Ndoˈ na tyolaxmaaⁿya lˈoo tquiaaⁿ na tando̱o̱ˈxco̱o̱ya ñequio Cristo Jesús, ndoˈ sˈaaⁿ na cwimeiⁿndyuaandyo̱ ñˈeⁿñe cañoomˈluee. 	 ויעירנו אתו אף הושיבנו במרומים במשיח ישוע׃


Mati matso ljeiiˈñeeⁿ: “Macweˈ joˈ nˈndii tsaⁿsˈa tsotyeeⁿ, tsoñeeⁿ ndoˈ nncˈoomtyeeⁿ ñˈeⁿ scoomˈm. Wendye naⁿˈñeeⁿ ñeˈcwii seiˈ nlaˈxmaⁿna.” 	 ואמר על כן יעזב איש את אביו ואת אמו ודבק באשתו והיו שניהם לבשר אחד׃


Quia joˈ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ chaˈwaa tsˈo̱ndaa Judea ñequio Galilea ñequio Samaria ya tyomˈaⁿna. Tjaa na cwitˈuiitinaˈ joona lˈa nnˈaⁿ ndoˈ tyˈenajnda̱na. Tyomˈaⁿna na nquiaana Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ñequio na tyoteijndeii Espíritu Santo tjawijndyendyetina. 	 ויהי שלום לקהלות בכל מקמות יהודה והגליל ושמרון ותבנינה ותתהלכנה ביראת האדון ותרבינה בנחמת רוח הקדש׃


Ndoˈ juu tsˈaⁿ na maqueⁿtyeⁿ cwii ñˈoom nacjooˈ nquii na macwjiˈ xueeˈ cañoomˈluee nchii macanda̱ cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ cañoomˈluee maqueⁿtyeⁿ ñˈoom, maxjeⁿ mañˈoomnaˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio tio yuu na mawacatyeeⁿ. 	 והנשבע בשמים נשבע בכסא אלהים ובישב עליו׃


ndoˈ wendyena ñeˈcwii seiˈ nlaˈxmaⁿna.” Joˈ chii meiiⁿ na we tsˈaⁿ ñejlaˈxmaⁿna sa̱a̱ jeˈ ñecwii tsˈaⁿ cwiluiindyena. 	 והיו שניהם לבשר אחד ואם כן אפוא אינם עוד שנים כי אם בשר אחד׃


Ee xeⁿ na mayuuˈ na lˈue tsˈom tsˈaⁿ na nñequiaa cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, jom macoˈñoom na maleiñˈoom tsˈaⁿ, nchii macaaⁿ na ticuaa lˈo̱ tsˈaⁿ. 	 כי בהמצא לאיש רוח נדיבה רצויה היא לפי מה שיש לו ולא לפי מה שאין לו׃


’Ñˈoommeiiⁿ matseina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ cha nlaˈxmaⁿˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ ndoˈ cha canda̱a̱ˈya nncˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ. Hasta quiaanaˈ na waljooˈcheⁿ na neiⁿˈyoˈ na cwilaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ yuu na matsa̱ˈntjo̱ⁿya. 	 את אלה דברתי אליכם בעבור תהיה שמחתי בכם ותמלא שמחתכם׃


Cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena ja, ee cwitˈmo̱o̱ⁿna ñˈoom na cweˈ cwilˈueendye nnˈaⁿ, tachii ñˈoomya. 	 ותהו יראתם אתי מצות אנשים מלמדים׃


Sa̱a̱ yolcu na cwiñequiaandye na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom joona, calˈana chaˈtso nnom tsˈiaaⁿ na ya, ee macanda̱ cantyja ˈnaaⁿ joo joˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈcwijom matseichjoomñenaˈ joona. 	 אלא כמו שהוא הגון לנשים אשר בחרו להן יראת אלהים במעשים טובים׃


Quia joˈ tqueⁿ Herodes cwii xuee ndoˈ quia na tueˈntyjo̱ xueeˈñeeⁿ tcweeⁿ liaa na ya cantyja na matsa̱ˈntjoom ndoˈ tjawacatyeeⁿ sula̱ yuu na maxjeⁿ mawacatyeeⁿ quia na matseijndaaˈñê ñˈoom. Jnda̱ joˈ tyoñequiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויהי ביום המועד וילבש הורדוס לבוש מלכות וישב על כסא המשפט ויטף אליהם אמרתו׃


Tsoticheⁿ Jesús no̱o̱ⁿ: —Catseiljeiˈtiˈ ñˈoommeiiⁿ, catseicwanomˈ joonaˈ namˈaaⁿ ángel na machˈee cwenta tmaaⁿˈ nnˈaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaⁿ tsjoom Laodicea. Catsuˈ: “Luaa matsjo̱o̱ nnco̱ na cwiluiindyo̱ ñˈoom na mayuuˈ ndoˈ ñequiiˈcheⁿ macwjiˈyuuˈndyo̱ ñˈoom na canda̱a̱ˈ. Ñˈeⁿndyo̱ ja sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso na tuii. 	 ואל מלאך קהל לודקיא כתב כה אמר האמן העד הנאמן והאמתי ראשית בריאת האלהים׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ judíos tyolajndo̱ˈna nˈom naⁿlcu na tˈmaⁿ cwilaxmaⁿ ndoˈ na cwilacanda̱ cantyja na cwiˈoo watsˈom ˈnaaⁿna. Mati tyolajndo̱ˈna nˈom naⁿnom na cwiluiitquiendye tsjoom Antioquíaˈñeeⁿ. Joˈ na jlaˈjomndye nnˈaⁿ na tyotaˈwiˈna Pablo ñˈeⁿ Bernabé hasta tjeiiˈna naⁿˈñeeⁿ ndyuaana. 	 אך היהודים הסיתו את הנשים החסידות והחשובות ואת אצילי העיר ויעוררו רדיפה על פולוס ובר נבא ויגרשום מגבולם׃


Jnda̱ joˈ jñom Jesús tsaⁿˈñeeⁿ, tyeⁿ ñˈoom tsoom nnom: 	 ויגער בו וימהר להוציאו החוצה׃


Quia joˈ ¿chiuu waa na saacantyˈiaˈyoˈ? ¿Aa ntyˈiaˈyoˈ cwii profeta? Ja ntyjii na joˈ. Ndoˈ jom tˈmaⁿti cwiluiiñê nchiiti ntˈomcheⁿ profeta. 	 ואם לא מה זה יצאתם לראות אם איש נביא הן אני אמר לכם כי גם גדול הוא מנביא׃


Ndoˈ ntˈom lqueeⁿ tquiaanaˈ yuu na jeeⁿ ljo̱ˈ, yuu na tita mˈaaⁿ tsˈo. Tyuaaˈ tˈoomnaˈ ee tita mˈaaⁿ tsˈo. 	 ויש אשר נפל על מקמות סלע אשר אין לו שם אדמה הרבה וימהר לצמח כי לא היה לו עמק אדמה׃


Ndoˈ ˈndii yuscuˈñeeⁿ tsjoo ˈnaaⁿˈaⁿ, tjalcweeⁿˈeⁿ tsjoom. Tjacatsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ joˈ joˈ: 	 ותעזב האשה את כדה ותלך העירה ותאמר אל האנשים׃


Quia na tyˈequieˈna joˈ joˈ, taticaliuna seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈ Ta Jesús. 	 ותבאנה פנימה ולא מצאו את גוית האדון ישוע׃


Ndoˈ nnˈaⁿ judíos na ticueeˈ nˈomna jom jeeⁿ tyolˈueena jom quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na tquio ncuee. Tyotaˈxˈeena, tyoluena: —¿Yuu mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ? 	 והיהודים בקשהו בחג ויאמרו איה הוא׃


Na ntyˈiaana cwii yuscu, queeⁿ nˈomna jom, tyoojaacjoona na cwilaˈtjo̱o̱ndyena. Nnˈaⁿ na tityeⁿ cwilaˈyuˈ, cwiˈoochoondyena naⁿˈñeeⁿ na nˈndye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Laxmaⁿna nnˈaⁿ na queeⁿ nˈom ˈnaaⁿˈ cwiicheⁿ tsˈaⁿ na ñeˈcuaanaˈ lueena. Laxmaⁿna nnˈaⁿ na nlcoˈwiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 עינים להם מלאות נאפים אשר לא תחדלות מחטוא ואת נפשות הפתאים יצודדו ולב מלמד בצע להם בני המארה׃


Meiⁿ ticatsˈaanaˈ na jeeⁿ mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ na nmeiⁿˈ cwilˈana ee mati Satanás machˈeeyaaⁿ na cwiluiiñê cwii ángel na caxueeñe. 	 ואיננו פלא הלא השטן גם הוא מתחפש למלאך האור׃


Quia na jnda̱ tmaaⁿ, jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê saantyjaaˈâ jom, lˈuuyâ nnoom: —Jnda̱ tmaaⁿ jeˈ ndoˈ yuu na mˈaaⁿya ñjaaⁿñe cweˈ jnda̱a̱. Cajñomˈ naⁿmˈaⁿˈ na cˈoona njoom nchˈu na nndyooˈ na nlaˈjndana na nlcwaˈna. 	 ויהי לפנות ערב ויגשו אליו תלמידיו ויאמרו המקום חרב וגם נטה היום שלחה את המון העם וילכו אל הכפרים לקנות להם אכל׃


Chaˈtso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyotjeiiˈyuuˈndye profetas ñequio ljeii na tqueⁿ Moisés tjoomˈ tˈmo̱o̱ⁿnaˈ cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ quia na tyjeeˈ Juan, jom tˈmo̱o̱ⁿ na jnda̱ tueˈntyjo̱ na mamatsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי כל הנביאים והתורה עדי יוחנן נבאו׃


Tˈo̱ Simón nnoom, matso: —Ta, mˈaaⁿcˈeendyo̱ na nncjo̱ wˈaancjo ñˈeⁿndyuˈ. Ndoˈ tintsˈaa meiiⁿ na nncˈio̱ ñˈeⁿndyuˈ. 	 והוא אמר אליו אדני הנני נכון ללכת אתך גם לבית האסורים גם למות׃


Ndoˈ Jesús chaˈna ntquiuu nchooˈ qui choomˈm quia na to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ tsˈiaaⁿ na jñom Tyˈo̱o̱tsˈom jom. Tyolue nnˈaⁿ jnda José jom. Ndoˈ José jnda Elí, 	 והוא ישוע בהחלו היה כבן שלשים שנה ויחשבהו לבן יוסף בן עלי׃


Ndoˈ jeˈ jeˈ ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, quiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ na cwiluiindyoˈ cwentaaˈ Ta Jesús. Ticjo̱meintyja̱a̱ˈa na nntsjo̱o̱nndaˈa ñˈoom na jnda̱ seiljeiya nda̱a̱ˈyoˈ ndoˈ mateijndeiinaˈ ˈo. 	 ובכן אחי שמחו באדנינו הן לכתב ולשנות כזאת אליכם עלי איננו לטרח ולכם הוא לחזוק׃


Mantyja tqueeⁿˈñê joona, quia joˈ ˈndyena tsotyena Zebedeo tsˈom wˈaandaa ñequio naⁿntjoomˈm. Tyˈena ñequio Jesús. 	 ויקרא מהרה אליהם ויעזבו את זבדי אביהם באניה עם השכירים וילכו אחריו׃


Ja cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ, matseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿya chaˈcwijom tsˈoo, mañejuu ljeiiˈñeeⁿ na tqueⁿnaˈ tsˈoo ja cha nnda̱a̱ nncwando̱ˈa jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי מתי אני לתורה על ידי התורה למען אחיה לאלהים׃


Ndoˈ joo nquindye naⁿˈñeeⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús to̱ˈna tyolaˈwjeena we ncˈiaana Jacobo ñˈeⁿ Juan. 	 ויהי כשמע זאת העשרה ויחלו לכעוס על יעקב ויוחנן׃


Ñeˈquioomˈ nntseicwaqueⁿnaˈ na jo̱o̱ⁿñe nnom, ndoˈ chiˈ nntseicwaqueⁿnaˈ chaˈcwijom niomˈ. Nmeiⁿˈ nluii cwii tjo̱o̱cheⁿ na nncueeˈ xuee cantyja ˈnaⁿ ja na cwiluiindyo̱ na matsa̱ˈntjo̱ⁿ. Juu xueeˈñeeⁿ tˈmaⁿticheⁿ matseixmaⁿnaˈ na nleitquiooˈ najndeii na matseixmaⁿya. 	 השמש יהפך לחשך והירח לדם לפני בוא יום יהוה הגדול והנורא׃


Joo naⁿmˈaⁿˈ cwitjeiiˈndyena cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo na cwiluiiñê xqueⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na cwiluiindye seiiⁿˈeⁿ. Ncˈe na mateixˈeeⁿ tmaaˈⁿ nnˈaⁿ cwentaaˈaⁿˈ, ˈoonajnda̱na ndoˈ macwjaaˈñenaˈ joona cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ chaˈxjeⁿ tjatˈuii cwii cwii nnom na tjacañjoomˈñe seiˈtsˈo ˈnaaⁿya chaˈxjeⁿ na seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואיננו אחז בראש אשר מחבר ממנו כל הגוף ומאחז בציריו ודבקיו יגדל גדול אלהים׃


Tsoom nda̱a̱na: —ˈÑeeⁿ juu tsˈaⁿ na nntseityuiiˈ ljeii na toco ñˈeⁿ scuuˈ ndoˈ nncoco ñˈeⁿ cwiicheⁿ yuscu, tsaⁿˈñeeⁿ waa jnaaⁿˈ nnom scuuˈ ncˈe na matsonaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na cweˈ mˈaaⁿya ñequio cwiicheⁿ yuscu. 	 ויאמר אליהם המשלח את אשתו ולקח אחרת נאף הוא עליה׃


Tsoom: Teicˈuaa naquiiˈ tsjoom Ramá na cwityuee londyee yocanchˈu. Jndeii cwilaˈxuaana, cwityueena cantyja ˈnaaⁿ ndana meiⁿ taleiquiaanaˈ na nnjoomna, ee tja̱ ndana. 	 קול ברמה נשמע נהי ובכי תמרורים רחל מבכה על בניה מאנה להנחם כי אינם׃


Ndoˈ quia joˈ tyomˈaaⁿ cwii pra̱so na jndyu Barrabás wˈaancjo na tˈmaⁿ ñˈoom waa nacjoomˈm. 	 ובעת ההיא היה להם אסיר ידוע ושמו בר אבא׃


Nnom tyuaawaa jeeⁿ neiⁿncooˈ mˈaⁿˈyoˈ ndoˈ cwilˈaˈyoˈ chaˈxjeⁿ na ˈo lˈue nˈomˈyoˈ, cwilaˈcaˈmeiiⁿndyoˈ chaˈcwijom quiooˈ na nntseicueeˈ tsˈaⁿ. Ndoˈ jnda̱ tueˈntyjo̱ xuee na nncwjeˈyoˈ. 	 התעדנתם בארץ והתענגתם והשמנתם את לבכם כמו ליום טבחה׃


Ndoˈ joo nnˈaⁿ na tcwaˈ joˈ tueeˈ chaˈna ñequiee meiⁿ joona. Quia joˈ tˈmaⁿ Jesús naⁿˈñeeⁿ na cˈootona. 	 והאכלים היו כארבעת אלפי איש וישלחם׃


Sa̱a̱ jom jluiiˈñê quiiˈntaaⁿna, mana tjaaⁿ yuu na wjaⁿ. 	 אך הוא עבר בתוכם וילך לדרכו׃


Chaˈtso natiameiⁿˈ cwinaaⁿˈnaˈ naquiiˈ tsˈom tsˈaⁿ ndoˈ joonaˈ cwilˈanaˈ na tjaa yuu lˈueñe jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כל הרעות האלה מקרב האדם הן יוצאות ומטמאות אתו׃


Cwiicheⁿ xuee meintyjeeˈnndaˈ Juan ñequio wendyô̱ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈoom na mañequiaaⁿ. 	 ויהי ממחרת ויסף יוחנן ויעמד ושנים מתלמידיו עמו׃


Ndoˈ teijndye ndiiˈ matseiquioonaˈ jom quiiˈ chom ndoˈ quiiˈ ndaa, cha cueeⁿˈeⁿ. Joˈ chii cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ñˈeⁿndyô̱ xeⁿ waa na nnda̱a̱ nntsaˈ, cateijndeiˈ jâ. 	 ופעמים רבות הפיל אתו גם באש גם במים להאבידו אך אם יכל תוכל רחם עלינו ועזרנו׃


Sa̱a̱ ˈo wandyo̱ˈ calˈaˈyoˈ, ˈo cweeˈyoˈ Jesucristo chaˈxjeⁿ macwee tsˈaⁿ liaa. Tañeˈquiandyoˈ na joo na neiⁿnco nquiu nnˈaⁿ na matseixmaⁿ tsjoomnancue nlqueⁿnaˈ xjeⁿ ˈnaaⁿˈnaˈ ˈo. 	 כי אם לבשו את האדון ישוע המשיח ודאגו לבשרכם אך לא להגביר התאות׃


Tjaquieeˈ Jesús naquiiˈ tsjoom Jerusalén. Tjaaⁿ watsˈom tˈmaⁿ. Ndoˈ quia jnda̱ ntyˈiaaⁿˈaⁿ ndiocheⁿ naquiiˈ watsˈom quia joˈ tjalcweeⁿˈeⁿ Betania ñˈeⁿ nnˈaⁿ na canchooˈwendye ee na jnda̱ tmaaⁿ. 	 ויבא ישוע ירושלים ואל בית המקדש וירא ויתבונן על הכל והיום רפה לערוב ויצא אל בית היני עם שנים העשר׃


Tˈo̱ Pedro nnoom, tso: —Ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ cwitioom tsˈiaaⁿnda̱a̱, sa̱a̱ nnˈaⁿ wˈaana tiquitioom. Tso Jesús nnom Pedro: —Quia joˈ naⁿˈñeeⁿ maˈndiinaˈ nnˈaⁿ wˈaana. 	 ויאמר פטרוס אליו מאת הזרים ויאמר לו ישוע אם כן אפוא הבנים חפשים המה׃


Ndoˈ ntˈom nnˈaⁿ na tyolaˈyuˈya nˈomna, tyolaˈcwjee nnˈaⁿ joona ñˈeⁿ ljo̱ˈ. Ntˈom joona to̱ⁿˈndyexcwena lˈa nnˈaⁿ ñˈeⁿ xjo sierra, oo ñˈeⁿ xjo espada. Ntˈomndye joona cweˈ ntjaⁿ canmaⁿ ñequio ntjaⁿ canchˈioo tyocweeˈna. Tyomˈaⁿna na ntyˈiaandyeñˈeⁿna, wiˈ tyotjoomna ndoˈ cwajndii tyolˈa nnˈaⁿ ñˈeⁿndyena. 	 נסקלו באבנים נסרו במגרה נבחנו ביסורים מתו לפי חרב וינעו עטופי עורת כבשים ועזים בחסר ובעצר רעה ויגון׃


Luaaˈ waa na tyotseijndo̱ na tyoñequiaya ñˈoom nda̱a̱ nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ na cwiluiˈnˈmaaⁿndyena, tyotsˈaa tsˈiaaⁿ yuu na tijoom ñejndye nnˈaⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, cha nchii tsˈiaaⁿ na jnda̱ to̱ˈ ntˈomcheⁿ nntseicañjo̱o̱ⁿˈa. 	 בהשתדלי להגיד את הבשורה לא במקמות אשר שם כבר נקרא שם המשיח לבלתי בנות על יסוד אחרים׃


Ndoˈ matsotyeeⁿ nnom: —Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ. ˈO nntyˈiaˈyoˈ na nnaaⁿ cañoomˈluee. Ndoˈ nntyˈiaˈyoˈ na nnquiocue ángeles na mˈaaⁿ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaaⁿya na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ na nncˈoowanndaˈna. 	 ויאמר אליו אמן אמן אני אמר לכם מעתה תראו השמים נפתחים ומלאכי אלהים עלים וירדים על בן אלהים׃


