sˈaaⁿ na tandoˈxco Cristo na tueˈ, ndoˈ sˈaaⁿ na tjacjoo ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ ntyjaya laˈñeⁿ cañoomˈluee, 	 אשר פעל במשיח בהעיר אתו מן המתים ויושיבנו לימינו במרומים׃


Chaˈtso nmeiⁿˈ nntsuunaˈ, sa̱a̱ ˈu mˈaaⁿˈ ndoˈ mˈaaⁿndyuˈ. Nleindyo joonaˈ chaˈna liaa. 	 המה יאבדו ואתה תעמד וכלם כבגד יבלו׃


Ndoˈ tso Jesús nnom: —¿Chiuu na matsuˈ na ya tsˈaⁿndyo̱ ja? Macanda̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê na ljoˈ. 	 ויאמר לו ישוע מדוע קראת לי טוב אין טוב בלתי אחד האלהים׃


Ñˈoomˈm na teiyo teiljeii, tyuaaˈ tˈmo̱ⁿnaˈ na nlqueeⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos joona na tjaa jnaⁿ laˈxmaⁿna ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿñê. Luaa ñˈoomya na seicañeeⁿ juu: “Nndio̱ˈnaaⁿndyo̱ nnˈaⁿ cwii cwii ndyuaa ncˈe ˈu.” 	 והמקרא בראתו מראש כי האלהים יצדיק את הגוים מתוך האמונה קדם לבשר את אברהם לאמר ונברכו בך כל הגוים׃


Tquieˈñˈomna snomxquieˈñeeⁿ ñequio jndayoˈ. Ndoˈ tioona liaana nanqueⁿˈ quiooˈñeeⁿ, chii tjawaˈljoom. 	 ויביאו את האתון ואת העיר וישימו עליהם את בגדיהם וירכיבהו עליהם׃


Ticwii cwii tsˈaⁿ na mandii ñˈoommeiiⁿ cantyja chiuu cwindyonaˈ na teiljeii tsomwaañe, ja Juan mañequiaya na caljeii tsaⁿˈñeeⁿ na waa na teincuuˈ. Ee xeⁿ nntseicwaljooˈ tsˈaⁿ ñˈoom nacjooˈ ñˈoommeiiⁿ, quia joˈ nacjoomˈm nntseicwaljooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso nawiˈ tˈmaⁿ na teiljeii naquiiˈ librowaa. 	 מעיד אני בכל השמע דברי נבואת הספר הזה אם יוסיף איש עליהם יוסיף עליו האלהים את המכות הכתובות בספר הזה׃


Mantyja jnaaⁿ nˈom luaˈqui tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ mati xˈee tsaa. Ndoˈ mana jnaⁿnaˈ na ya matseineiiⁿ. 	 וברגע נפתחו אזניו ויתר קשר לשונו וידבר בשפה ברורה׃


’Mañequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ quia na cwilaˈjndoo nnˈaⁿ ˈo na cwileiˈntyjo̱na ˈo, na cwilaˈjnaaⁿˈna ˈo, ndoˈ na cwilˈana na ticueeˈ nˈomna ˈo ncˈe na mˈaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 אשריכם אם ישנאו אתכם האנשים ואם ינדו אתכם וחרפו והדיחו את שמכם כשם רע בעבור בן האדם׃


Tsoom: —Tsotya̱ya, catseitˈmaⁿ tsˈomˈ joona, ee ticalaˈno̱ⁿˈna ljoˈ cwilˈana ñˈeⁿndyo̱. Ndoˈ tyoˈoo sondaro xˈiaa na nntyˈiaana ˈñeeⁿ nleijnoomˈ cwii cwii liaⁿˈaⁿ. 	 ויאמר ישוע אבי סלח להם כי לא ידעו מה הם עשים ויחלקו בגדיו להם ויפילו גורל׃


Ndoˈ ntˈomndyô̱ jâ tquio̱ntyjo̱o̱yâ chaˈna wenˈaaⁿ nchooˈ nqui ncˈaa ñˈeⁿ wˈaandaa chjoo, chii squia̱a̱yâ tyuaatcwii. Ndoˈ saantyjaandyô̱ tsquiˈ na tooˈ ñjom calcaa. 	 והתלמידים הנשארים באו בספינה כי לא הרחיקו מן היבשה כי אם כמאתים אמה וימשכו את המכמרת עם הדגים׃


Niom ndyee nnom na waa ndoˈ waanaˈ: na matseiyuˈya tsˈom tsˈaⁿ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, na macantyjaaˈ tsˈom tsˈaⁿ ñˈeⁿ jom ndoˈ na mˈaaⁿ na jeeⁿ candyaˈ tsˈoom jaa, sa̱a̱ tˈmaⁿti naquiiˈ ntaaⁿ ndyee nmeiiⁿˈ, juu na mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom nnˈaⁿ. 	 ועתה שלש אלה תעמדנה האמונה והתקוה והאהבה והגדולה בהן היא האהבה׃


Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na macwjiˈ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ nquii, matseijndeii tsaⁿˈñeeⁿ na caluiitˈmaⁿñê nda̱a̱ ncˈiaaⁿˈaⁿ. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na matseijndeii na catseitˈmaaⁿˈñenaˈ nquii na jñom jom, tsaⁿˈñeeⁿ cwiluiiñê na mayomˈm. Tiquinquiuˈnnˈaaⁿ. 	 המדבר מנפשי כבוד עצמו יבקש אבל המבקש כבוד שלחו נאמן הוא ואין עולתה בו׃


Matioˈnaaⁿñenaˈ jom na nntsa̱ˈntjoom chaˈxjeⁿ na ñesa̱ˈntjom welooya David tiyo. Matseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nandye cañoomˈluee. 	 ברוכה מלכות דוד אבינו הבאה בשם יהוה הושע נא במרומים׃


Ee nchii tyˈiom Cristo tsˈiaaⁿ ja na catseitsˈoomndyo̱ nnˈaⁿ. Jñoom ja na catseicandiiya nnˈaⁿ na macwjiˈnˈmaaⁿñê añmaaⁿna, meiⁿ nchii ntsˈaaya tsˈiaaⁿˈñeeⁿ ñequio ñˈoom na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ, ee xeⁿ naljoˈ, juu ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ na tyˈioom nnˈaⁿ jom tsˈoomˈnaaⁿ, tjaaˈnaⁿ najndeii na matseixmaⁿnaˈ. 	 כי לא שלחני המשיח לטבול כי אם לבשר לא בחכמת דברים למען אשר לא יהיה לריק צלב המשיח׃


Quia na jlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ na tueeˈ xueechuuˈ Herodes, quia joˈ yuscundyua jnda Herodías seijnom jo nda̱a̱ nnˈaⁿ. Ndoˈ Herodes jeeⁿ tjaweeˈ tsˈoom cantyja na ntyˈiaaⁿˈaⁿ. 	 ויהי ביום הלדת הורדוס ותרקד בת הורודיה בתוכם ותיטב בעיני הורדוס׃


’Luaa maˈmo̱ⁿ ñˈoom tjañoomˈwaaˈ. Lqueeⁿ trigo na tjacjuˈ tsˈaⁿ, ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom joˈ. 	 וזה הוא המשל הזרע דבר אלהים הוא׃


Ndoˈ meiⁿyuucheⁿ na mˈaaⁿñê quia jnda̱ jnaⁿnaˈ maxjeⁿ matseiquioo jndyetia jom nomtyuaa. Cwiluiˈ chomˈ ˈñom, mati manqueeⁿ ndeiˈnˈoom, ndoˈ cwileiquiiñê. Maˈndiinaˈ jom na tajneiⁿ. Ndoˈ jnda̱ sˈaa tyˈoo nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿndyuˈ na catjeiiˈna jndyetiaˈñeeⁿ, sa̱a̱ tîcanda̱a̱ lˈana. 	 והיה בכל מקום אשר יאחזהו הוא מרצץ אתו וירד רירו וחרק את שניו ויבש גופו ואמר אל תלמידיך לגרשו ולא יכלו׃


Quia na nntseicanduuˈa jnaaⁿna quia joˈ nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na tˈmaⁿtya̱a̱ⁿya ñˈeⁿndyena. 	 ואני זאת בריתי אותם בהסירי חטאתם׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na cwilayuˈyoˈ, meiⁿchjoo xocateijndeiinaˈ ˈo na nncjo̱cando̱o̱ˈa ˈo xeⁿ na matseina̱ⁿ cweˈ ñˈoom na tjachuiiˈ, sa̱a̱ xeⁿ na nntseina̱ⁿya ñˈoom na jnda̱ tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom no̱o̱ⁿya, oo cwii ñˈoom na matseiˈño̱ⁿˈa cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomˈm, oo cwii ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ ˈnaaⁿ na quia nluii, oo cwii ñˈoom na mˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ, nmeiⁿˈ mayuuˈ nnteijndeiinaˈ ˈo. 	 ועתה אחי כי אבוא אליכם ואדבר בלשנות מה אועיל לכם אם לא אדבר אליכם בחזון או בדעת או בנבואה או בהוראה׃


Juu tsˈaⁿ na matso na cwiluiiñe cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, matsonaˈ na cˈoom chaˈxjeⁿ ñetˈoom Jesucristo. 	 האמר כי בו יעמד עליו להתהלך בדרך אשר גם הוא הלך׃


Quia joˈ catsaˈ cwenta na juu na cwiluiiñe naxuee cantyja ˈnaⁿˈ, tintseicwaqueⁿnaˈ joˈ najaaⁿñe. 	 על כן השמר לך פן יחשך האור אשר בקרבך׃


Ee quia ljoˈcheⁿ nnquioo cwii nawiˈ na tˈmaⁿticheⁿ na meiⁿjom ndiiˈ tyootjoom nnˈaⁿ cantyjati na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom tsjoomnancue hasta jeˈ. Ndoˈ xuee na cwiwjaatinaˈ meiⁿ tajom cwinluiinndaˈ cwiicheⁿ nawiˈ chaˈna juunaˈ. 	 כי הימים ההם יהיו עת צרה אשר לא נהיתה כמוה מראשית הבריאה אשר ברא אלהים עד עתה וכמוה לא תהיה עוד׃


Sa̱a̱ ntyjaaˈya cwii tsˈo̱o̱ⁿya na nlaˈno̱ⁿˈyoˈ na jâ nchii cwilaˈxmaaⁿyâ nnˈaⁿ na cweˈ cwilaˈyuˈto. 	 אבל אקוה כי תדעו אשר אנחנו איננו נמאסים׃


Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, ˈñeeⁿ juu tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱, mañejoo tsˈiaaⁿ na matsˈaa nntsˈaaⁿ. Hasta jndaticheⁿ tsˈiaaⁿ nntsˈaaⁿ, ncˈe na majo̱ na mˈaaⁿ Tsotya̱ya. 	 אמן אמן אני אמר לכם המאמין בי יעשה גם הוא את המעשים אשר אנכי עשה וגדלות מאלה יעשה כי אני הולך אל אבי׃


Sa̱a̱ tincˈom ndiaaˈndyoˈ ñˈeⁿñê, ˈo calaˈjndo̱ˈyoˈ tsˈoom chaˈxjeⁿ cwii tsˈaⁿ na matseiyuˈ. 	 אך לא כאיב תחשבהו כי אם תוכיחהו כאח׃


Quia joˈ tyˈeñˈomna juu tsˈaⁿ na ñetˈoom na nchjaaⁿˈ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos na laˈxmaⁿ tmaaⁿˈ fariseos. 	 ויביאו את האיש אשר היה עור לפנים אל הפרושים׃


cha catseiˈno̱ⁿˈ na mayuuˈ ñˈoom na jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ njomˈ. 	 למען תדע קשט האמרים אשר חנכת בם׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwitjeiiˈndye cantyja ˈnaaⁿˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom, tilaxmaⁿna cwentaaˈ Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈeⁿ Jnaaⁿ, mati matseijomñe cwentaaˈ Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כל המכחש בבן גם האב אין לו׃


Najndyee macaⁿnaˈ na nlqueⁿ nnˈaⁿ cwenta aa cwilaˈcanda̱a̱ˈndye naⁿˈñeeⁿ ndoˈ xeⁿ teitquiooˈ na ya cwilˈana, quia joˈ ya nndyeˈntjomna nnom tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 וגם אלה יבחנו בראשונה ואחר כן ישמשו אם אין בהם דפי׃


Juu tsˈaⁿ na tjacjuˈ lqueeⁿ trigo, joˈ tsˈaⁿ na mañequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 הזרע הוא זרע את הדבר׃


—Ta, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ñˈeⁿ tiˈjndaaya. Ee maleiñˈoom jndyetia jom ndoˈ jeeⁿ cwajndii matjoom. Jndye ndiiˈ machˈeenaˈ na cwiquiooñê naquiiˈ chom ndoˈ naquiiˈ ndaa. 	 ויאמר אדני רחם נא על בני כי מכה ירח הוא וחליו רע כי פעמים רבות הוא נפל באש ופעמים רבות אל תוך המים׃


Jnda̱ na seineiⁿ Jesús ñˈoommeiⁿˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, mana jlueeⁿˈeⁿ joˈ joˈ ñˈeⁿndyô̱ jâ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê. Teiˈtyˈio̱o̱ˈâ tsjoˈ Cedrón. Squia̱a̱yâ cwii joo yuu waa cwIi ntjom, joˈ joˈ santyjo̱o̱yâ na tjaqueⁿˈeⁿ. 	 ויהי ככלות ישוע לדבר את הדברים האלה ויצא החוצה עם תלמידיו מעבר לנחל קדרון ושם גן ויבא בו הוא ותלמידיו׃


Quia na ntyˈiayaya ljoˈ njom, joˈ na ndo̱o̱ˈa na njom quiooˈ xiomˈ ñequio quiooˈ jnda̱a̱ ndoˈ quiooˈ na cwiˈootsco̱o̱ˈndye ñequio cantsaa. 	 והסתכלתי בה ואבין וארא את בהמת הארץ ואת החיה ורמש האדמה ועוף השמים׃


Tancˈomˈyoˈ na mati ˈo cwilˈaˈyoˈ ljoˈ na cwintyˈiaˈyoˈ na cwilˈa nnˈaⁿ tsjoomnancue, calaˈchuiˈyoˈ cantyja na cwilaˈtiuuˈyoˈ cha na luaaˈ ntseixconaˈ chaˈtso cantyja na cwitsaamˈaⁿˈyoˈ. Ee na nlˈaˈyoˈ naljoˈ nncueˈntyjo̱ na nlaˈno̱ⁿˈyoˈ chiuu waa na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyoˈ, na juu joˈ tjacantyja naya tseixmaⁿ, ndoˈ cjaaweeˈ tsˈoom ndoˈ canda̱a̱ˈ tseixmaⁿnaˈ. 	 ואל תשתוו לעולם הזה כי אם התחלפו בהתחדש דעתכם למען תבחנו לדעת מה הוא רצון האלהים הטוב והחמד והשלם׃


ee joˈ joˈ mˈaⁿ ˈom tiˈntyjo̱. Cjaanquiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱na cha ticandyochuunaˈ joona ljooñe yuu na jeeⁿ wiˈ.” 	 כי יש לי חמשה אחים למען יעיד בהם פן יבאו גם הם אל מקום המעצבה הזה׃


Ñˈoomnaˈ nacaxuee na tseixmaⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. Macoˈnaˈ luiˈ chaˈcwijom cwii tsjo̱ˈ na jeeⁿ ndyaˈ jnda, chaˈna tsjo̱ˈ jaspe, ndoˈ xueenaˈ chaˈcwijom tsioo. 	 ויש לה כבוד אלהים ואור נגהה כאבן יקרה מאד כאבן ישפה המבהקת כעין הקרח׃


ˈO jnda̱ jlaˈljoˈyoˈ Cristo Jesús naquiiˈ nˈomˈyoˈ na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom ˈo. Joˈ chii ñequiiˈcheⁿ cˈomˈyoˈ na cwilaˈjomndyoˈ ñˈeⁿñê. 	 לכן כאשר קבלתם את המשיח את ישוע אדנינו כן גם התהלכו בו׃


Sa̱a̱ cwindya̱a̱yâ na ñˈeeⁿˈ ntˈomndyoˈ ˈo na tiquilˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ, cweˈ cwiqueⁿndyoˈ na cwitiiˈndyoˈ ljoˈ machˈeenaˈ ntˈomcheⁿ ntyjeeˈyoˈ. 	 כי שמענו שיש בכם אנשים המעקשים את דרכיהם ואינם עבדים מאומה ומבלים ימיהם בהבלים׃


Matso Simón Pedro nnoom: —Xeⁿ luaaˈwaa Ta, nchii macanda̱ ncˈa̱. Mati camaⁿˈ lˈo̱o̱ya ñequio xqua̱a̱ⁿya. 	 ויאמר אליו שמעון פטרוס אדני לא לבד את רגלי כי אם גם את ידי ואת ראשי׃


Meiⁿ ticatsˈaanaˈ na tia ntyjii na matseijndeiiˈ ˈndyo̱ naquiiˈ tsˈiaaⁿ na matseixmaⁿya na tyˈiom Tyˈo̱o̱tsˈom ja. Ee tquiaaⁿ na matseixmaⁿya na ljoˈ cha nnteijndeiinaˈ na nntsanajnda̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, nchii cha nlcoˈwiˈnaˈ ˈo. 	 וגם כי אתהלל יותר מעט על דבר הרשות אשר נתן לנו האדון לבנותכם ולא לשחתכם לא אבוש׃


Sa̱a̱ jeeⁿcheⁿ ndyaˈ wiˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jaa. Tˈmaⁿ waa na candyaˈ tsˈoom ñˈeⁿndyo̱, 	 אבל האלהים המלא רחמים ברב אהבתו אשר אהב אתנו׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na: —Mayuuˈ na mandyocwjeeˈcañoom Elías, ndoˈ tseixmaaⁿ na nntseijndaaˈñê chaˈtso, 	 ויען ישוע ויאמר אליהם הנה אליהו בא בראשונה והשיב את הכל׃


Ee meiiⁿ na juu cartaˈñeeⁿ seichjooˈnaˈ nˈomˈyoˈ, sa̱a̱ ticoˈtianaˈ ntyjii na ljoˈ sˈaa ee jnda̱ ljeiya na cweˈ chjootindyo sˈaanaˈ na tcoˈtianaˈ nquiuˈyoˈ, 	 כי גם אם העצבתי אתכם באגרת אינני מתחרט גם כי התחרטתי לפני מזה בראותי כי האגרת ההיא העציבה אתכם ואף אם לשעה׃


Sa̱a̱ tso Jesús: —Ndoˈ ja quia jnda̱ na mawando̱ˈxco̱ nncjo̱jndya̱a̱ tsˈo̱ndaa Galilea, xeⁿ jnda̱ nntsaantyjo̱ˈyoˈ. 	 ואחרי קומי מן המתים אלך לפניכם הגלילה׃


José ñequio tsondyee Jesús jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna chaˈtso ñˈoom na seineiⁿ Simeón cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. 	 ויוסף ואמו תמהים על הדברים הנאמרים עליו׃


’Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matso cwii ñˈomntjeiⁿ nacjo ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, Tyˈo̱o̱tsˈom nnda̱a̱ nntseitˈmaⁿ tsˈoom tsaⁿˈñeeⁿ. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na nncjuˈ ñˈomwiˈ nacjooˈ Espíritu Santo, taxocatseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom juu. 	 וכל אשר ידבר דבר חרפה על בן האדם יסלח לו והמגדף את רוח הקדש לא יסלח לו׃


Meiⁿcwii tsˈaⁿ tsjoomnancue ticalatˈmaaⁿˈndyoˈ na nnduˈyoˈ nnom na tsotyeˈyoˈ juu chaˈna quinduˈyoˈ na Tsotyeˈyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee ñeˈcwii mˈaaⁿ na cwiluiiñe Tsotyeˈyoˈ, nqueⁿ na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 ואל תקראו אב לאיש מכם על האדמה כי אחד הוא אביכם אשר בשמים׃


Ja Juan ñequio Andrés, tyjee Simón Pedro, jâ jndya̱a̱yâ ñˈoom na tso Juanˈñeeⁿ, ndoˈ saantyjo̱o̱yâ naxeⁿˈ Jesús. 	 ואחד מן השנים אשר שמעו מאת יוחנן והלכו אחריו הוא אנדרי אחי שמעון פטרוס׃


Xeⁿ macandaaˈ tsˈaⁿ na catseineiiⁿ, ñˈoom na mañequiaaⁿ catsˈaanaˈ chaˈcwijom nquii Tyˈo̱o̱tsˈom matseineiⁿ. Xeⁿ macandaaˈ tsˈaⁿ na mateijneiⁿ nnˈaⁿ, catsˈaaⁿ naljoˈ ñequio najndeii na matseixmaaⁿ na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom. Chaˈtso na cwilˈaˈyoˈ calˈaˈyoˈ juunaˈ cha caluiitˈmaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe Jesucristo, ee jom tseixmaaⁿ na caluiitˈmaⁿñê, ticantycwii najndeii na matseixmaaⁿ. Amén. 	 איש כי ידבר יהי כאמרי אל ואיש כי יעזר תהי עזרתו מתוך החיל אשר חננו אלהים למען יכבד אלהים בכל על ידי ישוע המשיח אשר לו הכבוד והעז לעולמי עולמים אמן׃


Cwii xueeˈñeeⁿ maˈmo̱ⁿ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ. Joˈ joˈ meindyuaandye ntˈom nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Naⁿˈñeeⁿ jnaⁿna chaˈtso njoom nchˈu tsˈo̱ndaa Galilea ñequio Judea ndoˈ mati tsjoom Jerusalén. Ndoˈ juu najndeii na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿnaˈ ñˈeⁿ Jesús na matseinˈmaaⁿ nnˈaⁿwii. 	 ויהי באחד הימים והוא מלמד וישבו שם פרושים ומורי התורה אשר באו מכל כפרי הגליל ומיהודה וירושלים וגבורת יהוה היתה בו לרפוא׃


Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ nda̱a̱na: —Nquii tsˈaⁿ na seinˈmaⁿ ja matso no̱o̱ⁿ na catseilcwiindyo̱ tsuee ˈnaⁿya ndoˈ cjo̱ñˈo̱ⁿya juunaˈ. 	 ויען אתם לאמר האיש אשר החלימני הוא אמר אלי שא את משכבך והתהלך׃


Quia na jnda̱ tjeiiⁿˈeⁿ jndyetia naquiiˈ tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ, jnaaⁿ na matseineiⁿ. Tyueneiiⁿ nnˈaⁿ, jluena: —Meiⁿ chaˈwaa ndyuaaya ndyuaa Israel, tijoom ñentyˈiaaya cwii nnom chaˈna luaaˈ. 	 וכאשר גרש השד וידבר האלם ויתמה המון האנשים ויאמרו מעולם לא נראתה כזאת בישראל׃


