na nncˈomˈyoˈ cwentaya chaˈxjeⁿ matseitjom caxtixquie ntseinaaⁿ nacjeeˈ ntsqueeⁿ. Sa̱a̱ ˈo cwaaⁿ tquiandyoˈ. 	 ירושלים ירושלים ההרגת את הנביאים והסקלת את השלוחים אליה כמה פעמים רציתי לקבץ את בניך כתרנגלת המקבצת את אפרחיה תחת כנפיה ולא אביתם׃


Mantyja seityuaaⁿˈaⁿ, tjaquieeˈnnaaⁿˈaⁿ na mˈaaⁿ rey Herodes, tsoom: —Ja lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na majeˈndyo quiaaˈ no̱o̱ⁿ cwii xio na njom xqueⁿ Juan, tsaⁿ na tyotseitsˈoomñe nnˈaⁿ. 	 ותמהר מאד לבוא אל המלך ותשאל לאמר רצוני אשר תתן לי עתה בקערה את ראש יוחנן המטביל׃


Ndoˈ seiˈno̱ⁿˈ Jesús na mˈaaⁿˈ nˈo̱o̱ⁿyâ cantyja ˈnaaⁿˈ tyooˈ ñˈeⁿ ndaaljoˈ. Tsoom nda̱a̱yâ: —ˈO nnˈaⁿ na titˈmaⁿ cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ, ¿chiuu na jeeⁿ jndye mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ na tjaaˈnaⁿ tyooˈ cwileiˈñˈomˈyoˈ? 	 וידע ישוע ויאמר אליהם קטני האמונה מה תחשבו בלבבכם כי לא לקחתם אתכם לחם׃


Quia joˈ tja Jacob ndyuaa Egipto. Joˈ joˈ mˈaaⁿ ndoˈ tueeⁿˈeⁿ ndoˈ mati joˈ joˈ tja̱ ntseinaaⁿ, joo welooya na ñetˈom teiyo. 	 וירד יעקב מצרימה וימת הוא ואבותינו׃


Sa̱a̱ tsjo̱o̱: “Xoquia̱ Ta, ee ja tijoom ñetquia̱a̱ meiⁿnquia nnom na cweˈ cwantindyo oo na tiljuˈ tseixmaⁿnaˈ.” 	 ואמר חלילה לי אדני כי כל פגול וטמא לא בא בפי מעולם׃


¡Candyeˈyoˈ ñˈoommeiiⁿ ˈo naⁿtya! ¡Catyueeˈyoˈ ndoˈ calaˈxuaˈyoˈ cantyja na cwajndii nntjomˈyoˈ na nlcoˈwiˈnaˈ ˈo! 	 הוי העשירים בכו והילילו על הצרות אשר תבאנה עליכם׃


Quia na jnda̱ tmaaⁿ, nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê tyˈentyjaaˈna jom, jluena nnoom: —Jeˈ jnda̱ tmaaⁿ ndoˈ tjaaˈnaⁿ lˈaa meiⁿ rancho ˈnaaⁿ nnˈaⁿ. 	 ויהי כאשר רפה היום לערוב ויגשו אליו תלמידיו לאמר הנה המקום חרב והיום רד מאד׃


Ndoˈ jnaaⁿˈaⁿ na teiljeii luaa matsonaˈ: “Rey cwenta nnˈaⁿ judíos.” 	 ומכתב דבר אשמתו כתוב למעלה מלך היהודים׃


Mati mˈaⁿ cancjuu tsjo̱ˈluee ndoˈ mˈaⁿ ntˈom nnom na cwitaˈndoˈ na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnom tsjoomnancue, ndoˈ joo na mˈaⁿ tsjo̱ˈluee cwichuiiˈ na neiⁿncooˈ joonaˈ ñequio juu na neiⁿncooˈ joo na mˈaⁿ nnom tsjoomnancue. 	 ויש גופות שבשמים וגופות שבארץ אבל אחר הוא כבוד הגופות שבשמים וגופות שבארץ אבל אחר הוא כבוד הגופות שבשמים ואחר הוא כבוד הגופות שבארץ׃


Tˈo̱o̱na nnoom, jluena: —ˈNdyoonnom tsaⁿmatsˈiaaⁿ luaaˈ ndoˈ xueⁿˈeⁿ ñoom. Quia joˈ tso Jesús nda̱a̱na: —Catiomˈyoˈ tsˈiaaⁿnda̱a̱ˈyoˈ nnom tsaⁿmatsˈiaaⁿ yuu na tseixmaⁿnaˈ na nncoˈñoom. Ndoˈ quiaˈyoˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom yuu na tseixmaⁿnaˈ cwentaaˈ nqueⁿ. 	 ויאמרו אליו של הקיסר ויאמר אליהם לכן תנו לקיסר את אשר לקיסר ולאלהים את אשר לאלהים׃


Juu na mˈaaⁿ Cristo na wiˈ tsˈoom ˈo luaa, macaⁿˈa na calaˈno̱ⁿˈyoˈ na waljooˈcheⁿ na tˈmaⁿnaˈ, ndoˈ na luaaˈ nlaˈno̱ⁿˈyoˈ joˈ na nncˈomˈyoˈ na chawaañˈeⁿ naquiiˈ nˈomˈyoˈ mˈaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וידעתם את אהבת המשיח הנעלה על כל דעת ונמלאתם את כל מלוא האלהים׃


Tixocˈomna na wiˈ nˈomna ncˈiaana, lˈo̱na meiiⁿ wiˈ cwitjoom naⁿˈñeeⁿ. Cwilaˈtjomna cantu, tixoqueⁿndye cheⁿnquieena xjeⁿ cantyja ˈnaaⁿna. Jeeⁿ wiˈndyena ñequio nnˈaⁿ, macwiˈoona nacjooˈ chaˈtso na laˈxmaⁿ na ya. 	 חסרי אהבה ובוגדים ומלשינים וזוללים ואכרזים ושנאי טוב׃


