Tsoticheⁿ Jesús no̱o̱ⁿ: —Catseiljeiˈ ñˈoommeiiⁿ, catseicwanomˈ joonaˈ na mˈaaⁿ ángel na machˈee cwenta tmaaⁿˈ nnˈaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaⁿ tsjoom Pérgamo. Catsuˈ: “Luaa ñˈoom na matsjo̱o̱ nnco̱ na maleiñˈo̱ⁿya xjo na ta̱a̱ we ntyja: 	 ואל מלאך קהל פרגמוס כתב כה אמר אשר לו חרב פיפיות החדה׃


’Sa̱a̱ matsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈ ˈo nnˈaⁿ na cwindyeˈyoˈ ñˈoom na mañequiaya: Cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿ na jndoo ˈo. Ndoˈ calˈaˈyoˈ na ya nnˈaⁿndyoˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ na ticueeˈ nˈom ˈo. 	 אבל אליכם השמעים אני אמר אהבו את איביכם היטיבו לשנאיכם׃


Ndoˈ jeˈ Ta, ñeˈcandya̱a̱yâ, ¿aa matsonaˈ na nñeˈquiaayâ tsˈiaaⁿnda̱a̱yâ nnom César, oo aa ticatsa̱ˈntjomnaˈ? 	 המתר לנו לתת מס אל הקיסר אם לא׃


’Calˈaˈyoˈ cwenta na tincˈomˈyoˈ na ticueeˈ nˈomˈyoˈ meiⁿcwii yucachjoo. Ee nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱ jo nandye mˈaⁿ ángeles na cwilˈa cwenta yocanchˈu. Ndoˈ ángelesˈñeeⁿ meiⁿnquia xjeⁿ cwilaˈneiⁿna nnom Tsotya̱ya na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 ראו פן תבזו אחד wקטנים האלה כי אמר אני לכם כי מלאכיהם ראים תמיד את פני אבי שבשמים׃


Ndoˈ tcoˈ xˈiaaⁿˈaⁿ xtye jo nnoom. Sˈaa tyˈoo nnoom, tso: “Macaⁿˈa ñˈomtˈmaⁿ tsˈom njomˈ na nncwindoˈyaˈ ndoˈ nntio̱o̱ⁿ na cho̱jnaⁿ njomˈ.” 	 ויפל חברו לפני רגליו ויבקש ממנו לאמר הארך לי אפך ואשלמה לך הכל׃


Ndoˈ jnda̱ na tquiena tsjoom Salamina, quia joˈ tyoñeˈquiana ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ lanˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Ndoˈ Juan, tsˈaⁿ na mati jndyu Marcos, tyocañˈeeⁿ ñˈeⁿndyena na tyoteijneiⁿ joona. 	 ויבאו אל עיר סלמיס ויגידו את דבר האלהים בבתי הכנסיות אשר ליהודים ויהי להם גם יוחנן למשרת׃


Sa̱a̱ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tjantyˈeetinaˈ, tjawijndyendyeti nnˈaⁿ tyolayuˈ. 	 ודבר אלהים הולך ורב׃


Ee seiˈno̱ⁿˈ Pilato na cweˈ na jndoona Jesús joˈ chii jlaˈquioona juu lˈo̱o̱ⁿ nchii ee na waa jnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 כי ידע אשר רק מקנאה מסרו אתו׃


Quia joˈ jlaˈxcwiina ljo̱ˈ na njñomna jom. Meiⁿ tiqueⁿna cwenta teiño̱o̱ⁿ xcwe quiiˈntaaⁿna. Mana jlueeⁿˈeⁿ watsˈom tˈmaⁿ ˈnaaⁿna. 	 אז ירימו אבנים לרגם אתו וישוע התעלם ויצא מן המקדש ויעבר בתוכם עבור וחלוף׃


Ndoˈ tueˈcañoom cwiicheⁿ ángel. Tjameintyjeeⁿˈeⁿ ndyeyu nomtsˈom na tuiinaˈ ñˈeⁿ sˈom cajaⁿ. Maleiñˈoom xo̱ˈ cwentaaˈ tsioomsuu na tuiinaˈ ñˈeⁿ sˈom cajaⁿ. Ndoˈ toˈñoom cwenta jndye suu na nntseicoom nacjooˈ nomtsˈom na meintyjeeˈ jo nnom tio yuu na wacatyeeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Seitjoom suuˈñeeⁿ ñequio ñˈoom na cwilaˈneiⁿ chaˈtso nnˈaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, majoo nnˈaⁿ na cwiluiindyena cwentaaⁿˈaⁿ. 	 ויבא מלאך אחר ויגש אל המזבח ומחתת זהב בידו ותנתן לו קטרת הרבה לתתה עם תפלות כל הקדשים על מזבח הזהב אשר לפני הכסא׃


Ndoˈ na luaaˈ, chaˈtsondyena teitsˈoomndyena na seitjoomˈnaˈ joona ñˈeⁿ Moisés quia na tyotseintyjo̱naˈ nchquiuˈñeeⁿ cjoona ndoˈ na teinomna ndaalueeˈñeeⁿ. 	 וכלם נטבלו למשה בענן ובים׃


Quia joˈ taxˈee Pilato nda̱a̱na, tsoom: —¿Ljoˈ jnaⁿ tseixmaaⁿ nquiuˈyoˈ? Sa̱a̱ majndeiiti jlaˈxuaa naⁿˈñeeⁿ, jluena: —Catyˈioomˈ jom tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ויאמר ההגמון מה אפוא הרעה אשר עשה ויוסיפו עוד צעק לאמר יצלב׃


Sa̱a̱ seijoomˈñê na juu seiiⁿˈeⁿ cwiluiiñenaˈ watsˈom. 	 והוא דבר על היכל גויתו׃


¿Quia joˈ ¿chiuu nlˈuuyo̱o̱ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ? ¿Aa tsalˈaatya̱a̱ya jnaⁿ cha na nntoˈño̱o̱ⁿtya̱a̱ naya na matseixmaaⁿ? 	 אם כן מה נאמר הנעמד בחטא למען ירבה החסד׃


Naxuee ndoˈ natsjom quia na matseina̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, ñequiiˈcheⁿ quijaañjoomˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈu. Mandiˈntjo̱ⁿya nnoom ñequio na meiⁿcwii titia ntyjii chaˈxjeⁿ tyolˈa nnˈaⁿ tsjaaⁿ na tuiindyo̱. 	 מודה אני לאלהים אשר אני עבד אותו מימי אבותי ברוח טהורה כי תמיד אזכרך בתפלותי לילה ויומם׃


Ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ teitquiooˈñe Elías ñˈeⁿ Moisés na cwilaˈneiⁿna ñˈeⁿ Jesús. 	 וירא אליהם אליהו ומשה מדברים עם ישוע׃


Chaˈtsondyena taˈxˈeena: —Quia joˈ ¿aa ˈu cwiluiindyuˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom? Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na: —Mancjoˈtiˈyoˈ jnda̱ macwinduˈyoˈ. 	 ויאמרו כלם הכי אתה הוא בן האלהים ויאמר אליהם אתם אמרתם כי אני הוא׃


Jndye tyˈoo tyolˈana nda̱a̱yâ na nntaˈncueeyâ na nlaˈjomndyena na nnteijndeiina nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ Jerusalén. 	 ויבקשו ממנו ברב תחנונים להיות חברינו בגמילות חסדם לעזרת הקדשים׃


Sa̱a̱ meiiⁿ xeⁿ cwiwinomˈyoˈ nawiˈ na jnda̱ lˈaˈyoˈ naya, matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. Meiⁿ ncwii tsˈaⁿ tincˈomˈyoˈ na nquiaˈyoˈ juu, tilaˈcatyuendyoˈ. 	 אבל אשריכם גם אם תענו למען הצדקה אך מוראם לא תיראו ולא תעריצו׃


Jluena: “Joo naⁿmˈaⁿˈ na tyˈequieˈna tsˈiaaⁿ na macanda̱, ñecwii hora lˈana tsˈiaaⁿ, sa̱a̱ ˈu ñeˈcwii xjeⁿ macheˈ ñˈeⁿndye joona chaˈxjeⁿ ñˈeⁿndyô̱ jâ. Ndoˈ jâ tyolajnda̱a̱yâ meiiⁿchaaˈ xuee, tyolaquii nˈo̱o̱ⁿyâ meiiⁿ jeeⁿ jmeiⁿˈ nquiuuyâ.” 	 אלה האחרונים לא עשו כי אם שעה אחת ואתה השויתם אלינו אשר סבלנו את כבד היום ואת חמו׃


Quia joˈ tjañjoomˈ nˈomna ñˈoom na tyotseineiiⁿ. 	 ותזכרנה את דבריו׃


Sa̱a̱ cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿ joo nnˈaⁿ na cwileinom, jndye nnom na cwilaˈljondyena, ee cwicantyjaaˈ nˈomna na nntaˈntjomna, meiiⁿ juu ˈnaⁿ na cwitaˈntjomna tyuaaˈ cwiwiˈndaaˈnaˈ. Joˈ chii mati jaa cjooˈyaya nˈo̱o̱ⁿya na cwindya̱ˈntjo̱o̱ⁿtya̱a̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe juu na nntoˈño̱o̱ⁿya na nñequiaaⁿ nda̱a̱ya tijoom cwiˈndaaˈnaˈ. 	 וכל העמד להאבק ינזר מכל דבר המה לקחת כתר נפסד ואנחנו לקחת כתר אשר איננו נפסד׃


Joˈ chii jeeⁿ tyotˈio̱o̱ cweˈ ncˈe na meiⁿcwii tjaa ˈñeeⁿ tseixmaⁿ na nntseicanaaⁿñe tsomˈñeeⁿ, meiⁿ na nntyˈiaaˈ naquiiˈnaˈ. 	 ואבך בכי גדול על אשר לא נמצא איש זכה לפתח את הספר ולקרא בו או להביט אליו׃


Jnda̱ na jndye nnˈaⁿ na tyocañˈeeⁿ ñˈeⁿ Juan, quia joˈ tyˈecˈomna seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈaⁿ. Tyˈecatˈiuuna jom. 	 וישמעו תלמידיו ויבאו וישאו את גויתו וישימוה בקבר׃


’Meiⁿˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nntseityuiiˈ ljeii ˈnaaⁿˈ ñˈeⁿ scuuˈ ndoˈ nncoco ñˈeⁿ cwiicheⁿ yuscu, tsaⁿˈñeeⁿ machˈeenaˈ na cweˈ mˈaaⁿyaaⁿ ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ. Ndoˈ mati meiⁿˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nncoco ñˈeⁿ yuscu na jnda̱ tyuiiˈ ljeii ˈnaaⁿˈ ñˈeⁿ saaˈ, mati tsaⁿˈñeeⁿ machˈeenaˈ na cweˈ mˈaaⁿyaaⁿ ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ. 	 כל איש המשלח את אשתו ולקח אחרת נאף הוא וכל הלקח את הגרושה מאישה נאף הוא׃


Ñˈoom na jnda̱ tso nnoom: “Cantyja ˈnaaⁿˈ Isaac jeeⁿ ndyaˈ jndyendye nda ntseindacantyjoˈ nncˈom.” 	 אשר נאמר לו כי ביצחק יקרא לך זרע׃


Ndoˈ ncˈe ñˈoomwaaˈ, majndye nnˈaⁿ na tyondyejndyeena ñˈoom na tyoñequiaaⁿ, tyˈelcweeˈna. Taticalaˈjomndyetina ñˈeⁿñê. 	 מן העת הזאת רבים מתלמידיו נסגו אחור ולא יספו להתהלך אתו׃


Joo ncueeˈñeeⁿ tqueⁿ Augusto César ñˈoom na nleiljeii ncuee chaˈtso nnˈaⁿ na chaˈtso ndyuaa na matsa̱ˈntjoom. 	 ויהי בימים ההם ותצא דת מאת הקיסר אוגוסטוס לספר את כל ישבי תבל׃


Luaa waa ñˈoom na matsa̱ˈntjo̱ⁿ: Cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ, chaˈxjeⁿ mˈaaⁿya na candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo. 	 הנה זאת מצותי כי תאהבון איש את אחיו כאשר אהבתיכם׃


Quia ñetˈo̱o̱ⁿya tsjoom Damasco, nquii Aretas tyomˈaaⁿ gobiernom. Jom tyˈioom tsˈiaaⁿ cwii tsˈaⁿ Damasco na sa̱ˈntjom na catˈue sondaro ja xjeⁿ na jo̱caluiiˈa ˈndyootsˈa nnom tsjoomˈñeeⁿ. 	 בדמשק שמר הנצב של המלך ארטס את עיר הדמשקיין ויבקש לתפשני׃


Quia joˈcheⁿ tquiaa Pilato Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ na catyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ. Ndoˈ mana tyˈeñˈomna jom. 	 אז מסרו אליהם להצליבו ויקחו את ישוע ויוליכהו׃


Quia joˈ jnaⁿ tiaˈ cañoomˈluee. Juu Miguel ñequio ángeles ˈnaaⁿˈaⁿ tyolˈana tiaˈ nacjooˈ catsoomjndii. Ndoˈ catsoomjndiiˈñeeⁿ ñequio naⁿjndii ˈnaaⁿˈaⁿ tyolaˈjnda̱na, tyolˈana tiaˈ ñˈeⁿ joo ángelesˈñeeⁿ. 	 ותהי מלחמה בשמים מיכאל ומלאכיו נלחמים בתנין והתנין נלחם ומלאכיו׃


Tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ tˈue nnˈaⁿ judíos jom ndoˈ mawaa na nlaˈcueeˈna jom. Sa̱a̱ quia na jndiiya na jom matseixmaaⁿ tsˈaⁿ tsjoom Roma joˈ na saayâ ñˈeⁿ sondaro ˈnaⁿya. Tjeiiˈndyo̱ jom luee naⁿˈñeeⁿ. 	 את האיש הזה תפשו היהודים ויבקשו המיתו ואבא עם אנשי הצבא ואפלטהו מתוכם בשמעי כי רומי הוא׃


Ee meiⁿquia ndyuaa na mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye jom ndoˈ na cwilˈa yuu na matyˈiomyanaˈ maxjeⁿ macjaaweeˈ tsˈoom ñˈeⁿndyena. 	 כי אם בכל עם ועם הירא אותו ועשה צדק רצוי הוא לפניו׃


Ndoˈ tqueeⁿˈndyena ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na calue cantu nacjoomˈm. Tyolue naⁿˈñeeⁿ: —Tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ ñequiiˈcheⁿ matseineiiⁿ ñˈoom tia nacjooˈ watsˈom tˈmaⁿ na matseixmaⁿnaˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ nacjooˈ ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 ויעמידו עדי שקר אשר אמרו האיש הזה איננו חדל מהטיח דברים נגד מקום הקדש הזה ונגד התורה׃


Tquiocho nnˈaⁿ yonchˈu na mˈaaⁿ Jesús na nntioom tsˈo̱o̱ⁿ nacjoona ndoˈ na nntseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿna. Sa̱a̱ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê jlaˈtiaaˈâ nnˈaⁿ na tquiocho yonchˈuˈñeeⁿ. 	 אז יביאו אליו ילדים למען ישים עליהם את ידיו ויתפלל עליהם ויגערו בם התלמידים׃


Jnda̱ na jñeeⁿ na wiiˈ Lázaroˈñeeⁿ, ljooˈñetyeeⁿ we xuee joˈ joˈ yuu na mˈaaⁿ. 	 ויהי כשמעו כי חלה ויתמהמה וישב יומים במקום אשר הוא שם׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na cwiluiiñê Tsotye Ta Jesucristo cwentaaya, mantyjeeⁿ na matseina̱ⁿya ñˈoom na mayuuˈ. 	 האלהים אבי ישוע המשיח אדנינו המברך לעולמי עולמים הוא ידע כי לא אשקר׃


Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na ñeˈcwjiˈnˈmaaⁿñe cheⁿnquii, majoˈto joˈ nntsuuñe. Sa̱a̱ meiⁿnquia tsˈaⁿ na mañequiaañe na catjom ljoˈ na nntjom, tsaⁿˈñeeⁿ nluiˈnˈmaaⁿñê. 	 המבקש למלט את נפשו יאבדנה ואשר יאבד אתה יהיה׃


Chaˈtso na machˈeenaˈ ñequiondyoˈ quiaˈyoˈ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ee luaaˈ lˈue tsˈoom ñˈeⁿndyoˈ ˈo na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Cristo Jesús. 	 הודו על הכל כי זה רצון האלהים אליכם במשיח ישוע׃


Mati nnˈaⁿ na mˈaⁿ njoom na nndyooˈ Jerusalén tquiochona nnˈaⁿwii ñˈeⁿ nnˈaⁿ na tyoleichuu jndyetia. Ndoˈ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ nˈmaaⁿna. 	 וגם המון עם הערים אשר מסביב נקבצו ירושלים מביאים את החולים ואת הנלחצים מרוחות טמאות וירפאו כלם׃


Tjannaaⁿˈaⁿ na nntseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ quia tyjeeⁿˈeⁿ na jnda̱ ndyee ndiiˈ na mˈaⁿna, tsoom nda̱a̱na: —Cwa ndicwaⁿ cwindaˈyoˈ na cwitaˈjndyeeˈyoˈ. Maleiˈtyeⁿ. Jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ ˈnaⁿya. Jeˈ manntˈue nnˈaⁿ na wiˈndye ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 ויבא פעם שלישית ויאמר אליהם מעתה נומו ונוחו רב לי כי באה השעה הנה בן האדם נמסר בידי חטאים׃


Xuee na jnda̱ ndyee, ndoˈ jliuna jom naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ. Wacatyeeⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na jndo̱ˈ nˈom na cwitˈmo̱o̱ⁿ ñˈoom na tqueⁿ Moisés. Maqueeⁿ cwenta ñˈoom na cwilaˈneiⁿ naⁿˈñeeⁿ ndoˈ mawaxˈeeⁿ nda̱a̱na. 	 ויהי אחרי שלשת ימים וימצאהו במקדש ישב בתוך המורים שמע אליהם ושאל אתם׃


Cwii tsˈaⁿ judío na cwiluiitquieñe taxˈee nnoom: —ˈU Ta na maˈmo̱o̱ⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ na ya tsˈaⁿndyuˈ, ¿chiuu ya nntsˈaa cha nndaya na ticantycwii na nncwaˈndo̱ˈa? 	 וישאלהו קצין אחד לאמר רבי הטוב מה לי לעשות ואירש חיי עולמים׃


Juu na cwilˈa nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndyena, tineiiⁿˈeⁿ, sa̱a̱ quia na majoˈndyo cwilˈa nnˈaⁿ, mˈaaⁿ na neiiⁿˈeⁿ. 	 לא תשמח בעולה כי שמחתה עם האמת׃


Sa̱a̱ tsˈaⁿ na tijndaaˈya ntyjii aa mayuuˈ na ya na nlcwaˈ tsˈaⁿ cwii nnom nantquie ndoˈ xeⁿ nlcwaaⁿˈaⁿ joˈ, nntsˈaayuunaˈ jnaaⁿˈaⁿ waa, ee chaˈtso ljoˈ na machˈee tsˈaⁿ ndoˈ ticaljeiiyaaⁿ aa mayuuˈ na ya joˈ, maxjeⁿ jnaⁿ joˈ machˈeenaˈ. 	 ואשר לו ספק באכלו נאשם כי לא עשה מאמונה וכל אשר נעשה מבלי אמונה חטא הוא,׃


Ncˈe na ljoˈ, matsonaˈ na cwii cwii tsˈaⁿ cwitjo̱o̱cheⁿ na nlcwaaⁿˈaⁿ tyooˈñeeⁿ ndoˈ na nncˈom na ñjom wasoˈñeeⁿ, cˈoomˈya tsˈoom na aa tjaaˈnaⁿ cwii nnom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ na matseicuˈnaˈ na nntseijomñê juu joˈ. 	 יבחן האיש את נפשו ואז יאכל מן הלחם וישתה מן הכוס׃


Tyotseiquii tsˈoom ñˈeⁿndyena chaˈna wenˈaaⁿ ntyu quia tyomˈaⁿna nndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom. 	 וישא אתם ויכלכלם במדבר כארבעים שנה׃


Taˈxˈeena nnoom, jluena: —ˈU Maestro na maˈmo̱o̱ⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ, ˈndii Moisés ñˈoom lua̱a̱yâ na matsonaˈ xeⁿ nncueˈ cwii tsaⁿsˈa ndoˈ nljoñe scoomˈm na tjaaˈnaⁿ ntseinda, quia joˈ tyjee tsˈooˈñeeⁿ cocoom ñˈeⁿ scuuˈ xioom. Nncˈom ntseinaaⁿ ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ cha nntseinoomñê na tjaa ntseinda xioom tˈom. 	 מורה משה כתב לנו כי ימות אח בעל אשה ובנים אין לו ולקח אחיו את אשתו והקים זרע לאחיו׃


Ee meiiⁿ joo nnˈaⁿ na cwilaˈjnda̱na na caluii ˈnaaⁿ seiiˈyoˈ ticalacanda̱na chiuu tˈmaⁿ ljeiiˈñeeⁿ. Sa̱a̱ cwijooˈ nˈomna na quiandyoˈ na caluii naljoˈ cha nnda̱a̱ nlaˈsˈandye na jnda̱ tantjomna ˈo. 	 כי גם הם הנמולים אינם שמרים את התורה אלא רצונם שתמולו למען יתהללו בבשרכם׃


Yocheⁿ na tyomˈaaⁿya naquiiˈntaaⁿ naⁿmˈaⁿ na jnda̱ tquiaaˈ lˈo̱o̱, tyotsˈaa cwenta joona ñequio najndeii na matseiˈxmaⁿˈ nncuˈ. Ndoˈ meiⁿcwiindyena tîcatsuuñe, macanda̱ tsuuñe juu tsˈaⁿ na matseixmaⁿ na catsuuñe, cha na catseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈomˈ na teiljeii. 	 בהיותי עמהם בעולם אני נצרתי אתם בשמך את אשר נתתם לי שמרתי ולא אבד מהם איש זולתי בן האבדון למלאת דבר הכתוב׃


chaˈxjeⁿ na waa ñˈoom nda̱a̱ ntyee, tyoˈoona xˈiaa, ˈñeeⁿ nleijnoomˈ na nncjaaquieeˈ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Zacarías teijnoomˈm na nncjaaqueⁿˈeⁿ na nntsˈaaⁿ tsioom suu. Quia joˈ tjaqueⁿˈeⁿ ndoˈ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na matseicoom suu. 	 וכמשפט עבודת הכהנים יצא גורלו להקטיר קטרת ויבא אל היכל יהוה׃


Tyˈena ndoˈ jliuna chaˈxjeⁿ na tsoom. Ndoˈ jlaˈjndaaˈndyena na nlcwaˈna, nntquiina catsmaⁿ. 	 וילכו וימצאו כאשר דבר אליהם ויכינו את הפסח׃


