Sa̱a̱ tˈo̱o̱ⁿ nnom yuscuˈñeeⁿ, tsoom: —Ticatsonaˈ na nncwjiˈ tsˈaⁿ tyooˈ cwentaa yocanchˈu ndoˈ nncjuˈyom juunaˈ nda̱a̱ calueˈ nchˈu. 	 ויען ויאמר לא טוב לקחת את לחם הבנים ולהשליכו לצעירי הכלבים׃


sa̱a̱ tjañˈoomnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ paraíso yuu na mˈaaⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ joˈ jndii tsaⁿˈñeeⁿ ñˈoom na cweˈ wantyˈiuuˈ mˈaaⁿnaˈ na ticwanaaⁿ na nntseiteincooˈ tsˈaⁿ joonaˈ. 	 אשר העלה אל הפרדס וישמע דברים נסתרים אשר נמנע מאיש למללם׃


Tcoomˈm xtyeeⁿ jo nnom Jesús, tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ. Tsˈaⁿ samaritano tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויפל על פניו לרגליו ויודה לו והוא היה שמרוני׃


Tˈo̱ Jesús, tsoom: —Mayuuˈ na joˈ ja. Ndoˈ nntyˈiaˈyoˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee na nncwaˈcatya̱ⁿ ntyjaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya na jom matseixmaⁿñˈeeⁿ chaˈtso nnom najnda̱ na nndyo̱cua̱ya, na nnaaⁿ cañoomˈluee ñequio nchquiu. 	 ויאמר ישוע אני הוא ואתם תראו את בן האדם יושב לימין הגבורה ובא עם ענני השמים׃


Tsˈaⁿ na macandaaˈ na mañequiaa na tˈmaⁿ nˈom nnˈaⁿ, tsˈiaaⁿˈñeeⁿ catsˈaa. Ndoˈ juu tsˈaⁿ na niom sˈom lˈo̱ tintseintycwiiˈ na nnteijndeii ncˈiaaˈ ˈnaⁿ na matseiˈtjo̱o̱naˈ joona. Tsˈaⁿ na ˈnaaⁿˈ na nluiitquieñe catsˈaa naljoˈ ñequio na machˈeeñe cwenta. Ndoˈ tsˈaⁿ na mateijndeii nnˈaⁿ na ntyˈiaandye catsˈaa naljoˈ ñequio na neiiⁿˈ. 	 ואם מוכיח בתוכחה הנותן יעשה בתם לבב והמנהיג בשקידה והגמל חסד בסבר פנים יפות׃


ˈO tyoolaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ ñeˈcatso ñˈoomwaa na tso Tyˈo̱o̱tsˈom: “Ja cajndati ntyjii na nncˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaˈyoˈ nchiiti na cwiñeˈquiaˈyoˈ quiooˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ ja.” Xeⁿ jlaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoomwaaˈ tixoqueⁿˈyoˈ xjeⁿ nnˈaⁿ na tjaa jnaaⁿ. 	 ולו ידעתם מה הוא חסד חפצתי ולא זבח לא הרשעתם את הנקים׃


Cateixˈeeˈyoˈ nnˈaⁿ na cweˈ cwiquieya lˈaˈyoˈ, meiⁿ tilaˈncjooˈndyoˈ ñˈeⁿndyena. 	 היו מארחים איש את רעהו בבלי תלנות׃


Joˈ chii matseiquii tsˈo̱o̱ⁿ chaˈtso na matjo̱ⁿ cha nnteijndeiinaˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ cha mati nntoˈñoomna na macwjiˈnˈmaaⁿñê joona ncˈe Cristo Jesús, juu joˈ na jeeⁿ jndanaˈ ndoˈ na ticantycwii na matseixmaⁿ tsˈaⁿ juunaˈ. 	 ועל כן אסבל את כל למען הבחירים למען ישיגו גם המה את התשועה במשיח ישוע עם כבוד עולמים׃


Tjaa chiuu xuiiˈ chaˈna matso Isaías: “Na Tyˈo̱o̱tsˈom tquiaaⁿ na tjoomna, sˈaanaˈ chaˈna tsˈaⁿ na ñeˈcatsoo cha meiiⁿ na niom nˈom nda̱a̱na sa̱a̱ titquioona, ndoˈ meiiⁿ na niom luaˈquina sa̱a̱ ticandyena ndoˈ luaaˈ cwitjoomna hasta xjeⁿ jeˈcheⁿ.” 	 ככתוב נתן להם האלהים רוח תרדמה עינים לא לראות ואזנים לא לשמע עד היום הזה׃


Tˈo̱o̱yâ nnoom, lˈuuyâ: —Tjaaˈnaⁿ na cwileiˈñˈo̱o̱ⁿyâ ñjaaⁿ, macanda̱ ñeˈom taⁿˈ tyooˈ ñequio we catscaa. 	 ויאמרו אליו אין לנו פה כי אם חמשת ככרות לחם ושני דגים׃


Ndoˈ joo quinˈoom nchooˈ ndyee nnˈaⁿ na tja̱ quia na tioo wˈaandye nacjoona nndyooˈ peila Siloé, ¿aa cwilatiuuˈyoˈ na naⁿˈñeeⁿ tˈmaⁿti tyolaˈtjo̱o̱ndyena, nchiiti chaˈtsondye nnˈaⁿ na tyomˈaⁿ Jerusalén? 	 או שמנה העשר ההם אשר נפל עליהם המגדל בשלח וימיתם החשבים אתם כי היו אשמים מכל האנשים הישבים בירושלים׃


Jeˈ maˈmo̱o̱ⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa na jnda̱ jndyo nquii na macwjiˈnˈmaaⁿˈñe jaa, Jesucristo. Jom seityueeⁿˈeⁿ na jndeii na matseixmaⁿ juu na machˈee na cwiwje nnˈaⁿ. Cantyja ˈnaaⁿˈ juu ñˈoom naya na cwiñequiaaya cwitoˈñoom nnˈaⁿ na ticantycwii na cwitaˈndoˈna. 	 ועתה נגלה בהראות מושיענו ישוע המשיח אשר בטל את המות ויוצא לאור על ידי הבשורה את החיים ואת אשר איננו עובר׃


Ndoˈ na luaaˈ waa, quia na matseijomñe tsˈaⁿ ñequio Ta Jesús, ñeˈcwii cwiluiiñe tsaⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿñê. 	 אבל הדבק באדון רוח אחד הוא עמו׃


Quia joˈ tjameintyjeeˈ Jesús, sa̱ˈntjoom na quioñˈomna tsaⁿˈñeeⁿ na mˈaaⁿ. Quia tueeˈcañoom tsaⁿˈñeeⁿ, taxˈeeⁿ nnom, matsoom: 	 ויעמד ישוע ויצו להביאו אליו ויהי כאשר קרב וישאלהו לאמר׃


Sa̱a̱ manncueˈntyjo̱ xuee na nncwjiˈnaˈ jom quiiˈntaaⁿna, quia ljoˈcheⁿ nlaˈcwejndoˈndyena. 	 הנה ימים באים ולקח מאתם החתן ואז יצומו בימים ההם׃


Matso Jesús nnom: —Ja cwiluiindyo̱ na mañequia na cwitaˈndoˈxco nnˈaⁿ, ndoˈ ja mañequia na ticantycwii na mawandoˈ tsˈaⁿ. ˈÑeeⁿ juu na matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱, meiiⁿ na cueˈ, maxjeⁿ nncwandoˈxco. 	 ויאמר אליה ישוע אנכי התקומה והחיים המאמין בי יחיה גם כי ימות׃


Mancˈe joˈ chii luaa tso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii: “Nquii Espíritu na jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na cˈoomñê quiiˈ nˈo̱o̱ⁿya na mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa, canda̱a̱ˈya waa na xueeⁿ jaa.” 	 או התדמו בנפשכם כי לריק אמר הכתוב בקנאה יתאוה לרוח השכן בקרבנו׃


Xmaⁿñe nomnnˈaaⁿya Trifena ñˈeⁿ Trifosa na cwilˈana tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Ta Jesucristo. Ndoˈ xmaⁿñe nomnnˈaⁿya Pérsida, jom jeeⁿ jnda ntyjiiya. Jeeⁿ maqueⁿñê na machˈeeⁿ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Ta Jesús. 	 שאלו לשלום טרופינה וטרופסה העמלות באדנינו שאלו לשלום פרסיס החביבה שעמלה עמל רב באדנינו׃


Tintseiñˈoomˈndyuˈ ñˈoom na tiyuuˈnaˈ na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na ticjaaweeˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. Queⁿya tsˈomˈ na matseitˈmaaⁿˈndyuˈ jom. 	 אך התרחק מהגדות פסולות ובלות והרגל עצמך בחסידות׃


Quia na tueⁿˈeⁿ na mˈaaⁿyâ ñˈeⁿ Jesús, tcoomˈm xtyeeⁿ jo ncˈee. Matsoom nnom: —Jeeⁿ ˈu Ta, toom cweˈ mˈaaⁿˈ ñjaaⁿñe, quia joˈ tîcueˈ ñetyjo̱. 	 ותבא מרים אל המקום אשר ישוע עמד שם ותרא אתו ותפל לרגליו ותאמר לו אדני אלו היית פה כי אז לא מת אחי׃


Nquii Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom tˈmaⁿti ñˈoom tseixmaaⁿ nchiiti ángeles, ee jnda̱ tqueⁿnaˈ jom na tˈmaⁿti tsˈiaaⁿ tseixmaaⁿ, nchiiti joona. 	 ויגדל מאד מן המלאכים כאשר השם אשר נחלו יקר הוא משלהם׃


Teicantyja naⁿnom na titquiendye. Jlaˈtyjoondyena liaa jom. Jnda̱ chii tjeiiˈna jom, mana tyˈecatˈiuuna jom. 	 ויקומו הצעירים ויאספו אתו וישאהו החוצה ויקברהו׃


Juu Epafras, cwii ncjoˈyoˈ, matseicwanoom na xmaⁿndyoˈ. Cwiluiiñê tsˈaⁿ na mandiˈntjom nnom Cristo Jesús. Ñequiiˈcheⁿ matseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ na nncwintyjeˈtyeⁿˈyoˈ jo nnom ndoˈ ñequio na xcweeˈ nˈomˈyoˈ na nlˈaˈyoˈ yuu na lˈue tsˈom. 	 אפפרס אשר הוא מכם שאל לשלומכם משרת המשיח הנאבק בעדכם בתפלתיו בכל עת למען תעמדו שלמים ומלאים דעת בכל רצון אלהים׃


Joo najndeii na tseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na tquiaaⁿ na matseixmaⁿˈ cha nnda̱a̱ nndiˈntjomˈ nnoom ya ya cwilˈueeˈndyuˈ joonaˈ. Ee jndaˈ joonaˈ quia tioo nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye lueena nacjoˈ ndoˈ jlaˈneiⁿna ñˈoom cantyja ˈnaⁿˈ na tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ nˈomna. 	 ואל תקל בעיניך מתנת החסד אשר בך הנתונה לך בנבואה עם סמיכת ידי הזקנים׃


Juu ñˈoomtyeⁿ na nntseijndaaˈndyo̱ ñequio nnˈaⁿ Israel quia na nncueˈntyjo̱ xjeⁿ, luaa nntseixmaⁿnaˈ matso nquii na matsa̱ˈntjom: Ñˈoom ˈnaⁿya na matsa̱ˈntjomnaˈ, nncwjaaˈndyo̱ joonaˈ naquiiˈ nqueⁿna, ndoˈ nntseiljeiya joonaˈ naquiiˈ nˈomna. Ja nntseixmaⁿya Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaana ndoˈ joona nlaˈxmaⁿna nnˈaⁿya. 	 כי זאת הברית אשר אכרת את בית ישראל אחרי הימים ההם נאם יהוה נתתי את תורתי בקרבם ועל לבם אכתבנה והייתי להם לאלהים והמה יהיו לי לעם׃


Ndoˈ majuu xjeⁿˈñeeⁿ, tsˈaⁿ na ljo nacjooˈ waaˈ yuu na su, ticandyocueeⁿ na nncjaaqueⁿˈeⁿ na nncwjeeⁿˈeⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. Catseityuaaⁿˈaⁿ, caleiˈnoom. 	 ואשר על הגג אל ירד הביתה ואל יבא פנימה לשאת דבר מביתו׃


Sa̱a̱ nntsˈaa chaˈtso na nnda̱a̱ nntsˈaa cha meiiⁿ na jnda̱ tyˈio̱ nncjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ ñˈoommeiⁿˈ. 	 ואשתדל שיהיה לכם תמיד גם אחרי פטירתי זכרון הדברים האלה׃


Ndoˈ quia na squia̱a̱yâ Galilea ñˈeⁿñê nnˈaⁿ na mˈaⁿ joˈ joˈ jeeⁿ neiiⁿna jom, jlaˈljona jom. Ee mati joona tyˈena Jerusalén quia tueeˈ ncuee Pascua, ndoˈ ntyˈiaana chaˈtso ˈnaaⁿ tˈmaⁿ na tyochˈeeⁿ joˈ joˈ. 	 ויהי הוא בא ארץ הגליל ויאספהו אנשי הגליל כי ראו את כל אשר עשה בירושלים בימי החג כי גם הם עלו לחג את החג׃


Matsoom: Cjaˈ na mˈaⁿ naⁿmˈaⁿˈ. Catsuˈ nda̱a̱na: Luaa matseicandii Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo: ˈO mayuuˈ nndyeˈyoˈ sa̱a̱ xocalaˈno̱ⁿˈyoˈ. Ndoˈ mayuuˈ na nntyˈiaˈnda̱a̱ˈyoˈ sa̱a̱ xoqueⁿˈyoˈ cwenta. 	 לך ואמרת לעם הזה שמעו שמוע ואל תבינו וראו ראו ואל תדעו׃


Juu na macwjiˈnˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ cwilˈueeˈndyoˈ juunaˈ na nncwañoomˈnaˈ ˈo chaˈxjeⁿ tjaⁿxqueⁿ xjoˈ mawañoomˈnaˈ xqueⁿ sondaro ndoˈ mati cwilˈueeˈndyoˈ ñˈoomˈm chaˈxjeⁿ xjo espada na mañequiaa Espíritu Santo nda̱a̱ˈyoˈ. 	 וקחו את כובע הישועה וחרב הרוח שהיא דבר האלהים׃


Ndoˈ ñequieendye naⁿ na taˈndoˈ, tyolue: —Amén. Ndoˈ joo ntquiuu nchooˈ ñequiee nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye taˈna cantyena, tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena nqueⁿ na tjaa yuu nntycwii na wanoomˈm. 	 ותאמרנה ארבע החיות אמן ועשרים וארבעה הזקנים נפלו על פניהם וישתחוו לחי עולמי העולמים׃


Cantyja na jndyo Jesucristo tsjoomnancue, niom we nnom na maˈmo̱ⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ, ndaatioo ndoˈ niomˈ, nchii ñequiiˈcheⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ndaatioo sa̱a̱ ñˈeⁿ ndaatioo ndoˈ niomˈ. Nquii Espíritu macwjiˈyuuˈñe cantyja ˈnaaⁿˈ na ljoˈ ndoˈ jom cwiluiiñê ñˈoom na mayuuˈ. 	 זה הוא אשר בא במים ובדם ישוע המשיח לא במים לבד כי אם במים ובדם והרוח הוא המעיד כי הרוח הוא האמת׃


Sa̱a̱ tichaˈtsondye nnˈaⁿ cwilaˈno̱ⁿˈna na ljoˈ ee jnda̱ ljeiiˈnaˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena cwii na cweˈ nnˈaⁿ lˈa, ndoˈ quia cwicwaˈna nantquieˈñeeⁿ, cwitjeiiˈna cwenta na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena juunaˈ. Ndoˈ ncˈe na tyoowijndo̱ˈ nˈomna cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ, joˈ chii juu na mˈaaⁿˈ nˈomna tseixmaⁿnaˈ cwii na jnda̱ tˈaaˈnaˈ na cwajndii. 	 אך לא בכלם הדעת כי יש אשר בזכרם עוד את האליל אכלים כזבח האליל ובכן לבם החלוש יתגאל׃


Catˈmo̱ⁿˈyoˈ na calaˈcanda̱na chaˈtso ñˈoom na jnda̱ tquiaya nda̱a̱ˈyoˈ. Ndoˈ cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ na mˈaaⁿya ñˈeⁿndyoˈ ticwii xuee, hasta na nntycwii tsjoomnancue. Amén. 	 ולמדתם אתם לשמר את כל אשר צויתי אתכם והנה אנכי אתכם כל הימים עד קץ העולם אמן׃


Ee nnˈaaⁿya na mˈaⁿ ndyuaa Macedonia ñequio Acaya jnda̱ jlaˈtjomna tsjo̱ˈñjeeⁿ na nlaˈcwanomna na mateiˈjndeiinaˈ nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ na jeeⁿ jñeeⁿˈndye na mˈaⁿ Jerusalén. 	 כי מקדוניא ואכיא הואילו לתת משאת נדבה לאביוני הקדושים אשר בירושלים׃


Joˈ chii squia̱a̱yâ cwii tsjoom na jndyu Sicar tsˈo̱ndaa Samaria. Tsjoomˈñeeⁿ manndyooˈ mˈaaⁿnaˈ yuu waa tyuaa na jndaaˈ José nnom tsotyeeⁿ Jacob. 	 ויבא לעיר מערי שמרון ושמה סוכר היא ממול חלקת השדה אשר נתנה יעקב לבנו ליוסף׃


Ndoˈ jeˈ jeˈ ˈo ñequio chaˈtso naⁿmaⁿnˈiaaⁿ ˈnaaⁿ jaa nnˈaⁿ judíos, cataⁿˈyoˈ nnom tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ sondaro na ˈio catseicwanoom tsaⁿˈñeeⁿ na mˈaⁿˈyoˈ. Calˈaˈyoˈ na ndooˈ na tcuuti ñeˈcataˈxˈeendyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ jâ mˈaaⁿcˈeendyô̱ na nlacua̱a̱ˈâ jom cwii tjo̱o̱cheⁿ na nlquieˈñˈomna jom na mˈaⁿˈyoˈ. 	 ועתה הודיעו אתם והסנהדרין את שר האלף ויורידהו מחר אליכם כאלו תחפצו לדרש היטב את ענינו ואנחנו נכונים להמיתו בטרם יקרב אליכם׃


’¿Chiuu na cwinduˈyoˈ na Ta ja quia na cwiˈmaⁿˈyoˈ ja ndoˈ tiñeˈcalacanda̱ˈyoˈ ñˈoom na matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ? 	 ולמה זה אתם קראים לי אדני אדני ואינכם עשים את אשר אני אמר׃


Sa̱a̱ ˈu jeˈ, quia na macheˈ naya tsˈaⁿ, ticaˈmo̱ⁿˈ na nljeii cwiicheⁿ tsˈaⁿ, meiiⁿ tsˈaⁿ na jeeⁿ ya ñˈoom ñˈeⁿndyuˈ. 	 ואתה בעשותך צדקה אל תדע שמאלך את אשר עשה ימינך׃


Ee jâ cwilana̱a̱ⁿyâ ñˈoom na jndo̱ˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. Teiyoticheⁿ wantyˈiuuˈ tyomˈaaⁿ ñˈoomˈñeeⁿ ee tyooweˈntyjo̱ xjeⁿ na ntyjeeⁿ na caliu nnˈaⁿ juunaˈ. Ee cwitjo̱o̱cheⁿ na nlqueeⁿ tsjoomnancue sa̱a̱ jnda̱ seijndaaˈñê na nntoˈño̱o̱ⁿya na nluiˈnˈmaaⁿndyo̱. 	 כי אם בסוד נדבר חכמת האלהים הנסתרה אשר האלהים יעדה לכבודנו לפני ימי העולם׃


Chaˈtso nawiˈmeiⁿˈ cweˈ weˈyandyo laˈxmaⁿnaˈ. Quia nlquieˈntyjo̱ ntˈomcheⁿ nawiˈ na jaaˈti. 	 וכל אלה רק ראשית החבלים׃


Mati joo ñˈoom na maˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ maqueⁿljuˈnaˈ nˈomˈyoˈ cha ya nlˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya. 	 אתם כעת מטהרים בעבור דברי אשר דברתי אליכם׃


Juu ñˈoomˈñeeⁿ tixotseijomnaˈ ñequio ñˈoomtyeⁿ na seijndaaˈndyo̱ ñequio weloona, quia na tˈuiya lueena na tjeiiˈa joona ndyuaa Egipto; sa̱a̱ ncˈe na tîcalaˈcanda̱a̱ˈndyena ñˈoomˈñeeⁿ, joˈ chii ˈndiya joona, luaaˈ matso nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom. 	 לא כברית אשר כרתי את אבותם ביום החזיקי בידם להוציאם מארץ מצרים אשר המה הפרו את בריתי ואנכי בחלתי בם נאם יהוה׃


Juu tsˈaⁿ na jnda ntyjii nnˈaⁿ, ticatiom tsˈom ñˈeⁿ naⁿˈñeeⁿ, malˈueeⁿ chiuu nnteijneiⁿ nnˈaⁿ, tita̱a̱ˈ tsˈoom, titseisˈañê titseiscuñê cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, 	 האהבה מארכת אף ועשה חסד האהבה לא תקנא האהבה לא תתפאר ולא תתרומם׃


Joˈ joˈ jndye nnˈaⁿ na cweˈ tyˈecantyˈiaa na luaaˈ. Sa̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ jeeⁿ ticueeˈ nˈomna jom, tyoluena: —Jeeⁿ ya tjeiˈnˈmaaⁿñê ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ, jeˈ cwjiˈnˈmaaⁿñe cheⁿnqueⁿ xeⁿ mayuuˈ cwiluiiñê nquii Cristo tsaⁿ na tjeiiˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na catsa̱ˈntjom. 	 והעם עמד שם וראה וילעגו לו השרים לאמר את אחרים הושיע יושע נא את נפשו אם הוא המשיח בחיר האלהים׃


Ndoˈ neiiⁿˈ tsˈom tsˈaⁿ na ñeˈcwii matseitiuu cantyja ˈnaⁿya ee juu xotseijnaaⁿˈnaˈ. Ñˈoommeiⁿˈ seineiⁿ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na jñom Juan. 	 ואשרי אשר לא יכשל בי׃


sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ tîleiquiaanaˈ na ya ntyjii ee tîcˈoomñe tiˈnnˈaaⁿya Tito. Ncˈe na ljoˈ, tsjo̱o̱ya nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ majo̱ya, jluiiˈa na mˈaⁿna, jndyo̱o̱ndyeyuya ñjaaⁿ tsˈo̱ndaa Macedonia. 	 לא היתה רוחה לרוחי על אשר לא מצאתי שם את טיטוס אחי ואני נפטרתי מהם ויצאתי ללכת אל מקדוניא׃


Ee tsˈaⁿ na nñequiaañeñˈeⁿ cantyja na lˈue tsˈom seiiˈ, majuu joˈ nntsˈaanaˈ chaˈcwijom cwiweˈ ntjom, nntseiˈndaaˈna jom ndoˈ nncueeⁿˈeⁿ. Sa̱a̱ xeⁿ machˈeeⁿ yuu na cjaweeˈ tsˈom Espíritu, nñequiaaⁿ na nnloˈñom tsaⁿˈñeeⁿ na ticantycwii na wandoˈ añmaaⁿˈ. 	 הזרע בבשרו יקצר כליון משברו והזרע ברוח יקצר מן הרוח חיי עולם׃


