’Joˈ chii queⁿˈyaˈyoˈ cwenta joo ñˈoommeiiⁿ na matseina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ. Ee juu tsˈaⁿ na mamaleiñˈoom nloˈñomti sa̱a̱ tsˈaⁿ na tjaa ljoˈ coleiñˈoom, nluiˈñˈeⁿ mandiñˈeⁿ ljoˈ na matseitioom na niom naquiiˈ lˈo̱o̱ⁿ. 	 לכן ראו איך תשמעון כי כל אשר יש לו נתון ינתן לו וכל אשר אין לו גם את אשר הוא חשב להיות לו יקח ממנו׃


Ndoˈ na luaaˈ, juu ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo teitquiooˈ na mayuuˈ juunaˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 באשר עדות המשיח התקימה בכם׃


Quia joˈ mati seineiiⁿ cwii ñˈoom na cweˈ tjañoomˈ, tsoom: —Tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿtya na ya tyuaaⁿˈaⁿ ndoˈ jeeⁿ ya tyoweˈ ntjoomˈm. 	 וישא משלו ויאמר אליהם לאמר שדה איש עשיר אחד עשה תבואה הרבה׃


ee cwii cwiindyo̱ cho̱o̱ya xuu ˈnaaⁿya. 	 כי כל איש את משאו ישא׃


Macanda̱ Lucas ndicwaⁿ mˈaaⁿ ñˈeⁿndyo̱. Quia nndyoˈ candyoˈñˈoomˈ Marcos ee tˈmaⁿ nnda̱a̱ nnteijneiⁿ ja tsˈiaaⁿ na waa. 	 ולוקס הוא לבדו עמדי קח את מרקוס והביאהו אתך כי יועיל לי למאד לעבודה׃


Macweˈ joˈ majño̱o̱ⁿya jom na mˈaⁿˈyoˈ na nntsoom nda̱a̱ˈyoˈ chiuu waa na jo̱mˈaaⁿya ndoˈ na nñequiaaⁿ na jnda̱ˈyoˈ naquiiˈ na cwilayuˈyoˈ. 	 אשר לזאת שלחתיהו אליכם למען ידע את דבריכם וינחם את לבבכם׃


Cwii tjo̱o̱cheⁿ na nnto̱ˈ Jesús tsˈiaaⁿ na tyˈiom Tyˈo̱o̱tsˈom jom tyomˈaaⁿ Juan, tyoñequiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ Israel. Tyotsoom nda̱a̱na na calcweˈ nˈomna ndoˈ cwitsˈoomndyena. 	 אשר לפני בואו קדם יוחנן לקרא את טבילת התשובה אל כל עם ישראל׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —ˈO nnˈaⁿ na ticalaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ¿chiuu na cwilacatyuendyoˈ? Ndoˈ teicantyjaaⁿ, seitiaaⁿˈaⁿ jndyeˈñeeⁿ ñequio ndaaluee, mana teicheⁿñˈeⁿnaˈ. 	 ויאמר אליהם קטני האמונה למה זה יראתם ויקם ויגער ברוחות ובים ותהי דממה גדולה׃


Cweˈ ncˈe na tueˈ Cristo cjooˈ tsˈoomˈnaaⁿ, joˈ tjuˈcje Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtsondye joo na waa najnda̱ na mˈaⁿ jo nandye ndoˈ jluiˈjnaaⁿˈndye joo jo nda̱a̱ chaˈtso na sˈaaⁿ. Tjachuu Cristo joona nawiˈ ee na jnda̱ tantjoom. 	 ויפשט את השרים והשליטים ויתנם ביד רמה לראוה בם ויוליכם שולל בנפשו׃


Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ, matso: —Juu tsˈaⁿ na tyˈoom na wiˈ tsˈom ñˈeⁿñê cwiluiiñe xˈiaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ tso Jesús nnom: —Cjaˈ, ndoˈ majoˈti catsaˈ. 	 ויאמר העשה עמו את החסד ויאמר אליו ישוע לך ועשה כן גם אתה׃


Sa̱a̱ naⁿmˈaⁿˈ wiˈ ñˈoom cwilaˈneiⁿna nacjooˈ meiⁿnquia na ticalaˈno̱ⁿˈna, ndoˈ chjoowiˈ na ndyaˈ cwilaˈno̱ⁿˈtina, cwilaˈno̱ⁿˈna joˈ cweˈ na cˈeeˈ nˈomna, chaˈcwijom quiooˈ na cweˈ machˈeetoyoˈ. Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿ joˈ cwilaˈndaaˈndye cheⁿnquieena. 	 ואלה מגדפים את אשר לא ידעו ובדברים אשר יבינו מחק טבעים כבהמות הסכלות בהמה ישחיתו את נפשם׃


Sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ jndyetiameiⁿˈ cwicaluiˈncˈuaaˈndyena, joˈ chii macaⁿnaˈ na catseicwejndoˈñe tsˈaⁿ ndoˈ catseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ. 	 אבל המין הזה לא יצא כי אם בתפלה ובצום׃


Ndoˈ jeˈ, majo̱ Jerusalén ee luaaˈ matsa̱ˈntjom Espíritu Santo ja, meiⁿ ticaljeiiya ljoˈ nntjo̱ⁿya laˈñeⁿ. 	 ועתה הנני אסיר הרוח ללכת ירושלים ואינני יודע מה יקרני שם׃


Maja luaa joˈ. Maja matseiljeiya ñˈoommeiⁿˈ. Ndoˈ joo ñˈoom na macwjiˈyuuˈndyo̱, ñˈoom na mayuuˈ joˈ, nchii cweˈ na maquiuˈnnˈaⁿya. 	 זה הוא התלמיד המעיד על אלה ואשר כתב כל זאת וידענו כי עדותו נאמנה׃


Ee waa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: “Tincwjaaˈndyuˈ bosa ˈndyoo quiooˈjndyo na machˈee tsˈiaaⁿ.” Ndoˈ mati waa cwiicheⁿ ñˈoom na matsonaˈ: “Naⁿntjom laxmaⁿna na nntoˈñoomna na cwitantjomna.” 	 כי הכתוב אמר לא תחסם שור בדישו ועוד נאמר הפעל שוה בשכרו׃


Joo naⁿˈñeeⁿ jndeii jlaˈxuaana, jluena: —ˈU Ta na macanda̱ nncuˈ matsa̱ˈntjomˈ chaˈtso, ˈU tseixmaⁿˈ na ljuˈ tsˈomˈ ndoˈ na matseiˈcanda̱ˈ ñˈoom ˈndyoˈ. ¿Cwanti cwiyo mˈaaⁿnaˈ ndoˈ nncueˈntyjo̱ na nncuˈxeⁿˈ naⁿˈñeeⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancue na waa jnaaⁿna jnaaⁿˈ na tja̱a̱ jâ? ¿Cwaaⁿ nntsaˈ na nntioomndyena nioomyâ na tcweˈ? 	 ויזעקו בקול גדול ויאמרו עד מתי אדני הקדוש והאמתי לא תשפט ולא תקום את דמינו מישבי הארץ׃


Yocheⁿ na tyoojnda̱a̱ˈ juunaˈ tseixmaⁿnaˈ cwentaˈ. Ndoˈ mati meiiⁿ na jnda̱ jnda̱a̱ˈ juunaˈ wanaaⁿ na nntsaˈ yuu na lˈue tsˈomˈ ñequio sˈomˈñeeⁿ. ˈU jeˈ ¿chiuu na luaaˈ seitiuuˈ naquiiˈ tsˈomˈ? Ee nchii nda̱a̱ nnˈaⁿ saˈ cantu, nnom nquii Tyˈo̱o̱tsˈom waa jnaⁿˈ. 	 הלא שלך היה טרם המכרו וגם אחרי נמכר היה בידך ולמה שמת על לבבך הדבר הזה לא שקרת בבני אדם כי אם באלהים׃


Jom na jndyocueeⁿ majuutyeeⁿ tjawannaaⁿˈaⁿ cañoomˈluee cha na chaˈtsoti na niom, canda̱a̱ˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na mˈaaⁿñê. 	 הירד הוא אשר גם עלה למעלה מכל השמים למען ימלא את הכל׃


Luaa waa na nntsˈaaya. Mˈaⁿ nnˈaⁿ tsjomˈyoˈ na cwiluena na joona na mayuuˈcheⁿ judíos na wiˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ cantyja na cwilˈana machˈeenaˈ na tiyuuˈ na ljoˈ. Ñenquiiˈcheⁿ cantu cwilaˈneiⁿna, ee laˈxmaⁿna tmaaⁿˈ cwentaaˈ Satanás. Joˈ chii queⁿˈyoˈ cwenta, nntsˈaaya na nncˈoontyjaaˈna ˈo na nntaˈna cantyena jo nda̱a̱ˈyoˈ. Ndoˈ na nncˈoolaˈno̱ⁿˈna na ja mˈaaⁿya na candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo. 	 הנני נתן אנשים מכנסית השטן האמרים יהודים אנחנו ואינם כי כזבים המה הנני עשה אשר יבאו להשתחות לפני רגליך וידעו כי אני אהבתיך׃


Mati matso Tyˈo̱o̱tsˈom: ˈU Ta, quia na jnaⁿjndyeecheⁿ chaˈtso, ˈU tqueⁿˈ tsjoomanancue; manncuˈtiˈ tqueⁿˈ ljo̱ˈluee. 	 ועוד אתה אדני לפנים הארץ יסדת ומעשה ידיך שמים׃


ˈO manquiuˈyoˈ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. Jnda̱ teinom na tyotseineiⁿ Juan ñˈoom na nleitsˈoomndye nnˈaⁿ, to̱ˈ Jesús tyoñequiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱ nnˈaⁿ tsˈo̱ndaa Galilea ndoˈ tˈoomˈnaˈ chaˈwaa tsˈo̱ndaa Judea. 	 אתם ידעתם את הדבר הנעשה בכל יהודה החל מן הגליל אחרי הטבילה אשר קרא אותה יוחנן׃


ˈO ya ñejlaˈjomndyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. ¿ˈÑeeⁿ seitsaaⁿˈñe ˈo na ticalaˈcanda̱ˈyoˈ jo nnom ñˈoom na mayuuˈ? 	 היטבתם לרוץ מי חשך אתכם משמע אל האמת׃


Joˈ chii xeⁿ mañequiaanaˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ na laˈxmaⁿˈyoˈ cwentaaˈ Cristo, xeⁿ mañequiaanaˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ na mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom ˈo, xeⁿ mˈaaⁿ Espíritu quiiˈ nˈomˈyoˈ, ndoˈ xeⁿ mˈaⁿˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ntˈomcheⁿ, 	 לכן אם יש תוכחה במשיח אם תנחומות האהבה אם התחברות הרוח אם רחמים וחמלה׃


Quia na jliu nnˈaⁿ na ljoˈ, tyˈentyjo̱na naxeeⁿˈeⁿ. Toˈñoom joona ndoˈ tyotseineiiⁿ nda̱a̱na cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ seinˈmaaⁿ nnˈaⁿ wii. 	 והמון העם כאשר ידעו את זאת הלכו אחריו ויקבלם וידבר אליהם על מלכות האלהים וירפא את הצריכים לרפואה׃


Sa̱a̱ jeˈ cwijooˈ nˈomˈyoˈ na ñeˈcalacueˈyoˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na matseina̱ⁿya ñˈoom na mayuuˈ nda̱a̱ˈyoˈ. Ndoˈ joo ñˈoomˈñeeⁿ ñequiiˈcheⁿ ñˈoom na jndiiya ˈndyoo Tyˈo̱o̱tsˈom. Nquii Abraham tîcatsˈaaⁿ chaˈna ñeˈcalˈaˈ oˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 ועתה אתם מבקשים להמיתני איש דבר אליכם האמת אשר שמעתי מעם האלהים אברהם לא עשה כזאת׃


Ndoˈ seiljeiⁿ cwii carta na ˈooñˈomna na mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויכתב אגרת וזה תכן דבריה׃


Quia cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ ñˈom ta̱a̱ˈ tsˈom nacjooyâ, cwilaˈjoomˈna jâ chaˈcwijom toˈ na niom nnom tsjoomnancue sa̱a̱ cwitˈo̱o̱yâ ñequio ñˈoom ya. Hasta xjeⁿ jeˈ cwilˈa nnˈaⁿ na cwilaˈxmaaⁿyâ cwii na jeeⁿ tsˈiaaⁿ. 	 גדפו אתנו ותנחנן ונהי כגללי העולם ולסחי לכלם עד עתה׃


Tˈo̱ Simón nnoom: —Ta, meiiⁿchaaˈ tsjom ñelˈaayâ tsˈiaaⁿ ndoˈ meiⁿcwii catscaa tîcatjeiiˈâ. Sa̱a̱ cantyja ñˈoom ˈndyoˈ ˈu nncjuˈnndaˈa tsquiˈ. 	 ויען שמעון ויאמר אליו מורה כל הלילה יגענו ולא לכדנו מאומה אך על פי דברך אוריד את המכמרת׃


Naquiiˈ joo cartas na cwilaˈcwano̱o̱ⁿyâ na mˈaⁿˈyoˈ tomti cwitˈmo̱o̱ⁿ joonaˈ chaˈxjeⁿ ñˈoom na cwiwiljeii nacjoonaˈ, ndoˈ chaˈxjeⁿ na cwilaˈnaⁿˈyoˈ ndoˈ na cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ cwilaˈcandii joonaˈ. Ntyjaaˈya cwii tsˈo̱o̱ⁿya na nncueˈntyjo̱ na canda̱a̱ˈ nlaˈno̱ⁿˈyaˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿyâ, 	 כי לא נכתב לכם כי אם מה שאתם קראים או גם ידעים׃


Cwa sa luaa catsaˈ chaˈxjeⁿ na nlˈuuyâ njomˈ. Quiiˈntaaⁿyâ mˈaⁿ ñequiee naⁿnom na jndeiˈnaˈ na calaˈcanda̱a̱ˈndyena cwii ñˈoomtyeⁿ na jnda̱ tqueⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לכן עשה זאת אפוא אשר נאמר אליך׃


Xjeⁿˈñeeⁿ tsoom nda̱a̱na: —Catsaˈyoˈ chaˈwaa tsjoomnancue, nñeˈquiaˈyoˈ ñˈoom naya nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ na macwjiˈñˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom joona. 	 ויאמר אליהם לכו אל כל העולם וקראו את הבשורה לכל הבריאה׃


Joo nmeiⁿˈ na tcoˈnaˈ no̱o̱ⁿ na jeeⁿ tˈmaⁿ laˈxmaⁿnaˈ, cha nntseicuˈnaˈ na nntseisˈandyo̱ na cwii nnom na ntyˈia, ncˈe joˈ jnaⁿnaˈ na tyoquiinaˈ ja chaˈcwijom ndiiˈ tsioom quiiˈ seiiˈ tsˈaⁿ, luaaˈ sˈaa Satanás cha coˈwiˈnaˈ ja. 	 ולמען אשר לא אתרומם ברב גדל החזינות נתן לי סלון בבשרי מלאך השטן להכתני באגרוף למען לא אתרומם׃


Ja jnaaⁿya na mˈaaⁿ, tyja̱ˈcaño̱o̱ⁿya tsjoomnancuewaa. Ndoˈ jeˈ jeˈ maˈndiya juunaˈ na manncjo̱lcwa̱ˈa na mˈaaⁿ. 	 מאת האב יצאתי ואבא לעולם אשובה אעזב את העולם ואלך אל אבי׃


Quia na ljeiijndaaˈñê na jnaⁿ Jesús tsˈo̱ndaa Galilea yuu na matsa̱ˈntjom Herodes, quia joˈ seicwanoom Jesús na mˈaaⁿ Herodesˈñeeⁿ na tsaⁿˈñeeⁿ cuˈxeeⁿ Jesús. Ee tyjeeˈ tsaⁿˈñeeⁿ Jerusalén quia joˈ. 	 וכאשר ידע כי מממשלת הורדוס הוא שלחו אל הורדוס אשר היה גם הוא בירושלים בימים האלה׃


Tiñeˈquiandyoˈ na ñeˈnquiuˈnnˈaⁿnaˈ ˈo. Waa ñˈoom na matso tsˈaⁿ: “Joo nnˈaⁿ na tisˈa laˈxmaⁿ cwilaˈndaaˈna tsˈiaaⁿ na ya na cwiluii.” 	 אל נא תתעו חברת אנשים רעים משחתת מדות טבות׃


Na mawjaati Jesús tyˈentyjo̱ we naⁿnchjaaⁿ naxeeⁿˈeⁿ. Jndeii tyolaˈxuaana, tyoluena: —Ta, ˈu na cwiluiindyuˈ tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ David na jndyowicantyjooˈ, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ jâ. 	 ויעבר ישוע משם וילכו אחריו שני אנשים עורים והמה צעקעם ואמרים חננו בן דוד׃


Ndoˈ xeⁿ seitjoomˈna jaa ñˈeⁿñê cantyja na tueeⁿˈeⁿ, mati matseitjoomˈnaˈ jaa ñˈeⁿñê cantyja na tandoˈxcoom. 	 כי אם נדבקנו בדמיון מותו אכן גם נהיה דבוקים לתחיתו׃


’Tjaaˈnaⁿ moso na nda̱a̱ nndiˈntjom nnom we patrom. Ee nncˈoom na ticueeˈ tsˈoom cwii, ndoˈ cwiicheⁿ nncjaaweeˈ tsˈoom. Oo na nncjaañˈoomñê ñˈeⁿ cwii, sa̱a̱ cwiicheⁿ nntseijnaaⁿˈaⁿ. ˈO xocanda̱a̱ nndyeˈntjomˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ mati nda̱a̱ sˈom. 	 אין עבד אשר יוכל לעבד שני אדנים כי ישנא את האחד ויאהב את האחר או ידבק באחד ואת האחר יבזה לא תוכלו עבד את האלהים ואת הממון׃


Xuee na jnda̱ we na tuii na luaaˈ, ntyˈiaaˈ Juan na ndyowindyooˈ Jesús na mˈaaⁿ. Matsoom nda̱a̱ jâ na mˈaaⁿyâ ñˈeⁿñê joˈ joˈ: —Queⁿˈyoˈ cwenta, luaaˈ tsˈaⁿ na cwiluiiñe catsmaⁿ tsmeiⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na juu matseicanduuˈ jnaaⁿ nnˈaⁿ. 	 ויהי ממחרת וירא יוחנן את ישוע בא אליו ויאמר הנה שה האלהים הנשא חטאת העולם׃


Tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ chaˈtsondye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ tyotjeiiˈya joona. Ndoˈ ˈio ndi ˈio tyocwjiˈnˈmaaⁿñeticheⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ. Joˈ chii tjawitˈmaⁿti tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 ויאכלו מזונם בגילה ובתם לבב וישבחו את האלהים וימצאו חן בעיני כל העם והאדון הוסיף יום יום על העדה את הנושעים׃


Ndoˈ quia na jnda̱ tcwaaˈâ taxˈee Jesús ˈndyoo Simón Pedro. Tsoom: —ˈU Simón jnda Jonás, ¿aa ja jndati ntyjiˈ nchiiti tsˈiaaⁿmeiⁿˈ na macheˈ? Tˈo̱o̱ⁿ, matsoom: —Mayuuˈ Ta, ntyjiˈ na ˈu wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya. Matso Jesús nnoom ñˈoom na wjaañoomˈ: —Quiaaˈ na nlcwaˈ canmaⁿ nchˈu cwentaya. 	 ויהי אחרי אכלם אמר ישוע אל שמעון פטרוס שמעון בן יונה התאהב אתי יותר מאלה ויאמר אליו כן אדני אתה ידעת כי אהבתיך ויאמר אליו רעה את טלאי׃


Quia joˈ ntyˈiaya cwiicheⁿ ˈnaaⁿ tˈmaⁿ cañoomˈluee na seicatyˈuenaˈ ja. Ntyˈiaya ntquieeˈ ángeles na cwileiˈcho ntquieeˈ nnom nawiˈ na nntjoom nnˈaⁿ. Joonaˈ laˈxmaⁿnaˈ nawiˈ na macanda̱ ee quia na jnda̱ teinom cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ, mana cwintycwii na matseiwˈii Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ. 	 וארא אות אחרת בשמים גדולה ונפלאה שבעה מלאכים הנשאים את שבע המכות האחרנות כי בהן כלה זעם אלהים׃


Ndoˈ quia na jnda̱ teinom chaˈtso nmeiⁿˈ, ntyˈiaya cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na jndyendye na meiⁿcwii tsˈaⁿ xocanda̱a̱ nncuncho. Jnaⁿ naⁿˈñeeⁿ ticwii cwii ndyuaa, ndoˈ laˈxmaⁿna ticwii cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ, ñequio ticwii cwii nnom na tjachuiiˈndye, ñequio ticwii cwii nnom ñˈoom na cwilaˈneiⁿna. Meiⁿˈntyjeeˈna jo nnom tio yuu na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na mˈaaⁿ Catsmaⁿ. Cweeˈna liaa canchiiˈ teincoo ndoˈ tooˈ njom nˈoom ta̱ncˈa lueena. 	 אחרי כן ראיתי והנה המון רב אשר לא יכל איש למנותו מכל הגוים והמשפחות והעמים והלשנות ויעמדו לפני הכסא ולפני השה מלבשים שמלות לבנות וכפות תמרים בידיהם׃


Mañejuu xjeⁿˈñeeⁿ, jnaaⁿ na matseineiⁿ Zacarías, seitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויפתח פיו ולשונו פתאם וידבר ויברך את האלהים׃


Matso nquii Jesucristo: “Queⁿˈyoˈ cwenta, majndeiito manncua̱caño̱o̱ⁿya ˈo chaˈna quichˈee tsaⁿcanchˈue. Jeeⁿ neiiⁿˈ juu tsˈaⁿ na mˈaaⁿcˈeeñe xjeⁿˈñeeⁿ na cwee liaaˈ, ee xocaluiˈjnaaⁿˈñê na ñecaseiˈñê.” 	 הנני בא כגנב אשרי השקד ושמר את בגדיו למען לא ילך ערם וראו את ערותו׃


Mantyjii chiuu nntsˈaa cha nntoˈñoom nnˈaⁿ ja lˈaana xeⁿ jnda̱ ˈndiinaˈ ja na mosotquiee.” 	 ידעתי מה אעשה למען יאספוני אל בתיהם בעת אוסר מפקדתי׃


¿Aa ñeˈcalˈaaya na jaa jnda̱a̱tya̱a̱ya nchiiti jom ndoˈ jom jeeⁿ xueeⁿ jaa? 	 הנעז להקניא את אדנינו הכי חזקים אנחנו ממנו׃


Juu naya na matseixmaⁿ Ta Jesucristo, ñequio juu na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na candyaˈ tsˈoom jaa, ñequio nquii Espíritu Santo na mˈaaⁿ naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya, ñequiiˈcheⁿ calaˈxmaⁿˈyoˈ chaˈtso nmeiⁿˈ. Amén. 	 חסד האדון ישוע המשיח ואהבת האלהים והתחברות רוח הקדש עם כלכם אמן׃