Naⁿntjom ˈnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ tqueⁿna cwenta na nmeiiⁿˈ niom. Tyˈentyjaaˈna jom, jluena nnoom: “Ta, aa nchii ñequiiˈcheⁿ lqueeⁿ na ya tjaˈcjuˈ, quia joˈ ¿chiuu na cwiwitquiooˈ lqueeⁿ jnda̱a̱ quiiˈntaaⁿ jnda̱ lqueeⁿ ˈnaⁿˈ?” 	 ויגשו עבדי בעל הבית ויאמרו אליו אדנינו הלא זרע טוב זרעת בשדך ומאין לו הזונין׃


Ndoˈ na luaaˈ, jnda̱ seicandyaañê chaˈtsondye nnˈaⁿ na chaˈwaa xuee chuuna na laˈxmaⁿna chaˈcwijom moso na mandiˈntjomtyeⁿ na mˈaⁿna na nquiaana na nncwjena. 	 ולהתיר את אלה אשר מאימת המות היו נתנים לעבדות כל ימי חייהם׃


Quia joˈ mantyja jñom Jesús nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na cuo̱na tsˈom wˈaandaa, cˈooñetina, nncwitˈiooˈna xndyaaˈ ndaaluee na nlquiena tsjoom Betsaida. Jom nljooˈñetyeeⁿ yocheⁿ na majñoom nnˈaⁿ na jndyendye. 	 ואחרי כן האיץ בתלמידיו לרדת באניה ולעבור לפניו אל עבר הים אל בית צידה עד שלחו את העם׃


ˈO jeeⁿcheⁿ ndyaaˈ ntjeiⁿndyoˈ, laxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na nchjaaⁿˈyoˈ. ¿Cwaaⁿ cwii na we nmeiⁿˈ tˈmaⁿti tseixmaⁿnaˈ? ¿Aa sˈom cajaⁿ na ñˈeⁿ teichjoom watsˈom oo aa nquii watsˈom? Juu watsˈom tˈmaⁿti tseixmaⁿnaˈ ee cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ maqueⁿljuˈnaˈ sˈom cajaⁿˈñeeⁿ. 	 אתם הכסילים והעורים כי מה הוא הגדול אם הזהב או ההיכל המקדש את הזהב׃


Tyotseineiiⁿ chaˈcwijom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, tsoom: —Toom cweˈ xuee jeˈ cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ na macaⁿnaˈ cha nnda̱a̱ ljoya tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyoˈ. Sa̱a̱ jeˈ cweˈ wantyˈiuuˈ mˈaaⁿnaˈ jo nda̱a̱ˈyoˈ. 	 לו ידעת אף את בעוד יומך הזה את דבר שלומך ועתה נעלם מעיניך׃


Ndoˈ ncˈe na luaaˈ, meiiⁿ na cwiluiiñe Cristo Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom sa̱a̱ ljeiiⁿ na tcaⁿnaˈ na catseicanda̱a̱ˈñê jo nnom, 	 ואף כי היה הבן למד מענותו לשמוע׃


Sa̱a̱ ljeii na tqueⁿ Moisés ticaˈmo̱ⁿnaˈ na macaⁿnaˈ na catseiyuˈya tsˈom tsˈaⁿ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ee matsonaˈ: “Tsˈaⁿ na matseicanda̱ ljeii ˈnaaⁿˈ Moisés, cˈoom na cjeˈnaaⁿˈnaˈ.” 	 והתורה איננה מן האמונה כי אם אשר יעשה אתם האדם וחי בהם׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cweˈ ndaatsuu macaⁿnaˈ joo, matseijomnaˈ joona chaˈcwijom yoˈndaa na ndicwaⁿ cwinteiˈ, tiˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ na ntjeiiˈna cwenta cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na jndeiˈtinaˈ. 	 כי כל אשר מאכלו חלב איננו מבין בדבר צדק כי עודנו עולל׃


Jluena nnoom: —Ta, cantyˈiaˈ, luaa mawaa we xjo espadas. Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, tsoom: —Maleiˈtyeⁿ luaaˈ. 	 ויאמרו אדנינו הנה פה שתי חרבות ויאמר אליהם די׃


Chaˈxjeⁿ na tyolˈa nnˈaⁿ xjeⁿ na tyomˈaaⁿ Noé, maluaaˈ nntseijomnaˈ nlˈa nnˈaⁿ xjeⁿ na manndyo̱o̱nndaˈa na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 וכאשר היה נח כן יהיה בימי בן האדם׃


Sa̱a̱ ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈ na jnda ntyjiiya ˈo, cjaanjoomˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom na jaachˈee xuee tyoñequia apóstoles cwentaaˈ Ta Jesucristo, 	 ואתם האהובים זכרו את הדברים הנאמרים מקדם ביד שליחי אדנינו ישוע המשיח׃


Joˈ chii nnˈaⁿ na ˈoomˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ jnaⁿ, xocanda̱a̱ nlˈana yuu na cjaaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואשר המה בבשר לא יוכלו להיות רצוים לאלהים׃


Ndoˈ quia na jnda̱a̱ˈ canchooˈwe chuuˈ Jesús, tyˈewana ñˈeⁿñê Jerusalén chaˈxjeⁿ waa costumbre na quiˈoona xuee pascuaˈñeeⁿ. 	 ויהי בהיותו בן שתים עשרה שנה ויעלו ירושלים כמשפט החג׃


Ee ntyjiiya na mawaxjeⁿ na nncˈio̱, chaˈxjeⁿ tˈmo̱ⁿ Ta Jesucristo no̱o̱ⁿ. 	 באשר ידעתי כי מהר יעתק משכני כאשר גם גלה לי אדנינו ישוע המשיח׃


Ee ticwii cwii tsˈoom na ya, cwiweˈ ta̱ na ya, ndoˈ ticwii cwii tsˈoom na tisˈa, cwiweˈ ta̱ na tisˈa. 	 כן כל עץ טוב עשה פרי טוב והמשחת עשה פרי רע׃


Ndoˈ canduˈyoˈ nnoom nnˈaⁿ na ñetˈom na nchjaaⁿ jnda̱ teitquioo. Nnˈaⁿ na ñetˈom na ntjeiⁿ ncˈeeˈ jeˈ ya cwiˈoocaˈ. Nnˈaⁿ na ñecho tycu lepra, jeˈ jnda̱ ljuuˈndye. Nnˈaⁿ na ñetˈom na cantaa, jeˈ ya cwindye. Ndoˈ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, jeˈ jnda̱ cwitaˈndoˈxcona. Ndoˈ joo nnˈaⁿ na ntyˈiaandye jnda̱ macwindyena ñˈoom naya na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom joona. 	 עורים ראים ופסחים מתהלכים מצרעים מטהרים וחרשים שומעין ומתים קמים ועניים מתבשרי ישועה הם׃


Quia joˈ teitquiooˈ chom ntsuee, jndeii teicˈuaa, ndoˈ jeeⁿ tyolaˈxuaa ntsuee. Jndeii tyotsˈeii. Cantyjati na mˈaⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue, tijoom ñesˈeii chaˈna sˈeii luaaˈ. 	 ויהיו קלות ורעמים וברקים ויהי רעש גדול אשר לא היה כמהו למן היות אדם על הארץ רעש כזה גדול עד מאד׃


Quia joˈ nnˈaⁿ na jlaˈyuˈ ñˈoom na tsoom teitsˈoomndyena. Juu xueeˈñeeⁿ, chaˈna ndyee meiⁿndyena jlaˈyuˈna. 	 ויקבלו את דברו בשמחה ויטבלו וביום ההוא נוספו כשלשת אלפי נפש׃


ñˈeⁿ Mateo ñequio Tomás, ñˈeⁿ Jacobo jnda Alfeo, ndoˈ ñˈeⁿ Simón na cwiluena cananista, 	 את מתי ואת תומא ואת יעקב בן חלפי ואת שמעון המכנה הקנא׃


meiⁿ ljoˈ na mˈaⁿ nandye, meiⁿ ljoˈ na niom yuu na njoomti tsˈom ndaaluee, meiⁿ ljoˈ na sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom. Meiⁿcwii na chaˈtso nmeiⁿˈ, xocanda̱a̱ nnto̱ⁿˈnaˈ jaa na tˈmo̱o̱ⁿ na mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa ncˈe Cristo Jesús na cwiluiiñê na catsa̱ˈntjoom jaa. 	 לא הרוח ולא העמק ולא כל בריה אחרת יוכלו להפרידנו מאהבת האלהים אשר היא במשיח ישוע אדנינו׃


Mancˈe joˈ na tueeⁿˈeⁿ ndoˈ tandoˈxcoom cha na nntseixmaaⁿ na matsa̱ˈntjoom jaa cha queⁿnaˈ jom na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ ndoˈ cwentaa nnˈaⁿ na taˈndoˈ. 	 כי לזאת מת המשיח ויקם ויחי למען יהיה אדון גם על המתים גם על החיים׃


Quia mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na cwitoˈñoomˈyoˈ Espíritu ndoˈ machˈeeⁿ tsˈiaaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na tixocaluiinaˈ ncˈe na jndeii nquii tsˈaⁿ, nchii machˈeeⁿ na ljoˈ ee na cwilaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ chiuu matsa̱ˈntjom ljeii na tqueⁿ Moisés, sa̱a̱ ncˈe na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈoom na jnda̱ macwindyeˈyoˈ. 	 הנה המפיק לכם את הרוח ופעל בכם גבורות הכי ממעשי התורה הוא עשה אלה או משמועת האמונה׃


Jnda̱ joˈ juu watsˈom cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na waanaˈ cañoomˈluee, jnaaⁿnaˈ. Ndoˈ joˈ joˈ ntyˈiaya juu castom na ñjom ñˈoom na seityeⁿtyeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ Israel. Quia joˈ jnaaⁿ chomntsuee ndoˈ teicˈuaa na tyolaˈxuaanaˈ, tyotsˈeii, ndoˈ jndeii tuaˈtsaaⁿ. 	 ויפתח היכל יהוה בשמים וירא ארון בריתו בהיכל ויהי ברקים וקלות ורעמים ורעש וברד כבד׃


Mati majndye jndyetia tyotjeiiˈna naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. Tyotyˈoomndyena seitye nacjoo nnˈaⁿ wii na tyolaˈnˈmaⁿna naⁿˈñeeⁿ. 	 ויגרשו שדים רבים ויסוכו בשמן חלשים רבים וירפאום׃


Ndoˈ joˈ joˈ mˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na tuiiñe na ntjeiⁿ ncˈee. Juu tsaⁿˈñeeⁿ ˈio ndi ˈio tyoˈooñˈom nnˈaⁿ jom watsˈom tˈmaⁿ, tyoqueⁿna jom ˈndyootsˈa na jndyunaˈ Jeeⁿ Neiⁿncooˈ cha nnda̱a̱ nlcaaⁿ ljoˈ na matseitjo̱o̱naˈ jom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwiˈooquieˈ joˈ joˈ. 	 ואיש אחד פסח מבטן אמו מובא שמה אשר יושיבהו יום יום שער המקדש הנקרא שער המהדר לשאל מתנות מאת באי המקדש׃


Jnda̱ tjaquieeˈ ángel yuu na mˈaaⁿ, tso nnoom: —Xmaⁿndyuˈ, ˈu na tˈmaⁿti naya na macandaˈ. Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿñê ñˈeⁿndyuˈ. Quiiˈntaaⁿ chaˈtso ntyjelcuˈ, ˈu matioˈnaaⁿñetyeeⁿ. 	 ויבא המלאך אליה החדרה ויאמר שלום לך אשת חן יהוה עמך ברוכה את בנשים׃


Quia joˈ ¿ljoˈ cwii ya nlˈuuya cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ? Xeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ cantyja ˈnaaⁿya, ¿ˈñeeⁿ nleichuu xjeⁿ ˈnaaⁿˈ jaa? 	 ועתה מה נאמר על זאת אם האלהים לנו מי יריב אתנו׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na jnda̱ tueeⁿˈeⁿ ntyjiiyaya na meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ ñˈoom na nlcaⁿˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, nñequiaaⁿ. 	 וגם עתה ידעתי כי כל אשר תשאל מאת אלהים יתן לך אלהים׃


Ndoˈ quia sˈaanaˈ tsˈoom na ñeˈcjaⁿ ndyuaa Acaya, quia joˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ tyoluena na ya. Tyolaˈljeiina ñˈoom na tjañˈoom na mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ndyuaaˈñeeⁿ na calaˈljo naⁿˈñeeⁿ jom. Naⁿˈñeeⁿ jnda̱ jlaˈyuˈna ncˈe naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ chii quia na tueeˈ Apolos na mˈaⁿna tˈmaⁿ tyoteijndeii tsaⁿˈñeeⁿ joona. 	 ויחפץ ללכת לאכיא ויכתבו האחים אל התלמידים ויעררו אתם לקבלו ויבא שמה ויעזר הרבה את המאמינים על ידי החסד׃


Tintsaˈ na cweˈ ntjeiⁿndyuˈtoˈ, queⁿˈyaˈ cwenta. Na cweˈ na nntso tsˈaⁿ na matseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ cantyja na machˈeeⁿ tyoowitquiooˈ na mayuuˈ na ljoˈ, quia joˈ juu na matseiyuˈya tsˈomˈ, matseixmaⁿnaˈ tsˈoo. 	 ואתה איש בער התחפץ לדעת כי האמונה בבלי מעשים מתה היא׃


Seiljeiya cwii carta cwentaaˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ yuu na mˈaⁿˈyoˈ sa̱a̱ juu Diótrefes ticwancueⁿˈeⁿ na ja nntsa̱ˈntjo̱ⁿ ee ñecuaa xjeⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 אני כתבתי אל הקהלה אך דיוטריפס המתאוה להיות עליהם לראש איננו מקבל אתנו׃


Na mˈaaⁿˈ ˈu Teófilo, na jeeⁿ ya tsˈaⁿndyuˈ, matseiljeiya ñˈoommeiiⁿ. Majndye nnˈaⁿ jnda̱ jlaˈljeii ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús chiuu waa na mayuuˈcheⁿ na jnda̱ tuii quiiˈntaaⁿyâ. 	 אחרי אשר רבים הואילו לחבר ספור המעשים אשר נאמנו בשלמות בתוכנו׃


Joˈ chii meiiⁿ na jndye nnom na ñeˈcatseicˈo̱o̱ˈnaˈ jâ, sa̱a̱ cwinaⁿndyô̱, meiiⁿ niom na ñeˈcanchjenaˈ jâ, sa̱a̱ ndicwaⁿ mˈaaⁿyâ na quitˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿyâ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 נחלצים אנחנו בכל ולא נדכאים דאגים ולא נואשים׃


¿Ljoˈ ñeˈcatso ñˈoom na matseineiiⁿ luaaˈ na nlˈua̱a̱ya jom sa̱a̱ xocaliuuya jom? Ndoˈ na matsoom yuu na wjaⁿ jaa xocanda̱a̱ nntsquia̱caño̱o̱ⁿya jom. 	 מה זה הדבר אשר אמר תשחרנני ולא תמצאנני ובאשר אני שם אתם לא תוכלו לבוא׃


Quia na tueˈcañoomnaˈ tmaaⁿˈ ntyee na ñˈeⁿ Zacarías na nndyeˈntjomna jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ, 	 ויהי היום ויכהן לפני אלהים בסדר משמרתו׃


Jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, ñˈoom na xcweti ndoˈ ljuˈ tseixmaⁿ na cwilaˈyuuˈa, luaa matsonaˈ: Cateijndeii tsˈaⁿ ndyeñeeⁿˈ na jnda̱ tja̱ tyendyee, ndoˈ yolcu na jnda̱ ljondye na tja̱ sˈaa, cateijndeii tsˈaⁿ joona nawiˈ na cwitjoomna ndoˈ tintseiquiiˈñe ñequio natia na matseixmaⁿ tsjoomnancue. 	 זאת העבודה הטהורה והברה לפני האלהים אבינו לבקר את היתומים והאלמנות בלחצם ולשמר את עצמו נקי מחלאת העולם׃


Ndoˈ wˈaa yuu na nntsquieˈyoˈ, joˈ caljooˈndyoˈ. Nchii cweˈ cwii ndoˈ cwii wˈaa nncˈomˈyoˈ. Cwaˈyoˈ ndoˈ cweˈyoˈ nantquie na nñeˈquiana nda̱a̱ˈyoˈ. Ee tsaⁿntjom maxjeⁿ tseixmaaⁿ na coˈñoom na mawantjoom. 	 ובבית ההוא תשבו ותאכלו ותשתו משלהם כי שוה הפועל בשכרו אל תסעו מבית לבית׃


ee waa ljeii ˈnaaⁿˈaⁿ na matsonaˈ: Nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom ˈu luee ángeles cwentaaⁿˈaⁿ na calˈana cwenta ˈu. 	 כי כתוב כי מלאכיו יצוה לך לשמרך׃


Ee manquiuˈyaˈyoˈ na nñequiaa Ta Jesús na nntoˈñoomˈyoˈ cwii na jeeⁿ jnda na nndaˈyoˈ. Ee ˈo nnom Cristo cwindyeˈntjomˈyoˈ, jom cwiluiiñê patrom na tjacantyja na matsa̱ˈntjoom ˈo. 	 וידעתם כי תקבלו מאת יהוה גמול הירשה כי את אדנינו המשיח עבדים אתם׃


Tqueeⁿˈndyo̱ ˈo na nntyˈiaya ˈo ndoˈ na nntseina̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ. Ee cantyja ˈnaaⁿˈ na matseiyuˈa na jnda̱ jndyo nqueⁿ na ntyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿ jaa nnˈaⁿ judíos na nncwjiˈnˈmaaⁿñe jaa, joˈ na chuˈtyeⁿndyo̱ ñequio lˈuaancjomeiiⁿñe. 	 ובעבור זאת קראתי לכם לראותכם ולדבר עמכם כי בגלל תקות ישראל אסור אני בכבל הזה׃


Quia joˈ tqueeⁿˈñê juu, tsoom nnom: “¿Chiuu waayuu ñˈoom na mandii cantyja ˈnaⁿˈ? Quiaaˈ cwenta tsˈiaaⁿ na macheˈ ee maˈndiinaˈ ˈu na mˈaaⁿˈ mosotquiee.” 	 ויקרא אתו ויאמר אליו מה זאת שמעתי עליך תן חשבון פקדתך כי לא תוכל להיות עוד פקיד׃


Jâ cwilacandiiyâ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo. Cwilajndo̱o̱ˈâ nˈom nnˈaⁿ ndoˈ mati ñequio ñˈoom na xcweti cwitˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ cha cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo nncˈomna na canda̱a̱ˈndyena jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואותו משמיעים אנחנו בהוכיחנו כל איש ובלמדנו כל איש בכל חכמה למען העמיד כל איש שלם במשיח ישוע׃


Quia na saacaluiiˈâ naquiiˈ tsjoom Jericó, tquiontyjo̱ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ naxeⁿˈ Jesús. 	 ויהי כצאתם מיריחו וילך אחריו המון עם רב׃


ˈÑeeⁿ juu na ticaljooˈñe cantyja ˈnaⁿya, nntquieˈnaˈ juu chaˈxjeⁿ cwityeⁿnquieˈ lˈo̱ tsˈo̱o̱, ndoˈ joˈ joˈ cwicaaⁿnaˈ. Jnda̱ chii cwicajñeeⁿˈ nnˈaⁿ lˈo̱o̱ˈñeeⁿ, cwitioomna joonaˈ quiiˈ chom. 	 איש אשר לא יעמד בי השלך כשריג החוצה וייבש וילקטום וישליכום אל תוך האש והיה לבער׃


Jnda̱ jndyeˈyoˈ na tsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, majo̱, sa̱a̱ nndyo̱nndaˈa na mˈaⁿˈyoˈ. Xeⁿ na mayuuˈ jnda nqiuˈyoˈ ja, quia joˈ nñequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ meiiⁿ na tsjo̱o̱ na majo̱ ee na mˈaaⁿ Tsotya̱ya jo̱. Jom tˈmaⁿti cwiluiiñê, nchiiti ja. 	 הלא שמעתם כי אמרתי אליכם אלך לי ואשובה אליכם אם אהב תאהבוני כי עתה תשמחו באמרי לכם כי הלך אני אל האב כי אבי גדול ממני׃


