Jnda̱ joˈ juu ángel na jnda̱ yom tjacuˈnquioom nawiˈ na ñjom waso ˈnaaⁿˈaⁿ tsˈom jndaa tˈmaⁿ Eufrates. Mana seicaaⁿnaˈ jndaaˈñeeⁿ, cha nntseicanaaⁿñenaˈ cwii nato ndyuaaˈñeeⁿ na nncwinom ntˈom nnˈaⁿ. Naⁿˈñeeⁿ cwiluiindye nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom ndyuaa jo ndoˈ na mandyowa ñeˈquioomˈ. 	 וישפך הששי את קערתו על הנהר הגדול נהר פרת ויחרבו מימיו למען תישר מסלה למלכים אשר ממזרח שמש׃


Ndoˈ jnda̱ na tcwaˈ Judas tyooˈñeeⁿ, mañoomˈ jlueeⁿˈeⁿ. Juu xjeⁿˈñeeⁿ jnda̱ teijaaⁿ. 	 והוא בקחתו את פת הלחם מהר לצאת החוצה ויהי לילה׃


Jnda̱ chii matsoom nnom yuscuˈñeeⁿ: —Jnda̱ seitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya chaˈtso jnaⁿˈ. 	 ויאמר אליה נסלחו לך חטאתיך׃


Tsoom nda̱a̱na: —Queⁿˈyoˈ cwenta cha tinquioˈnnˈaⁿ nnˈaⁿ ˈo. Ee jndye nnˈaⁿ nlquieˈcañom na nlue na joona cwiluiindyena Cristo. Nluena: “Ja cwiluiindyo̱ Cristo”, ndoˈ nluena: “Jeˈ jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ.” Sa̱a̱ ˈo tilajomndyoˈ ñequio naⁿˈñeeⁿ. 	 ויאמר ראו פן תתעו כי רבים יבאו בשמי לאמר אני הוא והעת קרובה ואתם אל תלכו אחריהם׃


Jnda̱ joˈ tˈmaⁿndyo̱ ntyja̱a̱yâ ndoˈ tyotaˈxcweendyô. Jnda̱ chii tuo̱o̱yâ tsˈom wˈaandaa. Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ tyˈelcweeˈna lˈaana. 	 ונברך איש את רעהו ונעל אל האניה והמה שבו איש לביתו׃


Nnˈaⁿ tsjoomnancue meiⁿchjoo ticalaˈxmaⁿna na nncˈom naⁿˈñeeⁿ quiiˈntaaⁿna, cweˈ jnaaⁿˈ joˈ joona meiⁿ cweˈ tijndaaˈ yuu nncˈomna, aa quiiˈ ntsjo̱, aa ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈom, aa quiiˈ lueˈljo̱ˈ ñequio lueˈndyuaa. 	 אשר העולם לא היה כדי להם הם תעו במדבר ובהרים ובמערות ובנקיקי הארץ׃


Quia joˈ patromˈñeeⁿ tyˈoom na wiˈ tsˈoom mosoomˈm. Seitˈmaⁿ tsˈoom juu chaˈwaa na chujnaⁿ ndoˈ seicandyaañê juu. 	 ויהמו רחמי אדוני העבד ההוא ויפטרהו וישמט לו את החוב׃


quia joˈ caˈndiiˈ ˈnaⁿˈ joˈ joˈ, chii cjaˈ, catsaˈjndyeeˈ na caljoyaandyoˈ ñˈeⁿ xˈiaˈ. Nda̱nquia, chii candyoˈnndaˈ na nñequiaaˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 עזוב תעזב שם את קרבנך לפני המזבח וקדם ללכת לכפר פני אחיך ואחרי כן בוא הקרב את קרבנך׃


Sooxqueeⁿ canchiiˈnaˈ chaˈcwijom sooˈ catsmaⁿ canchiiˈ, ndoˈ chaˈna canchiiˈ tsaaⁿ. Nˈomnnoom xueenaˈ chaˈcwijom chom. 	 וראשו ושערו לבנים כצמר צחר כשלג ועיניו כלבת אש׃


Tso patrom nnoom: “ˈU moso ˈnaⁿya, ya saˈ. Tquiooˈ na tjooˈ tsˈomˈ ndoˈ na seicanda̱ˈ. Meiiⁿ cweˈ cwii tsˈiaaⁿ na cachjoo sa̱a̱ ˈu seicanda̱ˈ. Jeˈ nlqua̱a̱ⁿya ˈu na tˈmaⁿti tsˈiaaⁿ nntseixmaⁿˈ. Ndoˈ na luaaˈ wendyo̱ nncˈo̱o̱ⁿya na neiiⁿya.” 	 ויאמר אליו אדניו היטבת העבד הטוב והנאמן במזער נאמן היית ועל הרבה אפקידך בוא אל שמחת אדניך׃


Sa̱a̱ tˈo̱ jndyetia, matsoom nda̱a̱na: —Jesús mawajnaⁿˈa, ndoˈ mati Pablo, sa̱a̱ ˈo jeˈ ¿ˈñeeⁿ cwiluiindyoˈ? 	 ויען הרוח ויאמר את ישוע אני מכיר ואת פולוס אני ידע ומי אתם׃


na mamandiˈntjoom naquiiˈ yuu na tjacantyja na ljuˈ tseixmaⁿnaˈ, juu na sˈaa nquii Tyˈo̱o̱tsˈom, nchii nnˈaⁿ lˈa joˈ. 	 והוא משרת הקדש והמשכן האמתי אשר כוננו אדני ולא אדם׃


Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, mayuuˈcheⁿ nntˈuiinaˈ ˈo nnˈaⁿ na mˈaⁿˈyoˈ jeˈ cantyja chaˈtso nawiˈmeiⁿˈ na tjoom naⁿˈñeeⁿ. 	 אמן אמר אני לכם בא יבא כל אלה על הדור הזה׃


Ndoˈ yolcuˈñeeⁿ, jndeii jluiˈna tseiˈtsuaa, jeeⁿ tyuena ndoˈ neiiⁿna. Jlaˈtyuaaˈna na nlaˈcandiina nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na luaaˈ jndyena. 	 ותמהרנה לצאת מן הקבר ביראה ובשמחה גדולה ותרצנה להגיד לתלמידיו׃


Cˈomˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ chaˈxjeⁿ ñeⁿnquii tsˈaⁿ ntseinda ˈo, ñequiiˈcheⁿ calˈaˈyoˈ na joona tˈmaⁿti caluiindye, ñecuaa meiiⁿ ˈo tjaa ˈñeeⁿ catseitˈmaaⁿˈñe. 	 באהבת אחים הראו חבה יתרה ובכבוד הקדימו איש את רעהו׃


Ee meiiⁿ na cwilaˈjnda̱ˈyoˈ nacjoo jnaⁿ, sa̱a̱ tyootjomˈyoˈ na nlaˈcwjee nnˈaⁿ ˈo. 	 עדין לא עמדתם עד לדם במלחמתכם עם החטא׃


’Calˈuu mˈaaⁿ cwii moso na jndo̱ˈ tsˈom ndoˈ matseicanda̱, jom nlcoˈjndyee patrom ˈnaaⁿˈaⁿ na catsa̱ˈntjoom chaˈtso ntˈomcheⁿ moso wˈaaˈñeeⁿ na nñequiaaⁿ nantquie nda̱a̱na quia na maweˈntyjo̱ xjeⁿ. 	 מי הוא אפוא העבד הנאמן והנבון אשר הפקידו אדניו על בני ביתו לתת להם את אכלם בעתו׃


Zorobabel tsotye Abiud, Abiud tsotye Eliaquim, Eliaquim tsotye Azor. 	 וזרבבל הוליד את אביהוד ואביהוד הוליד את אליקים ואליקים הוליד את עזור׃


Ñequio Cristo sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtsoti na mˈaⁿ cañoomˈluee ñequio tsjoomnancue. Ntˈom ya cwintyˈiaanda̱a̱ya ndoˈ ñˈeeⁿˈ ntˈom na tileicantyˈiaaya, chaˈna cantyja na cwitsa̱ˈntjom ángeles, ndoˈ chaˈna joo na cwiluiitquiendye na nchii nnˈaⁿ joo. Ñˈeⁿ Cristo sˈaaⁿ chaˈtsoñˈeⁿ, cha catseitˈmaaⁿˈñenaˈ juu cantyja ˈnaaⁿ chaˈtso nmeiⁿˈ. 	 כי בו נברא כל אשר בשמים ואשר בארץ כל הנראה וכל אשר איננו נראה הן כסאות וממשלות הן שררות ורשיות הכל נברא על ידי ולמענהו׃


Quia joˈ wendyena nndyena na nleicˈuaa jndeii cañoomˈluee. Nntsoom: —Quioˈwaˈyoˈ ñjaaⁿ. Quia joˈ nncˈoowana cañoomˈluee ñˈeⁿ cwii nchquiu ñequio na jndooˈ joo nnˈaⁿ na ñelˈawiˈ ñˈeⁿndye joona. 	 וישמעו קול גדול מן השמים מדבר אליהם לאמר עלו הנה ויעלו בענן השמימה ושנאיהם ראים אתם׃


ˈÑeeⁿ juu na niom lueˈ nˈom luaˈqui na nndii, candii. 	 מי אשר אזנים לו לשמע ישמע׃


Ndoˈ quia na tjawiñoomˈm tsjoom Betfagé ñequio tsjoom Betania nndyooˈ yuu waa ta na jndyu Olivos, jñoom we nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na cˈoona lˈaa. 	 ויהי בקרבו אל בית פגי ובית היני בהר הנקרא הר הזיתים וישלח שנים מתלמידיו לאמר׃


Ee cwiluiindyo̱ tsˈiaaⁿ na machˈee Tyˈo̱o̱tsˈom. Jnda̱ tqueeⁿxcoom jaa cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo Jesús cha na calˈaaya chaˈtso nnom na matyˈiomyanaˈ na ndyuˈñeeⁿcheⁿ seijndaaˈñê na calˈaaya. 	 כי פעל אלהים אנחנו נבראים במשיח ישוע למעשים טובים אשר הכין האלהים מקדם למען נתהלך בהם׃


ee majndaaˈya ntyjeeⁿ na Tyˈo̱o̱tsˈom waa najndeii na nntseicanda̱a̱ˈñe ñˈoomˈndyoo. 	 וידע בלבב שלם כי את אשר הבטיח גם יכל לעשותו׃


Ndyeyu taxˈee Pilato nnoom, tso: —¿Aa ˈu cwiluiindyuˈ rey cwentaa nnˈaⁿ judíos? Ndoˈ tˈo̱o̱ⁿ: —Majoˈndyo chaˈxjeⁿ na matsuˈ. 	 וישאל אותו פילטוס האתה מלך היהודים ויען ויאמר אליו אתה אמרת׃


jnda̱ chii ljoñê na tueˈ saaⁿˈaⁿ. Ndoˈ jnda̱ tquieñê, jnda̱ ñequieenˈaaⁿ nchooˈ ñequiee choomˈm. Ndoˈ tîcalueeⁿˈeⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ. Tyondiˈntjoom nnom Tyˈo̱o̱tsˈom naxuee ndoˈ natsjom. Tyotseicwejndoˈñê ndoˈ tyotseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והיא אלמנה כארבע ושמנים שנה ולא משה מן המקדש ובצום ובתחנונים עבדה את האלהים לילה ויום׃


Quia cwintyˈiaˈyoˈ na neiiⁿ ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈyuˈ, mati ˈo cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ ñˈeⁿndyena. Sa̱a̱ quia cwitjoomna na matseichjooˈnaˈ nˈomna, mati ˈo cˈomˈyoˈ na chjooˈ nˈomˈyoˈ ñˈeⁿndyena. 	 שמחו עם השמחים ובכו עם הבכים׃


Ndoˈ macwilaˈno̱ⁿˈyaˈyoˈ ˈñeeⁿ na matseitsaaⁿˈñeya tsaⁿˈñeeⁿ cha na ticwitquiooˈñe cwitjo̱o̱cheⁿ na nncueˈntyjo̱ xjeⁿ na ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ועתה ידעתם מה שימנעהו מלהגלות בעתו׃


Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na jndyu José na jnaⁿ tsjoom Arimatea tsˈo̱ndaa Judea. Tsaⁿˈñeeⁿ cwii joo nnˈaⁿ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ cwentaa nnˈaⁿ judíos. Jom ya tsˈaⁿñê ndoˈ machˈeeⁿ na matyˈiomyanaˈ. 	 והנה איש ושמו יוסף והוא מן היעצים איש טוב וצדיק מן הרמתים עיר היהודים׃


Ndoˈ jndyendye nnˈaⁿ na tyomˈaⁿna joˈ joˈ, jlaˈyuˈna ñˈeⁿñê. Ndoˈ tyoluena nda̱a̱ ncˈiaana: —Quia nncwjeeˈ nquii Cristo, ¿aa nntsˈaacheⁿnaˈ jndyeti tsˈiaaⁿ nntsˈaaⁿ na tixocanda̱a̱ na nluii na cweˈ tsˈaⁿ nntsˈaa nchiiti na machˈee tsaⁿmˈaaⁿˈ? 	 ורבים מן העם האמינו בו ויאמרו אם יבא המשיח הגם יעשה אתות רבות מאשר עשה זה׃


Tyolaˈxuaana nda̱a̱ ntsjo̱ ñequio ljo̱ˈntyˈa, jluena: —Cwa, quiaandyoˈ nacjooyâ cha nnda̱a̱ nntaˈntyˈiuuyâ nnom nqueⁿ na mawacatyeeⁿ tio ñequio nnom nquii Catsmaⁿ na tˈmaⁿ nlcoˈweeⁿˈeⁿ jâ. Ee nntsˈaaⁿ na catio̱o̱ⁿndyô. 	 ויאמרו אל ההרים ואל הסלעים נפלו עלינו וכסונו מפני הישב על הכסא ומפני חמת השה׃


Quia ljoˈcheⁿ teiˈndyo̱o̱na tsjo̱ˈ yuu na tjaaˈndyena tsˈoo. Ndoˈ jlunda̱a̱ñê, matsoom: —Jeeⁿ quianlˈuaˈ ˈu Tsotya̱ya na mandiˈ ñˈoom ˈndyo̱ya. 	 וישאו את האבן אשר המת הושם שם וישוע נשא את עיניו למרום ויאמר אודך אבי כי עניתני׃


Sa̱a̱ jaa na mˈaaⁿya tsjoomnancuewaañe, tjaaˈnaⁿ cwii tsjoom na mˈaaⁿtyeⁿnaˈ yuu ya nncˈo̱o̱ⁿtya̱a̱ⁿya. Jaa cwilˈua̱a̱tcuundyo̱ juu tsjoom na quia nncwjeeˈ. 	 כי פה אין לנו עיר עמדת כי את העתידה אנחנו מבקשים׃


Ee ntyjaaˈya tsˈo̱o̱ⁿya na nncua̱ˈcaño̱o̱ⁿya na nnteijndeiya ˈo ñequio ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cha nntsanaˈjnda̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 כי נכסף נכספתי לראותכם ולחלק לכם אי זו מתת רוח למען תתחזקי׃


Ee Tsotya̱ya mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom ja na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ. Maˈmo̱o̱ⁿ no̱o̱ⁿ chaˈtso na machˈeeⁿ. Ndoˈ mˈmo̱ⁿtyeeⁿcheⁿ tsˈiaaⁿ na tˈmaⁿti na catsˈaa cha catsˈaanaˈ na cjaaweeˈticheⁿ nˈomˈyoˈ. 	 כי האב אהב את הבן ומראה אתו כל אשר יעשה ועוד מעשים גדולים מאלה יראהו למען תתמהו׃


Jnda̱ na toˈñoomna sˈomˈñeeⁿ to̱ˈna na tyolaˈncjooˈndyena nacjooˈ patrom ˈnaaⁿna. 	 ויהי בקחתם וילונו על בעל הבית לאמר׃


Ndoˈ nnˈaⁿ Israel jeˈ, na tyoqueⁿndyena na nlaˈcanda̱a̱ˈndyena chiuu tˈmaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés cha queⁿnaˈ joona na tjaa jnaⁿ laˈxmaⁿna, tîcanda̱a̱ nlaˈcanda̱na juunaˈ. 	 וישראל בבקשו אחרי תורת צדקה לתורת הצדקה לא הגיע׃


Catoˈñoomˈyoˈ meiiⁿ tsˈaⁿ na ticueeˈ na matseiyuˈya tsˈom, sa̱a̱ nchii na nnto̱ˈyoˈ na nlaˈñˈeeⁿˈndyueˈyoˈ ñˈeⁿñê. 	 ואת החלוש באמונה אותו קבלו ולא לדין את המחשבות׃


Ndoˈ nandye cañoomˈluee teicˈuaa na seineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Tsoom: —Luaañe Jndaaya na jeeⁿ candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿ. Cantyja ˈnaaⁿˈ jom mañequiaanaˈ na neiⁿya. 	 והנה קול מן השמים אומר זה בני ידידי אשר רצתה נפשי בו׃


Ncˈe juu ñˈoomtyeⁿwaaˈ, maˈmo̱ⁿndyeyunaˈ na Jesús waa ñˈoom na canda̱a̱ˈti cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, nchiiti juu na tyowaajndyee. 	 גם הברית טובה ויתרה היא אשר ישוע ערב אותה׃


Ee jnda̱ ñejndyeˈyoˈ chiuu tsˈo̱o̱ⁿya xjeⁿ na tyotseijomndyo̱ ñequio ñˈoom na laxmaaⁿ jâ nnˈaⁿ judíos, na tyoco̱ˈwiˈa nnˈaⁿ na laxmaⁿ tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Tyoqueⁿya tsˈo̱o̱ⁿ na nntseityuiiˈa tmaaⁿˈñeeⁿ. 	 כי הלא שמעתם את דרכי אשר התהלכתי מלפנים בין היהודים ואת אשר רדפתי על יתר את עדת אלהים ואבדתיה׃


Mati laˈxmaaⁿya na cateijndeiiya nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ cha na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nntseiqueeⁿnaˈ nˈomna na mati nncˈomna na wiˈ nˈomna ncˈiaana, ndoˈ na calˈana yuu na ya. 	 ונתבוננה זה על זה לעורר אתנו לאהבה ולמעשים טובים׃


Nnˈaⁿ na tcwaˈ tueˈntyjo̱ chaˈna ˈom meiⁿ naⁿnom, meiⁿ tîcatuˈnchondye naⁿlcu ñequio yocanchˈu. 	 והאכלים היו כחמשת אלפי איש מלבד הנשים והטף׃


Nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na cwilaˈtiuuˈyoˈ cweˈ na jeeⁿ cwilaˈcajñoomˈndyô̱ nda̱a̱ˈyoˈ sa̱a̱ tiyuuˈ naljoˈ. Cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ, wandyo̱ˈ waanaˈ, ee ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom na cwilana̱a̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ ndoˈ na cwilaˈxmaaⁿyâ cwentaaˈ Cristo. Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, cwilˈaayâ na ljoˈ cha nnteijndeiinaˈ ˈo na nntsanajnda̱ˈyoˈ. 	 התחשבו עוד כי מתנצלים אנחנו אליכם לא כי לפני האלהים נדבר במשיח וכל זאת חביבי למען תבנו׃


Xcwe xjeⁿ quia cwilue nnˈaⁿ: “Jeˈ tjaaˈnaⁿ tiaˈ, tjaaˈnaⁿ na teincuuˈ”, majuu xjeⁿˈñeeⁿ ñejomto nquioo nawiˈ tˈmaⁿ nacjoona chaˈxjeⁿ quia na manaⁿnaˈ na maquiinaˈ yuscu na manntseincuii, meiⁿ tjaaˈnaⁿ na cwii nnda̱a̱ nndyaandye nnˈaⁿ juu nawiˈñeeⁿ. 	 כי בעת אמרם שלום ושלוה יבא עליהם השבר פתאם כחבלים על ההרה ולא יוכלו להמלט׃


Waa na matseixmaⁿya na wanaaⁿ na nncoˈño̱ⁿ na macaⁿnaˈ na nlcwaaˈa ndoˈ na nlcwa̱ya, 	 האין רשות בידנו לאכל ולשתות׃


’ˈÑeeⁿ juu tsˈaⁿ na jndati ntyjii tsotye, tsondyee, nchiiti ja, tsaⁿˈñeeⁿ titseixmaaⁿ na nncˈoomñê cwentaya. Mati juu tsˈaⁿ na jndati ntyjii ñˈeⁿ tiˈjnda, oo nomjnda, nchiiti ñˈeⁿndyo̱ ja, tsaⁿˈñeeⁿ ticatsonaˈ na nncˈoomñe cwentaya. 	 האהב את אביו ואת אמו יותר ממני איננו כדי לי והאהב את בנו ובתו יותר ממני איננו כדי לי׃


Teiqueⁿ Jesús, ntyˈiaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Seitiaaⁿˈaⁿ Pedro, tsoom: —Quindyo̱o̱ˈ nacañomya ˈu na matseijomndyuˈ ñˈeⁿ Satanás. Ee ñˈoom na matseiˈtiuuˈ jnaⁿnaˈ cweˈ cantyja na cwilaˈtiuu nnˈaⁿ, nchii cantyja na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויפן אחריו ויבט את תלמידיו ויגער בפטרוס לאמר סור מעל פני השטן כי אין לבך לדברי האלהים כי אם לדברי האדם׃


Tyjeeˈ cwiicheⁿ tsˈaⁿ, tso nnoom: “Luaa sˈom ˈnaⁿˈ, ta, na seiwa̱ naquiiˈ payom. 	 ויבא האחר ויאמר הא לך מנה שלך אשר היה אצלי צרור בסודר׃


Tsˈoom na ya xocueˈ ta̱ na tisˈa, ndoˈ tsˈoom na tisˈa xocueˈ ta̱ na ya. 	 עץ טוב לא יוכל עשות פרי רע ועץ משחת לא יעשה פרי טוב׃


Jnda̱ joˈ tja Jesús chaˈtso njoom ntˈmaⁿ ñequio njoom nchˈu na tyoñequiaaⁿ ñˈoom. Tyotseicañeeⁿ nnˈaⁿ ñˈoom naya cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ ñˈeeⁿ nnˈaⁿ na canchooˈwe ñˈeⁿñê. 	 ויהי אחרי כן ויעבר מעיר אל עיר ומכפר אל כפר קורא ומבשר את מלכות האלהים ושנים העשר אתו׃


Cantyja ˈnaaⁿ nmeiⁿˈ, jnda̱ tquiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱ya chiuu na nntsˈaaⁿ, na joo ñˈoomˈñeeⁿ jeeⁿ jnda laxmaⁿnaˈ, cha cantyja ˈnaaⁿˈ joonaˈ ˈo nnda̱a̱ ntsalajomndyoˈ na jom Tyˈo̱o̱tsˈom teincooñe ndoˈ cha nnda̱a̱ nndyaandyoˈ natia na cwajndii na chuu tsjoomnancue na matseiqueeⁿnaˈ tsˈom tsˈaⁿ. 	 אשר בהם נתן לנו הבטחות גדלות מאד ויקרות למען תקחו על ידן חלק בטבע אלהים בהמלטכם מכליון התאוה אשר בעולם׃


’Ñˈoomwaaˈ ticaˈmo̱ⁿnaˈ na jnda̱ ntyˈiaaˈ tsˈaⁿ Tsotya̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom. Macanda̱ ja na jñoom quiiˈntaaⁿˈyoˈ, ja jnda̱ ntyˈiano̱o̱ⁿya jom. 	 לא כאלו ראה איש את האב בלתי הבא מאת האלהים הוא ראה את האלהים׃