ˈO nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, manquiuˈyoˈ ndoˈ mati mantyjii Tyˈo̱o̱tsˈom chiuu ñetˈo̱o̱ⁿyâ quiiˈntaaⁿˈyoˈ. Tyolaˈcanda̱a̱ˈndyô̱ jo nnoom na tyolˈaayâ yuu na matyˈiomyanaˈ ndoˈ meiⁿcwii tsˈaⁿ xonda̱a̱ ntso na jlaˈtjo̱o̱ndyô̱ nda̱a̱ˈyoˈ. 	 עדים אתם ועד האלהים כי בקדש ובצדק ובתמים היינו עמכם המאמינים׃


Jnda̱ to̱ⁿˈndyô̱ ñequio naⁿˈñeeⁿ, tuo̱o̱yâ wˈaandaa, saandyeyuuyâ, squia̱a̱yâ ndyuaaxeⁿncwe Cos. Cwiicheⁿ xuee saatya̱a̱yâ hasta tsjoom Rodas. Jluiiˈâ joˈ joˈ saayâ squia̱a̱yâ tsjoom Pátara. 	 ויהי כאשר נפרדנו מהם ונרד באניה ונבוא דרך ישרה אל קוס וממחרת אל רודוס ומשם אל פטרה׃


Jnda̱ na ntyˈiaana na luaaˈ, jlaˈcano̱o̱ⁿna chiuu waa na jnda̱ jndyena cantyja ˈnaaⁿˈ yuˈndaaˈñeeⁿ. 	 ויראו וישמיעו את הדבר הנאמר אליהם על הגער הזה׃


ˈO nnˈaaⁿya ñequiiˈcheⁿ calaneiⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿyâ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אחי התפללו בעדנו׃


Jnda̱ na ndyueñˈeⁿ seicatsoom, seijomnaˈ jndyo cwii jndoˈ tˈmaⁿ tyuaaˈñeeⁿ. Jnaⁿnaˈ na tcoˈwiˈnaˈ jom na tjaaˈnaⁿ ljoˈ cwii ya nleilˈueeˈñê. 	 ואחרי כלותו את הכל היה רעב חזק בארץ ההיא ויחל להיות חסר לחם׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya, tilaˈxmaaⁿya ntseinda yuscu na ñejndiˈntjomtyeⁿ. Laxmaaⁿya ntseinda yuscu na mˈaaⁿ candyaañe. 	 על כן אחי לא בני האמה אנחנו כי אם בני החפשיה׃


Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, mayuuˈcheⁿ na xocwjeñˈeⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ hasta xjeⁿ na jnda̱ seicanda̱a̱ˈñenaˈ chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ. 	 אמן אמר אני לכם כי לא יעבר הדור הזה עד אשר יהיו כל אלה׃


Xjeⁿ na ñetˈo̱o̱ⁿya quiiˈntaaⁿˈyoˈ ndoˈ na ñeseitjo̱o̱naˈ ja, tîcjuˈa xuu nacjoˈyoˈ. Ee nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na mˈaaⁿ Macedonia tquiecanomna ja, tquiana sˈom na seitjo̱o̱naˈ ja. Na chaˈtsoñˈeⁿ seijndo̱ na tîcatio̱o̱ xuu nacjoˈyoˈ, ndoˈ ñecwitco na nntsˈaa na ljoˈ. 	 כי את מחסורי מלאו האחים בבאם ממקדוניא ובכל דבר נשמרתי מהיות לכם למשא וגם אשמר׃


Tsonndaˈ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê: —Chaˈtso na cwilaˈxmaⁿ najnda̱, Tsotya̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom jnda̱ tquiaaⁿ joonaˈ lˈo̱o̱ya. Tjaa ˈñeeⁿ tseiˈno̱ⁿˈ chiuu tseixmaⁿya na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ, macanda̱ nqueⁿ ntyjeeⁿ. Meiⁿ tjaa ˈñeeⁿ tseiˈno̱ⁿˈ chiuu tseixmaⁿ Tsotya̱ya, macanda̱ ja na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ mantyjiiya. Mati meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na nntseiˈno̱ⁿˈ chiuu tseixmaⁿ Tsotya̱ya mañequia na nntseiˈno̱ⁿˈ. 	 הכל נמסר לי מאת אבי ואין מכיר את הבן בלתי האב ואין מכיר את האב בלתי הבן ואשר יחפץ הבן לגלותו לו׃


juu tsaⁿˈñeeⁿ tiempomeiiⁿñe nncoˈñoom siaⁿnto ndiiˈcheⁿ lˈaⁿˈaⁿ, tiˈnquioom, ndyencjoom, loñeeⁿ, ntseinaaⁿ, ndyuaaⁿˈaⁿ ñequio na nntaˈwiˈ nnˈaⁿ jom. Sa̱a̱ ncuee na cwii nndyonaˈ, ticantycwii na nncwanoomˈm. 	 אשר לא יקח עתה בזמן הזה בכל הרדיפות מאה פעמים כהמה בתים ואחים ואחיות ואמות ובנים ושדות ובעולם הבא חיי עולמים׃


Quia joˈ tsotyeeⁿcheⁿ nda̱a̱na: —Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱ quia na nncueˈntyjo̱ xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, nlcoˈwiˈtinaˈ nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ, nchiiti nnˈaⁿ tsjoom Sodoma. 	 אני אמר אלכים כי לסדום יקל ביום ההוא מן העיר ההיא׃


Jeeⁿ lˈue tsjaaⁿˈ sa̱a̱ xeⁿ jnda̱ jluiˈ na chjeⁿˈnaˈ, tjaa yuu cwii nlˈue juunaˈ. Joˈ chii ˈo cˈomˈyoˈ chaˈna tsjaaⁿˈ na xocaluiˈ na chjeⁿˈnaˈ quia joˈ ñenquiiˈcheⁿ nleilˈuendyoˈ quiiˈntaaⁿ ncˈiaˈyoˈ ndoˈ tjoomˈ ñˈoom nncˈomˈyoˈ ñˈeⁿndyena. 	 טוב המלח ואם המלח יהיה תפל במה תתקנו אותו יהי לכם מלח בקרבכם ויהי שלום ביניכם׃


Cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ chaˈtso na matseijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nñequiaaⁿ na nndaˈyoˈ. Quia majuˈwiˈnaˈ ˈo, cˈomˈtˈmaaⁿˈndyoˈ nˈomˈyoˈ. Ndoˈ ñequiiˈcheⁿ calaneiⁿˈyoˈ nnoom. 	 שמחו בתוחלת סבלו בצרה שקדו על התפלה׃


Luaa matso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matseiˈnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ: Quia na wjaañˈoom tsˈaⁿ catsmaⁿ na nntseicueⁿˈeⁿ juuyoˈ meiⁿchjoo ticatseixuaayoˈ. Mati chaˈna catsmaⁿ chjoo quia na matyjee tsˈaⁿ somˈm ñemaaⁿˈ ˈñom, malaaˈtiˈ tjaa ljoˈ tso tsˈaⁿ na cwiluiiñe catsmaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom meiiⁿ na wiˈ tyotjoom. 	 וענין הכתוב אשר קרא זה הוא כשה לטבח יובל וכרחל לפני גוזזיה נאלמה ולא יפתח פיו׃


Nluena: “Tsaⁿmˈaaⁿˈ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ cwii tsˈiaaⁿ sa̱a̱ cweˈ tsˈiaaⁿ taⁿˈ. Tîtseicanda̱a̱ˈñê.” 	 כי זה האיש החל לבנות ולא יכל לכלות׃


Calˈandyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿ naⁿmˈaⁿ na chaˈcwijom calueˈ joona natia na cwilˈana na cwityjena seiiˈ tsˈaⁿ, 	 הזהרו מן הכלבים הזהרו מן הפעלים הרעים הזהרו מן החתוך׃


Quia joˈ tjalcweeⁿˈeⁿ ñˈeⁿndyena tsjoom Nazaret. Ndoˈ tyomˈaaⁿñê na ndyaañê nda̱a̱na. Jeeⁿ tyocañjom tsˈom tsoñeeⁿ chaˈtso na tuii. 	 וירד אתם ויבא אל נצרת ויכנע להם ואמו שמרה בלבה את כל הדברים האלה׃


Tyoluena: —ˈU tsˈaⁿ na matsuˈ na nntseityuiˈ watsˈom tˈmaⁿ ndoˈ ñendyee xuee nntseiweˈnndaˈ juunaˈ, cwa jeˈ cwjiˈnˈmaaⁿndyuˈ cheⁿnncuˈ. Xeⁿ mayuuˈ na cwiluiindyuˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom, cwa candyoˈcueˈ tsˈoomˈnaaⁿwaaˈ. 	 ויאמרו אתה ההרס את ההיכל ובנהו בשלשת ימים הושע לנפשך ואם בן האלהים אתה רדה מן הצלב׃


’Ee ntseinda tsˈaⁿ nñequiana cwenta tyjeena na nlaˈcueeˈ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ juu. Ndoˈ ñˈeeⁿ nnˈaⁿ na nñeˈquiana cwenta ndana na cwje. Ndoˈ nda nnˈaⁿ nlaˈwendyena nacjoo tyendyeena cha cwje naⁿˈñeeⁿ. 	 והיה אח ימסר את אחיו למות ואב ימסר את בנו וקמו בנים באבותם וימיתו אותם׃


Mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwiwitsˈoomndye cwentaa nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. Sa̱a̱ xeⁿ na mayuuˈ tjaaˈnaⁿ na cwitaˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, quia joˈ ¿ljoˈ tsˈiaaⁿˈ na cwiwitsˈoomndyena cwentaa lˈoo? 	 כי מה יעשו הנטבלים בעד המתים אם אמת הוא שהמתים קום לא יקומו למה זה יטבלו בעד המתים׃


Nnˈaⁿ fariseos na mˈaⁿ joˈ joˈ, tyondyena chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ na seineiⁿ Jesús. Ndoˈ tyolaˈjnaaⁿˈna jom, ee jeeⁿ cwilaˈcandyaˈ nˈomna sˈom. 	 וישמעו כל זאת גם הפרושים אשר הם אהבי כסף וילעגו לו׃


Tˈo̱ Jesús nnom, tsoom: —Joo canndye maniom lueˈwˈaayoˈ ndoˈ cantsaa na cwimaˈntyja mati maniom cantquiaayoˈ, sa̱a̱ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee meiⁿ yuu na nncwajndya̱, tjaaˈnaⁿ. 	 ויאמר אליו ישוע לשועלים יש חורי עפר ולעוף השמים קנים ובן האדם אין לו מקום להניח שם את ראשו׃


Ndoˈ xeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ na cwicaluiˈnˈmaaⁿndyena, quia joˈ nchii cwiluii na ljoˈ ncˈe chiuu na cwilˈa nquieena. Ee xeⁿ naljoˈ, juu naya na matseixmaaⁿ na cweˈ yu, tixocatseixmaⁿnaˈ naya. 	 ואם היתה זאת על ידי החסד לא היתה מתוך המעשים כי לולי כן החסד איננו עוד חסד ואם היתה מתוך המעשים איננו עוד חסד כי לולי כן המעשים יחדל להיות מעשה׃


Ee tsˈaⁿ na matseixmaⁿ na candoˈ tsˈiaaⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tmaaⁿˈ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, tsˈiaaⁿmeiⁿˈ chuu xqueeⁿ. Joˈ chii matsonaˈ na jeeⁿ xcwe cˈoom jo nda̱a̱ nnˈaⁿ. Ticatsonaˈ na tsˈaⁿ na jeeⁿ sˈañe, jmeiⁿˈñe, nchii tsaⁿˈuu, nchii tsaⁿmalˈue tiaˈ, nchii queeⁿ tsˈom sˈom na nchii jndyaaˈ ˈnaaⁿˈ. 	 כי פקיד העדה צריך להיות איש תם כסכן לאלהים לא עמד על דעתו ולא רגזן ולא אהב יין ולא בעל אגרף ולא נטה אחרי הבצע׃


ˈO nchii toˈñoomˈyoˈ cwii espíritu na nntsˈaayuunaˈ nquiuˈyoˈ na ndicwaⁿ laˈxmaⁿˈyoˈ moso nda̱a̱ joo na lˈue nˈom seiiˈyoˈ, na joˈ joˈ cwiicheⁿ cwiindiiˈ nncˈomˈyoˈ na nquiaˈyoˈ na nntˈuii Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. ˈO jnda̱ toˈñoomˈyoˈ Espíritu Santo na macjwaaˈñe ˈo na cwiluiindyoˈ ntseinaaⁿ. Jom machˈeeⁿ na cwilˈuuya: “Ta Tsotya̱a̱ya.” 	 כי לא קבלתם רוח עבדות לשוב לירא כי אם קבלתם רוח משפט בנים אשר בו קראים אנחנו אבא אבינו׃


Sa̱a̱ capeitaⁿ ñeˈcwañomˈm Pablo. Joˈ chii tinquiaaⁿ na nlaˈcwjee sondaro pra̱so. Ndoˈ pra̱so na ˈnaaⁿ na nntaˈljooˈ sa̱ˈntjoom na joona najndyee catueeˈndyena tsˈom ndaaluee, cˈootaˈljooˈna cha nlquiena tyuaatcwii. 	 ושר המאה חפץ להציל את פולוס וינא את עצתם ויאמר מי ידע לשחות ירד ויעבר ליבשה בראשנה והנשארים אלה על קרשים ואלה על שברי האניה׃


Sa̱a̱ xeⁿ nntso tsˈaⁿ: “Ja mamˈaaⁿya cwentaaⁿˈaⁿ”, sa̱a̱ titseinda̱ ñˈoom na matsa̱ˈntjoom, tseixmaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ tsaⁿcantu meiⁿ ticˈoomñe cantyja ˈnaaⁿˈ na mayuuˈ. 	 האמר הכרתיו ואת מצותיו לא ישמר כזב הוא והאמת אין בו׃


Ndoˈ tjaquieeˈnndaˈ Pilato quiiˈ watsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. Taxˈeeñê nnom Jesús: —¿Aa ˈu cwiluiindyuˈ Rey cwentaa nnˈaⁿ judíos? 	 וישב פילטוס אל בית המשפט ויקרא אל ישוע ויאמר אליו האתה הוא מלך היהודים׃


Quia na ljeiiⁿ cwii ta̱ˈ perla na jeeⁿcheⁿ ndyaaˈ ya ndoˈ jndanaˈ, tja tsaⁿˈñeeⁿ tjacajna̱a̱ⁿ chaˈtso ˈnaaⁿˈaⁿ, jnda̱ chii seijnaaⁿ ta̱ˈ perlaˈñeeⁿ. 	 וכאשר מצא מרגלית אחת יקרה מאד הלך לו וימכר את כל אשר לו ויקן אתה׃


Tsˈaⁿ na maqua̱ⁿ na tjaa jnaⁿ tseixmaⁿ, nncˈoom cantyja ˈnaⁿya ncˈe na matseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿndyo̱; sa̱a̱ xeⁿ lcweˈntyaaⁿˈaⁿ cantyja ˈnaⁿya, xocˈo̱o̱ⁿya na neiⁿya jom. 	 הצדיק באמונתו יחיה ואם יסג אחור לא רצתה נפשי בו׃


Joo yolcumˈaⁿˈ tyocañˈeeⁿna ñˈeⁿ Jesús quia ñetˈoom tsˈo̱ndaa Galilea. Tyondyeˈntjomna nnoom. Ndoˈ mati joˈ joˈ meintyjeeˈ jndye ntˈomcheⁿ yolcu na jnaⁿ Galilea na ñencwi tquiowana Jerusalén ñˈeⁿ Jesús. 	 אשר גם הלכו אחריו ושרתהו בהיותו בגליל ואחרות רבות אשר עלו אתו ירושלים׃


Sa̱a̱ Jesús tîcato̱o̱ˈñê. Sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tandoˈxcoom. 	 ואשר האלהים הקים אותו הוא לא ראה השחת׃


Ndoˈ waa costumbre na jndeiˈnaˈ na catseicandyaañe Pilato cwii pra̱so jo nda̱a̱ nnˈaⁿ xcwe na waa xuee. 	 ועליו היה לפטר להם איש אחד בימי החג׃


Tsoom: —Ñˈoom na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeiinaˈ na cwileiñˈo̱o̱ⁿya, manquiuuya na matsonaˈ na ticatyˈiomyanaˈ na nntuˈxa̱a̱ⁿya cwii tsˈaⁿ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nndya̱a̱ya jnaaⁿˈ, ndoˈ na nliuuya ljoˈ sˈaa. 	 התשפט תורתנו איש בטרם תחקרהו לדעת את אשר עשה׃


Quia joˈ jndiiya na matseineiⁿ ángelˈñeeⁿ na machˈee cwenta ndaa. Matsoom nnom Tyˈo̱o̱tsˈom: —ˈU Ta cwiluiindyuˈ na ljuˈ tsˈomˈ, mˈaaⁿˈ ndoˈ mˈaaⁿˈ, ndoˈ nacjeeˈ na jnaⁿjndyeenaˈ maxjeⁿ mˈaaⁿˈ. Macheˈ cantyja na matyˈiomyanaˈ na laaˈtiˈ macuˈxeⁿˈ nnˈaⁿ na tîcatueeˈndyecje njomˈ. 	 ואשמע את מלאך המים אמר צדיק אתה ההוה והיה והקדוש כי כן שפטת׃


Catoˈñoomˈyoˈ jom ñequio xueeˈ Nquii na cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom jaa chaˈxjeⁿ na macaⁿnaˈ na calˈaa jaa nnˈaⁿ na cwilayuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ cateiˈjndeiˈyoˈ jom ñequio meiⁿnquia nnom na macaⁿnaˈ. Ee jom jndye nnˈaⁿ jnda̱ ñeteijneiⁿ, ndoˈ mati ja. 	 אשר תקבלוה באדנינו כראוי לקדושים ותעזרו לה בכל אשר תצטרך לכם כי היתה גם היא עזרת לרבים וגם לעצמי׃


Quia joˈ tsjo̱o̱ nnoom: “Nquieena, Ta, nquiuna na ja tyojo̱quia̱ˈa naquiiˈ chaˈtso lanˈom ˈnaaⁿna. Nquiuna na tyocwjaaˈa nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿndyuˈ ndoˈ tyotio̱o̱ⁿya joona wˈaancjo. 	 ואמר הלא הם יודעים את אשר השלכתי אל הכלא והלקיתי בבתי הכנסיות את המאמינים בך׃


Quia joˈ nncˈo̱ya ndyuee naⁿˈñeeⁿ, nntsjo̱o̱: “Meiⁿchjoo ticwajnaⁿˈa ˈñeeⁿ ˈo. Quindyo̱ˈyoˈ nacañomya, ˈo nnˈaⁿ na tia nnˈaⁿndyoˈ.” 	 אז אענה בם לאמר מעולם לא ידעתי אתכם סורו ממני פעלי האון׃


Sa̱a̱ jom seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ cweˈ na ñeˈcˈomna cwenta jom. Tsoom nda̱a̱na: —¿Chiuu na ñeˈcalˈaˈyoˈ na catˈuiinaˈ ja? 	 ויכר את נכליהם ויאמר להם׃


Cˈo̱o̱ⁿya chaˈxjeⁿ na macaⁿnaˈ na catsˈaa tsˈaⁿ quia naxuee. Nchii cˈo̱o̱ⁿya na cwicwaˈjndooˈndyo̱ meiⁿ nchii na cwicandya̱a̱ya. Nchii cˈo̱o̱ⁿ ñequio nnˈaⁿ na cweˈ luaaˈndyo ñequio ntˈomcheⁿ nnom natia laˈxmaⁿ. Tacˈo̱o̱ⁿya na cwilaˈntjaˈndyo̱ ñequio nnˈaⁿ meiⁿ talaˈta̱a̱ˈ nˈo̱o̱ⁿya joona. 	 וכמו ביום נתהלכה בצניעות לא בזוללות ובשכרון ולא בבעילות ועשות זמה ולא במריבה וקנאה׃


—Candyeˈyoˈ ñˈoomwaa: Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ, tjacjoomˈm lqueeⁿ trigo. 	 שמעו שמוע הנה הזרע יצא לזרע׃


Maluaaˈ machˈeenaˈ ñequio tsaa tsˈaⁿ na matseixmaⁿnaˈ cwii na tjacañjoomˈñe tsˈaⁿ, meiiⁿ na jeeⁿ cachjoonaˈ sa̱a̱ teinomˈnaˈ na jndye ljoˈ nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ. Cwii chom cachjoo sa̱a̱ nnda̱a̱ nntseiconaˈ cwii jnda̱a̱ tˈmaⁿ. 	 ראה מה גדול היער ואש קטנה תבעירנו גם הלשון אש היא עולם מלא עולה׃


Chaˈtsondyo̱ jaa na laxmaaⁿya na canda̱a̱ˈ cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya matsonaˈ na laaˈtiˈ cˈoomˈ nˈo̱o̱ⁿya. Ndoˈ xeⁿ waa cwiicheⁿ nnom na mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ, nntseijndo̱ˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 לכן מי שהוא שלם בנו כן יחשב ואם תחשבו מחשבה אחרת גם זאת יגלה לכם האלהים׃


Ndoˈ tso Pedro nnom Jesús: —Aa ndiˈ Ta, jâ jnda̱ ˈndya̱a̱yâ chaˈtso ˈnaaⁿyâ na cwitsaantyjo̱o̱yâ naxeⁿˈ. 	 ויען פטרוס ויאמר אליו הן אנחנו עזבנו את הכל ונלך אחריך׃


Ndoˈ ntˈom lqueeⁿˈñeeⁿ tquiaanaˈ yuu na jeeⁿ ljo̱ˈ. Quia jnda̱ tˈoomnaˈ, mantyja tjacaaⁿnaˈ ee titeiiⁿˈ tyuaa. 	 ויש אשר נפל על הסלע ויצמח וייבש כי לא היתה לו לחה׃


Ndoˈ juu xjeⁿˈñeeⁿ mˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo. Quia joˈ ntyˈiaya na meintyjeeˈ cwii tio cañoomˈluee, wacatyeeⁿ cwii tsˈaⁿ nacjooˈ juunaˈ. 	 וכרגע הייתי ברוח והנה כסא נראה בשמים ואחד ישב על הכסא׃


Cwii xueeˈñeeⁿ saayâ yuu cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tjomndyô̱ cwii yuscuchjoo na macjaweeˈ ˈndyoo ncˈe na mˈaaⁿ jndyetia naquiiˈ tsˈom. Tsaⁿˈñeeⁿ mˈaaⁿtyeeⁿ luee nnˈaⁿ na cwitaˈntjom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Tˈmaaⁿˈ sˈom cwiquioo luee naⁿˈñeeⁿ ncˈe na macjaweeˈ ˈñom. 	 ויהי בלכתנו למקום התפלה ותפגע בנו שפחה בעלת אוב אשר עשתה הון רב לאדניה בקסמיה׃


Ncˈe na luaaˈ joˈ chii mawino̱o̱ⁿya nawiˈmeiiⁿ, sa̱a̱ ticˈo̱o̱ⁿ na jnaaⁿˈa na ljoˈ ee mawajnaⁿˈa nqueⁿ na ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ ndoˈ ntyjiijndaaˈndyo̱ na waa najndeii na matseixmaaⁿ na machˈeeⁿ cwenta juu na mˈaaⁿya na quitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya jom hasta xuee quia na nncuˈxeeⁿ nnˈaⁿ. 	 ובעבור זאת אסבל כאלה ולא אבוש כי יודע אנכי במי האמנתי ומבטח אנכי כי היכלת לו לשמר את פקדוני עד היום ההוא׃


