Tˈo̱ Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, seineiiⁿ ñˈoom tjañoomˈ: —Joo nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ nquii tsˈaⁿ na macoco, ¿aa nncˈomna na chjooˈ nˈomna yocheⁿ na cwiwitˈmaaⁿˈ na ndicwaⁿ mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ quiiˈntaaⁿna? Xocatsˈaanaˈ. Sa̱a̱ nncueˈntyjo̱ xuee na nncwjiˈnaˈ juu tsˈaⁿ na macoco quiiˈntaaⁿna. Quia ljoˈcheⁿ nncˈomna na chjooˈ nˈomna ndoˈ nlaˈcwejndoˈndyena. 	 ויאמר אליהם ישוע איך יוכלו בני החפה להתאבל בעוד החתן עמהם הנה ימים באים ולקח מאתם החתן ואז יצומו׃


Meiⁿcwii tiñeˈquiandyoˈ na nnquiuˈnnˈaⁿ ñˈoomwaaˈ ˈo ee cwitjo̱o̱cheⁿ na nncueˈntyjo̱ xueeˈñeeⁿ maxjeⁿ nlaˈwendye nnˈaⁿ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ nleitquiooˈñe juu tsaⁿsˈa na jeeⁿ tiaaˈ, majndaaˈ na nntsuuñê nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אל יתעה אתכם איש בשום אופן כי לא יבא בטרם יהיה בראשונה המרד ונגלה איש החטאה בן האבדון׃


Naasón jnda Aminadab, Aminadab jnda Aram, Aram jnda Esrom, Esrom jnda Fares, Fares jnda Judá, 	 בן עמינדב בן ארם בן חצרון בן פרץ בן יהודה׃


Sa̱a̱ tsoom nda̱a̱na: —ˈO cwitjeiˈyandyoˈ cheⁿncjoˈyoˈ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ sa̱a̱ Tyˈo̱o̱tsˈom wajnaⁿˈaⁿ naquiiˈ nˈomˈyoˈ. Chaˈtso nnom na jeeⁿ neiⁿncooˈ nquiu nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena, Tyˈo̱o̱tsˈom jnoomˈm nmeiⁿˈ. 	 ויאמר אליהם אתם הם המצטדקים לפני האדם ואלהים יודע את לבבכם כי הגבה באדם תועבה הוא לפני האלהים׃


Ee na mayuuˈcheⁿ, ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, maxjeⁿ wjaañˈoomnaˈ ja na nncˈio̱ chaˈxjeⁿ na matso ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ jeeⁿ ntyˈiaaˈñe tsˈaⁿ na mañequiaa cwenta ja, yaticheⁿ xeⁿ tîcaluiiñe tsaⁿˈñeeⁿ. 	 הן בן האדם הלך ילך כאשר כתוב עליו אבל אוי לאיש ההוא אשר על ידו ימסר בן האדם טוב לאיש ההוא שלא נולד׃


sa̱a̱ ˈo nlaˈñˈoomˈndyoˈtiˈyoˈ tsˈaⁿ na cwee liaa na ya, ndoˈ nnduˈyoˈ nnoom: “Cajmaⁿˈ ljoo yuu na yati”, sa̱a̱ nnom tsˈaⁿ na jñeeⁿˈñe nnduˈyoˈ: “Luaaˈ cwintyjeˈ”, oo “Luaaˈ cajmaⁿˈ nomtyuaa”, 	 ופניתם אל הלבוש לבשי מכלול ואמרתם לו שב לך הנה בטוב ולעני תאמרו עמד שם או שב פה מתחת להדם רגלי׃


Ndoˈ jnda̱ tcoˈnaˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ na ˈu Ananías jnda̱ jndyoˈquieˈ na mˈaaⁿ ndoˈ jndyoˈcatiooˈ lˈo̱ˈ nacjoomˈm cha nnda̱a̱ nntyˈiaaˈnnaaⁿˈaⁿ. 	 וירא במחזה והנה איש ושמו חנניה בא החדרה ושם עליו את ידו למען ישוב ויראה׃


Naⁿˈñeeⁿ tjeiiˈndyena quiiˈ ntmaaⁿˈ na cwilaˈxmaaⁿya cweˈ ee tiyuuˈ na ñejlaˈxmaⁿna cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee xeⁿ na mayuuˈ na ñejlaˈxmaⁿna cwentaaⁿˈaⁿ, maxjeⁿ xocatjeiiˈndyena. Sa̱a̱ jnda̱ lˈana na ljoˈ cha nleitquiooˈya na tiyuuˈ na laˈxmaⁿna cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 מאתנו יצאו אך לא משלנו היו כי אלו היו משלנו כי אז היו עמדים עמנו אבל למען יגלו כי לא כלם משלנו המה׃


Quia na machˈee tsˈaⁿ tsˈiaaⁿ, sˈom na nnjomlˈuañê, nchii cweˈ na macanaaⁿˈaⁿ joˈ, macoñoom ee jnda̱ tantjoom. 	 הנה הפעל לא יחשב לו שכרו על פי החסד כי אם על פי החוב׃


Cwitjo̱o̱cheⁿ na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom tsjoomnancue, jnda̱ tjeiiˈñê jaa na nntseitjoomˈnaˈ jaa ñequio Cristo. Luaaˈ sˈaaⁿ cha nlqueⁿnaˈ jaa na ljuˈndyo̱ jo nnoom, ndoˈ na tjaa jnaⁿ cwicolaxmaaⁿya jo nnoom. 	 כאשר בחר אתנו בו לפני מוסדות תבל להיות קדשים ותמימים לפניו באהבה׃


Luaa waa na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tsotya̱ya, na cantyja ˈnaⁿˈyoˈ jndye ta̱ nncueˈ. Ee laaˈtiˈ mˈmo̱ⁿnaˈ na mayuuˈcheⁿ cwilaˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyoˈ ñequio ñˈoom na mañequia. 	 בזאת נכבד אבי בעשותכם פרי לרב והייתם לי לתלמידים׃


Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, ñeeⁿ juu na matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱ juu matseixmaⁿ na ticantycwii na wandoˈ añmaaⁿˈ. 	 אמן אמן אני אמר לכם המאמין בי לו חיי עולמים׃


Ndoˈ ncˈe na ljoˈ, joˈ chii tˈmaⁿ matseitˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom jom. Ndoˈ mati tqueⁿ na jndati tseixmaⁿ xueⁿˈeⁿ, nchiiti xueeˈ meiⁿquia tsˈaⁿ, 	 על כן גם האלהים הגביהו מאד ויתן לו שם נעלה על כל שם׃


Macaⁿnaˈ na calaˈxcoˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ espíritu ˈnaⁿˈyoˈ ñequio na mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ, 	 ותתחדשו ברוח שכלכם׃


Ee ˈo nnˈaⁿya tqueeⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na calaˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na jnda̱ jndyaandyoˈ. Sa̱a̱ nchii na nleilˈueeˈndyoˈ nayaˈñeeⁿ na nlaˈjomndyoˈ ñequio na neiⁿncooˈ na ntyjii seiiˈ tsˈaⁿ. ˈO cˈomˈyoˈ na nnteijndeiindyoˈ ntyjeeˈyoˈ ncˈe na mˈaⁿˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ joona. 	 כי אתם אחי לחרות נקראתם ובלבד שלא תהיה החרות תאנה לבשר אלא שתעבדו איש את רעהו באהבה׃


Mati matsjo̱o̱tya̱ nda̱a̱ˈyoˈ, jndeiˈtinaˈ na nncjuˈcjeñe cwii tsaⁿtya na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom jom, nchiiti na nncwicandiiˈñe quiooˈ camello tsueˈ xˈee tseiˈnchquia. 	 ועוד אני אמר לכם כי נקל לגמל לעבר דרך נקב המחט מבא עשיר אל מלכות האלהים׃


Quia joˈ tquiontyjaaˈ nnˈaⁿ na tyˈequieˈ tsˈiaaⁿ chaˈna ˈom na matmaaⁿ. Ticwii cwii joona toˈñoomna cwii denario chaˈxjeⁿ na nncwantjom tsˈaⁿ na cwii xuee. 	 ויבאו הנשכרים בשעת אחת עשרה ויקחו איש איש דינר אחד׃


Nqueⁿ tquiaañe cheⁿnqueⁿ na tueeⁿˈeⁿ cwentaaya cha na nncwjiˈnˈmaaⁿñê jaa quiiˈ chaˈtso nnom natia, ndoˈ cha na canda̱a̱ˈñˈeⁿ nntseiljoomˈm naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya, na nlqueeⁿ jaa na cwilaxmaaⁿya cwentaaⁿˈaⁿ, na queeⁿ nˈo̱o̱ⁿya na nlˈaaya yuu na ya. 	 אשר נתן את נפשו בעדנו לגאלנו מכל עול ולטהר לו עם סגלה הזריז במעשים טובים׃


Cristo meiⁿcwii jnaⁿ tîcatseixmaaⁿ, sa̱a̱ ncˈe na candyaˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jaa, joˈ na sˈaa na matseixmaaⁿ jnaⁿ cha jaa na matseitjoomˈnaˈ ñˈeⁿñê nnda̱a̱ nlaˈxmaaⁿya cantyja na matyˈiomyanaˈ chaˈxjeⁿ na macaⁿnaˈ. 	 כי את אשר לא ידע חטאת אתו עשה לחטאת בעדנו למען נהיה בו אנחנו לצדקת אלהים׃


Tso nda̱a̱na: —Nntio̱o̱jndya̱a̱ sa̱yo cantaa nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom nnom Tyˈo̱o̱tsˈoomya, nda̱ joˈ wanaaⁿ na nlaˈndaˈyoˈ tsjoomnancue ñequio ndaaluee ndoˈ nˈoom. 	 אל תחבלו את הארץ ואת הים ואת העץ עד אם חתמנו את עבדי אלהינו על מצחותם׃


tsˈaⁿ na tiñequiaañe na nntseiˈno̱ⁿˈ yuu na ya oo yuu na tia, tsˈaⁿ na meiiⁿ na ñˈoom ˈndyoo sa̱a̱ xocatseicanda̱, tsˈaⁿ na ticajnda ntyjii ljoˈ cwitjoom ncˈiaaˈ, tsˈaⁿ na tixocatseitˈmaⁿ tsˈom xˈiaaˈ, tsˈaⁿ na ticˈoom na wiˈ tsˈom nnˈaⁿ, 	 נבערים מדעת ובגדים אכזרים נטרי שנאה ולא רחמנים׃


Ee profetas, waa ñˈoom na jlaˈljeiina na matsonaˈ: “Mˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ.” Luaaˈ ñeˈcatsonaˈ na ticwii cwii tsˈaⁿ na jnda̱ jndii ñˈoom na maˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ jnda̱ seiˈno̱ⁿˈ juunaˈ, tsaⁿˈñeeⁿ nntioñe lˈo̱o̱ya. 	 הלא כתוב בנביאים וכל בניך למודי יהוה לכן כל אשר שמע מן האב ולמד יבא אלי׃


¿Cwaaⁿ ñˈoom na tijndeiˈtinaˈ na catsjo̱o̱ya? ¿Aa na nntsjo̱o̱: “Matseitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya chaˈtso jnaⁿˈ”, oo aa na nntsjo̱o̱: “Quicantyjaˈ, cjaˈcaˈ”? 	 מה הוא הנקל האמר נסלחו לך חטאתיך אם אמר קום והתהלך׃


Ndoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na jndyendye quia tyondyena ñˈoommeiⁿˈ, tyoluena: —Mayuuˈcheⁿ tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ cwiluiiñê nquii tsˈaⁿ na waa ñˈoom na nncwjeˈcañoom tsjoomnancue na nñequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ya. 	 ורבים מהמון העם כשמעם את הדבר הזה אמרו אכן זה הוא הנביא׃


Quia joˈ nchii cweˈ tomti cantyja ˈnaaⁿˈ juu tsˈaⁿ na seitjo̱o̱ñe, joˈ na seiljeiya cartaˈñeeⁿ, meiiⁿ nchii cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsotyeeⁿ na jluiˈjnaaⁿˈñe, sa̱a̱ seiljeiya juunaˈ chaˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom nntseicaˈmo̱ⁿyanaˈ na ˈo jnda nquiuˈyoˈ ja. 	 לכן גם אם כתבתי לכם לא כתבתי בעבור העלב ולא בעבור הנעלב רק למען תגלה בכם זריזותנו בעדכם לפני האלהים׃


Ncˈe na luaaˈ waa, cˈoomˈya nˈomˈyoˈ cwanti na wiˈti nntjom cwii tsˈaⁿ na matseiyuˈ na machˈeeya jnaaⁿˈ. Chaˈcwijom macandyueeⁿ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. Machˈeeⁿ na ticueeˈ tsˈoom na juu nioomˈ Jesús na maqueⁿtyeⁿnaˈ ñˈoom xco na matseijndaaˈñê, sˈaaⁿ na cweˈ cwantindyo niomˈñeeⁿ ndoˈ juunaˈ maqueⁿnaˈ jom na tseixmaaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Matseijnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ nquii Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom na jom jeeⁿ wiˈ tsˈoom juu. 	 מה תחשבו כמה יגדל הענש הראוי לרמס ברגלו את בן האלהים וחשב לחל את דם הברית אשר הוא מקדש בו ומחרף את רוח החסד׃


Ncˈe ˈo, joˈ matseitˈmaaⁿˈñenaˈ jâ ndoˈ mañequiaanaˈ na neiiⁿyâ. 	 אמנם אתם כבודנו ושמחתנו׃


Maja na cwiluiitquiendyo̱, matseiljeiya cartawaañe na matseicwano̱ⁿya na mˈaaⁿˈ ˈu nomnnˈaⁿya na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ñequio ntseindaˈ. Ñˈoom na mayuuˈ na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo na cwilaˈjomndyoˈ ñequio ñˈoom na mayuuˈ. Ndoˈ nchii macanda̱ ja wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo mati chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwitaˈjnaaⁿˈna ñˈoom na mayuuˈ. 	 הזקן אל הגבירה הבחירה ואל בניה אשר אני אהב אתם באמת ולא אני לבדי כי אם גם כל ידעי האמת׃


Tsˈaⁿ nnda̱a̱ nntseixioomˈm chaˈtso quiooˈ, chaˈna: quiooˈ quiiˈjnda̱a̱ na wjee, cantsaa, canduu, ndoˈ quiooˈ na mˈaⁿ tsˈom ndaaluee, ndoˈ maxjeⁿ macwilaˈxiomˈ nnˈaⁿ quiooˈmˈaⁿˈ. 	 כי מין כל בהמה ועוף ורמש וחיות הים יכבש ונכבשים הם על ידי מין האדם׃


Majoˈti quia na cwintyˈiaˈyoˈ na cwiluii chaˈtso nmeiⁿˈ na jnda̱ tsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, quia joˈ calaˈno̱ⁿˈyoˈ na jnda̱ teitsio̱o̱ˈ mˈaaⁿnaˈ. Mawaa mawaa xjeⁿ nncwja̱caño̱o̱ⁿnndaˈa. 	 כן אף אתם בראתכם כי היו כל אלה דעו כי קרוב הוא לפתח׃


Joˈ chii ncˈe na luaaˈ matsonaˈ, ja cwiluiindyo̱ cwii tsˈaⁿ na macwjiˈyuuˈndyo̱ cantyja ˈnaⁿya, ndoˈ Tsotya̱ya cwiluiiñê cwiicheⁿ na jnda̱ we. 	 אני הוא המעיד עלי וגם האב אשר שלחני יעידני׃


Mati Enoc tyotseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Wanoomˈm quia na tjañˈoom jom cañoomˈluee, ticueeⁿeⁿ. Taticaliu nnˈaⁿ jom, ndoˈ cwitjo̱o̱cheⁿ na nncjaañˈoom jom, ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii matsonaˈ na tjaaweeˈ ntyjii ñˈeⁿñê. 	 באמונה לקח חנוך לבלתי ראותו המות ואיננו כי לקח אתו אלהים והועד עליו לפני הלקחו כי את האלהים התהלך׃


Ndoˈ na luaaˈ nlˈana, nntseicano̱o̱ⁿnaˈ ñˈomtiuu ˈnaaⁿna. Ndoˈ ˈu jeˈ, quia na nntyˈiaˈ na ljoˈ, nntseiˈndaaˈnaˈ ntyjiˈ chaˈcwijom na nncwicandiˈ espada ˈu. 	 וגם בנפשך תחתר חרב למען תגלינה מחשבות לבב רבים׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na tyondye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyoñeˈquiana, jndyendye naⁿˈñeeⁿ jlaˈyuˈna. Ndoˈ chaˈtsoñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ tueˈntyjo̱ chaˈna ˈom meiⁿndyena na cweˈ naⁿnom. 	 ורבים מהשמעים את הדבר האמינו ויהי מספר האנשים כחמשת אלפים׃


Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na ñeˈcatsˈaa cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, juu nntseiˈno̱ⁿˈ aa Tyˈo̱o̱tsˈom seijndaaˈñe ñˈoom na maˈmo̱o̱ⁿya, oo aa cweˈ ñˈoom na seitiuu nnco̱ na mañequiaya. 	 האיש החפץ לעשות רצונו ידע לקחי אם מאת אלהים הוא ואם מנפשי אדבר׃


Ja Juan ntyˈiaya chaˈtso nmeiⁿˈ ndoˈ jndiiya cantyja ˈnaaⁿnaˈ. Ndoˈ quia na jnda̱ ntyˈiaya ndoˈ jnda̱ jndiiya ñˈoommeiⁿˈ, quia joˈ tco̱o̱ˈa xtya̱ jo nnom ángelˈñeeⁿ na nntseitˈmaaⁿˈndyo̱ jom na tˈmo̱o̱ⁿ nmeiⁿˈ no̱o̱ⁿ. 	 ואני יוחנן הוא הראה אלה ושמעם ויהי כשמעי וכראותי ואפל לפני רגלי המלאך אשר הראני את אלה להשתחות לו׃


Catseilcwiiˈndyuˈ nda̱a̱na na catueeˈndyecjena nnom gobiernom ñequio ntˈomcheⁿ naⁿmanˈiaaⁿ, calacanda̱a̱ˈndyena ndoˈ cˈomcˈeendyena na nlˈana yuu naya. 	 הזכר אתם להכנע ולשמע לשרים ולשלטונים ולהיות נכונים לכל מעשה טוב׃


Ndoˈ seiˈno̱ⁿˈ Jesús na ñeˈcataˈxˈeendyo̱tya̱a̱yâ ñˈoomwaaˈ nnoom. Quia joˈ matsoom nda̱a̱yâ: —¿Aa cwitaˈxeˈyoˈ nda̱a̱ ntyjeeˈyoˈ cantyja ñˈoommeiⁿˈ na matsjo̱o̱ na chjootindyo meiⁿ taxocantyˈiaˈyoˈ ja, ndoˈ nda̱nquiacheⁿ na chjootindyo quia joˈ nntyˈiaˈnndaˈyoˈ ja? 	 וידע ישוע כי עם לבבם לשאל אתו ויאמר אליהם העל זאת אתם דרשים ביניכם כי אמרתי הן מעט ולא תראוני ועוד מעט ותחזוני׃


Ndoˈ yuscuˈñeeⁿ matso: —Jeeⁿ ˈu Ta quiaaˈ ndaatioowaaˈ cha na tacandyo na ñeˈcˈuatya̱, meiⁿ tantseicachjuundyo̱ na ñequiiˈcheⁿ na candyo̱cwjiiˈa juunaˈ. 	 ותאמר אליו האשה אדני תנה לי המים ההם למען לא אצמא עוד ולא אוסיף לבוא הנה לשאב׃


Nnˈaⁿ na cwiluiindye canmaⁿ ntsmeiⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom calˈaˈyoˈ cwenta joona, nchii ñequio najndeiˈnaˈ na nlˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿˈñeeⁿ, meiⁿ nchii na queeⁿ nˈomˈyoˈ sˈom, sa̱a̱ ñequio na xcweeˈya nˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom lˈue tsˈoom, 	 רעו את עדר האלהים אשר בידכם והשגיחו עליהם לא באנס כי אם בנדבה אף לא עקב בצע כי אם בנפש חפצה׃


Cantyja na tando̱o̱ˈa, tando̱o̱ˈa cweˈ ee Jesucristo, ndoˈ cantyja na cwiwja̱a̱ya, ncwja̱a̱ya cantyja ˈnaaⁿˈ jom. Joˈ chii aa na tando̱o̱ˈa oo aa na nncwja̱a̱ya, maxjeⁿ mˈaaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ jom. 	 כי כאשר נחיה נחיה לאדון וכאשר נמות נמות לאדון לכן אם נחיה ואם נמות לאדון הננו׃


Ndoˈ joˈ joˈ tyomˈaaⁿ cwii yuscu na jndyu Ana, jom cwiluiiñê tsˈaⁿ na tyoñequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Tsaⁿˈñeeⁿ jnda Fanuel, tsaⁿ na cwiluiiñe tsjaaⁿ na jndyowicantyjooˈ Aser. Xjeⁿ na scundyua jom tocoom, tˈoom ñequio saaⁿˈaⁿ ntquieeˈ chu, 	 ותהי שם חנה אשה נביאה בת פנואל משבט אשר והיא באה בימים וחיתה עם בעלה שבע שנים אחרי בתוליה׃


Joˈ chii ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee waa na matseixmaⁿya na nntsjo̱o̱ ljoˈ wanaaⁿ na calˈa nnˈaⁿ xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya. 	 לכן בן האדם אדון הוא גם לשבת׃


Sa̱a̱ quicantjaˈ, cwintyjeˈ, ee ja jnda̱ teitquiooˈndyo̱ njomˈ na nntˈio̱ⁿ tsˈiaaⁿ ˈu na nndiˈntjomˈ no̱o̱ⁿ. Nncwjiˈyuuˈndyuˈ ljoˈ na jnda̱ ntyˈiaˈ jeˈ ndoˈ mati na quia nntyˈiaˈtiˈ ja. 	 אבל קום ועמד על רגליך כי לבעבור זאת נראיתי אליך לבחר בך למשרת ולעד על אשר ראית ועל אשר אראך׃


ee na nlaˈxmaaⁿya juunaˈ, nntseijomnaˈ jaa chaˈcwijom tsˈaⁿ na cwee liaaˈ, nchii chaˈna tsˈaⁿ na ñecaseiˈñe. 	 באשר אחרי לבשנהו לא נמצא ערמים׃


Quia joˈ taˈxˈeetina nnoom, jluena: —¿Ndoˈ juu tsaⁿˈñeeⁿ, yuu mˈaaⁿ? Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na: —Ticaljeiiya. 	 ויאמרו אליו איו ויאמר לא ידעתי׃


Ndoˈ mati cataⁿˈyoˈ na nndyaandyô̱ ljoˈ na ñeˈcalˈa nnˈaⁿ na tia nnˈaⁿndye ñˈeⁿndyô̱ na quieˈ nˈomna ee tichaˈtso nnˈaⁿ cwilayuˈya nˈomna ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואשר ננצל מן האנשים התעים והרעים כי לא לכל אדם האמונה׃