Sa̱a̱ nquii tyee na tjacantyja cwentaaya, machˈeeⁿ tsˈiaaⁿ yuu na xcweti cwiwitˈmaaⁿˈ, matseitjoom nnˈaⁿ ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe cwii ñˈoomtyeⁿ na xcwetinaˈ, na cajndati ñˈoom chuunaˈ na tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nntseicana̱a̱ⁿ. 	 ועתה הוא קבל שרות מעלה כפי מעלת הברית הנעשה על ידו אשר הוקמה על הבטחות טבות ויתרות׃


Ndoˈ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, ñequio nnˈaⁿ tmaaⁿˈ fariseos, ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsjoom chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ mati maluaaˈ tyolaˈjnaaⁿˈna Jesús. Tyoluena: 	 וכן הלעיגו גם ראשי הכהנים עם הסופרים והזקנים לאמר׃


Teichjoom tsiaⁿtsjo̱ˈ tatiom tsjoomˈñeeⁿ ñequio chaˈtso nnom ljo̱ˈ na jnda. Tsjo̱ˈ tˈmaⁿ najndyee, tsjo̱ˈ cachuiiˈ na jndyu jaspe, tsjo̱ˈ na jnda̱ we, na jndyu zafiro. Tsjo̱ˈ na jnda̱ ndyee, cachuiiˈ na jndyu ágata. Tsjo̱ˈ na jnda̱ ñequiee, mati cachuiiˈ na jndyu esmeralda. 	 ומוסדות חומת העיר מרבצות בכל אבני חפץ המוסד הראשון ישפה השני ספיר השלישי שבו הרביעי ברקת׃


Chaˈxjeⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: Meiⁿcwii tjaa ˈñeeⁿ juu cˈoom na machˈee na matyˈiomyanaˈ. 	 ככתוב אין צדיק אין גם אחד׃


Tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoomˈm: —Manncueˈntyjo̱ xuee na nntseiqueeⁿnaˈ nˈomˈyoˈ na ñeˈcantyˈiaˈnndaˈyoˈ ja na cwiluiindyo̱ nquii na jnaⁿ cañoomˈluee, sa̱a̱ taxocantyˈiaˈyoˈ ja. 	 ויאמר אל התלמידים ימים באים והתאויתם לראות יום אחד מימי בן האדם ולא תראו׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ ñequio Ta Jesucristo, jom tjacantyja na cwiluiitˈmaⁿñê. Lˈue tsˈoom na tilˈaˈyoˈ na cweˈ jndaaˈ nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ. 	 אחי אל יהי משא פנים באמונתכם בישוע המשיח אדנינו אדון הכבוד׃


Joˈ chii sˈaanaˈ na manndyooˈ xcwe na chaˈtso quiooˈ na mˈaⁿ ndaaluee, tja̱yoˈ. Ndoˈ manndyooˈ xcwe lˈaandaa seityuiiˈnaˈ. 	 ותמת שלישית כל נפש חיה אשר בים ושלישית האניות נשחתה׃


Yocheⁿ na tyooquiena, jâ nnˈaⁿ na tˈmaaⁿ na calaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê lˈuuyâ nnoom: —ˈU Maestro, cwa sa, cwaˈ. 	 טרם יבאו ותלמידיו בקשו ממנו לאמר אכל נא אדני׃


Sa̱a̱ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ na nquii na cwiluiiñe Elías, jnda̱ tyjeeⁿˈeⁿ, ndoˈ tyolˈa nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ na lˈue nˈomna ñˈeⁿñê ee luaaˈ matso ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tseixmaaⁿ na catjoom. 	 אבל אמר אני לכם גם בא אליהו וגם עשו לו כרצונם כאשר כתוב עליו׃


Nquii Cristo cwiluiiñê Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. Quia jnda̱ sˈaaⁿ na chaˈtso na niom cwitueˈndyecje jo nnoom, quialjoˈ manquiityeeⁿ nncjuˈñecjeeⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha nntseixmaⁿ na tjacantyja na tˈmaⁿ cwiluiiñe jo nda̱a̱ chaˈtsoñˈeⁿ. 	 וכאשר יושת הכל תחתיו אז הבן גם הוא יושת תחת השת כל תחתיו למען יהיה האלהים הכל בכל׃


¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ na nñequiaaˈ na quianlˈuaaˈ mosoˈ ncˈe na seicana̱a̱ⁿ ñˈoom na sa̱ˈntjomˈ jom? Matseitiuu xocatsaˈ na ljoˈ. 	 הגם יתן תודה לעבד על עשתו את אשר צוהו אמרתי לא יתן׃


Yuscu na mˈaaⁿ saaˈ, matˈuiityeⁿnaˈ juu ñˈeⁿñê yocheⁿ na wandoˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Sa̱a̱ xeⁿ nncueˈ tsaⁿˈñeeⁿ, wanaaⁿ na ncoconnaaⁿˈaⁿ ñˈeⁿ meiⁿquia tsˈaⁿ na lˈue tsˈoom, macanda̱ ñequiiˈcheⁿ ñˈeⁿ tsˈaⁿ na matseiyuˈ. 	 האשה קשורה לבעלה על פי התורה כל עת שהוא חי וכי מת בעלה אזי מתרת היא להנשא למי שתרצה ובלבד שתהיה באדון׃


Pedro ñˈeⁿ Juan, jnda̱ na jndyaandyena, tyˈena na mˈaⁿ ncˈiaana. Jlaˈcandiina naⁿˈñeeⁿ chaˈtso ñˈoom na tyolue ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈ tsjoom. 	 ואחרי הפטרם באו אל אחיהם ויספרו להם את אשר אמרו אליהם הכהנים הגדולים והזקנים׃


Maxjeⁿ nntseicatooˈnaˈ ticwii cwii cantmaⁿˈ ndoˈ ticwii cwii sjo̱ ñequio ta nleisunaˈ. Nanto na cancˈeeⁿ, nntseiliuunaˈ, ndoˈ nanto na cwajndii nntseiyo̱naˈ. 	 כל גיא ינשא וכל הר וגבעה ישפלו והיה העקב למישור והרכסים לבקעה׃


Sa̱a̱ xeⁿ tiñeˈcañeeⁿ ñˈoom na nlue naⁿˈñeeⁿ quia joˈ caˈmo̱ⁿˈ ñˈoomˈñeeⁿ nda̱a̱ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiiˈndyo̱ cwentaya. Ndoˈ xeⁿ meiⁿ ticañeeⁿ ñˈoom na nlue chaˈtso naⁿˈñeeⁿ quia joˈ tjaa chiuu ya. Caliuˈyoˈ na jom cwiluiiñê chaˈcwijom tsˈaⁿ na tyootseitˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom oo chaˈcwijom tsaⁿcoˈñom tsˈiaaⁿnda̱a̱ nnˈaⁿ cwentaaˈ gobiernom na tia tsˈaⁿñe. 	 ואם לא ישמע אליהם הגד אל הקהל ואם לא ישמע גם אל הקהל והיה לך כגוי וכמוכס׃


Ee xeⁿ na mˈaaⁿˈ tsˈom tsˈaⁿ na tˈmaⁿ cwiluiiñê meiiⁿ ticatseixmaaⁿ na ljoˈ, manquiuˈnnˈaⁿñe cheⁿnqueⁿ. 	 כי החשב את עצמו להיות מה ואיננו מאומה את נפשו הוא מרמה׃


Nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ tyoqueⁿna cwenta ñˈoom na tyotseineiiⁿ ee teiyo manquiuˈnnˈaaⁿ joona ñequio tsˈiaaⁿ caluaˈ na machˈeeⁿ. 	 ויקשיבו אליו על היותו משמים אותם בכשפיו ימים רבים׃


Cantyja ˈnaⁿˈ ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, matseiˈno̱ⁿˈa na cwilaˈxmaⁿˈyoˈ chaˈtso nnom na nnteijndeiinaˈ ncˈiaaˈyoˈ. Ndoˈ mati cwilaˈno̱ⁿˈyaˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na cwilayuuˈa, hasta mati nnda̱a̱ nntˈmo̱ⁿˈyoˈ joonaˈ nda̱a̱ ncˈiaaˈyoˈ. 	 והנה אחי מבטח אני בכם כי גם אתם בעצמכם מלאי אהבת חסד ממלאים כל דעת ותוכלו להוכיח איש את רעהו׃


Chaˈtsondyena ñecwii jlaˈjomndyena na ˈio ndi ˈio tyolaneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Mati jlaˈjomndye ntˈom yolcu, ndoˈ ñˈeeⁿ tiˈntyjee Jesús ñˈeⁿ tsoñeeⁿ María. 	 כל אלה היו שקדים יחדו בלב אחד להתפלל ולהתחנן ועמהם הנשים ומרים אם ישוע וגם אחיו׃


Ee xeⁿ ñequiiˈcheⁿ cwilˈaˈyoˈ na ya, ¿ˈñeeⁿ nnda̱a̱ nntsˈaa nawiˈñe ñˈeⁿndyoˈ? 	 ומי ירע לכם אם תקנאו לעשות הטוב׃


Quia joˈ jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê lˈuuyâ: —Jeˈ ndyeyu matseiˈneiⁿˈ, nchii cweˈ ñˈoom na wjaañoomˈ. 	 ויאמרו אליו תלמידיו הנה כעת ברור תמלל ולא תמשל משל׃


Xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ judíos jluiiˈâ nnom tsjoom ˈndyoo jndaa. Ee jlaˈtiuuyâ aa nchii nliuuyâ yuu cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, nlajomndyô̱ ñˈeⁿndyena. Joˈ joˈ jliuuyâ ntˈom yolcu. Saacwindyuaandyô̱ jlana̱a̱ⁿyâ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. 	 וביום השבת יצאנו אל מחוץ לעיר אל יד הנהר אשר שם מקום תפלה כמנהגם ונשב ונדבר אל הנשים הנקהלות שמה׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjmeiⁿˈndye tiñeˈcwii ñˈoom tyolaˈxuaana. Cweˈ cˈuaato ndyueena. Ndoˈ na luaaˈ tileicaljeiiⁿ ñˈoom na mayuuˈ. Yati sa̱ˈntjoom sondaro na cˈooñˈomna Pablo wˈaa yuu na cwicˈeeⁿna. 	 ויענו מן העם אלה בכה ואלה בכה ולא יכל לדעת מאומה אל נכון מרב השאון ויצו להוליכו אל המצד׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na jndye nnˈaⁿ jlue ñˈoom cantu nacjoomˈm na waa jnaaⁿˈaⁿ maxjeⁿ ticaluiˈyuuˈ ñˈoomˈñeeⁿ. Jnda̱ chii wendye naⁿˈñeeⁿ tjoomˈ cantu jluena: 	 ואף בעמד שם עדי שקר רבים לא מצאו ובאחרונה נגשו שני עדי שקר׃


Ee naquiiˈ libro na chuu Salmos, maquiiti David tsoom: Nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom tsoom nnom juu Ta na matsa̱ˈntjom ja: “Cajmaⁿˈ ntyjaaˈa ntyjaya yuu na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ ˈu, 	 והוא דוד אמר בספר תהלים נאם יהוה לאדני שב לימיני׃


Ndoˈ nnˈaⁿ fariseos, quia jndyena ñˈoomwaaˈ, tyoluena: —Tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ matseixmaaⁿ najndeii Beelzebú nquii tsaⁿjndiitquiee. Joˈ chii cwicanda̱a̱ macwjeeⁿˈeⁿ naⁿjndii naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 והפרושים כשמעם זאת אמרו זה איננו מגרש את השדים כי אם על ידי בעל זבוב שר השדים׃


Ndoˈ naljoˈ, majoˈ na tqueeⁿ ja na mandiˈntjo̱ⁿya nnom Jesucristo quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos. Mañequiaya ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ na macwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ na cwilaˈljo Jesucristo naquiiˈ nˈom, cha nñequiaya joona nnom Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ mañequiaa tsˈaⁿ cwii ofrenda na nncoˈñoom, ee nquii Espíritu Santo jnda̱ tqueⁿ ljoomˈm joona. 	 להיותי משרת ישוע המשיח לגוים ולכהן בבשורת האלהים למען יהיה קרבן הגוים רצוי ומקדש ברוח הקדש׃


Jnda̱ chii tuo̱o̱ⁿ tsˈom wˈaandaa ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Tyˈena ndyuaa Dalmanuta. 	 אז ירד באניה עם תלמידיו ויבא אל גלילות דלמונתא׃


Tjo̱ˈ Pedro ˈndyootsˈa wˈaaˈñeeⁿ. Cwii yuscu na mandiˈntjom na jndyu Rode tjacantyˈiaaˈ ˈñeeⁿ cacjo̱ˈ. 	 וידפק על דלת השער ותגש נערה להקשיב ושמה רודי׃


Tyoluena: Cwiñeˈquiaayâ na quianlˈuaˈ ˈu Ta Tyˈo̱o̱tsˈom na matseiˈxmaⁿˈñˈeⁿˈ chaˈtso nnom najnda̱. ˈU mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿndyuˈ, nacjeeˈ na jnaⁿjndyeenaˈ mamˈaaⁿndyuˈ ndoˈ ticantycwii cantyja ˈnaⁿˈ. Mamaˈmo̱o̱ⁿˈ chiuu waa najnduˈ na matseiˈxmaⁿˈ, ndoˈ jeˈ jnda̱ tˈmo̱ⁿnaˈ na matsa̱ˈntjomˈ. 	 ויאמרו מודים אנחנו לך יהוה אלהים צבאות ההוה והיה ויבוא כי לבשת עזך הגדול ותמלך׃


Joˈ joˈ tyoñequiana ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויבשרו שם הבשורה׃


Ñequio najndeii na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cwilaˈtyuiiˈâ chaˈtso ñˈoom na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ na cwiˈoo nacjoomˈm. Ndoˈ mati meiⁿquia na matseitˈmaaⁿˈñe cheⁿnquii tsˈaⁿ, na juu joˈ matseitsaaⁿˈñenaˈ na nntseiˈno̱ⁿˈ tsˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Chaˈtso cantyja na matseitiuu tsˈaⁿ, matsˈaa na cjuˈcjenaˈ juu joˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, cha catseicanda̱a̱ˈñe tsˈaⁿ jo nnoom. 	 באשר הרסים אנחנו תחבלות וכל מרום המתנשא נגד דעת האלהים ושובים כל מזמה למשמעת המשיח׃


Ndoˈ na ljoˈ, maˈmo̱ⁿnaˈ na nchii nnco̱ matsˈaa. Juu jnaⁿ na mˈaaⁿ naquiiˈ tsˈo̱o̱ⁿ machˈeenaˈ na ljoˈ. 	 ועתה לא אנכי עוד הפעל אתו כי אם החטא הישב בי׃


Sa̱a̱ xeⁿ mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na jnda̱ seijndaaˈñe naquiiˈ tsˈom na xonquiaa na nncoco nomjnda, ee na mantyˈiaaˈ na ticaⁿnaˈ, ya catsˈaa na ljoˈ. 	 ומי שהוא נכון בלבו ואיננו מכרח ויוכל לעשות כרצונו ויגמר זאת בלבו לשמר את בתולתו טוב עשה׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ tsjoom Roma, quia na jndyena na mañjomndyô̱ nato, quia joˈ ntˈomndye joona tquiocatjomndyena jâ xjeⁿ tsjoom Foro de Apio ndoˈ ntˈomndye joona tquiocatjomndye jâ cwii joo na jndyu Tres Tabernas. Jnda̱ na ntyˈiaaˈ Pablo naⁿˈñeeⁿ tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tyˈoomtˈmaaⁿˈñê tsˈoom. 	 וישמעו האחים את בואנו ויצאו משם לקראתנו עד לשוק אפיוס ועד לשלשת החניות וירא אתם פולוס ויודה לאלהים ויתחזק׃


Ñˈoomwaa ñeˈcwaxˈa̱, ¿aa jnda̱ tyeⁿnquieˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ Israel? Tyoochˈeeⁿ na ljoˈ, ee mati ja luaañe cwii joona. Tuiindyo̱ na jndyowicantyjooˈ tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ Abraham ñˈeⁿ jndacantyjoom Benjamín. 	 ובכן אמר אני הכי זנח האלהים את עמו חלילה כי גם אנכי בן ישראל מזרע אברהם למטה בנימן׃


Sa̱a̱ meiⁿcwii tjaa ˈñeeⁿ cˈoom na matseixmaⁿ na nntseicanaaⁿñe tsomˈñeeⁿ, meiⁿ ángeles cañoomˈluee, meiⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue, meiⁿ añmaaⁿ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ na mˈaⁿ tsjoom lˈoo. Meiⁿ cwii na ndyee ndiiˈndye joona tîcanda̱a̱ ntyˈiaaˈ naquiiˈ tsomˈñeeⁿ. 	 ולא יכל איש גם בשמים גם בארץ גם מתחת לארץ לפתח את הספר או להביט אליו׃


Sa̱a̱ tyolaˈqueeⁿ nˈomna na lquiena cwii joo na yati yuu na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ chii tijnaaⁿˈaⁿ na cwiluena na cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaana, ee jnda̱ seijndaaˈñê cwii tsjoom yuu na nncˈomna. 	 אכן נכספו למושב טוב ממנו והוא בשמים ועל כן לא בוש האלהים להקרא אלהיהם כי הכין להם עיר׃


Tsoticheⁿ Jesús no̱o̱ⁿ: —Catseiljeiˈtiˈ ñˈoommeiiⁿ, catseicwanomˈ joonaˈ na mˈaaⁿ ángel na machˈee cwenta tmaaⁿˈ nnˈaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaⁿ tsjoom Tiatira. Catsuˈ: “Luaa ñˈoom na matseina̱ⁿ nnco̱ na cwiluiindyo̱ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. Nˈomno̱o̱ⁿ jeeⁿ xueenaˈ chaˈcwijom chom, ndoˈ ncˈa̱ caxueenaˈ chaˈcwijom sˈom wee na jnda̱ seiljuˈya tsˈaⁿ. 	 ואל מלאך קהל תיאטירא כתב כה אמר בן האלהים אשר עיניו כלבת אש ומרגלתיו כעין נחשת קלל׃


Xmaⁿñe Herodión tsaⁿ na mañeˈcwii tsjaaⁿ jâ ñˈeⁿñe. Ndoˈ xmaⁿndye nnˈaaⁿˈ Narciso na mˈaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo. 	 שאלו לשלום הורודיון קרובי שאלו לשלום בני ביתו של נרקיסוס אשר הם באדנינו׃


Ndoˈ na luaaˈ tuaa, maˈmo̱ⁿ Espíritu Santo na yocheⁿ na tyowaa watsˈom liaaˈñeeⁿ, ticwanaaⁿ na nncjaquieeˈ meiⁿquia tsˈaⁿ cuarto na ljuˈticheⁿ tseixmaⁿnaˈ. 	 ורוח הקדש מודיע בזאת כי לא נגלה הדרך אל הקדש כל הימים אשר המשכן החיצון יש לו לעמד׃


Ndoˈ ˈñeeⁿ juu quiiˈntaaⁿˈyoˈ na maqueⁿ tsˈom na juu nlcoˈnnomnaˈ jo nda̱a̱ˈyoˈ, matsonaˈ na cateijndeii ˈo. 	 והחפץ להיות בכם ראשון יהיה עבד לכל׃


Jesús maxjeⁿ mantyjeeⁿ na luaaˈ cwilaˈtiuuna. Joˈ chii tsoom nda̱a̱na: —¿Chiuu na ticuaaya nquiuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱? 	 וירא ישוע את מחשבתם ויאמר למה תחשבו רעה בלבבכם׃


Tyˈena tquiena tsjoom Capernaum. Quia na tueˈntyjo̱ xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ judíos quia joˈ tjaquieeˈ Jesús naquiiˈ watsˈom. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויבאו אל כפר נחום וימהר לבוא בשבת לבית הכנסת וילמד׃


ˈÑeeⁿ juu na ticueeˈ tsˈom ja, meiⁿ ticoˈñom ñˈoom na mañequiaya, waa cwii na nncuˈxeⁿnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Ee xuee na macanda̱ majooti ñˈoom na jnda̱ seina̱ⁿya, joonaˈ nntuˈxeⁿnaˈ jom. 	 ואיש אשר יבזני ולא יקח אמרי יש אחד אשר ידין אתו הדבר אשר דברתי הוא ידין אתו ביום האחרון׃


Quia joˈ tˈmaⁿ Jesús jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê. Tsoom nda̱a̱yâ: —Jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya tmaaⁿˈ nnˈaⁿmˈaⁿˈ, ee jnda̱ ndyee xuee na mˈaⁿna ñˈeⁿndyo̱ ndoˈ tatjaaˈnaⁿ ljoˈ cwii cwileiˈñˈomtina na nlcwaˈna. Ticalˈue tsˈo̱o̱ⁿ na njño̱o̱ⁿ joona na cˈoona lˈaana na ñeˈjndoˈna, tintsˈaanaˈ na tajndeiiˈ nˈomna na ˈoona nato. 	 ויקרא ישוע אל תלמידיו ויאמר נכמרו רחמי על העם כי זה שלשת ימים עמדו עמדי ואין להם מה לאכל ואינני אבה לשלחם רעבים פן יתעלפו בדרך׃


Luaa matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ: Cˈomˈyoˈ nacje ˈnaaⁿˈ Espíritu quia joˈ tixolaˈcanda̱ˈyoˈ chiuu queeⁿ tsˈom seiiˈyoˈ. 	 והנני אמר התהלכו ברוח ולא תמלאו את תאות הבשר׃


Joˈ chii quia jnda̱ seitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿ nnˈaⁿ, tacaⁿtinaˈ na cwiicheⁿ nncueˈnndaˈ. 	 והנה באשר נסלחו החטאים אין עוד קרבן עליהם׃


Ndoˈ ncˈe na titjoomˈ mˈaⁿˈyoˈ, joˈ chii juu na cwicwaˈyoˈ, tiyuuˈ na tseixmaⁿnaˈ nquii Cena na seijndaaˈñe Ta Jesús. 	 ועתה כאשר תקהלו יחד אין זה לאכל סעודת האדון׃


Ndoˈ quia ljoˈ manndyooˈ nncueeˈ xuee pascua na jaa nnˈaⁿ judíos cwilacwja̱a̱ya canmaⁿ. 	 וימי הפסח חג היהודים קרבו לבוא׃


Quia na ntyˈiaaˈ Jesús na cwilaˈyuˈya nˈom naⁿˈñeeⁿ, tsoom: —ˈU re, matseitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya jnaⁿˈ na matseixmaⁿˈ. 	 וירא את אמונתם ויאמר אליו בן אדם נסלחו לך חטאתיך׃


Jnda̱ tˈmo̱ⁿ Espíritu Santo nnoom na xocueeⁿˈeⁿ cwitjo̱o̱cheⁿ na nntyˈiaaⁿˈaⁿ nquii Cristo na tqueⁿ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom na nndYo. 	 ולו נגלה ברוח הקדש כי לא יראה מות עד ראותו את משיח יהוה׃