Sa̱a̱ quia na jlueeⁿˈeⁿ taleicatseineiiⁿ, joˈ na jlaˈno̱ⁿˈna na waa na tcoˈnaˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ naquiiˈ watsˈom. Cweˈ tyotsˈo̱o̱ lˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. Ee jnda̱ ta̱ˈ na matseineiiⁿ. 	 ויהי בצאתו לא יכל לדבר אליהם וידעו כי מראה ראה בהיכל וירמז להם ועודנו נאלם׃


Ndoˈ na ljoˈ nlˈaˈyoˈ, nchii macanda̱ na matseijndaaˈñenaˈ ljoˈ na macaⁿnaˈ naⁿˈñeeⁿ, mati nlaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom na nluena na quianlˈuaaⁿˈaⁿ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 כי שרות העבודה הזאת לא לבד ימלא את מחסרי הקדושים כי גם יודו רבים לאלהים בשרותכם הנאמן הזה׃


Ndoˈ na quiiˈntaaⁿ naⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿ cwii yuscu na jeeⁿ nioom wiiˈ na jnda̱ canchooˈwe chu na tyoojaameintyjeeˈ na cwicaa nioomˈm. 	 ואשה היתה זבת דם שתים עשרה שנה׃


Ndoˈ na cwitsaayâ joˈ joˈ majndaaˈ na nncwino̱o̱ⁿyâ tsˈo̱ndaa Samaria. 	 ויהי לו לעבר בארץ שמרון׃


Ndoˈ quia tyondyena ñˈoom na tyoñequiaaⁿ, jndyendyetina tyolaˈyuˈna. 	 ועוד רבים מהמה האמינו בו בעבור דברו׃


Jndye joo jndeii nntsˈeii ndoˈ nncˈoom jndoˈ ntˈmaⁿ ñequio ntycu na wjaatcuuñenaˈ. Ndoˈ tˈmaⁿ nlaˈcatyuendye nnˈaⁿ na nntyˈiaana jndye ˈnaaⁿ tˈmaⁿ na nleitquiooˈ tsjo̱ˈluee. 	 והיה רעש גדול כה וכה ורעב ודבר וגם מוראים ואתות גדלות מן השמים׃


Tsotyeeⁿ no̱o̱ⁿ: “Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaa welooya na ñetˈom teiyo majnda̱ seijndaaˈñê na ˈu nljeiˈ chiuu waa na lˈue tsˈoom. ˈU nntyˈiaˈ nquii Jnaaⁿ tsaⁿ na tja jnaⁿ tseixmaⁿ, ndoˈ na nndiˈ ñˈoom na nntseineiiⁿ njomˈ. 	 ויאמר אלהי אבותינו בחר בך לדעת את רצונו ולראות את הצדיק ולשמע קול מפיהו׃


Juu xuee na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ nqueⁿ na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, mˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo ndoˈ tˈmo̱o̱ⁿ cwii na tcoˈnaˈ no̱o̱ⁿya. Jndiiya na jndeii teicˈuaa na seineiⁿ tsˈaⁿ jo naxa̱ⁿˈa chaˈcwijom jndyeeˈ ntu. 	 ואהי ברוח ביום האדון ואשמע אחרי קול גדול כקול שופר׃


Nndyooˈ yuu tyolawindyô̱ waa tyuaa cwentaaˈ tsˈaⁿ na cwiluiitquieeñeti tyuaaxeⁿncweˈñeeⁿ. Publio jndyu tsaⁿˈñeeⁿ. Tsoom na caljooˈndyo̱yaayâ waⁿˈaⁿ. Quia joˈ ljooˈndyô̱ joˈ joˈ cwii ndyee xuee. Seiñˈoomˈñê jâ tquiaaⁿ na tcwaaˈâ. 	 ובסביבו המקום ההוא היו שדות אשר לראש אנשי האי ושמו פובליוס הוא הביא אתנו לביתו ויכלכל אתנו בטובו שלשת ימים׃


Nnˈaⁿ njoomnancue nncˈoochona chaˈtsoti na ya na laˈxmaⁿna ndoˈ nlaˈtˈmaaⁿˈndyena nnˈaⁿ na mˈaⁿ joˈ joˈ. 	 והביאו בה כבוד הגוים ותפארתם׃


Luaaˈ nluii cha meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱ nntseixmaⁿ na ticantycwii na nncwandoˈ. 	 למען לא יאבד כל המאמין בו כי אם יחיה חיי עולמים׃


Meiⁿ tatinquiaaⁿ na nncˈoolaˈjomndye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ ñˈeⁿñê na wjaⁿ waaˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Macanda̱ tjañˈoom Pedro, ñequio Jacobo ñˈeⁿ Juan, tyjee Jacoboˈñeeⁿ. 	 ולא הניח לאיש ללכת אתו בלתי אם לפטרוס וליעקב וליוחנן אחי יעקב׃


Ñˈoommeiⁿˈ cwiñeˈquianaˈ na caliuuya na nchii cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjaaⁿ na cwiluiindye nnˈaⁿ, joˈ na macwjaaˈñenaˈ na cwiluiindyena ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom. Tomti cwiluiindyena ntseinaaⁿ ncˈe ñˈoom na tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ Israel na nntsˈaaⁿ. 	 כלומר לא בני הבשר המה בני האלהים כי אם בני ההבטחה הם הנחשבים לזרע׃


Sa̱a̱ maqua̱ⁿ cwenta na macaⁿnaˈ na catseicwano̱ⁿlcwa̱ˈa tiˈnnˈaaⁿya Epafrodito, jom na matseijomñê tsˈiaaⁿ na matsˈaa ndoˈ tseiXmaaⁿ sondaro cwentaaˈ Ta Jesús, jom na jñomˈyoˈ na mˈaaⁿya na cwiteijndeiˈyoˈ ja ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ ja. 	 ואחשב מן הצרך לשלח אליכם את אפפרודיטוס אחי ועזרי וחברי בצבא והוא שליחכם ומשרתי בצרכי׃


Juunaˈ tquioñˈom ndacantyjo welooya quia na jndyochuu Josué joona ndyuaameiiⁿñe, ndyuaa na seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nndaana. Joˈ chii tjeiiⁿˈeⁿ nnˈaⁿ na ñetˈom ndyuaameiiⁿñe cha ljooˈndye welooya juunaˈ. Ndoˈ ljooñe tyoleiñˈomtina wˈaaliaaˈñeeⁿ hasta quia na tyomˈaaⁿ David. 	 ואבותינו לקחהו וגם הביאהו אתם הם ויהושע ברשתם את ארצות הגוים אשר גרש אתם אלהים מפני אבותינו עד ימי דוד׃


Nnˈaⁿ na jndyendye tˈo̱o̱na nnoom, jluena: —ˈU tsaⁿjndii matseixmaⁿˈ. ¿ˈÑeeⁿ tsˈaⁿ maqueⁿñe na nntseicueeˈ ˈu? 	 ויען העם ויאמר שד בקרבך מי מבקש להרגך׃


Chaˈtso nnˈaⁿ tsjoom Jope jndyena na luaaˈ tuii, ndoˈ jndyendyena tyolayuˈna ñequio Ta Jesús. 	 ויודע הדבר בכל יפו ויאמינו רבים באדון׃


Jnaⁿnaˈ tuaˈ, tyjeeˈ jndaa, tioo jndye jndeii, teicaljoonaˈ wˈaaˈñeeⁿ, sa̱a̱ tiquioonaˈ ee na tˈuiityeⁿnaˈ nacjooˈ tsjo̱ˈñeeⁿ. 	 וירד הגשם וישטפו הנהרות וישבו הרוחות ויגעו בבית ההוא ולא נפל כי יסד על הסלע׃


Seiñˈeeⁿˈnaˈ Zacarías quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ juu. Jeeⁿ seicatyˈuenaˈ jom. 	 ויבהל זכריה בראותו אתו ואימה נפלה עליו׃


Quia cwiñequiaayâ ñˈoom, nchii cwilana̱a̱ⁿyâ chiuu laxmaaⁿ ncjo̱o̱yâ, sa̱a̱ cwilana̱a̱ⁿyâ na Jesucristo cwiluiiñê na catsa̱ˈntjoom ndoˈ na luaaˈ, jâ cwiluiindyô̱ na cwindya̱ˈntjo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ ncˈe na jnda nquiuuyâ Jesús. 	 כי לא אתנו מכריזים אנחנו כי אם את המשיח ישוע לאמר הוא האדון ואנחנו עבדיכם למען ישוע׃


Cweˈ ncˈe joˈ, ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos, mati jlaˈjndaaˈndyena na nlaˈcueeˈna Lázaro. 	 וראשי הכהנים התיעצו להרג גם את לעזר׃


Ee cjañjoomˈ nˈomˈyoˈ jaachˈeeti xuee tyomˈaaⁿ Teudas. Tyotsoom na jom tsˈaⁿ na tˈmaⁿ cwiluiiñe, ndoˈ chaˈna ñequiee siaⁿnto naⁿnom jlaˈjomndyena ñˈeⁿñê. Sa̱a̱ jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ jom, ndoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na jlaˈjomndye ñˈeⁿñê tˈoomˈndyena. Mana ntycwii cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 כי לפני הימים האלה קם תודס ויתן את נפשו כאחד הגדולים וידבקו בו כארבע מאות איש ויהרג וכל אשר שמעו אליו התפרדו ויהיו לאין׃


Ndoˈ María quia na jñeeⁿ ñˈoommeiⁿˈ, jeeⁿ seiñˈeeⁿˈñenaˈ jom ndoˈ jeeⁿ tyomˈaaⁿˈ tsˈoom ljoˈ maˈmo̱ⁿ ñˈoommeiⁿˈ. 	 והיא בראותה נבהלה לדברו ותאמר בלבה מה היא הברכה הזאת׃


Cwitjeiiˈ nnˈaⁿ cwenta na jâ na cwiñequiaayâ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo laˈxmaaⁿyâ nnˈaⁿ na ntjeiⁿndye sa̱a̱ ˈo cwitjeiˈ cheⁿncjoˈyoˈ cwenta na laˈxmaⁿˈyoˈ na jeeⁿ jndo̱ˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Cwitjeiˈyoˈ cwenta na tileicjaanjoomˈ cwilˈaayâ sa̱a̱ ˈo jeeⁿ cwijaanjoomˈ cwilˈaˈyoˈ. Cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ ˈo sa̱a̱ jâ ticueeˈ nˈomna. 	 אנחנו סכלים למען המשיח ואתם חכמים במשיח אנחנו חלשים ואתם גבורים אתם נכבדים ואנחנו נקלים׃


Quia joˈ xeⁿ xonda̱a̱ nlˈaˈyoˈ meiⁿ ñechjoowiˈ luaaˈ, cweˈ tsˈiaaⁿˈ na jeeⁿ jndye cwilatiuuˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿ ntˈomcheⁿ na majndeiiticheⁿ joˈ xonda̱a̱ nlˈaˈyoˈ. 	 ועתה הן מעט מזער אין ביכלתכם וליותר מה תדאגו׃


Tyoowiquiuuˈ ljeii cwiicheⁿ tsˈaⁿ jom, tso nnoom: —ˈU, maxjeⁿ cwiindye joona. Sa̱a̱ tˈo̱o̱ⁿ: —Nchii joˈ ja. 	 ואחרי מעט ראהו אדם אחר ויאמר גם אתה מהם ויאמר פטרוס לא אדם כי אינני׃


Quia ljoˈcheⁿ nntyˈiaa nnˈaⁿ ja na cwiluiindyo̱ tsaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee na macwja̱caño̱o̱ⁿnndaˈa tsjoomnancue. Nndyo̱o̱ naquiiˈ nchquiu ñequio najndeii na matseixmaⁿya ndoˈ ñequio na neiⁿncooˈ nacaxuee na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja. 	 ואז יראו את בן האדם בא בעננים בגבורה רבה ובכבוד׃


Ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee nncwja̱caño̱o̱ⁿnndaˈa tsjoomnancue ñequio ángeles cwentaaˈ Tsotya̱ya. Quia ljoˈ nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja chaˈxjeⁿ na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ nquii Tsotya̱ya. Ndoˈ nntsˈaa na nncoˈñom ticwii cwii tsˈaⁿ cantyjati na ñesˈaa, aa na ya, aa na tisˈa. 	 כי עתיד בן האדם לבוא בכבוד אביו עם מלאכיו ואז ישלם לכל איש כמעשהו׃


Sa̱a̱ na mayuuˈcheⁿ nquii Jesús tîcatseitsˈoomñê nnˈaⁿ. Macanda̱ jâ nnˈaⁿ na tˈmaaⁿ na calaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê, jâ lˈaayâ tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 ואולם ישוע הוא לא הטביל כי אם תלמידיו׃


We nnˈaⁿ mˈaⁿ jo jnda̱a̱ na cwilˈa tsˈiaaⁿ, cwii tsaⁿˈñeeⁿ wjaañˈoomnaˈ jom na mˈaaⁿya, ndoˈ cwiicheⁿ maˈndiinaˈ. 	 שנים יהיו בשדה ונאסף האחד והאחר יעזב׃


Tˈo̱ Jesús, matsoom: —Xeⁿ nchii Tyˈo̱o̱tsˈom tquiaa na jnduˈ tjaa meiⁿcwii na nnda̱a̱ nntsaˈ ñˈeⁿndyo̱. Macweˈ joˈ juu tsˈaⁿ na tio ja lˈo̱ˈ matˈmaⁿti jnaaⁿˈ mawaa. 	 ויען ישוע לא היתה לך רשות עלי לולא נתן לך מלמעלה לכן עון המסגיר אתי אליך גדול מעונך׃


Quia joˈ tso tsaⁿjndii nnoom: —Xeⁿ mayuuˈ ˈu cwiluiindyuˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom, cwa catsa̱ˈntjomˈ tsjo̱ˈwaaˈ na catseicwaqueⁿnaˈ tyooˈ. 	 ויאמר אליו השטן אם בן האלהים אתה אמר אל האבן הזאת ותהי ללחם׃


Joo ncueeˈñeeⁿ tuiiñe Moisés. Tjaweeˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom yuˈndaa. Tyomˈaaⁿñê waaˈ tsotyeeⁿ chaˈna ndyee chiˈ na teixˈeetina jom. 	 בעת ההיא נולד משה ויהי טוב לאלהים ויהי אמון בבית אביו שלשה ירחים׃


Nntseilcwiindyuˈ joonaˈ chaˈxjeⁿ machˈee tsˈaⁿ ñˈeⁿ cwii liaa, nntseijndyoondyuˈ joonaˈ chaˈxjeⁿ tsˈaⁿ nntseijndyooñê liaⁿˈaⁿ. Sa̱a̱ ˈu ñecwiixjeⁿ: ticantycwii xuee chuˈ. 	 כלבוש תחליפם ויחלפו ואתה הוא ושנותיך לא יתמו׃


Ndoˈ na luaaˈ, ¿aa ñeˈcatsonaˈ na juu ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ mˈaaⁿnaˈ nacjooˈ ñˈoom na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsˈaaⁿ? Jeeⁿ ticˈoomˈnaˈ ee xeⁿ waa cwii ljeii na nnda̱a̱ nlqueⁿnaˈ tsˈaⁿ na tjaa jnaⁿ cwicatseixmaⁿ ncˈe na matseicanda̱a̱ˈñe juunaˈ, quia joˈ juu na tjaa jnaⁿ catseixmaⁿ tsˈaⁿ, nntseixmaaⁿ juunaˈ ee na matseicaña̱a̱ⁿ ljoˈ matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 ועתה הכי התורה סתרת את הבטחות האלהים חלילה כי אלו נתנה תורה אשר בכחה להחיות אז באמת היתה הצדקה על ידי התורה׃


Tsoom nda̱a̱na: —Catsaaquieˈyoˈ tsjoom chjoo laˈñeⁿ. Quia na jnda̱ squieˈyoˈ mantyjacheⁿ nliuˈyoˈ cwii snom xcoo na ñjom. Juuyoˈ quiooˈ na meiⁿjom ndiiˈ tyooljo tsˈaⁿ. Calaˈnaⁿˈyoˈ ndoˈ quioˈñˈomˈyoˈ juuyoˈ luaa. 	 ויאמר אליהם לכו אל הכפר אשר ממולכם והיה כבאכם שמה תמצאו עיר אסור אשר לא ישב עליו אדם אותו התירו והביאו׃


Quia na jnda̱ jnda̱a̱ˈ cwii meiⁿ ndyuˈñeeⁿ, nndyaañe Satanás yuu na chuˈtyeⁿñê 	 ואחרי כלות אלף השנים יתר השטן מבית משמרו׃


Majoˈti sˈaa cwii tsˈaⁿ levita. Jnda̱ na mawjaawiñoomˈm joˈ joˈ ndoˈ ljeiiⁿ juu, majoˈti tjanquiaañê chii teinoomˈm. 	 וכן גם איש לוי פגע במקום ויגש וירא אתו ויעבר מעליו׃


Jom matseicantyjaaˈ tsˈoom ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom ee tsoom nda̱a̱ya na jom cwiluiiñê Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ chii xeⁿ na mayuuˈ na jnda ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿñe, cwjiˈnˈmaaⁿñê juu. 	 בטח באלהים עתה יפלטהו אם חפץ בו כי אמר בן האלהים אני׃


Chaˈtsondyoˈ tyocwjiˈyuuˈndyo̱ nda̱a̱ˈyoˈ, meiiⁿ nnˈaⁿ judíos meiiⁿ nchii nnˈaⁿ judíos. Tsjo̱o̱ na calcweˈ nˈomˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ calaˈyuˈyoˈ ñequio Taya Jesucristo. 	 ואעיד ליהודים וליונים את התשובה לאלהים ואת האמונה באדנינו ישוע המשיח׃


Meiⁿjom ndiiˈ tyoontyˈiaaˈ nnom tsˈaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom sa̱a̱ quia cwitˈmo̱o̱ⁿya na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya nnˈaaⁿya, jom mˈaaⁿ quiiˈ nˈo̱o̱ⁿya ndoˈ juu na mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa, mamatseicanda̱a̱ˈñeñˈeⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿya. 	 את האלהים לא ראה איש מעולם ואם נאהב איש את רעהו האלהים יעמד בקרבנו ואהבתו נשלמה בנו׃


Quia joˈ tˈo̱ Pedro nda̱a̱na: —Ticwiindyoˈ ˈo calcweˈ nˈomˈyoˈ ndoˈ cwitsˈoomndyoˈ ñequio xueeˈ Jesucristo, cha nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaⁿˈyoˈ. Quia joˈ nntoˈñoomˈyoˈ Espíritu Santo naquiiˈ nˈomˈyoˈ. 	 ויאמר פטרוס אליהם שובו מדרכיכם והטבלו כל איש מכם על שם ישוע המשיח לסליחת חטאיכם וקבלתם את מתנת רוח הקדש׃


Nñoom na nntˈueeⁿ nnˈaⁿ na ticalaˈxmaⁿna cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom meiⁿ ticalˈañˈoomndyena ñˈoom na tseixmaⁿ Ta Jesús na macwjiˈnˈmaaⁿñê añmaaⁿ nnˈaⁿ. 	 באש להבה להשיב נקם לאשר לא ידעו את האלהים ולא שמעו לבשורת אדנינו ישוע המשיח׃


Sa̱a̱ tîcaˈñeeⁿ na ticwjiˈyuuˈñê cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ, ee machˈeeⁿ naya chaˈtsondye nnˈaⁿ. Mañequiaaⁿ ndaaluaaˈ na cwinaⁿnaˈ tsjo̱ˈluee. Ndoˈ machˈeeⁿ na cwiquie ntjom. Machˈeeⁿ na cwijaacjooya ñˈeⁿ nantquie na mañequiaaⁿ ndoˈ machˈeenaˈ na neiiⁿya. 	 וגם לא חדל להעיד על עצמו וייטב לנו בתתו מטר מן השמים ועתות שבע וימלא לבותינו מזון וששון׃


Herodes, tsaⁿ na mˈaaⁿ gobiernom tsˈo̱ndaa Galilea, jom cweˈ mˈaaⁿyaaⁿ ñˈeⁿ Herodías, scuuˈ tyjeeⁿ Felipe. Joˈ na seitiaˈ Juan jom na ticatsa̱ˈntjomnaˈ na ljoˈ machˈeeⁿ ndoˈ ñequio chaˈtso natia na jnda̱ ñesˈaa tsaⁿˈñeeⁿ. 	 והורדוס שר רבע המדינה אשר הוכח על ידו על אדות הורודיה אשת אחיו פילפוס ועל אדות כל הרע אשר עשה הורדוס׃


Ndoˈ tso Jesús nda̱a̱na: —Tilacatyuendyoˈ. Catsaˈyoˈ, tsalacandiiˈyoˈ nnˈaaⁿya na cˈoona tsˈo̱ndaa Galilea. Joˈ joˈ nntyˈiaana ja. 	 ויאמר אליהן ישוע אל תיראן לכנה והגדן לאחי וילכו הגלילה ושם יראוני׃


Jnda̱ chii jluiˈ Jesús joˈ joˈ. Tjaaⁿ, tjaqueⁿˈeⁿ watsˈom ˈnaaⁿna. 	 ויעבר משם אל בית כנסתם׃


Quia joˈ ¿aa waa yuu mateijndeiitinaˈ tsˈaⁿ ncˈe cwiluiiñê tsˈaⁿ judío oo aa jndati cwiluiiñê ncˈe na tuii ˈnaaⁿ tjaaⁿˈaⁿ? 	 ועתה מה הוא יתרון היהודי ומה היא תועלת המילה׃


¿Cwaaⁿ ntyˈiaayâ ˈu na wiˈ oo na mˈaaⁿˈ pra̱so ndoˈ sacajndo̱o̱ˈâ ˈu?” 	 ומתי ראינוך חולה או במשמר ונבא אליך׃


Tˈo̱ Jesús, tsoom nda̱a̱na: —ˈO, ¿aa nchii jnda̱ jlaˈnaⁿˈyoˈ ñˈoom chiuu sˈaa David quia na seitjo̱o̱naˈ na nlcwaaⁿˈaⁿ? Sa̱a̱ tyoolancjooˈndyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Jom tˈoom na ñejnoomˈm ndoˈ mati nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê. 	 ויאמר אליהם הכי לא קראתם את אשר עשה דוד בהיתו חסר ורעב הוא ואשר היו אתו׃


Ee maxjeⁿ nleitquiooˈ na ljoˈ juu xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso na cweˈ wantyˈiuuˈ tyolˈana. Matyˈioom tsˈiaaⁿ Jesucristo na cuˈxeeⁿ nnˈaⁿ cantyja na jlaˈtjo̱o̱ndyena chaˈxjeⁿ maˈmo̱ⁿ ñˈoom naya na mañequiaya nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ביום אשר ישפט האלהים את כל תעלמות בני האדם ביד ישוע המשיח כפי בשורתי׃


