Quia joˈ ndyee naⁿjndiiˈñeeⁿ jlaˈtjomna chaˈtso nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom cwii joo yuu na jndyu Armagedón ñequio ñˈoom hebreo. Joˈ joˈ nlˈana tiaˈ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאסף אתם אל המקום הנקרא בעברית הר מגדון׃


Ee quia na tyjeeⁿˈeⁿ ñjaaⁿ Roma tyoqueⁿñê na tyolˈueeⁿ ja hasta xjeⁿ na nljeiiⁿcheⁿ ja. 	 כי אם בהיותו ברומי יגע לבקשני עד כי מצאני׃


Ñˈoomwaaˈ jeeⁿ ndyaaˈ seichjooˈnaˈ nˈo̱o̱ⁿyâ. To̱o̱ˈâ cwii ndoˈ cwiindyô̱ taˈxˈa̱a̱yâ nnoom, lˈuuyâ: —Ta, ¿aa nntsˈaacheⁿnaˈ na ja? 	 ויתעצבו מאד ויחלו איש ואיש לאמר לו האנכי הוא אדני׃


Jnda̱ chii teitquiooˈti cwiicheⁿ ˈnaaⁿ tsjo̱ˈluee. Ntyˈiaya cwii catsoomjndii na tˈmaaⁿñe ndoˈ weeñe chaˈna chom. Juuyoˈ niom ntquieeˈ xqueⁿyoˈ, ndoˈ nqui ndeiˈjndyeeˈyoˈ. Ndoˈ chaˈtso na ntquieeˈ xqueⁿyoˈ, joˈ ñjom cwii cwii corona. 	 ותרא אות אחרת בשמים והנה תנין גדול אדם כאש ולו שבעה ראשים ועשר קרנים ועל ראשיו שבעה כתרים׃


Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ na taˈjnaaⁿˈna Jesús ñequio yolcu na tyˈentyjo̱ naxeeⁿˈeⁿ na jnaⁿ Galilea, tyontyˈiaa tquiana na luaaˈ tjom Jesús. 	 וכל מידעיו עמדו מרחוק וגם הנשים אשר הלכו אתו מן הגליל ועיניהן ראות את אלה׃


Ndoˈ mati ˈo nnˈaⁿ na nchii judíos quia na jndyeˈyoˈ ñˈoom na mayuuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, majuu ñˈoomxco naya na macwjiˈnˈmaaⁿñenaˈ ˈo, jlaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿñê, joˈ na jñoom sa̱yo ˈo ñequio Espíritu Santo na tsoom na nntoˈñoomˈyoˈ. 	 ואשר גם אתם נטועים בו אחרי שמעכם דבר האמת את בשורת ישועתכם ואשר בו כשהאמנתם גם נחתמתם ברוח ההבטחה רוח הקדש׃


Cˈomˈyoˈ na canda̱a̱ˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ nquii Tsotyeˈyoˈ na mˈaaⁿ cañoomˈluee, canda̱a̱ˈ mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom joona. 	 לכן היו שלמים כאשר אביכם שבשמים שלם הוא׃


Quia na tyˈewindyoona tsjoom chjoo yuu na cwiˈoona, quia joˈ sˈaaⁿ na ndooˈ wjaatyeeⁿcheⁿ. 	 ויקרבו אל הכפר אשר הם הלכים שמה וישם פניו כהלך לו לדרכו׃


Quia joˈ tso Jesús nnom fariseoˈñeeⁿ: —Aa ndiˈ, Simón, waa cwii na ñeˈcatsjo̱o̱ njomˈ. Tˈo̱ Simón, tsoom: —Ta, catsuˈ nndii. 	 ויען ישוע ויאמר אליו שמעון דבר לי אליך ויאמר רבי דבר׃


Ndoˈ tyjeeˈ tsaⁿ na jnda̱ we, tso nnoom: “Nmeiiⁿ sˈom ˈnaⁿˈ, ta, ˈom ndiiˈ chaˈxjeⁿ na toˈño̱ⁿ jnda̱ tantjo̱ⁿya ñˈeⁿ juunaˈ.” 	 ויבא השני ויאמר אדני מנה שלך עשה חמשת מנים׃


Joˈ chii nquii ljeiiˈñeeⁿ ljuˈ cwiluiiñenaˈ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, ndoˈ ñˈoom na matsa̱ˈntjom cwiluiiñenaˈ na ljuˈ, mati xcwe ndoˈ jeeⁿ yanaˈ. 	 ובכן התורה היא קדושה והמצוה קדושה וישרה וטובה׃


Cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ ljoˈ na sˈaa welooya Abraham, joˈ na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jom na tacatseixmaaⁿ jnaⁿ ee na tquiaaⁿ tiˈjnaaⁿ Isaac na cueˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אברהם אבינו הלא במעשיו נצדק בהעלתו את יצחק בנו על המזבח׃


Mañoomˈ tcoˈyanaˈ tsaⁿˈñeeⁿ, nˈmaaⁿ. Jnda̱ joˈ seilcwiiñê tsuee ˈnaaⁿˈaⁿ, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tjacaⁿ. Ndoˈ xueeˈñeeⁿ xuee na jaa nnˈaⁿ judíos cwitaˈjndya̱a̱ya. 	 וכרגע שב האיש לאיתנו וישא את משכבו ויתהלך והיום ההוא יום שבת היה׃


Ndoˈ na luaaˈ waa, jnda̱ seicanda̱a̱ˈndyo̱ na mañequia ñˈoom naya na macwjiˈnˈmaaⁿñe Cristo nnˈaⁿ, tyotsˈaa na ljoˈ Jerusalén ñequio chaˈtso ntyja hasta tueˈñoomnaˈ ndyuaa Ilírico. 	 בגבורת אתות ומופתים ובגבורת רוח אלהים עד כי מלאתי מירושלים וסביבותיה ועד לאלוריקון את בשורת המשיח׃


Sa̱a̱ teijndeii Ta Jesús ja, tquiaaⁿ najndo̱ cha na jo nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ jnda̱ tquiaya ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom añmaaⁿ nnˈaⁿ. Laaˈtiˈ waa na seicandyaañe Ta Jesús ja nawiˈ na mawaa xjeⁿna nntˈuiityeⁿnaˈ ja, 	 אבל האדון הוא עזרני וחזקני למען תשלם על ידי הבשורה וישמעוה כל הגוים ואנצל מפי אריה׃


Ntyˈiaandye yolcu na ndeiindye joo ncueeˈñeeⁿ ñequio yolcu na ˈndaandye nda. Ee nnquioo cwii nawiˈ tˈmaⁿ nacjoo nnˈaⁿ tyuaawaa ndoˈ jeeⁿ tˈmaⁿ nawiˈ na nntˈuiinaˈ joona. 	 ואוי להרות ולמיניקות בימים ההם כי תהיה צרה גדולה בארץ וקצף על העם הזה׃


Mati nnˈaⁿ na jnda̱ jlaˈyuˈ jndyendyena tquionquiana jnaaⁿna, tjeiˈyuuˈndyena ljoˈ ñelˈana na ticatsa̱ˈntjomnaˈ. 	 ורבים מן המאמינים באו ויתודו ויודיעו את אשר עשו׃


’Ee tjaaˈnaⁿ tsˈaⁿ na jnda̱ tjawa cañoomˈluee cha nnda̱a̱ nntseicandii nnˈaⁿ chiuu macaⁿnaˈ na calˈana na nlcoˈxcwenaˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyena. Macanda̱ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaaⁿya cañoomˈluee ntyjiiya. 	 ואיש לא עלה השמימה בלתי אם אשר ירד מן השמים בן האדם אשר הוא בשמים׃


Matsoom: —Ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee maxjeⁿ tseixmaⁿya na jndye nawiˈ catjo̱ⁿ. Nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye, ñequio ntyee na cwiluiitquiendye, ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés nncˈomna na ticueeˈ nˈomna ja. Nlaˈcueeˈna ja, sa̱a̱ xuee jnda̱ ndyee nncwaˈndo̱ˈxco̱. 	 ויאמר מן הצרך הוא אשר בן האדם יענה הרבה וימאס מן הזקנים והכהנים הגדולים והסופרים ויהרג וביום השלישי קום יקום׃


Meiⁿ nchii ncjo̱o̱yâ waa cwii nnom na laxmaaⁿyâ na nda̱a̱ nlˈuuyâ na jeeⁿ cwijaacañjoomˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ na cwilˈaayâ, nquii Tyˈo̱o̱tsˈom mañequiaaⁿ na cwijaacañjoomˈ cwilˈaayâ juunaˈ. 	 יען אשר לא נוכל אנחנו לדין דין מעצמנו כי יכלתנו מאת האלהים היא׃


Joˈ chii cwii cwii tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈeⁿñê, tiquichˈeeya jnaⁿ, sa̱a̱ tsˈaⁿ na machˈeeya jnaⁿ, meiⁿ tyoontyˈiaaˈ jom, meiⁿ ticwajnaaⁿˈ jom. 	 כל העמד בו לא יחטא כל החוטא לא ראהו גם לא ידעו׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, tsoom: —Juu tsˈaⁿ na jndyu Jesús sˈaaⁿ tsooˈ, tyˈoomñê juunaˈ luaˈno̱o̱ⁿ. Jnda̱ joˈ matso na cjo̱ya Siloé na cjo̱camaaⁿ no̱o̱ⁿ. Ndoˈ tjo̱ joˈ, tmaaⁿ no̱o̱ⁿ, ndoˈ jeˈ xuee mantyˈiaya. 	 ויען ויאמר איש אשר נקרא שמו ישוע עשה טיט וימרח על עיני ויאמר אלי לך ורחץ בברכת השלח ואלך וארחץ ותארנה עיני׃


Ndoˈ mati ntyjeeⁿ na yolcu mˈaⁿna quiiˈntaaⁿya. Quia joˈ ¿chiuu waa na jeeⁿ jndo̱ˈ tsˈoom ndoˈ cweˈ tsˈaⁿ tsjoom ñjaaⁿ jom? 	 ואחיותיו הלא כלן אתנו הן ומאין איפוא לו כל אלה׃


sa̱a̱ jeˈ neiⁿya na seicwano̱ⁿya juunaˈ meiⁿ nchii na seichjooˈnaˈ nˈomˈyoˈ na tquiaanaˈ na neiⁿya, tquiaanaˈ na neiⁿya na ˈo tiooˈ nˈomˈyoˈ, na joˈ joˈ tjaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ na luaaˈ tquiooˈya na nchii sˈaaya cwii nnom na seilcweˈtyaˈnaˈ ˈo. 	 עתה אני שמח לא על אשר נעצבתם כי אם על אשר נעצבתם לתשובה כי נעצבתם כרצון אלהים למען לא תשאו נזק במאומה על ידנו׃


Lqueeⁿˈ mostaza jeeⁿ cajnda̱a̱naˈ sa̱a̱ xeⁿ jnda̱ teijndeii tsˈoom, nleindyenaˈ, nncwinomˈnaˈ ntˈom nˈoom ntjom na tiquiwindye. Juunaˈ nleitˈmaⁿtinaˈ hasta nnda̱a̱ nnaⁿ lˈo̱ tsˈoomˈñeeⁿ cantquiaa cantsaa. 	 והוא קטן מכל הזרועים וכאשר צמח גדול הוא מן הירקות והיה לעץ עד אשר יבאו עוף השמים וקננו בענפיו׃


Sa̱a̱ jndye na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mañequiaaⁿ na cwinaⁿndyo̱ ncˈe nquii Ta Jesucristo na matsa̱ˈntjoom jaa. 	 אבל תודות לאלהים אשר נתן לנו הנצחון על ידי אדנינו ישוע המשיח׃


Calˈaˈyoˈ na ya nnˈaⁿndyoˈ ñˈeⁿ ncˈiaaˈyoˈ, cˈoom na wiˈ nˈomˈyoˈ joona, calaˈtˈmaⁿ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ chaˈxjeⁿ mati matseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo ncˈe Cristo. 	 והיו טובים איש אל רעהו ורחמנים וסלחים איש לאחיו כאשר סלח לכם האלהים במשיח׃


Ndoˈ tˈuena jom, tjeiiˈna jom nnom ntjom. Joˈ joˈ jlaˈcueeˈna jom. 	 ויחזיקו בו וידחפוהו אל מחוץ לכרם ויהרגו אתו׃


Quia joˈ fariseosˈñeeⁿ tˈo̱o̱na nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, jluena: —¿Aa chaˈ mati ˈo manquiuˈnnˈaⁿnaˈ? 	 ויאמרו אליהם הפרושים הכי נדהתם גם אתם׃


Quia joˈ jnaⁿ Jesús tsˈo̱ndaa Galilea, tjaaⁿ jndaa Jordán na nntseitsˈoomñe Juan jom. 	 ויבא ישוע מן הגליל הירדנה אל יוחנן להטבל על ידו׃


Jnda̱ seina̱ⁿya ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ˈyoˈ cha cantyja na cwilajomndyoˈ ñˈeⁿndyo̱ meiⁿcwii ñomtiuu tancˈoom. Ñequiiˈ nawiˈ nntjomˈyoˈ na mˈaⁿˈyoˈ tsjoomnancue, sa̱a̱ cˈomˈtˈmaaⁿˈndyoˈ nˈomˈyoˈ, ee jnda̱ jnaⁿndyo̱ ñequio juu na matseixmaⁿ tsjoomnancue. 	 את אלה דברתי אליכם למען בי יהיה לכם שלום בעולם יהיה לכם עני אך יאמץ לבבכם אני נצחתי את העולם׃


Ndoˈ aa chii majoo naⁿtya cwilaˈneiⁿna ñˈoomntjeiⁿ nacjooˈ xuee nqueⁿ na jeeⁿ jnda tseixmaⁿnaˈ na cantyja ˈnaaⁿˈ juu joˈ matseicajndyunaˈ ˈo. 	 הלא הם המגדפים את השם הטוב הנקרא עליכם׃


Ee quia ñetˈo̱o̱ⁿyâ quiiˈntaaⁿˈyoˈ tquia̱ⁿtya̱a̱ⁿyâ ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ juu tsˈaⁿ na tiñeˈcatsˈaa tsˈiaaⁿ, meiⁿ ticatsonaˈ na nlcwaaⁿˈaⁿ. 	 כי גם בהיותנו אצלכם צוינו אתכם לאמר מי שלא ירצה לעבד גם אכול לא יאכל׃


Nnˈaⁿ na laxmaⁿ na ljuˈ nˈom, chaˈtso na mˈaaⁿˈ nˈomna laxmaⁿnaˈ na ljuˈ. Sa̱a̱ joo na mˈaaⁿˈ quiiˈ nqueⁿ nnˈaⁿ na tyoolayuˈ ñequio joo na mˈaaⁿˈ nˈomna, tiljuˈ laxmaⁿ joˈ. 	 הן הכל טהור לטהורים אבל לנטמאים ולאינם מאמינים אין דבר טהור כי נטמאה גם דעתם גם רוחם׃


Ñˈoommeiⁿˈ seicanda̱a̱ˈñenaˈ quia na to̱ˈ Juan na tyotseitsˈoomñê nnˈaⁿ ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈom. Tyoñequiaaⁿ ñˈoom na calcweˈ nˈomna jnaaⁿna cha nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom joona ndoˈ nleitsˈoomndyena. 	 ויהי יוחנן טבל במדבר וקורא טבילת התשובה לסליחת החטאים׃


Ee ja matseixmaⁿya cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ mandiˈntjo̱ⁿya nnoom. Tsjom teincoo jeˈ jñoom cwii ángel cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaaⁿya. 	 כי בלילה הזה נצב עלי מלאך האלהים אשר לו אנכי ואשר אני עבד אתו׃


Meiⁿljoˈcheⁿ na cwiwinomˈyoˈ, tiñequiandyoˈ na nntseiñˈeeⁿˈñenaˈ ˈo. Quia na cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, chaˈtso joˈ cataⁿˈyoˈ nnoom ndoˈ ñequio na quianlˈuaaⁿˈaⁿ. 	 אל תדאגו כי אם בתפלה ובתחנונים עם תודה תודיעו בכל דבר את משאלותיכם לאלהינו׃


Sa̱a̱ sˈo̱o̱ lˈo̱o̱ⁿ na calacheⁿna. Tsoom nda̱a̱na chiuu sˈaa Ta Tyˈo̱o̱tsˈom na tjeiˈ jom naquiiˈ wˈaancjo. Ndoˈ matsoom: —Ñˈoomwaaˈ calacandiiˈyoˈ Jacobo ñequio ntˈomcheⁿ nnˈaaⁿya na cwilayuˈ. Jnda̱ joˈ jlueeⁿˈeⁿ, tjaaⁿ cwiicheⁿ joo. 	 והוא רמז להם בידו לחשות ויספר להם את אשר הוציאו האדון מן המשמר ויאמר הגידו את זאת ליעקב ולאחים ויצא וילך לו למקום אחר׃


Manmeiiⁿˈ tyotaˈwiˈ weloo naⁿˈñeeⁿ profetas na tyoñequia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tandyo xuee. Joˈ chii cˈomˈyoˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ xuee na cwitjomˈyoˈ nawiˈmeiⁿˈ. Ee tˈmaⁿ naya ˈnaⁿˈyoˈ cwiwiwe cañoomˈluee. 	 שמחו ביום ההוא ורקדו כי הנה שכרכם רב בשמים כי כזאת עשו אבתיהם לנביאים׃


Tˈo̱o̱ naⁿˈñeeⁿ nnoom, jluena: —Abraham cwiluiiñê tsotya̱a̱ya. Matso Jesús nda̱a̱na: —Xeⁿ ˈo na mayuuˈcheⁿ cwiluiindyoˈ ntseinda Abraham na jndyowicantyjooˈ, quia joˈ nlˈaˈyoˈ chaˈxjeⁿ sˈaaⁿ. 	 ויענו ויאמרו אליו אבינו הוא אברהם ויאמר אליהם ישוע אלו הייתם בני אברהם כמעשי אברהם עשיתם׃


Calaˈtquio̱o̱ˈndyoˈ ñequio chaˈtso nnom natia. 	 התרחקו מכל הדומה לרע׃


Jnda̱ joˈ tyˈelcweeˈna Jerusalén, tyˈelaˈjndaaˈndyena nasei cachi ndoˈ ncheⁿˈ. Ndoˈ taˈjndyeena juu xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ matsa̱ˈntjom ljeii naqui. 	 ואחרי שובן הכינו סמים ומרקחות ובשבת שבתו כפי המצוה׃


Jnda̱ na jndye nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ na luaaˈ ñˈoom tso Jesús, jlaˈxcwiinndaˈna ljo̱ˈ na nntueeˈna nacjoomˈm. 	 אז ירימו היהודים כפעם בפעם אבנים לסקלו׃


Tyoñequiana ñˈoom naya nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ, ndoˈ jndye nnˈaⁿ jlayuˈ. Jnda̱ chii tyˈelcweeˈnndaˈna Listra ñequio Iconio ñequio Antioquía. 	 ויבשרו את הבשורה בעיר ההיא ואחרי העמידם תלמידים הרבה שבו אל לוסטרא ואיקניון ואנטיוכיא׃


Toom cweˈ joo nnˈaⁿ na cwilaˈñˈeeⁿˈndyena ˈo ñequio ñˈoomwaaˈ nntyjeñˈeⁿna yuu na naⁿnom joona. 	 מי יתן ויכרתו המדיחים אתכם׃


maˈmo̱ⁿnaˈ na ljoˈ ncˈe xcweeˈ nˈo̱o̱ⁿya na cwiñequiaayâ ñˈoom na mayuuˈ, cwiluii na ljoˈ ñequio najndeii na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ntyjaya ndoˈ ntyjatymaⁿˈ cwiwilˈueeˈndyô̱ lˈo̱tsˈiaaⁿ na matyˈiomyanaˈ. 	 בדבר האמת ובגבורת אלהים בכלי נשק הצדקה מימין ומשמאל׃


Quia joˈ tso María: Ñequio na xcweeˈ tsˈo̱o̱ⁿ matseitˈmaaⁿˈndyo̱ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom, 	 ותאמר מרים רוממה נפשי את יהוה׃


Quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na macanda̱ Crispo ñˈeⁿ Gayo na seitsˈoomndyo̱, tjaaˈnaⁿ ntˈomndyoˈ ˈo na seitsˈoomndyo̱, 	 אודה לאלהים שלא טבלתי איש מכם כי אם את קרספוס ואת גיוס׃


Joˈ chii matso Pedro: —Aa tiyuuˈ tjaa ˈñeeⁿ nntso na ticwitsˈoomndye naⁿmˈaⁿ ee jnda̱ toˈñoomna Espíritu Santo naquiiˈ nˈomna majoˈti chaˈxjeⁿ toˈño̱o̱ⁿ jaa jom naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya. 	 ויען פטרוס ויאמר היוכל איש למנע את המים מטבל את אלה אשר קבלו את רוח הקדש גם הם כמנו׃


Cwitjo̱o̱cheⁿ na nncua̱cano̱o̱ⁿya na mˈaaⁿˈ, queⁿndyuˈ na catseiˈnaⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na jnda̱ teiljeii nda̱a̱ nnˈaⁿ. Cwilˈueeˈndyuˈ juunaˈ cha nñequiaanaˈ na tˈmaⁿ nˈomna ndoˈ caˈmo̱ⁿˈ juunaˈ nda̱a̱na. 	 והיה שקוד לקרות ולהוכיח ולהורת עד כי אבוא׃


Ndoˈ tsoom nda̱a̱na: “Cantyja ˈnaaⁿˈ niomˈwaa maˈmo̱ⁿnaˈ na cwiljotyeⁿ ñˈoom na matsa̱ˈntjomnaˈ na matseijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyoˈ.” 	 ויאמר הנה דם הברית אשר צוה אלהים אליכם׃


Cweˈ ncˈe joˈ tsantyjo̱o̱ya meiⁿnquia nnom na nnda̱a̱ nlˈaaya na ticalˈua̱a̱ ndiaˈ ñequio nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ. Ee na nlˈaaya na ljoˈ nnteijndeiindyo̱ ntyja̱a̱ na nntsanajnda̱a̱ya na cwilaˈyuuˈa. 	 ועתה נרדפה דרך השלום ודרך הבנות יחד איש מרעהו׃


Tjaaⁿ ñequio María, tsaⁿ na waa ñomca ñˈeⁿñê na nleiljeii ncueena. Ndoˈ juu majndeiiñe, jnda̱ teinndyooˈ na nntseincuii. 	 להתפקד עם מרים המארשה לו והיא הרה׃


Waa ñˈoom na cwilue ntˈom ncˈiaaˈyoˈ na matseiteincuuˈndyo̱ ndoˈ na jeeⁿ jnda̱ ñˈoom cho carta ˈnaⁿya. Mati cwiluena quia mawa̱ na mˈaⁿˈyoˈ quia joˈ cwiwitquiooˈ na ja tsˈaⁿ na meiⁿ cweˈ tiˈnaaⁿˈto meiⁿ tiˈnaⁿya na nntseichuˈa ñˈoom. 	 כאמרם הן האגרות קשות הנה וחזקות אבל הגוף בהיותו לנגדנו חלוש הוא וניבו נבזה׃