Tso Ta Jesús nnom: —ˈO nnˈaⁿ fariseos, jeeⁿ cwilaljuˈyoˈ nacjoo watso ñˈeⁿ nquio sa̱a̱ nˈomnaˈ ndicwaⁿ cwajndii. Maluaaˈ matseijomnaˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ ee tooˈcheⁿ mˈaaⁿ ñomtiuu chiuu nnda̱a̱ nntyˈueeˈyoˈ ˈnaⁿ ñequio ntˈomcheⁿ natia na cwilˈaˈyoˈ. 	 ויאמר אליו האדון כעת אתם הפרושים מטהרים את הכום והקערה מחוץ והפנימי אשר בכם הוא מלא גזל ורשע׃


Cwitana cwii luantsa xco jo nnom tio na wacatyeeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ jo nda̱a̱ ñequiee naⁿ na tandoˈ, ndoˈ jo nda̱a̱ ntquiuu nchooˈ ñequiee nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye. Ndoˈ tjaa ˈñeeⁿ juu na nnda̱a̱ nntseiˈnaaⁿˈ luantsaˈñeeⁿ, macanda̱ nquiee nnˈaⁿ na cwii siaⁿnto waljooˈ wenˈaaⁿ nchooˈ ñequiee meiⁿndye. Ee quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue, macanda̱ joona na jnda̱ tjeiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וישירו כשיר חדש לפני הכסא ולפני ארבע החיות ולפני הזקנים ואין איש אשר יכל ללמד את השיר זולתי מאת האלף וארבעים וארבעת האלפים ההם אשר נקנו מן הארץ׃


Ee majndye nnˈaⁿ tyˈenquia ñˈoom na cweˈ cantu sa̱a̱ tiñecwii ñˈoom tquiana joˈ chii ticaluiˈyuuˈ ñˈoomˈñeeⁿ nacjoomˈm. 	 כי רבים ענו בו עדות שקר אך העדיות לא היו שות׃


Ndoˈ ˈu tiˈxˈiaaya na tjoomˈ ñelˈaaya tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, macaⁿˈa na cateijndeiˈ yolcumˈaⁿˈ, ee tyolajomndyena ñˈeⁿndyo̱ na tjoomˈ tyoñequiaaya ñˈoom na macwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ, mandiñˈeⁿ Clemente ñequio ntˈomndye joona na ñelˈana tsˈiaaⁿ ñˈeⁿndyo̱ na jnda̱ teiljeii ncueena naquiiˈ libro na chuunaˈ ncuee nnˈaⁿ na laxmaⁿ na ticantycwii na cwitaˈndoˈ. 	 ואתה חברי הנצמד לי באמת אף ממך אני מבקש להיות להן לעזר אשר יגעו עמדי על הבשורה עם קלימיס ועם שאר תמכי אשר שמותם יחד בספר החיים׃


xeⁿ na aa mayuuˈcheⁿ jnda̱ cwiqueⁿˈyoˈ cwenta na jeeⁿ ya cwiluiiñe nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom ˈo. 	 אם אמנם טעמתם כי טוב האדון׃


tsˈaⁿ na maxjeⁿ ñˈeeⁿ ñˈeⁿndyô̱ cantyjati xuee na teitsˈoomñe Jesús sˈaa Juan hasta xuee quia na tjawaaⁿ. Macaⁿnaˈ na nntseijomñê tsaⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿndyô̱ na nntjeiˈyuuˈndyô̱ na jnda̱ tandoˈxco Jesús. 	 החל מטבילת יוחנן עד יום הלקחו מאתנו כי אחד מהם יהיה לעד עמנו על קומו מן המתים׃


Ndoˈ quia na tjacjom nacañoomˈ meiⁿsa ñˈeⁿndyena, toˈñoom tyooˈ, tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, tyjeeⁿ ndoˈ tquiaaⁿ juunaˈ nda̱a̱na. 	 ויהי כאשר הסב עמהם ויקח את הלחם ויברך ויבצע ויתן להם׃


Ndoˈ mati nnˈaⁿ na ndana Moisés tyolaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ chii jnda̱ na tuiiñê, tantyˈiuuna jom ndyee chiˈ, ee tqueⁿna cwenta nchii cweˈ meiⁿquia tsˈaⁿ ndana, meiⁿ tîcatyuena na sa̱ˈntjom rey na cwje chaˈtsondye yoˈndaa na naⁿnom. 	 באמונה הצפינו את משה אבותיו שלשה ירחים אהרי הולדו כראתם את הילד כי טוב הוא ולא יראו את מצות המלך׃


Ndoˈ tˈo̱ya: “¿ˈÑeeⁿ ˈu Ta?” Quia joˈ tso no̱o̱ⁿ: “Ja Jesús tsˈaⁿ Nazaret na macoˈwiˈ.” 	 ואען ואמר מי אתה אדני ויאמר אלי אני ישוע הנצרי אשר אתה רדפו׃


Ndoˈ mañejuu tmaaⁿ xuee neiⁿncoˈñeeⁿ, jâ nnˈaⁿ na tˈmaⁿ Jesús tjomndyô̱ na ñeˈnaaⁿˈ. Jlaˈcata̱ˈtya̱a̱ⁿyâ ndyueelˈa ncˈe na nquiaayâ ncˈiaaya nnˈaⁿ judíos. Xjeⁿˈñeeⁿ tyjeeˈcañoom na mˈaaⁿyâ, teintyjeeⁿˈeⁿ xcwe quiiˈntaaⁿyâ. Matsoom: —Cˈoomˈyoˈ na tjaa ñomtiuu. 	 ויהי לעת ערב ביום ההוא והוא אחד בשבת כאשר נסגרו דלתות הבית אשר נקבצו שם התלמידים מיראת היהודים ויבא ישוע ויעמד ביניהם ויאמר אליהם שלום לכם׃


Nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê jluena nnoom: —Jeeⁿ ˈu Ta, jeeⁿ tyeeⁿ mˈaⁿ nnˈaⁿ nacañomˈ. Ndoˈ na mawaxeˈ nda̱a̱yâ, xocanda̱a̱ nlˈuuyâ ˈñeeⁿ tyenquiuuˈ liaˈ. 	 ויאמר אליו תלמידיו אתה ראה את ההמון דוחק אתך ואמרת מי נגע בי׃