Mˈaaⁿ Jesús watsˈom tˈmaⁿ, ndoˈ jleintyˈiaaⁿˈaⁿ naⁿtya na cwiñeˈquia ofrendas cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Cwitioomna joonaˈ tsˈom castom. 	 ויבט וירא את העשירים משליכים את נדבותם לארון האוצר׃


Sa̱a̱ nchii tsoom na luaaˈ ncˈe na jeeⁿ wiˈ tsˈoom ndyeñeeⁿˈ sa̱a̱ ee na jeeⁿ canchˈueñe ndoˈ ncˈe na jom maleiñˈoom tjaⁿche na ñjom sˈom na cwileilˈueeˈndyô̱ na chaˈtsondyô̱, ndoˈ xjeⁿto jom macwjeeⁿˈeⁿ sˈom joˈ joˈ. 	 והוא לא דבר את זאת מחמלתו על העניים כי אם גנב היה וכיס הכסף אתו וישא כל אשר ישימו בו׃


Sa̱a̱ ˈo xuiiˈ na cwilˈaˈyoˈ, mancjoondyoˈ cwitaˈwiˈyoˈ nnˈaⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈ hasta cwintyˈueeˈyoˈ ˈnaaⁿna. 	 אבל מונים אתם ועשקים אף את אחיכם׃


Matseiljeiya cartawaañe na matseicwano̱ⁿya juunaˈ na mˈaaⁿˈ ˈu jndaaya Timoteo na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya. Lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ Ta Jesucristo cwentaaya nntioˈnaaⁿndyena ˈu ñequio naya na laˈxmaⁿna, ñequio na wiˈ nˈomna ˈu tjaañomtiuu cˈoomˈ jo nda̱a̱na. 	 אל טימותיוס בנו החביב חסד ורחמים ושלום מאת אלהים אבינו ומאת המשיח ישוע אדנינו׃


sa̱a̱ quia na jnda̱ seicano̱o̱ⁿ naxueeñe chaˈtso ljoˈ na cweˈ ntyˈiu cwiluii, quia joˈ cwiwitquiooˈya. Ee juu naxuee matseicano̱o̱ⁿnaˈ chaˈtsoñˈeⁿ ljoˈ na wantyˈiuuˈ niom. 	 אבל כל זאת יגלה כשיוכח על ידי האור כי כל הנגלה אור הוא׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilayuˈyoˈ, macaⁿˈa na candyeˈyoˈ ñˈoommeiⁿˈ na mañequiaanaˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ. Ee chjoowiˈ ñˈoomwaañe na matseicwano̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ, titco juunaˈ. 	 ואבקש מכם אחי שאו נא דבר התוכחה כי כתבתי אליכם בקצרה׃


Joˈ chii ñequiiˈcheⁿ na matseilcwiiˈndyo̱ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ˈyoˈ meiiⁿ na manquiuˈyaˈyoˈ joonaˈ ndoˈ mantyjiiya na ˈo mˈaaⁿˈtyeⁿ nˈomˈyoˈ ñˈoom na mayuuˈ na jnda̱ toˈñoomˈyoˈ. 	 על כן לא אחדל להזכירכם על אלה בכל עת גם כי ידעתם והתכוננתם באמת אשר היא לפנינו׃


Manda̱ nqueⁿ mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿ na tijoom cueeⁿˈeⁿ. Mˈaaⁿ yuu caxuee yuu na leicanda̱a̱ nntseindyooˈñe tsˈaⁿ. Tjaa ˈñeeⁿ juu na jnda̱ ntyˈiaaˈ jom meiⁿ xonda̱a̱ ntyˈiaaˈ tsˈaⁿ jom. Tseixmaaⁿ na ñequiiˈcheⁿ catseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom ndoˈ najndeii na matsa̱ˈntjoom. Amén. 	 אשר הוא לבדו חי וקים והוא הדר באור נשגב ואיש לא ראהו ולא יוכל לראונו ולו הכבוד וגבורת עולמים אמן׃


ˈO nnˈaⁿya, manquiuˈyoˈ na chaˈwaa tsˈo̱o̱ndaa Acaya, juu Estéfanas ñequio nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ jlaˈyuˈjndyeena ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Joona cwijooˈ nˈomna na cwindyeˈntjomna nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿñê joˈ joˈ. 	 ואבקשה מכם אחי הלא ידעתם את בית אסטפנוס שהוא ראשית אכיא ויתנו את נפשם לשרות הקדשים׃


Tyoteijneiⁿ welooya, nnˈaⁿ Israel na tyondyeˈntjom nnoom, cha caˈmo̱ⁿnaˈ na mañjom tsˈoom na nntseicanda̱a̱ˈñê ñˈoom na tsoom nda̱a̱na na nntsˈaaⁿ. 	 תמך בישראל עבדו לזכר את רחמיו׃


Ndoˈ tyonquiocho ntˈom nnˈaⁿ yocanchˈu na mˈaaⁿ Jesús na catioom lˈo̱o̱ⁿ nacjoona. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê jlaˈtiaˈna nnˈaⁿ na tquiocho yocanchˈuˈñeeⁿ. 	 ויביאו אליו ילדים למען יגע בהם ויגערו התלמידים במביאיהם׃


Quia cwilana̱a̱ⁿyâ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ, cwiwilˈueeˈndyô̱ ñˈoom na maˈmo̱ⁿ Espíritu nda̱a̱yâ, nqueⁿ na cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom, nchii ñequio ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ cantyja na jndo̱ˈ nˈom nquiee. Ndoˈ na luaaˈ, cwiwilˈueeˈndyô̱ ñˈoom na matseijndaaˈñe Espíritu na cwitˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ nnˈaⁿ na laˈxmaⁿna jom. 	 ואת זאת נדבר לא בדברים אשר תלמדם חכמת בני אדם כי אם בדברים אשר רוח הקדש תלמדם ונבאר דברים רוחניים על פי הרוח׃


Xmaⁿñe Rufo. Jom jeeⁿ tˈmaⁿ matseixmaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesucristo. Ndoˈ mati xmaⁿñe tsoñeeⁿ. Juu jnda ntyjiiya chaˈcwijom ntyjii na tsondyo̱ nnco̱. 	 שאלו לשלום רופוס הנבחר באדנינו ולשלום אמו שהיא כאם לי׃


Calaˈjnda̱ˈyoˈ na tjoomˈ ñˈoom nncˈomˈyoˈ ñˈeⁿ ncˈiaaˈyoˈ. Tacatiiˈndyoˈ ñˈoom ˈnaaⁿna na ticatseixmaⁿnaˈ na nlaˈjomndyoˈ. Cjooˈ nˈomˈyoˈ na calˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ ˈnaⁿˈyoˈ chaˈxjeⁿ ñˈoom na jnda̱ tqua̱a̱ⁿtya̱a̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ, 	 ותשתדלו לשבת בנחת ותעשו איש מלאכתו בעמל ידיכם כאשר צוינו אתכם׃


Ndoˈ taˈxˈeena nnoom: —Quia joˈ ¿chiuu na sa̱ˈntjom Moisés na wanaaⁿ na nntyuiiˈ ljeii ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ ñˈeⁿ scoomˈm, jnda̱ joˈ ya na caˈñeeⁿ juu? 	 ויאמרו אליו ולמה זה צוה משה לתת לה ספר כריתת ולשלחה׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na tqueⁿ Moisés, nquiee ntyee na cwiluiindye tsjaaⁿ Leví na jndyowicantyjooˈ, matsa̱ˈntjom ljeiiˈñeeⁿ na quia nnˈaⁿ judíos diezmo nda̱a̱na, meiiⁿ na nnˈaaⁿndyena ndoˈ mati cwiluiindye ntyeeˈñeeⁿ tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ Abraham. 	 הן אלה מבני לוי אשר נחלי את הכהנה יש להם חק על פי התורה לקחת את המעשרות מן העם מן אחיהם אשר אף הם יצאי ירך אברהם׃


Sa̱a̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na mañequiaaⁿ na tˈmaⁿ nˈom nnˈaⁿ na mˈaⁿ na chjooˈ nˈom, manquiityeeⁿ tquiaaⁿ na tˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿyâ na tyjeeˈcañoom Tito jâ, 	 אבל האלהים המנחם את השפלים נחם אתנו בבוא טיטוס׃


Joo ncueeˈñeeⁿ tjawa Jesús cwii ta naquiiˈ jnda̱a̱ na nntseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ meiiⁿnchaaˈ tsjom tyotseineiiⁿ nnom. 	 ויהי בימים ההם ויצא ההרה להתפלל ויעמד כל הלילה בתפלה לאלהים׃


Tjaa ˈñeeⁿ cˈoom na cwiluiiñe jnda Tyˈo̱o̱tsˈom na machˈeeya jnaⁿ ee jnda̱ tquiaaⁿ na catseixmaⁿ na wandoˈ ndoˈ ncˈe joˈ tiñecatsˈaa jnaⁿ ncˈe cwiluiiñe jnaaⁿ. 	 כל הנולד מאלהים לא יחטא כי זרעו בו יקום ולא יוכל לחטא כי מאלהים נולד׃


Quia joˈ teiˈtyˈio̱o̱nndaaˈâ jndaa Jordán ñˈeⁿ Jesús yuu ñetˈoomjndyee Juan na tyotseitsˈoomñê nnˈaⁿ. Ndoˈ majndye xuee ñetˈo̱o̱ⁿyâ joˈ joˈ ñˈeⁿ Jesús. 	 וילך וישב אל עבר הירדן אל המקום אשר הטביל שם יוחנן בתחלה וישב שם׃


Nnˈaⁿ ndyuaaˈñeeⁿ lˈana na ya nnˈaⁿndyena ñˈeⁿndyô̱. Jlaˈcanaaⁿndyena chom. Jluena na calawiindyô̱, ee jeeⁿ teiⁿ ndoˈ jnda̱ macwiwaˈ. 	 והנכרים לא המעיטו חסדם עמנו כי בערו אש ויאספו את כלנו אליהם מפני הגשם היורד ומפני הקר׃


xeⁿ ˈo cwiteijndeiˈyoˈ jâ na cwilaneiⁿˈyoˈ nnoom cantyja ˈnaaⁿyâ. Ee quia majndye nnˈaⁿ cwitjeiiˈna ncueeyâ jo nnoom, nntsˈaanaˈ na majndyendyeti nnˈaⁿ nñequiana na quianlˈuaaⁿˈaⁿ na matioˈnaaⁿñê jâ. 	 בעזרכם אתנו בתפלתכם למען יודו רבים בעדנו על מתנת החסד שהיתה לנו על ידי רבים׃


Ndoˈ nchii macanda̱ cweˈ joˈ. Quiiˈntaaⁿ jâ ñˈeⁿndyoˈ ˈo waa cwii tsueˈtsjoom na tjaa yuu cwintycwii na njoom, cha ˈñeeⁿ jâ na ñeˈcˈoo na mˈaⁿˈ ˈo, xocanda̱a̱ nncwinom. Ndoˈ meiⁿ nnˈaⁿ namˈaⁿ yuu joˈ xocanda̱a̱ nncwinom ntyjawaa.” 	 ומלבד כל זאת שוחה גדולה מפסקת בינינו וביניכם לבלתי יוכלו עבור החפצים ללכת מפה אליכם ולבלתי יעברו משם אלינו׃


Tˈo̱ Jesús: —¿Aa cweˈ ncˈe na tsjo̱o̱ya na ntyˈiaya ˈu xˈee tsˈoom higuera ˈnaⁿˈ, aa cweˈ joˈ na matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱? Maxjeⁿ maniom na jndati laˈxmaⁿnaˈ cantyja ˈnaⁿya na quia wjaˈntyˈiaˈ. 	 ויען ישוע ויאמר אליו על אמרי לך כי תחת התאנה ראיתיך האמנת הנה גדלות מאלה תראה׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na jeeⁿ jnda ntyjiiya, quia ñetˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ, jlaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ chiuu ñetsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, majndeiiticheⁿ jeˈ na ticˈo̱o̱ⁿndyo̱ ñˈeⁿndyoˈ calaˈcanda̱ˈyoˈ. Cantyja na cwitsamˈaⁿˈyoˈ ñequio na xcweeˈ nˈomˈyoˈ catˈmo̱ⁿˈyoˈ na cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom, 	 לכן חביבי כאשר שמעתם לי בכל עת כן לא לבד בהיותי עמכם כי עוד יתר עתה אשר אני רחוק מכם תיגעו בתשועת נפשתיכם ביראה וברעדה׃


Quia joˈ ja na cwiluiindyo̱ na matsa̱ˈntjo̱ⁿya nntsjo̱o̱ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: “Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, meiⁿquia na lˈaˈyoˈ na teijndeiˈyoˈ cwii nnˈaⁿya nmeiiⁿ na titˈmaⁿ cwiluiiñe, nnco̱ teijndeiˈyoˈ.” 	 והמלך יענה ויאמר אליהם אמן אמר אני לכם מה שעשיתם לאחד מאחי הצעירים האלה לי עשיתם׃


’Candyeˈyoˈ ntsjo̱o̱, cwilˈueeˈndyoˈ ˈnaⁿˈyoˈ na niom tsjoomnancue na quio nlaˈjndyeendyoˈ nnˈaⁿ na nljoya ñˈoom ñˈendyoˈ. Quia joˈ quia na nntycwii ˈnaⁿˈyoˈ joˈ, mˈaⁿ ˈñeeⁿ nntoˈñoom ˈo jo nandye cañoomˈluee. 	 וגם אני אמר לכם עשו לכם אהבים בממון העולה למען בעת כלתו יאספו אתכם אל משכנות עולם׃


Cˈomˈyoˈ na jndo̱ˈ nˈomˈyoˈ ndoˈ calˈaˈyoˈ cwenta, ee mˈaaⁿ tsaⁿjndii na jnoomˈm ˈo. Matseijomnaˈ jom chaˈcwijom catsiaⁿ liom na manom manomyoˈ na malˈueyoˈ quiooˈ na nlquiiyoˈ. 	 התעוררו שקדו כי מריבכם השטן משוטט כאריה שאג ומבקש את אשר יבלע׃


Quia na ntyˈiaaˈ Jesús tsaⁿˈñeeⁿ, tˈmaaⁿ juu, tsoom nnom: —ˈU nomxjo̱o̱, jeˈ jnda̱ jndyaandyuˈ tycu na wiˈ. 	 ויהי בראות אתה ישוע ויקרא אליה ויאמר לה אשה החלצי מחליך׃


Quia matseiljeii tsˈaⁿ tsom na matseijndaaˈñenaˈ cwii na lˈue tsˈom, ñˈoom na chuu tsomˈñeeⁿ, tjaaˈnaⁿ najndeiinaˈ yocheⁿ na ndicwaⁿ wandoˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 כי במקום שיש דיתיקי צריך לדעת מות מקימה׃


Jnda̱ jaawindyooˈ na nntuˈxeⁿndyoˈ ee laxmaⁿˈyoˈ chaˈcwijom lqueeⁿ na ndicwaⁿ cwajndii. Luaa tsˈiaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ lqueeⁿ. Matseicueeñe tsˈaⁿ lqueeⁿ hasta na nljuˈñˈeⁿ. Jnda̱ chii nntseiweeⁿ lqueeⁿ na ya naquiiˈ wˈaa. Sa̱a̱ nchuaaˈnaˈ njñoom chom. Maluaaˈ matseijomnaˈ na nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom. Nnˈaⁿ na ya cwilˈa macoˈñoom joona sa̱a̱ nnˈaⁿ na tisˈa cwilˈa, nntseicoom joona ñequio chom na tijoom canduuˈ. 	 אשר בידו המזרה וזרה את גרנו ואסף את דגנו אל אוצרו ואת המץ ישרפנו באש אשר לא תכבה׃


Quia na ntyˈiaaˈ Jesús joona, tsoom nda̱a̱na: —Catsalaˈcaˈmo̱ⁿndyoˈ nda̱a̱ ntyee. Ndoˈ yocheⁿ na cwiˈoona, jliuna cwa jnda̱ ljuuˈndyena tycuˈñeeⁿ. 	 וירא אותם ויאמר אליהם לכו והראו אל הכהנים ויהי בלכתם ויטהרו׃


Quia joˈ ya machˈee tsˈaⁿ na mawˈo̱ ñomcaaˈ jnda, sa̱a̱ yati machˈee juu tsˈaⁿ na matseiljo nomjnda. 	 לכן המשיא אתה טוב הוא עשה ואשר איננו משיא עשה טוב ממנו׃


Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, mayuuˈcheⁿ na chaˈtso ˈnaⁿ na matseixmaⁿ patromˈñeeⁿ, nntioom cwenta lˈo̱ mosoomˈm. 	 אמן אמר אני לכם כי יפקידהו על כל אשר לו׃


Ndoˈ tyjeˈcañoom tsaⁿjndii na machˈee xjeⁿ nnˈaⁿ. Tso nnoom: —Xeⁿ mayuuˈcheⁿ cwiluiindyuˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom, cwa catsa̱ˈntjomˈ ljo̱ˈmeiiⁿ na catseicwaqueⁿnaˈ tyooˈ joonaˈ na nlcwaˈ. 	 ויגש אליו המנסה ויאמר אם בן האלהים אתה אמר לאבנים האלה ותהיין ללחם׃


Ndoˈ xeⁿ cweˈ ncjoondyoˈ cwiñeˈquiaˈyoˈ na xmaⁿndyoˈ, ¿yuuwaa na jeeⁿ ya cwilˈaˈyoˈ? Ee malaaˈtiˈ mˈaⁿ nnˈaⁿ na tyoolaˈtˈmaaⁿˈndye Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואם תשאלו לשלום אחיכם בלבד מה יתרון לכם הלא גם המכסים יעשו זאת׃


Quia jnda̱ ntyˈiaaˈ Simón Pedro na luaaˈ, tcoomˈm xtyeeⁿ jo nnom Jesús. Tsoom: —Ta, ticatyˈiomyanaˈ na nñˈeⁿˈ ñˈeⁿndyo̱, ee ja tsˈaⁿjnaⁿ. 	 ויהי כראות שמעון פטרוס את זאת ויפל לברכי ישוע ויאמר אדני צא נא מעמי כי איש חוטא אנכי׃


Sa̱a̱ Pedro tjeiˈñennaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ mañoomˈ seixuaa caxtijndyo. 	 ויסף פטרוס לכחש ופתאם קרא התרנגול׃


Jeˈ ticwjaaˈñê cwenta ljoˈ cwiluiindye nnˈaⁿ, aa griego oo aa judío, aa jnda̱ tuii oo aa tyooluii ñˈeⁿñe chaˈxjeⁿ cwilˈa nnˈaⁿ judíos ñˈeⁿ yonomˈndaa ndana, aa tsˈaⁿ na cweˈ ñetyjeeˈya oo tsˈaⁿjnda̱a̱ juu, aa moso na mˈaaⁿtyeⁿ oo aa tsˈaⁿ mˈaaⁿ xjeⁿ ˈnaaⁿˈ. Ñˈoom na macwjaaˈñê cwenta na nquii Cristo tjacantyja na tˈmaⁿ cwiluiiñê ndoˈ na mˈaaⁿ naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya. 	 אשר אין שם יוני ויהודי אין מילה וערלה אין לעז וסקותי אין עבד ובן חורין כי המשיח הוא הכל ובכל׃


Joˈ chii tyˈechona njom, tyˈecatjomndyena jâ ñˈeⁿñê. Tyolaˈxuaana tyoluena: —Caluiitˈmaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom. Catioˈnaaⁿñê nquii tsˈaⁿ na mandyo ñequio xueeˈ nquii na cwiluiiñe Rey cwentaa jaa nnˈaⁿ Israel. 	 ויקחו בידם כפות תמרים ויצאו לקראתו ויריעו לאמר הושע נא ברוך הבא בשם יהוה מלך ישראל׃


Ndoˈ ncˈe na nncjaantyˈee nncjaantyˈee natia, juunaˈ nntsˈaanaˈ na tawiˈ nˈomndye ntyjeena. 	 ומפני אשר ירבה הרשע תפוג אהבת רבים׃


Ee nnˈaⁿ na ñeˈcwityandye, matˈuiinaˈ joona chaˈcwijom cwii teincoˈ, na jndye nnom na ntjeiⁿ na matseiˈndaaˈnaˈ joona na matiomnaˈ joona na nntˈuiiwiˈnaˈ na nntsuundyena. 	 אבל המבקשים להעשיר יפלו בנסיון ובמוקשים וברב תאות סבלות ומשחיתות המשקיעות את האדם בשחת ובאבדון׃


Nquii tsˈaⁿ na jnda̱ tquii seiiˈa ndoˈ jnda̱ tˈuu nioomˈa tseixmaⁿ na ticantycwii na wandoˈ. Ndoˈ xuee na macanda̱ nntsˈaaya na nncwandoˈxcoom. 	 האכל את בשרי והשתה את דמי יש לו חיי עולמים ואני אקימנו ביום האחרון׃


Tsoti Esteban: —Welooya nnˈaⁿ Israel na ñetˈom teiyo, tyomˈaⁿtina ndyuaa Egipto. Ndoˈ yocheⁿ na tjatseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Abraham na nntsˈaaⁿ, yacheⁿ tjawijndyendyena. 	 ויהי כאשר קרבה עת ההבטחה אשר נשבע אלהים לאברהם ויגדל העם וירב במצרים׃


’Joˈ chii cˈomˈcˈeendyoˈ ndoˈ queⁿˈyoˈ cwenta. Ndoˈ calaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, ee ticaliuˈyoˈ cwaaⁿ nncueˈntyjo̱ tiempoˈñeeⁿ. 	 ראו שקדו והתפללו כי לא ידעתם מתי תהיה העת׃


Tjo̱ joˈ ee jnda̱ tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom no̱o̱ⁿ na lˈue tsˈoom na cjo̱. Joˈ jlana̱a̱ⁿyâ na ñencjo̱o̱cha̱a̱ⁿyâ ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. Tcuu tcuu tˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱na ñˈoom na mañequiaya nda̱a̱ nnˈaⁿ na chii judíos cha nda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿndyena. Sˈaa na ljoˈ ee ticalˈue tsˈo̱o̱ⁿ na juu tsˈiaaⁿ na jnda̱ ñesˈaa ñequio tsˈiaaⁿ na quia nntsˈaa, nleitquiooˈ na cweˈ tsiaaⁿˈndyo joonaˈ. 	 ואעל שמה על פי מחזה ואשים לפניהם את הבשורה אשר קראתי בגוים וביחוד שמתיה לפני החשובים שבהם פן תהיה לריק מרוצתי אשר ארוץ או רצתי׃


Quia joˈ tjantyjaaⁿˈaⁿ, tyeⁿnquioomˈm yuu na njom tsˈoo. Ndoˈ nnˈaⁿ na cho juunaˈ, tyˈemeiˈntyjeeˈna. Matsoom nnom tsˈooˈñeeⁿ: —Aa ndiˈ sa, matsjo̱o̱ njomˈ: Quicantyjaˈ. 	 ויגש ויגע בארון והנשאים עמדו ויאמר עלם אמר אני אליך קומה׃