Sa̱a̱ ntˈom lqueeⁿ tquiaanaˈ yuu na ya tsˈo, jeeⁿ ya tueˈnaˈ. Cwii taⁿˈ tjeiˈnaˈ ñequiee xuu lqueeⁿ trigo na cwii tsˈoom lqueeⁿ tjacjuˈ tsˈaⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ cwii taⁿˈ tjeiˈnaˈ we xuu waljooˈ xcwe na cwii tsˈoom lqueeⁿ tjacjoomˈm. Ndoˈ cwiicheⁿ cwii taⁿˈ tjeiˈnaˈ cwii xuu waljooˈ yom tsˈoom na cwii tsˈoom lqueeⁿ tjacjoomˈm. 	 ויש אשר נפל על האדמה הטובה ויתן פרי זה מאה שערים וזה ששים וזה שלשים׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, cwii tsˈoom higuera xocanda̱a̱ nnaⁿˈ ta̱ aceitunas juunaˈ, meiⁿ tsˈo̱o̱ ta̱uva xonnaⁿˈ ta̱ higos juunaˈ. 	 אחי היוכל עץ התאנה להוציא זיתים או התוכל הגפן להוציא תאנים כן גם מעין אחד לא יוכל נבע מים מלוחים ומתוקים׃


Joˈ chii taˈxˈeenndaˈna nnom tsˈaⁿ na ñetˈoom na nchjaaⁿˈ. Jluena nnoom: —Ndoˈ ˈu jeˈ, ¿ljoˈ matsuˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ na sˈaaⁿ na ya mantyˈiaˈ? Tˈo̱o̱ⁿ, matsoom: —Tsaⁿˈñeeⁿ cwiluiiñê profeta. 	 ויוסיפו ויאמרו אל העור מה תאמר אתה עליו אשר פקח עיניך ויאמר נביא הוא׃


Ndoˈ tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom, quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ na luaaˈ tuii seiyoomˈm ee jeeⁿ tjaweeˈ tsˈoom ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והשר כאשר ראה את המעשה האמין וישתומם על תורת האדון׃


Sa̱a̱ quia na teitquiooˈ ljeii na tqueⁿ Moisés seicantoˈtinaˈ jnaaⁿ nnˈaⁿ, ndoˈ jnda̱ na tjawijndyeti jnaaⁿ nnˈaⁿ, Tyˈo̱o̱tsˈom seicwaljooˈtyeeⁿ na ya tsˈaⁿñê ñequio nnˈaⁿ. 	 אבל התורה נכנסה למען ירבה הפשע ובאשר רבה החטא עדף ממנו החסד׃


ˈU ticatsonaˈ na nntseijomndyuˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilˈaayâ ee tiyuuˈ na xcweeˈ tsˈomˈ jo nnoom. 	 אין לך חלק וגורל בדבר הזה כי לבבך איננו ישר לפני האלהים׃


Ndoˈ taxˈeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio nnˈaⁿ fariseos, tsoom: —¿Aa matyˈiomyanaˈ na nntseinˈmaⁿ tsˈaⁿ tsaⁿwiiˈ xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ, oo aa ticatyˈiomnaˈ? 	 ויען ישוע ויאמר אל בעלי התורה ואל הפרושים לאמר המתר לרפא בשבת אם לא ויחרישו׃


Quia joˈ tˈmaaⁿ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ yuu na mˈaaⁿ ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Tsoom nda̱a̱na: —Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na lˈue tsˈom na nncwˈaaˈñe ja, cwjiˈñê cantyja na matseitiuu nqueⁿ. Caljoya tsˈoom nawiˈ na matjoom, meiiⁿ cueeⁿˈeⁿ. Ndoˈ candyontyjo̱o̱ⁿ cantyja na matsˈaa. 	 ויקרא אל העם ואל תלמידיו ויאמר אליהם החפץ ללכת אחרי יכחש בנפשו וישא את צלבו וילך אחרי׃


Nquiee cwintyˈiaana jo nandye tsjo̱ˈluee xjeⁿ na mawjaaⁿ, ndoˈ matsˈiaa joˈ teitquiooˈndye we yonom nacañoomna na jeeⁿ canchiiˈ liaa cweeˈ. 	 ויביטו אחריו השמימה בעברו והנה שני אנשים לבושי בדים נצבים עליהם׃


Nntsˈaacheⁿnaˈ na ˈu xcwe mañequiaaˈ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom sa̱a̱ ticateijndeiinaˈ tsaⁿˈñeeⁿ na nncjaanajneiⁿ na matseiyoomˈm. 	 הן אתה תיטיב להודות אבל רעך לא יבנה׃


Ee maqueⁿndyo̱o̱ Tyˈo̱o̱tsˈom saaˈ yuscu na tyootseiyuˈ ncˈe na cwiluiiñê saaˈ yuscu na matseiyuˈ. Ndoˈ mati maqueⁿño̱o̱ⁿ scuuˈ tsˈaⁿ na tyootseiyuˈ ncˈe saaⁿˈaⁿ tseixmaⁿ tsˈaⁿ na matseiyuˈ. Ee xeⁿ nchii na luaaˈ waa, quia joˈ nda joona nlaˈxmaⁿ chaˈna nda nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ, sa̱a̱ na mayuuˈ maqueⁿnaˈ nda joona cantyja ˈnaaⁿˈ tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי האיש אשר איננו מאמין מקדש הוא באשה והאשה אשר איננה מאמנת מקדשת היא באיש שאם לא כן יהיו בניכם טמאים אמנם עתה קדושים המה׃


Juu tsaⁿˈñeeⁿ mˈmo̱o̱ⁿ cwii cuarto tˈmaⁿ wˈaa nandye teicantyjooˈ. Maniom canda̱a̱ˈ ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ na nncuaa xuee. Joˈ calajndaaˈndyoˈ nantquie na nlcwaaˈa ñˈeⁿndyoˈ. 	 והוא יראה אתכם עליה גדולה מצעה ומוכנה ושם הכינו לנו׃


Naⁿˈñeeⁿ tyomeindooˈna, jlaˈtiuuna na nncwjaaˈñenaˈ tcooˈ Pablo oo na matsˈia joˈ cweˈ nnquiooñetoom mana nncueeⁿˈeⁿ. Sa̱a̱ jnda̱ tjawiquiuuˈ na meindooˈna, cwintyˈiaana na tjaa na teinioomˈm, joˈ chii cwiicheⁿ ljo jlaˈtiuuna. Jluena na jom cwii tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והם הוחילו אשר יצבה גופו או אשר יפל מת פתאם ויחילו עד בוש והנה לא קרהו כל אסון ויהפך לבם ויאמרו כי אלהים הוא׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na nndyooˈ mˈaⁿ yuu na macˈeeⁿ ñequio nnˈaⁿ na ñentyˈiaana jom na ñetcaaⁿ ljoˈ tjo̱o̱ñê, taˈxˈeena nda̱a̱ ntyjeena: —¿Aa nchii luaaˈ tsaⁿnchjaaⁿˈ na tacatyeeⁿ na tcaⁿ ljoˈ tjo̱o̱ñe? 	 ויאמרו שכניו ואשר ראו אתו לפנים כי עור הוא הלא זה הוא הישב ומשאל׃


Tseixmaⁿ cheⁿnqueⁿ na ticantycwii na wanoomˈm. Juu joˈ na matseixmaaⁿ matseijomnaˈ chaˈcwijom chom na matseixueeñenaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 בו היו חיים והחיים היו אור בני האדם׃


Ndoˈ cha na nluii na ljoˈ, tcaⁿnaˈ na ñecwii xjeⁿ tseixmaaⁿ ñequio ntyjeeⁿ, cha jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom nntseixmaaⁿ cwii tyee na tjacantyja na tˈmaⁿ cwiluiiñê, na matseicana̱a̱ⁿ ndoˈ na mˈaaⁿ na wiˈ tsˈoom ncˈiaaⁿˈaⁿ cha nnda̱a̱ nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ jnaⁿ na laxmaⁿna ncˈe na tueeⁿˈeⁿ cwentaana. 	 על כן היה עליו להדמות לאחיו בכל דבר למען אשר יהיה כהן גדול רחמן ונאמן בעניני אלהים לכפר על חטאת העם׃


Meiⁿ ticataˈjnaaⁿˈyoˈ jom. Ja mayuuˈ mawajnaⁿˈa jom, ndoˈ xeⁿ nntsjo̱o̱ na ticwajnaⁿˈa jom, quia joˈ nntsˈaa cheⁿnnco̱ na cantundyo̱ chaˈxjeⁿ ˈo. Sa̱a̱ mayuuˈcheⁿ mawajnaⁿˈa jom, ndoˈ matseicanda̱a̱ˈndyo̱ ñˈoomˈm. 	 ולא ידעתם אתו ואני ידעתיו ואם אמר לא ידעתי אתו אהיה כזב כמוכם אבל ידעתיו ואת דברו שמרתי׃


Sa̱a̱ tsˈaⁿ na matseixmaⁿ Espíritu nnda̱a̱ nntseiˈno̱ⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ, meiⁿ tjaa ˈñeeⁿ tsˈaⁿ na wanaaⁿ na nntso na tixcwe machˈeeⁿ. 	 אבל האדם הרוחני ידין את הכל ואותו לא ידין איש׃


Quia joˈ chaˈxjeⁿ na cwitando̱o̱ˈa cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu, mati matsonaˈ na nñequiaaya na caˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ya chiuu waa na tsamˈaaⁿtya̱a̱ya. 	 אם נחיה ברוח נתהלכה גם ברוח׃


Mati cwilaˈneiⁿ naⁿˈñeeⁿ na cwimeiⁿndoˈyoˈ na nncwjeeˈnndaˈ Jesús, Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom na nnaaⁿ cañoomˈluee, nquii na tquiaaⁿ na wandoˈxco jnda̱ na tueˈ, nquii na macwjiˈnˈmaaⁿñe jaa na wiˈ na jeeⁿ cwajndii na quia nncwjeeˈcañoom. 	 ולחכות לבנו מן השמים אשר העירו מן המתים לישוע מצילנו מן החרון הבא׃


Ndoˈ na luaaˈ waa, maˈmo̱ⁿtyeⁿnquionaˈ nda̱a̱ya ncˈe na tîcalaˈyuˈ naⁿˈñeeⁿ, joˈ na seicuˈnaˈ na nncˈooquieˈna ndyuaaˈñeeⁿ. 	 ואנחנו ראים כי לא יכלו לבוא על אשר לא האמינו׃


Waa cwii na jndeiˈnaˈ na catjo̱ⁿya, na nncˈio̱ya. Ndoˈ jeeⁿ matseiˈndaaˈnaˈ ntyjii hasta xuee na nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ joˈ. 	 ועלי טבילה להטבל ומה יצר לי עד כי תשלם׃


Joˈ chii tintseityuiˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na cweˈ jndaaˈ cwii nnom nantquie na macwaˈ. Mayuuˈ chaˈtso nnom nantquie ljuˈ laˈxmaⁿnaˈ, sa̱a̱ tia matseixmaⁿˈ xeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ cwii nnom na macwaˈ matseiˈndaaˈnaˈ ntyjii cwii xˈiaˈ na matseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אל תהרוס את מעשה אלהים על דבר מאכל הן הכל טהור הוא אבל רע לאדם אשר יאכלנו במכשל לבו׃


Catueˈndyoˈcjeˈyoˈ jo nnom Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cha na jom nntsˈaaⁿ na nntseiwendyenaˈ ˈo. 	 הכנעו לפני יהוה והוא ירים אתכם׃


Ee jeˈndyo tyjeeˈ cwii tsˈaⁿ na ya ñˈoom ja ñˈeⁿñe wˈaya na cweˈ mawinomyaaⁿ, tquia quia wjaatyeeⁿcheⁿ. Ndoˈ ja tjaaˈnaⁿ ljoˈ ya na nlcwaaⁿˈaⁿ.” 	 כי אהבי בא אלי מן הדרך ואין לי דבר לשום לפניו׃


Mañequiaanaˈ na neiiⁿ nnˈaⁿ na cwitmaⁿljuˈ naquiiˈ nˈomna ñequio nioomˈ Jesucristo. Ee joona wanaaⁿ na nncwinomna ndyueelˈa na nncˈooquieˈna quiiˈ tsjoom Jerusalén xco. Ndoˈ nnda̱a̱ nlquieˈcañomna tsˈoom na nntquiina ta̱ na mañequiaanaˈ na cwitaˈndoˈ nnˈaⁿ. 	 אשרי העשים את מצותיו למען תהיה ממשלתם בעץ החיים ובאו העירה דרך השערים׃


Chaˈxjeⁿ ñˈoom na mayuuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo mˈaaⁿnaˈ ñˈeⁿndyo̱, joˈ chii meiⁿcwii tsˈaⁿ tsˈo̱ndaa Acaya xonnda̱a̱ nntsˈaa na nntseitsaaⁿˈñe na macwjiˈsˈandyoˈ na neiⁿya na matsˈaa naljoˈ. 	 באמתו של המשיח אשר בי מעיד אני בכם כי תהלתי זאת לא תכלא ממני בגלילות אכיא׃


Naquiiˈ waaˈ Tsotya̱ya jndye joo niom yuu na ya nncˈom nnˈaⁿ. Xeⁿ nchii na luaaˈ waa, jnda̱ tsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ. Manncjo̱ na nntseijndaaˈndyo̱ joonaˈ na nleilˈueeˈndyoˈ. 	 בבית אבי מעונות רבות ואם לא כן הוא כי עתה הגדתי לכם הנני הלך להכין מקום לכם׃


Ee ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom luaa matsonaˈ: “Catseitˈmaaⁿˈndyuˈ tsotyeˈ ñˈeⁿ tsoˈndyoˈ.” Ndoˈ matsotinaˈ: “ˈÑeeⁿ juu na matso ñˈoom wiˈ nacjooˈ tsotye, tsondyee tsaⁿˈñeeⁿ matsonaˈ na maxjeⁿ calaˈcueeˈ nnˈaⁿ juu.” 	 כי אלהים צוה לאמר כבד את אביך ואת אמך ומקלל אביו ואמו מות יומת׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ judíos lˈana na cjaatseineiⁿ cwii tsˈaⁿ na jndyu Alejandro nda̱a̱ nnˈaⁿ. Ee ntˈom nnˈaⁿ majnda̱ jluena nnoom ljoˈ tsˈiaaⁿˈ na tjomndyena. Joˈ chii seiweeⁿ tsˈo̱o̱ⁿ na calaˈcheⁿ nnˈaⁿ ee na ñeˈcatseineiiⁿ ñˈoom nda̱a̱na ñˈoom na ncwañoomˈnaˈ nnˈaⁿ judíos. 	 וימשכו מתוך ההמון את אלכסנדר והיהודים דחו אתו עד צאתו וינף אלכסנדר את ידו ויבקש להצטדק לפני העם׃


Josías tsotye Jeconías ñequio ntyjee tsaⁿˈñeeⁿ. Joona tuiindyena tiempo quia tyˈe nnˈaⁿ Israel na pra̱so ndyuaa Babilonia ncˈe na ticanaⁿndye nnˈaⁿ Israel ndiaˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ ndyuaaˈñeeⁿ. Tyˈecho naⁿˈñeeⁿ joona na tyondyeˈntjomtyeⁿna. 	 ויאשיהו הוליד את יכניהו ואת אחיו לעת גלות בבל׃


’Quia na cwilaˈcwejndoˈndyoˈ, tilˈaˈyaˈyoˈ na taquiomya nda̱a̱ˈyoˈ cweˈ cha na caliu nnˈaⁿ na ljoˈ cwilˈaˈyoˈ. Ee mˈaⁿ nnˈaⁿ na cweˈ cwilˈayana taquiomya nda̱a̱na, cha caˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈcwejndoˈndyena. Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, cweˈ tomti juu na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ joona, joˈ na matseinoomñenaˈ na cwilaˈcweˈjndoˈndyena. 	 וכי תצומו אל תהיו זעפים כחנפים המשנים את פניהם להראות צמים לבני אדם אמן אמר אני לכם כי לקחו את שכרם׃


Meiⁿcwiindyoˈ ˈo tinquiuˈnnˈaⁿñe cheⁿnquii cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ. Xeⁿ mˈaaⁿ ˈñeeⁿ tsˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na matseitiuu na jndo̱ˈ tsˈom chaˈxjeⁿ nquiee nnˈaⁿ tsjoomanancue cwitjeiiˈna cwenta, cˈoom juu chaˈna tsˈaⁿ na meiⁿchjoo tijndo̱ˈ tsˈom, cha mayuuˈcheⁿ nntseixmaaⁿ tsˈaⁿ na jndo̱ˈ tsˈom. 	 אל ירמה איש את עצמו והחשב את עצמו חכם בעולם הזה יהי לסכל למען יחכם׃


Sa̱a̱ xeⁿ mˈaaⁿ tsˈaⁿ na ticjaaweeˈ tsˈom ñˈoomwaaˈ, macaⁿnaˈ na catseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na meiⁿ jâ meiⁿ nnˈaⁿ cwii cwii tmaaⁿˈ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, tjaaˈnaⁿ cwicheⁿ nnom na cwilˈaaya. 	 ואם יחשב איש לערער עלינו אין לנו מנהג כזה ולא לקהלות האלהים׃


Sa̱a̱ joona lˈana na jndeiˈnaˈ na caljooˈñê ñˈeⁿndyena. Jluena: —Caljooˈndyuˈ ñˈeⁿndyô̱ ee jeˈ jnda̱ tmaaⁿ ndoˈ manleinco̱o̱ⁿˈ. Joˈ chii tjaqueⁿˈeⁿ naquiiˈ wˈaa na nljooˈñê. 	 ויפצרו בו לאמר שבה אתנו כי עת ערב הגיע ונטה היום ויבא הביתה לשבת אתם׃


Quia na jnda̱ seineiⁿ Jesús ñˈoommeiⁿˈ na tjañoomˈ, jlueeⁿˈeⁿ joˈ joˈ. 	 ויהי ככלות ישוע את המשלים האלה ויעבר משם׃


Joˈ chii matsonaˈ na calajomndyo̱ xuee Pascua ñequio na xcweeˈ nˈo̱o̱ⁿya ndoˈ na mayuuˈa, na joo joˈ laˈxmaⁿnaˈ chaˈcwijom tyooˈ na tjaa ndaaljoˈ tjaquieeˈ. Nchii nlajomndyo̱ xuee Pascuaˈñeeⁿ ñequio ndaaljoˈ tquie na tseixmaⁿnaˈ na quieˈ nˈo̱o̱ⁿya ndoˈ natia na cwilˈaaya. 	 על כן נחגה נא החג לא בשאר ישן ולא בשאר הרע והרשע כי אם במצות הישר והאמת׃


Ntyˈiaaˈ Jesús nda̱a̱yâ, tsoom: —Tijoom canda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿñe cheⁿnquii tsˈaⁿ. Sa̱a̱ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ. 	 ויבט בן ישוע ויאמר להם מבני אדם יפלא הדבר אבל מהאלהים לא יפלא כל דבר׃


Juu xjeⁿˈñeeⁿ ˈñeeⁿ tsˈaⁿ na ljo nacjooˈ waaˈ ticandyocueeⁿ na nncjaaqueⁿˈeⁿ joˈ na nncwjeeⁿˈeⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ואשר על הגג אל ירד לשאת דבר מביתו׃


Ndoˈ chaˈxjeⁿ na tquiaaⁿ na wandoˈxco Jesús mati nñequiaaⁿ na nntando̱o̱ˈxco̱o̱ya ncˈe najndeii na cwiluiiñê. 	 והאלהים העיר גם את אדנינו ויעיר גם אתכם בגבורתו׃


Jnda̱ joˈ tjañˈoom Espíritu Santo Jesús jo ndoˈ yuu tjaa nnˈaⁿ cˈom. Joˈ joˈ tyoqueⁿñe tsaⁿjndii na nntsˈaa xjeⁿ jom. 	 אז נשא הרוח את ישוע המדברה למען ינסהו השטן׃


Cweˈ ncˈe ñˈoomwaaˈ, jlue nnˈaⁿ judíos: —¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ na nntseicueeˈñe cheⁿnqueⁿ, na matsoom yuu na mawjaⁿ jaa xocanda̱a̱ nntsquieˈcaño̱o̱ⁿya? 	 ויאמרו היהודים ההמת ימית את נפשו כי אמר אל אשר אני הולך שמה אתם לא תוכלו לבוא׃


Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, jndye profetas na tyoñeˈquia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tandyo xuee ñequio jndye nnˈaⁿ na tyomˈaⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ, jeeⁿ tyocantyjaaˈ nˈomna na nntyˈiaanda̱a̱na ljoˈ na cwintyˈiaˈ ˈo ndoˈ na nndyena chaˈna cwindyeˈ ˈo sa̱a̱ tîcantyˈiaana meiⁿ tîcandyena. 	 כי אמן אמר אני לכם נביאים וצדיקים רבים נכספו לראת את אשר אתם ראים ולא ראוהו ולשמע את אשר אתם שמעים ולא שמעוהו׃


Tyˈo̱o̱tsˈom sˈaaⁿ chaˈtso nmeiⁿˈ chaˈxjeⁿ nqueⁿ jnda̱ seijndaaˈñê na ticantycwii na lˈue tsˈoom na nncuaa, ndoˈ seicanda̱a̱ˈñenaˈ naljoˈ ee Taya Jesucristo. 	 על פי עצת עולמים אשר יעץ במשיח ישוע אדנינו׃


Ticwii cwii tsˈaⁿ na macwjeeˈcañoom ja na mandii ñˈoom na matsjo̱o̱ nmeiiⁿ, ndoˈ matseicanda̱ joonaˈ, mˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ chiuu matseijomnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 כל הבא אלי ושומע את דברי ועשה אתם אורה אתכם למי הוא דומה׃


Ee chaˈtso na cwitaⁿˈyoˈ na cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, xeⁿ tyeⁿ cwilayuˈyoˈ, maxjeⁿ nntoˈñoomˈyoˈ chaˈxjeⁿ na cwitaⁿˈyoˈ. 	 וכל אשר תשאלו בתפלה ואתם מאמינים תקחהו׃


Ntˈomndye joona jluena: —Majom luaaˈ. Sa̱a̱ ntˈomcheⁿ jlue: —Nchii jom, cweˈ na jeeⁿ tseijomnaˈ. Sa̱a̱ nqueⁿ matsoom: —Maja luaa. 	 אלה אמרו כי הוא זה ואלה אמרו אך דומה לו והוא אמר אני הוא׃


Sa̱a̱ jeˈ xuee na cwii wjaanaˈ, ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee nncjo̱cajmaⁿ ntyjaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya yuu na matseitˈmaaⁿˈñetinaˈ ja. Joˈ joˈ nntseijomndyo̱ ñˈeⁿñê chaˈtso najndeii na matseixmaaⁿ. 	 אבל מעתה יהיה בן האדם ישב לימין גבורת האלהים׃


Yuu tijoom cwje canti meiⁿ na nnduuˈ chom. 	 אשר שם תולעתם לא תמות ואשם לא תכבה׃


Quia laaˈtiˈ cwilˈaˈyoˈ ñequio joo nnˈaⁿˈyoˈ na titˈmaⁿ cwilayuˈya nˈom, cwilaˈtjo̱o̱ndyoˈ nda̱a̱na na cwilaˈñˈeeⁿˈndyoˈ nˈomna. Ndoˈ mati cwilaxmaⁿˈyoˈ jnaⁿ jo nnom Cristo. 	 ואם ככה תחטאו לאחיכם ותכאיבו את רוחם החלוש למשיח אתם חטאים׃


Yuscumˈaaⁿˈ sˈaaⁿ cwanti na nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ. Jom tuˈnquioom ncheⁿˈ nacjoya cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntˈiuu nnˈaⁿ ja. 	 את אשר היה לאל ידה עשתה קדמה למשוח את גופי לחנטו׃


Abel tyotseiyuˈya tsˈoom. Ncˈe na ljoˈ xcweti seitˈmaaⁿˈñê juu, nchiiti Caín. Ndoˈ ncˈe na ljoˈ tyotseixmaaⁿ, tso Tyˈo̱o̱tsˈom na tjaa jnaaⁿˈaⁿ ndoˈ ˈnaⁿ na tyoñequiaaⁿ tjaweeˈ tsˈom. Ndoˈ na tyotseiyuˈya tsˈoom, meiiⁿ na jnda̱ tueeⁿˈeⁿ ndicwaⁿ matseijno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ nˈo̱o̱ⁿya. 	 באמונה הקריב הבל לאלהים זבח טוב מקין אשר היה לו לעדות כי צדיק הוא בהעיד אלהים על מנחתיו ובה עודנו מדבר אחרי מותו׃


Sa̱a̱ catsaˈyoˈ na mˈaⁿ nnˈaaⁿya, nnˈaⁿ Israel na cwiluiindyena chaˈcwijom canmaⁿ na jnda̱ tsuundye. 	 כי אם לכו אל הצאן האבדות לבית ישראל׃


Jnda̱ we ndiiˈ taxˈeennaaⁿˈaⁿ nnom Pedro: —ˈU Simón, jnda Jonás, ¿aa mayuuˈ na jndati ntyjiˈ ja? Tˈo̱ Pedro: —Mayuuˈ Ta, ntyjiˈ na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈu. Tsonndaˈ Jesús ñˈoom na wjaañoomˈ: —Cateixeˈ canmaⁿ cwentaya. 	 ויאמר אליו עוד הפעם שמעון בן יונה התאהב אתי ויאמר אליו כן אדני אתה ידעת כי אהבתיך ויאמר אליו נהג את צאני׃


Ee xeⁿ tiyuuˈ na nntaˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, quia joˈ meiⁿ nquii Cristo tîcwandoˈxcoom. 	 אם אין תחיה למתים גם המשיח לא הוקם׃


Ticwii xueeneiⁿncoˈ cwii cwiindyoˈ ˈo calatˈueˈyoˈ cwanti na nñequiaˈyoˈ cantyja na cwitantjomˈyoˈ. Quia joˈ quia na nncua̱ya quiiˈntaaⁿˈyoˈ nchii sˈom quia nlatˈueˈcheⁿˈyoˈ. 	 בכל אחד בשבת יניח אצלו איש איש מכם ויאצר את אשר עלה בידו למען אשר בבאי לא יקבץ עוד׃


Ñˈeⁿ Silvano ndoˈ ñˈeⁿ Timoteo, ja Pablo matseiljeiya cartawaañe na matseicwano̱ⁿya juunaˈ na mˈaⁿˈ ˈo tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ tsjoom Tesalónica, na cwilaˈxmaⁿˈyoˈ cwentaaˈ Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa. 	 פולוס וסלונוס וטימותיוס אל קהלת התסלוניקים באלהים אבינו ובאדנינו ישוע המשיח׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nntoˈñoomˈyoˈ juu na nndaˈyoˈ na cwileiwe cañoomˈluee na ljuˈ tseixmaⁿnaˈ na tijoom cwiˈndaaˈ meiⁿ xocˈuaanaˈ chaˈna ljaaˈ. 	 לנחלה אשר לא תשחת ולא תגאל ולא תבל הצפונה בשמים לכם׃


ˈO nnˈaaⁿya, cantyja ˈnaaⁿˈ na nncwjeeˈnndaˈ Ta Jesucristo cwentaaya ndoˈ na nntjomndyo̱ yuu na mˈaaⁿ, cwitaaⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ 	 והננו מבקשים מכם אחי על אדות ביאת אדנינו ישוע המשיח ואסיפתנו אליו׃


Quia na jnda̱ teitquiooˈ ndyuaaxeⁿncwe Chipre, ˈndya̱a̱yâ ndyuaaˈñeeⁿ jo ntyja tymaaⁿˈ. Saayâ, squia̱a̱yâ tsjoom Tiro ndyuaa Siria. Joˈ joˈ jluiiˈâ wˈaandaa ee tsjoomˈñeeⁿ tjameintyjeeˈnaˈ na nluiˈ canchuu na ñjom tsˈomnaˈ. 	 ונרא את פני קפרוס ונעזבנה לשמאל ונעבר אל סוריא ונגיע אל צור כי שמה יוציאו את מעמסת האניה׃


Matso Jesús nda̱a̱yâ: —Quioˈyoˈ nlcwaˈyoˈ. Sa̱a̱ meiⁿcwiindyô̱ jâ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê, ticˈoom na tˈmaⁿ tsˈom na nncwaxˈee nnoom, ¿ˈÑeeⁿ ˈu? Ee manquiuuyaayâ na manquii Ta Jesús joˈ. 	 ויאמר אליהם ישוע באו ברו לחם ואין גם אחד בתלמידים אשר מלאו לבו לשאל אתו מי אתה כי ידעו אשר הוא האדון׃


’Tjaaˈnaⁿ tsˈaⁿ na nnda̱a̱ na cweˈ nncjaaquieeˈto waaˈ tsˈaⁿ na jeeⁿ jndeii na nncwjiˈ ˈnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Sa̱a̱ xeⁿ nntseityeⁿjñeeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ quia ljoˈcheⁿ nnda̱a̱ nncwjiˈñˈeeⁿ ˈnaaⁿˈ. Maluaaˈ matseijomnaˈ ñˈeⁿndyo̱ ja quia macwjiiˈa naⁿjndii ñˈeⁿ jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 אין איש אשר יכל לבוא לבית הגבור ולגזל את כליו אם לא יאסר בראשונה את הגבור ואחר ישסה את ביתו׃


Ncˈe na luaaˈ, catjeiˈndyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ cwii cwii nnom natia, chaˈtso na maquiuˈnnˈaⁿnaˈ, chaˈtso na we waa na machˈee tsˈaⁿ, chaˈtso na cwilaˈta̱a̱ˈ nˈom nnˈaⁿ ncˈiaana, chaˈtso na cwitioˈñˈoom nnˈaⁿ ntˈomcheⁿ. 	 ועתה הסירו מכם כל רשע וכל מרמה וחנפה וקנאה וכל לשון רע׃


Quia joˈ tjatyeeⁿ, tjañˈoom Pedro ñequio we ntseinda Zebedeo. Jnaⁿnaˈ na tˈmaⁿ matseiˈndaaˈnaˈ ntyjeeⁿ, ndoˈ jeeⁿ matseichjooˈnaˈ tsˈoom. 	 ויקח אתו את פטרוס ואת שני בני זבדי ויחל להעצב ולמוג׃


Ndoˈ quia na jnda̱ tueⁿˈeⁿ tsjoom Cesarea, tjawaaⁿ Jerusalén yuu na tjanquiaaⁿ na xmaⁿndye tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. Jnda̱ chii jlueeⁿˈeⁿ joˈ tueⁿˈeⁿ tsjoom Antioquía. 	 ויבא אל קסרין ויעל וישאל לשלום הקהלה וירד אל אנטיוכיא׃


Tsoom nda̱a̱na: —¿Cwanti nncwantjo̱ⁿ nlˈaˈyoˈ, nñequia cwenta Jesús lueeˈyoˈ? Jlaˈjndaaˈndyena, tquiana ntquiuu nchooˈ qui sˈom xuee. 	 ויאמר מה תתנו לי ואמסרנו בידכם וישקלו לו שלשים כסף׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cwitaˈntjom cantyja ˈnaaⁿˈ juu, quia na ntyˈiaana na jnda̱ jluiˈ jndyetiaˈñeeⁿ naquiiˈ tsˈoom jlaˈno̱ⁿˈna na jnda̱ tsuundyena sˈom na cwiquioo lueena cantyja na macjaweeˈ ˈñom. Joˈ chii tˈuena Pablo ñˈeⁿ Silas. Tyˈechona naⁿˈñeeⁿ jo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ naquiiˈ tsˈua tˈmaⁿ. 	 ויראו אדניה כי אזלה תוחלת בצעם ויתפשו את פולוס ואת סילא ויסחבום אל הרחוב לפני זקני העיר׃


Jlaˈjnaaⁿˈ nnˈaⁿ jom meiⁿ tîcatuˈxeⁿyana ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ ˈñeeⁿ juu nnda̱a̱ nntseineiⁿ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaaⁿˈaⁿ na tjawicantyjooˈ, maxjeⁿ tjaaˈnaⁿ ee tyuaaˈ jlaˈcueeˈna jom. 	 בעצר משפטו לקח ואת דורו מי ישוחח כי נגזרו מארץ חייו׃


Sa̱a̱ jnaaⁿ Salomón juu sˈaa wˈaaˈñeeⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ושלמה בנה לו בית׃


Cajñomˈ naⁿmˈaⁿˈ na nncˈoona ranchoo nnˈaⁿ oo njoom nchˈu na nndyooˈ nndyooˈ cha joˈ joˈ nnda̱a̱ nlaˈjndana na nlcwaˈna. Ee joona tjaaˈnaⁿ na cˈomna na nlcwaˈna. 	 שלח אותם וילכו אל החצרים והכפרים מסביב לקנות להם לחם כי אין להם מה לאכל׃


Canduˈyoˈ na xmaⁿñe Apeles. Cantyja na machˈeeⁿ jnda̱ teitquiooˈ na matseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Cristo. Ndoˈ mati xmaⁿndye nnˈaaⁿˈ Aristóbulo. 	 שאלו לשלום אפליס הבחון במשיח שאלו לשלום בני ביתו של אריסטובלוס׃


Joˈ chii jñomnnaaⁿˈaⁿ cwiicheⁿ mosoomˈm. Mati tsaⁿˈñeeⁿ tyotjaaˈna ndoˈ tyolajnaaⁿˈna juu, jnda̱ chii jñoomna juu na tjaa ljoˈ tjachuu. 	 ויסף שלח עבד אחר ויכו גם אתו ויחרפהו וישלחהו ריקם׃


Ndoˈ cwiicheⁿ cwii ndiiˈ jluena: —Aleluya. Ticantycwii na cwiˈoowa ndioom na cwico tsjoomˈñeeⁿ. 	 וישנו ויאמרו הללויה ועשנה יעלה לעולמי עולמים׃


Ee juu na cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya Cristo xeⁿ macanda̱ xjeⁿ na cwitando̱o̱ˈa jeˈ mawañoomˈnaˈ jaa, wantyˈiaaˈndyo̱tya̱a̱ya na chaˈtsondye nnˈaⁿ. 	 ואם בחיים האלה לבד בטחים אנחנו במשיח אמללים אנחנו מכל אדם׃


Tjoomˈ cˈomˈyoˈ ñˈeⁿ ncˈiaaˈyoˈ. Tincˈomˈyoˈ na sˈandyoˈ ndoˈ lcundyoˈ. Catsañˈoomndyoˈ ñequio nnˈaⁿ na ntyˈiaandye, tintsˈaanaˈ nquiuˈyoˈ na cweˈ ˈo jndo̱ˈti nˈomˈyoˈ. 	 לב אחד יהי לכלכם אל תהלכו בגדלות כי אם התנהגו עם השפלים אל תהיו חכמים בעיניכם׃


Jlaˈneiⁿ cheⁿnquieena naquiiˈ nˈomna, jluena: “Tsaⁿmˈaaⁿˈ ¿chiuu na luaaˈ matsoom? Cwa ñˈoom ntjeiⁿ matseineiiⁿ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ee macanda̱ jom nnda̱a̱ nntseitˈmaⁿ tsˈoom jnaaⁿ nnˈaⁿ.” 	 מה ידבר זה גדופים כאלה מי יוכל לסלח חטאים בלתי האלהים לבדו׃


Ntyˈiaaˈtquiaaⁿ cwii tsˈoom higuera na niom tscooˈnaˈ. Seicandyooˈñê, tjacantyˈiaaⁿˈaⁿ aa nljeiiⁿ ta̱ na nlqueeⁿ. Sa̱a̱ quia na tueˈcañoom, cweˈ tsco ljeiiⁿ ee tjo̱o̱cheⁿ na nncueˈ ta̱. 	 וירא תאנה מרחוק ולא עלים ויבא לראות הימצא בה פרי ויקרב אליה ולא מצא בה כי אם עלים לבד כי לא היתה עת תאנים׃


Mati tsonndaˈ Jesús nda̱a̱na: —Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, matseijomnaˈ chaˈxjeⁿ na cwiluii quia na majuˈ tsˈaⁿ lqueeⁿ trigo nomtyuaa. 	 ויאמר מלכות האלהים היא כאשר ישליך איש זרע על האדמה׃


Meiⁿ tjaa ˈñeeⁿ nntso na tiyuuˈ na ljoˈ. Joˈ chii calaˈcheⁿndyoˈ. Tacalˈaˈyoˈ na ñoomñoom ljoˈ nlˈaˈyoˈ. 	 ויען אשר אין לכחש בדברים האלה ראוי לכם להיות שקטים ולא לעשות דבר נמהר׃


Juu tsˈaⁿ na manomˈ ñequio tsˈaⁿ na matseicandaaˈ, ñeˈcwii xjeⁿ cwiluiindyena. Ndoˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nntiomlˈuaaⁿ tsˈaⁿ cantyjati na jnda̱ ñejndiˈntjom nnoom. 	 והנטע והמשקה כאחד המה ואיש איש יקבל את שכרו כפי עמלו׃


Jnda̱ joˈ taxˈeeⁿ nnom cwiicheⁿ, tsoom: “Ndoˈ ˈu jeˈ, ¿cwanti chujnaⁿˈ?” Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: “Ja cho̱jnaⁿ cwii siaⁿnto xuu lqueeⁿ trigo.” Quia joˈ tsoom nnom: “Luaa coˈñomˈ tsom na chuunaˈ cwanti chujnaⁿˈ. Catseiljeiˈxcoˈ na ñeˈñequieenˈaaⁿ xuu lqueeⁿ trigo chujnaⁿˈ.” 	 ואל אחר אמר כמה אתה חיב ויאמר מאת כר חטים ויאמר קח את שטרך וכתב שמנים׃


Ndoˈ mati joo ntquieeˈ xqueⁿyoˈ cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ ntquieeˈ nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom. ˈOmndye joona jnda̱ tja̱, ndoˈ cwii joona mamˈaaⁿ tsˈiaaⁿ jeˈ, ndoˈ cwii quia nncˈoom. Sa̱a̱ quia na nncwjeeⁿˈeⁿ matsonaˈ na tijndye xuee nncˈoom. 	 ושבעה מלכים המה חמשה מהם נפלו והאחד ישנו והאחר עוד לא בא והיה כי יבוא עמד יעמד לעת מעט׃


Matseina̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ nquii na cwiluiiñe tyooˈ na jnaⁿ cañoomˈluee. Tyooˈwaa titseixmaⁿnaˈ chaˈna maná na tcwaˈ weloo weloˈyoˈ ndoˈ tja̱na. Sa̱a̱ ticatseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿya chaˈna manáˈñeeⁿ. Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nlcwaˈ tyooˈ na matseixmaⁿya, tijoom nncueˈ, mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿ na wandoˈ. 	 זה הוא הלחם הירד מן השמים לא כאשר אכלו אבותיכם את המן וימתו האכל את הלחם הזה יחיה לעולם׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, matsoom: —Xeⁿ na mayuuˈcheⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê tsotyeˈyoˈ, quia joˈ mati nncˈomˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ ja ee jnaaⁿya na mˈaaⁿ ndoˈ jndyo̱o̱ya na mˈaⁿˈyoˈ. Nchii jndyo̱o̱ cantyja ˈnaⁿ nnco̱, nqueⁿ jñoom ja. 	 ויאמר אליהם ישוע אלו אלהים הוא אביכם כי עתה אהבתם אתי כי אנכי יצאתי ובאתי מאת האלהים הן לא ממני באתי אך הוא שלחני׃


Luaa waa na cwitaˈjnaaⁿˈa Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ cwilayuuˈa na mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa. Cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom na candyaˈ tsˈom nnˈaⁿ. Juu na cwiluiiñê na candya tsˈoom, tsˈaⁿ na matseixmaⁿ joˈ, wandoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ ndoˈ mˈaaⁿ quiiˈ tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ואנחנו ידענו ונאמן באהבה אשר אלהים אהב אתנו האלהים הוא אהבה והעמד באהבה עמד באלהים והאלהים עמד בו׃


Cwee yuscuˈñeeⁿ liaa colo catsiooˈ ñˈeⁿ colo wee, ndoˈ tycwiˈñê ñequio sˈomcajaⁿ, ñequio jndye nnom ljo̱ˈ ñˈeⁿ ta̱ˈ na jeeⁿ jnda. Ndiiˈ waso na tuii ñˈeⁿ sˈomcajaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ. Wasoˈñeeⁿ tooˈcheⁿ ñjom na cwajndii na matseijomnaˈ natia na machˈeeⁿ na matseintjeiiⁿ nnˈaⁿ. 	 והאשה לבושה ארגמן ושני והיא מכללה בזהב ואבן יקרה ופנינים ובידה כוס זהב מלאה תועבות וטמאת תזנותה׃