Jnda̱ joˈ tioom ndaatioo tsˈom ˈnaⁿ na cwicandyuuˈâ. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na mamaaⁿ ncˈa̱a̱ˈâ na tˈmaaⁿ na calajomndyô̱ ñˈeⁿñê, jnda̱ chii maweeˈñê ncˈa̱a̱ˈâ ñequio liaaˈñeeⁿ. 	 ואחר יצק מים בכיור ויחל לרחץ את רגלי תלמידיו ולנגב במטפחת אשר הוא חגור בה׃


ee tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jom tyee na tjacantyja na cwiluiitˈmaⁿñe, chaˈna tsˈiaaⁿ na tyotseixmaⁿ juu tyee Melquisedec. 	 והאלהים קרא לו כהן גדול על דברתי מלכי צדק׃


Ndoˈ calaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoomwaa, juu tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe naquiiˈ wˈaa, xeⁿ ntyjeeⁿ ljoˈ xjeⁿ nncwjeeˈ tsaⁿcachˈue, quia joˈ nncˈoomcˈeeñê ndoˈ tixonquiaaⁿ na nncjaaquieeˈ tsaⁿˈñeeⁿ naquiiˈ wˈaa. 	 וזאת דעו אשר אם ידע ידע בעל הבית באי זו שעה יבוא הגנב כי עתה שקד שקוד ולא יתן לחתר את ביתו׃


Joˈ chii nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, meiiⁿ cweˈ na nntseiwˈii tsˈaⁿ xˈiaaˈ maxjeⁿ nntˈuiityeⁿnaˈ jom. Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseineiⁿ ñˈomjnaaⁿˈ nnom xˈiaaˈ, maxjeⁿ nntuˈxeⁿ nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye watsˈom tˈmaⁿ juu. Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nntseijoomˈñe quiooˈ xˈiaaˈ, maxjeⁿ matsonaˈ na nntioomñê juunaˈ naquiiˈ chom bˈio. 	 אבל אני אמר לכם כל אשר יקצף על אחיו חנם מחיב הוא לבית דין ואשר יאמר אל אחיו רקא מחיב הוא לסנהדרין ואשר יאמר אתה הנבל מחיב לאש גיהנם׃


Quia na jnda̱ teixuee, nnˈaⁿ na cwileiˈñˈom wˈaandaa tîcataˈnaaⁿˈna ndyuaaˈñeeⁿ. Sa̱a̱ jliuna cwii joo yuu na tjaquieeˈndiiˈ na mˈaaⁿ ndaaluee yuu ñequiiˈ tsˈoteiˈ. Jlaˈtiuuna ya xeⁿ nnda̱a̱ nlˈana na nncjaaquieeˈ wˈaandaa joˈ joˈ. 	 הבקר אור ולא הכירו את הארץ אבל ראו כמפרץ וחוף לו ויועצו לנהג אליו את האניה אם יוכלו׃


Jndye nnˈaⁿ tyˈe na mˈaaⁿ na jnaⁿna chaˈwaa tsˈo̱ndaa Judea ñequio tsjoom Jerusalén. Jnda̱ na lcweˈ nˈomna jnaaⁿna, seitsˈoomñê joona tsˈom jndaa Jordán. 	 ותצא אליו כל ארץ יהודה ובני ירושלים ויטבלו כלם על ידו בנהר הירדן מתודים את חטאתם׃


ˈO calaxmaⁿˈyoˈ na tycwiˈndyoˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ, na juu na neiⁿncooˈndyoˈ xocantycwiinaˈ, na nleitquiooˈ joˈ laxmaⁿˈyoˈ quia na ya nnˈaⁿndyoˈ meiⁿ titseiˈndaaˈnaˈ ˈo ljoˈ na cwitjomˈyoˈ. 	 כי אם האדם הצפון פנימה ברוח ענוה והשקט אשר לא יכלה ויקר הוא בעיני אלהים׃


Ndoˈ tso cwiicheⁿ tsˈaⁿ nnom moso: “Ja jnda̱ seijndaya ˈom ljo quiooˈndyo na nlˈa tsˈiaaⁿ ndoˈ jeˈ jo̱cantyˈia aa ndyaaˈ ya nlˈayoˈ. Joˈ chii catsaˈ cwii nayaˈñeeⁿ na catsuˈ nnoom na catseitˈmaⁿ tsˈoom ja.” 	 ואחר אמר חמשת צמדי בקר קניתי ואני הלך לבחן אותם אבקש ממך נקני׃


Jnda̱ tuii na luaaˈ, ntyjii Jesús na jnda̱ jnda̱a̱ˈ chaˈtso cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Joˈ chii cha na nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ chaˈtso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii, matsoom: —Ñeˈcˈua ndaa. 	 ויהי מאחרי כן כאשר ידע ישוע כי עתה זה כלה הכל למען ימלא הכתוב כלו אמר צמאתי׃


Mati seineiⁿ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, tsoom: —Tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿtya ndoˈ tˈoom cwii mosotquiee ˈnaaⁿˈaⁿ. Jlaˈcandii nnˈaⁿ jom na cweˈ matseicatsuuto tsaⁿˈñeeⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ויאמר גם אל תלמידיו איש עשיר היה ולו פקיד על ביתו וילשינהו אליו באמרם כי מפזר הוא את קניניך׃


Seineiⁿti Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Tsoom: —Sa̱a̱ jeeⁿ matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo na cwintyˈiaˈnda̱a̱ˈyoˈ tsˈiaaⁿ na matsˈaa ndoˈ mati ñˈoom na cwindyeˈyoˈ cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ juunaˈ. 	 ואתם אשרי עיניכם כי תראינה ואזניכם כי תשמענה׃


Matyˈiomnaˈ cantyja ˈnaaⁿna na cwiljooˈndyetyeⁿna ñequio ñˈoom na xcwe na cwilaˈyuuˈa cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo na meiⁿcwii ñomtiuu cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 כי אם ישמרו את סוד האמונה ברוח טהורה׃


“Cwilaquiaayâ tsˈo jnda̱a̱ na niom tsjomˈyoˈ na chuuˈ ncˈa̱a̱ˈâ. Nmeiiⁿ cwilˈaayâ na cwitˈmo̱o̱ⁿyâ na ˈo tiñeˈcatoˈñoomˈyoˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ calaˈno̱ⁿˈyoˈ juu na matsa̱ˈntjoom nnˈaⁿ matseicandyooˈñenaˈ na mˈaⁿˈyoˈ.” 	 אף את עפר עירכם הנדבק ברגלינו ננערהו לכם אך ידע תדעו כי קרבה אליכם מלכות האלהים׃


ee ljeiiˈñeeⁿ matsa̱ˈntjomnaˈ: “Tincˈomˈyaˈ ñequio cwiicheⁿ tsˈaⁿ, tintseicueˈ tsˈaⁿ, tinchˈueeˈ ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ, tintseiqueeⁿ tsˈomˈ ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ.” Ee chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ ñequio ntˈomcheⁿ na sa̱ˈntjom ljeii na tqueⁿ Moisés, cwilaˈxˈiaaˈndye joonaˈ ñequio ñˈoomwaa na matsonaˈ: “Cˈoomˈ na jnda ntyjiˈ tyjetsˈaⁿndyuˈ chaˈxjeⁿ na wiˈ tsˈomndyuˈ cheⁿncuˈ.” 	 כי מצות לא תנאף לא תרצח לא תגנב לא תענה עד שקר לא תחמד ועוד כאלה כלולות הנה במאמר הזה ואהבת לרעך כמוך׃


Jnda̱ ñetsjo̱o̱ ndoˈ jeˈ matsjo̱o̱ nndaˈa: Xeⁿ nñequiaa tsˈaⁿ ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ cantyja na nluiˈnˈmaaⁿñe tsˈaⁿ na tjachuiiˈnaˈ ñequio ñˈoom na jnda̱ toˈñoomˈyoˈ, cjuˈwiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 כמו שאמרנו כבר כן אמר עתה עוד הפעם איש כי יבשר אתכם בשורה מבלעדי אשר קבלתם חרם יהיה׃


Jeeⁿ ndyaaˈ ncˈuaaˈ saawiˈno̱o̱ⁿyâ nacañoomˈwiˈ tyuaaˈñeeⁿ. Chii squia̱a̱yâ cwii joo na nndyooˈ tsjoom Lasea na jndyunaˈ Buenos Puertos yuu na tjaquieeˈndiiˈñe ndaaluee. 	 ואחרי אשר עברנו בתלאות באנו למקום אחד נקרא קלילמני אשר קרובה לו עיר ושמה לסיא׃


Juu tsˈaⁿ na waa cwii tsˈiaaⁿ na matseixmaⁿ, macaⁿnaˈ na cwitquiooˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ na cwiluiiñê tsˈaⁿ na matseicanda̱. 	 הנה סוף דבר שלא יבקש מן הסכנים כי אם להמצא נאמן׃


Xjeⁿ na ñejndyeˈntjomˈtyeⁿˈyoˈ nnom jnaⁿ, tîcˈoomˈ nˈomˈyoˈ na nlˈaˈyoˈ yuu na ya. 	 כי בעת היותכם עבדי החטא חפשים הייתם מן הצדקה׃


Sa̱a̱ tincˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ cweˈ cantyja na cwitueeˈndyecje naⁿjndii nda̱a̱ˈyoˈ. Cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ ncˈe na jnda̱ teiljeii ncueˈyoˈ cañoomˈluee. 	 אך בזאת אל תשמחו כי נכנעים לכם הרוחות כי אם שמחו על אשר נכתבו שמותיכם בשמים׃


Tyocantyjaaˈ tsˈoom na nlcwaaⁿˈaⁿ meiiⁿ cweˈ na cajnda̱a̱ na cwiquiaa nacjeeˈ meiⁿsa ˈnaaⁿˈ tsaⁿtya. Ndoˈ calueˈ tyonquiocatyueendyeyoˈ ntyjeˈ na chom. 	 ויתאו לשבע מן הפרורים הנפלים מעל שלחן העשיר וגם הכלבים באו וילקו אבעבעותיו׃


Tsoom nnom tsˈoomˈñeeⁿ: —Tajom xuee nntsaˈnndaˈ ta̱ na nlquii tsˈaⁿ. Ndyecheⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na luaaˈ ñˈoom tsoom. 	 ויען ויאמר אליה מעתה איש אל יאכל פרי ממך עד עולם וישמעו תלמידיו׃


Chaˈtso ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom teiljeiinaˈ jndye ñˈoomˈ nqueⁿ ndoˈ tsˈiaaⁿˈnaˈ na maˈmo̱ⁿnaˈ nnom tsˈaⁿ, ndoˈ na nntseitiaˈnaˈ tsˈaⁿ quia tixcwe wjaamˈaaⁿ, ndoˈ na nlcoˈxcwenaˈ tsˈaⁿ, mati na mˈmo̱ⁿnaˈ nnom tsˈaⁿ na cˈoom cantyja na matyˈiomyanaˈ, 	 כי כל הכתוב נכתב ברוח אלהים גם מועיל להורת ולהוכיח ולישר וליסר בצדק׃


Joˈ chii tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, tsoom: —ˈO ticalaxmaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ cañoomˈluee sa̱a̱ ja tseixmaⁿya joˈ. ˈO laxmaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancuewaañe, sa̱a̱ ja nchii joˈ tseixmaⁿya. 	 ויאמר אליהם אתם הנכם מן התחתונים ואני מן העליונים אתם מן העולם הזה ואני אינני מן העולם הזה׃


talaˈquieˈ nˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ ñelˈa nnˈaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ Israel, na tyolaˈwendyena nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tyoqueⁿna xjeⁿ jom quia na tyomˈaⁿna ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈom. 	 אל תקשו לבבכם כמריבה כיום מסה במדבר׃


Ñˈoomˈñeeⁿ “cwiicheⁿ cwii ndiiˈ” maˈmo̱ⁿnaˈ na nquiño̱o̱ⁿ tsjoomnancue ñequio tsjo̱ˈluee na tqueeⁿ cha nljooˈndyetyeⁿ chaˈtso na maqueeⁿ na tixocateincwiiˈnaˈ. 	 וזו עוד אחת שאמר משמיע חליפת הנרעשים אשר הם עשוים למען יעמד אשר איננו נרעש׃


Tˈo̱ Pilato nda̱a̱na, tsoom: —Nmeiiⁿ sondaro na mañequia lueeˈyoˈ. Cwa catsaˈyoˈ ñˈeⁿndyena. Ya ya cwenta calˈaˈyoˈ tseiˈtsuaaˈñeeⁿ. 	 ויאמר אליהם פילטוס הנה לכם אנשי משמר לכו סכרוהו כדעתכם׃


Ee najndyee jnda̱ mandiiya quia cwitjomndyoˈ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, titjoomˈ mˈaⁿˈyoˈ, ndoˈ mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ na ljoˈ. 	 כי בראשונה שמעתי שיש מחלקות ביניכם כאשר תועדו בקהל ומקצתו אני מאמין׃


Ndoˈ juu capeitaⁿ ñequio sondaro ˈnaaⁿˈaⁿ na cwilˈa cwenta Jesús quia na ntyˈiaana na sˈeii ndoˈ tqueⁿna cwenta chaˈtso na tuii, jeeⁿ ndyaˈ tyuena. Jluena: —Mayuuˈcheⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ tyoluiiñê Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ושר המאה והאנשים אשר אתו השמרים את ישוע כראותם את הרעש ואת אשר נהיתה נבהלו מאד ויאמרו אכן זה היה בן אלהים׃


Tsoti Pedro: —Quia joˈ chaˈtsondyoˈ ˈo nnˈaⁿ Israel calaˈno̱ⁿˈyoˈ na mayuuˈ na juu Jesús na tyˈiomˈyoˈ tsˈoomˈnaaⁿ, tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na Ta jom na matsa̱ˈntjoom jaa ndoˈ na Cristo jom na macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa. 	 לכן ידע נא בית ישראל כלו כי לאדון ולמשיח שמו האלהים את ישוע זה אשר צלבתם׃


¿Cwaaⁿ ntyˈiaayâ ˈu na tyomaˈnoomˈ yuu na ticataˈjnaaⁿˈ nnˈaⁿ ˈu ndoˈ toˈño̱o̱ⁿyâ ˈu quiiˈntaaⁿyâ, oo na ntyˈiaayâ ˈu na ntsaandyuˈ ndoˈ jlaˈtsaaⁿˈndyô̱ ˈu? 	 ומתי ראינוך גר ונאספך או ערם ונכסך׃


ndoˈ na luaaˈ, nleilˈueeˈñe Jesucristo joo na jnda̱ jlaˈjomndyoˈ ñˈeⁿñê na nntseijomnaˈ joonaˈ chaˈcwijom cwii ntjom na cwiweˈ na cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 מלאים פרי הצדקה על ידי ישוע המשיח לכבוד אלהים ותהלתו׃


Macwee liaa lino na jeeⁿ ya na jnda̱ jndaaˈ, caxueenaˈ ndoˈ ljuˈnaˈ. Juunaˈ tseixmaⁿnaˈ chaˈtso nnom tsˈiaaⁿ na matyˈiomyanaˈ na ñelˈa nnˈaⁿ na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na ljuˈ nˈom. 	 וינתן לה ללבש בוץ טהור וצח כי הבוץ הוא צדקות הקדשים׃


Jndye xuee tˈo̱o̱ⁿyâ nato ñˈeⁿ wˈaandaa ncˈe na tisˈa mˈaaⁿ jndye. Ndoˈ jeˈ jnda̱ tueˈntyjo̱ ncuee na teincuuˈ na cwii nncjaati wˈaandaa ee jnda̱ macwitsaaquia̱a̱ˈâ ncueesuaˈ. Joˈ chii Pablo seijno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ nˈom nnˈaⁿ. 	 ויהי מקץ ימים רבים כאשר באה עת הסכנה לירדי הים כי גם הצום כבר עבר ויזהר אתם פולוס׃


Quia joˈ seineiⁿti Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ cwii ñˈoom na seijoomˈñe cheⁿnqueⁿ na tsjo̱ˈ na ya jom. Tsoom: —¿Aa tijoom ñejlaˈnaⁿˈyoˈ ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsonaˈ?: Majuuto tsjo̱ˈ na tixocwilˈue nquiu luañe na cwilˈa tsiaⁿtsjo̱ˈ, jnda̱ mawacatyeeⁿnaˈ nqui tsiaⁿtsjo̱ˈ. Nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom seijndaaˈñê na ljoˈ. Ndoˈ jeeⁿ cwijaaweeˈ nˈo̱o̱ⁿya na cwintyˈiaaya na luaaˈ tuii. 	 ויאמר ישוע אליהם הכי קרא לא קראתם בכתובים אבן מאסו הבונים היתה לראש פנה מאת יהוה היתה זאת היא נפלאת בעינינו׃


sa̱a̱ ja jnda̱ ñesˈaa tyˈoo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿˈ cha tintseintycwiinaˈ na matseiˈyuˈyaˈ tsˈomˈ. Ndoˈ xeⁿ jnda̱ tcoˈndyuˈxcweˈnndaˈ, quiaaˈ ñˈoom tˈmaⁿ tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿˈ nmeiiⁿ na cwilaˈyuˈ. 	 ואני התפללתי בעדך אשר לא תכלה אמונתך ואתה כאשר תשוב חזק את אחיך׃


Ndoˈ yocheⁿ na mandyotseicandyooˈñe tyochjoo, seiquioo tsaⁿjndii jom ndoˈ sˈaa na jndeii tyoteiñê. Sa̱a̱ seitiaˈ Jesús tsaⁿjndii. Seinˈmaaⁿ tyochjoo jnda̱ chii tquiaaⁿ juu nnom tsotye. 	 ויהי אך הקריב לבוא וירעצהו השד וירוצצהו וישוע גער ברוח הטמא וירפא את הנער וישיבהו לאביו׃


Matseisˈandyuˈ na maleiñˈoomˈ ljeii na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Moisés, sa̱a̱ quia matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ jo nnom juunaˈ, ¿aa nchii majuˈcjeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 תתהלל בתורה ותנבל את האלהים בעברך את התורה׃


Jaa manquiuuya na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ na tqueⁿ Moisés nda̱a̱ jaa nnˈaⁿ judíos. Sˈaaⁿ na ljoˈ cha catseicheⁿnaˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na mˈaaⁿ nacje ˈnaaⁿˈ ljeiiˈñeeⁿ na ñeˈcatso na tjaa jnaaⁿˈ. Ee cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ matseijndaaˈñê na chaˈtsondye nnˈaⁿ laˈxmaⁿna jnaⁿ. 	 ואנחנו ידענו כי כל מה שאמרה התורה מדברת אל אלה אשר תחת התורה למען יסכר כל פה והיה כל העולם מחיב לפני אלהים׃


Juu tyee na tyoluiitquieñe na tyochˈee tsˈiaaⁿ watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos, tyojaachom nioom quiooˈ na jnda̱ seicwjeⁿ. Tyojaaqueⁿˈeⁿ ñˈeⁿ juunaˈ naquiiˈ cuarto na tjacantyja na ljuˈ tseixmaⁿ, cha nnda̱a̱ nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿ chaˈtsondye nnˈaⁿ judíos. Sa̱a̱ jo ndoˈ nnom tsjoom tyolaˈcoñˈeⁿna joo quiooˈñeeⁿ. 	 כי הבהמות אשר הובא דמן בקדש לכפרת החטא על ידי הכהן הגדול גויתיהן נשרפו מחוץ למחנה׃


Quia joˈ cwii naⁿˈñeeⁿ na cwiluiitquiendye, tso no̱o̱ⁿ: —Joo naⁿmˈaⁿˈ na cweeˈ liaa canchiiˈ teincoo, ¿aa matseiˈno̱ⁿˈ ljoˈ cwiluiindyena, ndoˈ yuu jnaⁿna? 	 ויען אחד מן הזקנים ויאמר אלי אלה המלבשים בגדי לבן מי המה ומאין באו׃


sa̱a̱ ncˈe na ticueˈ Jesús, joˈ chii tjaaˈnaⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ tjaquieeˈ tsˈiaaⁿ tyee na matseixmaaⁿ. 	 אבל זה בעמדו לעולם יש לו כהנה אשר לא תעבר ממנו׃


Ndoˈ ˈo, nnˈaaⁿya, ticwintqueⁿˈyoˈ na cwilˈaˈyoˈ yuu na matyˈiomyanaˈ. 	 ואתם אחי אל תלאו בעשות הטוב׃


Ñˈoom na mayuuˈ ticjaaweeˈ nˈo̱o̱ⁿya quia matseiseiiⁿˈeⁿ jaa, wiˈ nquiuuya, sa̱a̱ xeⁿ cwilaˈno̱o̱ⁿˈa chiuu waa na ñecaˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ya, nntantyjo̱o̱ⁿya na ya mˈaaⁿya jo nnoom. 	 וכל מוסר בעת עברו עלינו איננו שמחה בעינינו כי אם יגון אולם באחריתו יתן פרי שלום לצדקה למלמדים בו׃


Xjeⁿ na cwiˈoo naⁿˈñeeⁿ, luaa tuii, tquioñˈom nnˈaⁿ cwii tsˈaⁿ na mˈaaⁿ Jesús. Tileicatseineiⁿ na maleiñˈoom jndyetia juu. 	 המה יצאו והנה הביאו אליו איש אלם אחוז שד׃


Tso Jesús nnoom: —ˈU nomjndaaya, ncˈe na matseiˈyuˈ ñˈeⁿndyo̱, joˈ na jnda̱ nˈmaⁿˈ. Jnda̱ jndyaandyuˈ tycu na ñetjomˈ. Cjaˈtoˈ waˈ. Tyˈo̱o̱tsˈom cjaa ñˈeⁿndyuˈ. 	 ויאמר אליה בתי אמונתך הושיעה לך לכי לשלום וחיית מנגעך׃


Quia na tˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ najndeii na matseixmaⁿ Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na nntseixmaaⁿ quia na nndyonnaaⁿˈaⁿ, nchii cweˈ cuento ñˈoomˈñeeⁿ, ee jndo̱o̱ˈnda̱a̱yâ na tjacantyja na tˈmaⁿ seitˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom jom. 	 כי הודענו אתכם גבורת אדנינו ישוע המשיח ובאו לא בלכתנו אחרי הגדות מחכמות כי אם ראות היו עינינו את גדלתו׃


Ee chaˈtso na tqueeⁿ, ya laxmaⁿ joonaˈ, meiⁿ ticatsonaˈ na cˈo̱o̱ⁿya na ticueeˈ nˈo̱o̱ⁿya joonaˈ na nñequiaaya na quianlˈuaaⁿˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿnaˈ, 	 כי כל בריאת אלהים טובה היא ואין דבר משקץ אם יאכל בתודה׃