ˈÑeeⁿ na mmeiⁿˈ ndaˈ ntsmaⁿˈ, mati cwiicheⁿ ntyja quiaaˈ na mmeiⁿˈ ndaˈ. Ndoˈ ˈñeeⁿ na nncwjiˈ liaatco ˈnaⁿˈ, mati quiaaˈ cotomˈ na nncjaañˈoom. 	 המכה אתך על הלחי הטה לו גם את האחרת והלקח את מעילך אל תמנע ממנו גם את כתנתך׃


Ee chaˈxjeⁿ na tjoom nawiˈ ndoˈ tyocantyjaaˈñenaˈ na catseitjo̱o̱ñê, joˈ chii jeˈ nnda̱a̱ nnteijneiⁿ nnˈaⁿ na maqueⁿnaˈ xjeⁿ joona na nlaˈtjo̱o̱ndyena. 	 כי באשר הוא בעצמו ענה ונתנסה יכל לעזר את המנסים׃


Quia joˈ tsoom nnom tsˈaⁿwiiˈ: —Catseiliuuˈ tsˈo̱ˈ. Mana seiliuu tsˈo̱. Mañoomˈ tcoˈyanaˈ chaˈxjeⁿ cwiicheⁿ tsˈo̱o̱ⁿ. 	 ויאמר אל האיש פשט את ידך ויפשט אתה ותרפא ותשב כידו האחרת׃


Ticatjoomˈ jlaˈtiuuna ñˈoom na jndyena. Joˈ chii tˈoomˈndyena. Sa̱a̱ tsojndyee Pablo cwii ñˈoom nda̱a̱na. Matsoom: —Mayuuˈ ñˈoom na seijndo̱ˈ Espíritu Santo tsˈom profeta Isaías. Juu ñˈoomˈñeeⁿ seineiiⁿ nda̱a̱ welooya na ñetˈom teiyo. 	 ויחלקו בדעתם ויסורו ללכת לדרכם בדבר פולוס הדבר האחד הזה היטב דבר רוח הקדש לאבותינו בפי ישעיהו הנביא לאמר׃


Quia joˈ tuo̱nndaˈ Jesús tsˈom wˈaandaa ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Teiˈtyˈiooˈna ndaaluee. Mana tquiena tsjoom yuu na macˈeⁿ Jesús. 	 וירד באניה ויעבר ויבא אל עירו׃


Joˈ joˈ chiˈ na jnda̱ yom na teitquiooˈñe ángel Gabriel nnom Zacarías, ndoˈ majñomnndaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom jom cwiicheⁿ tsjoom na jndyu Nazaret, tsˈo̱ndaa Galilea 	 ויהי בחדש הששי וישלח המלאך גבריאל מאת האלהים גלילה אל עיר אשר שמה נצרת׃


Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na macoˈñom ñˈoom na maˈmo̱o̱ⁿya, nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nntseiˈno̱ⁿˈtyeeⁿ. Sa̱a̱ meiⁿquia tsˈaⁿ na tîcoˈñom ñˈoom na maˈmo̱o̱ⁿya, nntsˈaanaˈ na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo cantyjati chjoowiˈ na matseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ. 	 כי מי שיש לו נתן ינתן לו ויעדיף ומי שאין לו גם את אשר יש לו יקח ממנו׃


Tueˈntyjo̱ xuee na teitquiooˈñe Juan, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyotseitsˈoomñê nnˈaⁿ. Tyoñequiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱na tsˈo̱ndaa Judea jo ndoˈ yuu tjaa nnˈaⁿ cˈom. 	 בימים ההם בא יוחנן המטביל ויהי קרא במדבר יהודה לאמר׃


ˈO nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈyoˈ na mˈaⁿˈyoˈ ndyuaa Galacia, jeeⁿ ndyaˈ ntjeiⁿ ljoˈ cwilˈaˈyoˈ. ¿ˈÑeeⁿ tjuˈ tycu caluaˈ cjoˈyoˈ na tilacanda̱a̱ˈndyoˈ ñˈoom na tseixmaⁿnaˈ na mayuuˈ? Ee ñˈoom na tyoñequiaayâ nda̱a̱ˈyoˈ sˈaanaˈ ndooˈ nquiuˈyoˈ na ntyˈiaˈnda̱a̱ˈyoˈ na jñoom Jesucristo tsˈoomˈnaaⁿ. 	 אהה גלטים חסרי דעת מי התעה אתכם בכשפיו משמע את האמת אחרי אשר ציר בתוככם ישוע המשיח הצלוב לנגד עיניכם׃


Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈneiⁿ ñˈoom na maˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ nˈom, calaˈneiⁿ meiiⁿ we oo ndyeendye joona ndoˈ ntˈom ncˈiaana queⁿ cwenta aa xcwe nˈoomˈñeeⁿ. 	 והנביאים הם ידברו שנים או שלשה והאחרים יבחנו׃


Meiⁿ chetsjaˈ tintsachoˈyoˈ na tsaˈyoˈ nato, ñecwii ljo liaa, meiⁿ lcoom, meiⁿ tsˈoomlˈeii. Ee tsˈaⁿ na mandiˈntjom nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, tseixmaaⁿ na coˈñoom na nleilˈueeˈñê na macaⁿnaˈ jom. 	 ולא תרמיל לדרך ולא שתי כתנות ולא נעלים ולא מטה כי שוה הפעל די מחיתו׃


Tˈo̱ Jesús nnom, matsoom: —Jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ na tyootandoˈ cantyja ˈnaⁿya. Mˈaⁿna chaˈcwijom lˈoo. Caˈndiiˈ na joona catyˈiuundye ntyjeena. Sa̱a̱ ˈu jeˈ, candyoˈtseijomndyuˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 ויאמר אליו ישוע לך אחרי והנח למתים לקבר את מתיהם׃


Ee nnom Ta Jesús toˈño̱ⁿya ñˈoom na tˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ, na mañejuu teijaaⁿ na seiquioo Judas jom luee nnˈaⁿ, toˈñoom tyooˈ 	 כי כה קבלתי אנכי מן האדון את אשר גם מסרתי לכם כי האדון ישוע בלילה ההוא אשר נמסר בו לקח את הלחם׃


Tyoluena nda̱a̱ ntyjeena: —Aa tiyuuˈ sˈaanaˈ jndaˈjom teiiⁿ nˈo̱o̱ⁿya yocheⁿ na matseineiiⁿ nda̱a̱ya xjeⁿ na ñjomndyo̱ nato quia na seicano̱o̱ⁿ chiuu maˈmo̱ⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii. 	 ויאמרו איש אל רעהו הלא היה בער לבבנו בקרבנו בדברו אלינו בדרך ויפתח לנו את הכתובים׃


Quia joˈ tˈmaⁿ Jesús cwii tyochjoo, tqueeⁿ juu xcwe quiiˈntaaⁿyâ. 	 ויקרא ישוע אליו ילד קטן ויעמידהו בתוכם׃


Joˈ chii mamacwjiˈyuuˈndyo̱ ñˈoommeiiⁿ na tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom no̱o̱ⁿ ñequio Jesucristo. Macwjiˈyuuˈndyo̱ chaˈtsoti na tcoˈnaˈ na ntyˈiaya ndoˈ na jndiiya. 	 אשר העיד דבר האלהים ועדות ישוע המשיח ואת כל אשר ראה׃


Ndoˈ naⁿnchjaaⁿ ñˈeeⁿ nnˈaⁿ na tileicˈoocaˈ, tquieˈcañomna watsˈom tˈmaⁿ na mˈaaⁿ Jesús. Seinˈmaaⁿ joona. 	 ויגשו אליו עורים ופסחים במקדש וירפאם׃


Quia joˈ calˈaˈndyoˈcheⁿncjoˈyoˈ cwenta ndoˈ mati chaˈtso nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ, ee jnda̱ tyˈiom Espíritu Santo tsˈiaaⁿ ˈo na cateiˈxˈeˈyoˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na tueˈ Jesús cwentaana. 	 לכן שמרו את נפשותיכם ואת כל העדר אשר הקים אתכם רוח הקדש לפקידים בו לרעות את עדת האלהים אשר קנה לו בדם נפשו׃


Jnda̱ na seineiⁿ Jesús chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ na tyondye nnˈaⁿ, quia joˈ tjaaⁿ tsjoom Capernaum. 	 ויהי אחרי כלותו לדבר את כל דבריו באזני העם ויבא אל כפר נחום׃


Quia joˈ patromˈñeeⁿ tqueeⁿˈñê mosoomˈm, tsoom nnom: “Cwa jeeⁿ ndyaˈ wiˈndyuˈ, ˈu mosoya. Ja jnda̱ seitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya chaˈtso na chujnaⁿˈ ee na jeeⁿ seintyˈiaaˈndyuˈ no̱o̱ⁿ. 	 ויקרא אליו אדניו ויאמר לו אתה העבד הרע את כל החוב ההוא השמטתי לך יען אשר בקשת ממני׃


Ee quia na ñetˈo̱o̱ⁿya xjeⁿ ˈnaaⁿˈ na teincoondyo̱ na nnˈaⁿ jnaⁿ jaa, ljeiiˈñeeⁿ tyotseilcwiiˈñenaˈ nda̱a̱ya na cwilˈaaya chaˈtso nnom natia na queeⁿ tsˈom seiiˈa, joˈ na tjachuunaˈ jaa na nntsuundyo̱. 	 כי בעת היותנו בבשר תשוקות החטא אשר התעוררו על ידי התורה היו פעלות באברינו לעשות פרי למות׃


Mancˈe joˈ catsaaya na mˈaaⁿ Jesús nnom tsjoom na cwilaˈjomndyo̱ juu na jluiˈjnaaⁿˈñê. 	 לכן נצאה נא אליו אל מחוץ למחנה ונשא את חרפתו׃


Sa̱a̱ juu Tito na tyomˈaaⁿ ñˈeⁿndyo̱, meiiⁿ na nchii tsˈaⁿ judío jom, tjaaˈnaⁿ ñˈoom jlue naⁿˈñeeⁿ na jndeiˈnaˈ na caluii ñˈeⁿñê chaˈna cwilˈaa jâ nnˈaⁿ judíos ñequio ndaayâ na naⁿnom. 	 אבל גם טיטוס אשר אתי אף כי יוני הוא לא הכרח להמול׃


Xuee quia na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, nncwandoˈnndaˈ yuscu na tyotsa̱ˈntjom nnˈaⁿ ndyuaa jo ndoˈ na macaluiˈ caxjuu tsˈoomˈnaaⁿ. Ndoˈ nñequiaaⁿ jnaaⁿ nnˈaⁿ na mˈaaⁿ jeˈ, ee jeeⁿ ndyaˈ tquia jnaaⁿ na ñeˈcañeeⁿ ñˈoomjndo̱ˈtsˈom na tyotseineiⁿ Salomón. Ndoˈ ljoo mˈaaⁿya jeˈ na tˈmaⁿti cwiluiindyo̱, nchiiti Salomón, sa̱a̱ tiñecandyeˈyoˈ ñˈoom na mañequia. 	 מלכת תימן תקום במשפט עם אנשי הדור הזה והרשיעה אותם כי באה מקצות הארץ לשמע את חכמת שלמה והנה יש פה גדול משלמה׃


Joˈ chii cˈoomˈya nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na sˈaa Jesús na tyotseiquii tsˈoom ñequio nnˈaⁿ jnaⁿ na tyoˈoo nacjoomˈm cha tilaˈnchqueeⁿˈndyoˈ meiⁿ ticantycwii na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ na wiˈ na cwiwinomˈyoˈ. 	 התבוננו אליו אשר נשא כלמת חטאים גדולה כזאת למען לא תיעפו ולא תיגעו בנפשותיכם׃


Juu naxuee na matseixmaaⁿ, matseicano̱o̱ⁿnaˈ chaˈtso na cwiˈoo nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ chaˈtso joo joˈ tîcanda̱a̱ nlqueⁿnaˈ xjeⁿ ˈnaaⁿnaˈ jom. 	 והאור בחשך זרח והחשך לא השיגו׃


Tso ta Jesús: —ˈU Simón, queⁿˈ cwenta, jnda̱ tcaⁿ Satanás ñˈoom na nntseiteiˈncweeⁿˈeⁿ ˈo chaˈna matseicueeñe tsˈaⁿ lqueeⁿ trigo, 	 ויאמר האדון שמעון שמעון הנה תבע אתכם השטן לזרותכם כחטים׃


Meiⁿ ticaliuˈyoˈ na yati xeⁿ na cueˈ cwii tsaⁿsˈa cwentaa chaˈtsondye nnˈaⁿ ndyuaaya, cha tintsˈaa gobiernom na cwja̱a̱ya na chaˈtsondyo̱. 	 אף לא תתבוננו כי טוב לנו מות איש אחד בעד הגוי מאבד העם כלו׃


¿Aa nnda̱a̱ nntsˈaa tsˈaⁿ na nnjomlˈua na nluiˈnˈmaaⁿñe añmaaⁿˈaⁿ? Cwaaⁿ nnda̱a̱. 	 או מה יתן איש פדיון נפשו׃


Mantyja teicantyja Leví, tjeiˈñê cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿˈñeeⁿ, chii tjatseijomñê ñˈeⁿ Jesús. 	 ויעזב את הכל ויקם וילך אחריו׃


na joona xueeˈñeeⁿcheⁿ ñejlaˈtjo̱o̱ndyena yocheⁿ na tyomˈaaⁿ Noé. Xjeⁿˈñeeⁿ tyomeiⁿndooˈntyˈiaañe Tyˈo̱o̱tsˈom na calcweˈ nˈomnaˈ yocheⁿ na tjaluii wˈaandaa, na cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ ñeˈñeeⁿ tsˈaⁿ jluiˈnˈmaaⁿñe naquiiˈ ndaatiooˈñeeⁿ. 	 אשר לפנים לא האמינו כאשר חכה אלהים בארך אפו בימי נח בהעשות התבה אשר נמלטו אליה מעטים והם שמנה נפשות במים׃


Machˈeenaˈ na nquiuˈyoˈ na laˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na tyandye. Chaˈcwijom tjaa meiⁿcwii na macaⁿtinaˈ ˈo. Chaˈcwijom na cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom, meiiⁿ na ticañˈa̱a̱ⁿyâ̱. Toom cweˈ na mayuuˈ cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom cha mati jâ nlaˈjomndyô̱ joˈ ñˈeⁿndyoˈ. 	 הן כבר שבעתם כבר עשרתם ובלעדינו מלכתם ולו מלכתם למען נמלך אתכם גם אנחנו׃


Jluiˈna chˈeⁿ. Tyolaˈneiⁿ ntyjeena nda̱a̱na. Jluena: —Tjaa ljoˈ sˈaa tsaⁿmˈaaⁿˈ na tseixmaaⁿ na nncueeⁿˈeⁿ oo na nljooˈñê wˈaancjo. 	 ויסורו החדרה וידברו איש אל רעהו לאמר האיש הזה לא עשה דבר אשר יהיה עליו חיב מיתה או מוסרות׃


Tsoom nnom: “Caluiˈ ñjaaⁿñe ndyuaa tsjomˈ. Caˈndiiˈ nnˈaⁿˈ, cjaˈ ndyuaa yuu na mˈmo̱o̱ⁿya njomˈ.” 	 ויאמר אליו לך לך מארצך וממולדתך ובא אל הארץ אשר אראך׃


Ndoˈ taˈxˈeena nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, jluena: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ, ¿aa ndaˈyoˈ jom? Chiuu cwinduˈyoˈ, ¿aa mayuuˈ na tuiiñê na nchjaaⁿˈaⁿ? 	 וישאלו אתם לאמר הזה הוא בנכם אשר אמרתם כי נולד עור ואיכה הוא ראה עתה׃


Cantyjati na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tandoˈxcoom na tueeⁿˈeⁿ, luaaˈ jnda̱ ndyee ndiiˈ na seicaˈmo̱ⁿñê nda̱a̱ jâ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ. 	 וזאת היא הפעם השלישית אשר נגלה ישוע אל תלמידיו אחרי קומו מעם המתים׃


Quia na nlqueⁿ tsˈaⁿ na quio matseintjaˈndyuˈ ñˈoom nacjoˈ, yocheⁿ na ñjomndyoˈ nato na tsaˈyoˈ na nntjomndyoˈ watsˈiaaⁿ, queⁿndyuˈ na cwaⁿˈyaˈ jom, cha tintsˈaanaˈ na nleiñˈoomtsco̱o̱ˈñê ˈu ñˈeⁿ ñˈoom jo nnom jwe. Ndoˈ jweˈñeeⁿ nñequiaaⁿ cwenta ˈu luee sondaro. Ndoˈ joona nntueeˈnaˈ ˈu wˈaancjo. 	 כי כאשר תלך אל השר עם איש ריבך בעודך בדרך השתדל להנצל ממנו פן יסחב אותך אל השפט והשפט ימסרך אל השוטר והשוטר ישליכך אל בית הכלא׃


Juu Epafras tyoˈmo̱o̱ⁿ ñˈoom nayawaañe nda̱a̱ˈyoˈ. Tjom cwindya̱ˈntjo̱o̱ⁿyâ nnom Cristo ñˈeⁿñê, ndoˈ jeeⁿ jnda nquiuuyâ jom. Mati jeeⁿ xcweeˈ tsˈoom na mandiˈntjoom nda̱a̱ˈyoˈ. 	 כאשר למדתם מן אפפרס חברנו החביב אשר הוא משרת נאמן בעדכם למשיח׃


Ee xocanda̱a̱ nntsaayâ nacjooˈ ñˈoom na cwiluiiñenaˈ na mayuuˈ. Ñequiiˈcheⁿ cwilajomndyô̱ cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ. 	 כי אין אנחנו יכולים לעשות מאומה לנגד האמת כי אם בעד האמת׃


Mati joˈ joˈ meintyjeeˈtquia ntˈom yolcu na jeeⁿ cwintyˈiaa na ljoˈ tuii. Quiiˈntaaⁿ joona mˈaaⁿ María Magdalena ñequio Salomé ñequio cwiicheⁿ María, tsondyee José ñˈeⁿ Jacobo, tsaⁿ na titquieñeti. 	 וגם נשים היו שם ראות מרחוק ובתוכן גם מרים המגדלית ומרים אמו של יעקב הצעיר ושל יוסי ושלמית׃


Ndoˈ juu sculjaaˈñeeⁿ na tcoˈnaˈ na ntyˈiaˈ maˈmo̱ⁿnaˈ tsjoom tˈmaⁿˈñeeⁿ na maqueⁿnaˈ xjeⁿ chaˈtso nnˈaⁿ na tˈmaⁿ cwiluiindye tsjoomnancue. 	 והאשה אשר ראית היא העיר הגדולה אשר היא נברת ממלכות הארץ׃


Jndye xuee ljooˈndyena ñequio nnˈaⁿ na cwilayuˈ joˈ joˈ. 	 וישבו שם עם התלמידים ימים לא מעטים׃


Ñˈoom na matsjo̱o̱ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ, joo nnˈaⁿ na ticˈomna cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, quia cwilaˈcjweena quiooˈ, nchii nnom jom cwiñequiana seiˈñeeⁿ, nda̱a̱ naⁿjndii cwiñequiana joonaˈ. 	 אלא את אשר יזבחו הגוים לשדים הם זבחים ולא לאלהים ואני לא אחפץ היתכם חברים לשדים׃


Quia na teicˈuaa na luaaˈ, quia joˈ tyˈecantyˈiaana. Meiⁿ leicalaˈno̱ⁿˈna ee chaˈtsondyena tyondyena na tyolaˈneiⁿ naⁿˈñeeⁿ cwii cwii nnom ñˈoom na cwilaˈneiⁿ nquieena. 	 ויהי בהיות קול הרעש ההוא ויקבצו עם רב ויהיו נבכים כי איש איש שמע אתם מדברים בשפת עמו׃


Majuu xjeⁿˈñeeⁿ tquieˈcañom nnˈaⁿ fariseos na mˈaaⁿ na ñeˈcalˈana xjeⁿ jom. Taˈxˈeena nnoom: —¿Aa matsa̱ˈntjomnaˈ na tsaⁿsˈa nntseityueeⁿˈeⁿ ljeii na tocoom ñˈeⁿ scoomˈm? 	 ויגשו אליו הפרושים וישאלהו אם יוכל איש לשלח את אשתו והם מנסים אתו׃


Quia na jnda̱ teijndaaˈ chaˈtso nmeiⁿˈ, nquiee ntyee ˈio ndi ˈio tyoˈooquieˈna cuarto na weˈyandyo na tyolˈana tsˈiaaⁿ na laˈxmaⁿna. 	 ואחרי שהוכנו אלה ככה באו הכהנים תמיד אל המשכן החיצון לעבד שם את עבודתם׃


Ndoˈ Judas, tsˈaⁿ na tquiaa cwenta Jesús luee naⁿˈñeeⁿ, quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ na jnda̱ teijndaaˈ na nncueˈ Jesús, tioo na jeeⁿ tia ntyjeeⁿ cantyja na sˈaaⁿ. Tjatseilcweeⁿˈeⁿ ntquiuu nchooˈ nqui sˈom xuee nda̱a̱ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈ tsjoom. 	 וירא יהודה המסר אותו כי הרשיעהו וינחם וישב את שלשים הכסף אל הכהנים הגדולים והזקנים לאמר׃


Cantyja ˈnaⁿya canduˈyoˈ na xmaⁿndye chaˈtso nnˈaⁿ na cwilaˈxmaⁿna tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe mˈaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo. Joo nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na mˈaⁿ ljooñe ñˈeⁿndyo̱ cwilaˈcwanomna na xmaⁿndyoˈ. 	 שאלו לשלום כל קדוש במשיח ישוע האחים אשר עמדי שאלים לשלומכם׃


Sa̱a̱ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ macaⁿnaˈ na caljooˈndyoˈtyeⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê chaˈcwijom na njoom na wjaa nchˈiooˈ tsˈoom. Tintjeiˈndyoˈ na ntyjaaˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom naya na jnda̱ jndyeˈyoˈ na mañequiaanaˈ na cwiluiˈnˈmaaⁿndyoˈ. Juu ñˈoomˈñeeⁿ cwitˈomnaˈ chaˈwaa tsjoomnancue ndoˈ ja Pablo majuunaˈ mañequiaya nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 אם תעמדו מיסדים ונכונים באמונה ולא תזועו מתוחלת הבשורה אשר שמעתם ואשר נשמעה לכל הנברא תחת השמים ואני פולוס הייתי לה למשרת׃


Quia joˈ tso Pedro nnom Jesús: —Jeeⁿ ndyaˈ ya na mˈaaⁿya ñjaaⁿ. Cwa, nlˈaayâ ndyee xquieˈ ncwaⁿˈ. Cwii cwentaˈ nncuˈ, cwii cwentaaˈ Moisés, ndoˈ cwii cwentaaˈ Elías. 	 ויען פטרוס ויאמר אל ישוע רבי טוב היותנו פה נעשה נא שלש סכות לך אחת ולמשה אחת ולאליהו אחת׃


Catsa̱ˈntjomˈ joona na calˈana naya nnˈaⁿ, joˈ na nncuaa na tyandyena na majndye nnom na ya cwilˈana, na ticˈomna na ntycwiina, ˈnaⁿ na niom lueena, cateiˈjndeiina nnˈaⁿ. 	 ויגמלו טוב ויעשירו במעשים טובים לתת מהונם ולעזר לזולתם׃