ˈO cwijooˈ nˈomˈyoˈ na nleijndaaˈ nantquie, ndoˈ joonaˈ ˈnaⁿ na cwileiˈndaaˈ. Sa̱a̱ ticatyˈiomnaˈ na cwilˈaˈyoˈ na ljoˈ. Calajnda̱ˈyoˈ na nliuˈyoˈ cwii na chaˈcwijom nantquie na cantyja ˈnaaⁿˈ juu joˈ nlaˈxmaⁿˈyoˈ na ticantycwii na cwitandoˈyoˈ. Ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee nñequia juu na matseijomnaˈ nantquie naquiiˈ nˈomˈyoˈ ee Tsotya̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom maˈmo̱o̱ⁿ na jnda̱ tqueeⁿ ja tsˈiaaⁿmeiiⁿ. 	 אל תעמלו במאכל אשר יאבד כי אם במאכל הקים לחיי עולמים אשר בן האדם יתננו לכם כי בו חתם חותמו אביו האלהים׃


Joo ñequiee naⁿˈñeeⁿ na taˈndoˈ, cwilcwiiˈna nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na wacatyeeⁿ tio, jom na tjaa yuu cantycwii na wanoomˈm. Cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena jom ndoˈ cwiñeˈquiana na quianlˈuaaⁿˈaⁿ. 	 ומדי תת החיות כבוד והדר ותודה לישב על הכסא אשר הוא חי לעולמי עולמים׃


Joˈ chii tˈuena tsaⁿˈñeeⁿ, jlaˈcueeˈna jom. Tyˈecatquieeˈna jom tquia nnom ntjomˈñeeⁿ. 	 ויחזיקו בו ויהרגו אותו וישליכהו אל מחוץ לכרם׃


Tjaa ˈñeeⁿ nnda̱a̱ nntso: “Luaaˈ mˈaaⁿ”, oo “Laˈñeeⁿ mˈaaⁿ na matsa̱ˈntjoom”, ee jnda̱ mamatsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ nˈomˈyoˈ. 	 ולא יאמרו הנה פה או הנה שם כי מלכות האלהים הנה בקרבכם היא׃


Quia joˈ ¿aa ñeˈcatsonaˈ na ljeii na cwiluiiñe na yanaˈ tjañˈoomnaˈ ja na nntsuundyo̱? Meiⁿchjoo nchii ljoˈ. Juu jnaⁿ na waanaˈ quiiˈ tsˈo̱o̱ⁿ, seijndaaˈñenaˈ na nntsuundyo̱ ndoˈ tˈmo̱ⁿ jndaaˈñenaˈ na jnaⁿ joˈ, juu joˈ teilˈueeˈñenaˈ cwii na jeeⁿ ya ndoˈ laaˈti waa na juu ñˈoom na matsa̱ˈntjomnaˈ tˈmo̱ⁿnaˈ na jeeⁿ tia tseixmaⁿ jnaⁿ. 	 הכי הטובה היתה לי למות חלילה אלא החטא למען יראה כי חטא הוא הביא לי על ידי הטובה את המות למען אשר יהיה החטא לחטאה יתרה על ידי המצוה׃


joˈ chii tileicantycwii na cwilaˈntjaˈndye nnˈaⁿ na tajoˈndyo cwicwilaˈtiuuna, na tatîcataˈjnaaⁿˈna ñˈoom na mayuuˈ. Cwilaˈtiuuyoona na ñˈoom ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matseiyuˈ tsˈaⁿ cwiluiiñenaˈ cwii nnom na nleityañe tsˈaⁿ. 	 וכוחי הבל של אנשים נשחתי דעת ומחסרי אמת השמים את החסידות לדבר בצע סור מאנשים כאלה׃


ee ntyjaaˈya tsˈo̱o̱ⁿ na tyuaaˈ nntyˈiaya ˈu quialjoˈcheⁿ nlana̱a̱ⁿ ntyja̱a̱ nda̱a̱ya. 	 אקוה לראותך במהרה ופה אל פה נדבר׃ [ (III John 1:15) שלום לך הרעים שאלים לשלומך שאל לשלום הרעים לאיש איש בשמו׃ ]


Quia joˈ taxˈee Jesús nnom, matsoom: —¿Ljoˈ jndyuˈ? Tˈo̱ ˈñom, tso: —Ja jndyuya Jndye Meiⁿ. Luaaˈ tsoom ee jeeⁿ jndye naⁿjndii jnda̱ tuo̱ naquiiˈ tsˈoom. 	 וישאל אתו ישוע לאמר מה שמך ויאמר לגיון שמי כי שדים רבים נכנסו בו׃


Sa̱a̱ Jesús ticwancueⁿˈeⁿ. Tsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ: —Cjaˈlcweˈ waˈ na mˈaⁿ nnˈaⁿˈ. Catsuˈ nda̱a̱na cwanti na jeeⁿ tˈmaⁿ naya na sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyuˈ, ndoˈ chiuu na tyˈoom na wiˈ tsˈoom ˈu. 	 ולא הניח לו כי אם אמר אליו שוב לביתך אל בני משפחתך והגד להם את הגדלות אשר עשה לך יהוה ויחנך׃


Juu na cwilaˈntjaˈndyoˈ ñequio ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈyuˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na tˈmaⁿ waa na cwilaˈtjo̱o̱ndyoˈ. Yati caljoya nˈomˈyoˈ nawiˈ na cwilˈana ˈo, meiiⁿ na cwintyˈueena ˈnaⁿˈyoˈ. 	 הן בכל ירידה היא לכם שתריבו זה עם זה למה לא תבחרו לסבל הונאה ולמה לא תבחרו להיות עשוקים׃


ee ntyjiiya na chaˈtso nmeiiⁿˈ nntseijndaaˈñenaˈ na nndyaandyo̱ wˈaancjo ncˈe na cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿya ndoˈ na mateijndeii nquii Espíritu na cwiluiiñe Jesucristo ja. 	 כי יודע אני שתהיה לי זאת לישועה בתפלתכם ובעזרת רוח ישוע המשיח׃


Ncˈe na nntuˈxeⁿndye nnˈaⁿ, joˈ chii cwijooˈ nˈo̱o̱ⁿyâ na quiandye nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjiijndaaˈñê chiuu nˈo̱o̱ⁿyâ ndoˈ ntyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿyâ na mati ˈo. 	 ועתה יען אשר ידענו יראת האדון נדבר על לב בני אדם ולאלהים אנחנו גלוים ואקוה כי גלוים אנחנו גם במדעכם׃


Tso Natanael: —Ndooˈ ntyjii na cweˈ Nazaret xocwitquiooˈñe cwii tsˈaⁿ na tˈmaⁿ nnteijneiⁿ nnˈaⁿ. Tˈo̱ Felipe nnoom, matso: —Candyoˈ sa. Nntyˈiaˈnjomˈ jom. 	 ויאמר אליו נתנאל המנצרת תצא לנו טובה ויאמר אליו בא וראה׃


Meiⁿ tîcaluiˈjnaaⁿˈndyo̱ quia na tjeiˈsˈaya ˈo nnoom, na tsjo̱o̱ya na ntyjiiyaya na ˈo nlaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ ñˈoom na nntsoom, ndoˈ chaˈxjeⁿ jluiˈyuuˈ chaˈtso ñˈoom na jnda̱ tjeiˈyuuˈndyo̱ nda̱a̱ˈyoˈ, mati chaˈtso ñˈoom na jnda̱ lˈuuyâ nnoom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, jnda̱ jluiˈyuuˈnaˈ. 	 כי במה שהתהללתי לפניו בכם לא נכלמתי כי כמו שדברנו הכל אליכם באמת כן גם תהלתנו אל טיטוס היתה אמת׃


Ee machˈeenaˈ na jnaaⁿˈ tsˈaⁿ na nntseineiⁿ ljoˈ na cweˈ ntyˈiu cwilˈa naⁿˈñeeⁿ, 	 כי מה שהם עשים בסתר חרפה היא אך לספר׃


Ee tyuaa ticaⁿnaˈ tsˈaⁿ na nnteijndeii na nncˈoom ntjom. Najndyee cwiˈoom jnda̱, ndoˈ ˈoowindyenaˈ. Ndoˈ cwiwaaˈ xuˈlqueeⁿ. Jnda̱ joˈ macwjaaˈñenaˈ nˈom lqueeⁿ. 	 כי הארץ מאליה מוציאה פריה את הדשא ראשונה ואחריו את השבלת ואחרי כן את החטה המלאה בשבלת׃


Matsoom: —Mañequiaanaˈ na neiⁿya, ˈu rey Agripa, na nndiˈ ñˈoom ˈndyo̱ nnco̱ xuee jeˈ. Nntsjo̱o̱ya cantyja na ntyjiiya na meiⁿchjoo tiyuuˈ ñˈoom na cwiqueⁿ nnˈaⁿ judíos nacjoya. 	 מאשר אני את נפשי המלך אגרפס כי לפניך אצטדק היום על כל אשר שטנים אתי היהודים׃


Quia joˈ matso tsaⁿtya: “Ta, matsˈaa tyˈoo njomˈ, cwa cajñomˈ jom waaˈ tsotya̱, 	 ויאמר אם כן אבי שאל אני מאתך כי תשלח אתו אל בית אבי׃


Xcwe na matseineiⁿ Pablo ñˈoommeiiⁿ ndoˈ majndeiito tˈo̱ Festo. Jndeii seineiiⁿ matsoom: —Xqueⁿˈ ˈu Pablo, matseintjeiⁿnaˈ, cweˈ na jeeⁿ jndye seiˈnaⁿˈ, joˈ na luaaˈ matjomˈ. 	 ויהי הוא מצטדק כזאת ויען פסטוס בקול גדול לאמר הנך משתגע פולוס רב הלמוד הביאך לידי שגעון׃


¿Aa jnda̱ tsuuˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom na matseijndo̱ˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nˈomˈyoˈ na cwiluiindyoˈ ntseinaaⁿ? Ee naquiiˈ nˈoomˈm na teiljeii matsonaˈ: ˈU jndaaya, tintiom tsˈomˈ quia macwjaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ˈu, tintycwii na tˈmaⁿ tsˈomˈ quia matseitiaaⁿˈaⁿ ˈu. 	 ותשכחו דבר הנחומים המדבר אליכם כמו אל בנים לאמר מוסר יהוה בני אל תמאס ואל תקץ בתוכחתו׃


Luaa ñˈoom na tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, ñequio na ndye chaˈtsondye nnˈaⁿ: 	 ויאמר אל תלמידיו באזני כל העם׃


Cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ chaˈtso na ñelˈajndyeeˈyoˈ ndoˈ jeˈ tacolˈaˈyoˈ, calcweˈ nˈomˈyoˈ. Calˈaˈnndaˈyoˈ yuu na ya chaˈxjeⁿ na ñelˈaˈjndyeeˈyoˈ, Ee xeⁿ ticalˈaˈyoˈ na ljoˈ, quia joˈ nncua̱caño̱o̱ⁿya ˈo ndoˈ nncwjiˈa xjo na ñjoomˈ sca quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 זכר אפוא אי מזה נפלת ושובה ועשה מעשיך הראשנים ואם לא הנני בא עליך מהר ונסחתי מנורתך ממקומה אם לא תשוב׃


Jnda̱ na jndii yuscuˈñeeⁿ ñˈoomwaaˈ, tsoom: —Jeeⁿ ˈu Ta, matseiˈno̱ⁿˈa na ˈu cwiluiindyuˈ profeta. 	 ותאמר אליו האשה אדני ראה אנכי כי נביא אתה׃


Ee ¿ˈñeeⁿ sondaro na cweˈ nquii matseicatsuu ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ juu na macaa ndiaˈ? Ndoˈ ¿ˈñeeⁿ tsˈaⁿ na manomˈ cwii ntjom lˈo̱o̱ uva na tiquii ta̱a̱ˈnaˈ? Ndoˈ ¿ˈñeeⁿ tsˈaⁿ na mateixˈe canmaⁿ na ticˈuu ndaatsuuyoˈ? 	 מי הלך לצבא במשכרת של עצמו מי נטע כרם ולא יאכל את פריו מי רעה עדר ומחלב העדר לא יאכל׃


’Manquiuˈyoˈ tsˈaⁿ na maleichuu lˈo̱ tsˈiaaⁿ cwentaaˈ tiaˈ, waa najneiⁿ. Joˈ na ya machˈeeⁿ cwenta waⁿˈaⁿ. Ndoˈ tjaaˈnaⁿ ljoˈ nntjoom ˈnaaⁿˈaⁿ na niom. 	 בהיות הגבור שמר את חצרו והוא מזין והיה רכושו שלום׃


Tsoom nda̱a̱na: —Mayuuˈ. Ndoˈ nquii David, ncˈe na tˈmo̱ⁿ Espíritu Santo naquiiˈ tsˈoom seiljeiⁿ cwii ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo. Tsoom na juu cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom jom. ¿Ljoˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na luaaˈ tsoom? ee seiljeiⁿ: 	 ויאמר אליהם ואיך קרא לו דוד ברוח אדון באמרו׃


Ndoˈ cwii tmaaⁿˈ tˈmaⁿ nnˈaⁿ tyˈentyjo̱ naxeⁿˈ Jesús, ndii ñˈeeⁿ yolcu na jeeⁿ cwityuee ndoˈ cwilaˈxuaa na matseiˈndaaˈnaˈ nˈom na cwintyˈiaa na luaaˈ matjoom. 	 וילכו אחריו המון עם רב והמון נשים והנה ספדות ומקוננות עליו׃


Ee cwiljoya nˈomˈyoˈ quia cwilˈa naⁿˈñeeⁿ na cwindyeˈntjomˈtyeⁿˈyoˈ nda̱a̱na, quia cwitjeiiˈna ˈnaⁿˈyoˈ, ndoˈ quia cwitmeiiⁿˈna ndaˈwatmeiⁿ nda̱a̱ˈyoˈ. 	 הלא תשאו אם יעביד אתכם איש אם יבלע אם ילכד אתכם אם יתנשא אם יכה אתכם על פניכם׃


Quia joˈ tqueeⁿˈñe gobiernom Pablo. Jnda̱ chii to̱ˈ Tértulo tyoñequiaaⁿ jnaaⁿˈ Pablo. Tsoom nnom gobiernom: —Cweˈ cantyja na jndo̱ˈ tsˈomˈ ˈu ta Félix cwicˈa̱a̱ⁿyâ na tjaaˈnaⁿ ntiaˈ quiiˈntaaⁿyâ. Ndoˈ tˈmaⁿ waa na matseiˈjndaaˈndyuˈtiˈ naquiiˈ njoommeiiⁿ. 	 ויהי כאשר קראו לו ויחל טרטלוס לשטנו ויאמר׃


Quia joˈ ntyˈiaya nquii Catsmaⁿ seicanaaⁿñê yuu najndyee na ntquieeˈ joo na ta̱ˈ tsomˈñeeⁿ. Ndoˈ jndiiya na matseineiⁿ cwii tsaⁿ najndyee na ñequieendye naⁿˈñeeⁿ na taˈndoˈ. Cˈuaa seineiⁿ chaˈcwijom cˈuaa ˈndyoo tsuee. Tso: —Candyoˈ ndoˈ cantyˈiaˈ. 	 וארא כאשר פתח השה אחד מן שבעה החתמות ואשמע אחת מארבע החיות מדברת כקול רעם לאמר בא וראה׃


Ndoˈ meiiⁿ matseitjo̱o̱ñê njomˈ ntquieeˈ ndiiˈ na cwii xuee, ndoˈ cwii cwii ndiiˈ nncjaacatsoom njomˈ: “Catseitˈmaⁿ tsˈomˈ ja, cwilcweˈ tsˈo̱o̱ⁿ”, maxjeⁿ ñequiiˈcheⁿ catseitˈmaⁿ tsˈomˈ jom. 	 ואם יחטא לך שבע פעמים ביום ושב אליך שבע פעמים ביום ואמר נחמתי וסלחת לו׃


Ee manquiuˈyoˈ na cwii cwii tsˈaⁿ, aa mˈaaⁿtyeeⁿ moso oo aa mˈaaⁿ xjeⁿ ˈnaaⁿˈ nqueⁿ, sa̱a̱ Ta Jesús nñequiaaⁿ na nncoˈñom cantyjati na ya na ñesˈaa. 	 וידעתם כי כל דבר טוב אשר עשה האדם ישלמנו לו אדנינו אם עבד הוא או בן חורין׃


Ñequio ˈndyoo tsˈaⁿ matseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ mañequio juunaˈ majoomˈm nˈoomwiˈ nacjooˈ tsˈaⁿ. ˈO nnˈaⁿya na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, meiⁿchjoo ticatyˈiomyanaˈ na luaaˈ cwiluii. 	 מפה אחד יצאת ברכה וקללה וכן לא יעשה אחי׃


Tsaⁿˈñeeⁿ ntyjeeⁿ chiuu waaⁿ xjeⁿ na mantyˈiaaⁿˈaⁿ tsjo̱ˈjnom, sa̱a̱ quia na nˈñeeⁿ na mantyˈiaaⁿˈaⁿ juunaˈ mana cwitsuuˈ tsˈoom chiuu waaⁿ. 	 כי הביט אל מראהו וילך לו וברגע שכח מה תארו׃


Ncuee na macanda̱, matso Tyˈo̱o̱tsˈom, njño̱o̱ⁿya Espíritu na cwiluiindyo̱ naquiiˈ nˈom jndye nnˈaⁿ. Ndaˈyoˈ na naⁿnom ñequio ndaˈyoˈ na naⁿlcu nlaˈneiⁿna ñˈoom na nntsjo̱o̱ nda̱a̱na. Naⁿnom na titquiendye waa na nlcoˈnaˈ nda̱a̱na na nntyˈiaana. Ndoˈ naⁿnom na tquiendye ndaa nntsoona. 	 והיה באחרית הימים נאם אלהים אשפך את רוחי על כל בשר ונבאו בניכם ובנתיכם ובחוריכם חזינות יראו וזקניכם חלמות יחלמון׃


Quia na ñetˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ na jnda̱ we tsjo̱o̱ya na xocˈo̱o̱ⁿya na tˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya ñequio nnˈaⁿ na ndicwaⁿ cwilaˈtjo̱o̱ndye. Jeˈ cwitjo̱o̱cheⁿ na nncua̱nndaˈa na mˈaⁿˈyoˈ, mañejuu ñˈoomˈñeeⁿ matsjo̱o̱ tixocˈo̱o̱ⁿ na tˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ ñequio naⁿˈñeeⁿ, 	 מקדם אמרתי בהיותי אצלכם בפעם השנית ומקדם אני אמר וכתב עתה ברחקי מכם לאשר חטאו לפני מזה ולכל הנשארים כי בשובי לבוא לא אחוס׃


Joo na maqueⁿnaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyañe, jeeⁿ jnda laxmaⁿnaˈ, jeeⁿ jndo̱ˈ tsˈoom, chaˈtso matseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ. Tjaa ˈñeeⁿ nntseinchuˈtcuuñe chiuu matseijndaaˈñê, tjaa ˈñeeⁿ nnda̱a̱ nntseiˈno̱ⁿˈ ljoˈ na machˈeeⁿ. 	 מה עמק עשר חכמת אלהים ועשר דעתו משפטיו מי יחקר ודרכיו מי ימצא׃


’Ticwii cwii tsˈaⁿ na mandii ñˈoom na matsjo̱o̱ nmeiiⁿ ndoˈ matseicanda̱ joonaˈ, matseijomnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ chaˈna cwii tsˈaⁿ na jndo̱ˈ tsˈom na sˈaa waaˈ nacjooˈ tsjo̱ˈtˈmaⁿ na tyeⁿ wacatyeeⁿ. 	 לכן כל השמע את דברי אלה ועשה אתם אדמהו לאיש חכם אשר בנה את ביתו על הסלע׃