Majom na tyocañˈeeⁿ ñˈeⁿndyena quia na tyotjomndyena ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom. Joˈ joˈ seineiⁿ ángel ñˈeⁿñê sjo̱ Sinaí. Jnda̱ chii jom seineiiⁿ nda̱a̱ welooya nnˈaⁿ Israel. Jom toˈñoom ñˈoom na mañequiaanaˈ na tseixmaⁿ tsˈaⁿ na wandoˈ añmaaⁿˈ na jndyoteincooˈ ñˈoomˈñeeⁿ nda̱a̱ jaa. 	 הוא אשר היה בקהל במדבר עם המלאך הדבר אליו בהר סיני ועם אבותינו ואשר קבל דברים חיים לתת לנו׃


Quia na jnda̱ tmaaⁿncue tso patrom nnom moso tquiee ˈnaaⁿˈaⁿ: “Cwaⁿˈ naⁿntjommˈaⁿˈ ndoˈ catiomˈlˈuaˈ joona. Cato̱ˈjndyeeˈ ñequio joo nnˈaⁿ na tyˈequieˈ na macanda̱. Tcuu cjaanaˈ hasta nncueeˈcañoomnaˈ nnˈaⁿ na tyˈequieˈjndyee.” 	 ויהי בערב ויאמר בעל הכרם אל פקידו קרא את הפעלים ושלם להם את שכרם החל באחרונים וכלה בראשונים׃


Sa̱a̱ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matsoyuu na cwiluii tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya cweˈ cantyja najndeii tsaⁿjndii, tsaⁿˈñeeⁿ matseineiiⁿ ñˈoom ntjeiⁿ nacjooˈ Espíritu Santo. Ndoˈ na ljoˈ tijoom nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ. Jnaⁿwaaˈ tijoom cantycwiinaˈ. 	 אך המגדף את רוח הקדש אין לו סליחה לעולם כי יאשם בעונו לנצח׃


Nnom cwii cwiindyo̱ mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom cwii nnom na maˈmo̱ⁿnaˈ na laxmaaⁿya Espíritu cha nnteiˈjndeiinaˈ nncˈiaaya na cwilaˈyuˈ. 	 ולכל איש ואיש נתנה לו התגלות הרוח להועיל׃


Ndoˈ joo yolcu na tijndo̱ˈ nˈom jluena nda̱a̱ ncˈiaana na jndo̱ˈ nˈom: “Jeeⁿ ˈo leii, cateijndeiˈyaˈyoˈ seitye na cwileiˈñˈomˈyoˈ ee majaanduuˈ chom ˈnaaⁿyâ.” 	 ותאמרנה הכסילות אל החכמות תנה לנו משמנכן כי יכבו נרותינו׃


Ndoˈ juu tycuˈñeeⁿ na tjo̱ⁿya, cwajndii tyochˈeenaˈ ja, sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, tîcalˈaˈyoˈ na tyˈaaˈyoˈ ja. ˈO toˈñoomˈyoˈ ja na chaˈcwijom cwiluiindyo̱ cwii ángel, chaˈcwijom nquii Cristo Jesús ja. 	 ואתם לא בזיתם את נסיוני אשר נסיתי בבשרי ולא געלתם אתו כי אם קבלתם אתי כמלאך אלהים כמשיח ישוע׃


Tˈo̱ Jesús nnoom: —Xeⁿ lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na ñecˈoom hasta quia nndyo̱o̱nndaˈa, ¿ljoˈ machˈeenaˈ ˈu? ˈU candyoˈntyjo̱ˈ naxa̱ⁿˈa. 	 ויאמר אליו ישוע אם חפצי כי ישאר עד באי מה לך ולזאת אתה לך אחרי׃


Mati joˈ joˈ mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ tsjoom Arimatea na jndyu José. Jom tˈmaⁿ cwiluiiñê naquiiˈ tmaaⁿˈ naⁿmanˈiaaⁿ cwentaa nnˈaⁿ judíos. Jeeⁿ meinomˈm xuee na nntyˈiaaˈnnoom na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ ncˈe na jnda̱ jaamaaⁿ chii tjaaⁿ na mˈaaⁿ Pilato. Tyˈoomtˈmaaⁿˈñê tsˈoom tjacaaⁿ seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈ Jesús nnom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויבא יוסף הרמתי יועץ נכבד אשר היה מחכה גם הוא למלכות האלהים ויתחזק ויבא אל פילטוס וישאל את גופת ישוע׃


Ntˈomndye joona cwicandaana na nnda̱a̱ nlˈana tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na ticaluiinaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ najndeii nquii tsˈaⁿ. Ndoˈ ntˈom joona cwicandaana na jeeⁿ ya cwiñequiana ñˈoom na maˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱na. Ntˈom joona cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nnda̱a̱ ntjeiiˈna cwenta quia tiyuuˈ cwii ñˈoom na cwiñequia nnˈaⁿ ndoˈ quia na mayuuˈ juunaˈ. Ntˈom cwicanda̱a̱ cwilaˈneiⁿ ntˈomcheⁿ nnom ñˈoom ndoˈ wandyo̱o̱ˈ nnˈaⁿ na mañequiaaⁿ na cwicanda̱a̱ cwilaˈteincooˈna chiuu maˈmo̱ⁿ ñˈoomˈñeeⁿ. 	 ולאחר לפעל גבורות ולאחר נבואה ולאחר להבחין בין הרוחות ולאחר מיני לשנות ולאחר באור לשנות׃


Mati ¿cwaaⁿ cwiindyoˈ ˈo nnda̱a̱ nntsˈaa na nleitcooñeti cweˈ na jeeⁿ jndye matseitiuu? 	 ומי זה מכם אשר בדאגתו יוכל להוסיף על קומתו אמה אחת׃


Juu tsˈaⁿ na matyjee ntjom na jnda̱ tueˈ waa na mawantjoom ee matseitjoom nnˈaⁿ na nndaana na ticantycwii na cwitaˈndoˈna. Ndoˈ na luaaˈ waa, juu tsˈaⁿ na manomˈ ntjom ñecwiixjeⁿ na nñequiaanaˈ na neiiⁿˈeⁿ chaˈxjeⁿ juu tsˈaⁿ na matyjee ntjom. 	 והקוצר יקח שכרו ויאסף תבואה לחיי עולמים למען ישמחו יחדו גם הזרע גם הקוצר׃


cha meiiⁿ na cweˈ cwantindyo cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿyâ jeˈ, sa̱a̱ juu xuee quia na nncwjeeˈnndaˈ Ta Jesús na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱, ˈo nnda̱a̱ nlaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ jom cantyja ˈnaaⁿyâ chaˈxjeⁿ jâ nlaˈtˈmaaⁿˈndyô̱ jom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 ואקוה כי כאשר ידעתם אתנו למקצת אף תדעו עד תכלית כי אנחנו תהלתכם כאשר גם אתם תהלתנו ביום אדנינו ישוע׃


Tueˈntyjo̱ na ñeˈcaljeii Tyˈo̱o̱tsˈom chiuu tsˈom Abraham ñˈeⁿñê. Joˈ chii ncˈe na matseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿñe, tjañˈoom jnaaⁿ na ñecwiiñe na nntsˈaaⁿ ñˈeⁿñe chaˈxjeⁿ cwilaˈcwjee nnˈaⁿ quiooˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Ljoya tsˈoom na sˈaaⁿ naljoˈ ee ntyjii jndaaˈñê na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom chiuu nntsˈaa. 	 באמונה העלה אברהם את יצחק כאשר נסה ואת יחידו הקריב המקבל את ההבטחות׃


Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na mañequiaaⁿñe na catjom ljoˈ na nntjom ee na mˈaaⁿ cantyja ˈnaⁿya ñequio ñˈoom naya, juu tsaⁿˈñeeⁿ nluiˈnˈmaaⁿñê. Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na malˈueeˈñe cheⁿnquii chiuu nluiˈnˈmaaⁿñe, majoˈto joˈ nntsuuñe. 	 כי כל אשר יחפץ להושיע את נפשו תאבד נפשו ממנו וכל אשר תאבד לו נפשו למעני ולמען הבשורה הוא יושיענה׃


Ee tijoom ñetso Tyˈo̱o̱tsˈom nnom cwii ángel: ˈU cwiluiindyuˈ Jndaaya; jeˈ majndaaˈ na cwiluiindyo̱ tsotyeˈ. Meiⁿ cwii ndiiˈ tîquitso Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ cwii ángel: Ja nntseixmaⁿya tsotyeeⁿ ndoˈ juu nntseixmaⁿ jndaaya. 	 כי אל מי מן המלאכים אמר מעולם בני אתה אני היום ילדתיך ועוד אני אהיה לו לאב והוא יהיה לי לבן׃


Luaa tuii cwii xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ. Mawinom Jesús yuu waa ntjom lqueeⁿ trigo. Ndoˈ jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê na ñeˈjndo̱o̱ˈâ, to̱o̱ˈâ tyotyja̱a̱yâ xuˈlqueeⁿ. Tyotyˈueendyô̱, tyotquia̱a̱yâ joonaˈ. 	 בעת ההיא עבר ישוע בין הקמה ביום השבת ותלמידיו רעבו ויחלו לקטף מלילת ויאכלו׃


Na nncwjiiˈñê jaa luee nnˈaⁿ na jndoo jaa, ndoˈ ñequio luee nnˈaⁿ na ticueeˈ nˈom jaa. 	 ישועה מאיבינו ומיד כל שנאינו׃


Joo nnˈaⁿ na jnda̱ ñelˈa na matyˈiomyanaˈ, nntandoˈxcona na ticantycwii na cwitaˈndoˈna. Sa̱a̱ joo nnˈaⁿ na tyoolaxmaⁿ na matyˈiomyanaˈ, nntandoˈnndaˈna na nntˈuiityeⁿnaˈ joona. 	 ויצאו עשי הטוב לתקומת החיים ועשי הרע לתקומת המשפט׃


ee Demas jnda̱ ˈñeeⁿ ja, tjaaⁿ Tesalónica, neiiⁿˈtyeⁿ ˈnaⁿ na tseixmaⁿ tsjoomnancue. Crescente tjaaⁿ ndaandyuaa Galacia ndoˈ Tito tjaaⁿ ndaandyuaa Dalmacia. 	 כי דימס עזבני באהבתו את העולם הזה וילך לו לתסלוניקי וקריסקיס הלך לגלטיא וטיטוס לדלמטיא׃


Quia na cwitsaquieˈyoˈ naquiiˈ wˈaaˈñeeⁿ, canduˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na Tyˈo̱o̱tsˈom matioˈnaaⁿñê joona. 	 ובבואכם אל הבית שאלו לו לשלום׃


Luaaˈ tuii cha catseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na seineiⁿ Jesús na tˈmo̱o̱ⁿ cwaaⁿ cwii nnom na nntseicueeˈnaˈ jom. 	 למלאת דבר ישוע אשר דבר לרמז אי זה מות עתיד הוא למות׃


Ndoˈ tˈo̱ Juan nda̱a̱na. Tsoom: —Ja matseitsˈoomndyo̱ nnˈaⁿ ñequio ndaatioo, sa̱a̱ quiiˈntaaⁿˈyoˈ mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ. 	 ויען אתם יוחנן ויאמר אנכי מטביל במים ובתוככם עומד אשר לא ידעתם אתו׃


Quia na jnda̱ tmaaⁿya, tquiocho nnˈaⁿ jndye ncˈiaana na cwileiˈcho jndyetia na mˈaaⁿ Jesús. Ñeˈcwii sa̱ˈntjoom na caluiˈ jndyetia, quia joˈ jluiˈna naquiiˈ nˈom naⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ seinˈmaaⁿ chaˈtso nnˈaⁿwii. 	 ויהי לעת ערב ויביאו אליו רבים אחוזי שדים ויגרש את הרוחות בדבר וירפא את כל החולים׃


Sa̱a̱ ncˈe na chu ndoˈ chu ñejlaˈcwjeena quiooˈ cha catseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaⁿ na laxmaⁿna, na luaaˈ ñelˈana yacheⁿ sˈaanaˈ na tjañjoomˈ nˈomna na ndicwaⁿ laxmaⁿna jnaⁿ, 	 אבל יש שם הזכרת החטאים שנה בשנה׃


Tyomˈaaⁿ Jesús cwii joo na matseineiiⁿ nnom Tsotyeeⁿ. Quia na jnda̱ jnda̱ seineiiⁿ, cwiindye joo nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, tso nnoom: —Ta, caˈmo̱ⁿˈ nda̱a̱yâ chiuu nlana̱a̱ⁿyâ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, chaˈxjeⁿ na tˈmo̱ⁿ Juan nda̱a̱ nnˈaⁿ na tyolaˈjomndye ñˈeⁿñê. 	 ויהי הוא מתפלל במקום אחד ויאמר אליו אחד מתלמידיו אחרי כלותו אדני למדנו להתפלל כאשר למד גם יוחנן את תלמידיו׃


Jnda̱ sˈaanaˈ na tajnaaⁿtona natia na cwilˈana, cwiñequiandyena nnom ljoˈ na queeⁿ tsˈom seiina cha ñequio na neiiⁿna nnda̱a̱ nlˈañˈeⁿna chaˈtso nnom ljoˈ na ticatyˈiomyanaˈ. 	 אשר השמינו ויתנו את נפשם לזמה לעשות כל תועבה באהבת הבצע׃


Luaaˈ tyoluena ee cweˈ na ntyˈiaana Pablo naquiiˈ tsjoom ñequio tsˈaⁿ na nchii judío na jndyu Trófimo, jom tsˈaⁿ Éfeso, joˈ chii jlaˈtiuuna na tjañˈoom Pablo tsaⁿˈñeeⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ. 	 כי היו ראים את טרופימוס האפסי בעיר אתו ויחשבו כי פולוס הביא אתו אל המקדש׃


Ndoˈ tso Jesús nda̱a̱yâ: —Calaˈno̱ⁿˈyoˈ na ñˈoommeiⁿˈ cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na cˈomˈcˈeendyoˈ, ee ticaliuˈyoˈ cwaaⁿ xuee ndoˈ cwaaⁿ hora na ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee nncwja̱caño̱o̱ⁿya ˈo. 	 לכן שקדו כי אינכם יודעים את היום ואת השעה אשר יבא בה בן האדם׃


Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ na tqueeⁿˈ tsˈaⁿ fariseo na nlcwaˈ ñˈeⁿñê, tqueⁿ Jesús cwenta ljoˈ lˈana. Jlaˈyuu nda̱a̱na ntsula̱ nacañoomˈticheⁿ nacañoomˈ meiⁿsa. Joˈ chii seineiiⁿ ñˈoom tjañoomˈ nda̱a̱na. 	 וישא משלו אל הקרואים בראותו איך בחרו להם להסב בראש ויאמר אליהם׃


Ee na matcuuti na cwilajomndyô̱ ñequio Cristo nawiˈ na teinoom, juu nawiˈñeeⁿ matseijndaaˈñenaˈ na tˈmaⁿti mañequiaaⁿ na cwiñˈomtˈmaaⁿˈndyô̱ nˈo̱o̱ⁿyâ. 	 כי כרב ענויי המשיח בנו כן תרבה נחמתנו על ידי המשיח׃


Ndoˈ mantyja teicantyja tsaⁿˈñeeⁿ, seilcwiiñê tsuee ˈnaaⁿˈaⁿ. Jlueeⁿˈeⁿ na jndooˈ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ. Jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna na luaaˈ tuii. Tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom, tyoluena: —Meiⁿjom ndiiˈ tyoontyˈiaaya na nluii na luaaˈ. 	 ויקם פתאם וישא את משכבו ויצא לעיני כלם עד כי השתממו כלם וישבחו את האלהים לאמר מעולם לא ראינו כזאת׃


Ndoˈ cwiicheⁿ ángel na tseixmaⁿ na mandoˈ chom na ntyjo nomtsˈom joˈ joˈ, juu jluiˈnom ndoˈ jndeii seineiⁿ nnom juu ángel na maleiñˈoom xjo carwato. Tso nnom ángelˈñeeⁿ: —Cwa, cˈoomˈ xjo ta̱a̱ ˈnaⁿˈ, catyjeeˈ nˈeiiⁿ uva lˈo̱o̱ na meintyjeeˈ tsjoomnancue, ee jnda̱ jnda̱a̱ ta̱. 	 ויצא מלאך אחר מן המזבח וממשלתו על האש ויקרא קול גדול אל אשר בידו המגל המלטש לאמר שלח מגלך המלטש ובצר את גפן הארץ כי בשלו ענביהם׃


Xeⁿ luaaˈ waa na machˈee Tyˈo̱o̱tsˈom, na neiⁿncooˈ ljaaˈ tscojnda̱a̱, ndoˈ ˈio cha nlconaˈ, aa nchii majndeiiticheⁿ ntyjeeⁿ chiuu nlcweeˈ ˈo liaa, ˈo nnˈaⁿ na ticalayuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ jom. 	 ואם ככה ילביש אלהים את חציר השדה אשר היום ישנו ומחר ישלך לתוך התנור אף כי אתכם קטני האמונה׃


Ncˈe luaaˈ tso ljeiiˈñeeⁿ, ¿yuu lˈueñe tsˈaⁿ na jeeⁿ jndo̱ˈ tsˈom ndoˈ mati tsˈaⁿ na jndye matseiˈnaaⁿˈ ndoˈ ñequio tsˈaⁿ na jeeⁿ ya matseitjoomˈ ñˈoom? Ee jnda̱ tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ, cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo joonaˈ. 	 איה חכם איה ספר איה דרש העולם הזה הלא סכל האלהים את חכמת העולם הזה׃


ˈO luaa macaⁿnaˈ nnduˈyoˈ: “Xeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom lˈue tsˈoom na ndicwaⁿ tando̱o̱ˈtya̱a̱ya, quia joˈ nlˈaaya nmeiiⁿ oo ntˈomcheⁿ.” 	 תחת אשר תאמרו אם ירצה יהוה ונחיה נעשה כזה וכזה׃


Majndaaˈya na nchii ljoˈ ee jom machˈeeⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ meiiⁿ na chaˈtso nnˈaⁿ cwiluiindyena na cantundyena. Ee ñˈoomˈm na teilejii matsonaˈ: Ñequio ñˈomˈndyoˈ nleitquiooˈ na cwiluiindyuˈ na matyˈiomyanaˈ. Meiⁿ xocaˈmo̱ⁿnaˈ na matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ quia cwilue nnˈaⁿ na tixcwe macheˈ. 	 חלילה אבל יהי האל הוא הנאמן וכל האדם כזב ככתוב למען תצדק בדברך תזכה בשפטך׃


Ee ¿ˈñeeⁿ cwiluiitˈmaⁿñeti, aa juu tsˈaⁿ na wacatyeeⁿ nacañoomˈ meiⁿsa, oo aa juu tsˈaⁿ na mandiˈntjom joˈ joˈ? ¿Aa nchii maxjeⁿ juu tsˈaⁿ na wacatyeeⁿ nacañoomˈ meiⁿsa? Sa̱a̱ queⁿˈyoˈ cwenta, ja mˈaaⁿya quiiˈntaaⁿˈyoˈ na mandiˈntjo̱ⁿ. 	 כי מי הוא הגדול אם המסב או המשרת הלא המסב ואני הנני בתוככם כמו המשרת׃


Sa̱a̱ jeˈ majo̱lcwa̱ˈa na mˈaaⁿ nqueⁿ na jñoom ja quiiˈntaaⁿˈyoˈ, ndoˈ meiⁿcwii ˈo tyoowaxeˈ no̱o̱ⁿ yuu jo̱. 	 ועתה הלך אנכי אל שלחי ולא ישאלני איש מכם אנה תלך׃


Tjalcweeⁿˈeⁿ cañoomˈluee ndoˈ wacatyeeⁿ ntyjaaˈ tsˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya yuu cwitueeˈndyecje chaˈtso ángeles ñequio ntˈomcheⁿ nnom na cwiluiitquiendye ndoˈ mˈaⁿ ntˈomcheⁿ na waa na jnda̱ laˈxmaⁿ. 	 אשר הוא לימין אלהים אחרי אשר עבר השמימה ויכנעו לפניו המלאכים והרשיות והגבורות׃


Ndoˈ jnda̱ na tquiena Antioquía jlaˈtjomna nnˈaⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. Tyoluena nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ chaˈtso na tyoteijndeii Tyˈo̱o̱tsˈom na tyolˈana ndoˈ na mati sˈaaⁿ na cwilayuˈ nnˈaⁿ na nchii judíos. 	 ובבאם שמה הקהילו את העדה ויגידו את כל אשר עשה אתם האלהים ואת אשר פתח לגוים פתח האמונה׃


Ee ˈñeeⁿ juu na jndooˈ ja, mati jndooˈ tsaⁿˈñeeⁿ nqueⁿ na cwiluiiñê Tsotya̱. 	 השנא אתי ישנא גם את אבי׃


Nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na mañequiaa Juan, jlaˈcandiina jom chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ. Quia joˈ tˈmaaⁿ wendye naⁿˈñeeⁿ. 	 ותלמידי יוחנן הגידו לו את כל אלה׃


Ee xeⁿ na ljoˈ tcaⁿnaˈ, quia joˈ jndye ndiiˈ xjeⁿ na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom tsjoomnancue, nlcaⁿnaˈ na cueˈ Cristo. Sa̱a̱ ncueemeiiⁿ na mawjaantycwii cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue, ñejomndiiˈ teitquiooˈñe Cristo, na tquiaañê na tueeⁿˈeⁿ na nntseicanoomˈm jnaaⁿ nnˈaⁿ. 	 כי אם כן הוא הלא היה לו לענות פעמים רבות מראשית העולם ועתה בקץ העתים נגלה בפעם אחת כדי לבטל את החטא בזבח נפשו׃


ˈU re nnˈaⁿya na jeeⁿ jnda ntyjiiya macaⁿˈa nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na chaˈtso cantyja ˈnaⁿˈ ya wjaˈmˈaaⁿˈ, ndoˈ ya ncˈoomˈ na tiwiˈ chaˈxjeⁿ ya wjaaquiendyuˈ na mˈaaⁿˈ nacje ˈnaaⁿˈ Espíritu. 	 חביבי חפצי הוא כי ייטב לך בכל דבר ותחזק כאשר טוב לך בנפשך׃


Ndoˈ sa̱ˈntjoom na meiⁿcwii ˈnaⁿ ticˈooñˈomna nato, meiⁿ chetsjaˈ, meiⁿ tyooˈ, meiⁿ tsjo̱ˈñjeeⁿ. Macanda̱ tsˈoom lˈeii wanaaⁿ na nncˈooñˈomna, 	 ויצו אותם אשר לא ישאו מאומה לדרך זולתי מקל לבדו לא תרמיל ולא לחם ולא נחשת בחגורה׃


Tso Ta Jesús: —Jweˈñeeⁿ meiiⁿ na wiˈñe sa̱a̱ ¿aa cwiqueⁿˈyoˈ cwenta na tsoom na nncwañomˈtoom yuscuˈñeeⁿ? 	 ויאמר האדון שמעו את אשר אמר דין העולה׃