Luaa matsonaˈ: Quia na jnda̱ tuii chaˈtso nmeiⁿˈ, nncˈo̱o̱ⁿnndaˈa na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ David na jndyowicantyjooˈ. Matseijndaaˈndyo̱ na cwii joona nntsa̱ˈntjom. 	 אחרי זאת אשוב ואקים את סכת דויד הנפלת והרסותיה אקים ובניתיה׃


Ncuee na jnda̱ teinom, ñejlaˈxmaⁿˈyoˈ lˈoo ncˈe jnaⁿˈyoˈ ndoˈ ncˈe na tyooluii ñˈeⁿndyoˈ chaˈna cwilˈa nnˈaⁿ judíos yonomˈndaa ndana. Sa̱a̱ jeˈ jeˈ mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tjoomˈ cwitandoˈyoˈ ñequio Cristo na jnda̱ seitˈmaⁿ tsˈoom jnaⁿˈyoˈ. 	 גם אתכם המתים בפשעים ובערלת בשרכם החיה אתו בסלח לכם את כל פשעיכם׃


Joˈ chii tjo̱ntyjaaˈa ángelˈñeeⁿ, tsjo̱o̱ nnoom na nñequiaaⁿ libro chjooˈñeeⁿ no̱o̱ⁿ. Tsoom no̱o̱ⁿ: —Luaa libro. Quiˈñomˈ, cwaˈ juunaˈ. Nntsˈaanaˈ na jeeⁿ chi quiiˈ ˈndyoˈ chaˈcwijom tsiomˈ cantyˈi sa̱a̱ tsˈom tsiaˈ nntsˈaanaˈ na jeeⁿ ja. 	 ואבא אל המלאך ואמר לו תנה לי את הספר ויאמר אלי קח ואכל אתו וימר לבטנך אבל בפיך יהיה מתוק כדבש׃


Jluena nda̱a̱ ncˈiaana: —Ticajndiiˈndyo̱ juunaˈ, xˈiaa nncjaaya na nntyˈiaaya ˈñeeⁿ cwii jaa nncwantjom juunaˈ. Luaaˈ lˈana cha catseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiyo teiljeii nacjooˈ libro Salmos. Matsonaˈ: “Tquiana cwii cwii liaya nda̱a̱ ncˈiaana, ndoˈ tyˈena xˈiaa na taˈntjomna liaya.” Ncˈe na luaaˈ matso ljeiiˈñee, joˈ chii lˈa sondaro na ljoˈ. 	 ויאמרו איש אל אחיו אל נא נקרעה לקרעים אך נפיל עליה גורל למי תהיה למלאת דבר הכתוב יחלקו בגדי להם ועל לבושי יפילו גורל ויעשו כן אנשי הצבא׃


¿Ljoˈ ñeˈcaˈmo̱ⁿnaˈ na matsonaˈ na tjawaaⁿ? Matsonaˈ naljoˈ ee najndyee jndyocueeⁿ nnom tsjoomnancuewaañe. 	 ועלה שאמר מה הוא אם לא שירד ירד מקדם לתחתיות ארץ׃


Seineiⁿ Jesús ñˈoomwaaˈ ee na mˈaaⁿ tsˈooñe Lázaro, sa̱a̱ jâ jlatiuuyâ na maˈmo̱o̱ⁿ na watsoo tsaⁿˈñeeⁿ. 	 וישוע דבר על מותו והמה חשבו כי על מנוחת השנה דבר׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na caliuˈyoˈ chiuu machˈee Espíritu Santo na cwicandaaya cwii cwii nnom na lˈue tsˈoom cha nnda̱a̱ nndya̱ˈntjo̱o̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ובענין הרוחניות אחי לא אכחד מכם דבר׃


Mˈaaⁿya quiiˈntaaⁿˈyoˈ ñequio xueeˈ Tsotya̱ya, sa̱a̱ ˈo ticalaˈljoˈyoˈ ja. Sa̱a̱ xeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ nncwjeeˈ ñequio xueeˈ nquii, maxjeⁿ nlaˈljoˈyoˈ juu. 	 אני הנה באתי בשם אבי ולא קבלתם אתו ואם יבא אחר בשם עצמו אתו תקבלו׃


Nnˈaⁿ na mˈaⁿ Jerusalén ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye jo nda̱a̱na ticalaˈno̱ⁿˈna ˈñeeⁿ cwiluiiñe Jesús. Ee meiiⁿ ticwii cwii xuee na cwitaˈjndyeena cwilaˈnaaⁿna ñˈoom na tyolaˈljeii profetas sa̱a̱ ticalaˈno̱ⁿˈna na matseineiⁿ ñˈoomˈñeeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. Joˈ na manquieetona tquiana jnaaⁿˈaⁿ chaˈxjeⁿ tso ñˈoomˈñeeⁿ na nntjoom. 	 כי ישבי ירושלים וראשיהם יען אשר לא הכירהו מלאו במשפטם אשר שפטהו את דברי הנביאים הנקראים בכל שבת׃


Maxjeⁿ nljotyeⁿ na nntsa̱ˈntjoom ntseindacantyjo Jacob, ndoˈ tijoom cantycwii cantyja na nntsa̱ˈntjoom. 	 ועל בית יעקב ימלך לעולם ועד ולמלכותו אין קץ׃


Pablo ñˈeⁿ Silas tyˈena teiˈnomna tsjoom Anfípolis ñˈeⁿ tsjoom Apolonia. Jnda̱ chii tquiena tsjoom Tesalónica yuu waa cwii watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. 	 ויהי אחרי עברם באמפפוליס ובאפלוינא ויבאו אל תסלוניקי אשר שם בית כנסת היהודים׃


Tso Jesús: —Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, yuscumˈaaⁿˈ na jnda̱ ljoñe, ndoˈ jñeeⁿˈñê, sa̱a̱ tˈmaaⁿˈti tquiaaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, nchiiti na tquia chaˈtsondye ntˈomcheⁿ. 	 ויאמר אמת אמר אני לכם כי האלמנה העניה הזאת נתנה יותר מכלם׃


Seintycwii Jesús ñˈoom, luaa tsoom: —Majndyendye nnˈaⁿ mˈaⁿ na macwaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ tijndye nnˈaⁿ na macwjiiˈñê cwentaaⁿˈaⁿ. 	 כי רבים הם הקרואים ומעטים הנבחרים׃


¿Ljoˈ cwilatiuuˈyoˈ jeˈ ñˈeⁿñê? Tˈo̱o̱ nnˈaⁿ nnoom, jluena: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ maxjeⁿ tseixmaaⁿ na cueeⁿˈeⁿ. 	 מה דעתכם ויענו ויאמרו איש מות הוא׃


Sa̱a̱ luaa waa tsˈiaaⁿˈ Espíritu: machˈeeⁿ na mˈaaⁿya na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya nnˈaⁿ, mˈaaⁿya na neiiⁿya, mˈaaⁿya na tjaa ñomtiuu cˈo̱o̱ⁿya jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, mˈaaⁿya na nioomˈcheⁿ nˈo̱o̱ⁿya quia tixcwe ljoˈ cwilˈa nnˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱, mˈaaⁿya na ya nnˈaⁿndyo̱ ñequio nnˈaⁿ, machˈeeⁿ na cwiteijndeiiya nnˈaⁿ, cwilaˈcanda̱a̱ˈndyo̱ ñˈoom ntyua̱a̱ya, 	 ופרי הרוח אהבה שמחה ושלום ארך רוח ונדיבות וחסד ואמונה׃


ˈO na cwiluiindyoˈ ntseindaaya, meiⁿcwii tsˈaⁿ tiñenquiandyoˈ na nñequiuˈnnˈaⁿ ˈo, tsˈaⁿ na machˈee yuu na matyˈiomyanaˈ, ya tsˈaⁿñe chaˈxjeⁿ nquii Cristo cwiluiiñê na ya tsˈaⁿñê. 	 בני אל יתעה אתכם איש העשה צדקה צדיק הוא כאשר הוא צדיק׃


Quia joˈ, ¿aa ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Jesucristo joˈ chii machˈeenaˈ na tjaa yuu cwilˈue ljeii na tqueⁿ Moisés? Meiⁿchjoo nchii joˈ, ee mañequio na cwilaˈyuˈya cwii nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Jesucristo cwitjeiˈyuuˈndyo̱ na lˈue ljeiiˈñeeⁿ. 	 ועתה המבטלים אנחנו את התורה על ידי האמונה חלילה אך מקימים אנחנו את התורה׃


’ˈO nnˈaⁿ na cwiweˈjndoˈyoˈ jeˈ, mañequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ ee quia nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈcwijom na jnda̱ tjacjoˈyoˈ. ’ˈO nnˈaⁿ na cwityueeˈyoˈ jeˈ, mañequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ ee macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na chjooˈ nˈomˈyoˈ. 	 אשריכם הרעבים כעת כי תשבעו אשריכם הבכים כעת כי תשחקו׃


Tso tsaⁿˈñeeⁿ: Queⁿˈyoˈ cwenta, nndeiiñe cwii yuscundyua. Nntseincueⁿ cwii tyochjoo ndoˈ njndyu Emanuel. Ñˈoom Emanuel matsonaˈ: Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ ñˈeⁿndyo̱ jaa. 	 הנה העלמה הרה וילדת בן וקראו שמו עמנואל אשר פרושו האל עמנו׃


Jesús tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, tsoom: —Naquiiˈ ljeii ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na cwileiñˈomˈyoˈ, manquiuˈyoˈ na nquii Tyˈo̱o̱tsˈom matsoom: “Nda̱a̱ˈ ˈo na cwiluiitquiendyoˈ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ matsjo̱o̱ na matseijomnaˈ ˈo chaˈna nnco̱.” 	 ויען אתם ישוע הלא כתוב בתורתכם אני אמרתי אלהים אתם׃


Sa̱a̱ quia jndye naⁿˈñeeⁿ ñˈoomwaaˈ, jnaⁿnaˈ na macoˈtianaˈ nquiuna. Quia joˈ to̱ˈna na cwii ndoˈ cwiindyena jluiˈna joˈ joˈ. Nnˈaⁿ na tquiendye jluiˈjndyeena, jnda̱ joˈ nnˈaⁿ na cjeti mˈaⁿ. Na macanda̱ ˈndiinaˈ nquii Jesús ñequio yuscuˈñeeⁿ na meintyjeeˈ jo nnoom. 	 ויהי כשמעם ויך לבם אתם ויצאו אחד אחד החוצה החל מן הזקנים ועד האחרונים ויותר ישוע לבדו והאשה נצבת בתוך׃


Tyoteijndeii Tyˈo̱o̱tsˈom joona. Joˈ chii jndye nnˈaⁿ lcweˈ nˈom, jlayuˈ ñequio Ta Jesús. 	 ותהי עמהם יד יהוה ומספר רב האמינו וישובו אל האדון׃


ˈO nnˈaⁿya na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, jnda̱ seiqueeⁿnaˈ tsˈo̱o̱ⁿ na nntseiljeiya cwii ñˈoom cwentaˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ juu na tjoomˈ na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom jaa, sa̱a̱ jeˈ maqua̱ⁿya cwenta na macaⁿnaˈ na catseijndo̱ˈa nˈomˈyoˈ na cjooˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ juu na cwilayuˈya nˈo̱o̱ⁿya na juunaˈ ñejom tquiaaⁿ na laxmaⁿ nnˈaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ. 	 אהובי בהשתדלי לכתב אליכם על דבר התשועה האחת לכלנו חובה היא בעיני לזרזכם במכתב אשר תלחמו לאמונה המסורה פעם אחת לקדושים׃


ˈO cwiluiindyoˈ seiiˈ Cristo, ee cwii cwiindyoˈ matseixmaⁿ cwii cwii na tjacañjoomˈñê na matseicanda̱a̱ˈñenaˈ seiiⁿˈeⁿ. 	 אכן גוף המשיח אתם ואבריו כל אחד לפי חלקו׃


Ndoˈ na luaaˈ cwii ndoˈ cwii tsˈaⁿ nnda̱a̱ nntseineiⁿ ñˈoom na maˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ tsˈom cha nncˈooliu nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ndoˈ nncˈoolaˈno̱ⁿˈtina. 	 כי תוכלו להתנבא כלכם זה אחר זה למען ילמדו כלם וכלם יזהרו׃


Macweˈ jnaaⁿˈ na nmeiiⁿˈ cwilˈaˈyoˈ, joˈ chii majndyendyoˈ ˈo wiiˈyoˈ ndoˈ tijnda̱ˈyoˈ, hasta ntˈom ncˈiaaˈyoˈ jnda̱ tja̱. 	 בעבור זאת יש בכם חולים וחלשים רבים והרבה ישנו המות׃


Joˈ chii jeeⁿ tˈmaⁿ seiwˈii catsoomjndii yuscuˈñeeⁿ. Tjaaⁿ, tjacatsˈaaⁿ tiaˈ nacjoo chaˈtso nnˈaⁿ tsjaaⁿ yuscuˈñeeⁿ na cwilaˈcanda̱ ñˈoom na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na ticaˈndye na cwitjeiˈyuuˈndye cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo. 	 ויקצף התנין על האשה וילך לעשות מלחמה עם יתר זרעה השמרים פקודי אלהים ואשר להם עדות ישוע׃


Luaa ñˈoom na seilcweeⁿˈeⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. Matsoom: —Ja matsˈaa chaˈxjeⁿ na tso profeta Isaías quia tsoom: “Mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na matseiwe jndyeeˈ jo ndoˈ ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom. Calajndaaˈndyoˈ na nquii na tjacantyja na cwiluiitˈmaⁿñe nntsa̱ˈntjom ˈo.” 	 ויאמר אני קול קורא במדבר פנו דרך יהוה כאשר דבר ישעיהו הנביא׃


Queⁿˈndyoˈyaˈyoˈ cwenta na tjaa ˈñeeⁿ ˈo na titseijomñe cantyja ˈnaaⁿˈ naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, tintsˈaanaˈ na nntseijomnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ cwii tsˈo̱o̱ na janaˈ na matseiˈndaaˈnaˈ nnˈaⁿ xeⁿ nleilˈueeˈndyena juunaˈ, hasta nnda̱a̱ nncwjena. 	 והזהרו פן יש בכם איש מתאחר מחסד אלהים פן יוגיעכם שרש פרה לענה ויטמאו בו רבים׃


Xjeⁿ na to̱ˈa na matseitsˈoomndyo̱ nnˈaⁿ ñequio ndaatioo, meiⁿ ticatseiˈno̱ⁿˈa na jom tsˈiaⁿˈaⁿ na nntseicanoomˈm jnaaⁿ nnˈaⁿ. Sa̱a̱ matsˈaa tsˈiaaⁿmeiiⁿ cha catseicaˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ Israel na ljoˈ cwiluiiñê. 	 ואני לא ידעתיו כי אם בעבור יגלה בישראל באתי אני לטבל במים׃


Tixocatiiˈñe cwii sondaro tsˈiaaⁿ na tseixmaⁿ tsjoomnancue, ee lˈue tsˈoom na nquii tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom jom cˈoom na ya ntyjii ñˈeñê. 	 איש יצא לצבא לא יתערב בעשקי החיים למען יהיה רצוי לשר הצבא׃


Sa̱a̱ juu tsaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ sondaro ñeˈcaljeiiⁿ chiuu na cwiqueⁿ nnˈaⁿ judíos ñˈoom nacjooˈ Pablo. Joˈ chii teincoo cwiicheⁿ xuee sa̱ˈntjoom na catjomndye ntyee na cwiluiitquiendye ñequio chaˈtso naⁿmaⁿnˈiaaⁿ ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Jnda̱ chii seicanaaⁿˈaⁿ lˈuaancjo na chuˈtyeⁿñe Pablo, tjañˈoom tsaⁿˈñeeⁿ jo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 וממחרת בקש לדעת אל נכון על מה שטנים אותו היהודים ויתר מוסרותיו ויצו להביא את ראשי הכהנים ואת כל הסנהדרין ויורד את פולוס ויעמידהו בתוכם׃


Tsoti Jesús ñˈoom tjañoomˈ nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê. Tsoom: —Juu tsˈaⁿ na matseiˈnaaⁿˈ ticaluiitˈmaⁿñê, ee nquii maestro ˈnaaⁿˈaⁿ cwiluiitˈmaⁿñeti nchiiti jom. Ndoˈ mati juu tsˈaⁿ na mandiˈntjom ticaluiitˈmaⁿñê, ee nquii patrom ˈnaaⁿˈaⁿ tˈmaⁿti cwiluiiñe nchiiti jom. 	 אין תלמיד עלה על רבו ועבד על אדניו׃


Ee matseiˈno̱ⁿˈa cantyja ˈnaⁿˈyoˈ na juu na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na candyaˈ tsˈoom nnˈaⁿ, ticalaˈxmaⁿˈyoˈ joˈ. 	 אכן ידעתי אתכם כי אין אהבת אלהים בקרבכם׃


Sa̱a̱ xeⁿ ˈo ticalatˈmaⁿ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nda̱a̱ˈyoˈ, quia joˈ mati Tsotyeˈyoˈ xocatseitˈmaⁿ tsˈoom ˈo jnaⁿˈyoˈ na waa. 	 ואם לא תסלחו לבני אדם גם אביכם לא יסלח לכם את חטאתיכם׃


Sa̱a̱ ˈu jeˈ cˈomˈtyeⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ chaˈtso na jnda̱ seiˈnaⁿˈ ndoˈ na matseiˈno̱ⁿˈ na mayuuˈnaˈ, ee mawajnaⁿˈyaˈ ˈñeeⁿ joona na tˈmo̱o̱ⁿna juunaˈ njomˈ. 	 אבל אתה עמד במה שלמדת והבטחת כי יודע אתה מי הוא אשר למדת ממנו׃


Tsoti Pablo: —Chaˈtsondye ncˈiaya nnˈaⁿ judíos manquiuyana chiuu na ñetˈo̱o̱ⁿya quiiˈntaaⁿna xjeⁿ na cachjoondyo̱ ndyuaa tsjomya ndoˈ mati na ñetˈo̱o̱ⁿya tsjoom Jerusalén. 	 הנה את דרכי מנעורי אשר התהלכתי בה מאז בתוך עמי ובירושלים ידעים אותה כל היהודים׃


Jnda̱ na teinco̱o̱ⁿˈ ncue, tjawacatyeeⁿ Jesús nacañoomˈ meiⁿsa ñequio jâ na canchooˈwendyô̱. 	 ויהי בערב ויסב עם שנים העשר׃


Tˈo̱ Jesús nnom, tsoom: —Quindyo̱o̱ˈ nacañomya, ˈu Satanás. Ja tijoom nntseitˈmaaⁿˈndyo̱ ˈu ee waa ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsonaˈ: “Macanda̱ nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaˈ catseitˈmaaⁿˈndyuˈ ndoˈ macanda̱ nnom jom nndiˈntjomˈ.” 	 ויען ישוע ויאמר אליו סור ממני השטן כי כתוב ליהוה אלהיך תשתחוה ואתו תעבד׃


Quia na tyomˈaaⁿ Jesús cwii tsjoom, tyjeeˈcañoom cwii tsaⁿsˈa na chaˈwaañe chuu tycu lepra. Quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ Jesús, tjacwanquioom nomtyuaa, sˈaaⁿ tyˈoo, tsoom: —Ta, ntyjii na ˈu nnda̱a̱ nntseinˈmaⁿˈ ja, xeⁿ lˈue tsˈomˈ. 	 ויהי בהיותו באחת הערים והנה איש מלא צרעת וירא את ישוע ויפל על פניו ויתחנן אליו לאמר אדני אם תחפץ תוכל לטהרני׃


Ndoˈ tquioñˈom nnˈaⁿ cwii tsˈaⁿwiiˈ na mˈaaⁿ, cweˈ ñˈeⁿ tsuee. Tsaⁿˈñeeⁿ tycutqueeⁿ teiˈljoo jom mana teintjeiⁿ ncˈeeⁿ. Quia na ntyˈiaaˈ Jesús na tˈmaⁿ cwilaˈyuˈya nˈom naⁿˈñeeⁿ, tsoom nnom tsaⁿwiiˈ: —ˈU jndaaya, cˈomˈ tˈmaaⁿˈndyuˈ tsˈomˈ. Ja jnda̱ seitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya ˈu chaˈtso jnaⁿˈ na waa. 	 והנה הם מביאים אליו איש נכה אברים והוא משכב על המטה ויהי כראות ישוע את אמונתם ויאמר אל נכה האברים חזק בני נסלחו לך חטאתיך׃


Cweˈ joˈ catueˈyoˈ moso nchqueeⁿˈmˈaaⁿˈ chˈeⁿ yuu na jaaⁿñe. Joˈ joˈ nntyˈioom ndoˈ nneiⁿnqueeⁿ ndeiˈnˈoom.” 	 ואת עבד הבליעל השליכו אל החשך החיצון שם תהיה היללה וחרק השנים׃


Joˈ joˈ ˈndyoo nato meindyuaandye we naⁿnchjaaⁿ. Quia na jndyena ñˈoom na juu Jesús mawinoom joˈ joˈ, jlaˈxuaana, jluena: —ˈU Ta, na cwiluiindyuˈ jndacantyjo David, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ñˈeⁿndyô̱ jâ. 	 והנה שני עורים ישבים על יד הדרך וישמעו כי ישוע עבר ויצעקו לאמר חננו נא אדנינו בן דוד׃


Quiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nleijndyeti na nntoˈñoomˈyoˈ na wiˈ tsˈoom ˈo, ñequio na meiⁿcwii ñomtiuu ticˈomˈyoˈ ñequio na candyaˈ tsˈoom ˈo. 	 רחמים ושלום ואהבה יהיו לכם למכביר׃


Jnda̱ na tso Jesús ñˈoomwaaˈ, tyolaˈncjooˈndye nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ ñˈoom na tsoom: “Ja cwiluiindyo̱ tyooˈ na jnaaⁿya cañoomˈluee.” 	 וילנו עליו היהודים על אמרו אנכי הוא הלחם הירד מן השמים׃


Cataⁿˈyoˈ na catioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na cwitueeˈ ñˈoom wiˈ nacjoˈyoˈ. Ndoˈ calaneiⁿˈyoˈ nnoom cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjnaaⁿˈna ˈo. 	 ברכו את מקלליכם והתפללו בעד מכלימיכם׃


Cristo cwiluiiñê naxueeñe na mayuuˈcheⁿ, tuiiñê tsjoomnancue. Jom mañequiaaⁿ naxuee nnom ticwii cwii tsˈaⁿ. 	 האור האמתי המאיר לכל אדם היה בא אל העולם׃


Ee xjeⁿ jeˈcheⁿ, quia na cwilaˈnaaⁿna ñˈoom na tyoñequiaa Moisés, ticalaˈno̱ⁿˈna juunaˈ. Matseijomnaˈ chaˈcwijom na ta̱ˈ na nlaˈno̱ⁿˈna juunaˈ. 	 אבל עד היום הזה בקראם את משה מונח מסוה על לבם׃