Ee ˈo wiˈ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na mˈaⁿ tsˈo̱ndaa Macedonia. Sa̱a̱ cwitaaⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ na cˈomˈyoˈ na matˈmaⁿti na wiˈ nˈomˈyoˈ joona. 	 וגם עשים אתם כן לכל אחיכם אשר בכל מקדוניא אך נבקשה מכם אחי אשר תוסיפו ותרבו עוד׃


Sa̱a̱ tjeiˈñe Pedro, tsoom: —Ja ticwajnaⁿˈa tsaⁿˈñeeⁿ. Meiⁿchjoo ticaljeiiya ñˈoom na matsuˈ luaaˈ. Jnda̱ joˈ teiño̱o̱ⁿ nacañoom nnˈaⁿ, tjaaⁿ yuu waa ˈndyootsˈatiom. Xjeⁿˈñeeⁿ mana seixuaa caxtijndyo. 	 ויכחש לאמר לא אדע ולא אבין מה את אמרת ויצא החוצה אל האולם והתרנגל קרא׃


Ndoˈ canduˈyoˈ nnom Arquipo na matsjo̱o̱ queⁿñê na nntseicanda̱a̱ˈñê tsˈiaaⁿ na jnda̱ tyˈiom Ta Jesús jom. 	 ואמרו אל ארכפוס שית לבך לעבודה אשר קבלתה באדון למען תמלאנה׃


Nnˈaⁿ na luaaˈ laˈxmaⁿ, matseijomnaˈ joona chaˈna tyuaa na ya cwiwicandiˈ ndaaluaaˈ na cwiquioo cjooˈnaˈ, xeⁿ ya cwiweˈ ntjom na nleilˈueeˈñe tsˈaⁿ na tyochˈee tsˈiaaⁿ, maˈmo̱ⁿnaˈ na matioˈñaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom tyuaaˈñeeⁿ, 	 כי האדמה השותה את הגשם הירד עליה למכביר ומוציאה עשב טוב לעבדיה תשא ברכה מאת האלהים׃


Quia joˈ tˈue naⁿˈñeeⁿ joona. Ndoˈ cweˈ ncˈe na jnda̱ tmaaⁿ, joˈ chii tioomya naⁿˈñeeⁿ joona wˈaancjo hasta quia nneiⁿncoo cwiicheⁿ xuee. 	 וישלחו בהם את ידיהם וישימום במשמר עד למחר כי כבר בא הערב׃


Chaˈxjeⁿ na lˈue nˈomˈyoˈ na calˈa nnˈaⁿ ñˈeⁿndyoˈ, majoˈti calˈaˈ ˈo ñˈeⁿndye joona. 	 וכאשר תחפצו כי יעשו לכם בני האדם כן תעשו להם גם אתם׃


Quia na seicanaaⁿñê yuu na jnda̱ ñequiee na ta̱ˈtyeⁿ tsomˈñeeⁿ, jndiiya na matseineiⁿ tsaⁿ na jnda̱ ñequiee na ñequieendye naⁿˈñeeⁿ na taˈndoˈ. Tso: —Candyoˈ ndoˈ cantyˈiaˈ. 	 וכפתחו את החותם הרביעי ואשמע את החיה הרביעית אמרת בא וראה׃


Juu xjeⁿˈñeeⁿ jnda̱ wjaawindyooˈ nncueeˈ ncuee pascua quia jaa nnˈaⁿ judíos cwilacwja̱a̱ canmaⁿ. Joˈ chii saayâ Jerusalén ñˈeⁿ Jesús. 	 ויקרבו ימי חג הפסח אשר ליהודים ויעל ישוע ירושלים׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ na jnda ntyjiiya, matsonaˈ na cˈo̱o̱ⁿya na jnda nquiuuya ncˈiaaya na cwilaˈyuˈ. Juu joˈ cwinaⁿnaˈ na mˈaaⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ chii cwii cwii tsˈaⁿ na mˈaaⁿ na jnda ntyjii ncˈiaaˈ na cwilayuˈ, cwiluiiñe jnaaⁿ ndoˈ mawajnaaⁿˈ jom. 	 אהובי נאהב נא איש את רעהו כי האהבה מאלהים היא וכל אשר יאהב נולד מאלהים וידע את האלהים׃


Joˈ chii tjeiiˈna jom. Jlaˈcwatyuˈna jom cañoomˈluee, tiooñê tsjoomnancuecheⁿ. Mati jlaˈquiaana ángeles tia ñˈeⁿñê. Ee cantyjati na jnaⁿjndyeenaˈ matseicajndyunaˈ jom catsuu tquiee, tsaⁿjndii ndoˈ Satanás. Majom na manquiuˈnnˈaaⁿ chaˈtso nnˈaⁿ tsjoomnancue. 	 ויוטל התנין הגדול הנחש הקדמוני אשר נקרא שמו מלשין ושטן המדיח תבל כלה הוא הוטל ארצה ומלאכיו עמו הוטלו׃


Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na maquii seiiˈa ndoˈ maˈuu nioomˈa, tyeⁿ matseitjoomˈnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿndyo̱, ndoˈ tyeⁿ matseitjoomˈnaˈ ja ñˈeⁿñê. 	 האכל את בשרי ושתה את דמי הוא ילין בי ואני בו׃


Sa̱a̱ jom na mantyjeeⁿ ñˈomtiuu ˈnaaⁿna, tsoom nda̱a̱na: —Xeⁿ cwito̱ⁿˈndye nnˈaⁿ ndyuaa yuu na matsa̱ˈntjom cwii gobiernom, maxjeⁿ nntyuiiˈ cantyja na matsa̱ˈntjoom. Ndoˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ cwii wˈaa, xeⁿ titjoomˈ cwiˈmaⁿ, maxjeⁿ cwilaˈtyuiiˈndye cheⁿnquieena. 	 והוא ידע את מחשבותם ויאמר אליהם כל ממלכה הנחלקה על עצמה תחרב ובית יפל על בית׃


Cha xeⁿ na Tyˈo̱o̱tsˈom lˈue tsˈom nncueˈcaño̱o̱ⁿya ˈo ñequio na neiⁿya, ndoˈ na nntyˈiaya ˈo nntsˈaanaˈ jndaaˈjom na nncwajndya̱ya. 	 ואשר אבוא אליכם במשחה ברצון אלהים ואנפש עמכם׃