Sa̱a̱ ncˈe naya na matseixmaaⁿ na cweˈyu cwicandaaya, joˈ chii maqueeⁿ nnˈaⁿ na tjaa jnaⁿ laxmaⁿna jo nnoom. Machˈeeⁿ na ljoˈ ncˈe tiomlˈua Jesucristo jnaaⁿ chaˈtsondye nnˈaⁿ. 	 ונצדקו חנם בחסדו על ידי הפדות אשר היתה במשיח ישוע׃


Quia joˈ mana tjalcweeⁿˈeⁿ na mˈaaⁿ tsotyeeⁿ. ’Tquia ndicwaⁿ wjaanoom, ljeii tsotyeeⁿ jom. Tioo na jeeⁿ jnda ntyjii ñˈeⁿñê. Jleinom, tjacatjomñe jom. Taxcweeñe ndoˈ tˈuu ntsmaaⁿˈaⁿ. 	 ויקם ויבא אל אביו עודנו מרחוק ואביו ראהו ויהמו מעיו וירץ ויפל על צואריו וישקהו׃


Joˈ chii candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, xeⁿ tilacanda̱a̱ˈndyoˈtiˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, nchiiti na cwilˈa nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, quia joˈ xonnda̱a̱ ntsaquieeˈndyoˈ cantyja na matsa̱ˈntjoom. Macaⁿnaˈ na ˈo nncwinomˈtiˈyoˈ na ya nlˈaˈyoˈ nchiiti chaˈna cwilˈa naⁿˈñeeⁿ. 	 כי אני אמר לכם אם לא תרבה צדקתכם מצדקת הסופרים והפרושים לא תבאו אל מלכות השמים׃


Calaˈjndaaˈndyoˈyaˈyoˈ na tincˈoomˈ nˈomˈyoˈ cwaaⁿ ñˈoom na nntˈo̱ˈyoˈ cha nncwañoomˈnaˈ ˈo, 	 על כן שיתו לבבכם לבלתי דאג במה תצטדקו׃


Luaaˈ sˈaaⁿ cha chaˈtsondyo̱ jaa calˈua̱a̱ya jom, calˈaancˈuaaˈndyo̱ na calacandyooˈndyo̱ na nntaˈjnaaⁿˈa jom, meiiⁿ na mayuuˈ titquia mˈaaⁿ ñequio cwii cwiindyo̱. 	 למען יבקשו את האלהים אולי ימששהו וימצאהו אף כי איננו רחוק מכל אחד ממנו׃


Pablo tquiaaⁿ na xmaⁿndye naⁿˈñeeⁿ. Jnda̱ chii tcuu tcuu tyotseineiiⁿ chaˈtso na tyoteijndeii Tyˈo̱o̱tsˈom jom tsˈiaaⁿ na tyochˈeeⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos. 	 וישאלם לשלום ויספר אחת לאחת את אשר עשה האלהים לגוים בשרותו׃


Joˈ chii nnˈaⁿ na cwilayuˈ tsjoom Antioquía jlaˈjndaaˈndyena na nlˈana naya tsjo̱ˈñjeeⁿ nnˈaⁿ na cwilayuˈ na mˈaⁿ ndyuaa Judea ncˈe na matseitjo̱o̱naˈ naⁿˈñeeⁿ. Cwii cwii tsˈaⁿ nnteijneiⁿ cantyjati na nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ. 	 ויועצו התלמידים לשלח איש איש מאשר תשיג ידו לעזרת האחים הישבים ביהודה׃


Ndoˈ tquioñˈom nnˈaⁿ cwii tsˈaⁿ na cantaaˈ ndoˈ cancheeˈñe. Lˈana tyˈoo nnom Jesús na catioom tsˈo̱o̱ⁿ nacjooˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויביאו אליו איש אשר היה חרש ואלם ויתחננו לו לשום עליו את ידו׃


Sa̱a̱ xeⁿ cwiljooˈndyo̱ nacje ˈnaaⁿˈ na cwiluiiñe naxuee chaˈxjeⁿ nqueⁿ cwiluiiñê naxuee, jeeⁿ xcwe cwilajomndyo̱ ñequio nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ, ndoˈ juu nioomˈ Jnaaⁿ Jesucristo matseiljuˈnaˈ jaa chaˈtso jnaⁿ na laxmaaⁿya. 	 אך אם באור נלך כאשר הוא באור הנה נתחברנו יחד ודם ישוע המשיח בנו יטהרנו מכל חטא׃


Jnda̱ na ntyˈiaaˈ Jesús na joˈ joˈ meintyjeeˈ tsoñeeⁿ na cañom ja na jeeⁿ candyaˈ tsˈoom, tsoom nnom: —ˈU naⁿ, tsaⁿmˈaaⁿˈ nntseixmaaⁿ tiˈjndaˈ. 	 וירא ישוע את אמו ואת תלמידו אשר אהב עמדים אצלו ויאמר אל אמו אשה הנה זה בנך׃


Ndoˈ Jesús tyˈioom. 	 ויבך ישוע׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na luaaˈ waa tjaa na cochˈeenaˈ ja, ee meiiⁿ na xcweeˈ nˈomna oo na aa tixcweeˈ nˈomna na cwiñequiana ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, mˈaaⁿya na neiⁿya na ljoˈ. Ndoˈ nncˈo̱o̱ⁿtya̱ya na neiⁿya, 	 אך מה בכך הלא בכל אופן אם בעלילה או באמת יגד המשיח ואני הנני שמח בזאת וגם אשמח׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱yâ, matsoom: —Meiⁿ nchii jnaaⁿˈ nquii na tuiiñe na nchjaaⁿˈ, meiⁿ nchii jnaaⁿ nnˈaⁿ na nda juu. Luaaˈ tjom cha cantyja ˈnaaⁿˈ caˈmo̱ⁿnaˈ na nquii Tyˈo̱o̱tsˈom waa najndeii na matseixmaaⁿ. 	 ויען ישוע לא זה חטא ולא יולדיו אך למען יגלו בו מעללי אל׃


Matseina̱ⁿ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ˈyoˈ chaˈxjeⁿ ñˈoom na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ ncˈe ˈo ticalaˈno̱ⁿˈyaˈyoˈ joonaˈ. Quia joˈ chaˈxjeⁿ na jnda̱ tquiaˈñˈeⁿˈyoˈ seiiˈyoˈ na ñejndyeˈntjomˈtyeⁿˈyoˈ nnom jnaⁿ ñequio nda̱a̱ chaˈtso nnom natia, ndoˈ na ñelˈaˈyoˈ yuu na matso ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ na talˈaˈyoˈ, maluaaˈ jeˈ quiandyoˈñˈeⁿˈyoˈ na nndyeˈntjomˈyoˈ chaˈxjeⁿ na matyˈiomyanaˈ na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ xcwe ncˈomˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כדרך בני אדם אני מדבר מפני רפיון בשרכם כי כאשר לפנים הכינותם את אבריכם לעבודת החטאה והרשע להרשיע כן עתה הכינו את אבריכם לעבודת הצדקה להתקדש׃


Ee juu ñˈoom na cwilue nnˈaⁿ na cwii tsˈaⁿ manomˈ sa̱a̱ cwiicheⁿ tsˈaⁿ matyjeeñe, ñˈoom na mayuuˈ joˈ. 	 כי בזאת אמת המשל כי זה זרע ואחר יקצר׃


Ee ñecwii mˈaaⁿ na tquiaa ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ ndoˈ manquiityeeⁿ tseixmaaⁿ na nncuˈxeeⁿ na aa cwilaˈtjo̱o̱ndye nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ ndoˈ manquiityeeⁿ nnda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿñê oo nncuˈxeeⁿ ˈu. Sa̱a̱ ˈu jeˈ, ¿ljoˈ cwiluiindyuˈ na jeeⁿ ñeˈcuˈxeⁿˈ xˈiaˈ? 	 אחד הוא המחקק אשר יכול להושיע ולאבד ומי אתה כי תדין את עמיתך׃


Jnda̱ joˈ teintyjeeˈyuu Jesús, ndoˈ cweˈ ncˈe meiⁿcwiindye naⁿˈñeeⁿ tacˈoomndyena, macanda̱ juu yuscuˈñeeⁿ cwii mˈaaⁿ, joˈ chii tsoom nnom: —ˈU yuscu, ¿yuu mˈaⁿ nnˈaⁿ na tquiocalue jnaⁿˈ? ¿Aa meiⁿncwii tsˈaⁿ ticatseijndaaˈñe jnaⁿˈ? 	 וישא ישוע את עיניו וירא כי אין איש בלתי האשה לבדה ויאמר אליה אשה איפה שטניך הכי הרשיעך איש׃


Tsoom nda̱a̱na: —Quia na cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, canduˈyoˈ: Tsotya̱a̱yâ na mˈaaⁿˈ cañoomˈluee ñequiiˈcheⁿ catseitˈmaaⁿˈñenaˈ xueˈ. Candyo cantyja na matsa̱ˈntjomˈ naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿyâ. Caluii cantyja na ˈu lˈue tsˈomˈ nnom tsjoomnancue chaˈxjeⁿ na cwiluii cañoomˈluee. 	 ויאמר אליהם כי תתפללו אמרו אבינו שבשמים יתקדש שמך תבוא מלכותך יעשה רצונך כמו בשמים כן בארץ׃


hasta xjeⁿ na nncueˈntyjo̱ na chaˈtsondyo̱ tjoomˈ nncˈo̱o̱ⁿya na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿñê ndoˈ na canda̱a̱ˈya na cwitaˈjnaaⁿˈa nquii Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ na ljoˈ nlaxmaaⁿya nnˈaⁿ na jnda̱ tquiee nˈom na canda̱a̱ˈ nntseijomnaˈ jaa cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo. 	 עד כי נגיע כלנו לאחדות האמונה ודעת בן האלהים כאיש אחד שלם לשעור קומת מלוא המשיח׃


Wjaacˈoomnaˈ na tioo nioomˈ Abel na seiquioo Caín hasta na macanda̱ na tioo nioomˈ Zacarías, tsˈaⁿ na jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈ tio tˈmaⁿ ñequio ta watsˈom. Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, maxjeⁿ nntioomndye nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ. 	 מדם הבל עד דם זכריהו אשר נהרג בין המזבח ולבית הן אמר אני לכם דרוש ידרש מן הדור הזה׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, matsonaˈ na cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ cwii cwii nnom nawiˈ na cwiwinomˈyoˈ. 	 אך לשמחה חשבו לכם אחי כאשר תבאו בנסינות שונים׃


Jeeⁿ wiˈ tsˈom Jesús Marta ñequio tyjee tsaⁿˈñeeⁿ ñequio nquii Lázaro. 	 וישוע אהב את מרתא ואת אחותה ואת לעזר׃


Tyomanom Jesús chaˈwaa tsˈo̱ndaa Galilea. Tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ naquiiˈ lanˈom ˈnaaⁿna. Tyoñequiaaⁿ ñˈoom naya cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ tyotseinˈmaaⁿ nnˈaⁿ chaˈtso nnom ntycu na wiina. 	 ויסב ישוע בכל הגליל וילמד בבתי כנסיותיהם ויבשר בשורת המלכות וירפא כל מחלה וכל מדוה בעם׃


Ndoˈ catseintyjo̱ˈ tsˈo̱ˈ nacjoo nnˈaⁿwii. Catseinˈmaⁿˈ joona. Catsaˈ ˈnaaⁿ tˈmaⁿ ñequio ˈnaaⁿ na xocjaantyjo̱o̱ˈ nˈom nnˈaⁿ chiuu tuiiyuu. Nmeiⁿˈ catsaˈ ee cwilcwiiˈâ xueeˈ Jndaˈ Jesús na ljuˈ tseixmaⁿ. 	 בנטתך את ידך למרפא ולתת אתות ומופתים בשם ישוע עבדך הקדוש׃


Yocheⁿ na machˈeeⁿ tsioom suu jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ tachˈeeⁿˈ watsˈom tˈmaⁿ na cwilaˈneiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וכל קהל העם היו מתפללים בחוץ בעת הקטרת׃


Jnda̱ teinom we xueeˈñeeⁿ, jâ nnˈaⁿ na tˈmaaⁿ na calajomndyô̱ ñˈeⁿñê tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ, matsoom nda̱a̱yâ: —Tsaanndaaˈa Judea. 	 מאחרי כן אמר לתלמידיו לכו ונשובה לארץ יהודה׃


Meiⁿ tixocalˈuuyâ na cwentaa jâ tsˈiaaⁿ na jnda̱ machˈee cwiicheⁿ. Jâ wandyo̱ˈ cwilˈaayâ. Cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿyâ na juu na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, nleitˈmaⁿtinaˈ chaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nncjaawitˈmaⁿti tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ na cwilˈaayâ quiiˈntaaⁿˈyoˈ, sa̱a̱ na nluii naljoˈ chaˈxjeⁿ na matseijndaaˈñê. 	 לא נתגדל לבלי מדה ביגיעת אחרים אבליש לנו התקוה כי ברבות אמונתכם נכבד בכם כפי גבולנו עד למעלה׃


Jeˈ cwiluiindyô̱ nnˈaⁿ na cwilaˈcandii ˈo ñˈoom na matseicwanom Cristo na mˈaⁿˈyoˈ. Matyˈiomnaˈ na nquii Tyˈo̱o̱tsˈom matseityˈooñê nda̱a̱ˈyoˈ ñequio ñˈomndyua̱a̱yâ. Joˈ chii ñequio xueeˈ Cristo cwilaˈtyˈoondyô̱ nda̱a̱ˈyoˈ na caljoya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לכן מליצי המשיח אנחנו וכאלו האלהים מזהיר אתכם על ידנו נבקש מכם בעד המשיח התרצו נא אל האלהים׃


Jnda̱ na tquienndaˈna Jerusalén, quia joˈ cwiicheⁿ cwii ndiiˈ tjaquieeˈ Jesús naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ. Joˈ joˈ niom jndye nnom ˈnaⁿ ñˈeⁿ quiooˈ na cwinda̱a̱ nnˈaⁿ ndoˈ cwilaˈjnda nnˈaⁿ na macaⁿnaˈ joona na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. To̱ˈ Jesús na tyocwjeeⁿˈeⁿ naⁿˈñeeⁿ chˈeⁿ. Tyotseicantqueeⁿ meiⁿsa ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjndyoondye sˈom, ñequio ntsula̱ ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwinda̱a̱ cantuˈ. 	 ויבאו ירושלים ויבא ישוע אל המקדש ויחל לגרש משם את המוכרים ואת הקונים ויהפך את שלחנות השלחנים ואת מושבות מכרי היונים׃


Ntyˈiaaⁿˈaⁿ cwii tsˈoom higuera na meintyjeeˈ ˈndyoo nato. Tjatseicandyooˈñê sa̱a̱ ljeiiⁿ na meiⁿcwii ta̱ higo tjaa na cantyja, macanda̱ tsco na ntyjoo. Tso Jesús nacjooˈ tsˈoomˈñeeⁿ: —Tajom xuee cwii nntsaˈnndaˈ ta̱. Mañoomˈ tjacaaⁿ tsˈoom higueraˈñeeⁿ. 	 וירא תאנה אחת על הדרך ויקרב אליה ולא מצא בה מאומה מלבד העלים ויאמר אליה מעתה לא יהיה ממך פרי עד עולם ותיבש התאנה פתאם׃


Mati ˈo cˈomˈtˈmaaⁿˈndyoˈ nˈomˈyoˈ ndoˈ cwintyjeˈtyeⁿˈyoˈ, ee mandyooˈ nncwjeeˈnndaˈ Ta Jesucristo. 	 כן הוחילו גם אתם ואמצו לבבכם כי קרוב האדון לבא׃


Sa̱a̱ quia na tyˈentyjaaˈna Jesús, jliuna na jnda̱ tueeⁿˈeⁿ. Tatîcatomna ndeiˈncˈeeⁿ. 	 ויבאו אל ישוע ובראתם כי כבר מת לא שברו את שוקיו׃


Joˈ chii mati Jesús tquiaañê na jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ jom jo ndoˈ nnom tsjoom Jerusalén. Tioo nioomˈm joˈ joˈ cha queⁿljuˈnaˈ jaa jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 בעבור זאת גם ישוע למען קדש בדמו את העם ענה מחוץ לשער׃


Tilˈaˈyoˈ cwii nnom na cweˈ nlˈaˈtoˈyoˈ, calaˈno̱ⁿˈyaˈyoˈ ljoˈ lˈue tsˈom Ta Tyˈo̱o̱tsˈom na nlˈaˈyoˈ. 	 על כן אל תהיו חסרי דעת כי אם מבינים לדעת מה הוא רצון אדנינו׃


Titˈmaⁿti nntˈuiinaˈ naⁿmˈaⁿˈ xeⁿ tyootajnaaⁿˈna ñˈoom na mayuuˈ, sa̱a̱ ncˈe na taˈjnaaⁿˈna juunaˈ ndoˈ nda̱quia tjeiiˈlcweˈndyena, tyeⁿti ntˈuiinaˈ joona ncˈe taˈjnaaⁿˈna ñˈoom na ljuˈ na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 טוב היה להם לא לדעת את דרך הצדקה מאשר ידעהו ונסגו אחור מן המצוה הקדושה המסורה להם׃


Maluaaˈ tyotseixmaⁿ Sara. Tyotseicanda̱a̱ˈñê nnom Abraham, ndoˈ tsoom nnom saaⁿˈaⁿ Ta. 	 כשרה אשר שמעה בקול אברהם ותקרא לו אדון אשר אתן הייתן לה לבנות בעשותכן הטוב ולא תיראנה מפחד׃


Na luaaˈ tso tsaⁿˈñeeⁿ, jeeⁿ seichjooˈnaˈ tsˈom Herodes. Sa̱a̱ ncˈe na jnda̱ tqueⁿtyeeⁿ ñˈoomˈm ñequio na ndyecheⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, joˈ chii tîcanda̱a̱ˈ tsˈoom na nntseichueeⁿˈeⁿ ñˈoom. 	 ויתעצב המלך מאד אך בעבור השבועה והמסבים עמו לא רצה להשיב פניה׃


’Sa̱a̱ nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo nnˈaⁿ na cwiluiitˈmaⁿndyoˈ na quitˈmaⁿ nˈomˈyoˈ juu na tyandyoˈ. Ee cweˈ cantyjati jeˈ na mañequiaanaˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ na jeeⁿ lˈue mˈaⁿˈyoˈ. 	 אך אוי לכם העשירים כי כבר לקחתם את נחמתכם׃


Luaaˈ tuii cwii joo na jndyu Betábara, jo ntyja na macaluiˈ ñeˈquioomˈ xndyaaˈ jndaa Jordán yuu na tyotseitsˈoomñe Juan nnˈaⁿ. 	 זאת היתה בבית עברה מעבר לירדן מקום אשר יוחנן מטביל שם׃


Jnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ, joˈ na ja Pablo mˈaaⁿya pra̱so cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo Jesús cha cateijndeiinaˈ ˈo nnˈaⁿ gentiles, 	 בעבור זאת אני פולוס אסיר המשיח למענכם הגוים׃


—Maestro, waa ljeii na ˈndii Moisés lua̱a̱ya na matsonaˈ xeⁿ tueˈ cwii tsaⁿsˈa ndoˈ ˈndiinaˈ scuuˈ na ñenquii, tjaaˈnaⁿ ndana, quia joˈ tyjee tsˈooˈñeeⁿ cocoom ñˈeⁿ scuuˈ xioom. Nncˈom ntseinaaⁿ ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ cha nntseinoomñê na tjaa ntseinda xioom tˈom. 	 רבי כתב לנו משה כי ימות אחי איש ועזב אשה ובנים אין לו ייבם אחיו את אשתו ויקם זרע לאחיו׃


Quia na jnda̱ tueⁿˈeⁿ Jerusalén ñeˈcatseijomñê ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwilayuˈ, sa̱a̱ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ nquiaana jom ee tiñeˈcalayuˈna na tsˈaⁿ na matseiyuˈ jom. 	 ויהי כבוא שאול ירושלימה ויבקש להלות אל התלמידים וייראו כלם מפניו ולא האמינו כי תלמיד הוא׃


Joˈ chii matso Pilato nnoom: —¿Chiuu na ticˈo̱ˈ ˈndyo̱? Ja waa na jndo̱ na nntseicandyaandyo̱ ˈu, oo na nntyˈio̱ⁿya ˈu tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ויאמר אליו פילטוס אלי לא תדבר הלא ידעת כי יש לאל ידי לצלבך ויש לאל ידי לשלחך׃


Joˈ chii cweˈ teiˈnomna ndyuaa Misia. Tyˈecuena hasta tquiena tsjoom Troas, nndyooˈ ˈndyoo ndaaluee. 	 ויחלפו ממוסיא וירדו אל טרואס׃


Quia joˈ jndeii tyolaxuaana na jmeiⁿˈndyena. Jlacuˈna luaˈquina ndoˈ ñejom tyˈenomna nacjoomˈm. 	 ויצעקו בקול גדול ויאטמו את אזניהם ויתנפלו עליו כלם יחד׃


Ñˈoom na macanda̱, ˈo nnˈaⁿya, cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ. Calajnda̱ˈyoˈ na nlaˈxmaⁿˈyoˈ na canda̱a̱ˈndyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Quiaˈyoˈ na tˈmaⁿ nˈom ncˈiaaˈyoˈ. Cˈomˈyoˈ na ya nnˈaⁿndyoˈ ñequio joona na tjaaˈnaⁿ tiaˈ cachoˈyoˈ ñˈeⁿndyena. Quia joˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa ndoˈ na mañequiaaⁿ na tjaa ñomtiuu cˈo̱o̱ⁿya jo nnoom, nncˈoomñê ñˈeⁿndyoˈ. 	 ובכן אחי שמחו והתכוננו התנחמו ויהי לכם לב אחד אהבו השלום ואלהי האהבה והשלום יהי עמכם׃


Cjaañjoomˈya nˈomˈyoˈ ncuee na ñejndyocaanaˈ, quia na to̱ˈyoˈ na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, tyolaˈquiiyaya nˈomˈyoˈ na jeeⁿ wiˈ tyotjomˈyoˈ na laˈxmaⁿˈyoˈ cwentaaⁿˈaⁿ. 	 אבל זכרו נא את הימים הראשונים כי אז אחרי ארו עיניכם נשאתם כבד ענוים רבים׃


Ndoˈ mati waa na cwileiñˈo̱o̱ⁿya na majndaaˈya, juu ñˈoom na tyolaneiⁿ profetas na tyoñequia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tandyo xuee, ˈo jeeⁿ xcwe nlˈaˈyoˈ xeⁿ cwilañˈoomˈndyoˈ ñˈoomˈñeeⁿ na laxmaⁿnaˈ chaˈcwijom lámpara na matseixueeñenaˈ yuu na jaaⁿñe, hasta nquii na cwiluiiñe caxjuuncoo matseixueeñe naquiiˈ nˈomˈyoˈ. 	 ועתה דבר הנבואה יותר קים אתנו והטיבתם עשות אשר שתם לבכם אליו כמו אל נר מאיר במקום אפל עד כי יבקע אור היום וזרח כוכב הנגה בלבבכם׃