Mati tso Jesús nda̱a̱na: —Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, mˈaⁿ nnˈaⁿ ñjaaⁿ na xocwjena hasta xeⁿ jnda̱ ntyˈiaanda̱a̱na na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio chaˈtso najnda̱ na matseixmaaⁿ. 	 ויאמר אליהם אמן אמר אני לכם כי יש מן העמדים פה אשר לא יטעמו מות עד כי יראו מלכות האלהים באה בגבורה׃


Tyotsoom: —Jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na nñeˈquiandyoˈ na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. Calayuˈyoˈ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ ndoˈ calcweˈ nˈomˈyoˈ. 	 מלאה העת והגיעה מלכות האלהים שובו והאמינו בבשורה׃


Tquie nnˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na jeeⁿ neiⁿncooˈ ñˈoom cwilaˈneiⁿna nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ chiuu cwilaˈxmaⁿ nquieena. Jâ xocalˈaayâ na ljoˈ. Laxmaⁿna nnˈaⁿ na cweˈ cwilˈato quia na cwitjeiiˈ cheⁿnquieena cwenta cantyja ˈnaaⁿna ñequio chiuu cwiˈoomˈaⁿ ntˈomcheⁿ ncˈiaana. 	 כי אל נעז פנינו לכלל אתנו עם האנשים המשבחים נפשם או לערך אתנו לאלה אכן נבערו מדעת המדדים את נפשם בנפשם וערכים את נפשם לנפשם׃


Wˈaandaaˈñeeⁿ meintyjeeˈnaˈ yuu na maxjeⁿ cwiˈoomeintyjeeˈ lˈaandaa. Sa̱a̱ ticueeˈcheⁿ na ya na joˈ joˈ nncwintyjeeˈnaˈ naquiiˈ ncueesuaˈ. Ndoˈ majndyendyetina cwiluena na tsaatsaatya̱a̱yâ. Jluena aa nchii nntsˈaanaˈ na nntsquia̱caño̱o̱ⁿyâ yuu na cwiˈoomeintyjeeˈ lˈaandaa tsjoom Fenice majuu ndyuaaxeⁿncwe Creta. Ee joˈ joˈ ya nljooˈndyô̱ ncueesuaˈ ee tijndeii mawinom jndye. 	 ובאשר החוף איננו טוב לעמד בו בימי הסתיו יעצו הרבים לעבר משם לאמר אולי נוכל הגיע לפיניכס וישבנו שם בימי הסתו והוא חוף בקריטי פונה דרך הדרום מערבה ודרך הצפון מערבה׃


Joˈ chii ticwii cwii ndiiˈ na cwicwaˈyoˈ tyooˈwaa ndoˈ na cwiweˈyoˈ na ñjom wasowaa, cwitsatjeiˈyuuˈndyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ cantyja na tueˈ Ta Jesús, hasta quia na nndyonnaaⁿˈaⁿ. 	 כי בכל עת שתאכלו את הלחם הזה ותשתו את הכוס הזאת הזכר תזכירו את מות אדנינו עד כי יבוא׃


Joˈ chii xeⁿ nchii tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tsotya̱ matsˈaa, ticalayuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 אם לא אעשה את מעשי אבי אל תאמינו לי׃


Xeⁿ mˈaaⁿ cwiindyoˈ ˈo na wiiˈ, queeⁿˈñe nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nnom tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ cha na calaˈneiⁿ naⁿˈñeeⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, ndoˈ catyˈoomndyena seitye nacjoomˈm ñequio xueeˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 איש כי יחלה בכם יקרא את זקני הקהלה ויתפללו בעדו ויסוכהו שמן בשם יהוה׃


sa̱a̱ xuee jnda̱ ndyee na tueeⁿˈeⁿ sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tandoˈxcoom, ndoˈ na teitquiooˈñennaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ jâ. 	 אותו הקים האלהים ביום השלישי ויתנהו להראות בגלוי׃


Chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ na cwiqueⁿ joona xjeⁿ nnˈaⁿ, matˈuiinaˈ ˈnaⁿ na cwintycwii na mawilˈueeˈñe tsˈaⁿ, ñequiiˈcheⁿ laˈxmaⁿnaˈ ñˈoom na cwiqueⁿ nnˈaⁿ na matsa̱ˈntjomnaˈ ñequio ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ naⁿˈñeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 והם כלם לכליון בתשמישם לפי מצות אנשים ולמודיהם׃


Sa̱a̱ ticatjomndyena na mandiñoomˈ hasta quia jnda̱ seincuii scoomˈm yuˈndaaˈñeeⁿ. Quia joˈ José seicajñoom yuˈndaaˈñeeⁿ Jesús. 	 ולא ידעה עד כי ילדה בן את בכורה ויקרא את שמו ישוע׃


Ndoˈ juu catsuu tquieeˈñeeⁿ ñequio ˈñom tyojoomˈm ndaa jo naxeⁿˈ yuscuˈñeeⁿ. Sˈaanaˈ chaˈjom cwii jndaa, cha nncjaawjaañe yuscuˈñeeⁿ. 	 וישלח הנחש נהר מים מפיו אחרי האשה לשטפה בנהר׃


Chaˈxjeⁿ mˈaaⁿcˈeeñe sondaro na mañjoom lcoomˈm na wjaⁿ tiaˈ, mati ˈo ñequiiˈcheⁿ cˈomˈcˈeendyoˈ na nntsanquiaˈyoˈ ñˈoom na ya na mañequiaanaˈ na cwiljoya ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿ nnˈaⁿ. 	 ורגליכם מנעלות להיותכם מוכנים לבשורת השלום׃


Wandyo̱ˈ waa cantyja ˈnaaⁿyâ, ee tjaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyô̱ ndoˈ tyˈioom tsˈiaaⁿ jâ na nñequiaayâ ñˈoom na macwjiˈnˈmaaⁿñê añmaaⁿ nnˈaⁿ. Nchii cwilˈaayâ tsˈiaaⁿˈñeeⁿ cha na nncjaaweeˈ nˈom nnˈaⁿ ñˈeⁿndyô̱, sa̱a̱ cha nqueⁿ nncjaaweeˈ tsˈoom, ee jom nlqueeⁿ cwenta chiuu nˈo̱o̱ⁿyâ. 	 כי אם כאשר נחשבנו נאמנים לאלהים להפקיד בידנו את הבשורה כן נדבר ולא כחפצים להיות רצוים לבני אדם כי אם לאלהים הבחן לבותנו׃


Sa̱a̱ quia cwiñeˈquiandyoˈ na wjaaˈmo̱ⁿ Espíritu nda̱a̱ˈyoˈ chiuu waa na calˈaˈyoˈ, quia joˈ cwindyaandyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 ואם תנהגו על ידי הרוח אז אינכם תחת התורה׃


Ndoˈ ncˈe na ljoˈ, nntsˈaanaˈ na nlaˈneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na catioˈnaaⁿñê ˈo. Nncˈomna na jnda nquiuna ˈo ncˈe cantyja ˈnaaⁿˈ juu naya na matseixmaaⁿ, joˈ na cwilˈaˈyoˈ naya joona. 	 והם בהתחננם בעדכם נכספים לכם בעבור חסד האלהים אשר גבר עליכם׃


Quia joˈ tyee na cwiluiitquieñe jndiiˈñê liaⁿˈaⁿ na lioomˈm, tsoom: —Tsaⁿmˈaaⁿ jnda̱ seineiiⁿ ñˈomntjeiⁿ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ticaⁿtinaˈ ˈñeeⁿ na nncwjiˈyuuˈñe nacjoomˈm. ˈO cwindyeˈyoˈ ñˈomntjeiⁿ na tsoom. 	 ויקרע הכהן הגדול את בגדיו ויאמר הוא גדף ומה לנו עוד לבקש עדים הנה עתה שמעתם את גדופו׃


’Quia na jnda̱ teinomncue nawiˈ tˈmaⁿ ncueeˈñeeⁿ, nleijaaⁿñe ñeˈquioomˈ, ndoˈ mati chiˈ taxocwixueeñe. Nntquiaandye cancjuu. Ndoˈ chaˈtso na cwilaˈxmaⁿ najnda̱ na mˈaⁿ tsjo̱ˈluee nntyuiiˈ. 	 ומיד אחרי צרת הימים ההם תחשך השמש והירח לא יגיה אורו והכוכבים יפלו מן השמים וכחות השמים יתמוטטו׃


Mati profetas tyolaˈneiⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. Tyoluena na chaˈtsondye nnˈaⁿ na nlayuˈ ñˈeⁿñê maxjeⁿ nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿna ncˈe xueeˈ jom. 	 ועליו כל הנביאים מעידים כי יקבלו סליחת החטאים בשמו כל המאמינים בו׃


Jnda̱ na jndii Pilato ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Galilea, taxˈeeⁿ: —¿Aa tsˈaⁿ tsˈo̱ndaa Galilea tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ? 	 ויהי כשמע פילטוס את שם הגליל וישאל אם הוא איש גלילי׃


Quia joˈ seineiⁿ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na jndyendye ñequio nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê, tsoom: 	 אז ידבר ישוע אל המון העם ואל תלמידיו לאמר׃


Nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na nncueeˈcañoom Timoteo ˈo. Xeⁿ na ljoˈ, calaˈluiˈyoˈ jom cha nljeiiˈnaˈ na ya nncˈoomñê ñˈeⁿndyoˈ. Ee mati jom mañejuu tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Ta Jesucristo machˈeeⁿ chaˈxjeⁿ ja. 	 וכי יבוא אליכם טימותיוס ראו נא שיהיה עמכם בלי פחד כי מלאכת יהוה הוא עשה כמו גם אני׃


ˈO yolcu na mˈaⁿ sˈaaˈyoˈ, malaˈtiˈ catueˈndyoˈcjeˈyoˈ nda̱a̱na cha ˈñeeⁿ joona na tyoolaˈyuˈ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ncˈoolaˈno̱ⁿˈna na mayuuˈ juunaˈ ncˈe na cwiqueⁿnaˈ cwenta chiuu mˈaⁿˈyoˈ joo nda̱a̱na meiiⁿ tyoonduˈyoˈ nda̱a̱na, 	 וכן אתן הנשים הכנענה לפני בעליכן למען גם אם יש אשר אינם שמעים לדבר יקנו באין אמר ודברים על ידי מעשי הנשים׃


Jluiˈ Jesús watsˈom tˈmaⁿ na mawjaⁿ. Ndoˈ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê squieˈcaño̱o̱ⁿyâ jom. To̱o̱ˈâ na cwitˈmo̱o̱ⁿyâ chiuu waa na jeeⁿ neiⁿncooˈ lˈaa cwentaaˈ watsˈom tˈmaⁿ. 	 ויצא ישוע מן המקדש ללכת לדרכו ויגשו תלמידיו להראותו את בניני המקדש׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ to̱ⁿˈnaˈ joona. Ee ntˈomndyena tyolaˈjomndyena ñequio nnˈaⁿ judíos ndoˈ ntˈomcheⁿ tyolaˈjomndye ñequio apóstoles. 	 ויחלק המון העיר לחצי אלה נטו אחרי היהודים ואלה אחרי השליחים׃


Mˈaⁿ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ judíos quia tˈmaⁿ Jesús Lázaro na ñejndiiˈ quiiˈ tseiˈtsuaa. Jnda̱ na tquiaaⁿ na wandoˈxco Lázaroˈñeeⁿ, quia joˈ tyotjeiiˈyuuˈndye naⁿˈñeeⁿ chiuu ntyˈiaana na tuii. 	 ויעידו העם אשר היו אצלו בקראו אל לעזר לצאת מן הקבר ויער אתו מעם המתים׃


Joona ticalaxmaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue chaˈxjeⁿ ja meiⁿ ticatseixmaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 מן העולם אינמו כאשר גם אנכי אינני מן העולם׃


Calˈueeˈndyuˈ chiuu nnteiˈjndeiˈyoˈ yolcu na jnda̱ ljondye na mayuuˈcheⁿ tjaa ˈñeeⁿ na nnda̱a̱ nnteiˈxˈee joona. 	 כבד את האלמנות אשר באמת אלמנות הנה׃


Chaˈtso nmeiⁿˈ jnda̱ tsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nluii cha calˈaˈyoˈ cwenta. 	 ואתם ראו הנה מראש הגדתי לכם את כל׃


Sa̱a̱ cwantindye naⁿˈñeeⁿ tyolaˈquieˈ nˈomna, tiñeˈcalaˈyuˈna. Ndoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na jnda̱ tjomndye tyoluena ñˈoom ntjeiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ natooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Quia joˈ Pablo ˈñeeⁿ joona, tjachom nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ wˈaa scwela cwentaaˈ tsˈaⁿ na jndyu Tirano. Joˈ joˈ ticwii xuee tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. 	 אך מקצתם הקשו את לבבם ולא האמינו וידברו סרה על הדרך הזה לפני הקהל ויסר מהם ויבדל מתוכם את התלמידים וידבר אתם יום יום בבית המדרש של טורנוס׃


Ncˈe na cwitaˈjnaⁿˈyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Jesús na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, cwijndye naya na catoˈñoomˈyoˈ na laˈxmaⁿna ñequio na tjaa ñomtiuu cˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na. 	 חסד ושלום יהיו לכם למכביר בדעת האלהים וישוע אדנינו׃


Sa̱a̱ tjaaˈnaⁿ jnaaⁿˈaⁿ na majndaaˈ na nntseiljeiya na mˈaaⁿ ta tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿˈñeeⁿ. Joˈ na jnda̱ jndyo̱ñˈo̱ⁿya jom jo nda̱a̱ˈyoˈ, ndoˈ majndeiiticheⁿ jo njomˈ ˈu ta Agripa. Lˈue tsˈo̱o̱ⁿya na nncwaxeˈ nnoom. Aa nchii nleijndaaˈ jnaaⁿˈaⁿ na nntseiljeiya. 	 אך אין לי לכתב עליו דבר נכון לאדנינו ובעבור זאת הביאתיו לפניכם וביותר לפניך המלך אגרפס למען יחקר וידעתי מה אכתב׃


Sa̱a̱ matso Pedro nnoom: —Sˈom ˈnaⁿˈ catsuunaˈ ñˈeⁿndyuˈ, ˈu matseiˈtiuuˈ na cweˈ ñequio sˈom nncoñomˈ naya na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na cwicandaa nnˈaⁿ na cweˈyu. 	 ויאמר אליו פטרוס כספך יהי אתך לאבדון יען חשבת לקנות במחיר את מתת האלהים׃


Meiⁿnquia tsjoom na nntsquieˈyoˈ ndoˈ nntoˈñoomna ˈo, cwaˈyoˈ meiⁿnquia nantquie na nñeˈquiana nda̱a̱ˈyoˈ. 	 וכל עיר אשר תבאו בה וקבלו אתכם אכלו שם את אשר ישימו לפניכם׃


Ndoˈ xeⁿ wjaañˈoomnaˈ ˈu na matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿˈ tsˈo̱ˈ ntyjaya, queⁿˈ cheⁿnncuˈ xjeⁿ chaˈcwijom na matyjeeˈ ndoˈ matquieˈ juunaˈ cha xotseitjo̱o̱ndyuˈtiˈ. Ee ñecuaa meiiⁿ na tacanda̱a̱ˈndyuˈ sa̱a̱ nncuˈ nluiˈnˈmaaⁿndyuˈ. Ee xeⁿ tiqueⁿˈ cheⁿnncuˈ xjeⁿ cantyja ˈnaⁿˈ, meiiⁿ na canda̱a̱ˈndyuˈ ñeˈcˈoomˈ, maxjeⁿ nncjuˈnaˈ ˈu bˈio. 	 ואם ידך הימנית תכשילך קצץ אותה והשלך ממך כי טוב לך אשר יאבד אחד מאבריך מרדת כל גופך אל גיהנם׃


Sa̱a̱ jeˈ na tyjeeˈ tiˈjndaˈ luaaˈ na tjatseico̱o̱ⁿ ˈnaⁿˈ ñequio lculjaaˈ, jndaˈjom quioˈjndyo chjoo na tˈmeiiⁿñe jnda̱ seicueˈ cwentaaⁿˈaⁿ.” 	 ויבא בנך זה אשר בלע את נחלתך עם הזנות ותזבח לו את עגל המרבק׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ judíos na tyoolayuˈ tyolaˈndaaˈna nˈom nnˈaⁿ na nchii judíos. Tyolˈana na calancjooˈndye naⁿˈñeeⁿ nacjoo nnˈaⁿ na cwilayuˈ. 	 אך היהודים אשר לא האמינו עוררו והכעיסו את נפשות הגוים על האחים׃


Cˈoomˈnndaˈ nˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ na matsonaˈ na calˈaˈyoˈ. Tsacwiˈntyjeˈyoˈ na cwilˈaˈyoˈ jnaⁿ ee mˈaⁿ ntˈomndyoˈ ˈo na ticalaxmaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Matsjo̱o̱ na ljoˈ cha caluiˈjnaaⁿˈndyoˈ. 	 הקיצו במישרים משכרון ואל תחטאו כי יש אנשים אשר אין בהם דעת אלהים לבשתכם אני אמר זאת׃


Jeeⁿ ndyaˈ quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na macanda̱ jom nnda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿñê ja ncˈe Taya Jesucristo. Jeˈ jeˈ matseiˈno̱ⁿˈa na tseixmaⁿya na cjuˈndyo̱ cja̱ jo nnom ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsa̱ˈntjomnaˈ. Sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ na tsˈaⁿ jnaⁿ ja ndicwaⁿ mˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿˈ jnaⁿ. 	 ה לאלהים בישוע המשיח אדנינו׃ [ (Romans 7:26) לכן בשכלי הנני עבד לתורת האלהים ובבשרי אני עבד לתורת החטא׃ ]


Maluaaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na matseiyuˈya tsˈomˈ ñˈeⁿñê xeⁿ tjaaˈnaⁿ tsˈiaaⁿ cochˈeenaˈ ñˈeⁿndyuˈ quia joˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na ticwandoˈnaˈ naquiiˈ tsˈomˈ. 	 ככה גם האמונה אם אין בה מעשים מתה היא בעצמה׃


Ja Pablo cwiluiindyo̱ apóstol na cjo̱nquia ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Nchii nnˈaⁿ tyˈioom tsˈiaaⁿmeiiⁿñe ja. Nquii Jesucristo ñequio tsotyeeⁿ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom tquiana na matseixmaⁿya juunaˈ. Jom tquiaaⁿ na tandoˈxco juu jnda̱ na tueˈ. 	 פולוס השליח לא מבני אדם ולא על ידי בן אדם כי אם על ידי ישוע המשיח ואלהים האב אשר העירו מן המתים׃


Taˈxˈee naⁿˈñeeⁿ nnoom, jluena: —¿ˈÑeeⁿ juu tsaⁿˈñeeⁿ na matso njomˈ na catseilcwiindyuˈ tsueˈ ndoˈ cjaˈcaˈ? 	 וישאלהו מי זה האיש אשר אמר לך שא את משכבך והתהלך׃


Jeeⁿ ñeˈcatsaayâ na mˈaⁿˈyoˈ, majndeiiticheⁿ ja Pablo jndye ndiiˈ sˈaanaˈ na ñeˈcjo̱ sa̱a̱ seitsaaⁿˈñe Satanás na nlˈaayâ na ljoˈ. 	 ועל כן חפצנו לבוא אליכם אני פולוס פעם ושתים והשטן עצרנו׃


Jnda̱ joˈ matso Jesús no̱o̱ⁿ: —Luaañe tsoˈndyoˈ. Ndoˈ majuu xjeⁿˈñeeⁿ toˈño̱ⁿya tsoñeeⁿ. Teixˈa̱ya juu chaˈcwijom cwii tsˈaⁿ wˈaya. 	 ואחר אמר אל תלמידו הנה זאת אמך ומן השעה ההיא אסף אתה התלמיד אל ביתו׃


Luaaˈ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ ˈo nnˈaⁿya ee joo nnˈaⁿ waaˈ Cloé jnda̱ jluena no̱o̱ⁿya na mˈaⁿntiaaˈndyoˈ ñequio ntyjeeˈyoˈ na cwilayuˈ. 	 כי הגד לי עליכם ביד בני בית כלואה כי יש מריבות ביניכם׃


Ee tiˈmˈaⁿˈ na tquioˈchoˈyoˈ ñjaaⁿ chaaˈ lˈuu jnda̱ ntyˈueena ˈnaⁿ na tseixmaⁿ ndyo̱o̱ Diana na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱, meiⁿ tyooluena ñˈoom ntjeiⁿ nacjoomˈm. 	 כי הבאתם את האנשים האלה אשר אינם גזלי מקדש גם אינם מגדפי מלכתכם׃


Xjeⁿˈñeeⁿ to̱ˈ Jesús na maˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê na jndeiˈnaˈ na nncjaⁿ Jerusalén. Joˈ joˈ tˈmaⁿ nawiˈ nntjoom nlˈa nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye, ñequio ntyee na cwiluiitquiendye, ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Naⁿˈñeeⁿ nlaˈcueeˈna jom, sa̱a̱ xuee jnda̱ ndyee nncwandoˈxcoom. 	 מן העת ההיא החל ישוע להורות את תלמידיו שהוא צריך ללכת ירושלים ויענה הרבה בידי הזקנים והכהנים הגדולים והסופרים ויהרג וביום השלישי קום יקום׃


Luaa mˈaaⁿ Agripa, tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom. Jom tcuu ntyjeeⁿ ñˈoommeiⁿˈ. Joˈ chii ja ñequio na tˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ matseina̱ⁿya jo nnoom ee ntyjiiya na jom chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ mantyjeeⁿ cantyja na jnda̱ tuii, ee nchii na tuii joˈ na cweˈ wantyˈiuuˈ. 	 כי המלך יודע את אלה ועל זאת גם בבטחון אני מדבר אליו יען אשר לא אאמין כי נעלם ממנו דבר מן הדברים האלה כי לא בקרן זוית נעשתה זאת׃


ˈO jnda̱ tja̱ˈyoˈ ñequio Cristo, joˈ chii jeˈ ticˈomˈyoˈ nacje ˈnaaⁿ ñˈoom na maqueⁿnaˈ xjeⁿ nnˈaⁿ na laˈxmaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue. Quia joˈ ¿chiuu na ndicwaⁿ cwilˈaˈyoˈ chaˈna nnˈaⁿ tsjoomnancue, na cwilañˈoomˈndyoˈ ñˈoom na maqueⁿnaˈ xjeⁿ nnˈaⁿ? 	 לכן אם מתם עם המשיח ליסודת העולם למה תשתעבדו לחקים כאלו עדכם חיים בעולם׃


Cweˈ joˈ joo ñˈoom tjañoomˈ na matseina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ, ˈo calaneiⁿˈ ndyeyuˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Ndoˈ ñˈoom na matseina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ na ñencjoˈyoˈ, canduˈyoˈ na candye chaˈtso nnˈaⁿ. 	 את אשר אני אמר לכם בחשך דברו באור ואשר ילחש לאזניכם השמיעו על הגגות׃


Nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ saduceos tquieˈcañomna na mˈaaⁿ Jesús. Ñeˈcalˈana xjeⁿ jom, joˈ na taⁿna nnoom na catsˈaaⁿ cwii ˈnaaⁿ na nntyˈiaana na mˈmo̱o̱ⁿnaˈ na Tyˈo̱o̱tsˈom jñom jom. 	 ויגשו הפרושים והצדוקים לנסותו וישאלו מאתו להראותם אות מן השמים׃


Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, lˈo̱ juu nñequiaa patrom chaˈtso ˈnaaⁿˈaⁿ na niom na cateixˈee joonaˈ. 	 אמת אמר אני לכם כי על כל אשר יש לו יפקידהו׃


Cwiicheⁿ xuee seijndaaˈñe Jesús na nncjaⁿ tsˈo̱ndaa Galilea. Quia ljoˈcheⁿ teincwiñê ñˈeⁿ Felipe. Matsoom nnom: —Candyoˈtseijomndyuˈ ñˈeⁿndyo̱ tsˈiaaⁿ na matsˈaa. 	 ויהי ממחרת ויואל ישוע לצאת הגלילה וימצא את פילפוס ויאמר אליו לך אחרי׃


Sa̱a̱ Tyˈo̱o̱tsˈom jnda̱ seinchoomˈm ticwii cwii nnom nmeiⁿˈ naquiiˈ seiiˈ tsˈaⁿ chaˈxjeⁿ na lˈue tsˈoom. 	 ועתה האלהים שת את האברים כל אחד ואחד מהם בגוף כמי רצונו׃


Jnda̱ na jlaˈneiⁿ naⁿˈñeeⁿ quia joˈ tˈo̱ Jacobo, matsoom: —ˈO re nnˈaⁿya na cwilayuˈyoˈ candyeˈyoˈ ñˈoom na nntsjo̱o̱. 	 ויכלו לדבר ויען יעקב ויאמר אנשים אחים שמעו אלי׃


Quia ljoˈcheⁿ nlˈueˈyoˈ ja sa̱a̱ taxocaliuˈyoˈ ja. Ndoˈ yuu na nncˈo̱o̱ⁿya, ˈo xocanda̱a̱ nntsquieˈcañomˈyoˈ. 	 תשחרנני ולא תמצאנני ובאשר אני שם אתם לא תוכלו לבוא׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na nlaˈtjomˈyoˈ sˈom na nlˈaˈyoˈ naya nnˈaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na wiˈ mˈaⁿna Jerusalén, luaa matseijndo̱ˈa nˈomˈyoˈ. Calˈaˈyoˈ chaˈxjeⁿ na tsjo̱o̱ na calˈa ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ndyuaa Galacia. 	 ועל דבר קבוץ התרומות לעזרת הקדושים כאשר תקנתי לקהלות אשר בגלטיא כן תעשו גם אתם׃


Sa̱a̱ xeⁿ nntsquieˈyoˈ cwii tsjoom na tiñeˈcatoˈñoom nnˈaⁿ ˈo, meiⁿ tiñeˈcandyena ñˈoom ndyueˈyoˈ, quia na nluiˈyoˈ tsjoomˈñeeⁿ, calaquiaˈyoˈ tsˈojnda̱a̱ na chuuˈ ncˈeeˈyoˈ cha na nncwjiˈyuuˈñenaˈ nacjoo naⁿˈñeeⁿ na tîcatoˈñoomna ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, tˈmaⁿti nawiˈ nntjoom nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ, nchiiti na nntjoom nnˈaⁿ tsjoom Sodoma ñˈeⁿ Gomorra. 	 וכל אשר לא יקבלו אתכם ולא ישמעו אליכם צאו משם ונערו את עפר כפות רגליכם לעדות להם אמן אני אמר לכם לסדם ולעמרה יקל ביום הדין מן העיר ההיא׃


Chaˈxjeⁿ tileicantyˈiaaˈ tsˈaⁿ na nchjaaⁿˈ, maluaaˈ sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom quiiˈ nˈomna, ndoˈ tquiaaⁿ na jlaˈquieˈ nˈomna jo nnoom. Nmeiiⁿˈ tuii cha tixocaliuna chiuu lˈue tsˈoom ñˈeⁿndyena, meiⁿ na nlaˈno̱ⁿˈna quiiˈ nˈomna. Ee xeⁿ nncˈooliuna chiuu lˈue tsˈoom ndoˈ nlaˈno̱ⁿˈna, maxjeⁿ nlcweˈ nˈomna ndoˈ nncwjiˈnˈmaaⁿñê joona. 	 השע עיניהם והשמין לבבם פן יראו בעיניהם ולבבם יבין ושבו ורפאתי להם׃


Jnda̱ teinom yom xuee, quia joˈ tjañˈoom Jesús Pedro ñequio Jacobo ñequio Juan tyjee Jacoboˈñeeⁿ. Tjachom joona cwii sjo̱ nandye yuu na ñenquieena. 	 ומקץ ששת ימים לקח לו ישוע את פטרוס ואת יעקב ואת יוחנן אחיו ויעלם בדד על הר גבוה׃


Cwicwaaˈâ ñˈeⁿ Jesús natmaaⁿ. Xjeⁿˈñeeⁿ jnda̱ seijndo̱ˈ tsaⁿjndii tsˈom xˈiaayâ Judas Iscariote, jnda Simón, na quiaa tsaⁿˈñeeⁿ cwenta jom. 	 ויהי אחרי החל הסעודה והשטן נתן בלב יהודה בן שמעון איש קריות למסרו׃


Juu ñˈoomtyeⁿ na tqueⁿjndyee Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio nnˈaⁿ Israel, jndaaˈ seijndaaˈñenaˈ chiuu nlaˈtˈmaaⁿˈndyena jom ndoˈ na nlˈana cwii wˈaaliaa. 	 הן היה גם לברית הראשונה משפטי העבודה ומקדש ארצי׃


Nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na tyoñequiaa Juan tsaⁿ na tyotseitsˈoomñe nnˈaⁿ ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na cwilaˈnaaⁿ nnˈaⁿ fariseos, mˈaⁿna na cwilaˈcwejndoˈndyena cwii xuee. Ndoˈ ntˈomndye joona tyˈentyjaaˈna Jesús, taˈxˈeena nnoom, jluena: —Nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na mañequiaa Juan cwilaˈcwejndoˈndyena ndoˈ majoˈti cwilˈa nnˈaⁿ fariseos, sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na mañequiaaˈ, tyoolaˈcwejndoˈndyena. ¿Chiuu na tyoolˈana? 	 ותלמידי יוחנן והפרושים היו צמים ויבאו ויאמרו אליו מדוע תלמידי יוחנן ותלמידי הפרושים צמים ותלמידיך אינם צמים׃


Quia joˈ tjeiiˈyana naⁿˈñeeⁿ quiiˈntaaⁿna. Jnda̱ chii tyolaˈneiⁿ cheⁿnquieena. 	 ויצוו אתם לצאת חוצה מן הסנהדרין ויתיעצו יחדו׃


Mati ntyˈiaaⁿˈaⁿ cwii yuscu na jnda̱ ljoñe, na jeeⁿ jñeeⁿˈñe. Tsaⁿˈñeeⁿ tjacjoomˈm we tsjo̱ˈñjeeⁿ na ticajndanaˈ joˈ joˈ. 	 וירא גם אלמנה עניה נתנת בו שתי פרוטות׃


Sa̱a̱ xeⁿ ˈo tiñeˈcalaˈyuˈyoˈ ñˈoom na seiljeiⁿ, quia joˈ ¿chiuu ya nlˈaˈyoˈ na nlaˈyuˈyoˈ ñˈoom na matseina̱ⁿ? 	 ואם לכתביו אינכם מאמינים איכה לדברי תאמינו׃


Joˈ chii cwilˈuuyâ nda̱a̱ˈyoˈ ñˈoom na tˈmo̱ⁿ nquii na cwiluiiñe na catsa̱ˈntjom jaa na ndicwaⁿ cwitando̱o̱ˈa hasta xjeⁿ na nndyonnaaⁿˈaⁿ, xocwino̱o̱ⁿˈa nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. 	 כי את זאת נאמר לכם בדבר יהוה כי אנחנו החיים הנותרים עד בא האדון לא נקדם את הישנים׃


Ndoˈ jnda̱ na jluiˈ jndyetia ñˈeⁿ naⁿjndii naquiiˈ tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ, tyˈequieˈna naquiiˈ nˈom calcu. Ndoˈ tmaaⁿˈ calcuˈñeeⁿ jleiˈnomyoˈ, teiˈtyuˈyoˈ yuu na ntyˈa ˈndyoo ndaalueeˈñeeⁿ, mana nchjeeñenaˈ jooyoˈ quiiˈ ndaa. 	 ויצאו השדים מן האדם ההוא ויבאו בחזירים וישתער העדר מן המורד אל הים ויטבע׃


Cwii joona, tsˈaⁿ na jndyu Felipe, tjacueeⁿ cwii tsjoom tsˈo̱ndaa Samaria. Tyotseineiiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ. 	 ופילפוס ירד אל עיר שמרון ויכרז להם את המשיח׃


Sa̱a̱ nchii luaaˈ matsjo̱o̱ na matseitiaˈa ˈo ee jnda̱ ñetsjo̱o̱ na mˈaⁿˈyoˈ naquiiˈ tsˈo̱o̱ⁿya meiiⁿ na nntando̱o̱ˈâ oo meiiⁿ na nncwja̱a̱yâ ñˈeⁿndyoˈ. 	 לא לחיב אתכם אני מדבר הלא הקדמתי לאמר כי אתם בלבנו יחד למות ויחד לחיות׃


Mati maˈmo̱ⁿyanaˈ nda̱a̱ya na matseijnaaⁿˈnaˈ tsaⁿsˈa quia na teincoo sooxqueeⁿ, 	 או הלא גם הטבע בעצמו ילמד אתכם כי איש אשר יגדל פרע שער ראשו חרפה היא לו׃


Maljoˈ tyolˈa chaˈtso ntquieeˈ ntseinda cwii tsˈaⁿ judío na jndyu Esceva. Tsaⁿˈñeeⁿ tyee na cwiluiitquieñe. 	 והעשים ככה היו שבעת בני סקוה אחד מגדולי כהני היהודים׃


Ndoˈ nlaˈcueeˈ nnˈaⁿ jom, sa̱a̱ xuee jnda̱ ndyee nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nncwandoˈxcoom na tueeⁿˈeⁿ. Quia na jndya̱a̱yâ na luaaˈ, sˈaanaˈ na jeeⁿ tia nquiuuyâ. 	 ויהרגהו וביום השלישי קום יקום ויתעצבו מאד׃


Quia joˈ tja Jesús ndaatyuaa tsjoom Cesarea Filipo. Jnda̱ squia̱a̱yâ joˈ joˈ taxˈeeⁿ nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê, tsoom: —Ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee ¿ˈñeeⁿ cwilue nnˈaⁿ na cwiluiindyo̱? 	 ויהי כבוא ישוע אל גלילות קיסרין של פילפוס וישאל את תלמידיו לאמר מה אמרים האנשים עלי מי הוא בן האדם׃


Meiⁿcwii ñˈoom na cweˈ cantu ticaljeiiˈ ndyueena. Ndoˈ meiⁿcwii tyoolaˈtjo̱o̱ndyena nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ותרמית לא נמצאה בפיהם כי תמימים המה לפני כסא האלהים׃


Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na tiqueⁿ cwenta ñˈoom na nntso tsaⁿˈñeeⁿ nncwjiˈndyo̱naˈ juu quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ Israel.” 	 והיה כל הנפש אשר לא תשמע אל הנביא ההוא ונכרתה מעמיה׃


Ncˈe joˈ tancˈomˈyoˈ na jaawa jaacue mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ na nlcwaˈyoˈ ndoˈ na nncweˈyoˈ. Tancˈomˈyoˈ na jeeⁿ chjooˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nmeiⁿˈ. 	 גם אתם אל תדרשו מה תאכלו ומה תשתו ואל תהלכו בגדלות׃


Nquii Espíritu Santo tˈmo̱o̱ⁿ ñˈoommeiiⁿ nda̱a̱ya, ee jom malˈuetcuuñê chaˈtso, hasta ñˈoom na tˈmaⁿti na matseiˈno̱ⁿˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ולנו גלה האלהים ברוחו כי הרוח חוקר את הכל גם את מעמקי האלהים׃


—Nquiee nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio nnˈaⁿ fariseos toˈñoomna tsˈiaaⁿ na ñeseixmaⁿ Moisés na cwitˈmo̱o̱ⁿna ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 על כסא משה ישבו הסופרים והפרושים׃


Ndoˈ ntˈom lqueeⁿˈñeeⁿ tquiaanaˈ yuu na tooˈ ndaˈ lˈo̱o̱ nioom. Ñeˈnaaⁿˈ tyˈewijnda̱naˈ, sa̱a̱ lˈo̱o̱ nioomˈñeeⁿ tco̱ˈnaˈ joonaˈ. 	 ויש אשר נפל בתוך הקצים ויצמחו הקצים עמו וימעכהו׃


Tintjomˈyoˈ chaˈcwijom na nnquioo cwii teincoˈ ee nntˈuiinaˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ chaˈwaa nnom tsjoomnancue. 	 כי כמו פח יבוא על כל הישבים על פני כל הארץ׃


Ndoˈ chaˈtsondye sondaro ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ na cwiˈndiinaˈ tja̱na. Ee nqueⁿ na ljoom caso canchiiˈ, seicwjeⁿ joona ñˈeⁿ xjo na macaluiˈnom quiiˈ ˈñom. Ndoˈ chaˈtso cantsaa tcwaˈcaxiiˈndyeyoˈ seiˈtsˈo ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ. 	 והנשארית נהרגו בחרב היוצאת מפי הרכב על הסוס וכל העוף שבעו מבשרם׃


Cwiicheⁿ xuee squia̱a̱yâ tsjoom Sidón. Ndoˈ Pablo, sˈaa Julio na wiˈ tsˈom jom. Tquiaa tsaⁿˈñeeⁿ ñˈoomˈ na nncjaacandoˈyaaⁿ nnˈaⁿ na ya ñˈoom jom ñˈeⁿndye ndoˈ na nnteiˈxˈeeyana jom. 	 וממחרת הגענו אל צידון ויוליוס עשה עם פולוס חסד וינח לו ללכת אל מידעיו להעזר בידם׃


ˈIo ndii ˈio tyomˈaaⁿya quiiˈntaaⁿˈyoˈ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ meiⁿ tîcatˈueˈyoˈ ja. Sa̱a̱ jeˈ jeˈ jnda̱ tueˈntyjo̱ na juu na jaaⁿñe maqueⁿnaˈ xjeⁿ. 	 ואהי אצלכם יום יום בהיכל ולא שלחתם בי יד ואולם זאת היא שעתכם ושלטן החשך׃


Sa̱a̱ Festo lˈue tsˈoom na cˈom nnˈaⁿ judíos na ya ñˈoom ñˈeⁿñê. Joˈ chii tsoom nnom Pablo: —¿Aa ñeˈcjaˈ Jerusalén na joˈ joˈ nleijndaaˈya ñˈoom ˈnaⁿˈ na nncuˈxa̱ⁿya ˈu? 	 ופסטוס חפץ להתרצות אל היהודים ויען את פולוס ויאמר התחפץ לעלות ירושלים להשפט על אלה לפני שמה׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê jlaˈtjomna ntaⁿˈ ntyooˈ ñˈeⁿ calcaa na ˈndiinaˈ. Tooˈ canchooˈwe tsquiee. 	 וישאו מן הפתותים מלוא סלים שנים עשר וגם מן הדגים׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —Jeˈ jeˈ nnduˈyoˈ no̱o̱ⁿ ñˈoomwaañe na cweˈ wjaañoomˈ na matsonaˈ: “ˈU tsˈaⁿ na machˈee nasei, catseinˈmaⁿndyuˈ cheⁿnncuˈ.” Ndoˈ cwaaⁿti nnduˈyoˈ no̱o̱ⁿ: “Tsˈiaaⁿ na cwindya̱a̱yâ na ñesaˈ tsjoom Capernaum, mati catsaˈ joonaˈ ñjaaⁿñe ndyuaa tsjomˈ.” 	 ויאמר אליהם הן תאמרו לי את המשל הזה רפא רפא את עצמך וככל אשר שמענו שנעשה בכפר נחום עשה כן גם פה בעיר מולדתך׃


Matseilcwa̱ˈa jom na mˈaaⁿˈ. Jeˈ coñomˈnndaˈ jom chaˈcwijom ntyjiˈ na nncoˈñomˈ nnco̱. 	 ואתה קבל נא אתו שהוא מעי׃


Ndoˈ teincoo cwiicheⁿ xuee, nnˈaⁿ na jndyendye na ljooˈndye xndyaaˈ ndaaluee yuu na tquiaa Jesús na tcwaˈna, tyoqueⁿna cwenta na ñeˈcwii wˈaandaa chjoo ñetuaa. Tjañjoomˈ nˈomna na tîcuo̱o̱ⁿ juunaˈ ñequiondyô̱ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ. 	 ויהי ממחרת וירא המון העם העמד מעבר לים כי לא היתה אניה בזה בלתי אחת אשר ירדו בה תלמידיו וכי ישוע לא בא עם תלמידיו אל האניה אך תלמידיו לבדם נסעו מזה׃


Quia na jnda̱ jnda̱a̱ˈ na cwitjeiˈyuuˈndyena, quia joˈ juu quiooˈ jndii na mˈaaⁿyoˈ tsˈom tsueˈ na tjaa yuu ntycwii na njoom, nluiˈyoˈ nntsˈaayoˈ tiaˈ nacjoo wendye naⁿˈñeeⁿ. Nnaⁿñeyoˈ ñˈeⁿndyena ndoˈ nntseicwjeeyoˈ joona. 	 ואחרי השלימם עדותם החיה העלה מן התהום תעשה עמהם מלחמה ותוכל להם והרגתם׃


Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ na tyondye ñˈoom na tyoñequiaaⁿ seitsaⁿˈnaˈ joona. Tyoluena: —¿Aa nchii tsaⁿmˈaaⁿˈ tsˈaⁿ na tyomaˈnom Jerusalén na tyocoˈweeⁿˈeⁿ nnˈaⁿ na cwilcwiiˈ xueeˈ Jesús? Ndoˈ ¿aa nchii mati jnda̱ jñoom ñjaaⁿ na nncjaachom nnˈaⁿ na cwilayuˈ na chuˈtyeⁿndye jo nda̱a̱ ntyee na cwiluiitquiendye? 	 וישתוממו כל השמעים ויאמרו הלא זה הוא אשר האביד בירושלים את קראי השם הזה ולמען זאת בא הנה להביאם אסורים לפני ראשי הכהנים׃


Seitjoom naⁿˈñeeⁿ ñequio ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na majoˈ tsˈiaaⁿ cwilˈa. Matsoom nda̱a̱na: —ˈO re nnˈaⁿya manquiuˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿwaa jeeⁿ ya cwitantjo̱o̱ⁿya. 	 ויקהל אתם ואת שאר העסקים במלאכה ההיא ויאמר אנשים אתם ידעים כי מן המלאכה הזאת עשינו כבוד׃


Cweˈ joˈ ntˈom nnˈaⁿ judíos tyoluena nnom juu tsˈaⁿ na jnda̱ nˈmaⁿ: —Jeˈ xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya. Ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ tinquiaanaˈ na wanaaⁿ na nncjaˈñˈoomˈ tsueˈ. 	 ויאמרו היהודים אל האיש הנרפא שבת היום אסור לך לשאת את משכבך׃


Ndoˈ juu tsaⁿsˈaˈñeeⁿ na maleiñˈoom jndyetia, tjuˈñê nacjoona. Jnaaⁿ joona. Cwajndii sˈaaⁿ hasta ˈñeeⁿ joona na ñecantseiˈndyena ndoˈ tquieeˈndyena. Jndeii jluiˈna naquiiˈ wˈaa na jleiˈnomna jom. 	 ויקפץ עליהם בעל הרוח הרעה ויגבר עליהם ויכבשם עד כי נסו מן הבית ההוא עירמים ופצועים׃


Meiⁿchjoo tiˈmaaⁿˈ tsˈoom na tyoñequiaaⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesús. Tyotseineiiⁿ ñˈeⁿ nnˈaⁿ judíos na cwilaˈneiⁿ ñˈoom griego, sa̱a̱ joona tyolˈueena chiuu ya nlˈana na nlacueeˈna jom. 	 ויקרא בבטחון בשם האדון ישוע וידבר ויתוכח גם עם היהודים היונים והם זממו להמיתו׃


Quia joˈ taˈxˈee Pilato nnoom, tso: —¿Aa ˈu cwiluiindyuˈ rey na catsa̱ˈntjom nnˈaⁿ judíos? Tˈo̱ Jesús nnom: —Maxjeⁿ joˈ ja, chaˈxjeⁿ na matsuˈ. 	 וישאלהו פילטוס לאמר האתה הוא מלך היהודים ויען אתו ויאמר אתה אמרת׃


Ncˈe na luaaˈ cwilˈaˈyoˈ, maˈmo̱ⁿnaˈ na jeeⁿ xcwe macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwenta cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. Ee matsa̱a̱ⁿˈa̱ⁿ ˈo na laˈxmaⁿˈyoˈ na nntsaquieeˈndyoˈ yuu na matsa̱ˈntjoom. Ncˈe na ljoˈ, jeˈ cwiwinomˈyoˈ nawiˈ. 	 לאות צדקת משפט אלהים למען תמצאו ראוים למלכות האלהים אשר בעבורה גם תענו׃


Tso Pedro: —Cantyˈiaˈ, jâ jnda̱ ˈndya̱a̱yâ chaˈtso ˈnaaⁿyâ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿndyuˈ. 	 ויאמר פטרוס הן אנחנו עזבנו את הכל ונלך אחריך׃


Xeⁿ chaˈwaañe tsˈaⁿ ñeˈcwii nnom cwiluiiñê, meiⁿchjoo ticanda̱a̱ˈñe seiiˈ tsˈaⁿ. 	 ואלו היו כלם אבר אחד איה הגוף׃


Jnda̱ jnda̱a̱ˈ ñeeⁿ xuee na tuiiñe yuˈndaa, quia joˈ chii jlaˈcanda̱a̱ˈndyena costumbre na waa jo nda̱a̱na na cwilˈa nnˈaⁿ judíos ñˈeⁿ yoˈndaa na naⁿnom. Ndoˈ jlaˈcajndyuna jom Jesús. Ee luaaˈ jnda̱ tqueⁿ ángel xueⁿˈeⁿ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nndeiiñe María jom. 	 ויהי במלאת לנער שמנה ימים וימול ויקרא שמו ישוע כשם אשר קרא לו המלאך בטרם הרה בבטן׃


Sa̱a̱ tiˈmaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿya na matseiljeiya cartawaa na mˈaⁿˈ ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ cha tintsuuˈ nˈomˈyoˈ joonaˈ. Matsˈaa naljoˈ ncˈe chaˈcwijom cwii xuu na majuˈnaˈ nacjoya na catsˈaaya. Matsˈaa na ljoˈ ee naya na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na matseixmaⁿ. 	 אך העזתי מעט בכתבי אליכם הנה והנה כמזכיר אתכם על פי החסד הנתון לי מאת האלהים׃