Ncˈe na jnda̱ seitjoomˈnaˈ jaa ñˈeⁿ Cristo, teiyo tjeiiˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom jaa cha na ncˈoomnaˈ jaa na nndaaya chaˈna na nndaaˈ jom, ndoˈ na nncuaa na ljoˈ matseiljoˈyunaˈ ñequio na jnda̱ seijndaaˈñê na nntsˈaaⁿ ndoˈ cwiluiinaˈ chaˈxjeⁿ na cjaaweeˈ tsˈoom. 	 אשר גם לקחנו בו נחלתנו אנחנו המיעדים לה מאז במחשבת פעל הכל כעצת חפצו׃


Joˈ joˈ waa na tcoˈnaˈ ntyˈiaaˈ Pablo natsjom. Ntyˈiaaⁿˈaⁿ meintyjeeˈ cwii tsaⁿsˈa tsˈaⁿ ndyuaa Macedonia. Sˈaa tsaⁿˈñeeⁿ tyˈoo nnoom, tso: “Cwinoomˈ ntyjawaa ndyuaa Macedonia. Candyoˈteiˈjndeiˈ jâ.” 	 וחזון נראה אל פולוס בלילה והנה איש מוקדון נצב והוא מבקש ממנו לאמר עבר אל מקדוניא ועזרנו׃


Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na mayuuˈ matseiljo ñˈoomya naquiiˈ tsˈom, mˈmo̱o̱ⁿtya̱ya nnom. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na ticatseiljo ñˈoomya naquiiˈ tsˈom, tsaⁿˈñeeⁿ machˈeenaˈ cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo cantyjati chjoowiˈ ñˈoom na mantyjiityeeⁿ. 	 כי מי שיש לו נתון ינתן לו ומי שאין לו גם את אשר יש לו יקח ממנו׃


Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ, matso: —Ljeiiˈñeeⁿ luaa matsa̱ˈntjomnaˈ: “Cˈoomˈ na candyaˈ tsˈomˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaˈ ñequio na xcweeˈya tsˈomˈ, ñequio chaˈwaa na jnda ntyjiˈ, ñequio chaˈwaa na jnduˈ ndoˈ ñequio chaˈwaa na jndo̱ˈya tsˈomˈ.” Ndoˈ mati matsonaˈ: “Cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ xˈiaˈ chaˈxjeⁿ na jnda ntyjiˈ ñequio nncuˈ.” 	 ויען ויאמר ואהבת את יהוה אלהיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך ובכל מדעך ואת רעך כמוך׃


Sa̱a̱ mantyˈiaaⁿˈaⁿ ndiocheⁿ nacañomˈm cha nljeiiⁿ ˈñeeⁿ juu tyenquiuuˈ liaⁿˈaⁿ. 	 ויבט סביב לראות את אשר עשתה זאת׃


Quia joˈ ja ñequio Pedro saayâ, squia̱a̱yâ yuu waa tseiˈtsuaa. 	 ויצא פטרוס והתלמיד האחר וילכו אל הקבר׃


Chaˈxjeⁿ na jñomˈ ja na jndyo̱o̱ tsjoomnancue, mati majño̱o̱ⁿya joona na cˈoocatjeiˈyuuˈndyena nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomnancue. 	 כאשר אתה שלחת אתי אל העולם כן גם אני שלחתי אתם אל העולם׃


Joona cwileiˈchona canchuu sˈomcajaⁿ, sˈomxuee, ljo̱ˈ na jeeⁿ jnda, ta̱ˈ perlas, liaa lino na jeeⁿ ya, liaa seda, liaa colo catsiooˈ ñequio colo wee. Ndoˈ cwinda̱a̱na chaˈtso nnom nˈoom na jeeⁿ cachinaˈ, ñˈeⁿ chaˈtso ˈnaⁿ na tuiinaˈ ñˈeⁿ tseiˈjndyeeˈ elefante, ñˈeⁿ jndye ˈnaⁿ na tuiinaˈ ñˈeⁿ nˈoom na jndati, ñˈeⁿ ˈnaⁿ na tuiinaˈ sˈomwee, ñˈeⁿ xjo hierro, ndoˈ ñˈeⁿ tsjo̱ˈ mármol. 	 את משא זהב וכסף ואבן יקרה ופנינים ובוץ וארגמן ומשי ושני וכל עצי בשם וכל כלי שנהבים וכל כלי עץ יקר וכלי נחשת וברזל ושיש׃


Tjuˈnaˈ cwii xueeˈñeeⁿ na maˈmo̱ⁿ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ. Mañequiaaⁿ ñˈoom naya na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ tquieˈcañom ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ntyee ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈ tsjoom. 	 ויהי היום והוא מלמד את העם במקדש ומבשר ויגשו הכהנים והסופרים עם הזקנים׃


Macweˈ ncˈe joˈ chii ˈndiito Tyˈo̱o̱tsˈom joona na calˈana ljoˈ na machˈeenaˈ nquiuna na ñeˈcalˈana. Hasta yolcu tquiandye nda̱a̱ ntyjelcu ndoˈ nchii ljoˈ teincoondyena. 	 בעבור זאת נתנם האלהים לתאות בושה כי נשיהם החליפו את התשמיש כדרכן בשלא כדרכן׃


Ee juu jnaⁿ teilˈueeˈñenaˈ ljeiiˈñeeⁿ na tquiuˈnnˈaⁿnaˈ ja ndoˈ tqueⁿnaˈ na nntsuundyo̱. 	 כי מצא החטא סבה במצוה להתעות אתי ויהרגני על ידה׃


Ee tsˈaⁿ na mañequiaa na xmaⁿñê, matseijomñe ñequio natia na matseixmaaⁿ. 	 כי השאל בשלומו הוא משתתף במעשיו הרעים׃


Mati cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom quiiˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, matsonaˈ na macanda̱ ñˈoom ya nquiu nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿna, ndoˈ cwilaˈcanda̱a̱ˈndyena ñˈom ndyueena. Tincˈomna na nnˈaⁿ candyee joona, meiⁿ tincˈomna na queeⁿ nˈomna sˈom na nchii jndyaaˈ ˈnaaⁿna. 	 וכן גם השמשים יהיו ישרים ולא מחליקי לשון ולא אהבים סבא יין ולא נטים אחרי בצע רע׃


Naⁿnom na tquiendye, caˈmo̱ⁿˈ nda̱a̱na na cˈomna na xcwe cwilˈana, cˈomna na macanda̱ ñˈoom ya nquiu nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿna, nnˈaⁿ na xcwe mˈaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈom, mˈaⁿna na jnda nquiuna ncˈiaana na cwilaˈyuˈ, ndoˈ na cwilaˈquii nˈomna nawiˈ na cwiwinomna. 	 שיהיו הזקנים משלים ברוחם ומכבדים וצנועים ובריאים באמונה ובאהבה ובסבלנות׃


Ee quia na nntandoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, taxocunconndaˈna, meiⁿ naⁿnom, meiⁿ naⁿlcu. Ee quia joˈ nlaˈxmaⁿna chaˈna ángeles na mˈaⁿ cañoomˈluee. 	 כי בתחית המתים לא ישאו נשים ולא תנשאנה כי אם כמלאכי אלהים בשמים יהיו׃


Tsoti Juan: —Ncˈe tsaⁿmˈaaⁿˈ jnaaⁿ cañoomˈluee, tˈmaⁿti cwiluiiñê, nchiiti chaˈtsondye nnˈaⁿ. Ja na cweˈ tsˈaⁿ ja, matseixmaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue ndoˈ matseina̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. Sa̱a̱ nquii tsaⁿmˈaaⁿˈ na jnaaⁿ cañoomˈluee, cwiluiitˈmaⁿñetyeeⁿ na chaˈtso. 	 הבא ממעל נעלה על כל ואשר מארץ מארץ הוא ומארץ ידבר הבא משמים נעלה על כל׃


Tyomˈaaⁿ Abraham na jeeⁿ tˈmaⁿ tsˈoom na ñeteinomˈm na nluii na ljoˈ, ndoˈ jnaaⁿˈaⁿ chaˈxjeⁿ na tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom. 	 ויהי בהאריך נפשו השיג את ההבטחה׃


Maluaaˈ nntsˈaa ja na cwiluiindyo̱ na matsa̱ˈntjo̱ⁿya. Nntsjo̱o̱ nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ ntyjaaˈa ntyjaya: “Quioˈyoˈ ˈo nnˈaⁿ na jnda̱ jndaˈyoˈ na matioˈnaaⁿñe Tsotya̱ya ˈo. Catoˈñoomˈyoˈ naya na mañequiaaⁿ na mati ˈo cwilajomndyoˈ ñequio na matsa̱ˈntjoom. Ee luaaˈ teiyoti seijndaaˈñê cwentaˈyoˈ quia na tqueeⁿ tsjoomnancue. 	 אז יאמר המלך אל הנצבים לימינו באו ברוכי אבי ורשו את המלכות המוכנה לכם למן הוסד העולם׃


ndoˈ mati nda̱a̱ nnˈaⁿ na matsa̱a̱ⁿˈa̱ⁿ nacje ˈnaaⁿˈaⁿ na cwicˈeeⁿ nˈiaaⁿ. Ee joona cwitoˈñoomna ñˈoom na catuˈxeⁿna nnˈaⁿ na cwilˈa natia. Ndoˈ mati cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena nnˈaⁿ na cwilˈa yuu na matyˈiomyanaˈ. 	 אם למשלים כראוי לשלוחים מאתו לנקמת פעלי און ולתהלת עשי טוב׃


Jnda̱ na jndii Jesús na luaaˈ cwiluena, tsoom nda̱a̱na: —Nnˈaⁿ na tiwii titjo̱o̱ndyena tsˈaⁿ na machˈee nasei. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na wii, tjo̱o̱ndyena tsaⁿˈñeeⁿ. Ja nchii na jndyo̱o̱ na nncwaⁿya nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ, ja jndyo̱o̱ na nncwaⁿya nnˈaⁿjnaⁿ. 	 וישמע ישוע ויאמר החזקים אינם צריכים לרפא כי אם החלים לא באתי לקרא הצדיקים כי אם החטאים לתשובה׃


Ndoˈ quia na cwinquiolcweeˈna na tyˈena tsˈua ticwaˈna xeⁿ nchii na cwiqueⁿljuˈndyejndyeena. Mati jndye ntˈomcheⁿ costumbre cwilaˈwena na matseijndaaˈñenaˈ chiuu waa na nntmaaⁿ waso, ñequio caseito, ñequio xjo casuela, ñequio jnduu. 	 ואת אשר מן השוק אינם אכלים בלא טבילה ועוד דברים אחרים רבים אשר קבלו לשמר כמו טבילת כסות וכדים ויורות ומטות׃


Ndoˈ ñˈoom na jnda̱ we matseijomnaˈ ñˈoomˈñeeⁿ, luaa matsonaˈ: “Cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ xˈiaˈ chaˈxjeⁿ na jnda ntyjiˈ ñequio nncuˈ.” 	 והשנית דומה לה ואהבת לרעך כמוך׃


cha nnda̱a̱ nncˈoomñe Cristo naquiiˈ nˈomˈyoˈ ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê cha caljotyeⁿ na mˈaⁿˈyoˈ naquiiˈ na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na wiˈ tsˈom ˈo, chaˈxjeⁿ njoom tyˈe nchˈiooˈ tsˈoom. 	 שישכן המשיח בלבבכם באמונה והייתם משרשים ומיסדים באהבה׃


Sa̱a̱ xeⁿ maˈñeeⁿ saaⁿˈaⁿ, ticwanaaⁿ na ncoconnaaⁿˈaⁿ, matsonaˈ na caljoyaandyenndaˈna. Ndoˈ mati juu saaⁿˈaⁿ, tintseityuiiˈ ljeii ˈnaaⁿna. 	 ואם פרש תפרש ממנו תשב בלא איש או תתרצה לבעלה ואיש אל ישלח את אשתו׃


Quia seiˈnaaⁿˈ gobiernom cartaˈñeeⁿ, taˈxˈeeⁿ ˈndyoo Pablo cwaaⁿ tsˈo̱ndaa jnaⁿ. Ndoˈ ljeiiⁿ na jnaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ tsˈo̱ndaa Cilicia. 	 ויהי כקרא ההגמון את האגרת וישאל מאי זה מדינה הוא ויהי כשמעו כי הוא מקיליקיא ויאמר׃


Chaˈtso nmeiⁿˈ na tyotjoomna laxmaⁿnaˈ cwii na maˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ya na tilaˈqueeⁿ nˈo̱o̱ⁿya cwii cwii nnom natia chaˈxjeⁿ tyolaˈqueeⁿ nˈomna. 	 וכל זאת היתה לנו למופת לבלתי התאות לרעה כאשר התאוו גם המה׃


Ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, quia tyondyena na luaaˈ matso Jesús, tyolˈueendyena chiuu ya nlˈana na nlaˈcueeˈna jom. Sa̱a̱ nquiaana na nntˈuena jom ee na chaˈtsondye nnˈaⁿ jeeⁿ tjaweeˈ nˈom ñˈoom na tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱. 	 וישמעו הסופרים וראשי הכהנים ויתנכלו אתו להשמידו כי יראו מפניו יען אשר כל העם משתוממים על תורתו׃


quia joˈ chaˈtsondyoˈ na mˈaⁿˈyoˈ tsˈo̱ndaa Judea catsaleiˈnomˈyoˈ quiiˈ ntsjo̱. 	 אז נוס ינוסו אנשי יהודה אל ההרים׃


Sa̱a̱ cjaañjoomˈya nˈomˈyoˈ ñˈoomwaa na cweˈ tjañoomˈ: Juu tsˈaⁿ na tijndye tsjaaⁿ manomˈ, titˈmaⁿ nntseiwe. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na maya tsjaaⁿ manomˈ, majndyeti nntseiwe. 	 כי הנה הזרע בצמצום גם יקצר בצמצום והזרע בברכות גם יקצר בברכות׃


Quia joˈ cwiicheⁿ cwii ndiiˈ jlaˈjndaaˈndyena na nntˈuena jom, sa̱a̱ tîcanda̱a̱ lˈana, tjaaⁿ. 	 אז ישובו ויבקשו לתפשו וימלט מידם׃


Ee nchii ñeˈqua̱a̱ⁿyâ xjeⁿ ˈo cantyja na cwilaˈyuˈyoˈ ee ˈo xcweti waa na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ ncˈe na ñeˈcateijndeiiyâ ˈo na cˈomˈyoˈ na neiiⁿˈti nˈomˈyoˈ. 	 לא שנמשל באמונתכם כי אם עזרים אנחנו לשמחתכם כי באמונה עמדתם׃


Nnˈaⁿ judíos tsjoom Bereaˈñeeⁿ ya nnˈaⁿndyetina nchiiti ncˈiaana na mˈaⁿ tsjoom Tesalónica. Ñequio na xcweeˈ nˈomna tyoqueⁿna cwenta ñˈoom na tyolue naⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ ˈio ndi ˈio tyolaˈnaaⁿna ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiyo teiljeii na tyolˈueena aa mayuuˈ ñˈoom na cwilue naⁿˈñeeⁿ nda̱a̱na. 	 ואלה היו נדיבים מאנשי תסלוניקי ויקבלו את הדבר בכל לב וידרשו בכתובים יום יום לדעת אם כן הוא הדבר׃


Tsoti Pablo: —Joˈ chii seicanda̱ya, ˈu rey Agripa, ñˈoom na tso Jesús quia na teitquiooˈñê no̱o̱ⁿ. 	 על כן המלך אגרפס לא המריתי את המראה אשר ראיתי מן השמים׃


Quia na cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, luaa canduˈyoˈ: Tsotya̱a̱yâ na mˈaaⁿˈ cañoomˈluee, ñequiiˈcheⁿ catseitˈmaaⁿˈñenaˈ xueˈ. 	 לכן כה תתפללו אבינו שבשמים יתקדש שמך׃


Sa̱a̱ quia na tqueⁿna cwenta na jom tsˈaⁿ judío, chaˈtsondyena jlaˈtjoomˈna jndyeena. Chaˈna cwii we hora ñeˈcwii tyolaˈxuaana, tyoluena: —Jeeⁿ tˈmaⁿ ñˈoom tseixmaⁿ Diana cwentaa jaa nnˈaⁿ Éfeso. 	 והמה כהכירם כי הוא יהודי נשאו כלם קול ויצעקו כשתי שעות לאמר גדולה ארטמיס של האפסיים׃


Sa̱a̱ najndyee macaⁿnaˈ na catseiˈno̱ⁿˈ tsˈaⁿ na tjaaˈnaⁿ cwii ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii ncˈe na seijndaaˈñe nquii na seiljeii juunaˈ, 	 וזאת תדעו ראשונה אשר כל נבואת המקרא איננה תלה בפתרון אדם מלבו׃


Ñˈeeⁿndye joona na cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo laˈxmaⁿna na cwilaˈyuˈya nˈomna, ndoˈ ntˈomndye joona cwicandaana na nlaˈnˈmaⁿna nnˈaⁿwii. 	 לאחר האמונה ברוח ההוא ולאחר מתנות הרפאות ברוח ההוא׃


Tˈmo̱ⁿ Isaías chiuu waa na tileicanda̱a̱ nlaˈyuˈ nnˈaⁿ judíos, ee waa cwiicheⁿ ñˈoom na matsoom: 	 על כן לא יכלו להאמין כי עוד אמר ישעיהו׃


Yuscuˈñeeⁿ tˈo̱o̱ⁿ nnom Jesús. Tsoom: —Jeeⁿ mayuuˈ, ˈu Ta, sa̱a̱ cantyˈiaˈ, calueˈ nchˈu ndyaˈ cwicwaˈyoˈ meiiⁿ cweˈ nacajnda̱a̱ na cwiquiaa nacjeeˈ meiⁿsa na jlaˈquiaa yocanchˈu. 	 ותען ותאמר אליו כן אדני אבל גם צעירי הכלבים יאכלו תחת השלחן מפרורי לחם הבנים׃


Jñoom mosoomˈm na ˈoocaˈmaⁿna chaˈtso nnˈaⁿ na jnda̱ jndye na nnquiolaˈjomndye. Sa̱a̱ naⁿˈñeeⁿ tiñeˈquiontyjaaˈna. 	 וישלח את עבדיו לקרא הקרואים אל החתנה ולא אבו לבוא׃


Ndoˈ na ljoˈ, titseitjo̱o̱naˈ ˈo meiⁿcwii nnom na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom cha cwicanda̱a̱ cwilˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ yocheⁿ na cwimeiⁿndoˈyoˈ na nncueeˈ xuee quia na nncwjeeˈnndaˈ Ta Jesucristo. 	 עד כי לא חסרתם כל מתן החסד והנכם מחכים להתגלות אדנינו ישוע המשיח׃


ˈO tjo̱o̱ndyoˈ cwii nnom, sa̱a̱ tileicuaanaˈ lueeˈyoˈ, joˈ na nlaˈcueˈyoˈ tsˈaⁿ, ndoˈ queeⁿ nˈomˈyoˈ na nncuaa cwii nnom ˈnaⁿ lueeˈyoˈ, sa̱a̱ tileicuaanaˈ, joˈ na cwino̱ⁿˈyoˈ mana matseiwenaˈ tiaˈ. Tileicuaa ljoˈ na lˈue nˈomˈyoˈ ee na tyootaⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אתם מתאוים ואין לכם תרצחו ותקנאו והשג לא תשיגו תריבו ותלחמו ואין לכם יען אשר לא התפללתם׃


Matso tsaⁿˈñeeⁿ no̱o̱ⁿ: “ˈU re Cornelio, mandii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom na matseiˈneiⁿˈ nnoom ndoˈ macañjom tsˈoom na mateijndeiˈ nnˈaⁿ ljoˈ na matseitjo̱o̱naˈ joona. 	 ויאמר קרניליוס נשמעה תפלתך וצדקותיך היו לזכרון לפני האלהים׃


Quia joˈ tsˈaⁿ Etiopía sa̱ˈntjoom na cjaameintyjeeˈ tornom. Jnda̱ chii wendyena tquiocuena, tyˈecuo̱na quiiˈ ndaatioo, mana seitsˈoomñe Felipe jom. 	 ויצו להעמיד את המרכבה וירדו שניהם אל תוך המים פילפוס והסריס ויטבל אותו׃


Sa̱a̱ tˈo̱ cwiicheⁿ tsaⁿˈñeeⁿ, seitiaaⁿˈaⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ, tsoom: —Cwa tinquiaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ ˈu jnda̱ tˈuiityeⁿnaˈ na maxjeⁿ nncˈioˈ. ¿Aa ticandoˈ mañejoˈti matjomˈ chaˈxjeⁿ matjom jom? 	 ויען האחר ויגער בו לאמר האינך ירא את האלהים בהיותך בעצם הענש הזה׃


Nquii Espíritu na matseixmaⁿ Cristo na tyomˈaaⁿ quiiˈ nˈomna, tyuaaˈ tˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ nawiˈ na ntjom Cristo ndoˈ na nda̱quia nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ juu. Tcuu tcuu tyolˈueena ˈñeeⁿ tsˈaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ na tˈmo̱ⁿ Espíritu nda̱a̱na ndoˈ cwaaⁿ xjeⁿ nncwjeeˈ. 	 בחקרם לדעת מתי ואיך תהיה העת אשר הודיעה רוח המשיח אשר בקרבם בהגידו מראש את ענויי המשיח ואת הגדלות אשר אחריהם׃


Ndoˈ naljoˈ, tqueeⁿˈ Jesús chaˈtsondyô̱ na mˈaaⁿ. Tsoom nda̱a̱yâ: —ˈO manquiuˈyoˈ na nquiee nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye cwii cwii ndyuaa cwilaˈsˈandyena nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjomna. Ndoˈ nnˈaⁿ na cwiluiitˈmaⁿndye cwiqueⁿna xjeⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ nacje ˈnaaⁿna. 	 וישוע קרא להם ויאמר אתם ידעתם כי שרי הגוים רדים בהם והגדולים שלטים עליהם׃


Tquia nncwintyjeeˈna na nquiaana nawiˈ tˈmaⁿ na cwitjoom nnˈaⁿ. Nluena: —Wiˈ, wiˈ matjom tsjoom tˈmaⁿ, juu tsjoom Babilonia na tˈmaⁿ cwiluiiñenaˈ. Ee ñejomto tyjeeˈcañoom na macowiˈnaˈ juunaˈ. 	 ומרחוק יעמדו מפני אימת ענויה ואמרו אוי אוי לך בבל העיר הגדולה העיר החזקה כי בשעה אחת בא משפטך׃


Quia joˈ teitquiooˈ cwii ˈnaaⁿ tˈmaⁿ tsjo̱ˈluee na maˈmo̱ⁿnaˈ chiuu cwinluii. Ntyˈiaya cwii yuscu cweⁿ ñeˈquioomˈ chaˈcwijom liaⁿˈaⁿ. Meintyjeeⁿˈeⁿ nacjooˈ chiˈ ndoˈ ñjom cwii corona xqueeⁿ na chuuˈ canchooˈwe cancjuu. 	 ואות גדולה נראתה בשמים אשה אשר השמש לבושה והירח תחת רגליה ועל ראשה עטרת שנים עשר כוכבים׃