Xeⁿ na cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ ˈñeeⁿ cwiluiindyo̱, quia joˈ mati nlaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tsotya̱. Na jeˈ na cwii wjaatinaˈ ncˈe na cwitaˈjnaⁿˈyoˈ ja, mati cwitaˈjnaⁿˈyoˈ jom, ndoˈ jnda̱ ntyˈiaˈnda̱a̱ˈyoˈ jom. 	 לו ידעתם אתי גם את אבי ידעתם ומעתה ידעתם אתו וראיתם אתו׃


Ndoˈ yuscundyuaˈñeeⁿ seijndo̱ˈ tsoñeeⁿ tsˈoom na caaⁿ xqueⁿ Juan. Quia joˈ tsoom nnom Herodes: —Luaa macaⁿˈa. Quiaaˈ cwii xio ñjaaⁿ na njom xqueⁿ Juan, tsaⁿ na ñeseitsˈoomñe nnˈaⁿ. 	 ואמה שמה את הדברים בפיה ותשאל לאמר תנה לי פה בקערה את ראש יוחנן המטביל׃


Nntsˈaanaˈ na wjaaquieeˈ cwii tsˈaⁿ yuu na cwitjomndyoˈ na ndiiˈ tseixˈii sˈom cajaⁿ tsˈo̱ ndoˈ cwee liaa na ya. Ndoˈ mati wjaaquieeˈ cwii tsˈaⁿ na cwee liaa na cwantindyo, 	 כי אם יבוא איש לבית כנסתכם וטבעת זהב על ידיו והוא לבוש לבשי מכלול וגם איש עני יבא שמה ובגדו מטנף׃


Quia joˈ joo nnˈaⁿ judíos jlue: —Queⁿˈyoˈ cwenta na jeeⁿ wiˈ tsˈoom tiˈtsˈoo. 	 ויאמרו היהודים הנה מה גדלה אהבתו אתו׃


Nnˈaⁿ judíos na cwiluiitquiendye Jerusalén jñoomna ntyee cwentaana na mˈaaⁿ Juan ñequio ntˈom levitas na cwindyeˈntjom naquiiˈ watsˈom. Tyˈioomna tsˈiaaⁿ ntyeeˈñeeⁿ na cataˈxˈee naⁿˈñeeⁿ nnom Juan ˈñeeⁿ cwiluiiñê. 	 וזאת היא עדות יוחנן בשלח היהודים מירושלים כהנים ולוים לשאל אתו מי אתה׃


Sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tyochˈee Pablo ˈnaaⁿ tˈmaⁿ na xocanda̱a̱ nntsˈaa na cweˈ najndeii nquii tsˈaⁿ. 	 וגבורות גדלות עשה האלהים על ידי פולוס׃


Ndoˈ xeⁿ Cristo wanoomˈm naquiiˈ nˈomˈyoˈ meiiⁿ na mayuuˈ seiiˈyoˈ mˈaⁿlˈoondyenaˈ ncˈe jnaⁿ, nquii espíritu na laˈxmaⁿˈyoˈ mˈaaⁿ na wandoˈ ee jnda̱ seicandyaañe Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo cantyja ˈnaaⁿˈ jnaⁿˈyoˈ. 	 ואם המשיח בקרבכם אז הגוף מת הוא בדבר החטא והרוח חיים הוא בדבר הצדקה׃


Ee ¿ljoˈ matso ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ? Matsonaˈ: “Tyotseiyuˈya tsˈom Abraham ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ na sˈaaⁿ naljoˈ, Tyˈo̱o̱tsˈom tqueⁿ jom na tjaa jnaⁿ cwicatseixmaaⁿ.” 	 כי הכתוב מה הוא אמר והאמן אברהם ביהוה ויחשבה לו צדקה׃


Ncˈe na cwiluiindyô̱ nnˈaⁿ na cwilˈa tsˈiaaⁿ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, cwilˈaayâ tyˈoo nda̱a̱ˈyoˈ na tilˈaˈyoˈ na ticatoˈñoomˈyoˈ naya na matseixmaaⁿ. 	 ואנחנו כעזרים נזהירה אתכם שלא תקבלו לריק את חסד אלהים׃


Quia joˈ cwanti nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés tyomˈaaⁿˈ nˈomna, cwiluena: “Tsaⁿmˈaaⁿˈ ñˈoom ntjeiⁿ matseineiiⁿ ee machˈeeⁿ na ljoˈyu cwiluiiñê ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 והנה אנשים מן הסופרים אמרו בלבבם מגדף הוא׃


Ndoˈ quia na tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom Jnaaⁿ na ñequiicheⁿ tuiiñe nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomnancue, tsoom: Chaˈtsondye ángeles ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom calaˈtˈmaaⁿˈndyena juu. 	 ובהביאו את הבכור שנית לעולם אמר והשתחוו לו כל מלאכים אלהים׃


Luaa nluii, nndeiindyuˈ ndoˈ nntseincuiˈ cwii tyochjoo ndoˈ nntseicajndyuˈ juu Jesús. 	 והנך הרה וילדת בן וקראת את שמו ישוע׃


Nchii Tyˈo̱o̱tsˈom mañequiaaⁿ na mˈaaⁿya na nquiaaya. Jom mañequiaaⁿ na laxmaaⁿya najndeii na matseixmaaⁿ ñequio na cˈo̱o̱ⁿya na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya nnˈaⁿ ndoˈ mati na queⁿndyo̱ cheⁿncjo̱o̱ xjeⁿ cantyja ˈnaaⁿya. 	 כי האלהים לא נתן לנו רוח אימה כי אם רוח גבורה ואהבה ומוסר׃


Jesús ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, ñjomndyena nato na cwiˈoona Jerusalén. Jom wjaajñeeⁿ jo nda̱a̱na. Jeeⁿ matseiñˈeeⁿˈnaˈ joona ndoˈ cwicatyuena na cwiˈoontyjo̱na naxeeⁿˈeⁿ. Quia joˈ tjeiˈño̱o̱ⁿ nnˈaⁿ na canchooˈwendye, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na matseineiiⁿ nda̱a̱na chiuu waa na nntjom nqueⁿ. 	 ויהי בדרך בעלותם ירושלים וישוע הולך לפניהם והמה נבהלים ויראים בלכתם אחריו ויוסף לקחת אליו את שנים העשר ויחל להגיד להם את אשר יקרהו לאמר׃


Quia na jnda̱ tquiena tiooˈ yuu na jaawa tsˈaⁿ na wjaaquieeˈ naquiiˈ wˈaaˈñeeⁿ jlaˈwena Pablo ee manchjenaˈ jom na cwajndii cwilˈa nnˈaⁿ na jndyendye. 	 ויהי כבואו עד המעלות וישאהו אנשי הצבא מפני חמת העם׃


Ndoˈ joˈ matso Pablo nnom tyeeˈñeeⁿ: —Tyˈo̱o̱tsˈom nlcoˈweeⁿˈeⁿ ˈu ee ˈu tsˈaⁿ na we waa macheˈ. ˈU matseiˈxmaⁿˈ na nncuˈxeⁿˈ ja chaˈxjeⁿ na matso ljeii na tqueⁿ Moisés sa̱a̱ matsuˈ na catjaaˈ nnˈaⁿ ja meiiⁿ ljeiiˈñeeⁿ matsonaˈ na ticwanaaⁿ. 	 ויאמר אליו פולוס יככה אלהים הקיר המסיד האמנם ישב אתה לדין אתי כתורה ואתה מצוה להכותי שלא כתורה׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo na macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa, canda̱a̱ˈya jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom Espíritu Santo quiiˈ nˈo̱o̱ⁿya, 	 אשר שפך עלינו למכביר על ידי ישוע המשיח מושיענו׃


Tso ángelˈñeeⁿ nnoom: —Cweˈ liaˈ ndoˈ cañjomˈ lcomˈ. Jnda̱ sˈaaⁿ na ljoˈ tso ángel nnoom: —Cweˈ liaatco ˈnaⁿˈ ndoˈ candyoˈntyjo̱ˈ naxa̱ⁿˈa. 	 ויאמר אליו המלאך חגר מתניך והנעל את רגליך ויעש כן ויאמר אליו עטה מעילך ולך אחרי׃


Tueˈntyjo̱ xuee na tueˈ tsaⁿjñeeⁿˈ, ndoˈ tyˈeñˈom ángeles añmaaⁿˈaⁿ paraíso na mˈaaⁿ Abraham. Mati tueˈ tsaⁿtya ndoˈ tjacantyˈiuuˈñê. 	 ויהי כאשר מת האביון ויובל על ידי המלאכים אל חיק אברהם וימת גם העשיר ויקבר׃


Quia joˈ to̱ˈ Pedro na matseineiiⁿ, matsoom nda̱a̱na: —Jeˈ quia matseiˈno̱ⁿˈcha̱ⁿya, na mayuuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tiquichˈeeⁿ na cweˈ ñejndaaˈ nnˈaⁿ na candyaˈ tsˈoom. 	 ויפתח פטרוס את פיו ויאמר עתה ידעתי באמת כי האלהים איננו נשא פנים׃


Matsoom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —¿Aa tjaquieeˈ Espíritu Santo naquiiˈ nˈomˈyoˈ quia na jlayuˈyoˈ? Jluena nnoom: —Tjaaˈnaⁿ. Meiⁿchjoo tyoondya̱a̱yâ aa mˈaaⁿ Espíritu Santo. 	 ויאמר אליהם הקבלתם את רוח הקדש אחרי אשר האמנתם ויאמרו אליו אף לא שמענו כי ישנו רוח הקדש׃


Ja cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na canda̱a̱ˈya mateixˈee canmaⁿ. Juu tsˈaⁿ na canda̱a̱ˈya na mateixˈee canmaⁿ ntsmeiⁿˈ, mañequiaañe na cueˈ cwentaayoˈ. 	 אנכי הוא הרעה הטוב הרעה הטוב יתן את נפשו בעד צאנו׃


Ee jndye nnˈaⁿ nñequiona ñequio xueya na nluena: “Ja cwiluiindyo̱ nquii Cristo”, na nñeˈquioˈnnˈaⁿna nnˈaⁿ. 	 כי רבים יבאו בשמי לאמר אני הוא המשיח והתעו רבים׃


Jnda̱ chii saacuo̱o̱nndaaˈâ wˈaandaa. Jnaaⁿyâ tsjoom Sidón. Saanquiandyô̱ nandyeeˈ ndyuaaxeⁿncwe Chipre ee joˈ joˈ tijndeiiti maquiˈcaljoo jndye sta wˈaandaa cantyja na tsaayâ. 	 ונלך משם ונעבר בסביבות קפרוס כי הרוחות היו לנגדנו׃


Tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jom na cueeⁿˈeⁿ cwentaa jnaaⁿ jaa cha meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseiyuˈya tsˈom ñˈeⁿñê matseicanduuˈnaˈ jnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Laaˈtiˈ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom cha caˈmo̱ⁿnaˈ na machˈeeⁿ yuu na matyˈiomyanaˈ. Ee teiyoticheⁿ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nncueˈntyjo̱ xjeⁿ na nncueˈ Cristo, ncˈe na mˈaaⁿ nioomcheeⁿ, tîcwjaaˈñê cwenta jnaaⁿ nnˈaⁿ. 	 אשר שמו האלהים לפנינו לכפרת על ידי האמונה בדמו להראות את צדקתו אחרי אשר העביר את החטאים שנעשו לפנים בעת חמלת אלהים׃


Sa̱a̱ ntˈom nnˈaⁿ na cwilayuˈ na cwilaxmaⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ judíos na jndyu fariseos teicantyjana. Tyoluena: —Jndeiˈnaˈ na calˈa naⁿˈñeeⁿ costumbre na cwilˈaa jaa nnˈaⁿ judíos ñequio yoˈndaa na naⁿnom ndoˈ calˈuuya nda̱a̱na na calacanda̱a̱ˈndyena chaˈtso ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 ויקומו אנשים מאמינים מכת הפרושים ויאמרו כי חובה היא למול אתם ולצותם לשמר את תורת משה׃


Uzías tsotye Jotam, Jotam tsotye Acaz, Acaz tsotye Ezequías. 	 ועזיהו הוליד את יותם ויותם הוליד את אחז ואחז הוליד את יחזקיהו׃


Jnda̱ tuii na luaaˈ, tja Jesús cwiicheⁿ cwii ndiiˈ ˈndyoo ndaaluee ndoˈ jndye nnˈaⁿ tyˈentyjaaˈna jom. Tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. 	 וישב לצאת אל יד הים ויבאו אליו כל העם וילמדם׃


Ja tyootseiqueeⁿ tsˈo̱o̱ⁿ meiⁿ sˈom xuee, meiⁿ sˈom cajaⁿ, meiⁿ liaaˈ tsˈaⁿ. 	 לא חמדתי כסף איש או זהבו או לבושו׃


Jaancoo xuee neiⁿncoˈ, xuee najndyee smaⁿna, tyjeeˈcañoom María Magdalena tseiˈtsuaaˈñeeⁿ, ndicwaⁿ jaaⁿcheⁿ. Ntyˈiaaⁿˈaⁿ na jnda̱ teindyo̱ tsjo̱ˈ na ñejñoom ˈndyoo juunaˈ. 	 ויהי באחד בשבת לפנות הבקר בעוד חשך ותבא מרים המגדלית אל הקבר ותרא את האבן מוסרה מעל הקבר׃


Xocatsˈaanaˈ na cwii ndiiˈ sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na jnda ntyjeeⁿ nnˈaⁿ Israel ndoˈ jeˈ talˈuendyena ntyjeeⁿ. ¿Aa ticaliuˈyoˈ ñˈoomˈm na teiljeii na seineiⁿ Elías xjeⁿ na matseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na mañequiaaⁿ jnaaⁿ ncˈiaaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ Israel? Tsoom: 	 לא זנח האלהים את עמו אשר ידעו מקדם או הלא תדעו את אשר הכתוב אמר באליהו כאשר קרא אל האלהים על ישראל לאמר׃


Najndyee matseijndo̱ˈa tsˈomˈ na matyˈiomnaˈ na cataaⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ jaa, ndoˈ calana̱a̱ⁿya nnoom cwentaa chaˈtsondye nnˈaⁿ. Quiaaya na quianlˈuaaⁿˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿna. 	 ועתה קדם כל דבר אבקשה מכם לשאת תפלות ותחנונים ובקשות ותודות בעד כל בני אדם׃


Quia joˈ to̱ˈ Jesús tyotseineiiⁿ nda̱a̱na: —Calˈaˈyoˈ cwenta na meiⁿcwii tsˈaⁿ tinquiuˈnnˈaⁿ ˈo cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ. 	 ויען אתם ישוע ויחל לדבר ראו פן יתעה אתכם איש׃


Quia joˈ seiñˈoomˈñe Pedro joona na caljooˈndyena joˈ joˈ. Ndoˈ teincoo cwiicheⁿ xuee tjaaⁿ ñˈeⁿndyena. Ndoˈ ntˈom nnˈaⁿ tsjoom Jope na cwilayuˈ tyˈena ñˈeⁿñê. 	 ויקרא אתם אליו ויאספם הביתה ויהי ממחרת ויצא פטרוס אתם ומקצת האחים אשר ביפו הלכו עמו׃


Tyenquioomˈm tsˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ mañoomˈ tjameintyjeeˈ na matseiconaˈ juu. Teicantyja, to̱ˈ na mandiˈntjom nda̱a̱na. 	 ויגע בידה ותרף ממנה הקדחת ותקם ותשרתם׃


Ndoˈ quia na cwitsjoom cwintyˈiaˈyoˈ na jeeⁿ neiⁿncooˈ nchquiu ˈndaa, cwinduˈyoˈ: “Jeˈ maxjeⁿ nncuaˈ.” ˈO nnˈaⁿ na tiñecwii mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ, jeeⁿ ya cwilaˈnoⁿˈyoˈ ˈnaaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ nchquiu na mˈaⁿ tsjo̱ˈluee sa̱a̱ tileicalaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ cwii ndyochˈeetinaˈ cantyja na cwitˈmo̱o̱ⁿ tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na cwintyˈiaˈyoˈ na matsˈaa. 	 ובבקר תאמרו היום סער כי אדמו והתקדרו השמים חנפים אתם את פני השמים ידעתם לבחן ואתות העתים לא תוכלו׃


Ndoˈ Saulo ticandoˈ nncjaameintyjeeⁿˈeⁿ na matseicatyˈueeⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñequio Ta Jesús. Ndicwaⁿ macantyjaaˈñê na nntseicwjeⁿ joona. Joˈ chii tjaaⁿ na mˈaaⁿ tyee na cwiluiitquieñe. 	 ושאול עודנו יפח זעם ורצח על תלמידי האדון ויבא אל הכהן הגדול׃


’Nntseina̱ⁿtya̱ nnda̱a̱ˈyoˈ cwiicheⁿ ñˈoom tjañoomˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom cañoomˈluee. Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na seijndaaˈñe na wjaa cwiicheⁿ tsjoomnancue na tquia. Tqueeⁿˈñê mosoomˈm ndoˈ tquiaaⁿ tsjo̱ˈñjeeⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱na na nlˈana tsˈiaaⁿ ñˈeⁿ joonaˈ. 	 כי כמו איש נסע למרחוק אשר קרא אל עבדיו וימסר להם את רכושו׃


Ncˈe na luaaˈ waa, ¿chiuu nlˈaa na nndyaandyo̱ xeⁿ tilaˈñˈo̱o̱ⁿˈndyo̱ juu na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na jeeⁿ jnda tseixmaⁿ juunaˈ? Juu joˈ tyotseicandii jndyee nquii Ta Jesús cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, ndoˈ nnˈaⁿ na tyondye na seineiiⁿ, tyotˈmo̱o̱ⁿna juunaˈ nda̱a̱yâ. 	 איך נמלט אנחנו אם לא נשים לב לתשועה גדולה אשר כזאת הנאמרה מתחלה בפי האדון ותקים לנו על ידי שמעיה׃


Caliuˈyoˈ na mˈaaⁿcandyaañe juu nnˈaaⁿya Timoteo. Xeⁿ nleityuaaⁿˈaⁿ na nncwjeeˈcañoom ja, nntsaaya ñeˈcwi ñˈeⁿñê quia na jo̱cando̱o̱ˈa ˈo. 	 ודעו כי טימותיוס אחינו יצא מבית האסורים והיה אם יבא במהרה אראה אתו את פניכם׃


Ndoˈ na matsjo̱o̱ na luaaˈ, tilaˈtiuuˈyoˈ na ñeˈcatsjo̱o̱ na juu ˈnaⁿˈñeeⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ waa najndeii na matseixmaⁿnaˈ meiⁿ nchii na ñeˈcatsjo̱o̱ na juu seiˈ na cwiñequia naⁿˈñeeⁿ nnom juunaˈ jndati matseixmaⁿnaˈ ñequio meiⁿquia seiˈ. 	 ועתה מה אמר היש ממש באליל אם יש ממש בזבחי אלילים׃


Waaˈ cwii tsaⁿtya, jndye nnom ˈnaⁿ niom na cwiwilˈue. Ntˈom joonaˈ tuii ñequio sˈom cajaⁿ ndoˈ sˈom xuee, sa̱a̱ ntˈom tuiinaˈ ñˈeⁿ nˈoom oo tsˈocachu. Ntˈom joonaˈ cwiwilˈuenaˈ tsˈiaaⁿ na ya sa̱a̱ ntˈom joonaˈ cwiwilˈuenaˈ tsˈiaaⁿ na cweˈ cwantindyo. 	 כי בבית גדול לא כלי זהב וכסף בלבד אלא גם של עץ ושל חרש ומהם לכבוד ומהם לבזיון׃


Cataⁿˈyoˈ nnoom na xcwe nñequiaya ñˈoomˈñeeⁿ chaˈxjeⁿ na matsonaˈ. 	 למען אשר אגלה אתו כמשפט עלי לחות׃


na mˈaaⁿ cwii yuscundyua na jndyu María, tsaⁿˈñeeⁿ mawaa ñomcaaⁿˈaⁿ ñequio cwii tsaⁿsˈa na jndyu José tsjaaⁿ David. 	 אל בתולה מארשה לאיש אשר שמו יוסף מבית דוד ושם הבתולה מרים׃


Jnda̱ na ntyˈiaaˈ Pilato na tîcanaⁿñê ñˈoomˈñeeⁿ hasta manndyo na nlaˈwendyena nacjoomˈm, quia joˈ tcaaⁿ ndaatioo, jñoomˈm na jndooˈ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ. Tsoom: —Jeˈ mandyuuˈa cha caluiˈyuuˈnaˈ na ticacho̱o̱ jnaⁿ xeⁿ nlacueˈyoˈ tsaⁿmˈaaⁿˈ na tjaa jnaaⁿˈ. Joˈ chii, cajndoˈ ncjoˈyoˈ. 	 ויהי כראות פילטוס כי לא יועיל מאומה ורבתה עוד המהודה ויקח מים וירחץ את ידיו לעיני העם ויאמר נקי אנכי מדם הצדיק הזה אתם תראו׃


Ndoˈ tjoomˈm tsaⁿˈñeeⁿ naquiiˈ yuu na ticantycwii na njoom. Jnda̱ joˈ seicoomˈm ndoˈ tuaa teincuuˈ na nnaaⁿ joˈ joˈ, cha tacaluiˈ tsaⁿˈñeeⁿ na nñequiuˈnnˈaⁿtyeeⁿ nnˈaⁿ njoomnancue. Quia jnda̱ jnda̱a̱ˈ cwii meiⁿ ndyuˈñeeⁿ maxjeⁿ matsonaˈ na nnaⁿˈñeyaaⁿ cweˈ tiyo. 	 וישליכהו בתהום ויסגר בעדו ויחתם עליו למען לא ידיח עוד את הגוים עד כלות אלף השנים ואחרי כן יתר לזמן מצער׃


Xeⁿ maˈmo̱o̱ⁿˈ na tincˈoomya tsˈaⁿ ñˈeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ, quia joˈ ¿chiuu na majoˈ macheˈ? ˈU na jndoˈ ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ lˈa, quia joˈ ¿chiuu na machˈueeˈ ˈnaⁿ na cwiñequia nnˈaⁿ nda̱a̱ joonaˈ? 	 אמרת לא תנאף ואתה נאף תשקץ את האלילים ואתה גזל את הקדש׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na tyowinom joˈ joˈ tyoluena ñˈomwiˈ nacjooˈ Jesús. Tyolaˈcaandyena nqueⁿna. 	 והעברים גדפו אותו ויניעו את ראשם׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na: —¿Aa ndyaˈ nnduˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na tquiolaˈjomndyena na macoco tsˈaⁿ na calaˈcwejndoˈndyena yocheⁿ na ndicwaⁿ mˈaaⁿ nquii tsaⁿsˈa na macoco quiiˈntaaⁿna? 	 ויאמר אליהם התוכלו אנס בני החפה לצום והחתן עוד עמהם׃