Joˈ chii, nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na chojnaⁿna nioom chaˈtso profetas na tyolaˈcwjee nnˈaⁿ xjeⁿ na jnaⁿcheⁿ tsjoomnancue. 	 למען ידרש מן הדור הזה דם כל הנביאים אשר נשפך למן הוסד הארץ׃


Quia joˈ jlaˈtiuu sondaro na nlaˈcwjeena pra̱so cha tincˈootaˈljooˈ naⁿˈñeeⁿ na mana nleiˈnomna. 	 ותהי עצת אנשי הצבא להמית את האסירים פן ישחה איש מהם וימלט׃


Ja mˈaaⁿya wˈaancjo jnaaⁿˈ na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na mˈaaⁿñe cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo, matsˈaaya tyˈoo nda̱a̱ˈyoˈ na cˈomˈyoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ na macaⁿnaˈ na cˈom nnˈaⁿ na maqueeⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ee mancjoˈyoˈ joˈ. 	 לכן אזהירכם אני האסור באדון להתהלך כאשר יאתה למשמרתכם אשר נקראתם לה׃


cwilaˈta̱a̱ˈ nˈomna ncˈiaana, cwilaˈcwjeena nnˈaⁿ, cwicandyeena, cwicwaˈcaxiiˈndyena, ndoˈ niom ntˈomcheⁿ na matseijomnaˈ nmeiⁿˈ na cwilˈana. Matseijndo̱ˈa nˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ jnda̱ ñetsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye naquiiˈ natiameiⁿˈ, tixocalaˈjomndyena cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 צרות עין ושפיכות דמים ושרון וזוללות ודומיהן אשר אמר עליהן כמו שאמרתי כבר כי עשי אלה לא ינחלו מלכות האלהים׃


Joˈ chii ncˈe na jnda̱ jno̱o̱ⁿˈâ tsjaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu naquiiˈ ntaaⁿˈyoˈ, ticwinomˈnaˈ na nñequiaˈyoˈ na cwitaaⁿyâ nda̱a̱yoˈ chjoowiˈ ˈnaⁿˈyoˈ chaˈcwijom cwii na jnda̱ tueˈ. 	 אם זרענו בכם עניני הרוח הכי דבר גדול הוא אם נקצר מכם עניני הבשר׃


Pablo ñeˈcjaaqueⁿˈeⁿ wˈaaˈñeeⁿ sa̱a̱ tinquia nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na nncjaⁿ. 	 ויאל פולוס לבוא אל תוך העם ולא הניחו לו התלמידים׃


Tyˈo̱o̱tsˈom machˈeeⁿ na matyˈiomyanaˈ na joo nnˈaⁿ na cwitaˈwiˈ ˈo jeˈ, nlcoˈweeⁿˈeⁿ joona. 	 באשר צדיק האלהים לגמל לחץ ללחציכם׃


Ndoˈ sondaroˈñeeⁿ lˈana tsei nioom, jnda̱ chii tioomna juunaˈ xqueⁿ Jesús, ndoˈ jlaˈcweena jom cwii liaatco colo catsiooˈ. 	 וישרגו אנשי הצבא עטרת קצים וישימו אתו על ראשו ויעטהו לבוש ארגמן׃


Ja Pablo, nnco̱ matseiljeiya xueya nacjooˈ cartawaañe chaˈxjeⁿ quitsˈaa chaˈtso carta ˈnaⁿya. 	 יהי האדון עם כלכם׃


Ee meiiⁿ na mayuuˈ najndyee sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom tsaⁿscu ee tsaⁿsˈa, sa̱a̱ mati na mayuuˈ na mˈaaⁿ tsaⁿsˈa ee tsaⁿscu, ndoˈ chaˈtsoñˈeⁿ cwinaⁿ na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי כאשר האשה מן האיש כן גם האיש על ידי האשה וכל זאת מאלהים׃


Ñˈoom na mayuuˈ, juu ñˈoom wantyˈiuuˈ mˈaaⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱, jeeⁿ tˈmaⁿ tseixmaⁿnaˈ, matsonaˈ: Teitquiooˈñe Cristo tsjoomnancue na tsˈaⁿ jom, cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu teijndaaˈ na tjaa jnaⁿ tseixmaaⁿ, ntyˈiaa ángeles jom. Nda̱a̱ nnˈaⁿ jndye njoomnancue tyoñequia nnˈaⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, nnˈaⁿ chaˈwaa tsjoomnancue tyolaˈyuˈna ñˈeⁿñê, cañoomˈluee toˈñom Tyˈo̱o̱tsˈom jom. 	 ובודי גדול סוד החסידות אלהים נגלה בבשר נצדק ברוח נראה למלאכים הגד בגוים נתקבל באמונה בעולם נעלה בכבוד׃


’Xjeⁿˈñeeⁿ jnaⁿnaˈ na jndyo cwii jndoˈ tˈmaⁿ chaˈwaa ndyuaa Egipto ñequio ndyuaa Canaán. Tˈmaⁿ nawiˈ tyotjoom nnˈaⁿ. Ndoˈ welooya taticaliuna ljoˈ na nlcwaˈna. 	 ויהי רעב על כל ארץ מצרים וכנען וצרה גדולה ואבותינו לא מצאו אכל׃


Ndoˈ tyˈentyjaaˈ ntˈom sondaroˈñeeⁿ jom. Cweˈ tyoncona, jluena: —Caluitˈmaⁿndyuˈ ˈu Rey na cwiluiindyuˈ na catsa̱ˈntjomˈ nnˈaⁿ judíos. Ndoˈ tyotmeiiⁿˈna ndaˈ watmeiⁿ nnoom. 	 ויאמרו שלום לך מלך היהודים ויכהו על הלחי׃


Ndoˈ mañejuu xjeⁿˈñeeⁿ tyjeeˈcañoom cwii tsˈaⁿ, seicandii joona, matso: —Nnˈaⁿ na tiomˈyoˈ wˈaancjo, naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ meintyjeeˈna jeˈ. Cwitˈmo̱o̱ⁿna nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ואיש אחד בא ויגד להם לאמר הנה האנשים אשר שמתם במשמר עמדים הם במקדש ומלמדים את העם׃


joˈ chii na matseitiuuya na nncwino̱o̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ quia na nncjo̱ya ndyuaa España, ndoˈ xeⁿ jnda̱ tquiaanaˈ na neiⁿya na mamˈaaⁿtjo̱o̱ⁿya cwantindyo xuee, quia joˈ mancjoˈtiˈyoˈ nnteijndeiˈyoˈ na nncjo̱ ncjo̱tya̱. 	 אבוא אליכם בלכתי לאספמיא כי מקוה אנכי לראותכם בעברי ואתם תשלחוני שמה ואשבעה מעט מכם בראשונה׃


Ndoˈ mati cha tilaˈñˈoomˈndye naⁿˈñeeⁿ cuento na cweˈ cwilaˈjndaaˈndye cheⁿnquiee nnˈaⁿ judíos, meiⁿ ñˈoom na cwiqueⁿ nnˈaⁿ na ticueeˈ nˈom ñˈoom na mayuuˈ. 	 ולא ישימו לב אל הגדות היהודים ואל מצות האנשים הסרים מן האמת׃


Mati macaⁿnaˈ na waa ñˈoom ya cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ, cha ticaluiˈjnaaⁿˈñê ndoˈ na ncjaañˈoom tsaⁿjndii jom xjeⁿ ˈnaaⁿˈ. 	 והוא גם צריך לשם טוב בפי אלה אשר בחוץ פן יפל בחרפה ובמוקש המשטין׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, tsoom: —ˈO quiaˈyoˈ na nlcwaˈna. Quia joˈ jluena nnoom: —¿Cwaaⁿ nnda̱a̱ nleijndeii meiiⁿ nntsalajndaayâ chaˈna we siaⁿnto sˈom denario tyooˈ na nñeˈquiaayâ na nlcwaˈ naⁿmˈaⁿˈ? 	 ויען ויאמר אליהם תנו אתם להם לאכלה ויאמרו אליו הנלך לקנות לחם במאתים דינר ונתן להם לאכלה׃


Ndoˈ jnda̱ na tyenquioomˈm, mantyja ta̱a̱ˈ. Ntyjiicheeⁿ na jnda̱ nˈmaaⁿ tycu na weeⁿˈeⁿ. 	 וייבש מקור דמיה פתאם ותבן בבשרה כי נרפא נגעה׃


Ee tileicalaˈñˈoomˈndyena ñˈoom na sa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, na tsoom: “Meiiⁿ tsˈaⁿ ndoˈ meiiⁿ quiooˈ, xeⁿ nnto̱ˈ na nncjaawa sjo̱waañe, calaˈcwjeˈyoˈ joo ñˈeⁿ ljo̱ˈ oo ñˈeⁿ lantsa.” 	 כי לא יכלו לשאת את אשר צוו ואם בהמה תגע בהר סקל תקסל או ירה תירה בחצים׃


Tˈo̱ Jesús nnoom: —Ticatsjo̱o̱ na ñeˈntquieeˈ ndiiˈ. Matsjo̱o̱ na catseitˈmaⁿ tsˈomˈ jom ndyeenˈaaⁿ nchooˈ qui ndiiˈ na ntquieeˈ ntquieeˈ. Maxjeⁿ ñequiiˈcheⁿ catseitˈmaⁿ tsˈomˈ jom. 	 ויאמר אליו ישוע לא אמר לך עד שבע פעמים כי אם עד שבעים ושבע׃


Chaˈcwijom na jndeii maleinom tsˈaⁿ cha na ticatˈuii cwii na teincuuˈ jom, maluaaˈ calˈaˈyoˈ na ticˈomˈyaˈyoˈ ñˈeⁿ tsˈaⁿ na cweˈ luaaˈ. Ee ntˈomcheⁿ jnaⁿ na machˈee tsˈaⁿ ticatˈuiinaˈ seiiⁿˈeⁿ, sa̱a̱ tsˈaⁿ na matseitjoomˈñe ñˈeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ na cweˈ luaaˈ, matseicwˈaaˈñê jnaⁿ seiiⁿˈeⁿ. 	 נוסו מן הזנות כל חטא אשר יעשה אותו האדם מחוץ לגופו הוא והזונה חטא בעצם גופו׃


Mañoomˈ seicjaa lˈo̱ Jesús jom, tsoom nnom: —ˈU re, cwa titˈmaⁿ matseiˈyuˈyaˈ tsˈomˈ, ¿chiuu na tiñecwii matseiˈtiuuˈ? 	 וימהר ישוע לשלח את ידו ויחזק בו ויאמר אליו קטן האמונה למה לחק לבך׃


Quia na jnda̱ tuii nmeiⁿˈ, chaˈtsondye nnˈaⁿ judíos nluiˈnˈmaaⁿndyena chaˈxjeⁿ na matso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na seiljeii Isaías: Naquiiˈ tsjoom Sión nnaⁿ tsaⁿ na nntseicandyaañe nnˈaⁿ ndoˈ nnˈaⁿ na jndyowicantyjooˈ tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ Jacob nnquindyo̱ natia na laˈxmaⁿna. 	 ובכן כל ישראל יושע ככתוב ובא לציון גואל וישיב פשע מיעקב׃


Ee candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, maxjeⁿ jndeiˈnaˈ na catseicanda̱a̱ˈñenaˈ ljeii na mawaa cantyja ˈnaⁿya na matsonaˈ: “Tjeiiˈna cwenta na ljoˈyu wiˈñê chaˈxjeⁿ nnˈaⁿ na wiˈndye.” 	 כי אמר אני לכם אשר צריך עוד להתמלא בי הכתוב הזה ואת פשעים נמנה כי כל הכתוב עלי בא עד קצו׃


Ananíasˈñeeⁿ seitjo̱o̱ⁿ cantyja na jna̱a̱ⁿ juunaˈ, ndoˈ mati ntyjii scoomˈm na ljoˈ. Jndyochom meiⁿ ndyee sˈomˈñeeⁿ tquiaaⁿ joonaˈ nda̱a̱ apóstoles. 	 ויקח מן המחיר ויסתירהו ואשתו ידעת גם היא וחלק אחד הביא וישם לרגלי השליחים׃


Ticatsonaˈ na cwilaˈtiuuˈyoˈ na tiyuuˈ na matseilcwinndaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ xeⁿ jnda̱ tja̱. 	 מדוע יפלא בעיניכם כי האלהים יחיה מתים׃


Naⁿmˈaⁿˈ cweˈ ñequio ntjaⁿndyueena cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena ja, sa̱a̱ tˈmaⁿ waa na tixcweeˈ nˈomna ñˈeⁿndyo̱. 	 העם הזה נגש בפיו ובשפתיו כבדוני ולבו רחק ממני׃


Quia joˈ tso Jesús: —ˈO nnˈaⁿ na ticalaˈyuˈyaˈ nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ¿cwanti yo macaⁿnaˈ na cwii nljooˈndyo̱ ñˈeⁿndyoˈ na mˈmo̱o̱ⁿtya̱ nda̱a̱ˈyoˈ? ¿Cwanti xuee cwii nnda̱a̱ nntseiquii tsˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ? Quioˈñˈomˈyoˈ tyochjoomˈaaⁿˈ ñjaaⁿñe. 	 ויען ויאמר להם הוי דור בלתי מאמין עד מתי אהיה עמכם עד מתי אסבל אתכם הביאו אתו לפני׃


Matso Pedro nnoom: —Xoya na mmaⁿˈ ncˈa̱ya. Tˈo̱ Jesús, matsoom nnom: —Xeⁿ ticamaaⁿya ncˈeˈ ticatseixmaⁿˈ cantyja ˈnaⁿya. 	 ויאמר אליו פטרוס לעולם לא תרחץ את רגלי ויען ישוע אם לא ארחץ אתך אין לך חלק עמי׃


Quia tyˈequieˈna naquiiˈ wˈaa, ntyˈiaana juu tyochjoo ñequio tsoñeeⁿ María. Tyˈecataˈna cantyena na tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena jom. Tjeiiˈna ˈnaⁿ na jnda na cwileiˈchona. Lˈana naya jom sˈom cajaⁿ ñˈeⁿ suu ndoˈ ñˈeⁿ nasei cachi na tuiinaˈ ñˈeⁿ ntsueeˈ tsˈoom mirra. 	 ויבאו הביתה וימצאו את הילד עם מרים אמו ויפל על פניהם וישתחוו לו ויפתחו את אוצרותם ויקריבו לו מנחה זהב ולבונה ומר׃


Joˈ joˈ jliuuyâ cwii wˈaandaa na ncwitˈionaˈ na wjaanaˈ ndyuaa Fenicia. Joˈ chii tuo̱o̱yâ juunaˈ, mana saayâ. 	 שם מצאנו אניה עברת אל פינוקיא ונרד בה ונעבר׃


Ndoˈ quia na cwintyˈiaˈyoˈ na manaⁿ jndye ntyja na macaluiˈ caxjuu tsoomˈnaaⁿ, quinduˈyoˈ: “Jeˈ nleijmeiⁿˈ”, ndoˈ mayuuˈ na ljoˈ. 	 ואם נשבה רוח הנגב תאמרו הנה חם בא וגם יבוא׃


Cwii cwii xˈiaaˈyoˈ na matseiyuˈ cataⁿˈyoˈ tsˈo̱o̱ⁿ na cwiñequiaˈyoˈ na xmaⁿñê ncˈe na jnda nquiuˈyoˈ jom. 	 -21[ שאלו לשלום איש את רעהו בנשיקה הקדושה הקדושים כלם שאלים לשלומכם׃


Ncˈe na luaaˈ, nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ xueeˈ Ta Jesús cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, ndoˈ mati nntseitˈmaaⁿˈñê ˈo ncˈe naya na matseixmaⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesucristo. 	 למען יכבד בכם שם ישוע אדנינו ואתם תכבדו בו על פי חסד אלהינו ואדנינו ישוע המשיח׃


Ee mˈaaⁿya na xua̱ya ˈo chaˈxjeⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ na xueeⁿ ˈo. Ee seijndaaˈndyo̱ ñomca ˈnaⁿˈyoˈ ñequio nquii Cristo. Ndoˈ ñeˈcatio̱o̱ya ˈo lˈo̱o̱ⁿ na nlaˈxmaⁿˈyoˈ chaˈcwijom cwii yuscundyua na tyoomˈaaⁿ ñˈeⁿ tsaⁿsˈa. 	 כי מקנא אני לכם קנאת אלהים כי ארשתי אתכם לאיש אחד להעמיד אתכם בתולה טהורה לפני המשיח׃


Jnda̱ joˈ teiˈcantyja ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na tquia cwiicheⁿ ñˈoom na tiyuuˈ nacjoomˈm, jluena: 	 ויקומו אנשים ויענו בו עדות שקר לאמר׃


Ncˈe na tyotseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, tqueeⁿ xuee Pascua ndoˈ sa̱ntjoom na calaˈcanda̱a̱ndye nnˈaⁿ Israel niomˈ we ntyja ndyueelˈa lˈaana cha tintseicueeˈ ángel meiⁿcwii tsaⁿsˈa na tuiiñejndyee wˈaaˈñeeⁿ nda nnˈaⁿ Israel. 	 באמונה עשה את הפסח ונתינת הדם למען אשר לא יגע המשחית בבכוריהם׃


Tyotqueⁿ nnˈaⁿ cwenta ñˈoom na tyotseineiⁿ Pablo, sa̱a̱ quia na tsoom ñˈoomwaaˈ taticandyetina. To̱ˈna tyolaxuaana. Tyoluena nda̱a̱ sondaro: —Calacueˈyoˈ tsaⁿmˈaaⁿ ee tacatseixmaaⁿ na nncwanoomˈm. 	 וישמעו אליו עד הדבר הזה וישאו את קולם ויאמרו הסירו איש כזה מעל האדמה כי איננו ראוי כי יחיה׃


Tˈo̱ Jesús nnom, tsoom: —¿Chiuu tˈmaⁿ ljeii na mawaa? ¿Chiuu matseiˈno̱ⁿˈ na matseiˈnaⁿˈ juunaˈ? 	 ויאמר אליו מה כתוב בתורה ואיך אתה קורא׃


Ndoˈ xeⁿ waa cwii nata̱ˈ na sˈaaⁿ, oo xeⁿ chujnaaⁿ njomˈ, cwjaaˈndyuˈ na nnco̱ cho̱jnaⁿ. 	 ואם הרע לך בדבר או חיב הוא לך דבר חשבהו לי׃


Ncˈe na luaaˈ, meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na titseicanda̱ cwii ñˈoommeiiⁿ na cachjoonaˈ, ndoˈ maˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ ncˈiaaⁿˈaⁿ ya meiiⁿ tilaˈcanda̱na juunaˈ, tjaa yuu lˈueñê cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ ˈñeeⁿ juu na matseicanda̱ ñˈoommeiiⁿ ndoˈ naljoˈ maˈmo̱ⁿ na calˈa ncˈiaaˈ, juu matseijndaaˈñenaˈ na tˈmaⁿ lˈueñe cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לכן מי אשר יפר אחת מן המצות הקטנות האלה וכן ילמד את בני האדם קטון יקרא במלכות השמים ואשר יעשה וילמד אותן הוא גדול יקרא במלכות השמים׃


Matyˈiomnaˈ na nquiee naⁿˈñeeⁿ quiocaluena njomˈ xeⁿ na mayuuˈ waa ñˈoom na cwitueeˈna nacjoya. 	 אשר עליהם היה לעמד הנה לפניך ולענות בי אם היה להם דבר נגדי׃


’Nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancue na tquiaaˈ joona lˈo̱o̱, jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿya chiuu cwiluiindyuˈ. Tyomˈaⁿna cwentaˈ, ndoˈ tquiaaˈ na cwilaˈxmaⁿna cwentaya. Joona cwilaˈwena ñˈoom naya ˈnaⁿˈ ndoˈ cwilaˈcanda̱na juunaˈ. 	 את שמך הודעתי לבני האדם אשר נתתם לי מתוך העולם לך היו ולי נתת אתם ואת דברך נצרו׃


Tquiana sˈomˈñeeⁿ nda̱a̱ apóstoles. Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ tyoñequiana joonaˈ nnom ticwii cwii tsˈaⁿ na matseitjo̱o̱naˈ ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ juu. 	 וישימהו לרגלי השליחים ויתן לכל איש ואיש די מחסרו׃


Tˈo̱ yuscuˈñeeⁿ nnoom: —Ja tjaaˈnaⁿ sˈaya. Matso Jesús nnom: —Majoˈndyo ñˈoom na matsuˈ na ˈu tjaaˈnaⁿ saˈ. 	 ותען האשה ותאמר אין לי איש ויאמר אליה ישוע כן דברת אין לי איש׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈ, calaˈqueeⁿ nˈomˈyoˈ na nnda̱a̱ nñequiaˈyoˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Meiⁿ ticalaˈcuˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈneiⁿ ntˈomcheⁿ nnom ñˈoom na tjachuiiˈ. 	 לכן אחי השתדלו להתנבא ואל תכלאו מלדבר בלשנות׃


Jnda̱ joˈ tso ángelˈñeeⁿ no̱o̱ⁿ: —Chaˈtso ñˈoommeiiⁿ tjacantyja na mayuuˈnaˈ, jo chii nnda̱a̱ ntyjaaˈtyeⁿ tsˈom tsˈaⁿ joonaˈ. Nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê na matseijno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ nˈom nnˈaⁿ na cwiñeˈquia ñˈoomˈm. Joˈ chii jnda̱ jñoom ángel cwentaaⁿˈaⁿ na caˈmo̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjomna nnoom ljoˈ na mawaaxjeⁿ na nluii. 	 ויאמר אלי הדברים האלה אמתים ונאמנים הם ויהוה אלהי הנביאים הקדשים שלח את מלאכו להראות את עבדיו את אשר היה יהיה במהרה׃


Ndoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom jeˈ, ¿aa ñequiicheⁿ mˈaaⁿñê cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos? ¿Aa nchii mati ñequio nnˈaⁿ na nchii judíos? Mayuuˈ na ljoˈ. 	 או האלהים רק אלהי היהודים הלא גם אלהי הגוים אכן גם אלהי הגוים הוא׃


Ee jnda̱ sˈaaya cwii nnom na maˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ˈyoˈ cha mati calˈaˈyoˈ ñequio ntˈomcheⁿ chaˈxjeⁿ jnda̱ sˈaaya ˈo. 	 כי מופת נתתי לכם למען תעשו גם אתם כאשר עשיתי לכם׃


Meiiⁿ na matyˈiomnaˈ na cataaⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ ljoˈ na ñetcaⁿnaˈ jâ sa̱a̱ tîcalˈaayâ na ljoˈ. Ee ntyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿyâ na calˈo̱o̱ndyoˈ chaˈxjeⁿ na cwilˈaayâ. 	 לא בעבור שאין לנו הרשות לזאת כי אם לתת אתנו לכם למופת ללכת בעקבותינו׃