Jnda̱ na teicheⁿ na seineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, jliuna ñenquii Jesús cwii mˈaaⁿ. Ndoˈ xuee na cwityomˈaⁿtina, meiⁿcwii tsˈaⁿ tîcaluena nnom chiuu waa na ntyˈiaana. 	 ובהיות הקול נשאר ישוע לבדו והמה החשו ולא הגידו דבר לאיש בימים ההם מכל אשר ראו׃


’Quia joˈ cwii tsˈaⁿ na maxjeⁿ ñˈeeⁿ ñˈeⁿndyô̱ chaˈwaati xuee na tyocañˈa̱a̱ⁿyâ ñˈeⁿ nquii Ta Jesús na tjawa tjacueeⁿ tyomanoom naquiiˈ njoom, 	 ועל כן מן הצרך כי מן האנשים האלה אשר התהלכו אתנו כל ימי היות אדנינו ישוע יוצא ובא לפנינו׃


Ndoˈ ˈu jndaaya, nluiindyuˈ profeta cwentaaˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ nandyeticheⁿ. Ee ˈu nncjaˈjndyeeˈ jo nnom Ta na nncwjiˈyuuˈndyuˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ chaˈcwijom tsˈaⁿ na matseijndaaˈñe nato, cha mamˈaⁿcˈeendye nnˈaⁿ quia nncueeˈcañoom. 	 ואתה הילד נביא עליון תקרא כי לפני יהוה תלך לפנות את דרכיו׃


Sa̱a̱ nqueⁿ quia nncwjeeⁿˈeⁿ tjaa ˈñeeⁿ juu nntseiˈno̱ⁿˈ yuu jnaⁿyom. Sa̱a̱ tsaⁿmˈaaⁿˈ manquiuuyaaya yuu jnaaⁿ. 	 אך את זה ידענו מאין הוא וכאשר יבוא המשיח לא ידע איש אי מזה הוא׃


Jndeii jlaˈxuaana, jluena: —ˈU Jesús na maˈmo̱o̱ⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ jâ. 	 וישאו את קולם לאמר ישוע מורה חננו׃


Jnda̱ chii tyˈeñˈomlcweˈ ntseinda Jacob seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈaⁿ tsjoom Siquem ndyuaa yuu na jnaⁿna. Joˈ joˈ tjacantˈiuuˈñê naquiiˈ tseiˈtsuaa na seijnda Abraham ñequio sˈom xuee nda̱a̱ ntseinda Hamor. 	 ויובאו שכמה ויושמו בקבר אשר קנה אברהם בכספו מיד בני חמור אבי שכם׃


Nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, quiana na nntoˈñoomˈyoˈ naya na laxmaⁿna ñequio na tjaañomtiuu cˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na. 	 חסד לכם ושלום מאת האלהים אבינו ואדנינו ישוע המשיח׃


Ee quia na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na tijndeiiˈ tsˈoom cantyja na matseiyoomˈm mati machˈeenaˈ na tijndo̱ cantyja na matseiyuˈa. Quia na cwinajndeii jnaⁿ ñˈeⁿ cwii nnˈaⁿya na matseiyuˈ, matjo̱ⁿ na jnaaⁿˈa ndoˈ matseiliooˈndyo̱. 	 מי יחלש ואני לא אחלש מי יכשל ולא יבער לבי׃


Quia joˈ teintyjeeˈ nquii tyee na cwiluiitquieñe xcwe quiiˈ ntaaⁿna, taxˈeeⁿ ˈndyoo Jesús, tsoom: —¿Aa maxjeⁿ meiⁿcwii ñˈoom ticˈo̱ˈ? ¿Chiuu waayuu cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na cwitueeˈna nacjoˈ? 	 ויקם הכהן הגדול ויעמד בתוך וישאל את ישוע לאמר האינך משיב דבר מה זה אלה ענים בך׃


Ndoˈ quia na jnda̱ jlaˈwe nnˈaⁿ ja na nlaˈcueeˈna ja, quia joˈ nntsˈaa na nntseitjomnaˈ nnˈaⁿ cantyja ˈnaⁿya. 	 ואני בהנשאי מעל הארץ אמשך כלם אלי׃


Quia joˈ tsoticheⁿ Jesús nda̱a̱na: —Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, xeⁿ ticatquieˈyoˈ seiiˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee ndoˈ na cweˈyoˈ nioomˈa, ticalaˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na tandoˈ añmaaⁿ. 	 ויאמר אליהם ישוע אמן אמן אני אמר לכם אם לא תאכלו את בשר בן האדם ושתיתם את דמו אין לכם חיים בקרבכם׃


’Ja jndyo̱o̱ na jndyo̱cwjaaˈndyo̱ chom quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue. Ndoˈ toom cweˈ na cwiluii naljoˈ. 	 להפיל אש על הארץ באתי ומה חפץ אני כי כבר בערה׃


Quia joˈ xeⁿ nlue nnˈaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ: “Queⁿˈyoˈ cwenta, laˈñeⁿ mˈaaⁿ ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom”, tintsaˈyoˈ joˈ joˈ. Ndoˈ xeⁿ na nluena: “Cantyˈiaˈyoˈ, luaaˈ mˈaaⁿ naquiiˈ wˈaa”, tilayuˈyoˈ na ljoˈ. 	 לכן כי יאמרו אליכם הנו במדבר אל תצאו הנו בחדרים אל תאמינו׃


Luaaˈ waa na nntaˈjnaⁿˈyoˈ naⁿˈñeeⁿ, ee mˈmo̱ⁿnaˈ na tiyuuˈ ñˈoom na cwiñeˈquiana quia na nleitquiooˈ chiuu waa na cwilˈana. 	 לכן בפרים תכירו אותם׃


Quia na ntyˈiaaˈ Jesús na ntyjantyja jaawijndyendye nnˈaⁿ nacañomˈm, quia joˈ seitiaaⁿˈaⁿ jndyetiaˈñeeⁿ, tsoom: —ˈU jndyetia na macheˈ na cantaa nnˈaⁿ ndoˈ na tileicalaˈneiⁿna, matsa̱ˈntjo̱ⁿ na caluiˈ ndoˈ tajom nncjaˈquieˈnndaˈ naquiiˈ tsˈom tyochjoomˈaaⁿˈ. 	 וירא ישוע את העם מתקבץ אליו ויגער ברוח הטמא לאמר רוח אלם וחרש אני מצוך צא ממנו ואל תסף לבוא בו עוד׃


Sa̱a̱ naⁿˈñeeⁿ chaˈcwijom ntjom na tinjoom tyˈe nchˈiooˈnaˈ, na tyuaaˈ tcaaⁿnaˈ. Ee quia na macoˈwiˈnaˈ joona oo cwileiˈntyjo̱ nnˈaⁿ joona cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom naya, mantyja cwiˈndyena. 	 אך אין לו שרש תחתיו ורק לשעה יעמד ובהיות צרה ורדיפה על אדות הדבר מיד נכשל׃


ˈÑeeⁿ ˈo na ñeˈcandyeˈyoˈ, candyeˈyaˈyoˈ ñˈoom na matseineiⁿ Espíritu Santo nda̱a̱ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom quia tso: ˈÑeeⁿ juu na jnda̱a̱ jnaⁿñe ñequio natia, nñequiaya na nlquii ta̱a̱ˈ tsˈoom na mañequiaanaˈ na wandoˈ tsˈaⁿ. Juu tsˈoomˈñeeⁿ meintyjeeˈnaˈ xcweya paraíso cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 מי אשר אזן לו ישמע את אשר הרוח אמר לקהלות המנצח אתן לו לאכל מעץ החיים אשר בתוך גן עדן לאלהים׃


Ndoˈ jeˈ, cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom. Jom waa najneiⁿ na nntsˈaaⁿ na nncˈomˈjnda̱ˈtiˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom naya na mañequiaya na cwiluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ ndoˈ ncˈe ñˈoom na maˈmo̱o̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo. Ndoˈ na luaaˈ waa, matseijomnaˈ ñequio juu na cweˈ wantyˈiuuˈ tyomˈaaⁿnaˈ xjeⁿ cwitjo̱o̱cheⁿ na ncuaa tsjoomnancue. 	 ולאשר יכל לחזק אתכם כבשורתי וכקריאת ישוע המשיח כפי גלוי הסוד אשר היה מכסה מימות עולם׃


ˈO ntseindaaya, ˈo laxmaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ jnda̱ tantjomˈyoˈ naⁿˈñeeⁿ na cweˈ cantu ñˈoom cwiñequia, ee nqueⁿ na mˈaaⁿ naquiiˈ nˈomˈyoˈ jndeiityeeⁿcheⁿ nchiiti juu na mˈaaⁿ naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ na laxmaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue. 	 אתם הבנים הנכם מאלהים ונצחתם אתם כי אשר בכם גדול הוא מאשר בעולם׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —ˈO tixcwe cwitjeiˈyoˈ cwenta, ee meiiⁿ na cwilaˈnaⁿˈyoˈ ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na waa sa̱a̱ ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ maˈmo̱ⁿnaˈ meiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ najndeii na matseixmaaⁿ. 	 ויען ישוע ויאמר להם טעים אתם באשר אינכם יודעים את הכתובים וגם את גבורת האלהים׃


’Nquii Tsotya̱ jeeⁿ candyaˈ tsˈoom ja, ee mañequiaandyo̱ na cˈio̱ cwentaa nnˈaⁿ na cwiluiindye canmaⁿ ntsma̱a̱ⁿˈa cha nñequiaaⁿ na nncwando̱ˈnndaˈa. 	 על כן אהב אתי אבי כי את נפשי אתן למען אשוב ואקחה׃


Mañoomˈ matsoom nnom Tomás: —Catyˈiomˈ nnomtsˈo̱ˈ tsˈom tsˈo̱o̱ya, ndoˈ cantyˈiaˈ lˈo̱o̱ya. Ndoˈ cwjaaˈndyuˈ jndaˈtsˈo̱ˈ tseiˈntsquieeya. Tantsaˈ na tiñeˈcatseiyuˈ. 	 ואחר אמר אל תומא שלח אצבעך הנה וראה את ידי ושלח את ידך הנה ושים בצדי ואל תהי חסר אמונה כי אם מאמין׃


Mañequiaanaˈ na neiiⁿˈ tsˈaⁿ quia na cwinaⁿñe na maqueⁿnaˈ xjeⁿ juu ndoˈ ticatsˈaa jnaⁿ. Ee quia na jnda̱ jnaⁿñe nncoˈñom na ticantycwii na nncwandoˈ ee jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nñequiaaⁿ joˈ. Matseijomnaˈ juunaˈ chaˈcwijom corona na nntoˈñoom nnˈaⁿ na wiˈ nˈom jom. 	 אשרי האיש העמד בנסיונו כי כאשר נבחן ישא עטרת החיים אשר הבטיח יהוה לאהביו׃


Cwiicheⁿ cwii ndiiˈ matsjo̱o̱nndaˈa meiⁿquiaa tsaⁿsˈa na nñequiaa na nluii ˈnaaⁿˈñeeⁿ tjaaⁿˈ jndeiˈnaˈ na catseinda̱a̱ˈñˈeeⁿ ljoˈ na matsa̱ˈntjom ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 ומעיד אני עוד הפעם בכל איש אשר ימול כי מחיב הוא לשמר את כל התורה׃


Ee tsaⁿsˈaˈñeeⁿ, na jeeⁿ tˈmaⁿ tsˈiaaⁿ sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tcoˈyanaˈ jom, jnda̱ teinom wenˈaaⁿ choomˈm. 	 כי בן ארבעים שנה ומעלה היה האיש ההוא אשר נעשה עמו אות הרפואה הזאת׃


Chaˈxjeⁿ na matseicandii ñˈoomˈm na teiljeii: “Xeⁿ na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na ñeˈcatseisˈaañe cheⁿnquii, cwjiˈsˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja na machˈee ñˈeⁿñê.” 	 ויהי ככתוב המתהלל יתהלל ביהוה׃


—Jâ jndya̱a̱yâ na tso tsaⁿmˈaaⁿˈ na jom nntseityueeⁿˈeⁿ watsˈom tˈmaⁿwaa na lˈa nnˈaⁿ, ndoˈ ñendyee xuee nntsˈaaxcoom cwiicheⁿ na nchii nnˈaⁿ nlˈa. 	 שמענו אתו אמר אני אהרס את ההיכל הזה מעשה ידי אדם ולשלשת ימים אבנה היכל אחר אשר איננו מעשה ידי אדם׃


Ndoˈ na luaaˈ tyolˈaˈyoˈ, ¿yuu waa na teijndeiinaˈ ˈo? Jeˈ cantyja na nmeiiⁿˈ ñelˈaˈyoˈ, yacheⁿ machˈeenaˈ jnaaⁿˈyoˈ, ee joonaˈ ˈoochonaˈ ˈo na nntsuundyoˈ. 	 ומה אפוא הפרי שהיה לכם אז מן המעשים אשר עתה תבשו מהם כי אחריתם המות׃


Matso Tomás nnoom: —ˈU Ta, ticaliuuyâ yuu wjaˈ, joˈ chii ¿chiuu ya na nlaˈno̱o̱ⁿˈâ yuu waa natoˈñeeⁿ? 	 ויאמר אליו תומא אדני לא ידענו אנה אתה הלך ואיככה נדע את הדרך׃


Quia na ntyˈiaaˈtquiaaⁿ Jesús, jndyoleinoom, tjantyjaaⁿˈaⁿ tcoomˈm xtyeeⁿ jo nnom. 	 ויהי כראותו את ישוע מרחוק וירץ וישתחו לו׃


Jnda̱ na jluiˈ Jesús tyuaatcwii, jndyocatjomñe cwii tsˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ jom. Tsaⁿˈñeeⁿ jnda̱ sˈaa xuee na matseixmaaⁿ naⁿjndii naquiiˈ tsˈoom. Tacocweⁿ liaa ndoˈ tacocˈeeⁿ na waa wˈaa. Macˈeⁿyom yuu na cwijaacantyˈiuuˈndye lˈoo. 	 ויצא אל היבשה ויפגשהו איש מן העיר אשר שדים בו מימים רבים ובגד לא לבש ובבית לא ישב כי אם בקברים׃


Jnda̱ na toˈñoom ˈom taⁿˈ tyooˈ ñequio we catscaa, quia joˈ jlunda̱a̱ñê cañoomˈluee. Tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tsotyeeⁿ. Jnda̱ joˈ tyjeeⁿ tyooˈñeeⁿ, tquiaaⁿ joonaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê cha joona nntˈoomna joonaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na meindyuaandye. Majoˈti sˈaaⁿ ñˈeⁿ we catscaa. 	 ויקח את חמשת ככרות הלחם ואת שני הדגים וישא עיניו השמימה ויברך ויפרס את הלחם ויתן לתלמידיו לשום לפניהם ואת שני הדגים חלק לכלם׃


Ndoˈ na mantyjiiyaya na ljoˈ, matseiˈno̱ⁿˈa na nncˈo̱ⁿtya̱ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ cha nnteijndeiinaˈ ˈo na nntsatsatiˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo ndoˈ na tˈmaⁿti nñequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ jom. 	 ואני בטח וידע כי אותר ואעמד עם כלכם יחד לאמץ אתכם ולהגדיל שמחת אמונתכם׃


Mati ncˈe na tyotseiyuˈya tsˈom Sara, meiiⁿ na jnda̱ teinoomˈ xjeⁿ na ncˈoom jnaaⁿ, ndoˈ mati nquii Abraham jnda̱ tquieñeñˈeeⁿ, tyˈoom Sara najneiⁿ na nncˈoom jnaaⁿ ncˈe na tyotseiyoomˈm na tixotseitjo̱o̱ñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nntseicanda̱a̱ˈñe ñˈoom na tso nnoom na nntsˈaa. 	 באמונה שרה גם היא קבלה הכח להזריע ותלד אחרי בלתה כי חשבה לנאמן את המבטיח׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ ticalˈue nˈomna na nljooˈñê tsjoomna ee jlaˈno̱ⁿˈna na Jerusalén wjaⁿ. 	 ולא קבלהו על אשר היו פניו הלכים ירושלים׃


Seineiⁿ Jesús cwiicheⁿ ñˈoom na tjañoomˈ. Tsoom nda̱a̱na: —Tjaaˈnaⁿ ˈñeeⁿ juu na nntseicwˈaa lámpara jnda̱ chii nntseicoomˈm juunaˈ ñˈeⁿ xuaa oo nncwjaaˈñê juunaˈ nacjeeˈ jnduu. Maxjeⁿ nntseintyja tsˈaⁿ juunaˈ cha na xuee nntyˈiaa nnˈaⁿ na nncˈooquieˈ. 	 ואין איש מדליק נר אשר יכסה אותו בכלי או ישימהו תחת המטה כי אם על המנורה יעלהו למען יראו כל באי הבית את האור׃


Cristo cwiluiiñê tsiaⁿtsjo̱ˈñeeⁿ. Nacjooˈ juunaˈ chaˈwaa wˈaaˈñeeⁿ cwijom wjaacanda̱a̱ˈnaˈ hasta na ncueˈntyjo̱ na nluiiñenaˈ cwii watsˈom na ljuˈ cwentaaˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אשר חבר בו יחד הבנין כלו עדי יגבה להיכל קדש ליהוה׃


Juu capeitaⁿ na meintyjeeˈ ndyeyu jo nnom Jesús, quia jñeeⁿ na seixuaa ndoˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ na luaaˈ tuii na tueˈ tsaⁿˈñeeⁿ, quia joˈ tsoom: —Mayuuˈcheⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ cwiluiiñê Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וירא שר המאה העמד לנגדו כי בזעקו כן נפח את נפשו ויאמר אכן האיש הזה היה בן האלהים׃


Quia joˈ sondaroˈñeeⁿ ñequio capeitaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱na ñequio naⁿˈñeeⁿ na cwindyeˈntjom nda̱a̱ ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos, tˈuena Jesús, jlaˈtyeⁿna jom. 	 אז תפשו הגדוד ושר האלף ומשרתי היהודים את ישוע ויאסרהו׃


Ee meiiⁿ na aa tiˈnaⁿya na ya nntseinchuˈa ñˈoom chaˈxjeⁿ joona, sa̱a̱ xcweya ñˈoom mantyjiiya cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo ndoˈ juu joˈ jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿndyeyuuyâ nda̱a̱ˈyoˈ cantyjati chaˈtso na tyolˈaayâ. 	 ואף אם בער אנכי בדבור אינני בער בדעת כי אם בכל נגלינו אליכם בפני כל אדם׃


¿ˈÑeeⁿ teijndeiijndyee jom cha jeˈ macaⁿnaˈ na catseilcweeⁿˈeⁿ joˈ nnom juu?” 	 או מי הקדימו וישלם לו׃


Quia joˈ tsotye tyochjooˈñeeⁿ seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na mañejuu xjeⁿˈñeeⁿ tso Jesús nnoom na nlcoˈyanaˈ tyochjoo jnaaⁿ. Ndoˈ seiyoomˈm ñˈeⁿ Jesús, mati chaˈtsondye nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ. 	 וידע אביהו כי היתה השעה אשר דבר לו ישוע בנך חי ויאמן הוא וכל ביתו׃


Ndoˈ jnda̱ na tueⁿˈeⁿ na waa wˈaa, meiⁿcwii tsˈaⁿ tînquiaaⁿ na nncjaaquieeˈ ñˈeⁿñê, macanda̱ Pedro ñequio Juan ñequio Jacobo, ndoˈ tsotye yuscuchjoo ñˈeⁿ tsondyee. 	 ויבא הביתה ולא הניח לאיש לבוא אתו בלתי אם לפטרוס וליעקב וליוחנן ולאבי הילדה ולאמה׃


Sa̱a̱ luaa ñˈoom tso Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿ ángeles: Matsˈaa na cjeendyena chaˈna jndye. Joona cwindyeˈntjomna no̱o̱ⁿ ndoˈ matseijomnaˈ joona chaˈna ntsaachom. 	 הן על המלאכים הוא אמר עשה מלאכיו רוחות משרתיו אש להט׃


Ndoˈ meiⁿ nchii ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ Israel na nntsˈaaⁿ, tîcatseicanda̱a̱ˈñenaˈ. Luaaˈ waa ee nnˈaⁿ na jndyowicantyjooˈ tsjaaⁿ ˈnaaⁿ nnˈaⁿ Israel, tichaˈtsondyena na mayuuˈcheⁿ cwiluiindyena nnˈaⁿ Israel. 	 אבל לא כאלו נפל דבר אלהים ארצה כי לא כל אשר הם מישראל גם ישראל המה׃


Nacor jnda Serug, Serug jnda Ragau, Ragau jnda Peleg, Peleg jnda Heber, Heber jnda Sala, 	 בן שרוג בן רעו בן פלג בן עבר בן שלח׃


Cwa quiandyoˈ na nntseitjoomˈnndaˈnaˈ jâ ñˈeⁿndyoˈ. Jâ meiⁿjom ndiiˈ tyoolˈaayâ nawiˈndyô̱ ñˈeⁿndyoˈ. Meiⁿ tyoolaˈtjo̱o̱ndyô̱ nnom meiⁿcwiindyoˈ ˈo, meiⁿ na nñeˈnquio̱ˈnnˈaaⁿyâ ˈo. 	 תנו לנו מקום בלבבכם לא חמסנו איש לא חבלנו איש לא עשקנו איש׃


Tjaaˈnaⁿ cwii na tˈmaⁿti na maˈmo̱ⁿnaˈ na wiˈ tsˈom tsˈaⁿ ncˈiaaˈ chaˈna juu tsˈaⁿ na nñequiaañe na cueˈ cwentaa ncˈiaaˈ. 	 אין לאיש אהבה יתרה מתתו את נפשו בעד ידידיו׃


Joˈ chii tyˈena na nñeˈquiana quiooˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Quiooˈñeeⁿ nlaˈcwjee ntyee chaˈxjeⁿ na tˈmaⁿ ljeii ˈnaaⁿˈaⁿ. Tsonaˈ: nñequiana cwii ljo xencoo oo we cantuˈ ndyua. 	 ולתת קרבן כאמור בתורת יהוה שתי תרים או שני בני יונה׃


Ndoˈ seiñˈoomˈñê cwii nantquie tˈmaⁿ waⁿˈaⁿ cwentaaˈ Jesús. Seitjoom jndye ncˈiaaⁿˈaⁿ na ñequio ñetoˈñoom sˈom tsˈiaaⁿnda̱a̱ nnˈaⁿ cwentaaˈ gobiernom. Teindyuaandyena nacañoomˈ meiⁿsa ñˈeⁿñê ndoˈ ñˈeⁿ Jesús ñequio ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. 	 ויעש לו לוי משתה גדול בביתו ועם רב של מוכסים ואנשים אחרים היו מסבים עמהם׃