Sa̱a̱ ˈo nchii luaaˈ waa ñˈoom na tyotˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo nda̱a̱ˈyoˈ, 	 ואתם לא כן למדתם את המשיח׃


Jnda̱nquia tsoom nda̱a̱ chaˈtsondyena: —Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na lˈue tsˈom na nncwˈaaˈñe ja, cwjiˈñê cantyja na matseitiuu nqueⁿ. Caljoya tsˈoom nawiˈ na matjoom ticwii xuee, ndoˈ candyontyjo̱o̱ⁿ cantyja na matsˈaa, meiiⁿ quio joˈ cueeⁿˈeⁿ. 	 ואל כלם אמר איש כי יחפץ ללכת אחרי יכחש בנפשו ויום יום ישא את צלבו והלך אחרי׃


Ndoˈ seineiⁿ ángel ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Felipe. Tso: “Cjaˈ nato Jerusalén na wjaanaˈ tsjoom Gaza jo ntyja na macaluiˈ caxjuu tsoomˈnaaⁿ.” Juu natoˈñeeⁿ mawinomnaˈ ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom. 	 וידבר מלאך יהוה אל פילפוס לאמר קום לך הנגבה על הדרך הירדת מירושלים עזתה והיא חרבה׃


Manquiiti Espíritu Santo macwjiˈyuuˈñê nnom espíritu na laxmaaⁿya na matsoom na cwiluiindyo̱ ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והרוח ההוא מעיד ברוחנו כי בני אלהים אנחנו׃


Caifás jndyu cwiindye joo naⁿˈñeeⁿ na luaaˈ tso. Juu cwiluiitquieñê chuˈñeeⁿ nda̱a̱ ntyee cwentaa jaa nnˈaⁿ judíos. Matsoom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —ˈO meiⁿchjoo ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ. 	 ואחד מהם קיפא שמו והוא כהן גדול בשנה ההיא אמר אליהם הן לא תדעו מאומה׃


Meiⁿ ñˈoomˈm ticˈoomnaˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ, ee ˈo tiñeˈcalaˈyuˈyoˈ ñequio ja na jñoom. 	 ודברו איננו שכן בקרבכם כי אינכם מאמינים לשלוחו׃


sˈaaⁿ na luaaˈ cha nntˈuiityeⁿnaˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ jnaaⁿˈ na tiˈcatoˈñoomna ñˈoom na mayuuˈ ee neiiⁿtina na nlˈana natia. 	 למען ידונו בל אשר לא האמינו באמת כי אם רצו בעולה׃


Meiⁿyuucheⁿ na cwitsaayâ, ñequio seiiˈâ nmeiiⁿ cwitjo̱o̱ⁿyâ na ñeˈcatseicwjeenaˈ jâ chaˈxjeⁿ seicueeˈnaˈ Ta Jesús. Luaaˈ waa cha mati mˈmo̱ⁿnaˈ na laˈxmaaⁿyâ juu na wandoˈxcoom. 	 ונשאים בכל עת מיתת האדון ישוע בגויתנו למען יגלו גם חיי ישוע בגויתנו׃


Ndoˈ tjantyjo̱ cwiicheⁿ ángel na jnda̱ ndyee. Jndeii matseineiⁿ, matso: —Ntyˈiaaˈndye joo nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye quiooˈjndii tquiee ñequio juu na jluiˈtsjaaⁿˈñeyoˈ. Ndoˈ ntyˈiaaˈndye joo nnˈaⁿ na tquiandye na tjacañoom ljeii cwentaaˈ quiooˈjndiiˈñeeⁿ cantaa oo luee. 	 ומלאך שלישי בא אחריהם ויאמר בקול גדול כל אשר ישתחוה לפני החיה ולפני צלמה ונשא את תוה על מצחו או על ידו׃


Juanˈñeeⁿ tyoseixmaaⁿ chaˈcwijom lámpara na matseixueenaˈ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ. Ndoˈ ˈo xjeⁿ na ñetˈoom tˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ ee nquiuˈyoˈ ñˈoom na tyoñequiaaⁿ chaˈcwijom seixueeñenaˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ. 	 הוא היה הנר הדלק והמאיר ואתם רציתם לשוש כשעה לאורו׃


Jndye ntˈomcheⁿ ñˈoom tjañoomˈ teilˈueeˈñe Jesús quia tyotseineiiⁿ nda̱a̱ tmaaⁿˈ naⁿˈneeⁿ, cantyjati na nnda̱a̱ nlaˈno̱ⁿˈna. 	 ובמשלים רבים כאלה דבר אליהם את הדבר כפי אשר יכלו לשמע׃


Nchii cwiluiindyena ntseinaaⁿ chaˈxjeⁿ na cwiluiindye nda nnˈaⁿ. Meiⁿ nchii cwiluiindyena ntseinaaⁿ ee na queeⁿya tsˈom cwii tsˈaⁿ. Tomti maqueⁿnaˈ joona ntseinaaⁿ ee nqueⁿ lˈue tsˈoom. 	 אשר לא מדם ולא מחפץ הבשר אף לא מחפץ גבר כי אם מאלהים נולדו׃


Ee jeeⁿ wiˈ tsˈoom jaa nnˈaⁿ tsjaaⁿ Israel, ndoˈ sˈaaⁿ watsˈom ˈnaaⁿyâ. 	 כי אהב עמנו הוא והוא בנה לנו את בית הכנסת׃


Quia na ntyˈiaaˈ tyo na matsa̱ˈntjom sondaro chiuu waa na tuii, seitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom, tsoom: —Mayuuˈcheⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ matseixmaaⁿ tsˈaⁿ na ljuˈ cwiluiiñe. 	 וירא שר המאה את אשר נהיתה ויתן כבוד לאלהים לאמר אכן האיש הזה צדיק היה׃


Jnda̱ tua̱a̱ˈâ xuljoo tsˈom wˈaandaa jlaˈtyeⁿna wˈaandaa ñequio lˈuaa cha tintyuiiˈnaˈ. Nquiaana xeⁿ nncjaacˈo̱o̱ˈ wˈaandaa cwii joo na jndyunaˈ Sirte yuu na jndye teiˈ ñjom. Joˈ chii toˈñoomna liaa ntmeiⁿ na macwjaaˈñenaˈ jndye ee ñeˈcalaˈxjeeⁿˈndyena na jndeii mantquie jndye wˈaandaa. Jnda̱ joˈ ˈndyetona tjantquie jndye juunaˈ. 	 ואחרי משכם אותה אליהם ויקחו לעזר את כל אשר השיגה ידם ויחשבו את דפני האניה ומיראתם פן יפלו אל בין רכסי החול הורידו את כלי המפרש וכה נדפו׃


Ndoˈ ñˈoom na jnda̱ we matseijomnaˈ ñˈoomˈñeeⁿ. Luaa matsonaˈ: “Cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ncˈiaˈ chaˈxjeⁿ na jnda ntyjiˈ ñequio nncuˈ. Tjaaˈnaⁿ cwiicheⁿ ñˈoom na tˈmaⁿti na matsa̱ˈntjomnaˈ chaˈna ñˈoommeiⁿˈ.” 	 והשנית הדמה לה היא ואהבת לרעך כמוך ואין מצוה גדולה מאלה׃


Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, juu tsˈaⁿ na mˈaaⁿ moso ticaluiitˈmaⁿñe chaˈna nquii tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom juu. Mati tsˈaⁿ na mawjaa tsˈiaaⁿ na jñom tsˈaⁿ juu, ticaluiitˈmaⁿñeti chaˈxjeⁿ nquii tsˈaⁿ na jñom juu. 	 אמן אמן אני אמר לכם כי העבד איננו גדול מאדניו והשלוח איננו גדול משלחו׃


Jnda̱ jaachˈee xuee tacocwaaˈâ. Joˈ chii teintyjeeˈ Pablo quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ. Matsoom: —ˈO re, yati xeⁿ cweˈ jndyeˈyoˈ ñˈoom na tsjo̱o̱ xjeⁿ na mˈaaⁿya Creta na tinquio̱o̱ya. Quia joˈ xocatjo̱o̱ⁿya na nmeiiⁿˈ, ndoˈ meiiⁿ canchuu xocatsuunaˈ. 	 ופולוס עמד בתוכם אחרי האריכם בצום ויאמר אנשים לו שמעתם אלי ולא יצאתם מקריטי כי אז לא קרנו הנזק הזה במריכם׃


Ncˈe na luaaˈ, quia na nncua̱caño̱o̱ⁿya ˈo, quia joˈ ncwaⁿya jom na machˈeeⁿ na luaaˈ na matseineiiⁿ ñˈoom cantu nacjooyâ. Ndoˈ nchii macanda̱ nmeiⁿˈ machˈeeⁿ, mati nnˈaⁿ na cwiˈoonquia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, tiñeˈcoñoom joona, ndoˈ nnˈaⁿ na ñeˈcalaˈljo naⁿˈñeeⁿ, macwjeeⁿˈeⁿ joona quiiˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 על כן בבאי אזכיר את מעשיו אשר הוא עשה בספרו עלינו דברים רעים ולא דיו שלא יקבל את האחים כי גם ימנע את החפצים לקבל ויגרשם מתוך הקהלה׃


Nnˈaⁿ tsjoomnancue nlaˈneiiⁿˈndyena quia na jnda̱ tja̱ wendye naⁿˈñeeⁿ. Nntsˈaanaˈ na jeeⁿ ya nquiuna hasta nlˈana naya ncˈiaana. Ee jeeⁿ tyocoˈwiˈnaˈ joona nquiuna cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na ñetjeiˈyuuˈndye wendye naⁿˈñeeⁿ na jnda̱ tja̱. 	 וישבי הארץ ישמחו עליהם ויעלזו וישלחו מנות זה לזה כי שני הנביאים האלה הכאיבו את ישבי הארץ׃


’Meiⁿquia tsˈaⁿ na matseiljo ˈo, mati ja matseiljo tsaⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ juu tsˈaⁿ na matseiljo ja, mati matseiljo tsaⁿˈñeeⁿ Tsotya̱ya na jñom ja. 	 המקבל אתכם אותי הוא מקבל והמקבל אותי הוא מקבל את אשר שלחני׃


ˈO manquiuˈyaˈyoˈ na tijoom ñejlaˈcaˈnaaⁿˈndyô̱ nda̱a̱ˈyoˈ, meiⁿ nchii tquio̱ˈnnˈaaⁿyâ ˈo na nntjeiiˈâ tsjo̱ˈñjeeⁿ lueeˈyoˈ. Tyˈo̱o̱tsˈom noomˈm na ljoˈ. 	 כי מעולם לא דברנו בשפת חלקות כאשר ידעתם וגם לא למען בצע בצע האלהים עד׃


Ee manquiityeeⁿ tjeiˈyuuˈñê na ticalaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ cwii profeta na mañeˈcwii ndyuaaⁿˈaⁿ ñˈeⁿndyena. 	 כי הוא ישוע העיד כי נביא בארץ מולדתו איננו נכבד׃


Tˈo̱ cwiindye naⁿˈñeeⁿ na maˈmo̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Tso nnoom: —Jeeⁿ ˈu Ta, ñˈoom na matsuˈ luaaˈ, mati matseijnaaⁿˈnaˈ jâ. 	 ויען אחד מבעלי התורה ויאמר אליו רבי בדבריך אלה תחרף גם אתנו׃


Jñomnnaaⁿˈaⁿ cwiicheⁿ moso na jnda̱ ndyee. Juu tsaⁿˈñeeⁿ jlaˈquieeˈndyena, jnda̱ chii tjeiiˈna juu naquiiˈ ntjomˈñeeⁿ. 	 ויסף לשלח שלישי וגם אתו פצעו ויגרשהו וידחפהו חוצה׃


Esteban tˈmaⁿ najndeii Tyˈo̱o̱tsˈom tyotseixmaaⁿ. Jndye ˈnaaⁿ sˈaaⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ ñequio tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na xocanda̱a̱ nluii na cweˈ najndeii nquii tsˈaⁿ. 	 ואסטפנוס מלא אמונה וגבורה ויעש אתות ומופתים גדולים בקרב העם׃


Jnda̱ joˈ jluiˈna cwiicheⁿ xndyaaˈ ndaaluee, ndyuaa nnˈaⁿ gadarenos, we nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ naⁿjndii tyˈecatjomndye jom. Jluiˈna yuu niom ndeiˈluaa, jeeⁿcheⁿ ndyaˈ wjeena hasta leicanda̱a̱ nncwinom tsˈaⁿ natoˈñeeⁿ. 	 ויהי כבאו אל עבר הים אל ארץ הגרגשים ויפגשוהו שני אנשים אחוזי שדים יצאים מבתי הקברות והמה רגונים מאד עד אשר לא יכל איש לעבר בדרך ההוא׃


Ntyˈiaaˈ Jesús na jeeⁿ matyˈioo María, ndoˈ jeeⁿ cwityuee nnˈaⁿ judíos na tquiontyjo̱ naxeeⁿˈeⁿ. Quia joˈ jeeⁿ seichjooˈnaˈ tsˈom Jesús, ndoˈ seiˈndaaˈna ntyjeeⁿ. 	 ויהי כראות ישוע אתה בכיה וגם היהודים אשר באו אתה בכים ותזעם רוחו ויהי מרעיד׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ aa wanaaⁿ na nntquieˈyoˈ seii quiooˈ na cwiwilˈueeˈndye nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ lˈa, cwilaˈno̱o̱ⁿˈa na meiⁿcwii tjaa ljoˈ laˈxmaⁿ joonaˈ ee maxjeⁿ macanda̱ nqueⁿ mˈaaⁿ. 	 ועל דבר אכילת זבחי האלילים הנה ידענו כי האליל אין בעולם ואין אלהים בלתי אחד׃


Quia joˈ tyee na cwiluiitquieñe, tsaⁿ na jndyu Ananías, sa̱ˈntjoom nnˈaⁿ na meintyjeeˈ nacañoomˈ Pablo na catmeiiⁿˈna ndaˈ ˈndyoo tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויצו חנניה הכהן הגדול את העמדים עליו להכותו על פיו׃


maluaaˈ ñejomndiiˈ na tquiaañe Cristo na tueeⁿˈeⁿ cha nntseinoomˈm jnaaⁿ jndyendye nnˈaⁿ. Nda̱ joˈ nleitquiooˈñê na nnda̱ we, nchii cweˈ na nntseijndaaˈñê cantyja ˈnaaⁿ jnaaⁿ nnˈaⁿ, sa̱a̱ na nncwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ na cwicantyjaaˈ nˈom jom. 	 כן הקרב המשיח פעם אחת למען שאת חטאי רבים ופעם שנית יראה בלי חטא לישועה למחכים לו׃


Mati seineiiⁿ nda̱a̱na ñˈoom na wjaañoomˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom xco na maˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. Tsoom: —Tjaaˈnaⁿ ˈñeeⁿ nntyjee cwii taⁿˈ liaaˈ, liaa xco na nntseiyo̱ liaa ntsaa ñˈeⁿ juunaˈ. Ee xeⁿ luaaˈ nntsˈaa tsˈaⁿ, nntseiˈnaaⁿˈaⁿ liaaⁿˈaⁿ liaa xcoˈñeeⁿ ndoˈ nchii macanda̱ joˈ, mati tixocatseixˈiaaˈñenaˈ ñequio liaa ntsaaˈñeeⁿ. 	 וידבר אליהם גם אם המשל הזה אין איש מעלה מטלית של בגד חדש על בגד בלוי כי אז גם החדש יקרע וגם לא תשוה מטלית החדש לבלוי׃


Tîcalaˈyuˈna ñˈoom na mayuuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Yacheⁿ jlaˈyuˈna ñˈoom na cweˈ cantu. Ee tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena ˈnaⁿ na sˈaaⁿ nchii nqueⁿ na sˈaaⁿ chaˈtso nnom. Ndoˈ matsonaˈ na ñequiiˈcheⁿ calaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ jom chaˈwaati xuee. Calˈa chaˈtsondye nnˈaⁿ naljoˈ. 	 אשר המירו אמת האלהים בכזב ויכבדו ויעבדו את הבריה תחת בראה המברך לעולמים אמן׃


Ndoˈ cwii nquiee naⁿˈñeeⁿ na cwiluiitquiendye tso no̱o̱ⁿ: —Tantˈiooˈ ee mˈaaⁿ nqueⁿ na jnda̱ seityueeⁿˈeⁿ juu natia. Jom tseixmaaⁿ na nntseicanaaⁿñê cwii ndoˈ cwii ntquieeˈ joo na tjata̱ˈtyeⁿ tsomˈñeeⁿ ndoˈ nntseicano̱o̱ⁿˈo̱ⁿ juunaˈ. Jom matseicajndyunaˈ Liom cwentaaˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ Judá na cwiluiiñê tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ. 	 ויאמר אלי אחד מן הזקנים אל תבכה הנה נצח האריה אשר הוא משבט יהודה שרש דוד לפתח את הספר ולהתיר שבעת חותמיו׃


Juu jnaⁿ na laxmaaⁿya waa najndeii na matseixmaⁿnaˈ, joˈ chii cwiwja̱a̱ya. Ndoˈ juu ljeii na tqueⁿ Moisés waa najndeii na matseixmaⁿnaˈ na mañequiaanaˈ na catˈuii jnaⁿ jaa. 	 עקץ המות הוא החטא וכח החטא היא התורה׃


Cweˈ ncˈe na tsoom ñˈoomwaaˈ, tyoqueⁿndye naⁿmaⁿnˈiaaⁿ na nntˈuena jom. Sa̱a̱ ncˈe na tyooweˈntyjo̱ na ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom na nncwinoom nawiˈ tˈmaⁿ, joˈ chii meiⁿcwiindyena tîcatˈuii jom. 	 ויבקשו לתפשו ואיש לא שלח בו יד כי לא בא עתו׃


Quia na jnda̱ tmaaⁿ na manndyooˈ wjaacue ñeˈquioomˈ, chaˈtsondye nnˈaⁿ na mˈaⁿ nnˈaaⁿna na jndye nnom ntycu cwitjoom, tquiochona joo na mˈaaⁿ Jesús. Tioom lˈo̱o̱ⁿ nacjoo ticwii cwii joo naⁿˈñeeⁿ, mana nˈmaaⁿ. 	 וכבוא השמש הביאו אליו כל אשר להם חלים חליים שונים וירפא אותם בשומו את ידיו על כל אחד מהם׃


Quia joˈ tso Jesús nnom: —Majoˈndyo ñˈoom na tˈo̱ˈ. Catseicanda̱ˈ nmeiⁿˈ, quia joˈ nndaˈ na nncwandoˈ. 	 ויאמר אליו כן השיבות עשה זאת וחיה׃


Ee yuu na cwilaweˈyoˈ naya ˈnaⁿˈyoˈ, joˈ joˈ quitˈmaⁿ nˈomˈyoˈ. 	 כי במקום אשר אוצרכם בו שם יהיה גם לבבכם׃


Sa̱a̱ jeeⁿ ndyaˈ quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, na ˈo meiiⁿ na tyeⁿ ñejndyeˈntjomˈyoˈ nnom jnaⁿ, sa̱a̱ jeˈ ñequio na xcweeˈya nˈomˈyoˈ cwilaˈñˈoomˈndyoˈ ñˈoom na tˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 אבל תודת לאלהים כי הייתם עבדי החטא ואחר שמעתם בכל לבבכם אל תכונת הלקח אשר נמסרתם לו׃


Calanˈmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿwii na mˈaⁿ joˈ joˈ ndoˈ canduˈyoˈ nda̱a̱na: “ˈO nnˈaⁿ, juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, matseindyooˈñenaˈ jo nda̱a̱ˈyoˈ.” 	 ורפאו את החולים אשר בקרבה ואמרו להם קרבה אליכם מלכות האלהים׃


Quia na jnda̱ tsoom na nmeiiⁿˈ, jlaˈntjaˈndye nnˈaⁿ fariseos ñˈeⁿ saduceos. Taticatjoomˈ jlaˈneiⁿna. 	 ובדברו הדבר הזה היה ריב בין הצדוקים ובין הפרושים ויחלק ההמון׃


Jeeⁿ wiˈ ñetjoom na jndye nnom nasei tyolˈa nnˈaⁿ jom. Ndoˈ chaˈtso ˈnaaⁿˈaⁿ jnda̱ seicatsoom. Sa̱a̱ tjaaˈnaⁿ na teijndeiinaˈ jom, yacheⁿ nioomti matjoom. 	 והיא סבלה הרבה תחת ידי רפאים רבים והוציאה את כל אשר לה ולא להועיל ויהי חליה חזק מאד׃


Ndoˈ seineiⁿnndaˈ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ. Matsoom: —Ja cwiluiindyo̱ naxueeñe na mañequia naxuee jo nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomnancue. Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈeⁿndyo̱, nntseixmaⁿ naxuee na mañequia na ticantycwii na wandoˈ tsˈaⁿ. Tijoom nntseixmaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ najaaⁿ. 	 ויסף ישוע וידבר אליהם לאמר אני אור העולם כל ההלך אחרי לא יתהלך בחשכה כי אור החיים יהיה לו׃


Tso Jesús nnom tsaⁿˈñeeⁿ: —Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ njomˈ, xuee jeˈ nncˈoomˈ ñˈeⁿndyo̱ jo paraíso yuu na mˈaaⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאמר ישוע אליו אמן אמר אני לך כי היום תהיה עמדי בגן עדן׃


Quia joˈ nntˈo̱o̱ naⁿˈñeeⁿ no̱o̱ⁿ, nluena: “Ta, ¿cwaaⁿ ñentyˈiaayâ ˈu na ñeˈjndoˈ, oo na ñeˈcˈuaˈ ndaa, oo na ñetoˈnoomˈ yuu na ticataˈjnaaⁿˈ nnˈaⁿ ˈu, oo na ñetˈoomˈ na ntsaandyuˈ, oo na ñeteiwiˈ, oo na ñetˈoomˈ pra̱so sa̱a̱ tîcateiˈjndeiiyâ ˈu?” 	 וענו גם הם ואמרו אדנינו מתי ראינוך רעב או צמא או גר או ערום או חולה או במשמר ולא שרתנוך׃


Na mayuuˈ machˈeenaˈ ndooˈ ntyjii tsˈaⁿ na jndo̱ˈ tsˈom tsˈaⁿ na luaaˈ ñˈoom tseineiⁿ ee cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na jeeⁿ matseitˈmaaⁿˈñe ndoˈ jeeⁿ maqueⁿ xjeⁿ seiiˈ, sa̱a̱ ñˈoomˈñeeⁿ meiⁿchjoo ticateijndeiinaˈ juu na wjaa nacjoo joo na cwiqueⁿnaˈ xjeⁿ juu na matseiˈtjo̱o̱ñe nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 הנראים כעין חכמה בעבודה בדויה מלב ובשפלות רוח ובענוי הגוף שלא כהגן רק להשביע הבשר׃