Joˈ chii Pablo ñˈeⁿ Bernabé jlaˈteincwiiˈna ncˈeeˈna chii tquiaa tsˈojnda̱a̱ na chuuˈ na tˈmo̱ⁿnaˈ na tisˈa lˈa nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ. Jnda̱ chii tyˈena tsjoom Iconio. 	 והמה נערו עליהם את העפר מעל רגליהם וילכו לאיקניון׃


Quia joˈ tjantyjaaˈ Felipe tsaⁿˈñeeⁿ. Jñeeⁿ na matseiˈnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na seiljeii Isaías. Taxˈeeñê nnom, matsoom: —¿Aa matseiˈno̱ⁿˈ ñˈoom na matseiˈnaⁿˈ? 	 וירץ פילפוס אליה וישמע אתו קרא בספר ישעיה הנביא ויאמר הגם תבין את אשר אתה קורא׃


Ee nnco̱ jeeⁿ neiⁿncooˈ ntyjii ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tquiaaⁿ nnom Moisés, 	 כי לפי האדם הפנימי חפצתי בתורת אלהים׃


Ndoˈ tyueneiiⁿ chaˈtsondye nnˈaⁿ. Tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Jluena ñequio na tyueneiiⁿna: —Xuee jeˈ ntyˈiaa nda̱a̱ya cwii na jeeⁿ tˈmaⁿ, na meiⁿjom tiquintyˈiaaya. 	 ושמה החזיקה את כלם ויברכו את האלהים וימלאו יראה ויאמרו כי נפלאות ראינו היום׃


José ñˈeⁿ María quia na jnda̱ jlaˈcanda̱a̱ˈndyena chaˈtsoti na matso ljeii na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, tyˈelcweeˈna tsjoomna Nazaret, tsˈo̱ndaa Galilea. 	 ויכלו את הכל כפי תורת יהוה וישובו הגלילה אל נצרת עירם׃


Quia joˈ tqueeⁿˈñe Jesús yocanchˈu ndoˈ tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ: —Caˈndyeˈyoˈ na nñequio yocanchˈu na mˈaaⁿya, tilaˈntycwiˈyoˈ joona ee yuu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, juunaˈ matseixmaⁿnaˈ cwentaa nnˈaⁿ na ntyjaandye ja chaˈna quilˈa yosanchˈumˈaⁿ. 	 ויקרא אתם ישוע אליו ויאמר הניחו לילדים לבוא אלי ואל תמנעום כי לאלה מלכות האלהים׃


Ja matseicanda̱a̱ˈndyo̱ ñˈoom na matsa̱ˈntjom Tsotya̱, ndoˈ cwiljooˈndyo̱ cantyja na candyaˈ tsˈoom ja. Ñequiiˈcheⁿ calaˈcanda̱ˈyoˈ ñˈoom na matsa̱ˈntjo̱ⁿya ˈo, ee na nlˈaˈyoˈ na ljoˈ, nljooˈndyoˈtyeⁿˈyoˈ cantyja na candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo. 	 אם תשמרו את מצותי תעמדו באהבתי כאשר שמרתי גם אני את מצות אבי ועמדתי באהבתו׃


Jnda̱ tsoom ñˈoommeiⁿˈ cwantindyô̱ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ lˈuuyâ nda̱a̱ ntyja̱a̱yâ: —¿Chiuu ñecaˈmo̱ⁿ ñˈoomwaaˈ na matseineiiⁿ nda̱a̱yâ, na chjootindyo cwii ñˈeⁿtyeeⁿ ñˈeⁿndyo̱, ndoˈ xeⁿ jnda̱cheⁿ taxocantyˈiaaˈya jom, ndoˈ nda̱nquia joˈ chjootindyo cwii nntyˈianndaˈa jom? Ndoˈ na tsoom cweˈ ncˈe na wjaⁿ na mˈaaⁿ Tsotyeeⁿ. 	 ומקצת תלמידיו נדברו איש אל אחיו לאמר מה זה אמר אלינו הן מעט ולא תראוני ועוד מעט ותחזוני ואמרו אני הלך אל אבי׃


Jeˈ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, ljoo jnda̱ tyja̱caño̱o̱ⁿya naquiiˈ ntaaⁿˈyoˈ na tˈmaⁿti cwiluiindyo̱ nchiiti juu watsˈom tˈmaⁿ na jeeⁿ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ. 	 אבל אני אמר לכם כי יש פה גדול מן המקדש׃


Ndoˈ chaˈxjeⁿ ntseinda we tsˈaⁿ laxmaⁿna mañecwii seiˈ ñequio niomˈ mati tyotseixmaⁿ Jesús seiˈ ñequio niomˈ chaˈxjeⁿ laxmaⁿ nnˈaⁿ cha cantyja na nncueeⁿˈeⁿ nnda̱a̱ nntseityueeⁿˈeⁿ najndeii na machˈee na cwiwje nnˈaⁿ, manquii tsaⁿjndii joˈ. 	 ויען כי הילדים כלם יחדו בשר ודם אף הוא לבש בשר ודם כמוהם למען אשר יבטל על ידי המות את אשר לו ממשלת המות הוא השטן׃


Chaˈwaa tsˈo̱ndaaˈñeeⁿ tˈom ñˈoom na tuii na luaaˈ. 	 ותצא השמועה הזאת בכל הארץ ההיא׃


Tsˈo̱o̱ⁿ ntyjaya tooˈndye ntquieeˈ cancjuu ndoˈ quiiˈ ˈñom macaluiˈnom cwii xjo na we ntyja ta̱a̱. Ndoˈ jeeⁿ caxuee nnoom chaˈna xueeñe ñeˈquioomˈ na quiajmeiⁿˈ. 	 ויהי לו ביד ימינו שבעה כוכבים ומפיו יוצאת חרב פיפיות חדה ופניו כשמש המאיר בגבורתו׃


Ñequio cwiicheⁿ cartaˈñeeⁿ tsjo̱o̱ya na tilajomndyoˈ ñequio nnˈaⁿ na cweˈ mˈaⁿya ñequio ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. 	 כתבתי לכם באגרת שלא תתערבו עם הזנים׃


Sa̱a̱ Silas seitioom na nljooˈñetyeeⁿ joˈ joˈ. 	 וייטב בעיני סילא לשבת שם׃


Jlaˈtiuuna, jluena nda̱a̱ ncˈiaana: —Sa̱a̱ ticatˈua̱a̱ya jom xcwe ncuee cha ticalaˈwendye nnˈaⁿ nacjooya. 	 ויאמרו אך לא בחג פן תהיה מהומה בעם׃


Jnda̱nquia chii sa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom jom na catsˈaañe cheⁿnqueⁿ ˈnaaⁿ tjaaⁿˈaⁿ. Juu ˈnaaⁿˈñeeⁿ maˈmo̱ⁿnaˈ na jnda̱ tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jom na tjaa jnaⁿ tseixmaaⁿ jo nnom ncˈe na matseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿñe. Quia ljoˈcheⁿ tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom na nntseixmaaⁿ tsotye chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilayuˈ ñˈeⁿñe meiiⁿ ticaluii ˈnaaⁿ joona. Ndoˈ ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿñe, joˈ na maqueⁿ joona na ticalaˈxmaⁿna jnaⁿ. 	 ואות המילה קבל לחותם צדקת האמונה אשר היתה לו בערלתו להיות לאב לכל המאמינים והם ערלים למען אף להם תחשב הצדקה׃


Yuu na nntsa̱ˈntjo̱ⁿya, joˈ nñequiaya na nlcwaˈyoˈ ndoˈ nncweˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ cañoomˈ meiⁿsa ˈnaⁿya. Ndoˈ nncwindyuaandyoˈ ntio yuu na nntuˈxeⁿˈyoˈ canchooˈwe ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ Israel. 	 למען תאכלו ותשתו על שלחני במלכותי וישבתם על כסאות לשפט את שנים עשר שבטי ישראל׃


Jndyendye nnˈaⁿ tyˈentyjo̱ naxeeⁿˈeⁿ. Ndoˈ seinˈmaaⁿ chaˈtso nnˈaⁿwii joˈ joˈ. 	 וילכו אחריו המון עם רב וירפאם שם׃


Joˈ chii yati calˈuuya nda̱a̱ naⁿmˈaⁿˈ ñequio na jndeiˈnaˈ meiⁿcwii nnom tsˈaⁿ talaˈneiⁿtina ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús, cha tantˈomti ñˈoommeiⁿˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ. 	 אך למען לא ירבה הדבר בעם ויפרץ נזהירה אתם בגערה לבלתי דבר עוד לכל אדם בשם הזה׃


Cwantindye joo nnˈaⁿ na mˈaⁿ nndyooˈ quia na jndyena ñˈoommeiⁿˈ, jluena: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ macwaaⁿ profeta Elías. 	 ויאמרו מקצת העמדים שם כשמעם את זאת לאמר אל אליהו הוא קורא׃


Tsoom nda̱a̱yâ: —Quiochoˈyoˈ joonaˈ ñjaaⁿñe. 	 ויאמר הביאום אלי הלם׃


Jaa manquiuuya na neiⁿnco nˈom nnˈaⁿ na cwinaⁿndye nawiˈ na cwitjoom. ˈO manquiuˈyoˈ chiuu jnaⁿñe Job nawiˈ na tyotjoom ndoˈ manquiuˈyoˈ chiuu sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿñê na cwimacanda̱, ee Tyˈo̱o̱tsˈom matseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ljoˈ cwitjo̱o̱ⁿya ndoˈ mˈaaⁿ na wiˈ tsˈoom jaa. 	 הנה מאשרים אנחנו את הסבלים את סבלנות איוב שמעתכם ואת אחרית האדון ראיתם כי רחום וחנון יהוה׃


Jnda̱ na jndyena na luaaˈ, jeeⁿcheⁿ ndyaaˈ tjaweeˈ nˈomna. Mana ˈndyena jom, tyˈena. 	 וכשמעם את זאת תמהו ויעזבהו וילכו להם׃


Quia jnda̱ seitjom Jesús canchooˈwe nnˈaⁿ na cwilajomndye ñˈeⁿñê, tquiaaⁿ na calaˈxmaⁿna najneiⁿ cha nnda̱a̱ nntjeiiˈna naⁿjndii, ndoˈ na nnda̱a̱ nlaˈnˈmaⁿna nnˈaⁿ wii. 	 ויקרא אל שנים העשר ויתן להם גבורה ושלטן על כל השדים ולרפא חליים׃


Tˈo̱o̱yâ nnoom lˈuuyâ: —Mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilue na ˈu Juan, tsˈaⁿ na tyotseitsˈoomñe nnˈaⁿ. Ndoˈ ntˈom cwilue Elías ˈu, ntˈom cwilue na Jeremías oo cwiicheⁿ profeta. 	 ויאמרו יש אמרים יוחנן המטביל הוא ואחרים אמרים אליהו ויש אמרים ירמיהו או אחד מן הנביאים׃


Joˈ chii Tyˈo̱o̱tsˈom nchii macwjeeⁿˈeⁿ tsˈaⁿ na nntseixmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ cweˈ ee na lˈue tsˈom nquii, oo cweˈ ncˈe na jeeⁿ matseijndeii tsˈaⁿ na nncjaaweeˈ tsˈoom ñˈeⁿñe. Jom macwjeeⁿˈeⁿ tsˈaⁿ na nluiiñe cwentaaⁿˈaⁿ ee na wiˈ tsˈoom juu. 	 ועל כן אין הדבר לא ביד הרצה ולא ביד הרץ כי אם ביד האלהים המרחם׃


Jesucristo ya ñˈoom tjeiˈyuuˈñê jo nnom Poncio Pilato. Joˈ chii jo nnoom ñequio jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na mañequiaa na cwitaˈndoˈ chaˈtso, luaa ñˈoom na matsa̱ˈntjo̱ⁿya ˈu Timoteo, 	 הנני מצוך נגד האלהים המחיה את כל ונגד המשיח ישוע אשר העיד ההודאה היפה לפני פנטיוס פילטוס׃


Joˈ chii maqueⁿndyo̱ na ñequiiˈcheⁿ nncˈo̱o̱ⁿya na ticoˈtianaˈ ntyjiiya jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ticatseitjo̱o̱ndyo̱ meiⁿ nnom jom meiⁿ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ובזאת גם עמלתי להיות תמים לב לאלהים ולאדם תמיד׃


Ndoˈ na manncueeˈ xueeˈñeeⁿ tyolue ntyjeeⁿ nnoom: —Cwa sa, caluiˈ ñjaaⁿñe. Cjaˈ Judea cha nnˈaⁿ na mˈaⁿ laˈñeⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na mañequiaaˈ mati nntyˈiaana tsˈiaaⁿ na macheˈ. 	 ויאמרו אליו אחיו קום ולך מזה ארצה יהודה למען יראו גם תלמידיך את המעשים אשר אתה עשה׃


Ee chaˈtso ángeles cwiluiindyena na cwindyeˈntjomna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na majñoom joona na cateijndeiina nnˈaⁿ na cwicandaa na nluiˈnˈmaaⁿndye añmaaⁿna. 	 הלא הם כלם רוחות השרת שלוחים לעזרה בעד העתידים לרשת את הישועה׃


Ee majndye nnˈaⁿ mˈaⁿ jeˈ na cwilaˈtiuu nquiee na tˈmaⁿ cwiluiindye, sa̱a̱ nncueˈntyjo̱ na mancjuˈcjenaˈ joona. Ndoˈ jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ jeˈ na majuˈcjenaˈ joona, sa̱a̱ nda̱nquia nntseiwendyenaˈ joona. 	 ואולם רבים מן הראשונים אשר יהיו אחרונים ומן האחרונים יהיו ראשונים׃


Tueeˈna ˈnaⁿ na nntyˈiaana cwanti njoom naquiiˈ ndaatioo ndoˈ jliuna njoom chaˈna ntquiuu ncˈaa. Tyˈetyˈetina chii jliuna njoom chaˈna quinˈoom ncˈaa. 	 ויורידו את האנך וימצאו עמק הים עשרים קומה ויעברו מעט ויוסיפו להוריד את האנך וימצאו קומות חמש עשרה׃


Ndoˈ nchii macanda̱ joˈ, mati mañequiaanaˈ na neiiⁿya naquiiˈ nawiˈ na cwitjo̱o̱ⁿya. Ee nquiuuya na joo nawiˈñeeⁿ ˈoonˈomnaˈ jaa na cˈo̱o̱ⁿya na tˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿ. 	 ולא זאת בלבד כי אף נתהלל בצרות יען אשר ידענו כי הצרה מביאה לידי סבלנות׃


Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ, “Ja, ta, maxjeⁿ ticjo̱.” Sa̱a̱ jnda̱ jeˈ seichuiiˈnaˈ na seitiuu, tja tjacatsˈaa tsˈiaaⁿ. 	 ויען ויאמר אינני אבא ואחרי כן נחם וילך׃


Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjeeⁿ cwaaⁿ nnˈaⁿ nlaˈxmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ cwitjo̱o̱cheⁿ na nluiindyena. Ndoˈ teiyo tqueeⁿ na catseijomnaˈ joona chaˈxjeⁿ na Jnaaⁿ Jesucristo cha na juu nluiitquieñe quiiˈntaaⁿ chaˈtsondye ntseinaaⁿ. 	 כי את אשר ידעם מקדם אתם גם יעד מקדם להיות דומים לדמות בנו למען יהיה הבכור בתוך אחים רבים׃


Jnda̱ na tyˈelcweeˈ nnˈaⁿ na jñom Juan, to̱ˈ Jesús na matseineiiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ nacañomˈm cantyja ˈnaaⁿˈ Juan. Matsoom: —¿Chiuu waa saacantyˈiaˈyoˈ na saˈyoˈ ndyuaa na tja nnˈaⁿ cˈoom yuu na tyomˈaaⁿ Juan? ¿Aa ntyˈiaˈyoˈ jom chaˈcwijom cwii tsmaaⁿ na maleiñˈoomñe jndye? Ntyjii nchii joˈ. 	 ויהי כאשר הלכו להם שלוחי יוחנן ויחל לדבר אל המון העם על אדות יוחנן ויאמר מה זה יצאתם המדברה לראות הקנה אשר ינוע ברוח׃


Jâ jnda̱ jliuuyâ Pablomˈaaⁿˈ jeeⁿcheⁿ ndyaˈ tia ljoˈ machˈeeⁿ. Tiaˈ macwjaaˈñê jâ nnˈaⁿ judíos chaˈwaa tsjoomnancue. Ndoˈ majuutyeeⁿ cwiluiiñê xqueⁿ ñˈoom quiiˈntaaⁿ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿ tsˈaⁿ na jnaⁿ tsjoom Nazaret. 	 כי מצאנו את האיש הזה כקטב ומגרה מדינים בין כל היהודים על פני תבל והוא ראש כת הנצרים׃


ˈU Ta, tjaaˈnaⁿ tsˈaⁿ cˈoom na tinquiaaˈ ˈu, ndoˈ tjaaˈnaⁿ tsˈaⁿ cˈoom na xocatseitˈmaaⁿˈñe xueˈ. Ee mañenncuˈcheⁿˈ tseixmaⁿˈ na ljuˈ tsˈomˈ. Chaˈtso nnˈaⁿ cwii cwii ndyuaa nñequiona na nlaˈtˈmaaⁿˈndyena ˈu, ncˈe na jnda̱ tjantyˈee ñˈoom cantyja ˈnaⁿˈ na chaˈtso na macheˈ maxjeⁿ matyˈiomyanaˈ. 	 מי לא ייראך יהוה ולא יכבד את שמך כי קדוש אתה לבדך כי כל הגוים יבאו וישתחוו לפניך כי נגלו משפטי צדקך׃


Ndoˈ juu xjeⁿˈñeeⁿ nacañomˈm teitquiooˈndye we nnˈaⁿ na ñetˈom teiyo, juu Moisés ñˈeⁿ Elías. Cwilaˈneiⁿna ñˈeⁿñê. 	 והנה נראו אליהם משה ואליהו מדברים אתו׃


Ee quia joˈ ncuee na cwitioomndye nnˈaⁿ cantyja na wiˈndyena cha nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ chaˈtso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na jnda̱ teiljeii. 	 כי ימי נקם המה למלאת כל הכתוב׃


’ Jnda̱ chii, ja na matsa̱ˈntjo̱ⁿya nntsjo̱o̱ nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ ntyjaaˈa ntyjatymaaⁿˈ: “Quindyo̱o̱ˈyoˈ nacañomya ˈo nnˈaⁿ na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom na catˈuiiwiˈnaˈ ˈo. Jeˈ jeˈ nntsaˈyoˈ quiiˈ chom na tijoom canduuˈ na juu joˈ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaˈ tsaⁿjndii na nlcoˈwiˈnaˈ jom ñequio ángeles ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ואז יאמר גם אל הנצבים לשמאלו לכו מעלי אתם הארורים אל אש עולם המוכנה לשטן ולמלאכיו׃


Ndoˈ mati na nñeˈquiaˈyoˈ na quianlˈuaaˈ Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee na jnda̱ tqueeⁿ na laˈxmaaⁿya na nntoˈño̱o̱ⁿya chaˈtso nnom na cwitoˈñoom nnˈaⁿ na macwjeeⁿˈeⁿ cwentaaⁿˈaⁿ na cwilaˈjomndyena cantyja na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom yuu na jeeⁿ caxuee. 	 ולתת תודה לאבינו העשה אתנו ראוים לחלק נחלת הקדשים באור׃


Ee ˈu na nchii tsˈaⁿ judío cwiluiindyuˈ, xeⁿ na matseijomnaˈ ˈu chaˈna tsˈoom olivo jnda̱a̱, sa̱a̱ jnda̱ ñjoomˈndyuˈ tsˈoom olivo xiomˈ, meiiⁿ na tiquiluii na ljoˈ, majndeiiticheⁿ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos, tijndeiˈnaˈ na nñjoomˈndyenndaˈna manquiiti tsˈoom olivo xiomˈ na laˈxmaⁿna. 	 כי אם אתה נגזרת מעץ אשר הוא בטבעו זית יער והרכבת שלא כטבע בזית טוב אלה היצאים ממנו על אחת כמה וכמה שירכבו בזית שלהם׃


Jnda̱ joˈ tyja̱caño̱o̱ⁿ nnco̱ na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. Ja matseijomndyo̱ ñˈeⁿ nnˈaⁿ, macwaˈa ñˈeⁿndyena. Sa̱a̱ ˈo cwinduˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya: “Luaaˈ tsˈaⁿ jeeⁿ cwaˈ, jeeⁿ ˈuu. Juu jeeⁿ ya matseixˈiaaˈñe ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio nnˈaⁿ na cwitoˈñoom tsˈiaaⁿnda̱a̱ nnˈaⁿ cwentaaˈ gobiernom.” Sa̱a̱ tintsˈaa, ee cwiwitquiooˈ na jndo̱ˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ee chaˈtso na matseijndaaˈñê maˈmo̱ⁿnaˈ na ljoˈ. 	 ויבא בן האדם והוא אכל ושתה ויאמרו הנה איש זולל וסבא ואהב מוכסים וחטאים ונצדקה החכמה מאת בניה׃


’Cweˈ joˈ calaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom cañoomˈluee. Matseijomnaˈ jom chaˈna cwii patrom na seitioom na nntyjo̱o̱ⁿ mosoomˈm na choˈjnaⁿ nnoom. 	 על כן דומה מלכות השמים למלך בשר ודם אשר חפץ לעשות חשבון עם עבדיו׃


Na cwii cwii tmaaⁿˈñeeⁿ jnda̱a̱ˈti canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ na tioo ángeles sa̱a̱yo cantaa. Tioona sa̱a̱yo canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Judá, canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Rubén, canchooˈwe meiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Gad, 	 לשבט יהודה חתומים שנים עשר אלף לשבט ראובן חתומים שנים עשר אלף לשבט גד חתומים שנים עשר אלף׃


Ee meiiⁿ na cwiluena na cwitaˈjnaaⁿˈna Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ joo na cwilˈana cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na tiyuuˈ. Laxmaⁿna nnˈaⁿ na tiannˈaⁿndye, nnˈaⁿ na cwilawendye nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, meiⁿcwii leicanda̱a̱ nlˈana yuu na ya. 	 אמרים המה כי ידעו את האלהים ובמעשיהם כופרים בו כי מתעבים וממרים הם ולא יצלחו לכל מעשה טוב׃


Ndoˈ taˈxˈeena nnoom: —¿Chiuu ˈu tsˈaⁿ na matyˈiooˈ? Tsoom nda̱a̱na: —Jnda̱ tyˈeñˈomna nqueⁿ na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom ja, meiⁿ ticaljeiiya yuu tyˈequeⁿna jom. 	 ויאמרו אליה אשה למה תבכי ותאמר אליהם כי נשאו מזה את אדני ולא ידעתי איפה הניחהו׃