Mañoomˈ teitquioomˈm. Tjantyjo̱o̱ⁿ naxeⁿˈ Jesús, tyotseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ mati nnˈaⁿ na jndyendye, quia ntyˈiaana na luaaˈ, tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ופתאם ראה וילך אחריו הלך ושבח את האלהים וכל העם בראותם זאת נתנו תודה לאלהים׃


Ee chaˈxjeⁿ na macoˈ tsueechom matseixueenaˈ cwii ntyjaaˈ tsjo̱ˈluee xjeⁿ cwiicheⁿ ntyjaaˈnaˈ, maluaaˈ nntseijomnaˈ quia na nndyo̱o̱nndaˈa na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 כי כברק אשר יברק מקצה השמים ויאיר עד קצה השמים כן יהיה בן האדם ביומו׃


Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱ na taxocantyˈiaˈyoˈ ja hasta na nncueˈntyjo̱ xuee na nnduˈyoˈ: “Matioˈnaaⁿñenaˈ nquii na macwjeeˈcañoom ñequio najndeii na matseixmaⁿ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 כי אני אמר לכם ראה לא תראוני מעתה עד אשר תאמרו ברוך הבא בשם יהוה׃


Ndoˈ mati tsaacˈomˈyoˈ quiooˈjndyo chjoo na tˈmeiiⁿñe. Calaˈcueˈyoˈ juuyoˈ. Nlcwaaˈa ndoˈ nlˈaaya xuee. 	 והביאו את עגל המרבק וטבחו אתו ונאכלה ונשמח׃


Jnda̱ tyˈewindyoona Jerusalén na nndyooˈ tsjoom Betfagé ñequio Betania. Tquiena ndyeyu ta Olivos, quia joˈ jñom Jesús we nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na cˈoona lˈaa. 	 ויהי כאשר קרבו לירושלים אל בית פגי ובית היני בהר הזיתים וישלח שנים מתלמידיו׃


Ee mˈaaⁿ na wiˈ tsˈoom jaa chaˈtso na tijoˈndyo na laˈxmaaⁿya. Ee teinoom chaˈtso na machˈeenaˈ xjeⁿ jaa na cwilaˈtjo̱o̱ndyo̱ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ meiⁿcwii tîcatseitjo̱o̱ñê. 	 כי אין לנו כהן גדול אשר לא יוכל להצטער על חליינו כי אם המנסה בכל כמונו אך בלי חטא׃


ˈO na niom nˈomnda̱a̱ˈyoˈ, ¿aa maxjeⁿ ticajndoˈyoˈ? Ndoˈ ˈo na niom lueˈ nˈom luaˈquiˈyoˈ, ¿aa maxjeⁿ ticandyeˈyoˈ? ¿Aa tacjaanjoomˈ nˈomˈyoˈ ljoˈ sˈaaya quia na seitjo̱o̱naˈ na nlcwaˈ nnˈaⁿ? 	 עינים לכם ולא תראו ואזנים לכם ולא תשמעו ולא תזכרו׃


Ndiocheⁿ tsjoomˈñeeⁿ meintyjeeˈ tatiom tˈmaⁿ na jeeⁿ ndye. Niom canchooˈwe ndyueelˈa tatiomˈñeeⁿ, ndoˈ meintyjeeˈ cwii cwii ángel na cwii cwii ˈndyootsˈa. Mati ncuee canchooˈwe ntmaaⁿˈ ntseinda Israel teiljeii cwii cwiinaˈ nacjooˈ cwii cwii ˈndyootsˈa. 	 ויש לה חומה גדולה וגבהה ושנים עשר שערים לה ועל השערים שנים עשר מלאכים ושמות כתובים עליהם אשר הם שמות שנים עשר שבטי בני ישראל׃


Tjaaⁿ na mˈaⁿ ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ntyee quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ judíos, ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwijndooˈ tsˈiaaⁿ na cwiluii watsˈom. Tjatseijndaaˈñê chiuu ya nntsˈaaⁿ na nñequiaaⁿ cwenta Jesús lueena. 	 וילך וידבר עם ראשי הכהנים ושרי החיל איך ימסרנו אל ידם׃


ee cwii cwii tsˈaⁿ na cwiluiiñe jnda Tyˈo̱o̱tsˈom cwii canda̱a̱ manaⁿñe ñequio na tixcwe na matseixmaⁿ tsjoomnancue. Cwinaⁿndyo̱ ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Cristo. 	 כי כל הנולד מאת האלהים מנצח את העולם ואמונתנו הנצחון המנצח את העולם׃


ˈO manquiuˈyaˈyoˈ na jeeⁿ tˈmaⁿ jlaˈjnaaⁿˈ nnˈaⁿ tsjoom Filipos jâ ndoˈ jlaˈseiˈna jâ, sa̱a̱ meiiⁿ na luaaˈ, xcwe xjeⁿ na tjo̱o̱ⁿyâ nawiˈwaaˈ, tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿyâ na tquiaayâ ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ cantyja na macwjiˈnˈmaaⁿñê añmaaⁿ nnˈaⁿ. 	 אך אחרי אשר ענינו ולחרפות היינו בפילפי כאשר ידעתם התחזקנו באלהינו להגיד גם לכם את הבשורה בנפתולים רבים׃


Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na mañequiaañe na catjom ljoˈ na nntjom, ncˈe na mˈaaⁿ cantyja ˈnaⁿya, tsaⁿˈñeeⁿ nluiˈnˈmaaⁿñê. Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na malˈueeˈñe cheⁿnquii chiuu nluiˈnˈmaaⁿñe, majoˈto joˈ nntsuuñe. 	 כי כל אשר יחפץ להושיע את נפשו תאבד נפשו ממנו וכל אשר תאבד לו נפשו למעני הוא ימצאנה׃


Mati tiempoˈñeeⁿ tyomˈaⁿ profetas na tiyuuˈ ñˈoom tyoñequia nda̱a̱ nnˈaⁿ Israel, ndoˈ majoˈti nntsˈaanaˈ quiiˈntaaⁿˈyoˈ. Joona cweˈ ntyˈiu ntˈmo̱o̱ⁿna ñˈoom na nntseiˈndaaˈnaˈ ˈo, hasta nluena na tiyuuˈ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ na macwjiˈnˈmaaⁿñê joona, ndoˈ na luaaˈ nˈomna tyuaaˈ nntˈuiiwiˈnaˈ joona. 	 וגם נביאי שקר היו בעם כאשר יהיו גם בכם מורי שקר אשר יכניסו כתות משחיתות ובכחשם במשל אשר קנם יביאו על נפשם כליון פתאם׃


Sa̱a̱ nchii cweˈ ñequiiˈcheⁿ na mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ sˈom na macoˈño̱ⁿ. Ja lˈue tsˈo̱o̱ⁿ nleijndyeti naya ˈnaⁿˈyoˈ na cwileiwe jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לא שאבקש את המתן אך אבקש הפרי אשר ירבה בחשבנכם׃


Queⁿˈyoˈ cwenta juu na tyomˈaⁿˈyoˈ na chjooˈ nˈomˈyoˈ teilˈueeˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom. Juunaˈ sˈaanaˈ na tqueⁿndyoˈ na jlaˈjndaaˈndyoˈ. Sˈaanaˈ na jlaˈliooˈndyoˈ na luaaˈ sˈaa tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ tˈomˈyoˈ na nquiaˈyoˈ xeⁿ chiuu nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyoˈ. Mati sˈaanaˈ na ñeˈcantyˈiaˈyoˈ ja ndoˈ tqueⁿˈtyeⁿˈyoˈ na cjameintyjeeⁿˈeⁿ natia na sˈaaⁿ. 	 כי ראו נא את אשר נעצבתם כרצון אלהים כמה הביא אתכם זה לידי זריזות גם להתנצלות גם לרגז גם ליראה גם לתשוקה גם לקנאה גם לנקמה ובכל הוכחתם כי נקיים אתם בדבר ההוא׃


Sa̱a̱ jeˈ jeˈ cwiwitquiooˈ xcweyanaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ ee ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii na tyolaˈneiⁿ profetas na tyondyeˈntjom nnoom, cantyjati xjeⁿ na tyotsa̱ˈntjom Nqueⁿ na ticantycwii na mˈaaⁿ. Juu ñˈoom waantyˈiuuˈñeeⁿ jnda̱ seicano̱o̱ⁿ cha nnˈaⁿ meiⁿnquia ndyuaa nnda̱a̱ nlaˈyuˈna ndoˈ nlaˈcanda̱na jo nnoom. 	 ועתה נתפרסם ונודע על ידי כתבי הנביאים כמצות אלהי עולם לכל הגוים להביאם למשמעת האמונה׃


Ntˈom naⁿˈñeeⁿ tyˈemeindyuaandyena cwii siaⁿnto na cwii cwii tmaaⁿˈ, ndoˈ ntˈom naⁿˈñeeⁿ lˈana wenˈaaⁿ nchooˈ nqui na cwii cwii tmaaⁿˈ joona. 	 וישבו להם שורות שורות למאות ולחמשים׃


Sa̱a̱ mˈaⁿ nnˈaⁿ na majnda̱ majndaaˈya na laˈxmaⁿ na nntaˈndoˈxcona na jnda̱ tja̱. Ndoˈ laˈxmaⁿna na nncˈomna tiempo na nncuaaxco tsjoomnancue. Naⁿˈñeeⁿ taxocˈuncona, meiⁿ naⁿnom, ndoˈ meiⁿ naⁿlcu. 	 והזכים לנחל את העולם הבא ואת תחית המתים לא ישאו נשים ולא תנשאנה׃


Quia na jnda̱ squia̱a̱yâ tsjoom Roma, capeitaⁿ tquiaaⁿ cwenta pra̱so lˈo̱ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe cantyja ˈnaaⁿ sondaro. Sa̱a̱ Pablo tquiana na wandyo̱ˈ nncˈoom ñequio cwii sondaro na nntsˈaa cwenta jom. 	 ואחר באנו אל רומי העביר שר המאה את האסירים אל שר הצבא ולפולוס הניחו לשבת לבדו עם איש הצבא השמר אותו׃


Ee tsˈaⁿ na matseicantyjaaˈ tsˈom na calaˈyuˈ nnˈaⁿ ñˈeⁿñe, ticatsonaˈ na nljooˈñe jo jnda̱a̱. Quiaandyuˈ na caliu chaˈtso nnˈaⁿ tsˈiaaⁿ na macheˈ. 	 כי לא יעשה איש דבר בסתר והוא חפץ להתפרסם לכן אם אתה עשה כאלה הגלה אל העולם׃


Ee xeⁿ luaaˈ waa mati nnˈaⁿ na ñejlaˈyuˈ ñˈeⁿñê na jnda̱ tja̱, jnda̱ tsuundye. 	 אזי גם אשר ישנו במשיח אבד אבדו׃


Cjaañjoomˈ tsˈomˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo. Tuiiñê tsjaaⁿ rey David na jndyowicantyjooˈ, tandoˈxcoom jnda̱ na tueeⁿˈeⁿ. Luaaˈ ñˈoom na mañequia nda̱a̱ nnˈaⁿ na cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ. 	 זכור תזכר את ישוע המשיח הנעור מן המתים אשר הוא מזרע דוד כפי בשורתי׃


Ja meiⁿcwii tîcatseintjaˈndyo̱ ñˈeⁿ nnˈaⁿ meiⁿ ticwjaaˈndyo̱ tiaˈ nnˈaⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ meiⁿ naquiiˈ lanˈom nchˈu oo meiⁿquia joo naquiiˈ tsjoom. 	 ולא במקדש מצאוני מתוכח עם איש או מעורר מהומה בעם ולא בבתי הכנסיות ולא בעיר׃


Cweˈ ncˈe joˈ, chaˈtso na cwajndii na laˈxmaⁿ nnˈaⁿ ñequio chaˈtso na waljooˈcheⁿ na tia na cwilˈana, catjeiˈndyoˈ cantyja ˈnaaⁿ nmeiⁿˈ. Ndoˈ ñequio na cwitueˈndyoˈcjeˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, calaˈljoˈyoˈ ñˈoomˈm na jnda̱ jnoomˈm naquiiˈ nˈomˈyoˈ, na cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ nnda̱a̱ nluinˈmaaⁿndyoˈ. 	 לכן הסירו מעליכם כל טנוף ותרבות רעה וקבלו בענוה את הדבר הנטוע בכם אשר יכל להושיע את נפשתיכם׃


Ncuee na ñejndyowaanaˈ ñeˈndiitoom na calˈa chaˈtso nnˈaⁿ meiⁿljoˈcheⁿ na lˈue nˈomna. 	 ואשר בדרות קדם הניח לכל הגוים ללכת בדרכיהם׃


Sa̱a̱ tînquiaañê ñˈeⁿndyena, ee ntyjeeⁿ chiuu nˈomna. 	 והוא ישוע לא הפקיד את עצמו בידם על אשר ידע את כלם׃


Nluena: “¿Yuu waa na maˈmo̱ⁿnaˈ na matseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na seineiⁿ Ta Jesús na nncwjeeˈnnaaⁿˈaⁿ? Ee cantyjati xjeⁿ na tja̱ nnˈaaⁿya na tyolayuˈjndyee, ñecwiixjeⁿ mˈaⁿ chaˈtsoñˈeⁿ chaˈxjeⁿ quia na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom joo joˈ.” 	 איה הבטחת באו כי מאז שכבו האבות הכל עמד כמו מראשית הבריאה׃


Cantyja na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, cwilaˈno̱o̱ⁿˈa na tqueeⁿ tsjoomnancue ñequio tsjo̱ˈluee. Ndoˈ teilˈueeˈñê ˈnaⁿ na xocanda̱a̱ ntyˈiaaˈ tsˈaⁿ joonaˈ na tqueeⁿ ˈnaⁿ na niom na cwintyˈiaaya jeˈ. 	 באמונה נבין כי העולמות נעשו בדבר האלהים למען אשר יצא הנראה מן הנעלם׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ, ¿ˈñeeⁿ nntseiˈno̱ⁿˈ chiuu mˈaaⁿˈ tsˈom cwiicheⁿ tsˈaⁿ? Macanda̱ nquii ntyjii. Maluaaˈ waa cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, macanda̱ nquii Espíritu na cwiluiiñê ntyjii chiuu mˈaaⁿˈ tsˈoom. 	 כי מי הוא בבני אדם הידע את אשר באדם בלתי אם רוח האדם אשר בקרבו כן גם לא ידע איש את אשר באלהים בלתי אם רוח האלהים׃


Sa̱a̱ quia na matsˈaa yuu na tiñeˈcatsˈaa, matseiˈno̱ⁿˈa na jeeⁿ ya juu ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 ובעשותי את אשר לא רציתי בו הנני מודה בזאת כי התורה טובה היא׃


Ndoˈ cwaaⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na jo̱tseina̱ⁿtya̱ cantyja ˈnaaⁿˈ na cwilaˈyuˈya nˈom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee tileicjuˈnaaⁿñenaˈ na nntseina̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ Gedeón, Barac, Sansón, Jefté, David, Samuel, ndoˈ ñequio joo profetas. 	 ומה אמר עוד הן תקצר לי העת אם אספר מעשי גדעון וברק ושמשון ויפתח ודוד ושמואל והנביאים׃


Ndoˈ seicano̱o̱ⁿnaˈ na nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ jlaˈcwjeena profetas ñequio nnˈaⁿ na jnda̱ tqueⁿljoomˈm nˈom. Mati waa jnaaⁿna na tcweˈ nioom chaˈtso nnˈaⁿ tsjoomnancue na jnda̱ tja̱ ncˈe na cwilaˈyuˈ. 	 ובה נמצא דם הנביאים והקדשים וכל הרוגי ארץ׃


Manqueⁿ na tyolaˈtˈmaaⁿˈndye welooya na ñetˈom teiyo, tquiaaⁿ na wandoˈxco Jesús na jlaˈcueˈyoˈ na tyˈiomˈyoˈ nacjooˈ tsˈoomˈnaaⁿ. 	 אלהי אבותינו הקים את ישוע אשר שלחתם ידכם בו ותתלו אותו על העץ׃


Quia joˈ Pablo tˈmaaⁿ cwii capeitaⁿ. Matsoom nnom: —Cjaˈñˈoomˈyaˈ tyochjoomˈaaⁿ na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ˈyoˈ ee waa ñˈoom na nntsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויקרא פולוס לאחד משרי המאות ויאמר אליו הולך את הבחור הזה אל שר האלף כי דבר לו להודיעו׃


Quia joˈ Pablo tjacueeⁿ. Tcoomˈm xtyeeⁿ nacañoomˈ tsaⁿˈñeeⁿ, taxcweeñê juu. Matsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ: —Cˈomˈtˈmaaⁿˈndyoˈ nˈomˈyoˈ. Mawandoˈnndaˈ tsaⁿmˈaaⁿ. 	 וירד פולוס ויגהר עליו ויחבקהו ויאמר אל תבהלו כי נשמתו בו׃


Ndoˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom jndyeti tjantyˈeenaˈ. Ndoˈ tyˈewijndyendyeti nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ naquiiˈ Jerusalén hasta mati jndye ntyee cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos tyolaˈyuˈya cwii nˈom. 	 ויהי דבר האלהים הולך וגדל וירב מספר התלמידים בירושלים עד מאד וגם המון רב מן הכהנים נכנעו אל האמונה׃


Cweˈ ncˈe ñˈoomwaaˈ joˈ na tsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ na ndicwaⁿ choˈnqueⁿˈyoˈ jnaⁿˈyoˈ ndoˈ nncwjeˈyoˈ. Ee xeⁿ ticalayuˈyoˈ na ja cwiluiindyo̱ nquii na jñom Tyˈo̱o̱tsˈom, quia joˈ meiⁿchiuucheⁿ ndicwaⁿ choˈnqueⁿˈyoˈ jnaⁿˈyoˈ quia na nncwjeˈyoˈ. 	 לכן אמרתי אליכם כי תמותו בחטאיכם כי אם לא תאמינו כי אני הוא בחטאיכם תמותו׃


Xjeⁿˈñeeⁿ jndeii tioo jndye nnom ndaaluee tyontquienaˈ nmo̱ⁿ tsˈom wˈaandaa hasta wjaatooˈnaˈ wjaatiomnaˈ ndaatioo. 	 ותקם רוח סערה גדולה וישטפו הגלים אל תוך האניה עד אשר כמעט נמלאה׃


Cwintyjeˈtyeⁿˈyoˈ cwentaaⁿˈaⁿ na cwilˈueeˈndyoˈ ñˈoomˈm chaˈxjeⁿ sondaro matseityeeⁿ xcweeⁿˈeⁿ ñequio tjaⁿ, calˈaˈyoˈ na matyˈiomyanaˈ ee juunaˈ nncwañoomˈnaˈ ˈo chaˈxjeⁿ cotom xjo wañoomˈnaˈ sondaro. 	 עמדו נא חגורי מתנים באמת ומלבשים בשריון הצדק׃


Majuu xjeⁿˈñeeⁿ tyjeeˈ ndyee tsˈaⁿ wˈaa yuu na tyomˈaaⁿyaya. Jnaⁿ naⁿˈñeeⁿ tsjoom Cesarea na jñom tsˈaⁿ joona na quiocalˈueena ja. 	 והנה כרגע שלשה אנשים עמדים על פתח הבית אשר אנכי שם והמה שלוחים אלי מקסרין׃


Mati Enoc, tsaⁿ na jnda̱ ntquieeˈ ndiiˈ na teiˈcantyjooˈ tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ Adán, tyotseineiiⁿ ñˈoom na tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ tsˈoom cantyja ˈnaaⁿ naⁿmˈaⁿˈ. Tsoom: “Ntˈiaya nquii na cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom chaˈtso na macwjeeˈcañoom ñequio meiⁿ meiⁿcheⁿ nnˈaⁿ na ljuˈ nˈom, 	 וגם חנוך השביעי לאדם נבא לאלה לאמר הנה יהוה בא ברבבת קדשיו׃


Tyeⁿ ñˈoom tjoomˈm na cjoomˈm na malcweeⁿˈeⁿ xueeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tjaa yuu ntycwii na wandoˈ, nqueⁿ na sˈaaⁿ cañoomˈluee ñequio tsjoomnancue ñequio ndaaluee ñequio chaˈtso nnom na niom joˈ joˈ. Luaa ñˈoomtyeⁿ na seineiiⁿ, tsoom: —Taxocwindooˈti Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וישבע בחי עולמי העולמים אשר ברא את השמים וכל אשר בהם והארץ וכל אשר בה והים וכל אשר בו כי לא יהיה עוד זמן׃


ee na cwiqueⁿna cwenta na xcwe tsamˈaⁿˈyoˈ jo nda̱a̱na ñequio na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ. 	 בראותם כי תצנענה לכת ביראה׃