Cwiicheⁿ cwii ndiiˈ seineiⁿnndaˈ Jesús nda̱a̱ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nda̱a̱ nnˈaⁿ fariseos. Tsoom nda̱a̱na: 	 ויען ישוע ויסף דבר במשלים אליהם לאמר׃


Joˈ chii jluiˈna na ñenquieena ñˈeⁿ wˈaandaa na ˈoona cwii joo yuu na tjaaˈnaⁿ nnˈaⁿ. 	 וילכו משם באניה אל מקום חרבה לבדד׃


Luaa waa na ñeˈcatsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ. Tyˈo̱o̱tsˈom seijndaaˈñê cwii ñˈoom na xocachuiiˈnaˈ ñequio Abraham. Tjacaa ñequiee sianto waljooˈ ntquiuu nchooˈ nqui ndyu ndoˈ tyjeeˈcañoom ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ na tquiaa Moisés. Sa̱a̱ juunaˈ tixocanda̱a̱ nntseityuiiˈnaˈ najndeii na matseixmaⁿ ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Abraham na nntsˈaaⁿ. 	 וזאת אני אמר כי דיתיקי אשר קימה האלהים מאז לימות המשיח לא תוכל התורה אשר באה אחרי ארבע מאות ושלשים שנה להפר אותה ולבטל את ההבטחה׃


Ñˈeeⁿ nnˈaⁿ jnaaⁿˈ ñˈoomˈñeeⁿ na jnda̱ tjuˈtyaˈnaˈ joona cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na mayuuˈ, ñˈoom na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo cwilaˈjomndyena. 	 יש אשר תעו ממנה ויפנו אחרי למודי תהו׃


’Sa̱a̱ ˈo ticalˈueendyoˈ na nlue nnˈaⁿ na maestro ˈo ee chaˈtsondyoˈ ñecwii tmaaⁿˈ cwilaxmaⁿˈyoˈ ndoˈ ñecwii na cwiluiiñe Maestro ˈnaⁿˈyoˈ, juu Cristo. 	 אולם אתם אל תקראו רבי כי אחד הוא רבכם המשיח ואתם אחים כלכם׃


Ndoˈ quia na ljeii catsoomjndiiˈñeeⁿ na jnda̱ tueeˈna jom nnom tsjoomnancue quia joˈ tyontyjo̱o̱ⁿ yuscu na seincuii tyochjoo na tsaⁿsˈa. 	 ויהי כאשר ראה התנין כי הוטל ארצה וירדף את האשה אשר ילדה את הזכר׃


Ndoˈ ncˈe na cwilaˈjomndyo̱ ñˈeⁿ Cristo na tueeⁿˈeⁿ, mati cwilaˈyuuˈa na nntando̱o̱ˈa ñˈeⁿñê. 	 והנה אם מתנו עם המשיח נאמין כי גם נחיה עמו׃


Tsjo̱ˈluee ñˈeⁿ tsjoomnancue nntycwiiñˈeⁿnaˈ sa̱a̱ juu ñˈoom ˈnaⁿya tijoom cwinomˈnaˈ juunaˈ. 	 השמים והארץ יעברו ודברי לא יעברון׃


Nquii Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa ndoˈ nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom na jom ncˈe naya na matseixmaaⁿ mˈaaⁿ na jeeⁿ wiˈ tsˈoom jaa mañequiaaⁿ na ticantycwii na mˈaaⁿya na tˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿya ñequio na cwicantyjaaˈya nˈo̱o̱ⁿya jom, 	 והוא אדנינו ישוע המשיח ואלהינו אבינו אשר אהב אתנו ויתן לנו בחסדו נחמת עולם ותקוה טובה׃


Jnda̱ na jndii Jesús ñˈoomwaaˈ, tsoom nnom Jairo: —Tintyˈueˈ, macanda̱ na catseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱, quia joˈ nnˈmaⁿ nomjndaˈ. 	 וישמע ישוע ויען ויאמר לו אל תירא אך האמן והיא תושע׃


Quia jnda̱ teincoo jlueeⁿˈeⁿ quiiˈ tsjoom. Tjaaⁿ yuu na wataaⁿˈ quiiˈ jnda̱a̱. Tyˈecalˈuee nnˈaⁿ jom ndoˈ jliuna yuu mˈaaⁿ. Ñeˈcalaˈtsaaⁿˈndyena jom na wjaatyeeⁿ, cha ticaˈñeeⁿ joona. 	 ויצא וילך לו כאור הבקר אל מקום חרבה והמון העם בקשהו ויבאו עדיו ויפצרו בו לבלתי סור מהם׃


Ndoˈ tso Espíritu nnom Felipe: —Catseicandyooˈndyuˈ nacañoomˈ tornomwaaˈ. Catseijomndyuˈ ñˈeⁿ tsˈaⁿ na maleiñˈoom juunaˈ. 	 ויאמר הרוח אל פילפוס גשה והלוה על המרכבה הזאת׃


Ee ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee tîcandyo̱o̱ na nncwjiiˈa na cwitaˈndoˈ nnˈaⁿ. Ja jndyo̱o̱ na nncwjiˈnˈmaaⁿndyo̱ joona. Mana tyˈetyˈetina cwiicheⁿ tsjoom chjoo. 	 כי בן האדם לא בא לאבד נפשות אדם כי אם להושיעם וילכו להם אל כפר אחר׃


Quia joˈ tso ángelˈñeeⁿ no̱o̱ⁿ: —Maxjeⁿ macaⁿnaˈ na cwiicheⁿ cwii ndiiˈ nntseineiⁿˈ ñˈoom na maˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom njomˈ. Nñequiaaˈ ñˈoom chiuu nntjoom nnˈaⁿ jndye ndyuaa, ndoˈ ñequio jndye nnom ñˈoom na cwilaˈneiⁿna ndoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwiluitquiendye nda̱a̱na. 	 ויאמר אלי עליך לשוב להנבא עוד על עמים וגוים ולשנות ומלכים רבים׃


Joˈ chii seijndaaˈndyo̱ na maxjeⁿ tîcjo̱ na mˈaⁿˈyoˈ, tintsˈaa na nntseichjooˈnaˈ nˈomˈyoˈ. 	 ואני גמרתי בלבי לבלתי שוב עוד אליכם בעצבת׃


Jnda̱ na jñom Jesús nnˈaⁿ na cˈoolcweeˈna, quia joˈ tjaqueⁿˈeⁿ naquiiˈ wˈaa. Ndoˈ jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê santyjaaˈâ jom. Lˈuuyâ nnoom: —Catsuˈ nda̱a̱yâ ljoˈ ñeˈcaˈmo̱ⁿ ñˈoom tjañoomˈ cantyja ˈnaaⁿˈ lqueeⁿ jnda̱a̱ na tˈoomnaˈ naquiiˈ ntjom na ya. 	 אז שלח ישוע את המון העם ויבא הביתה ויגשו אליו תלמידיו ויאמרו באר נא לנו את משל זוני השדה׃


Juu Lotˈñeeⁿ tyoluiiñê cantyja na matyˈiomyanaˈ. Joˈ chii ˈio ndi ˈio tyotseiˈndaaˈnaˈ ntyjeeⁿ na tyontyˈiaaⁿˈaⁿ ndoˈ tyoñeeⁿ chaˈtso nnom natia na tyolˈa naⁿˈñeeⁿ. 	 כי הצדיק הזה בשבתו בתוכם האדיב את נפשו הישרה יום יום בראותו ובשמעו מעשי רשעם׃


ee cwiljoya tsˈo̱o̱ⁿ meiiⁿ na cato̱ⁿˈnaˈ ja ñˈeⁿ Cristo, ndoˈ meiiⁿ nncjuˈwiˈnaˈ añmaaⁿya xeⁿ na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nnteijndeiinaˈ nnˈaⁿya na mañeˈcwii tsjaaⁿ cwiluiindyo̱ ñˈeⁿndyena. 	 כי מי יתן היתי אני מחרם מן המשיח בעד אחי שארי ובשרי׃


Xjeⁿ na mawinom Jesús ˈndyoo ndaaluee Galilea, ljeiiⁿ we nnˈaⁿ na ñenquii tsˈaⁿ ntseinda, Simón, tsaⁿ na jndyu Pedro ñequio Andrés tyjee tsaⁿˈñeeⁿ. Cwitueeˈna tsquiˈ ˈnaaⁿna tsˈom ndaaluee ee nnˈaⁿ cwitjeiiˈ calcaa joona. 	 ויהי בהתהלכו על יד ים הגליל וירא שני אנשים אחים את שמעון הנקרא פטרוס ואת אנדרי אחיו והמה משליכים מצודה בים כי דיגים היו׃


Ndoˈ cwiicheⁿ xuee ljeiiⁿ we nnˈaⁿ Israel na cwilantjaˈndye. Ndoˈ na lˈue tsˈoom na caljoyaandyena, joˈ chii tsoom nda̱a̱na: “ˈO re mannˈaaⁿndyoˈ. ¿Chiuu na cwilantjaˈndyoˈ?” 	 ויהי ביום השני ויבא בתוכם והם נצים ויבקש לעשות שלום ביניהם לאמר אנשים אחים אתם ולמה תעשקו איש את אחיו׃


Queⁿˈyoˈ cwenta cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. ’Xeⁿ cwii nnˈaⁿˈ na matseiyuˈ matseitjo̱o̱ñê njomˈ, cwaⁿˈyaˈ jom. Ndoˈ xeⁿ cwilcweˈ tsˈoom, catseitˈmaⁿ tsˈomˈ jom. 	 השמרו לנפשותיכם אם יחטא לך אחיך הוכח לו ואם ינחם סלח לו׃


Ee ja mˈaaⁿya ñˈeⁿndyuˈ ndoˈ meiⁿcwii tsˈaⁿ tixocatsˈaa wiˈ ñˈeⁿndyuˈ. Ee ja jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ tsjoomwaañe quia nlaˈxmaⁿ cwentaya. 	 כי עמך אנכי ואיש אל יגע בך להרע לך כי גוי גדול לי בעיר הזאת׃


Quia na tueeˈ na quiajmeiⁿˈ, teijaaⁿ chaˈwaa tsjoomnancue hasta na ndyee na matmaaⁿ. 	 ומשעה הששית היה חשך על כל הארץ עד השעה התשיעית׃


Mati jnaaⁿ ndeiˈluaa ndoˈ jndye nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ na tyolaˈyuˈ ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom tandoˈnndaˈna xjeⁿˈñeeⁿ. 	 והקברים נפתחו ורבים מגופות הקדושים ישני אדמת עפר נעורו׃


Ee quia ñetˈo̱o̱ⁿya na nchˈuundyo̱, tyoˈmaⁿ lotya̱a̱ya jaa sa̱a̱ tyotueˈndyo̱cja̱a̱ nda̱a̱na. Ndoˈ na luaaˈ, chiuuti nntueˈndyo̱cja̱a̱ jo nnom Tsotya̱a̱ya na mˈaaⁿ cañoomˈluee cha nntando̱o̱ˈa cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ועוד אם אבות בשרנו היו מיסרים אתנו ונירא מהם אף כי נכנע לפני אבי הרוחות ונחיה׃


Ee tsaⁿsˈa cwiluiiñê xqueⁿ scoomˈm, chaˈxjeⁿ Cristo cwiluiiñê xqueⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ndoˈ na macwjiˈnˈmaaⁿñê tmaaⁿˈñeeⁿ, ee cwiluiiñenaˈ seiiⁿˈeⁿ, 	 כי האיש הוא ראש האשה כאשר המשיח הוא ראש העדה והוא מושיע של הגוף׃


Ñˈoom na mayuuˈ na tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom, cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ matseixmaⁿ cwii na jndati nchiiti na nleityañe tsˈaⁿ tsjoomnancue. Sa̱a̱ macaⁿnaˈ na caljoya tsˈoom ñequio chaˈtso na jnda̱ jnaaⁿˈaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואף אמנם יתרון גדול היא החסידות עם לב שמח בגורלו׃


Tyootsuuˈ nˈo̱o̱ⁿyâ ˈo jo nnom nquii Tsotya̱a̱ya na jeeⁿ xcweeˈ nˈomˈyoˈ na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ. Joˈ chii jndye tsˈiaaⁿ na ya cwileitquiooˈ na cwilˈaˈyoˈ. Ndoˈ jeeⁿ cwiqueⁿya nˈomˈyoˈ na cwiteiˈjndeiˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ ncˈe na wiˈ nˈomˈyoˈ joona. Ndoˈ tîcaˈndyeˈncˈuaaˈndyoˈ na wiˈ na cwitjomˈyoˈ ncˈe na ntyjaaˈ nˈomˈyoˈ Ta Jesucristo. 	 בזכרנו תמיד לפני האלהים אבינו את פעל אמונתכם ויגיעת אהבתכם וסבלנות תקותכם לאדנינו ישוע המשיח׃


Ndoˈ laaˈtiˈ cwilˈaˈyoˈ na tilˈue ñˈoom na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ee cwilacanda̱ˈyoˈ costumbre na tqueⁿ nnˈaⁿ. Mati jndye ntˈomcheⁿ nnom na cwilˈaˈyoˈ chaˈna nmeiⁿˈ. 	 ותפרו את דבר האלהים על ידי קבלתכם אשר קבלתם והרבה כאלה אתם עשים׃


Quia joˈ taxˈeenndaˈna nnoom, jluena: —ˈU jeˈ, ¿ˈñeeⁿ cwiluiindyuˈ? Matso Jesús nda̱a̱na: —Majoˈ chaˈxjeⁿ na jnda̱ ñetsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ xjeⁿ na to̱ˈa na mañequiaya ñˈoom naya. 	 ויאמרו אליו מי זה אתה ויאמר אליהם ישוע מה שגם מראש דברתי אליכם׃


Mati tyomˈaaⁿ cwii yuscu tsjoomˈñeeⁿ na jnda̱ ljoñe na tueˈ saaˈ. Juu yuscuˈñeeⁿ ñequiiˈcheⁿ na tyocaa na mˈaaⁿ jweˈñeeⁿ na catseijndaaˈñe ñˈoom ˈnaaⁿˈaⁿ. Tyotsoom nnom: “Cwañomˈ ja ñˈoom cantu na sˈaa tsˈaⁿ nacjoya.” 	 ואלמנה היתה בעיר ההיא ותבא אליו לאמר דינה את דיני ממריבי׃


Mati tso Jesús: —Ticalaˈtiuuˈyoˈ na jndyo̱o̱ na nntseityuiiˈa chiuu waa na tˈmaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, meiⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyoñeˈquia profetas. Jndyo̱o̱ na nntseicanda̱ya joonaˈ cha nleiˈtquiooˈ chiuu waa na mayuuˈcheⁿ ñeˈcatˈmo̱o̱ⁿnaˈ. 	 אל תחשבו כי באתי להפר את התורה או את דברי הנביאים לא באתי להפר כי אם למלאת׃


Wajnaⁿˈa cwii tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñˈeⁿ Cristo. Jnda̱a̱ˈ canchooˈñequiee chu na tjañˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ cañoomˈluee na jnda̱ ndyee. Aa ndiñˈeⁿ seiiⁿˈeⁿ oo aa ticañˈeⁿ, joˈ ticaljeii, Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjii. 	 ידעתי איש במשיח זה ארבע עשרה שנה אם היה בגוף לא ידעתי או מחוץ לגוף לא ידעתי האלהים יודע והאיש ההוא לקח עד לרקיע השלישי׃


Quia na waa ñˈoom nacjooˈ cwii tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ, tintseiñˈoomˈndyuˈ ñˈoomˈñeeⁿ xeⁿ tjaaˈnaⁿ we oo ndyee tsˈaⁿ na nncwjiˈyuuˈñe juunaˈ. 	 אל תקבל שטנה על הזקן בלתי אם על פי שנים או שלשה עדים׃


Tsoom nda̱a̱na: —Catsaˈyoˈ, canduˈyoˈ nnom cajndyeˈñeeⁿ: “Queⁿˈ cwenta, ja manncwjiiˈtya̱ya naⁿjndii naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. Ndoˈ nntseinˈmaⁿtya̱ya nnˈaⁿwii ˈio cha luaaˈ. Ndoˈ tajndye cwii tjo̱o̱ na nntseicanda̱a̱ˈndyo̱ tsˈiaaⁿ na jndyo̱o̱ya.” 	 ויאמר אליהם לכו ואמרו אל השועל הזה הנני מגרש שדים ופעל רפואות היום ומחר ובשלישי אבא עד קצי׃


xeⁿ cwilaˈjomndyo̱ nawiˈ na tjoom, mati nlaˈjomndyo̱ cantyja na matsa̱ˈntjoom, sa̱a̱ xeⁿ cwitjeiˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, mati nncwjiˈñê cantyja ˈnaaⁿya. 	 אם נסבל גם נמלך אתו ואם ננכר גם הוא ינכר אתנו׃


Ndoˈ ticwii cwii tsˈaⁿ na luaaˈ macantyjaaˈ tsˈom jom, maqueⁿljuˈñe cheⁿnquii jo nnoom chaˈxjeⁿ nqueⁿ cwiluiiñê na ljuˈñê. 	 וכל אשר לו תקוה כזאת יטהר את עצמו כאשר טהור גם הוא׃


Maja Tercio matseicwano̱ⁿ na xmaⁿndyoˈ ñequio xueeˈ Ta Jesús. Cartawaañe matseiljeiya na matseicwanom Pablo na mˈaⁿˈyoˈ. 	 אני טרטיוס כותב האגרת הזאת שאל לשלומכם באדנינו׃


Ndoˈ na luaaˈ cwinduˈyoˈ cwitjeiˈyuuˈndyoˈ cheⁿncjoˈyoˈ ñˈoom nacjoˈyoˈ na ˈo cwiluiindyoˈ tsjaaⁿ ˈnaaⁿ nquiee nnˈaⁿ na tyolaˈcwjee profetas. 	 ובכן תעידו על נפשכם כי בנים אתם לרוצחי הנביאים׃


Ndoˈ jluena nnoom: —ˈU na cwiluiindyuˈ Cristo na jñom Tyˈo̱o̱tsˈom, cwa cjaaweeˈ ˈndyoˈ ˈñeeⁿ tmeiⁿˈ ndaˈ ˈu. 	 ויאמרו הנבא לנו המשיח מי הוא המכה אותך׃


Juu na tquiaaˈ na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja, mati tquiaya joˈ na calaˈxmaⁿna, cha na ñeˈcwii calaˈxmaⁿna chaˈxjeⁿ jaa ñeˈcwii cwilaˈxmaaⁿya. 	 ואני נתתי להם את הכבוד אשר נתת לי למען יהיו אחד כאשר אנחנו אחד נחנו׃


Sa̱a̱ jom tsoom nnom Abraham: “Tiyuuˈ ta, xeⁿ cwii joo nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ wjaa na mˈaⁿna, maxjeⁿ nlcweˈ nˈomna.” 	 ויאמר לא כן אבי אברהם אך אם ילך אליהם אחד מן המתים אז ישובו׃


Macantyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿya jo nnom Ta Jesús na tyuaaˈ njño̱o̱ⁿya Timoteo na mˈaⁿˈyoˈ cha quia na nndyolcweeⁿˈeⁿ nndiiya chiuu waa na mˈaⁿˈyoˈ. 	 וקויתי בישוע אדנינו לשלח במהרה אליכם את טימותיוס למען תנוח דעתי בהודע לי דבר מעמדכם׃


Quia tueeˈ Pablo ñˈeⁿ Bernabé Jerusalén, chaˈwaa tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na cwilayuˈ joˈ joˈ ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈntaaⁿna ñequio apóstoles toˈñoomna naⁿˈñeeⁿ ñequio na neiiⁿna. Quia joˈ naⁿˈñeeⁿ tyoluena chaˈtso na jnda̱ sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyena. 	 ויהי כבאם ירושלים ויקבלו אתם הקהלה והשליחים והזקנים ויגידו להם את אשר הגדיל האלהים לעשות עמהם׃


Quia na tquiena cwii joo na jndyu Ta Tseiˈxqueⁿ Tsˈoo, tyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ joˈ joˈ ñequio naⁿˈñeeⁿ na wiˈndye, cwii tsaⁿˈñeeⁿ ntyjaaⁿˈaⁿ ntyjaya ndoˈ cwiicheⁿ tsaⁿˈñeeⁿ ntyjaaⁿˈaⁿ ntyjatymaaⁿˈ. 	 ויהי כאשר באו אל המקום הנקרא גלגלתא ויצלבו אתו שם ואת אנשי הבליעל זה לימינו וזה לשמאלו׃


Cwantindyo xuee na mˈaaⁿyâ joˈ joˈ ndoˈ tyjeeˈ cwii tsˈaⁿ na jndyu Agabo na jnaⁿ tsˈo̱ndaa Judea. Jom profeta. 	 ויהי בהיותנו שם ימים רבים וירד נביא אחד מיהודה ושמו אגבוס׃


Coˈñomˈ sˈom ˈnaⁿˈ, cjaˈtoˈ waˈ. Nnco̱ ntyjii xeⁿ ljoˈyu nntiomlˈuaya ˈu ñequio cwiicheⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ na teinioomˈ tjaquieeˈ tsˈiaaⁿ. 	 קח את שלך ולך ואני רצוני לתת גם לזה האחרון כמו לך׃


Juu naya na matseixmaⁿ Jesucristo, cˈoomnaˈ ñequio chaˈtsondyoˈ. Amén. 	 ת השלום מידי אני פולוס והיא האות בכל האגרות כן אנכי כתב׃ [ (II Thessalonians 3:19) חסד ישוע המשיח אדנינו עם כלכם אמן׃ ]


Joˈ chii macaⁿnaˈ na calˈandyoˈ cwenta ñˈoom na cwilaˈneiⁿˈyoˈ, ndoˈ ljoˈ na cwilˈaˈyoˈ, chaˈxjeⁿ cwilˈa nnˈaⁿ na maxjeⁿ nquiu na meiⁿchiuucheⁿ nleijndaaˈ ñˈoom ˈnaaⁿ nntsˈaa ljeii na matseicandyaañenaˈ jaa. 	 כן דברו וכן עשו כאנשים העתידים להשפט על פי תורת החרות׃


Manquiuuya na chaˈtso na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom hasta xjeⁿ jeˈcheⁿ jeeⁿ cwitcweenaˈ nawiˈ cwitjoom joonaˈ chaˈxjeⁿ maquiinaˈ yuscu na matseincuii. 	 כי ידענו אשר הבריאה כלה יחד תאנח ותחיל עד הנה׃


Macaⁿˈa nnom Evodia ndoˈ mati nnom Síntique, ncˈe na cwiluiindyena ntyjelcuna na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿ Ta Jesús, caljoyaandyena ñˈeⁿ ntyjeena. 	 את אבהודיה אני מזהיר ואת סונטיכי אני מזהיר להיות לב אחד באדנינו׃