Cantyja ˈnaⁿˈ ˈo na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ nqueⁿ na cwiluiiñê tsjo̱ˈwaa, jeeⁿ jnda cwiluiiñê sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿ joo nnˈaⁿ na ticalayuˈ ñˈeⁿñê, matseicanda̱a̱ˈñenaˈ na matso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii: Juu tsjo̱ˈ na tquieeˈ luañê na cwilˈa wˈaa, tseixmaⁿnaˈ tsjo̱ˈ nqui tsiaⁿtsjo̱ˈ. 	 לכן לכם המאמינים היקר אבל לסוררים האבן אשר מאסו הבונים היתה לראש פנה ולאבן נגף ולצור מכשל׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Cristo, calaˈno̱ⁿˈyoˈ na juu ñˈoom na mañequia cantyja na nluiˈnˈmaaⁿñe tsˈaⁿ, nchii nnˈaⁿ jlaˈjndaaˈndye juunaˈ. 	 אבל מודיע אני אתכם אחי כי הבשורה אשר בשרתי לא לפי דרך אדם היא׃


Ee teiyo maxjeⁿ cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Ndoˈ chaˈtso njoom cwilaˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos ñˈoomˈñeeⁿ naquiiˈ lanˈom ˈnaaⁿna ticwii cwii xuee na cwitaˈjndyeena. 	 כי משה מדרת עולם יש לו מגידיו בכל עיר ועיר ויקרא בבתי הכנסיות מדי שבת בשבתו׃


Ndoˈ tsˈaⁿ na cweˈ moso mˈaaⁿ nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na tixocaljooˈñetyeⁿ na mˈaaⁿ patrom ˈnaaⁿˈ, sa̱a̱ nquii jnda patrom ñenquiicheⁿ mˈaaⁿ. 	 והעבד לא ישכן בבית לעולם הבן ישכן לעולם׃


Ndoˈ yocheⁿ na mawjaaweⁿˈeⁿ Capernaum, tquiocatjomndye mosoomˈm. Jlaˈcandiina jom, jluena: —Jnda̱ wjaacoˈyanaˈ tyochjoo jndaˈ. 	 ויהי ברדתו ויפגעו בו עבדיו ויבשרו אתו כי חי בנו׃


Quia joˈ na cwicwaˈyoˈ ñequio na cwiweˈyoˈ, ñequio meiⁿquia na cwilˈaˈyoˈ, na chaˈtso na chaˈtso ñequiiˈcheⁿ catsˈaanaˈ na caluiitˈmaⁿñeti Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ. 	 לכן אם תאכלו או אם תשתו או כל אשר תעשו את הכל עשו לכבוד אלהים׃


Joˈ joˈ tuo̱o̱yâ cwii wˈaandaa, na nncwityˈio̱o̱ˈâ ndaaluee na nntsquia̱a̱yâ Capernaum. Ndoˈ quia tueeˈ na teijaaⁿ, ticandoˈ na nncwjeˈcañoom jâ. 	 ויכס אתם החשך וישוע לא בא אליהם׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na luaaˈ, manquiuu jndaaˈndyo̱ na tjaaˈnaⁿ tsˈaⁿ na nlqueⁿnaˈ jom na tjaa jnaⁿ cotseixmaaⁿ ncˈe na matseicaña̱a̱ⁿ ñˈoom na matsa̱ˈntjomnaˈ na tqueⁿ Moisés, ñequiiˈcheⁿ ncˈe na matseiyuˈ ñˈeⁿ Cristo, joˈ na nluiˈnˈmaaⁿñe. Ee cha na nlqueⁿnaˈ tsˈaⁿ na mˈaaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, macaⁿnaˈ na catseiyuˈya tsˈom, ee tjaa meiiⁿcwii tsˈaⁿ na nlqueⁿnaˈ jom na tjaa jnaⁿ cotseixmaaⁿ ncˈe na matseicaña̱a̱ⁿ chiuu tˈmaⁿ ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ na tqueⁿ Moisés. 	 ומדעתנו כי לא יצדק אדם מתוך מעשי התורה כי אם באמונת ישוע המשיח גם אנחנו האמנו במשיח ישוע למען נצדק מאמונת המשיח ולא ממעשי התורה כי ממעשי התורה לא יצדק כל בשר׃


Ee tsˈaⁿ na cweˈ macwaˈto ndoˈ cweˈ maˈuuto meiⁿ ticwjaaˈñê cwenta na laˈxmaⁿnaˈ seiiˈ Ta Jesús, juu na macwaaⁿˈaⁿ ndoˈ maˈom, matseijndaaˈñenaˈ na waa jnaaⁿˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 כי האכל והשתה שלא כראוי אכל ושתה דין לנפשו יען אשר לא הפלה את גוף האדון׃


Ndoˈ na nncˈoom tsˈaⁿ na candyaˈ tsˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio na xcweeˈya tsˈoom, ñequio chaˈwaa na jndo̱ˈya tsˈoom, ñequio chaˈwaa na jnda ntyjeeⁿ, ndoˈ ñequio chaˈwaa najneiⁿ, ndoˈ mati na nncˈoom na wiˈ tsˈoom ncˈiaaⁿˈaⁿ chaˈxjeⁿ jnda ntyjii nqueⁿ, chaˈtso nmeiⁿˈ lˈueti nchiiti quiooˈ na nlco na mañequiaa tsˈaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio meiⁿnquia ntˈomcheⁿ na cwiñeˈquia nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena jom. 	 ולאהבה אתו בכל לבב ובכל מדע ובכל נפש ובכל מאד ולאהבה את הרע כנפשו גדולה היא מכל עלות וזבחים׃


Quia na jnda̱ tˈoomˈndye nnˈaⁿ na tyotjomndye watsˈomˈñeeⁿ jndye nnˈaⁿ tyˈelajomndyena ñˈeⁿ Pablo ñˈeⁿ Bernabé. Ñˈeeⁿ nnˈaⁿ judíos ndoˈ ñˈeeⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos sa̱a̱ ñequio na xcweeˈ nˈomna cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ nnˈaⁿ judíos. Pablo ñˈeⁿ Bernabé tyolajndo̱ˈna nˈom naⁿˈñeeⁿ na tyeⁿ cˈomna na quitˈmaⁿ nˈomna Tyˈo̱o̱tsˈom ee jom matseixmaaⁿ naya. 	 ורבים מן היהודים ומגרי הצדק הלכו אחרי פולוס ובר נבא בהפרד הקהל והמה דברו על לבם ויזהירום לעמד בחסד האלהים׃


Tsoti Pablo: —Nnco̱ tyotseitiuuya na maxjeⁿ jndeiˈnaˈ na nlco̱o̱ˈwiˈa nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿ Jesús tsaⁿ na jnaⁿ Nazaret. 	 הן לפנים אני חשבתי צדקה לצרר את שם ישוע הנצרי עד מאד׃


Tsjoom Éfeso tueeˈ cwii tsˈaⁿ judío na jndyu Apolos, tsˈaⁿ tsjoom Alejandría. Jom tsˈaⁿ na mawajnaaⁿˈya ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiyo teiljeii, ndoˈ jeeⁿ ya matseineiiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 ואיש יהודי בא אל אפסוס ועיר מולדתו אלכסנדריא ושמו אפולוס איש דברים ותקיף בכתובים׃


’Tsˈaⁿ na mandii ñˈoom na cwiñeˈquiaˈyoˈ, mañˈoomya joˈ mañeeⁿ. Sa̱a̱ ˈñeeⁿ na ntsˈo̱o̱ ˈo, maja machˈee tsaⁿˈñeeⁿ na ntsˈo̱o̱ⁿ. Ndoˈ ˈñeeⁿ na ntsˈo̱o̱ ja, nquii na jñom ja machˈee tsaⁿˈñeeⁿ na ntsˈo̱o̱ⁿ. 	 השומע אליכם אלי הוא שומע והבוזה אתכם אותי הוא בוזה והבוזה אותי הוא בוזה את אשר שלחני׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee teiˈnomnndaˈna xˈee tsˈoom higueraˈñeeⁿ. Ntyˈiaana na jnda̱ tcaaⁿñˈeⁿnaˈ xjeⁿ quiiˈ nchˈiooˈnaˈ. 	 ויהי הם עברים בבקר ויראו את התאנה כי יבשה עם שרשיה׃


Mawjaalcweˈ Jesús tsˈo̱ndaa Galilea na jnaaⁿ jndaa Jordán. Ndoˈ chaˈwaañˈeⁿ naquiiˈ tsˈoom tooˈ mˈaaⁿ Espíritu Santo. Tjañˈoom Espíritu jom cwii joo yuu na tjaa nnˈaⁿ cˈoom. 	 וישוע שב מן הירדן מלא רוח הקדש וינהגהו הרוח המדברה׃


Xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, nlcwinndaˈ nnˈaⁿ tsjoom Nínive. Mati nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ na quia nncˈoowje, nntandoˈnndaˈna quia ljoˈ. Ndoˈ nntˈuiityeⁿnaˈ joona cweˈ cantyja na yati lˈa nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ. Ee naⁿˈñeeⁿ ntyja lcweˈ nˈomna quia na jndyena ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyoñequiaa Jonás. Ndoˈ queⁿˈyoˈ cwenta, ja jnda̱ tyja̱ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na cwiluiitˈmaⁿndyo̱tya̱, nchiiti Jonás. 	 אנשי נינוה יקומו במשפט עם הדור הזה וירשיעוהו כי הם שבו בקריאת יונה והנה פה גדול מיונה׃


Ee mawaa mawaaxjeⁿ na nntseicueeˈnaˈ jom na mandiˈntjoom nnom Cristo. Tjuˈteincuuˈñenaˈ jom na mateijneiⁿ ja tsˈiaaⁿ na leicanda̱a̱ nlˈaˈ ncjoˈyoˈ. 	 כי בעבור מעשה המשיח הגיע עד מות ותקל נפשו בעיניו למען ימלא את אשר חסרתם בשרתכם אותי׃


ˈU Timoteo, cateixeˈ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na jnda̱ toˈñomˈ. Tintseiñˈoomˈndyuˈ ñˈoom na cwilue nnˈaⁿ na cweˈ cwilaˈñˈeeⁿˈto ndyuee, na tileicwijndaaˈ. Meiⁿ tintseiñˈoomˈndyuˈ ñˈoom na wjaanaˈ nacjooˈ ñˈoom na mayuuˈ na cwilue nnˈaⁿ na tjacantyja na yanaˈ meiiⁿ na tiyuuˈ juunaˈ 	 אתה טימותיוס שמר את הפקדון והתרחק מדברי הבל הפסולים ומן וכוחי המדע הנקרא כן בשקר׃


Cwiicheⁿ xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ, tjaquieeˈ Jesús watsˈom chjoo. Tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Ndoˈ joˈ joˈ mˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na jnda̱ tjateii tsˈo̱ ntyjaya. 	 ויהי בשבת אחרת בא אל בית הכנסת וילמד ושם איש אשר יבשה ידו הימנית׃


Ee nchii cweˈ tsjaaⁿ na tuiiñe tsˈaⁿ, joˈ na cwiluiiñe judío, meiiⁿ nchii cweˈ ˈnaaⁿ na cwilˈana ndana na naⁿnom. 	 כי לא הנראה מחוץ הוא היהודי ולא הנראה מחוץ בבשר היא המילה׃


Pablo seixcweeⁿ cwii sa̱a̱ˈ nˈoom teincwe. Ndoˈ quia na tioom joonaˈ naquiiˈ chom jluiˈnom cwii catsuu na maleinomyoˈ chom. Mana tˈuiiyoˈ tsˈo̱o̱ⁿ tyeⁿ. 	 ופולוס אסף לו ערמת קצים וישם על המוקד ומן החם יצא אפעה ויאחז בידו׃


Xeⁿ mˈaaⁿ cwiindyoˈ ˈo na matseitjo̱o̱naˈ na jndo̱ˈ tsˈom, caⁿ juunaˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, ee jom nchii cweˈ xjeⁿ nñequiaaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ meiⁿ tiquitseitiaaⁿˈaⁿ tsˈaⁿ na macaⁿ. 	 ואיש מכם כי יחסר חכמה יבקשנה מאלהים הנותן לכל בנדיבה ובאין גערה ותנתן לו׃


Tˈo̱ nnoom, matso: —Mayuuˈ Ta, meiⁿcwii tsˈaⁿ tjaljoˈ sˈaa. Matso Jesús nnom: —Meiⁿ ja ticatsˈaaya na catˈuiinaˈ ˈu. Cjaˈtoˈ, tantsaˈnndaˈ jnaⁿ. 	 ותאמר לא אדני ויאמר לכן גם אני לא ארשיעך לכי לדרכך ואל תחטאי עוד׃


Tja tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ quia na tueⁿˈeⁿ waⁿˈaⁿ, ljeiiⁿ na mawaacheⁿ yuscuchjoo cjooˈ jnduu. Mayuuˈ na jnda̱ jluiˈ jndyetia naquiiˈ tsˈom. 	 ותבא אל ביתה ותמצא את הילדה משכבת על חמטה והשד יצא ממנה׃


Quia joˈ tyˈe nnˈaⁿ fariseos, tyoˈmaⁿ cheⁿnquieena chiuu ya nlˈana na nncˈomna jom ñequio ñˈoom na matseineiiⁿ. 	 וילכו הפרושים ויתיעצו איך יכשילהו בדבר׃


Majuu María, xjo Lázaroˈñeeⁿ, tsaⁿ na tuˈnquio ncheⁿˈ ncˈee Jesús, ndoˈ ñequio sooxqueeⁿ tyueeˈñê ncˈee. 	 היא מרים אשר משחה את האדון בשמן המר ותנגב את רגליו בשערותיה ועתה לעזר אחיה חלה׃


To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na macwjeeⁿˈeⁿ cwenta ndoˈ tquioñˈomna cwii tsˈaⁿ na chujnaⁿ jndye meiⁿyom sˈom. 	 וכאשר החל לחשב הובא לפניו איש אשר חיב לו עשרת אלפים ככרי כסף׃


Ee matso Moisés: “Catseitˈmaaⁿˈndyuˈ tsotyeˈ ñˈeⁿ tsoˈndyoˈ”, ndoˈ mati matsoom: “ˈÑeeⁿ juu na matso ñˈoomwiˈ nacjooˈ tsotye oo tsondyee, calaˈcueeˈ nnˈaⁿ juu.” 	 כי משה אמר כבד את אביך ואת אמך ומקלל אביו ואמו מות יומת׃


Jnda̱ na tyˈioom sondaro Jesús tsˈoomˈnaaⁿ, quia joˈ ñequieendye joona toˈñoomna cwii cwii liaⁿˈaⁿ. Mati toˈñoomna liaatco ˈnaaⁿˈaⁿ na tuiinaˈ na tjaa yuu ñjoomˈnaˈ. 	 ויהי כאשר צלבו אנשי הצבא את ישוע ויקחו את בגדיו ויחלקום לארבעה חלקים לאיש איש חלק אחד וגם את כתנתו והכתנת לא היתה תפורה כי אם מעשה ארג מלמעלה ועד קצה׃


Ndoˈ ntˈom lqueeⁿ tquiaanaˈ yuu na tooˈ ndaˈ lˈo̱o̱nioom. Tyuaaˈti tjawindye lˈo̱o̱nioomˈñeeⁿ, jlaˈcantoˈndyenaˈ nacjooˈ ntjom. 	 ויש אשר נפל בין הקצים ויעלו הקצים וימעכהו׃


Jeeⁿ neiiⁿˈ tsˈaⁿ na tajom catso Tyˈo̱o̱tsˈom na chujnaⁿti nnoom. 	 אשרי אדם לא יחשב יהוה לו עון׃


Caín tyotseixmaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsaⁿjndii. Ticatyˈiomnaˈ na nlˈaaya chaˈna sˈaaⁿ na seicueⁿˈeⁿ tyjeeⁿ. Ndoˈ ¿chiuu na sˈaaⁿ na luaaˈ? Sˈaaⁿ na ljoˈ ee tyotseijomñê cantyja na ticatyˈiomyanaˈ, sa̱a̱ juu tyjeeⁿ tyochˈee na matyˈiomyanaˈ. 	 לא כקין אשר היה מן הרע והרג את אחיו ומדוע הרגו יען כי מעשיו היו רעים ומעשי אחיו מעשי צדק׃


Jnda̱ na tˈue naⁿˈñeeⁿ jom, tyˈeñˈomna jom waaˈ tyee na cwiluiitquieñe. Ndoˈ Pedro tjantyjo̱o̱ⁿ tquiacheⁿ tquia. 	 ויתפשו אותו ויוליכהו ויביאהו בית הכהן הגדול ופטרוס הלך אחריו מרחוק׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilayuˈ na mˈaⁿ tsjoom Antioquíaˈñeeⁿ neiiⁿna ndoˈ tooˈ naquiiˈ nˈomna mˈaaⁿ Espíritu Santo. 	 והתלמידים מלאו שמחה ורוח הקדש׃


na nncuˈxeeⁿ chaˈtso nnˈaⁿ ndoˈ na nntˈuiiweeⁿˈeⁿ chaˈtsondye joona cantyja natia na jnda̱ ñelˈana ndoˈ na nntsˈaaⁿ na nntˈuiityeⁿnaˈ nnˈaⁿ na jeeⁿ tia ñejlaˈxmaⁿ cantyja ˈnaaⁿ chaˈtso nnom natia na jnda̱ ñelˈa, ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ chaˈtso ñˈoom wiˈ na jnda̱ ñejlaˈneiⁿna nacjoomˈm.” 	 לעשות משפט בכלם ולהוכיח כל רשעי ארץ על כל מעשי רשעתם ועל כל הקשות אשר דברו עליו חטאים אנשי רשע׃


Xocjaaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿ tsˈaⁿ xeⁿ ticatseiyuˈya tsˈom ñˈeⁿñê, ee cha na nntseicandyooˈñenaˈ tsˈaⁿ ñˈeⁿñê, macaⁿnaˈ na catseiyuˈ na mˈaaⁿ ndoˈ na tˈmaⁿ naya nntsˈaaⁿ juu na xcweti malˈue jom. 	 ובלי אמונה לא יוכל איש להיות רצוי אל האלהים כי כל הקרב אליו צריך להאמין כי יש אלהים וגמול הוא משיב לדרשיו׃


Joˈ chii matseijndo̱ˈa nˈomˈyoˈ, calˈaˈyoˈ chaˈxjeⁿ na quitsˈaaya. 	 על כן אני מבקש מכם ללכת בעקבותי׃


Cañoomˈluee matseixmaⁿnaˈ ndio ˈnaⁿya yuu na mawacatya̱ⁿ na matsa̱ˈntjo̱ⁿya. Ndoˈ tsjoomnancue matseixmaⁿnaˈ cweˈ chaˈna ˈnaⁿ yuu na cwiquieˈ ncˈa̱. Ncˈe na ljoˈ, ¿cwaaⁿ wˈaa na nlˈaˈyoˈ cwentaya? Ndoˈ ¿yuu waa cwii joo na ya na nncwajndya̱ya? 	 השמים כסאי והארץ הדם רגלי אי זה בית אשר תבנו לי אמר יהוה ואי זה מקום מנוחתי׃


Sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ na nntaˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, maquiiti Moisés tˈmo̱o̱ⁿ na ljoˈ ñequio ñˈoom na seiljeiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈoom nioom zarza. Naquiiˈ ñˈoomˈñeeⁿ tsoom na Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaˈ Abraham, Isaac, ndoˈ Jacob. 	 וגם משה רמז בסנה כי יקומו המתים בקראו את יהוה אלהי אברהם אלהי יצחק ואלהי יעקב׃


Tsjo̱ˈ tˈmaⁿ na jnda̱ ˈom, colo wee na caljeii na jndyu ónice. Tsjo̱ˈ na jnda̱ yom, tsjo̱ˈ wee na jndyu cornalina. Tsjo̱ˈ na jnda̱ ntquieeˈ, cajaⁿnaˈ na jndyu crisólito. Tsjo̱ˈ na jnda̱ ñeeⁿ, cachuiiˈnaˈ chaˈna ndaaluee na jndyu berilo. Tsjo̱ˈ na jnda̱ ñjeeⁿ, colo tscoˈndaa na jndyu topacio. Tsjo̱ˈ na jnda̱ nqui, colo wii na jndyu crisoprasa. Tsjo̱ˈ na jnda̱ canchooˈcwii, colo tsa̱ na jndyu jacinto. Ndoˈ tsjo̱ˈ na jnda̱ canchooˈwe, colo catsiooˈ na jndyu amatista. 	 החמישי יהלם הששי אדם השביעי תרשיש השמיני שהם התשיעי פטדה העשירי נפך אחד העשר לשם שנים העשר אחלמה׃


Ee xjeⁿ cañoomˈlueecheⁿ matseicano̱o̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na matseiwˈeeⁿ nacjoo nnˈaⁿ na cwilˈa chaˈtso nnom na cwajndii ñequio natia. Na nmeiiⁿˈ cwilˈana, cwilaˈlcweˈna ntˈom nnˈaⁿ na ñeˈcaliu ñˈoom na mayuuˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 כי נגלה חרון אלהים מן השמים על כל רשעת בני אדם ועולתם אשר יעצרו את האמת בעולה׃


Joˈ chii nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ jlaˈtyuaaˈna jñoomna Pablo na cjaⁿ ˈndyoo ndaaluee. Sa̱a̱ Silas ñequio Timoteo ljooˈndyena Bereaˈñeeⁿ. 	 וימהרו האחים וישלחו את פולוס ללכת עד הים וסילא וטימותיוס נשארו שם׃


canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Aser, canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Neftalí, canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Manasés, 	 לשבט אשר חתומים שנים עשר אלף לשבט נפתלי חתומים שנים עשר אלף לשבט מנשה חתומים שנים עשר אלף׃


Sa̱a̱ joona nioom tyuena, ee jlaˈtiuuna na cweˈ ncwaaⁿˈaⁿ joˈ cwintyˈiaana. 	 והמה חתו ונבעתו ויחשבו כי רוח ראו׃


Xjeⁿˈñeeⁿ teitquiooˈñe cwii ángel cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom. Meintyjeeˈ ángelˈñeeⁿ ntyjaaˈ tio ntyjaya yuu na cwico suu. 	 וירא אליו מלאך יהוה עמד לימין מזבח הקטרת׃


Jnda̱ tuii na nmeiiⁿˈ tyomaˈno̱o̱ⁿyâ tsˈo̱ndaa Galilea ñˈeⁿ Jesús. Ee jnaaⁿˈ na tyoqueⁿndye nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos na ñeˈcalaˈcueeˈna jom, joˈ chii tiñeˈcjaⁿ Judea. 	 אחרי הדברים האלה הלך ישוע בארץ הגליל הלוך ועבור כי לא אבה להתהלך ביהודה על אשר בקשו היהודים להרגו׃


Nqueⁿ seicañeeⁿ jâ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ ndoˈ cantyja na mañequiaa Espíritu Santo na wiˈ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. 	 והוא גם הודיע אתנו את האבתכם ברוח׃


ˈO nnˈaⁿya, Ta Jesús tjacantyja najndeii na matseixmaaⁿ. Cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ cˈoomˈ jndeiiˈ nˈomˈyoˈ ncˈe matseitjoomˈnaˈ ˈo ñˈeⁿñê. 	 סוף דבר אחי חזקו באדנינו ובעז גבורתו׃