Sa̱a̱ ñecwii waa na macaⁿnaˈ, ndoˈ nomtyˈiuˈ María jnda̱ tjeiiˈñê cwii na yati cwentaaⁿˈaⁿ, na mañeeⁿ ñˈoom naya. Ndoˈ tjaa ˈñeeⁿ nncwjiˈ na matseixmaaⁿ juunaˈ. 	 אבל אחת היא מן הצרך ומרים בחרה לה החלק הטוב אשר לא יקח ממנה׃


Ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿ Jesús squia̱a̱caño̱o̱ⁿyâ jom. Taˈxˈa̱a̱yâ nnoom, lˈuuyâ: —¿ˈÑeeⁿ juu nncˈoom na tˈmaⁿñeti yuu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 בשעה ההיא נגשו התלמידים אל ישוע ויאמרו מי אפוא גדול מחבריו במלכות השמים׃


Sa̱a̱ jeˈ candyeˈyoˈ ñˈoom na nntsjo̱o̱ nnco̱. Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseityuiiˈ ljeii ˈnaaⁿˈ ñˈeⁿ scuuˈ, cwii na meiⁿnquia na sˈaa scoomˈm na nchii ñetˈoomya ñequio cwiicheⁿ tsˈaⁿ, chaˈcwijom nqueⁿ machˈeeⁿ na cˈoomya scoomˈm ñˈeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ. Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nncoco ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ, matsonaˈ na cweˈ mˈaⁿyana. 	 אבל אני אמר לכם המשלח את אשתו בלתי על דבר זנות עשה אתה נאפת והלקח את הגרושה לו לאשה נאף הוא׃


Jnda̱ joˈ jndiiya cwiicheⁿ jndyee na teicˈuaa cañoomˈluee. Matso: —ˈO nnˈaⁿya na laˈxmaⁿˈyoˈ cwentaya, caluiˈyoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ cha tintsˈaanaˈ na mati ˈo nlaˈjomndyoˈ jnaaⁿna, ndoˈ joˈ joˈ nntjomˈyoˈ nawiˈ tˈmaⁿ na nntjoomna. 	 ואשמע קול אחר מן השמים האמר צאו ממנה עמי פן תתחברו אל חטאתיה ופן תקחו ממכותיה׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ juu nñequiaanaˈ na jeeⁿ neiⁿˈ ndoˈ nncjaaweeˈ tsˈomˈ. Mati jndye nnˈaⁿ nncˈomna na jeeⁿ neiiⁿna na nluiiñê. 	 והיה לך לשמחה וגיל ורבים ישמחו בהולדו׃


Ndoˈ cancjuu jnaaⁿndyena tsjo̱ˈluee, tquiaandyena tsjoomnancue. Chaˈxjeⁿ na cwiquiaa ta̱ˈndaa xqueⁿ tsˈoom higuera quia na jndeii mˈaaⁿ jndye, maluaaˈ matseijomnaˈ tquiaandye cancjuu. 	 וכוכבי השמים נפלו ארצה כאשר תנוע תאנה ברוח חזקה והשליכה פגיה׃


’¿Chiuu na jeeⁿ ndoˈ jnda̱ na njom tsˈomnnom xˈiaˈ, sa̱a̱ tiqueⁿˈ cwenta tsˈoom tscaaˈ na njom tsˈomnjomˈ nncuˈ? 	 ולמה זה אתה ראה את הקסם אשר בעין אחיך ואת הקורה בעינך לא תביט׃


Jnda̱ seichuiiˈxcoˈnaˈ oˈ cantyja na tsamˈaⁿˈyoˈ, cwii na laxmaⁿˈyoˈ ncˈe na tuiindyoˈxcoˈyoˈ, cha nluiiˈndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom, nqueⁿ na sˈaaⁿ jaa, cha na ya ndoˈ canda̱a̱ˈ nlaˈno̱o̱ⁿˈa cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ולבשתם את האדם החדש המתחדש בדעת כצלם בראו׃


Tyoluena: Amén. Matyˈiomnaˈ na ticantycwii na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈoomya ndoˈ na cwilawa̱a̱ndya̱a̱ya jom. Macanda̱ jom tseixmaaⁿ chaˈtso na jndo̱ˈ tsˈoom. Cwilˈuuya na quianlˈuaaⁿˈaⁿ ndoˈ cwilˈuuya ñˈoom ya cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, ee jom tˈmaⁿ cwiluiiñê cantyja najneiⁿ ndoˈ chaˈtso nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ. Tijoom cwintycwii cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Amén. 	 ויאמרו אמן הברכה והכבוד והחכמה והתודה וההדר והכח והעז לאלהינו לעולמי עולמים אמן׃


Jnda̱ chii to̱ˈ Jesús na matseitiaaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ njoom yuu na jndyeti tsˈiaaⁿ sˈaaⁿ na maˈmo̱ⁿnaˈ na tseixmaaⁿ najndeii Tyˈo̱o̱tsˈom ee na tîcalcweˈ nˈom naⁿˈñeeⁿ. Matsoom: 	 אז החל לגער בערים אשר רב גבורותיו נעשו בתוכן ולא שבו׃


Sa̱a̱ jluena nnoom: —Jeeⁿcheⁿ ntjeiⁿ xqueⁿˈ. Sa̱a̱ jom ñeˈcwii ñˈoom matsoom na mayuuˈcheⁿ na Pedro luaaˈ. Quia joˈ jluena: —Luaaˈ ángel na machˈee cwenta jom. Cweˈ na machˈeeyanaˈ ntyjiˈ na jom. 	 ויאמרו אליה משגעת את והיא מתאמצת כי כן הוא ויאמרו מלאכו הוא׃


Joˈ chii nnˈaⁿ na meindyuaandye nacañomˈm jluena nnoom: —Aa ndiˈ, jnda̱ tyjeeˈ tsoˈndyoˈ ñˈeⁿ ndyentyˈiuˈ. Mˈaⁿna chˈeⁿ, cwilˈueena ˈu. 	 והמון העם ישבו סביביו ויאמרו אליו הנה אמך ואחיך בחוץ מבקשים אותך׃


Sa̱a̱ quiiˈntaaⁿ ˈo ticatsonaˈ na luaaˈ nlˈaˈyoˈ. Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ ˈo na ntyjaaˈ tsˈom na nncˈoom na tˈmaⁿñe naquiiˈ ntaaⁿˈyoˈ, tsaⁿˈñeeⁿ matsonaˈ na catseixmaaⁿ tsˈaⁿ na mandiˈntjom nda̱a̱ ncˈiaaˈ. 	 ואתם אל יהי כן ביניכם כי אם החפז להיות גדול בכם יהי לכם למשרת׃


Ntˈom nnˈaⁿ judíos na caluaˈndye tyomaˈnomna, tyotjeiiˈna jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. Jnda̱ chii jlaˈtiuuna na nntjeiiˈna jndyetia ñequio xueeˈ Ta Jesús. Joˈ chii cwii cwiindyena tyoluena nda̱a̱ jndyetia: —Matsa̱ˈntjo̱ⁿya na caluiˈyoˈ ñequio xueeˈ Jesús, tsaⁿ na matseineiⁿ Pablo cantyja ˈnaaⁿˈ. 	 ואנשים מן היהודים הסבבים ומלחשים הואילו להזכיר את שם ישוע האדון על אחוזי הרוחות הרעות לאמר משביע אני אתכם בישוע אשר פולוס קרא אותו׃


Quia joˈ teicantyjaaⁿ, jlueeⁿˈeⁿ naquiiˈ watsˈomˈñeeⁿ. Tjaqueⁿˈeⁿ waaˈ Simón. Ndoˈ Simónˈñeeⁿ jeeⁿ nioom matseiconaˈ sta̱xeeⁿˈeⁿ. Lˈana tyˈoo nnom Jesús na catseinˈmaaⁿ juu. 	 ויקם מבית הכנסת ויבא ביתה שמעון וחמות שמעון אחזתה קדחת חזקה וישאלהו בעדה׃


Xeⁿ cwilˈaaya na ljoˈ, macanda̱ meiⁿndooˈnaˈ na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jaa, ee waa cwii na matseicatyˈuenaˈ ee ncuaa chom na jeeⁿ wˈii na nntˈuiinaˈ nnˈaⁿ na cwiˈoo nacjoomˈm. 	 כי אם בעותי הדין העתיד ואש קנאה אשר תאכל את הצררים׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ na ˈoontyjo̱ ljoˈ na maˈmo̱ⁿ Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom, naⁿˈñeeⁿ cwiluiindyena ntseinaaⁿ. 	 כי כל אשר רוח אלהים ינהגם בני אלהים המה׃


Matsˈia joˈ nncwjeeˈ patrom ˈnaaⁿˈaⁿ cwii xuee na ticˈomcˈeⁿ ndoˈ hora na ticatseitioom na nncwjeeˈ. 	 בוא יבוא אדני העבד ההוא ביום לא יצפה ובשעה לא ידע׃


Ndoˈ mati cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ nquiee ángeles na ticaljooˈndyena tsˈiaaⁿ na laxmaⁿna, hasta ˈndyena yuu na seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaana, maleichom joona na pra̱so meiⁿ xocantycwii na chuˈtyeⁿndyena lˈuaancjo yuu na jaaⁿñeñˈeⁿ hasta juu xuee quia na nncuˈxeeⁿ chaˈtso. 	 והמלאכים אשר לא שמרו את משרתם כי אם עזבו את זבלם שמרם במוסרות עולם ובאפלה למשפט היום הגדול׃


ˈO naⁿnom na mˈaⁿ ndaˈyoˈ, talˈaˈyoˈ ljoˈ na nlawjeena ñˈeⁿndyoˈ ee xeⁿ naljoˈ nˈndyena na ñeˈcalˈana yuu na ncjaaweeˈ nquiuˈyoˈ ñˈeⁿndyena. 	 האבות אל תרגיזו את בניכם פן יחתו׃


Ndoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwinda̱a̱ cantuˈ matsoom: —Catjeiˈyoˈ quiooˈmˈaⁿˈ ñjaaⁿñe. Tacalˈaˈyoˈ na waaˈ Tsotya̱ya na matseijomnaˈ chaˈna tsˈua. 	 ואל מכרי היונים אמר הוציאו אלה מזה ואל תעשו את בית אבי לבית מסחר׃


Ee quia na jnda̱ teicantyja nquii tsˈaⁿ na waaˈ wˈaaˈñeeⁿ na nntseicuˈtyeeⁿ ˈndyootsˈa, quia joˈ ˈo na mˈaⁿˈyoˈ chˈeⁿ nnto̱ˈyoˈ na ncwaⁿˈyoˈ. Nnduˈyoˈ: “Ta, catseicanaaⁿndyuˈ na ntsaquia̱a̱ˈâ.” Sa̱a̱ jom nncˈo̱o̱ⁿ nndyueˈyoˈ, nntsoom: “Ticaljeii yuu nnˈaⁿ ˈo.” 	 והיה מיום אשר יקום בעל הבית וסגר את הדלת ותחלו לעמד בחוץ ולדפק על הדלת לאמר אדנינו אדנינו פתח לנו וענה ואמר אליכם אינני יודע אתכם מאין אתם׃


Quia joˈ tcoˈnaˈ no̱o̱ⁿ na ntyˈiaya cantyja na tˈmo̱ⁿ Espíritu Santo. Tjañˈoom ángelˈñeeⁿ ja yuu waa cwii sjo̱ tˈmaⁿ na ndye. Joˈ joˈ tˈmo̱ⁿ no̱o̱ⁿ tsjoom tˈmaⁿ Jerusalén, tsjoom na ljuˈ cwiluiiñenaˈ. Jnaⁿnaˈ cañoomˈluee na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, jndyocuenaˈ. 	 ויוליכני ברוח על הר גדול וגבה ויראני העיר הגדולה ירושלים הקדושה ירדת מן השמים מאת האלהים׃


Tyjeeˈcañoomjndyee juu tsˈaⁿ na toˈñom ˈom meiⁿ sˈom. Maleichuuñˈeeⁿ sˈomˈñeeⁿ, mandi ñˈeⁿ ˈom meiⁿ na tantjoom. Tquiaaⁿ joonaˈ nnom patrom ˈnaaⁿˈaⁿ. Tsoom: “ˈU ta, tquiaaˈ ˈom meiⁿ sˈom no̱o̱ⁿ. Cantyˈiaˈ jeˈ luaa cwiicheⁿ ˈom meiⁿ na jnda̱ tantjo̱ⁿya.” 	 ויגש הלקח חמש הככרים ויבא חמש ככרים אחרות לאמר אדני חמש ככרים מסרת לי הנה חמש ככרים אחרות הרוחתי בהן׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱yâ, matsoom: —Jeˈ cwilaˈtiuuˈyoˈ na cwilayuˈyoˈ. 	 ויען אתם ישוע עתה תאמינו׃


’Ndoˈ jeˈ jeˈ ˈo nnˈaⁿya maˈndiya ˈo ñequio lˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio juu ñˈoom naya na matseixmaaⁿ. Cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ nntsaanajnda̱ˈyoˈ ndoˈ tjom nntoˈñoomˈyoˈ naya na mañequiaaⁿ nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaⁿˈaⁿ. 	 ועתה אחי אני מסר אתכם לאלהים ולדבר חסדו אשר לו היכלת לבנות אתכם ולתת לכם נחלה בקרב כל המקדשים׃


Joˈ chii xeⁿ mañequiaya ñˈoom ncˈe na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ nnco̱, matsonaˈ na nncwantjo̱ⁿ, sa̱a̱ xeⁿ matsˈaa na ljoˈ ncˈe na matyˈioom tsˈiaaⁿˈñeeⁿ ja, quia joˈ cweˈ matseicanda̱a̱ˈndyo̱ tsˈiaaⁿ na tyˈioom ja. 	 כי אם ברצוני אעשה כן יהיה לי שכר ואם בעל כרחי פקדת משמרתי היא׃


Ndoˈ tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿya. 	 ויהללו בי את האלהים׃


Quia na jndii Jesús na luaaˈ cwiluena, tsoom: —Nnˈaⁿ na tiwii titjo̱o̱ndyena tsˈaⁿ na machˈee nasei. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na wii tjo̱o̱ndyena tsaⁿˈñeeⁿ. 	 וישמע זאת ישוע ויאמר אליהם החזקים אינם צריכים לרפא כי אם החולים׃


Jluena nnoom: —¿Aa ticandiˈ ljoˈ cwilue yocanchˈumˈaⁿˈ? Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, tsoom: —Mandiiya. Ndoˈ ˈo, aa tijoom ñejlaˈnaⁿˈyoˈ ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsonaˈ: ˈU jnda̱ seijndaaˈndyuˈ na yonchˈu ñequio yoˈndaa na ndicwaⁿ cwinteiˈ joona nlaˈtˈmaaⁿˈndyena ja ñequio na xcweeˈ nˈomna. 	 ויאמרו אליו השמע אתה את אשר אלה אמרים ויאמר ישוע אליהם כן הכי קרא לא קראתם מפי עוללים ויונקים יסדת עז׃


Nnom nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na ñecwiiñê, na tjacantyja na jndo̱ˈ tsˈoom, ñecwiitco caluiitˈmaⁿñê ncˈe Jesucristo. Amén. 	 לאלהים החכם לבדו לו הכבוד בישוע המשיח לעולמים אמן׃


Jndye nnˈaⁿ tyotsa̱ˈna liaana tsˈom nato na wjaⁿ, ndoˈ ntˈom tyotyje tsco, tyotsa̱ˈ joonaˈ tsˈom natoˈñeeⁿ. 	 ורבים פרשו את בגדיהם על הדרך ואחרים כרתו ענפים מן העצים וישטחו על הדרך׃


Quia joˈ ljoˈyu matioˈnaaⁿñê nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈom ñˈeⁿñê chaˈxjeⁿ seiyuˈ Abraham ñˈeⁿñê. 	 על כן בני האמונה יתברכו עם אברהם המאמין׃


Sa̱a̱ Pablo tiljoya tsˈoom na nncjaa tsaⁿˈñeeⁿ ee ˈñeeⁿ joona ndyuaa Panfilia tsˈiaaⁿ na tyˈena. 	 אך פולוס לא אבה לקחת אתם את האיש אשר סר מעליהם בפמפוליא ולא הלך אתם במלאכתם׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱yâ cwii ñˈoom tjañoomˈ, tsoom: —Tsotya̱ya na mˈaaⁿ cañoomˈluee, ticwii cwii tsˈoom ntjom na nchii nqueⁿ tcoomˈm, maxjeⁿ nnqueeⁿ juunaˈ. 	 ויען ויאמר כל מטע אשר לא נטע אבי שבשמים עקור יעקר׃


ee profetas na tyoñequia ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ ˈnaaⁿ na quia nluii, tîcalaneiⁿna chiuu tyomˈaaⁿˈ nˈom nquieena. Joona tyolaxmaⁿna nnˈaⁿ na tyolaneiⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom chiuu tˈmo̱ⁿ Espíritu Santo nda̱a̱na. 	 כי מעולם לא יצאה נבואה ברצון האדם כי אם ברוח הקדש אשר נשאם דברו אנשי אלהים הקדושים׃


Quia na jnda̱ teixuee, naⁿmaⁿnˈiaaⁿ jñoomna policía na mˈaaⁿ tsaⁿ na machˈee cwenta wˈaancjo na candyaañe Pablo ñˈeⁿ Silas. 	 ובחית הבקר שלחו השרים את השוטרים לאמר שלח את האנשים ההם׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —Quia na jño̱o̱ⁿya ˈo na saanquiaˈyoˈ ñˈoom ˈnaⁿya, tsjo̱o̱ na tîcatsañˈomˈyoˈ tsjo̱ˈñjeeⁿ, meiⁿ chetsjaˈ, meiⁿ lcoom, ¿aa waa na seitjo̱o̱naˈ ˈo? Jluena nnoom: —Meiⁿcwii tjaaˈnaⁿ. 	 ויאמר אליהם כאשר שלחתי אתכם בלי כיס ותרמיל ונעלים החסרתם דבר ויאמרו לא חסרנו כל דבר׃


Quiiˈntaaⁿ jaa jnda̱ tqueeⁿ nquii na tjacantyja cwiluiitˈmaⁿñe na macwjiˈnˈmaaⁿñe nnˈaⁿ. Cwiluiiñe tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ na ñejndiˈntjom nnoom. 	 וירם לנו קרן ישועה בבית דוד עבדו׃


ndoˈ mati quiaaⁿ na caliuuya na jeeⁿcheⁿ ndyaˈ tˈmaⁿ waa na jneiⁿ. Ñequio juu najndeii na matseixmaaⁿ nnda̱a̱ nnteijneiⁿ jaa nnˈaⁿ na cwilaˈyuuˈa ñˈeⁿñê. Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ juu najneiⁿ luaaˈ, 	 ואי זה הוא יתרון גדלת גבורתו בנו המאמינים כפי פעלת עצת כחו׃


Taqueⁿ Jesús ntyˈiaaⁿˈaⁿ yuscuˈñeeⁿ. Tsoom nnom: —ˈU jndaaya, cˈomˈ tˈmaaⁿˈndyuˈ tsˈomˈ. Ncˈe na matseiyuˈya tsˈomˈ ñˈeⁿndyo̱, jnda̱ nˈmaⁿˈ. Ndoˈ mañejuu xjeⁿˈñeeⁿ nˈmaⁿ. 	 ויפן ישוע וירא אותה ויאמר חזקי בתי אמונתך הושיעה לך ותושע האשה מן השעה ההיא׃


Ee Herodes ñequio tsaⁿ na jndyu Felipe joona cwii nquieendyena. Sa̱a̱ Herodes mˈaaⁿ ñˈeⁿ scuuˈ tyjeeⁿ. Herodías jndyu yuscuˈñeeⁿ. Ndoˈ tyotso Juan nnoom: —ˈU ticatsa̱ˈntjomnaˈ na mañˈoomˈ scuuˈ tˈiuˈ. Jnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ na jeeⁿ ndyaˈ jndooˈ yuscu Herodías Juan. Joˈ chii seincjooˈñe yuscuˈñeeⁿ nnom Herodes ndoˈ jom jeˈ seiyoomˈm, sa̱ˈntjoom na calaˈtyeⁿna Juan, chii catueeˈna juu wˈaancjo. Herodías queeⁿ tsˈoom Juan hasta lˈue tsˈoom na calacueeˈna juu sa̱a̱ tileicanda̱a̱. 	 כי הוא הורודס שלח לתפש את יוחנן ויאסרהו בבית הסהר בגלל הורודיה אשת פילפוס אחיו כי אתה לקח לו לאשה׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —¿Aa maxjeⁿ ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoom tjañoomˈwaaˈ? ¿Chiuu nlˈaa na nlaˈno̱ⁿˈyoˈ ntˈomcheⁿ ñˈoom tjañoomˈ? 	 ויאמר להם הן לא ידעתם את המשל הזה ואיך תבינו את המשלים כלם׃


Quia joˈ tja Felipe, matsoom na ljoˈ nnom Andrés, ndoˈ wendye joona tyˈecaluena na ljoˈ nnom Jesús. 	 ויבא פילפוס ויגד זאת אל אנדרי ואנדרי ופילפוס הגידו אל ישוע׃


Naⁿˈñeeⁿ tyoluena na maxjeⁿ wiˈ nntjom Cristo, nquii na nncwjiˈnˈmaaⁿñe nnˈaⁿ. Nncueeⁿˈeⁿ ndoˈ nncwandoˈxcoom. Jom tsˈoo najndyee na nncwandoˈxco na chaˈtso nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. Cantyja na nncwandoˈxcoom mˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ judíos ndoˈ nda̱a̱ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos na nquii Cristo, tsaⁿ na nncwjiˈnˈmaaⁿñe nnˈaⁿ, jnda̱ jndyo. 	 כי המשיח מענה הוא וכי ראשון הוא לקמים מן המתים להפיץ אור בעם ובגוים׃


Tsjoom Cesarea tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na jndyu Cornelio. Tsaⁿˈñeeⁿ tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom cwii tmaaⁿˈ sondaro na jndyunaˈ Italiano. 	 ואיש היה בקסרין ושמו קרניליוס שר מאה מן הגדוד הנקרא האיטלקי׃


Tsjoom Listra tyowacatyeeⁿ cwii tsaⁿsˈa na tileicjaacaa ee maxjeⁿ ntjeiⁿ ncˈeeⁿ tuiiñê. Meiⁿjom ndiiˈ tyoojaacaⁿ. 	 ואיש נכה רגלים היה בלוסטרא והוא ישב פסח מבטן אמו ולא הלך מימיו׃


Tyotseitˈmaaⁿˈñê nnˈaⁿ na cweˈ cwantindyo ndoˈ tjeiiⁿˈeⁿ nnˈaⁿ na waa najnda̱ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ. 	 הרס נדיבים מכסאותו וירם שפלים׃


Ndoˈ xeⁿ cweˈ nˈndya̱a̱to̱o̱ na ncjaachˈeetyeeⁿ na luaaˈ, quia joˈ chaˈtso nnˈaⁿ nlaˈyuˈ ñˈeⁿñê. Ndoˈ na ljoˈ nquiee naⁿmaⁿnˈiaaⁿ nnˈaⁿ romanos nlaˈtyuiiˈna watsˈom ˈnaaⁿ jaa nnˈaⁿ judíos ñequio ndaandyuaa ˈnaaⁿya. 	 אם נניח לו לעשות כלם יאמינו בו ובאו הרומיים ולקחו גם את אדמתנו וגם את עמנו׃