Cwii joo naⁿˈñeeⁿ na wiˈndye na ñoom ñˈeⁿñê, seijnaaⁿˈ jom. Tso: —¿Aa nchii Cristo cwiluiindyuˈ? Cwa cwjiˈnˈmaaⁿndyuˈ cheⁿnncuˈ ndoˈ mati jâ. 	 ואחד מאנשי הבליעל התלוים גדפו לאמר הלא אתה המשיח הושע את עצמך ואתנו׃


Nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na jleinoom ˈu cwantindyo xuee cha quia na nloˈñomˈnndaˈ jom, tajom cwii cato̱ⁿˈndyoˈ ñˈeⁿñê. 	 כי אולי נפרד ממך לשעה בעבור אשר יהיה לך לעולם׃


Ee nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱, cwiluiiñê chom na matseindyueeñenaˈ chaˈtso. 	 כי אלהינו אש אכלה הוא׃


Ndoˈ meiⁿcwii ñˈoom tilqueⁿˈtyeⁿˈ cjoˈ nncuˈ ee ˈu tjaa ljoˈ tseixmaⁿˈ na nntsaˈ na nleicanchiiˈ oo nleintom meiiⁿ ñeˈcwii sooxqueⁿˈ. Macanda̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ na ljoˈ. Joˈ chii na nntsuˈ ñˈoomˈñeeⁿ matseijomnaˈ na matsuˈ jiiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 -63[ אף בראשך אל תשבע כי אין ביכלתך להפך שער אחד ללבן או לשחר אך יהי דברין הן הן לא לא והיותר מאלה מן הרע הוא׃


Ndoˈ mati nnˈaⁿ na mˈaⁿ cwii wˈaa xeⁿ cwilaˈntjaˈndyena, xocˈomna na ñeˈnaaⁿˈ, maxjeⁿ nntˈoomˈndyena. 	 ובית אם נחלק על עצמו לא יוכל לעמד הבית ההוא׃


Sa̱a̱ cantyja chiuu tuiiyuu na ya mantyˈiaaⁿˈaⁿ jeˈ, joˈ ticaliuuyâ. Meiⁿ ticaliuuyâ ˈñeeⁿ sˈaa na ya mantyˈiaaⁿˈaⁿ. Sa̱a̱ jnda̱ tueˈntyjo̱ choomˈm. Joˈ chii cataˈxˈeeˈyoˈ ˈñom chiuu waa. Manquiityeeⁿ nntsoom chiuu tuii. 	 אבל איך הוא ראה עתה או מי פקח את עיניו אנחנו לא ידענו הלא בן דעת הוא שאלו את פיהו והוא יגיד מה היה לו׃


Xjeⁿ na matseineiⁿ Jesús ñˈoommeiⁿˈ, cwii yuscu quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na jndyendye, seiwe jndyeeˈ ndoˈ tso nnoom: —Matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈaⁿ na seincuii ˈu ndoˈ seicateiˈ ˈu. 	 ויהי כדברו את הדברים האלה ואשה אחת מן העם נשאה את קולה ותאמר אליו אשרי הבטן אשר נשאתך והשדים אשר ינקת׃


Ndoˈ ¿ˈñeeⁿ naⁿˈñeeⁿ na tso Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoomtyeⁿ na wˈiinaˈ na tijoom xuee nncˈooquieeˈndye yuu na nñequiaaⁿ na nntaˈjndyeena? Tsoom na ljoˈ nda̱a̱ joo nnˈaⁿ na tîcalacanda̱a̱ˈndye. 	 ולמי נשבע לבלתי בא אל מנוחתו אם לא לסוררים׃


Joˈ chii canda̱a̱ˈya cwiluiiñe Jesús tyee na tjacantyja na macaⁿnaˈ jaa. Jom ljuˈ tsˈoom, tyootseitjo̱o̱ñê, juu na cwajndii tjaaˈnaⁿ na tˈaaˈnaˈ jom, tiquichˈeeⁿ chaˈna cwilˈa nnˈaⁿ jnaⁿ, jeˈ matseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom nandyeti cañoomˈluee. 	 כי נאוה לנו כהן כזה שהוא חסיד ותמים וטהור ונבדל מן החטאים ונשא מהשמים׃


Matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom ˈu. Ee matseiˈyuˈ na nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na seicañeeⁿ ˈu, na tso ángel njomˈ. 	 ואשרי המאמינה כי המלא תמלא אשר דבר לה מאת יהוה׃


Sa̱a̱ waa na ntyjiiya ñˈeⁿndyoˈ: tacantyjaaˈ nˈomˈyoˈ ja chaˈxjeⁿ quia to̱ˈjndyeeˈyoˈ na jeeⁿ jnda nquiuˈyo ñˈeⁿndyo̱. 	 אך יש לי עליך כי עזבת את אהבתך הראשונה׃


Joˈ chii na nncˈo̱o̱ⁿnndaˈa quiiˈntaaⁿˈyoˈ cha juu na neiⁿˈyoˈ na cwiluiindyoˈ cwentaaˈ Jesucristo, nleitˈmaⁿtinaˈ. 	 למען תרבה על ידי תהלתכם במשיח ישוע בשובי לבוא אליכם׃


Ndoˈ quia na jnda̱ tquienndaˈna yuu cwitjomndye naⁿmanˈiaaⁿ, tquiana cwenta pra̱so nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ tyee na cwiluiitquieñe, seilcwiiˈñê nda̱a̱ pra̱soˈñeeⁿ. 	 ויביאו אתם ויעמידום לפני הסנהדרין וישאלם הכהן הגדול לאמר׃


Tijndo̱ˈ tsˈom tsˈaⁿ na luaaˈ nncwaxˈee, ee tsjaaⁿ na nnomˈ tsˈaⁿ chaˈcwijom nncueˈnaˈ cha nncwandoˈ ntjomˈndaa. 	 אתה הסכל הן מה שתזרע לא יחיה בלתי אם ימות׃


Ndoˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈomya ncˈe Cristo Jesús nñequiaaⁿ chaˈtsoti na macaⁿnaˈ ˈo cantyjati na matseixmaaⁿ na tjacantyja na tyañê. 	 ואלהי הוא ימלא את כל צרככם כעשר כבודו במשיח ישוע׃


Teiˈno̱o̱ⁿyâ cwii ndyuaaxeⁿncwe chjoo na jndyu Clauda. Joˈ joˈ ticueeˈcheⁿ na jeeⁿcheⁿ jndeii mˈaaⁿ jndye. Tyolajnda̱a̱yâ ndoˈ juu xuljoo na tsaacantyjaandyô, ncˈuaaˈ chii jnda̱a̱ tua̱a̱ˈâ juunaˈ tsˈom wˈaandaa. 	 ותרץ האניה אל עבר אי קטן הנקרא קלודה וכמעט לא יכלנו לאחז העברה׃


cha nnda̱a̱ nntjeiˈyoˈ cwenta cwaaⁿ cwii nnom na xcweti tseixmaⁿnaˈ. Ee na ljoˈ nnda̱a̱ nncˈom ljuˈndyoˈ na cwitsamˈaⁿˈtiˈyoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ, meiⁿ ticalaxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye jo nnom Cristo xuee quia na nncwjeeˈnnaaⁿˈaⁿ, 	 למען תבחנו את המבחרות והייתם זכים ובלי מכשול עד יום המשיח׃


Ee jâ cweˈ cwilaˈxmaaⁿyâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ ˈo laˈxmaⁿˈyoˈ tyuaaⁿˈaⁿ, laˈxmaⁿˈyoˈ chaˈcwijom wˈaa na machˈeeⁿ. 	 כי עזרי אל אנחנו ואתם שדה אלהים ובנין אלהים אתם׃


Chaˈtso nnˈaⁿ na ntyˈiaa na luaaˈ, jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna cantyja na tˈmaⁿ najndeii na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ ncueeˈñeeⁿ jndyendye nnˈaⁿ jeeⁿ tyojaaweeˈ nˈomna chaˈtso na tyochˈee Jesús. Ndoˈ seineiiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na mañequiaaⁿ. 	 וישתוממו כלם על גדלת האלהים ויהי בתמהם כלם על כל אשר עשה ויאמר ישוע אל תלמידיו׃


ˈO cwinduˈyoˈ na ja cweˈ cantyja najndeii Beelzebú joˈ na macwjiiˈa naⁿjndii naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. Xeⁿ na mayuuˈ na ljoˈ, quia joˈ mati ncˈiaaˈyoˈ, ñequio najndeii jom cwitjeiiˈna naⁿjndii naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. Sa̱a̱ ncˈe na tiyuuˈ na ljoˈ, cantyja na cwilˈa nquieena cwiluiˈyuuˈ na tixcwe cwitjeiˈyoˈ cwenta. 	 ואם אני מגרש את השדים בבעל זבוב בניכם במי הם מגרשים אתם על כן המה יהיו שפטיכם׃


Meiⁿcwiindyena talaˈneiⁿna ñˈoomwiˈ nacjooˈ xˈiaana. Calaxmaⁿna nnˈaⁿ na tjatiaˈ cachona ñequio ntˈomcheⁿ, ya nnˈaⁿndyena ñequio chaˈtso. Catˈmo̱o̱ⁿna na nioomˈ nˈomna ñequio chaˈtsondye nnˈaⁿ. 	 ולבלתי גדף אדם ולחדל מריב ולהכריע לכף זכות ולהתנהג בכל ענוה לפני כל אדם׃


Ndoˈ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom, quia ntyˈiaana Jesús, jlaˈxuaana: —Catyˈiomˈ jom tsˈoomˈnaaⁿ. Catyˈiomˈ jom tsˈoomˈnaaⁿ. Tˈo̱ Pilato nda̱a̱na, matsoom: —Ncjoˈyoˈ catoˈñoomˈyoˈ jom ndoˈ catyˈiomˈyoˈ jom tsˈoomˈnaaⁿ ee jnda̱ ljeiya na meiⁿcwii jnaⁿ ticatseixmaaⁿ. 	 ויהי כאשר ראהו הכהנים הגדולים והמשרתים ויצעקו לאמר הצלב הצלב ויאמר אליהם פילטוס קחהו אתם והצליבהו כי אנכי לא מצאתי בו אשמה׃


Quia joˈ ntyˈiano̱o̱ⁿ tsjo̱ˈluee xco ñequio tsjoomnancue xco. Ee jnda̱ ntycwii cantyja ˈnaaⁿˈ tsjo̱ˈluee najndyee ñequio tsjoomnancue najndyee. Ndoˈ tatjaaˈnaⁿ ndaaluee cwii cuaa. 	 וארא שמים חדשים וארץ חדשה כי השמים הראשנים והארץ הראשונה עברו והים איננו עוד׃


Ntjeiⁿndyoˈ ˈo. Manquiuˈyoˈ na Tyˈo̱o̱tsˈom seijndaaˈñê nacjooˈ tsˈaⁿ, mati seijndaaˈñê naquiiˈ tsˈom tsˈaⁿ. 	 הכסילים הלא עשה החיצון גם עשה את הפנימי׃


Sa̱a̱ jnda̱ tqueⁿtyeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom na matseijomnaˈ chaˈna tsiaⁿtsjo̱ˈ, na teiljeiinaˈ: “Mawajnaaⁿˈya Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaⁿˈaⁿ”, ndoˈ mati waa cwiicheⁿ ñˈoomˈm na matsonaˈ: “Chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilcwiiˈna xueeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, catjeiiˈndyena cantyja ˈnaaⁿˈ natia.” 	 אך איתן הוא יסוד האלהים וזה חותמו ידע יהוה את אשר לו ועוד יסור מעול כל הקורא את שם המשיח׃


Taxˈeeⁿ nda̱a̱na, matsoom: —¿Yuu cwijom tyˈiuˈyoˈ jom? Jluena nnoom: —Ta, candyoˈ cantyˈiaˈ. 	 ויאמר איפה שמתם אתו ויאמרו אליו אדני בא וראה׃


Ee ljeii najndyee na matsa̱ˈntjomnaˈ chuunaˈ ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsˈaaⁿ. Matsonaˈ: “Catseitˈmaaⁿˈndyuˈ tsotyeˈ ñˈeⁿ tsoˈndyoˈ 	 כבד את אביך ואת אמך זאת היא המצוה הראשונה אשר לה ההבטחה׃


Jluena nnoom: —¿Chiuu na luaaˈ? ndoˈ tjaaˈnaⁿ cwii nnˈaⁿˈyoˈ na luaaˈ jndyu. 	 ויאמרו אליה אין איש במשפחתך אשר נקרא בשם הזה׃


Ncˈe na luaaˈ, tyˈioom tsˈiaaⁿ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na mañequiaa ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ ndoˈ tsˈaⁿ na majñoom tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ, na caˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ nnˈaⁿ na nchii judíos ñˈoom na xcweti na calaˈyuˈya nˈomna, ñˈoom na mayuuˈ matseina̱ⁿ, nchii cweˈ cantu. 	 אשר אני הפקדתי לה לכרוז ולשליח אמת אני אמר במשיח ולא אשקר מורה הגוים באמונה ובאמת׃


Joˈ na nntseicandyaañê jaa luee nnˈaⁿ na jndoo jaa cha nndya̱ˈntjo̱o̱ⁿya nnoom ñequio na tiˈmaaⁿˈ nˈo̱o̱ⁿya. 	 להצילנו מיד איבינו ולתתנו לעבדו בלי פחד׃


Quia joˈ seitjom Pilato ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ntyee ñequio nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ nˈiaaⁿ ñequio nnˈaⁿ na jndyendye. 	 ויקרא פילטוס את ראשי הכהנים ואת השרים ואת העם׃


Cwilˈana na ndooˈ jeeⁿ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena sa̱a̱ cantyja na cwilˈana macwjiˈnaˈ na waa najndeii ñˈoom na cwilaˈjomndyena. Tintseiquiiˈndyuˈ ñequio nnˈaⁿ na nmeiiⁿˈ cwilˈa. 	 ואשר דמיון חסידות להם ומכחשים בכחה ואתה סור מאלה׃


Tintsaañˈomˈyoˈ ˈnaⁿ na cwicañjom sˈom, meiⁿ chetsjaˈ, meiⁿ lcoom. Ndoˈ nchii na nlaˈchjuundyoˈ na nlaneiⁿˈyoˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ nato. 	 אל תשאו כיס ולא תרמיל ולא נעלים ואל תשאלו לשלום איש בדרך׃


Tˈo̱ Pedro nnom: —Ja re, meiⁿchjoo ticaljeii ñˈoom na matsuˈ. Ndicwaⁿ matseineiiⁿ ñˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ seixuaa caxtijndyo. 	 ויאמר פטרוס בן אדם לא ידעתי מה אתה אמר והוא עודנו מדבר והתרנגול קרא׃


Quia joˈ jlaˈcjaa lueena Jesús. Tyeⁿ tˈuena jom. 	 וישלחו בו את ידיהם ויתפשהו׃


Jeˈ chaˈtsondyoˈ cwiluiindyoˈ ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Cristo Jesús. 	 כי כלכם בני אלהים אתם על ידי האמונה במשיח ישוע׃


Ee Tyˈo̱o̱tsˈom nchii cañˈeeⁿˈ cwiluiiñê, jom cwiluiiñê na tjoomˈ mˈaⁿ nnˈaⁿ ñequio ncˈiaana. Chaˈxjeⁿ cwiwijndaaˈ quiiˈntaaⁿ chaˈtso ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjeeⁿˈeⁿ cwentaaⁿˈaⁿ, 	 כי לא אלהי מבוכה האלהים כי אם אלהי השלום כאשר בכל קהלות הקדשים׃


Joˈ chii calaˈcandyooˈndyoˈ jo nnom nqueⁿ na cwiluiiñê tsjo̱ˈ na wandoˈ, nqueⁿ na tjeiiˈ nnˈaⁿ cwenta na xocwilˈueñê, sa̱a̱ tjeiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom jom na lˈueñê ndoˈ jnda ntyjii jom. 	 אשר נגשתם אליו אל אבן חיה אשר מאסו בה בני האדם והיא נבחרה ויקרה לאלהים׃


Jnda̱ na jluiˈ Jesús joˈ joˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, tyˈena, teinomna tsˈo̱ndaa Galilea. Sa̱a̱ ticalˈue tsˈoom na nliu nnˈaⁿ na joˈ wjaⁿ. 	 ויצאו משם ויעברו בגליל ולא אבה להודע לאיש׃


¿Aa ticatseitiuuˈ na wanaaⁿ na nntsˈaa chaˈxjeⁿ na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ ñequio sˈom ˈnaⁿya? ¿Aa matseiˈcandyaˈ tsˈomˈ sˈom na ja titseintycwiˈa?” 	 הלא אוכל לעשות בשלי כרצוני האם תרע עינך על אשר טוב אנכי׃


Jnda̱ joˈ seicoom joonaˈ. Tjawa tsioomsuuˈñeeⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na tjoomˈnaˈ ñequio ñˈoom na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ nnoom na laˈxmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ. 	 ויעל עשן הקטרת עם תפלות הקדשים מיד המלאך לפני אלהים׃


Ndoˈ jlaˈtyuaaˈna, tyˈena. Quia na tquiena, jliuna María ñequio José ñˈeⁿ yuˈndaa na njoom yuu cwicwaˈ quiooˈ. 	 וימהרו לבוא וימצאו את מרים ואת יוסף ואת הילד שכב באבוס׃


Quia joˈ tˈueeⁿ tsˈo̱ tsaⁿnchjaaⁿˈ. Tjañˈoom juu nnom tsjoom. Tyˈoomñê ndaajnaaⁿˈaⁿ luaˈnnom ndoˈ tyenquioomˈm luaˈnnom tsaⁿˈñeeⁿ, jnda̱ chii taxˈeeⁿ nnom, tsoom: —¿Aa waa ljoˈ mantyˈiaˈ? 	 ויאחז ביד העור ויוליכהו אל מחוץ לכפר וירק בעיניו וישם את ידיו עליו וישאלהו לאמר הראה אתה דבר׃


Ee xjeⁿˈñeeⁿ ndicwaⁿ tjo̱o̱cheⁿ nlaˈno̱o̱ⁿˈâ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ maxjeⁿ nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nncwandoˈxco Jesús xeⁿ jnda̱ tueˈ. 	 כי לא הבינו עד עתה את הכתוב אשר קום יקום מעם המתים׃


Jnda̱ joˈ teitquiooˈñê nda̱a̱ canchooˈcwii nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê yocheⁿ na cwimeindyuaandyena nacañoomˈ meiⁿsa na cwicwaˈna. Ncˈe na tiñeˈcalaˈyuˈya nˈomna, joˈ na seitiaaⁿˈaⁿ joona na quieˈ nˈomna. Ee tîcalaˈyuˈna na jnda̱ wandoˈxcoom meiiⁿ na jlaˈcandii nnˈaⁿ na jnda̱ ntyˈiaanda̱a̱ jom. 	 ובאחרנה נראה לעשתי העשר בהיותם מסבים ויחרף חסרון אמונתם וקשי לבבם אשר לא האמינו לראים אתו נעור מן המתים׃


Chaˈtso na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio na ntyjaaˈ nˈomna meiⁿˈndooˈntyˈiaandye xuee quia na mˈmo̱o̱ⁿ ˈñeeⁿ joo cwiluiindye na nntseinaaⁿ. 	 כי הבריאה תערג ועיניה תלויות להתגלות בני אלהים׃


Jesús tqueeⁿˈñê jâ nnˈaⁿ canchooˈwe. Tquiaaⁿ cantyja najndeii na matseixmaaⁿ nda̱a̱yâ na catjeiiˈâ jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ, ndoˈ na calaˈnˈmaaⁿyâ nnˈaⁿ chaˈtso nnom ntycu na wiina ñequio chaˈtso nnom na tajndeiiˈ nˈomna na maquiinaˈ. 	 ויקרא אליו את שנים עשר תלמידיו ויתן להם שלטן על רוחות הטמאה לגרשם ולרפוא כל חלי וכל מדוה׃


Sa̱a̱ jnda̱ tˈom ñˈoom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ na ˈo cwitueˈndyoˈcjeˈyoˈ nnom ñˈoom na xcwe. Joˈ na mañequiaanaˈ na jeeⁿ neiⁿya. Ndoˈ lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na cˈomˈcˈeendyoˈ na nlˈaˈyoˈ ljoˈ na majoˈndyoˈ, nchii nlˈaˈyoˈyoˈ yuu na tisˈa. 	 כי משמעתכם נודעת לכל לכן אני שמח עליכם אך חפצתי היתכם חכמים להטיב ותמימים לבלתי הרע׃


Xeⁿ waa ñˈoom na ñeˈcaliuna, quiejndyeena wˈaana, quia joˈ cataˈxˈena ñˈoomˈñeeⁿ nda̱a̱ sˈaana. Ee tixcwe na mawaxˈee yuscu cwii ñˈoom quia cwitjomndye nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואם חפצן ללמד דבר תשאלנה את בעליהן בבית כי חרפה היא לנשים לדבר בקהל׃


Ee tajnaaⁿˈna na jom tsˈaⁿ na ñetacatyeeⁿ ˈndyootsˈa watsˈom tˈmaⁿˈñeeⁿ na jndyunaˈ Jeeⁿ Neiⁿncooˈ. Majom na tyocaaⁿ ljoˈ na matseitjo̱o̱naˈ jom nda̱a̱ nnˈaⁿ. Joˈ na jeeⁿ tyotseitsaⁿˈnaˈ joona ndoˈ jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna na jnda̱ tcoˈyanaˈ ncˈeeⁿ. 	 ויכירו אותו כי הוא אשר היה ישב לשאל צדקה בשער המקדש המהדר וימלאו שמה ושממון על הנעשה לו׃


Ñˈeeⁿndyoˈ ˈo na cwilasˈandyoˈ cheⁿncjoˈyoˈ na cwinduˈyoˈ na tixocjo̱ntyˈianndaˈa ˈo. 	 הן יש מתנשאים כאלו לא אבוא אליכם׃


Sa̱a̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa, tˈmo̱o̱ⁿ na jeeⁿ ya machˈeeⁿ ndoˈ na candyaˈ tsˈoom nnˈaⁿ, 	 אמנם כאשר נגלה נעם אלהים מושיענו ורחמנותו אל האדם׃


Tjacue Jesús Capernaum, cwii tsjoom tsˈo̱ndaa Galilea. Joˈ joˈ tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos xuee na cwitaˈjndyeena. 	 וירד אל כפר נחום עיר הגליל וילמדם בשבתות׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, matsoom: —Calaˈtiuuˈyoˈ, xeⁿ mˈaaⁿ cwiindyoˈ ˈo na mˈaaⁿ catsmaⁿ tsmeiⁿˈ, ndoˈ xeⁿ nncjuˈnaˈ juuyoˈ tsˈom tsueˈtsjoom, ¿aa nchii nntseityuaˈ na wjaˈcwjiˈ juuyoˈ meiiⁿ juu xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ? 	 ויאמר אליהם מי האיש בכם אשר לו כבש אחד ונפל בבור בשבת ולא יחזיק בו ויעלנו׃