Sa̱a̱ quia cwilcweˈ tsˈom tsˈaⁿ jnaaⁿˈ na nntioñe lˈo̱ nquii na cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom, matseicanaaⁿñenaˈ na nntseiˈno̱ⁿˈ ñˈoomˈñeeⁿ. 	 וכשיפנו אל האדון יוסר המסוה׃


Joˈ joˈ weloo weloˈyoˈ tyoqueⁿna xjeⁿ ˈnaaⁿna ja meiiⁿ wennˈaaⁿ ndyu tyontyˈiaana tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na tyotsˈaaya quiiˈntaaⁿna, 	 אשר נסוני אבותיכם בחנוני גם ראו פעלי ארבעים שנה׃


Sa̱a̱ ˈu jeˈ, tintseiñˈeeⁿˈñenaˈ ˈu, caljoya tsˈomˈ meiiⁿ wiˈ na matjomˈ, cjooˈ tsˈom na mañequiaaˈ ñˈoom naya na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ cwiluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ. Catseicanda̱a̱ˈndyuˈ tsˈiaaⁿ na matseixmaⁿˈ. 	 אבל אתה היה ער בכל סבל הרעות ועשה מלאכת המבשר ומלא את שרותך׃


Juu nawiˈ na jnda̱ we, jnda̱ teinomnaˈ. Cantyˈiaˈ, manncueˈntyjo̱ nawiˈ na jnda̱ ndyee. 	 הצרה השנית חלפה הלכה לה והנה הצרה השלישית מהרה תבוא׃


Sa̱a̱ Pedro yacheⁿ jndeiiˈ ñˈoom tˈo̱o̱ⁿ: —Meiiⁿ cˈio̱ ñˈeⁿndyuˈ, sa̱a̱ tijoom cwjiˈndyo̱ cantyja ˈnaⁿˈ. Ndoˈ chaˈtso ncˈiaaⁿˈaⁿ majoˈti jluena. 	 והוא התחזק ויוסף לדבר ויאמר גם כי יהיה עלי למות אתך כחש לא אכחש בך וכן אמרו גם כלם׃


Quia joˈ tjawinom Jesús njoom ntˈmaⁿ ndoˈ njoom nchˈu na tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ yocheⁿ na tyocanjoom nato na wjaⁿ Jerusalén. 	 ויעבר בערים ובכפרים עבור ולמד וישם את דרכו לבוא ירושלים׃


Ñˈoom na cwitaˈxˈeeˈyoˈ no̱o̱ⁿ cantyja ˈnaaⁿ yolcu na tyooˈunco, tjaaˈnaⁿ ñˈoom na matsa̱ˈntjom Ta Jesús ja cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ. Sa̱a̱ ncˈe na matseixmaⁿya tsˈaⁿ na wiˈ tsˈoom, ntyjii na nda̱a̱ nlaˈñˈoomˈndyoˈ ñˈoom na matsjo̱o̱ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ. 	 ועל דבר הבתולות אין לי מצוה מאת האדון רק אודיע את עצתי אחרי אשר חנני האדון להיות נאמן׃


Juu xjeⁿˈñeeⁿ na ndicwaⁿ jaaⁿcheⁿ tjachom joona ndoˈ tmaaⁿ yuu na tquieeˈndyena na choˈna. Jnda̱ chii teitsˈoomñê ndoˈ mati chaˈtso nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ. 	 ויקחם בלילה בשעה ההיא וירחץ את חבורתיהם וימהר להטבל הוא וכל אשר לו׃


Quia joˈ ¿chiuu waa na saacantyˈiaˈyoˈ? ¿Aa ntyˈiaˈyoˈ jom na cweⁿ liaa na jeeⁿ jnda? Ntyjii nchii joˈ. Queⁿˈyoˈ cwenta, nnˈaⁿ na cwicweeˈ liaa na jnda, joona jeeⁿ lˈue mˈaⁿna ndoˈ ya cwicˈeeⁿna quiiˈ lanˈiaaⁿ ntˈmaⁿ. 	 ואם לא מה זה יצאתם לראות האיש לבוש בגדי עדנים הנה המלבשים בגדי תפארת והמענגים בחצרות המלכים המה׃


Lˈue nˈo̱o̱ⁿyâ na cwii cwiindyoˈ ˈo hasta xuee na macanda̱ ñequiiˈcheⁿ nntˈmo̱ⁿˈyoˈ na mˈaⁿˈyoˈ na wiˈ nˈomˈ ntyjeeˈyoˈ na cwilaˈyuˈ cha nndaˈyoˈ juu na cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אבל חפצנו שכל אחד מכם גם ישקד שקוד להחזיק בשלמות התקוה עד הקץ׃


Luaaˈ waa na machˈeeⁿ cha jâ nnˈaⁿ judíos na ñentyjaaˈjndyee nˈo̱o̱ⁿya Cristo, catseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿyâ. 	 להיותנו לתהלת כבודו אנחנו אשר יחלנו אל המשיח מאז׃


Ndoˈ quia na tueeˈcañoom Simón Pedro joˈ joˈ, na cwijndyontyjo̱o̱ⁿ naxa̱ⁿˈa, jom tjaqueⁿˈeⁿ hasta naquiiˈcheⁿ tseiˈtsuaa. Mati ntyˈiaaⁿˈaⁿ joo liaaˈñeeⁿ na ñechuˈtyjooñe Jesús meindyuaanaˈ joˈ joˈ. 	 ויבא שמעון פטרוס אחריו והוא נכנס אל הקבר וירא את התכריכין מנחים׃


’Ticalaˈtiuuˈyoˈ na jndyo̱o̱ tsjoomnancue na ya nncˈom nnˈaⁿ ñˈeⁿ ncˈiaana. Ee ja nchii na jndyo̱o̱ na caljoya nˈom nnˈaⁿ ñequio ncˈiaana. Ee cantyja ˈnaⁿya nncˈom nnˈaⁿ na jndoondye ntyjeena. 	 אל תחשבו כי באתי להטיל שלום בארץ לא באתי להטיל שלום כי אם חרב׃


Cweˈ joˈ mawaxˈa̱a̱ya nda̱a̱ˈyoˈ ¿chiuu waayuu na cwiluiiñe Cristo tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ ee manquiiti David tsoom na juu cwiluiiñe Ta na matsa̱ˈntjom jom? Ndoˈ jndyendye nnˈaⁿ ñequio na neiiⁿna tyondyena ñˈoom na seineiiⁿ. 	 הנה דוד בעצמו קרא לו אדון ואיך הוא בנו ויאהב רב העם לשמע אתו׃


ˈO ncˈe Cristo ñecwii seiˈ cwiluiindyoˈ ndoˈ ñecwii Espíritu Santo na mˈaaⁿñê naquiiˈ nˈomˈyoˈ, chaˈxjeⁿ jnda̱ tqueeⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo na ñecwii waa na cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ, 	 גוף אחד ורוח אחד כאשר גם נקראתם בתקות משמרתכם האחת׃


Ndoˈ Jasónmˈaaⁿ jnda̱ seiljoom joona waⁿˈaⁿ. Ndoˈ chaˈtso naⁿmˈaⁿˈ cwilˈana na tjaa yuu lˈue ñˈoom na maqueⁿ tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma, ee cwiluena cwiicheⁿ tsˈaⁿ mˈaaⁿ na matsa̱ˈntjom na jndyu Jesús. 	 ויסון אסף אתם אל ביתו והם כלם עשים נגד דתי הקיסר באמרם כי יש מלך אחר והוא ישוע׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ ñequio Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, ñequio najndeii na cwiluiiñê matseityˈoondyo̱ nda̱a̱ˈyoˈ na cˈomˈyoˈ na tjoomˈ mˈaⁿˈyoˈ ñequio ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈyuˈ, tancˈomˈyoˈ na meiⁿto̱ⁿˈ ñˈeⁿndyena. Cˈomˈyoˈ na ñecwiixjeⁿ nquiuˈyoˈ ñˈeⁿndyena. 	 והנני מזהיר אתכם אחי בשם אדנינו ישוע המשיח להיות כלכם פה אחד ולא תהיין מחלקות בקרבכם כי אם תכוננו יחד בלב אחד ובעצה אחת׃


Tˈo̱ Jesús nnom, matsoom: —¿Aa mati ˈo ndicwaⁿ tjo̱o̱cheⁿ na nlaˈno̱ⁿˈyoˈ? 	 ויאמר ישוע עדנה גם אתם באין בינה׃


Jeeⁿ seitsaⁿˈnaˈ Pilato quia na jñeeⁿ na tyuaaˈ tueˈ Jesús. Ee ntyjeeⁿ yo cwiñom nnˈaⁿ noomˈnaaⁿ ndoˈ cwiwjena. Joˈ chii tqueeⁿˈñê capeitaⁿ, taxˈeeñê ˈndyoo tsaⁿˈñeeⁿ aa maxjeⁿ jnda̱ tueˈ Jesús. 	 ויתמה פילטוס על אשר הוא כבר מת ויקרא אל שר המאה וישאלהו הגוע כבר׃


Ndoˈ Tsotya̱ na jñoom ja mˈaaⁿñê ñˈeⁿndyo̱. Ticaˈñeeⁿ ja na ñenco̱, ee ñequiiˈcheⁿ matsˈaa yuu na cjaweeˈ ntyjeeⁿ ñˈeⁿndyo̱. 	 ואשר שלח אתי הוא עמדי האב לא עזבני לבדד כי את הטוב בעיניו אני עשה תמיד׃


Quia joˈ tso Jesús: —¿Aa nchii quindye nnˈaⁿ na ljuuˈndye? Ndoˈ ntˈomcheⁿ ñjeeⁿ jeˈ ¿yuu mˈaⁿ? 	 ויען ישוע ויאמר הלא העשרה טהרו והתשעה איה הם׃


Ndoˈ tso ángel nda̱a̱na: —Tilaˈcatyuendyoˈ, mañequiaya ñˈoom na jeeⁿ ya nda̱a̱ˈyoˈ. Juunaˈ nntsˈaanaˈ na jeeⁿ neiiⁿ chaˈtsondye nnˈaⁿ tsjoomnancue. 	 ויאמר אליהם המלאך אל תיראו כי הנני מבשר אתכם שמחה גדולה אשר תהיה לכל העם׃


Wendye joona meintyjeeˈtyeⁿna jo nnom nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom na matsa̱ˈntjom chaˈwaa tsjoomnancue. Cwiluiindyena we nˈoom olivos ñequio we ˈnaⁿ na cwicañjoomˈ nlca. 	 אלה הם שני הזיתים ושתי המנרות העמדים לפני אלהי הארץ׃


Ee nchii seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nntˈuiityeeⁿ jaa naquiiˈ nawiˈ tˈmaⁿ. Sa̱a̱ tqueeⁿ jaa na nndaaya na nluiˈnˈmaaⁿndyo̱ ncˈe nquii Ta Jesucristo. 	 יען אשר לא יעדנו האלהים לחרון כי אם לנחל את הישועה על ידי אדנינו ישוע המשיח׃


Matso Pedro nnoom: —Ta, ¿chiuu na xocanda̱a̱ nntseijomndyo̱ jeˈ ljoˈ na nntjomˈ? Tintsˈaa meiiⁿ quio joˈ cˈio̱. 	 ויאמר אליו פטרוס מדוע לא אוכל עתה ללכת אחריך הן נפשי בעד נפשך אתן׃


Juu xjeⁿˈñeeⁿ tquiecañom nnˈaⁿ judíos na jnaⁿ tsjoom Antioquía ñequio Iconio. Lˈana na ñeˈcwii ñˈoom tˈmaⁿna ñequio nnˈaⁿ tsjoom Listra. Joˈ chii tyojñomna ljo̱ˈ Pablo. Jnda̱ chii tyˈeñˈomtsco̱o̱ˈndyena jom nnom tsjoom ee jlaˈtiuuna na jnda̱ tueeⁿˈeⁿ. 	 ויבאו שמה יהודים מן אנטיוכיא ומן איקניון ויסיתו את העם וירגמו את פולוס באבנים ויסחבהו חוצה לעיר בחשבם כי מת׃


Joˈ chii seijmeiⁿˈnaˈ joona na ñeˈcatˈuena jom. Sa̱a̱ nquiaana nnˈaⁿ na jndyendye. Ee naⁿˈñeeⁿ cwitjeiiˈna cwenta na jom cwiluiiñê profeta. 	 ויבקשו לתפשו אך יראו מפני המון העם כי לנביא חשבהו׃


Sa̱a̱ jnda̱ seijndaaˈndyo̱ na nljooˈndyo̱tya̱ ñjaaⁿ tsjoom Éfeso hasta na jnda̱ teinom xuee Pentecostés. 	 אבל אשב באפסוס עד חג השבועות׃


Ee maxjeⁿ nlquieˈcañom nnˈaⁿ ˈo na nluena joona cwiluiindyena Cristo. Ndoˈ nluena na profeta joona sa̱a̱ tiyuuˈ ñˈoom na cwiñeˈquiana. Nlˈana jndye nnom ˈnaaⁿ tˈmaⁿ ñequio jndye nnom tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na nncjaaweeˈ nˈom nnˈaⁿ cha xeⁿ na nnda̱a̱ nlˈana na nñequioˈnnˈaⁿna nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 כי יקומו משיחי שקר ונביאי שקר ויתנו אתות גדלות ומופתים למען התעות אף את הבחירים אם יוכלו׃


Jnda̱ joˈ juu ángel na jnda̱ ˈom tjacuˈnquioom nawiˈ na ñjom waso ˈnaaⁿˈaⁿ nacjooˈ tio yuu na wacatyeeⁿ quiooˈjndii tquiee. Ndoˈ seijaaⁿñenaˈ chaˈtso ndyuaa na mˈaⁿ nnˈaⁿ na matsa̱ˈntjoom. Ndoˈ joo nnˈaⁿˈñeeⁿ tyonda̱ˈna tsaana na jeeⁿ cwajndii tyoquiinaˈ joona. 	 וישפך החמישי את קערתו על כסא החיה ותחשך מלכותה וינשכו מכאב לב את לשונם׃


Quia joˈ tyee na cwiluiitquieñe taxˈeeⁿ nnom Esteban, matsoom: —¿Aa mayuuˈ na ljoˈ tsuˈ? 	 ויאמר הכהן הגדול האמת הוא אשר דברו׃


Sa̱a̱ cwantindye joona tyoluena: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ macwjeeⁿˈeⁿ naⁿjndii naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ cweˈ ncˈe na matseixmaaⁿ najndeii tsaⁿjndiitquiee Beelzebú. 	 ויש אשר אמרו בבעל זבוב שר השדים הוא מגרש את השדים׃


Xeⁿ na mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na jndo̱ˈ tsˈom, ndoˈ tˈmaⁿ matseiˈno̱ⁿˈ, caˈmo̱o̱ⁿ na ljoˈ ñequio na cˈoom na yatsˈaⁿñê, cˈoom na nioomˈ tsˈoom ee joˈ na mˈmo̱ⁿnaˈ na jndo̱ˈ tsˈoom. 	 מי בכם חכם ונבון יראה בדרכו הטובה את מעשיו בענות החכמה׃


Ñˈoom na mayuuˈ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, mamˈaⁿ nnˈaⁿ ljooñe na tixocwjena hasta na jnda̱ ntyˈiaanda̱a̱na ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee na macwja̱caño̱o̱ⁿ na nntsa̱ˈntjo̱ⁿya. 	 אמן אמר אני לכם כי יש מן העמדים פה אשר לא יטעמו מות עד כי יראו את בן האדם בא במלכותו׃


tjeiˈnˈmaaⁿñê jaa, nchii ncˈe na ñelˈaaya yuu na matyˈiomyanaˈ, sa̱a̱ ncˈe na wiˈ tsˈoom jaa. Tjeiˈnˈmaaⁿñê jaa na seiljoomˈm jaa na tuiindyo̱xco̱o̱ cha cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu nlaxmaaⁿya nnˈaⁿ na cwitaˈndoˈ xco. 	 אז לא בגלל מעשי הצדקה אשר עשינו הושיע אתנו כי אם מתוך חסדו על ידי טבילת התולדה השניה וחדוש רוח הקדש׃


cha cantyja ˈnaaⁿˈ juu tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ chaˈtsondye na cwiluiitquiendye na mˈaⁿ cañoomˈluee ñequio chaˈtso na cwitsa̱ˈntjom joˈ joˈ, caliuna na jndye nnom na jndo̱ˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 למען אשר תודע עתה על ידי העדה לשרים לשליטים אשר במרומים חכמת אלהים המפליאה דתכיה׃


Sa̱a̱ waa na ntyjiiya ñˈeⁿndyoˈ ee cwiñeˈquiandyoˈ na maˈmo̱ⁿ cwii yuscu ñˈoom na tisˈa quiiˈntaaⁿˈyoˈ. Jom cweˈ matsoyaaⁿ na cwiluiiñê tsˈaⁿ na mañequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ machˈeeⁿ chaˈna tyochˈee yuscu na jndyu Jezabel. Manquiuˈnnˈaaⁿ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom no̱o̱ⁿ. Ee maˈmo̱o̱ⁿ na wanaaⁿ na cweˈ cˈomyana ñˈeⁿ ncˈiaana, ndoˈ na calaˈtˈmaaⁿˈndyena ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ nlˈa, ndoˈ ya na catquiina seiˈ na tyˈequeⁿ nnˈaⁿ jo nda̱a̱ joonaˈ. 	 אך מעט יש לי עליך כי תניח את האשה איזבל האמרת כי היא נביאה ללמד ולהתעות את עבדי לזנות ולאכל זבחי אלילים׃


Queⁿˈyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿ cantsaa na maˈntyja jo nandye. Jooyoˈ tjaa ljoˈ cwinomyoˈ na nntyjeendyeyoˈ na nlaˈweyoˈ nantquie na nleilˈue ˈio cha. Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, nquii Tsotyeˈyoˈ na mˈaaⁿ cañoomˈluee mañequiaaⁿ na cwicwaˈ jooyoˈ. Ndoˈ ˈo cajndandyoˈtiˈyoˈ ntyjeeⁿ, nchiiti cantsaa. 	 הביטו וראו את עוף השמים אשר אינם זרעים ואינם קצרים ואינם אספים לאסמים ואביכם שבשמים מכלכל אתם הלא אתם נעליתם עליהם מאד׃


Tyoñequiaaⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tyoˈmo̱o̱ⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesucristo. Tˈmaⁿ waa na tjuˈnaaⁿñenaˈ na tyotseineiiⁿ. Meiⁿcwii tjaa ˈñeeⁿ seitsaaⁿˈñe jom. 	 ויקרא את מלכות האלהים וילמד את דרכי ישוע המשיח אדנינו בכל בטחון לבו ואין מנע׃


Sa̱a̱ jeˈ ncˈe na ticalajomndyoˈtiˈyoˈ ñequio na mawinomˈnaˈ natia na cwilˈa naⁿˈñeeⁿ, joˈ matseiñˈeeⁿˈñenaˈ joona ndoˈ tia ñˈoom cwilaneiⁿna cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 ועל זאת תמהים המה ומגדפים כי לא תרוצו עמהם לשטף בזמה כמוהם׃


Cwii tsˈaⁿ na mˈaaⁿ naquiiˈ tmaaⁿˈ naⁿˈñeeⁿ, tˈo̱o̱ⁿ. Tsoom: —Maestro, jndyo̱ñˈo̱ⁿya tiˈjndaaya ñjaaⁿ, ee maleiñˈoom jndyetia jom ndoˈ machˈee na tileicatseineiiⁿ. 	 ויען אחד מן העם ויאמר רבי הבאתי אליך את בני אשר רוח אלם בקרבו׃


Jeeⁿ ndyaˈ tyuena, jlaˈntyjanquioondyena nqueⁿna nomtyuaa. Jlue naⁿˈñeeⁿ nda̱a̱na: —¿Chiuu quiiˈntaaⁿ lˈoo cwilˈueˈyoˈ tsˈaⁿ na wandoˈ? 	 ויפל פחד עליהן ותקדנה אפים ארצה ויאמרו אליהן מה תבקשנה את החי אצל המתים׃


Cwilaˈno̱o̱ⁿˈa na cwilaˈxmaaⁿya cwentaaⁿˈaⁿ quia cwilaˈcanda̱a̱ˈndyo̱ ñˈoom na matsa̱ˈntjoom jaa. 	 ובזאת נדע כי הכרנו אותו אם נשמר את מצותיו׃


Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matseicandiiya ˈu. Quia ñetˈoomˈ na xcwe tsˈaⁿndyuˈ, seijndaaˈndyuˈ na nntsaˈ meiⁿljoˈcheⁿ na lˈue tsˈomˈ, ndoˈ tjaa ˈñeeⁿ juu na nntseitsaaⁿˈñe ˈu yuu na ñeˈcjaˈ. Sa̱a̱ quia na jnda̱ teincˈuaaˈndyuˈ nntseiliuuˈ lˈo̱ˈ ndoˈ nntseityeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ ˈu na nncjaañˈoom ˈu yuu na tiñeˈcjaˈ. 	 אמן אמן אני אמר לך בהיותך צעיר לימים אתה חגרת את עצמך ותלך אל אשר חפצת והיה כאשר תזקן ופרשת כפיך ואחר יחגרך ונשאך אל אשר לא תחפץ׃


Tsondyee Jesús ñequio ntyjeeⁿ tquieˈcañomna, sa̱a̱ tîcanda̱a̱ nncˈoontyjaaˈna jom ee jeeⁿ jndye nnˈaⁿ. 	 ויבאו אליו אמו ואחיו ולא יכלו לגשת אליו מפני העם׃


Xjeⁿˈñeeⁿcheⁿ jndyeeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom sˈaanaˈ na teincwiiˈ tyuaa sa̱a̱ jeˈ matsoom: “Cwiicheⁿ cwii ndiiˈ nchii cweˈ nntseiteincwiiˈa tyuaa, mati tsjo̱ˈluee.” 	 אשר קולו הרעיש אז את הארץ ועתה זה הבטיח לאמר עוד אחת ואני מרעיש לא לבד את הארץ כי גם את השמים׃


Quia joˈ tso Jesús nda̱a̱na: —Meiⁿ ja, xocatsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ ˈñeeⁿ mañequiaa najndo̱ na matsˈaa nmeiiⁿˈ. 	 ויאמר ישוע אליהם גם אני לא אמר לכם באי זו רשות אני עשה אלה׃


Joˈ chii ñequiiˈcheⁿ laˈxmaaⁿya na calaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo, cwii na jeeⁿ cjaaweeˈ ntyjeeⁿ na nlˈuuya: Caluiitˈmaⁿndyuˈ. 	 לכן נקריב על ידו בכל עת זבח תודה לאלהים היא פרי שפתים המודות לשמו׃


Ndoˈ ntyeeˈñeeⁿ jlaˈtjoomˈna ñˈoom ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsjoom, matˈmaaⁿˈ tsjo̱ˈñjeeⁿ tquiana nda̱a̱ sondaroˈñeeⁿ. 	 ויקהלו עם הזקנים ויתיעצו ויתנו כסף לרב אל אנשי הצבא לאמר׃