Tyˈo̱o̱tsˈom tyˈioom tsˈiaaⁿ ˈo, meiⁿ nchii nlqueⁿndyoˈ na nluiitˈmaⁿndyoˈ nda̱a̱ joo nnˈaⁿ na cwilayuˈ. ˈO xcweya cˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na cha nnda̱a̱ nluiiˈndyena ˈo. 	 גם לא כמתעמרים בנחלת יהוה כי אם בהיותכם מופת לצאן׃


Manquiuuya na tsˈaⁿ na matseixmaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tiquichˈeeya jnaⁿ ee Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom machˈee cwenta, meiⁿ ticwanaaⁿ na ntseiˈndaaˈ tsaⁿjndii juu. 	 ידענו כי כל הנולד מאת האלהים לא יחטא כי אשר ילד מאת האלהים ישמר את נפשו והרע לא יגע בו׃


Jnda̱ chii ˈndyena jom na cueeⁿˈeⁿ sa̱a̱ majuuto yuscu jnda tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿˈñeeⁿ ljeii jom. Sˈaa chaˈna jnda jom. 	 וכאשר השלך אספה אתו בת פרעה ותגדלהו לה לבן׃


Ndoˈ manquiuˈyoˈ na nda̱nquia quia na tcaaⁿ na catioˈnaaⁿñe tsotyeeⁿ jom, tîcatseiyuˈ tsotyeeⁿ. Taticatseichuiiˈ tsotyeeⁿ ñˈoom na tso meiiⁿ na jeeⁿ tyotˈioom. 	 הלא ידעתם כי גם נמאס אחרי כן כאשר רצה לרשת את הברכה כי לא מצא מקום לתשובה אף בקש אותה בדמעות׃


Sa̱a̱ naⁿmˈaⁿˈ na cje cwilˈa, ticalaˈno̱ⁿˈna ljeii na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Joona laˈxmaⁿna na catsuundyena. 	 רק ההמון הזה אשר אינם ידעים את התורה ארורים המה׃


Pablo ñequio nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê, seicuˈ Espíritu Santo na nncˈoolaˈneiⁿna ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndyuaa Asia. Joˈ chii teiˈnomna ndyuaa Frigia ñequio ndyuaa Galacia. 	 ויעברו בפרוגיא ובארץ גלטיא כי מנעם רוח הקדש מהשמיע את הדבר באסיא׃


’Quia na nncˈoocho nnˈaⁿ ˈo jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwituˈxeⁿ ñˈoom naquiiˈ lanˈom nchˈu, oo jo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ, xjeⁿˈñeeⁿ tincˈomˈyoˈ ñˈomtiuu cwaaⁿ ñˈoom nlaˈlcweˈyoˈ 	 וכאשר יביאו אתכם אל בתי הכנסיות ולפני הרשיות והשלטונים אל תדאגו איך או במה תצטדקו ומה תדברו׃


Tyomˈaaⁿ wenˈaaⁿ xuee ndoˈ wenˈaaⁿ tsjom tîcwaaⁿˈaⁿ, jnda̱ chii jndyo na ñejnoomˈm. 	 ויהי אחרי צומו ארבעים יום וארבעים לילה וירעב׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, mati ˈo cwiluiindyoˈ lˈoo cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ na tqueⁿ Moisés ncˈe tsˈoomˈnaaⁿ tyˈioom nnˈaⁿ Cristo, cha na nnda̱a̱ nlaˈxmaⁿˈyoˈ cwentaaˈ cwiicheⁿ, manqueⁿ na wandoˈxcoom jnda̱ na tueeⁿˈeⁿ. Maluaaˈ waa cha nnda̱a̱ nleilˈueeˈñê ˈo. 	 לכן אחי הומתם גם אתם לתורה בגוית המשיח להיותכם לאחר לאשר נעור מן המתים למען נעשה פרי לאלהים׃


Sa̱a̱ quia na jnda̱ tquiena joˈ, jleintyˈiaana, jliuna cwa jnda̱ teindyo̱ tsjo̱ˈ. Ndoˈ juunaˈ jeeⁿ tˈmaⁿnaˈ. 	 ובהביטן ראו והנה נגללה האבן כי היתה גדלה מאד׃


Sa̱a̱ ˈo nchaa lˈuu ljoˈ cwinduˈyoˈ, ˈo ndicwaⁿ cwilaneiⁿˈyoˈ ñˈoomsˈa, ñˈoomscu, ndoˈ chaˈtso ñˈoom na macwjiˈsˈañe oo na macwjiˈscuñe tsˈaⁿ tia laxmaⁿnaˈ. 	 עתה תתגאו בפחזותכם וכל גאוה אשר כזאת רעה היא׃


Jnda̱ na tjoomˈm lqueeⁿ wjaⁿ. Nntsom, nneiⁿncooñê, mmaaⁿñê, cweˈ laaˈtiˈ cwiwinom jndye xuee, jndye tsjom. Ndoˈ lqueeⁿˈñeeⁿ nncˈoomnaˈ, wjaawindyenaˈ sa̱a̱ tsaⁿˈñeeⁿ ticatseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ chiuu cwiluiiyuu na cwiˈoowijnda̱naˈ. 	 וישן וקם לילה ויום והזרע יצמח וגדל והוא לא ידע׃


ˈO manquiuˈjndaaˈndyoˈ quia cwitjomndye nnˈaⁿ na nleinom, chaˈtsondyena cwileinomna, sa̱a̱ macanda̱ juu tsˈaⁿ na nncueeˈjndyee nlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ juu. Quia joˈ calaˈjnda̱ˈyoˈ chaˈxjeⁿ matseijndeii tsaⁿˈñeeⁿ. Cjooˈyaya nˈomˈyoˈ na cwindyeˈntjomˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha mati nntseitˈmaaⁿˈñê ˈo. 	 הלא ידעתם כי רצי המרוצה באסטדין רצים כלם ורק אחד מהם ישיג את שכר הנצוח ככה רוצו למען תשיגהו׃