Ndoˈ cwiindye joona na jndyu Cleofas tˈo̱ nnoom, tso: —¿Aa ˈu cwii tsˈaⁿ na cweˈ tyjeˈya Jerusalén, joˈ chii ticaljeiˈ chiuu waa na tuii wja mawenaˈ? 	 ויען האחד אשר שמו קליופס ויאמר אליו האתה לבדך גר בירושלים ואינך ידע את הקרת בה בימים האלה׃


Ndoˈ Pedro tquiacheⁿ tquia tjantyjo̱o̱ⁿ. Macanda̱ tueeˈtyeeⁿ tachˈeeⁿˈ waaˈ tyee na cwiluiitquieñe. Joˈ joˈ tjacjom nacañoom nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom watsˈom tˈmaⁿ. Tyotseiwiñê ˈndyoo chom. 	 ופטרוס הלך אחריו מרחוק עד לחצר הכהן הגדול פנימה וישב שם עם המשרתים ויתחמם נגד האור׃


Na xuee jeˈ na wjaa wjaatinaˈ, meiⁿcwii tsˈaⁿ tintseintjaaⁿˈ ja cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ. Ee cantsaaⁿ na cho̱ya cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na mandiˈntjomtyeⁿ nnom Ta Jesús. 	 מעתה איש אל ילאני עוד כי את חבורות האדון ישוע אני נשא בגויתי׃


ˈO nnˈaaⁿya, ñequio xueeˈ Ta Jesucristo cwitsa̱ˈntjo̱o̱ⁿyâ na catjeiˈndyoˈ ñequio tsˈaⁿ na matseiyuˈ na tiñeˈcatsˈaa tsˈiaaⁿ meiⁿ tiñeˈtseijomñe ñequio ñˈoom na ñetˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ. 	 והננו מצוים אתכם אחים בשם אדנינו ישוע המשיח אשר תבדלו מכל אח מעקש דרכיו ואיננו מתהלך על פי הקבלה אשר קבל מאתנו׃


Quia joˈ tsotyeeⁿcheⁿ nda̱a̱na: —Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, tixocalaˈljo nnˈaⁿ cwii profeta na mañecwii ndyuaana ñˈeⁿñe na mañequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאמר אמן אמר אני לכם כי אין נביא רצוי בארץ מולדתו׃


Majuu xjeⁿˈñeeⁿ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê squieˈcaño̱o̱ⁿyâ joona. Ticjaweeˈ nˈo̱o̱ⁿyâ na matseineiiⁿ ñˈeⁿ cwii yuscu, sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ tjaaˈnaⁿ na taˈxˈa̱a̱yâ ˈndyoo yuscuˈñeeⁿ: “¿Ljoˈ lˈue tsˈomˈ?” oo na lˈuuyâ nnom Ta Jesús: “¿Cwaaⁿ ñˈoom matseineiⁿˈ ñequio yuscumˈaaⁿˈ?” 	 ויהי הוא מדבר ככה ותלמידיו באו ויתמהו על דברו עם אשה אך לא אמר לו איש מה זה תשאל או מה תדבר עמה׃


Tinntseiñˈeeⁿˈñenaˈ tsˈomˈ juu ñˈoom na matsjo̱o̱ya: “Maxjeⁿ jndeiˈnaˈ na caluiindyoˈxcoˈyoˈ.” 	 אל תתמה על אמרי לך כי עליכם להולד מלמעלה׃


Juu xjeⁿ na ñetˈo̱o̱ⁿya na tjaa chiuuya na nlˈaaya na nntjeiˈnˈmaaⁿndyo̱ cheⁿncjo̱o̱, majuuto xjeⁿˈñeeⁿ tquiaañe Cristo na cueeⁿˈeⁿ cwentaa jaa nnˈaⁿ na tia nnˈaⁿndyo̱. 	 כי המשיח בעודנו חלשים מת בעתו בעד הרעשים׃


Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na ñequiiˈcheⁿ matseitjo̱o̱ñe, matseixmaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsaⁿjndii. Ee cantyjati xjeⁿ na jnaⁿjndyeecheⁿnaˈ chaˈtso, tsaⁿjndii jnaⁿ matseixmaaⁿ. Ndoˈ jnda̱ jndyo Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom na nntseityueeⁿˈeⁿ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ tsaⁿjndii. 	 והעשה חטא מן השטן הוא כי השטן חטא מראש לזאת נגלה בן האלהים להפר את פעלות השטן׃


Tuii tsiaⁿtsjo̱ˈ tatiom tsjoomˈñeeⁿ ñˈeⁿ canchooˈwe ljo̱ˈ na jeeⁿ ntˈmaⁿ. Ndoˈ canchooˈwe apóstoles, teiljeii xueeˈ cwii cwii joona nacjooˈ cwii cwii tsjo̱ˈñeeⁿ. 	 ולחומת העיר שנים עשר מוסדות ועליהם שנים עשר שמות לשנים עשר שליחי השה׃


Ee maxjeⁿ nleitquiooˈyuu na titjoomˈ mˈaⁿˈyoˈ cha mˈmo̱ⁿnaˈ ˈñeeⁿ joo quiiˈntaaⁿˈyoˈ mˈaⁿna na xcweeˈ nˈomna jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי אף צריכות כתות להיות ביניכם למען יודעו הנאמנים בכם׃


Jeˈ nntsjo̱o̱ ljoˈ maˈmo̱ⁿ ñˈoom wantyˈiuuˈwaa cantyja ˈnaaⁿ ntquieeˈ cancjuu na ntyˈiaˈ na tooˈndye tsˈo̱o̱ ntyjaya, ndoˈ ntquieeˈ xjo sˈom cajaⁿ na cwicañjoomˈ nlca. Joo ntquieeˈ cancjuuˈñeeⁿ, joˈ joˈ ntquieeˈ ángeles na cwilˈa cwenta ntquieeˈ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ joo ntquieeˈ xjo sˈom cajaⁿ na cwicañjoomˈ nlca, joˈ joˈ ntquieeˈ ntmaaⁿˈ naⁿˈñeeⁿ na laˈxmaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 את סוד שבעת הכוכבים אשר ראית בימיני ואת שבע מנרות הזהב שבעת הכוכבים הם מלאכי שבע הקהלות ושבע המנרות אשר ראית שבע קהלות הנה׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilayuˈ teijndeiina jom natsjom. Tuo̱o̱ⁿ tsˈom cwii tsquiee lˈo̱o̱. Jlacˈo̱ⁿna jom mantana na waa na ndye ˈndyoo tatiom nnom tsjoom. Chii tjacueeⁿ cwiicheⁿ na ntyja, mana tjaaⁿ. 	 ויקחו אתו התלמידים לילה ויורידהו בסל בעד החומה׃


Sa̱a̱ xeⁿ quiiˈ nˈomˈyoˈ laxmaⁿˈyoˈ cwii na matseiˈndaaˈnaˈ ˈo chaˈcwijom cwii na ja jnaaⁿˈ na jeeⁿ xueeˈyoˈ ndoˈ jeeⁿ cwilaˈjnda̱ˈyoˈ na nluii tˈmaⁿndyoˈ, quia joˈ tintjeiˈyoˈ cwenta na jndo̱ˈ nˈomˈyoˈ, ee na cwilaxmaⁿˈyoˈ na ljoˈ matyˈiomnaˈ na cantundyoˈ ndoˈ cwitjeiˈndyoˈ ñequio ñˈoom na mayuuˈ. 	 ואם קנאה מרה ומריבה בלבבכם אל תתהללו ואל תשקרו באמת׃


Tiñeˈquiandyoˈ na nntjeiiˈ naⁿmˈaⁿˈ naya ˈnaⁿˈyoˈ na jeeⁿ jndanaˈ na cweˈ cwilˈayana na jeeⁿ nioomˈ nˈomna ndoˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena ángeles. Joona cwitiiˈndyena cantyja ˈnaaⁿ ñˈoom na tyoontyˈiaana na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ cwilaˈsˈandyena ncˈe ñˈoom na mˈaaⁿˈ nˈom nquieena. 	 אל תתנו לאיש לעקב אתכם על ידי שפלות רוח ועבודה מלאכים המהלך בדברים אשר לא ראו עיניו ומלא רוח גאוה על לא דבר משכל בשרו׃


Sa̱a̱ jnda̱ jndyena cantyja ˈnaⁿˈ na ˈu xuiiˈ maˈmo̱o̱ⁿˈ nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ judíos na cwicˈeeⁿ ntˈomcheⁿ njoom naquiiˈ ntaaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos. Jnda̱ jndyena na matsuˈ na tacalanˈoomˈndye naⁿˈñeeⁿ ñˈoom na tqueⁿ Moisés. Mati jnda̱ jndyena na matseijndo̱ˈ nˈom naⁿˈñeeⁿ na tacalˈana costumbre na cwilˈaaya ñequio yoˈndaa na naⁿnom, meiⁿ tacalacanda̱a̱ˈndyena ntˈomcheⁿ costumbre ˈnaaⁿ welooya na ñetˈom teiyo. 	 והם שמעו עליך שמועה כי תלמד את כל היהודים אשר בקרב הגוים לסור ממשה באמרך כי אין עליהם למול את בניהם וללכת בחקות התורה׃


Sa̱a̱ ncueˈntyjo̱ xjeⁿ na nlcaⁿnaˈ na nñequiana cwenta nnom Nqueⁿ na mˈaaⁿcˈeeñê na nncuˈxeeⁿ nnˈaⁿ na cwitaˈndoˈ ndoˈ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. 	 אשר יתנו חשבון לפני העתיד לשפט החיים והמתים׃


Ndoˈ seicandii tsˈaⁿ jom, tso: —Chˈeⁿ mˈaaⁿ tsoˈndyoˈ ñequio ntyˈiuˈ. Ñeˈcalaˈneiⁿna ñˈeⁿndyuˈ. 	 ויגד לו לאמר אמך ואחיך עמדים בחוץ והם חפצים לראותך׃


Ee cwitjo̱o̱cheⁿ na tajnaⁿˈyoˈ Cristo, ñeseijomnaˈ ˈo chaˈna canmaⁿ na jnda̱ tsuundyeyooˈ, sa̱a̱ jeˈ na jnda̱ lcweˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, machˈeeⁿ cwenta añmaaⁿˈyoˈ chaˈxjeⁿ mateixˈee sto quiooˈñeeⁿ ndoˈ na mawañoomˈm ˈo. 	 אשר בחברתו נרפא לכם כי הייתם כצאן אבדות ועתה שבתם אל הרעה פקיד נפשתיכם׃


Ñequiiˈcheⁿ ñˈoom tjañoomˈ seineiⁿ Jesús na tyoˈmo̱o̱ⁿ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Meiⁿcwii ñˈoom tîcatseineiiⁿ nda̱a̱na na nchii ñˈoom tjañoomˈ. 	 כל זאת דבר ישוע במשלים אל המון העם ובבלי משל לא דבר אליהם׃


Quia na jnda̱ teicheⁿ ndyuee ntquieeˈ ntsueeˈñeeⁿ, quia joˈ seijndaaˈndyo̱ na nntseiljeiya ñˈoom na jluena, sa̱a̱ jndiiya cwii jndyee na teicˈuaa cañoomˈluee. Matso: —Ñˈoom na jndiˈ na jlue ntquieeˈ ntsueeˈñeeⁿ cwantyˈiuuˈndyuˈ joonaˈ, tintseiljeiˈ. 	 וכדבר שבעת הרעמים בקולתיהם חפצתי לכתב ואשמע קול מן השמים לאמר חתום את אשר דברו שבעת הרעמים ואל תכתב זאת׃


Mañequiaya na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ nnˈaaⁿya Tito. Ee chaˈxjeⁿ na mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ chiuu nnteijndeitya̱ ˈo, maluaaˈ mˈaaⁿˈ tsˈoom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 ותודות לאלהים הנותן גם בלב טיטוס לשקד עליכם בשקידה כזאת׃


Cwiicheⁿ xuee tquiena tsjoom Cesarea. Mameindooˈ Cornelio joona. Jnda̱ seitjoom nnˈaaⁿˈaⁿ ñequio nnˈaⁿ na ya ñˈoom jom ñˈeⁿndye. 	 ולמחרתו באו אל קסרין וקרניליוס מחכה להם ועמו בני משפחתו וקרוביו ומידעיו הנקהלים אליו׃


Yati xeⁿ teilˈuanaˈ ee nncwinom ndyee siaⁿnto denarios nncwjiˈnaˈ. Sˈomˈñeeⁿ nnluii naya ndyeñeeⁿˈ. Jnaaⁿˈ luaaˈ na tyolaˈwjeena yuscuˈñeeⁿ. 	 כי ראוי היה זה להמכר ביותר משלש מאות דינר ולתתו לעניים ויגערו בה׃


Yocheⁿ na tyotseiˈndaaˈnaˈ tsˈoom, tyoqueⁿñetyeeⁿ na tyotseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio chaˈwaa najneiⁿ. Ndoˈ ndaatmeiiⁿˈeⁿ tyotseijomnaˈ chaˈna tˈmaⁿ ndaateiⁿ niomˈ, ñecwii ndiiˈ cwiˈiuunaˈ xjeⁿ nomtyuaacheⁿ. 	 ויבאו עליו חבלי מות ויוסף להתפלל בחזקה ותהי זעתו כנטפי דם ירדים לארץ׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee ndicwaⁿ jndeii maquiˈcaljoo jndye wˈaandaa. Joˈ chii to̱ˈna tyotjeiiˈna canchuu tsˈomnaˈ. Tyotueeˈna joonaˈ tsˈom ndaaluee cha na nntseixjeeⁿˈñenaˈ na jaaˈ wˈaandaa. 	 ויהי הסער הולך וסער עלינו וממחרת הטילו את המעמסה אל הים׃


ˈO naquiiˈ nˈomˈyoˈ calaˈtˈmaaⁿˈndyo Cristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom ˈo. Ñequiiˈcheⁿ cˈomcˈeendyoˈ na ntˈo̱ˈyoˈ nnom tsˈaⁿ na mawaxˈee chiuu waa na cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ jom, 	 את יהוה אלהים אתו תקדישו בלבבכם והיו נכנים תמיד להשיב דבר בענוה וביראה לכל שאל אתכם חשבון התוחלת אשר בקרבכם׃


Catseijnduˈ na cjee nncwjeˈcañoomˈ ja, 	 חושה לבוא אלי במהרה׃


Ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ tsˈo̱o̱ndaa Asiawaa cwilaˈcwanomna na xmaⁿndyoˈ. Majuu nnˈaaⁿya Aquila ñequio scoomˈm Priscila cwiluena na xmaⁿndyoˈ ndoˈ majoˈti cwilue nnˈaⁿ tmaaⁿˈ na cwitjomndye wˈaana ñequio xueeˈ nqueⁿ na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa. 	 הקהלות אשר באסיא שאלות לשלומכם עקילס ופריסקלא וגם הקהלה אשר בביתם מרבים לשאל לשלומכם באדנינו׃


Mati lotyeˈyoˈ, londyeeˈyoˈ, ntyjeeˈyoˈ, nnˈaⁿˈyoˈ, nnˈaⁿ na ya ñˈoom ˈo ñˈeⁿndye, nñeˈquiana cwenta ˈo luee nnˈaⁿ ndoˈ ntˈomndyoˈ nlaˈcwjee naⁿˈñeeⁿ. 	 וגם תמסרו על ידי יולדיכם ואחיכם וקרוביכם ורעיכם וימיתו מכם׃


Ndoˈ manquiuˈyaˈyoˈ ñˈoomˈñeeⁿ na tqua̱a̱ⁿtya̱a̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ ñequio najndeii na matseixmaⁿ Ta Jesús. 	 כי ידעתם את המצות אשר נתנו לכם בשם האדון ישוע׃


Ndoˈ jlaˈcwanomna cwii carta ñequio naⁿˈñeeⁿ. Cartaˈñeeⁿ matsonaˈ: “Jâ apóstoles ñequiondyo̱ jâ nnˈaⁿ na cwiluiitquiendyô̱ quiiˈntaaⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ tsjoom Jerusalén, cwilacwano̱o̱ⁿyâ cartawaa na mˈaⁿˈ ˈo nnˈaⁿ na nchii judíos na mˈaⁿˈyoˈ tsjoom Antioquía ñequio ndyuaa Siria ñˈeⁿ Cilicia. Cwilˈuuyâ na xmaⁿndyoˈ ˈo nnˈaaⁿya na cwilayuˈyoˈ. 	 ויכתבו וישלחו על ידם לאמר אנחנו השליחים והזקנים והאחים שאלים לשלום האחים אשר מן הגוים באנטיוכיא ובסוריא ובקיליקיא׃


Ee seiiˈa matseixmaⁿnaˈ nantquie na tjacantyja naya ndoˈ nioomˈa matseixmaⁿnaˈ juu na nncˈuu tsˈaⁿ na tjacantyja naya. 	 כי בשרי באמת הוא מאכל ודמי באמת הוא משקה׃


Ndoˈ ntˈomcheⁿ cˈoontyjondye cjooˈ lcaaˈ oo cjooˈ lcaaˈntaⁿˈ na tyuiiˈ wˈaandaa. Joˈ na chaˈtsondyô̱ ya squia̱a̱yâ tyuaatcwii. 	 ויהי כן וימלטו כלם אל היבשה׃


Mancjo̱o̱tya̱a̱yâ jndya̱a̱yâ ñˈoomˈñeeⁿ na tso na jnaⁿnaˈ nandye cañoomˈluee, xjeⁿ na tˈo̱o̱ⁿyâ ñˈeⁿñê sjo̱ˈñeeⁿ na ljuˈ tseixmaⁿnaˈ. 	 ואת הקול הזה שמענו באזנינו יצא משמים בהיותנו עמו בהר הקדש׃


Ndoˈ maljoˈyu waa cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ na machˈee yuu naya, mañoomˈ cwiwitquiooˈ na ya machˈeeⁿ, ndoˈ tsˈiaaⁿ ya na cwilˈa nnˈaⁿ meiiⁿ titquiooˈnaˈ, sa̱a̱ nda̱nquia nleitquiooˈnaˈ. 	 וככה גם המעשים הטובים גלוים המה ואשר אינם כן לא יוכלו להסתר׃


Tsoom nda̱a̱na: —Meiⁿnquia tsˈaⁿ na macoˈñom yucachjoomˈaaⁿ ncˈe xueya, ja macoˈñom tsaⁿˈñeeⁿ, ndoˈ meiⁿnquia tsˈaⁿ na macoˈñom ja, mati macoˈñom tsaⁿˈñeeⁿ nquii na jñom ja. Ncˈe na luaaˈ, tsˈaⁿ na cjeti cwiluiiñe quiiˈntaaⁿˈyoˈ, tsaⁿˈñeeⁿ cwiluiitˈmaⁿñetyeeⁿ. 	 ויאמר אליהם כל אשר יקבל את הילד הזה לשמי אותי הוא מקבל וכל אשר יקבל אותי הוא מקבל את אשר שלחני כי הקטן בכלכם הוא יהיה הגדול׃


Cˈo̱o̱ⁿya na neiiⁿya. Catsˈaanaˈ na tˈmaⁿ na neiiⁿˈ nˈo̱o̱ⁿya, ndoˈ calawa̱a̱ndya̱a̱ya jom. Ee jnda̱ tueˈntyjo̱ na manncoco nquii Catsmaⁿ. Ndoˈ tsaⁿ na nluiiñe scoomˈm mamˈaaⁿcˈeeñe. 	 נשמחה ונגילה ונתנה לו הכבוד כי באה חתנת השה ואשתו התקדשה׃


Jnda̱ tjacjoona na cwincona jom, quia joˈ tjeiiˈna liaatcoˈñeeⁿ, jlaˈcweenndaˈna liaⁿˈaⁿ jom. Jnda̱ chii tyˈeñˈomna jom na nntyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ואחרי התלוצצם בו הפשיטו אותו את המעיל וילבישהו את בגדיו ויוליכהו לצלב׃


Queⁿˈyoˈ cwenta, maˈndii Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. Taxocˈoomñê watsˈom tˈmaⁿ ˈnaⁿˈyoˈ. 	 הנה ביתכם יעזב לכם שמם׃


Ndoˈ tyˈioom tsˈiaaⁿ ja na catsˈaaya na cˈooliu nnˈaⁿ chiuu nncwjiˈnˈmaaⁿñê ˈo nnˈaⁿ na nchii tuiindyoˈ judíos. Quia na jnaⁿjndyeecheⁿnaˈ na sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtsoti na maniom seijndaaˈñê na luaaˈ nncuaa, sa̱a̱ hasta quia jeˈcheⁿ matseicano̱o̱ⁿ na ljoˈ, 	 ולהאיר עיני כל מה היא הנהגת הסוד הנסתר מדרת עולם באלהים יוצר הכל על ידי ישוע המשיח׃


Ndoˈ majndye nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ quia na ntyˈiaana na luaaˈ sˈaa Jesús, jlaˈyuˈna ñˈeⁿñê. 	 ורבים מן היהודים אשר באו אל מרים בראותם את אשר עשה ישוע האמינו בו׃


Ndoˈ Jesús jleityˈiom nnoom, mantyˈiaaⁿˈaⁿ jnda̱ manquioquie cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na jndyendye. Quia joˈ matsoom nnom Felipe: —¿Yuu nlaˈjndaaya nantquie cha nnda̱a̱ nlcwaˈ chaˈtsondye naⁿmˈaⁿˈ? 	 וישא ישוע את עיניו וירא עם רב בא אליו ויאמר אל פילפוס מאין נקנה להם לחם לאכל׃


Sa̱a̱ ja ticantyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ ñˈoom na cwitjeiˈyuuˈndye nnˈaⁿ cantyja ˈnaⁿya. Luaaˈ matsjo̱o̱ cha nnda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿndyo̱ ˈo. 	 ואני אינני לקח עדות מאדם אך אמרתי זאת למען תושעון׃


Quia joˈ Felipe to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyotseineiiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ juu ñˈoomˈñeeⁿ na teiljeii naquiiˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na seiˈnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Tyotseineiiⁿ nnom tsaⁿˈñeeⁿ ñˈoom naya cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. 	 ויפתח פילפוס את פיו ויחל מן הכתוב הזה ויבשר אותו את ישוע׃


’Yocheⁿ na ndicwaⁿ wanaaⁿ, queⁿndyuˈ na caljondyoˈyaˈyoˈ ñˈoom na maleichuunaˈ ˈo ñˈeⁿ xˈiaˈ cha tintsˈaanaˈ na juu tsˈaⁿ na mˈaⁿˈntiaaˈndyoˈ ñˈeⁿñe nntseiquioom ˈu lˈo̱ jwe. Ndoˈ jweˈñeeⁿ nñequiaaⁿ cwenta ˈu luee sondaro, Ndoˈ joona mana nntueeˈna ˈu wˈaancjo. 	 מהר התרצה לאיש ריבך בעודך בדרך אתו פן יסגיר אתך איש ריבך אל השפט והשפט יסגירך לשוטר והשלכת את בית הכלא׃