Yocheⁿ na luaaˈ matseitioom, tsoomˈm ndaa na teitquiooˈñe cwii ángel cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom. Tso tsaⁿˈñeeⁿ: —ˈU José na cwiluiindyuˈ tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ tintyˈueˈ na nncoˈñomˈ María na nluiiñê scuˈ. Ee cantyja najndeii Espíritu Santo joˈ na jndeiiñê. 	 הוא חשב כזאת והנה מלאך יהוה נראה אליו בחלום ויאמר יוסף בן דוד אל תירא מכנוס אליך את מרים אשתך כי אשר הרה בה מרוח הקדש הוא׃


Sa̱a̱ meiⁿjom ndiiˈ tyootso Tyˈo̱o̱tsˈom nnom cwii ángel: Cajmaⁿˈ ñjaaⁿñe jo ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ ntyjaya hasta xjeⁿ na nntsa̱ˈa nnˈaⁿ na jndoo ˈu na laˈxmaⁿna tsˈoom na ntyjo ncˈeˈ. 	 ואל מי מן המלאכים אמר מעולם שב לימיני עד אשית איביך הדם לרגליך׃


Ja nñequiaandyo̱ na nncˈio̱ xeⁿ waa ljoˈ sˈaa na matyˈiomnaˈ na cˈio̱ na nntio̱o̱ⁿya jnaⁿya. Sa̱a̱ tiyuuˈ ñˈoom na cwiqueⁿ naⁿmˈaⁿ nacjoya. Joˈ chii ticwanaaⁿ na nñequiaa tsˈaⁿ ja lueena. Ja macaⁿˈa na nquii tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma nncuˈxeⁿ ja. 	 אם הרעתי ויש בי דבר משפט מות בל אחשך נפשי ממות ואם אין בי מאומה מכל אשר הם ענים בי איש לא יוכל להסגירני אל ידם את הקיסר אני קורא לדיני׃


Mantyja jñoom cwii sondaro ˈnaaⁿˈaⁿ, sa̱ˈntjoom na cjaacˈoom tsaⁿˈñeeⁿ xqueⁿ Juan. 	 ומיד שלח המלך אחד הטבחים ויצוהו להביא את ראשו׃


Ee tyotso Moisés nda̱a̱ welooya na ñetˈom teiyo: “Nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom njñoom cwii nnˈaⁿˈyoˈ na mˈaⁿˈyoˈ na nñequiaa ñˈoomˈm chaˈxjeⁿ na jñoom ja. Queⁿˈyoˈ cwenta chaˈtso ñˈoom na nntseineiⁿ tsaⁿˈñeeⁿ nda̱a̱ˈyoˈ. 	 הן משה אמר אל אבותינו נביא יקים לכם יהוה אלהיכם מקרב אחיכם כמני אליו תשמעון ככל אשר ידבר אליכם׃


Ndoˈ jndii na seineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom no̱o̱ⁿ, matsoom: “Quicantyjaˈ Pedro. Catseicueˈ quiooˈ nlquiˈ.” 	 ואשמע גם קול האמר אלי קום פטרוס זבח ואכל׃


Quia joˈ matsoom nda̱a̱na: —Tyooweˈntyjo̱ xjeⁿ na caˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye na cwiluiindyo̱ nquii na macwjiˈnˈmaaⁿñe nnˈaⁿ. Sa̱a̱ ˈo meiⁿquia xjeⁿ na ñeˈconomˈyoˈ, tjaaˈnaⁿ na teincuuˈ. 	 ויאמר אליהם ישוע עתי לא באה עד עתה ועתכם תמיד נכונה׃


Cwii xueeˈñeeⁿ teicantyja Pedro quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Joo naⁿˈñeeⁿ chaˈna cwii siaⁿnto waljooˈ ntquiuundyena. 	 ובימים האלה קם פטרוס בתוך התלמידים ומספר שמות הנקהלים יחד כמאה ועשרים ויאמר׃


Sa̱a̱ jo̱jndya̱a̱ya Jerusalén, ee jo̱nˈo̱ⁿya cwii na nnteijndeiinaˈ nnˈaⁿya nnˈaⁿ judíos na cwilaˈyuˈ na mˈaⁿ joˈ joˈ. 	 אמנם עתה אלכה ירושלימה לעזור את הקדושים׃


Calaˈyuˈyoˈ na ljoˈyu cwiluiindyo̱ ñequio Tsotya̱, ndoˈ Tsotya̱ya ljoˈyu cwiluiiñê ñˈeⁿndyo̱ ja. Xeⁿ tileicalaˈyuˈyoˈ na ljoˈ, sa̱a̱ quiandyoˈ na nlaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ cantyja ˈnaaⁿ mañejoo tsˈiaaⁿmeiiⁿ na matsˈaa. 	 האמינו לי כי אנכי באבי ואבי בי הוא ואם לא אך בגלל המעשים האמינו לי׃


Joˈ chii yuu na teijndyaa lueeˈyoˈ ñequio ndeiˈcantyeˈyoˈ, cˈomˈyoˈ na jnda̱ˈyoˈ. 	 על כן חזקו ידים רפות וברכים כשלות׃


Tsoom nda̱a̱na: —¿Ljoˈ lˈue nˈomˈyoˈ na catsˈaa ˈo? 	 ויאמר אליהם מה אויתם כי אעשה לכם׃


Ee ticanda̱a̱ˈñˈeⁿ cwilaˈno̱o̱ⁿˈâ ndoˈ mati quia nlaˈno̱o̱ⁿñˈa̱a̱yâ ñˈoomˈm na cwiñequiaayâ, 	 כי קצת הוא שידענו וקצת הוא שנבאנו׃


Calaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿyâ. Mˈaaⁿyâ na titia nquiuuyâ jo nnoom ndoˈ lˈue nˈo̱o̱ⁿyâ na ñequiiˈcheⁿ calˈaayâ chaˈtso chaˈxjeⁿ na matyˈiomyanaˈ. 	 התפללו בעדנו כי ידענו אשר שלמה מחשבתנו ונחפץ ללכת דרך ישרה בכל׃


Ndoˈ jndyendye nnˈaⁿ samaritanos tsjoomˈñeeⁿ tyolaˈyuˈna ñˈeⁿ Jesús, cweˈ ncˈe ñˈoom ˈndyoo yuscuˈñeeⁿ na tjeiˈyuuˈñe nda̱a̱na na matso: “Jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ no̱o̱ⁿ chaˈtso na tijoˈndyo na jnda̱ ñesˈaa.” 	 ויאמינו בו שמרנים רבים מן העיר ההיא על דבר האשה אשר העידה לאמר הוא הגיד לי את כל אשר עשיתי׃


Ndoˈ jom nchii tsˈaⁿ judío. Jom tsˈaⁿ sirofenicia. Sˈaa tyˈoo nnom Jesús na cwjiˈ tsaⁿˈñeeⁿ jndyetia naquiiˈ tsˈom yuscuchjoo jnaaⁿ. 	 והאשה יונית וארץ מולדתה כנען אשר לסוריא ותבקש ממנו לגרש אר השד מבתה׃


Ee yolcu na tyomˈaⁿ na tandyo xuee na tyoluiindye na ljuˈ nˈom, maluaaˈ tyolaˈxmaⁿna, tyocantyjaaˈ nˈomna Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tyotueeˈndyecjena nda̱a̱ sˈaana. 	 כי כן התקשטו לפנים גם הנשים הקדשות המיחלות לאלהים בהכנען לפני בעליהן׃


Quia joˈ tso Simón nda̱a̱na: —Cataⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na meiⁿcwii ticatjo̱ⁿya chaˈna cwinduˈyoˈ. 	 ויען שמעון ויאמר העתירו אתם בעדי אל יהוה לבלתי בוא עלי דבר מכל אשר אמריתם׃


Jluena: —Xeⁿ ˈu cwiluiindyuˈ Rey na catsa̱ˈntjomˈ nnˈaⁿ judíos, cwjiˈnˈmaaⁿndyuˈ cheⁿnncuˈ. 	 ויאמרו אם אתה הוא מלך היהודים הושע את נפשך׃


Tˈo̱ Jesús nnoom: —Majoˈndyo ñˈoom na matsuˈ. Ndoˈ mati matseicandiiya ˈo na ˈio cha xuee na cwii wjaatinaˈ nntyˈiaˈnda̱a̱ˈyoˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee na mˈaaⁿndyo̱ yuu na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja ntyjaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya. Jom tseixmaaⁿ chaˈtso najnda̱. Ndoˈ nntyˈiaˈyoˈ ja na nnaaⁿ cañoomˈluee na nndyo̱cua̱nndaˈa ñequio nchquiu. 	 ויאמר אליו ישוע אתה אמרת אבל אני אמר לכם כי מעתה תראו את בן האדם ישב לימין הגבורה ובא עם ענני השמים׃


Jnda̱ na tjuˈnaˈ na ñenquii Jesús ñequio nnˈaⁿ canchooˈwendye ndoˈ ñequio ntˈom nnˈaⁿ na mati cwicañˈeeⁿtyeⁿ ñˈeⁿñê, taˈxˈeena ljoˈ ñeˈcaˈmo̱ⁿ ñˈoom tjañoomˈñeeⁿ. 	 ויהי בהיותו לבדו וישאלוהו האנשים אשר סביביו עם שנים העשר על המשל׃


Jnda̱ joˈ toˈñoom ˈom taⁿˈ tyooˈ ñequio we catscaaˈñeeⁿ. Jlunda̱a̱ñê cañoomˈluee, tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Jnda̱ chii tyjeeⁿ joonaˈ, tquiaaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na tˈmaaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ na catˈoom naⁿˈñeeⁿ joonaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na jndyendye. 	 ויקח את חמשת ככרות הלחם ואת שני הדגים וישא עיניו השמימה ויברך עליהם ויפרס ויתן לתלמידיו לשום לפני העם׃


Ndoˈ xeⁿ nntsˈaanaˈ na mˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu na tiñeˈcatseiljo ˈo, oo tiñeˈcandii ñˈoom na cwinduˈyoˈ, quia na cwicaluiˈyoˈ wˈaaˈñeeⁿ oo tsjoomˈñeeⁿ calaˈquiaˈyoˈ tsˈojnda̱a̱ na chuuˈ ncˈeeˈyoˈ. Ee na nlˈaˈyoˈ na luaaˈ cwicaluiˈyuuˈnaˈ na joona tiñeˈcatoˈñoomna ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na cwiñeˈquiaˈyoˈ. 	 וכל אשר לא יקבל אתכם ולא ישמע לדבריכם צאו לכם מן הבית ההוא ומן העיר ההיא ונערו את עפר רגליכם׃


Juu nntseixueeñe nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ nacje ˈnaaⁿˈ najo̱o̱ⁿñe na manchjenaˈ joo na wiˈ na cwitjoom. Ndoˈ nncjaachom jaa nato na ya nncˈo̱o̱ⁿya jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 להאיר לישבי חשך וצלמות ולהכין את רגלינו אל דרך השלום׃


Jnda̱ joˈ tquio ntˈom nnˈaⁿ saduceos na mˈaaⁿ Jesús. Naⁿˈñeeⁿ ticalaˈyuˈna na nntaˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. Taˈxˈeena nnoom, jluena: 	 ויבאו אליו מן הצדוקים האמרים כי אין תחיה למתים וישאלהו לאמר׃


Sa̱a̱ ˈo jeˈ cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿ na jndoo ˈo. Calˈaˈyoˈ na ya nnˈaⁿndyoˈ ñequio chaˈtsondye nnˈaⁿ. Cateiˈjndeiˈyoˈ ˈnaⁿ na cwileiˈñˈomˈyoˈ nnˈaⁿ, meiiⁿ ticantyjaaˈ nˈomˈyoˈ na nlaˈlcweˈna. Quia joˈ tˈmaⁿ naya nndaˈyoˈ cañoomˈluee. Ndoˈ nlaxmaⁿˈyoˈ ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ nandyeticheⁿ. Ee mati jom mˈaaⁿ na wiˈ tsˈoom meiiⁿ nnˈaⁿ na lˈo̱ meiiⁿ machˈeeⁿ ya joona. Ndoˈ wiˈ tsˈoom nnˈaⁿ na wiˈndye. 	 אבל אהבו את איביכם והיטיבו והלוו מבלי תוחלת ויהי שכרכם רב והייתם בני עליון כי טוב הוא גם לשכחי טובה ולרעים׃


Quia joˈcheⁿ tquiaa Jesús na nlaˈno̱ⁿˈna ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeiinaˈ. 	 אז פתח את לבבם להבין את הכתובים׃


Nnda̱a̱ nntseitˈmaaⁿˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ cwii tsˈaⁿ chaˈna tsaⁿˈñeeⁿ, sa̱a̱ cantyja ˈnaⁿya tixotseitˈmaaⁿˈndyo̱, macanda̱a̱ nntseitˈmaaⁿˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿ joo na cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na ticwiˈnaⁿya. 	 על איש כמוהו אתהלל אך על עצמי לא אתהלל זולתי בחלשותי׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom, cantyja ˈnaaⁿˈ najndeii na cwiluiiñê, mañequiaaⁿ na cwicandaaya chaˈtso na macaⁿnaˈ jaa cha nnda̱a̱ nncˈo̱o̱ⁿya jo nnoom ndoˈ cha nnda̱a̱ nlajomndyo̱ cantyja na cwiluiiñê. Machˈeeⁿ na ljoˈ ncˈe nqueⁿ na maqueeⁿˈñê ˈo na jeeⁿ ndyaˈ tˈmaⁿ cwiluiiñe ndoˈ mati ñequio chaˈtso naya na tˈmaⁿ na machˈeeⁿ. 	 באשר גבורתו האלהית נתנה לנו את כל אשר לחיים ולחסידות על ידי דעת הקורא אתנו בכבודו וחילו׃


Nda̱a̱ joo naⁿnom na tyooˈunco ndoˈ mati joo yolcu na jnda̱ ljondye, matsjo̱o̱ na yati caljooˈndyena na ñenquieena chaˈna mˈaaⁿ ja luaañe. 	 ואל הפנוים ואל האלמנות אמר אני כי טוב להם אם ישבו ככה כמו גם אני׃


Sa̱a̱ jeˈ maleiˈtyeⁿ jnda̱ tuii chiuu na majndyendyoˈtiˈyoˈ jlaˈjndaaˈndyoˈ na catioom cantyja na seitjo̱o̱ñê. 	 ודי לאיש כמהו התוכחה ההיא אמת הרבים׃


Catˈmo̱ⁿˈyoˈ cwii tsjo̱ˈñjeeⁿ no̱o̱ⁿ. ¿ˈÑeeⁿ ˈndyoonnom luaa ndoˈ ˈñeeⁿ xueeˈ ljeiiwaa? Jlue naⁿˈñeeⁿ: —Nquii César, tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma. 	 מה תנסוני הראוני דינר של מי הצורה והמכתב אשר עליו ויענו ויאמרו של הקיסר׃


Tˈo̱ Jesús, tsoom nnom: —ˈU leii, Marta, tˈmaⁿ matseiñˈeeⁿˈnaˈ ˈu na jndye ñˈomtiuu mˈaaⁿˈ. 	 ויען ישוע ויאמר לה מרתא מרתא את דאגת ומבהלת על הרבה׃


Macweˈ joˈ quia jndyo Cristo tsjoomnancue, tsoom nnom Tyˈo̱o̱tsˈom: Tileiquiaanaˈ na nljoya ntyjiˈ na cweˈ quiooˈ cwilaˈcwjee nnˈaⁿ, ñequio ˈnaⁿ na cwiñeˈquiana na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena ˈu. Joˈ chii tquiaaˈ na tsˈaⁿ ja cha nncˈio̱ cwentaa nnˈaⁿ cha nntseitˈmaⁿ tsˈomˈ jnaⁿ na laˈxmaⁿna. 	 ובעבור זאת אמר בבואו לעולם זבח ומנחה לא חפצת גוף כוננת לי׃


Ee jâ tîcatoˈño̱o̱ⁿyâ naya lueeˈyoˈ na cweˈyu. Ñetqueⁿndyô̱ na ñelˈaayâ tsˈiaaⁿ, ñetantjo̱o̱ⁿyâ ˈnaⁿ na ñetcaⁿnaˈ jâ. Naxuee natsjom ñejlaˈjnda̱a̱yâ cha ticatua̱a̱ˈâ xuu nacjooˈ meiⁿcwiindyoˈ ˈo na nnteixˈee jâ. 	 גם לא אכלנו לחם איש חנם כי ביגיעה ותלאה לילה ויומם היינו עמלים לבלתי היות לאיש מכם למשא׃


Jnda̱ joˈ juu ángel na jnda̱ ntquieeˈ tjacuˈnquioom nawiˈ na ñjom waso ˈnaaⁿˈaⁿ nacjooˈ jndye. Ndoˈ naquiiˈcheⁿ watsˈom cañoomˈluee teicˈuaa jndyeeˈ nqueⁿ na wacatyeeⁿ tio ˈnaaⁿˈaⁿ. Tsoom: —Chaˈtso jnda̱ tuii. 	 וישפך המלאך השביעי את קערתו על האור ויצא קול גדול מהיכל השמים מן הכסא ויאמר היה נהיתה׃


Ndoˈ tio̱o̱ ñˈoom wiˈ cjoona ncˈe na jeeⁿ seiwˈiiya joona na tijoom nncˈooquieeˈndyena yuu na seijndaaˈndyo̱ na nntaˈjndyeena. 	 אשר נשבעתי באפי אם יבאון אל מנוחתי׃


Ee tyoluena: —Jesúsmˈaaⁿˈ ¿aa nchii jnda José jom? Cwitaˈjnaaⁿˈa tsotyeeⁿ, tsoñeeⁿ. ¿Chiuu na tsoom na jnaaⁿ cañoomˈluee, jndyocueeⁿ? 	 ויאמרו הלא זה הוא ישוע בן יוסף אשר אנחנו ידעים את אביו ואת אמו ואיך יאמר מן השמים באתי׃


Matseicwano̱ⁿ cartawaa na mˈaⁿˈ chaˈtsondyoˈ ˈo na candyaˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaⁿˈyoˈ Roma, na maqueeⁿˈñê na cwiluiindyoˈ cwentaaⁿˈaⁿ. Nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Ta Jesucristo quiana na tjaa ñomtiuu cˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na ñequio naya na laxmaⁿna. 	 לכל אשר ברומי ידידי אלהים וקרואים להיות קדושים חסד ושלום לכם מאת האלהים אבינו ואדנינו ישוע המשיח׃


Tyotaⁿna na catsˈaaⁿ cwii nayaˈñeeⁿ na cjaacandyooˈñe Pablo. Taⁿna na ljoˈ ee jnda̱ jlaˈtiuuna na nndo̱o̱na tsaⁿˈñeeⁿ nato na nlaˈcueeˈna juu. 	 ויפצרו בו וישאלו ממנו לעשות חסד עמהם להביאו ירושלים והמה מתנכלים אתו להמיתו בדרך׃


Tsoom nda̱a̱na: —¿Ljoˈ ñˈoom jeeⁿ cwilaneiⁿˈyoˈ na tsaˈyoˈ nato? Quia joˈ tyˈemeintyjeeˈna na chjooˈ nˈomna. 	 ויאמר אליהם מה המה הדברים האלה אשר אתם נשאים ונתנים בהם יחדו בדרך ופניכם זעפים׃


Quia joˈ tjañjoomˈ tsˈoom, seitioom: “Jndye moso mˈaⁿ waaˈ tsotya̱, hasta maˈndiinaˈ nantquie na cwicwaˈna. Ndoˈ ja ñjaaⁿ mˈaaⁿya, mañeˈcˈio̱ya na ñeˈjndo̱ˈa. 	 וישב אל לבו ויאמר מה רבו שכירי אבי ויש להם לחם לשבע ואני אבד ברעב׃


Ta, juu ñˈoom na jnda̱ tsuˈ no̱o̱ⁿ, jnda̱ seicanda̱a̱ˈñenaˈ. Jeˈ ja na cwiluiindyo̱ moso ˈnaⁿˈ, quiaaˈ na nncˈio̱to̱ na meiⁿcwii ñomtiuu ticˈo̱o̱ⁿya. 	 עתה תפטר את עבדך כדברך אדני בשלום׃


Sa̱a̱ cwiluiiñê na mayomˈm ndoˈ nñequiaaⁿ na nntsaanajnda̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ ndoˈ na nncwañoomˈm ˈo ljoˈ ñeˈcatsˈaa nquii tsaⁿjndii ˈo. 	 אבל נאמן הוא האדון אשר יחזק אתכם וישמרכם מן הרע׃


’Joˈ chii cwiñequiaayâ ñˈoom naya nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ welooya na ñetˈom teiyo na nntsˈaaⁿ. 	 ואנחנו מבשרים אתכם את בשורת ההבטחה אשר היתה לאבותינו כי אתה מלא האלהים לבנינו בהקימו את ישוע׃


¿Aa nchii nnco̱ sˈaa cañoomˈluee ñˈeⁿ tsjoomnancue? 	 הלא את כל אלה ידי עשתה׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe na tqueeⁿˈñê ˈo ndoˈ tjeiiˈñê ˈo cwentaaⁿˈaⁿ, cjooˈ nˈomˈyoˈ na calaxmaⁿˈyoˈ nmeiⁿˈ, ee xeⁿ na nmeiⁿˈ cwilˈaˈyoˈ quia joˈ tijoom nntseilcweˈtyaˈnaˈ ˈo cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 לכן אחי הוסיפו והשתדלו לחזק את קריאתכם ובחירתכם כי בעשותכם זאת כשול לא תכשלו׃


Joˈ chii ñˈoom na tyondyeˈjndyeeˈyoˈ caljooˈnaˈ quiiˈ nˈomˈyoˈ ee xeⁿ cwiljooˈnaˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ, mati cwiljooˈndyoˈtyeⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Tsotyeeⁿ. 	 ואתם יקם נא בכם הדבר אשר שמעתם מראש ואם יקום בכם אשר שמעתם מראש אז גם אתם תקומו בבן ובאב׃


Nquii Ta Jesucristo quiaaⁿ na cˈoom naya na matseixmaaⁿ ñˈeⁿndyoˈ. 	 חסד ישוע המשיח אדנינו יהי עמכם׃


Ndoˈ chaˈxjeⁿ cwilaˈyuuˈa na tueˈ Jesús ndoˈ na tandoˈxcoom, maluaaˈ cwilaˈyuuˈa na cantyja ˈnaaⁿˈ jom nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na joo nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ na ñejlaˈyuˈ ñˈeⁿñê nntaˈndoˈxcona. 	 כי אם נאמין אשר מת ישוע ויחי כן יביא האלהים על ידי ישוע גם את הישנים אתו׃


Taxocˈomna na ñeˈjndoˈtina, meiⁿ na ñeˈcwetina ndaa. Taxocantyˈiaaˈti ñeˈquioomˈ nacjoona, meiⁿ na nntseicooñetinaˈ joona. 	 לא ירעבו עוד ולא יצמאו ולא יכם שמש ושרב׃


matseijndo̱ cha nncˈom tˈmaaⁿndye nˈom, ndoˈ cha tjoomˈ ncˈom na wiˈ nˈom ncˈiaa na cwilaˈyuˈ, ndoˈ na jndyeti na cwiˈoolaˈno̱ⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom wantyˈiuuˈ na matseicandii Tyˈo̱o̱tsˈom na juunaˈ maquiiti Cristo cwiluiiñenaˈ. 	 למען ינחמו לבותם ונקשרו יחד באהבה ולכל עשר דעת נכונה להשכיל סוד האלהים אבינו וסוד המשיח׃