—Meiⁿcwii ñˈoom ticatsuˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ chiuu tuii na nˈmaⁿˈ. Sa̱a̱ cjaˈ, cjaˈtseicaˈmo̱ⁿndyuˈ nnom tyee. Ndoˈ quiaaˈ quiooˈ nnoom na matseitˈmaaⁿˈndyuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ na tyotsa̱ˈntjom Moisés. Ee laaˈtiˈ nncwjiˈyuuˈñenaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na jnda̱ nˈmaⁿˈ. 	 ויאמר אליו ראה אל תספר דבר לאיש כי אם לך הראה אל הכהן והקרב על טהרתך את אשר צוה משה לעדות להם׃


Ntˈom tyolue na Elías jnda̱ teitquiooˈñenndaˈ. Ndoˈ ntˈom tyolue na jnda̱ wandoˈnndaˈ cwii profeta na teiyo tyoñequia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויש שאמרו אליהו נראה ואחרים אמרו נביא קם מן הקדמונים׃


Sa̱a̱ matso Ta Jesús no̱o̱ⁿ: “Cjaˈ, ee tquia majño̱o̱ⁿya ˈu na mˈaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos.” 	 ויאמר אלי לך כי אני אל הגיום עד למרחוק אשלחך׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, lˈana na ticwilˈue ñˈoom na seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nluiˈnˈmaaⁿndyena, joˈ chii tînquiandyena na nntseitsˈoomñe Juan joona. 	 אך הפרושים ובעלי התורה נאצו את עצת האלהים על נפשם ולא נטבלו על ידו׃


Quia na matseineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ cwii ñˈoomtyeⁿ xco, maˈmo̱ⁿnaˈ na jnda̱ tquieeñe ñˈoom na tyowaa jndyee ndoˈ juu na jnda̱ tquiee tseixmaⁿnaˈ, mawaa xjeⁿ na nntsuunaˈ. 	 הנה באמרו ברית חדשה ישן את הראשונה ומה שהוא נושן ומזקין קרוב הוא אל קצו׃


Cjooˈ liaⁿˈaⁿ ndoˈ cjooˈ tcweeⁿˈeⁿ jnda̱ teiljeii xueⁿˈeⁿ na matsonaˈ: “Ja cwiluiindyo̱ na matsa̱ˈntjo̱ⁿya chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom. Ja tˈmaⁿ cwiluiindyo̱ jo nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ na cwiluiitˈmaⁿndye.” 	 ועל בגדו ועל ירכו כתוב שם מלך המלכים ואדני האדנים׃


Tjaaˈnaⁿ cwii tsˈaⁿ na jnda̱ ntyˈiaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Macanda̱ nquii Jnaaⁿ na ñecwiiñe, juu jnda̱ tˈmo̱ⁿ nda̱a̱ya chiuu cwiluiiñê. 	 את האלהים לא ראה איש מעולם הבן היחיד אשר בחיק האב הוא הודיע׃


Tsaⁿ na jndyu Judas, sa̱a̱ nchii Judas Iscariote, matso: —Ta, ¿chiuu na cweˈ nda̱a̱ jâ mˈmo̱ⁿˈ cantyja ˈnaⁿˈ sa̱a̱ nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomnancue xocatsaˈ na ljoˈ? 	 ויאמר אליו יהודה לא יהודה איש קריות אדני מה הוא זה כי תחפץ להתודע אלינו ולא לעולם׃


Sa̱a̱ jaa meiⁿndo̱o̱ˈa na nncˈom ljo̱ˈluee xco ñequio tsjoomnancue xco na jnda̱ tsoom na nncuaa na cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ ñequiiˈcheⁿ nncuaa na matyˈiomyanaˈ, ndoˈ chaˈtso ya. 	 ואנחנו כפי הבטחתו מחכים לשמים חדשים ולארץ חדשה אשר צדק ילין בם׃


Tquiaa tsaaⁿ tˈmaⁿ cjoo nnˈaⁿ na jnaⁿnaˈ tsjo̱ˈluee. Jaaˈnaˈ chaˈna wenˈaaⁿ kilos na cwiinaˈ. Ndoˈ jnaaⁿˈ joˈ tyolue nnˈaⁿ ñˈoom wiˈ na ntjeiⁿ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וברד כבד כככר ירד מן השמים על בני האדם ויגדפו בני האדם את האלהים על אדות מכת הברד כי כבדה מכתו מאד׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ ñequio Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, macaⁿˈa na catioˈnaaⁿñê chaˈtsondyoˈ ˈo. Amén. 	 חסד ישוע המשיח אדנינו יהי עם רוחכם אחי אמן׃


Matseiljeiya cartawaañe na matseicwano̱ⁿya na mˈaaⁿˈ ˈu Tito, cwiluiindyuˈ jndaaya na mayuuˈcheⁿ ncˈe mañejuu na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya, na ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿya nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Jesucristo na macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa, canda̱a̱ˈya nñequiana na nncoˈñomˈ naya na laˈxmaⁿna. 	 אל טיטוס בנו האמתי לפי אמונה אחת חסד ורחמים ושלום מאת האלהים אבינו ואדנינו ישוע המשיח מושיענו׃


Ee ncˈe na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Jesucristo, cwitoˈñoomˈyoˈ na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom añmaⁿ ˈnaⁿˈyoˈ. 	 בקחתכם עקב אמונתכם תשועה לנפשתיכם׃


Ndoˈ quia na jnda̱ tquieˈcañom naⁿˈñeeⁿ Jesús, jluena nnoom: —Juan tsaⁿ na matseitsˈoomñe nnˈaⁿ, jom jñoom jâ na mˈaaⁿˈ na cataˈxˈa̱a̱yâ njomˈ: “¿Aa ˈu cwiluiindyuˈ nquii na nncwjeeˈcañoom tsjoomnancue, oo aa nncwindo̱o̱ˈâ cwiicheⁿ?” 	 ויבאו אליו האנשים ויאמרו יוחנן המטביל שלחנו אליך לאמר האתה הוא הבא אם נחכה לאחר׃


Ee nqueⁿ mantyjeeⁿ chiuu cwilaˈxmaⁿ nnˈaⁿ naquiiˈ nˈom. Ndoˈ jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ na mati macoˈñoom nnˈaⁿ na nchii judíos laxmaⁿ ee tquiaaⁿ Espíritu Santo na nncˈoomñe naquiiˈ nˈomna chaˈxjeⁿ tquiaaⁿ juu na nncˈoomñe naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿ jaa. 	 והאלהים ידע הלבבות העיד עליהם בתתו גם להם את רוח הקדש כאשר נתן לנו׃


Ndicwaⁿ wanaaⁿ na ntˈom nnˈaⁿ nncˈooquieeˈndyena yuu na nntaˈjndyeena ee nnˈaⁿ na tyondye jndyee ñˈoom na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ tîcˈooquieeˈndyena joˈ joˈ ncˈe na tyolaˈtjo̱o̱ndyena. 	 ויען כי יש עוד מקום לבוא אליה ואשר התבשרו בראשונה המה לא באו שם בעבור המרי׃


Juu na ñetˈomˈyoˈ cwitjo̱o̱cheⁿ na jlaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na jeeⁿ cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo joˈ, tjeiˈñˈmaaⁿñê ˈo cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, joo joˈ tˈmo̱o̱ⁿ weloˈyoˈ nda̱a̱ˈyoˈ. Manquiuˈjndaaˈndyoˈ na juu na tjeiˈnˈmaaⁿñê ˈo, nchii ñjomlˈua juunaˈ ñequio ˈnaⁿ na cwindyue, chaˈna sˈom cajaⁿ oo sˈom xuee, 	 מדעתכם כי לא בדבר נפסד בכסף או בזהב נפדיתם מדרך הבלכם אשר הנחלתם מאת אבותיכם׃


Njoom nato na jnda̱ jaawinoomˈm tsjoom Damasco ndoˈ matsˈia joˈ tioo cwii chom ndiocheⁿ nacañomˈm na jnaⁿnaˈ cañoomˈluee. 	 ויהי הוא הלך וקרב לדמשק והנה פתאם נגה עליו מסביב אור מן השמים׃


Xeⁿ cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoommeiⁿˈ ndoˈ cwilˈaˈyoˈ na ljoˈ, nntioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. 	 אם ידעתם זאת אשריכם אם כן תעשו׃


Ndoˈ ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿ ñˈeⁿ Jesucristo ndoˈ cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya jom, joˈ na matseicanaaⁿñenaˈ na cwilaˈcandyooˈndyo̱ na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אשר פתחון פינו ממנו וקרבתנו בבטחה על יד אמונתו׃


Ndoˈ chaˈtsondye joo naⁿˈñeeⁿ na taˈndoˈ, niom yom yom lquiina. Chaˈwaandyena ñˈeⁿ lquiina chuuˈ nˈom nda̱a̱na. Naxuee natsjom ticˈoomeintyjeeˈna na cwiluena: Nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom matseixmaⁿñˈeeⁿ chaˈtso nnom najnda̱. Ljuˈ. Ljuˈ. Ljuˈ cwiluiiñê. Nqueⁿ mˈaaⁿ nacjeeˈ na jnaⁿjndyeenaˈ. Maxjeⁿ mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿ ndoˈ nncueˈntyjo̱ na nncwjeeˈcañoom. 	 ולכל אחת מארבע החיות שש כנפים מסביב ולפנימה הנה מלאות עינים ואין דמי להן יומם ולילה ואמרות קדוש קדוש קדוש יהוה אלהים צבאות היה והוה ויבוא׃


Sa̱a̱ cwii tsˈaⁿ ndyuaa Samaria na wjaa natoˈñeeⁿ, quia na tjawiñoomˈm tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ na ntyˈiaaⁿˈaⁿ juu tioo na jeeⁿ wiˈ tsˈoom. 	 ואיש שמרוני הלך בדרך ויבא עליו וירא אתו ויהמו רחמיו׃


ˈOmndye joona tijndo̱ˈ nˈomna ndoˈ ˈomndye naⁿˈñeeⁿ majndo̱ˈ nˈomna. 	 חמש מהן היו חכמות וחמש כסילות׃


Cwii xuee Pedro ñˈeⁿ Juan ljoˈyu tyˈena watsˈom tˈmaⁿ na ndyee na matmaaⁿ xjeⁿ na cwiˈoolaˈneiⁿ nnˈaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ופטרוס ויוחנן עלים יחדו אל המקדש לעת התפלה בשעה התשיעית׃


Ee waa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: Meiⁿquia tsˈaⁿ na ñeˈcˈoom na ya quiiˈntaaⁿ ncˈiaaˈ, xeⁿ ntyjaaˈ tsˈom na chaˈtso xuee na wandoˈ nncˈoom na neiiⁿˈ, quia joˈ catsˈaañe cheⁿnquii xjeⁿ tsaa. Tantseineiⁿ ñˈoom na tia, meiⁿ tañeˈquiaañe na nntseineiⁿ cantu. 	 כי האיש החפץ חיים אהב ימים לראות טוב יצר לשונו מרע ושפתיו מדבר מרמה׃


Chaˈtsondyo̱ jndye nnom niom na ticjaacanjoomˈ na cwilˈaaya, sa̱a̱ xeⁿ mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na maqueⁿñe xjeⁿ chaˈtso na matseineiⁿ, tsaⁿˈñeeⁿ matseixmaaⁿ tsˈaⁿ na yañe jom, ee maqueⁿñe cheⁿnqueⁿ xjeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 כי כלנו מרבים להכשל ואשר לא יכשל בדבור הוא איש תמים וביכלתו לשום רסן גם לכל גופו׃


Jnda̱ tuii na ljoˈ, jndyoñˈoom tsˈaⁿ xqueⁿ Juan na njomnaˈ tsˈom xio. Chii tquiaa juunaˈ nnom yuscundyuaˈñeeⁿ ndoˈ jom tjañˈoom joˈ na mˈaaⁿ tsoñeeⁿ. 	 ויביאו את ראשו בקערה ויתנו לנערה ותביאהו אל אמה׃


Sa̱a̱ naⁿˈñeeⁿ na tˈoomˈndye tyomaˈnomna. Meiⁿyuucheⁿ na tquiena tyolaˈneiⁿna ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 והנפוצים עברו בארץ ויבשרו את הדבר׃


Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ tsjoom Lida ñequio ndyuaa su Sarón tyontyˈiaana tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ lcweˈ nˈomna, jlayuˈna ñequio Ta Jesús. 	 ויראו אותו כל ישבי לד והשרון ויפנו אל האדון׃


Cwii tsˈaⁿ na ñˈeⁿ meindyuaandyena nacañoomˈ meiⁿsa, quia na jndii na luaaˈ, tso nnom Jesús: —Nñequiaanaˈ na neiiⁿˈ tsˈaⁿ na nntseijomñe nantquie tˈmaⁿ yuu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וישמע זאת אחד מן המסבים ויאמר אליו אשרי האכל לחם במלכות האלהים׃


Tyoqueⁿndyena na tyondyena ñˈoom na tyotˈmo̱o̱ⁿ apóstolesˈñeeⁿ. Tjoomˈ tyomˈaⁿna ñequio naⁿˈñeeⁿ. Tyotjomndyena na tyotyjena tyooˈ na tyocañjom nˈomna Jesús. Ndoˈ tyolaˈneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויהיו שקדים על תורת השליחים ועל ההתחברות ועל בציעת הלחם ועל התפלה׃


Joona jeeⁿ ñeˈcwindyuaandyena ntsula̱ nacañoomticheⁿ naquiiˈ lanˈom ndoˈ majoˈti cwilˈana quia na cwicwaˈna na waa xuee. 	 ואת מושבי הראש בבתי כנסיות ואת מסבות הראש בסעודות׃


Sa̱a̱ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ cwii cwii nnom jlaˈcajñoomˈndyena. Tsaⁿ najndyee tso: “Catsaˈ cwii nayaˈñeeⁿ na catsuˈ nnom patrom ˈnaⁿˈ na catseitˈmaⁿ tsˈoom ja, ee jnda̱ seijndaya cwii taⁿˈ tyuaa ndoˈ macaⁿnaˈ na cjo̱cando̱o̱ˈa juunaˈ.” 	 ויחלו כלם פה אחד להתנצל ויאמר אליו הראשון שדה קניתי ועלי לצאת לראתו אבקש ממך נקני׃


Ee chaˈtso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii tandyo xuee, teiljeiinaˈ cha caˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ya chiuu na cˈo̱o̱ⁿya jo nnoom. Teiljeiinaˈ cha cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ nnda̱a̱ nntsaantyjo̱o̱ya cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ na ñecwii nˈo̱o̱ⁿya ndoˈ na nncˈo̱o̱ⁿtˈmaaⁿˈndyo̱ nˈo̱o̱ⁿya na nntyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya na nluii chaˈtso chiuu tˈmaⁿ ljeiiˈñeeⁿ. 	 כי כל אשר נכתב מלפנים ללמדנו נכתב למען תהיה לנו תקוה בסבלנות ובתנחומות הכתובים׃


Aa nchii maxjeⁿ matsonaˈ na nquii Cristo catjoom chaˈtso nawiˈmeiⁿˈ cwitjo̱o̱cheⁿ na nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom. 	 הלא על המשיח היה לסבל את כל זאת ולבוא אל כבודו׃


Nquii na cwiluiiñe ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tuiiñe na tsˈaⁿ, tyomˈaaⁿñe quiiˈntaaⁿna. Canda̱a̱ˈya mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈom nnˈaⁿ, ndoˈ cwiluiiñe na mayuuˈ. Ntyˈiaanda̱a̱yâ quia seitˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom juu. Quia tuii na ljoˈ saaliuuyâ na ñenquii cwiluiiñe Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והדבר נהיה בשר וישכן בתוכנו ונחזה תפארתו כתפארת בן יחיד לאביו רב חסד ואמת׃


Meiⁿcwii tilˈaˈyoˈ na wato̱ⁿˈ mˈaⁿˈyoˈ meiⁿ nchii na cwilasˈandyoˈ cwilalcundyoˈ. Ñequiiˈcheⁿ calˈaˈyoˈ na cwitueˈndyoˈcjeˈyoˈ. Cwii cwiindyoˈ cwjiˈ cwenta na tˈmaⁿti cwiluiiñe xˈiaaˈ nchiiti nquii. 	 ולא תעשו דבר בדרך מריבה או כבוד שוא כי אם בשפלות רוח תחשבו איש את רעהו יותר מעצמו׃


Catueˈyoˈ nacjooˈ nqueⁿ chaˈtsoñˈeⁿ na matseiñˈeeⁿˈñenaˈ ˈo ee mˈaaⁿˈ mˈaaⁿˈ tsˈoom ˈo. 	 השליכו עליו כל יהבכם כי הוא ידאג לכם׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, quia cwitjomndyoˈ na nlajomndyoˈ na nlcwaˈyoˈ ndoˈ nncweˈyoˈ na cwicañjom nˈomˈyoˈ na tueˈ Ta Jesús, cwindoˈyoˈ cwii ndoˈ cwii xˈiaaˈyoˈ. 	 על כן אחי בהקהלכם יחד לאכל תחכו איש אל רעהו׃


Xeⁿ na mˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu quiiˈ ntaaⁿˈyoˈ na machˈee na cwito̱ⁿˈndye nnˈaⁿ tmaaⁿˈ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, cwaⁿˈ tsaⁿñeeⁿ cwii oo we ndiiˈ, sa̱a̱ xeⁿ titseiñˈoomˈñê ˈu, tañequiaaˈ na nntseijomñê quia cwitjomndyoˈ, 	 ואיש החולק על האמונה אם הוכח פעם ושתים שטה מעליו׃


Juu ñˈoom nayaˈñeeⁿ matseicandiinaˈ chiuu machˈee Tyˈo̱o̱tsˈom na maqueeⁿ jaa na tjaa jnaⁿ laxmaaⁿya jo nnoom ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Jesucristo. Ee waa ñˈoomˈm na teiljeii na matsonaˈ na ljoˈ: “Nquii tsˈaⁿ na maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na tjaa jnaⁿ tseixmaⁿ, catseiyuˈya tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿñê.” 	 כי תגלה בה צדקת אלהים מאמונה אל אמונה ככתוב וצדיק באמונתו יחיה׃


Ee juu na maˈmo̱ⁿnaˈ na matseixmaⁿ tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom jom, xocwitquiooˈ joˈ cweˈ ncˈe ñˈoom na matseineiⁿ tsˈaⁿ, nleitquiooˈ joˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na aa matseixmaaⁿ najndeii na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי מלכות האלהים איננה בדבר שפתים כי אם בגבורה׃


Chaˈtso nmeiⁿˈ na tyotjoom weloo welooya, laxmaⁿnaˈ cwii na maˈmo̱ⁿndyeyunaˈ nda̱a̱ya, ndoˈ teiljeii joonaˈ quiiˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwii na matseijndo̱ˈnaˈ nˈo̱o̱ⁿya chiuu macaⁿnaˈ na cˈo̱o̱ⁿya ncueemeiiⁿ na macanda̱. 	 כל זאת מצאתם להיות למופת ותכתב למוסר לנו אשר הגיעו אלינו קצי העולמים׃


Tsoti Pablo: —Majoˈ tsˈiaaⁿ na tjo̱ tsjoom Damasco ñequio ljeii na tquia ntyee na cwiluiitquiendye na mañequiaanaˈ na jndo̱ya ee tyˈioomna tsˈiaaⁿˈñeeⁿ ja. 	 ויהי בלכתי על זאת לדמשק ברשיון הכהנים הגדולים ובמצותם׃


Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ tîcanda̱a̱ nntioomna, sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, wendyena seitˈmaⁿ tsˈoom. Quia joˈ ¿cwaaⁿ cwii na wendye naⁿˈñeeⁿ nncˈoom na jndati ntyjii ñˈeⁿñê? 	 ויהי באשר לא השיגה ידם לשלם וישמט את שניהם ועתה אמר נא מי משניהם ירבה לאהבה אתו׃


Simón, tsˈaⁿ na ndiiˈñe tmaaⁿˈ nnˈaⁿ partido cananista, ndoˈ ñˈeⁿ Judas Iscariote, tsaⁿ na tquiaa cwenta Jesús. 	 שמעון הקני ויהודה איש קריות אשר גם מסר אתו׃


Nnˈaⁿ na jndyendye na meintyjeeˈ nacañoomyâ joˈ joˈ, jndyena na ljoˈ. Jluena nda̱a̱ ntyjeena na seixuaa tsuee. Sa̱a̱ ntˈom nnˈaⁿ jlue: —Cwii ángel seineiⁿ nnoom. 	 והעם העמדים שמה כשמעם אמרו רעם נשמע ואחרים אמרו מלאך דבר אתו׃


Nntseineiiⁿ chaˈtso nnom ñˈoom na wiˈ na nñequiuˈnnˈaaⁿ nnˈaⁿ na jnda̱ teijndaaˈ na nntsuundye. Ee joona tînquiandyena na nnquioo na jnda nquiuna ñˈoom na mayuuˈ na nncwjiˈnˈmaaⁿñenaˈ joona. 	 ובכל מרמת און באבדים תחת אשר לא קבלו את אהבת האמת להושע׃


Cˈoomˈ nˈomˈyoˈ na nchii quiiˈntaaⁿˈ ˈo jnaⁿjndyee ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, meiⁿ nchii macanda̱ ñencjoˈyoˈ na jnda̱ toˈñoomˈyoˈ juunaˈ. 	 או המכם יצא דבר אלהים אם אליכם לבדכם הגיע׃


Ee ñequiiˈcheⁿ mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na ˈo ndoˈ jâ cwiljooˈndyo̱tya̱a̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo ndoˈ jnda̱ tqueeⁿ na cwiluiindyo̱ na ljuˈ nˈo̱o̱ⁿya. 	 והמכונן אותנו אתכם במשיח ואשר משחנו הוא האלהים׃


Joˈ chii ñequio ñˈoommeiⁿˈ quiaˈyoˈ na tˈmaⁿ nˈom nnˈaⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈ. 	 לכן נחמו זה את זה בדברים האלה׃


Tañeˈcandyena ñˈoom na mayuuˈ, cweˈ ñˈoom na cwilaˈjndaaˈndye cheⁿnquieena joˈ ñeˈcandyena. 	 ויטו אזניהם מן האמת ויפנו אל ההגדות׃


Sa̱a̱ matsoom nda̱a̱yâ: —Ja mañˈo̱ⁿ cwii na nlcwaaˈa na ˈo ticaliuˈyoˈ. 	 ויאמר אליהם יש לי אכל לאכל אשר אתם לא ידעתם׃


Tˈo̱ Pilato, matsoom: —Ja nchii tsˈaⁿ judío ja. Manquiee nnˈaⁿ ndyuaˈ ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ntyee ˈnaⁿˈyoˈ, joona tquiana cwenta ˈu lˈo̱o̱ya. ¿Ljoˈ saˈ? 	 ויען פילטוס האף אנכי יהודי הלא עמך וראשי הכהנים הסגירוך אלי מה עשית׃