Sa̱a̱ quiiˈntaaⁿˈ ˈo na cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ticatsonaˈ meiⁿ cweˈ na nlaneiⁿˈyoˈ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ na cweˈ nncˈoomya tsˈaⁿ ñˈeⁿ xˈiaaˈ ndoˈ chaˈtso nnom ñˈoomtia, oo aa queeⁿ tsˈom tsˈaⁿ na ñeˈcwityañê. 	 אבל זנות וכל טמאה ואהבת בצע בל יזכר ביניכם כאשר נאוה לקדשים׃


Ndoˈ Pablo ñˈeⁿ Bernabé majoˈti lˈana tsjoom Iconio. Tyˈequieˈna naquiiˈ watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Tyoñequiana ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Jeeⁿ ya tyolaˈneiⁿna. Joˈ chii jndyendye nnˈaⁿ judíos jlayuˈ ndoˈ mati ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos. 	 ויהי באיקניון ויבאו יחדו אל בית כנסת היהודים וידברו שם עד כי האמין המון רב מן היהודים ומן היונים׃


Quia na jnda̱ tyˈelcweeˈ naⁿˈñeeⁿ, to̱ˈ Jesús na matseineiiⁿ nda̱a̱ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ nacañomˈm cantyja ˈnaaⁿˈ Juan. Tsoom: —¿Chiuu waa na saacantyˈiaˈyoˈ na saˈyoˈ na mˈaaⁿ Juan jo ndoˈ yuu tjaa nnˈaⁿ cˈom? ¿Aa ntyˈiaˈyoˈ na jom tsˈaⁿ na we waa na matseineiⁿ chaˈcwijom cwii tsmaaⁿ na maleiñˈoomñe jndye? Ntyjii nchii joˈ. 	 המה הלכו להם וישוע החל לדבר אל המון העם על אדות יוחנן ויאמר מה זה יצאתם המדברה לראות הקנה אשר ינוע ברוח׃


Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ taⁿna na catsjo̱o̱ nnco̱ chiuu waa. Jnda̱ jndyena ñˈoomˈñeeⁿ ñeˈcalaˈcandyaandyena ja ee jlaˈno̱ⁿˈna tjaa ljoˈ sˈaa na tseixmaⁿ na cˈio̱. 	 והם אחרי חקרם אתי אמרו לפטרני כי לא נמצא בי משפט מות׃


Sa̱a̱ Cristo ñejom ndiiˈ tquiaañê nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na cueeⁿˈeⁿ cha nnda̱a̱ nljuˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ jnaaⁿya. Jnda̱ joˈ tjawacatyeeⁿ ntyjaaˈ tsˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya yuu na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom. 	 אולם זה אחרי הקריבו זבח אחד על החטאים ישב עד עולם לימין האלהים׃


Cˈomˈyoˈ na ndyaandyoˈ cha mˈmo̱ⁿnaˈ na mayuuˈcheⁿ cwilcweˈ nˈomˈyoˈ. Ndoˈ ticalaˈsˈandyoˈ cheⁿncjoˈyoˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ na nnduˈyoˈ: “Jaa cwiluiindyo̱ tsjaaⁿ Abraham.” Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, meiiⁿ cweˈ ljo̱ˈmeiiⁿ nnda̱a̱ nntseicwaqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na nluiindyenaˈ tsjaaⁿ Abraham, quia joˈ nˈndiinaˈ ˈo. 	 לכן עשו פרי הראוי לתשובה ואל תדמו בנפשכם לאמר אברהם הוא אבינו כי אני אמר לכם כי מן האבנים האלה יכל האלהים להקים בנים לאברהם׃


Juu tsˈiaaⁿ na mañequiaa tsˈaⁿ ñˈoom na maˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ tsˈoom, matsonaˈ na joo nnˈaⁿ na cwiñequiaa ñˈoom cˈomna xjeⁿ ˈnaaⁿˈ xˈiaana na tjom cwiñequiana ñˈoom. 	 ורוחות הנביאים תחת ידי הנביאים המה׃


Ndoˈ juu tsˈoo Lázaro, jlueeⁿˈeⁿ na chuˈtyjoo liaa na tintmeiⁿ ncˈeeⁿ ndoˈ lˈo̱o̱ⁿ. Ndoˈ ta̱ˈ nnoom payom. Matso Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Calacano̱ⁿˈyoˈ liaameiⁿˈ cha nnda̱a̱ nncjaⁿ. 	 ויצא המת וידיו ורגליו כרוכת בתכריכין ופיו לוטים בסודר ויאמר אליהם ישוע התירו אתו וילך לדרכו׃


Ee maxjeⁿ ntyjii na matyˈiomyanaˈ na matseilcwiiˈndyo̱ ñˈoommeiiⁿ nda̱a̱ˈyoˈ yocheⁿ na waˈndo̱ˈa. 	 ואחשב כי נכון להזכיר ולהעיר אתכם כל ימי היותי במשכן הזה׃


Taxˈeeñe Simón Pedro nnoom. Matso: —Ta, ¿yuu wjaˈyuˈ? Tˈo̱ Jesús, matsoom nnom: —Cantyja na nntjo̱ⁿ jeˈ ˈu xocanda̱a̱ nntseijomndyuˈ, sa̱a̱ mati ˈu nncueˈntyjo̱ nntjomˈ na ljoˈ. 	 ויאמר אליו פטרוס אדני אנה תלך ויען אתו ישוע אל אשר אני הולך שמה לא תוכל עתה ללכת אחרי אך אחרי כן תלך אחרי׃


Joˈ chii quia na tqueⁿˈyoˈ ja tjaa na seitsaaⁿˈndyo̱, maxjeⁿ jndyo̱o̱. Sa̱a̱ jeˈ ñecaljeiya chiuu na tqueⁿˈyoˈ ja. 	 ובעבור זאת כאשר נקראתי לא נמנעתי מהלך ועתה אשאלכם מדוע קראתם לי׃


Nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ jlaˈcueeˈna Ta Jesús, chaˈxjeⁿ weloona tyolaˈcwjeena profetas ndoˈ mati jleintyjo̱ nnˈaⁿ judíos jâ. Tiquilˈana yuu na cjaaweeˈ ntyjeeⁿ ñˈeⁿndyena, ndoˈ mˈaⁿna nacjoo chaˈtsondye nnˈaⁿ, 	 אשר אף המיתו את האדון ישוע ואת נביאיהם ואותנו רדפו ואינם טובים בעיני אלהים ואיבים לכל אדם׃


Tso Jesús nnoom: —Cjaˈtoˈ. Jnda̱ nˈmaⁿˈ ncˈe na matseiˈyuˈ ñˈeⁿndyo̱. Mañoomˈ teitquioomˈm. Tjantyjo̱o̱ⁿ naxeⁿˈ Jesús na tyˈetyˈetina nato. 	 ויאמר ישוע אליו לך לך אמונתך הושיעה לך ופתאם ראה וילך אחרי ישוע בדרך׃


Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na waa na macaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, maxjeⁿ nloˈñom. Ndoˈ tsˈaⁿ na malˈue, maxjeⁿ nljeii. Ndoˈ tsˈaⁿ na maˈmaⁿ, maxjeⁿ nnaaⁿ jo nnom. 	 כי כל השאל יקבל והדרש ימצא ולדפק יפתח׃


Juu xjeⁿ na cwito̱ⁿˈndye naⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿ Jesús, tso Pedro nnoom: —Ta, jeeⁿ ya na mˈaaⁿyâ ñjaaⁿ. Cwa nlˈaayâ ndyee xquieˈncwaⁿˈ, cwii cwentaˈ ˈu, cwii cwentaaˈ Moisés ndoˈ cwii cwentaaˈ Elías. Sa̱a̱ ticatseiˈno̱ⁿˈ Pedro ljoˈ na tsoom. 	 ויהי בהפרדם ממנו ויאמר פטרוס אל ישוע מורה טוב היותנו פה נעשה נא שלש סכות לך אחת ולמשה אחת ולאליהו אחת ולא ידע מה דבר׃


Ndoˈ maljoyu cantyja ˈnaaⁿˈ cwii tsˈaⁿ na maleinom na ñecwantjom, tixocwantjoom xeⁿ ticatseicaña̱a̱ⁿ ñˈoom na cwiqueⁿna nnoom. 	 וגם אם נאבק איש לא יכתר אם לא יאבק כמשפט׃


Quia joˈ naquiiˈ wˈaacheⁿ nncˈo̱o̱ⁿ, nntsoom: “Jeeⁿ sa ˈu, tañeˈquicantyja, ee jnda̱ seicuˈtya̱ⁿ ˈndyootsˈa, ndoˈ jnda̱ mawaya cjooˈ jnduu. Mati ntseindaaya jnda̱ jndana. Joˈ chii xonda̱a̱ na nnteijndei na maco̱ⁿˈ.” 	 והוא מלפנים יענה ויאמר אל תוגיעני כי כבר נסגרה הדלת וילדי שוכבים עמדי במטה לא אוכל לקום ולתת לך׃


Ee tyjeeˈcañoom Juan quiiˈntaaⁿˈyoˈ na tyoñequiaaⁿ ñˈoom cantyja na matyˈiomyanaˈ sa̱a̱ ˈo maxjeⁿ tîcalaˈyuˈyoˈ ñˈoom na tyoñequiaaⁿ. Nnˈaⁿ na cwitoˈñoom sˈom ñequio lculjaaˈ, joona jlaˈyuˈna ñˈoom na tyoñequiaaⁿ. ˈO tqueⁿˈyoˈ cwenta na ljoˈ sa̱a̱ chaaˈ lˈuu lcweˈ nˈomˈyoˈ na nlayuˈyoˈ ñˈoom na tjeiˈyuuˈñê. 	 כי יוחנן בא אליכם בדרך צדקה ולא האמנתם לו אבל המוכסים והזונות הם האמינו לו ואתם ראיתם ולא שבתם אחרי כן להאמין לו׃


ˈO nnˈaⁿya na jeeⁿ jnda ntyjiiya, cartawaañe carta jnda̱ we matseicwano̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ. Ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ na nncˈoomˈya nˈomˈyoˈ ñequio we joonaˈ. 	 זאת היא האגרת השנית אשר אני כתב אליכם אהובים ובשתיהן אעיר בדרך הזכרה את תמת לבבכם׃


ˈO nchii tjeiiˈndyoˈ na nlaˈxmaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya, nnco̱ tjeiiˈndyo̱ ˈo, ndoˈ jnda̱ tyˈio̱ⁿya tsˈiaaⁿ ˈo na catsaˈyoˈ ndoˈ calˈaˈyoˈ yuu na ñenquiiˈcheⁿ nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee na ljoˈ nlˈaˈyoˈ meiⁿquia ñˈoom na ntaⁿˈyoˈ nnom Tsotya̱ ñequio xueya, jom nñequiaaⁿ. 	 לא אתם בחרתם בי כי אם אנכי בחרתי בכם והפקדתי אתכם ללכת ולעשות פרי ופריכם יקום והיה כל אשר תשאלו מאבי בשמי יתן לכם׃


Quia joˈ taqueⁿ Ta Jesús ndyeyu jo ndoˈ na mˈaaⁿ Pedro ndoˈ ntyˈiaaˈ nnoom. Ndoˈ mañoomˈ tjañjoomˈ tsˈoom ñˈoom na jnda̱ tso nnoom: “Cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntseixuaa caxtijndyo jeˈjeˈcheⁿ sa̱a̱ xjeⁿˈñeeⁿ ˈu jnda̱ ndyee ndiiˈ macwjiˈndyuˈ ñˈeⁿndyo̱.” 	 ויפן האדון ויבט אל פטרוס ויזכר פטרוס את דבר האדון אשר דבר אליו כי בטרם יקרא התרנגל תכחש בי שלש פעמים׃


Nnˈaⁿ na ˈoojndyee jlaˈtiaˈna jom, jluena catseicheeⁿ, sa̱a̱ jom yacheⁿ jndeii seixuaⁿ: —ˈU na cwiluiindyuˈ tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ David na jndyowicantyjooˈ, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ja. 	 וההלכים בראשנה גערו בו להחשתו והוא הרבה עוד לצעק ישוע בן דוד חנני׃


Sa̱a̱ cwintyˈiaaya Jesús, na cweˈ cwantindyo xuee na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na ticueeˈntyjo̱ na tˈmaⁿ cwiluiiñê chaˈna ángeles, jeˈ canda̱a̱ˈya matseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom ncˈe na teinoom nawiˈ na tueeⁿˈeⁿ, cha cantyja ˈnaaⁿˈ naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, tueeⁿˈeⁿ cwentaa chaˈtsondye nnˈaⁿ. 	 אבל ישוע המחסר מעט ממלאכים אותו ראינו מעטר בכבוד והדר מפני ענותו עד מות למען אשר יטעם בחסד אלהים את המות בעד כלם׃


ee macaⁿnaˈ na catseiˈno̱ⁿˈ na tixcwe mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tseixmaaⁿ jnaⁿ, ndoˈ juunaˈ matseijndaaˈñenaˈ na nntˈuiinaˈ jom. 	 ודע כי איש כזה איש תהפכות הוא וחוטא בהרשיע את נפשו׃


Seicanda̱ Jesús ñˈoom tjañoomˈmeiⁿˈ. Tsoom: —Maluaaˈ nntsˈaa Tsotya̱ya na mˈaaⁿ cañoomˈluee ñˈeⁿndyoˈ ˈo, xeⁿ nchii na xcweeˈ nˈomˈyoˈ nlaˈtˈmaⁿ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nda̱a̱ˈyoˈ. 	 ככה יעשה לכם גם אבי שבשמים אם לא תסלחו איש איש לאחיו בכל לבבכם את חטאתם׃


ndoˈ mati wanaaⁿ na nncjaañˈeⁿ cwii yuscu na matseiyuˈ quia jo̱nquiaya ñˈoom naya chaˈxjeⁿ cwilˈa ntˈomcheⁿ apóstoles, ñequio ntyjee nquii Ta Jesús ndoˈ mati Pedro. 	 האין רשות בידנו להוליך עמנו אחות לאשה כמו גם השליחים האחרים וכמו אחי האדון וכמו כיפא׃


Quia joˈ tjeiˈño̱o̱ⁿ tsaⁿˈñeeⁿ quiiˈntaaⁿ naⁿˈñeeⁿ, tyˈena yuu na ñeˈwendyena. Tjaaˈñê nda̱a̱lˈo̱o̱ⁿ nˈom luaˈqui tsaⁿˈñeeⁿ, seicanaⁿˈaⁿ nomtsˈo̱o̱ⁿ ñˈeⁿ ndaajnaaⁿˈaⁿ, quia joˈ tyenquioomˈm nomtsaa tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויקח אתו לבדו מקרב ההמון וישם את אצבעותיו באזניו וירק ויגע על לשנו׃


Ndoˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, jnda̱ tyja̱caño̱o̱ⁿya ˈo. Ja matseijomndyo̱ ñˈeⁿ nnˈaⁿ, macwaˈa ndoˈ maˈua. Sa̱a̱ ˈo cwinduˈyoˈ na ja cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jeeⁿ cwaˈ, jeeⁿ ˈuu. Ndoˈ mati cwinduˈyoˈ na ja matseixˈiaaˈndyo̱ ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwitoˈñoom sˈom cwentaaˈ gobiernom ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ובא בן האדם והוא אכל ושתה ואמרתם הנה זולל וסבא ורע למוכסים ולחטאים׃


Yuscumˈaaⁿˈ na tuˈnquioom ncheⁿˈ nacjoya, matseijndaaˈñenaˈ na nncjaacantyˈiuuˈndyo̱. 	 כי אשר שפכה את השמן הזה על גופי לחנט אותי עשתה זאת׃


Ndoˈ joona tyolaˈjndo̱ˈna nˈom nnˈaⁿ na jndyendye na cataⁿna nnom Pilato na catseicandyaañê Barrabás, nchii Jesús. 	 וראשי הכהנים הסיתו את ההמון לבלתי פטר להם כי אם בר אבא׃


Chaˈtso nnˈaⁿ na mañequiaa Tsotya̱ya lˈo̱o̱, nntioondyena lˈo̱o̱. Ndoˈ ˈñeeⁿ juu tsˈaⁿ na nntioñe lˈo̱o̱ya tijoom nntsˈaa na ticoˈño̱ⁿ juu. 	 כל אשר יתננו לי אבי יבוא אלי והבא אלי לא אהדפנו החוצה׃


Sa̱a̱ quia na ntyˈiaa nnˈaⁿ fariseos na luaaˈ machˈeeⁿ, taˈxˈeena nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, jluena: —¿Chiuu na macwaˈ maestro ˈnaⁿˈyoˈ ñequio naⁿcwitoˈñoom tsˈiaaⁿnda̱a̱ nnˈaⁿ cwentaaˈ gobiernom ndoˈ ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnom Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 ויראו הפרושים ויאמרו אל תלמידיו מדוע עם המוכסים והחטאים אכל רבכם׃


Quia joˈ tco̱o̱ˈa xtya̱ jo ncˈee ángelˈñeeⁿ na nntseitˈmaaⁿˈndyo̱ jom. Sa̱a̱ tsoom no̱o̱ⁿ: —Tintsaˈ na luaaˈ ee tjom na cwindya̱ˈntjo̱o̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyuˈ ñequio nquiee ncˈiaˈ na cwiljooˈndyetyeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom naya na tˈmo̱ⁿ Jesús. Macanda̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom catseitˈmaaⁿˈndyuˈ. Ee ñˈoom na cwitjeiˈyuuˈndye nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús, ljoˈyu laˈxmaⁿnaˈ ñequio ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyoñequia profetas. 	 ואפל לפני רגליו להשתחות לו ויאמר אלי ראה אל תעשה זאת עבד כמוך אנכי וחבר לך ולאחיך אשר להם עדות ישוע השתחוה לאלהים כי עדות ישוע היא רוח הנבואה׃


Mati macaⁿˈa nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na calaˈno̱ⁿˈyaˈyoˈ ñequio chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ cwanti na tˈmaⁿ na mˈaaⁿ Cristo na wiˈ tsˈoom nnˈaⁿ, ndoˈ na tco, ndoˈ na njoom, ndoˈ na ndye. 	 למען תוכלו להשיג עם כל הקדשים מה הוא הרחב והארך והעמק והגבה׃


Ee naquiiˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii matsonaˈ: Quiiˈ tsjoom Sión maqua̱ⁿya cwii tsjo̱ˈ na tseixmaⁿnaˈ tsjo̱ˈ nquii tsiaⁿtsjo̱ˈ wˈaa. Matso Tyˈo̱o̱tsˈom: Ja tjeiiˈa jom cwentaya ndoˈ jeeⁿ ndyaˈ jnda cwiluiiñê; Meiⁿˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñˈeⁿñê, tijoom xuee nntsˈaanaˈ na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na ñentyjaaˈ tsˈom jom. 	 וזה הוא שאמר הכתוב הנני יסד בציון אבן פנה אבן בחן ויקרה והמאמין בה לא יבוש׃


Sa̱a̱ juu tmaaⁿˈ nnˈaⁿ Jerusalén na waa jo nandye na laˈxmaaⁿya, mˈaaⁿ candyaañenaˈ, ticandiˈntjomnaˈ nnom ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 אבל ירושלים של מעלה היא חפשיה והיא אם כלנו׃


’Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na ntsˈaa na catseitjo̱o̱ñe cwii tsˈaⁿ na cachjoo matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱, juu tsaⁿˈñeeⁿ yati xeⁿ cwityeⁿ cwii tsjo̱ˈsuu xtyoomˈm, ndoˈ catueeˈ nnˈaⁿ jom tsˈom ndaaluee. 	 וכל המכשיל אחד הקטנים המאמינים בי טוב לו שיתלה פלח רכב על צוארו והשלך בים׃


Juu na mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ ticaˈmo̱ⁿnaˈ aa waa na matseitjo̱o̱ndyo̱, sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ ticaˈmo̱ⁿnaˈ na tjaa jnaⁿya. Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nncuˈxeeⁿ ja. 	 כי אינני יודע בנפשי רע ובכל זאת לא אצדק כי הדן אתי הוא יהוה׃


Tyˈenquiana jnaaⁿˈaⁿ nnom gobiernom. Jluena: —Tsaⁿmˈaaⁿ matseijno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ nˈom nnˈaⁿ na xuiiˈ calatˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom, tachii chaˈxjeⁿ na matso ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 ויאמרו האיש הזה מפתה את בני האדם לעבד את אלהים בלא כתורה׃


Cˈoomˈ na candyaˈ tsˈomˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaˈ ñequio na xcweeˈya tsˈomˈ, ñequio chaˈwaa na jnda ntyjiˈ, ñequio chaˈwaa na jndo̱ˈya tsˈomˈ, ndoˈ ñequio chaˈwaa najnduˈ.” Luaaˈ ñˈoom na tˈmaⁿti na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 ואהבת את יהוה אלהיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מדעך ובכל מאדך זאת היא המצוה הראשנה׃


Tyˈo̱o̱tsˈom tˈmaⁿ cwiluiiñê, ndoˈ juu na neiⁿncooˈ na caxuee na cwiluiiñê, maljoˈ cwiluiiñe Jnaaⁿ. Chaˈxjeⁿ na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, maluaaˈ tˈmaⁿ matseixmaⁿ Jnaaⁿ. Manquiityeeⁿ tˈmaⁿ ñˈoom matseixmaaⁿ, joˈ na waa waati tsjoomnancue ñequio chaˈtso na niom cañoomˈluee. Cantyja na tueeⁿˈeⁿ teijndaaˈ na matseiljuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso jnaaⁿya. Jnda̱ na teinom na tueeⁿˈeⁿ quia joˈ tjawacatyeeⁿ ntyjaaˈ tsˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya cañoomˈluee. 	 והוא זהר כבודו וצלם ישותו ונושא כל בדבר גבורתו ואחרי עשתו בנפשו טהרת חטאתינו ישב לימין הגדלה במרומים׃


ndoˈ na tyˈiuu nnˈaⁿ jom, sa̱a̱ xuee na jnda̱ ndyee tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tandoˈxcoom chaˈxjeⁿ na matso ñˈoomˈm na teiljeii, 	 וכי נקבר וכי הוקם ביום השלישי כפי הכתובים׃


Jnda̱ tueeˈ chaˈna ñjeeⁿ nacwitsjoom quia tyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ותהי השעה השלישית ויצלבהו׃


Ndoˈ mati ˈo nnˈaⁿ na cjeti mˈaⁿˈyoˈ, catueˈndyoˈcjeˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Matsonaˈ na chaˈtsondyoˈñˈeⁿˈyoˈ catueˈndyoˈcjeˈyoˈ nda̱a̱ ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈyuˈ ñequio na nioomˈ nˈomˈyoˈ, ee waa ljeii na matsonaˈ: Mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nacjoo nnˈaⁿ na cwitjeiiˈsˈandye, cwitjeiiˈlcundye, sa̱a̱ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwitueeˈndyecje mañequiaaⁿ naya na matseixmaaⁿ. 	 וכן גם אתם הנערים הכנעו לפני הזקנים וחגרו כלכם שפלות רוח בהכנע איש לרעהו כי אלהים ללצים יליץ ולענוים יתן חן׃