Ncˈe na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom mawañoomˈm ˈo ñequio najndeii na matseixmaaⁿ. Nntsˈaaⁿ na ljoˈ hasta ncuee na macanda̱ quia na nleitquiooˈ na nncwjiˈnˈmaaⁿñê ˈo. 	 הנשמרים בעז אלהים על יד האמונה לתשועה העתידה להגלות בעת קץ׃


Ee tjaqueⁿˈeⁿ watsˈom cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, tcaaⁿ ntyooˈ nnom tyee. Tcwaaⁿˈaⁿ joonaˈ ndoˈ mati tquiaaⁿ na tcwaˈ nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê. Ndoˈ ntyooˈñeeⁿ na jnda̱ tqueⁿ nnˈaⁿ joonaˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, ticwanaaⁿ na nlcwaˈ meiⁿnquia tsˈaⁿ. Macanda̱ nquiee ntyee wanaaⁿ na nlcwaˈna. 	 כי בא אל בית האלהים ויאכל את לחם הפנים אשר איננו מתר לו ולאנשיו לאכלה רק לכהנים לבדם׃


Tyolaxuaana tyoluena: —Chiuu sa ˈo nnˈaⁿ na luaaˈ ñeˈcalˈaˈyoˈ. Mannˈaⁿ jâ chaˈna ˈo. Tquioñˈo̱o̱ⁿyâ ñˈoom naya na nndyeˈyoˈ cha caˈndyeˈyoˈ nmeiⁿˈ na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo. Calatˈmaaⁿˈndyoˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ ee jom tqueeⁿ cañoomˈluee ñequio tsjoomnancue ñequio ndaaluee ndoˈ chaˈtso nnom na cwilaxmaⁿnaˈ. 	 ויצעקו לאמר אנשים למה תעשו כזאת גם אנחנו בני אדם חלשים כמוכם ונבשרה אתכם למען שוב תשובו מן הבליכם אלה אל אלהים חיים אשר עשה את השמים ואת הארץ ואת הים ואת כל אשר בם׃


Quia na njño̱o̱ⁿya Artemas oo Tíquico na mˈaaⁿˈ, queⁿndyuˈ na nncjaˈndoˈ ja tsjoom Nicópolis, ee jnda̱ seijndaaˈndyo̱ na nncˈo̱o̱ⁿya joˈ joˈ ncuee na teiⁿ. 	 כאשר אשלח אליך את ארטמס או את טוכיקוס תמהר לבוא אלי לניקפליס כי גמרתי בלבי לשבת שם בימי הסתיו׃


Quia na tueˈntyjo̱ xjeⁿ na tquie ntjomˈñeeⁿ, jñoom cwii mosoomˈm na mˈaⁿ naⁿˈñeeⁿ na nñeˈquiana na tseixmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ. Sa̱a̱ tyotjaaˈ naⁿˈñeeⁿ juu, jñoomna juu na tjaa ljoˈ tjachuu. 	 ולמועד שלח עבד אל הכרמים לתת לו מפרי הכרם והכרמים הכהו וישלחהו ריקם׃


Quia joˈ tyenquioomˈm luaˈnda̱a̱na, tsoom: —Catsˈaanaˈ chaˈxjeⁿ na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ. 	 ויגע בעיניהם ויאמר יעשה לכם כאמונתכם׃


Joˈ na taxˈeeñê nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ na canchooˈwe na tˈmaaⁿ na calaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê, matsoom: —Ndoˈ ˈo jeˈ ¿aa mati nnto̱ⁿˈndyoˈ ñˈeⁿndyo̱? 	 ויאמר ישוע אל שנים העשר היש את נפשכם גם אתם לסור ממני׃


Ndoˈ jluiˈnom cwiicheⁿ caso wee. Ndoˈ juu tsˈaⁿ na waˈljoo, toˈñoom najneiⁿ na nncwjaaˈñê tiaˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ cha cantycwii na ya mˈaⁿna ñˈeⁿ ncˈiaana tsjoomnancue, cha yacheⁿ calaˈcwjeendyena. Ndoˈ toˈñoom cwii xjo espada na jeeⁿ tˈmaⁿ. 	 ויצא סוס שני והוא אדם ולרכב עליו נתן לשאת את השלום מן הארץ למען יהרגו איש את אחיו ותנתן לו חרב גדולה׃


Ee jeˈ tachii macoˈñomˈ cweˈ cwii moso na ndiˈntjomtyeⁿ njomˈ. Jom cwiluiiñê cwii nnˈaaⁿya na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya. Mayuuˈ ja jnda ntyjiiya ñˈeⁿñê ndoˈ majndeiiticheⁿ ˈu jeˈ nncˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ jom, cwii ndiiˈ ncˈe na tsˈaⁿ jom chaˈna jaa ndoˈ jnda̱ we ncˈe na cwiluiiñê cwii nnˈaaⁿya na mˈaaⁿñê cwentaaˈ Ta Jesucristo. 	 ומעתה לא כעבד כי אם למעלה מעבד כאח אהוב שכן הוא לי ביותר ואף כי לך הן בבשר הן באדון׃


’ˈO nnˈaⁿ fariseos ñˈeⁿ ˈo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ ljeii na tqueⁿ Moisés, nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo ee cweˈ cwilˈaˈyaˈyoˈ na jeeⁿ ya nnˈaⁿndyoˈ. ˈO mantyjo̱ˈyoˈ ˈnaaⁿ lˈoo na cweˈ ñeˈcatjeiˈtoˈyoˈ luee yolcu na jnda̱ tja̱ sˈaa. Sa̱a̱ majuu xjeⁿˈñeeⁿ teincoo ñˈoom cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha ticaˈmo̱ⁿnaˈ na wiˈndyoˈ. Cweˈ joˈ na tˈmaⁿti nlcoˈwiˈnaˈ ˈo quia na nncuˈxeeⁿ ˈo. 	 אוי לכם הסופרים והפרושים החנפים כי בלעים אתם את בתי האלמנות ומאריכים בתפלה למראה עין תחת זאת משפט על יתר תקחו׃


Tˈo̱ Jesús nnom: —Chiuu sa ˈu Felipe, jaachˈee xuee mˈaaⁿya ñˈeⁿndyoˈ, ¿aa maxjeⁿ ticwajnaⁿˈ ja? Tsˈaⁿ na jnda̱ ntyˈiaaˈ ja, mati jnda̱ ntyˈiaaⁿˈaⁿ Tsotya̱. ¿Chiuu na matsuˈ: “Quiaaˈ na nntyˈiaanda̱a̱yâ Tsotyeˈ”? 	 ויאמר אליו ישוע זה כמה ימים אנכי אתכם ואתה פילפוס הטרם תדעני הראה אתי ראה את האב ולמה זה תאמר הראנו את האב׃


Ndoˈ tquiana winom na nncˈom na tjoomˈnaˈ ñequio mirra. Sa̱a̱ jom tîcoˈñoom juunaˈ. 	 ויתנו לו יין מזוג במר והוא לא קבל׃


Joˈ chii ncˈe na luaaˈ tso Caifás, cantyjati xueeˈñeeⁿ jnaⁿnaˈ na jlaˈjomndye naⁿmaⁿnˈiaaⁿˈñeeⁿ na nlaˈcueeˈna Jesús. 	 ויועצו יחדו להמיתו מהיום ההוא והלאה׃


Jnda̱ tquiaa Tsotya̱ya na nntseixmaⁿya na nntsa̱ˈntjo̱ⁿya. Chaˈxjeⁿ na nntiuujnda̱a̱ xuaa na mmeiⁿˈ tsˈaⁿ tsˈoomlˈeiiˈxjo, maluaaˈ nncuˈxeeⁿ nnˈaⁿ. 	 ורעם בשבט ברזל ככלי יוצר ינפצו כאשר קבלתי גם אנכי מאת אבי׃


Tyomanoom chaˈwaa ndyuaa na nndyooˈ jndaa Jordán. Tyoñequiaaⁿ ñˈoom na calcweˈ nˈom nnˈaⁿ jnaaⁿna cha nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom joona, ndoˈ nleitsˈoomndyena. 	 ויבא אל כל ככר הירדן ויקרא טבילת התשובה לסליחת החטאים׃


Ee tjaaˈnaⁿ cwiicheⁿ nnom ñˈoom na mañequiaatinaˈ na neiⁿya chaˈxjeⁿ quia na mandiiya na joo nnˈaⁿ na cwiluiindye ntseindaaya tyeⁿ cwiljooˈndyena naquiiˈ ñˈoom na mayuuˈ. 	 אין לי שמחה גדולה מלשמע את אשר בני יתהלכו באמת׃


Joˈ chii ncˈe na cwilaxmaaⁿya ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom ticatyˈiomnaˈ na nlajoomˈndyo̱ jom cweˈ cwii ˈnaⁿ na tuiinaˈ ñequio sˈom cajaⁿ, oo sˈom xuee, oo ljo̱ˈ na cwilˈa nnˈaⁿ cweˈ cantyja na cwilaˈtiuu cheⁿnquieena. 	 והנה בהיותנו ילידי האלהים לא נכון לנו לחשב כי האלהות תדמה לזהב או לכסף או לאבן מעשה חרש ומחשבת בני אדם׃


Matso Pablo nnoom: —Jeˈ mameintyja̱a̱ˈa jo njomˈ ˈu ta yuu na matyˈiomnaˈ na nntuˈxeⁿndyo̱ ee ˈu waa na matseiˈxmaⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma. Ee nnˈaⁿ judíos tjaa na cotseitjo̱o̱ndyo̱ nda̱a̱na ndoˈ mantyjiˈyaˈ na ljoˈ. 	 ויאמר פולוס לפני כסא משפט הקיסר אני עמד ושם נכון לי להשפט לא הרעתי ליהודים כאשר ידעת היטב גם אתה׃


Nmeiiⁿˈ tsoom cantyja ˈnaaⁿˈ ángeles, sa̱a̱ nnom Jnaaⁿ tsoom: ˈU Tyˈo̱o̱tsˈom, juu cantyja na matsa̱ˈntjomˈ, mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿnaˈ juu joˈ mˈaaⁿnaˈ cantyja na matyˈiomyanaˈ. 	 אך על הבן אמר כסאך אלהים עולם ועד שבט מישר שבט מלכותך׃


Jnda̱nquia tjo̱ tsˈo̱ndaa Siria ñequio ndyuaa Cilicia. 	 אחרי כן באתי אל גלילות סוריא וקיליקיא׃


Ndoˈ meiiⁿ xeⁿ na aa nntseicueeˈnaˈ ja chaˈcwijom quiooˈ na cwilaˈcueeˈ nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom cha na nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ na cwiñequiaˈyoˈ nnoom ncˈe na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê maxjeⁿ mˈaaⁿya na neiⁿya ndoˈ matseineiiⁿˈndyo̱ ñequio chaˈtsondyoˈ. 	 אבל אם גם אסך על זבח אמונתכם ועבודתה הנני שמח וגם שש עם כלכם׃


Mantyjiiya chiuu waa na mˈaⁿˈyoˈ ndoˈ nawiˈ tˈmaⁿ na cwiwinomˈyoˈ. Ndoˈ ntyjiiya cantyja na wantyˈiaandyo mˈaⁿˈyoˈ sa̱a̱ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom laxmaⁿˈyoˈ na tyandyoˈ. Ntyjiiya ñˈoom wiˈ na cwilue nnˈaⁿ nacjoˈyoˈ. Naⁿˈñeeⁿ tuiindyena na judíos sa̱a̱ cantyja na cwilˈana machˈeenaˈ na meiⁿchjoo nchii joˈ joona. Joona laˈxmaⁿna tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na matseitjom Satanás cwentaaⁿˈaⁿ. 	 ידעתי את מעשיך ואת צרתך ואת רישך ואולם עשיר אתה ואת גדוף האמרים יהודים אנחנו ואינם כי אם כנסית השטן׃


Ntˈom nnˈaⁿ na mˈaⁿ joˈ joˈ jlaˈliooˈndyena nacjooˈ yuscuˈñeeⁿ. Jluena nda̱a̱ ntyjeena: —Jeeⁿ ndyaˈ cweˈchi ncheⁿˈ ˈnaaⁿˈaⁿ na seicatsoom. 	 ויש אשר מתרעמים איש אל רעהו לאמר על מה היה אבוד השמן הזה׃


Tjaaⁿ Nazaret yuu na tjawijneiⁿ. Xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ, tjaaⁿ watsˈom chaˈxjeⁿ na quichˈeeⁿ. Ndoˈ teicantyjaaⁿ na nntseiˈnaⁿˈaⁿ. 	 ויבא אל נצרת אשר גדל שם וילך כמשפטו ביום השבת אל בית הכנסת ויקם לקרא בתורה׃


ˈO ntseindaaya na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, chjootindyo cwii mˈaaⁿya ñˈeⁿndyoˈ. Nlˈueˈyoˈ ja, ndoˈ chaˈxjeⁿ tsjo̱o̱ya nda̱a̱ ncˈiaaˈyoˈ nnˈaⁿ judíos, jeˈ mati matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈ ˈo: ˈO xocanda̱a̱ nntsquieˈcañomˈyoˈ yuu na nncjo̱. 	 בני עוד מעט מזער אהיה עמכם אתם תבקשוני וכאשר אמרתי אל היהודים כי אל אשר אני הולך לא תוכלו לבוא שמה כן אליכם אמר אני עתה׃


Ee joo na cwiwinomˈyoˈ na maqueⁿnaˈ xjeⁿ ˈo cha calaˈtjo̱o̱ndyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, ticachuiiˈnaˈ ñequio na cwitjoom ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. Sa̱a̱ jom cwiluiiñê na mayoomˈm, meiⁿ tijoom quiaaⁿ na juu na maqueⁿnaˈ xjeⁿ ˈo nncwinomˈnaˈ juunaˈ na xocanda̱a̱ nnaⁿndyoˈ ndoˈ mati nñequiaaⁿ na ya nluiiˈndyoˈ naquiiˈ juunaˈ. 	 עדין לא בא עליכם נסיון אחר בלתי אם נסיון בני אדם כי נאמן הוא האלהים אשר לא יניח לנסות אתכם למעלה מיכלתכם כי אם יתן עם הנסיון גם תוצאתיו כדי שתוכלו שאת׃


Juu xueeˈñeeⁿ ljoyaañe Pilato ñˈeⁿ Herodes, ee ñetˈomntiaaˈndyena. 	 ביום ההוא נהיו פילטוס והורדוס לאהבים יחדו כי מלפנים איבה היתה בינתם׃


Jnda̱ na teijaaⁿ xueeˈñeeⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ mañoomˈ jñoomna Pablo ñˈeⁿ Silas na cˈoo naⁿˈñeeⁿ tsjoom Berea. Quia na jnda̱ tquiena tsjoomˈñeeⁿ tyˈena watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. 	 והאחים מהרו לשלח את פולוס ואת סילא לילה לברואה והם בבאם שמה הלכו לבית כנסת היהודים׃


Matso Jesucristo: —Queⁿˈyoˈ cwenta, matyuaaˈ nncua̱ˈcaño̱o̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ. Neiiⁿˈ tsˈaⁿ na matseicanda̱ ñˈoom na chuu librowaa cantyja chiuu cwindyonaˈ. 	 הנני בא מהר אשרי השמר את דברי נבואת הספר הזה׃


Nlaˈtyuiiˈñˈeⁿna ˈo ndoˈ nlaˈcwjeena ndaˈyoˈ. Ndoˈ nlaˈtyuiiˈna niaⁿljo̱ˈ tsjomˈyoˈ. Meiⁿcwii tsjo̱ˈ taxocaˈndyena nacjooˈ xˈiaaˈnaˈ, cweˈ ncˈe na ticalañˈoomˈndyoˈ ja na jñom Tyˈo̱o̱tsˈom cha nnda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿndyoˈ. 	 וסחבו אותך ואת בניך בקרבך ולא ישאירו בך אבן על אבן עקב כי לא ידעת את עת פקדתך׃


Ee jom xuee jeˈ matseitioom cwii nnom, sa̱a̱ ˈio jnda̱ xuiiˈ na mˈaaⁿˈ tsˈoom, joˈ chii tiñeˈcwii nnom na wjaamˈaaⁿ. 	 איש אשר חלק לבו הפכפך הוא בכל דרכיו׃


Quia joˈ tyolaˈneiⁿ cheⁿnquieena ñˈeⁿ ncˈiaana, tyoluena: —Xeⁿ nlˈuuya na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jnaⁿnaˈ, quia joˈ nntsoom: “¿Chiuu na tîcalaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿñê?” 	 ויחשבו בלבם לאמר אם נאמר מן השמים ואמר למה זה לא האמנתם לו׃


ˈU na cweˈ tsˈaⁿ ˈu, ¿ljoˈ tsˈiaaⁿˈ na ñeˈcatseincjooˈndyuˈ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom? ¿Aa matyˈiomnaˈ na xuaa na tuii ñˈeⁿ tsˈocachu nntsonaˈ nnom tsˈaⁿ na sˈaa juunaˈ: “¿Chiuu tsˈiaaⁿˈ na luaaˈ saˈ ja?” 	 אמנם בן אדם מי אתה אשר תריב את האלהים היאמר יצר ליצרו למה ככה עשיתני׃


Cataⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na nñequiaaⁿ na tyuaaˈ nnda̱a̱ nncjo̱cando̱o̱ˈnndaˈa ˈo. 	 ובחזקה אבקש מכם לעשות זאת למען אושב אליכם במהרה׃


Ñˈoom na cwilaneiⁿˈyoˈ, ñequiiˈcheⁿ catsˈaanaˈ na cjaweeˈ nquiu nnˈaⁿ, cha ya nlaˈno̱ⁿˈyoˈ cwaaⁿ ñˈoom nntˈo̱ˈyoˈ nda̱a̱na. 	 דבריכם יהיו נעימים בכל עת וממלחים במלח למען תדעו להשיב דבר לכל אדם׃


Jndye nnˈaⁿ tjomndyena joˈ joˈ hasta tileicwiijndeii wˈaa. Meiⁿ cweˈ ˈndyootsˈa tîcanda̱a̱ nlquieˈcañomna. Ndoˈ tyoñequiaaⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱na. 	 ויאספו רבים מהרה עד אפס מקום לעמד אף מחוץ לפתח וידבר אליהם את הדבר׃


Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na mˈaaⁿñe cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom mandii ñˈoom ˈñom. Sa̱a̱ cweˈ ncˈe na ticaluiindyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, joˈ chii tiñeˈcandyeˈyoˈ. 	 אשר מאת האלהים הוא ישמע את דברי האלהים על כן אתם לא שמעתם כי אינכם מאת האלהים׃


Ndoˈ jnda̱ tsoom na luaaˈ, tˈmo̱o̱ⁿ lˈo̱o̱ⁿ ñequio tseiˈntsqueeⁿˈeⁿ nda̱a̱yâ. Ndoˈ tquiaanaˈ na jeeⁿ neiiⁿyâ na ntyˈiaanndaaˈâ jom. 	 ובדברו זאת הראה אתם את ידיו ואת צדו וישמחו התלמידים בראותם את האדון׃


Tileicatseiˈno̱ⁿˈa chiuu na matjo̱ⁿya na tileicatsˈaaya ljoˈ na ñeˈcatsˈaa, yacheⁿ matsˈaayo̱ya majoˈto ljoˈ na jeeⁿ jndo̱ya. 	 כי את אשר אני פעל לא ידעתי כי אינני עשה את אשר אני רצה בו כי אם אשר שנאתי אתו אני עשה׃


Calaˈnaⁿˈyoˈ ñˈoom na cho salmos na nndyeˈyoˈ ñˈeⁿ ncˈiaaˈyoˈ ndoˈ cataˈyoˈ chaˈtso nnom na ya nnta tsˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio na xcweeˈya nˈomˈyoˈ. 	 ושיחו איש לרעהו בתהלות ותשבחות ושירות רוחניות שירו וזמרו לאדני בלבבכם׃


ndoˈ jnda̱ jliuna na jeeⁿ ya ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ najndeii na cwiluiiñê chaˈwaa ndyu ndoˈ ndyu na cwindyonaˈ, 	 וטעמו את דבר אלהים הטוב וכחות העולם הבא וימעלו מעל׃


Ee juu naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ cwicaluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ cwiwitquiooˈnaˈ nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ, 	 כי הופיע חסד אלהים להושיע את כל בני האדם׃


Tquiena. Ndoˈ joˈ joˈ mˈaaⁿ sta̱xeeⁿˈ Simón. Waa cjooˈ jnduu na matseiconaˈ juu. Mañoomˈ jlaˈcandii nnˈaⁿ Jesús na wiiˈ yuscuˈñeeⁿ. 	 וחמות שמעון שכבה אחוזת הקדחת וימהרו לדבר אליו עליה׃


Ndoˈ ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ntyee ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, cweˈ ntyˈiu tyolˈueendyena chiuu ya cha nnda̱a̱ nlaˈcueeˈna Jesús, ee nquiaana nnˈaⁿ na neiiⁿ jom. 	 והכהנים הגדולים והסופרים מבקשים איך יהרגהו כי יראו מפני העם׃


Quia joˈ ntyˈiaya ndyee espíritu na cwajndiindye. Cwii jluiˈnom naquiiˈ ˈndyoo juu catsoomjndii, cwiicheⁿ jluiˈnom ˈndyoo quiooˈjndii tquiee, ndoˈ cwiicheⁿ jluiˈnom ˈndyoo tsaⁿ na mañequiaa ñˈoom cantu. Matseijomnaˈ espírituˈñeeⁿ chaˈcwijom quiooˈ candaa. 	 וארא והנה מפי התנין ומפי החיה ומפי נביא השקר יצאות שלש רוחות טמאות דומת לצפרדעים׃


Ndoˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ Jerusalén, jnda̱ na jndyena na ljoˈ, jñoomna Bernabé tsjoom Antioquía. 	 וישמע הדבר באזני הקהלה אשר בירושלים וישלחו את בר נבא אל אנטיוכיא׃


Ndoˈ xeⁿ nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom cantyja na manntjo̱ⁿ, quia joˈ mati cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nntseitˈmaaⁿˈñê ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, ndoˈ tyuaaˈ nntsˈaaⁿ na ljoˈ. 	 אם האלהים נתפאר בו גם האלהים הוא יפארהו בעצמו ובמהרה יפארהו׃


Ncˈe na ljoˈ, jndye nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ tyomˈaⁿna na jeeⁿ neiiⁿna. 	 ותהי שמחה גדולה בעיר ההיא׃


Quia joˈ gobiernom sˈo̱o̱ lˈo̱o̱ⁿ na catseineiⁿ Pablo. Joˈ chii tˈo̱ Pablo matsoom: —Ntyjiiyaya ˈu ta na jndye ndyu macuˈxeⁿˈ ndyuaa njoomyâ. Joˈ chii tˈmaⁿya tsˈo̱o̱ⁿya na nncˈo̱ya ˈndyoˈ. 	 וירמז ההגמון אל פולוס לדבר ויען ויאמר יען אשר ידעתי כי זה כמה שנים שופט אתה לעם הזה הנני מצטדק בלב בטוח על עניני׃