Oo xeⁿ tinquio naⁿˈñeeⁿ quia joˈ calue naⁿmˈaⁿˈ ljoˈ waa na tisˈa jliuna na sˈaaya quia na tyomˈaaⁿya jo nda̱a̱ naⁿmanˈiaaⁿ cwentaa jâ nnˈaⁿ judíos. 	 או אלה ידברו נא המה מה מצאו בי עול בעמדי לפני הסנהדרין׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom machˈeeⁿ tsˈiaaⁿmeiⁿˈ, majom maqueeⁿ jaa na cwiljoya tsˈoom ñˈeⁿndyo̱ ncˈe Cristo ndoˈ matyˈioom tsˈiaaⁿ jaa na quiandye nnˈaⁿ na caljoya tsˈoom ñˈeⁿndyena. 	 והכל מאת האלהים המרצה אתנו לעצמו על ידי ישוע המשיח ויתן לנו שרות הרצוי׃


’Candyeˈyoˈ jeˈ cwiicheⁿ ñˈoom tjañoomˈ: Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na tˈmaⁿ ndyuaaˈ niom. Tcoomˈm lˈo̱o̱ uva. Sˈaaⁿ tiom ndiocheⁿ. Sˈaaⁿ peila na nncˈoocue ndaa na jnda̱ ˈndiindyena ta̱uva. Mati sˈaaⁿ cwii tatsiaⁿndye na nljo tsˈaⁿ na nntsˈaa cwenta ntjomˈñeeⁿ. Jnda̱ chii tioom cwenta ntjomˈñeeⁿ luee nnˈaⁿ na nlˈayana tsˈiaaⁿ. Quia na ncueˈ ta̱a̱ˈ ntjom, nncoˈñoom na tseixmaⁿnaˈ cwentaaⁿˈaⁿ. Jnda̱ na seijndaaˈñê chaˈtso nmeiⁿˈ, tjaaⁿ cwiicheⁿ ndyuaa. 	 משל אחר שמעו איש בעל בית היה ויטע האיש כרם ויעש גדר סביב לו ויחצב יקב ויבן מגדל בתוכו ויתנהו אל כרמים וילך בדרך מרחוק׃


Na mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, meiⁿyuucheⁿ na nñeˈquia nnˈaⁿ ñˈoom chaˈwaa tsjoomnancue na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, maxjeⁿ nlaˈneiⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ naya na sˈaa yuscumˈaaⁿˈ cha ticatsuu ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 אמן אמר אני לכם כי באשר תקרא הבשורה הזאת אל כל העולם גם את אשר עשתה היא יספר לזכרון לה׃


Sa̱a̱ tjacatiiˈñe nquii Claudio Lisias, tsaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ sondaro. Ndoˈ ñequio na jndeiˈnaˈ tjacwjiiˈñê Pablomˈaaⁿˈ lua̱a̱yâ. 	 ויבא עלינו לוסיאס שר האלף ברב כח ויחטפהו מידינו׃


Quia joˈ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na maˈmo̱o̱ⁿ na jndye nnˈaⁿ mamˈaⁿ na nndye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom sa̱a̱ tijndye nnˈaⁿ na nntjeiˈyuuˈndye nda̱a̱na. Tsoom ñˈoom tjañoomˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê: —Jeeⁿ ya jnda̱ tueˈ ntjom, sa̱a̱ naⁿntjom tijndyendyena. 	 אז ידבר לתלמדידיו ויאמר רב הקציר והפעלים מעטים׃


Jesús tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. Matsoom: —Ja ticˈoom tsaⁿjndii quiiˈ tsˈo̱o̱ⁿ. Ja Tsotya̱ya matseitˈmaaⁿˈndyo̱, sa̱a̱ ˈo cwilajnaⁿˈyoˈ ja. 	 ויען ישוע שד אין בי רק את אבי אני מכבד ואתם תבזוני׃


Cwii nquiee nnˈaⁿ ndyuaa xeⁿncwe Creta na tyoñequiaa ñˈoom tioñˈoom nnˈaⁿ ndyuaaⁿˈaⁿ, tsoom: “Nnˈaⁿ ndyuaa Creta, cweˈ nnˈaⁿ cantundye, tia nnˈaⁿndye, cweˈ ñecwaˈto, ntqueeⁿna.” 	 וכבר אמר אחד מהם נביאם אשר בתוכם בני קריטי כזבים הם מעולם וחיות רעות וכרשים עצלים׃


Chaˈtso nnom natia, laxmaⁿnaˈ jnaⁿ ndoˈ waa jnaⁿ na ticjaañˈoomnaˈ tsˈaⁿ na nntsuuñe. 	 כל מעשה שלא כמשפט חטא היא ויש חטא שלא למות׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ nmeiⁿˈ calˈandyoˈ cwenta cantyja chiuu waa na tsamˈaⁿˈyoˈ. Tincˈomˈyoˈ na cweˈ tijndo̱ˈto nˈomˈyoˈ, ˈo cˈomˈyoˈ na jndo̱ˈya nˈomˈyoˈ. 	 ועתה ראו והזהרו להתהלך לא ככסילים כי אם כחכמים׃


Luaaˈ sˈaaⁿ cha nnda̱a̱ nlaˈcanda̱a̱ya ljoˈ na matsa̱ˈntjom ljeiiˈñeeⁿ. Ee jaa tacˈo̱ⁿtya̱a̱ya cantyja ˈnaaⁿˈ natia na cwilaˈqueeⁿ nˈo̱o̱ⁿya. Jaa cwitsaamˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿˈ na lˈue tsˈom Espíritu Santo. 	 למען תמלא חקת התורה בנו המתהלכים בלא כבשר כי אם לפי הרוח׃


cha ñeˈcwii nlaˈxmaⁿna, chaˈxjeⁿ ˈu Tsotya̱ya ñeˈcwii cwiluiindyuˈ ñˈeⁿndyo̱, ndoˈ ja ñeˈcwii cwiluiindyo̱ ñˈeⁿndyuˈ. Ee na ljoˈ mati joona nnda̱a̱ nlaˈxmaⁿna na ñeˈcwii cwiluiindyena ñequiondyo̱ jaa. Quia joˈ nlaˈyuˈ nnˈaⁿ tsjoomnancue na ˈu jñomˈ ja. 	 למען יהיו כלם אחד כאשר אתה אבי בי אתה ואני בך והיו גם המה בנו כאשר למען יאמין העולם כי אתה שלחתני׃


Ee quia cwicwaˈyoˈ cwii cwiindyoˈ matseityuaaˈti na nlcwaˈ na jndyoñˈoom, meiⁿ tinquiaaⁿ na nntseijomñe cwiicheⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ na matseiyuˈ, ndoˈ na ljoˈ ntˈom joona maˈndiinaˈ na ñeˈjndoˈ ndoˈ ntˈom jnda̱ jndyee. 	 כי כל אחד מקדים לקחת סעודתו בעת האכילה וזה ירעב וזה ישתכר׃


Ntˈom nnˈaⁿ fariseos jluena nnom Jesús: —Queⁿˈ cwenta naⁿmˈaⁿˈ, ¿chiuu na cwilˈana cwii na ticatsa̱ˈntjomnaˈ xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya? 	 ויאמרו אליו הפרושים ראה מה המה עשים בשבת דבר אשר לא יעשה׃


Ee manquiuuya na tso Tyˈo̱o̱tsˈom: “Ja tseixmaⁿya na nntioom nnˈaⁿ no̱o̱ⁿya cantyja na cwilaˈtjo̱o̱ndyena. Chaˈtso na nnjoom, nnco̱ nntsˈaa na nntioomna.” Ndoˈ mati waa cwiicheⁿ ñˈoom na tsoom: “Nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom nncuˈxeeⁿ nnˈaaⁿˈaⁿ cantyja na jnda̱ jlaˈtjo̱o̱ndyena nnoom.” 	 כי ידענו את האמר לי נקם ושלם ועוד כי ידין יהוה עמו׃


Matsotyeeⁿcheⁿ: —Cweˈ ncˈe joˈ na jnda̱ tsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ macanda̱ nnda̱a̱ ntseijomñe tsˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱ quia mañequiaa Tsotya̱ya na caluii na ljoˈ. 	 ויאמר על כן אמרתי לכם כי לא יוכל איש לבוא אלי בלתי אם נתן לו מאת אבי׃


Joˈ chii jeˈ tacotjeiiˈâ cwenta chiuu tseixmaⁿ tsˈaⁿ chaˈxjeⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue cwitjeiiˈna cwenta chiuu tseixmaⁿ cwii xˈiaana. Tyowaa cwii tiempo maluaaˈ tyotjeiiˈâ cwenta chiuu tseixmaⁿ Cristo sa̱a̱ jeˈ tacolˈaayâ na ljoˈ. 	 לכן מעתה אנחנו לא נדע איש לפי הבשר וגם אם ידענו את המשיח לפי הבשר מעתה לא נדעהו עוד׃


Ñequio juunaˈ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ mañˈeⁿ juunaˈ cwitua̱a̱ˈa ñˈoomwiˈ nacjoo nnˈaⁿ na sˈaaⁿ na tuiindye chaˈxjeⁿ na waa nqueⁿ. 	 בה נברך את האלהים אבינו ובה נקלל את האנשים העשוים בצלם אלהים׃


Tsoti Jacobo: —Ncˈe ñˈoomˈñeeⁿ, joˈ chii matseitiuuya cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos na cwilcweˈ nˈom na cwilayuˈ, meiⁿ ticatsonaˈ na nlacachuuya xuu joona joo ñˈoom na matsa̱ˈntjomnaˈ jaa. 	 ועל כן אני דן שלא להחמיר על השבים מן הגוים לאלהים׃


ee waa ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ naquiiˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: Ja maquia̱ⁿya tsaⁿ na nluiiñe tsjo̱ˈ na nquiee nnˈaⁿ tsjoom Sión nncwityˈuiina cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, jom nluiiñê tsjo̱ˈtyˈa na cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ nntseiquiaanaˈ nnˈaⁿ, sa̱a̱ tsˈaⁿ na nntseiyuˈ ñˈeⁿñê, xocatsˈaanaˈ ntyjeeⁿ ndooˈ cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na matseiyoomˈm. 	 ככתוב הנני יסד בציון אבן נגף וצור מכשול וכל המאמין בו לא יבוש׃


Ee xeⁿ juu tsqueeⁿtyooˈ na cwineiiⁿjndyee cwiluiiñenaˈ na ljuˈnaˈ, maˈmo̱ⁿnaˈ na mati chaˈwaa tsqueeˈñeeⁿ ljuˈnaˈ. Ndoˈ mati nchˈiooˈ tsˈoom, xeⁿ maqueⁿ ljuˈnaˈ joonaˈ, mati chatso lˈo̱ tsˈoom jnda̱ tqueⁿljuˈnaˈ. 	 ואם התרומה קדש כן גם העסה ואם השרש קדש כן גם הענפים׃


Ja mˈaaⁿya cwitjo̱o̱cheⁿ na nluii chaˈtso, ndoˈ maxjeⁿ nncˈo̱o̱ⁿya quia na jnda̱ ntycwii chaˈtso. Ja mˈaaⁿya najndyee ndoˈ mˈaaⁿya na macanda̱. Cwiluiindyo̱ xˈee chaˈtso ndoˈ mati ntyjii chiuu cwintycwiinaˈ. 	 אני האלף והתו הראש והסוף הראשון והאחרון׃


Ee manquiuyaaya quia na ntˈuiityeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na cwilˈa na nmeiiⁿˈ, nncuˈxeeⁿ joona cantyjati na mayuuˈ na lˈana. 	 וידענו כי משפט אלהים כפי האמת על עשי אלה׃


Luaa ñˈoom na tyoñequiaaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ, tyotsoom: —Mandyontyjo̱ nqueⁿ na tˈmaⁿti tseixmaaⁿ, nchiiti ja. Ticatseixmaⁿya na cweˈ ja nndiˈntjo̱ⁿya nnoom na nntseicanaⁿˈa lcoomˈm. 	 ויקרא לאמר בוא יבא אחרי החזק ממני אשר אינני כדי לכרע ולהתיר את שרוך נעליו׃


Joˈ na ñejomto teicantyjaaⁿ. Teintyjeeⁿˈeⁿ ndoˈ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tjacaⁿ. Tjaqueⁿˈeⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ ñˈeⁿndyena. Tyojaacaⁿ ndoˈ tyowantyjaaⁿ ndoˈ tyotseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויקפץ ויתהלך ויבא אתם אל המקדש מתהלך ומרקד ומשבח את האלהים׃


Joˈ chii, xeⁿ yocheⁿ na cwijooˈ nˈo̱o̱ⁿ na nlqueⁿnaˈ jaa na cwiluiindyo̱ nnˈaⁿ na tjaa jnaⁿ laˈxmaⁿ ncˈe na cwilayuuˈa ñˈeⁿ Cristo, cwiwitquiooˈ na manncjo̱o̱tya̱a̱ cwiluiindyo̱ nnˈaⁿ na waa jnaaⁿ, ¿aa ñeˈcaˈmo̱ⁿnaˈ na laˈxmaaⁿya nnˈaⁿ jnaⁿ ncˈe jom? Tijoom jnda. 	 ואם בבקשנו להצדק במשיח נמצא גם אנחנו חטאים הנה המשיח משרת החטא חלילה׃


Joˈ chii cwˈaaˈndyoˈ ja cantyja na matsˈaaya ee ja jo̱mˈaaⁿya chaˈxjeⁿ na tyochˈee Cristo. 	 לכו בעקבותי כאשר גם אני הלך בעקבות המשיח׃


Joˈ chii jnda̱ na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tandoˈxcoom jnda̱ na tueeⁿˈeⁿ, jâ nnˈaⁿ na cwindya̱a̱yâ ñˈoom na mañequiaaⁿ tjañjoomˈ nˈo̱o̱ⁿyâ na ljoˈ tsoom. Ndoˈ jlayuuˈâ ñˈoom na seineiiⁿ ndoˈ mati ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiyo teiljeii. 	 ואחרי קומו מן המתים זכרו תלמידיו כי זאת אמר להם ויאמינו בכתוב ובדבר אשר דבר ישוע׃


Ndoˈ jndye nnˈaⁿ nluena na profeta joona sa̱a̱ tiyuuˈ ñˈoom cwiñequiana. Ndoˈ jndye nnˈaⁿ nñeˈquioˈnnˈaⁿna. 	 ונביאי שקר רבים יקומו והתעו רבים׃


Joona tˈo̱o̱na, jluena: —Nnda̱a̱. Tsoom nda̱a̱na: —Mayuuˈ macaⁿnaˈ na mañejuu nawiˈ na nncwino̱o̱ⁿya, nncwiˈnomˈyoˈ. Ndoˈ macaⁿnaˈ na caljoya nˈomˈyoˈ na nlaˈcwjee nnˈaⁿ ˈo chaˈna cwiljoya tsˈo̱o̱ⁿ na nlaˈcueeˈna ja. 	 ויאמרו אליו נוכל ויאמר אליהם ישוע את הכוס אשר אני שתה תשתו ובטבילה אשר אני נטבל בה תטבלו׃


Tsˈiaaⁿ na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na calˈaaya, tiñecwii xjeⁿ joonaˈ. Nqueⁿ matseijndaaˈñê cwaaⁿ tsˈiaaⁿ nntseixmaⁿ cwii cwiindyo̱. Sa̱a̱ macaⁿnaˈ na calacanda̱a̱ˈndyo̱ cwii cwii nnom tsˈiaaⁿ na mañequiaaⁿ. Xeⁿ na jnda̱ tquiaaⁿ na ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ na nnda̱a̱ nntseiteincooˈ ñˈoomˈm nda̱a̱ nnˈaⁿ, cwa catseicanda̱a̱ˈñe tsaⁿˈñeeⁿ juunaˈ. 	 ויש לנו מתנות שנות כפי החסד הנתן לנו אם נבואה תהי כפי מדת האמונה׃


Tsoom nda̱a̱ ncˈiaaⁿˈaⁿ: —ˈO ntyja̱ño̱ⁿ nnˈaⁿ Israel, calˈaˈyoˈ cwenta ljoˈ na cwilatiuuˈyoˈ na ñeˈcalˈaˈyoˈ ñˈeⁿ naⁿnommˈaⁿˈ. 	 ויאמר אליהם אנשי ישראל השמרו לכם מפני האנשים האלה במה שאתם עשים להם׃


Quia joˈ taxˈeeñenndaˈ Jesús nda̱a̱na: —¿ˈÑeeⁿ juu cwilˈueˈyoˈ? Ndoˈ joona tˈo̱o̱nndaˈna nnoom: —Jesús tsaⁿ na jnaⁿ Nazaret. 	 ויסף וישאל אתם את מי תבקשו ויאמרו את ישוע הנצרי׃


Tyotseitioom naquiiˈ tsˈoom, matsoom: “Chiuu chiuu nntsˈaayo̱ ee tjaaˈnaⁿ yuu ya nntseiwa̱ya ˈnaⁿ na tueˈ.” 	 ויחשב בלבו לאמר מה אעשה כי אין לי מקום לכנוס בו את תבואתי׃


Joˈ chii Pilato tquiaañetoom ñˈoom na caluii chaˈxjeⁿ na cwitaⁿna. 	 ויגזר פילטוס כי תעשה בקשתם׃


Ndoˈ tjawijndyendyeti nnˈaⁿ na tyolaˈyuˈ ñequio Ta Jesús, naⁿnom ndoˈ naⁿlcu. 	 אבל נספחו עוד יתר מאמינים אל האדון אנשים ונשים הרבה מאד׃


Ee nncwjiˈyuuˈndyuˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ. Nntsuˈ nda̱a̱na cantyja na jnda̱ ntyˈiaˈ jom ndoˈ na jnda̱ jndiˈ ñˈoom na seineiiⁿ njomˈ. 	 כי היו תהיה לו לעד אל כל בני האדם על כל אשר ראית ושמעת׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, tsoom: —Cweˈ ee na ˈo jeeⁿ quieˈ nˈomˈyoˈ, joˈ na seiljeii Moisés ñˈoomwaaˈ. 	 ויען ישוע ויאמר אליהם בעבור קשי לבבכם כתב לכם את המצוה הזאת׃


Cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, ja cwiluiindyo̱ chaˈcwijom luañetquiee na seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na maqua̱ⁿ tsiaⁿtsjo̱ˈ ndoˈ cwiicheⁿ tsˈaⁿ matseicanda̱a̱ˈñe wˈaa nacjooˈ juunaˈ. Sa̱a̱ cwii cwii tsˈaⁿ queⁿñe cwenta cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿ na machˈee. 	 -01[ ואני כפי חסד אלהים הנתן לי כבני חכם שתי יסוד ואחר בונה עליו אך ירא כל איש לשית יסוד אחר חוץ מן המוסד שהוא ישוע המשיח׃


’Nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo nnˈaⁿ fariseos, meiiⁿ jeeⁿ cwilacanda̱ˈyoˈ na cwiñeˈquiaˈyoˈ diezmo cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom hasta meiiⁿ cweˈ ñequio tscojñom tsˈoomjndya ñequio tsco na ja, ndoˈ chaˈtso ntˈomcheⁿ nnom tsco na cwicwaˈyoˈ, sa̱a̱ tquia cwiˈndyeˈyoˈ na nlˈaˈyoˈ yuu na matyˈiomyanaˈ ñequio ncˈiaaˈyoˈ. Mati meiⁿchjoo ticajnda nquiuˈyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Nmeiⁿˈ macaⁿnaˈ na calacanda̱ˈyoˈ ndoˈ titsaawiˈntyjeˈyoˈ na cwiñeˈquiaˈyoˈ diezmo cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אך אוי לכם הפרושים כי תעשרו את המנתא ואת הפיגם ואת כל הירק ותעברו את המשפט ואת אהבת אלהים והיה לכם לעשות את אלה ולא להניח גם את אלה׃


Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, joo nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue, ñequio na neiiⁿna nntyˈiaana ljoˈ nntjo̱ⁿ. ˈNaⁿ na nntjo̱ⁿ nntsˈaanaˈ na ˈo nntyueeˈyoˈ na matseichjooˈnaˈ nˈomˈyoˈ, sa̱a̱ juu na chjooˈ nˈomˈyoˈ, xeⁿ jnda̱cheⁿ nntseicwaqueⁿnaˈ na nncˈoomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ. 	 אמן אמן אני אמר לכם כי אתם תבכו ותילילו והעולם ישמח הן אתם תעצבו אכן עצבכם יהפך לששון׃


Ee juu xueeˈñeeⁿ nntseijomnaˈ mˈaⁿ we nnˈaⁿ na cwilˈa tsˈiaaⁿ jo jnda̱a̱. Cwii tsaⁿˈñeeⁿ wjaañˈoomnaˈ jom na mˈaaⁿya ndoˈ cwii maˈndiinaˈ. 	 אז יהיו שנים בשדה אחד יאסף ואחד יעזב׃


Sa̱a̱ xeⁿ ñequiiˈcheⁿ ncˈe na matseicanda̱a̱ˈñe tsˈaⁿ chiuu matsa̱ˈntjom ljeii na tqueⁿ Moisés cha nloñom na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nñequiaaⁿ quia joˈ tixocatsonaˈ na toˈñom tsˈaⁿ juunaˈ ncˈe ñˈoom na tsoom na nñequiaaⁿ sa̱a̱ ñˈoom na mayuuˈ cweˈ yu tquiaaⁿ ñˈoomˈñeeⁿ nnom Abraham. 	 כי אם תבוא הנחלה מתוך התורה לא תבוא עוד מתוך ההבטחה אבל את אברהם חנן האלהים על ידי הבטחה׃


Tsoom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Jeeⁿ matseichjooˈnaˈ tsˈo̱o̱ⁿ hasta jom ndyoweˈ tsˈo̱o̱ⁿ. Caljooˈndyoˈ ljooñe. Cˈomˈcˈeendyoˈ, nchii cwindaˈyoˈ. 	 ויאמר אליהם נפשי מרה לי עד מות עמדו פה ושקדו׃


Quia joˈ seitiaˈ Jesús jndyetiaˈñeeⁿ. Tsoom: —Catseicheⁿˈ. Caluiˈ naquiiˈ tsˈom tsaⁿmˈaaⁿˈ. 	 ויגער בו ישוע לאמר האלם וצא ממנו׃


Ee liaa ñequio payom ˈnaaⁿ nnˈaⁿwii, jnda̱ na tyˈioom nnˈaⁿ joonaˈ Pablo, nˈmaaⁿ naⁿwiiˈñeeⁿ. Mati nnˈaⁿ na mˈaⁿ jndyetia naquiiˈ nˈom tjeiˈnaˈ jndyetiaˈñeeⁿ. 	 עד כי גם הניחו סודרים וחגרת מעל עור בשרו על החולים ויסורו מהם תחלאיהם וגם הרוחות הרעות יצאו׃