Catjeiˈ cheⁿncjoˈyoˈ cwenta aa xcweeˈ nˈomˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, cha nleitquiooˈ ¿aa cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê? Queⁿˈyaˈyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿˈyoˈ. Xeⁿ leiqueⁿˈyoˈ cwenta na mˈaaⁿ Jesucristo quiiˈ nˈomˈyoˈ quia joˈ ¿aa chii maˈmo̱ⁿnaˈ na cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ na cweˈ cwilaˈyuˈto? 	 נסו נא אתכם אם באמונה אתם בחנו אתכם או האינכם ידעים את נפשכם כי ישוע המשיח בכם אם לא כי נמאסים אתם׃


Matseineiiⁿˈñe patrom mosoomˈm quia na nncwjeˈcañoom na nljeiiⁿ na ya cwenta cwilˈana. Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, nntseijndaaˈñê na nntseiñˈoomˈñê ljoˈ nlcwaˈna. Ndoˈ nntsˈaaⁿ na cwindyuaandyena nacañoomˈ meiⁿsa na nndiˈntjoom nda̱a̱na. 	 אשרי העבדים ההם אשר בבוא האדון ימצאם שקדים אמן אמר אני לכם כי יתאזר ויושיבם וילך לשרת אותם׃


Jndaaˈya ntyjiˈ chiuu lˈue tsˈoom. Ndoˈ maˈmo̱ⁿ ljeiiˈñeeⁿ njomˈ cwaaⁿ na yati nncwjiiˈndyuˈ. 	 וידעת הראוי ובהיותך מלמד בתורה תבין בין טוב לרע׃


Ndoˈ tquieˈcañom jndyendye nnˈaⁿ na mˈaaⁿ. Tquiochona ntˈom nnˈaⁿ na ntjeiⁿ ncˈeeˈ, nnˈaⁿ nchjaaⁿ, nnˈaⁿ na tileicalaˈneiⁿ, nnˈaⁿ na ticanda̱a̱ˈndye ndoˈ ñequio jndye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿwii. Tyotsa̱ˈna nnˈaⁿwiiˈñeeⁿ nacañoomˈ Jesús, ndoˈ seinˈmaaⁿ naⁿˈñeeⁿ. 	 ויבאו אליו המון עם רב ועמהם פסחים עורים חרשים קטעים ורבים כהמה ויפילום לרגלי ישוע וירפאם׃


Quia na jnda̱ seineiⁿ Jesús, cwii tsˈaⁿ fariseo tso nnoom na cjaⁿ, nlcwaaⁿˈaⁿ waaˈ. Jnda̱ tueⁿˈeⁿ, tjaqueⁿˈeⁿ quiiˈ wˈaa ndoˈ tyˈewindyuaandyena nacañoomˈ meiⁿsa. 	 ויהי בדברו ויבקש ממנו פרוש אחד לאכל אתו לחם ויבא הביתה ויסב׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —¿Yuu waa na maˈmo̱ⁿnaˈ na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ? Sa̱a̱ joona jlaˈcatyuendyena ndoˈ tjaaweeˈ nˈomna. Tyoluena nda̱a̱ ncˈiaana: —¿ˈÑeeⁿ cwiluiiñe tsaⁿmˈaaⁿ na matsa̱ˈntjoom meiiⁿ jndye, meiiⁿ ndaaluee ndoˈ cwilaˈcanda̱naˈ ñˈoom na matsoom? 	 ויאמר אליהם איה אמונתכם וייראו ויתמהו ויאמרו איש אל רעהו מי אפוא הוא המצוה גם את הרוחות ואת המים וישמעו לו׃


Tiñequiandyoˈ na ntˈomcheⁿ nnom ñˈoom na ñomquianaˈ na cwiñequia nnˈaⁿ na nncˈoochoondyenaˈ ˈo xjeⁿ ˈnaaⁿnaˈ. Ee xcweti na nntsanajnda̱a̱ya cantyja ˈnaaⁿˈ naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, nchii cweˈ aa cwicwaaˈa oo aa ticwaaˈa cwii nnom nantquie, ee joo joˈ meiⁿ ticateijndeiinaˈ nnˈaⁿ jo nnoom. 	 אל תנועו בתורות שנות וזרות כי טוב לכונן לבנו בחסד ולא בעניני מאכל אשר לא הועילו למתהלכים בהם׃


Quia joˈ chaˈtso nnˈaⁿ quiiˈ tsjoom jlaˈjmeiⁿˈndyena. Majeˈ majeˈndyo jlaˈtjomndyena. Tˈuena Pablo, tyˈeñˈomtsco̱o̱ˈndyena jom, tjeiiˈna jom tachˈeⁿ watsˈom tˈmaⁿ. Jnda̱ joˈ ntyja ntyja jlaˈcuˈna ndyueelˈa juunaˈ. 	 ותהם כל העיר וירץ העם ויקבץ ויאחזו את פולוס וימשכהו אל מחוץ למקדש ופתאם סגרו הדלתות׃


Jnaaⁿˈ joˈ jeeⁿ jlaˈwjeena Jesús. Ndoˈ tyoˈmaⁿna ñˈeⁿ ncˈiaana ljoˈ nnda̱a̱ nlˈana jom. 	 והמה נמלאו חמה ויוסדו יחד מה לעשות לישוע׃


Ee chaˈtsondyoˈ ˈo na jnda̱ teitsˈoomndyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, cwiwˈaaˈndyoˈ cantyja na matseixmaaⁿ chaˈxjeⁿ na cwee tsˈaⁿ liaa. 	 כי כלכם אשר נטבלתם למשיח לבשתם את המשיח׃


Sa̱a̱ Pablo seiteiˈncweeⁿˈeⁿ tsˈo̱o̱ⁿ. Mana tiooñeyoˈ naquiiˈ chom. Tjaa na teinioomˈm. 	 והוא נער את החיה מעל ידו אל תוך האש ולא הרעה לו מאומה׃


Ñˈoom na xcweti na jnda̱ jndiˈ na tyoñequiaya njomˈ, queⁿˈ juunaˈ jo njomˈ cwii na maˈmo̱ⁿnaˈ chiuu na ncjaamˈaaⁿˈ na matseiˈyuˈyaˈ tsˈomˈ ndoˈ na cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ nnˈaⁿ ncˈe na cwilajomndyo̱ ñˈeⁿ Cristo Jesús. 	 החזק בתכונת הדברים הבריאים אשר שמעת ממני באמונה ובאהבה אשר במשיח ישוע׃


Ee cantyja ˈnaⁿ ja nnto̱ⁿˈnaˈ tsaⁿsˈa ñˈeⁿ tsotyeeⁿ, mati tsaⁿscu ñˈeⁿ tsoñeeⁿ, ndoˈ tsaⁿnntsa ñˈeⁿ sta̱xeeⁿˈeⁿ. 	 כי באתי להפריד איש מאביו ובת מאמה וכלה מחמותה׃


Joˈ chii ñˈoom na tjuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nacjoomˈm na nntsˈaaⁿ ñequio Abraham waanaˈ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ na jndyowicantyjooˈ. Ñˈoom na tsoom na nntsˈaaⁿ na ljoˈ, cwiluiiñenaˈ cwii naya na cweˈyu jnaaⁿˈaⁿ ee na seiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿñe. Joˈ chii ñˈoomˈñeeⁿ nchii macanda̱ cwentaa nnˈaⁿ na cwiˈoontyjo̱ chiuu matsa̱ˈntjom ljeii, xeⁿ nchii mati cwentaa chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈomna chaˈxjeⁿ na tyotseiyuˈ cwii tsˈom jom. Luaaˈ waa na maqueⁿnaˈ Abraham na cwiluiiñê tsotya̱a̱ya na chaˈtsondyo̱ 	 על כן מתוך אמונה למען לפי חסד למען תחיה ההבטחה קימת לכל זרעו לא לבני התורה לבדם כי גם לבני אמונת אברהם אשר הוא אב לכלנו׃


Quia joˈ jndiiya na teicˈuaa chaˈcwijom na cwilaˈneiⁿ jndyendye nnˈaⁿ, chaˈcwijom na cˈuaa ˈndyoo jndaa, ndoˈ chaˈcwijom na jndeii cwilaˈxuaa ntsuee. Tyoluena: Aleluya. Nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaya, chaˈtso nnom najndeii matseixmaaⁿ, mˈaaⁿ na matsa̱ˈntjoom. 	 ואשמע כקול המון רב וכקול מים רבים וכקול רעמים חזקים ויאמרו הללויה כי מלך אלהינו יהוה צבאות׃


Ndoˈ xeⁿ ˈo tisˈa cwenta cwilˈaˈyoˈ ñequio ˈnaⁿ na nchii ˈnaⁿˈyoˈ joonaˈ, meiⁿ tjaa ˈñeeⁿ juu na nñequiaa naya lueeˈyoˈ na nlaˈxmaⁿnaˈ cwentaˈyoˈ. 	 ואם בדבר אשר לאחרים לא הייתם נאמנים את אשר לכם מי יתן לכם׃


Chaˈtso nmeiⁿˈ nlˈana ˈo cweˈ ncˈe na laˈxmaⁿˈyoˈ cwentaya ee ticataˈjnaaⁿˈna nqueⁿ na jñoom ja quiiˈntaaⁿna. 	 אבל כל זאת יעשו לכם בעבור שמי כי לא ידעו את שלחי׃


Quia joˈ jluiˈna naquiiˈ tseiˈtsuaa. Jndeii tyˈelcweeˈna ndoˈ cwiteindyena, ndooˈ nquiuna na tanchii joona. Ndoˈ cweˈ na jeeⁿ tyuena, joˈ na seitsaⁿˈnaˈ joona, meiⁿ tîcaluena nnom meiⁿcwii tsˈaⁿ chiuu tuii. 	 ותמהרנה לצאת ותברחנה מן הקבר כי אחזתן רעדה ותמהון ולא הגידו דבר לאיש כי יראו׃


Jo ˈndyootsˈa tiom waaˈ tsaⁿtyaˈñeeⁿ tyowacatyeeⁿ cwii tsaⁿjñeeⁿˈ na jndyu Lázaro. Chaˈwaañê chom ntyjeˈ. 	 ואיש אביון ושמו לעזר משכב פתח שער ביתו והוא מלא אבעבעות׃


Sa̱a̱ mawaa costumbre quiiˈntaaⁿˈyoˈ na catseicandyaandyo̱ cwii pra̱so na nntio̱o̱ juu lueeˈyoˈ xuee na cwitquieˈyoˈ catsmaⁿ chjoo. Quia joˈ ¿aa lˈue nˈomˈyoˈ na nntseicandyaandyo̱ juu rey na matseixmaⁿ na catsa̱ˈntjom ˈo? 	 הן מנהג הוא בכם כי אשלח לכם איש אחד חפשי בפסח היש את נפשכם כי אשלח לכם את מלך היהודים׃


Manquiuuya na tquiaa Espíritu ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ. Sa̱a̱ ncˈe na tsˈaⁿ ja matseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿya na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na seijnda jnaⁿ, na tyeⁿ mandiˈntjo̱ⁿya nnomnaˈ. 	 כי ידעים אנחנו שהתורה היא רוחנית ואני של בשר ונמכר תחת יד החטא׃


ˈO nnˈaaⁿya, cantyja ˈnaaⁿˈ cwaaⁿ xuee oo cwaaⁿ xjeⁿ na nndyonndaˈ Ta Jesús, meiⁿ ticaⁿnaˈ na nntseiljeiya. 	 ועל דבר העתים והזמנים אין צרך לכתב אליכם אחי׃


Jnda̱nquia ljeii Jesús tsaⁿˈñeeⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Matsoom nnom: —Jeˈ queⁿˈ cwenta, jnda̱ nˈmaⁿˈ, cjaˈmeintyjeˈ na matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha tintjomˈ cwii na cwajndiiticheⁿ. 	 ויהי אחרי כן וימצאהו ישוע בבית המקדש ויאמר אליו הנה נרפא לך אל תוסיף לחטא פן תאנה אליך רעה גדולה מזאת׃


Matyˈiomnaˈ na calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ naⁿˈñeeⁿ ñequio na jnda nquiuˈyoˈ joona, ee joona jeeⁿ cwilaˈjnda̱na naquiiˈ tsˈiaaⁿwaaˈ. Cˈomˈyoˈ na tjoomˈ ñˈoom ñequio ncˈiaaˈyoˈ na tjaa ndiaˈ cachoˈyoˈ ñˈeⁿndyena. 	 אשר תנהגו בם כבוד עד למעלה באהבה למען פעלתם ויהי שלום ביניכם׃


Quia na nncueⁿˈeⁿ joˈ joˈ, nljeiiⁿ na jnda̱ taa ndoˈ jnda̱ teijndaaˈya. 	 ובבואה תמצא אתו מטאטא ומהדר׃


Cwii cwii wˈaa majndaaˈ tsˈaⁿ na sˈaa juunaˈ, sa̱a̱ chaˈtso na niom, Tyˈo̱o̱tsˈom sˈaa joo joˈ. 	 כי כל בית יש לו בנה אבל בונה כל הוא האלהים׃


Joona cwiluiindyena tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ nquii Israel na jndyowicantyjooˈ. Tjaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom joona na ntseinaaⁿ. Juu na tseixmaaⁿ na caxueeñê tyomˈaaⁿ quiiˈntaaⁿna quia na tyocañˈeeⁿ ñˈeⁿndyena. Tquiaaⁿ ljeii nnom Moisés na matsa̱ˈntjomnaˈ chiuu nncˈomna. Seijndaaˈñê chiuu lˈue tsˈoom na nlaˈtˈmaaⁿˈndyena jom naquiiˈ watsˈom, ndoˈ jndye nnom ntˈomcheⁿ ñˈoom tsoom nda̱a̱na na nntsˈaaⁿ. 	 אשר הם בני ישראל ויש להם משפט הבנים והכבוד והבריתות ומתן התורה והעבודה וההבטחות׃


Saacuo̱o̱yâ wˈaandaa. Ndoˈ tjañˈeⁿ Aristarco ñˈeⁿndyô̱. Jom tsˈaⁿ tsjoom Tesalónica ndyuaa Macedonia. Ndoˈ wˈaandaaˈñeeⁿ jnaⁿnaˈ tsjoom Adramitio na wjaanaˈ njoom na mˈaⁿ ˈndyoo ndaaluee ndyuaa Asia. Jnda̱ tuo̱o̱yâ, mana saayâ. 	 ונרד אל אניה אדרמטית נכנים לבוא על פני חוף אסיא ונעבר הימה ויהי אתנו ארסטרכוס מוקדון מן תסלוניקי׃


Joˈ chii nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na mañequiaaⁿ tsjaaⁿ na nnomˈ tsˈaⁿ, ndoˈ na cwiweˈ ntjom cha niom na lcwaˈ tsˈaⁿ, nñequiaaⁿ na nleilˈueeˈndyoˈ ndoˈ nleijndyenaˈ cha nnda̱a̱ nnteijndeiˈyoˈ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na macaⁿnaˈ joona. 	 והנתן זרע לזרע ולחם לאכל יתן וירבה את זרעכם ויפריא תנובות צדקתכם׃


Cweˈ joˈ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, chaˈtso na cwitaⁿˈyoˈ quia na cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, calayuˈyoˈ na cwitoˈñoomˈyoˈ joonaˈ, quia joˈ nntoˈñoomˈyoˈ na cwitaⁿˈyoˈ. 	 על כן אני אמר לכם כל אשר תשאלו בהתפללכם האמינו כי תקחו ויהי לכם׃


Ndoˈ nquii tyee na cwiluiitquieñe nda̱a̱ ntyee, taxˈeeñe nnom Jesús ˈñeeⁿ jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ, ndoˈ mati chiuu waa ñˈoom na tyoñequiaaⁿ. 	 וישאל הכהן הגדול את ישוע על תלמידיו ועל לקחו׃


Sa̱a̱ ndicwaⁿ cweˈ matseitsaⁿˈtonaˈ joona na jeeⁿ neiiⁿna, jeeⁿ cjaaweeˈ nˈomna, hasta tileicalayuˈna na jom. Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —¿Aa cwileiˈñˈomˈyoˈ na ya nlcwaˈ tsˈaⁿ? 	 והם עוד לא האמינו משמחה ותמהו ויאמר אליהם היש לכם פה דבר אכל׃


Ndoˈ joo ndyuaaˈñeeⁿ tyomˈaaⁿ cha nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na seiljeii profeta Isaías, matsonaˈ: 	 למלאת הנאמר על פי ישעיהו הנביא לאמר׃


Naⁿˈñeeⁿ jluena nnoom: —Ndiˈ, matso ljeii na tsjoom Belén tsˈo̱ndaa Judea, joˈ joˈ nluiiñê. Ee luaa waa na seiljeii profeta: 	 ויאמרו לו בבית לחם יהודה כי כן כתוב ביד הנביא׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwindyeˈntjomtyeⁿ nda̱a̱ patrom, matsonaˈ na calaˈtˈmaaⁿˈndyena patrom ˈnaaⁿna ñequio na xcweeˈ nˈomna cha tincjuˈnaaⁿñenaˈ na ñoomñoom ñˈoom nlaneiⁿ nnˈaⁿ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ mati nacjooˈ ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿya. 	 כל אשר הם תחת על העבדות יחשבו את אדניהם ראוים לכל כבוד למען לא יחלל שם האלהים והלקח׃


Toom cweˈ na ñˈa̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ jeˈ chaˈ nncjuˈnaaⁿñenaˈ na ñomquiaˈti nntseina̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ, ee ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matseiñˈeeⁿˈñenaˈ ja cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 אמנה חפצתי להיות עתה אצלכם לשנות את קול דברי כי נבוך אני בכם׃


Matso Jesús nnom yuscuˈñeeⁿ: —ˈU yuscu, catseiyuˈ ñˈoom na matsjo̱o̱ njomˈ na manncueˈntyjo̱ xjeⁿ na nlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ Tsotya̱ya meiⁿquiayuucheⁿ, nchii cweˈ sjo̱waa oo Jerusalén. 	 ויאמר אליה ישוע אשה האמיני לי כי תבוא שעה אשר לא בהר הזה אף לא בירושלים תשתחוו לאב׃


Tsoticheⁿ Esteban: —Moisésˈñeeⁿ, ñelˈa nnˈaⁿ Israel na ticueeˈ nˈomna jom. Jluena nnoom: “¿ˈÑeeⁿ tqueⁿ ˈu na nntsa̱ˈntjomˈ jâ ndoˈ na nncuˈxeⁿˈ jâ?” Sa̱a̱ majuutoom tyˈiom Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈiaaⁿ jom na catsa̱ˈntjoom joona ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na nndyaandyena nawiˈ na tyomˈaⁿna. Luaaˈ sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom xjeⁿ na teitquiooˈñe ángel nnoom naquiiˈ tsaˈ tsˈo̱o̱ nioom na cwico. 	 הוא משה אשר כחשו בו לאמר מי שמך לשר ושפט אתו שלח האלהים לשר וגאל ביד המלאך הנראה אליו בסנה׃


¿Cwaaⁿ ñˈoom cwilaˈtiuuˈyoˈ na tijndeiˈtinaˈ na nntsjo̱o̱ nnom tsaⁿwiiˈmˈaaⁿ? ¿Aa nchii chaˈna jnda̱ tsjo̱o̱ nnoom na matseitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya jnaaⁿˈaⁿ na waa? Oo ¿aa nchii jndeiˈtinaˈ nquiuˈyoˈ na nntsjo̱o̱ na quicantyjaaⁿ, catseilcwiiñê tsuee ˈnaaⁿˈaⁿ ndoˈ cjaacaⁿ? 	 מה הנקל האמר אל נכה האברים נסלחו לך חטאתיך אם אמור קום שא את משכבך והתהלך׃


Ncˈe na cwiluiindyoˈ ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ, catjeiˈndyoˈ cantyja ˈnaaⁿ joo tsˈiaaⁿ na ñejlaˈjomndyoˈ cwitjo̱o̱cheⁿ na taˈjnaⁿˈyoˈ jom. 	 כבני משמעת אל תתנהגו בתאות אשר התאויתם בעוד היותכם בבלי דעת׃


Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, jaa na cwiluiindyo̱ seiiⁿˈeⁿ, matseijomnaˈ chaˈna tjacañjoomˈñe seiiˈ tsˈaⁿ, ndoˈ juu joˈ quia ya tˈuiiˈnaˈ ñequio cwii cwii nnom na tjacañjoomˈñe tsˈaⁿ, quia joˈ tjoomˈ mˈaaⁿnaˈ, ndoˈ ncˈe joˈ ya wjanajndeii juunaˈ. Ndoˈ jaa na cwiluiindyo̱ seiiⁿˈeⁿ, nntsawijnda̱a̱ya na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya nnˈaⁿ. 	 אשר ממנו כל הגוף בהיותו מרכב ומדבק בכל חבור השמוש כפי מדת הפעלה הנתונה לכל אבר ואבר ירבה ויגדל להשלמת בנינו באהבה׃


Canda̱a̱ˈyoˈ ˈnaⁿˈyoˈ na niom ndoˈ calˈaˈyoˈ naya ndyeñeeⁿˈ. Xeⁿ luaaˈ nlˈaˈyoˈ, cañoomˈluee nlatˈueˈyoˈ ˈnaⁿˈyoˈ yuu na xocandyue ee joˈ joˈ xocanda̱a̱ nncjaaquieeˈ tsaⁿcanchˈue meiⁿ candiu tixocalaˈndaaˈyoˈ joonaˈ. 	 מכרו את רכושכם ותנו צדקה עשו לכם כיסים אשר לא יבלו ואוצר בשמים אשר לא יגרע לעולם אשר גנב לא יקרב אליו וסס לא יאכלהו׃


Tˈo̱ Jesús, matsoom nnom: —Ja cwiluiindyo̱ nato, ndoˈ ñˈoom na mayuuˈ, ndoˈ na tijoom cwintycwii na wandoˈ tsˈaⁿ. Ñequiiˈcheⁿ cantyja ˈnaⁿ ja joˈ na nnda̱a̱ nncueeˈ tsˈaⁿ na mˈaaⁿ Tsotya̱ya. 	 ויאמר אליו ישוע אנכי הנני הדרך והאמת והחיים לא יבא איש אל האב כי אם על ידי׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —Yuu na xocanda̱a̱ nlˈa nnˈaⁿ, nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ. 	 ויאמר מה שיפלא מבני אדם לא יפלא מאלהים׃


Tyˈentyjaaˈ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na mˈaaⁿ Pilato. To̱ˈna na tyotaⁿna na catsˈaaⁿ chaˈxjeⁿ quichˈeeⁿ na nntseicandyaañê cwii tsˈaⁿ. 	 וישא ההמון את קולו ויחלו לבקש שיעשה להם כפעם בפעם׃


Ee jâ tijoom jndaa caˈndya̱a̱yâ na nlana̱a̱ⁿyâ ljoˈ na ñentyˈiaayâ na tyochˈee Jesús ndoˈ na tyondya̱a̱yâ na tyotseineiiⁿ. 	 כי לא נוכל אנחנו לחדל מדבר את אשר ראינו ושמענו׃


Ndoˈ mati ˈo nntjeiˈyuuˈndyoˈ cantyja ˈnaⁿya, ee mˈaⁿˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ xjeⁿ na to̱ˈjndya̱a̱ tsˈiaaⁿmeiiⁿ. 	 וגם אתם תעידו כי מראש הייתם עמדי׃


Wendye joona, tyolˈana na matyˈiomyanaˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Meiⁿcwii na chaˈtso ñˈoom na matsa̱ˈntjom Ta Tyˈo̱o̱tsˈom tîcwiˈnomˈna, tyolaˈcanda̱na juunaˈ. 	 ושניהם היו צדיקים לפני האלהים והלכי תם בכל מצות יהוה ובחקתיו׃