Quia joˈ jâ nnˈaⁿ na tˈmaaⁿ na calaˈjomndyô̱ tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ, saawaayâ cwii sjo̱ ñˈeⁿñê. Joˈ joˈ saawindyuaandyô̱. 	 ויעל ישוע על ההר וישב שם הוא ותלמידיו׃


Ndoˈ quia na nncueⁿˈeⁿ waⁿˈaⁿ, nntseitjoom ncˈiaaⁿˈaⁿ ñequio nnˈaⁿ na mˈaⁿ nndyooˈ waⁿˈaⁿ. Nntsoom nda̱a̱na: “Cˈo̱o̱ⁿya na neiiⁿya, ee catsmaⁿ tsma̱a̱ⁿˈa na tsuuñe jnda̱ ljeinndaˈa juuyoˈ.” 	 ובא אל ביתו וקרא לאהביו ולשכניו יחד לאמר שמחו אתי כי מצאתי את שיי האבד׃


Sa̱a̱ ˈu jeˈ, ñˈoom na mañequiaaˈ, ñequiiˈcheⁿ catseijomnaˈ ñequio ñˈoom na jeeⁿ xcwe na cwitˈmo̱o̱ⁿyâ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואתה דבר את הנאה ללקח הבריא׃


Nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom tsoom nnom juu Ta na matsa̱ˈntjom ja: “Cajmaⁿˈ ntyjaaˈa ntyjaya yuu na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ ˈu hasta xjeⁿ na jnda̱ tsa̱ˈa nnˈaⁿ na jndoo ˈu na cˈomna nacje ˈnaⁿˈ.” 	 נאם יהוה לאדני שב לימיני עד אשית איביך הדם לרגליך׃


Ee matseijno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ nˈom nnˈaⁿ na wiˈ tsˈoom, ndoˈ tsˈaⁿ na macwjaaˈñê cwentaaⁿˈaⁿ na cwiluiiñe jnaaⁿ, matseiseiiⁿˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. Luaaˈ ñˈoom tso Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי את אשר יאהב יהוה יוכיח יכאב את בן ירצה׃


ˈO cwilajndaaˈndyoˈ jnaaⁿ nnˈaⁿ cantyjati na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ sa̱a̱ ja meiⁿcwii tsˈaⁿ ticatˈuiya juu cantyja jnaaⁿˈ. 	 אתם לפי הבשר תשפטו ואני לא אשפט איש׃


’ˈO cwiluiindyoˈ tsjaaⁿˈchjeⁿˈ, sa̱a̱ xeⁿ na jnda̱ jluiˈ na chjeⁿˈnaˈ, ¿ljoˈ ñˈeⁿ cwii nleichjeⁿˈnndaˈnaˈ? Meiⁿchjoo tjaa yuu cwii nleilˈuenaˈ, joˈ chii cweˈ cwityeⁿnquieeˈ nnˈaⁿ ndoˈ cwicandyuena joonaˈ. 	 אתם מלח הארץ ואם המלח היה תפל במה ימלח הן לא יצלח עוד לכל כי אם להשליך חוצה והיה מרמס לבני אדם׃


Ndoˈ ñˈeⁿ Judas Iscariote, tsˈaⁿ na tquiaa cwenta Jesús. 	 ואת יהודה איש קריות אשר גם מסרו׃


ñˈeⁿ Judas jnda Jacobo ñequio Judas Iscariote, tsˈaⁿ na tquiaa cwenta Jesús. 	 את יהודה בן יעקב ואת יהודה איש קריות אשר גם היה למוסר׃


Ndoˈ cwii ndoˈ cwiindyena tyˈena wˈaana. 	 וילכו איש איש לביתו׃


Ticwii cwii tsˈaⁿ na machˈee jnaⁿ, matseijndaaˈñenaˈ na chujnaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ nnom ljeii na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, ee chaˈtso jnaⁿ maˈmo̱ⁿnaˈ na matseitjo̱o̱ñe tsˈaⁿ nacjooˈ ljeii na matsa̱ˈntjoom. 	 כל העשה חטא גם פשע בתורה הוא והחטא הוא פשע בתורה׃


Quia na jnda̱ tmaaⁿ ncˈa̱a̱ˈâ, ndoˈ tcweennaaⁿˈaⁿ liaatco ˈnaaⁿˈaⁿ, jnda̱ joˈ tjacjoonnaaⁿˈaⁿ nacañoomˈ meiⁿsa. Matsoom nda̱a̱yâ: —¿Aa cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja na sˈaaya ˈo? 	 ויהי אחרי אשר רחץ את רגלים וילבש את בגדיו וישב להסב ויאמר אליהם הידעתם מה הדבר אשר עשיתי לכם׃


ˈU jnda̱ ñejndiˈ ñˈoom na tyoñequiaya nda̱a̱ jndyendye nnˈaⁿ, ñˈoomˈñeeⁿ catyˈiomˈ tsˈiaaⁿ nnˈaⁿ na cwicantyjaaˈ nˈom Tyˈo̱o̱tsˈom na nntˈmo̱o̱ⁿna joonaˈ nda̱a̱ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. 	 ואת אשר שמעת ממני בפני עדים רבים תפקידנו בידי אנשים נאמנים אשר הם כשרים ללמד גם את האחרים׃


¿ˈÑeeⁿ cwii ˈo nnda̱a̱ nntsˈaa na nleitcooñeti meiiⁿ ñeˈchjoowiˈ, cweˈ na jeeⁿ jndye matseitiuu? 	 ומי זה מכם אשר בדאגתו יוכל להוסיף אמה אחת על קומתו׃


Tyˈeñˈomna Jesús, tyomeintyjeeⁿˈeⁿ jo nnom gobiernom Pilato. Taxˈee tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —¿Aa ˈu cwiluiindyuˈ Rey cwentaa nnˈaⁿ judíos? Tˈo̱ Jesús, tsoom: —Maxjeⁿ joˈ ja, chaˈna matsuˈ. 	 וישוע העמד לפני ההגמון וישאלהו ההגמון לאמר האתה הוא מלך היהודים ויאמר ישוע אתה אמרת׃


Judas ñˈeⁿ Silas tyomˈaⁿna joˈ joˈ cwantindyo xuee. Xjeⁿ na macwiˈoolcweeˈna Jerusalén yuu mˈaⁿ nnˈaⁿ na jñoom joona, nnˈaⁿ na cwilayuˈ tsjoom Antioquía tioo joona lˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom na cˈoona na tjaa ñomtiuu cˈomna. 	 ויהיו שם ימים אחדים וישלחום האחים בשלום אל השליחים׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, nchii ñˈoom xco na matsa̱ˈntjomnaˈ na matseiljeiya nda̱a̱ˈyoˈ, ñˈoomwaañe ñˈoom teiyo, juunaˈ waanaˈ jo nda̱a̱ˈyoˈ xjeⁿ na jnaⁿ jndyeecheⁿ na cwilaˈyuˈyoˈ. Juunaˈ mañejuutinaˈ na jnda̱ ñejndyeˈyoˈ. 	 אחי אינני כתב לכם מצוה חדשה כי אם מצוה ישנה אשר היתה לכם מראש והמצוה הישנה היא הדבר אשר שמעתם מראש׃


Joˈ chii ticaˈndyencˈuaaˈndyô̱ ee meiiⁿ na jaajuˈcjenaˈ seiiˈâ sa̱a̱ ˈio ndi ˈio cwiwiteiiⁿxco naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿyâ. 	 ובעבור זאת לא נחת ואף אם יכלה בנו האדם החיצון הנה האדם הפנימי יתחדש יום יום׃


Jnda̱ na ntyˈiaa naⁿmaⁿnˈiaaⁿ na tinquiaaˈ Pedro ñˈeⁿ Juan, ndoˈ jlaˈno̱ⁿˈna na tyoolaˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ chaˈxjeⁿ na nquiuna, ee cweˈ nnˈaⁿ meiⁿquiandye joona, quia joˈ jeeⁿ tyotseitsaⁿˈnaˈ joona, ndoˈ tjañjoomˈ nˈomna na tyocañˈeeⁿ naⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿ Jesús. 	 ויהי כאשר ראו את בטחון לב של פטרוס ויוחנן והבינו כי הדיוטים ולא בעלי חכמה המה ויתמהו עליהם ויכירום כי התהלכו עם ישוע׃


Xcwe cˈomˈyoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na ticˈom nacje ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ee na nlˈaˈyoˈ na ljoˈ meiiⁿ na tia ñˈoom cwilaneiⁿna nacjoˈyoˈ na chaˈcwijom tiannˈaⁿndyoˈ, nlqueⁿna cwenta naya na cwilˈaˈyoˈ ndoˈ xuee quia na nñequiana cwenta nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, nlaˈtˈmaaⁿˈndyena jom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 והיטיבו דרככם בגוים למען יביטו אל מעשיכם הטובים והיה תחת אשר חרפו אתכם כפעלי און יכבדו את האלהים ביום הפקדה׃


Jnda̱ chii tjaaⁿ na waa ˈndyootsˈa tˈmaⁿ ndoˈ cwiicheⁿ yuscu na mandiˈntjom joˈ joˈ ljeii jom. Tso tsaⁿˈñeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ na nndyooˈ: —Tsaⁿmˈaaⁿ maxjeⁿ ñeñˈeeⁿ ñˈeⁿ Jesús, tsaⁿ na jnaⁿ Nazaret. 	 ויצא אל פתח השער ותרא אותו אחרת ותאמר לאנשים אשר שם גם זה היה עם ישוע הנצרי׃


Mati sculjaaˈ Rahab tyotseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ncˈe na teijneiⁿ nnˈaⁿ Israel na tyˈequeⁿ cwenta chiuu waa tsjoomˈñeeⁿ, joˈ chii ticueeⁿˈeⁿ quia tja̱ nnˈaⁿ tsjoomˈm na tyoolaˈyuˈ. 	 באמונה לא אבדה רחב הזונה עם הסוררים כי אספה את המרגלים אל ביתה בשלום׃


Quia joˈ seijno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ nˈomna na ticjaañˈoomnaˈ joona cantyja ˈnaaⁿ ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ fariseos. Ndoˈ seijoomˈñê ñˈoomˈñeeⁿ ñequio ndaaljoˈ na cwiluii tyooˈ. Tsoom nda̱a̱na: —Cˈomˈcˈeendyoˈ na calˈaˈyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿˈ tyooˈ ˈnaaⁿ nnˈaⁿ fariseos ñequio Herodes ee ndaaljoˈ ˈnaaⁿna tisˈa laxmaⁿnaˈ. 	 ויזהר אותם לאמר ראו השמרו לכם משאר הפרושים ומשאר הורדוס׃


Naquiiˈ ñˈoom na tyoˈmo̱o̱ⁿ, tsoom: —Calˈaˈyoˈ cwenta nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ee joona jeeⁿ cjaaweeˈ nˈomna na nncoˈnomna na cweeˈna liaa jnda na teiˈncoo ndoˈ na nntaⁿ nnˈaⁿ lueena na nlaˈtˈmaaⁿˈndye joona ñequio na jndooˈcheⁿ nnˈaⁿ. 	 ויאמר אליהם בלמד אתם השמרו מן הסופרים האהבים להתהלך עטופי טלית ואת שאלות שלומם בשוקים׃


ndoˈ jnda̱ na tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, tyjeeⁿ juunaˈ. Tsoom: “Catoˈñoomˈyoˈ tyooˈwaa, cwaˈyoˈ juunaˈ. Seiiˈa cwiluiiñenaˈ. Mañequiaandyo̱ na nncˈio̱ cha nncwañoomˈnaˈ ˈo. Ñequiiˈcheⁿ na luaaˈ nntsalˈaˈyoˈ cha catˈmo̱ⁿˈyoˈ na cwicañjom nˈomˈyoˈ ja.” 	 ויברך ויבצע ויאמר קחו אכלו זה גופי הנבצע בעדכם עשו זאת לזכרוני׃


ˈO macwindyeˈyoˈ ñˈoom ntjeiⁿ na matseineiiⁿ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. ¿Chiuu cwilatiuuˈyoˈ ñˈeⁿñê? Ndoˈ chaˈtsondyena ñeˈcwii jlaˈjomndyena na waa jnaaⁿˈaⁿ ndoˈ tseixmaaⁿ na cueeⁿˈeⁿ. 	 שמעתם את הגדוף מה דעתכם וירשיעהו כלם כי חיב מיתה הוא׃


Jâ saañetya̱a̱yâ ñˈeⁿ wˈaandaa hasta tsjoom Asón. Jnda̱ tˈmaaⁿyâ na joˈ joˈ nleincwindyô̱ ñˈeⁿ Pablo ee jom nomtyuaa wjaⁿ. 	 ואנחנו קדמנו לרדת באניה ונעבר אסוסה למען נקח שם אתנו את פולוס כי כן צוה והוא חשב בלבו ללכת שמה ברגליו׃


Ee quia na jnda̱ tyjeeˈcañoom, nntsˈaaⁿ na nlcoˈtianaˈ nquiu nnˈaⁿ na laˈxmaⁿna jnaⁿ ndoˈ na calaˈno̱ⁿˈna na cˈomna cantyja na matyˈiomyanaˈ ndoˈ na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom joona. 	 והיה בבאו יוכיח את העולם על דבר החטא והצדק והמשפט׃


Ee chaˈtsondyo̱ nncwintyja̱a̱ˈa jo nnom Cristo na nncuˈxeeⁿ jaa, cha cwii cwiindyo̱ nntoˈño̱o̱ⁿya cantyjati na jnda̱ ñelˈaa xjeⁿ na ñetˈo̱o̱ⁿya ñequio seiiˈa, aa na matyˈiomyanaˈ ndoˈ aa na tia. 	 כי כלנו עתידים להראות לפני כסא דין המשיח למען יקבל איש ואיש כפי פעלו בחיי גופו אם טוב ואם רע׃


Quia joˈ nquiee nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom tyˈelcweeˈna na mˈaⁿ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ tmaaⁿˈ fariseos. Taxˈee naⁿˈñeeⁿ nda̱a̱ nnˈa na cwilˈa cwenta watsˈom: —¿Chiuu na tînquioˈñˈomˈyoˈ jom? 	 וישובו המשרתים אל הכהנים הגדולים והפרושים והמה אמרו אליהם מדוע לא הבאתם אתו׃


Mati juu tsˈaⁿ na toˈñom we meiⁿ, tyochˈeeⁿ tsˈiaaⁿ ñˈeⁿ joonaˈ ndoˈ tantjoom cwiicheⁿ we meiⁿ. 	 וכן הלקח שתים גם הוא הרויח שתים אחרות׃


Macaⁿˈa nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na cwjiˈyuuˈñê cantyja ˈnaⁿya na matseina̱ⁿya ñˈoom na mayuuˈ. Tîcjo̱ tsjomˈyoˈ quia na seijndaaˈndyo̱ na ncjo̱ joˈ ee na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo ee xeⁿ tjo̱ na mˈaⁿˈyoˈ jndeiˈna na nntseitiaˈa ˈo. 	 ואני את אלהים אקרא להיות עד לנפשי כי בעבור היותי חס עליכם לא באתי עוד לקורנתוס׃


ˈO cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ na jnda̱ seicandyaañe Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ natia. Sa̱a̱ ticalaˈtiuuˈyoˈ na ljoˈ sˈaaⁿ ñˈeⁿndyoˈ cha nncjuˈnaaⁿñenaˈ na nlˈaˈtiˈyoˈ na ticatyˈiomyanaˈ. Calˈaˈyoˈ chaˈxjeⁿ na macaⁿnaˈ na calˈa nnˈaⁿ na cwiluiindye moso jo nnoom. 	 כחפשים ולא כאלו היתה לכם החפשה למכסה הרעה כי אם כעבדי אלהים׃


Cwilue naⁿˈñeeⁿ na ticwanaaⁿ na ncoco tsˈaⁿ, ndoˈ na niom nantquie na cwitsa̱ˈntjomna na ticwanaaⁿ na nlcwaˈ tsˈaⁿ, meiiⁿ na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom joonaˈ na jaa nnˈaⁿ na cwilaˈyuuˈa cwiwilˈueeˈndyo̱ joonaˈ ndoˈ cwiñeˈquiaaya na quianlˈuaaⁿˈaⁿ, ndoˈ mati nnˈaⁿ na cwitaˈjnaaⁿˈ ñˈoom na mayuuˈ. 	 אסרים לקחת אשה ומנעים ממיני מאכל אשר בראם האלהים שיאכלות בתודה המאמינים וידעי האמת׃


Tˈo̱ Jesús, tsoom: —Cˈomˈyoˈ na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויען ישוע ויאמר אליהם תהי נא בכם אמונת אלהים׃


Tsˈaⁿ na matseitiuu na jndye waa na jndo̱ˈ tsˈom, tyootseiˈno̱ⁿˈ chaˈxjeⁿ na macaⁿnaˈ na caljeii. 	 החשב כי הוא ידע דבר מה עוד לא ידע מאומה כאשר עליו לדעת אתו׃


Quia joˈ tja sondaroˈñeeⁿ wˈaancjo, tjacatyjeeⁿ xtyoˈ Juan. Jnda̱ chii jndyoñˈoom juunaˈ tsˈom cwii xio. Tquiaaⁿ nnom yuscuˈñeeⁿ ndoˈ juu tquiaa nnom tsondyee. 	 וילך ויכרת את ראשו בבית הסהר ויביאהו בקערה ויתנהו לנערה והנערה נתנה אתו אל אמה׃


Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ jeeⁿ jlaˈneiiⁿˈndyena, tjoomˈ tˈmaⁿna na nñeˈquiana sˈom nnoom. 	 וישמחו ויאתו לתת לו כסף׃


Ncˈe na jeeⁿ yañe Tyˈo̱o̱tsˈom, matsonaˈ na manquiuˈyoˈ na tquiaaⁿ tsˈiaaⁿwaa na catsˈaaya juunaˈ naquiiˈntaaⁿˈyoˈ cha na cateijndeiinaˈ ˈo. 	 כי אמנם שמעתם הנהגת חסד האלהים אשר נתן לי אליכם׃


Quia joˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈoom na mañequiaaⁿ, tsoom nda̱a̱na: —ˈO nnˈaⁿ na ntyˈiaandyoˈ, mañequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ, ee cwilaxmaⁿˈyoˈ cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והוא נשא את עיניו אל תלמידיו ויאמר אשריכם העניים כי לכם מלכות האלהים׃


Sa̱a̱ joo naⁿˈñeeⁿ na cwijndooˈna tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom Jerusalén, tjaaˈnaⁿ ñˈoom na jlaˈcwaljooˈtina na quiaaya nda̱a̱ nnˈaⁿ. Meiⁿ tjaa na cochˈeenaˈ ja ljoˈ cwiluiindyena, ee nchii cantyja na cwiwitquiooˈ macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwenta chiuu tseixmaⁿ tsˈaⁿ. 	 ומאת הנחשבים להיות מה יהיו מי שיהיו אינני חושש לזה כי האלהים לא ישא פני איש לי לא הוסיפו החשובים מאומה׃


Juu tsˈaⁿ na toˈñom ˈom meiⁿ sˈom mantyjacheⁿ tyochˈeeⁿ tsˈiaaⁿ ñˈeⁿ joonaˈ. Ndoˈ tantjomtyeeⁿ cwiicheⁿ ˈom meiⁿ. 	 וילך האיש הלקח חמש ככרים ויסחר בהן ויעש לו חמש ככרים אחרות׃


Luaa waa cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomˈñeeⁿ, cwii cwiindyo̱ nñequiaaya cwenta nnoom cantyja ˈnaaⁿya. 	 הנה נא כל אחד ממנו על נפשו יתן חשבון לאלהים׃