Joˈ joˈ tyomˈaⁿ cwii tmaaⁿˈ calcu quiiˈ jnda̱a̱ na cwicwaˈ. Naⁿjndiiˈñeeⁿ tyolˈana tyˈoo nnoom na quiaaⁿ na nncˈooquieˈna naquiiˈ nˈom calcuˈñeeⁿ. Quia joˈ tquiaaⁿ na wanaaⁿ. 	 ויהי שם עדר חזירים רבים על המרעה בהר ויתחננו לו כי יניח להם לבוא אל תוכם וינח להם׃


Cwantindye nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés tˈo̱o̱na nnoom, jluena: —ˈU Maestro na maˈmo̱o̱ⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ majoˈndyo ñˈoom matsuˈ. 	 ויענו מן הסופרים רבי יפה דברת׃


Tso yuscuˈñeeⁿ nnoom: —Mayuuˈ Ta, sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, cwicwaˈ calueˈ nchˈu nacajnda̱a̱ na cwiquiaa nacjeeˈ meiⁿsa ˈnaaⁿˈ ntyˈoyoˈ. 	 ותאמר כן אדני אפס כי גם צעירי הכלבים יאכלו מפרורים הנפלים מעל שלחן אדניהם׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na tyondye ñˈoommeiⁿˈ tyoqueⁿndyena na nntˈuena Jesús, ee jlaˈno̱ⁿˈna na cjoo joona seineiiⁿ ñˈoom tjañoomˈwaaˈ. Sa̱a̱ nquiaana nnˈaⁿ na jndyendye, cweˈ joˈ ˈndyena jom, mana tyˈena. 	 ויבקשו לתפשו וייראו מפני העם יען אשר הבינו כי עליהם דבר את המשל הזה ויעזבהו וילכו להם׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, matsoom: —Xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya seinˈmaⁿya tsˈaⁿ na leicjacaa, ndoˈ sˈaanaˈ na tjoomˈ ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ. 	 ויען ישוע ויאמר להם פעלה אחת פעלתי וכלכם עליה תתמהו׃


Ndoˈ tso nnoom: —Lˈo̱ˈ ˈu nntio̱o̱ cwenta chaˈtso najnda̱nmeiⁿˈ na cwilaˈxmaⁿ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ ntˈmaⁿ ñequio chaˈtso na cwiluiitˈmaⁿndyena. Ee lˈo̱o̱ya jnda̱ ljonaˈ ndoˈ ˈñeeⁿ juu na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ nñequiaya joonaˈ nnom. 	 ויאמר אליו השטן לך אתן את כל הממשלה הזאת ואת כבודן כי נמסרה בידי ונתתיה לאשר אחפץ׃


Sa̱a̱ lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na nlaˈno̱ⁿˈyoˈ cwii ñˈoom na wantyˈiuuˈ mˈaⁿnaˈ. Tichaˈtsondyo̱ nncwja̱a̱ya sa̱a̱ chaˈtsondyo̱ nntseichuiinaˈ. 	 הנה סוד אגידה לכם הן לא כלנו נישן המות אבל כלנו נתחלף׃


¿Chiuu ˈo? ¿Aa maxjeⁿ tjaaˈnaⁿ lˈaˈyoˈ yuu na nleiñˈoomˈ na nlcwaˈyoˈ ndoˈ na nncweˈyoˈ? ¿Aa maxjeⁿ ticueeˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ na mati cwiluiindye tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom? Ee na laaˈtiˈ na cwilˈaˈyoˈ cwilaˈjnaⁿˈyoˈ joo ncˈiaaˈyoˈ na wantyˈiaa mˈaⁿ. ¿Aa cwilaˈtiuuˈyoˈ na jeeⁿ xcwe na cwilˈaˈyoˈ? Leicanda̱a̱ nntsjo̱o̱ na ljoˈ. 	 האין לכם בתים לאכל ולשתות בהם או התבוזו את קהל אלהים ותכלימו את אשר אין בידם מאומה מה אמר לכם העל זאת אשבח אתכם אינני משבח׃


Cwii cwiindyo̱ cantyjati na jnda̱ jndaaˈ nnom Cristo na ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿ na matseixmaⁿ, cantyjati joˈ naya na macoˈñom. 	 אבל לכל אחד ואחד ממנו נתן החסד כמדת מתנת המשיח׃


Tueˈntyjo̱ xjeⁿ na nntseincuii Elisabet, quia joˈ seincueⁿ cwii tyochjoo. 	 וימלאו ימי אלישבע ללדת ותלד בן׃


Sa̱a̱ ticalˈue nˈom nnˈaⁿ judíos na ljoˈ. Joˈ na jndeiˈnaˈ sˈaa tyˈoo na nquii tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoomwaañe nncuˈxeeⁿ ja. Sa̱a̱ ja nchii na maqua̱ⁿya ñˈoom nacjoo nnˈaⁿ ndyuaa tsjomya na jndyo̱o̱ ñjaaⁿ. 	 והיהודים קמו בי ואאנס לקרא את הקיסר לדיני אך אין נפשי לשטון את עמי בדבר׃


Chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ tcwaˈtjacjoona. Ndoˈ jlaˈcato̱o̱ˈâ ntquieeˈ tsquiee ñequio ntaⁿˈ ntyooˈ ñequio calcaa na ˈndiicheⁿnaˈ. 	 ויאכלו כלם וישבעו וישאו מן הפתותים הנותרים שבעה דודים מלאים׃


Ee xeⁿ ˈu na ntyjiˈ chiuu wanaaⁿ na nntsaˈ, mawacatyeⁿˈ cwii joo yuu na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ cwii na cweˈ nnˈaⁿ lˈa, ndoˈ cwii tsˈaⁿ na tityeⁿ na matseiyuˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ ˈu joˈ, nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na macheˈ na luaaˈ, nncˈomtˈmaaⁿˈñe tsˈoom na mati lcwaaⁿˈaⁿ ˈnaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ tyˈo̱o̱ˈñeeⁿ. 	 כי האיש הראה אתך אשר לך הדעת מסב בבית אלילים הלא יעז ברוחו החלוש לאכל מזבחי אלילים׃


Ndoˈ majoˈto xjeⁿˈñeeⁿ jndeii nntsˈeii. Quiiˈntaaⁿ qui wario na tseixmaⁿ tsjoom tˈmaⁿˈñeeⁿ, nntseityuiiˈnaˈ cwiinaˈ. Ndoˈ ntquieeˈ meiⁿ nnˈaⁿ nncwje cantyja na nntsˈeii. Ndoˈ nnˈaⁿ na cwinˈndiinaˈ, nlaˈcatyuendyena, nnto̱ˈna na nlcwiiˈna Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 ובשעה ההיא היה רעש גדול ותפל עשירית העיר ושבעת אלפים שמות בני אדם נהרגו ברעש והנשארים רעדה אחזתם ויתנו כבוד לאלהי השמים׃


Cwitjo̱o̱cheⁿ na nncuaa ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ, maxjeⁿ cwilaˈtjo̱o̱ndye nnˈaⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ tîcatsoom na waa jnaaⁿˈ tsˈaⁿ quia na tjaaˈnaⁿ ljeii na maqueⁿnaˈ xjeⁿ. 	 כי עד זמן התורה היה החטא בעולם אך לא יחשב חטא באין תורה׃


Nnom tsjoom meintyjeeˈ watsˈom cwentaaˈ tyˈo̱o̱ Júpiter. Ndoˈ tyee cwentaaˈ Júpiterˈñeeⁿ jndyochom quiooˈndyo na taˈnjoomˈ lˈuaaljaaˈ cantyoˈyoˈ hasta ˈndyootsˈatioomˈ tsjoom ee jom ñequio nnˈaⁿ quiiˈ tsjoom ñeˈcalaˈcwjeena quiooˈñeeⁿ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyena Bernabé ñˈeⁿ Pablo. 	 וכהן בית בל אשר מחוץ לעירם הביא השערה שורים ועטרות ויחפץ לזבח הוא והמון העם׃


Ndoˈ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ sondaro, quia na jnda̱ tyjeeˈcañoom, sa̱ˈntjoom sondaro na catˈuena Pablo, calaˈtyeⁿna tsaⁿˈñeeⁿ ñequio we lˈuaancjo. Jnda̱ chii taxˈeeⁿ ˈñeeⁿ tsˈaⁿ Pablo ndoˈ ljoˈ sˈaa tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויגש שר האלף ויחזק בו ויצו לאסרו בנחשתים וישאל מי הוא זה ומה עשה׃


Cweˈ ncˈe joˈ yati xeⁿ ˈu seiweˈ sˈom ˈnaⁿya wˈaa banco yuu na cwileiweya sˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ, quia joˈ toˈño̱ⁿ sˈom ˈnaⁿya ñequio tsˈiaaⁿnnomnaˈ quia na tyja̱.” 	 לכן היה עליך לתת את כספי לשלחנים ואני בבואי הייתי לקח את אשר לי בתרבית׃


Ñˈoommeiⁿˈ catsa̱ˈntjomˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na calaˈcanda̱a̱ˈndyena joonaˈ cha xocuaa ñˈoom na tisˈa cwilˈana. 	 וזאת תצוה למען תהיינה בלא דפי׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na: —Cwaⁿti jnda̱ jlaˈnaⁿˈyoˈ ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matseineiⁿnaˈ chiuu to̱ˈjñeeⁿ na tqueeⁿ chaˈtso. Matsonaˈ: “Sˈaaⁿ tsaⁿsˈa ñˈeⁿ tsaⁿscu.” 	 ויען ויאמר אליהם הלא קראתם כי עשה בראשית זכר ונקבה עשה אתם׃


Matso Jesús nnom: —Cjaˈ, cwaaⁿˈ saˈ, ndoˈ jnda̱ joˈ quioˈyoˈ ñjaaⁿ. 	 ויאמר אליה ישוע לכי וקראי לאישך ושובי הלום׃


Quia joˈcheⁿ matsoom: —ˈU Ta, matseiyuˈa ñˈeⁿndyuˈ. Ndoˈ seitˈmaaⁿˈñê Jesús. 	 ויאמר אני מאמין אדני וישתחו לו׃


Joˈ chii quia na sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na taˈndoˈxco Jnaaⁿ na tueˈ, najndyee tioˈnaaⁿñê ˈo na jñoom juu na mˈaⁿˈyoˈ cha tincwiindyoˈ ˈo nlcweˈ nˈomˈyoˈ natia na cwilˈaˈyoˈ. 	 לכם בראשונה העמיד האלהים את עבדו ישוע וישלחהו לברך אתכם בשובכם כל איש מרע מעלליכם׃


Ndoˈ Jerusalén mˈaⁿ apóstoles, jnda̱ na jndyena na mati nnˈaⁿ tsˈo̱ndaa Samaria macwilaˈyuˈna ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ chii jñoomna we xˈiaana, Pedro ñˈeⁿ Juan, na cˈoo naⁿˈñeeⁿ na mˈaⁿ nnˈaⁿ ndyuaa Samaria. 	 וישמעו השליחים אשר בירושלים כי קבלה שמרון את דבר האלהים וישלחו אליהם את פטרוס ואת יוחנן׃


Xeⁿ macwjiˈyuuˈndyo̱ cantyja ˈnaⁿya, ticajnda ñˈoomˈñeeⁿ. 	 אם אנכי מעיד עלי עדותי איננה נאמנה׃


’Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom mati matseijomnaˈ chaˈna cwii tsquiˈ tˈmaⁿ na tueeˈ nnˈaⁿ tsˈom ndaaluee. Jndye nnom calcaa matseitˈuenaˈ. 	 עוד דומה מלכות השמים למכמרת אשר הורדה לים ומינים שונים יאספו לתוכה׃


Ndoˈ yocheⁿ na majoomˈm lqueeⁿˈñee, ntˈom tquiaa tsˈom nato. Ndoˈ tquie cantsaa, tcwaˈyoˈ joonaˈ. 	 ויהי בזרעו ויפל מן הזרע על יד הדרך ויבא עוף השמים ויאכלהו׃


Sa̱a̱ nchii cweˈ na jeeⁿ nioomñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nntseicaña̱a̱ⁿ ñˈoom na jnda̱ tsoom na nntsˈaaⁿ chaˈxjeⁿ cwilaˈtiuu ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ, sa̱a̱ mˈaaⁿ nioomcheⁿ tsˈoom, ee ticalˈue tsˈoom na nntsuuñe meiⁿcwii tsˈaⁿ. Jom lˈue tsˈoom na chaˈtsondye nnˈaⁿ calcweˈ nˈomna jnaaⁿna. 	 ולא יאחר יהוה את אשר הבטיח כאשר יש חשבים אתה לאחור כי אך האריך אפו בעבורנו ולא יחפץ באבד איש כי אם בפנות כלם לתשובה׃


Ee ja nchii ñequiiˈcheⁿ nncˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ sa̱a̱ ndyeñeeⁿˈ ñequiiˈcheⁿ mˈaⁿna quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 כי עניים תמיד עמכם ואנכי אינני אתכם תמיד׃


Quia na wjaacanomˈ tsˈaⁿ, nchii tsˈoomtsjoo wjaacanoomˈm, nnaⁿ wjacanoomˈm oo tsjaaⁿ lqueeⁿ trigo oo cwiicheⁿ nnom tsjaaⁿ. 	 ומה שתזרע אינך זרע את הגוף אשר יהיה כי אם כגרגר ערם של חטה או של אחד הזרעים׃


Jom tˈo̱o̱ⁿ, tsoom nda̱a̱na: —Juu ñˈoom na tqueⁿ Moisés, ¿ljoˈ matsonaˈ na calˈaˈyoˈ? 	 ויען ויאמר אליהם מה צוה אתכם משה׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na chaˈwaa tsjoomnancue nntjomndyena jo no̱o̱ⁿ. Quia joˈ nnto̱ⁿˈa joona chaˈxjeⁿ na mato̱ⁿˈ cwii pasto canmaⁿ ñequio canchˈioo ntsmeiiⁿˈeⁿ. 	 ונאספו לפניו כל הגוים והפריד בינותם כאשר יפריד הרעה את הכבשים מן העתודים׃


Ee na luaaˈ waa tsˈiaaⁿ na toˈño̱ⁿ, matseijndo̱ya na matsˈaa juunaˈ ñequio najndeii na mañequiaa Cristo na matseixmaⁿya. 	 ובזאת אף אני עמל ונלחם כפי פעלת כחו הפעל בי בגבורה׃


Naquiiˈ cuartoˈñeeⁿ tyowaa tio sˈom cajaⁿ yuu tyolaˈco ntyee suu ndoˈ cwii castom na tcweeñˈeⁿnaˈ sˈom cajaⁿ. Tsˈom castomˈñeeⁿ tyowaa cwii xuaa na tuiinaˈ ñˈeⁿ sˈom cajaⁿ na tooˈcheⁿ ñjom maná ndoˈ mati ñˈeⁿ tsˈoom lˈeii ˈnaaⁿˈ Aarón na jndeiˈnaˈ ndoˈ ñjom lcaaˈ ljo̱ˈ na chonaˈ ljeii ñˈoomtyeⁿ na seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyena. 	 אשר לו מזבח הזהב לקטרת וארון הברית מצפה זהב כלו ובו צנצנת זהב אשר המן בתוכו ומטה אהרן אשר פרח ולוחות הברית׃


Quia joˈ ˈndyena nnˈaⁿ na jndyendye. Tuo̱na tsˈom wˈaandaa na maxjeⁿ njom Jesús. Tyˈeñˈomna jom. Mati tyˈelaˈjomndye ntˈomcheⁿ lˈaandaa. 	 ויעזבו את המון העם ויקחו אתו כאשר הוא באניה וגם אניות אחרות הלכו עמו׃


ˈO nnˈaⁿya, ñˈoom na macanda̱, calaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿyâ na tyuaaˈ ntˈom ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesús chaˈtso joo, ndoˈ nntsˈaanaˈ na jnda nquiu nnˈaⁿ juunaˈ chaˈxjeⁿ na tuii ñˈeⁿndyoˈ ˈo. 	 ועוד אחי התפללו בעדנו אשר ירוץ דבר יהוה ויכבד כמו גם בקרבכם׃


Luaaˈ sˈaaⁿ cha na nntseixmaⁿ tmaaⁿˈñeeⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tqueⁿ ljoomˈm juunaˈ quia na teitsˈoomndyena ndoˈ ñequio na tyondyena ñˈoomˈm, 	 למען קדשה בדברו אחרי אשר טהרה ברחיצת המים׃


Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na cwilaˈtˈmaⁿ nˈomˈyoˈ mati ja matseitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ tsaⁿˈñeeⁿ, ndoˈ meiⁿnquia ˈñeeⁿ na jnda̱ seitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ, jo nnom Cristo matsˈaa na ljoˈ na cateijndeiinaˈ ˈo, 	 ואיש אשר תסלחו לו אסלח לו גם אני כי גם אנכי אם סלחתי דבר סלחתי לו למענכם בפני המשיח׃


Tilˈue nˈo̱o̱ⁿyâ na nncˈomˈyoˈ na ntqueⁿˈyoˈ sa̱a̱ calajnda̱ˈyoˈ na nluiiˈndyoˈtyeⁿˈyoˈ chaˈxjeⁿ tyolˈa nnˈaⁿ na tyoñˈomtˈmaaⁿˈndyena nˈomna na nntoˈñoomna chaˈtso na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nñequiaaⁿ nda̱a̱na. 	 שלא תעצלו כי אם תלכו בעקבות היורשים באמונה וארך רוח את ההבטחות׃


Chaˈna teiljeii ñˈoom na tso Isaías: “¿ˈÑeeⁿ cwii jaa nmeiiⁿñe nnda̱a̱ nntseino̱ⁿˈ chiuu mˈaaⁿˈ tsˈom nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom? ¿Aa mˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu na jeeⁿcheⁿ jndo̱ˈ tsˈom cha na nnda̱a̱ nntseijndo̱ˈ tsˈoom? 	 כי מי תכן את רוח יהוה ואיש עצתו יודיענו׃


Sa̱a̱ tyuaaˈ nncjo̱cando̱o̱ˈa ˈo xeⁿ lˈue tsˈom Ta Jesús, ndoˈ quia ljoˈcheⁿ nljeiya chiuu nˈom naⁿˈñeeⁿ na luaaˈ cwilˈana, nljeiya chiuu tseixmaⁿ ñˈoom na cwilaˈsˈandyena. 	 אבל בוא אבוא אליכם בזמן קרוב אם ירצה האדון ואדעה לא את דברי המתרוממים כי אם את גבורתם׃


Ndoˈ tyomˈaaⁿ Saulo joˈ joˈ, seijomñê na jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ Esteban. Majuu xuee na jlacueeˈna Esteban jnaⁿnaˈ cwajndii tyontyjo̱ nnˈaⁿ Jerusalén tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ joˈ joˈ. Joˈ chii chaˈtsondyena tyotˈoomˈndyena chaˈwaa tsˈo̱ndaa Judea ñequio tsˈo̱ndaa Samaria. Macanda̱ nquiee apóstoles tîcatˈoomˈndyena. 	 ושאול גם הוא היה רצה בהרגתו ותהי ביום ההוא רדיפה גדולה על הקהלה אשר בירושלים ויפצו כלם בערי יהודה ושמרון לבד מן השליחים׃


Ee jom tˈmaⁿ nntseixmaaⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Tixocˈom winom meiⁿ nta na wjeeti. Ndoˈ chaˈwaa naquiiˈ tsˈoom nncˈoom Espíritu Santo meiiⁿ na ndi njoom tsˈom tsiaaˈ tsoñeeⁿ. 	 כי גדול יהיה לפני יהוה ויין ושכר לא ישתה ורוח הקדש ימלא בעודנו בבטן אמו׃


Ndoˈ Herodes, tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom, jñeeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús ee chaˈwaa ndyuaaˈñeeⁿ jnda̱ tˈoomˈ ñˈoomˈñeeⁿ. Sa̱a̱ luaa seitioom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús, tsoom: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ ¿aa nchii juu Juan, tsˈaⁿ na tyotseitsˈoomñe nnˈaⁿ? ¿Aa nchii jom jnda̱ wandoˈxcoom na tueeⁿˈeⁿ, joˈ chii waa na matseixmaaⁿ na cwicanda̱a̱ machˈeeⁿ tsˈiaaⁿ tˈmaⁿmeiⁿˈ? 	 וישמע עליו המלך הורדוס כי נודע שמו ויאמר יוחנן הטובל קם מן המתים ועל כן פעלות בו הגבורות׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —Ja na cwiluiindyo̱ tsaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee waa na jndo̱ na nntsjo̱o̱ ljoˈ calˈa nnˈaⁿ meiiⁿ xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya. 	 ויאמר אליהם בן האדם גם אדון השבת הוא׃


Ndoˈ jlaˈjomndye ncˈiaaˈ Gamaliel ñˈoom na tsoom nda̱a̱na. Joˈ chii tqueeⁿˈnndaˈna apóstoles. Cweˈ tyotjaaˈna naⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ ñequio na jndeiˈnaˈ tyoluena na tantˈmo̱o̱ⁿ naⁿˈñeeⁿ ñˈoom ñequio xueeˈ Jesús. Jnda̱ chii jñoomna naⁿˈñeeⁿ. 	 וישמעו אליו ויקראו את השליחים וילקו אתם ויצוו אשר לא ידברו בשם ישוע ויפטרו אותם׃


Ñˈoomwaaˈ jndati tseixmaⁿnaˈ ndoˈ tˈmaⁿti matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 זאת היא המצוה הגדולה והראשונה׃


Matso Felipe nnoom: —Ta, quiaaˈ na nntyˈiaanda̱a̱yâ Tsotyeˈ, quialjoˈcheⁿ nljoya nˈo̱o̱ⁿyâ. 	 ויאמר אליו פילפוס אדני הראנו נא את האב ודי לנו׃


’Tijndeiˈtinaˈ na nntsuu tsjo̱ˈluee ñequio tsjoomnancue, nchiiti na titseicanda̱a̱ˈñenaˈ meiiⁿ ñeˈcwii ljeii cachjoo na quio teiljeii ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 אבל נקל כי יעברו השמים והארץ מאשר יפל קוץ אחד מן התורה׃


Nquii tsaⁿsˈa waa cwii nnom na matseixmaaⁿ na nntsˈaaⁿ ñˈeⁿ scoomˈm ndoˈ mati tsaⁿscu waa cwii nnom na matseixmaaⁿ na nntsˈaaⁿ ñˈeⁿ saaⁿˈaⁿ. Wendyena quiandye ntyjeena nda̱a̱na na calaˈcanda̱a̱ˈndyena ñˈoomwaaˈ. 	 האיש יקים חובת העונה לאשתו וכמו כן האשה לבעלה׃


Ndoˈ joˈ joˈ mˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈandyua na tjantyjo̱o̱ⁿ naxeⁿˈ Jesús. Macanda̱ chuˈtyjooñê cwii sábana. Mati jom tˈue naⁿˈñeeⁿ. 	 ונער אחד הלך אחריו מעטף בסדין לכסות את ערותו ויאחזהו הנערים׃