Ndyee ndyueelˈa niom jo ndoˈ na macaluiˈ ñeˈquioomˈ, ndyee ndyuelˈa niom jo ndoˈ na mˈaⁿ cancjuu ntquieeˈ, ndoˈ jo ndoˈ na mˈaaⁿ caxjuu tsoomˈnaaⁿ, ndoˈ cantyja na majaacue ñeˈquioomˈ. 	 שערים שלשה ממזרח שערים שלשה מצפון שערים שלשה מנגב ושערים שלשה ממערב׃


Ndyooˈ tsjoom Belén jo ndoˈ jnda̱a̱, tyomˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta quiooˈ njmeiⁿˈ natsjom. 	 ורעים היו בארץ ההיא לנים בשדה ושמרים את משמרות הלילה בעדרם׃


Quia joˈ jluiˈna, tyˈena chaˈtso njoom nchˈu, tyoñeˈquiana ñˈoom chiuu na nluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ ndoˈ tyolaˈnˈmaⁿna nnˈaⁿ wii. 	 ויצאו ויעברו בכפרים מבשרים את הבשורה ומרפאים בכל מקום׃


Mati joo nnˈaⁿ na jndoo ja, na ticalˈue nˈom na nntsa̱ˈntjo̱ⁿya joo, quiochoˈyoˈ joona ñjaaⁿñe ndoˈ ñequio na ndo̱o̱ˈa catyjeˈyoˈ cantyoˈna. 	 אבל את איבי ההם אשר לא חפצו מלכי עליהם הביאו אתם הנה והרגו אתם לפני׃


’Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nncwjiˈyuuˈñe cantyja ˈnaⁿya jo nda̱a̱ nnˈaⁿ, ja nncwjiˈyuuˈndyo̱ na mawajnaⁿˈa jom jo nnom Tsotya̱ya na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 הן כל אשר יודה בי לפני האדם אודה בו גם אני לפני אבי שבשמים׃


Ndoˈ quia tueeˈcañoomnaˈ nnˈaⁿ na tyˈequieˈjndyee tsˈiaaⁿ, jlaˈtiuuna na joona jndyeti nntaˈntjomna. Sa̱a̱ mati ticwiindye joona toˈñoomna cwii denario. 	 ובבא הראשונים דמו בנפשם כי יקחו יותר ויקחו גם הם איש איש דינר אחד׃


Naⁿˈñeeⁿ tjoomna chaˈxjeⁿ na matseineiⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii. Matsonaˈ: Joo nnˈaⁿ na jnda nquiu Tyˈo̱o̱tsˈom, jnda̱ seijndaaˈñê jndye nnom cwentaana na tjacantyja na ya na meiⁿjom tyoontyˈiaa nnˈaⁿ. Meiⁿ tyoondyena cantyja ˈnaaⁿ joo joˈ, majndeiiticheⁿ na nncˈoomˈ nˈomna chiuu laˈxmaⁿnaˈ. 	 אלא ככתוב אשר עין לא ראתה ואזן לא שמעה ולא עלה על לב אנוש את אשר הכין האלהים לאהביו׃


Luaa ñˈoom na mayuuˈ: xeⁿ mˈaaⁿ tsˈaⁿ na macantyjaaˈ tsˈoom na nluiitquieñê jo nnom tmaaⁿˈ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, jeeⁿ xcwe na macantyjaaˈ tsˈoom. 	 אמת הדבר איש כי יבקש לו פקידות הוא מתאוה מעשה טוב׃


Er jnda Josué, Josué jnda Eliezer, Eliezer jnda Jorim, Jorim jnda Matat, 	 בן יוסי בן אליעזר בן יורים בן מתת בן לוי׃


Quia joˈ ntˈom nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ jlaˈyuˈna, jlaˈjomndyena ñequio Pablo ñˈeⁿ Silas. Mati nnˈaⁿ na nchii judíos na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye Tyˈo̱o̱tsˈom jndyendyena jlaˈyuˈna. Mati jndye yolcu na cwiluiitquiendye jlaˈyuˈna. 	 ויאמינו מקצתם ויספחו על פולוס וסילא וגם יראי אלהים מן היונים לרב וגם נשים חשובות מספר לא מעט׃


Ee xeⁿ jnda̱a̱ tquiaa Josué yuu na nntaˈjndyee nnˈaⁿ Israel, tixocatseineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ cwiicheⁿ xuee. 	 כי אלו יהושע הניח להם לא היה מדבר אחרי זאת על יום אחר׃


Tyoluena: —¿Chiuu nlˈaayo̱o̱ ñequio tiˈmˈaⁿˈ? Ee chaˈtsondye nnˈaⁿ tsjoom ñjaaⁿ Jerusalén manquiuyana na jnda̱ lˈa naⁿmˈaⁿˈ cwii tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na xocanda̱a̱ nntsˈaa na cweˈ na jndeii nquii tsˈaⁿ ndoˈ jaa xonda̱a̱ nlˈuuya na tiyuuˈ na ljoˈ. 	 ויאמרו מה נעשה לאנשים האלה הנה אות גלוי נעשה על ידיהם וגם מפרסם לכל ישבי ירושלים ולא נוכל לכחש בו׃


Yocheⁿ na mawjaawinoom, tyotsa̱ˈ nnˈaⁿ liaateincoo ˈnaaⁿna tsˈom nato. 	 ובנסעו הציעו את בגדיהם על הדרך׃


ˈÑeeⁿ ˈo na ñexˈuee, jeˈ tanchˈueeti, jeˈ catsˈaayaaⁿ tsˈiaaⁿ na yati cha nncuaa ljoˈ na nnda̱a̱ nnteijneiⁿ ntˈomcheⁿ na matseitjo̱o̱naˈ joona. 	 מי שגנב אל יסף לגנב כי אם ייגע ובידיו יעשה את הטוב למען יהיה לו לתת לאיש מחסור׃


Ndoˈ nncˈoom na wiˈ tsˈoom welooya na ñetˈom teiyo. Macañjom tsˈoom ñˈoomˈñeeⁿ na seijndaaˈñetyeeⁿ na ljuˈ tseixmaⁿnaˈ. 	 לעשות חסד עם אבותינו ולזכר את ברית קדשו׃


Tyjeeˈcañoom cwii tsˈaⁿ na jndyu Jairo. Jom cwiluiitquieñê naquiiˈ watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Tcoomˈm xtyeeⁿ jo ncˈee Jesús, sˈaaⁿ tyˈoo na cjaa tsaⁿˈñeeⁿ waⁿˈaⁿ. 	 והנה בא איש ושמו יאיר והוא ראש בית הכנסת ויפל לרגלי ישוע ויתחנן לו לבוא אתו אל ביתו׃


Tyomˈaaⁿ Jesús tsjoom Betania waaˈ Simón, tsaⁿ na ñechuu tycu lepra. 	 ויהי בהיות ישוע בית היני בבית שמעון המצרע׃


Tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na jñom Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaⁿ nnˈaⁿ judíos. Juan jndyu tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויהי איש שלוח מאת האלהים ושמו יוחנן׃


Ee xeⁿ na mayuuˈ na ljoˈ, quia joˈ matseijndaaˈñenaˈ cantyja ˈnaaⁿyâ na cwilˈaayâ na cantuñe Tyˈo̱o̱tsˈom ee jnda̱ macwilˈuuyâ na tquiaaⁿ na tandoˈxco Cristo sa̱a̱ xeⁿ xocataˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ meiⁿ xocatsˈaanaˈ na mayuuˈ na tandoˈxcoom. 	 וגם נמצא עדי שקר לאלהים יען אשר העידנו את האלהים כי הקים את המשיח אשר לא הקימו אם אמת הוא שהמתים לא יקומו׃


Tˈmo̱o̱ⁿ na juu ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiyo teiljeii matsonaˈ na maxjeⁿ jndeiˈnaˈ na cwajndii nntjom Cristo. Nntyˈioom nnˈaⁿ jom tsˈoomˈnaaⁿ, maxjeⁿ nncueeⁿˈeⁿ jnda̱ chii nncwandoˈxcoom. Tsoti Pablo: —Jndyocwjiˈyuuˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús nda̱a̱ˈyoˈ, jom cwiluiiñê Cristo. 	 פתוח והוכח להם כי צריך היה אשר יענה המשיח ויקום מן המתים וכי זה הוא המשיח ישוע אשר אני מגיד לכם׃


Jnda̱ joˈ ntyˈiaya cwii ángel na jeeⁿ jndeii, seiweeⁿ cwii tsjo̱ˈ tˈmaⁿ chaˈcwijom tsjo̱ˈsuu na cwitua. Tjoomˈm juunaˈ tsˈom ndaaluee. Tsoom: —Maluaaˈ matseijomnaˈ na cwityuiiˈ tsjoom tˈmaⁿ Babilonia. Tajom nleitquiooˈnndaˈnaˈ. 	 וישא מלאך נורא אבן גדולה כפלח רכב וישליכה אל תוך הים לאמר ככה תשלך במערצה בבל העיר הגדולה ולא תמצא עוד׃


Mateijndeii Silvano ja na teiljeii carta chjoowaañe. Macwjiiˈa cwenta na cwiluiiñê tsˈaⁿ na matseiyuˈ na xcweeˈ tsˈoom. Cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ mañequiaya na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ ndoˈ macwjiˈyuuˈndyo̱ na juu naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, cwiluiiñenaˈ na mayuuˈ. 	 ביד סלונוס האח הנאמן לכם כאשר אחשב כתבתי אליכם בדברים מעטים להזהיר אתכם ולהעיד כי חסד האלהים הזה אשר עמדתם בו אמת הוא׃


Quia joˈ matso Pedro nnoom: —ˈU re Ananías, ¿chiuu na tquiaandyuˈ na seicatooˈ Satanás naquiiˈ tsˈomˈ na tsuˈ cantu nnom Espíritu Santo na seitjo̱o̱ˈ sˈom cantyja na jnda̱a̱ˈ tyuaˈ? 	 ויאמר פטרוס חנניה למה זה מלא השטן את לבבך לשקר ברוח הקדש ולהסתיר ממחיר השדה׃


Ndoˈ joˈ tquieˈcañom ñequiee nnˈaⁿ na mˈaaⁿ Jesús. Tquioñˈomna cwii tsˈaⁿ na ntjeiⁿ ncˈee. 	 ויבאו אליו אנשים נשאים איש נכה אברים וישאהו בארבעה׃


Jnda̱ jnda̱ seineiⁿ Jesús ñˈoommeiⁿˈ, quia joˈ jlueeⁿˈeⁿ tsˈo̱ndaa Galilea, tjaaⁿ tsˈo̱ndaa Judea, xndyaaˈ jndaa Jordán. 	 ויהי ככלות ישוע לדבר את הדברים האלה ויסע מן הגליל ויבא אל גבול יהודה בעבר הירדן׃


Joˈ chii calaˈquii nˈomˈyoˈ quia matseiseiiⁿˈeⁿ ˈo ee na nlˈaˈyoˈ naljoˈ mˈmo̱ⁿnaˈ na macwjaaˈñê na ˈo cwiluiindyoˈ ntseinaaⁿ, ¿aa mˈaaⁿ ˈñeeⁿ tiquiˈmaⁿ jnda? 	 אם סבלים אתם מוסר דעו כי כאב עם בניו כן מתנהג אלהים עמכם כי איה הבן אשר אביו לא ייסרנו׃


Cantyja ˈnaⁿ ja luaa tyootsˈaa chaˈna machˈee tsˈaⁿ na cweˈ maleinomto na tijndaaˈ yuu wjaayuu. Cantyja na mandiˈntjo̱ⁿya nnoom, meiⁿ tyootsˈaa chaˈ cwilˈa nnˈaⁿ na cweˈ cwitueeˈto nndaˈ naquiiˈ jndye. 	 לכן הנני רץ לא כמו בחשכה הנני נלחם לא כהולם רוח׃


ee juu naxueeñe quia na matseixueeñenaˈ naquiiˈ tsˈom tsˈaⁿ, machˈeenaˈ na yatsˈaⁿñê, xcwe machˈeeⁿ ndoˈ mayomˈm ñˈoom na nntseineiiⁿ. 	 כי פרי הרוח כל מעשי חסד וצדק ואמת׃


Ndoˈ cwitana cwii luantsa xco. Cwiluena: ˈU tseixmaⁿˈ na nncoˈñomˈ tsomwaaˈ ndoˈ nntseicanaaⁿndyuˈ yuu na tjata̱ˈtyeⁿ juunaˈ. Ee jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ ˈu ndoˈ ñequio niomˈ tiomlˈuaˈ jnaaⁿ nnˈaⁿ cha nlaˈxmaⁿna cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Joona cwiluiindyena nnˈaⁿ na ticwii cwii ntmaaⁿˈ, ñequio nnˈaⁿ na ticwii cwii nnom ñˈoom na cwilaˈneiⁿ, ñequio nnˈaⁿ na ticwii cwii nnom na tjachuiiˈndye, ñequio nnˈaⁿ cwii cwii ndyuaa. 	 וישירו שיר חדש לאמר לך נאה לקחת את הספר ולפתח את חותמיו כי אתה נשחטת ובדמך קניתנו לאלהים מכל משפחה ולשון וכל עם וגוי׃


Ee ndyeñeeⁿˈ ñequiiˈcheⁿ na mˈaⁿna ñˈeⁿndyoˈ, sa̱a̱ ja nchii ñequiiˈcheⁿ na nncˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ. 	 כי העניים תמיד המה עמכם ואני אינני תמיד עמכם׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ Juanˈñeeⁿ na tyotseineiⁿ profeta Isaías, tsoom: Mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ jo ndoˈ yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom na jndeii matseineiⁿ nda̱a̱na. Matso tsaⁿˈñeeⁿ: “Calajndaaˈndyoˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ chaˈcwijom cwii nato na juu joˈ nndyocwjeˈcañoom nquii na cwiluiiñe na nntsa̱ˈntjom ˈo. Cataˈndyoˈxcweˈyoˈ chaˈcwijom na cwilayo̱ˈyoˈ nato na nñoom.” 	 הלא זה הוא אשר נבא עליו ישעיהו הנביא לאמר קול קורא במדבר פנו דרך יהוה ישרו מסלותיו׃


ndoˈ cwii na jnda̱ tqueⁿnaˈ na cwiluiiñê na canda̱a̱ˈñê, seijndaaˈñenaˈ na chaˈtso nnˈaⁿ na cwilaˈcanda̱a̱ˈndye joo nnoom, mañequiaaⁿ na laˈxmaⁿna na ticantycwii na cwicaluiˈnˈmaaⁿndyena 	 ואחרי אשר השלם היה ממציא תשועת עולמים לכל שמעיו׃


Jnda̱ na tuii nmeiⁿˈ, saayâ Jerusalén ñˈeⁿ Jesús ee tyowaa xuee na jaa nnˈaⁿ judíos cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱. 	 אחר הדברים האלה היה חג ליהודים ויעל ישוע ירושלים׃


Ee xeⁿ na mayuuˈ chaˈna cwinduˈyoˈ na nquii tsaⁿjndiitquiee macwjeeⁿˈeⁿ ntyje naⁿjndiiñê naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ, quia joˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na matseityuiiˈñe cheⁿnqueⁿ. ¿Chiuu nntsˈaayom na nljotyeⁿ cantyja najneiⁿ na matsa̱ˈntjoom? 	 והשטן אם יגרש את השטן נחלק על עצמו ואיככה תכון ממלכתו׃


Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ na mˈaⁿ chaˈwaa ndyuaa Gadara, lˈana tyˈoo nnom Jesús na calueeⁿˈeⁿ quiiˈntaaⁿna, ee joona jeeⁿ nquiaana. Joˈ chii tuo̱nndaˈ Jesús tsˈom wˈaandaa mana tjalcweeⁿˈeⁿ tsˈo̱ndaa Galilea. 	 ויבקשו ממנו כל המון חבל הגדריים ללכת מאתם כי אימה גדולה נפלה עליהם וירד אל האניה וישב׃


Nchii juu cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu tyowaajndyee, tyowaajndyee cantyja ˈnaaⁿˈ tyuaa, jnda̱ joˈ chii tuaa cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu. 	 אבל לא של הרוח היא הראשונה אלא של הנפש ואחרי כן של הרוח׃


Yuu na nncjaaqueⁿˈeⁿ canduˈyoˈ nnom tsˈaⁿ na waaˈ: “Luaa matso nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom jaa: ¿yuu waa cuarto na nlcwaaˈa na nntseitˈmaaⁿˈndyo̱ xuee pascua ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿndyo̱?” 	 ובאשר יבוא שמה אמרו לבעל הבית כה אמר הרב איה המלון אשת אכלה שם את הפסח עם תלמידי׃


Ndoˈ squia̱a̱yâ cwii joo na jndyunaˈ Getsemaní. Tsoom nda̱a̱yâ: —Cwindyuaandyoˈ ñjaaⁿñe yocheⁿ na jo̱ luaaˈ na nntseina̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אחרי כן בא אתם ישוע אל חצר הנקרא גת שמני ויאמר אל התלמידים שבו לכם פה עד אשר אלך שמה והתפללתי׃


Sa̱a̱ Jesús nquiee ntyˈiaaⁿˈaⁿ nda̱a̱na. Tjeiiⁿˈeⁿ cwii ñˈoom na seijoomˈñe cheⁿnqueⁿ na tsjo̱ˈ na ya jom. Tsoom: —Quia joˈ ¿ljoˈ ñeˈcaˈmo̱ⁿ ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mawaa na matsonaˈ?: Majuu tsjo̱ˈ na tîcwilˈueeˈndye luañeⁿ na cwilˈa tsiaⁿtsjo̱ˈ, jnda̱ mameiⁿntyjeeˈnaˈ nqui tsiaⁿtsjo̱ˈ. 	 ויבט בם ויאמר ומה הוא זה הכתוב אבן מאסו הבונים היתה לראש פנה׃


Mati tsoom nda̱a̱na: —Calˈuuya xeⁿ cwiindyoˈ ˈo ya ñˈoom ñequio cwii tsˈaⁿ, ndoˈ xcwe tsjom nncjaˈ na mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ na nntsuˈ nnoom: “Aa ndiˈ, cateijndeiˈyaˈ ndyee taⁿˈ tyooˈ ja. 	 ויאמר אליהם מי בכם אשר יהיה לו אהב והלך ובא אליו בחצות הלילה ואמר אליו ידידי הלוני שלשת ככרות לחם׃


Teiyo tsoom na luaaˈ nntsˈaaⁿ ñequio ñˈoom ndyuee profetas cwentaaⁿˈaⁿ na ljuˈ nˈom. 	 כאשר דבר בפי נביאיו הקדושים אשר מעולם׃


Quia joˈ jâ na cwindya̱a̱yâ ñˈoom na mañequiaaⁿ jlana̱a̱ⁿ cheⁿncjo̱o̱yâ nda̱a̱ ncˈiaayâ. Lˈuuyâ: —¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ na jndyoñˈoom cwii tsˈaⁿ na nlcwaaⁿˈaⁿ? 	 ויאמרו התלמידים איש אל רעהו הכי הביא לו איש לאכל׃


Seiiˈa nmeiiⁿ laˈxmaⁿnaˈ chaˈna tsˈaⁿ na tuiiñejndyee ñequio tsˈo. Sa̱a̱ seiiˈa na nlaxmaaⁿya quia na nntando̱o̱ˈxco̱o̱ya nlaxmaaⁿya chaˈna seiiˈ nqueⁿ na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 וכמו אשר הוא מעפר ככה גם אשר הם מעפר וכמו אשר הוא מן השמים ככה גם אשר הם מן השמים׃


Sa̱a̱ majndaaˈ na nluii na ljoˈ: najndyee tandoˈxco Cristo, nda̱ joˈ quia na nncwjeeˈnnaaⁿˈaⁿ, nntaˈndoˈxco nquiee nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaⁿˈaⁿ. 	 וכל אחד ואחד בסדרו ראשית כלם המשיח ואחרי כן אשר הם למשיח בבואו׃


Sa̱a̱ cuarto na jnda̱ we, macanda̱ tyojaaquieeˈ nquii tyee na tjacantyja cwiluiitˈmaⁿñe, ndoˈ ñejom ndiiˈ na cwii cwii chu. Tyojaachom nioom quiooˈ na cwilaˈcwjee nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Niomˈñeeⁿ tyoñequiaaⁿ cwentaaˈ jnaaⁿˈ nqueⁿ ndoˈ mati cwentaa jnaaⁿ nnˈaⁿ. 	 ואל המשכן אשר לפנים ממנו בא שמה הכהן הגדול לבדו פעם אחת בשנה לא בבלי דם אשר יקריב בעד נפשו ובעד שגגות העם׃


Luaaˈ sˈaa Cristo, joˈ na ya teiˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈxmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ na nlˈana tsˈiaaⁿ na macaⁿnaˈ cha na nncjaawijndyeendye nnˈaⁿ na nncˈom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, 	 להשלים את הקדשים למעשה העבודה לבנין גוף המשיח׃


Tso Pedro nnoom: —Meiiⁿ na nncjuˈnaˈ na cˈio̱ ñˈeⁿndyuˈ sa̱a̱ tijoom cwjiˈndyo̱ cantyja ˈnaⁿˈ. Ndoˈ majuu ñˈoom tˈo̱o̱yâ na chaˈtsondyô̱ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿ Jesús. 	 ויאמר אליו פטרוס גם כי יהיה עלי למות אתך כחש לא אכחש בך וכן אמרו גם כל התלמידים׃


Sa̱a̱ mˈaⁿ nnˈaⁿ na ya cwindye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Cwilaˈljona juunaˈ naquiiˈ nˈomna. Cwiqueⁿndyena na cwilˈana yuu na ya. Matseijomnaˈ joona chaˈna lqueeⁿ na tquiaa yuu na jeeⁿ ya tsˈo. Ntˈom naⁿˈñeeⁿ matseijomnaˈ cantyja ˈnaaⁿna chaˈna cwii tsˈoom lqueeⁿˈñeeⁿ na tjeiˈnaˈ cwii xuu waljooˈ yom tsˈoom. Ndoˈ ntˈomndyena matseijomnaˈ chaˈna cwii tsˈoom lqueeⁿˈñeeⁿ na tjeiˈnaˈ we xuu waljooˈ xcwe. Ndoˈ ntˈomndye naⁿˈñeeⁿ matseijomnaˈ joona chaˈna cwii tsˈoom lqueeⁿˈñeeⁿ na tjeiˈnaˈ ñequiee xuu. 	 ואלה המזרעים על האדמה הטובה הם השמעים את הדבר ומקבלים אתו ועשים פרי לשלשים שערים ולששים ולמאה׃


Ndoˈ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na jndyendye tyˈentyjo̱na naxeeⁿˈeⁿ ee jnda̱ ntyˈiaanda̱a̱na tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na tyochˈeeⁿ na tyotseinˈmaaⁿ nnˈaⁿwii. 	 וילכו אחריו המון עם רב כי ראו אותתיו אשר עשה עם החולים׃


Ñequio xueeˈ jom nñeˈquia nnˈaⁿ ñˈoom na calcweˈ nˈom nnˈaⁿ jnaaⁿna cha na nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom joona. Ñˈoommeiiⁿ nnaⁿnaˈ Jerusalén, nncjaantyˈeenaˈ xjeⁿ chaˈwaa tsjoomnancue. 	 ואשר תקרא בשמו תשובה וסליחת החטאים בכל הגוים החל מירושלים׃