Tyoowijndyecheⁿ xuee matyjeeˈnndaˈ Félix ndi ñˈeⁿ scoomˈm Drusila, tsˈaⁿ judía. Tqueeⁿˈñê Pablo na nndyena nntseineiiⁿ cantyja na nntseiyuˈ tsˈaⁿ ñequio Jesucristo. 	 ואחרי ימים אחדים בא פיליכס עם אשתו דרוסלה והיא יהודית וישלח לקרא לפולוס וישמע אתו על דבר האמונה במשיח׃


ˈO ndoˈ mati ja mañeˈcwii waa na cwilaˈjnda̱a̱ˈya. ˈO jnda̱ ntyˈiaˈnda̱a̱ˈyoˈ chiuu waa na seijndo̱ya ndoˈ jeˈ macwindyeˈyoˈ na ndicwaⁿ matseijndo̱. 	 כי גם לכם המלחמה אשר ראיתם בי ואשר עתה שמעים אתם עלי׃


Ndoˈ cwii jâ nnˈaⁿ na canchooˈwendyô̱, juu tsaⁿ na jndyu Judas Iscariote, tjaaⁿ na mˈaⁿ ntyee na cwiluiitquiendye. 	 וילך אחד משנים העשר הנקרא יהודה איש קריות אל ראשי הכהנים׃


’Ndoˈ meiⁿyuucheⁿ na nntsaquieˈyoˈ, meiiⁿ tsjoom tˈmaⁿ, meiiⁿ tsjoom chjoo, joˈ joˈ calˈueeˈndyoˈ ˈñeeⁿ juu tseixmaⁿ na ya tsˈaⁿñe. Waaˈ tsaⁿˈñeeⁿ joˈ caljooˈndyoˈ hasta quia na nluiˈyoˈ tsjoomˈñeeⁿ. 	 וכל עיר וכפר אשר תבאו שמה דרשו מי הוא הראוי לזה בתוכה ושם שבו עד כי תצאו׃


Tintsuuˈ nˈomˈyoˈ na nnteiˈxeˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na cweˈ cwiquieya na mˈaⁿˈyoˈ. Ee ntˈom nnˈaⁿ na jnda̱ ñelˈa na ljoˈ, maángeles jnda̱ ñeteiˈxˈeena, meiiⁿ ticaliuna na ljoˈ. 	 הכנסת ארחים אל תשכחו כי יש אשר הכניסו בה מלאכים ולא ידעו׃


¿Aa ticaliuˈyoˈ na joo nnˈaⁿ na cwiñequiandye cantyja ˈnaaⁿˈ natia ticalaxmaⁿna cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom? Tiñeˈquioˈnnˈaⁿndyoˈ cheⁿncjoˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaañe. Nnˈaⁿ na cweˈ cwitjomndyeyana ñˈeⁿ nnˈaⁿ na tyooˈuncona, tixocalaˈxmaⁿna cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, meiⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ lˈa, meiⁿ nnˈaⁿ na cweˈ mˈaⁿya ñˈeⁿ nnˈaⁿ, meiⁿ naⁿnom na cweˈ ñˈeⁿ ntyjenom mˈaⁿ, 	 הלא ידעתם כי הרשעים לא יירשו את מלכות האלהים אל תתעו את נפשותיכם לא הזנים לא עבדי אלילים לא המנאפים ולא הקדשים ולא השכבים את זכר׃


Ee ñˈoommeiⁿˈ cweˈ ncwaaⁿˈ juu na quia nndyo na manquii Cristo cwiluiiñê na canda̱a̱ˈ. 	 אשר הם צל הדברים העתידים לבא וגופם הוא במשיח׃


Quia na tyˈelcweeˈ nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta quiooˈ njmeiⁿˈ, tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Tyolcwiiˈna jom cantyja chaˈtso na jnda̱ jndyena ndoˈ na jnda̱ ntyˈiaana chaˈxjeⁿ na tso ángel nda̱a̱na. 	 וישובו הרעים מהללים ומשבחים את האלהים על כל אשר שמעו וראו כפי אשר נאמר אליהם׃


Ee ja na jnaaⁿya caáoomˈluee nchii na jndyo̱o̱ na catsˈaa ljoˈ na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ. Sa̱a̱ jndyo̱o̱ na catsˈaaya yuu na lˈue tsˈom nqueⁿ na jñoom ja. 	 כי ירדתי מן השמים לא לעשות רצוני כי אם רצון שלחי׃


Jnda̱ joˈ ntyˈia ntquieeˈ ángeles na meiⁿˈntyjeeˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Toˈñoomna ntquieeˈ ntu. 	 וארא את שבעת המלאכים אשר עמדו לפני האלהים וינתנו להם שבעה שופרות׃


Chaˈtso na maniom na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ñˈeeⁿ quia tqueⁿna joonaˈ. Cwii cwii nnom na maniom, ñequiiˈcheⁿ na ñˈeeⁿ na tqueⁿna joˈ. 	 הכל נהיה על ידו ומבלעדיו לא נהיה כל אשר נהיה׃


Ndoˈ yocheⁿ na meindooˈna nquii tsaⁿsˈa na macoco, jnaⁿnaˈ na maˈoondana ndoˈ mana jndana. 	 וכאשר בשש החתן לבוא ותנמנה כלן ותרדמנה׃


Mawjaawindyooˈ xjeⁿ na nlaˈcueeˈ nnˈaⁿ ja, chaˈcwijom cwilaˈcueeˈna quiooˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom, mawaa mawaa xjeⁿ na nncˈio̱. 	 כי עתה זה אסך נסך ועת פטירתי הגיעה׃


ˈO na mˈaⁿˈtyeⁿˈyoˈ moso nda̱a̱ patrom ˈnaⁿˈyoˈ, calaˈcanda̱a̱ˈndyoˈñˈeⁿˈyoˈ nda̱a̱na. Nchii cweˈ quia na cwiqueⁿna cwenta ljoˈ na cwilˈaˈyoˈ cha nnjaaweeˈ nˈomna ñˈeⁿndyoˈ, ñequiiˈcheⁿ candyeˈntjomˈyoˈ nda̱a̱na na xcweeˈ nˈomˈyoˈ ncˈe na nquiaˈyoˈ Nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom ˈo. 	 העבדים שמעו בכל דבר אל אדניכם לפי הבשר לא בעבודה למראה העין כמבקשי חן בני אדם כי אם בתם לבב כיראי האלהים׃