Luaa nntsjo̱o̱ nndyeˈyoˈ, maluaaˈ jeeⁿ cwilaˈneiiⁿˈndye ángeles cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ cwii tsˈaⁿjnaⁿ na cwilcweˈ tsˈom. 	 כן אני אמר לכם תהיה שמחה לנפי מלאכי אלהים על חוטא אחד אשר שב מחטאו׃


Mañoomˈ tquiaa chaˈcwijom luaˈtsja nˈom nnom Saulo. Jnda̱a̱ na ntyˈiaaˈnnaaⁿˈaⁿ. Quia joˈ teicantyjaaⁿ, teitsˈoomñê. 	 וכרגע נפלו מעל עיניו כמו קשקשים וישב פתאם לראות ויקם ויטבל׃


Ndoˈ tioom lˈo̱o̱ⁿ nacjoo yonchˈuˈñeeⁿ, jnda̱ chii jlueeⁿˈeⁿ joˈ joˈ. 	 וישם את ידיו עליהם ויעבר משם׃


—Queⁿˈyoˈ cwenta, jeˈ tsawaaya Jerusalén. Ndoˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, joˈ joˈ nñequiaa tsˈaⁿ cwenta ja luee ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Naⁿˈñeeⁿ nlˈana na nntˈuiityeⁿnaˈ ja na nncˈio̱. 	 הננו עלים ירושלימה ובן האדם ימסר לראשי הכהנים ולסופרים והרשיעהו למות׃


Tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ tsjoom Antioquía, quiiˈntaaⁿna tyomˈaⁿ profetas ndoˈ ñˈeeⁿ nnˈaⁿ na tyotˈmo̱o̱ⁿ. Joo naⁿˈñeeⁿ Bernabé ñˈeⁿ Simón, tsaⁿ na cwiluena negro juu, ndoˈ Lucio tsˈaⁿ tsjoom Cirene ñˈeⁿ Manaén ndoˈ Saulo. Ndoˈ juu Manaén ñecwii tyˈewijnda̱na ñˈeⁿ Herodes tsaⁿ na tyotsa̱ˈntjom tsˈo̱ndaa Galilea. 	 ואנשים נביאים ומלמדים היו באנטיוכיא בקהלה אשר בה בר נבא ושמעון הנקרא ניגר ולוקיוס הקוריני ומנחם אשר גדל עם הורדוס שר הרבע ושאול׃


Jnda̱ tjeiˈnˈmaaⁿñê jaa ndoˈ maqueeⁿˈñê jaa na calaxmaaⁿya nnˈaⁿ na maqueⁿño̱o̱ⁿ cwentaaⁿˈaⁿ nchii cweˈ ncˈe cwii nnom na jnda̱ ñelˈaaya, sa̱a̱ ncˈe na luaaˈ jnda̱ seijndaaˈñê ndoˈ na mˈaaⁿ na wiˈ tsˈoom jaa ncˈe cwilajomndyo̱ ñˈeⁿ Cristo Jesús ee cwii tjo̱o̱cheⁿ na ncuaa tsjoomnancue, mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa. 	 אשר הוא הושיענו וקראנו בקריאה קדושה לא לפי מעשינו כי אם לפי עצתו וחסדו הנתן לנו במשיח ישוע לפני ימות עולם׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱yâ, tsoom: —Calˈaˈyoˈ cwenta na tjaa ˈñeeⁿ nnquiuˈnnˈaⁿ ˈo cantyja ˈnaaⁿ ñˈoommeiⁿˈ. 	 ויען ישוע ויאמר להם ראו פן יתעה אתכם איש׃


Joˈ chii, tjeiiˈna jom nnom ntjom ndoˈ jlaˈcueeˈna jom. Taxˈee Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ, tsoom: —Nquii tsˈaⁿ na ntjoomˈ joˈ, ¿ljoˈ ntsˈaaⁿ quio naⁿˈñeeⁿ? 	 ויגרשו אותו אל מחוץ לכרם ויהרגהו ועתה מה יעשה להם בעל הכרם׃


¿Cwaaⁿ ñˈoom cwilaˈtiuuˈyoˈ na tijndeiˈtinaˈ na nntsjo̱o̱ nnom tsaⁿmˈaaⁿ, aa nchii chaˈna jnda̱ tsjo̱o̱ nnoom na matseitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya jnaaⁿˈaⁿ na waa? Oo ¿aa nchii nquiuˈyoˈ na jndeiˈtinaˈ na nntsjo̱o̱ quicantyjaaⁿ, cjaacaⁿ? 	 כי מה הנקל האמר נסלחו לך חטאתיך אם אמר קום התהלך׃


Mati jlaˈñˈeeⁿˈ ndyueena ˈñeeⁿ cwiindye joona na nncˈoom na tˈmaⁿñeti. 	 וגם מריבה היתה ביניהם מי יחשב להיות הגדול בהם׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, ¿yuu lˈue na nntso tsˈaⁿ na matseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ tjaa na machˈeeⁿ na maˈmo̱ⁿnaˈ na ljoˈ? Na luaaˈ tsˈoom, ¿aa nnda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿñê? 	 אחי מה יועיל לאיש אם יאמר כי יש לו אמונה ומעשים אין בו התוכל האמונה להושיעו׃


Cantyja ˈnaⁿya toom cweˈ chaˈtso naⁿnom laxmaⁿna chaˈna ja, sa̱a̱ tiñeˈcwii xjeⁿ na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na laxmaaⁿya. Ee ñˈeeⁿ nnˈaⁿ waa cwii nnom na laˈxmaⁿ, ndoˈ ntˈomcheⁿ cwiicheⁿ ljo laˈxmaⁿ. 	 כי מי יתן והיה כל אדם כמני אך יש לכל איש מתנתו מאת האלהים זה בכה וזה בכה׃


ˈU na maˈmo̱o̱ⁿˈ nda̱a̱ ntˈomcheⁿ, ¿chiuu na tiñeˈcaˈmo̱ⁿˈ njomˈ nncuˈ? Xeⁿ maˈmo̱o̱ⁿˈ na tinchˈuee tsˈaⁿ, ¿chiuu na machˈueeˈ? 	 ואתה אשר תורה אחרים את נפשך לא תורה אמרת לא תגנב והנך גנב׃


Mˈaⁿ ñequiee yolcu ntseinaaⁿ na tyoomaˈco. Joona tyoñequiana ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ולו היו ארבע בנות בתולות מתנבאות׃


Tso cwiicheⁿ tsˈaⁿ nnoom: —Ta, nntseijomndyo̱ ñˈeⁿndyuˈ, sa̱a̱ quiaaˈ ñˈomˈ na jo̱cwaⁿjndya̱a̱ nnˈaⁿ wˈaya na majo̱. 	 ויאמר עוד איש אחר אלכה אחריך אדני אך הניחה לי בראשונה להפטר מבני ביתי׃


Ee maˈmo̱o̱ⁿ chiuu waa na nntjoom na cwiluiiñê tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee na nñequiaa tsˈaⁿ cwenta jom luee nnˈaⁿ ndoˈ nlaˈcueeˈ jom sa̱a̱ xeⁿ jnda̱ ndyee xuee na tueeⁿˈeⁿ maxjeⁿ nncwandoˈxcoom. 	 כי היה מלמד את תלמידיו לאמר אליהם כי עתיד בן האדם להמסר בידי בני אדם ויהרגהו ואחרי אשר נהרג יקום ביום השלישי׃


’Sa̱a̱ jnaaⁿ tsaⁿtquiee, ticˈoomñe, jnda̱a̱ tja. Quia na jnda̱ tyjeeˈ ndyowindyooˈ na waa wˈaana, jndii na cwitjo̱ˈ ndoˈ camˈaaⁿ jnoom. 	 ובנו הגדול היה בשדה ויהי כאשר בא ויקרב אל הבית וישמע קול זמרה ומחלות׃


Ñˈeⁿ Anás, tyee na cwiluiitquieñe, ñequio Caifás, ñˈeⁿ Juan ñequio Alejandro, ndoˈ ñˈeeⁿ chaˈtsondye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na nnˈaaⁿna ntyee na cwiluiitquiendye. 	 וחנן הכהן הגדול וקיפא ויוחנן ואלכסנדרוס וכל אשר ממשפחת הכהן הגדול׃


Sa̱a̱ na matseixmaⁿya apóstol jeˈ, matseixmaⁿya joˈ ncˈe naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, meiⁿ ticweˈ tsˈiaaⁿˈndyo juunaˈ, ee seijndo̱tya̱ya naquiiˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ, nchiiti ntˈomcheⁿ apóstoles, meiⁿ nchii cwiluii tsˈiaaⁿˈñeeⁿ cweˈ cantyja ˈnaⁿ nnco̱, sa̱a̱ cwiluii juunaˈ ncˈe nayaˈñeeⁿ na matseixmaaⁿ. 	 אבל בחסד אלהים הייתי מה שהייתי וחסדו עלי לא היה לריק כי יותר מכלם עבדתי ולא אני כי אם חסד אלהים אשר עמדי׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Cristo, manquiuˈyoˈ chiuu waa na matsa̱ˈntjom ljeii na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Moisés, na juu ljeiiˈñeeⁿ taxoqueⁿtinaˈ xjeⁿ tsˈaⁿ na jnda̱ tueˈ. 	 או הלא ידעתם אחי ולידעי התורה אנכי מדבר כי התורה תשלט על האדם כל ימי חייו׃


Tso Jesús nnoom: —Candyoˈ. Joˈ chii jluiˈ Pedro tsˈom wˈaandaa, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na mawjaacaⁿ nnom ndaatioo na mawjaacatjomñê Jesús. 	 ויאמר בוא וירד פטרוס מן האניה ויתהלך על המים לבוא אל ישוע׃


Jnda̱ joˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na tyoñequiaa Juan tquieˈcañomna, tyˈeñˈomna seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈaⁿ. Tyˈecatyˈiuuna jom, jnda̱ chii tyˈelaˈcandiina Jesús ñˈoommeiⁿˈ. 	 ויגשו תלמידיו וישאו את גויתו ויקברוה וילכו ויגידו לישוע׃


Quia joˈ nnˈaⁿ na tyojndooˈ calcu jlaˈtyuaaˈna, tyˈelaˈcandiina nnˈaⁿ quiiˈ tsjoom ndoˈ jo jnda̱a̱ na luaaˈ tuii. Jluiˈ nnˈaⁿ, tquiocantyˈiaana chiuu waa na tuii. 	 וינוסו רעי החזירים ויגידו זאת בעיר ובשדות ויצאו לראות מה נהיתה׃


Ee jeeⁿ jnda nquiuna na tsoom nda̱a̱na na taxocantyˈiaanndaˈna jom. Jnda̱ chii tyˈecaˈndyena jom yuu waa wˈaandaa. 	 וביותר התעצבו על הדבר אשר דבר כי לא יוסיפו עוד לראות פניו וילוהו אל האניה׃


Nntaˈjnaⁿˈyoˈ ˈñeeⁿ joona quia cwiqueⁿˈyoˈ cwenta chiuu cwilˈana. ¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ na nntseicjoo tsˈaⁿ ta̱uva lˈo̱o̱nioom? Oo ¿aa nntseicjoo tsˈaⁿ ta̱higos tsˈoom nioom? Xocatsˈaanaˈ na ljoˈ. 	 הכר תכירו אותם בפריהם היאספו ענבים מן הקצים או תאנים מן הברקנים׃


Quia na jnda̱ ˈoowindyoona tsjoom Jerusalén yuu na wjaacue nato ta na jndyu Olivos, chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoomˈm, to̱ˈna na jndeii tyolaˈxuaana. Tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja chaˈtso tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na ntyˈiaana na tyochˈee Jesús. 	 ויקרב אל מורד הר הזיתים ויחלו כל המון התלמידים לשבח את האלהים בשמחה ובקול גדול על כל הגבורות אשר ראו לאמר׃


Mati seineiⁿ Isaías cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ Israel, tsoom: “Nnˈaⁿ na wjaawicantyjooˈ nnˈaⁿ Israel, meiiⁿ na nleijndyendyena chaˈna jndye teiˈ ˈndyoo ndaaluee, sa̱a̱ cweˈ cwantindye joona nluiˈnˈmaaⁿndyena.” 	 וישעיהו צוח על ישראל כי אם יהיה מספר בני ישראל כחול הים שאר ישוב בו כליון חרוץ שוטף צדקה׃


Ndoˈ jnda̱ na jndii Pilato ñˈoommeiⁿˈ, tjeiiⁿˈeⁿ Jesús jo nda̱a̱na. Tjacjom ntio ˈnaaⁿˈaⁿ cwii joo na jndyu Nataa Ljo̱ˈ yuu quicuˈxeeⁿ ñˈoom. Ñequio ñˈoom na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ judíos jndyunaˈ Gabata. 	 ויהי כשמע פילטוס את הדבר הזה הוציא את ישוע החוצה וישב על כסא המשפט במקום הנקרא בשם רצפה ובלשונם גבתא׃


meiⁿ xeⁿ jaa tilaˈcanda̱a̱ya sa̱a̱ jom ñequiiˈcheⁿ na matseicaña̱a̱ⁿ, ee tixocanda̱a̱ nncwjiˈñe cheⁿnqueⁿ cantyja na matseixmaaⁿ. 	 אם לא נאמין הנה הוא קים באמונתו כי לכחש בעצמו לא יוכל׃


Tsaⁿˈñeeⁿ tsoom nnom Jesús: —Maestro, chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ matseicanda̱ya xjeⁿ na cachjoondyo̱cha̱ⁿ. 	 ויען ויאמר אליו רבי את כל אלה שמרתי נעורי׃


Ñequio seiiⁿˈeⁿ tjachom jnaaⁿya nacjooˈ tsˈoomˈnaaⁿ cha nlaˈxmaaⁿya lˈoo jo nnom jnaⁿ ndoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ ncˈo̱o̱ⁿya chaˈxjeⁿ na matyˈiomyanaˈ. 	 למען נחיה לצדקה מאחר שנפטרנו מן החטאים׃


Quia na ñecwii tsˈaⁿ, ticaⁿnaˈ tsˈaⁿ na nncˈoom xcwe ee nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ñequii cwiiñê. 	 והסרסר לא של אחד הוא אך האלהים הוא אחד׃


Jo nnom tsjoom tuii tsˈiaaⁿˈñeeⁿ na tyonchjeena uvaˈñeeⁿ. Joˈ joˈ jluiiˈ nioom nnˈaⁿ hasta seijomnaˈ chaˈcwijom cwii jndaa niomˈ. Njoom mˈaaⁿ niomˈ hasta tueˈcañoomnaˈ frenom ndyuee catso. Ndoˈ tquia tjanoomnaˈ, tueeˈnaˈ chaˈna ndyee siaⁿnto kilómetros. 	 ותדרך הגת מחוץ לעיר ויצא דם מן הגת עד רסני הסוסים דרך אלף ושש מאות ריס׃


Jnda̱ chii tquiaaⁿ na jndaana ndyuaa Canaán ee seityueeⁿˈeⁿ ntquieeˈ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na ñetˈom ndyuaaˈñeeⁿ cha joˈ joˈ nncˈom joona. 	 וישמד שבעה גוים בארץ כנען ויחלק את ארצם להם לנחלה׃


Jnda̱ na ntyˈiaaˈ Simón na joo nnˈaⁿ na jñom Tyˈo̱o̱tsˈom tioona lueena nacjoo naⁿˈñeeⁿ, toˈñoomna Espíritu Santo naquiiˈ nˈomna, quia joˈ seiqueeⁿnaˈ tsˈoom na mati jom ñeˈcatsˈaaⁿ na ljoˈ. Joˈ chii tsoom nda̱a̱na na sˈom nñequiaaⁿ. 	 ויהי בראות שמעון כי בסמיכות ידי השליחים נתן רוח הקדש ויבא לפניהם כסף׃


Tueeˈ Jesús tsjoom Capernaum ñequio jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê. Ndoˈ nnˈaⁿ na cwitoˈñoom sˈom tsˈiaaⁿnda̱a̱ nnˈaⁿ judíos cwentaaˈ watsˈom tˈmaⁿ tyˈentyjaaˈna Pedro, jluena nnoom: —Tsaⁿ na maˈmo̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ, ¿aa tiquitioom sˈom tsˈiaaⁿnnoom cwentaaˈ watsˈom tˈmaⁿ? 	 ויהי כבואם אל כפר נחום ויגשו אל פטרוס גבי מחצית השקל ויאמרו הלא יתן רבכם את מחצית השקל׃


Ndoˈ ncˈe na matseitjoomˈnaˈ ˈo ñˈeⁿñe, mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na laˈxmaⁿˈyoˈ chaˈtso nnom na mateijndeiinaˈ ˈo jo nnoom, chaˈtso na cwicanda̱a̱ na cwilaˈteincoˈyoˈ ñˈoomˈm nda̱a̱ nnˈaⁿ ndoˈ ñequio na cwilaˈno̱ⁿˈyaˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 אשר עשרתם בו בכל בכל דבור ובכל דעת׃


Joˈ chii cajñomˈ nnˈaⁿ na cˈoona tsjoom Jope na nncˈooqueeⁿˈndyena Simón tsˈaⁿ na mati jndyu Pedro. Jom cweˈ macˈeⁿyaaⁿ waaˈ tcayoomˈm Simón tsˈaⁿ na matseicato̱o̱ˈñe ntjaⁿ, tsˈaⁿ na waa waaˈ ˈndyoo ndaaluee.” 	 ועתה שלח אל יפו וקרא אליך את שמעון המכנה פטרוס מתגורר הוא בבית שמעון הבורסי על הים אשר בבואו ידבר לך׃


’Tjaaˈnaⁿ ˈñeeⁿ juu na nnda̱a̱ nndiˈntjomtyeⁿ nnom we patrom na ñejom. Ee nncˈoom tsˈaⁿ na ticueeˈ tsˈoom cwii patromˈñeeⁿ, ndoˈ nncˈoom na wiˈ tsˈoom cwiicheⁿ. Oo nntsˈaanaˈ na nntseitˈmaaⁿˈñê cwii naⁿˈñeeⁿ, ndoˈ cwiicheⁿ tilˈueñe. Xeⁿ na jeeⁿ cwiqueⁿndyoˈ na nlaˈtjomˈyoˈ ˈnaⁿ na nleityandyoˈ xocjuˈnaaⁿñenaˈ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ee we ntyja nmeiⁿˈ xonda̱a̱ nndyeˈntjomˈyoˈ na ñejom. 	 לא יוכל איש לעבד שני אדנים כי אם ישנא את האחד ויאהב את האחר או ידבק באחד ויבזה את האחר לא תוכלו עבוד את האלהים ואת הממון׃


Ndoˈ yocheⁿ na cwiˈoona nato, tquiena cwii joo yuu waa ndaatioo. Quia joˈ matso tsˈaⁿ Etiopía nnoom: —Cantyˈiaˈ, ñjaaⁿ waa ndaatioo. ¿Aa waa na nntseicuˈnaˈ na nnleitsˈoomndyo̱? 	 ויהי בעברם בדרך ויבאו אל מקום מים ויאמר הסריס הנה מים מה ימנעני מהטבל׃


Macaⁿnaˈ na cwii tsˈaⁿ na nluiitquieñe quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ cˈoom na tjaaˈnaⁿ ñˈoom cjoomˈm, na ñeˈcwii scoomˈm, ndoˈ cwilaˈyuˈ ntseinaaⁿ na tjaaˈnaⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿna na tiˈya ˈoomˈaⁿna oo na tiñeˈlaˈnda̱na nnom tsotyena. 	 אם ימצא איש תם ובעל אשה אחת ויש לו בנים מאמינים ואין עליהם טענת פריצות ואינם סוררים׃


Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, juu xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, quia joˈ nñequiana cwenta nnoom cantyja ˈnaaⁿˈ cwii cwii ˈndyo ñˈoom na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na ñejlaˈneiⁿna. 	 ואני אמר לכם כל מלה בטלה אשר ידברו בני האדם יתנו עליה חשבון ביום הדין׃


Ndoˈ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsjoom ñequio chaˈtsondye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ, tyolˈueena nnˈaⁿ na calue ñˈoom cantu nacjooˈ Jesús cha nnda̱a̱ nleijndaaˈ jnaaⁿˈaⁿ na cueeⁿˈeⁿ. 	 והכהנים הגדולים והסופרים וכל הסנהדרין בקשו עדות שקר בישוע להמיתו ולא מצאו׃


Jâ nnˈaⁿ na canchooˈwe na tˈmaⁿ Jesús na calajomndyô̱ ñˈeⁿñê tyomaˈno̱o̱ⁿyâ ñˈeⁿñê. Yocheⁿ na saawiˈno̱o̱ⁿyâ cwii joo, ntyˈiaayâ cwii tsaⁿsˈa xjeⁿ na tuiiñe na nchjaaⁿˈ. 	 ויהי בעברו וירא איש והוא עור מיום הולדו׃


Ndoˈ xeⁿ laaˈtiˈ matseichjoomñe Tyˈo̱o̱tsˈom ljaaˈ quiiˈ jnda̱a̱ na niomnaˈ xuee jeˈ ndoˈ ˈio cha nlconaˈ, majndeiiticheⁿ ntyjeeⁿ chiuu nlcweeˈyoˈ liaa, ˈo nnˈaⁿ na ticalaˈyuˈya nˈomˈyoˈ. 	 ואם ככה מלביש האלהים את חציר השדה אשר היום צמח ומחר ישלך לתוך התנור אף כי אתכם קטני האמונה׃


Ndoˈ meiiⁿ xeⁿ na cwaxˈa̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, ˈo xocatˈo̱ˈyoˈ ˈndyo̱, xocalacandyaandyoˈ ja. 	 וגם אם אשאל לא תשיבו דבר ולא תשלחוני׃


Taxˈeenndaˈ Pilato nda̱a̱na. Tsoom: —Xeⁿ juu Barrabás nndyaañê quia joˈ ¿chiuu nntsˈaayo̱ ñequio Jesús na cwinduˈyoˈ na cwiluiiñe Cristo? Chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ tˈo̱o̱na nnoom, jluena: —Catyˈioomˈ jom tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ויאמר אליהם פילטוס ומה אעשה לישוע הנקרא בשם משיח ויענו כלם יצלב׃


Ee quia tyoñequiaayâ ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ na macwjiˈnˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, nchii cweˈ tomti teilˈuenaˈ ncˈe ñˈoom na tyolana̱a̱ⁿyâ sa̱a̱ ncˈe najndeii na matseixmaⁿ Espíritu Santo ndoˈ na tquiaanaˈ na jlaˈno̱ⁿˈyoˈ na juu ñˈoomˈñeeⁿ ñˈoom na mayuuˈ joˈ. Ndoˈ ñequio na tyolˈua̱a̱yâ chiuu na nnteijndeiinaˈ ˈo. 	 באשר בשורתנו לא היתה לכם בדבור לבד כי גם בגבורה וברוח הקדש ובדעת נאמנה מאד כאשר ידעתם גם אתם את אשר היינו בתוככם למענכם׃