Ndoˈ xeⁿ chaˈtso na maleiñˈo̱ⁿ mañequia nda̱a̱ ndyeñeeⁿˈ ndoˈ meiiⁿ mañequiandyo̱ na nlaˈcueeˈ nnˈaⁿ ja ñequio chom, sa̱a̱ xeⁿ ticˈo̱o̱ⁿ na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ, tjaa yuu lˈuendyo̱. 	 ואם אחלק את כל הוני ואם אתן את גופי לשרפה ואין בי האהבה כל זאת לא תועילני׃


Juu xueeˈñeeⁿ, maxuee na cwilaˈjndaaˈndye nnˈaⁿ na nntaˈjndyeena xuee sábado. Ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ majaaweeˈya xjeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 ויום ערב שבת היה והשבת הגיעה׃


Ndoˈ quiiˈntaaⁿ chaˈtso nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ tjaaˈnaⁿ ˈñeeⁿ cˈoom na matseitjo̱o̱naˈ juu ee nnˈaⁿ na niom ndyuaa ndoˈ niom lˈaa tyonda̱a̱na joonaˈ ndoˈ cantyjati sˈom na toˈñoomna na nda̱a̱na joonaˈ tquioñˈomna. 	 כי לא היה בהם חסר דבר כי כל בעלי שדות ובתים מכרו אתם ויביאו את כסף מחירם׃


Jlaˈljeiina ñˈoomˈñeeⁿ chaˈxjeⁿ ñˈoom na toˈño̱o̱ⁿyâ na tquia nnˈaⁿ na ntyˈiaanda̱a̱ chiuu waa na tuii xjeⁿ na jnaⁿcheⁿnaˈ. 	 כאשר מסרום לנו הראים אתם בעיניהם מתחלה ואשר היו משרתי הדבר׃


Ee cweˈ jnaaⁿˈ nmeiⁿˈ, juu na jeeⁿ cwajndii matseiwˈii Tyˈo̱o̱tsˈom nntˈuiinaˈ nnˈaⁿ na cwilaquieˈ nˈomna. 	 כי בגלל אלה בא חרון אלהים על בני חמרי׃


Ee xeⁿ matseina̱ⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio cwii nnom ñˈoom na tjachuiiˈ na nchii ñˈoomya, na mayuuˈ matseina̱ⁿya ñequio espíritu ˈnaⁿya sa̱a̱ ticˈoomˈ tsˈo̱o̱ⁿ cantyja na matsˈaa. 	 כי אם אתפלל בלשון רוחי מתפלל ושכלי איננו עשה פרי׃


Ee jndye ndiiˈ jnda̱ ñejlaˈtyeⁿ nnˈaⁿ ncˈeeⁿ ñequio lˈo̱o̱ⁿ ñˈeⁿ lˈuaancjo. Sa̱a̱ jom tyocˈiooˈñê lˈuaancjoˈñeeⁿ nchˈu nchˈu ntaⁿˈ. Tjaa meiⁿ cwii tsˈaⁿ na nnda̱a̱ nlqueⁿ xjeⁿ jom. 	 כי פעמים הרבה אסרוהו בכבלים ובעבתים וינתק את העבתים וישבר את הכבלים ואין איש יכל לכבשו׃


Jnda̱ chii tˈuii Pedro tsˈo̱o̱ⁿ ntyjaya seiwe tsaⁿˈñeeⁿ jom. Mañoomˈ tcoˈyanaˈ ndaˈncˈeeⁿ ñequio candyoˈncˈeeⁿ. 	 ויאחז ביד ימינו ויקם אותו ויתחזקו פתאם רגליו וקרסליו׃


Ndoˈ tyotmeiiⁿˈna tsˈoom xqueeⁿ. Tyojñomna ndaajnaⁿˈ jom, tyotaˈna cantyena jo nnoom chaˈcwijom cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena jom. 	 ויכו על ראשו בקנה וירקו בו ויכרעו על ברכיהם וישתחוו לו׃


—Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nndyo ñˈeⁿndyo̱ xeⁿ ticˈoom na jndati ntyjeeⁿ ñˈeⁿndyo̱, nchiiti tsotyeeⁿ, tsoñeeⁿ, scoomˈm, ntseinaaⁿ, tiˈnquioom ñequio ndyencjoom, hasta cantyja na wandoˈ nqueⁿ, tsaⁿˈñeeⁿ xocanda̱a̱ nntseijomñê ñˈeⁿndyo̱. 	 איש כי יבוא אלי ולא ישנא את אביו ואת אמו ואת אשתו ואת בניו ואת אחיו ואת אחיתיו ואף גם את נפשו לא יוכל להיות תלמידי׃


Ncˈe na ljoˈ, jaa nnˈaⁿ na cwilayuuˈa laˈxmaaⁿya na cateixˈa̱a̱ya joona na nnteijndeiiya na cwiˈoonquiana ñˈoom na mayuuˈ. 	 על כן חיבים אנחנו לקבל אתם למען נהיה עזרים לאמת׃


Ee quiiˈntaaⁿ we nmeiⁿˈ, jeeⁿ jndeiˈnaˈ cwaaⁿ cwii na nncwjiiˈndyo̱ nayati, ee xeⁿ nncˈio̱ nncjo̱ na mˈaaⁿ Cristo, na juu joˈ jndati tseixmaⁿnaˈ cantyja ˈnaⁿya, 	 כי משוך אני מן השנים נפשי אותה להפטר ולהיות עם המשיח כי זה המבחר׃


Quia joˈ taqua̱ⁿxa̱ⁿˈa cha ya nntyˈiaya ˈñeeⁿ juu matseineiⁿ ñˈeⁿndyo̱. Ndoˈ quia na jnda̱ taqua̱ⁿ, ntyˈiaya ntquieeˈ xjo sˈom cajaⁿ na cwicañjoomˈ nlca. 	 ואפן לראות את הקול המדבר אלי ויהי בפנותי וארא שבע מנרות זהב׃


Tsoom nnom: —Cjaˈlcweˈ na waa waˈ, catseineiⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ cwanti tˈmaⁿ naya jnda̱ sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyuˈ. Ndoˈ tja tsaⁿˈñeeⁿ, tyotseineiiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ chaˈwaa quiiˈ tsjoom na tˈmaⁿ naya sˈaa Jesús ñˈeⁿñê. 	 שוב לביתך וספר הגדלות אשר עשה לך האלהים וילך לו וישמע בכל העיר את הגדלות אשר עשה לו ישוע׃


Ñˈoommeiⁿˈ seineiⁿ Jesús yocheⁿ na tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ quiiˈ watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos tsjoom Capernaum. 	 כזאת דבר בבית הכנסת בלמדו בכפר נחום׃


Ncˈe Cristo cwiljoya tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyoˈ. Quiandyoˈ na juu joˈ nntsa̱ˈntjomnaˈ ˈo ee cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ tˈmaaⁿ ˈo na nlaxmaⁿˈyoˈ ñecwii tsˈaⁿ cwiluiindyoˈ. Ndoˈ quiaˈyoˈ na quianlˈuaaⁿˈaⁿ. 	 וישלט בלבבכם שלום האלהים אשר נקראתם לו בגוף אחד וזבחו תודה׃


Quia joˈ we ndiiˈ macaⁿnaˈ na calaˈcanda̱ˈyoˈ jo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ. Najndyee ncˈe na ticalˈue nˈomˈyoˈ na catˈuii ljeii na cwileiñˈomna ˈo. Ndoˈ na jnda̱ we ncˈe na nquiuˈyoˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ na matsonaˈ na calˈaˈyoˈ na ljoˈ. 	 על כן עלינו להכנע לא לבד בעבור הקצף כי גם בעבור דעת חובתנו׃


Sa̱a̱ Pablo ñˈeⁿ Bernabé jndyena na ljoˈ. Joˈ chii jleinomna. Tyˈena tsjoom Listra ñequio tsjoom Derbe, joˈ joˈ ndyuaa Licaonia. Ndoˈ tyˈena ndyuaa na matˈuiinaˈ ñˈeⁿ ndyuaaˈñeeⁿ. 	 ויודע להם ויברחו לערי לוקוניא אל לוסטרא ודרבי וסביבותן׃


Chaˈtso nmeiⁿˈ tuii cha catseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na seineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio ñˈoom ˈndyoo profeta. 	 ותהי כל זאת למלאת את אשר דבר יהוה ביד הנביא לאמר׃


Chaˈtso nawiˈmeiiⁿ na cwiwino̱o̱ⁿyâ tsˈiaaⁿˈnaˈ na cateijndeiinaˈ ˈo, cha na majndye nnˈaⁿ nntoˈñoomna naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ na ljoˈ jndye joona nñequiana na quianlˈuaaⁿˈaⁿ cha catseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom. 	 כי כל זאת למענכם למען אשר ירבה החסד על ידי רבים ותפרץ התודה לכבוד האלהים׃


Tajnaⁿˈaⁿ na jndyeeˈ Pedro, joˈ na tquiaanaˈ na jeeⁿ neiiⁿˈeⁿ. Meiⁿ na nntseicanaaⁿñê ˈndyootsˈa tîcatseicanaaⁿñê. Seityuaaˈtoom tjaaⁿ naquiiˈ wˈaa tjatseicañeeⁿ nnˈaⁿ cwa Pedro luaaˈ jnda̱ tyjeeˈ, macjo̱ˈ ˈndyootsˈa. 	 ותכר את קול פטרוס ומשמחתה לא פתחה לו אם דלת השער ותרץ הביתה ותגד להם כי פטרוס עמד על השער׃


Sa̱a̱ yuscu na jnda̱ ljoñe na machˈee cantyja na neiⁿnco tsjoomnancuee, meiiⁿ na ndi wanoomˈm, sa̱a̱ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom matseijomnaˈ jom chaˈcwijom tsˈoo. 	 אך המענגה מתה היא בחייה׃


Sa̱a̱ tîcjo̱meintyja̱a̱ˈa na tyotseina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ na tyotsjo̱o̱ chaˈtso ñˈoom na mateijndeiinaˈ ˈo. Tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ quia na tyotjomndyoˈ ndoˈ mati naquiiˈ lˈaˈyoˈ. 	 איך לא כחדתי מכם כל דבר תועלת והגדתיו לכם ולמדתי אתכם ברבים ובכל בית ובית׃


Chu na jnda̱ quinˈoom na mˈaaⁿ Tiberio César tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma, quia joˈ tyomˈaaⁿ Poncio Pilato gobiernom tsˈo̱ndaa Judea. Ndoˈ Herodes tyomˈaaⁿ gobiernom tsˈo̱ndaa Galilea. Tyjeeⁿ Felipe tyomˈaaⁿ gobiernom tsˈo̱ndaa Iturea ñequio tsˈo̱ndaa Traconite. Lisanias tyomˈaaⁿ gobiernom tsˈo̱ndaa Abilinia. 	 בשנת חמש עשרה למלכות הקיסר טיבריוס בהיות פונטיוס פילטוס הגמון ביהודה והורדוס שר רבע על הגליל ואחיו פילפוס שר רבע על מדינות יטור וטרכונה ולוסניס שר רבע על אבילין׃


ˈO cwiluiindyoˈ ncˈiaya xeⁿ cwilaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ na matsa̱ˈntjo̱ⁿya ˈo. 	 ואתם ידידי אתם אם תעשו את אשר אני מצוה אתכם׃


Ljoˈ na jnda̱ ñentyˈiaya na ñetˈo̱o̱ⁿya ñequio Tsotya̱, joˈ matseina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ. Sa̱a̱ ˈo jeˈ, cantyja na jnda̱ ñejndyeˈyoˈ ñˈoom ˈndyoo tsotyeˈyoˈ, joˈ cwilˈaˈyoˈ. 	 אני מדבר את אשר ראיתי אצל אבי ואתם עשים את אשר ראיתם אצל אביכם׃


Joˈ chii cjooˈ nˈomˈyoˈ na cˈomˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ nnˈaⁿ ndoˈ mati cantyjaaˈ nˈomˈyoˈ na nquii Espíritu Santo nñequiaaⁿ na nndaˈyoˈ na nnda̱a̱ nlˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, majndeiiticheⁿ na nnda̱a̱ nñequiaˈyoˈ ñˈoomˈm. 	 רדפו אחרי האהבה והתאוו מתנות הרוח וביותר אשר תתנבאו׃


Quia na nntjomˈyoˈ nmeiⁿˈ nncjuˈnaaⁿñenaˈ na nntjeiˈyuuˈndyoˈ cantyja ˈnaⁿya. 	 והיתה זאת לכם לעדות׃


Ndoˈ ticwii cwii tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱, ticantycwii na nncwandoˈ, ndoˈ meiⁿ tijoom nntsuuñe. ¿Aa matseiyuˈ na ljoˈ? 	 וכל החי אשר יאמין בי לא ימות לעולם התאמיני זאת׃


Mati xotseicwˈaa tsˈaⁿ cwii xjocanti ndoˈ nncwjaaˈñeyom juunaˈ nacjeeˈ tsˈoom castom. Maxjeⁿ nntseintyja tsˈaⁿ juunaˈ cha ya nntseixueenaˈ nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ na mˈaⁿ naquiiˈ wˈaa. 	 גם אין מדליקים נר ושמים אותו תחת האיפה כי אם על המנורה ויאר לכל אנשי הבית׃


Mati ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés malaaˈtiˈ tyolaˈjnaaⁿˈna jom. Jluena: —Jeeⁿ ya ñetjeiˈnˈmaaⁿñe tsaⁿmˈaaⁿˈ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ sa̱a̱ tileicanda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿñe cheⁿnqueⁿ. 	 וכן לעגו לו גם ראשי הכהנים עם הסופרים באמרם איש אל רעהו את אחרים הושיע ואת עצמו לא יוכל להושיע׃


Sa̱a̱ ˈo cwinduˈyoˈ wanaaⁿ na nntso tsˈaⁿ nnom tsotyeeⁿ oo tsoñeeⁿ: “Catseitˈmaⁿ tsˈomˈ taxocanda̱a̱ nnteijndeiya ˈu ˈnaⁿ na tjo̱o̱ndyuˈ ee chaˈtso ˈnaⁿya na niom laˈxmaⁿnaˈ Corbán.” (Ñˈoomwaaˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na chaˈtso ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ jnda̱ tqueeⁿ joonaˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom). 	 ואתם אמרים איש כי יאמר לאביו ולאמו קרבן פרושו מתנה לאלהים כל מה שאתה נהנה לי׃


Matso Pedro nnoom: —Chiuu na jlaˈtjomˈyoˈ ñˈoom na tquioˈnnˈaⁿˈyoˈ Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom. Aa ndiˈ, jeˈ cwiquie nnˈaⁿ na tyˈecatˈiuu saˈ. Mati ˈu majeˈndyo nncˈoocatˈiuuna ˈu. 	 ויאמר פטרוס אליה למה זה נועדתם לנסות את רוח יהוה הנה בפתח רגלי המקברים את אישך ונשאו אתך החוצה׃


Jnda̱ na jluiˈ Judas quiiˈntaaⁿyâ, matso Jesús nda̱a̱yâ: —Jeˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, manntseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja. Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ljoˈ na manntjo̱ⁿya nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 הוא יצא וישוע אמר עתה נתפאר בן האדם והאלהים נתפאר בו׃


Cantyja ˈnaⁿ ja luaa, wanaaⁿ na nntseicantyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ chaˈna tsˈiaaⁿwaaˈ. Xeⁿ aa mˈaaⁿ tsˈaⁿ na matseitiuu wanaaⁿ na matseicantyjaaˈ tsˈom tsˈiaaⁿmeiⁿˈ, majndeiiticheⁿ ja, 	 אף כי גם לי יש לבטח בבשר ואם יחשב איש שיוכל לבטח בבשר הנה אני יותר ממנו׃


Cwiwitquiooˈya na tjaa ˈñeeⁿ maqueⁿnaˈ juu na tjaa jnaⁿ cwicotseixmaⁿ ncˈe machˈee chiuu macaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, ee ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii matsonaˈ: “Tsˈaⁿ na tjaa jnaⁿ cwicotseixmaⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, macaⁿnaˈ na catseiyuˈya tsˈom ñˈeⁿñê.” 	 וגלוי הוא כי על ידי התורה לא יצדק האדם לפני האלהים כי צדיק באמונתו יחיה׃


Joo na wanaaⁿ na lˈa apóstoles, mati ja tseixmaⁿ joˈ ndoˈ chiuu waa na laxmaⁿna, mati joˈ matseixmaⁿya. Jnda̱ ntyˈiano̱o̱ⁿya Jesús na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, ndoˈ ˈo cwiluiindyoˈ cwentaaⁿˈaⁿ ncˈe tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ na tyotsˈaaya quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 הלא שליח אנכי הלא חפשי אנכי הלא ראיתי את ישוע המשיח אדנינו הלא אתם פעלי באדנינו׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ na mˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱ cwiluena na xmaⁿndyuˈ. Mati ˈu catsuˈ na xmaⁿndye nnˈaⁿ na wiˈ nˈom jaa na tjoomˈ cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya. Tyˈo̱o̱tsˈom catioˈnaaⁿñê chaˈtsondyoˈ. Amén. 	 כל אשר עמדי שאלים לשלומך שאל לשלום האהבים אתנו באמונה החסד עם כלכם אמן׃


Tjaa ˈñeeⁿ cwiindyoˈ ˈo nnda̱a̱ nncjuˈ jnaⁿ nacjoya. Ñˈoom na matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ cwiluiiñenaˈ ñˈoom na mayuuˈ, quia joˈ ¿chiuu na tiñeˈcalayuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱? 	 מי בכם על עון יוכיחני ואם אמת דברתי מדוע לא תאמינו לי׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, ticwiindyoˈ ˈo catseiqueeⁿnaˈ tsˈom na candiiya ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Tincˈoom na jeeⁿ cjee ˈndyoo na ndooˈ mantyjii ljoˈ maˈmo̱ⁿnaˈ. Meiⁿ nchii na nntseiteincuuˈñe na nntseiwˈii xˈiaaˈ. 	 על זאת אחי אהובי יהי כל איש מהיר לשמע קשה לדבר וקשה לכעוס׃


Quia na nnda̱a̱ nntseineiⁿ tsˈaⁿ ñˈoom na tjachuiiˈ ñequio ñˈoom na maxjeⁿ matseineiiⁿ, juu joˈ tseixmaⁿnaˈ ˈnaaⁿ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ. Sa̱a̱ juu na nnda̱a̱ nntseineiⁿ tsˈaⁿ ñˈoom na jnda̱ tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom tseixmaⁿnaˈ ˈnaaⁿ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ, nchii cwentaa nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ. 	 לכן הלשנות לא למאמינים הנה לאות כי אם לאשר אינם מאמינים אבל הנבואה איננה לאשר אינם מאמינים כי אם למאמינים׃


ee tyooñequiaya na nntˈmo̱o̱ⁿ yolcu quia na cwitjomndye nnˈaⁿ meiⁿ na nlqueⁿna xjeⁿ tsaⁿsˈa. Lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na cweˈ candyecheⁿna. 	 ואינני נתן רשות לאשה ללמד אף לא להתנשא על האיש אלא תדום׃


Joo ncueeˈñeeⁿ mˈaaⁿ Arquelao tsˈiaaⁿ tsˈo̱ndaa Judea yuu na tyotsa̱ˈntjom tsotyeeⁿ Herodes. Sa̱a̱ quia na jndii José na ljoˈ, tˈoom na nquiaⁿˈaⁿ na nncjaⁿ Judea. Mati sˈaanndaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tsoomˈm ndaa na tancjaⁿ joˈ joˈ. Joˈ chii tjaaⁿ cwiicheⁿ ntyja, tsˈo̱ndaa Galilea. 	 וכשמעו כי ארקלוס מלך ביהודה תחת הורדוס אביו ירא ללכת שמה ויצוה בחלום וילך לו אל ארצות הגליל׃


Juu Jesús tsaⁿ na jnda̱ we xueeˈ Justo, matsoom na xmaⁿndyoˈ. Quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ judíos na cwilaˈyuˈ manda̱ ndyeendye joona cwiñequiana na tˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ na cwiñequiaayâ ñˈoom na quiandye nnˈaⁿ na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom joona. 	 וישוע הנקרא יוסטוס אשר הם מן המולים אלה לבדם מן העזרים למלכות האלהים היו לי לנחמה׃


Sa̱a̱ jnda̱ na jndye nnˈaⁿ na cwilayuˈ na ljoˈ, tyˈeñˈomna jom Cesarea, ndoˈ joˈ joˈ jlaˈcwanomtina jom tsjoom Tarso. 	 וישמעו האחים ויורידו אתו לקסרין וישלחהו אל טרסוס׃


Jnda̱ chii tsoom nnom: —Tintseineiⁿˈ nnom meiⁿcwii tsˈaⁿ na luaaˈ tuii. Sa̱a̱ cjaˈ, catseicaˈmo̱ⁿndyuˈ nnom tyee ndoˈ quiaaˈ quiooˈ na nncueˈ cantyja na jnda̱ nˈmaⁿˈ chaˈxjeⁿ na sa̱ˈntjom Moisés. Na nntsaˈ na luaaˈ nluiˈyuuˈnaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na jnda̱ nˈmaⁿˈ. 	 ויעד בו לבלתי ספר לאיש כי אם לך והראה אל הכהן והקרב קרבן על טהרתך כאשר צוה משה לעדות להם׃


Matso tsoñeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom joˈ joˈ: —Calˈaˈyoˈ chaˈtso na nntsa̱ˈntjoom ˈo. 	 ותאמר אמו אל המשרתים ככל אשר יאמר לכם תעשו׃


Taˈxˈee Jesús nnom tsotye tyochjoo, tsoom: —¿Cwanti xuee na luaaˈ matjoom? Tˈo̱ tsotyeeⁿ, tso: —Xjeⁿ na cachjooñêcheⁿ jnaⁿnaˈ. 	 וישאל את אביו כמה ימים היתה לו זאת ויאמר מימי נעוריו׃


Mati jndyendye nnˈaⁿ sa̱ˈntjoom na caluiˈ jndyetia naquiiˈ nˈom. Tyolaˈxuaa jndyetiaˈñeeⁿ, tyolue: —ˈU cwiluiindyuˈ Jnda nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ jom seitiaaⁿˈaⁿ jndyetia, tinquiaaⁿ na nlaˈneiⁿ, ee manquiuna na jom cwiluiiñê Cristo. 	 וגם שדים יצאו מרבים צעקים ואמרים אתה הוא המשיח בן האלהים ויגער בם ולא נתנם לדבר כי ידעו אשר הוא המשיח׃


Tyotseixmaⁿ Moisés moso quiiˈ waaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Tyotseicaña̱a̱ⁿ tsˈiaaⁿ na tyˈiom jom. Tsˈiaaⁿ na tyochˈeeⁿ tyocwjiˈyuuˈñê nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ ñˈoom na secandii jom. 	 והן משה נאמן בכל ביתו כעבד לעדות העמדות להאמר׃