Sa̱a̱ ntˈom lqueeⁿ tquiaanaˈ yuu na ya tsˈo. Tˈoomnaˈ, tyˈewijnda̱naˈ, jndye lqueeⁿ tueˈ. Ntˈom tjeiˈnaˈ cwii xuu waljooˈ yom tsˈoom lqueeⁿ trigo na cwii tsˈoom lqueeⁿ tjacjuˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ ntˈom tjeiˈnaˈ we xuu waljooˈ xcwe na cwii tsˈoom lqueeⁿ tjacjoomˈm. Ndoˈ ntˈom tjeiˈnaˈ ñequiee xuu na cwii tsˈoom lqueeⁿ na tjacjoomˈm. 	 ויש אשר נפל על האדמה הטובה ויתן פרי עלה וגדל ויעש זה שלשים שערים וזה ששים וזה מאה׃


’Mañequiaanaˈ na neiiⁿ nnˈaⁿ na chjooˈ nˈom cantyja jnaaⁿna, ee quia nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tˈmaⁿ nˈomna. 	 אשרי האבלים כי הם ינחמו׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, calaˈljeiiˈndyoˈ chaˈxjeⁿ na matsˈaa. Ndoˈ mati queⁿˈyoˈ cwenta cwaaⁿ ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈljeiiˈndye chaˈxjeⁿ na cwilˈaayâ, caluiiˈndyoˈ joona. 	 אחי היו חברים להלכים אחרי והביטו אל המתהלכים כן כאשר אנחנו מופת לכם׃


Ndoˈ ndiocheⁿ yuu na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom seintyjanaˈ ndioom ncˈe na jeeⁿ neiⁿncooˈ caxueeñê ndoˈ tjacantyja najneiⁿ. Meiⁿ tjaa ˈñeeⁿ juu nnda̱a̱ nncjaaquieeˈ joˈ joˈ hasta na jnda̱ teinom ntquieeˈ nawiˈ na nntjoom nnˈaⁿ na cwileiˈcho ntquieeˈ ángelesˈñeeⁿ. 	 וימלא ההיכל עשן מכבוד אלהים ועזו ולא יכל איש לבוא אל ההיכל עד אשר כלו שבע המכות אשר בידי שבעה המלאכים׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na: —Nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ jeeⁿ tia nnˈaⁿndye, jnda̱ ˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ chii cwitaⁿna ˈnaaⁿ na tˈmaⁿti na nntyˈiaanda̱a̱na cha nntaˈjnaaⁿˈna ˈñeeⁿ cwiluiindyo̱. Sa̱a̱ taxocaˈmo̱o̱ⁿya. Macanda̱ nntyˈiaana cwii ˈnaaⁿ na nntseijomnaˈ chaˈna tjom profeta Jonás. 	 ויען ויאמר אליהם דור רע ומנאף מבקש לו אות ואות לא ינתן לו בלתי אם אות יונה הנביא׃


Ee juu na cwitjeiiˈ nnˈaⁿ tsjoomnancue cwenta na jndo̱ˈ nˈomna, Tyˈo̱o̱tsˈom macwjeeⁿˈeⁿ cwenta na ntjeiⁿ joˈ. Ee waa ñˈoomˈm na teiljeiinaˈ na matsonaˈ: “Nntˈuii Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ ñequio mañejuu na jndo̱ˈ nˈomna”. 	 כי חכמת העולם הזה סכלות היא לפני האלהים ככתוב לכד חכמים בערמם׃


Ljooˈñe Erasto Corinto, ndoˈ ˈndiya Trófimo tsjoom Mileto na weeⁿˈeⁿ. 	 ארסטוס נשאר בקורנתוס ואת טרופימוס הנחתי חולה במילטוס׃


Sa̱a̱ nchii na mayuuˈ na waa cwiicheⁿ ñˈoom na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nluiˈnˈmaaⁿñe tsˈaⁿ. Cweˈ na mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈñˈeeⁿˈndyena ˈo ndoˈ ñeˈcalaˈchuiiˈna ñˈoom na nluiˈnˈmaaⁿñe tsˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo. 	 והיא איננה אחרת רק שיש אנשים העכרים אתכם וחפצים להפך את בשורת המשיח׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —Chaˈna jndyetiamˈaⁿˈ, tjaaˈnaⁿ ˈneeⁿ nnda̱a̱ nncwjiˈ joona xeⁿ nchii na nntseineiⁿ tsˈaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na nntseicwejndoˈñe. 	 ויאמר אליהם המין הזה יצא לא יצא כי אם בתפלה ובצום׃


Ee tsom na seiljeii tsˈaⁿ na maˈmo̱ⁿnaˈ chiuu waa na matseijndaaˈñe, tjaaˈnaⁿ najndeii tsomˈñeeⁿ yocheⁿ na wandoˈ tsaⁿˈñeeⁿ, xeⁿ jnda̱ tueeⁿˈeⁿ quia joˈ waa najndeii na matseixmaⁿnaˈ. 	 כי רק במות המת תכון דיתיקי ואיננה בתקפה בעוד מקימה בחיים׃


Quia na seicanaaⁿñê yuu na jnda̱ ˈom na ta̱ˈtyeⁿ tsomˈñeeⁿ quia joˈ teitquiooˈ ntyˈiaya tio tˈmaⁿ. Ndoˈ jo ndoˈ xˈeenaˈ mˈaⁿ añmaaⁿ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ na jlaˈcwjee nnˈaⁿ joona ncˈe na tîcaˈndyena ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, meiⁿ tîcaˈndyena na tyotjeiiˈyuuˈndyena ñˈoomˈñeeⁿ. 	 וכפתחו החותם החמישי וארא מתחת למזבח את נפשות הטבוחים על דבר האלהים ועל העדות אשר היתה להם׃


Mantyja tsu tycu lepra. Mana ljuuˈ tjaaⁿˈaⁿ chaˈwaañê. 	 עודנו מדבר והצרעת סרה ממנו ויטהר׃


Chaˈna ndyee chiˈ tyomˈaaⁿñe Pablo tsjoom Éfeso ndoˈ ñequiiˈcheⁿ tyocaⁿ watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Tyotseineiiⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ ñequio na tˈmaⁿ tsˈoom. Tyoqueⁿñê tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom na malˈueeˈñê na nlaˈyuˈna. 	 ויבא אל בית הכנסת ויקרא שם בבטחון לבב וידבר עמם כשלשה חדשים ויט את לבם אל דברי מלכות האלהים׃


Ndoˈ ˈo manquiuˈyoˈ yuu na majo̱ ndoˈ mati cwitaˈjnaⁿˈyoˈ nato. 	 ואל אשר אני הולך שמה ידעתם ואת הדרך ידעתם׃


Ee ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee njño̱o̱ⁿya ángeles cwentaya na nntjeiiˈndyo̱na nnˈaⁿ na wiˈndye ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjndo̱ˈ nˈom ncˈiaa na calˈa naⁿˈñeeⁿ natia. 	 בן האדם ישלח את מלאכיו ולקטו ממלכותו את כל המכשלות ואת כל פעלי האון׃


Ticatyˈiomnaˈ na nlaneiⁿˈyoˈ meiⁿquia nnom ñˈoom ntjeiⁿ oo ñˈoom wiˈ, oo ñˈomjnaaⁿˈ na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ. Nchii joˈ na nlˈaˈyoˈ. ˈO cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ cwii cwii nnom na cantyja ˈnaaⁿ joo joˈ nñeˈquiaˈyoˈ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 גם לא נבול פה ודברי סכלות ולעג אשר לא כהגן כי אם קול תודה׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ ya ñˈoom nquiuna cantyja ˈnaaⁿˈ nnˈaaⁿya Demetrio, ndoˈ manquiiti ñˈoom na mayuuˈ macwjiˈyuuˈñenaˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Mati jâ cwitjeiˈyuuˈndyô̱ na ljoˈ ndoˈ ˈo manquiuˈyoˈ na cwilana̱a̱ⁿyâ ñˈoom na mayuuˈ. 	 על דימטריוס העידו הכל וגם האמת עצמה וגם אנחנו מעידים עליו וידעתם כי עדותנו היא נאמנה׃


Cwiluena xeⁿ nntseijomñe tsˈaⁿ ñequio ñˈoom na cwiñequiana, nncˈoom candyaañe tsˈaⁿ sa̱a̱ nquiee tquiena laxmaⁿna na cwindyeˈntjomtyeⁿna nda̱a̱ natia, ee meiⁿquia na maqueⁿnaˈ xjeⁿ ˈnaaⁿˈnaˈ tsˈaⁿ, tseixmaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ tsˈaⁿ na mandiˈntjomtyeⁿ nnom juunaˈ. 	 חפשה יבטיחו להם והם בעצמם עבדים לשחת כי האיש עבד לאשר נכבש ממנו׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na luaaˈ, majño̱o̱ⁿya naⁿmˈaⁿˈ na nncˈoona na mˈaⁿˈyoˈ cha ticatsˈaanaˈ na tiyuuˈ ñˈoom ya na jnda̱ tsjo̱o̱ya cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, cha na cˈomcˈeendyoˈ chaˈxjeⁿ na jnda̱ tsjo̱o̱ nda̱a̱na. 	 אבל שלחתי את האחים פן תהיה לריק תהלתנו עליכם בדבר הזה ולמען תהיו מזמנים כאשר אמרתי׃


Tintsuuˈ nˈomˈyoˈ na juu na meiⁿndooˈntyˈiaañe Ta Jesús, luaaˈ tseixmaaⁿ cha wanaaⁿ na nluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ. Mati tiˈnnˈaaⁿya Pablo na jeeⁿ jnda nquiuuya, luaaˈ waa ñˈoom na seiljeiⁿ na seicwanoom nda̱a̱ˈyoˈ chaˈxjeⁿ na matseijndo̱ˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈoom. 	 ואת ארך רוח אדנינו תחשבו לתשועה כאשר גם אחינו האהוב פולוס כתב אליכם כפי החכמה הנתונה לו׃


Macaⁿˈa nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na chaˈxjeⁿ matseijomndyuˈ na cwilaˈyuˈya cwii nˈo̱o̱ⁿya, na nncueˈntyjo̱ xjeⁿ na canda̱a̱ˈ nntseino̱ⁿˈ chaˈtso na matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom jaa ncˈe Cristo Jesús. 	 למען אשר תאמץ התחברות אמונתך בדעת כל טוב אשר בכם לשם המשיח׃


Jom waa tyuaaⁿˈaⁿ. Jna̱a̱ⁿ juunaˈ, jnda̱ chii jndyoñˈoom sˈom na toˈñoom, tquiaaⁿ sˈomˈñeeⁿ nda̱a̱ apóstoles. 	 גם לו היה שדה וימכרהו ויבא את הכסף וישימהו לרגלי השליחים׃


Ee ñenqueⁿ mˈaaⁿˈ tsˈoom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ chaˈxjeⁿ ja luaa na jaawa jaacue na mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ chiuu ya nnteijndeiinaˈ ˈo, 	 כי זולתו אין אתי איש כלבבי אשר בלב שלם ידאג לכם׃


—Ñjaaⁿ mˈaaⁿ cwii tyochjoo na maleiñˈoom ˈom taⁿˈ tyooˈ na tuiinaˈ ñequio jnda̱a̱tyooˈ lqueeⁿ cebada ñˈeⁿ we catscaa chjoo na jnda̱ jneiiⁿ sa̱a̱ ¿cwaaⁿ nnda̱a̱ˈ nmeiⁿˈ na jndyendye nnˈaⁿ? 	 יש פה נער אשר לו חמש ככרות לחם שערים ושני דגים אך אלה מה המה לעם רב כזה׃


Tcwaˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ hasta tjacjoona. 	 ויאכלו כלם וישבעו׃


’Ndoˈ nchii macanda̱ macaⁿˈa cantyja ˈnaaⁿ joo naⁿmˈaⁿˈ. Mati macaⁿˈa na cateijndeiˈ joo nnˈaⁿ na quia nlaˈyuˈ ñˈeⁿndyo̱ ncˈe ñˈoom na quia nntjeiˈyuuˈndyena 	 אולם לא לבד בעד אלה אנכי מעתיר לך כי אם גם בעד המאמינים בי על פי דברם׃


Sa̱a̱ tso Herodes: —Nnco̱ sa̱ˈntjo̱ⁿ na catyjena xtyoˈ Juan. Quia joˈ ¿ˈñeeⁿ luaaˈ na teijndye ñˈoom mandii cantyja ˈnaaⁿˈ? Ndoˈ tyojooˈ tsˈoom na nntyˈiaaⁿˈaⁿ juu. 	 ויאמר הורדוס הן אנכי נשאתי את ראש יוחנן מעליו ומי אפוא הוא אשר אני שמע עליו כזאת ויבקש לראותו׃


Nqui naⁿˈñeeⁿ nlˈana tiaˈ nacjooˈ Catsmaⁿ, sa̱a̱ jom nnaⁿñê ñˈeⁿndye joona ee cwiluiiñê Ta jo nda̱a̱ chaˈtso nnˈa na cwiluiitquiendye ndoˈ na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom. Ndoˈ mati nquiee nnˈaⁿ na tˈmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, joona nlaˈjomndyena ñˈeⁿ nquii Catsmaⁿ, ee cwiluiindyena nnˈaⁿ na jnda̱ tjeiiˈñê cwentaaⁿˈaⁿ ndoˈ cwilaˈcanda̱a̱ˈndyena jo nnoom. 	 המה ילחמו בשה והשה יכול יוכל להם כי הוא אדני האדנים ומלך המלכים ועמו הקרואים והבחירים והנאמנים׃


Ja Juan na cwiluiindyo̱ nnˈaⁿˈyoˈ tjom na cwiwino̱o̱ⁿya nawiˈ ñˈeⁿndyoˈ, ndoˈ tjom na cwitueˈndyo̱cja̱a̱ya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee nquii Jesucristo mañequiaaⁿ na tjom mˈaaⁿya na ticatiom nˈo̱o̱ⁿya. Ja tyomˈaaⁿjnaⁿya ndyuaaxeⁿncwe na jndyunaˈ Patmos ncˈe na tyoñequia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na tyocwjiˈyuuˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. 	 אני יוחנן אחיכם וגם חבר לכם בלחץ ובמלכות ובסבלנות למען ישוע המשיח הייתי באי אשר שמו פטמוס בעבור דבר האלהים ובעבור עדות ישוע המשיח׃


Calˈaˈyoˈ na chaˈtsondye nnˈaⁿ nntaˈjnaaⁿˈna na ˈo laˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na yannˈaⁿndyoˈ. Jnda̱ teindyooˈ na nncwjeeˈnndaˈ Ta Jesús. 	 ענות רוחכם תודע לכל איש קרב הוא האדון׃


Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ na cweˈ tomti naⁿnom, chaˈna ˈom meiⁿndyena. Quia joˈ tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ canchooˈwe: —Canduˈyoˈ nda̱a̱ naⁿmˈaⁿˈ na cwindyuaandyena xjeⁿ ntmaaⁿˈ na wenˈaaⁿ wenˈaaⁿ nchooˈ qui na cwii cwii tmaaⁿˈ. 	 כי היו כחמשת אלפי איש ויאמר אל תלמידיו הושיבו אתם שורות שורות חמשים בשורה׃


Luaaˈ tsoom ee jnda̱ seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na joo ntyee na cwiluiitquiendye ta̱a̱ˈ nˈomna Jesús, joˈ na tyˈecatioona tsaⁿˈñeeⁿ lˈo̱o̱ⁿ. 	 כי ידע אשר רק מקנאה מסרוהו ראשי הכהנים׃


Ee quia na nntsquia̱a̱ya na mˈaⁿˈyoˈ ñequio nnˈaⁿ Macedonia na nncˈoo ñˈeⁿndyo̱, ndoˈ xeⁿ nleitquiooˈ na ticˈomcˈeendyoˈ ñequio sˈomˈñeeⁿ, jeeⁿ tˈmaⁿ nluiˈjnaaⁿˈndyo̱, ndoˈ mati ˈo. 	 פן בבוא אתי אנשים ממקדוניא ימצאו אתכם לא מזמנים ונבוש אנחנו ואינני אמר אתם בבטחון הזה אשר התהללנו בו׃


Tyotaˈxˈeendyena: —¿Yuu mˈaaⁿ nqueⁿ na tuiiñê rey cwentaa nnˈaⁿ judíos? Ee jâ jnda̱ ntyˈiaayâ na teitquiooˈñe caxjuu cwentaaⁿˈaⁿ na ndicwaⁿ mˈaaⁿyâ ndyuaayâ jo ndoˈ yuu na macaluiˈ ñeˈquioomˈ. Joˈ na tquio̱o̱yâ na nlatˈmaaⁿˈndyô̱ jom. 	 איה מלך היהודים הנולד כי ראינו את כוכבו במזרח ונבא להשתחות לו׃


Nacjooˈ castomˈñeeⁿ tyocantyjo we querubines na tuii ñequio sˈom cajaⁿ. Joonaˈ cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio nnˈaⁿ. Ndyeyu nacjooˈ tscaaˈ na ta̱ˈ ˈndyoo castomˈñeeⁿ, tjom lquii querubinesˈñeeⁿ yuu cwiñequia ntyee nioom quiooˈ na jnda̱ jlaˈcwjeena cha catseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jaa nnˈaⁿ Israel. Jndye ñˈoom maniom na cwitˈmo̱o̱ⁿ cwii cwii nmeiⁿˈ, sa̱a̱ ticaⁿnaˈ na nlana̱a̱ⁿyâ cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ na majeˈndyo. 	 וממעל לו כרובי הכבוד הסככים על הכפרת לא נדבר כעת על כל אחד מהם בפרט׃


Chaˈtso cwicanda̱a̱ matsˈaa ncˈe najndeii nquii Cristo. 	 כל זאת אוכל בעזרת המשיח הנותן כח בקרבי׃


Ee xeⁿ mañequiaya na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ juu na macwaˈa, quia joˈ ¿yuu waa na nncjuˈnaaⁿñenaˈ na nntso tsˈaⁿ na tixcwe matsˈaa?” 	 ואם אכל אני בתודה למה אהיה מגדף על הדבר אשר אני מודה עליו׃


Matsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ: —ˈU tsˈaⁿ na jeeⁿ tˈmaⁿ manquiuˈnnˈaⁿˈ ndoˈ na jeeⁿ tia tsˈaⁿndyuˈ, ˈu jnda tsaⁿjndii. ˈU na jndooˈ chaˈtso nnom na ya, ¿Aa tixocjaˈmeintyjeˈ na matseiˈcuˈ na nncˈooquieˈ nnˈaⁿ nato na yuu cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 ויאמר אתה המלא כל מרמה וכל עולה בן בליעל ושונא כל צדק הלא תחדל לסלף את דרכי יהוה הישרים׃


Joˈ chii jâ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyô̱ ˈu. Ndoˈ ñequiiˈcheⁿ cwilˈuuyâ na quianlˈuaˈ chaˈtso naya na macheˈ. 	 את אשר ישבנו על ידך בשלום רב ואשר נעשו תקנות רבות לעם הזה בהשגחתך נקבל על כל פנים ובכל מקום בכל תודה פיליכס האדיר׃


Quia joˈ tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ na maˈmo̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, tsoom: —Maxjeⁿ ya, ˈu Maestro. Luaaˈ ñˈoom na mayuuˈ matsuˈ na ñecwii Tyˈo̱o̱tsˈom. Tjaaˈnaⁿ cwiicheⁿ na matsa̱ˈntjom, macanda̱ jom. 	 ויאמר אליו הסופר אמנם רבי יפה דברת כי אלהים אחד הוא ואין עוד מלבדו׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee jluiiˈâ tsjoomˈñeeⁿ, saayâ squia̱a̱yâ tsjoom Cesarea. Squia̱a̱yâ waaˈ Felipe tsˈaⁿ na quijaanquiaa ñˈoom naya cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo. Jom cwii joo nnˈaⁿ na ntquieeˈndye na tyotyˈioom nnˈaⁿ tsˈiaaⁿ joona na nndyeˈntjomna naquiiˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ Jerusalén. Joˈ ljooˈndyô̱ na mˈaaⁿ jom. 	 וממחרת נסענו פולוס ואשר אתו ונבא אל קסרין ונלך אל בית פילפוס המבשר אשר הוא אחד מן השבעה ונשב עמו׃


Quia na jnda̱ jlaˈjnaaⁿˈñˈeⁿna jom, quia joˈ tjeiiˈna liaa catsiooˈ. Jlaˈcweenndaˈna jom liaⁿˈaⁿ. Jnda̱ joˈ tyˈeñˈomna jom na nntyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ואחרי התלוצצם בו הפשיטו אותו את הארגמן וילבישהו את בגדיו ויוציאהו לצלב אותו׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na nmeiiⁿˈ cwinquioˈnnˈaⁿ xocwiyo na luaaˈ cwilˈana ee chaˈxjeⁿ jlaˈno̱ⁿˈ nnˈaⁿ na joo we naⁿˈñeeⁿ na tyolaˈwendyena nacjooˈ Moisés tyomˈaⁿna na ntjeiⁿ nqueⁿna, mati chaˈtso nnˈaⁿ nncˈooliu na majoˈti laxmaⁿ naⁿmˈaⁿˈ. 	 אכן לא יוסיפו להצליח כי שגעונם יגלה לכל כאשר קרה גם את האנשים ההם׃


Sa̱a̱ quia nncwjeeˈcañoom cwiicheⁿ tsˈaⁿ na jndeiiti, nchiiti jom, quia joˈ taxocanaⁿjneiⁿ ñˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. Chaˈtso lˈo̱ tsˈiaaⁿ na quitˈmaⁿ tsˈoom, nncwjiˈ tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ nleilˈueeˈñe ˈnaaⁿˈaⁿ na niom. 	 ואם יבוא עליו חזק ממנו ותקפו ישא ממנו את נשקו אשר בטח בו ואת מלקחו יחלק׃


Ndoˈ tjaquieeˈnnaaⁿˈaⁿ watsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. Taxˈeeñê ˈndyoo Jesús: —¿ˈU yuu jnaⁿˈyuˈ? Sa̱a̱ Jesús meiⁿcwii ñˈoom tîcˈo̱o̱ⁿ. 	 וישב ויבא אל בית המשפט ויאמר אל ישוע מאין אתה ולא השיבו ישוע דבר׃


Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseiwendyeñe cheⁿnquii, maxjeⁿ nntseiquioo Tyˈo̱o̱tsˈom juu. Ndoˈ ˈñeeⁿ juu na majuˈñecje, maxjeⁿ nntseiwe Tyˈo̱o̱tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 כל המרומם את עצמו ישפל והמשפיל את עצמו ירומם׃


Ee nquii Catsmaⁿ na meintyjeeˈ ndyeyu jo nnom tio, jom nnteixˈeeⁿ joona. Chaˈna tsˈaⁿ na maleichuu canmaⁿ, nncjaachom joona yuu waa xo̱ˈtyeⁿ na xocantquieeˈ ndaatioo na mañequiaanaˈ na ticantycwii na wandoˈ tsˈaⁿ. Ndoˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nncueeˈñê ndaanda̱a̱na. 	 כי השה אשר בתוך הכסא הוא ירעם ועל מבועי מים חיים ינהלם ומחה אליהם כל דמעה מעיניהם׃