Matso Jesús nnom: —Mannco̱ na matseina̱ⁿya ñˈeⁿndyuˈ cwiluiindyo̱ nqueⁿ. 	 ויאמר אליה ישוע אני הוא המדבר אליך׃


Sa̱a̱ tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ nnoom, tso: “Ta, caˈndiiˈyaˈ juunaˈ meiiⁿ cweˈ chuwaa hasta na jnda̱ ˈña̱a̱ⁿ ndiocheⁿ xˈeenaˈ ndoˈ nntio̱o̱ⁿ tsˈo toˈ. 	 ויען ויאמר אליו אדני הניחה אתה עוד השנה הזאת עד כי אעדר ושמתי דמן סביבותיה׃


Ñequiondye joona cwilaˈcwano̱o̱ⁿyâ cwiicheⁿ nnˈaaⁿya na jndye nnom na machˈeeⁿ maˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱yâ na jeeⁿ queeⁿ tsˈoom tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ jeˈ majndeiiticheⁿ na luaaˈ ee cantyja ˈnaⁿˈyoˈ mañˈoom tˈmaaⁿˈñê tsˈoom. 	 ונשלח עמהם את אחינו אשר בחנו את שקידתו פעמים רבות בדברים הרבה ועתה הוא שקוד עוד יותר בגדל בטחונו עליכם׃


Ndoˈ Pedro tooˈ quiiˈ tsˈoom mˈaaⁿ Espíritu Santo, matsoom nda̱a̱na: —ˈO re nnˈaⁿ na mˈaⁿˈyoˈ nˈiaaⁿ ñequio ˈo nnˈaⁿ na cwiluiitquiendyoˈ joo nda̱a̱ jaa nnˈaⁿ Israel, 	 וימלא פטרוס רוח הקדש ויאמר אליהם אתם ראשי העם וזקני ישראל׃


Ee nnˈaⁿ fariseos ñequio chaˈtso nnˈaⁿ judíos, jeeⁿ cwiqueⁿndyena na cwilaˈcanda̱na costumbre na tqueⁿ nnˈaⁿ na tyoluiitquiendye nda̱a̱na. Joˈ chii mati ticwaˈna xeⁿ nchii na nndyuuˈjndyeena chaˈxjeⁿ na matso costumbreˈñeeⁿ. 	 כי הפרושים וכל היהודים לא יאכלו בלתי את רחצו את ידיהם עד הפרק באחזם בקבלת הזקנים׃


Ee cwiñequiaaya na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom xjeⁿ na cwitoˈño̱o̱ⁿya waso, juu joˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na cwilajomndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ nioomˈ Cristo. Ndoˈ quia cwityja̱a̱ya tyooˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na cwilajomndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ seiiⁿˈeⁿ. 	 כוס הברכה אשר אנחנו מברכים הלא היא התחברות דם המשיח והלחם אשר אנחנו בצעים הלא הוא התחברות גוף המשיח׃


Quia na ntyˈiaana na tîcanda̱a̱ nncˈoontyjaaˈna na mˈaaⁿ ee na jeeⁿ tyeeⁿ mˈaⁿ nnˈaⁿ, quia joˈ tyˈewana xqueⁿ wˈaa. Jlaˈcanaaⁿndyena ndyeyu na meintyjeeˈ Jesús. Jlaˈcˈo̱ⁿna tsuee na ndiiˈ tsˈaⁿwiiˈ. 	 ולא יכלו לגשת אליו מפני העם ויסירו את הגג במקום אשר היה שם ויחתרו חתירה ויורידו את המשכב אשר שכב עליה נכה האברים׃


Ndoˈ tsoom nda̱a̱yâ: —Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, xeⁿ tilcweˈ nˈomˈyoˈ jnaⁿˈyoˈ ndoˈ cˈomˈyoˈ chaˈna yocanchˈu na tiqueeⁿ nˈom na nluiitˈmaⁿndyena, quia joˈ xonda̱a̱ nntsaquieeˈndyoˈ cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאמר אמן אמר אני לכם אם לא תשובו להיות כילדים לא תבוא אל מלכות השמים׃


Ndoˈ taxˈa̱a̱yâ nnoom, lˈuuyâ: —ˈU Maestro, ¿ˈñeeⁿ juu seitjo̱o̱ñe nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ na tuiiñe tsaⁿmˈaaⁿˈ na nchjaaⁿˈaⁿ? ¿Aa nqueⁿ oo aa nnˈaⁿ na nda jom? 	 וישאלו אתו תלמידיו לאמר רבי מי הוא אשר חטא הזה אם ילדיו כי נולד עור׃


Ee xjeⁿ na tyooquie ntˈom nnˈaⁿ judíos na jñom Jacobo, tyocwaˈ Pedro ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na nchii judíos. Sa̱a̱ jnda̱ na tquie naⁿˈñeeⁿ, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na macwjiˈñê ee nquiaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilue jndeiˈnaˈ na caluii nacjooˈ tjaaⁿˈ tsˈaⁿ chaˈxjeⁿ cwilˈana ndana na naⁿnom. 	 כי לפני בא אנשים מאת יעקב היה אכל עם הגוים יחדו וכבאם היה מתרחק ופורש מהם מיראתו את בני המילה׃


Tsoom: —Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na tˈmaⁿ cwiluiiñe. Tjaaⁿ tquia cwiicheⁿ ndyuaa na nncoˈñoom tsˈiaaⁿ na nntseixmaaⁿ rey, ndoˈ xeⁿ jnda̱ nndyolcweeⁿˈeⁿ. 	 על כן אמר איש אחד מן האדירים הלך אל ארץ רחוקה לקחת לו ממלכה ולשוב׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio nnˈaⁿ fariseos, jeeⁿ tyoqueⁿna cwenta xeⁿ na nntseinˈmaⁿ Jesús tsˈaⁿwiiˈ xuee na cwitaˈjndyeena, cha quia joˈ nnda̱a̱ nñeˈquiana jnaaⁿˈaⁿ. 	 ויארבו לו הסופרים והפרושים לראות אם ירפא בשבת למען ימצאו עליו שטנה׃


Quia na jndii María na ljoˈ, seityuaaⁿˈaⁿ, jndyocatjomñê Jesús yuu na mˈaaⁿyâ. 	 היא שמעה ותמהר לקום ותבא אליו׃


Cwii cwii ndiiˈ na macjaañjoomˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo, nnom Tyˈo̱o̱tsˈomya, mañequiaya na quianlˈuaaⁿˈaⁿ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 אודה לאלהי מדי זכרי אתכם׃


Ee nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ jndyena na xuiiˈ ñˈoom jlaˈneiⁿ naⁿˈñeeⁿ na lcwiiˈna Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי שמעו אתם ממללים בלשנות ומגדלים את האלהים׃


Nmeiiⁿˈ jluena nnoom ee meiⁿ joona tîcalaˈyuˈna ñˈeⁿñê. 	 כי אחיו גם הם לא האמינו בו׃


Macweˈ joˈ na cwitiomˈyoˈ tsˈiaaⁿnda̱a̱ˈyoˈ, ee nnˈaⁿ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ, ñequio tsˈiaaⁿmeiⁿˈ cwitaˈntjomna cha nlˈana tsˈiaaⁿ na maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom joona. 	 כי לזאת אף משלמים אתם את המס כי משרתי אלהים המה השקדים על זאת׃


Ndoˈ cwitˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na tyontyˈiaa nda̱a̱yâ na tyochˈeeⁿ, ñequio ñˈoom na tyoñequiaaⁿ na tyondya̱a̱yâ, cha nnda̱a̱ nlaˈjomndyoˈ ñˈeⁿndyô̱ ee juu na cwilajomndyô̱ mˈaaⁿnaˈ ñequio Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ñequio Jnaaⁿ Jesucristo. 	 את אשר ראינו ושמענו נודיעה לכם למען תתחברו לנו גם אתם והתחברותנו היא עם האב ועם בנו ישוע המשיח׃


Ndoˈ Saulo tjanaⁿjndeiityeeⁿ na tyoñequiaaⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Tyoˈmo̱o̱ⁿ na mayuuˈ na Jesús cwiluiiñê Cristo. Joˈ na tjatseiñˈeeⁿˈñenaˈ nnˈaⁿ judíos na mˈaⁿ Damasco. 	 ושאול היה הולך וחזק ויהם את היהודים ישבי דמשק בהוכיחו כי זה הוא המשיח׃


ee xjeⁿ na ñetˈo̱o̱ⁿya na lˈoo ncˈe jnaaⁿya, xjeⁿˈñeeⁿ tquiaaⁿ na tando̱o̱ˈxco̱o̱ya quia na tquiaaⁿ na tandoˈxco Cristo. Ndoˈ na ljoˈ, ncˈe naya na matseixmaaⁿ, joˈ na cwiluiiˈnˈmaaⁿndyoˈ. 	 אחרי היותנו מתים בפשעים החינו עם המשיח בחסד נושעתם׃


Quia joˈ jndiiya na jndeii teicˈuaa matseineiⁿ ángel cañoomˈluee na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, matso: —Jeˈ mamˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿ nnˈaⁿ. Jnda̱ ljooˈñetyeeⁿ ñˈeⁿndyena ee maqueeⁿ joona na nnˈaaⁿˈaⁿ. Nqueⁿ nncˈoomñê ñˈeⁿndyena ndoˈ nntseixmaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaana. 	 ואשמע קול גדול מן השמים לאמר הנה משכן אלהים עם בני האדם ושכן בתוכם והמה יהיו לו לעם והוא האלהים יהיה אתם אלהיהם׃


Ñˈeⁿ Nicodemo, tsaⁿ na tja na mˈaaⁿ Jesús cwii teijaaⁿ. Jom tjañˈoom chaˈna ntquiuu nchooˈ nqui kilos ncheⁿˈ na tjoomˈnaˈ mirra ñequio áloes na nntyˈoomndyena juunaˈ seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈ Jesús. 	 ויבא גם נקדימון אשר בא לפנים בלילה אל ישוע ויבא ערוב מר ואהלות כמאה ליטרין׃


Yocheⁿ na meindooˈ Pablo joona tsjoom Atenas seiliooˈñê na ntyˈiaaⁿˈaⁿ na chaˈwaa quiiˈ tsjoomˈñeeⁿ tooˈ ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ lˈa. 	 ויהי באתינס ופולוס מהכה להם ותתחמץ רוחו בקרבו בראתו את העיר מלאה אלילים׃


Cweˈ joˈ tilacatyuendyoˈ ee jndandyoˈtiˈyoˈ ntyjeeⁿ nchiiti cantsaa nchˈu. 	 לכן אל תיראו הנכם יקרים מצפרים רבות׃


Quia joˈ lˈuuyâ nnoom: —Ñjaaⁿñe mˈaaⁿya jo jnda̱a̱ tjaaˈnaⁿ yuu ya nliuuyâ nantquie na jndye na nnda̱a̱ˈ nncjaacjoo nnˈaⁿ na jndyendye. 	 ויאמרו אליו התלמידים מאין לנו די לחם במדבר להשביע את ההמון הגדול הזה׃


Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na machˈee naya meiiⁿ ñeˈchjoowiˈ ndaatioo teiⁿ na nncˈuu cwii tsˈaⁿ na titˈmaⁿ cwiluiiñe ncˈe na matseijomñe ñˈeⁿndyo̱, ñˈoom na mayuuˈ na matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, tsaⁿˈñeeⁿ waa naya ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 והמשקה את אחד הקטנים האלה רק כוס מים קרים לשם תלמיד אמן אמר אני לכם כי לא יאבד שכרו׃


Ee nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na sa̱ˈntjoom na cwixueeñe yuu na jaaⁿñe, manquiityeeⁿ jnda̱ sˈaaⁿ na seixueeñenaˈ naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿyâ, cha cantyja ˈnaaⁿˈ juu na caxueeˈñeeⁿ nnda̱a̱ nntaˈjnaaⁿˈâ na tˈmaⁿ cwiluiiñê ncˈe mañejuu na xueeˈñeeⁿ matseixueeñenaˈ nnom Jesucristo. 	 כי האלהים אשר אמר ויפע אור מחשך הוא הופיע בלבנו להפיץ אור דעת כבוד האלהים אשר בפני המשיח׃


Jnda̱ tuii na luaaˈ, tja Jesús tsjoom na jndyu Naín. Ndoˈ jndye nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na mañequiaaⁿ tyˈena ñˈeⁿñê ñequio jndye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. 	 ויהי ממחרת וילך אל עיר ושמה נעים ורבים מתלמידיו הלכים אתו והמון עם רב׃


Joˈ joˈ tjameintyjeeˈ cwii tsˈaⁿ na wiiˈ jo nnoom na ndiiˈ tcooˈ. 	 והנה איש אחד לפניו אשר גופו צבה ממים׃


Sa̱a̱ teijaaⁿ tyjeeˈ cwii ángel cwentaaˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. Seicanaaⁿñê ndyueelˈa wˈaancjo. Tjeiiⁿˈeⁿ naⁿˈñeeⁿ chˈeⁿ. 	 ויהי בלילה ויפתח מלאך יהוה את דלתי בית הכלא ויוציאם לאמר׃


Ndoˈ macwjiˈyuuˈñê cantyja na jnda̱ ntyˈiaaⁿˈaⁿ ñequio na jnda̱ jñeeⁿ, sa̱a̱ tjaaˈnaⁿ ˈñeeⁿ juu ñeˈcoˈñom ñˈoom na macwjiˈyuuˈñê. 	 ואת אשר ראה ושמע את זאת יעיד ואין מקבל עדותו׃


Quia joˈ taxˈe Jesús, tsoom: —¿ˈÑeeⁿ juu tyenquiuuˈ ja? Chaˈtsondye nnˈaⁿ jlue ticaliu. Ndoˈ tso Pedro ñequio ncˈiaaⁿˈaⁿ: —Ta, jndyendye nnˈaⁿ jnda̱ seicantoˈnaˈ nacañomˈ hasta manchjenaˈ ˈu cwilˈana, ndoˈ mawaxeˈ: “¿ˈÑeeⁿ juu tyenquiuuˈ ja?” 	 ויאמר ישוע מי זה נגע בי וכלם כחשו ויאמר פטרוס והעמדים אצלו מורה המון העם דחקים ולחצים אתך ואתה תאמר מי נגע בי׃


Ee cantyja ˈnaaⁿˈ jom cwitando̱o̱ˈa, cwimaˈno̱o̱ⁿya ndoˈ cwicˈa̱a̱ⁿya chaˈxjeⁿ tyolue ntˈom nnˈaⁿˈyoˈ na jndo̱ˈ nˈom. Tyoluena: “Jaa laxmaaⁿya ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 כי בו אנחנו חיים ומתנועעים וקימים כאשר גם מקצת משורריכם אמרו אף ילידיו אנחנו׃


Ndoˈ catjeiiˈndyoˈ cwii oo we xˈiaaˈyoˈ na cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ na joona ya na nncˈooñˈomna sˈomˈñeeⁿ Jerusalén. Quia joˈ quia na nncua̱ na mˈaⁿˈyoˈ, nntseiljeiya cwii tsom na nncˈooñˈomna. 	 ואני בבאי את אשר תמצאו נאמנים עם אגרות אשלח אתם להביא את נדבתכם לירושלים׃


Quia joˈ tsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ: —Mati ˈo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo na cwilaˈjnda̱ˈyoˈ na calaˈcanda̱ nnˈaⁿ ñˈoom na jeeⁿ jndeiˈnaˈ chaˈcwijom na cwityˈiomˈyoˈ xuu nnˈaⁿ sa̱a̱ ncjoˈyoˈ, nchaaˈ lˈuu nntiiˈ lueeˈyoˈ. 	 ויאמר אוי גם לכם בעלי התורה כי עמסים אתם על בני האדם משאות כבדים מסבל ואתם בעצמכם אינכם נגעים במשאות גם באחת מאצבעותיכם׃


Quia joˈ sa̱ˈntjoomtyeeⁿ na meiⁿcwii tsˈaⁿ ticaluena nnom na ljoˈ. 	 ויצו אתם בגערה לבלתי הגיד לאיש את הדבר הזה׃


Joˈ joˈ tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na jnda̱ ntquiuu nchooˈ quii nchooˈ ñeeⁿ chu na wiiˈ. 	 ואיש היה שם אשר חלה חליו זה שלשים ושמנה שנה׃


Jnda̱ teinom na tyˈecho nnˈaⁿ Babilonia nnˈaⁿ Israel ndyuaana, tuiiñe jnda Jeconías ndyuaaˈñeeⁿ. Jndyu tsaⁿˈñeeⁿ Salatiel, Salatiel jom tsotye Zorobabel. 	 ואחרי גלותם בבלה הוליד יכניה את שאלתיאל ושאלתיאל הוליד את זרבבל׃


Quia joˈ Pedro tjacueeⁿ na mˈaⁿna. Matsoom nda̱a̱na: —Ja tsˈaⁿ na cwilˈueˈyoˈ. ¿Aa waa na nlˈaˈyoˈ ja? 	 וירד פטרוס אל האנשים הנשלחים אליו מאת קרניליוס ויאמר אנכי האיש אשר אתם מבקשים למה זה באתם הנה׃


Ndoˈ joˈ joˈ mˈaⁿ jndye yolcu na cweˈ cwintyˈiaatquiana ljoˈ cwiluii. Jnaⁿ naⁿˈñeeⁿ tsˈo̱ndaa Galilea, tquiontyjo̱na naxeⁿˈ Jesús na cwindyeˈntjomna nnoom. 	 ותהיינה שם נשים רבות הראות מרחוק אשר הלכו אחרי ישוע מן הגליל לשרתו׃


Tyolaˈtyˈoondyena nnoom na nñequiaaⁿ ñˈoomˈm na nntˈuena meiiⁿ cweˈ ˈndyoo liaⁿˈaⁿ. Ee ticwii cwii tsˈaⁿ na tyenquiuuˈ liaⁿˈaⁿ, nˈmaⁿ. 	 ויבקשו ממנו כי יגעו רק בציצת בגדו וכל הנגעים נושעו׃


Tˈo̱ Jesús, matsoom: —Xeⁿ ñequiiˈcheⁿ na matseitˈmaaⁿˈndyo̱ cheⁿnnco̱, maxjeⁿ cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo. Juu Tsotya̱ya cwiluiiñê na matseitˈmaaⁿˈñê ja, nqueⁿ na cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ. 	 ויען ישוע אם אני מכבד את נפשי כבודי מאין אבי הוא המכבד אתי אשר תאמרו עליו כי הוא אלהיכם׃


Catseitˈmaⁿ tsˈomˈ jâ natia na jnda̱ lˈaayâ chaˈxjeⁿ jâ cwilatˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿyâ nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nda̱a̱yâ. 	 וסלח לנו את חבותינו כאשר סלחנו גם אנחנו לחיבינו׃


Sa̱a̱ chaˈtso na matjo̱ⁿ nmeiiⁿ cwicaluiˈyuuˈ ñˈoom ndyuee profetas. Quia joˈ chaˈtsondyô̱ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿ Jesús jleiˈno̱o̱ⁿyâ, ˈndya̱a̱yâ jom na ñenqueⁿ. 	 וכל זאת היתה למלאת כתבי הנביאים אז עזבוהו התלמידים כלם וינוסו׃


Naquiiˈ ñˈoom na sa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeiinaˈ na cwileiñˈomˈyoˈ, waa ñˈoom na matsonaˈ: “Quia na cwitjoomˈ ñˈoom na cwitjeiˈyuuˈndye we nnˈaⁿ, maxjeⁿ cwicaluiˈyuuˈ ñˈoomˈñeeⁿ.” 	 וגם בתורתכם כתוב כי עדות שני אנשים נאמנה היא׃


Ee xeⁿ cweˈ na tyeⁿ ñjom nˈomna ndyuaa yuu na jnaⁿna, tijndeiˈnaˈ na nncˈoolcweeˈna joˈ joˈ. 	 ואם היתה דעתם על הארץ ההיא אשר יצאו ממנה הלא היה בידם לשוב אליה׃


Quia joˈ jlaˈneiⁿ ntyee na cwiluiitquiendye cwentaa nnˈaⁿ judíos nnom Pilato. Jluena: —Tintseiljeiˈ na tsaⁿmˈaaⁿˈ cwiluiiñê rey na nntsa̱ˈntjoom jâ. Luaa catseiljeiˈ: “Tsaⁿmˈaaⁿˈ matsoom: Ja cwiluiindyo̱ Rey na catsa̱ˈntjo̱ⁿya nnˈaⁿ judíos.” 	 ויאמרו ראשי כהני היהודים אל פילטוס אל נא תכתב מלך היהודים כי אם אשר אמר אני מלך היהודים׃


ndoˈ ˈu chaˈtso cantyja ˈnaⁿˈ, catseixmaⁿˈ cwii na maˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱na chiuu na cˈomna ee na xcwe na wjaˈmˈaaⁿˈ. Catsaˈ naljoˈ ñequio na xcweeˈ tsˈomˈ, 	 ובכל דבר היה אתה למופת במעשים טובים בהוראה צרופה ונהדרה׃


’Nntyˈiaˈyoˈ na nndyocwjeˈcañoom ntiaˈ ndoˈ nleicˈuaa ñˈoom na cwiluii ntiaˈ cwiicheⁿ ntyja, sa̱a̱ tiñeˈquiandyoˈ na nlacatyuendyoˈ, ee maxjeⁿ jndeiˈnaˈ na nmeiⁿˈ nncwinomjndyee. Sa̱a̱ tyooweˈntyjo̱ xjeⁿ na nntycwiiñˈeⁿ. 	 ובשמעכם מלחמות ושמעות מלחמה אל תבהלו כי היו תהיה זאת אך לא זאת היא הקץ׃


Matsoom nnom Jesús: —Mayuuˈ Ta, matseiyuˈa na ˈu cwiluiindyuˈ Cristo, Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. Maˈu joˈ na tseixmaⁿˈ na nncwjeˈcañoomˈ tsjoomnancue. 	 ותאמר אליו כן אדני האמנתי כי אתה המשיח בן האלהים הבא לעולם׃


Taxˈee Jesús nnoom: —¿Aa waa na nntsaˈ ja? Tˈo̱ tsaⁿnchjaaⁿˈ, tsoom: —Jeeⁿ ˈu Ta, lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na nleitquioya. 	 ויען ישוע ויאמר אליו מה חפצת ואעשה לך ויאמר אליו העור רבוני כי אראה׃


Elí jnda Matat, Matat jnda Leví, Leví jnda Melqui, Melqui jnda Jana, Jana jnda José, 	 בן מתת בן לוי בן מלכי בן יני בן יוסף׃


Xjeⁿˈñeeⁿ meiⁿ tîcatseiˈno̱ⁿˈa ˈñeeⁿ juu na nluiiñe nquii na nntseicanduuˈ jnaaⁿ nnˈaⁿ. Sa̱a̱ tjañjoomˈ tsˈo̱o̱ⁿ quia jñom Tyˈo̱o̱tsˈom ja na catseitsˈoomndyo̱ nnˈaⁿ, tsoom no̱o̱ⁿ: “Nntyˈiaˈnjomˈ na nndyocue Espíritu nacjooˈ cwii tsˈaⁿ, ndoˈ nljooˈñe ñˈeⁿñê. Juu tsaⁿˈñeeⁿ jnda̱ tyˈio̱ⁿya tsˈiaaⁿ jom na nntseitsˈoomñê nnˈaⁿ ñˈeⁿ Espíritu Santo.” 	 ואני לא ידעתיו אולם השלח אתי לטבל במים הוא אמר אלי את אשר תראה הרוח ירדת ונחה עליו הנה זה הוא אשר יטבל ברוח הקדש׃