Luaa waa na tyˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom na wiˈ tsˈoom ñˈeⁿndyo̱ cha cantyja ˈnaⁿya mˈmo̱ⁿ Jesucristo na mˈaaⁿ na nioomˈcheⁿ tsˈoom. Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿya waa na maˈmo̱ⁿnaˈ chiuu ncˈom nnˈaⁿ na nlaˈyuˈ ñˈeⁿñê cha nntoˈñoomna na ticantycwii na cwitaˈndoˈ añmaaⁿna. 	 ובעבור זאת רחמתי למען אשר יראה ישוע המשיח בי בראשונה את כל ארך רוחו להיותי למופת לכל אשר יבאו להאמין בו לחיי עולם׃


Sa̱a̱ xeⁿ cweˈ jndaaˈ ˈñeeⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈtiˈyoˈ, machˈeenaˈ na waa jnaⁿˈyoˈ ee cwilaˈtjo̱o̱ndyoˈ jo nnom ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 אולם אם תשאו פנים תחטאו במעשיכם והתורה תוכיחכם כעברים אותה׃


Quia ntyˈiaana na mawjaacaⁿ nnom ndaaluee, jlaˈtiuuna jndii cwintyˈiaana. Jndeii tyolaˈxuaana. 	 והם בראתם אתו מתהלך על פני הים חשבו כי מראה רוח הוא ויצעקו׃


Joˈ joˈ ljeii capeitaⁿ wˈaandaa na jnaⁿnaˈ tsjoom Alejandría na wjaanaˈ ndyuaa Italia. Tsoom na joˈ cuo̱o̱yâ. Joˈ chii tuo̱o̱yâ juunaˈ. 	 וימצא שם שר המאה אניה אלכסנדרית באה לאיטליא ויעבירנו לתוכה׃


—Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom nandye cañoomˈluee, matseijomnaˈ juunaˈ chaˈna cwii rey na tˈmaⁿ xuee sˈaa na ncoco tiˈjnda. 	 דומה מלכות השמים למלך בשר ודם אשר עשה חתנה לבנו׃


Quia joˈ tyˈe naⁿˈñeeⁿ. Tyˈelaˈcuˈtyeⁿna tseiˈtsuaa. Tyˈioomna sa̱yo yuu na ntjom ˈndyoo tsueˈtsjo̱ˈ quio tsjo̱ˈ tˈmaⁿ cha nno̱o̱ⁿ xeⁿ nntseicanaaⁿñe tsˈaⁿ. Jnda̱ chii ˈndyena sondaro na nlˈa cwenta tseiˈtsuaa. 	 וילכו ויסכרו את מבוא הקבר ויחתמו את האבן ויעמידו עליו את המשמר׃


Tyomˈaⁿ ntˈom nnˈaⁿ naquiiˈ tsjoomˈñeeⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ epicúreos ndoˈ tyomˈaⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwilajomndye ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ estoicos. To̱ˈ naⁿˈñeeⁿ na cwilaˈneiⁿna ñˈeⁿ Pablo. Ntˈomndye joona jluena: —¿Ljoˈ ñˈoom matseineiⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ na jeeⁿ jndye ñˈoom ntyjeeⁿ? Ndoˈ ntˈomndyena jluena: —Ndooˈ ntyjii matseineiiⁿ cantyja ˈnaaⁿ ntyˈo̱o̱tsˈom xcondye. Luaaˈ jluena ee tyotseineiⁿ Pablo nda̱a̱na cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús ndoˈ cantyja na nncwandoˈxco tsˈaⁿ xeⁿ jnda̱ tueˈ. 	 וגם מקצת הפילוסופים מתלמידי אפיקורוס ומחברת האסטוא התגרו בו ויש אשר אמרו מה יאמר המפטפט הלז ואחרים אמרים כפי הנראה הוא מגיד אלהי נכר יען כי בשר אתם את ישוע ואת התחיה׃


Cwii ndoˈ cwiindyoˈ cateiˈjndeiˈyoˈ nnˈaⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈ meiⁿquia na cwitjoomna, ee na nlˈaˈyoˈ naljoˈ nlaˈcanda̱ˈyoˈ ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 שאו איש את משא רעהו בזאת תמלאו את תורת המשיח׃


Ee mˈaⁿ nnˈaⁿ na ticunco ncˈe maxjeⁿ tuiindyena na titjo̱o̱ndyena yuscu, ndoˈ ntˈomcheⁿ ticunco ncˈe na tuii nasei joona cha titjo̱o̱ndyena yuscu. Sa̱a̱ mˈaⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjndaaˈndye cheⁿnquiee na ticunco ee ñeˈcandyeˈntjomna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ cañoomˈluee. ˈÑeeⁿ juu tsˈaⁿ na matseiˈno̱ⁿˈ ndoˈ nnda̱a̱ nntseicanda̱ ñˈoomwaaˈ, catseicana̱a̱ⁿ. 	 יש סריסים אשר נולדו כן מבטן אמם ויש סריסים המסרסים על ידי אדם ויש סריסים אשר סרסו את עצמם למען מלכות השמים מי שיוכל לקבל יקבל׃


Xeⁿ mˈaaⁿ scuˈ, tintseityuiiˈ ljeii na tmaˈcoˈ jom. Sa̱a̱ xeⁿ tjaaˈnaⁿ scuˈ, ticalˈueˈ tsˈaⁿ na nluiiñe scuˈ. 	 אם נקשרת באשה אל תבקש להפטר ואם נפטרת אל תבקש אשה׃


Ee ljeii na tqueⁿ Moisés meiⁿcwii tsˈaⁿ tîqueⁿnaˈ na canda̱a̱ˈñe jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ waa cwiicheⁿ na matseinoomñe juunaˈ na laˈxmaaⁿya cwii na canda̱a̱ˈti na mañequiaanaˈ na cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya na cantyja ˈnaaⁿˈ juu joˈ matseicandyooˈñenaˈ jaa na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי התורה לא השלימה דבר והנה נכנסה במקומה תקוה טובה ממנה אשר נקרב על ידה לאלהים׃


Ndoˈ jnda̱ na tyˈequieˈna quiiˈ tseiˈtsuaaˈñeeⁿ, ntyˈiaana chaˈcwijom cwii tsaⁿsˈandyua wacatyeeⁿ ntyjaya. Cweⁿ cwii liaatco, liaa canchiiˈ. Jeeⁿ ndyaˈ nioom tyuena. 	 ותבאנה אל תוך הקבר ותראינה בחור אחד ישב מימין והוא עטה שמלה לבנה ותשתוממנה׃


Jndye ndiiˈ jnda̱ ñetsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, ndoˈ ñequio na matˈio̱o̱ya matsjo̱o̱nndaˈa, jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ na jndoo ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ na tueˈ Cristo nacjooˈ tsˈoomˈnaaⁿ, 	 כי רבים המתהלכים כן כאשר אנחנו מופת לכם׃


Sa̱a̱ tsaⁿ na tyeⁿ ñjom tsˈom ñˈoom na mandii, ndoˈ maqueⁿya cwenta chiuu xcwe matsa̱ˈntjom ljeii na matseicandyaañenaˈ jaa ndoˈ tyeⁿ meiⁿntyjeeˈ na matseicanda̱ chiuu matsa̱ˈntjomnaˈ, tsaⁿˈñeeⁿ nncˈoom na neiiⁿˈeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ chaˈtso na machˈeeⁿ. 	 אבל המשקיף בתורה השלמה תורת החרות ומחזיק בה אשר איננו שמע ושכח כי אם עשה בפעל אשרי האיש ההוא במעשהו׃


Matso yuscuˈñeeⁿ nnoom: —Ta, tjaaˈnaⁿ ˈnaⁿ cˈoomˈ na nncwjiˈ ndaatioo, ndoˈ tsuiˈwaa, jeeⁿ njoomnaˈ. Quia joˈ ¿yuu nncˈoomˈyuˈ ndaatiooˈñeeⁿ na nntseixmaⁿya na ticantycwii na wando̱ˈa? 	 ותאמר אליו האשה אדני הן אין לך כלי לשאב בו והבאר עמקה ומאין לך אפוא מים חיים׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱yâ, matsoom: —Ndicwaⁿ waa xjeⁿ na nntsˈaatya̱ tsˈiaaⁿ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntˈue nnˈaⁿ judíos ja. Ndoˈ na luaaˈ waa matseijomnaˈ chaˈcwijom na cwii xuee na canda̱a̱ˈya canchooˈwe horas na nntsˈaa tsˈaⁿ tsˈiaaⁿ. Quia naxuee manom tsˈaⁿ, xocwityˈueeⁿ, ee ya tquioomˈm ncˈe na mantyˈiaaˈ ñeˈquioomˈ tsjoomnancuewaañe. 	 ויען ישוע הלא שתים עשרה שעות ליום איש כי ילך ביום לא יכשל כי יראה אור העולם הזה׃


Jâ tyomˈaaⁿyâ tsjoom Filipos ncuee na cwicwaˈ nnˈaⁿ judíos tyooˈ na tjaaˈnaⁿ ndaaljoˈ tjaquieeˈ. Quia na jnda̱ teinom ncueeˈñeeⁿ tuo̱o̱yâ wˈaandaa. Saayâ squia̱a̱caño̱o̱ⁿyâ naⁿˈñeeⁿ tsjoom Troas xuee jnda̱ ˈom. Joˈ joˈ ljooˈndyô̱ cwii ntquieeˈ xuee. 	 ואנחנו יצאנו מן פילפי אחרי ימי חג המצות ומקץ חמשה ימים באנו באניה אליהם אל טרואס ונשב שם שבעת ימים׃


Tsjoomˈñeeⁿ tuo̱na wˈaandaa. Tyˈelcweeˈnndaˈna tsjoom Antioquía yuu na jnaⁿna jnda̱ na tioo nnˈaⁿ joona lˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ jeˈ jnda̱ jlacanda̱na tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 ומשם באו באניה אל אנטיוכיא אשר נמסרו שם לחסד אלהים על המלאכה אשר מלאו אתה׃


Quia joˈ seicuˈ Jesús ndyuee naⁿˈñeeⁿ na ticaluena nnom meiⁿcwii tsˈaⁿ cantyja na tuii. Sa̱a̱ meiiⁿ na ñenquiiˈcheⁿ tyotsoom nda̱a̱na na ticaluena, joona yacheⁿ jndyeti tyolaˈneiⁿna nda̱a̱ ncˈiaana. 	 ויזהר אותם כי לא יספרו לאיש וכאשר יזהירם כן ירבו להכריז׃


Nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom na tseixmaaⁿ na tjaa ñomtiuu cˈoom tsˈaⁿ jo nnoom quiaaⁿ na ˈo tjaa ñomtiuu cˈomˈyoˈ na chaˈwaa xjeⁿ ñequio chaˈtso na cwiwinomˈyoˈ. 	 והוא אדון השלום הוא יתן לכם את השלום תמיד ובכל פנים׃


Sa̱a̱ jeˈ jnda̱ tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom chiuu ya yuu na tseixmaⁿ tsˈaⁿ na tjaa jnaaⁿˈ jo nnoom, taxocwilˈue meiiⁿ na ñeˈtseicanda̱ tsˈaⁿ ljeii na tquiaaⁿ nnom Moisés ñequio ntˈom ñˈoom na tandyo xuee jlaˈljeii profetas, cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na ljoˈ. 	 ועתה בבלי תורה צדקת אלהים לאור יצאה אשר העידו עליה התורה והנביאים׃


Sa̱a̱ jom tsoom nda̱a̱na: —Nnˈaⁿ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ tsjoomnancuewaa ñequio nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom, cwinchjeena nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom nda̱a̱na, sa̱a̱ cwilaˈcajndyu yoˈñeeⁿ joona nnˈaⁿ na ya cwilˈa. 	 ויאמר אליהם מלכי הגוים רדים בהם ושליטיהם יקראו עשי חסד׃


Ndoˈ tso tsaⁿˈñeeⁿ nda̱a̱yâ na ntyˈiaaⁿˈaⁿ cwii ángel na meintyjeeˈ quiiˈ waⁿˈaⁿ. Matso nnoom: “Cajñomˈ nnˈaⁿ na cˈoona Jope na nncˈoocˈomna Simón tsaⁿ na mati jndyu Pedro. 	 ויגד לנו את אשר ראה המלאך נצב בביתו ואמר אליו שלח אל יפו אנשים וקרא אליך את שמעון המכנה פטרוס׃


Sa̱a̱ quiiˈntaaⁿˈ ˈo nchii luaaˈ nncuaa. Ee juu tsˈaⁿ na cwiluiitquieñeti cˈoom chaˈna tsˈaⁿ na cje tseixmaⁿ. Ndoˈ tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom cˈoom chaˈna tsˈaⁿ na mandiˈntjom. 	 ואתם לא כן כי הגדול בכם יהיה כצעיר והמשל יהיה כמשרת׃


Ndoˈ María Magdalena ñequio María, tsondyee José, ntyˈiaana na tjacantˈiuuˈñe Jesús. 	 ומרים המגדלית ומרים אם יוסי היו ראות את המקום אשר הושם שמה׃


Cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena ja ee cwitˈmo̱o̱ⁿna ñˈoom na cweˈ cwiqueⁿ nnˈaⁿ, tachii ñˈoomya. 	 ותהו יראתם אתי מצות אנשים מלמדים׃


Ndoˈ teincoo cwiicheⁿ xuee, lcweeⁿˈeⁿ, tjaquieeˈnnaaⁿˈaⁿ watsˈom tˈmaⁿ. Ndoˈ jndyendye nnˈaⁿ tquieˈcañomna jom. Quia na jnda̱ tjacjom, tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. 	 ויהי בבקר ויבא עוד אל המקדש וכל העם באו אליו וישב וילמדם׃


Ndoˈ fariseosˈñeeⁿ jluiˈna. Jlaˈtjomndyena, to̱ˈna tyoˈmaⁿna chiuu nlˈayoona na nlaˈcueeˈna Jesús. 	 ויצא הפרושים ויתיעצו עליו לאבדו׃


Jesucristo ñecwii xjeⁿ cwiluiiñê xuee wja, jeˈ ndoˈ chaˈtsoti ndyu. 	 ישוע המשיח גם תמול גם היום הוא הוא וגם לעולמים׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿndyo̱ ntyˈiaana chomˈñeeⁿ ndoˈ tyuena, sa̱a̱ tîcandyena ñˈoom na seineiⁿ tsˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱. 	 והאנשים אשר אתי ראו את האור וייראו ואת קול המדבר אלי לא שמעו׃


Ee jlaˈtiuuna na nlˈa nayaˈñeeⁿ nnˈaⁿ jndíos na cwilayuˈ, ndoˈ matyˈiomnaˈ na ljoˈ calˈana ee chaˈcwijom na choˈjnaⁿna nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, ee cwicandaana na cwicaluiˈnˈmaaⁿndyena ncˈe nnˈaⁿ judíos. Joˈ chii matsonaˈ na cateiˈjndeiina naⁿˈñeeⁿ ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ. 	 כי הואילו ואף מחיבים הם להם כי אם היה לגוים חלק בדברי הרוח אשר להם הלא עליהם לעזרם גם בדברי הגוף׃


Ee candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, taxocwaˈnndaˈa juunaˈ hasta xjeⁿ na jnda̱ seicanda̱a̱ˈñenaˈ yuu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי אמר אני לכם אינני אכל אותו עוד עד כי ימלא במלכות האלהים׃


Ndoˈ Pedro tjeiˈñennaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ tiyocheⁿ majluenndaˈ nnˈaⁿ na meintyjeeˈ joˈ joˈ nnoom: —Mayuuˈcheⁿ cwiluiindyuˈ cwii joona. Tsˈaⁿ Galilea ˈu ee ljoˈyu ñˈoom na matseiˈneiⁿˈ chaˈna cwilaˈneiⁿ joona. 	 וכמעט אחרי כן גם העמדים שם אמרו אל פטרוס אמנם אתה אחד מהם כי אף גלילי אתה ולשונך כלשונם׃


Tyowaa cwii watsˈom cwentaa nnˈaⁿ judíos na jndyu tmaaⁿˈ nnˈaⁿ mˈaⁿcandyaaˈndye. Naⁿˈñeeⁿ jnaⁿna tsjoom Cirene ñequio tsjoom Alejandría ndoˈ ndyuaa Cilicia ñequio ndyuaa Asia. Ntˈomndye naⁿˈñeeⁿ to̱ˈna tjawa ñˈoom na tyolaˈneiⁿna ñˈeⁿ Esteban. 	 ויקומו אנשים מבית הכנסת הנקרא על שם הליברטינים ושל קורינים ואלכסנדריים ומן בני קיליקיא ואסיא ויתוכחו עם אסטפנוס׃


’Quia na cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, tanduˈyoˈ ñˈoom na ñejuu ñejuunaˈ, chaˈxjeⁿ quilˈa nnˈaⁿ na ticataˈjnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee joona cwilaˈtiuuna na jndye ndiiˈ cwiluena, joˈ na mañeeⁿ. 	 ובהתפללכם אל תפטפטו כגוים החשבים כי בהרבות דבריהם ישמעו׃


Jnda̱ teinom wenˈaaⁿ xuee na seincuii María, tueˈntyjo̱ xjeⁿ na nntjeiˈljuuˈndyena chaˈxjeⁿ na matsa̱ˈntjom ljeii na tqueⁿ Moisés. Quia joˈ tyˈena Jerusalén, tyˈeñˈomna Jesús na nlqueⁿna juu lˈo̱ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וימלאו ימי טהרה לפי תורת משה ויעלהו לירושלים להעמידו לפני יהוה׃


Ñequio chaˈtso carta na matseiljeiⁿ, matseineiiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ. Nacjooˈ cartaˈñeeⁿ ñˈeeⁿ ñˈoom na jndeiˈnaˈ na nntseiˈno̱ⁿˈ tsˈaⁿ, na joo nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈya nˈom ndoˈ na tijndo̱ˈ nˈom, tixcwe cwilaˈteincooˈna joonaˈ chaˈxjeⁿ mati cwilˈana ñequio ntˈomcheⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na jnda̱ teiljeii, ndoˈ wiˈ ntjoomna na cwilˈana na ljoˈ. 	 וכן בכל אגרותיו בדברו שם על אלה ובהם יש דברים קשי ההבנה והבערים והפתאים יהפכו אתם כאשר גם יעשו לכתבים האחרים לאבדן נפשם׃


Ee ja jeeⁿ nquiaya ˈu na jeeⁿ jnda̱ ñˈoom tseineiⁿˈ. Ee ˈu macoˈñomˈ yuu na nchii cwentaˈ, ndoˈ quitseiˈweˈ yuu na nchii ˈu jnomˈ.” 	 מפני יראתי אתך כי אתה איש קשה לקח את אשר לא הנחת וקצר את אשר לא זרעת׃


Quia joˈ tso Jesús nda̱a̱yâ: —Tsjom jeˈ chaˈtsondyoˈ ˈo nntjeiˈndyoˈ ñˈeⁿndyo̱. Ee ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom matsonaˈ: “Nlaˈcueeˈ nnˈaⁿ juu tsˈaⁿ na machˈee cwenta canmaⁿ. Ndoˈ canmaⁿ ntsmeiiⁿˈeⁿ nntˈoomˈndyeyoˈ.” 	 אז אמר אליהם ישוע אתם כלכם תכשלו בי בלילה הזה כי כתוב אכה את הרעה ותפוצין הצאן׃


Quia joˈ macanda̱ tsuu chaˈtso ndyuaaxeⁿncwe, ndoˈ meiⁿ cwii sjo̱ tatquiooˈ. 	 וינס כל אי וההרים לא נמצאו׃


canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Simeón, canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Leví, canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Isacar, 	 לשבט שמעון חתומים שנים עשר אלף לשבט לוי חתומים שנים עשר אלף לשבט יששכר חתומים שנים עשר אלף׃


Meiiⁿ na ticˈo̱o̱ⁿndyo̱ ñˈeⁿndyoˈ, sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ espíritu ˈnaⁿya mˈaaⁿya ñˈeⁿndyoˈ, ñequio xueeˈ Ta Jesucristo jnda̱ tuˈxa̱ⁿya tsˈaⁿ na luaaˈ machˈee. 	 הן אנכי הרחוק מכם בגופי וקרוב ברוחי כבר דנתי כאלו הייתי אצלכם על האיש אשר עשה כדבר הזה׃


Jnda̱ ñetˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ nnoom cantyja ˈnaaⁿˈ natooˈ nquii na nndyocwjiˈnˈmaaⁿñe nnˈaⁿ. Joˈ chii ñequio na ntyjaaˈ tsˈoom tyotseineiiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Xcwe tyoˈmo̱o̱ⁿ chaˈwaa na ntyjiityeeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ na nndyocwjiˈnˈmaaⁿñe Jesús nnˈaⁿ, sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ na nleitsˈoomndye nnˈaⁿ, macanda̱ ntyjeeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na tyoñequia Juan. 	 הוא היה מלמד דרך האדון והוא מדבר כחם רוחו ומלמד היטב על אדות ישוע ולא ידע כי אם טבילת יוחנן לבדה׃


Ndoˈ nchii macanda̱ luaaˈ waa na maˈmo̱ⁿnaˈ chiuu na maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na ntseinaaⁿ. Ee we ntseinda Rebeca ñecwii tsotyena majuu Isaac na cwiluiiñe welooya. 	 ולא זאת בלבד כי כן היה גם ברבקה בהיותה הרה לאחד ליצחק אבינו׃


Joo ncueeˈñeeⁿ tjomndyenndaˈ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na jndyendye. Ndoˈ tjaaˈnaⁿ na cwileiñˈom naⁿˈñeeⁿ na nlcwaˈna. Joˈ chii tˈmaⁿ Jesús nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, tsoom nda̱a̱na: 	 ויהי בימים ההם בהקבץ עם רב ואין להם מה יאכלו ויקרא אל תלמידיו ויאמר אליהם׃


Jnda̱ teinom ndyee chiˈ na squia̱a̱yâ ndyuaaxeⁿncweˈñeeⁿ ndoˈ saacuo̱o̱yâ wˈaandaaˈñeeⁿ. Juunaˈ jnaⁿnaˈ tsjoom Alejandría, sa̱a̱ tjameintyjeeˈyanaˈ ndyuaaxeⁿncweˈñeeⁿ chaˈwaa ncueesuaˈ. Juunaˈ ñoom ˈndyoonnom Cástor ñequio Pólux. 	 ואחרי שלשת חדשים עברנו משם באניה אלכסנדרית אשר ישבה באי בימי הסתו ואות דגלה התאומים׃


cha nlueeⁿˈeⁿ na nncjaanquiuˈnnˈaaⁿ Gog ñˈeⁿ Magog, joˈ joˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ chaˈwaa tsjoomnancue. Ndoˈ nntseitjoom sondaro ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ na nlˈana tiaˈ. Jndyendyena hasta matseijomnaˈ chaˈna jndye teiˈ ˈndyoo ndaaluee. 	 ויצא להדיח את הגוים בארבע כנפות הארץ את גוג ומגוג ולקבצם למלחמה אשר מספרם כחול הים׃