Chaˈxjeⁿ ñˈoom na matsonaˈ: Xeⁿ xuee jeˈ cwindyeˈyoˈ ñˈoom na matseineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, talaquieˈ nˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ lˈa nnˈaⁿ Israel quia tyolaˈwendyena nacjoomˈm. 	 כאשר נאמר היום אם בקלו תשמעו אל תקשו לבבכם כמריבה׃


Catseitˈmaaⁿˈñenaˈ nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ nandyeticheⁿ. Catsˈaanaˈ na tjaa ñomtiuu cˈom nnˈaⁿ tsjoomnancue jo nnoom, ee jeeⁿ cjaaweeˈ tsˈoom joona. 	 כבוד במרומים לאלהים ובארץ שלום בבני אדם רצונו׃


Ee ˈo jndye nnom cwiwitquiooˈ na ˈo maˈnaⁿˈtiˈyoˈ nchiiti ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ: ˈO tˈmaⁿti waa na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. ˈO jndyendyoˈ ya cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ ñˈoomˈm nda̱a̱ ntˈomcheⁿ. ˈO xcweti cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. ˈO queeⁿti nˈomˈyoˈ na cwindyeˈntjomˈyoˈ nnoom. ˈO jnda nquiuˈyoˈ ñˈeⁿndyô̱. Ncˈe na nmeiⁿˈ laˈxmaⁿˈyoˈ, joˈ chii matsonaˈ na mati nncwinomˈyoˈ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwilayuˈ na tˈmaaⁿˈti nñequiaˈyoˈ na nnteijndeiinaˈ ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈyuˈ. 	 אבל כאשר הותרתם בכל באמונה ובדבור ובדעת ובכל זריזות ובאהבתכם אתנו כן גם תותירו בחסד הזה׃


Joˈ chii Pablo ñequio Bernabé ticjaañjoomˈ tˈmaⁿna hasta to̱ⁿˈndyena. Bernabé tjañˈoom Marcos. Tuo̱na tsˈom wˈaandaa. Tyˈena ndyuaaxeⁿncwe Chipre. 	 ויהי רגז עד אשר נפרדו איש מאחיו ויקח בר נבא את מרקוס ויסע באניה אל קפרוס׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cwijndooˈ jooyoˈ, jleiˈnomna, tyˈequieˈna quiiˈ tsjoom. Tcuu tcuu tyolaˈcandiina chiuu waa na tjoomna ñˈeⁿ calcuˈñeeⁿ ñequio chiuu waa na nˈmaaⁿ we naⁿˈñeeⁿ na tyoleiˈcho naⁿjndii. 	 וינוסו הרעים ויבאו העירה ויגידו את הכל ואת אשר נעשה לאחוזי השדים׃


Joˈ chii mati ˈo cˈomˈcˈeendyoˈ ee juu xjeⁿ na ticalaˈtiuuˈyoˈ, majuuto xjeⁿˈñeeⁿ nncwja̱caño̱o̱ⁿ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 לכן היו נכונים גם אתם כי בשעה אשר לא תדמו יבוא בן האדם׃


ˈU jndaaya Timoteo, luaa ñˈoom na matsa̱ˈntjo̱ⁿya ˈu. Tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom matseijomnaˈ chaˈcwijom tiaˈ. Cˈoomˈ na tiˈmaaⁿˈ tsˈomˈ na matseijnduˈ naquiiˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. Catsaˈ na ljoˈ na matseiyuˈyaˈ tsˈomˈ ñˈeⁿñê ndoˈ ñequio na ticoˈtianaˈ ntyjiˈ ncˈe na matseicanda̱ˈ chaˈxjeⁿ ñˈoom na ñejlue nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ cantyja ˈnaⁿˈ quia na jlaˈneiⁿna ñˈoom na tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ nˈomna. 	 את המצוה הזאת אני מצוך בני טימותיוס כפי הנבואות הקדמות עליך שתלחם לפיהן המלחמה הטובה׃


ˈO yonchˈu, ncˈe na cwilaˈyuˈyoˈ ñequio Jesucristo, laxmaⁿˈyoˈ na cˈomˈyoˈ na ndyaandyoˈ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na nda oˈ ee matyˈiomyanaˈ na nlˈaˈyoˈ naljoˈ. 	 שמעו בנים אל הוריכם באדנינו כי ארח ישר הוא׃


’Jnda̱ seina̱ⁿ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ˈyoˈ na cweˈ tjañoomˈ. Sa̱a̱ manncueˈntyjo̱ xjeⁿ na taxocatseina̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ ñˈoom na cweˈ wjaañoomˈ, ee nntseina̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ ñˈoom na ndyeyu cantyja ˈnaaⁿˈ Tsotya̱. 	 את אלה דברתי אליכם במשלים אכן שעה באה ולא אדבר עוד אליכם במשלים כי אם ברור אמלל לכם על אבי׃


Ndoˈ Bernabé ñˈeⁿ Saulo, jnda̱ na jnda̱a̱ˈ tsˈiaaⁿ na tyˈena Jerusalén, quia joˈ tyˈelcweeˈna Antioquía. Tyˈeñˈomna Juan tsˈaⁿ na mati jndyu Marcos. 	 וישובו בר נבא ושאול מירושלים אחרי כלותם את השמוש ויקחו אתם את יוחנן המכנה מרקוס׃


Jnda̱ joˈ ntyˈiaya cwii tio canchiiˈ na jeeⁿ tˈmaⁿnaˈ ndoˈ ntyˈiaya nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na wacatyeeⁿ nacjooˈ juunaˈ. Tsjoomnancue ñˈeⁿ tsjo̱ˈluee jnda̱ tsuuñˈeⁿnaˈ jo nnoom. 	 וארא כסא לבן וגדול ואת הישב עליו אשר מפניו נסו ארץ ושמים ולא נמצא להם מקום׃


Xcwe na matseiñˈeeⁿˈñenaˈ joona na cwicatyuena, ndoˈ teitquiooˈndye we nnˈaⁿ nacañoomna na jeeⁿ canchiiˈ, caxuee liaa. 	 ויהי הנה נבכות על הדבר הזה והנה שני אנשים עמדו עליהן ולבושיהם מזהירים׃


Ee ljeii na tqueⁿ Moisés, tîcanda̱a̱ nlqueⁿnaˈ na tjaa jnaⁿ laxmaaⁿya ee tjaaˈnaⁿ najndeii na matseixmaⁿnaˈ cha nlaˈcanda̱a̱ya juunaˈ ee laˈxmaaⁿya nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye. Sa̱a̱ yuu na tîcanda̱a̱ nntsˈaa juunaˈ, nquii Tyˈo̱o̱tsˈom jnda̱ sˈaaⁿ. Ee jñoom Jnaaⁿ na tsˈaⁿ chaˈna jaa nmeiiⁿ, na juu nncueˈ cwentaa jnaaⁿya. Ndoˈ na ljoˈ seijndaaˈñê na cwintycwii najndeii na matseixmaⁿ jnaⁿ na cˈo̱o̱ⁿya nacje ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 כי מה שלא יכלה התורה לעשות הנחלשה על יד הבשר עשה האלהים בשלחו את בנו בתואר בשר החטא ובעד החטא וירשיע את החטא בבשר׃


Tcuu mantyjiiya chiuu waa tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya na cwilˈaˈyoˈ ndoˈ na wiˈ nˈomˈ ncˈiaaˈyoˈ na laˈxmaⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ. Ndoˈ ntyjiiya na ya cwindyeˈntjomˈyoˈ no̱o̱ⁿ ndoˈ na ticaˈndyencˈuaaˈndyoˈ. Ndoˈ jeˈ canda̱a̱ˈti waa na cwilˈaˈyoˈ naquiiˈ tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya nchiiti quia to̱ˈjndyeeˈyoˈ. 	 ידעתי את מעשיך ואהבתך ואמונתך ועבורתך וסבלך וכי מעשיך האחרונים רבים הם מן הראשנים׃


Sa̱a̱ jaa ticalaˈxmaaⁿya chaˈna nnˈaⁿ na cwitjeiiˈlcweeˈndye na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ cwitsuundye. Jaa laˈxmaaⁿya nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ na ljoˈ maqueeⁿ jaa na cwicaluiˈnˈmaaⁿndyo̱. 	 אמנם אנחנו איננו מן הנסוגים אחור לאבדם כי אם מן המאמינים להצלת הנפש׃


Calaˈjnda̱ˈyoˈ na nncˈomˈyoˈ nato yuu cha juu tsˈaⁿ na jnda̱ tˈuo̱o̱ xˈee nda̱a̱ nlcoˈxcwenaˈ jom, meiⁿ ticwinioomˈm. 	 ומעגל רגליכם פלסו למען לא תטה הצלעה מן הדרך כי אם תרפא׃


Jnda̱ tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsˈaaⁿ na nncwandoˈxco Jesús jnda̱ na tueeⁿˈeⁿ, meiⁿ xocato̱o̱ˈ seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈaⁿ chaˈxjeⁿ matso salmo jnda̱ we. Matsonaˈ: “Nntioˈnaaⁿndyo̱ ˈo chaˈxjeⁿ ñˈom na tsjo̱o̱ nnom David na nntsˈaa.” 	 ועל אשר הקים אתו מן המתים לבלתי שוב עוד לשחת כה אמר אתן לכם חסדי דוד הנאמנים׃


Ee xeⁿ tiquiˈmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo chaˈxjeⁿ quichˈeeⁿ ñequio ntˈomcheⁿ ntseinaaⁿ, maˈmo̱ⁿnaˈ na nchii ntseinaaⁿ ˈo, laˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na tijndaaˈ tsotyena. 	 אך אם תהיו באין מוסר אשר היה מנת כלם אז ממזרים אתם ולא בנים׃


Ee manquiuˈyoˈ quia maqueⁿnaˈ xjeⁿ juu na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, matseijndaaˈñenaˈ na nncˈomˈ niomˈcheⁿ nˈomˈyoˈ. 	 בדעתכם כי בחן אמונתכם מביא לידי סבלנות׃


Cwiicheⁿ cwii ndiiˈ tˈmaⁿ Jesús nnˈaⁿ na jndyendye na mˈaaⁿ, tsoom nda̱a̱na: —Candyeˈyoˈ chaˈtsondyoˈ ndoˈ calaˈno̱ⁿˈyoˈ: 	 ויקרא אל כל העם ויאמר אליהם שמעו אלי כלכם והבינו׃


Tacwaˈyoˈ nantquie na jnda̱ tsa̱ˈ nnˈaⁿ jo nda̱a̱ ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ lˈa. Tantquieˈyoˈ niomˈ meiiⁿ seii quiooˈ na cweˈ cwiˈuo̱o̱ cantyoˈ. Ndoˈ meiⁿ tancˈomˈyoˈ na cweˈ nncˈomˈyaˈyoˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ. Xeⁿ cwilacanda̱ˈyoˈ nmeiⁿˈ quia joˈ maleiˈtyeⁿ, ya cwilˈaˈyoˈ. Macanda̱ ñˈoommeiiⁿ cwilˈuuyâ nda̱a̱ˈyoˈ. Xmaⁿndyoˈ na chaˈtsondyoˈ.” 	 אשר תרחקו מזבחי אלילים ומן הדם ומבשר הנחנק ומן הזנות אם מאלה תשמרו את נפשתיכם תיטיבו לעשות ושלום לכם׃


Maluaaˈ waa cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, nchii tyˈiomñe cheⁿnqueⁿ tsˈiaaⁿ na cwiluiiñê tyee na tjacantyja, nquii Tyˈo̱o̱tsˈom seitˈmaaⁿˈñe jom na catseixmaaⁿ tsˈiaaⁿˈñeeⁿ, ee manquiityeeⁿ tsoom: ˈU cwiluiindyuˈ jndaaya. Xuee jeˈ majndaaˈ na cwiluiindyo̱ tsotyeˈ. 	 כן גם המשיח לא כבד את עצמו להיות כהן גדול כי אם האמר אליו בני אתה אני היום ילדתיך׃


Meiiⁿ chaˈwaa tsjoomnancue cuaanaˈ cwentaaˈ tsˈaⁿ sa̱a̱ yuu waa na mateijndeiinaˈ tsaⁿˈñeeⁿ ee xocˈo̱naˈ ñˈeⁿñê na ticatsuu añmaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ ¿aa nnda̱a̱ nntiomlˈua tsˈaⁿ na nluiˈnˈmaaⁿñe añmaaⁿˈaⁿ? ¿Cwaaⁿ nnda̱a̱? 	 כי מה יועיל האדם כי יקנה את כל העולם ונפשו תשחת או מה יתן האדם פדיון נפשו׃


Chaa lˈuu na cwiluiitˈmaⁿndyuˈtiˈ, nchiiti weloo welooya Abraham tsaⁿ na teiyo tueˈ ndoˈ mati jnda̱ tja̱ profetas. ¿ˈÑeeⁿ juu macheˈ cheⁿnncuˈ na cwiluiindyuˈ? 	 האתה גדול מאברהם אבינו אשר מת גם הנביאים מתו מה תעשה את עצמך׃


Tyjeeˈ tsaⁿ najndyee, tso nnoom: “Nmeiiⁿ sˈom ˈnaⁿˈ, ta, qui ndiiˈ chaˈxjeⁿ na toˈño̱ⁿ jnda̱ tantjo̱ⁿ ñˈeⁿ juunaˈ.” 	 ויבא הראשון ויאמר אדני מנה שלך הביא עשרת מנים׃


Quia na jndyolcweˈnnaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿna, majoˈti ljeiiⁿ na cwindana, ee jeeⁿ tyeⁿ waa na maleichuu tsaⁿtsjom joona. Ndoˈ meiⁿ cweˈ ticaliuna ljoˈ nluena nnoom. 	 וישב וימצאם שנית ישנים כי עיניהם היו כבדות ולא ידעו מה יענהו׃


Waa ñˈoom na cwiindyoˈ ˈo mañˈoom tsondyee tˈmaⁿ ndoˈ na ljoˈ meiⁿ nnˈaⁿ na tyoolaˈtˈmaaⁿˈndye Tyˈo̱o̱tsˈom tiquilˈana na luaaˈ. 	 שמועה נשמעת בארץ כי נמצאה זנות ביניכם ואף זנות אשר בגוים לא ספר כמוה כי יקח איש את אשת אביו׃


Ndoˈ nntseixmaⁿya Tsotyeˈyoˈ. Ndoˈ mati ˈo nlaˈxmaⁿˈyoˈ ntseindaaya na naⁿnom ndoˈ naⁿlcu. Nmeiiⁿˈ ñˈoom na tso nqueⁿ na matseixmaaⁿ na catsa̱ˈntjoom jaa na tjacantyja na cwiluiiñê najneiⁿ. 	 והייתי לכם לאב ואתם תהיו לי לבנים ולבנות נאם יהוה צבאות׃


Joˈ chii quia cwilˈuuyâ na Tyˈo̱o̱tsˈom tyˈioom tsˈiaaⁿ jâ na calaˈcandiiyâ ˈo cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, tyoowino̱o̱ⁿˈâ meiiⁿ na wanaaⁿ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ cheⁿncjo̱o̱yâ. Ee majâ squia̱ˈcaño̱o̱ⁿjndya̱a̱yâ ˈo ñequio ñˈoom nayaˈñeeⁿ. 	 כי לולא הגענו עדיכם לא נשתרע למעלה מערכנו הלא כבר קדמנו גם אתכם בבשורת המשיח׃


Ndoˈ tsˈaⁿ na mˈaaⁿ jo jnda̱a̱, na machˈee tsˈiaaⁿ, ticjaalcweeⁿˈeⁿ na nncjaacachoom liaⁿˈaⁿ. 	 ואשר בשדה אל ישב הביתה לשאת את מלבושו׃


Quia joˈ nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio nnˈaⁿ fariseos to̱ˈna na tiya nquiuna ñˈeⁿñê. Tyolaˈtiuuna naquiiˈ nˈomna: “¿ˈÑeeⁿ cwiluiiñe tsaⁿmˈaaⁿˈ na tiˈmaaⁿˈ tsˈoom na matseineiⁿ ñˈoom na wjaanaˈ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom?” 	 ויחלו הסופרים והפרושים לחשב מחשבות לאמר מי הוא זה המדבר גדופים מי יוכל לסלח חטאים מבלעדי האלהים לבדו׃


Jnda̱nquia teitquiooˈñe Jesús nda̱a̱ we nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na cwiˈoo nato jnda̱a̱, sˈaanaˈ na cwiicheⁿ ljo waaⁿ. 	 ואחרי כן נראה בדמות אחרת לשנים מהם בהיתם מתהלכים בצאתם השדה׃


Manqueⁿ na tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ Israel: “Tyˈo̱o̱tsˈom nlqueeⁿ cwii nnˈaⁿˈyoˈ na nñequiaa ñˈoomˈm nda̱a̱ˈyoˈ chaˈxjeⁿ na tqueeⁿ ja.” 	 הוא משה אשר אמר אל בני ישראל נביא מקרב אחיכם כמני יקים לכם יהוה אלהיכם אליו תשמעון׃


Ñequiiˈcheⁿ quiaˈyoˈ na quianlˈuaaˈ Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja chaˈtsoti na matioˈñaaⁿñê ˈo ñequio xueeˈ Taya Jesucristo. 	 והודו בכל עת על הכל לאלהים אבינו בשם אדנינו ישוע המשיח׃


Joˈ chii macaⁿˈa nda̱a̱ˈyoˈ na tintseiˈndaaˈnaˈ nquiuˈyoˈ nawiˈ na matjo̱ⁿya cantyja ˈnaⁿˈyoˈ ee na ljoˈ, matseitˈmaaⁿˈñenaˈ ˈo. 	 בעבור זאת אבקש שלא תחתו בצרותי למענכם יען כי היא תפארתכם׃


¿Aa ticaliuˈyoˈ na juu seiiˈyoˈ laxmaⁿnaˈ cwii taⁿˈ seiiˈ Cristo? ¿Aa matyˈiomnaˈ na nntseitjo̱o̱ⁿˈa juunaˈ ñˈeⁿ cwii yuscu na cweˈ luaaˈ mˈaaⁿ ñˈeⁿ nnˈaⁿ? Meiⁿchjoo ticatyˈiomnaˈ 	 הלא ידעתם כי גופתיכם אברי המשיח הנה הכי אקח את אברי המשיח ואעשה אתם לאברי זונה חלילה׃


ˈO cwiluiindyoˈ chaˈcwijom wˈaa na jnaⁿnaˈ nacjooˈ tsˈiaⁿtsjo̱ˈ, na tacatyeeⁿ nacjooˈ ñˈoom na tyoñequia apóstoles ñequio profetas. Manquiiti Jesucristo cwiluiiñê tsjo̱ˈ nqui wˈaaˈñeeⁿ. 	 בנוים על יסוד השליחים והנביאים וישוע המשיח הוא אבן הפנה׃


Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ tˈmaⁿti nlcoˈwiˈnaˈ ˈo nchiiti nnˈaⁿ tsjoom Tiro ñˈeⁿ Sidón. 	 אבל אני אמר לכם כי ביום הדין יקל לצור וצידון יותר מכם׃


Matso Jesús nda̱a̱yâ: —Quiochoˈyoˈ ntˈom calcaa na jnda̱ tjeiˈyoˈ jeˈ. 	 ויאמר אליהם ישוע הביאו הלם מן הדגים אשר אחזתם עתה׃


Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ Jerusalén nquiuna na luaaˈ sˈaaⁿ. Quia joˈ ñequio ñˈoom na cwilaˈneiⁿna jlaˈcajndyuna tyuaaˈñeeⁿ Acéldama. Ñˈoomwaaˈ matsonaˈ Tyuaa Niomˈ. 	 וגם נודעה זאת לכל ישבי ירושלים ויקרא בשפתם לשדה ההוא חקל דמא הוא שדה הדם׃


Joˈ chii tyjee sondaro tsˈuaa na chuˈtyeⁿ xuljoo. Mana ˈndyena na tjawjaanaˈ. 	 ויקצצו אנשי הצבא את חבלי העברה ויתנוה לנפול׃


Sa̱a̱ Pablo matsoom nnom capeitaⁿ ñequio sondaro ˈnaaⁿˈ: —Xeⁿ naⁿmˈaⁿˈ ticaljooˈndye tsˈom wˈaandaa quia joˈ ˈo xocanda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿndyoˈ ñjaaⁿ. 	 ויאמר פולוס אל שר המאה ואל אנשי הצבא לאמר אם אלה לא ישבו אתנו באניה לא תוכלו אתם להושע׃


Jnda̱ teinom nmeiⁿˈ, tjeiiˈñe Jesús ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ, ndyeenˈaaⁿ nchooˈ qui nchooˈ wendyena. Jñoom we we, we wendyena na cˈoojndyeena ticwii tsjoom ndoˈ ticwii joo yuu na quia nncjaa nqueⁿ. 	 ואחרי כן הבדיל האדון עוד שבעים אחרים וישלחם לפניו שנים שנים אל כל עיר ומקום אשר בקש לבוא שמה׃


Ndoˈ xeⁿ cweˈ cantyja na mantyˈiaˈ wjaañˈoomnaˈ ˈu na matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, catsaˈ xjeⁿ chaˈcwijom na cwjiˈ tsˈomnjomˈ cha tintseiˈtjo̱o̱ndyuˈtiˈ. Ee yati na nncjaˈquieˈ cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom meiiⁿ chaˈcwijom na nchjaⁿˈ nchiiti na canda̱a̱ˈ we nˈomnjomˈ ndoˈ nncjuˈnaˈ ˈu quiiˈ bˈio 	 ואם עינך תכשילך עקר אתה טוב לך לבוא אל מלכות האלהים בעין אחת מהיות לך שתי עינים ותשלך לגיהנם׃


cwentaa nnˈaⁿ na cweˈ mˈaⁿya ñequio nnˈaⁿ, cwentaa naⁿnom na mˈaⁿ ñequio tyjenom, cwentaa nnˈaⁿ na cwilaˈjnda ntyje nnˈaⁿndyena, cwentaa nnˈaⁿ na cwilaneiⁿ cantu, cwentaa nnˈaⁿ na tyeⁿ cwiqueⁿ ñˈoom na nlacanda̱ sa̱a̱ tiquilˈa, ljeiiˈñeeⁿ mˈaⁿnaˈ na matˈuiinaˈ meiⁿquia na wjaanaˈ nacjooˈ ñˈoom na xcwe na cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ. 	 וזנים ושכבים את זכר וגנבי נפש וכזבים ונשבעים לשקר וכל מעשה הפך מן הלקח הבריא׃