Chaˈtso nmeiⁿˈ machˈeeⁿ cha meiⁿcwii tsˈaⁿ tincwjiˈsˈañe tincwjiˈscuñe cheⁿnquii jo nnoom. 	 כדי שלא יתהלל לפניו כל בשר׃


Quia na jluiiˈa tsˈo̱ndaa Macedonia na to̱ˈa na mañequia ñˈoom naya na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, macanda̱ ˈo tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿˈyoˈ Filipos jlaˈcwanomˈyoˈ tsjo̱ˈñjeeⁿ na teijndeiˈyoˈ ja na jnduˈyoˈ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teijndeii ñˈoomˈñeeⁿ ˈo. 	 וידעתם גם אתם פילפיים כי בראשית הבשורה כצאתי ממקדוניא לא התחברה לי אחת מן הקהלות בעשק משא ומתן כי אם אתם בלבד׃


Juan tsaⁿ na tyotseitsˈoomñe nnˈaⁿ, mˈaaⁿ wˈaancjo quia na jñeeⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿ na tyochˈee Cristo. Jñoom we nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na cˈootaˈxˈee cwii ñˈoom ˈndyoo Jesús. 	 ויוחנן שמע בבית הסהר את מעשי המשיח וישלח שנים מתלמידיו׃


Ee jnda̱ tqueⁿna cwenta chiuu cwilˈa nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na cwicwaˈ na tyootjeiˈljuuˈndyena chaˈxjeⁿ costumbre na waa ee tyoondyuuˈna chaˈxjeⁿ nquiu naⁿˈñeeⁿ na macaⁿnaˈ. Joˈ chii tyolaˈncjooˈndye naⁿˈñeeⁿ nacjoona. 	 ויהי כראותם מתלמידיו אכלים לחם בטמאת ידיהם בלא נטילה ויוכיחו אתם׃


catˈmo̱o̱ⁿna nda̱a̱ ntyjelcuna na titquiendye na cˈom na wiˈ nˈom sˈaa ñˈeⁿ nda, 	 ומישרות את הצעירות לאהב את בעליהן ולאהב את בניהן׃


’Xeⁿ na wjaañˈoomnaˈ ˈu na matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿˈ tsˈo̱ˈ oo xˈeˈ, catsaˈ xjeⁿ joonaˈ chaˈcwijom catyjeeˈ, catyenquieˈ joonaˈ cha tintseiˈtjo̱o̱ndyuˈtiˈ. Ee yati na nnda̱a̱ nntseixmaⁿˈ na ticantycwii na wandoˈ añmaaⁿˈ meiiⁿ chaˈcwijom na ticanda̱a̱ˈndyuˈ, nchiiti na canda̱a̱ˈndyuˈ ndoˈ nncjuˈnaˈ ˈu quiiˈ chom na tijoom canduuˈ. 	 ואם תכשילך ידך או רגלך קצץ אותה והשלך ממך טוב לך לבוא לחיים פסח או קטע מהיות לך שתי ידים או שתי רגלים ותשלך אל אש עולם׃


Eliaquim jnda Melea, Melea jnda Mainán, Mainán jnda Matata, Matata jnda Natán, 	 בן מליא בן מינא בן מתתה בן נתן בן דוד׃


Tsoom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Waa ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsonaˈ: “Wˈaya jndyunaˈ wˈaa yuu na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom”, sa̱a̱ ˈo cwilˈaˈyoˈ juunaˈ chaˈcwijom tsueˈtsjo̱ˈ yuu na cwicatooˈndye naⁿcantyˈue. 	 ויאמר אליהם הן כתוב כי ביתי בית תפלה יקרא ואתם שמתם אתו למערת פריצים׃


ndoˈ chaˈxjeⁿ tˈmaaⁿˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ majuˈñecje nnom Cristo, maluaaˈ macaⁿnaˈ na joo yolcu na jnda̱ tˈunco catueeˈndyecjena nda̱a̱ sˈaana. 	 אבל כאשר תכנע העדה למשיח ככה גם הנשים לבעליהן בכל דבר׃


Ee joona macwiˈooñˈomna ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Jesucristo jo nda̱a̱ nnˈaⁿ, ndoˈ tîcatoˈñoomna sˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ na tyoolayuˈ. 	 כי בעבור שמו יצאו ולא לקחו מאומה מן הגוים׃


Quiaˈyoˈ na xmaⁿndye chaˈtso nnˈaaⁿya na mˈaⁿ ñˈeⁿndyoˈ na cwitaⁿˈyoˈ lueena. 	 שאלו לשלום כל האחים בנשיקה הקדשה׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, matsoom: —Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ. Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseitjo̱o̱ñe nnom Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ xjeⁿ ˈnaaⁿˈ jnaⁿ. 	 ויען אתם ישוע אמן אמן אני אמר לכם כל עשה חטא עבד החטא הוא׃


Juu ljeii na tqueⁿ Moisés, teiljeiinaˈ cjooˈ lcaaˈ ljo̱ˈ. Ñeseixmaⁿnaˈ na caxueenaˈ hasta tyochˈeenaˈ na caxuee nnom Moisés, meiⁿ leicanda̱a̱ ntyˈiaa nnˈaⁿ Israel nnoom ndoˈ juu na caxuee nnoom cheⁿndyocheⁿ tjanduuˈnaˈ. Juu ljeiiˈñeeⁿ na seijndaaˈñenaˈ na cwiwje nnˈaⁿ, tyjeeˈnaˈ ñequio na caxuee na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom, 	 ואם שרות המות החרות באותיות על האבן נראה בכבוד עד שלא יכלו בני ישראל להביט אל פני משה מפני כבוד פניו העמד להבטל׃


’Jeˈ taxocˈo̱o̱ⁿtya̱ tsjoomnancue, sa̱a̱ joo naⁿmˈaⁿˈ cwiljooˈndyena juunaˈ, ee ja jo̱nlcwa̱ˈa na mˈaaⁿˈ. ˈU Tsotya̱ya na ljuˈ cwiluiindyuˈ, catsaˈ cwenta naⁿmˈaⁿ na jnda̱ tquiaaˈ lˈo̱o̱ ñequio juu najndeii na matseiˈxmaⁿˈ cha nntsˈaanaˈ ñeˈcwii nlaˈxmaⁿna chaˈxjeⁿ jaa ñeˈcwii cwilaxmaaⁿya. 	 ואני אינני עוד בעולם והם בעולם המה ואני בא אליך אבי הקדוש נצר בשמך את אשר נתתם לי למען יהיו אחד כמנו׃


Queⁿˈ cwenta ñˈoomwaaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Abraham, cantyja na sˈaaⁿ maˈmo̱ⁿnaˈ na tyotseiyuˈya tsˈoom ndoˈ juu joˈ matseicanda̱a̱ˈñenaˈ cantyja na luaaˈ sˈaaⁿ. 	 הנך ראה כי היתה האמונה עזרת למעשיו ומתוך המעשים השלמה האמונה׃


Ndoˈ na tˈmaⁿti cˈomˈyoˈ na xcwe na mˈaⁿˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ na cwilayuˈ ee quia na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na jnda ntyjeeⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ, matseitˈmaⁿya tsˈoom tsˈaⁿ na matseitjo̱o̱ñe nnoom. 	 ולפני כל דבר אהבו איש את אחיו אהבה חזקה כי על רב פשעים תכסה האהבה׃


Ee joo nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, xeⁿ xocataˈndoˈxcona, quia joˈ meiⁿ nquii Cristo tîcwandoˈxcoom, 	 כי אם המתים לא יקומו גם המשיח לא קם׃


Quia joˈ cwiwitquiooˈndyeyu na maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈaⁿ na tjaa jnaⁿ tseixmaⁿ jo nnoom ncˈe na matseiyuˈya tsˈom, meiⁿ ticwjaaˈñê cwenta aa matseicanda̱ chiuu tˈmaⁿ ljeiiˈñeeⁿ oo aa tyootseicanda̱ juunaˈ. 	 לכן נחשב כי באמונה יצדק האדם בבלי מעשי תורה׃


Mati tjeiiˈndyena nnˈaⁿ na nntioona tsˈiaaⁿ na nluiitquiendye cwentaaˈ cwii cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. Tyolaˈneiⁿna nnoom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tyolaˈcwejndoˈndyena. Ndoˈ tioona naⁿˈñeeⁿ lˈo̱o̱ⁿ ee na ñˈeⁿ jom jnda̱ jlayuˈna. 	 ויבחרו להם זקנים בכל קהלה וקהלה ויתפללו ויצומו ויפקידום ביד האדון אשר האמינו בו׃


Joˈ chii ¿chiuu na tiqueⁿˈyoˈ cwenta na nchii matseina̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ tyooˈ? Ja tsjo̱o̱ na calˈaˈyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿˈ ndaaljoˈ ˈnaaⁿ nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ saduceos. 	 איך לא תבינו כי לא על הלחם אמרתי אליכם השמרו לכם משאר הפרושים והצדוקים׃


Sa̱a̱ naⁿˈñeeⁿ tîcalaˈno̱ⁿˈna na luaaˈ tyochˈeeⁿ ee xjeⁿ jeˈcheⁿ quia cwilaˈnaaⁿna ñˈoom tquieeˈñeeⁿ na tquiaa Moisés nda̱a̱na waa cwii na chaˈcwijom liaa na matseicuˈnaˈ na nlaˈno̱ⁿˈna na juu joˈ macanda̱ maquindyo̱naˈ quia na matseiyuˈ tsˈaⁿ ñequio Cristo. 	 אבל נטמטמו דעותיהם כי עד היום הזה בקראם הברית הישנה נשאר ולא גלה המסוה ההוא אשר לא יוסר כי אם במשיח׃


Chaˈna quiajmeiⁿˈ matjanndaˈ patromˈñeeⁿ quiiˈ tsjoom. Ljeiiⁿ ntˈomcheⁿ naⁿntjom. Ndoˈ majoˈti sˈaaⁿ chaˈna ndyee na matmaaⁿ. 	 ויצא גם בשעה הששית גם בתשיעית ויעש כדבר הזה׃


“Ja cwiluiindyo̱ Alfa ñequio Omega. Ja maxjeⁿ mˈaaⁿya najndyee ndoˈ na macanda̱.” Luaaˈ matso nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom chaˈtso. Nqueⁿ na mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿ ndoˈ maxjeⁿ ñetˈoom ndoˈ nncueˈntyjo̱ na nncwjeeˈcañoom. Nqueⁿ na cwiluiiñê na chaˈtso najndeii matseixmaaⁿ. 	 אני האלף ואני התו ראש וסוף נאם יהוה אלהים ההוה והיה ויבוא אלהי צבאות׃


Ncˈe na tyolaˈyuˈya nˈom nnˈaⁿ Israel ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ chii teinomna Ndaaluee Wee na sˈaanaˈ chaˈcwijom tyuaatcwii. Sa̱a̱ nnˈaⁿ Egipto quia na lˈana na ljoˈ, seitjomnndaˈnaˈ ndaa, mana tja̱na. 	 באמונה עברו את ים סוף ביבשה אשר נסו מצרים גם המה לעבר בו ויטבעו׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ na cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈom ntyjeeˈyoˈ na cwilaˈyuˈ, tacaⁿnaˈ na cwinntseiljeiya ñˈoomˈñeeⁿ ee manquiiti Tyˈo̱o̱tsˈom maˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ na cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ joona. 	 ועל אהבת האחים אין צרך לכתב אליכם הלא אף אתם למודי יהוה לאהבה איש את רעהו׃


Ndoˈ jluiˈ naⁿˈñeeⁿ tsjoomna, tyˈena yuu na mˈaaⁿyâ ñˈeⁿ Jesús. 	 ויצאו מן העיר ויבאו אליו׃


Quia joˈ seitiaˈ Jesús jndyetiaˈñeeⁿ, joˈ chii jluiˈ naquiiˈ tsˈom tyochjoo. Mañoomˈ nˈmaⁿ juu. 	 ויגער בו ישוע ויצא השד ממנו וירפא הנער מן השעה ההיא׃


Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na maˈmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, meiiⁿ nnˈaⁿ judíos oo meiiⁿ nnˈaⁿ ntˈomcheⁿ tsjaaⁿ, macwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ, ndoˈ na cwiluiiñe na jndo̱ˈ tsˈoom. 	 אבל למקראים הן מיהודים הן מיונים את המשיח אשר הוא גבורת אלהים וחכמת אלהים׃


Quia ljoˈcheⁿ nleitquiooˈñe juu tsaⁿˈñeeⁿ na waljooˈcheⁿ na tia tsˈaⁿñe. Ndoˈ nquii Ta Jesús quia na nncwjeeⁿˈeⁿ ñequio najndeii na neiⁿncooˈ nacaxuee na cwiluiiñê, nntseicueeⁿˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ ñequio jndye ˈñom. 	 ואז יגלה הרשע אשר ימיתנו האדון ברוח שפתיו וישביתנו בהופעת ביאתו׃


Ee xeⁿ cwilaˈxmaⁿˈyoˈ chaˈtso nmeiⁿˈ ndoˈ cwileijndye joonaˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, xocatsˈaanaˈ na ticwilˈuendyoˈ meiⁿ ticweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na cwilaxmaⁿˈyoˈ cwentaaˈ Ta Jesucristo. 	 כי אם אלה תמצאנה ותרבינה בכם לא תתנה אתכם להיות בטלים ובלא עשות פרי לדעת אדנינו ישוע המשיח׃


Sa̱a̱ jeˈ nnco̱ matsjo̱o̱ nndyeˈyoˈ: Meiⁿcwii ñˈoom tilqueⁿˈtyeⁿˈyoˈ na nntjeiˈyoˈyoˈ ñˈoom jiiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee jom tjacantyja na tˈmaⁿ cwiluiiñê. Mati meiⁿcwii ñˈoom tilqueⁿˈtyeⁿˈyoˈ na nntjeiˈyoˈyoˈ ñˈoom na ntyjii cañoomˈluee, ee juunaˈ cwiluiiñenaˈ ndio ˈnaaⁿˈaⁿ, ndoˈ na ljoˈ nnduˈyoˈ matseijomnaˈ na cwinduˈyoˈ jiiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אבל אני אמר לכם לא תשבעו כל שבועה לא בשמים כי כסא אלהים המה׃


Sa̱a̱ seiˈno̱ⁿˈ Jesús na luaaˈ ñecalˈana ñˈeⁿñê. Joˈ chii jlueeⁿˈeⁿ joˈ joˈ ndoˈ jndye nnˈaⁿ tyˈentyjo̱na naxeeⁿˈeⁿ. Seinˈmaaⁿ chaˈtso nnˈaⁿwii. 	 וידע ישוע ויסר משם וילך אחריו המון עם רב וירפאם כלם׃


—Jeeⁿ ya ñetjeiˈnˈmaaⁿñê ntˈomcheⁿ sa̱a̱ tileicanda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿñe cheⁿnqueⁿ. Xeⁿ mayuuˈ na cwiluiiñê Rey cwentaa jaa nnˈaⁿ Israel, cwa candyocueeⁿ na nñoom tsˈoomˈnaaⁿ quia joˈ nlayuuˈa ñˈeⁿñê. 	 את אחרים הושיע ולעצמו לא יוכל להושיע אם מלך ישראל הוא ירד נא עתה מן הצלב ונאמין בו׃


Cwiicheⁿ cwii ndiiˈ tquieˈcañom cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na jndyendye na mˈaaⁿ Jesús ˈndyoo ndaaluee. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na maˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. Ndoˈ jeeⁿ ndyaˈ tyolaˈcantoˈndyena nacañomˈm. Joˈ chii tjacuo̱o̱ⁿ tsˈom wˈaandaa chjoo na meintyjeˈcheⁿnaˈ tsˈom ndaaluee. Tjacjom tsˈomnaˈ ndoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ ljooˈndyena ˈndyoowiˈ ndaaluee tyuaatcwii. 	 וישב אל הים ויחל ללמד ויקהלו אליו המון עם רב עד אשר ירד לשבת באניה בים וכל העם עומד על חוף הים ביבשה׃


Quia joˈ matsoom nda̱a̱na: —¿Cwaaⁿ ñˈoom tˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ na teitsˈoomndyoˈ? Jluena nnoom: —Aa jâ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na tyoˈmo̱ⁿ Juan, joˈ na teitsˈoomndyô̱. 	 ויאמר אליהם על מה אפוא הטבלתם ויאמרו על טבילת יוחנן׃


Catseitˈmaaⁿˈndyuˈ tsotyeˈ ñˈeⁿ tsoˈndyoˈ. Ndoˈ cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ncˈiaˈ chaˈxjeⁿ na jnda ntyjiˈ ñequio nncuˈ. 	 כבד את אביך ואת אמך ואהבת לרעך כמוך׃


Calaˈno̱ⁿˈyoˈ naljoˈ ndoˈ cˈoomˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tiempo na mˈaaⁿya jeˈ. Matseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ chaˈcwijom na cwindaˈyoˈ. Joˈ chii calcwiˈyoˈ ee jeˈ mandyooˈti mˈaaⁿnaˈ na nluiˈnˈmaaⁿndyo̱, nchiiti quia jlayuuˈjndya̱a̱ ñˈoomˈm. 	 וכזאת עשו מדעתכם את הזמן כי כבר הגיעה השעה להקיץ מן השנה כי ישועתנו קרובה עתה מהיום אשר באנו להאמין׃


ˈU tˈmo̱ⁿˈ no̱o̱ⁿya nato cantyja na nncwandoˈxco tsˈaⁿ. Ndoˈ na nncˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿndyuˈ nntsˈaanaˈ na neiⁿtya̱ya. Luaaˈ ñˈoom na seineiⁿ David. 	 תודיעני ארחות חיים שבע שמחות את פניך׃


Ndoˈ jo ndyeyu tsˈom xqueeⁿ tyˈioomna ljeii na tˈmo̱ⁿnaˈ jnaaⁿˈaⁿ. Tsonaˈ: “Luaañe juu Jesús na cwiluiiñe Rey cwentaa nnˈaⁿ judíos.” 	 וישימו את דבר אשמתו כתוב ממעל לראשו זה הוא ישוע מלך היהודים׃


Tˈo̱o̱na nnoom, jluena: —ˈU chaˈtso na chaˈtso cantyja na tuiindyuˈ matseiˈxmaⁿˈ jnaⁿ. Ndoˈ ¿aa matseijnduˈ na mˈmo̱ⁿˈ nda̱a̱ jâ? Quia joˈ tjeiiˈna jom watsˈom chjoo ˈnaaⁿna yuu cwitjomndyena. 	 ויענו ויאמרו אליו הן בחטאים נולדת כלך ואתה תלמדנו ויהדפהו החוצה׃


Sa̱a̱ juu Melquisedec, meiⁿ nchii cwiluiiñê tsjaaⁿ Leví jom, toˈñoom cwenta diezmo lˈo̱ Abraham, tsaⁿ na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnom chiuu nntsˈaaⁿ. Ndoˈ tcaⁿ Melquisedec na catioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom Abraham. 	 ואשר איננו מתיחש למשפחתם הוא לקח את המעשר מן אברהם ויברך את אשר היתה לו ההבטחה׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwitoˈñoom sˈom cwentaaˈ gobiernom Roma ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja na nquiu nnˈaⁿ fariseos, jlaˈcandyooˈndyena namˈaaⁿ Jesús na nndyena ñˈoom na nntseineiiⁿ. 	 ויהי בקרב אליו כל המוכסים והחטאים לשמע אותו׃


Ee neiiⁿˈeⁿ quia tsjo̱o̱ya nnoom na cjaacantyˈiaaˈnnaaⁿˈaⁿ ˈo. Ndoˈ ncˈe na queeⁿ tsˈoom na ñeˈcateijneiⁿ ˈo, joˈ chii mawjaacandoˈnnaaⁿˈaⁿ ˈo ee mati jom lˈue tsˈoom na ljoˈ. 	 כי שמע לבקשתנו ובשקידתו היתרה הלך אליכם מרצון נפשו׃


Luaa macaⁿnaˈ: Juu tsˈaⁿ na ntyjii na meiⁿquia nantquie wanaaⁿ na nlcwaˈ, tintsˈaa na ticueeˈ tsˈom tsˈaⁿ na cweˈ jndaaˈ ljoˈ macwaˈ. Ndoˈ mati ˈu tsˈaⁿ na cweˈ jndaaˈ ljoˈ macwaˈ tincwjaaˈndyuˈ cwenta cweˈ na chaˈtso nnom macwaˈ xˈiaˈ, ee macoˈñom Tyˈo̱o̱tsˈom jom. 	 האכל אל יבז את אשר לא יאכל ואשר לא יאכל אל ידין את האכל כי קבל אתו האלהים׃


Jndye ndiiˈ tyoco̱ˈwiˈa nnˈaⁿ chaˈtso lanˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Tyolˈueeˈndyo̱ chiuu nntsˈaa cha catjeiiˈndye nnˈaⁿ cantyja na cwilaˈyuˈ. Mayuuˈcheⁿ na seijmeiⁿˈnaˈ ja hasta mati ntˈomcheⁿ njoom na tquia tjo̱ na tyoco̱ˈwiˈa nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. 	 ובכל בתי הכנסיות יסרתי אתם פעמים רבות ואנסתים לגדף ואתהוללה בם עד מאד וארדפם עד לערים אשר חוצה לארץ׃


’Ñecwii tsˈaⁿ cwii mˈaaⁿ na matseitioom na njñoom, nquii jnaaⁿ joˈ, na jeeⁿ candyaˈ tsˈoom. Tsaⁿˈñeeⁿ jñoom na macanda̱, ee luaa seitioom: “Matsonaˈ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyena tiˈjndaaya.” 	 ויהי לו עוד בן יחיד אשר אהבו וישלח גם אתו אליהם באחרנה לאמר מפני בני יגורו׃


Mati catsuˈ nda̱a̱ nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ na queⁿndyena na calˈana chaˈtso nnom na matyˈiomyanaˈ cha nnda̱a̱ nnteiˈjndeiina nnˈaⁿ na matseitjo̱o̱naˈ joo. Calˈana na ljoˈ cha nlaxmaⁿna nnˈaⁿ na ya nnˈaⁿndye. 	 וילמדו גם אנשי עדתנו לעשק במעשים טובים לעזר בכל מחסור פן יהיו בלי פרי׃


Quia joˈ ncˈe na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya nnˈaⁿ, calana̱a̱ⁿya ñˈoom na mayuuˈ, matsonaˈ na catsanajnda̱a̱ya cantyja ˈnaaⁿ chaˈtso nnom chiuu waa na mˈaaⁿya ncˈe na matseitjoomˈnaˈ jaa ñˈeⁿ Cristo na cwiluiiñê xqueⁿ tmaaⁿˈ jaa na laxmaaⁿya seiiⁿˈeⁿ. 	 כי אם נדבר האמת באהבה ונגדלה בכל דבר לו למשיח שהוא הראש׃