ˈU ndoˈ ja tuiindyo̱ nnˈaⁿ judíos, nchii nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos cwiluiindye. 	 הן מזרע היהודים אנחנו ולא חטאים מן הגוים׃


Joona nlaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom ee juu na cwiteijndeiˈyoˈ joona mˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱na na cwilacanda̱a̱ˈndyoˈ chiuu cwitˈmo̱o̱ⁿ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Cristo. Ndoˈ mati nlaˈtˈmaaⁿˈndyena jom na jeeⁿ xcweeˈ nˈomˈyoˈ na cwiteijndeiˈyoˈ joona ndoˈ mati ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. 	 ויכבדו את האלהים על משמעת הודאתכם לבשורת המשיח ועל תמת התחברותכם אליהם ואל כלם׃


Sa̱a̱ ja jnda̱ ljeiya na tjaa ljoˈ machˈeeⁿ na tseixmaaⁿ na cueeⁿˈeⁿ. Ndoˈ jnda̱ tcaaⁿ na nquii Augusto, tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma, nncuˈxeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ jom. Joˈ chii jnda̱ seitiuuya na nntseicwano̱ⁿya jom na mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ואני כאשר הכרתי כי לא עשה דבר לחיבו מיתה והוא גם הוא קרא את אגוסטוס לדינו יעצתי לשלח אתו שמה׃


Lqueeⁿ na tquiaa tsˈom nato, joˈ joˈ nnˈaⁿ na cwindye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Mantyja ndyo tsaⁿjndii, macwjeeⁿˈeⁿ ñˈoomˈñeeⁿ naquiiˈ nˈomna cha tilaˈyuˈna, tiluiˈyana. 	 ואשר על יד הדרך הם השמעים ואחר כן בא השטן ונשא את הדבר מלבם פן יאמינו ונושעו׃


Juu Andrésˈñeeⁿ tjacalˈueeⁿ xioom Simón. Matsoom nnom: —Jnda̱ jliuuyâ juu na cwiluiiñe Mesías. (Ñˈoomwaaˈ matsonaˈ Cristo, nquii na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na cwjiˈnˈmaaⁿñe nnˈaⁿ.) 	 הוא פגש בראשונה את שמעון אחיו ויאמר אליו את המשיח מצאנו אשר תרגומו כריסטוס׃


Quia joˈ tjacuo̱o̱ⁿ tsˈom cwii wˈaandaaˈñeeⁿ. Wˈaandaa ˈnaaⁿˈ Simón joˈ. Tcaaⁿ na cjaañˈoomti tsaⁿˈñeeⁿ juunaˈ chjoowiˈ cha nˈndiinaˈ tyuaatcwii. Ndoˈ tjacjom. Tquiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱ nnˈaⁿ xjeⁿ na wacatyeeⁿcheⁿ tsˈom wˈaandaa. 	 וירד אל אחת מן האניות אשר היא לשמעון ויבקש ממנו להוליכו מעט מן היבשה אל הים וישב וילמד את העם מתוך האניה׃


Ee ticatsonaˈ na nncweˈyoˈ na njom waso na cwiwe nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñequio Cristo, ndoˈ mati nncweˈyoˈ cwii na matseixmaⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿ naⁿjndii. Meiⁿ ticatsonaˈ na nlcwaˈyoˈ na cwilaˈjomndyoˈ ñequio Cristo, ndoˈ mati nlcwaˈyoˈ cwii na matseixmaⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿ naⁿjndii. 	 לא תוכלו לשתות יחד כוס אדנינו וגם כוס השדים ולא תוכלו להתחבר אל שלחן אדנינו וגם אל שלחן השדים׃


Tîcanda̱a̱ nlˈaayâ nlalcwa̱a̱ˈâ jom na wjaⁿ Jerusalén. Joˈ chii ˈndya̱a̱to̱o̱yâ, ndoˈ lˈuuyâ: —Catsˈaa Ta Tyˈo̱o̱tsˈom yuu na lˈue tsˈoom ñˈeⁿ Pablo. 	 ולא אבה שמע ונרף ממנו לאמר רצון יהוה יעשה׃


Ee quia na macwjaaˈñenaˈ tsˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo Jesús, ticajnda meiiⁿ na aa jnda̱ tuii ˈnaaⁿ seiiⁿˈeⁿ oo aa tjaaˈnaⁿ. Juu na tuiiñexco tsˈaⁿ, juu joˈ cajnda. 	 כי במשיח ישוע גם המילה גם הערלה אינן נחשבות כי אם בריאה חדשה׃


Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: “Tiˈtyˈiuˈ jnda̱ tyjeeⁿˈeⁿ joˈ na seicueeˈ tsotyeˈ quiooˈjndyo chjoo na tˈmeiiⁿñe ee ya tyjeeⁿˈeⁿ, tiweeⁿˈeⁿ.” 	 ויאמר אליו כי בא אחיך ויטבח אביך את עגל המרבק על אשר הושב לו שלם׃


Joo ñˈoom na cwiñequia nnˈaⁿ na maˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱na, tilˈaˈyoˈ na ticueeˈ nˈomˈyoˈ ñˈoomˈñeeⁿ. 	 את הנבואות לא תמאסו׃


Quia joˈ Pablo seijomñê ñequio ñequiee naⁿnomˈñeeⁿ. Teincoo cwiicheⁿ xuee sˈaaⁿ tsˈiaaⁿ na tqueⁿ ljuˈnaˈ joona jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Jnda̱ chii tjaqueⁿˈeⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ. Tjatseicañeeⁿ ntyee cwaaⁿ xuee na nlaˈcanda̱a̱ˈndyena ñˈoom na waa nda̱a̱na ndoˈ na nñequiana quiooˈ na nncwje cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויקח פולוס את האנשים ויטהר אתם וממחרת בא אל המקדש ויגד כי מלאו ימי טהרתם עד כי הקרב קרבן כל אחד מהם׃


Ee tsjom jeˈ naquiiˈ tsjoomˈ David tuiiñe cwii tsˈaⁿ na nncwjiˈnˈmaaⁿñe ˈo. Majuu Cristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom. 	 כי היום ילד לכם בעיר דוד מושיע אשר הוא המשיח האדון׃