Jeeⁿ jndeiˈnaˈ na nñequiaañe tsˈaⁿ na cueˈ cwentaaˈ xˈiaaˈ meiiⁿ cwiluiiñe tsaⁿˈñeeⁿ tsˈaⁿ na machˈee na matyˈiomyanaˈ. Sa̱a̱ nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na nljoya tsˈom na cueˈ cwentaaˈ cwii tsˈaⁿ na mayuuˈcheⁿ ya tsˈaⁿñe. 	 הן בעד הצדיק יקשה לאיש למות אכן למות בעד הטוב אולי ישאהו לבו׃


Ticatsˈaanaˈ ntyjii na nncwjiiˈa cwenta cwanti ya tsˈiaaⁿ na nlˈa ntˈomcheⁿ, macanda̱ ntyjiiya na Tyˈo̱o̱tsˈom ñeteilˈueeˈñê ja na nncwantjo̱ⁿya nnˈaⁿ na nchii judíos cwentaaⁿˈaⁿ, cha nlaˈcanda̱a̱ˈndyena jo nnoom. Ñetantjo̱ⁿya joona ñequio ñˈomˈndyo̱ya, ndoˈ ñequio ljoˈ na ñentyˈiaana chiuu waa na tyomˈaaⁿya quiiˈntaaⁿna. 	 כי לא אעז פני לדבר דבר זולתי אשר עשה המשיח בידי למען הטות באמר ובמעשה את לב הגוים לסור למשמעתו׃


Jnda̱ na ntquieˈ winom, tsondyee Jesús tso nnoom: —Ticwijndeii winom. 	 ויחסר היין ותאמר אם ישוע אליו יין אין להם׃


Lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na cjañjoomˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom na tandyo xuee tyoñequia profetas na ljuˈ nˈom. Ndoˈ mati cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom na tˈmo̱ⁿ nqueⁿ na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa ndoˈ macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa, ñˈoom na tyoñequia apóstoles ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ. 	 לזכר את הדברים הנאמרים מקדם בידי הנביאים הקדשים ואת מצות אדנינו ומושיענו אשר נתנה בידנו השליחים׃


Ee chaˈtso ntˈomcheⁿ apóstoles, tˈmaⁿti cwiluiindyena nchiiti ja, meiⁿ ticatseixmaⁿya na nntseicajndyuˈnaˈ ja cwii apóstol ee tyoco̱ˈwiˈa tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 כי אני הצעיר בשליחים ואינני כדי להקרא שליח באשר רדפתי את קהל האלהים׃


Maxjeⁿ nnto̱ⁿˈndye nnˈaⁿ. Tsotye tsˈaⁿ wjaⁿ nacjooˈ tiˈjnaaⁿ, ndoˈ tiˈjnaaⁿ wjaa nacjoomˈm. Tsondyee tsˈaⁿ wjaⁿ nacjooˈ nomjnaaⁿ ndoˈ nomjnaaⁿ wjaa nacjoomˈm. Ndoˈ wjaⁿ nacjooˈ nomnntsaaⁿˈaⁿ ndoˈ nomnntsaaⁿˈaⁿ wjaa nacjoomˈm. 	 האב יחלק על הבן והבן על האב האם על הבת והבת על האם החמות על הכלה והכלה על החמות׃


Joˈ chii tjatyeeⁿ, tjañˈoom Pedro ñˈeⁿ Jacobo ñˈeⁿ Juan. Ndoˈ jnaⁿnaˈ na tˈmaⁿ matseiˈndaaˈnaˈ ntyjeeⁿ ndoˈ jeeⁿ matseichjooˈnaˈ tsˈoom. 	 ויקח אתו את פטרוס ואת יעקב ואת יוחנן ויחל להשמים ולמוג׃


’Sa̱a̱ joo ntseinda Jacob, joˈ welooya na ñetˈom teiyo, jeeⁿ ta̱a̱ˈ nˈomna tyjeena José. Nda̱a̱na jom nda̱a̱ nnˈaⁿ na tyˈeñˈom jom ndyuaa Egipto. Sa̱a̱ Tyˈo̱o̱tsˈom tyomˈaaⁿ ñˈeⁿñê ndyuaaˈñeeⁿ. 	 ויקנאו האבות ביוסף וימכרו אותו מצרימה ואלהים היה עמו׃


To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyotseineiiⁿ ñˈoom tjañoomˈwaa nda̱a̱ nnˈaⁿ, tsoom: —Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ. Tcoomˈm lˈo̱o̱ uva tyuaaⁿˈaⁿ. Jnda̱ joˈ teijndeiiyaaⁿ joonaˈ nnˈaⁿ na nlˈa tsˈiaaⁿ joˈ joˈ ndoˈ jndye xuee tjaaⁿ cwiicheⁿ ntyja. 	 ויחל לדבר אל העם את המשל הזה איש אחד נטע כרם ויתן אתו אל כרמים וילך בדרך מרחוק לימים רבים׃


Quia joˈ matso Jesús: —María. Jnda̱ na jñeeⁿ na tjeiˈ Jesús xueⁿˈeⁿ, quia joˈ teiqueeⁿ. Tˈo̱o̱ⁿ ñequio ñˈoom na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ judíos. Matsoom: —Raboni. Ñˈoomˈñeeⁿ matsonaˈ tsˈaⁿ na maˈmo̱ⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ ncˈiaaˈ. 	 ויאמר אליה ישוע מרים ותפן ותאמר אליו רבוני הוא מורה׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ tyootsuuˈ nˈomˈyoˈ chiuu na tyolaˈjnda̱a̱yayâ na nntaˈntjo̱o̱ⁿyâ na tcaⁿnaˈ jâ. Naxuee natsjom tyolˈaayâ tsˈiaaⁿ cha tîcatio̱o̱yâ xuu nacjoˈyoˈ na nnteiˈxeˈyoˈ jâ yocheⁿ na tyoñequiaayâ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ˈyoˈ. 	 הלא תזכרו אחי את יגיעתנו ואת תלאתנו אשר היינו עמלים לילה ויומם לבלתי היות למשא לאיש בבשרנו בקרבכם את בשורת האלהים׃


Jachˈee xuee quia na tyootaˈjnaⁿˈyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, tyondyeˈntjomˈtyeⁿˈyoˈ nda̱a̱ ntyˈo̱o̱nˈom na tyolue nnˈaⁿ na jeeⁿ tˈmaⁿ ñˈoom laˈxmaⁿ, meiiⁿ tiyuuˈ na laˈxmaⁿnaˈ nqueⁿ. 	 הן לפנים באין דעת אלהים הייתם עבדים את אשר בעצמותם אינם אלהים׃


Ndoˈ tyolaˈwena ñˈoomˈñeeⁿ ñequio na jeeⁿ xcweeˈ nˈomna. Tyotaˈxˈeendye cheⁿnquieena nda̱a̱na ljoˈ ñecatso ñˈoom na tsoom na quia nncwandoˈxcoom na nncueeⁿˈeⁿ. 	 וישמרו את הדבר בלבבם וידרשו לדעת מה היא התקומה מן המתים׃


Jnda̱ na tquiena waaˈ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe cantyja ˈnaaⁿˈ watsˈom, jndyena na jeeⁿ cˈuaa camˈaⁿ nnˈaⁿ najndeii cwilaˈxuaa na cwityuee. 	 ויבא בית ראש הכנסת וירא המון הבכים והמיללים הרבה׃


Sa̱a̱ tiñeˈcwii nnom ˈnaⁿ na cwileilˈueeˈndye nnˈaⁿ na cwilˈa tsˈiaaⁿ nacjooˈ tsiaⁿtsjo̱ˈñeeⁿ. Ee tsˈaⁿ na xcweeˈya tsˈom na mandiˈntjom nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, matseijomnaˈ tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ chaˈcwijom cwii wˈaa na cwiluiinaˈ ñˈeⁿ sˈom cajaⁿ, oo ñˈeⁿ sˈom xuee, oo ñˈeⁿ ljo̱ˈ na jeeⁿ jnda. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na tixcweeˈ tsˈom na mandiˈntjom nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, matseijomnaˈ tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ chaˈcwijom cwii wˈaa na cwiluiinaˈ ñˈeⁿ nˈoom, oo ñˈeⁿ neiiⁿˈjnda̱, oo ñˈeⁿ nˈoomljootoˈ. 	 ואם יבנה הבונה על היסוד הזה זהב או כסף או אבנים יקרות או עץ או חציר או קש׃


Ndoˈ Zacarías, tsotye yuˈndaa, tooˈ quiiˈ tsˈoom mˈaaⁿ Espíritu Santo. Tyoñequiaaⁿ ñˈoom na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ tsˈoom. Tsoom: 	 וימלא זכריה אביו רוח הקדש וינבא לאמר׃


Tioo na neiiⁿˈ tsˈom welooˈyoˈ Abraham tsaⁿ na ñetˈoom teiyo na seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na nncueeˈ xjeⁿ na nluiindyo̱ na tsˈaⁿ ja. Ntyˈiaaⁿˈaⁿ joˈ, ndoˈ tquiaanaˈ na jeeⁿ neiiⁿˈeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ na ljoˈ. 	 אברהם אביכם שש לראות את יומי וירא וישמח׃


ˈU matseiyuˈ na ñecwii Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ, ya na ljoˈ macheˈ, mati naⁿjndii maluaaˈ cwilaˈyuˈna ndoˈ cwiteindyena na nquiaana. 	 אתה מאמין כי האלהים אחד הוא הטיבות גם השדים מאמינים בו ורעדים׃


Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na tileicatseiˈno̱ⁿˈ cantyja ˈnaⁿya, majuˈwiˈnaˈ juu chaˈcwijom tsˈaⁿ na toomñe na tiooñe nacjooˈ tsjo̱ˈ. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na tiñeˈcatseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱, maxjeⁿ nlcoˈwiˈnaˈ jom. Nntseijomnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ chaˈcwijom tsˈaⁿ na tioo cwii tsjo̱ˈ tˈmaⁿ nacjooˈ, na seitiuujnda̱a̱naˈ juu. 	 כל הנפל על האבן ההיא ישבר ואת אשר תפל עליו תשחקהו׃


Xeⁿ na mˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu na nntseityuiiˈ waaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, nntseityueeⁿˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ ee ljuˈ cwiluiiñe juunaˈ, ndoˈ mancjoˈyoˈ cwiluiindyoˈ wˈaaˈñeeⁿ. 	 ואיש אשר ישחית את היכל אלהים האלהים ישחית אתו כי היכל אלהים קדוש ואתם הנכם קדושים׃


Sa̱a̱ cwii tsaⁿsˈa na jndyu Ananías ñequio scoomˈm Safira nda̱a̱na cwii tyuaana. 	 ואיש אחד ושמו חנניה עם אשתו שפירה מכר את אחזתו׃


ˈO ntseindaaya cwiicheⁿ cwiindiiˈ na maquiinaˈ ja cantyja ˈnaⁿˈyoˈ chaˈxjeⁿ na maquiinaˈ cwii yuscu na matseincuii, maljoˈ na nntjo̱ⁿ hasta xjeⁿ na nntseiluiiˈnaˈ Cristo naquiiˈ nˈomˈyoˈ. 	 בני אשר אני מחולל שנית עד כי יוצר בכם המשיח׃


Cˈuaa cwiluena: Juu Catsmaⁿ na jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ, tˈmaⁿ cwiluiiñê cantyja najneiⁿ, ndoˈ tseixmaaⁿ na tyañê. Macanda̱ jom cwiluiiñê na jndo̱ˈ tsˈoom ndoˈ chaˈtso nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ. Jeeⁿ matyˈiomnaˈ na calˈuuya ñˈoom ya cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, ndoˈ calawa̱a̱ndya̱a̱ya jom ndoˈ calaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ jom. 	 קראים בקול גדול נאה לשה הטבוח לקחת עז ועשר וחכמה וגבורה והדר וכבוד וברכה׃


Macantyja ˈnaaⁿˈ na tyolaˈyuˈya nˈom nnˈaⁿ Israel, joˈ chii taniaⁿljo̱ˈ tsjoom Jericó tquiaanaˈ jo nda̱a̱na jnda̱ na tyowintcoomndyena ndiocheⁿ tsjoomˈñeeⁿ ntquieeˈ xuee. 	 באמונה נפלו חומות יריחו אחרי הקיפו אותן שבעת ימים׃


Sa̱a̱ ja meiiⁿ na matseina̱ⁿya ñˈoom na mayuuˈ maxjeⁿ tiñeˈcalayuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 ואני יען דברי האמת לא תאמינו לי׃


Mati tyjeˈcañoom cwii yuscu na jnda̱ ljoñe. Jeeⁿcheⁿ ndyaˈ jñeeⁿˈñê. Tjacjoomˈm we tsjo̱ˈñjeeⁿ chjoo sˈom wee na meiⁿchjoo titˈmaaⁿˈ. 	 ותבא אלמנה עניה ותשלך שתי פרוטות אשר הן רבע אסר׃


Jndyendye nnˈaⁿ tyoˈoontyjaaˈna Juan na nntseitsˈoomñê joona. Quia joˈ tyotsoom nda̱a̱na: —ˈO tsjaaⁿ canduulja, ¿ˈñeeⁿ tˈmo̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ na caleiˈnomˈyoˈ na nndyocwjeeˈcañoom na nntseiwˈii Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo? 	 ויאמר אל המון העם היצאים להטבל על ידו אתם ילדי הצפעונים מי הורה אתכם להמלט מפני הקצף הבא׃


Joˈ chii seitjoom chaˈtso ntyee na cwiluiitquiendye, ñequio nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Ndoˈ taxˈeeñê nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ yuu tsonaˈ na nluiiñe juu na cwiluiiñe Cristo. 	 ויקהל את כל ראשי הכהנים וסופרי העם וידרש מאתם לאמר איפה יולד המשיח׃


Ndoˈ xeⁿ ticatsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tijndyeti xuee na nncˈoom nawiˈñeeⁿ quia joˈ meiⁿcwii tsˈaⁿ xocaluiˈnˈmaaⁿñe cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. Sa̱a̱ ncˈe na wiˈ tsˈoom nnˈaⁿ na jnda̱ tjeiiˈñê cwentaaⁿˈaⁿ, nntsˈaaⁿ na tijndyeti xuee na nncˈoom nawiˈñeeⁿ. 	 ולולא נקצרו הימים ההם לא יושע כל בשר אך למען הבחירים יקצרו הימים ההם׃


Teintyjeeˈ cwii tsˈaⁿ na maˈmo̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Taxˈee nnom Jesús na cweˈ ñeˈcantyˈiaaˈ chiuu nntsˈaaⁿ. Matso: —Ta, ¿cwaaⁿ na tseixmaⁿya na catsˈaa cha na nndaya na ticantycwii na nncwaˈndo̱ˈa? 	 והנה אחד מבעלי התורה קם לנסותו ויאמר מורה מה אעשה ואירש חיי עולם׃


Ndoˈ jeˈ macjaañjoomˈ tsˈo̱o̱ⁿ na mati seitsˈoomndyo̱ Estéfanas ñequio nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ. Meiⁿ tileicjaañjoomˈti tsˈo̱o̱ⁿ aa mˈaⁿ ntˈomndyoˈ ˈo na seitsˈoomndyo̱. 	 אך טבלתי גם את בני בית אסטפנוס ומלבד אלה אינני ידע אם טבלתי עוד איש אחר׃


Meiⁿnquia wˈaa na nntsquieˈyoˈ, canduˈjndyeeˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ wˈaaˈñeeⁿ: “Quiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na ya mˈaⁿˈyoˈ ñˈeⁿ ntyjeeˈyoˈ.” 	 ולכל בית אשר תבאו שם אמרו בראשונה שלום לבית הזה׃


Sa̱a̱ juu ljeiiˈñeeⁿ teilˈueeˈñe jnaⁿ na sˈaanaˈ na tyotseiqueeⁿnaˈ tsˈo̱o̱ⁿ jndye nnom natia. Ee yuu na ticuaa ljeiiˈñeeⁿ mˈaaⁿ tsˈooñe jnaⁿ. 	 וימצא החטא סבה לו במצוה לעורר בקרבי כל חמוד כי מבלעדי התורה החטא מת הוא׃


Ndoˈ juu yuscuˈñeeⁿ, jeeⁿ cwiteiñê na macatyˈueeⁿ ee na ntyjiicheeⁿ na jom jnda̱ tcoˈyanaˈ. Seicandyooˈñê, tcoomˈm xtyeeⁿ jo nnom Jesús. Tjeiˈyuuˈñê na jom tyenquioomˈm. 	 ותירא האשה ותחרד כי ידעה את אשר נעשה לה ותבא ותפל לפניו ותגד לו את האמת כלה׃


Nnˈaⁿ na tcwaˈ quia joˈ tueeˈ chaˈna ñequiee meiⁿ naⁿnom. Meiⁿ tîcatuˈnchondye naⁿlcu ñequio yocanchˈu. 	 והאכלים היו ארבעת אלפי איש מלבד הנשים והטף׃


Ñeˈcalaxmaⁿna nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsa̱ˈntjomnaˈ meiiⁿ ticalaˈno̱ⁿna ljoˈ tseicandii ñˈoom na cwilaˈneiⁿna cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, meiⁿ ljoˈ na maˈmo̱ⁿ ñˈoom na cwiñequiana ñequio na tˈmaⁿya nˈomna. 	 בחשבם להיות מורי תורה ואינם מבינים מה הם אמרים ומה הם מחליטים׃


Sa̱a̱ tiqueⁿna cwenta na waa na teincuuˈ hasta matsˈia joˈ tyjeeˈ ndaaluaˈntyˈa. Tyjeeˈ candaa, tjachuunaˈ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ. Maluaaˈ matseijomnaˈ na nntjoom nnˈaⁿ quia na nncwja̱caño̱o̱ⁿ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 ולא ידעו עד בוא המבול וישחת את כלם כן יהיה גם בואו של בן האדם׃


Ncˈe cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo joˈ na meiiⁿ we ntmaaⁿˈ jaa, wanaaⁿ na nntsaquia̱a̱ˈa na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, cwiluii na ljoˈ ncˈe Espíritu Santo. 	 כי על ידו יש לשנינו מבוא ברוח אחד אל אבינו׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ fariseos ñequio ncˈiaana na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, quia na ntyˈiaana na macwaˈ Jesús ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ñequio nnˈaⁿ na cwitoˈñoom sˈom cwentaaˈ gobiernom, taˈxˈeena nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, jluena: —¿Chiuu waayuu na macwaaⁿˈaⁿ ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwitoˈñoom sˈom ndoˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnom Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 והסופרים והפרושים ראו אתו אכל עם המוכסים והחטאים ויאמרו אל תלמידיו למה זה עם החטאים והמוכסים אכל רבכם׃


sa̱a̱ cweˈ ee na jeeⁿ matseiliooˈ yuscumˈaaⁿˈ ja, nncwaño̱ⁿˈto̱ jom cwitjo̱o̱cheⁿ nntycwii na tˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ ñˈeⁿñê.” 	 אעשה את דין האלמנה הזאת על הוגיעה אתי פן תבוא תמיד ותדכאני במלים׃


Ee ntyjiiyaya na nawiˈ na tsatjo̱o̱ⁿya jeˈ, meiⁿchjoo xocatseijomnaˈ ñequio na nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ jaa xuee na macanda̱. 	 כי אחשב אשר ענויי הזמן הזה אינם שקולים כנגד הכבוד העתיד להגלות עלינו׃


Ee xeⁿ tîcwandoˈxcoom quia joˈ juu ñˈoom na cwiñequiaayâ cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo juunaˈ ndoˈ mati juu na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo. 	 ואם המשיח לא הוקם כי עתה ריק שמועתנו וגם ריק אמונתכם׃


Joˈ chii tjomndye nquiee ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ fariseos ñequio ntˈomcheⁿ ncˈiaana na mˈaⁿ nˈiaaⁿ. Tyoluena nda̱a̱ ncˈiaana: —¿Chiuu nlˈaayo̱o̱? Ee teijndye tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ machˈee tsaⁿmˈaaⁿˈ na tixocaluii na cweˈ tsˈaⁿ nntsˈaa. 	 אז יקהילו הכהנים הגדולים והפרושים את הסנהדרין ויאמרו מה נעשה כי האיש הלזה עשה אתות הרבה׃


Cˈomˈyoˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ ndoˈ catseicwaljooˈtinaˈ na neiⁿˈyoˈ ee tˈmaⁿ naya cwentaˈyoˈ cwiwiwe cañoomˈluee. Ee malaaˈtiˈ tyoleiˈntyjo̱ nnˈaⁿ profetas na tyoñeˈquia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tandyo xuee, cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntjomˈ ˈo nawiˈñeeⁿ. 	 שמחו וגילו כי שכרכם רב בשמים כי כן רדפו את הנביאים אשר היו לפניכם׃


Jeeⁿ neiⁿncooˈ caxueeñê. Juu joˈ matseijomnaˈ chaˈcwijom tsjo̱ˈ jaspe ñequio cornalina na jeeⁿ wandoˈ colo ˈnaaⁿnaˈ. Tioˈñeeⁿ ndiiˈnaˈ catsuutsoomˈnaⁿˈ na tseijomnaˈ chaˈna tsjo̱ˈ esmeralda na jeeⁿ neiⁿncooˈnaˈ. 	 והישב מראהו כמראה אבן ישפה ואדם וקשת סביב לכסא ומראיה כעין ברקת׃


Ndoˈ na ñeˈcwii tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿna ñˈeⁿ Pablo na cwilˈana lˈaaliaa, joˈ chii ljooˈñê ñˈeⁿndyena. Ñeˈnaaⁿˈ tyolˈana tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 ויבא אליהם ויהי בהיתם בני אמנות אחת וישב אתם ויעש מלאכתו ואמנותם עשות יריעות אהלים׃


Quia joˈ nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, taˈxˈeena nnom Jesús, jluena: —Nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿndyuˈ ¿chiuu na ticalaˈcanda̱na costumbre na tqueⁿ nnˈaⁿ na tyoluiitquiendye nda̱a̱ya na cwicwaˈna na ndicwaⁿ mˈaⁿna na tiqueⁿljuˈndyena? 	 וישאלו אותו הפרושים והסופרים מדוע תלמידיך אינם נהגים על פי קבלת הזקנים כי אכלים לחם בלא נטבילת ידים׃