Yocheⁿ na mˈaaⁿya quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ, cwiluiindyo̱ chom na mañequiaa naxuee jo nda̱a̱na. 	 בהיותי בעולם אור העולם אני׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilˈa tsˈiaaⁿ joˈ joˈ jlaˈcjaa lueena mosoˈñeeⁿ. Cwii tsaⁿˈñeeⁿ tjaaˈna jom. Cwiicheⁿ tsaⁿˈñeeⁿ jlacueeˈna jom. Ndoˈ cwiicheⁿ tsaⁿ na jnda̱ ndyee tyojñomna ljo̱ˈ. 	 ויחזיקו הכרמים בעבדיו את זה הכו ואת זה הרגו ואת זה סקלו׃


Ndoˈ xeⁿ nmeiiⁿˈ nlˈaˈyoˈ, jeeⁿ tincˈuaaˈ nñequiaaⁿ na nntsaquieeˈndyoˈ yuu na ticantycwii na matsa̱ˈntjom nquii na tjacantyja na tˈmaⁿ cwiluiiñe ndoˈ na macwjiˈnˈmaaⁿñe jaa, juu Ta Jesucristo. 	 כי כן יפתח לפניכם לרוחה המבוא אל מלכות עולם אשר לאדנינו ומושיענו ישוע המשיח׃


ˈO manquiuˈyoˈ chiuu waa na ñetˈo̱o̱ⁿyâ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na tyomˈaaⁿyâ chaˈcwijom machˈee tsˈaⁿ ñequio ntseinda, 	 ואתם ידעתם כי כאב את בניו הזהרנו את כל אחד מכם ודברנו על לבו׃


canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Zabulón, canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ José, ndoˈ canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Benjamín. 	 לשבט זבלון חתומים שנים עשר אלף לשבט יוסף חתומים שנים עשר אלף לשבט בנימן חתומים שנים עשר אלף׃


Xeⁿ na mˈmo̱ⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ, nntseixmaⁿˈ cwii mosooˈ Jesucristo na canda̱a̱ˈ wjaawijnduˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na cwilaˈyuuˈa ñequio ñˈoom na xcweti mˈaaⁿ na matseijomndyuˈ. 	 אם תשים כזאת לפני אחיך משרת טוב תהיה לישוע המשיח מגדל בדברי האמונה ובלקח הטוב אשר דבקת אחריו׃


Ee juu na laxmaaⁿya na cwiwiˈndaaˈnaˈ, quia na jnda̱ tcweenaˈ juu na tijoom cwiˈndaaˈ ndoˈ juu seiiˈa na jaaweˈnaˈ quia na jnda̱ tcweenaˈ na tijoom cueˈ, xjeⁿˈñeeⁿ nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: “Jnda̱ seityuiiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom najndeii na machˈee na cwiwje nnˈaⁿ. 	 וכשילבש מה שעתה לכליון אל כליון ומה שעתה למות ילבש אל מות אז יהיה דבר הכתוב בלע המות לנצח׃


—Quioˈyoˈ na nntsaacantyˈiaˈyoˈ cwii tsaⁿsˈa na jnda̱ tso no̱o̱ⁿ chaˈtso na tijoˈndyo na jnda̱ ñesˈaa. Mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ na juu cwiluiiñe Mesías. 	 באו וראו איש אשר הגיד לי כל אשר עשיתי הכי זה הוא המשיח׃


Sa̱a̱ tsˈaⁿ na mañequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ˈoonajnda̱ ncˈiaaⁿˈaⁿ na cwilayuˈ ncˈe tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na ljoˈ cwiñˈomtˈmaaⁿˈndyena nˈomna, ñˈoomˈñeeⁿ matseinjoomˈnaˈ joona. 	 והמתנבא הוא מדבר לבני אדם לבנותם וליסרם ולנחמם׃


Nñeˈquiana cwenta ja luee nnˈaⁿ na nchii judíos na nlaˈjnaaⁿˈ naⁿˈñeeⁿ ja. Nntjaaˈna ja ndoˈ nntyˈioomna ja tsˈoomˈnaaⁿ na nncˈio̱, sa̱a̱ xuee jnda̱ ndyee nncwando̱ˈxco̱. 	 ומסרו אותו לגוים להתל בו ולהכות אותו בשוטים ולצלב אותו וביום השלישי קום יקום׃


Sˈaa Jesús ndooˈ ticañeeⁿ ñˈoom na jlue naⁿˈñeeⁿ. Tsoom nnom tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe cantyja ˈnaaⁿˈ watsˈom: —Tintyˈueˈ. Macanda̱ na catseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱ ja. 	 וכשמע ישוע את הדבר אשר דברו ויאמר אל ראש הכנסת אל תירא רק האמינה׃


Ndoˈ cwiicheⁿ na macaⁿˈa njomˈ, catseijndaaˈndyuˈ cwii cuarto waˈ yuu na nncˈo̱o̱ⁿya, ee ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿya na nncua̱caño̱o̱ⁿnndaˈa ˈo ncˈe na cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿya. 	 ועם זה גם תכין לי בית מלון כי אקוה אשר אנתן לכם על ידי תפלותיכם׃


Tsjo̱ˈluee ñˈeⁿ tsjoomnancue nntycwiiñˈeⁿnaˈ sa̱a̱ ñˈoom ˈnaⁿya maxjeⁿ nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ. 	 השמים והארץ יעברו ודברי לא יעברון׃


ˈU mantyjiˈ ljeii naqui na matsa̱ˈntjoom. Matsonaˈ: “Tincˈomˈyaˈ ñˈeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ. Tintseiˈcueˈ tsˈaⁿ. Tinchˈueeˈ ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ. Tintseineiⁿˈ ñˈoom na cweˈ cantu nacjooˈ tsˈaⁿ. Tiñenquiuˈnnˈaⁿˈ tsˈaⁿ. Catseitˈmaaⁿˈndyuˈ tsotyeˈ ñˈeⁿ tsoˈndyoˈ.” 	 הן ידעת את המצות לא תנאף לא תרצח לא תגנב לא תענה עד שקר לא תעשק כבד את אביך ואת אמך׃


Canduˈyoˈ xmaⁿñe María. Jom jeeⁿ jndye tsˈiaaⁿ na sˈaaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 שאלו לשלום מרים שעמלה עמל רב בעבורנו׃


Sa̱a̱ lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na nlaˈno̱ⁿˈyoˈ na tseixmaⁿ Cristo xqueⁿ cwii cwii tsaⁿsˈa ndoˈ juu tsaⁿsˈa tseixmaaⁿ xqueⁿ scoomˈm chaˈxjeⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom tseixmaaⁿ xqueⁿ Cristo. 	 אך חפץ אנכי שתדעו כי ראש כל איש המשיח וראש האשה האיש וראש המשיח הוא האלהים׃


Nmeiⁿˈ ñˈoom na tyotseijndo̱ˈ Juan nˈom nnˈaⁿ ñequio jndye ntˈomcheⁿ ñˈoom na tyotseicañeeⁿ joona ñˈoom naya. 	 וכן עוד דברים אחרים הרבה בשר וגם הזהיר את העם׃


Sa̱a̱ tˈo̱ tsoñeeⁿ, matso: —Nchii joˈ, maxjeⁿ Juan njñoom. 	 ותען אמו ותאמר לא כי יוחנן יקרא׃


Sa̱a̱ na tîcaliuna jom, joˈ chii tyˈelcweeˈnndaˈna Jerusalén, na cwilˈueena jom. 	 ולא מצאהו וישבו ירושלים לבקשו׃


Sa̱a̱ quia na tueˈtyjo̱ xjeⁿ na ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom, jñoom Jnaaⁿ. Tuiiñe jnda cwii yuscu. Tyomˈaaⁿ nacjee ˈnaaⁿˈ ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 ובמלאת העת שלח האלהים את בנו אשר נולד מאשה ונתן תחת יד התורה׃


Ndoˈ jnda̱ tja̱ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ mati tueˈ yuscu. 	 ואחרי כלם מתה גם האשה׃


Tˈo̱ Jesús nnoom: —Juu na cwiluiindyo̱ na catsa̱ˈntjo̱ⁿya, nchii cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancuewaañe na matseixmaⁿnaˈ. Ee xeⁿ cwiluiiñenaˈ na ljoˈ, quia joˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿndyo̱ nlˈana tiaˈ cha na tiñequiaa tsˈaⁿ cwenta ja luee nnˈaⁿya nnˈaⁿ judíos, sa̱a̱ nchii cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue tseixmaⁿya na catsa̱ˈntjo̱ⁿ. 	 ויען ישוע מלכותי איננה מן העולם הזה אם היתה מלכותי מן העולם הזה כי אז נלחמו לי משרתי לבלתי המסר ביד היהודים ועתה מלכותי איננה מפה׃


Sˈaanaˈ chaˈna ñequiee na cwitsjoom jndyotseicandyooˈñe Jesús na mˈaaⁿyâ, jndyocaⁿ nnom ndaaluee. 	 ויהי באשמרת הרביעית ויבא אליהם ישוע מתהלך על פני הים׃


Ndoˈ teicantyja Jesús, tjantyjo̱o̱ⁿ naxeⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ ñequio jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê. 	 ויקם ישוע וילך אחריו הוא ותלמידיו׃


Jnda̱ na jndye naⁿˈñeeⁿ na ljoˈ nntsˈaaⁿ tquiaanaˈ na jeeⁿ neiiⁿna. Tˈmaⁿna na nñeˈquiana sˈom nnoom. Quia joˈ Judas tyolˈueeˈñetyeeⁿ chiuu ya nntsˈaaⁿ na nñequiaaⁿ cwenta Jesús lueena. 	 והם כשמעם שמחו ויאמרו לתת לו כסף ויבקש תאנה למסרו׃


Tˈo̱ Jesús nnoom, tso: —Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ njomˈ, tsjom jeˈ, cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntseixuaa caxtijndyo, sa̱a̱ ˈu jnda̱ ndyee ndiiˈ macwjiˈndyuˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 ויאמר אליו ישוע אמן אמר אני לך כי בלילה הזה בטרם יקרא התרנגול תכחש בי שלש פעמים׃


Joona jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na waa najnda̱na na nlˈana nata̱ˈ tsjoomnancue ñequio ndaaluee. Mati ntyˈiaya cwiicheⁿ ángel na jnaⁿ jo yuu na macaluiˈ ñeˈquioomˈ, juu maleiñˈoom sa̱yo ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ. Jndeii seixuaa nda̱a̱ ñequiee ángelesˈñeeⁿ. 	 וארא מלאך אחר עלה ממרח שמש ובידו חתמת אלהים חיים ויקרא בקול גדול אל ארבעה המלאכים אשר נתן להם לחבל הארץ והים לאמר׃


ˈNaⁿ na cwitjo̱ˈ chaˈna tsmaaⁿ ñequio arpa, xeⁿ nchii tjachuiiˈ jndyeenaˈ, xotseiˈño̱ⁿˈ tsˈaⁿ cwaaⁿ cwii joonaˈ macjo̱ˈ tsˈaⁿ. 	 הלא גם הכלים הדוממים הנתנים קול הן חליל הן כנור אם לא ישמיעו קלות אשר תוכל האזן להבחין איכה יודע מה יזמר ומה ינגן׃


Quia joˈ teicantyjaaⁿ tjaaⁿ. Ndoˈ natoˈñeeⁿ teincwiñê ñˈeⁿ tsˈaⁿ na jnaⁿ ndyuaa Etiopía. Tsaⁿˈñeeⁿ tsaⁿsˈa eunuco na mandiˈntjom nnom Candace tsaⁿscu na matsa̱ˈntjom ndyuaa Etiopía. Tyomˈaaⁿ tsˈiaaⁿ na tyotseiweeⁿ sˈom naquiiˈ watsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ tsaⁿscuˈñeeⁿ. Tjatseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom Jerusalén. 	 ויקם וילך והנה איש כושי והוא סריס ושליט לקנדק מלכת כוש וממנה על כל גנזיה אשר עלה אל ירושלים להשתחות׃


Ndoˈ na luaaˈ, tyolaxmaⁿˈyoˈ cwii na maˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ tsˈo̱ndaa Macedonia ñequio Acaya chiuu na nncˈoomˈaⁿna. 	 עד היותכם מופת לכל המאמינים אשר במקדוניא ובאכיא׃


’ˈO nnˈaⁿ fariseos ñˈeⁿ ˈo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ ljeii na tqueⁿ Moisés nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo ee cweˈ cwilˈaˈyaˈyoˈ na jeeⁿ ya nnˈaⁿndyoˈ ee yaya cwilaljuˈyoˈ naxeⁿˈ waso ñequio xio na cwiwilˈueeˈndyoˈ sa̱a̱ tsˈomnaˈ cwajndii. Ee nantquie na cwicwaˈyoˈ cwicañjom joˈ, laˈxmaⁿnaˈ ˈnaaⁿ ncˈiaaˈyoˈ na cwintyˈueeˈyoˈ ee na tiñeˈqueⁿˈ cheⁿncjoˈyoˈ xjeⁿ na cwilaqueeⁿ nˈomˈyoˈ. 	 אוי לכם הסופרים והפרושים החנפים כי מטהרים אתם פני הכוס והקערה מחוץ ותוכן מלא גזל ופריצות׃


Titseixmaⁿya na nncuˈxa̱ⁿya nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ. Ncjoˈyoˈ laˈxmaⁿˈyoˈ na nntuˈxeⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 כי מה לי לשפט את אשר בחוץ הלא תשפטו את אשר בבית׃


Ee waa ñˈoomˈm na teiljeii cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo na matsonaˈ: Nqueⁿ na waa ñˈoom na nncwjeeⁿˈeⁿ, mawaa mawaa xjeⁿ na nncwjeeˈcañoom. Tayo mancwjeeⁿˈeⁿ. 	 כי עוד מעט רגע והבא יבא לא יאחר׃


Meiⁿ tîcatseixmaaⁿ na nncueeⁿˈeⁿ ee meiⁿcwii jnaaⁿˈaⁿ tjaaˈnaⁿ, sa̱a̱ tyotaⁿna nnom Pilato na cueeⁿˈeⁿ. 	 ואף כי לא מצאו בו משפט מות שאלו מאת פילטוס להמיתו׃


Quia joˈ seiˈno̱ⁿˈyaaⁿ, matsoom: —Cwa mayuuˈcheⁿ na Tyˈo̱o̱tsˈom jñoom ángel ˈnaaⁿˈaⁿ na catseicandyaañe ja lˈo̱ Herodes ñequio luee nnˈaⁿ judíos chaˈtso na cwiqueⁿ nˈomna na nlˈana ñˈeⁿndyo̱. 	 ויהי בשובו אל דעתו ויאמר פטרוס עתה זה ידעתי באמת כי האלהים שלח את מלאכו ויפלטני מיד הורדוס ומכל מזמת עם היהודים׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na cwiluiiñê Tsotya̱a̱ya ñequio Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, quiana na nndaˈyoˈ na meiⁿcwii ñomtiuu ticˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na ndoˈ na catoˈñoomˈyoˈ na mˈaⁿna na wiˈ nˈomna ˈo ee cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿndyena, 	 השלום לאחים והאהבה עם האמונה מאת האלהים האב ומאת האדון ישוע המשיח׃


Cwitsjoomya xuee najndyee smanaⁿ, tyˈena yuu waa tseiˈtsuaa. Tyˈechona nasei cachi na jnda̱ jlaˈjndaaˈndyena. 	 ובאחד בשבת לפני עלות השחר באו אל הקבר ותביאינה את הסמים אשר הכינו ועמהן עוד אחרות׃


Ee nchii matseitˈmaaⁿˈñenaˈ tsˈaⁿ quia na matseijndeii cheⁿnquii na jeeⁿ cwijaacanjoomˈ cantyja ˈnaaⁿˈ. Matseitˈmaaⁿˈñenaˈ juu quia na macjaaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿñe. 	 כי לא המשבח נפשו משבח הוא כי אם אשר ישבחנו יהוה׃


Quia na jnda̱ squia̱a̱yâ tyuaatcwii, ntyˈiaayâ ñoom na cwico, ndoˈ ljo catscaa ñˈeⁿ tyooˈ cjoo ñoomˈñeeⁿ, cwineiiⁿnaˈ. 	 ויהי כצאתם אל היבשה ויראו שם גחלי אש ערוכים ודגים עליהם ולחם לאכל׃


’Tjaa na nnda̱a̱ nntsˈaa cantyja na matseixmaⁿ nnco̱. Chaˈxjeⁿ na matseijndo̱ˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈo̱o̱ⁿya, joˈ na macuˈxa̱ⁿ. Ndoˈ macuˈxa̱ⁿya chaˈxjeⁿ na matyˈiomyanaˈ. Ee nchii malˈueeˈndyo̱ na nluii yuu na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ nnco̱. Malˈueeˈndyo̱ na nntsˈaa yuu na lˈue tsˈom Tsotya̱ na jñom ja quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 לא אוכל לעשות דבר מנפשי כאשר אשמע כן אשפט ומשפטי משפט צדק כי לא אבקש רצוני כי אם רצון האב אשר שלחני׃


ˈO tyootjomˈyoˈ chaˈna tjoom nnˈaⁿ Israel. Joona tyˈentyjaaˈna sjo̱ Sinaí quia tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom ljeii naqui nda̱a̱na. Juu sjo̱ˈñeeⁿ tyowaa chom na tyoˈoowandiiˈndye. Quia waa cweˈ na jo̱o̱ⁿñe, quia waa jaaⁿ ntom ndoˈ jndeii tyomˈaaⁿ jndye, 	 כי לא באתם אל הר נמשש ובער באש ולא אל ענן וערפל וסערה׃


Waa xjeⁿ na cwilˈa nnˈaⁿ ñˈeⁿndyô̱ chaˈcwijom laˈxmaaⁿya nnˈaⁿ na tjaa ˈñeeⁿ cwajnaaⁿˈ meiiⁿ jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ na cwitaˈjnaaⁿˈna jâ. Waa xjeⁿ teincuuˈ mˈaaⁿya na ñeˈcalaˈcwjeena jâ sa̱a̱ ndicwaⁿ cwitando̱o̱ˈa, cwicacho̱o̱ˈâ sa̱a̱ tyoowja̱a̱yâ. 	 כאינם ידועים וגם ידועים כמתים והננו חיים כמיסרים ולא מומתים׃


Matso: “Ja cwiluiindyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaˈ weloˈ Abraham tsaⁿ na ñetˈoom teiyoticheⁿ, ñˈeⁿ Isaac, ñˈeⁿ Jacob.” Quia na jndii Moisés na ljoˈ, teiñê na macatyˈueeⁿ. Meiⁿ tîcˈoomtˈmaaⁿˈñê tsˈoom na nntyˈiaaⁿˈaⁿ. 	 אנכי אלהי אבותיך אלהי אברהם אלהי יצחק ואלהי יעקב ויחרד משה ויירא מהביט׃


Quia joˈ seilioom tsˈo̱o̱ⁿ, tˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, tsoom: —Naⁿmˈaⁿ cwiluiindyena tsondyo̱ ñequio ndyentyjo̱. 	 ויט ידו על תלמידיו ויאמר הנה אמי ואחי׃


Tueⁿˈeⁿ na mˈaaⁿya. Matsoom no̱o̱ⁿ: “ˈU re nnˈaⁿya Saulo cantyˈiaˈnndaˈ.” Ndoˈ majuu xjeⁿˈñeeⁿ teitquionndaˈa, mana teitquiooˈñê ntyˈia. 	 ויבא אלי ויעמד ויאמר אלי שאול אחי שוב ראה ובשעה ההיא נפקחו עיני וראיתיהו׃


’Xeⁿ nchii na jndyotseina̱ⁿya nda̱a̱na, quia joˈ tixocwijndaaˈ na laˈxmaⁿna jnaⁿ. Sa̱a̱ jeˈ tixocanda̱a̱ nluena na ticaliuna na cwilaˈtjo̱o̱ndyena nnoom. 	 לולא באתי ודברתי אליהם לא היה בהם חטא ועתה לא יוכלון להתנצל על חטאתם׃


Ndoˈ jñom Jesús Pedro ñequio Juan, tsoom nda̱a̱na: —Catsaˈyoˈ, nlajndaaˈndyoˈ yuu na nlcwaaˈa cantyja ˈnaaⁿˈ ncuee pascua. 	 וישלח את פטרוס ואת יוחנן לאמר לכו והכינו לנו את הפסח ונאכלה׃


Joo naⁿmˈaⁿˈ na cwiñequiana ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ, jeeⁿ queeⁿ nˈomna na nlaˈjomndyoˈ ñˈeⁿndyena, sa̱a̱ tixcwe ee lˈue nˈomna na nto̱ⁿˈndyoˈ ñˈeⁿndyô̱ cha ñenquieena nlaˈñˈoomˈndyoˈ joona. 	 אינם מקנאים לכם לטובה כי חפצם להפריד אתכם מעלינו למען תהיו מקנאים להם׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom wjaañequiaaⁿ najnda̱ˈyoˈ na cwindyeˈntjomˈtyeⁿˈyoˈ nnoom. Ndoˈ wjaachˈeeⁿ na ljoˈ hasta na nncueˈntyjo̱ xuee na nncwjeeˈnndaˈ Jesucristo na nntuˈxeⁿndye nnˈaⁿ. Quia joˈ nleitquiooˈ na tatjaaˈnaⁿ jnaⁿ cwicwilaˈxmaⁿˈyoˈ. 	 אשר גם יקים אתכם ער עת קץ להיות נקיים ביום אדנינו ישוע המשיח׃


Toˈñoom nnˈaⁿ Israel ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ntyee tsjaaⁿ Leví na joona tsjaaⁿ Aarón na jndyowicantyjooˈ. Quia joˈ tsˈiaaⁿ na ñelˈa ntyeeˈñeeⁿ, xeⁿ nnda̱a̱ nlqueⁿnaˈ tsˈaⁿ na canda̱a̱ˈñe jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, maxjeⁿ taxocaⁿnaˈ na nncˈoom cwiicheⁿ tyee na nchii chaˈna tsˈiaaⁿ na ñeseixmaⁿ Aarón sa̱a̱ nlcaⁿnaˈ cwii tyee na nntseixmaⁿ tsˈiaaⁿ chaˈna juu na ñeseixmaⁿ Melquisedec. 	 על כן אלו היתה שלמות על ידי כהנת בני לוי אשר בה נתנה התורה לעם למה זה צריך לקום עוד כהן אחר על דברתי מלכי צדק ולא יאמר על דברתי אהרן׃


Cweˈ joˈ cwii cwii tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱, nquiee nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ nlaˈjndoona jom. 	 ואיבי איש אנשי ביתו׃