Mati catseicanaaⁿñê naquiiˈ nqueⁿˈyoˈ cha na nnda̱a̱ nlaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ tseixmaⁿ ñˈoom na cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ na cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ maqueeⁿˈñê ˈo, ndoˈ juu na mañequiaaⁿ na cwicandaa nnˈaⁿ na laxmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ, jeeⁿ cajndanaˈ ndoˈ jeeⁿ tˈmaⁿ tseixmaⁿnaˈ, 	 ויאר עיני לבבכם למען תדעו אי זו היא תוחלת קריאתו ואי זה הוא עשר כבוד נחלתו בקדשים׃


Jlue naⁿˈñeeⁿ nnoom: —Catsuˈ nda̱a̱yâ, ¿yuu tyˈomˈ najnduˈ na macheˈ nmeiiⁿˈ? Ndoˈ ¿ˈñeeⁿ tquiaa na matseixmaⁿˈ na luaaˈ? 	 ויאמרו אליו אמר נא לנו באי זו רשות אתה עשה את אלה או מי הוא הנתן לך את הרשות הזאת׃


¿Ljoˈ xjeⁿ tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jom na ljoˈ? ¿Aa quia jnda̱ na sˈaañe cheⁿnqueⁿ ˈnaaⁿ na seicato̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na cwilˈaa jaa nnˈaⁿ judíos ndaaya na naⁿnom, oo aa xjeⁿ na tyoochˈeeⁿ na ljoˈ? Tuii na ljoˈ xjeⁿ na tyoochˈeeⁿ ˈnaaⁿˈñeeⁿ. 	 ואין נחשבה לו אם בהיותו מהול או בעודנו ערל הן לא בהיותו מהול כי אם בערלתו׃


Jndye xuee nioom tyotsaayâ. Ncˈuaaˈ chii saacatsquia̱a̱yâ ndyeyu yuu na waa tsjoom Gnido. Ndoˈ na taleicanda̱a̱ nntsaandyeyuuyâ na ndicwaⁿ maquiˈcaljoo jndye sta wˈaandaa, joˈ chii saanquiandyô̱ teiˈno̱o̱ⁿyâ ndyuaa Salmón, saawiˈno̱o̱ⁿyâ nacjeeˈ ndyuaaxeⁿncwe Creta. 	 והאניה הלכה בכבדות ימים רבים ואחרי אשר יגענו ובאנו אל מול קנידוס לא הניחנו הרוח לחתר אל היבשה ונעבר מצד לקריטי על פני הר סלמוני׃


Xeⁿ cwilaˈyuˈyoˈ ñequio Moisés, quia joˈ mati nlaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱, ee seiljeiⁿ cantyja ˈnaⁿya. 	 כי לו האמנתם למשה גם לי תאמינו כי הוא כתב עלי׃


Ndoˈ yocheⁿ na wacatyeeⁿ na nncuˈxeeⁿ ñˈoomˈñeeⁿ seicwanom scoomˈm cwii ñˈoom na mˈaaⁿ. Tso: “Ticatiiˈndyuˈ ñˈoomwaaˈ ee tsaⁿmˈaaⁿˈ matseixmaaⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ. Ee tsjom teincooquiuuˈ jeeⁿ ñeseicachjuu tsaⁿtsjom ja cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ.” 	 ויהי כשבתו על כסא הדין ותשלח אליו אשתו לאמר אל יהי לך דבר עם הצדיק הזה כי בעבורו עניתי הרבה היום בחלום׃


Jnaⁿna yuu na waa tseiˈtsuaa, tyˈelcweeˈna ndoˈ jlaˈcandiina nnˈaⁿ canchooˈcwii ñequio chaˈtso ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ chiuu waa na tuii. 	 ותשבנה מן הקבר ותגדנה את כל הדברים האלה לעשתי העשר ולכל האחרים׃


Sa̱a̱ ñeˈcandya̱a̱yaayâ chiuu waa na matseiˈno̱ⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom xco na cwilayuˈyoˈ ee manquiuuyâ na chaˈtso nnˈaⁿ cwiluena na tisˈa ñˈoomˈñeeⁿ. 	 אמנם חפצים אנחנו לשמע את אשר בלבבך כי נודע לנו אשר בכל מקום יריבו אל הכת הזאת׃


Ee joona neiiⁿtina na calue ncˈiaana na ya cwilˈana, nchiiti na ntyjaaˈ nˈomna na catso Tyˈo̱o̱tsˈom na ya ntyjeeⁿ ñˈeⁿndyena. 	 כי אהבו כבוד אנשים יותר מכבוד האלהים׃


Sa̱a̱ nncueˈntyjo̱ xuee na nncwjiˈnaˈ jom quiiˈntaaⁿna, ncueeˈñeeⁿ nlaˈcwejndoˈndyena. 	 ואולם ימים באים ולקח מאתם החתן אז יצומו בימים ההמה׃


Ñˈoomˈñeeⁿ tsotinaˈ: Luaaˈ ñˈoom na teiyo tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ya ñequio tsˈiaaⁿmeiiⁿ na machˈeeⁿ. 	 נודעים לאלהים מעולם כל מעשיו׃


Yocheⁿ na cwiwiˈtyˈiooˈna, tsoo Jesús. Ndoˈ jndeii tioo jndye nnom ndaalueeˈñeeⁿ. Tiomnaˈ ndaa tsˈom wˈaandaa. Waa na teincuuˈ na nncˈuˈnaˈ juunaˈ. 	 ויהי בלכתם באניה וישכב ויישן ורוח סערה ירדה על הים וישטפו עליהם המים ויהיו בסכנה׃


Joˈ chii tilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ cwii na cweˈ nnˈaⁿ lˈa chaˈxjeⁿ ñelˈa ntˈomndye joona ee tso ñˈoom na teiljeii: “Tyˈewindyuaandye nnˈaⁿ na nlcwaˈ ndoˈ na nncwe, jnda̱ joˈ teicantyjana na lˈana chaˈxjeⁿ nnˈaⁿ na ticˈom nacje ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 ולא תהיו עבדי אלילים כאשר היו מקצתם כמו שכתוב וישב העם לאכל ושתו ויקמו לצחק׃


Queⁿˈyoˈ cwenta, ja njño̱o̱ⁿya nquii Espíritu Santo na jnda̱ tso Tsotya̱ya na nñequiaaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ. Joˈ chii, caljooˈndyoˈ tsjoom Jerusalén hasta na nntoˈñoomˈyoˈ juu na nnaⁿ nandye na nñequiaa najnda̱ˈyoˈ. 	 והנני שולח עליכם את הבטחת אבי ואתם שבו בעיר ירושלים עד כי תלבשו עז ממרום׃


Mañejuu xjeⁿˈñeeⁿ tquieˈcañom ntˈom naⁿnom na chona tsuee na ndiiˈ tsˈaⁿ na jnda̱ teintjeiⁿ ncˈee na teiˈcaljoo tycutqueeⁿ. Tyolˈueeˈndyena chiuu ya na nncˈooñˈomna tsaⁿˈñeeⁿ naquiiˈ wˈaa na nlqueⁿna jom jo nnom Jesús. 	 והנה אנשים נושאים איש במטה והוא נכה אברים ויבקשו להביאו הביתה ולשום לפניו׃


Meiⁿ tancˈo̱o̱ⁿya na cweˈ luaaˈndyo ñˈeⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ na tyolˈa joona ee jnaaⁿˈ joˈ na sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na ñecwii xuee tja̱ ntquiuu nchooˈ ndyee meiⁿndyena. 	 ולא נהיה זנים כאשר זנו מקצתם ויפלו ביום אחד שלשה ועשרים אלף איש׃


Quia joˈ tso jnaaⁿ nnoom: “Ta, jnda̱ seitjo̱o̱ndyo̱ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ njomˈ ˈu. Tacatseixmaⁿya na nntsuˈ na jndaˈ ja.” 	 ויאמר אליו הבן אבי חטאתי לשמים ולפניך ואני נקלתי מהקרא עוד בנך׃


ndoˈ cwiindyoˈ ˈo nntso nda̱a̱na: “Catsaˈtoˈyoˈ.” Tyˈo̱o̱tsˈom catioˈnaaⁿñê ˈo na nlcweeˈyoˈ liaa ndoˈ na nlcwaˈcjaacjoˈyoˈ, sa̱a̱ xeⁿ tinquiaaˈ ljoˈ na macaⁿnaˈ joona, ¿yuu nnteijndeii ñˈoom na luaaˈ tsuˈ nda̱a̱na? 	 ואיש מכם יאמר אליהם לכו לשלום והתחממו ושבעו ולא תתנו להם די מחסור גופם מה תועיל זאת׃


Nchii cweˈ quia na jndooˈna joˈ na cwiqueⁿndyoˈ tsˈiaaⁿ na cwilˈaˈyoˈ. ˈO calˈaˈyoˈ na ljoˈ ee na manquiuˈyoˈ na nnom nquii Cristo mˈaⁿˈtyeⁿˈyoˈ moso, ndoˈ ñequio na xcweeˈ nˈomˈyoˈ cwilˈaˈyoˈ yuu na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לא בעבדת מראה העין כמבקשי חן בני אדם כי אם כעבדי המשיח עשים רצון האלהים בכל נפשם׃


Juu tsaⁿ na wandoˈ na ntyˈiajndya̱a̱, matseijomnaˈ jom chaˈcwijom liom. Ndoˈ tsaⁿ na jnda̱ we, matseijomnaˈ jom chaˈcwijom quiooˈjndyo. Tsaⁿ na jnda̱ ndyee, matseijomnaˈ nnoom chaˈna nnom tsˈaⁿ. Ndoˈ tsaⁿ na jnda̱ ñequiee, matseijomnaˈ jom chaˈcwijom cachi na mantyja. 	 ודמות החיה הראשונה כאריה והחיה השנית כשור ופני החיה השלישית כפני אדם ודמות החיה הרביעית כנשר מעופף׃


Quia ljoˈcheⁿ tixocaⁿnaˈ na caˈmo̱ⁿ cwii cwii tsˈaⁿ nda̱a̱ ncˈiaaˈ, oo nda̱a̱ nnˈaaⁿˈaⁿ oo nda̱a̱ ntˈomcheⁿ, cha nntaˈjnaaⁿˈna nqueⁿ na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom, ee xjeⁿˈñeeⁿ chaˈtsondye nnˈaⁿ nntaˈjnaaⁿˈna ja, meiiⁿ tsˈaⁿ na titˈmaⁿ cwiluiiñe, meiiⁿ tsˈaⁿ na tjacantyja na matsa̱ˈntjom. 	 ולא ילמדו עוד איש את רעהו ואיש את אחיו לאמר דעו את יהוה כי כולם ידעו אותי למקטנם ועד גדולם׃


Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ nnoom, tso: “Ja cho̱jnaⁿ cwii siaⁿnto ncjo seitye.” Ndoˈ tsoom nnom: “Luaa coˈñomˈ tsom na teiljeii cwanti chujnaⁿˈ. Queⁿndyuˈ, cajmaⁿˈ, catseiljeiˈxcoˈ na ñeˈwenˈaaⁿ nchooˈ qui ncjo chujnaⁿˈ.” 	 ויאמר מאת בתי שמן ויאמר אליו קח את שטרך ומהר שב וכתבת חמשים׃


Ee chaˈtsondye naⁿmˈaⁿˈ tioomna sˈom na cweˈ waljooˈ na cwileiˈchona, sa̱a̱ jom meiiⁿ na jeeⁿcheⁿ ntyˈiaaˈñê, tjuˈñˈeeⁿ chaˈwaati na maleiñˈoom na nntseijnaaⁿ na nlcwaaⁿˈaⁿ. 	 כי כלם נתנו מן העדף שלהם והיא ממחסרה נתנה כל אשר לה את כל רכושה׃


Ndoˈ ja nlcaaⁿˈa nnom Tsotya̱ya na nñequiaaⁿ cwiicheⁿ na nnteijndeii ˈo, nquii Espíritu na cwiluiiñe na mayuuˈ na ñequiiˈcheⁿ nncˈoomñe ñˈeⁿndyoˈ. 	 ואני אשאלה מאבי והוא יתן לכם פרקליט אחר אשר ישכן אתכם לנצח׃


Ee xeⁿ nmeiiⁿ macwilˈa nnˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱ ja na tjaa jnaⁿ tseixmaⁿya, cwanti na tˈmaⁿti nawiˈ nntjoom naⁿˈñeeⁿ na waa jnaaⁿna. 	 כי אם יעשו כזאת בעץ הלח מה יעשה ביבש׃


Ñequiiˈcheⁿ cantyˈiaatya̱a̱ⁿya nnom Jesús ee cantyja ˈnaaⁿˈ jom cwinaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ juu joˈ nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ jom. Cwajndii tjoom na tyˈioom nnˈaⁿ jom tsˈoomˈnaaⁿ, sa̱a̱ ticwjaaˈñê cwenta na seijnaaⁿˈnaˈ jom na tueeⁿˈeⁿ joˈ ee ntyjiicheeⁿ xeⁿ jnda̱ teinom nawiˈñeeⁿ, nncˈoom na neiiⁿˈeⁿ. Jnda̱ joˈ tjawacatyeeⁿ ntyjaaˈ tio ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya. 	 ונביטה אל ישוע ראש האמונה ומשלימה אשר בעד השמחה השמורה לו סבל את הצלב ויבז החרפה וישב לימין כסא האלהים׃


Jom nncjaⁿ nacjoo chaˈtso na laˈxmaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio chaˈtso nnom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ. Joˈ chii ncjaaqueⁿˈeⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Nncwjeeⁿˈeⁿ ñˈoom na jom cwiluiiñê nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ calaˈtˈmaaⁿndye nnˈaⁿ jom. 	 המתקומם והמתרומם על כל הנקרא אל או עבודה עד כי גם ישב בהיכל האלהים כאלהים ומראה את עצמו כי אלהים הוא׃


Ncueeˈñeeⁿ ntˈom nnˈaⁿ na tyoñeˈquia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom jluiˈna Jerusalén, tyˈena Antioquía. 	 ויהי בימים ההם ויבאו נביאים מירושלים אל אנטיוכיא׃


Cwii ncjo̱o̱ndyô̱ nnˈaⁿ na cwindya̱a̱yâ ñˈoom na mañequiaaⁿ, tsaⁿ na jndyu Andrés, tyjee Simón Pedro, matso nnom Jesús: 	 ויאמר אליו אחד מתלמידיו אנדרי אחי שמעון פטרוס׃


Quia joˈ nntyˈiaa chaˈtsondye nnˈaⁿ Nquii na maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na nncwjiˈnˈmaaⁿñê joo.” 	 וראו כל בשר את ישועת אלהים׃


Tyˈe naⁿˈñeeⁿ na mˈaⁿ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos. Jluena nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Jâ jnda̱ tqua̱ⁿtya̱a̱ⁿyâ ñˈoom na wˈii nacjooyâ na tacwaaˈâ hasta cueˈjndyee Pablo nlˈaayâ. 	 ויגשו לא ראשי הכהנים ואל הזקנים לאמר אסר אסרנו על נפשנו לבלתי טעם מאומה עד אם הרגנו את פולוס׃


Quia joˈ ncˈe na jnda̱ macwitandoˈxcoˈyoˈ ñˈeⁿ Cristo, calˈueˈyaˈyoˈ na nntoˈñoomˈyoˈ ˈnaⁿ na niom cañoomˈluee yuu na wacatyeeⁿ ntyjaaˈ tsˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya. 	 לכן אם קמתם עם המשיח בקשו את אשר למעלה אשר המשיח ישב שם לימין האלהים׃


“Joˈ chii tsaⁿsˈa nˈñeeⁿ tsotyeeⁿ tsoñeeⁿ cha na nntseitjoomˈnaˈ jom ñˈeⁿ scoomˈm ndoˈ wendyena nlaˈxmaⁿna ñecwii tsˈaⁿ.” 	 על כן יעזב איש את אביו ואת אמו ודבק באשתו והיו שניהם לבשר אחד׃


Jluiˈ Jesús joˈ joˈ, tjaaⁿ ndyuaa Tiro ñˈeⁿ Sidón. Joˈ tjaqueⁿˈeⁿ quiiˈ wˈaa ee ticalˈue tsˈoom na nndye nnˈaⁿ na joˈ mˈaaⁿ. Sa̱a̱ tîcanda̱a̱ nncwantyˈioom. 	 ויקם משם וילך לו אל גבולות צור וצידון ובבואו הביתה לא אבה כי יודע לאיש ולא יכל להסתר׃


Luaa waa na maˈmo̱ⁿnaˈ na mˈaaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ ndoˈ na mˈaaⁿ quiiˈ nˈo̱o̱ⁿya, na jnda̱ tquiaaⁿ Espíritu Santo naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya. 	 בזאת נדע אשר בו נקום והוא בנו כי נתן לנו מרוחו׃


Ee mañejuuti ñˈoom na cwilˈueˈyoˈ nacjoo ncˈiaaˈyoˈ, majuunaˈ nleilˈueeˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nncuˈxeⁿnaˈ ˈo. Ndoˈ chaˈxjeⁿ na cwitjeiˈyoˈ cwenta na catˈuiinaˈ ncˈiaaˈyoˈ, malaaˈtiˈ nntsˈaaⁿ ñˈeⁿndyoˈ. 	 כי במשפט אשר אתם שפטים בו תשפטו ובמדה אשר אתם מדדים בה ימד לכם׃


Joˈ chii tilanchqueeⁿˈndyo̱ na nlˈaaya yuu naya ee xeⁿ tiˈndya̱a̱ncˈuaaˈndyo̱, nncueˈntyjo̱ xjeⁿ na nntoˈño̱o̱ⁿya na ticantycwii na cwitando̱o̱ˈa. 	 ואנחנו בעשות הטוב אל נחת כי נקצר בעתו אם לא נרפה׃


Ndoˈ jndeii tyˈentquieena jom nnom tsjoom. Jnda̱ chii nnˈaⁿ na tyolue na waa jnaaⁿˈaⁿ tjeiiˈna liaa na teincoo na cweeˈna. Tsa̱ˈna joonaˈ, ndoˈ cwii tsˈaⁿ na titquieñe na jndyu Saulo jom sˈaaⁿ cwenta joonaˈ. Jnda̱ chii tyotmeiiⁿˈna ljo̱ˈ Esteban. 	 וידחפהו חוצה לעיר ויסקלו אתו באבנים והעדים פשטו את בגדיהם לרגלי בחור אחד ושמו שאול׃


ˈO nnˈaⁿ tsjoom Belén, tsˈo̱ndaa Judá, meiⁿchjoo ticjuˈcjenaˈ tsjomˈyoˈ quiiˈntaaⁿ njoom ntˈmaⁿ chaˈwaa tsˈo̱ndaa Judá. Ee quiiˈntaaⁿˈyoˈ nluiˈ cwii tsˈaⁿ na nluiitquieñe na nnteixˈee nnˈaaⁿya Israel. 	 ואתה בית לחם ארץ יהודה אינך צעיר באלפי יהודה כי ממך יצא מושל אשר ירעה את עמי ישראל׃


Nquiee nnˈaⁿ na cwiluiindye nˈiaaⁿ tsjoomnancue tîcalaˈno̱ⁿˈna cantyja ˈnaaⁿˈ na luaaˈ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee xeⁿ jlaˈno̱ⁿˈna na Jesús cwiluiiñê nquii na matsa̱ˈntjom yuu na tjacantyja na jeeⁿ neiⁿncooˈ, quia joˈ tîxocatyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ. 	 אשר לא ידעה איש משרי העולם הזה כי לו ידעוה לא צלבו את אדון הכבוד׃


Quia joˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ tsjoom Antioquía tyˈioomna tsˈiaaⁿ naⁿˈñeeⁿ. Joˈ chii tyˈena. Teinomna ndyuaa Fenicia ñequio Samaria. Tyolacandiina nnˈaⁿ na cwilayuˈ joˈ joˈ na mati nnˈaⁿ na nchii judíos macwilcweˈ nˈom, macwilayuˈna. Ndoˈ quia na jndye naⁿˈñeeⁿ na ljoˈ, chaˈtsondyena tquiaanaˈ na jeeⁿ neiiⁿna. 	 ותלוה אתם הקהלה ויעברו את פינוקיא ואת שמרון מספרים את תשובת הגוים וישמחו את כל האחים שמחה גדולה׃


Jeˈ cwitandoˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe wandoˈ Cristo. Quia nleitquiooˈnê, mati ˈo nleitquiooˈndyoˈ ñˈeⁿñê ndoˈ nlajomndyoˈ na nluiitˈmaⁿñê. 	 בעת הגלות המשיח אשר הוא חייכם גם אתם תגלו עמו בכבוד׃


Tˈo̱ Jesús nnom, matsoom: —ˈÑeeⁿ juu na jnda ntyjii ja maxjeⁿ nntseiñˈoomˈñe ñˈoom na maqua̱ⁿ. Nncˈoom Tsotya̱ na candyaˈ tsˈoom tsaⁿˈñeeⁿ, ndoˈ nntsquia̱caño̱o̱ⁿyâ juu. Nncˈo̱o̱ⁿyâ ñˈeⁿñe. 	 ויען ישוע ויאמר אליו איש כי יאהבני ישמר את דברי ואבי יאהב אתו ונבואה אליו ונשים אצלו מעונתנו׃


sa̱a̱ ntˈomndyena cwiñeˈquiana ñˈoomˈm ee na jnda nquiuna ja. Ee cwilaˈno̱ⁿˈyana na tyˈiom Tyˈo̱o̱tsˈom tisˈaaⁿ ja na nncwintyja̱a̱ˈa jo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ tsjoomwaañe. Sˈaaⁿ na ljoˈ ee lˈue tsˈoom na nncwjiˈyuuˈndyo̱ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱na. 	 ואלה מאהבה באשר הם ידעים כי נתון אנכי להצדיק את הבשורה׃


Quia joˈ jluiˈ mosoˈñeeⁿ tyoˈoona nqui nantaa. Jlaˈtjomna chaˈtso nnˈaⁿ na jliuna. Ñˈeeⁿ nnˈaⁿ na tia nnˈaⁿndye ndoˈ ñˈeeⁿ nnˈaⁿ na ya nnˈaⁿndye. Ndoˈ laaˈtiˈ seicatooˈnaˈ wˈaa ñequio nnˈaⁿ na jlaˈjomndye na toco jnda reyˈñeeⁿ. 	 ויצאו העבדים ההם אל הדרכים ויאספו את כל אשר מצאו גם רעים גם טובים וימלא בית החתנה מסבים׃


Quia na jnda̱ teindyo̱o̱ˈâ Jerusalén, na nndyooˈ ta na jndyu Olivos, squia̱a̱yâ tsjoom Betfagé. Jñom Jesús we nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. 	 ויהי כאשר קרבו לירושלים ובאו אל בית פגי בהר הזיתים וישלח ישוע שנים מן התלמידים׃


Tquiena na mˈaaⁿ Jesús. Jliuna tsˈaⁿ na jeeⁿ cwajndii ñetjom, jnda̱ macweⁿ liaa ndoˈ jnda̱ tcoˈyañˈeⁿnaˈ jom. Jeeⁿ ndyaˈ seicatyˈuenaˈ joona. 	 ויבאו אל ישוע ויראו את אחוז השדים אשר הלגיון בו והוא יושב מלבש וטוב שכל וייראו׃