Quia joˈ tjañˈoom Andrés xioom na mˈaaⁿ Jesús. Ntyˈiaaˈ Jesús juu, ndoˈ matsoom: —ˈU re, Simón, jnda Jonás ˈu. Jeˈ nntseicajndyuya ˈu Cefas. (Ñˈoomwaaˈ matsonaˈ Pedro.) 	 ויוליכהו אל ישוע ויהי כהביט אליו ישוע ויאמר שמעון בן יונה לך יקרא כיפא אשר תרגומו פטרוס׃


Ndoˈ queⁿˈ cwenta, mati nomnnˈaⁿˈ Elisabet meiiⁿ na jnda̱ tquieñê majndeiiñê cwii tyochjoo. Jeˈ chiˈ na jnda̱ yom na jndeiiñê. Ndoˈ jom tsˈaⁿ na cwilue nnˈaⁿ na tileicˈoom jnda. 	 והנה אלישבע קרובתך אשר קראו לה עקרה גם היא הרתה בן בזקנתה וזה לה החדש הששי׃


Ee nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye cantyja ˈnaaⁿˈ nquii na cwiluiiñe naxuee ndoˈ jnda̱ jliuna na juu na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na cwicandaana, jeeⁿ ya juu joˈ ndoˈ cwitoˈñoomna Espíritu Santo, 	 כי אלה אשר נגה עליהם האור וטעמו ממתנת השמים ונתן להם חלקם ברוח הקדש׃


Joˈ na jeeⁿ neiⁿnco tsˈo̱o̱ⁿya, ndoˈ ñequio na neiⁿya mataya. Ndoˈ cweˈ ncˈe meindo̱o̱ˈntyˈiaandyo̱, joˈ na machˈeenaˈ na mawajndya̱ya. 	 לכן שמח לבי ויגל כבודי אף בשרי ישכן לבטח׃


Jnda̱ na ntyˈiaaⁿˈaⁿ, tsoom nda̱a̱na: —¿ˈÑeeⁿ ˈndyoonnom ñoom nacjooˈ tsjo̱ˈñjeeⁿwaa ndoˈ ˈñeeⁿ xueeˈ ljeiimeiiⁿ? 	 ויאמר אליהם של מי הצורה הזאת והמכתב אשר עליו׃


Ñˈoom na mayuuˈ na cwantindye joona cwilaneiⁿna ñˈoomˈñeeⁿ na ta̱a̱ˈ nˈomna ja ndoˈ ñequio na ñeˈcwinomˈna ja, sa̱a̱ ntˈomcheⁿ ñequio na xcweeˈ nˈom cwilˈana tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 הן יש מגידים את המשיח מקנאה וריב ויש מגידים בכונה טובה׃


ˈO nnˈaⁿ Samaria jeeⁿ cachjoo cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ cweˈ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈtoˈyoˈ jom. Sa̱a̱ jâ nnˈaⁿ judíos cwilaˈno̱o̱ⁿˈyayâ ˈñeeⁿ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyô̱. Ee cantyja ˈnaaⁿyâ joˈ na macwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ. 	 אתם משתחוים אל אשר לא ידעתם ואנחנו משתחוים אל אשר ידענו כי הישועה מן היהודים היא׃


Quia na jnda̱ tooˈ tsquiˈ na ñjomndye calcaa, ˈoocantyjaandye nnˈaⁿ juunaˈ tyuaatcwii. Meindyuaandyena, cwitjeiiˈndyena calcaa na yati. Cwitioomna jooyoˈ nˈom lquiee sa̱a̱ calcaa na cwantindyo cwityeⁿˈquieeˈna jooyoˈ. 	 וכאשר נמלאה העלו אתה אל שפת הים וישבו וילקטו את המינים הטובים לתוך הכלים ואת המשחתים השליכו חוצה׃


’¿Chiuu mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ? Xeⁿ mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na mˈaⁿ cwii siaⁿnto canmaⁿ ntsmeiiⁿˈeⁿ ndoˈ cwiindye jooyoˈ nntsuuñe, aa nchii nˈñeeⁿ ñequieenˈaaⁿ nchooˈ qui nchooˈ ñjeeⁿ jooyoˈ cjooˈ tyueˈ ndoˈ wjaacalˈueeⁿ juu quiooˈ na tsuuñe. 	 מה דעתכם כי יהיו לאיש מאה כבשים ותעה אחד מהם הלא יעזב את התשעים ותשעה על ההרים והלך לבקש את התעה׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, nchii matsjo̱o̱ya na mamatseixmaⁿya juunaˈ, sa̱a̱ luaa matsˈaa, cwitsuuˈyaya tsˈo̱o̱ⁿ ljoˈ ñeseixmaⁿya jaachˈee xuee ndoˈ matseijndo̱yaya na nncua̱ˈntyjo̱ya juu na waa jo nno̱o̱ⁿ, 	 אחי אינני חשב כי כבר השגתי אך אחת דברתי כי שכח אני את אשר מאחרי ואשתטח אל אשר לפני׃


Meiⁿncwii tsˈaⁿ tinchoˈjnaⁿˈyoˈ nnom. Cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ ee juunaˈ matseijomnaˈ chaˈcwijom na choˈjnaⁿˈyoˈ. Juu tsˈaⁿ na mˈaaⁿ na wiˈ tsˈom xˈiaaˈ, matseicaña̱a̱ⁿ chiuu tˈmaⁿ ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ na tqueⁿ Moisés, 	 ואל תהיו חיבים לאיש דבר זולתי אהבת איש את רעהו כי האהב את חברו קים את התורה׃


Ee naquiiˈ libro Salmos teiljeii ñˈoom na tsoom: ˈU Tsotya̱ya, nntseina̱ⁿya cantyja ˈnaⁿˈ nda̱a̱ chaˈtso ndyentyjo̱ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿndyo̱. Ñequio luantsa nntseitˈmaaⁿˈndyo̱ ˈu ñˈeⁿndye joona yuu na cwitjomndyena. 	 באמרו אספרה שמך לאחי בתוך קהל אהללך׃


Matso Jesús nnoom: —Majnda̱ ntyˈiaˈ jom. Mannco̱ na matseina̱ⁿya njomˈ cwiluiindyo̱ nqueⁿ. 	 ויאמר אליו ישוע הן ראית אתו והמדבר אליך הנה זה הוא׃


Teixndyaañenndaˈ Jesús ndaaluee ñequio wˈaandaa. Quia na tueⁿˈeⁿ mantyja tyˈentyjaaˈ cwiicheⁿ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ jom. 	 וישב ישוע לעבר באניה אל עבר הים ויקהל אליו המון רב והוא על שפת הים׃


Nnˈaⁿ na tyondye ñˈoommeiⁿˈ jlaˈtiuuna tyuaaˈ nleitquiooˈ cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, ee manndyooˈ mˈaaⁿ Jesús tsjoom Jerusalén. Joˈ chii, tsotyeeⁿ ñˈoom na tjañoomˈ nda̱a̱na. 	 ויהי הם שמעים את זאת ויסף שאת משל על אשר קרב לירושלים והמה חשבים כי מהרה תגלה מלכות האלהים׃


Ee tiquitjaaˈndyô̱ cwenta na wiˈ na tquiooˈ na cwitjo̱o̱ⁿyâ. Cwiqua̱a̱ⁿyâ cwenta joo ˈnaⁿ na tileicantyˈiaaya, ee joo na cwintyˈiaayâ, ticaljotyeⁿnaˈ, sa̱a̱ joo na titquiooˈ mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿ. 	 אשר לא נביט אל הדברים הנראים כי אם אל אשר אינם נראים כי הנראים לשעה המה ואשר אינם נראים הם לעולם׃


Ee chaˈxjeⁿ chaˈwaa seiiˈ tsˈaⁿ xeⁿ ticuaa espíritu ˈnaaⁿˈnaˈ, maxjeⁿ tsˈoo juunaˈ, majoˈti matseijomnaˈ na matseiyuˈya tsˈom tsˈaⁿ, tsˈoo juunaˈ xeⁿ ticañˈeⁿ na machˈee tsˈaⁿ. 	 כי כאשר הגוף בלי נשמה מת הוא כן גם האמונה בלי מעשים מתה היא׃


Catsˈaanaˈ na ñenncuˈ ntyjiˈ naya na macheˈ. Ndoˈ nquii Tsotyeˈ na mantyˈiaaⁿˈaⁿ ljoˈ macheˈ na cweˈ ntyˈiu, jom nntseinoomñê ljoˈ na matseitjo̱o̱naˈ ˈu. 	 למען תהיה צדקתך בסתר ואביך הראה במסתרים הוא בגלוי יגמלך׃


Ndoˈ ntˈomndyo̱ jaa jnaaⁿya ndyuaa Frigia ñˈeⁿ Panfilia, Egipto ñˈeⁿ ntˈomcheⁿ lˈo̱ndaa África na manndyooˈ Cirene. Ndoˈ ntˈomndyo̱ jnaaⁿya tsjoom Roma, na tuiindyo̱ nnˈaⁿ judíos ndoˈ mati ñˈeⁿ nnˈaⁿ meiⁿ nchii tuiindyena nnˈaⁿ tsjaaⁿ jaa, sa̱a̱ macwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ na jaa nnˈaⁿ judíos cwilatˈmaaⁿˈndyo̱ jom. 	 פרוגיא ופמפוליא מצרים וחבל לוב אשר על יד קוריני והבאים מרומי גם יהודים גם גרים׃


Ndoˈ Tíquico jño̱o̱ⁿya jom tsjoom Efeso. 	 את טוכיקוס שלחתי לאפסוס׃


Ndoˈ xeⁿ jnda̱ ljeiiⁿ, nntseitjoom ncˈiaaⁿˈaⁿ ñequio nnˈaⁿ na mˈaⁿ nndyooˈ waⁿˈaⁿ ndoˈ nntsoom nda̱a̱na: “Cˈo̱o̱ⁿya na neiiⁿya, ee jnda̱ ljeiya tsjo̱ˈñjeeⁿ na tsuu.” 	 והיה כמצאה אותו תקרא לרעותיה ולשכנותיה לאמר שמחנה אתי כי מצאתי את הדרכמון אשר אבד לי׃


Sa̱a̱ jom nncˈo̱o̱ⁿ, nntsoom: “Jnda̱ tsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ na ticaljeii yuu nnˈaⁿ ˈo. Quindyo̱ˈyoˈ ñjaaⁿ, ˈo nnˈaⁿ na cwilˈaˈyoˈ natia.” 	 ויאמר אני אמר לכם אינני יודע אתכם מאין אתם סורו ממני כל פעלי האון׃


Ndoˈ ntˈom lqueeⁿ na tquiaa yuu na jeeⁿ ljo̱ˈ, mannˈaⁿ na cwindye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ñequio na neiiⁿna cwitoˈñoomna juunaˈ. 	 והנזרע על הסלע הוא השמע את הדבר וימהר ויקחנו בשמחה׃


Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, jndye profetas ñequio reyes na tyotsa̱ˈntjom, jeeⁿ tyocantyjaaˈ nˈomna na nntyˈiaanda̱a̱na tsˈiaaⁿmeiⁿˈ na cwintyˈiaˈ ˈo na matsˈaa ndoˈ na nndyena ñˈoom na cwindyeˈ ˈo na mañenquia, sa̱a̱ tîcantyˈiaana meiⁿ tîcandyena. 	 כי אני אמר לכם נביאים ומלכים רבים חפצו לראות את אשר אתם ראים ולא ראו ולשמע את אשר אתם שמעים ולא שמעו׃


Sa̱a̱ tˈo̱ Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, tsoom: —Quia na jnda̱ tmaaⁿ cwintyˈiaˈyoˈ na jeeⁿ tmaaⁿ nchquiu, cwinduˈyoˈ: “Matseinmaaⁿñeyanaˈ.” 	 ויען ויאמר להם בערב תאמרו יום צח יהיה כי אדמו השמים׃


Ñˈeeⁿˈndyo ˈo na tyocaluiˈjnaaⁿˈndyoˈ lˈa nnˈaⁿ ndoˈ na tyotaˈwiˈna ˈo jo nda̱a̱ ntˈomcheⁿ, ndoˈ ntˈomndyoˈ ˈo tyoteijndeiˈyoˈ nnˈaⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈ na teinomna nawiˈñeeⁿ. 	 פעם בהיותכם לראי בחרפה ותוגה פעם בהשתתף לאשר הגיע אליהם כזאת׃


Nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Ta Jesucristo catioˈnaaⁿndyena ˈo. Quiana na meiⁿcwii ñomtiuu ticˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na. 	 חסד לכם ושלום מאת האלהים אבינו ואדנינו ישוע המשיח׃


Jnda̱ na tjacaa cwii canchooˈñequiee chu, tjo̱nndaˈa Jerusalén ñequio Bernabé. Mati tja Tito ñˈeⁿndyo̱. 	 אחרי כן מקץ ארבע עשרה שנה שבתי ועליתי לירושלים עם בר נבא ואקח אתי גם את טיטוס׃


Cantyja na tyotsˈaa ñequiiˈcheⁿ tyoˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ na tsˈiaaⁿ calˈaˈyoˈ cha nnda̱a̱ nnteiˈjndeiˈyoˈ nnˈaⁿ na matseiˈtjo̱o̱naˈ. Cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom na tyotseineiⁿ Ta Jesús. Tyotsoom: “Matˈmaⁿti matioˈnaaⁿñenaˈ tsˈaⁿ na mañequiaa nchiiti tsˈaⁿ na macoˈñom.” 	 ובכל הראיתי אתכם כי כן עלינו לעמל ולתמך את החלשים ולזכר את דברי האדון ישוע כי הוא אמר טוב אשר תתן משתקח׃


Ticatsonaˈ na nlaˈsˈandyo̱ nlaˈscundyo̱ na nlˈaaya na nlaˈlio̱o̱ˈa nnˈaⁿ, meiⁿ na nncˈo̱o̱ⁿya na ta̱a̱ˈ nˈo̱o̱ⁿya ntˈomcheⁿ ncˈiaaya. 	 ולא נרדף אחרי כבוד שוא להכעיס איש את רעהו ולקנא איש את רעהו׃


Yolcu na tquio ñˈeⁿñê na jnaⁿna Galilea, tyˈentyˈiaana tseiˈtsuaa, tqueⁿna cwenta chiuu waa na tjacantyˈiuuˈñê. 	 ותלכנה אחריו מן הנשים אשר באו אתו מן הגליל ותחזינה את הקבר ואת אשר הושם בו גויתו׃


Jnda̱ chii tjantyjaaⁿˈaⁿ cwiicheⁿ jnaaⁿ. Majoˈti tsoom nnom tsaⁿ na jnda̱ we. Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: “Aa ya, ta, jo̱ya.” Sa̱a̱ tîcjaa. 	 ויגש אל השני וידבר כזאת גם אליו ויען ויאמר הנני אדני ולא הלך׃


Ee meiⁿcwii tîcatseitjo̱o̱ñê meiⁿ tîquinquiuˈnnˈaaⁿ. 	 אשר חטא לא עשה ולא מרמה בפיו׃


Ee tquiaañê na tueeⁿˈeⁿ cha ntioom na choˈjnaⁿ chaˈtsondye nnˈaⁿ cha nnda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿndyena, teitquiooˈ na joˈ quia na tueˈntyjo̱ xjeⁿ. 	 אשר נתן את נפשו כפר בעד כל וזאת העדות הבאה בעתה׃


Sa̱a̱ ˈu jeˈ quia matseiˈcwejndoˈndyuˈ, cwjaaˈndyuˈ ncheⁿˈ xqueⁿˈ, camaⁿˈ njomˈ, 	 ואתה כי תצום סוך את ראשך ורחץ את פניך׃


Sa̱a̱ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Cristo cwentaaⁿˈa na mˈaⁿna tsˈo̱ndaa Judea, tîcataˈjnaaⁿˈna ja. 	 אבל קהלות יהודה אשר במשיח הנה לא ידעו את פני׃


Nntsˈaacheⁿnaˈ na cwiindyoˈ ˈo nntso: “ˈU matseiyuˈya tsˈomˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ja matsˈaa yuu na matyˈiommyanaˈ.” Xeⁿ na ljoˈ, caˈmo̱ⁿˈ na matseiyuˈya tsˈomˈ ñˈeⁿñê meiⁿ tyoowitquiooˈ ñequio na macheˈ, ndoˈ ja ñequio ljoˈ na matsˈaaya mˈmo̱o̱ⁿya na matseiyuˈya tsˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿñê. 	 אך יאמר איש אתה יש לך אמונה ואני יש לי מעשים הראני נא את אמונתך מתוך מעשיך ואני אראך מתוך מעשי את אמוני׃


Cwiindye joona, tsˈaⁿ na jndyu Agabo, teicantyjaaⁿ ndoˈ ncˈe na seijndo̱ˈ Espíritu tsˈoom tsoom na cwajndii nleijndoˈ chaˈwaa ndyuaaˈñeeⁿ. Ndoˈ ñˈoom na tsoom seicanda̱a̱ˈñenaˈ quia tyomˈaaⁿ Claudio tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma. 	 ויקם אחד מהם ושמו אגבוס ויגד על פי הרוח כי רעב גדול יבוא על כל ישבי תבל ויהי כן בימי קלודיוס׃


Quia joˈ tso Pablo na tiyuuˈ ñˈoom na cwiluena. Tsoom: —Ja meiⁿchjoo tjaa na cotseitjo̱o̱ndyo̱ meiⁿ na cjooˈ ljeii na tqueⁿ Moisés na cwileiñˈo̱o̱ⁿ jâ nnˈaⁿ judíos, meiⁿ na cjooˈ watsˈom tˈmaⁿ, meiⁿ nnom tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma. 	 והוא הצטדק לאמר לא חטאתי במאומה לא לדת היהודים ולא למקדש ולא לקיסר׃


ˈÑeeⁿ juu na cwinaⁿñe ñequio natia, ja nntsˈaa na nljooˈñetyeⁿ nacañoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Nntseijomnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ chaˈcwijom cwii ta tsˈoomxˈee watsˈom cañoomˈluee. Ndoˈ tijoom cwinncwjiˈnaˈ juu joˈ ee nquii Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaya cwiluiiñê watsˈomˈñeeⁿ. Ndoˈ nntseiljeiya xueⁿˈeⁿ nacjooˈ tsaⁿˈñeeⁿ ñequio xueeˈ tsjoom ˈnaaⁿˈaⁿ, majuu tsjoom Jerusalén xco. Tsjoomˈñeeⁿ nndyocuenaˈ na nnaⁿnaˈ cañoomˈluee yuu na mˈaaⁿ nqueⁿ na cwiluiiñê cwentaya. Ndoˈ mati nntseiljeiya cwiicheⁿ xueya na xconaˈ nacjooˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 המנצח אתננו לעמוד בהיכל אלהי ולא יצא עוד החוצה וכתבתי עליו את שם אלהי ואת שם עיר אלהי ירושלים החדשה הירדת משמים מעם אלהי ואת שמי החדש׃


Seineiⁿticheⁿ Jesús cwiicheⁿ ñˈoom tjañoomˈ na maˈmo̱ⁿnaˈ na maxjeⁿ nleijndyendyeti nnˈaⁿ na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ nˈom. Tsoom nda̱a̱na: —Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom matseijomnaˈ chaˈna cwii lqueeⁿˈ mostaza. Tjatseicˈoom tsˈaⁿ juunaˈ naquiiˈ ntjoomˈm. 	 וישם לפניהם משל אחר לאמר מלכות השמים דומה לגרגר של חרדל אשר לקחו איש ויזרעהו בשדהו׃


Xeⁿ mˈaaⁿ cwii gobiernom na cwito̱ⁿˈndye nnˈaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ, ntˈom cwiˈoo nacjoomˈm ndoˈ ntˈom cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, tsaⁿˈñeeⁿ xocaljooˈñetyeeⁿ tsˈiaaⁿ. 	 ואם נחלקה ממלכה על עצמה לא תוכל לעמד הממלכה ההיא׃


Luaa waa cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ. Jnaaⁿˈ cwii tsˈaⁿ, joˈ na jndyoquieeˈ jnaⁿ tsjoomnancue ndoˈ jnaaⁿˈ jnaⁿˈñeeⁿ joˈ na cwiwje nnˈaⁿ ndoˈ na cwiwje nnˈaⁿ, luaaˈ tyˈoomnaˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ ee chaˈtsondyena laxmaⁿna jnaⁿ. 	 לכן כאשר על ידי אדם אחד בא החטא לעולם והמות בעקב החטא וכן עבר המות על כל בני אדם מפני אשר כלם חטאו׃


Nnom Nqueⁿ na waa najndeii na cwiluiiñê na nncwañomˈm ˈo na tincjuˈcjenaˈ ˈo na ñequio na neiiⁿˈeⁿ nntsˈaaⁿ na nncwintyjeˈyoˈ jo nnoom yuu na jeeⁿ caxuee na mˈaaⁿ na meiⁿcwii tilaˈtjo̱o̱ndyoˈ jo nnoom, 	 ולאשר יכול לשמרכם בבלי מכשול ולהעמיד אתכם בששון תמימים לפני כבודו׃


Sa̱a̱ jñeeⁿ na ljoˈ. Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ naxuee ndoˈ natsjom tyondo̱o̱na jom ndyueelˈa tatiom nnom tsjoomna na nlacueeˈna jom. 	 ויודע לשאול ארבם והמה שמרו את השערים יומם ולילה למען ימיתהו׃


Majnda̱ jaawindyooˈ nncueeˈ xuee pascua na cwicwaˈ nnˈaⁿ judíos tyooˈ na tjaa ndaaljoˈ tjaquieeˈ. 	 ויקרב חג המצות הנקרא פסח׃


Jnda̱ na seineiiⁿ ñˈoommeiⁿˈ, jndye nnˈaⁿ jlaˈyuˈ ñˈeⁿñê. 	 ויהי בדברו זאת ויאמינו בו רבים׃


Ee nchii cweˈ aa macwaˈ tsˈaⁿ nantquieˈñeeⁿ, oo, aa ticwaaⁿˈaⁿ joonaˈ, joˈ na macjaaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom jom. Meiⁿ nchii na jeeⁿ ya nnˈaⁿndyo̱tya̱a̱ xeⁿ cwicwaaˈa joonaˈ, oo nchii nnˈaⁿ na tiannˈaⁿndyo̱tya̱a̱ xeⁿ ticwaaˈa joonaˈ. 	 המאכל לא יקרב אתכם לאלהים כי אם נאכל אין לנו יתרון ואם לא נאכל לא נגרע׃


Jnda̱nquia seitiuu Pablo na nncjaawinoom ndyuaa Macedonia ñequio ndyuaa Acaya. Jnda̱ chii nncjaⁿ tsjoom Jerusalén. Xeⁿ jnda̱ tjaaⁿ Jerusalén maxjeⁿ jndeiˈnaˈ na cjaⁿ tsjoom Roma. 	 ויהי ככלות הדברים האלה יעץ פולוס ברוחו לעבר בתוך מקדוניא ואכיא וללכת ירושלים ויאמר אחרי היותי שמה ראה אראה גם את רומי׃