Ee xeⁿ tîcatseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom lˈo̱ nquii tsˈoomˈñeeⁿ, majndeiiticheⁿ cweˈ ˈu. 	 כי האלהים אם לא חס על הענפים הנולדים מן העץ אולי לא יחוס גם עליך׃


Juu cuarto na cweˈ weˈyandyo cantyja ˈnaaⁿˈ wˈaaliaaˈñeeⁿ tyomeintyjeeˈ xjo na tyocantyjoo chom ndoˈ ñˈeⁿ cwii meiⁿsa yuu na tyocantyjo ntyooˈ. Cuartoˈñeeⁿ jndyunaˈ Cuarto Ljuˈ. 	 כי הוקם המשכן החיצון אשר בו המנורה והשלחן ומערכת הלחם והוא נקרא קדש׃


Mañejuuti xjeⁿˈñeeⁿ, tioo na neiiⁿˈ Jesús ncˈe Espíritu Santo. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na matseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, tsoom: —Matseitˈmaaⁿˈndyo̱ ˈu Tsotya̱ya na cwiluiindyuˈ na matsa̱ˈntjomˈ cañoomˈluee ñequio nnom tsjoomnancue. Ee jnda̱ tantyˈiuuˈndyuˈ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cweˈ jndo̱ˈto nˈom ñequio nnˈaⁿ na jeeⁿ tˈmaⁿ cwilaˈno̱ⁿˈ. Ndoˈ jnda̱ seicano̱o̱ⁿˈ joonaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cje cwilˈa. Mayuuˈ Ta, ee luaaˈ waa na tjaweeˈ tsˈomˈ. 	 בשעה ההיא עלץ ישוע ברוח ויאמר אודך האב אדון השמים והארץ כי הסתרת את אלה מן החכמים והנבונים וגליתם לעללים הן אבי כי כן היה רצון מלפניך׃


Tjaaˈnaⁿ cwii nantquie na macwaˈ tsˈaⁿ na nntsˈaanaˈ na tilˈueñê jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ ñˈoom na cwinaaⁿˈ naquiiˈ tsˈoom nlˈanaˈ na tilˈueñê. 	 אין דבר מחוץ לאדם אשר יוכל לטמא אותו בבאו אל קרבו כי אם הדברים היוצאים ממנו המה יטמאו את האדם׃


Ndoˈ teiño̱o̱ⁿ nacañoomna, tjaaⁿ chaˈna tquia na nncjuˈ tsˈaⁿ cwii tsjo̱ˈ. Tcoomˈm xtyeeⁿ ndoˈ seineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והוא נפרד מהם הרחק כקלע אבן ויכרע על ברכיו ויתפלל לאמר׃


Ee tyomeindooˈntyˈiaañe Abraham na nncjaⁿ yuu waa tsjoom na jeeⁿ tyeⁿ tsiaⁿtsjo̱ˈ ñˈeⁿ tuiinaˈ na seijndaaˈñe nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ñenqueⁿ sˈaaⁿ juunaˈ. 	 כי חכה לעיר אשר יסודתה נאמנה ובונה ומכוננה האלהים׃


Sa̱a̱ juu tsaⁿntjom na nchii cwiluiiñê tyˈoyoˈ ee cweˈ machˈeeⁿ cwenta jooyoˈ, noomˈm na ndyocwjeeˈcañoom lobo. Quia joˈ maˈñeeⁿ canmaⁿˈñeeⁿ, maleinoom. Ndoˈ juu loboˈñeeⁿ mantyjo̱ ndoˈ matˈuii jooyoˈ. 	 והשכיר אשר לא רעה הוא והצאן לא לו הנה בראותו כי בא הזאב יעזב את הצאן ונס והזאב יחטף ויפיץ את הצאן׃


cwjiˈnˈmaaⁿndyuˈ cheⁿnncuˈ. Candyoˈcueˈ na ñoomˈ tsˈoomˈnaaⁿwaaˈ. 	 הושע את עצמך ורדה מן הצלב׃


Ndoˈ chaˈtso ˈnaⁿ na tjeiˈ Abraham luee nnˈaⁿ ñˈeⁿ na sˈaaⁿ tiaˈ, tquiaaⁿ diezmo cantyja ˈnaaⁿ joo joˈ nnom Melquisedec. Xueeˈ Melquisedec maˈmo̱ⁿnaˈ na cwiluiiñê tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom chaˈxjeⁿ na matyˈiomyanaˈ ndoˈ xueeˈ tsjoom Salem maˈmo̱ⁿnaˈ na tjaa tiaˈ nnˈaⁿ tsjoomˈñee, joˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na tyoluiiñê tsˈaⁿ na ya matsa̱ˈntjoom naⁿˈñeeⁿ na tjaa tiaˈ cachona. 	 ואשר חלק לו אברהם מעשר מכל שמו יפרש מלך הצדק ועוד מלך שלם הוא מלך השלום׃


Ntˈom nnˈaⁿ na meintyjeeˈ nndyooˈ nacañomˈm, quia jndyena na seixuaⁿ, jluena: —Aa ndyeˈyoˈ, macwaaⁿ profeta Elías. 	 ומקצת העמדים אצלו בשמעם את זאת אמרו הנה אל אליהו הוא קורא׃


Quia joˈ cweˈ ntyˈiu tqueeⁿˈñe Herodes nnˈaⁿ na jndo̱ˈ nˈom na jnaⁿ jo ndoˈ na macaluiˈ ñeˈquioomˈ. Tcuu tcuu taxˈeeñê nda̱a̱na ˈñeeⁿ xjeⁿˈñeeⁿ na teiˈtquiooˈñe caxjuu. 	 אז קרא הורדוס למגושים בסתר ויחקר אתם לדעת עת הראות הכוכב׃


Meiⁿ ticaⁿnaˈ na catsˈaaⁿ chaˈna tyolˈa ntˈomcheⁿ ntyee na tjacantyja tyoluiitˈmaⁿndye, na ˈio ndii ˈio tyolaˈcwjeena quiooˈ na tyoñequiana jooyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, najndyee cwentaa jnaaⁿ nquieena ndoˈ nda̱ joˈ mati cwentaa jnaaⁿ nnˈaⁿ. Sa̱a̱ xuiiˈ na sˈaa Jesús, ñejomndiiˈ tquiaañe cheⁿnqueⁿ na tueeⁿˈeⁿ, cwii na macanda̱. 	 אשר איננו צריך יום יום ככהנים הגדולים ההם להקריב בראשונה על חטאתיו ואחרי כן על חטאת העם כי זאת עשה בפעם אחת בהקריבו את נפשו׃


Meiiⁿ chaˈwaa tsjoomnancue cuaanaˈ cwentaaˈ tsˈaⁿ, sa̱a̱ ¿yuu waa na mateijndeiinaˈ juu ee xocˈo̱naˈ ñˈeⁿñê na ticatsuuñe añmaaⁿˈaⁿ? 	 כי מה יסכן לאדם כי יקנה את כל העולם ונשחתה נפשו׃


Ndoˈ nquiee apóstoles tyotjeiiˈyuuˈndyena ñequio najndeii na matseixmaaⁿ na jnda̱ mawandoˈxco Ta Jesús. Ndoˈ tˈmaⁿ tioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom joona. 	 ובגבורה גדולה יעידו השליחים על תקומת האדון ישוע וחסד גדול נמשך לכלם׃


Nda̱a̱ yolcu na tquiendye, catsuˈ na calˈana yuu na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Talaˈneiⁿna cantu nacjoo ntyjelcuna, meiⁿ nchii na cwicandyeena. Calaxmaⁿna cwii na maˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ ntˈomcheⁿ, 	 וכן הזקנות תהי הנהגתן כאשר נאוה לקדש לא תהיינה מלשינות ולא נכבשות לסבוא יין כי אם מלמדות טוב׃


Joˈ chii luaa waa na maljeiya cantyja ˈnaⁿya. Quia na matseijndo̱ na nntsˈaa yuu na ya na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ, yacheⁿ maljeiya na mˈaaⁿ natia naquiiˈ tsˈo̱o̱ⁿ. 	 ובכן מצא אני בי זה החק אנכי רצה לעשות הטוב ודבק בי הרע׃


Ndoˈ jndeii seineiiⁿ, tsoom: —Quiiˈntaaⁿ chaˈtsondye tyja̱a̱lcuuya, ˈu na matioˈnaaⁿñeti Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ matioˈnaaⁿñê yuˈndaa na njom tsˈom tsiaˈ. 	 ותקרא בקול גדול ותאמר ברוכה את בנשים וברוך פרי בטנך׃


Mati matsonaˈ lcuu naⁿˈñeeⁿ cuaa ñˈoom ya cantyja ˈnaaⁿna, nchii laˈxmaⁿna nnˈaⁿ na cwilaˈtjom cantu, xcwe cantyja ˈnaaⁿna ndoˈ cwilaˈcanda̱a̱ˈndyena cantyja ˈnaaⁿ chaˈtso. 	 וככה הנשים תהיינה ישרות ולא מלשינות משלות ברוחן ונאמנות בכל׃


Luaa waa na nnda̱a̱ nlaˈno̱ⁿˈyoˈ aa ndyaˈ mayuuˈ na nquii Espíritu Santo maˈmo̱o̱ⁿ ñˈoom na mañequiaa tsˈaⁿ. Ticwii cwii tsˈaⁿ na macwjiˈyuuˈñe na nquii Jesús na cwiluiiñê Cristo tuiiñê na tsˈaⁿ jom, tsaⁿˈñeeⁿ matseixmaⁿ Espíritu na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na cˈoomñe quiiˈ nˈo̱o̱ⁿya. 	 בזאת תכירו את רוח אלהים כל רוח המודה בישוע המשיח כי בא בבשר מאלהים הוא׃


Sa̱a̱ ˈu jeˈ, ¿chiuu na xjeⁿto ˈu ñeˈcuˈxeⁿˈ cwii nnˈaⁿˈ na matseiyuˈ oo chiuu na mˈaaⁿˈ na ticueeˈ tsˈomˈ jom? Ee chaˈtsondyo̱ nncwino̱o̱ⁿ jo nnom Cristo na nncuˈxeeⁿ jaa. 	 ואתה למה זה תדין את אחיך או אתה למה תבוז לאחיך הלא כלנו עתידים לעמד לפני כסא דין אלהים׃


Sa̱a̱ xeⁿ nlco tsˈiaaⁿˈñeeⁿ, nntsuuñê cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ. Nqueⁿ nluiˈnˈmaaⁿñê, sa̱a̱ cweˈ ñetomti joˈ. Ndoˈ na luaaˈ nntjoom nntseijomnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ chaˈcwijom na ncˈuaaˈ chii jluiiˈñê naquiiˈ chom. 	 ואם ישרף מעשהו יפסידנו והוא יושע אך כמו מצל מאש׃


Sa̱a̱ ˈñeeⁿ tsˈaⁿ na nncwjiˈñe cantyja ˈnaⁿya jo nda̱a̱ nnˈaⁿ, mati ja nncwjiˈyuuˈndyo̱ na ticwajnaⁿˈa jom jo nnom Tsotya̱ya na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 ואשר יכחש בי לפני האדם אכחש בו גם אני לפני אבי שבשמים׃


Ndoˈ quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ na tjaweeˈ nˈom nnˈaⁿ judíos na tueˈ Jacobo mati tˈueeⁿ Pedro. Luaaˈ tuii xcwe ncuee na cwicwaˈ nnˈaⁿ judíos tyooˈ na tjaaˈnaⁿ ndaaljoˈ tjaquieeˈ. 	 וירא כי טוב הדבר בעיני היהודים ויוסף לתפש גם את פטרוס והימים ימי חג המצות׃


Jnda̱ chii tsotyeeⁿcheⁿ nda̱a̱na: —Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, ¿ljoˈ ñˈeⁿ matseijomnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ? 	 ויאמר למה דומה מלכות האלהים ואל מה אמשילנה׃


Jnda̱ jaachˈee xuee na maˈmo̱ⁿ Saulo ndoˈ jnda̱ chii tjoomˈ ñˈoom tˈmaⁿ nnˈaⁿ judíos na nlacueeˈna jom. 	 ויהי כי ארכו לו שם הימים ויועצו היהודים יחדו להמיתו׃


Jnda̱ na tsoom na luaaˈ jndooˈcheⁿna tjawaaⁿ. Ndoˈ jndyo cwii nchquiu, mana seicuˈnaˈ na cwintyˈiaana jom. 	 ויהי כדברו זאת העלה והם ראים וישאהו ענן מנגד עיניהם׃


Cwindoˈntyˈiaandyoˈ na nncueˈntyjo̱ xuee quia na nncwjeeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Calˈaˈyoˈ chaˈtso na nnda̱a̱ nlˈaˈyoˈ cha nntseityuaaˈnaˈ na nncueeˈ xueeˈñeeⁿ. Quia joˈ nntyuiiˈ ljo̱ˈluee ñequio chom ndoˈ ˈnaⁿ na ñequio tuii tsjoomnancue nndiˈ joonaˈ ñequio ntsaachom. 	 ולחכות לבא יום יהוה ולהחיש אתו אשר בגללו השמים ימוגו באש והיסדות יבערו ונמסו׃


Ndoˈ jluena nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Canduˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cweˈ natsjom tquieˈcañom nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús. Tquiocantyˈueena seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈaⁿ xjeⁿ na cwindaˈyoˈ. 	 אמרו כי באו תלמידיו לילה ויגנבו אותו בהיותנו ישנים׃


Joˈ chii catˈmo̱ⁿˈndyeyuˈyoˈ na mayuuˈcheⁿ jnda nquiuˈyoˈ naⁿmˈaⁿˈ cha caliu ticwii cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. Ee na nlˈaˈyoˈ na ljoˈ, chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ nliuna na ticantundyô̱ na cwitjeiiˈâ ñˈoom na jeeⁿ ya cwilaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ. 	 על כן הראו והוכיחו להם לפני הקהלות את אהבתכם ואת תהלתנו עליכם׃


Jnda̱ tuii na luaaˈ, quia joˈ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê jluiiˈâ cwii ntyja na ñencjo̱o̱yâ ñˈeⁿñê. Taˈxˈa̱a̱yâ nnoom, lˈuuyâ: —¿Chiuu na jâ tîcanda̱a̱ nntjeiiˈâ jndyetiaˈñeeⁿ? 	 ויגשו התלמידים אל ישוע והוא לבדו ויאמרו מדוע אנחנו לא יכלנו לגרשו׃


Waa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na luaa matsonaˈ: “Ja cajndati ntyjii na nncˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ nchiiti na cwiñeˈquiaˈyoˈ quiooˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ ja.” Tsoti Jesús: —Catsaˈyoˈ ndoˈ calaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ ñeˈcaˈmo̱ⁿ ñˈoomwaaˈ. Ee ja nchii na jndyo̱o̱ na nncwaⁿya nnˈaⁿ na cwilˈa na matyˈiomyanaˈ, sa̱a̱ jndyo̱o̱ na nncwaⁿya nnˈaⁿjnaⁿ na calcweˈ nˈomna. 	 ואתם צאו ולמדו מה הוא חסד חפצתי ולא זבח כי לא באתי לקרא את הצדיקים כי אם את החטאים לתשובה׃


Quia joˈ tyomanoom chaˈwaa tsˈo̱ndaa Galilea. Tyoñequiaaⁿ ñˈoom naya naquiiˈ lanˈom ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ cwii cwii joo. Ndoˈ tyocwjeeⁿˈeⁿ jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 ויהי קרא בבתי כנסיותיהם בכל הגליל ויגרש את השדים׃


Quia joˈ matsoom nda̱a̱na: —Ja cwiluiindyo̱ nquii tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. Quia na jnda̱ jlaˈweˈyoˈ ja na nlacueˈyoˈ, quia ljoˈcheⁿ nlaˈno̱ⁿˈyoˈ na joˈ cwiluiindyo̱, ndoˈ nncjaantyjo̱o̱ˈ nˈomˈyoˈ na tjaaˈnaⁿ cwii na matsˈaa cantyja na matseixmaⁿ nnco̱. Cantyjati na tˈmo̱ⁿ Tsotya̱ no̱o̱ⁿ, ntyjati joˈndyo na matsˈaa. 	 אז אמר להם ישוע בעת תנשאו את בן האדם וידעתם כי אני הוא וכי אינני עשה דבר מנפשי כי אם כאשר למדני אבי אלה אדבר׃


Luaaˈ ñˈoom na tso Jesús na maˈmo̱o̱ⁿ ljoˈ cwii nnom na nntsˈaanaˈ na nncueˈ Pedro, na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Quia na jnda̱ seineiiⁿ ñˈoommeiⁿˈ, matsoom: —ˈU candyoˈntyjo̱ˈ naxa̱ⁿˈa. 	 וכל זאת דבר לרמז על המיתה אשר יכבד בה את האלהים ויהי ככלותו לדבר ויאמר אליו לך אחרי׃


Xjeⁿˈñeeⁿ tuo̱ Satanás naquiiˈ tsˈom Judas, tsaⁿ na mati jndyu Iscariote. Jom cwii joo nnˈaⁿ na canchooˈwendye. 	 והשטן נכנס ביהודה המכנה איש קריות והוא במספר שנים העשר׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, laˈxmaaⁿya chaˈna Isaac, ee mati jaa cwiluiindyo̱ ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom na tsoom nnom Abraham na ncˈom. 	 ואנחנו אחי הננו כיצחק בני ההבטחה׃


Ndoˈ chaˈtsondyoˈ cˈomˈyoˈ ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na ñecwii cwilaˈtiuuˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ joona. Cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ chaˈcwijom ñenquii tsˈaⁿ ntseinda ˈo. Calˈaˈyoˈ na jndati nquiuˈyoˈ ntˈomcheⁿ ñequio na ntyˈiaandyoˈ ñˈeⁿndyena. 	 וסוף דבר היו כלכם לב אחד בעלי חמלה אהבי האחים רחמנים ומתקבלים על הבריות׃


Quia na jnda̱ teiˈtyˈio̱o̱ˈâ, jluiiˈâ ndyuaa Genesaret. 	 ויעברו את הים ויבאו ארצה גניסר׃


Jnda̱ na tquieˈcañom nnˈaⁿ samaritanosˈñeeⁿ yuu na mˈaaⁿ Jesús, tyotaⁿna nnoom na caljooˈñê ñˈeⁿndyena, ndoˈ ljooˈñê tsjoomna we xuee. 	 ויהי כאשר באו אליו השמרנים וישאלו ממנו לשבת אתם וישב שם יומים׃


Tso Jesús nda̱a̱yâ: —Cˈomcˈeendyoˈ na calˈaˈyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿˈ ndaaljoˈ ˈnaaⁿ nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ saduceos. 	 ויאמר ישוע אליהם ראו והשמרו לכם משאר הפרושים והצדוקים׃


¿Ndoˈ chiuu na luaaˈ tjoomna? Luaaˈ tjoomna ee tyocantyjaaˈya nˈomna na nluiˈnˈmaaⁿndyena ncˈe na tyolaˈcanda̱a̱ˈndyena ljoˈ na matsa̱ˈntjom ljeii na tqueⁿ Moisés, ee nchii tyolaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ ncˈe naljoˈ, joˈ chii matseijoomˈnaˈ cantyja ˈnaaⁿna na jnda̱ teiˈtyˈuiina “Tsjo̱ˈ na cwiwiˈtyˈuii nnˈaⁿ” 	 ועל מה יען אשר לא מאמונה דרשוה כי אם ממעשים כי התנגפו באבן נגף׃


mˈaaⁿ ñecwiiñe Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom, ndoˈ ñecwii na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿñê, ndoˈ ñeˈcwii na cwileitsˈoomndye nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, 	 אדון אחד אמונה אחת טבילה אחת׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ jeeⁿ tyocantyjaaˈ nˈomna na nncwjeeˈ juu Cristo. Joˈ chii tyomˈaaⁿˈ nˈomna cantyja ˈnaaⁿˈ Juan, ¿aa nntsˈaacheⁿnaˈ na jom cwiluiiñê Cristo? 	 ויהי כאשר חכה העם וכלם חשבים בלבם לאמר אולי יוחנן הוא המשיח׃


Ticalatiuuˈyoˈ na cweˈ na jndeiiˈ ˈndyo̱ nnco̱ ñˈoommeiⁿˈ na matseina̱ⁿ. Nquii Tsotya̱ na jñom ja, nqueⁿ sa̱ˈntjoom na nmeiiⁿˈ catseina̱ⁿya ndoˈ na caˈmo̱o̱ⁿya joonaˈ nda̱a̱ˈyoˈ. 	 כי אני לא מלבי דברתי כי אם אבי השלח אתי הוא צוני את אשר אמר ואת אשר אדבר׃


Luaa waa na jnaⁿ ñˈoom naya cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo, Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ראשית בשורת ישוע המשיח בן האלהים׃


Ee nnˈaⁿ tsjoomnancue, cweˈ ncˈe na tyoolaˈyuˈna, joˈ chii juu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaana matseicoomˈm na nlaˈno̱ⁿˈna, joˈ na tileiqueⁿna cwenta na juu ñˈoom naya cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo na jeeⁿ cajnda tseixmaⁿnaˈ na jom jluiiˈñê nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אשר אלהי העולם הזה עור בהם את דעות הסוררים לבלתי זרח להם נגה בשורת כבוד המשיח אשר הוא צלם האלהים׃


Cˈomˈyoˈ na nioomˈ nˈomˈyoˈ ndoˈ yannˈaⁿndyoˈ, cˈomˈyoˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ, canaⁿndyoˈ ñˈeⁿ ncˈiaaˈyoˈ ñequio na wiˈ nˈomˈntyjeeˈyoˈ. 	 בכל נמיכות וענוה ובארך רוח לשאת איש את רעהו באהבה׃


Jnaaⁿ joona na cwito̱ⁿˈndye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Cwilaˈñˈoomˈndyena cantyja ˈnaaⁿ joo na queeⁿ nˈom seiina, meiⁿ ticalaxmaⁿna Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אלה הם הפרשים מן הצבור אנשים נפשיים ורוח אין בהם׃


Manquiiti Tyˈo̱o̱tsˈom, nqueⁿ na mañequiaaⁿ na tjaa ñomtiuu mˈaaⁿ tsˈaⁿ jo nnoom, jom queⁿño̱o̱ⁿ ˈo na canda̱a̱ˈndyoˈ. Cwañomˈm chaˈwaa espíritu ˈnaⁿˈyoˈ, ñequio añmaaⁿˈyoˈ ndoˈ seiiˈyoˈ cha caljooˈ joonaˈ na meiⁿcwii jnaⁿ tilaxmaⁿnaˈ hasta xjeⁿ na nncwjeeˈnndaˈ Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa. 	 והוא אלהי השלום יקדש אתכם קדשה שלמה וכל רוחכם ונפשכם וגופכם ישמר תמים בבוא אדנינו ישוע המשיח׃