Ee quia cwiindyoˈ ˈo nntso: “Ja matseijomndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ Pablo”, ndoˈ cwiicheⁿ nntso: “Ja matseijomndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ Apolos”, maˈmo̱ⁿnaˈ na laˈxmaⁿˈyoˈ chaˈxjeⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue. 	 הן באמר האחד אני לפולוס והשני אני לאפולוס הלא של הבשר אתם׃


Sa̱a̱ ljeii Tyˈo̱o̱tsˈom na juu ñˈoomˈñeeⁿ tîqueⁿnaˈ nnˈaⁿ na canda̱a̱ˈndye jo nnoom, joˈ chii tsoom: Matso nquii Ta: Mancueˈntyjo̱ xjeⁿ na nlqua̱a̱ⁿxco̱ ñˈoomtyeⁿ ñequio nnˈaⁿ Israel ndoˈ ñequio nnˈaⁿ Judá. 	 כי כה אמר בהוכיח אתם הנה ימים באים נאם יהוה וכרתי את בית ישראל ואת בית יהודה ברית חדשה׃


Tmaaⁿndye nnˈaⁿ joˈ joˈ. Ndoˈ juu xjeⁿˈñeeⁿ xuee na cwilaˈjndaaˈndye nnˈaⁿ jndíos ˈnaⁿ na nlcaⁿnaˈ joona ee jnda̱ jnaⁿnaˈ xuee na nntaˈjndyeena. 	 ועת הערב הגיע ומפני אשר ערב שבת היה הוא היום שלפני השבת׃


Cantyja ˈnaⁿˈ ˈo, jo nnom nquii na cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom, quitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ na tixocalaˈtiuuˈyoˈ na waa cwiicheⁿ chiuu ya cha nlaˈxmaⁿˈyoˈ na tjaa jnaⁿˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee nqueⁿ nncuˈxeeⁿ tsˈaⁿ na matseiñˈeeⁿˈñe ˈo cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ, tjacwenta ˈñeeⁿ cwiluiiñe tsaⁿˈñeeⁿ. 	 מבטח אני בכם באדון שלא תהיה רוח אחרת עמכם והעכר אתכם ישא את עונו יהיה מי שיהיה׃


Ee chaˈxjeⁿ nquii Tsotya̱ya mañequiaaⁿ na cwitandoˈ lˈoo, mati ja na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ meiⁿquia tsˈaⁿ na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ mañequia na tseixmaⁿ na ticantycwii na wandoˈ. 	 כי כאשר האב יעיר ויחיה את המתים כן גם הבן יחיה את אשר יחפץ׃


Catseijnduˈ cha nlaˈyuˈ nnˈaⁿ. Tyeⁿcaljooˈndyuˈ cantyja na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na matseixmaⁿˈ na ticantycwii na wandoˈ añmaⁿ ˈnaⁿˈ ee macweˈ joˈ tqueeⁿˈñê ˈu, ndoˈ na tjeiˈyuuˈndyuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na matseiyuˈyaˈ tsˈomˈ nda̱a̱ jndyendye nnˈaⁿ. 	 הלחם המלחמה הטובה של האמונה ואחז חיי עולמים אשר נקראת להם והודית הודאה יפה בפני עדים רבים׃


Nato ñjomndyena tyoluecheⁿnquieena nda̱a̱ ntyjeena: —¿ˈÑeeⁿ ya nnteijndeii jaa na nnquindyo̱ tsjo̱ˈ ˈndyoo tseiˈtsuaa? 	 ותאמרנה אשה אל אחותה מי יגל לנו את האבן מעל פתח הקבר׃


Matsjo̱o̱ na ljoˈ nda̱a̱ˈyoˈ ee ntyjiiya na ˈo cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ. Joˈ chii queⁿyaˈyoˈ cwenta ñˈoom na matsjo̱o̱. 	 כמו אל נבונים מדבר אנכי ושפטו אתם את אשר אמר׃


Ncˈe na luaaˈ, chaˈwaati xuee calaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ nqueⁿ na ticantycwii na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom, nqueⁿ na wanoomˈm ndoˈ na wanoomˈm, nqueⁿ na leicanda̱a̱ ntyˈiaa tsˈaⁿ jom, na macanda̱ nqueⁿ cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na jndo̱ˈ tsˈoom. 	 ולמלך עולמים לאלהים הקים לעד והנעלם מעין והחכם לבדו לו הכבוד וההדר לעולמי עולמים אמן׃


ˈU matseitiuuˈ na jeeⁿ ˈnaⁿˈ na mˈmo̱ⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na tijndo̱ˈ nˈom cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na cwiluiindyuˈ chaˈcwijom maestro ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na tijndye nquiu cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ ee ñequio ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ na maleiñˈoomˈ, waa ñˈoom na matsonaˈ chiuu na nluii ndoˈ tseixmaⁿnaˈ ñˈoom na mayuuˈ. 	 מיסר לחסרי לב ומורה הפתאים ויש לך צורת המדע והאמת בתורה׃


Catseiˈno̱ⁿˈ na ncuee na macanda̱ wiˈti nntjoom nnˈaⁿ. 	 וזאת תדע כי באחרית הימים יבאו עתים קשות׃


Nquii ángel na seineiⁿ ñˈeⁿndyo̱ maleiñˈoom cwii tsˈoomxjeⁿ na tuiinaˈ ñˈeⁿ sˈom cajaⁿ. Ñˈeⁿ juunaˈ nncwjeeⁿˈeⁿ xjeⁿ tsjoomˈñeeⁿ, ñequio tatiom na meintyjeeˈ ndiocheⁿ ndoˈ ñequio ndyueelˈa tatiomˈñeeⁿ. 	 וביד המדבר אלי היה קנה זהב למד בו את העיר ואת שעריה ואת חומתה׃


Jluiiˈâ joˈ joˈ ndoˈ cwiicheⁿ xuee teiˈno̱o̱ⁿyâ ndyuaaxeⁿncwe na jndyu Quío. Cwiicheⁿ xuee squia̱a̱yâ ndyuaaxeⁿncwe Samos. Jnda̱ chii saayâ taˈjndya̱a̱yâ ndyuaa Trogilio. Cwiicheⁿ xuee saatya̱a̱yâ squia̱a̱yâ tsjoom Mileto. 	 ומשם יצאנו באניה ונפגע ממחרת אל מול כיוס וביום השלישי עברנו אל סמוס ונלן בטרוגוליון ולמחרתו באנו אל מיליטוס׃


Quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ Pedro ñˈeⁿ Juan na macwiˈooquieˈna naquiiˈ watsˈomˈñeeⁿ tcaaⁿ sˈom nda̱a̱na. 	 ויהי כראותו את פטרוס ואת יוחנן באים אל המקדש ויבקש לקחת מאתם צדקה׃


Ndoˈ tˈmaⁿ waa na ticatjoomˈ na jlaˈneiⁿ nnˈaⁿ na jndyendye cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Ee cwantindye joona tyolue: “Ya tsˈaⁿñe tsaⁿmˈaaⁿˈ.” Sa̱a̱ ntˈomcheⁿ tyolue: “Tiyuuˈ, ee manquiuˈnnˈaaⁿ nnˈaⁿ.” 	 ותהי תלונה רבה על אדותיו בתוך העם אלה אמרו טוב הוא ואלה אמרו לא כי מתעה הוא את העם׃


Ñeˈnaaⁿˈ jnda̱ tyˈioomnaˈ ja tsˈoomˈnaaⁿ ñequio Cristo. Mancˈe joˈ matyˈiomnaˈ cantyja ˈnaⁿya nchii ja cwiluiindyo̱ na wando̱ˈa, nquii Cristo wanoomˈm naquiiˈ tsˈo̱o̱ⁿ. Ndoˈ na wando̱ˈa na tsˈaⁿ ja, wando̱ˈa ee na matseiyuˈya tsˈo̱o̱ⁿ ñequio Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom ja ndoˈ na tquiaañe ncheⁿnqueⁿ na tueeⁿˈeⁿ cwentaaya. 	 עם המשיח נצלבתי ואין עוד אנכי החי כי אם המשיח הוא חי בקרבי ואשר אני חי עתה בבשר אחיה באמונת בן אלהים אשר אהבני ויתן את נפשו בעדי׃


Meiⁿ nnˈaⁿ na tyomˈaⁿ tsjoomnancue teiyo, tîcatseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom joona quia seiquioom ndaaluaˈntyˈa nacjoona na tia nnˈaⁿndyena. Manda̱ tjeiˈnˈmaaⁿñê Noé, ndi ñˈeeⁿ ntquieeˈ nnˈaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Jom tsaⁿ na tyoñequiaa ñˈoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cˈomna cantyja na matyˈiomyanaˈ. 	 וגם על דורות קדם לא חס וישמר רק את נח השמיני קרא הצדק בהביאו את המבול על דור הרשעים׃


Juu na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na wiˈ tsˈom xˈiaaˈ tijoom cantycwiinaˈ. Nncueˈntyjo̱ xjeⁿ na tixocalaˈneiⁿ nnˈaⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿ ˈnaⁿ na quia nluii, meiⁿ xocalaˈneiⁿna ñˈoom na tjachuiiˈ, meiⁿ xocaⁿnaˈ ñˈoom na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 האהבה לא תבל לעולם אך הנבואות הנה תבטלנה והלשנות תכלינה והדעת תבטל׃


Sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesús tyˈiomnaˈ tsˈiaaⁿ tyee jom ñequio ñˈoomtyeⁿ ee matso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii: Nquii na matsa̱ˈntjom seineiiⁿ ñˈoomtyeⁿ meiⁿ xotseichueiiⁿˈeⁿ na seitioom: “ˈU ñequiiˈcheⁿ nntseixmaⁿˈ tsˈiaaⁿ tyee chaˈxjeⁿ tsˈiaaⁿ na tyotseixmaⁿ Melquisedec.” 	 כי המה נתכהנו בלי שבועה וזה בשבועה על ידי האמר לו נשבע יהוה ולא ינחם אתה כהן לעולם על דברתי מלכי צדק׃


Ncˈe na matseiyuˈa ñˈeⁿ Cristo Jesús, mañequiaanaˈ na neiⁿya na laaˈtiˈ waa na mandiˈntjo̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 על כן יש לי להתהלל במשיח ישוע נגד האלהים׃


Tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ ñˈoom na toˈño̱ⁿya na tˈmaⁿti tseixmaⁿnaˈ, na tueˈ Cristo cwentaaˈ jnaaⁿya chaˈxjeⁿ cwitˈmo̱o̱ⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii, 	 כי מסרתי לכם בראשונה את אשר גם קבלתי כי המשיח מת בעד חטאתינו כפי הכתובים׃


Quia joˈ nnto̱ˈyoˈ na nnduˈyoˈ nnoom: “Jâ tsuu, tyocwaaˈâ ñˈeⁿndyuˈ ndoˈ tyoˈmo̱o̱ⁿˈ nda̱a̱yâ xcwe naquiiˈ tsjoomyâ.” 	 אז תחלו לאמר אכלנו ושתינו לפניך וברחבותינו למדת׃


Ndoˈ mati ˈo jnda̱ tuii ñˈeⁿndyoˈ cwii na matseijomnaˈ chaˈcwijom na cwilˈa nnˈaⁿ judíos ñˈeⁿ yonomˈndaa ndana. Sa̱a̱ juu na sˈaa Cristo ñˈeⁿndyoˈ, nchii cweˈ cjooˈ seiiˈ tsˈaⁿ tuiinaˈ, jom macwjiˈnˈmaaⁿñê ˈo cantyja ˈnaaⁿˈ jnaⁿ na laxmaⁿˈyoˈ na teincoondyoˈ na nnˈaⁿjnaⁿ ˈo. Luaaˈ tsˈiaaⁿ na machˈee Cristo. 	 ובו אתם גם נמולים מילה שלא בידים בהפשטת גוף הבשר החוטא היא מילת המשיח׃


Ndoˈ tsoom nnom: —Chaˈtso nmeiⁿˈ nntio̱o̱ lˈo̱ˈ xeⁿ nlcoˈ xtyeˈ na nntseitˈmaaⁿˈndyuˈ ja. 	 ויאמר אליו את כל זאת לך אתננה אם תקד ותשתחוה לי׃