Tˈo̱ Pedro, matsoom: —Quitioom tsˈiaaⁿnnoom. Tyoowiquiuuˈ na tuii na luaaˈ, tjaquieeˈ Pedro quiiˈ wˈaa. Tyuaaˈti to̱ˈ Jesús na matseineiiⁿ nnom Pedro. Tsoom: —¿Chiuu mˈaaⁿˈ tsˈomˈ ˈu, Simón? Joo nnˈaⁿ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ, ¿ˈñeeⁿ matseiˈtiuuˈ na cwiqueⁿna xjeⁿ na catioom tsˈiaaⁿnda̱a̱? ¿Aa nnˈaⁿ wˈaana oo aa ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ? 	 ויאמר הן ובבואו הביתה קדם אתו ישוע לשאל מה דעתך שמעון מלכי הארץ ממי יקחו מכס ומס מאת בניהם או מאת הזרים׃


Ee tyˈoom na wiˈ tsˈoom ñˈeⁿndyo̱, meiiⁿ tsˈaⁿ na cweˈ cwantindyo ja na mandiˈntjo̱ⁿtya̱ⁿ nnoom. Ndoˈ jeˈ jeˈ, xuee na cwii wjaanaˈ, chaˈtsondye nnˈaⁿ tsjaaⁿ na wjaawicantyjooˈ nluena na matioˈnaaⁿñê ja. 	 -84[ אשר ראה בעני אמתו כי הנה מעתה כל הדרות יאשרוני כי גדלות עשה לי שדי וקדוש שמו׃


Naⁿmˈaⁿˈ ñeˈcwii ñˈoom joona, ndoˈ cantyjati najnda̱ na laˈxmaⁿna ñequio na cwitsa̱ˈntjomna nñeˈquiana joˈ nnom quiooˈjndiiˈñeeⁿ. 	 ולאלה עצה אחת ואת כחם ואת ממשלתם יתנו לחיה׃


Quia joˈ ˈu jndaaya, cˈoomˈjndeiiˈ tsˈomˈ cantyja ˈnaaⁿˈ naya na laxmaaⁿya ncˈe na cwilajomndyo̱ ñˈeⁿ Cristo Jesús. 	 לכן בני התחזק בחסד אשר במשיח ישוע׃


Xeⁿ tisˈa cwilˈa nnˈaⁿ ˈo, calˈandyoˈ cwenta na tinlˈaˈyoˈ wiˈ joona. ˈO xuiiˈ calˈaˈyoˈ, ˈo ñequiiˈcheⁿ calˈaˈyoˈ yuu na ya ñˈeⁿ nnˈaⁿ, meiiⁿ mancjoˈtiˈyoˈ oo meiiⁿ ñˈeⁿ meiⁿquia tsˈaⁿ. 	 וראו פן ישלם איש לאיש רעה תחת רעה כי אם רדפו בכל עת את הטוב הן לאיש איש מכם הן לכל אדם׃


yuu na jnda̱ tjaquieeˈ Jesús cantyja ˈnaaⁿya. Ndoˈ na luaaˈ, maqueⁿnaˈ jom na cwiluiiñê tyee na tjacantyja cantyja ˈnaaⁿya, na mañecwii tsˈiaaⁿ matseixmaaⁿ chaˈxjeⁿ ñeseixmaⁿ Melquisedec. 	 אשר בא שמה ישוע העבר לפנינו ויהי כהן גדול לעולם על דברתי מלכי צדק׃


Joˈ chii naⁿmaⁿnˈiaaⁿ tyˈecataⁿna ñˈoom tˈmaⁿ tsˈom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. Jnda̱ chii tjeiiˈna joo wˈaancjo. Jlaˈtyˈoondyena na caluiˈ naⁿˈñeeⁿ tsjoomna. 	 ויבאו ויחלו פניהם ויוציאום וישאלו מהם לצאת מן העיר׃


Mañejuu tsˈaⁿ na jnda̱ ñetsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na ˈio cha nleitquiooˈñe cwii tsˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na tˈmaⁿti cwiluiiñe, nchiiti ja. Ee mˈaaⁿ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nluiindyo̱. 	 זה הוא אשר אמרתי עליו אחרי יבא איש אשר היה לפני כי קדם לי היה׃


Ndoˈ na macanda̱ mati teitquiooˈñê no̱o̱ⁿ ja. Matseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿya chaˈcwijom cwii yuˈndaa na jnda̱ teinomˈnaˈ xjeⁿ na nluiiñe. 	 ואחרי כלם נראה גם אלי כמו אל הנפל׃


Ee naquiiˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii matsonaˈ: “Ñequio ñˈoom na cwichuiiˈ na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ ntˈomcheⁿ ndyuaa nntseina̱ⁿya nda̱a̱ nnˈaⁿ tyuaawaa sa̱a̱ meiiⁿ na luaaˈ tixocalaˈñˈoomˈndyena chiuu matsjo̱o̱”, luaaˈ matso nqueⁿ na tseixmaaⁿ na catsa̱ˈntjoom. 	 הן כתוב בתורה כי בלעגי שפה ובלשון אחרת אדבר אל העם הזה וגם בזאת לא אבו שמע לי אמר יהוה׃


Jnda̱ joˈ matsoom nda̱a̱na: —Jeˈ catjeiˈyoˈ chjoowiˈ juunaˈ. Catsaañˈomˈyoˈ na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom nnˈaⁿ na cwilaˈñˈoomˈndye nantquie. Joˈ chii tyˈeñˈomna juunaˈ na mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויאמר שאבו נא והביאו אל רב המסבה ויביאו׃


Nnco̱ na cwiluiitquiendyo̱, waa na ñeˈcatseijndo̱ˈa nˈomˈ ˈo na cwiluiitquiendyoˈ quiiˈ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, ja na ndo̱o̱ˈno̱o̱ⁿ na wiˈtˈmaⁿ na teinom Cristo, ndoˈ na mati nntseijomndyo̱ na nluiitˈmaⁿñê quia na nndyonnaaⁿˈaⁿ ndoˈ mati ˈo. 	 את הזקנים אשר בקרבכם אזהיר אנכי עמיתם הזקן ועד ענויי המשיח וגם חבר לכבוד העתיד להגלות׃


¿Aa maxjeⁿ matyˈiomyanaˈ na cwiqueⁿˈyoˈ ñˈoom cjooˈ cwii nnˈaⁿˈyoˈ na mati matseiyuˈ? Joˈ chii cwitjomndyoˈ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwituˈxeⁿ ñˈoom, meiiⁿ na joona nchii nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. 	 כי אח רב עם אחיו וזאת לפני לא מאמינים׃


Ñˈoomwaa jeeⁿ mayuuˈ juunaˈ: Xeⁿ laˈxmaaⁿya lˈoo cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo mati nntando̱o̱ˈa ñequioñê, 	 נאמן הדבר הזה כי אם מתנו אתו גם אתו נחיה׃


Xeⁿ macaⁿnaˈ na nntseitˈmaaⁿˈndyo̱ cheⁿnnco̱, nntseina̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ joo na cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na ticwiˈnaⁿya. 	 אם יש להתהלל אתהלל בחלשתי׃


Ndoˈ ncˈe na lˈayana na tsuuˈ nˈomna Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ chii mati ˈndiitoom na calˈatona meiⁿljoˈcheⁿ natia na ñeˈcalˈana. 	 וכאשר מאסו להשיג האלהים בדעת נתנם האלהים בידי דעה נמאסה לעשות את אשר לא יתכן׃


Tjaaˈnaⁿ cwii na cweˈ wantyˈiuuˈ waa na xocano̱o̱ⁿ ndoˈ tjaaˈnaⁿ meiⁿcwii na cweˈ ntyˈiu na xocaliu nnˈaⁿ. 	 ואין דבר מכסה אשר לא יגלה ואין נעלם אשר לא יודע׃


Ee ticatsonaˈ na matsˈia joˈ nncwjeeⁿˈeⁿ ndoˈ nljeiiⁿ ˈo chaˈcwijom na cwindaˈyoˈ. 	 פן יבוא פתאם ומצא אתכם ישנים׃


Mati nnˈaⁿ tsjoom Sodoma ñequio Gomorra ñequio nnˈaⁿ ntˈomcheⁿ njoom ndiocheⁿ, tquiandyeñˈeⁿna na lˈana meiⁿquia nnom na queeⁿ nˈom seiina nchii chaˈxjeⁿ na seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nncˈom nnˈaⁿ, ndoˈ na luaaˈ tyolˈa nnˈaⁿ njoomˈñeeⁿ tseixmaⁿnaˈ cwii na maˈmo̱ⁿnaˈ na nntˈuiiwiˈ chom na tijoom canduuˈ nnˈaⁿ na nmeiiⁿˈ cwilˈa. 	 כאשר סדום ועמרה והערים סביבותיהן אשר הזנו כמוהם וילכו אחרי בשר זר נהיו כראי כי נמסרו למוסר אש עולם׃


Joˈ chii tsˈaⁿ na matseitiuu na meintyjeeˈtyeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, catsˈaañe cwenta na ticjuˈcjenaˈ juu. 	 לכן החשב שהוא נצב ירא פן יפול׃


’Ncuee quia na jnda̱ teinom nawiˈ tˈmaⁿˈñeeⁿ, quia joˈ nleijaaⁿñe ñeˈquioomˈ, ndoˈ taxocwixueeñe chiˈ. 	 והיה בימים ההם אחרי הצרה ההיא תחשך השמש והירח לא יגיה אורו׃


’Mati jnda̱ jndyeˈyoˈ ñˈoom na tyolue nnˈaⁿ teiyo nda̱a̱ welooya na matsonaˈ: “Tilqueⁿˈtyeⁿˈ ñˈoom na ntyjiˈyaˈ na xonda̱a̱ nntseicanda̱a̱ˈndyuˈ, sa̱a̱ ñˈoom na jnda̱ tqueⁿˈtyeⁿˈ, catseicanda̱a̱ˈndyuˈ juunaˈ nnom Ta Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 עוד שמעתם כי נאמר לקדמונים לא תשבע לשקר ושלם ליהוה שבעותיך׃


Sa̱a̱ ntˈomndyena cwiñequiana ñˈoomˈñeeⁿ na ñequiiˈcheⁿ mˈaaⁿˈ nˈomna cantyja ˈnaaⁿ nquieena, tixcweeˈ nˈomna ee cwilaˈtiuuna na cwilˈana na ljoˈ, cha nnchjeetinaˈ ja na mˈaaⁿya pra̱so, 	 אלה ממריבה מגידים את המשיח לא בלב טהור כי חשבים להוסיף צרה על מוסרי׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ maxjeⁿ tiñeˈcalaˈyuˈna na ñetˈoom na nchjaaⁿˈaⁿ ndoˈ jeˈ jnda̱ ljoya mantyˈiaaⁿˈaⁿ. Joˈ chii tqueeⁿˈndyena nnˈaⁿ na nda jom. 	 ולא האמינו היהודים עליו כי עור היה וארו עיניו עד אשר קראו אל יולדי הנרפא׃


Quia jnda̱ teinom na tuii na luaaˈ, ntyˈiaya cwiicheⁿ ángel na jnaⁿ cañoomˈluee na jndyocue. Jeeⁿ tˈmaⁿ najndeii tseixmaaⁿ ndoˈ juu na caxueeñê seixueeñenaˈ chaˈwaa tsjoomnancue. 	 אחרי כן ראיתי מלאך אחר יורד מן השמים אשר לו שלטן גדול והארץ האירה מכבדו׃


Nquii Catsmaⁿ, jnda̱ teinom na seicanaaⁿñê yom joo na tjata̱ˈtyeⁿ tsomˈñeeⁿ quia joˈ ntyˈiaya ñequiee ángeles na meiⁿˈntyjeeˈ ñequiee nqui tsjoomnancue. Cwilaˈcuˈna jndye cha tancjaanaˈ nnom tsjoomnancue, meiⁿ nnom ndaaluee, meiⁿ nacjoo nˈoom. 	 ואחרי כן ראיתי ארבעה מלאכים עמדים בארבע כנפות הארץ ויעצרו את ארבע רוחות הארץ למען לא תשב רוח לא בארץ ולא בים ולא בכל עץ׃


Quia na machˈeenaˈ tsˈom tsˈaⁿ na ñeˈcatsˈaaⁿ cwii nnom natia, tintseitioom na Tyˈo̱o̱tsˈom machˈee na ljoˈ ee jom tyoochˈeenaˈ ntyjeeⁿ na ñeˈcatsˈaaⁿ natia, meiⁿ titseijndaaˈñê na catsˈaa tsˈaⁿ naljoˈ. 	 אל יאמר המנסה האלהים נסני כי האלהים איננו מנסה ברע והוא לא ינסה איש׃


Quia ljoˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsˈo̱ndaa Judea, cˈooleinomna, cˈoona quiiˈ ntsjo̱. Ndoˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ quiiˈ tsjoomˈñeeⁿ caluiˈna joˈ joˈ. Ndoˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ jo jnda̱a̱ tincˈoolcweˈna tsjoomˈñeeⁿ. 	 אז ינוסו אנשי יהודה אל ההרים ואשר הם בתוכה יצאו ואשר הם בפרזות אל יבואו בה׃


Ntyˈiaaˈ Jesús nda̱a̱na, tsoom: —Tijoom canda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿñe cheⁿnquii tsˈaⁿ. Macanda̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nnda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿñê tsˈaⁿ. Ee tjaaˈnaⁿ cwii na xocanda̱a̱ nntsˈaaⁿ. 	 ויבט בם ישוע ויאמר מבני אדם תפלא זאת אך לא מאלהים כי מאלהים לא יפלא כל דבר׃


Jnda̱ joˈ to̱ˈna, ndooˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena jom, jluena: —Catseitˈmaaⁿˈñenaˈ ˈu na cwiluiindyuˈ rey cwentaa nnˈaⁿ judíos. 	 ויחלו לברכו לאמר שלום לך מלך היהודים׃


Joˈ joˈ tyoñequiana ñˈoom tsjoom Perge. Jnda̱ chii tyˈena tsjoom Atalia. 	 וישמיעו את דבר יהוה בפרגי וירדו אל אטליא׃


Ndoˈ tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom: “Ja nncuˈxa̱ⁿ nnˈaⁿ ndyuaaˈñeeⁿ yuu na nndyeˈntjomtyeⁿ nnˈaⁿ na nluiindyena tsjaaⁿ ˈnaⁿˈ na wjaawicantyjooˈ, jnda̱ chii nluiˈna joˈ joˈ. Tyuaawaañe nncˈomna nlatˈmaaⁿˈndyena ja.” 	 וגם את הגוי אשר יעבדו דן אנכי אמר אלהים ואחרי כן יצאו ויעבדוני במקום הזה׃


Cwiicheⁿ cwii ndiiˈ tionndaˈ Jesús lˈo̱o̱ⁿ cjooˈ luaˈnnom tsaⁿˈñeeⁿ. Quia joˈ nquiee ntyˈiaaˈ tsaⁿnchjaaⁿˈ ndoˈ mana nˈmaaⁿ, xueeya ntyˈiaaⁿˈaⁿ. 	 ויוסף לשום את ידיו על עיניו ותפקחנה עיניו וירפא וירא הכל היטב עד למרחוק׃


¿Aa nchii tsaⁿmˈaaⁿˈ jnda tsˈaⁿ na macuuñe nˈoom? Ndoˈ ¿aa nchii tsoñeeⁿ jndyu María? Ndoˈ ntyjeeⁿ, ¿aa nchii Jacobo, José, Simón ñequio Judas? 	 הלא זה הוא בן החרש הלא אמו שמה מרים ואחיו יעקב ויוסי ושמעון ויהודה׃


Quia na nndyoˈ candyoˈñˈoomˈ liaatco ˈnaⁿya na ˈndiya waaˈ Carpo tsjoom Troas. Mati candyoˈchuˈ libro ˈnaⁿya majndeiiticheⁿ nom ˈnaⁿya na chuˈlcwiinaˈ. 	 את המטפחת שהנחתי בטרואס אצל קרפוס הביאהו אתך בבואך ואף את הספרים ובפרט את המגלות של קלף׃


Joo nnˈaⁿ tsjoomnancue tijndoona ˈo. Sa̱a̱ cantyja ˈnaⁿ ja luaañe, ñequiiˈcheⁿ mˈaⁿna na jndoona ja, cweˈ ncˈe na macwjiˈyuuˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿ natia na cwilˈana. 	 לא יוכל העולם לשנוא אתכם ואתי ישנא באשר אני מעיד עליו כי רעים מעלליו׃


Tjawa Jesús cwii ta, ndoˈ tqueeⁿˈñê nnˈaⁿ na macwjiiˈñê cwentaaⁿˈaⁿ na cˈoona na mˈaaⁿ. 	 ויעל אל ההר ויקרא אל אשר הוא חפץ בם ויבאו אליו׃


Tyˈeñˈomna snom xcoo na mˈaaⁿ Jesús. Tioona liaana naxeⁿˈyoˈ, jnda̱ joˈ tjaljoom juuyoˈ. 	 ויביאו את העיר אל ישוע וישליכו עליו את בגדיהם וישב עליו׃


Sa̱a̱ cwii teijaaⁿ yocheⁿ na watsom ñequio nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ tyjeˈcañoom cwii tsˈaⁿ na jndooˈ jom. Tjatseiñˈeeⁿˈñe tsaⁿˈñeeⁿ lqueeⁿ jnda̱a̱ quiiˈntaaⁿ lqueeⁿ trigo. Jnda̱ chii tja. 	 ויהי בנפל תרדמה על האנשים ויבא איבו ויזרע זונין בתוך החטים וילך לו׃


Mati cwileiñˈomna cwantindyo calcaa nchˈu. Jnda̱ na tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, tsoom na quiana jooyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויהי להם מעט דגים קטנים ויברך ויאמר לשום לפניהם גם את אלה׃


Felipe ñequio Bartolomé, Tomás ñequio ja Mateo na ñetoˈño̱ⁿ tsˈiaaⁿnda̱a̱ nnˈaⁿ, ndoˈ Jacobo jnda Alfeo ñequio Lebeo, tsaⁿ na cwiluena Tadeo, 	 פילפוס ובר תלמי תומא ומתי המוכס יעקב בן חלפי ולבי המכנה תדי׃


Sa̱a̱ nchii cantyja na jndo̱ˈ tsˈom nqueⁿ na luaaˈ ñˈoom tjeiiⁿˈeⁿ. Jom ncˈe na cwiluiiñê tyee na cwiluiitˈmaⁿñê nda̱a̱ jaa nnˈaⁿ judíos chuˈñeeⁿ, joˈ chii seijndo̱ˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈoom na nncueˈ Jesús cwentaa nnˈaⁿ judíos. 	 וזאת לא דבר מלבו כי אם בהיותו כהן גדול בשנה ההיא נבא כי ישוע ימות בעד העם׃


Ndoˈ teicˈuaa jndyeeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ nchquiuˈñeeⁿ, matso: —Luaañe Jndaaya na jeeⁿ candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya. Candyeˈyoˈ ñˈoom ˈñom. 	 ויצא קול מן הענן אמר זה בני ידידי אליו תשמעון׃


Matseicwanom Aristarco na xmaⁿndyoˈ. Mˈaaⁿñê wˈaancjo ñˈeⁿndyo̱. Mati Marcos tyjee Bernabé matseicwanoom na xmaⁿndyoˈ. Jnda̱ jndyeˈyoˈ ñˈoom xeⁿ na aa nncueˈcañoom ˈo catoˈñoomˈyoˈ jom na xcweeˈ nˈomˈyoˈ. 	 ארסטרכוס השבוי עמי יחד שאל לשלומכם ומרקוס בן אחות בר נבא אשר צויתם עליו אם יבוא אליכם תקבלהו׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ jeeⁿ ya tqueⁿna cwenta ñˈoom na tyotseineiiⁿ ndoˈ ntyˈiaana ˈnaaⁿ tˈmaⁿ na tyochˈeeⁿ na xocanda̱a̱ nntsˈaa na cweˈ najndeii nquii tsˈaⁿ. 	 ויקשב המון העם בלב אחד אל אמרי פילפוס בשמעם ובראותם את האתות אשר עשה׃


Quia na jndii patrom na luaaˈ, majndyeti mosoomˈm jñomnnaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ naⁿˈñeeⁿ. Sa̱a̱ majoˈti tjoomna lˈa naⁿˈñeeⁿ. 	 ויוסף שלח עבדים אחרים רבים מן הראשונים ויעשו ככה גם להם׃


Quia joˈ to̱ˈna na tyolaˈneiⁿ cheⁿnquieena, tyolaˈñˈeeⁿˈ ndyueena. Jluena: —¿Chiuu lˈuuyo̱o̱? Xeⁿ nlˈuuya juu najndeii na tyotseixmaaⁿ jnaⁿnaˈ na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, quia joˈ majoˈto nntso Jesús nda̱a̱ya: “¿Chiuu na ticalayuˈyoˈ ñˈoom na tyoñequiaaⁿ?” 	 ויחשבו כה וכה בקרבם לאמר אם נאמר מן השמים יאמר מדוע אפוא לא האמנתם לו׃


Manquiujndaaˈndyoˈ quia tjo̱nquiajndya̱a̱ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ˈyoˈ, tˈo̱o̱ⁿya na wiiˈa. 	 אתם ידעתם אשר בחלשת בשרי בשרתי לכם את הבשורה לראשונה׃


Jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿ Jesús lˈuuyâ nnoom: —Xeⁿ luaaˈ waa na nntseityeⁿnaˈ tsˈaⁿ ñˈeⁿ scoomˈm, quia joˈ yati na tincoco tsˈaⁿ. 	 ויאמרו אליו התלמידים אם ככה הוא ענין איש ואשתו לא טוב לקחת אשה׃


Ndoˈ na luaaˈ, jeeⁿ xcwe ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na matsonaˈ: “Nnˈaⁿ na nchii judíos cwiluiindyena cwitioˈñˈoomna Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe natia na cwilˈaˈ ˈo nnˈaⁿ judíos.” 	 כי שם האלהים בגללכם מחלל בגוים כאשר כתוב׃


ndoˈ chaˈtso na cwitaaⁿya nnoom, nñequiaaⁿ na nntoˈño̱o̱ⁿya joˈ ncˈe na cwilaˈcanda̱a̱ˈndyo̱ ñˈoom na matsa̱ˈntjoom jaa ndoˈ na cwilˈaaya yuu na cjaaweeˈ ntyjeeⁿ. 	 וכל אשר נשאל מאתו נקבל כי נשמר את מצותיו ונעשה את הרצוי לפניו׃


Meiⁿ tichaˈtsondye nnda̱a̱ nlaˈnˈmaⁿ nnˈaⁿwii. Mati tichaˈtsondye nnda̱a̱ nlaˈneiⁿ ñˈoom na tjachuiiˈ ñequio ñˈoom na macwixjeⁿ cwilaˈneiⁿ, meiⁿ nchii chaˈtsondye nnda̱a̱ nlaˈteincooˈ ljoˈ cwitˈmo̱o̱ⁿ ñˈoomˈñeeⁿ. 	 הלכלם מתנות רפאות הכלם מדברים בלשנות הכלם מפרשי לשנות׃