Cwii ndyee ndiiˈ seineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Jnda̱ chii chaˈwaa juunaˈ tjalcweˈnndaˈnaˈ cañoomˈluee. 	 וכן היה שלש פעמים והכל שב והעלה השמימה׃


Joˈ chii macaⁿnaˈ na nncˈoocue winom xco nˈom ntjaⁿ xco cha meiⁿ ntjaⁿ xcoˈñeeⁿ ticwiˈndaaˈnaˈ ndoˈ meiⁿ winom. 	 אך יתן היין החדש בנאדות חדשים ושניהם יחדו ישמרו׃


Mati tyˈe ñˈeeⁿ yolcu na jnda̱ seinˈmaaⁿ na ñejleichuu jndyetia. Ndoˈ ñˈeeⁿ ntˈomcheⁿ yolcu na jnda̱ seinˈmaaⁿ cwii cwii nnom ntycu na ñetjoom. Cwii joona jndyu María Magdalena, tsaⁿ na jnda̱ tjeiˈ Jesús ntquieeˈ naⁿjndii naquiiˈ tsˈom. 	 ונשים אשר נרפאו מרוחות רעות ומחליים מרים הנקראה מגדלית אשר גרשו ממנה שבעה שדים׃


ˈO na laxmaⁿˈyoˈ ntseindaaya, matseiljeiya ñˈoommeiiⁿ chaˈ talˈaˈyoˈ jnaⁿ, sa̱a̱ xeⁿ mˈaaⁿ ˈneeⁿ juu na machˈee jnaⁿ, mˈaaⁿ cwii na matioomˈñe ñˈoom ˈnaaⁿya jo nnom Tsotye, nquii Jesucristo na cwiluiiñe na matyˈiomyanaˈ. 	 בני הנני כתב אליכם את זאת לבלתי תחטאו ואם יחטא איש יש לנו מליץ לפני אבינו ישוע המשיח הצדיק׃


Mancˈe na luaaˈ cwiñˈo̱o̱ⁿtˈmaaⁿˈndyo̱ nˈo̱o̱ⁿya na cwilaˈjomndyo̱ na cwilˈuuya ñˈoom na tso juu tsˈaⁿ na seiljeii Salmos. Tsoom: Nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom mateijneiⁿ ja. Joˈ chii tixocatyˈua̱ ljoˈ cwii nnom na nnda̱a̱ nntsˈaa tsˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱. 	 על כן נבטח ונאמר יהוה לי בעזרי לא אירא מה יעשה לי אדם׃


Ndoˈ chaˈxjeⁿ juu jnaⁿ waa najndeii na tseixmaⁿnaˈ na cwje nnˈaⁿ, malaaˈtiˈ juu naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na maqueⁿnaˈ jaa na tjaa jnaⁿ laˈxmaaⁿya waaticheⁿ najndeii na matseixmaⁿnaˈ na nñequiaanaˈ na ticantycwii na cwitando̱o̱ˈa ncˈe nquii Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa. 	 למען כאשר מלך החטא במות ככה ימלך גם החסד על ידי הצדקה לחיי עולם בישוע המשיח אדנינו׃


Ee cantyja ˈnaⁿya, meiiⁿ xeⁿ nncwando̱ˈa, maxjeⁿ nnom Cristo nndiˈntjo̱ⁿya, ndoˈ xeⁿ nlaˈcueeˈna ja, majoˈ tˈmaⁿti naya ˈnaⁿya. 	 כי המשיח הוא חיי והמות רוח לי׃


Cwiwijndyaayâ na cwilˈaayâ tsˈiaaⁿ. Quia cwitioo nnˈaⁿ ñˈoomwiˈ cjooyâ, cwitaaⁿyâ na catioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom joona. Quia cwileintyjo̱na jâ, cwilaˈquii nˈo̱o̱ⁿyâ. 	 ויגעים אנחנו בעמל ידינו קללונו ונברך חרפונו ונסבל׃


Tjacaa cwii ndyee chu ndoˈ tjo̱ Jerusalén. Quia joˈ tajnaⁿˈaⁿ Pedro. Tyomˈaaⁿya ñˈeⁿñê cwii quinˈoom xuee. 	 אחרי כן מקץ שלש שנים עליתי ירושלים לראות את כיפא ואשב עמו חמשה עשר יום׃


sa̱a̱ wandyo̱ˈ waa cantyja ˈnaaⁿ ángeles ee meiiⁿ na jnda̱tina ndoˈ tˈmaⁿti laxmaⁿna, sa̱a̱ tiquilaˈjnaaⁿˈna joo na jeeⁿ tˈmaⁿ cwiluiindye jo nnom nquii na matsa̱ˈntjom. 	 אשר אף המלאכים הגדולים מהם בעז וכח לא יגדפום לפני יהוה במשפטם׃


Quia joˈ jndiiya na teicˈuaa cwii jndyee jndeii cañoomˈluee. Matsonaˈ: —Jeˈ jeˈ yuuˈ, juu na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, jnda̱ mamatseicanda̱a̱ˈñenaˈ, ndoˈ maˈmo̱o̱ⁿ juu najndeii na matseixmaaⁿ. Jnda̱ tueˈntyjo̱ na macanda̱ jom matsa̱ˈntjoom ndoˈ mati cwiluiitquieñe Jnaaⁿ Cristo. Ee juu naxuee ndoˈ natsjom mañequiaa jnaaⁿ nnˈaaⁿya jo nnom Tyˈo̱o̱ˈtsˈoomya, jnda̱ jlaˈcwatyuˈna juu. Manquiiti na tyoñequiaa jnaaⁿ nnˈaaⁿya. 	 ואשמע קול גדול בשמים ויאמר עתה באה ישועת אלהינו ועזו ומלכותו וממשלת משיחו כי הורד שוטן אחינו העמד לשטנם לפני אלהינו יומם ולילה׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ na jeeⁿ jnda ntyjiiya, xeⁿ tjaaˈnaⁿ na macoˈtianaˈ nquiuuya jo nnoom, quia joˈ cwiñˈo̱ⁿtˈmaaⁿˈndyo̱ nˈo̱o̱ⁿya, 	 אהובי אם לבבנו לא ירשיענו בטחון לנו באלהים׃


Joˈ chii tyuaaˈti na nljeiya chiuu nntseijndaaˈñenaˈ ñˈoom na maleiñˈoom ja, quia joˈ njño̱o̱ⁿya jom na mˈaⁿˈyoˈ, 	 ואתו אקוה לשלח אליכם מהר כאשר אראה מה יהיה לי׃


Juu fariseoˈñeeⁿ, jeeⁿ ticjaaweeˈ tsˈom quia ntyˈiaaˈ na ticandyuuˈ Jesús cwii tjo̱o̱cheⁿ na nlcwaaⁿˈaⁿ chaˈxjeⁿ costumbre cwilˈa joona. 	 ויתמה הפרוש בראתו אשר לא נטל ידיו בראשונה לפני הסעודה׃


Tjawiquiuuˈti majuu xueeˈñeeⁿ jluiˈ Jesús naquiiˈ wˈaa, tjaaⁿ, tjacjom ˈndyoo ndaaluee. 	 ויהי ביום ההוא ויצא ישוע מן הבית וישב על הים׃


Nchii Tyˈo̱o̱tsˈom sˈaaⁿ naljoˈ ee jom maqueeⁿˈñê ˈo. 	 הפתוי הזה איננו מאת הקרא אתכם׃


Jeeⁿ ndyaˈ tyuena ee chaˈtsondyena ntyˈiaana jom. Mantyja tˈmaaⁿ joona, tsoom nda̱a̱na: —Cˈomˈyoˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ. Mannco̱ luaa. Tilacatyuendyoˈ. 	 כי כלם ראוהו ויבהלו אז דבר אתם ויאמר אליהם חזקו כי אני הוא אל תיראו׃


Macwjiˈyuuˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ na jeeⁿ majooˈ tsˈoom, ñequiiˈcheⁿ matseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, ˈo ndoˈ mati nnˈaⁿ tsjoom Laodicea ñequio tsjoom Hierápolis. 	 כי מעיד אני עליו כי קנאה גדולה הוא מקנא לכם ולאנשי לודקיא ולאנשי הירפוליס׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —Jndyeˈyoˈ na teicˈuaa na seineiiⁿ cha cateijndeiinaˈ ˈo, nchii cha cateijndeiinaˈ ja. 	 ויען ישוע ויאמר לא למעני היה הקול הזה כי אם למענכם׃


Quia joˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús to̱ˈna na cwilaneiⁿna nda̱a̱ ncˈiaana cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ. Jluena: —Luaaˈ matsoom cweˈ ee tjaaˈnaⁿ tyooˈ tquiocho̱o̱ya. 	 ויחשבו ויאמרו איש אל רעהו על כי לחם אין אתנו׃


Ñeˈcwi saayâ, jleino̱o̱ⁿyâ, sa̱a̱ jndeiiti jleino̱o̱ⁿ, nchiiti Pedro. Joˈ chii ja tua̱jndya̱a̱ya yuu waa tseiˈtsuaa. 	 וירוצו שניהם יחדו וימהר התלמיד האחר לרוץ ויעבר את פטרוס ויבא ראשונה אל הקבר׃


Mancjoˈtoˈyoˈ na toˈñoomˈyoˈ ljeii na tqueⁿ Moisés na tquia ángeles. Sa̱a̱ tîcalacanda̱ˈyoˈ juunaˈ. 	 אתם אשר קבלתם את התורה על ידי מלאכות המלאכים ולא שמרתם אותה׃


Ee cwinduˈyoˈ: Jâ tyandyô̱, jnda̱ teitˈaaˈ ˈnaaⁿyâ. Meiⁿ cwii tjaa na cwimatseitjo̱o̱naˈ jâ. Sa̱a̱ ticaliuˈyoˈ na ˈo laˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na ntyˈiaaˈndye. Laˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na wiˈ cwitjoom, ndoˈ nnˈaⁿ na jñeeⁿˈndye. Laˈxmaⁿˈyoˈ na nchjaaⁿˈyoˈ ndoˈ na ñecantseiˈndyoˈ. 	 כי אמרת אך עשרתי מצאתי און לי ולא חסרתי כל ולא ידעת כי אמלל אתה ודוי ועני ועור וערם׃


Jo nnom nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio nnom Jesucristo na nncwjeeˈcañoom na cwiluiiñê rey na nncuˈxeeⁿ nnˈaⁿ na nnditaˈndoˈ ndoˈ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, matˈio̱ⁿya tsˈiaaⁿmeiiⁿ ˈu, 	 לכן אני מעיד בך נגד האלהים ונגד אדנינו ישוע המשיח הבא לשפט את החיים ואת המתים בהופעתו ובמלכותו׃


—Jee jndoˈcheⁿˈyoˈ ˈo nnˈaⁿ tsjoom Corazín. Jee jndoˈcheⁿˈyoˈ ˈo nnˈaⁿ tsjoom Betsaida. Ee quiiˈntaaⁿˈyoˈ jndye tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ sˈaa sa̱a̱ tîcalcweˈ nˈomˈyoˈ. Xeⁿ sˈaa tsˈiaaⁿmeiⁿˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tsjoom Tiro ñˈeⁿ Sidón, tyuaaˈti jnda̱ tcweeˈna liaa tsjaˈ ndoˈ jnda̱ tioona tsjaaˈ nqueⁿna na cwitˈmo̱o̱ⁿna na cwilcweˈ nˈomna. 	 אוי לך כורזין אוי לך בית צידה כי הגבורות אשר נעשו בקרבכן לו בצור ובצידון נעשו הלא כבר שבו בשק ואפר׃


Quia joˈ jluiˈna wˈaancjo, tyˈena waaˈ Lidia. Joˈ joˈ tyolaˈneiⁿna ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Tyoñeˈquiana na tˈmaⁿ nˈom naⁿˈñeeⁿ. Jnda̱ joˈ jluiˈna tsjoom Filiposˈñeeⁿ. 	 ויצאו מן המשמר ויבאו אל בית לודיא ויראו את האחים ויזהירום וילכו לדרכם׃


Quia joˈ tso Jesús nnoom: —ˈU jndaaya, ncˈe na matseiˈyuˈyaˈ tsˈomˈ ñˈeⁿndyo̱ joˈ na jnda̱ nˈmaⁿˈ. Cjaˈ na meiⁿncwii ñomtiuu tancˈoomˈ. 	 ויאמר אליה חזקי בתי אמונתך הושיעה לך לכי לשלום׃


Lqueeⁿ na tquiaa yuu na jeeⁿ ljo̱ˈ, joˈ joˈ nnˈaⁿ na cwindye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Cwilaˈyuˈna cwantindyo xuee sa̱a̱ quia na mandyo cwii na macoˈwiˈnaˈ joona, cwiˈndyena. 	 ואשר על הסלע הם המקבלים בשמחה את הדבר בשמעם ושרש אין להם רק לשעה מאמינים ובעת הנסיון יסגו אחור׃


Cweˈ na nquiaya ˈu, joˈ chii tjo̱, tjo̱catyˈiuya sˈom ˈnaⁿˈ quiiˈ tyuaa. Luaa juunaˈ, coˈñomˈ.” 	 ואירא ואלך ואטמן את ככרך באדמה ועתה הא לך את אשר לך׃


Ncˈe na luaaˈ sˈaa Cristo, tiñequiandyoˈ na nntso cwii tsˈaⁿ na tixcwe cwilˈaˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na cwicwaˈyoˈ oo na cwiweˈyoˈ oo ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ cwii xuee na cwilue nnˈaⁿ na jeeⁿ tˈmaⁿ tseixmaⁿ oo quia na mˈaaⁿ chiˈndaa oo xuee na cwitaˈjndyeena. 	 על כן לא ידין איש אתכם על דבר מאכל ומשקה או בענין המועדים וראשי חדשים ושבתות׃


Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na maniom na maleichuu, nloˈñomti. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na tjaaˈnaⁿ na cuaa lˈo̱, nluiˈñˈeⁿ cwanti na maleiñˈoom. 	 הן אני אמר לכם כי כל איש שיש לו ינתן לו ואשר אין לו יקח ממנו גם את אשר לו׃


Cwii ñˈoom na titˈmaⁿ sa̱a̱ nlaˈcueeˈna xˈiaana. 	 רגליהם ימהרו לשפך דם׃


Ñˈoomwaaˈ ñˈoom na mayuuˈ juunaˈ, tintseitsaaⁿˈndyuˈ na matseineiⁿˈ joonaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Cjooˈ nˈomna na nlˈana chaˈxjeⁿ na matyˈiomyanaˈ ee jeeⁿ ya na nluii naljoˈ ndoˈ cwiteiˈjndeiinaˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ. 	 נאמן הוא הדבר ורצה אני כי תקים את אלה למען אשר ישתדלו המאמינים לאלהים לעשק במעשים טובים עשות כאלה טוב הוא ומועיל לאדם׃


Tsoom: Jeeⁿ neiiⁿ nnˈaⁿ na chaˈtso jnaaⁿna jnda̱ seitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ jnda̱ seicanoomˈm joonaˈ. 	 אשרי נשוי פשע כסוי חטאה׃


Luaaˈ matsoom na maˈmo̱o̱ⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo na juu nntoˈñoom nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿñê. Ee xjeⁿˈñeeⁿ tjo̱o̱cheⁿ na nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom juu naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ, ee tyooweˈntyjo̱ xjeⁿ na nntseitˈmaaⁿˈñê Jesús. 	 וזאת אמר על הרוח אשר יקחהו המאמינים בו כי לא נתן רוח הקדש עדנה יען אשר ישוע עוד לא נתפאר׃


Ndoˈ jnda̱ na jluiˈna watsˈom, tyˈena waaˈ Simón ñˈeⁿ Andrés, ndi ñˈeⁿ Jacobo ñˈeⁿ Juan. 	 ויהי אחרי צאתם מבית הכנסת ויבאו ביתה שמעון ואנדרי המה ויעקב ויוחנן עמם׃


Ñˈoom na matseiljeitya̱ nda̱a̱ˈyoˈ leicanda̱a̱ nntsjo̱o̱ na ya cwilˈaˈyoˈ ee machˈeenaˈ quia cwitjomndyoˈ juu na cwilˈaˈyoˈ matseilcweˈnaˈ ˈo nchii na mateijndeiinaˈ ˈo. 	 והנה בצותי את זאת לא אוכל לשבח אתכם על אשר תקהלו יחד לא להועיל כי אם לרעה׃


Ee quia na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na matseichjooˈnaˈ tsˈom tsˈaⁿ cwii na ticatsa̱ˈntjomnaˈ na machˈee, luaaˈ machˈeeⁿ cha nlcweˈ tsˈom tsˈaⁿ, cha nnda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿñê juu. Ndoˈ na luaaˈ machˈeeⁿ meiⁿ xocatso tsaⁿˈñeeⁿ na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na lcweˈ tsˈom. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ meiiⁿ jnaⁿ na laxmaⁿna machˈeenaˈ na chjooˈ nˈomna, maxjeⁿ tiñeˈcalcweˈ nˈomna. Ndoˈ cweˈ jnaaⁿˈ joˈ cwitsuundye añmaaⁿna. 	 כי העצבת שהיא כרצון אלהים תפעל תשובה לישועה אשר איש לא יתחרט עליה אבל עצבת העולם פעלת את המות׃


Ndoˈ ncˈe juu tyeeˈñeeⁿ ñecwiixjeⁿ matseitjo̱o̱ñe chaˈxjeⁿ joona, joˈ chii nnda̱a̱ ncˈoom na wiˈ tsˈoom ncˈiaaⁿˈaⁿ na leicalaˈno̱ⁿˈna chiuu waa na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe mati jom cwiluiiñe tsˈaⁿ na matseitjo̱o̱ñe, 	 והוא יכול לחמל על השגגים והתעים בהיותו גם הוא ידוע חלי׃


Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ, jnda̱ na ntyˈiaana tsˈiaaⁿˈñeeⁿ na sˈaaⁿ na maˈmo̱ⁿnaˈ na waa najndeii na cwiluiiñê, tyoluena: —Mayuuˈcheⁿ tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ cwiluiiñê nquii profeta na mawaa ljeii na matsonaˈ na nncwjeˈcañoom tsjoomnancue na nñequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויהי כראות האנשים את האות הזה אשר עשה ישוע ויאמרו הנה זה הוא באמת הנביא הבא לעולם׃


Tso María nnom ángel: —¿Chiuu nntsˈaayuunaˈ na nluii na luaaˈ? Ee tyoomˈaaⁿya ñˈeⁿ tsaⁿsˈa. 	 ותאמר מרים אל המלאך איך תהיה זאת ואני אינני ידעת איש׃


Mati cwinduˈyoˈ na tityeⁿ ñˈoom na cweˈ xueeˈ tio naquiiˈ watsˈom nncwjiˈ tsˈaⁿ. Tyeⁿti ñˈoom cwinduˈyoˈ quia na nncwjiˈ tsˈaⁿ xueeˈ seii quiooˈ na cwitioo nnˈaⁿ joˈ joˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואמרתם הנשבע במזבח אין מאומה והנשבע בקרבן אשר עליו יאשם׃


Sa̱a̱ cwantindye joona jluena: —Tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ sˈaaⁿ na ya ntyˈiaaˈ tsaⁿnchjaaⁿˈ. ¿Aa nchii mati nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ na tîcueˈ Lázaro? 	 ומקצתם אמרו הפקח עיני העור הלא יכל לעשות שגם זה לא ימות׃


Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na jndyu Crispo na cwiluiitquieñe cantyja ˈnaaⁿˈ watsˈomˈñeeⁿ. Jom ñequio chaˈtso nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ jlaˈyuˈna ñequio Ta Jesús. Ndoˈ jndye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ tsjoom Corinto, quia na jndyena ñˈoom na tyoñequiaa Pablo, jlaˈyuˈna ndoˈ teitsˈoomndyena. 	 וקריספוס ראש הכנסת האמין באדון הוא וכל ביתו וגם קורנתים רבים בשמעם האמינו ויטבלו׃


Ñˈoommeiⁿˈ jeeⁿ xcwe cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ, joˈ chii chaˈtsondye nnˈaⁿ macaⁿnaˈ na catoˈñoomna joonaˈ. 	 נאמן הדבר הזה וראוי על כל להתקבל׃


Nmeiiⁿˈ nlˈana cweˈ ncˈe tîcalaˈno̱ⁿˈna cantyja ˈnaaⁿˈ Tsotya̱, meiⁿ cantyja ˈnaⁿ ja. 	 וכזאת יעשו לכם יען גם את אבי וגם אתי לא ידעו׃


Tcaaⁿ ljeii nnom juu na nncjaañˈoom tsjoom Damasco na mˈaⁿ nnˈaⁿ judíos lanˈom ˈnaaⁿna. Ljeiiˈñeeⁿ tquiaanaˈ najneiⁿ na nncjaacwjaaⁿ naⁿnom ndoˈ naⁿlcu nnˈaⁿ na mˈaⁿ natooˈ Jesús, na nncjaachom joona pra̱so Jerusalén. 	 וישאל מאתו מכתבים לדמשק אל בתי הכנסיות למען אשר יאסר את אשר ימצא בדרך ההיא אנשים או נשים ויביאם ירושלים׃


Jâ nnˈaⁿ na tˈmaⁿ Jesús na calajomndyô̱ ñˈeⁿñê jndo̱o̱ˈnda̱a̱yâ na jndye ntˈomcheⁿ tsˈiaaⁿ sˈaaⁿ na tixocaluii na cweˈ meiⁿquia tsˈaⁿ nntsˈaa. Joonaˈ tîcwiljeii nacjooˈ librowaa. 	 והנה גם אתות אחרים רבים עשה ישוע לעיני תלמידיו אשר לא נכתבו בספר הזה׃


Cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈ na mˈaⁿna wˈaancjo. Cˈoomˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿna na chaˈcwijom ncjoˈyoˈ mˈaⁿˈyoˈ joˈ joˈ ñˈeⁿndyena, mati cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na wiˈ cwiwinomna na chaˈcwijom nncjoˈyoˈ wiˈ cwiwinomˈyoˈ. 	 זכרו את האסורים כאלו אתם אסורים עמהם ואת הנלחצים באשר גם אתם בבשר׃


Ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ cwilˈana na cateijndeiˈyoˈ joona. Ndoˈ majndeiiticheⁿ jâ wanaaⁿ na cateijndeiˈyoˈ. Meiiⁿ na wanaaⁿ na ntaaⁿyâ na calˈaˈyoˈ na ljoˈ, sa̱a̱ meiⁿjom ndiiˈ tyoolˈuuyâ. Ee cwilaˈquii nˈo̱o̱ⁿyâ naquiiˈ na cwitjo̱o̱ⁿyâ cha ticatseitsaaⁿˈñenaˈ na ya tsandyeˈyoˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואם לאחרים יש רשות עליכם הלא ביותר לנו אבל לא השתמשנו ברשות הזאת כי אם סבלנו את הכל לבלתי שום מעצור לבשורת המשיח׃