Ndoˈ ñequio na xcweeˈya tsˈo̱o̱ⁿ hasta meiiⁿ na nntseicatsuuya chaˈtso na matseixmaⁿya, mati meiiⁿ chaˈwaa cantyja ˈnaⁿya cha na nnteijndeiinaˈ añmaaⁿˈyoˈ. Ndoˈ nntsˈaa naljoˈ meiiⁿ ˈo ticajnda nquiuˈyoˈ ja sa̱a̱ ja tˈmaⁿ wiˈtsˈo̱o̱ⁿya ˈo. 	 אבל אני בכל חפץ לבבי אפזר וגם אפזר בעד נפשותיכם אף אם תחת אהבתי לכם היתרה אתם תמעיטו את אהבתכם אלי׃


Jnda̱ na tjeiiˈndyena naⁿˈñeeⁿ chii tquiochona joo na mˈaⁿ apóstoles. Ndoˈ joona jlaˈneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ. Jnda̱ chii tioona lueena nacjoo naⁿˈñeeⁿ na cwitoˈñoom tsˈiaaⁿ. 	 את אלה העמידו לפני השליחים ויתפללו ויסמכו את ידיהם עליהם׃


ticwiindyoˈ ˈo nnˈaaⁿya, calaˈno̱ⁿˈyoˈ na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom na cˈomˈyoˈ na yandyoˈ ñequio lcuuˈyoˈ, ndoˈ na calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ joona, 	 וידע כל איש מכם לשמר את כליו בקדשה ויקר׃


Na jnda̱ tquiena na mˈaaⁿya, ñˈoom na jlaˈcandiina ja tquiaanaˈ na tˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ, majoˈti nntsˈaanaˈ ñˈeⁿndyoˈ ˈo quia na nlquienndaˈna na mˈaⁿˈyoˈ. Nnˈaⁿ na cwindyeˈntjomna chaˈna joona matsonaˈ na nlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ joo naⁿˈñeeⁿ. 	 ויניחו את רוחי ואת רוחכם על כן הכירו אנשים כאלה׃


Ndoˈ tiooñê nomtyuaa ndoˈ jñeeⁿ na seineiⁿ tsˈaⁿ. Matso nnoom: —Aa ndiˈ, Saulo, ¿chiuu na jeeⁿ mantyjo̱ˈ ja? 	 ויפל ארצה וישמע קול מדבר אליו שאול שאול למה תרדפני׃


Quia na jndii Herodes ñˈoomwaaˈ, jeeⁿ seiñˈeeⁿˈñenaˈ jom ndoˈ mati chaˈtso nnˈaⁿ Jerusalén. 	 ויהי כשמע הורדוס המלך את דבריהם ויבהל הוא וכל ירושלים עמו׃


Mati tyolaˈjnaaⁿˈ sondaro Jesús. Tyˈentyjaaˈna na nñeˈquiana winom na ta̱ na nncˈom. 	 ויהתלו בו אנשי הצבא ויגשו ויביאו לו חמץ׃


ndoˈ nnto̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na nncwjaaⁿˈaⁿ ntyjemosoñe na mˈaⁿ nacje ˈnaaⁿˈaⁿ. Nlcwaˈjndooˈñê ndoˈ nntseijomñê nncˈom ñequio naⁿcandyee. 	 ויחל להכות את חבריו ואכל ושתה עם הסובאים׃


’Jeeⁿ lˈue tsjaaⁿˈ, sa̱a̱ xeⁿ nluiˈ na chjeⁿˈnaˈ, ¿ljoˈ ñˈeⁿ cwii nleichjeⁿˈnndaˈnaˈ? 	 טוב המלח ואם המלח היה תפל במה יתקן׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee quia na mˈaⁿna nato na jnaⁿna Betania, jndyo na ñeˈjndoˈ Jesús. 	 ויהי ממחרת בצאתם מבית היני וירעב׃


Juu ángel najndyee tjo̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ntu ˈnaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ jnaⁿnaˈ na tuaˈ tsaaⁿ, tuaˈ chom, na tjoomˈnaˈ niomˈ. Tquiaanaˈ tsjoomnancue. Ndoˈ tco manndyooˈ xcwe tsjoomnancue mati tco manndyooˈ xcwe nˈoom na meiⁿˈntyjeeˈ, ndoˈ tco chaˈtso jnda̱ ndeii. 	 והמלאך הראשון תקע בשופר ויהי ברד ואש בלולים בדם ותשלך ארצה ותשרף שלישית העץ וכל ירק עשב נשרף׃


Ee mati ja mˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom. Ndoˈ mati nnco̱ mˈaⁿ sondaro na matsa̱ˈntjo̱ⁿ. Quitsjo̱o̱ nnom cwii joona: “Cjaˈ luaaˈ”, ndoˈ wjaa. Quitsjo̱o̱ nnom cwiicheⁿ: “Candyoˈ luaa”, ndoˈ ndyo. Quitsjo̱o̱ nnom cwii cwii moso ˈnaⁿya: “Catsaˈ tsˈiaaⁿwaaˈ”, ndoˈ ntsˈaa. 	 כי אנכי איש נתון תחת השלטון וגם יש תחת ידי אנשי צבא ואמרתי לזה לך והלך ולזה בוא ובא ולעבדי עשה זאת ועשה׃


Jnda̱ na ljeii yuscuˈñeeⁿ na xocanda̱a̱ nncwantyˈiuuˈñê, ñequio na cwiteiñê jndyocoomˈm xtyeeⁿ jo nnom Jesús. Ndoˈ ñequio na ndye chaˈtsondye nnˈaⁿ tjeiˈyuuˈñê chiuu na tyenquioomˈm liaaˈ Jesús ndoˈ na mañoomˈ nˈmaaⁿ. 	 ותרא האשה כי לא נסתרה ממנו ותחרד לקראתו ותפל לפניו ותגד באזני כל העם על מה נגעה בו ואיך נרפאה פתאם׃


Sa̱a̱ Jesús meiⁿcwii ñˈoom ticˈo̱o̱ⁿ. Quia joˈ nquii tyee na cwiluiitquieñe tso nnoom: —Ñequio xueeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ, tyeⁿ matsa̱ˈntjo̱ⁿya ˈu, catsuˈ ñˈoom na mayuuˈ. Catsuˈndyeyuˈ nndya̱a̱yâ, ¿aa ˈu cwiluiindyuˈ Cristo, Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 וישוע החריש ויען הכהן הגדול ויאמר לו משביעך אני באלהים חיים שתאמר לנו אם אתה הוא המשיח בן האלהים׃


Luaa waa na nntseixmaⁿ tsˈaⁿ na ticantycwii na wandoˈ añmaaⁿˈaⁿ, na catseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na ñenncuˈcheⁿˈ cwiluiindyuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mayuuˈ ndoˈ mati na ja Jesús cwiluiindyo̱ Cristo na jñomˈ ja quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue. 	 ואלה הם חיי העולמים לדעת אתך אשר אתה לבדך אל אמת ואת ישוע המשיח אשר שלחת׃


Quia joˈ jleityˈiom no̱o̱ⁿ ndoˈ queⁿˈ cwenta, ntyˈiaya cwii caso canchiiˈ. Ndoˈ waˈljoo tsˈaⁿ naxeⁿˈyoˈ. Maleiñˈoom casaˈ ndoˈ jnda̱ toˈñoom corona na ñjom xqueeⁿ. Tyomanoom na jnda̱ jnaⁿñê ñˈeⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ nacjoomˈm ndoˈ malˈueeˈñê yuu na nnaⁿjndeiityeeⁿ. 	 ואביט והנה סוס לבן והרכב עליו קשת בידו ותנתן לו עטרה ויצא מנצח ולמען ינצח׃


Caˈndyeˈyoˈ na tisˈa ndoˈ calˈaˈyoˈ yuu na ya, quia joˈ mˈmo̱ⁿnaˈ na mayuuˈcheⁿ cwilcweˈ nˈomˈyoˈ. 	 לכן עשו פרי הראוי לתשובה׃


Ee tsˈaⁿ na jnda̱ tueˈ jnda̱ jndyaañê na maqueⁿ jnaⁿ xjeⁿ jom. 	 כי אשר מת הוא נקה מן החטא׃


Meiⁿ tîcjo̱ Jerusalén na ntyˈia apóstoles na teijndye xuee jñom Cristo joona ñequio ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ cwitjo̱o̱cheⁿ na tjaaˈñê ja tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. Tjo̱jndya̱a̱ ndyuaa Arabia, ndoˈ jnda̱ joˈ tua̱nndaˈa Damasco. 	 גם לא עליתי ירושלים אל אשר היו שליחים לפני כי אם הלכתי לערב ומשם שבתי אל דמשק׃


Ee tsˈaⁿ na cweˈ tomti mandii ñˈoomˈñeeⁿ ndoˈ ticatsˈaa ljoˈ na matsonaˈ matseijomnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ chaˈna tsˈaⁿ na mantyˈiaaˈ nnom ñˈeⁿ tsjo̱ˈjnom. 	 כי האיש אשר רק שמע את הדבר ולא עשהו נמשל לאיש מביט את תאר הויתו במראה׃


’Nchii matsjo̱o̱ ñˈoomwaaˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ na chaˈtsondyoˈ. Mantyjiiya chiuu nˈomˈ ˈo na jnda̱ tjeiiˈndyo̱. Ee maxjeⁿ macaⁿnaˈ na catseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii. Matsonaˈ: “Manquii na macwaˈ ñˈeⁿndyo̱ malcweˈ nacjoya.” 	 לא על כלכם דברתי יודע אני את אשר בחרתי בהם אך למען ימלא הכתוב אוכל לחמי הגדיל עלי עקב׃


Yocheⁿ na ntyˈiaana ndioom na cwico tsjoomˈñeeⁿ, tyolaˈxuaana, tyoluena: —Tijoom ñetuaa cwii tsjoom na jeeⁿ tyañe chaˈna tsjoomwaaˈ. 	 ויצעקו בראתם עשן שרפתה לאמר מי בערים כעיר הגדולה׃


Canduˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoom Sión: “Queⁿˈyoˈ cwenta macwjeeˈcañoom nquii rey na cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom ˈo, ticatseitˈmaaⁿˈñe cheⁿnqueⁿ, ee cweˈ snom waˈljoom. Snom chjoo, quiooˈ na maxjeⁿ tsˈiaaⁿˈ na nnchuu xuu.” 	 אמרו לבת ציון הנה מלכך יבוא לך עני ורכב על חמור ועל עיר בן אתנות׃


Nquii Tsotya̱a̱ya waa na jeeⁿ cajnda na tjaa ljoˈ cwii macaⁿnaˈ na matseixmaaⁿ. Macaⁿˈa na cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ, naquiiˈ nˈomˈyoˈ nñequiaaⁿ na nnaⁿndyoˈ ndoˈ nlaˈxmaⁿˈyoˈ najndeii na cwiluiiñê ncˈe Espíritu, 	 לתת לכם לפי עשר כבודו להתחזק בגבורה על ידי רוחו לאדם הפנימי׃


Ndoˈ jlue nnˈaⁿ judíos nnoom: —Nchaa lˈuu mayuuˈ na jnda̱ ntyˈiaˈ Abraham ee ˈu meiⁿ cweˈ wenˈaaⁿ nchooˈ nqui chuˈ tyooweeˈ. 	 ויאמרו אליו היהודים הנה אינך בן חמשים שנה ואת אברהם ראית׃


Ndoˈ apóstoles ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye tjomndyena na mˈmaⁿna ñˈoomwaaˈ. 	 ויקהלו השליחים והזקנים לעין בדבר הזה׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ tyolˈueeˈndyena chiuu ya cha nnda̱a̱ nñeˈquioˈna jom, ee waa najneiⁿ na nnˈmaⁿ tsˈaⁿ xeⁿ nnda̱a̱ nñequiuuˈ jom. Joˈ chii chaˈtsondyena nˈmaaⁿna. 	 וכל ההמון מבקשים לגעת בו כי גבורה יצאה מאתו ורפאה את כלם׃


sa̱a̱ maqua̱ⁿ cwenta naquiiˈ seiiˈa mˈaaⁿ cwii na matseiweñe nacjooˈ juu na mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ na maˈmo̱ⁿnaˈ na catsˈaa, majuu jnaⁿ na matsa̱ˈntjomnaˈ seiiˈa, na maleiñˈoomnaˈ ja pra̱so. 	 אך ראה אני באברי חק אחר הלחם לחק שכלי ויוליכני שבי לתורת החטא אשר באברי׃


Ee ˈio ndi ˈio mˈaaⁿya na teincuuˈ na ñeˈcatseicueeˈnaˈ ja. Ndoˈ na ljoˈ, ñˈoom na mayuuˈ joˈ chaˈxjeⁿ mati na mayuuˈ na mañequiaanaˈ na neiⁿya na cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñequio Jesucristo na nqueⁿ cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa. 	 בתהלתנו אשר יש לי במשיח ישוע אדנינו מעיד אני עלי כי מת אנכי בכל יום ויום׃


Xuee na nncueˈntyjo̱ na nntuˈxeⁿndye nnˈaⁿ, majndye nnˈaⁿ nluena no̱o̱ⁿ: “Jeeⁿ ˈu Ta, ¿aa nchii jnda̱ tquiaayâ ñˈoom naya ˈnaⁿˈ ñequio najndeii na matseiˈxmaⁿˈ ndoˈ tjeiiˈâ jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ, ndoˈ lˈaayâ jndye ˈnaaⁿ ñequio najnduˈ nncuˈ na tixocaluiinaˈ cantyja najndeii na matseixmaⁿ tsˈaⁿ?” 	 והיה ביום ההוא יאמרו רבים אלי אדנינו אדנינו הלא בשמך נבאנו ובשמך גרשנו שדים ובשמך עשינו גבורות רבות׃


Tˈuiinaˈ ñˈoomˈñeeⁿ ncˈe yuu na mˈaaⁿyâ tyˈequieˈ nnˈaⁿ na cwilˈa cheⁿnquieena na cwiluiindyena nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Sa̱a̱ joona cweˈ tyˈequeⁿna cwenta naya na laˈxmaaⁿya na mˈaⁿ candyaandyo̱ jo nnom ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ ncˈe cwilaˈjomndyo̱ ñequio Cristo Jesús. Ee lˈue nˈomna na cwiicheⁿ ndiiˈ candya̱ˈntjo̱o̱ⁿtya̱a̱ⁿya nnom ljeiiˈñeeⁿ. 	 מפני אחי השקר הנכנסים בסתר בתוכנו אשר באו לרגל את חרותנו אשר לנו בישוע המשיח למען העבידנו׃


Taqueⁿ Jesús ndoˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ na cwitsaantyjo̱o̱yâ naxeeⁿˈeⁿ. Taxˈeeñê nda̱a̱yâ, tsoom: —¿Aa waa na nlˈaˈyoˈ ja? Ndoˈ lˈuuyâ nnoom: —Rabí, ¿cwaaⁿ wˈaa nncjaˈmeintyjeˈ jeˈ? Ñˈoom rabí matsonaˈ tsˈaⁿ na maˈmo̱ⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויפן ישוע אחריו וירא אתם הלכים אחריו ויאמר אליהם מה תבקשו ויאמרו אליו רבי פרושו מורי איפה תלין׃


Jom tsoom nda̱a̱na: —Mayuuˈ juu nawiˈ na nncwino̱o̱ⁿya, nncwinomˈyoˈ. Ndoˈ chaˈxjeⁿ na cwiljoya tsˈo̱o̱ⁿ na nncˈio̱ mati macaⁿnaˈ na caljoya nˈomˈyoˈ na nlaˈcwjee nnˈaⁿ ˈo. Sa̱a̱ titseixmaⁿya na nntseijndaaˈndyo̱ ˈñeeⁿ juu nncwacatyeeⁿ ntyjaaˈa ntyjaya oo ntyjatymaaⁿˈ. Nquii Tsotya̱ya nñequiaaⁿ nayaˈñeeⁿ nda̱a̱ joo nnˈaⁿ na jnda̱ seijndaaˈñê na nntoˈñoom juunaˈ. 	 ויאמר אליהם הן את כוסי תשתו ובטבילה אשר אני נטבל בה תטבלו אך שבת לימימי ולשמאלי אין בידי לתתה בלתי לאשר הוכן להם מאת אבי׃


Quioˈyoˈ na mˈaaⁿya chaˈtsondyoˈ na jnda̱ teijndyaˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿ jnaⁿˈyoˈ na joonaˈ matseijaaˈñenaˈ nacjoˈyoˈ chaˈcwijom xuu na tileicanaⁿˈyoˈ ndoˈ ja nñequiaya na nntaˈjndyeeˈyoˈ. 	 לכו אלי כל העמלים והטעונים ואני אניח לכם׃


Sa̱a̱ tjaa na tˈo̱ti Jesús hasta tquiaanaˈ na jeeⁿ tyomˈaaⁿˈ tsˈom Pilato. 	 וישוע לא השיב עוד אף דבר אחד ויתמה פילטוס׃


Canchooˈwe ndyueelˈa na niom tatiom, tuiinaˈ ñˈeⁿ ta̱ˈ perlas. Cwii cwii ˈndyootsˈa tuiinaˈ ñˈeⁿ cwii ta̱ˈ perla tˈmaⁿ. Ndoˈ nataa tˈmaⁿ tsjoomˈñeeⁿ tuiinaˈ ñˈeⁿ sˈomcajaⁿ ya. Macoˈnaˈ luiˈ chaˈna machˈee cwii tsioo na caxuee. 	 ושנים עשר השערים הם שתים עשרה מרגליות כל שער ושער מרגלית אחת ורחוב העיר זהב מופז כזכוכית בהירה׃


Ndoˈ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ sondaro seicoomˈm ˈndyoo tyochjooˈñeeⁿ na tintseineiⁿ nnom meiⁿcwii tsˈaⁿ na jnda̱ seicandii jom ñˈoomwaaˈ. Jnda̱ chii jñoom tyochjooˈñeeⁿ. 	 וישלח שר האלף את הבחור ויצוהו לבלתי אמר לאיש כי גלה לו את הדבר הזה׃


Chaˈtsondye naⁿmˈaⁿˈ tja̱na meiⁿ tîcatoˈñoomna na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱na na nndaana, sa̱a̱ ncˈe na tyolaˈyuˈya nˈomna, ntyˈiaatquiana joonaˈ na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nndaana ndoˈ tyomˈaⁿna na neiiⁿna ee jlaˈno̱ⁿˈyana na laˈxmaⁿna nnˈaⁿ na cweˈ mˈaⁿyana ljooñe, cweˈ cwiwinomyana tsjoomnancue. 	 כפי אמונה מתו כל אלה ולא השיגו את ההבטחות רק מרחוק ראו אותן ויבטחו וישמחו לקראתן ויודו כי גרים הם ותושבים בארץ׃


Jlaˈtiuuna na ñˈeeⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na macwiˈoolcweeˈ na tyˈe xuee. Meiiⁿchaaˈ xuee tyocañjomndyena nato. Jnda̱ chii to̱ˈna, tyolˈueena jom quiiˈntaaⁿ nnˈaaⁿna ñequio nnˈaⁿ na taˈjnaaⁿˈna. 	 ויחשבו כי עם חבל הארחים הוא וילכו כדרך יום ויבקשהו בין הקרובים והמידעים׃


Maluaaˈ matseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ ee jo nda̱a̱ nnˈaⁿ ndooˈ xeⁿ matyˈiomyanaˈ ljoˈ cwilˈaˈyoˈ, sa̱a̱ naquiiˈ nˈomˈyoˈ ñenquiiˈcheⁿ na we waa na cwilˈaˈyoˈ ndoˈ tooˈñˈeⁿ mˈaaⁿ natia. 	 ככה גם אתם מחוץ נראים כצדיקים אל בני אדם ותוככם מלא חנפה ואון׃


Ndoˈ tˈo̱o̱ judíosˈñeeⁿ nnoom, jluena: —Nchii ñeˈcajño̱o̱ⁿyâ ljo̱ˈ ˈu cweˈ cwii tsˈiaaⁿ na ya macheˈ. Nlˈaayâ na luaaˈ ˈu ee matseiˈjnaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee ˈu cweˈ tsˈaⁿ ˈu, sa̱a̱ macheˈ na cwiluiindyuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויענו היהודים אתו לאמר על מעשה טוב לא נסקל אתך כי אם על גדפך את אלהים ועל כי אדם אתה ותעש את עצמך לאלהים׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ cwii sondaroˈñeeⁿ tjaaˈñe lantsa tseiˈntsqueeⁿˈeⁿ. Mañoomˈ jluiˈ niomˈ ñequio ndaa. 	 אך אחד מאנשי הצבא דקר בחנית את צדו וכרגע יצא דם ומים׃


Ndoˈ Félix mantyjiitcuuñê chiuu waa ñˈoom cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyena cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo. Joˈ chii tîcatseinˈoomˈñê nnˈaⁿ na tquionquia jnaaⁿˈ Pablo. Matsoom: —Quia na nncwjeeˈ nquii Lisias, tsaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ sondaro, nncwaxˈa̱tya̱ ˈñom cha nljeijndaaˈndyo̱ ñˈoom na cwinduˈyoˈ. 	 ויהי כשמע פיליכס את הדרים האלה ויאחר את דינם לעת אחרת כי עניני הדרך הזאת נודעו לו היטב ויאמר ברדת אלי לוסיאס שר האלף אשפט על דברכם׃


Ndoˈ quia tueˈntyjo̱ xjeⁿ, tˈmo̱o̱ⁿ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ, cwiluii naljoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na mañequia ncˈe nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa sa̱ˈntjoom na catsˈaa tsˈiaaⁿwaaˈ. 	 וגלה במועדו את דברו על ידי הקריאה המפקדה בידי על פי מצות האלהים מושיענו׃


Quia joˈ ¿chiuu macaⁿnaˈ na catsˈaa? Matsonaˈ na catseina̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ espíritu ˈnaⁿya ndoˈ mati ñequio na nlaˈno̱ⁿˈya nnˈaⁿ ljoˈ na matseina̱ⁿ. Macaⁿnaˈ na cataya ñequio espíritu ˈnaⁿya ndoˈ mati ñequio na cwilaˈno̱ⁿˈya nnˈaⁿ ljoˈ na mataya. 	 ועתה מה לעשות אתפללה ברוחי ואתפללה גם בשכלי אזמרה ברוחי ואזמרה גם בשכלי׃


Ndoˈ jndiiya cwanti nnˈaⁿ na tioo ángelesˈñeeⁿ sa̱yo cantaa. Naⁿˈñeeⁿ tueˈntyjo̱ cwii siaⁿnto meiⁿ waljooˈ wenˈaaⁿ nchooˈ ñequiee meiⁿndyena na cwiluiindyena canchooˈwe ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ Israel. 	 ואשמע מספר החתומים מאה אלף וארבעים וארבעה אלף והם חתומים מכל שבטי בני ישראל׃


Laˈxmaⁿ nˈomnnom tsˈaⁿ chaˈcwijom lámpara cwentaaˈ chaˈwaañe tsˈaⁿ. Xeⁿ na ya nˈomnjomˈ quia joˈ chaˈwaandyuˈñˈeⁿˈ mˈaaⁿˈ na xueeñe. Sa̱a̱ xeⁿ tisˈa nˈomnjomˈ quia joˈ chaˈwaandyuˈñˈeⁿˈ mˈaaⁿˈ na jaaⁿñe. 	 נר הגוף הוא העין לכן בהיות עינך תמימה גם כל גופך יאור ובהיותה רעה וחשך גם גופך׃