Tso Jesús nnoom: —Aa ndiˈ, Pedro, njomˈ matsjo̱o̱, cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntseixuaa caxtijndyo jeˈjeˈcheⁿ, sa̱a̱ ˈu xjeⁿˈñeeⁿ jnda̱ ndyee ndiiˈ macwjiˈndyuˈ na ticwajnaⁿˈ ja. 	 ויאמר אני אמר לך פטרוס לא יקרא תרנגל היום עד כי שלש פעמים כחשת בי לאמר לא ידעתיו׃


Quia ljoˈcheⁿ nntyˈiaana ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee na macwja̱caño̱o̱ⁿnndaˈa tsjoomnancue. Nndyo̱o̱ naquiiˈ nchquiu ñequio najndeii na matseixmaⁿya ndoˈ ñequio na neiⁿncooˈ nacaxuee na cwiluiitˈmaⁿndyo̱. 	 ואז יראו את בן האדם בא בענן בגבורה ובכבוד רב׃


Catueˈndyoˈ cjeˈyoˈ nda̱a̱ ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈyuˈ ncˈe na tˈmaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nquiuˈyoˈ. 	 הכנעו איש לאחיו ביראת אלהים׃


Taˈxˈeena nnoom: —¿ˈÑeeⁿ najndeii ñˈeⁿ na tjeiˈ naⁿˈñeeⁿ watsˈom? Ndoˈ ¿ˈñeeⁿ tquiaa na matseiˈxmaⁿˈ juunaˈ? 	 ויאמרו אליו באי זו רשות אתה עשה אלה ומי נתן לך את הרשות הזאת לעשות את אלה׃


Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ espíritu na tseixmaaⁿ, tjanquiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱ espíritu ˈnaaⁿ lˈoo na mˈaⁿ jnaⁿ, 	 אשר בו הלך ויקרא גם לרוחות אשר במשמר׃


Quia joˈ policíaˈñeeⁿ tyˈelacandiina naⁿmaⁿnˈiaaⁿˈñeeⁿ ñˈoommeiⁿˈ. Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ quia jndyena na Pablo ñequio Silas cwilaxmaⁿna nnˈaⁿ romanos, jeeⁿ tyuena. 	 ויגידו השטרים לשרים את הדברים האלה ויהי כשמעם כי רומיים הם וייראו׃


Ñequio joonaˈ jlaˈjndana cwii taⁿˈ tyuaaˈ tsˈaⁿ na machˈee ncuaa chaˈxjeⁿ na tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom no̱o̱ⁿ na maxjeⁿ nluii.” 	 ויתנו אתם אל שדה היוצר כאשר צוני יהוה׃


Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ ñˈoom na nntaⁿˈyoˈ nnom Tsotya̱ ñequio xueya, joˈ joˈ nñequia cha na catseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom cantyja ˈnaⁿ ja na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ. 	 וכל אשר תשאלו בשמי אעשנו למען יכבד האב בבנו׃


hasta xjeⁿ na jnda̱ tsa̱ˈa nnˈaⁿ na jndoo ˈu na cˈomna nacje ˈnaⁿˈ.” 	 עד אשית איביך הדם לרגליך׃


Jeeⁿ tˈmaⁿ nawiˈ nntseiquioom nacjoo chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilˈa natia ndoˈ tˈmaⁿ nntseiˈndaaˈnaˈ nquiuna. Najndyee nntjoom nnˈaⁿ judíos na ljoˈ, ndoˈ majoˈti nntjoom nnˈaⁿ na nchii judíos. 	 צרה ומצוקה על כל נפש אדם עשה הרע על היהודי בראשונה וכן גם על היוני׃


Jeˈ mˈaaⁿ ntyjaaˈ tsˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya yuu na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom. Joˈ na jnda̱ jñom Tsotyeeⁿ Espíritu Santo naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ ñˈoomtyeⁿ na tqueⁿ ndoˈ na cwiluii chaˈtso na cwintyˈiaˈyoˈ jeˈ ndoˈ na cwindyeˈyoˈ. 	 ועתה אחרי הנשאו בימין האלהים לקח מאת האב את הבטחת רוח הקדש וישפך את אשר אתם ראים ושמעים׃


Ee quia na cwileijndyoo tsˈiaaⁿ na laˈxmaⁿ ntyee, mati macaⁿnaˈ na nleijndyoo ljeii na matseijndaaˈñenaˈ tsˈiaaⁿ na cwilˈana. 	 כי בהשתנות הכהנה מן הצרך שתשתנה גם התורה׃


Xuee quia na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ quiaaⁿ na nncˈoom na wiˈ tsˈoom juu. ˈU ntyjiˈ na jeeⁿ tˈmaⁿ teijneiⁿ jâ tsjoom Éfeso. 	 יתן לו האדון למצא רחמים מלפני יהוה ביום ההוא ורב שרותו אשר שרת באפסוס אתה ידעת היטב׃


Cwii cwiindyoˈ ˈo cjuˈñecje nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ, ee nnˈaⁿ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ, Tyˈo̱o̱tsˈom maqueeⁿ joona tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. Tjaaˈnaⁿ cwii tsˈaⁿ na mˈaaⁿ tsˈiaaⁿ na nchii jom tqueeⁿ juu. 	 כל נפש תכנע לגדלת הרשיות כי אין רשות כי אם מאת האלהים והרשיות הנמצאות על יד אלהים נתמנו׃


Quia joˈ juu tsˈaⁿ na malˈue tiaˈ ñˈeⁿ xˈiaaˈ, ntqueeⁿ Moisés. Matsoom nnom: “¿ˈÑeeⁿ juu tqueⁿ ˈu na nntsa̱ˈntjomˈ jâ, ndoˈ na nncuˈxeⁿˈ jâ? 	 והעשק את רעהו הדפו לאמר מי שמך לאיש שר ושפט עלינו׃


Ndoˈ Felipe jeˈ, teitquiooˈñê tsjoom Azoto, ndoˈ jndye njoom tyomanoom tyoñequiaaⁿ ñˈoom naya hasta tueeˈnnaaⁿˈaⁿ tsjoom Cesarea. 	 ופילפוס נמצא באשדוד ויעבר ויבשר בכל הערים עד באו לקסרין׃


Seineiⁿ rey David na ndooˈ matseineiⁿ nquii Jesús. Matsoom: Mantyˈiaya Tyˈo̱o̱tsˈom na ñequiiˈcheⁿ mˈaaⁿñê jo no̱o̱ⁿya. Ncˈe na mˈaaⁿñê ñˈeⁿndyo̱, joˈ chii xocjuˈcjenaˈ ja. 	 כי דוד אמר עליו שויתי יהוה לנגדי תמיד כי מימיני בל אמוט׃


Joˈ chii cjooˈ nˈomˈyoˈ na nlaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ ñˈoomwaaˈ, ee tyomˈaⁿˈyoˈ na queeⁿ nˈomˈyoˈ na nñequiaˈyoˈ sˈom na nnteijndeiinaˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ joˈ joˈ, chaˈxjeⁿ na sˈaanaˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ quia joˈ, joˈ quiaˈyoˈ cantyjati na cwileiñˈomˈyoˈ. 	 ועתה גם השלימו את המעשה למען כאשר התנדבתם לעשות כן גם תגמרו כפי יכלתכם׃


Ee tˈmo̱o̱ⁿ no̱o̱ⁿya ñˈoom na jeeⁿ wantyˈiuuˈ ñetuaa chiuu jnda̱ seijndaaˈñê, ndoˈ tquiaaⁿ na catseiˈno̱ⁿˈa juunaˈ. Chjoowiˈ ñˈoomˈñeeⁿ jnda̱ seiljeiya na matseicwano̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ. 	 כי בחזון גלה לי הסוד אשר למעלה כתבתי לכם במעט׃


Sa̱a̱ xeⁿ titseiñˈoomˈñe ñˈoomwaaˈ, tilaˈñˈoomˈndyoˈ jom. 	 ומי אשר לא ידע אל ידע׃


ˈU re nnˈaⁿya na jeeⁿ jnda ntyjiiya, jeeⁿ xcwe macheˈ na mateixeˈ nnˈaaⁿya na cweˈ cwiquieya na mˈaaⁿˈ, meiiⁿ joona nnˈaⁿ na ticwajnaⁿˈ. 	 חביבי באמונה כל מעשיך עם האחים ועם הארחים׃


Meiiⁿ jndye tsˈiaaⁿ na tyochˈeeⁿ jo nda̱a̱na na tixocaluii na cweˈ tsˈaⁿ nntsˈaa, sa̱a̱ tiñeˈcalaˈyuˈna ñˈeⁿñê. 	 רבים האתות אשר עשה לעיניהם ובכל זאת לא האמינו בו׃


Ndoˈ joo nnˈaⁿ judíos na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ María na cwiñeˈquia na tˈmaⁿ tsˈoom, quia ntyˈiaana na seityuaaⁿˈaⁿ, teicantyjaaⁿ, jlueeⁿˈeⁿ quiiˈ wˈaa, tyˈentyjo̱na naxeeⁿˈeⁿ. Ee jlaˈtiuuna na wjaacatyˈioom yuu waa tseiˈtsuaa. 	 והיהודים אשר באו אל ביתה לנחמה כראותם את מרים כי קמה פתאם ותצא הלכו אחריה באמרם כי הלכה לה אל הקבר לבכות שמה׃


Quia joˈ tquioñˈomna tyochjoo na mˈaaⁿ Jesús. Ndoˈ quia ntyˈiaaˈ jndyetia Jesús, sˈaanaˈ na tyocoñoomñenaˈ tyochjooˈñeeⁿ. Tiooñê nomtyuaa, tyotseicantyeeⁿñê ndoˈ tyocaluiˈ chomˈ ˈñom. 	 ויביאהו לפניו ויהי כאשר ראהו הרוח וירוצצנו פתאם ויפל ארצה ויתגולל ויורד רירו׃


Ncˈe na jeeⁿ ndyaˈ tquieñe Abraham matseijomnaˈ jom chaˈcwijom cwii tsˈoo. Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, tueˈntyjo̱ na jndyendye nda ntseindacantyjoom chaˈna jndyendye cancjuu na mˈaⁿ tsjo̱ˈluee, oo chaˈna teiˈ ˈndyoo ndaaluee, cwii na xocanda̱a̱ nncuncho tsˈaⁿ. 	 על כן מאחד אשר כמעט מת גופו יצאו ככוכבי השמים לרב וכחול על שפת הים אשר לא יספר׃


Matsoom nda̱a̱na: —ˈO nnˈaⁿya na cwilayuˈyoˈ, jndeiˈnaˈ na seicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na seiljeii David cantyja ˈnaaⁿˈ Judas chaˈxjeⁿ tso Espíritu Santo nnoom cantyja ˈnaaⁿˈ Judasˈñeeⁿ tsaⁿ na tjacaˈmo̱ⁿ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na tˈue jom. 	 אנשים אחים מן הצרך היה כי ימלא הכתוב ההוא אשר דבר מקדם רוח הקדש בפי דוד על יהודה אשר היה מוליך את תפשי ישוע׃


Matseicatyˈuenaˈ ja quia na ncua̱caño̱o̱ⁿnndaˈa ˈo, nquii Tyˈo̱o̱tsˈomya nntsˈaaⁿ na nluiˈjnaaⁿˈndyo̱ quiiˈntaaⁿˈyoˈ ndoˈ na nntseityˈioonaˈ ja cantyja ˈnaaⁿ jndyendyoˈ ˈo na jaachˈee xuee cwilaˈtjo̱o̱ndyoˈ nnoom meiⁿ tyoolcweˈ nˈomˈyoˈ jnaⁿˈyoˈ, na tiljuˈ tsaamˈaⁿˈyoˈ jo nnoom, na ndicwaⁿ cwimˈaⁿˈyaˈyoˈ ñequio nnˈaⁿ ndoˈ na cwilaˈqueeⁿ nˈomˈyoˈ chiuu tseixmaⁿ tsjoomnancue. 	 פן אשוב לבוא וישפילני אלהי אצלכם ואתאבל על רבים אשר חטאו כבר ולא שבו מן הטמאה ומן הזנות ומן הזמה אשר עשו׃


Jluiˈ yuscuˈñeeⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ, taxˈeeⁿ nnom tsoñeeⁿ: —Naⁿ, ¿ljoˈ nlcaaⁿˈa? Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ nnom jnaaⁿ: —Caⁿˈ xqueⁿ Juan, tsaⁿ na tyotseitsˈoomñe nnˈaⁿ. 	 ותצא ותאמר לאמה מה אשאל ותאמר את ראש יוחנן המטביל׃


Jeˈ meinomˈm hasta xjeⁿ na nntsa̱ˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na jndoo jom na nntseijomnaˈ naⁿˈñeeⁿ chaˈcwijom tsˈoom na ntyjo ncˈeeⁿ, 	 וחכה יחכה עד כי יושתו איביו הדם לרגליו׃


’Ndoˈ ˈo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ nda̱a̱ ncˈiaaˈyoˈ, mati nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo ee laxmaⁿˈyoˈ chaˈcwijom nchjaaⁿˈyoˈ. Cwinduˈyoˈ tityeⁿ ñˈoom na maqueⁿtyeⁿ tsˈaⁿ nacjoomˈm quia na macwjeeⁿˈeⁿ xueeˈ watsˈom tˈmaⁿ. Sa̱a̱ tyeⁿti ñˈoom na nncwjiˈ tsˈaⁿ xueeˈ sˈom cajaⁿ na ñˈeⁿ teichjoomnaˈ. 	 אוי לכם מנהלים עורים האמרים הנשבע בהיכל אין זאת מאומה והנשבע בזהב ההיכל יאשם׃


Judasˈñeeⁿ tyocañˈeeⁿ ñˈeⁿndyô̱ jâ ndoˈ ñeseijomñê tsˈiaaⁿ na cwilaxmaaⁿyâ. 	 כי היה נמנה אתנו וזכה בגורל השרות הזה׃


Canduˈyoˈ na xmaⁿñe Filólogo, Julia, Nereo, ñequio nomtyjeeⁿ, ñequio Olimpas, ñequio chaˈtso nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ ñˈeⁿndyena. 	 שאלו לשלום פילולוגוס ויוליא נירוס ואחותו ואולומפס וכל הקדושים אשר אתם׃


Xuee jnda̱ ndyee na tuii na luaaˈ toco cwii tsˈaⁿ tsjoom Caná, tsˈo̱ndaa Galilea. Ndoˈ seijomñe tsondyee Jesús. 	 וביום השלישי היתה חתנה בקנה אשר בגליל ואם ישוע היתה שם׃


Quia joˈ tso Jesús nnom yuscuˈñeeⁿ: —Jeeⁿ majoˈndyo ñˈoom na tsuˈ. Ya xeⁿ wjaˈtoˈ waˈ. Jnda̱ jluiˈ jndyetia naquiiˈ tsˈom yuscuchjoo jndaˈ. 	 ויאמר אליה בגלל דברך זה לכי לך יצא השד מבתך׃


Tyonda̱a̱na ndyuaana ñequio ntˈomcheⁿ ˈnaaⁿna na waa. Ndoˈ sˈom na tyotoˈñoomna tyoto̱ⁿˈna joonaˈ, tyoñequiana nda̱a̱ nnˈaⁿ na tyotseitjo̱o̱naˈ joo. 	 ואת אחזתם ואת רכושם מכרו ויחלקו אתם לכלם לאיש איש די מחסורו׃


Ncueeˈñeeⁿ nquii rey Herodes, cwajndii tyocoˈweeⁿˈeⁿ ntˈom nnˈaⁿ na cwilaxmaⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 בעת ההיא שלח המלך הורדוס את ידו להרע לאנשים מן הקהל׃


Quia na jndii Jesús na luaaˈ, tsoom nnom: —Cwii waa na cwii matseiˈtjo̱o̱ˈ. Cajnda̱a̱ˈ chaˈtso na maleichuˈ ndoˈ quiaaˈ nda̱a̱ ndyeñeeⁿˈ. Quia joˈ nncˈoomˈ na tyandyuˈ cañoomˈluee. Jnda̱ joˈ candyotseijomndyuˈ ñequiondyo̱. 	 וישמע ישוע ויאמר עוד אחת חסרת מכר את כל אשר לך וחלק לעניים ויהי לך אוצר בשמים ובוא ולך אחרי׃


Ee jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ na cwilaˈtiuu nquiee na tˈmaⁿ cwiluiindye, sa̱a̱ nncueˈntyjo̱ na nncjuˈcjenaˈ joona. Ndoˈ jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ na majuˈcjenaˈ sa̱a̱ nda̱nquia nntseiwendyenaˈ joona. 	 ואולם רבים מן הראשונים יהיו אחרונים והאחרונים ראשונים׃


Tiempoˈñeeⁿ jnaⁿ Jesús tsjoom Nazaret, tsˈo̱ndaa Galilea. Tyjeˈcañoom Juan ndyuaa yuu na tjaa nnˈaⁿ cˈom. Ndoˈ seitsˈoomñe Juan jom tsˈom jndaa Jordán. 	 ויהי בימים ההם ויבא ישוע מנצרת אשר בגליל ויטבל על ידי יוחנן בירדן׃


Matseiljeiya cartawaañe na matseicwano̱ⁿya na mˈaaⁿˈ ˈu Timoteo, na cwiluiindyuˈ jndaaya ncˈe na matseiyuˈya tsˈomˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Cristo Jesús na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa na ñequiana na nncoˈñomˈ naya na laˈxmaⁿna ñequio na mˈaⁿna nawiˈ nˈomna nnˈaⁿ ndoˈ na meiⁿcwii ñomtiuu tincˈoomˈ jo nda̱a̱na. 	 אל טימותיוס בנו האמתי באמונה חסד ורחמים ושלום מאת אלהים אבינו והמשיח ישוע אדנינו׃


Ndoˈ juu ángel na ntyˈiaya na meintyjeeˈ nnom ndaaluee ndoˈ nnom tyuaatcwii, seiweeⁿ tsˈo̱o̱ⁿ ntyjaya jo cañoomˈluee. 	 והמלאך אשר ראיתיו עמד על הים ועל הארץ הרים ידו אל השמים׃


Sa̱a̱ xeⁿ cwilˈuuya na tjaa jnaⁿ laxmaaⁿya, cwinquio̱ˈnnˈaⁿndyo̱ cheⁿncjo̱o̱ya, meiⁿ tilaxmaaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ na mayuuˈ. 	 אם נאמר כי אין בנו חטא הננו מתעים את נפשתינו והאמת אין בנו׃


Jnda̱ tquiaa Cristo na cwiluiindyo̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ candyaandye jo nnom ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ. Caljooˈndyoˈtyeⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na laxmaⁿˈyoˈ naljoˈ, tantueˈndyoˈcjeˈnndaˈyoˈ nacje ˈnaaⁿˈ ñˈoom na nleichuunaˈ ˈo na cwindyeˈntjomˈtyeⁿˈyoˈ nnomnaˈ. 	 ועתה עמדו נא בחרות אשר שחרר אתנו המשיח ואל תשובו להלכד בעל העבדות׃


Tˈo̱ Jesús, matsoom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Talaˈncjooˈndyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ. 	 ויען ישוע ויאמר אליהם אל תלינו איש אל רעהו׃


Meiiⁿ na maniom na matseichjooˈnaˈ nˈo̱o̱ⁿyâ sa̱a̱ mˈaaⁿyâ na neiiⁿyâ. Meiiⁿ na jneeⁿˈndyô̱ sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿyâ maqueⁿnaˈ jndye nnˈaⁿ na tyandyena jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Meiiⁿ na meiⁿchjoo tjaa na cwileiñˈo̱o̱ⁿyâ, sa̱a̱ chaˈtsoñˈeⁿ laˈxmaⁿnaˈ cwentaayâ. 	 כנעצבים ובכל עת שמחים כרשים ומעשירי רבים כאשר אין להם מאומה ויש להם כל׃


Ee xeⁿ mayuuˈ na ja macwjiiˈa naⁿjndii ñequio najndeii na matseixmaⁿ Beelzebú, quia joˈ mati ncˈiaaˈyoˈ, ñequio najndeii jom cwitjeiiˈna naⁿjndii naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. Sa̱a̱ ncˈe na tiyuuˈ na ljoˈ, joˈ chii cantyja na cwilˈa joona macwjiˈyuuˈñenaˈ na tixcwe cwitjeiˈyoˈ cwenta. 	 ואם אני מגרש את השדים בבעל זבוב בניכם במי הם מגרשים אתם על כן המה יהיו שפטיכם׃


Ee ntyˈiaanda̱a̱yâ xjeⁿ na nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom tˈmaⁿ seitˈmaaⁿˈñe jom, tso: “Luaa nquii tiˈJndaaya na jeeⁿ candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya jom, ñˈeⁿ jom jeeⁿ neiⁿya.” 	 כי לקח מאת אלהים האב יקר וכבוד בבא אליו קול מתוך הדרת כבודו לאמר זה בני ידידי רצתה נפשי בו׃


Sa̱a̱ nantquie na canda̱a̱ˈ, tseixmaⁿ juunaˈ cwentaa nnˈaⁿ na canda̱a̱ˈ cwilaˈno̱ⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Mˈaaⁿnaˈ cwentaa nnˈaⁿ na ya cwitjeiiˈ cwenta yuu na matyˈiomyanaˈ ndoˈ yuu na ticatˈiomyanaˈ. 	 אך לשלמים המאכל הבריא אשר על פי ההרגל יש להם חושים מנסים להבדיל בין טוב לרע׃


Tsoom nda̱a̱na: —Meiiⁿ na jeeⁿ cachjoo cwilayuˈya nˈomˈyoˈ cweˈ chaˈna cachjoo cwii tsˈom lqueeⁿ mostaza, nnda̱a̱ nnduˈyoˈ nnom tsˈoom sicómorowaaˈ: “Catyendyuˈ ndoˈ coˈnaˈ ˈu tsˈom ndaaluee.” Ndoˈ maxjeⁿ nntseicanda̱naˈ ñˈomndyueˈyoˈ. 	 ויאמר האדון לו היתה לכם אמונה כגרגר החרדל אז תאמרו אל התות הזה העקר והנטע בתוך הים וישמע לכם׃


Ee tiˈjndaaya luaa, chaˈcwijom jnda̱ tueeⁿˈeⁿ ndoˈ wandoˈnnaaⁿˈaⁿ, tsuuñê ndoˈ teijndaaˈñennaaⁿˈaⁿ.” Quia joˈ to̱ˈna na tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena. 	 כי זה בני היה מת ויחי ואובד היה וימצא ויחלו לשמח׃


Mati José tyotseiyuˈya cwii tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Quia na mancueeⁿˈeⁿ seineiiⁿ nda̱a̱ nnˈaaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ Israel na nncwjiˈlcweˈ Tyˈo̱o̱tsˈom joona ndyuaa Egipto. Ndoˈ sa̱ˈntjoom quia na nluii na ljoˈ, cˈoochona ndeiˈ seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 באמונה הזכיר יוסף בקרב קצו את יציאת בני ישראל ויצו על אדות עצמותיו׃


Ee meiiⁿ na laxmaaⁿyâ chaˈxjeⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ sa̱a̱ tiquilaˈjnda̱a̱yâ chaˈxjeⁿ cwilˈa joona na cwilaˈjnda̱na na calaˈjomndye nnˈaⁿ ñequio ñˈoom na cwiñequiana. 	 כי בלכתנו בבשר לא נלחם לפי הבשר׃


Matsonaˈ: “Ja Claudio Lisias matseicwano̱ⁿ na xmaⁿndyuˈ ˈu ta gobiernom Félix. 	 קלודיוס לוסיאס אל פיליכס ההגמון האדיר שלום׃