Ee jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na juu ángel na jnda̱ ntquieeˈ nncjo̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ntu ˈnaaⁿˈaⁿ. Xjeⁿˈñeeⁿ matseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na ntyjii nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. Majuu ñˈoomˈñeeⁿ na jnda̱ tqueⁿtyeeⁿ nda̱a̱ nquiee profetas na cwindyeˈntjomtyeⁿ nnoom. 	 אך בימי קול המלאך השביעי בעת עמדו לתקוע ונשלם סוד האלהים כאשר בשר את עבדיו הנביאים׃


Ee ¿chiuu waa cantyja ˈnaⁿˈ na machˈeenaˈ ntyjiˈ na jndandyuˈtiˈ nchiiti cwiicheⁿ? Ndoˈ ¿cwaaⁿ cwii nnom na matseiˈxmaⁿˈ na nchii nquii Tyˈo̱o̱tsˈom mañequiaaⁿ na matseiˈxmaⁿˈ joˈ? Ndoˈ xeⁿ cweˈ jndaˈ nayaˈñeeⁿ, ¿chiuu na matseisˈandyuˈ na chaˈcwijom tiyuuˈ na jndaˈ juunaˈ? 	 כי מי הפליא אותך ומה בידך אשר לא קבלתו ואם קבלתו למה תתהלל כאיש אשר לא קבל׃


Ndoˈ tijoom cwje canti meiⁿ na nnduuˈ chom. 	 אשר שם תולעתם לא תמות ואשם לא תכבה׃


Luaa tuii. Quia na tyˈewindyoona tsjoom Jericó, joˈ wacatyeeⁿ cwii tsaⁿnchjaaⁿˈ ˈndyoo nato, macaaⁿ ljoˈ tjo̱o̱ñê nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויהי בקרבו אל יריחו והנה איש עור ישב על הדרך והוא משאל׃


Ndoˈ wandyo̱ˈ nmeiⁿˈ, ˈio ndii ˈio jaawa jaacue na mˈaaⁿˈ mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ cwii cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 מלבד שאר הדברים הבאים עלי יום יום והדאגה לכל הקהלות׃


Sa̱a̱ Jesús tˈmaⁿti tseixmaaⁿ na nluiitˈmaⁿñê nchiiti Moisés chaˈxjeⁿ tsˈaⁿ na machˈee wˈaa cwiluiitˈmaⁿñetyeⁿ nchiiti wˈaa na sˈaaⁿ. 	 כי כבוד גדול ממשה נחל זה כאשר בנה הבית חשוב יותר מן הבית׃


Jndye nnˈaⁿ nntjeiiˈndyena cantyja na cwilaˈyuˈya nˈomna. Nncˈomna na jndoondye ntyjeena hasta na nlˈueeˈndyena ñˈoom na nntˈuiinaˈ ncˈiaana. 	 ואז יכשלו רבים ומסרו איש את רעהו ושנאו איש את אחיו׃


Juu Silvano ñˈeⁿ Timoteo ñˈeeⁿna ñˈeⁿndyo̱ na tyoñequiaayâ ñˈoom naya nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. Ñˈoomˈñeeⁿ nchii we ndiiˈ tseixmaⁿnaˈ, na waa xjeⁿ na majoˈndyo ndoˈ waa xjeⁿ na nchii joˈndyo juunaˈ. Cantyja ˈnaaⁿˈ jom, ñequiiˈcheⁿ tseixmaⁿ ñˈoomˈñeeⁿ ñˈoom na mayuuˈ. 	 כי בן האלהים ישוע המשיח הנקרא בתוככם על ידינו על ידי ועל ידי סלונוס וטימותיוס הוא לא היה הן ולא כי היו היה בו רק הן׃


Xeⁿ na cwitioˈñˈoom nnˈaⁿ ˈo ee na cwiluiindyoˈ cwentaaˈ Cristo matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. Machˈeeⁿ na ljoˈ ee nquii Espíritu na cwiluiiñê mˈaaⁿ naquiiˈ nˈomˈyoˈ. Mayuuˈ na cwilaneiⁿna ñˈoom ntjeiⁿ nacjooˈ Cristo sa̱a̱ cwiluiitˈmaⁿñê cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 אם יחרפו אתכם למען שם המשיח אשריכם כי נחה עליכם רוח הכבוד רוח אלהים אצלם מנאץ הוא ואצלכם נכבד׃


Tintsuuˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom na matsonaˈ: “Chjoowiˈ ndaaljoˈ matseicandeiiˈñˈeⁿnaˈ chaˈwaa tsqueeⁿtyooˈ.” 	 מעט שאר מחמץ הוא את כל העסה׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ judíos, quia na ntyˈiaana na jndyendye nnˈaⁿ jnda̱ tjomndye, tyolaˈta̱a̱ˈ nˈomna. Tyoluena na tiyuuˈ ñˈoom na tyotseineiⁿ Pablo ndoˈ tyoluena ñˈoom ntjeiⁿ nacjoomˈm. 	 ויהי כראות היהודים את המון העם וימלאו קנאה ויכחישו את דברי פולוס הכחש וגדף׃


Sa̱a̱ joona jnda̱ jnaⁿndyena ñˈeⁿ tsaⁿjndiiˈñeeⁿ ncˈe nioomˈ Catsmaⁿ ndoˈ ncˈe ñˈoom na tjeiˈyuuˈndyena cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Ee joona tyomˈaⁿna na ticajnda nquiuna meiiⁿ cwjena cantyja na cwitjeiˈyuuˈndyena. 	 והם נצחהו למען דם השה ולמען דבר עדותם ולא אהבו את נפשם עד למות׃


Xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, nntaˈndoˈnndaˈ nnˈaⁿ tsjoom Nínive, mandiñˈeeⁿ nnˈaⁿ na mˈaaⁿ jeˈ na quia nncˈoowjee. Ndoˈ nntˈuiityeⁿnaˈ joona ncˈe na yati lˈa nnˈaⁿ Nínive. Ee joo naⁿˈñeeⁿ lcweˈ nˈomna quia na tyoñequiaa Jonás ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱na. Ndoˈ ˈo jeˈ, ja jnda̱ tyja̱ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na cwiluiitˈmaⁿndyo̱tya̱, nchiiti Jonás, sa̱a̱ nchaaˈ lˈuu ñeˈcalcweˈ nˈomˈyoˈ. 	 אנשי נינוה יקומו במשפט עם הדור הזה והרשיעהו כי הם שבו בקריאת יונה והנה יש פה גדול מיונה׃


Ee nchii macanda̱ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cwiqueⁿndyô̱ na nlˈaayâ yuu na matyˈiomyanaˈ, sa̱a̱ mati jo nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 כי משגיחים אנחנו על הטוב לא לפני האדון לבד כי גם לפני האדם׃


Quia joˈ, tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, jeeⁿ tˈmaⁿ seicatyˈuenaˈ ndoˈ mati ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na tyondye na luaaˈ tuii. 	 ותהי יראה גדולה על כל הקהל ועל כל השמעים את אלה׃


Jndii tsaⁿˈñeeⁿ na seineiⁿ Pablo. Ndoˈ nquiee ntyˈiaaⁿˈaⁿ juu, ee seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tseixmaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ na matseiyuˈya tsˈom na nlcoˈyanaˈ juu. 	 וישמע את פולוס מדבר והוא הסתכל בו וירא כי אמונה בו להושע׃


ee ñˈeeⁿ nnˈaⁿ na nmeiiⁿˈ laxmaⁿ ndoˈ na ljoˈ, jnda̱ tjuˈtaaⁿñenaˈ joona na cwilayuˈya nˈomna. Quiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nncoñomˈ naya na matseixmaaⁿ. 	 יש מתפארים בו ויתעו מן האמונה׃ [ (I Timothy 6:22) החסד עמך אמן׃ ]


Sa̱a̱ quia na jndii tsaⁿˈñeeⁿ na luaaˈ, seichjooˈnaˈ tsˈoom ee jeeⁿ tyañê. 	 ויהי כשמעו את זאת ויעצב מאד כי עשר גדול היה לו׃


Ee mˈaaⁿya na cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya na maqueⁿnaˈ jaa na tjaa jnaⁿ cwicolaˈxmaaⁿya ncˈe nquii Espíritu ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya. 	 כי אנחנו ברוח ניחל מתוך האמונה לתקות הצדקה׃


ˈO na mˈaⁿˈyoˈ chaˈcwijom na cwindaˈyoˈ, calcwiiya nˈomˈyoˈ. Juu chjoowiˈ na ndi cwileiñˈomˈyoˈ, calajnda̱ˈyoˈ na nncjaanajndeiinaˈ. Ee mawaa xjeⁿ na ñeˈcantycwii nayaˈñeeⁿ naquiiˈ nˈomˈyoˈ. Ee maljeiya na tixcwe cwilˈaˈyoˈ jo nnom Tsotya̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 שקד וחזק את השארית הקרובה למות כי לא מצאתי מעשיך שלמים לפני האלהים׃


Ee nntyˈiaˈyoˈ na nndyocwjeeˈcañoom ntiaˈ ndoˈ nleicˈuaa ñˈoom na cwiluii ntiaˈ cwiicheⁿ ntyja. Sa̱a̱ tiñeˈquiandyoˈ na nlacatyuendyoˈ ee maxjeⁿ jndeiˈnaˈ na nmeiⁿˈ cwinomjndyee. Sa̱a̱ ndicwaⁿ tjo̱o̱cheⁿ na nntycwii tsjoomnancue. 	 ואתם עתידים לשמע מלחמות ושמעות מלחמה ראו פן תבהלו כי היו תהיה כל זאת אך עדן אין הקץ׃


Tquiana winom na nncˈom na tjoomˈnaˈ ñequio cwii nasei na ja. Sa̱a̱ taticˈom quia ljeiiⁿ na tjoomˈ naseiˈñeeⁿ. 	 ויתנו לו לשתות חמץ מזוג במרורה ויטעם ולא אבה לשתות׃


Tixocjaameintyjeeˈ na cwiˈoowa ndioom na macoˈwiˈnaˈ naⁿˈñeeⁿ. Meiⁿchjoo tixocataˈjndyeena naxuee natsjom ee joona tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena quiooˈjndii tquiee ñequio juu na jluiˈtsjaaⁿˈñeyoˈ ndoˈ joona jñoom ˈnaaⁿ cantaana na maˈmo̱ⁿnaˈ xueeˈyoˈ. 	 ועשן ענוים יעלה לעולמי עד ולא ימצאו מנוחה יומם ולילה המשתחוים לחיה ולצלמה ואשר ישא את תו שמה׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —Majndye tsˈiaaⁿ na ya jnda̱ sˈaaya jo nda̱a̱ˈyoˈ ñequio najndeii na matseixmaⁿ Tsotya̱ya. ¿Cwaaⁿ cwii juunaˈ na machˈeenaˈ na ñeˈcajñomˈyoˈ ljo̱ˈ ja? 	 ויען אתם ישוע מעשים טובים רבים הראיתי אתכם מאת אבי על אי זה מן המעשים ההם תסקלני׃


Sa̱a̱ na tia na sˈaaⁿ, jndiˈtiaaⁿˈaⁿ ñˈoom ˈndyoo tsˈaⁿ na seineiⁿ snom tsmeiiⁿˈeⁿ, ndoˈ na ljoˈ seitsaaⁿˈñenaˈ na ntjeiⁿ ljoˈ wjacatsˈaaⁿ. 	 ותהי לו תוכחת על חטאתו כי הבהמה האלמת דברה בקול אדם ותעצר באולת הקסם׃


Ndoˈ Judas, jnda̱ na toˈñoom taⁿˈ tyooˈñeeⁿ, mana tuo̱ Satanás quiiˈ tsˈoom. Ndoˈ tso Jesús nnoom: —Queⁿndyuˈ tsˈiaaⁿ na nntsaˈ. 	 ואחרי בלעו בא השטן אל קרבו ויאמר אליו ישוע את אשר תעשה עשה מהרה׃


Ndoˈ juu yuscuˈñeeⁿ tjaleinoom cwii joo yuu na nncwañoomˈnaˈ juu yuu na jnda̱ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nljooˈñê. Joˈ joˈ mˈaⁿ nnˈaⁿ na nnteixˈeena jom cwii meiⁿ waljooˈ we siaⁿnto waljooˈ ndyeenˈaaⁿ xuee. 	 והאשה ברחה המדברה אשר שם הוכן לה מקום מאת אלהים למען יכלכלוה שם ימים אלף ומאתים וששים׃


Ndoˈ quia na jnda̱ tjeiiⁿˈeⁿ chaˈtso canmaⁿ na machˈeeⁿ cwenta, wjaajñeeⁿ jo nda̱a̱yoˈ, ˈoontyjo̱yoˈ naxeeⁿˈeⁿ ee cwitaˈjnaaⁿˈyoˈ jñeeⁿˈeⁿ. 	 ואחרי הוציאו את צאנו הוא יעבר לפניהן והצאן הלכות אחריו כי ידעו את קולו׃


ˈO nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈyoˈ, ncˈe Taya Jesucristo ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na mañequiaa Espíritu Santo na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya ncˈiaaya, macaⁿnaˈ na queⁿndyoˈ na calajomndyoˈ ñˈeⁿndyo̱ na nlana̱a̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿya. 	 ואני מעורר אתכם אחי באדנינו ישוע המשיח ובאהבת הרוח להתאמץ אתי בהעתיר בעדי אל האלהים׃


Tsˈaⁿ natia machˈee ˈo, tilalcweˈyoˈ nawiˈ nacjooˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Xeⁿ na matseijnaaⁿˈaⁿ ˈo, ˈo tilaˈjnaⁿˈyoˈ jom. ˈO cwiicheⁿ ljo calˈaˈyoˈ, cataⁿˈyoˈ na catioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈaⁿ na nmeiiⁿˈ machˈee, ee jnda̱ seijndaaˈñê na ˈo nntoˈñoomˈyoˈ na nntioˈñaaⁿñê ˈo. 	 אל תשלמו רעה תחת רעה או חרפה תחת חרפה כי אם תברכו מדעתכם כי לזאת נקראתם למען תירשו את הברכה׃


Sa̱a̱ tso Abraham nnoom: “Joona macwileiˈñˈomna ñˈoom na tyoñequiaa Moisés ñequio profetas. Ñˈoommeiⁿˈ candyena.” 	 ויאמר אברהם יש להם משה והנביאים אליהם ישמעון׃


Quia joˈ ntˈomndyena jluena nnoom: —¿Ljoˈ macaⁿnaˈ na calˈaayâ cha na nncjaaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom jâ? 	 ויאמרו אליו מה נעשה לפעל פעלות אלהים׃


Tjantyjaaⁿˈaⁿ juu. Tioom seitye ñˈeⁿ winom yuu na tquieeˈñe, jnda̱ chii seityeeⁿ liaa. Jnda̱ joˈ teiˈcaljoom juu quiooˈ na ñeljoom. Tjañˈoom juu wˈaa na cweˈ cwiquieya nnˈaⁿ. Joˈ joˈ teixˈeeⁿ juu. 	 ויגש אליו ויחבש את פצעיו ויסוכם בשמן ויין ויעלהו על בהמתו ויוליכהו אל המלון ויכלכלהו׃


Ee tjaaweeˈ tsˈoom na matseicañeeⁿ nnˈaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ na juu na jeeⁿ cajnda na tseixmaⁿ Cristo na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom, mati mˈaaⁿ joˈ cwentaˈ ˈo. Juu ñˈoom wantyˈiuuˈñeeⁿ, luaa maˈmo̱ⁿnaˈ: Cristo mˈaaⁿñê naquii nˈomˈyoˈ, na juu joˈ mañequiaanaˈ na cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ na nlaˈjomndyoˈ na nluiitˈmaⁿñê. 	 אשר רצה האלהים להודיעם אי זה הוא עשר כבוד הסוד ההוא בגוים והוא המשיח אשר בכם אשר הוא תקות הכבוד׃


Matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ chiuu waa na mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ cha cateijndeiinaˈ ˈo. Ee ˈo machuˈcheⁿ jlaˈtiuuˈyoˈ na ñeˈcateijndeiˈyoˈ nnˈaⁿ Jerusalén ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ jlaˈcato̱ˈyoˈ na nlaˈtjomˈyoˈ sˈom. 	 ואחוה את דעתי בדבר הזה כי זאת להועיל לכם אשר הקדמתם כבר בשנה שעברה לא לעשות בלבד כי גם לחפץ׃


Chaˈna catsuutsja jeeⁿ wjee ndaaˈndyooyoˈ, maluaaˈ matseijomnaˈ ˈo. Chiuu nlˈaˈyoˈ na nlaneiⁿˈyoˈ ñˈoom ya ndoˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ tooˈcheⁿ natia. Ee cantyjati na matseitiuu tsˈaⁿ naquiiˈ tsˈoom, mantyja joˈ ñˈoom na cwicaluiˈ ˈñom. 	 ילדי הצפעונים איכה תוכלו למלל טוב ואתם רעים כי משפעת הלב ימלל הפה׃


Ee joona meiiⁿ jndye nnom nawiˈ na jaaˈnaˈ na cwiwinomna, mˈaⁿna na neiiⁿna, ndoˈ meiiⁿ na jeeⁿ ntyˈiaandyena sa̱a̱ ndooˈ ntyjii tsˈaⁿ na tyandyena na tincˈuaaˈ tquiana sˈom na nnteijndeiina nnˈaⁿ na matseitjo̱o̱naˈ. 	 כי ברב נסיון הלחץ רבתה שמחתם ושפלות רישם העדיפה להראות עשר תמתם׃


Candyeˈyoˈ ñˈoom na matsjo̱o̱ luaa, ˈo nnˈaⁿ na quinduˈyoˈ: “ˈIocha luaaˈ, nntsaaya tsjoomwaa oo tsjoomwaaˈ, joˈ joˈ nncˈo̱o̱ⁿya cwii chu na nlaˈjndaa ndoˈ nnda̱a̱ na nntantjo̱o̱ⁿ sˈom.” 	 הוי האמרים נלכה היום ומחר לעיר פלונית אלמונית ונעשה שם שנה אחת לסחר בה ולהרבות רוח׃


tyoocjo̱meiⁿntyja̱a̱ˈa na mañequiaya na quianlˈuaaⁿˈaⁿ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ quia na matseina̱ⁿya nnoom. 	 לא אחדל מהודות בעבורכם בהזכירי אתכם בתפלתי׃


Xjeⁿ na tueeˈ quiajmeiⁿˈ, teijaaⁿ chaˈwaa tsjoomnancue hasta na ndyee na matmaaⁿ. 	 ויהי כשעה הששית והנה חשך על כל הארץ עד השעה התשיעית׃


Tjalcweeⁿˈeⁿ ndyuaa tsjomˈm. Joˈ joˈ tyotseineiiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ naquiiˈ watsˈom. Ndoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna ñˈoom na seineiiⁿ. Tyoluena: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ ¿chiuu sˈaayom na jeeⁿ jndo̱ˈ tsˈoom? Ndoˈ ¿yuu jnaⁿ najneiⁿ na machˈeeⁿ tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na tyoontyˈiaaya? 	 ויבא לארצו וילמד אתם בבית כנסתם עד כי השתוממו ויאמרו מאין לזה החכמה הזאת והגבורות׃


Mati chaˈtsondye nnˈaⁿ na laˈxmaⁿna tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwilaˈcwanomna na xmaⁿndyoˈ, majndeiiticheⁿ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjomna nnom tsaⁿmatsˈiaaⁿtˈmaⁿ tsjoom Roma. 	 כל הקדשים שאלים לשלומכם וביותר אלה אשר מבית הקיסר׃


Joˈ chii luaa ñeˈcaˈmo̱ⁿ ñˈoom tjañoomˈwaaˈ. Nnˈaⁿ na ticalaˈtiuu na tˈmaⁿ cwiluiindye ljoˈyu nntseitˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom joona chaˈxjeⁿ matseitˈmaaⁿˈñê ntˈomcheⁿ. Ndoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈtiuu nquiee na tˈmaⁿ cwiluiindye, quia nleitquiooˈ na ljoˈyu laˈxmaⁿna jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio meiⁿnquia nnˈaⁿ. 	 ככה יהיו האחרונים ראשונים והראשונים יהיו אחרונים כי רבים הם הקרואים ומעטים הנבחרים׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nncuˈxeeⁿ nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ. Quia joˈ catjeiˈyoˈ tsˈaⁿ jnaⁿˈñeeⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 ואשר בחוץ האלהים ישפטם ואתם תבערו את הרע מקרבכם׃


Matsˈiaa joˈ quia jleityˈiomnda̱a̱na, jliuna cwa tacˈoomñe Elías ñˈeⁿ Moisés ñˈeⁿndyena. Macanda̱ ñenquii Jesús cwimˈaaⁿ. 	 והמה הביטו כה וכה פתאם ולא ראו עוד איש בלתי את ישוע לבדו אתם׃


Ndoˈ Judas, tsˈaⁿ na tquiaa cwenta jom luee naⁿˈñeeⁿ, jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ ˈnaaⁿ nda̱a̱na chiuu nntsˈaaⁿ. Tsoom: —Juu tsˈaⁿ na nncˈua ntsmaⁿˈ, majom joˈ. Tyeⁿ catˈueˈyoˈ jom ndoˈ tsaañˈomˈyoˈ jom. Calˈaˈyoˈ cwenta na ticalacanomˈyoˈ jom. 	 והמוסר אתו נתן להם אות לאמר האיש אשר אשקהו זה הוא אותו תפשו והוליכהו אל ימלט׃


Ñeˈcatseiljeiiˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo ndoˈ na nntseixmaⁿya juu najndeii na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na sˈaa na tandoˈxcoom, ndoˈ na nntseijomndyo̱ ñequio joo nawiˈ na teinoom ndoˈ na nntseixmaⁿya chaˈxjeⁿ na seixmaaⁿ xjeⁿ na tueeⁿˈeⁿ, 	 לדעת אתו ואת גבורת תחיתו והתחברות ענוייו ולהדמות למותו׃


Meiⁿyuucheⁿ na cwiquiena, cwilaˈndaaˈna nˈom nnˈaⁿ, ndoˈ cweˈ ncˈe jnaaⁿ joona macoˈwiˈnaˈ naⁿˈñeeⁿ. 	 שד ושבר במסלותם׃


Maluaaˈ waa na matseijomnaˈ jaa nnˈaⁿ na cwilaˈyuuˈa, meiiⁿ na jndyendyo̱ sa̱a̱ matseijoomˈnaˈ cantyja ˈnaaⁿya na ñeˈcwii seiˈ cwiluiindyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo. Ndoˈ tsˈiaaⁿ na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na calˈaaya cwentaaⁿˈaⁿ tjachuiiˈnaˈ na cwii cwiindyo̱. 	 כן אנחנו הברים גוף אחד במשיח וכל אחד ואחד ממנו אבר לחברו הוא׃


ˈO ndicwaⁿ laˈxmaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue. Ee na cwilaˈta̱a̱ˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ ndoˈ cwilaˈntjaˈndyoˈ ñˈeⁿndyena, maˈmo̱ⁿnaˈ na tjaa na matseichuiiˈnaˈ ˈo ñequio nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 כי באשר קנאה ומריבה ומחלקים ביניכם הלא של הבשר אתם ומתהלכים לפי דרך בני אדם׃


Quia joˈ tquiana ljeii lˈo̱o̱ⁿ na seiljeii profeta Isaías, seicano̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ljeiiˈñeeⁿ ndoˈ tueˈcañoom yuu na matsonaˈ: 	 ויתן לו ספר ישעיה הנביא ויפתח את הספר וימצא את המקום אשר היה כתוב בו׃


Ndoˈ Judas, juu xˈiaayâ na tquiaa cwenta jom, mati mantyjii joˈ joˈ, ee majndye ndiiˈ ñesaayâ joˈ joˈ ñˈeⁿ Jesús. 	 וגם יהודה מוסרו ידע את המקום כי פעמים רבות נועד שמה ישוע עם תלמידיו׃


Quia joˈ taxˈee Jesús nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê, tsoom: —¿Aa cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ? Tˈo̱o̱yâ nnoom, lˈuuyâ: —Mayuuˈ, Ta, macwilaˈno̱o̱ⁿˈâ. 	 ויאמר אליהם ישוע האתם הבינותם את כל זאת ויאמרו אליו כן אדנינו׃


Juu na jeeⁿ wantyˈiuuˈ ñetuaa tînquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nliu nnˈaⁿ na ñetˈom teiyo juunaˈ, chaˈxjeⁿ jeˈ ñequio Espíritu Santo jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ apóstoles na ljuˈ nˈom ñequio profetas. 	 אשר בדורת הראשנים לא נודע לבני אדם כאשר נגלה עתה לשליחיו הקדשים ולנביאיו ברוח׃


Ee ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom matseineiⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Luaa matsonaˈ: Ja majño̱o̱ⁿñetya̱ya cwii moso ˈnaⁿya na wjaajndyee jo njomˈ. Jom nncwjiˈyuuˈñê cantyja ˈnaⁿˈ, cha nncˈomcˈeendye nnˈaⁿ quia na nncueˈcañoomˈ. 	 כי זה הוא אשר כתוב עליו הנני שלח מלאכי לפניך ופנה רדכך לפניך׃


Ñˈoomwaaˈ na tquia nnˈaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ wjaantyˈeenaˈ chaˈwaa tsjoomnancue ndoˈ mateijndeiinaˈ nnˈaⁿ. Ljoˈyu machˈeenaˈ chaˈna sˈaanaˈ quiiˈ nˈomˈyoˈ xjeⁿ na jndyeˈyoˈ na tyolaˈneiⁿ nnˈaⁿ cantyja na candyaˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ ndoˈ jlaˈno̱ⁿˈyoˈ na mayuuˈcheⁿ na ljoˈ tseixmaaⁿ. 	 אשר באה אליכם וגם לכל העולם ותפרה ותרבה כמו גם בתוככם למן היום אשר שמעתם והכרתם באמת את חסד אלהים׃


Joˈ chii tyolˈana cwenta tsaⁿˈñeeⁿ naquiiˈ wˈaancjo, sa̱a̱ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ticˈoomeintyjeeˈna na tyolaˈneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na cateijneiⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 פטרוס היה עצור במשמר והקהלה העתירה בעדו בחזקה אל האלהים׃


Ndoˈ lqueeⁿ na tquiaa yuu na jeeⁿ ljo̱ˈ tyuaa, joˈ nnˈaⁿ na ya cwindye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Neiiⁿna cwitoˈñoomna juunaˈ. 	 וכן הנזרעים על מקמות הסלע הם השמעים את הדבר ומהר בשמחה יקחהו׃


Ndoˈ joo na cwiluiindye sondaro cañoomˈluee, tyˈentyjo̱na naxeeⁿˈeⁿ na ntyjondyena catso canchiiˈ. Cweeˈna liaa canchiiˈ na ljuˈnaˈ na tuiinaˈ ñˈeⁿ lino na jeeⁿ ya. 	 וצבאות השמים יצאים אחריו על סוסים לבנים מלבשים בגדי בוץ לבן וטהור׃


Joˈ chii cjañjoomˈ nˈomˈyoˈ chiuu ñejlaˈxmaⁿˈyoˈ cwitjo̱o̱cheⁿ na cwilaˈyuˈyoˈ. ˈO nchii tsjaaⁿ judío ˈo ndoˈ ncˈe naljoˈ joona na cwilˈana ˈnaaⁿ ntjaaⁿ yoˈndaa ndana na naⁿnom, cwiluena na ˈo tilaˈxmaⁿˈyoˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe na tiquilˈaˈyoˈ naljoˈ. 	 על כן זכרו כי אתם הגוים בבשר הנקראים ערלים בפי הנקראים בני המילה שהיא מעשה ידים בבשר׃


Joo ntseinda nomnnˈaⁿˈ na mˈaⁿ ñjaaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ cwilaˈcwanomna na xmaⁿndyuˈ. Mantyja luaaˈ ñˈoom na matseiljeiya. 	 בני אחותך הבחירה שאלים לשלומך אמן׃


Ndoˈ tsaⁿsˈaˈñeeⁿ na titquieñe nchii cweˈ cwantindyo tquiaanaˈ na neiiⁿ nnˈaⁿ na wandoˈnnaaⁿˈaⁿ. 	 והם הביאו את הנער חי וינחמו עד מאד׃


Ñˈoommeiiⁿ seineiⁿ Jesús yocheⁿ na tyoˈmo̱o̱ⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos, yuu cwitueeˈ nnˈaⁿ sˈom cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ meiⁿcwii tsˈaⁿ tîcatˈuii jom, ee tyooweˈntyjo̱ xjeⁿ na nntjoom nawiˈ tˈmaⁿ. 	 כדברים האלה דבר בבית האוצר בלמדו במקדש ולא תפשו איש כי לא בא עתו׃


Ee naⁿmaⁿnˈiaaⁿ laˈxmaⁿna na cwindyeˈntjomna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha cateiˈjndeiina ˈu. Sa̱a̱ xeⁿ macheˈ na tilˈuee ljeii na cwileinˈomna, quia joˈ cˈoomˈ na nquiaˈ joona, ee ticweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na laˈxmaⁿna sa̱yo ee cwiluiindyena na cwindyeˈntjomna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na cwitaˈwiˈna nnˈaⁿ na cwilˈa yuu na tia. 	 כי משמשת אלהים היא לטוב לך אך אם הרע תעשה ירא כי לא לחנם חגרת חרב היא כי משמשת אלהים היא נקמת בקצף מכל עשה הרע׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na luaaˈ tyomˈaⁿna, maxjeⁿ majndyendyetina ticjaaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyena ee tîcalˈana yuu na lˈue tsˈoom. Macweˈ joˈ jndyendyena tja̱na ndyuaa yuu tja nnˈaⁿ cˈoom. 	 אבל ברבם לא רצה האלהים ופגריהם נפלו במדבר׃


Ndoˈ macañoomˈ tsˈoomˈnaaⁿ na ñoom Jesús meintyjeeˈ tsoñeeⁿ. Mati joˈ joˈ mˈaaⁿ María tyjee tsoñeeⁿ, scuuˈ Cleofas, ñequio María Magdalena. 	 ועל יד צלב ישוע עמדו אמו ואחות אמו מרים אשת קלופס ומרים המגדלית׃


Seiˈndaaˈnndaˈnaˈ ntyjii Jesús. Saayâ ñˈeⁿñê yuu na waa tsueˈtsjo̱ˈ na tuii tseiˈtsuaa juunaˈ. Cwita̱ˈ tsjo̱ˈ ˈndyootsˈaaˈnaˈ. 	 ויוסף עוד ישוע להזעם ברוחו ויבא אל הקבר והוא מערה ואבן על מבואה׃


Ndoˈ na luaaˈ tsoom, seicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na seiljeii profeta Isaías, na matsonaˈ: 	 למלאת את אשר דבר ישעיהו הנביא לאמר׃


Quia na jnda̱ jlaˈnaⁿˈyoˈ cartawaañe, calaˈcwanomˈyoˈ juunaˈ na mˈaⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ Laodicea cha na nlaˈnaaⁿna juunaˈ, ndoˈ mati ˈo calaˈnaⁿˈyoˈ carta na matseicwano̱ⁿya na mˈaⁿ joona. 	 ואחרי קראם את האגרת הזאת לפניכם עשו שתקרא גם בקהל לודקיים ואת אשר ללודקיא תקראוה גם אתם׃


’ˈO ñequiiˈcheⁿ ñˈeⁿˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ chaˈtsoti na maqueⁿnaˈ xjeⁿ ja. 	 ואתם הם העמדים עמדי עד עתה בנסיונתי׃


Calajomndyoˈ ñˈeⁿndyo̱ chaˈna cwilaˈjomndye quiooˈndyo na ljoyu cwilˈa tsˈiaaⁿ. Ndoˈ quiaandyoˈ na nntaˈjnaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya. Ee ja tincˈuaaˈ tsˈo̱o̱ⁿya ndoˈ mˈaaⁿya na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo. Ndoˈ nliuˈyoˈ na nntaˈjndyee añmaaⁿˈyoˈ. 	 קבלו עליכם את עלי ולמדו ממני כי ענו ושפל רוח אנכי ותמצאו מרגוע לנפשתיכם׃


Jndyonnaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ naⁿˈñeeⁿ. Ljeiiⁿ maxjeⁿ cwindana, ee jeeⁿ tyeⁿ maleichuu tsaⁿtsjom joona. 	 ויבא וימצאם גם בפעם הזאת ישנים כי עיניהם היו כבדות׃


Seinˈmeiiⁿˈ tsaⁿnchjaaⁿˈñeeⁿ luaˈnnoom, tsoom: —Mantyˈia nnˈaⁿ ndooˈ ntyjii chaˈcwijom nˈoom joona, sa̱a̱ cwiˈoocaˈna. 	 ויבט ויאמר אראה את בני האדם כי מתהלכים כאילנות אני ראה׃


Ndoˈ cha mˈmo̱ⁿnaˈ na cwiluiindyo̱ cwentaaⁿˈaⁿ, jnda̱ tquiaaⁿ Espíritu Santo quiiˈ nˈo̱o̱ⁿya, cwii na matseicandiinaˈ na nntoˈño̱o̱ⁿya chaˈtso na matseijndaaˈñê. 	 אשר גם חתמנו ואשר נתן בלבנו את ערבון הרוח׃


Quia na jñeeⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús, jñoom ntˈom nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos na cˈoocalˈana tyˈoo na candyoya Jesús na nntseinˈmaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ mosoomˈm. 	 וישמע את שמע ישוע וישלח אליו מזקני היהודים וישאל מאתו לבוא ולהושיע את עבדו׃


Cwii yuscu na mandiˈntjom ljeii jom na wacatyeeⁿ ˈndyoo chom, jeeⁿ nquiee ntyˈiaaˈ nnoom ndoˈ tso: —Mati tsaⁿmˈaaⁿ ñeñˈeeⁿ ñˈeⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ. 	 ותראהו השפחה יושב נגד האור ותבט בו ותאמר גם זה היה עמו׃


Quia joˈ tjatjatyeeⁿ chjoowiˈ. Tjawanquioom na matseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom. Tyochˈeeⁿ tyˈoo nnom, tsoom: —Tsotya̱ya, xeⁿ aa waa na nnda̱a̱ nluii, quiaaˈ na tincwino̱o̱ⁿya nawiˈwaa na matseijomnaˈ cwii na jeeⁿ ja. Sa̱a̱ meiiⁿ na luaaˈ macaⁿˈa, caluii chaˈxjeⁿ na lˈue tsˈomˈ nncuˈ, nchii chaˈxjeⁿ na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ ja. 	 וילך מעט האלה ויפל על פניו ויתפלל לאמר אבי אם יוכל להיות תעבר נא מעלי הכוס הזאת אך לא כרצוני כי אם כרצונך׃


Nqueⁿ cwiluiiñê xqueⁿ tmaaⁿˈ jaa nnˈaⁿ na cwilaˈyuuˈa ndoˈ cwiluiindyo̱ seiiⁿˈeⁿ. Cwitando̱o̱ˈa ncˈe jom, nqueⁿ na tquiaa jndyee Tyˈo̱o̱tsˈom na tandoˈxcoom quiiˈntaaⁿ lˈoo. Cantyja ˈnaaⁿ chaˈtso nmeiⁿˈ maqueⁿnaˈ jom na tjacantyja na cwiluiitˈmaⁿñê na chaˈtso na chaˈtso. 	 והוא ראש גוף העדה אשר הוא ראשית ובכור מעם המתים למען יהיה הראשון בכל׃


Jnda̱ teinom chaˈna ndyee hora na tuii na ljoˈ ndoˈ tyjeeˈ scuuˈ Ananías. Meiⁿchjoo ticaljeiiⁿ aa waa ljoˈ tuii. 	 ויהי כמשלש שעות ותבא אשתו והיא לא ידעה את הנעשה׃


Ee nnˈaⁿ na wiˈndye ndoˈ nnˈaⁿ na cwinquioˈnnˈaⁿ, yacheⁿ cwajndiiti nñequioˈnnˈaⁿndye ntyjeena. 	 ואנשים רעים וקסמים יוסיפו סרה מתעים ונתעים׃


Ñenquiiˈcheⁿ tyowicˈuaa ñˈoom na tyondyena: “Juu tsaⁿˈñeeⁿ na tyotseijneiⁿ na tyoleintyjo̱o̱ⁿ jâ, jeˈ nqueⁿ mañequiaaⁿ ñˈoom na jaachˈee xuee na ñeˈcatseityueeⁿˈeⁿ.” 	 רק זאת בלבד שמעו כי האיש ההוא אשר היה רדף אתנו מאז עתה הוא מבשר את האמונה אשר האבידה מלפנים׃


Maxjeⁿˈñeeⁿ tquieˈcañom nnˈaⁿ na jlaˈcandiina Jesús na sa̱ˈntjom Pilato na cwje ntˈom nnˈaⁿ galileos xcwe xjeⁿ na cwilaˈcwjeena quiooˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Seitjoomˈnaˈ nioomna ñequio nioom quiooˈñeeⁿ. 	 ויבאו אנשים בעת ההיא ויגידו לו על דבר הגלילים אשר פילטוס ערב דמם עם זבחיהם׃


Laˈxmaⁿ naⁿmˈaⁿˈ nnˈaⁿ na jnda̱ tsuundye ee jnda̱ ˈndyena nato na yuu. Joona cwilaˈjomndyena ñˈoom na tyoñequiaa profeta Balaam jnda Beor na tyoqueⁿ tsˈoom na nncwantjoom sˈom cantyja ˈnaaⁿˈ natia na nntsˈaaⁿ. 	 את הדרך הישר עזבו ויתעו וילכו בדרך בלעם בן בעור אשר אהב שכר העולה׃


Ntˈom nnˈaⁿ fariseos na ñˈeeⁿˈndye quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na jndyendye jluena: —ˈU na maˈmo̱o̱ⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ, catseitiaˈ naⁿmˈaⁿˈ na cwilaˈjomndye ñˈomˈ. 	 ומקצת פרושים אשר בתוך העם אמרו אליו רבי גער בתלמידיך׃


Ndoˈ mˈmo̱o̱ⁿ chiuu waa na matyˈiomyanaˈ na cˈomna ncˈe jo̱ na mˈaaⁿ Tsotya̱ ndoˈ taxocantyˈiaatina ja. 	 ועל הצדק כי אלך אל אבי ולא תוסיפו לראות אתי׃


Ndoˈ tyee na cwiluiitquieñe ñequio tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom tˈmaⁿ ñequio ntˈomcheⁿ ntyee na cwiluiitquiendye, quia na jndyena na luaaˈ, tyomˈaaⁿˈ nˈomna chiuu ya nluii cha nleicheⁿ ñˈoomwaaˈ. 	 ויהי כשמע הכהן ונגיד המקדש וראשי הכהנים את הדברים האלה ויבהלו עליהם ויאמרו איך יפל הדבר הזה׃


Mantyja tandoˈnndaˈ ndoˈ mañoomˈ teicantyja. Sa̱ˈntjom Jesús na quiana na nlcwaˈ yuscuchjooˈñeeⁿ. 	 ותשב רוחה ותקם פתאם ויצו לתת לה לאכול׃


Ee waa ñˈoom ˈndyoo Isaías na teiljeii cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, tsoom: Nnˈaⁿ na tijoom ñentyˈiaa jom nndyena cantyja ˈnaaⁿˈa. Ndoˈ joo nnˈaⁿ na tijoom ñejndye cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, nlaˈno̱ⁿˈna. 	 כי אם ככתוב אשר לא ספר להם ראו ואשר לא שמעו התבוננו׃


Ndoˈ tjatsoticheⁿnaˈ: “Ta Tyˈo̱o̱tsˈom maxjeⁿ nntseicanda̱a̱ˈñê ñˈom ˈñom ñequio nnˈaⁿ tsjoomnancue, na nncuˈxeeⁿ joona chaˈxjeⁿ na matsonaˈ ndoˈ jndeii mˈaaⁿ na nntsˈaaⁿ na ljoˈ.” 	 כי כלה ונחרצה אדני עשה בקרב הארץ׃


Ee xeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ na ˈndiinaˈ nnˈaⁿ judíos, tjuˈnaaⁿñenaˈ na joo nnˈaⁿ tsjoomnancue nljoyaandyena jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, cˈoomˈ nˈomˈyoˈ chiuu nntsˈaanaˈ quia na jnda̱ tjuˈnaˈ na cwiluiindyenndaˈna cwentaaⁿˈaⁿ. Na nluii na luaaˈ, nntseijomnaˈ cantyja ˈnaaⁿna chaˈcwijom tsˈaⁿ na wandoˈxco na jnda̱ tueˈ. 	 כי אם געילתם רצוי לעולם מה אפוא תהיה אספתם הלא חיים מן המתים׃


Matseiljeiya cartawaa na matseicwano̱ⁿya na mˈaaⁿˈ ee ntyjiiyaya na nntseicanda̱ˈ ñˈoom na macaⁿˈa, ndoˈ na tˈmaⁿticheⁿ nntsaˈ nchii cweˈ tomti na macaⁿˈa. 	 בבטחוני כי תשמע לי כתבתי אליך ויודע אני כי תעשה יותר ממה שאמרתי׃


Juu na mˈaⁿˈyoˈ na wiˈ nˈomˈ ntyjeeˈyoˈ matˈuiinaˈ juu na cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ na cwileiwenaˈ cañoomˈluee. Quia tyondyeˈyoˈ ñˈoom na mayuuˈ na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, joˈ tquiaanaˈ na cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ. 	 בעבור התקוה הצפונה לכם בשמים ונודעתם לכם מקדם בדבר אמת הבשורה׃


Joˈ chii jeeⁿ xcwe na jom cjaaluiitˈmaⁿñetyeeⁿ sa̱a̱ ja catseicjetinaˈ. 	 הוא יגדל הלוך וגדל ואני אחסר הלוך וחסור׃


Tsoom nda̱a̱na: —¿Chiuu na cwindaˈyoˈ? Quicantyjaˈyoˈ, calaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha juu na ñeˈqueⁿnaˈ xjeⁿ ˈo, tincjaachuunaˈ ˈo. 	 -64[ ויאמר אליהם למה תישנו קומו והתפללו אשר לא תבאו לידי נסיונ, עודנו מדבר והנה המון ואחד משנים העשר הנקרא יהודה הלך לפניהם ויקרב אל ישוע לנשק לו׃


Quia ljoˈcheⁿ jlaˈno̱o̱ⁿˈâ na nchii cantyja ˈnaaⁿˈ ndaaljoˈ na cwiluii tyooˈ na calˈaayâ cwenta, sa̱a̱ tañeˈquiandyô̱ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ saduceos. 	 אז הבינו כי לא אמר להשמר משאר הלחם כי אם מלמוד הפרושים והצדוקים׃


Cwiicheⁿ tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈeⁿñê, matso nnoom: —Ta, quiaaˈ ñˈomˈ na nndiˈntjo̱ⁿtya̱ nnom tsotya̱, hasta xeⁿ jnda̱ tyˈiuya jom, quia joˈ yuuˈ jeˈ nñˈa̱ⁿya ñˈeⁿndyuˈ. 	 ואחר מן התלמידים אמר אליו אדני הניחה לי בראשונה ללכת ולקבר את אבי׃


Ee joona cwiqueⁿna ñˈoom na jndeiˈnaˈ na catseicanda̱a̱ˈñe tsˈaⁿ. Matseijomnaˈ chaˈcwijom cwilaˈtyeⁿna cwii xuu na jaaˈ na cwitioona cantyaˈ naⁿˈñeeⁿ. Sa̱a̱ nquieena nchaaˈ lˈuu nntiiˈndyena meiiⁿ ñeˈcwii nda̱a̱ lueena na nnteiˈjndeiina naⁿˈñeeⁿ. 	 כי אסרים משאת כבדים ועמסים על שכם האנשים ולא יאבו להניעם אף באצבעם׃


Ee ñenquiiˈcheⁿ nmeiⁿˈ cwilˈuee nnˈaⁿ chaˈwaa tsjoomnancue. Sa̱a̱ nquii Tsotyeˈyoˈ, mantyjeeⁿ na tjo̱o̱ndyoˈ chaˈtso nmeiⁿˈ. 	 כי את כל אלה מבקשים גויי הארץ ואביכם הוא יודע כי צריכים אתם לאלה׃


Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱ xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ tˈmaⁿti nlcoˈwiˈnaˈ ˈo nchiiti nnˈaⁿ na ñetˈom ndyuaa tsjoom Sodoma. 	 אבל אני אמר לכם כי ביום הדין יקל לאדמת סדום ממך׃


Ndoˈ cwiicheⁿ xuee manjomndye naⁿˈñeeⁿ nato. Chaˈna manndyooˈ quiajmeiⁿˈ ˈoowindyoona tsjoom Jope. Majuu xjeⁿˈñeeⁿ tjawa Pedro xqueⁿ wˈaa yuu su na nntseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויהי ממחרת והמה הלכים בדרך וקרבים לעיר ויעל פטרוס על הגג להתפלל כשעה הששית׃


Seineiⁿ cheⁿnqueⁿ, tsoom: “Ntyjii chiuu nntsˈaa, nntseityuiiˈa nda̱ˈ yuu na cwicañjom na cwiweˈ ndoˈ nntsˈaa ntˈomcheⁿ na ntˈmaⁿti. Joˈ joˈ nntseiwa̱ chaˈtso na tueˈ ñequio ntˈomcheⁿ ˈnaⁿya. 	 ויאמר את זאת אעשה הרס את אסמי ובנה גדולים מהם ואכנסה שמה את כל יבולי וטובי׃