Tiñequiaandyuˈ na ticueeˈ nˈom nnˈaⁿ ˈu cweˈ ee na titquiendyuˈ. Cantyja na matseineiⁿˈ, catseixmaⁿˈ cwii na mˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ chiuu na nncˈoomˈaⁿna, ndoˈ mati cantyja chiuu na wjaamˈaaⁿndyuˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ, ndoˈ cantyja na mˈaaⁿˈ na wiˈ tsˈomˈ joona, ndoˈ cantyja na matseiˈyuˈyaˈ tsˈomˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ cantyja na ljuˈ nquiu nnˈaⁿ cantyja ˈnaⁿˈ. 	 אל יבוז איש את בחורותיך אך היה מופת למאמינים בדבור במעשה באהבה ברוח באמונה ובטהרה׃


Sa̱a̱ mawajnaⁿˈyaˈ chiuu tseixmaⁿ ñˈoom na maˈmo̱o̱ⁿ, ntyjiˈ chiuu waa tsˈiaaⁿ na teijnoomya, ñequio na matseiyuˈya cwii tsˈo̱o̱ⁿya, ndoˈ na mˈaaⁿ nioomcheⁿ tsˈo̱o̱ⁿ, ntyjiˈ chiuu waa na jnda ntyjiiya Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ na wiˈtsˈo̱o̱ⁿya nnˈaⁿ, ndoˈ mati na ticaˈndiincˈuaaˈndyo̱, 	 אבל אתה הלכת אחרי בהוראה ובהנהגה וברצון ובאמונה ובארך הרוח ובאהבה ובסבלנות׃


Jnda̱ joˈ tcaⁿnnaaⁿˈaⁿ na cuaˈ, quia joˈ sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na jnaⁿnndaˈnaˈ na tyowaˈ ndoˈ tueˈ ntjom. 	 וישב ויתפלל והשמים נתנו מטר והארץ הצמיחה את פריה׃


¿ˈÑeeⁿ juu nnda̱a̱ nncjuˈ jnaⁿ cjoo nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ? Tjaa ˈñeeⁿ juu ee manquiityeeⁿ jnda̱ tqueeⁿ jaa na tjaa jnaⁿ cwicolaˈxmaaⁿya jo nnoom. 	 מי יענה בבחירי אלהים הן אלהים הוא המצדיק׃


Sa̱a̱ ˈo cwilaˈcandyooˈndyoˈ na mˈaaⁿ Sjo̱ Sión, tsjoomˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ, juu Jerusalén na mˈaaⁿnaˈ cañoomˈluee, ndoˈ mˈaⁿ meiⁿ meiⁿcheⁿ ángeles na cwilaˈjomndyena na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena jom, 	 כי אם באתם אל הר ציון ואל עיר אלהים חיים אל ירושלים שבשמים׃


Ndoˈ jeˈ ˈo nnˈaaⁿyâ na cwilaˈyuˈyoˈ, lˈue nˈo̱o̱ⁿyâ na caliuˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ naya na machˈee Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjeeⁿˈeⁿ cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿna tsˈo̱o̱ndaa Macedonia. 	 והננו מודיעים אתכם אחי את חסד אלהים הנתן בקהלות מקדוניא׃


Quia na jnda̱ jnaⁿnaˈ na cwiluii chaˈtso nmeiⁿˈ, cˈomtˈmaaⁿˈndyoˈ nˈomˈyoˈ, cˈomˈcˈeendyoˈ ee jnda̱ teindyooˈ na nluinˈmaaⁿndyoˈ. 	 וכאשר תחל להיות זאת התעודדו ושאו ראשיכם כי קרובה גאלתכם לבוא׃


Ndyee ndiiˈ teicˈuaa seineiⁿ. Jnda̱ chii juu ˈnaⁿˈñeeⁿ tjalcweˈnndaˈnaˈ cañoomˈluee. 	 וכן היה שלש פעמים והכלי שב והעלה השמימה׃


Quia na tjo̱ tsjoom Troas na nñequiaya ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ, tˈmaⁿ tjuˈnaaⁿñenaˈ na nndiˈntjo̱ⁿya nnoom joˈ joˈ, 	 ואני בבאי לטרואס על דבר בשורת המשיח אף כי נפתח לי פתח באדנינו׃


Yocheⁿ na mawinom Jesús ˈndyoo ndaaluee Galilea, ntyˈiaaⁿˈaⁿ Simón ñequio tyjee tsaⁿˈñeeⁿ Andrés. Cwitueeˈna tsquiˈ ˈnaaⁿna tsˈom ndaaluee ee joona tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿna na cwitjeiiˈna calcaa. 	 ויהי בהתהלכו על יד ים הגליל וירא את שמעון ואת אנדרי אחי שמעון פרשים מצודה בים כי דיגים היו׃


Joˈ chii jlaˈjndaaˈndyena cwaaⁿ cwii xuee na nntjomndyenndaˈna. Quia na tueˈntyjo̱ xueeˈñeeⁿ jndyendye nnˈaⁿ tjomndye yuu macˈeⁿ Pablo. Cwitsjoom to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ tyotseineiiⁿ nda̱a̱na hasta xjeⁿ na tmaaⁿcheⁿ. Tyotseineiiⁿ cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Lˈue tsˈoom na nlaˈno̱ⁿˈna cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. Joˈ chii tjacˈoomnaˈ na seineiiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na tqueⁿ Moisés ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na tyolaˈljeii profetas. 	 וישימו לו יום מועד ויבאו אליו רבים אל מלונו ויעד בהם ויבאר את מלכות אלהים ויוכח להם עניני ישוע מתורת משה ומן הנביאים מבקר עד ערב׃


Xjeⁿ na ntyˈiaayâ jom tyolatˈmaaⁿˈndyô̱ jom. Sa̱a̱ ñˈeeⁿ cwantindyô̱ na tijndaaˈ nquiuuyâ aa mayuuˈ na jom. 	 ויהי כראותם אתו וישתחוו לו ומקצתם נחלקו בלבם׃


Luaaˈ ñˈoom tˈo̱o̱ joo nnˈaⁿ na nda jom, ee nquiaana nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaaⁿna. Ee jnda̱ jlaˈjomndyena xeⁿ na nncwjiˈyuuˈñe meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na Jesús cwiluiiñê Cristo, tixonquiana na wanaaⁿ na nntseijomñe tsaⁿˈñeeⁿ xjeⁿ na cwitjomndye nnˈaⁿ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כזאת דברו יולדיו מיראתם את היהודים כי היהודים כבר נועצו לנדות את כל אשר יודה כי הוא המשיח׃


Quia joˈ jndeii seixuaa Jesús, tsoom: —Tsotya̱ya, maˈndiya cantyja na wando̱ˈa naquiiˈ lˈo̱ˈ. Jnda̱ tsoom na luaaˈ, mana tueeⁿˈeⁿ. 	 ויקרא ישוע בקול גדול ויאמר אבי בידך אפקיד רוחי ובאמרו זאת נפח נפשו׃


Ñˈoom na mayuuˈ quia tyolacanda̱a̱ndye ntyee nioom quiooˈndyo ñequio nioom canchˈioo nacjoo nnˈaⁿ ñequio tsjaaˈ na tcoñe casondyecu, tyowaa najndeii na tyolaˈxmaⁿ tsˈiaaⁿmeiⁿˈ na tqueⁿ ljuˈnaˈ nnˈaⁿ cha nnda̱a̱ nlaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי אם דם הפרים והשעירים ואפר הפרה אשר יזה על הטמאים יקדשם לטהרת גופם׃


Ndoˈ juu xjeⁿˈñeeⁿ, nntaⁿˈyoˈ nnoom ñequio xueya cha catseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja. Ndoˈ quia ljoˈcheⁿ meiⁿ taxocaⁿnaˈ na nntseityˈoondyo̱ nnom jom na nñequiaaⁿ ñˈoom na cwitaⁿˈyoˈ, 	 ביום ההוא תשאלו בשמי ואינני אמר לכם כי אני אעתיר לאבי בעדכם׃


Nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye na ya cwileiˈchoondyena tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, matsonaˈ na canda̱a̱ˈ calaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ joona. Majndeiiticheⁿ nquieena na laxmaⁿna na cwiñequiana ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na cwitˈmo̱o̱ⁿna juunaˈ. 	 הזקנים המיטיבים לנהל ראוים הם למשנה כבוד וביותר העמלים בדבר ובהוראה׃


Joˈ na cwiluiindyuˈ jnaaⁿ, nchii cweˈ tsˈaⁿ na mandiˈntjomtyeⁿ nnom patrom. Ndoˈ ncˈe na cwiluiindyuˈ jnaaⁿ, juu na nñequiaaⁿ na nndaaˈ Cristo, mati ˈu nndaˈ. 	 לכן אינך עוד עבד כי אם בן ואם בן אתה הנך גם יורש האלהים על ידי המשיח׃


Ndoˈ juu xueeˈñeeⁿ, xuee na cwilajndaaˈndyo̱ jaa nnˈaⁿ judíos na nntquia̱a̱ya catsmaⁿ chjoo. Tuii na luaaˈ chaˈna quiajmeiⁿˈ. Quia joˈ matso Pilato nda̱a̱ nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ: —Cantyˈiaˈyoˈ, luaañe rey na tseixmaⁿ na nntsa̱ˈntjom ˈo. 	 ואז היתה הכנת הפסח והשעה כשעה הששית ויאמר אל היהודים הנה מלככם והם צעקו טול טול צלב אתו׃


Cwii tsˈaⁿ na jndyu Jairo na cwiluiitquieñe cantyja ˈnaaⁿˈ watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos, tyjeˈcañoom tsaⁿˈñeeⁿ joˈ joˈ. Quia na ljeiiⁿ Jesús, tcoomˈm xtyeeⁿ jo nnom. 	 והנה בא אחד מראשי הכנסת ושמו יאיר וירא אתו ויפל לרגליו׃


Chaˈtso na matsˈaa jeˈ na ticaliu chaˈtsondye nnˈaⁿ, mancjoˈyoˈ nlacano̱o̱ⁿˈyoˈ joonaˈ nda̱a̱na. Ndoˈ cwii cwii ñˈoom wjaañoomˈ na matseina̱ⁿya jeˈ maxjeⁿ nncueˈntyjo̱ na meiⁿquiayuucheⁿ nlaˈno̱ⁿˈ nnˈaⁿ juunaˈ. Maxjeⁿ nncuaa tyenquionaˈ. 	 כי אין דבר נעלם אשר לא יגלה ואין גנוז אשר לא יודע ובא לאור׃


Ndicwaⁿ matseineiⁿ Jesús ndoˈ tyjeeˈcañoom Judas, cwii joo nnˈaⁿ na canchooˈwendye. Ñˈeeⁿ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ ñˈeⁿñê na cwileiˈcho ncjo espadas ñequio nˈoom nchˈio. Naⁿˈñeeⁿ nnˈaⁿ ˈnaaⁿ ntyee na cwiluiitquiendye, ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsjoom. 	 עודנו מדבר ויהודה בא והוא אחד משנים העשר ועמו המון רב בחרבות ובמקלות מאת הכהנים הגדולים והסופרים והזקנים׃


’Macaⁿˈa naya njomˈ cantyja ˈnaaⁿna, nchii cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue. Ja macaⁿˈa na cateijndeiˈ joo na jnda̱ tquiaaˈ lˈo̱o̱ya, ee cwilaˈxmaⁿna cwentaˈ. 	 אני בעדם אעתיר לך לא בעד העולם אעתיר כי אם בעד אלה אשר נתת לי כי לך המה׃


Cwilˈaˈyoˈ na catˈuiityeⁿ wˈaancjo nnˈaⁿ na tjaa jnaaⁿ hasta cwilˈaˈyoˈ na cwjena, ee na tjaaˈnaⁿ ljoˈ ya nnda̱a̱ nlˈana ñˈeⁿndyoˈ. 	 הרשעתם והמתם את הצדיק והוא נענה לא יפתח פיו׃


Jlueti naⁿˈñeeⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom: —Mayuuˈ ñˈoomˈñeeⁿ na tso David ee Herodes ñequio Poncio Pilato jlaˈjomndyena naquiiˈ tsjoomwaa ñequio nnˈaⁿ judíos ñequio nnˈaⁿ na nchii judíos. Tyˈena nacjooˈ Jndaˈ na ljuˈ tseixmaaⁿ ndoˈ na majndaaˈ tsˈiaⁿˈaⁿ na tqueⁿˈ jom. 	 כי אמנם נוסדו הורדוס ופנטיוס פילטוס עם הגוים ולאמי ישראל על ישוע עבדך הקדוש אשר משחת׃


Ndoˈ taxˈee Pilato nnoom: —Quia joˈ, ¿Aa cwiluiindyuˈ rey? Tˈo̱ Jesús, matsoom nnom: —Maxjeⁿ joˈ cwiluiindyo̱. Macweˈ joˈ na tuiindyo̱ na jndyo̱o̱ tsjoomnancue, cha cwjiˈyuuˈndyo̱ ñˈoom na mayuuˈ. Ticwii cwii tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈoom na mayuuˈñeeⁿ, tsaⁿˈñeeⁿ mandii ñˈoom na mañequiaya. 	 ויאמר אליו פילטוס אם כן אפוא מלך אתה ויען ישוע אתה אמרת כי מלך אנכי לזה נולדתי ולזה באתי בעולם להעיד לאמת כל אשר הוא מן האמת ישמע בקולי׃


Sa̱a̱ Cristo na cwiluiiñê jnda Tyˈo̱o̱tsˈom, matseicana̱a̱ⁿ quiiˈ waaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Jaa laxmaaⁿya wˈaaˈñeeⁿ xeⁿ ticaˈndya̱a̱ ncˈuaaˈndyo̱o̱ na mˈaaⁿya na jom quitˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿ ndoˈ na cwicantyjaaˈtyeⁿ nˈo̱o̱ⁿya jom. 	 אבל המשיח הוא הבן על ביתו ואנחנו ביתו אם נחזיק בבטחון ובתהלת התקוה ולא נרפנה עד הקץ׃


Joˈ chii tsaⁿˈñeeⁿ mantyja tjachom sondaro ñequio capeitaⁿ na cwitsa̱ˈntjom cwii cwii siaⁿnto sondaroˈñeeⁿ. Jndeii tyˈena yuu mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjmeiⁿˈndye. Quia na ntyˈiaa naⁿˈñeeⁿ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe ñequio sondaro ˈnaaⁿˈaⁿ, quia joˈ mañoomˈ ˈndyena na cwitjaaˈna Pablo. 	 וימהר ויקח אתו אנשי צבא ושרי מאות וירץ אליהם ויהי כראותם את שר האלף ואת אנשי הצבא ויחדלו מהכות את פולוס׃


Joˈ chii Pablo ñˈeⁿ Bernabé tyolaneiⁿna ñequio na tˈmaⁿya nˈomna. Jluena: —Matsa̱ˈntjomnaˈ na nleineiⁿjndyee ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ˈ ˈo nnˈaⁿ judíos, sa̱a̱ tiñeˈcatoˈñoomˈyoˈ juunaˈ. Cwilˈaˈyoˈ chaˈcwijom ticalaxmaⁿˈyoˈ na nntoˈñoomˈyoˈ na ticantycwii na nntandoˈyoˈ. Joˈ chii jeˈ nñequiaayâ ñˈoom nayawaa nda̱a̱ nnˈaⁿ na nchii judíos. 	 אז הגידו פולוס ובר נבא על פניהם לאמר בדין היה להשמיע אתכם בראשונה את דבר האלהים ועתה אחרי אשר מאסתם אותו ואינכם זכים בעיניכם לחיי העולם לכן הננו פנים אל הגוים׃


Joˈ chii matsjo̱o̱ njomˈ chaˈtso na matseitjo̱o̱ñê jnda̱ seitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ, joˈ na jeeⁿ jnda ntyjeeⁿ ja. Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na mˈaaⁿˈ tsˈom nquii na titˈmaⁿ matseitjo̱o̱ñe, meiiⁿ na matseitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ juu, maxjeⁿ ticueeˈ na jnda ntyjii ñˈeⁿndyo̱. 	 לכן אני אמר אליך נסלחו לה חטאתיה הרבות כי הרבה אהבה ואשר נסלח לו מעט הוא אהב מעט׃


Seiˈno̱ⁿˈ Jesús ñˈomtiuu ˈnaaⁿna. Tsoom nda̱a̱na: —¿Chiuu na ticuaaya nquiuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱? 	 וידע ישוע את מחשבותם ויען ויאמר אליהם מה אתם חשבים בלבבכם׃


ticatsonaˈ na tsaⁿcandii jom, meiⁿ na nlˈueeⁿ ndiaˈ. Macaⁿnaˈ tsˈaⁿ na yatsˈaⁿñe jom, tsˈaⁿ na xiomˈñe ñequio nnˈaⁿ, na tintseiqueeⁿ tsˈoom sˈom. 	 כי אם דן לכף זכות ולא בעל קטטה ולא אהב כסף׃


Xjeⁿˈñeeⁿ ndicwaⁿ mˈaaⁿˈ tsˈom Pedro cantyja na tcoˈnaˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ ndoˈ matso Espíritu Santo nnoom: —Ndyee naⁿnom cwilˈuee ˈu. 	 ופטרוס עודנו חשב עם לבבו על המראה והרוח אמר אליו הנה שלשה אנשים מבקשים אותך׃


Joˈ chii cˈomˈcˈeendyoˈ chaˈwaa xuee na mˈaⁿˈyoˈ. Ndoˈ calatyˈoondyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha nncˈoom jndeiiˈ nˈomˈyoˈ na nnda̱a̱ nnaⁿndyoˈ nawiˈ na quia nndyo, ndoˈ nnda̱a̱ nncwintyjeˈtyeⁿˈyoˈ jo no̱o̱ⁿ na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 לכן שקדו בכל עת והתפללו למען תעצרו כח להמלט מכל העתידות האלה ולהתיצב לפני בן האדם׃


Ndoˈ wendyô̱ jâ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈoom na tyoñequiaaⁿ, quia na jndya̱a̱yâ ñˈoomwaaˈ, saantyjo̱o̱yâ naxeⁿˈ Jesús. 	 ושני תלמידיו שמעו את דברו וילכו אחרי ישוע׃


Quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue macwjiiˈñê nnˈaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ na cje laˈxmaⁿ, macwjiiˈñê nnˈaⁿ na ticueeˈ nˈom ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ, nnˈaⁿ na cwitjeiiˈ ntˈomcheⁿ cwenta na tjaa yuu lˈuendye. Nmeiiⁿˈ machˈeeⁿ chaˈ mˈmo̱ⁿnaˈ na joo nnˈaⁿ na nquiu na tˈmaⁿ laˈxmaⁿ ticjaaquieeˈ cantyja ˈnaaⁿna. 	 ובדלת העולם בחר האל ובנמאס ובאשר כאין למען בטל את אשר ישנו׃


’Cwii tsaⁿcanchˈue xonda̱a̱ nncjaaqueⁿˈeⁿ waaˈ tsˈaⁿ na waa najndeii na nncwjeeⁿˈeⁿ ˈnaaⁿˈ. Sa̱a̱ xeⁿ nntseityeⁿjñeeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ quia joˈ nnda̱a̱ na nncwjiˈñˈeeⁿ ˈnaaⁿˈ. 	 או איך יוכל איש לבוא לבית הגבור ולגזל את כליו אם לא יאסר בראשונה את הגבור ואחר ישסה את ביתו׃


Ndoˈ ˈo mˈaⁿˈyoˈ cwentaaˈ Cristo ndoˈ jom cwiluiiñê cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואתם הנכם של המשיח והמשיח הוא של אלהים׃


Na jnda̱ ndyee ndiiˈ taxˈeeñê nnom Pedro. Tsoom: —ˈU Simón, jnda Jonás, ¿aa wiˈ tsˈomˈ ja? Seichjooˈnaˈ tsˈom Pedro na jnda̱ ndyee ndiiˈ mawaxˈeeñe Jesús: “¿Aa wiˈ tsˈomˈ ja?” Quia joˈ tˈo̱o̱ⁿ, tsoom: —Ta, chaˈtso matseiˈno̱ⁿˈ. Ndoˈ mantyˈiaˈnchaaˈndyuˈ na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈu. Matso Jesús nnoom: —Cateixeˈ canmaⁿ cwentaya. 	 ויאמר אליו פעם שלישית שמעון בן יונה התאהב אתי ויתעצב פטרוס על כי אמר אליו בשלישית התאהב אתי ויאמר אליו אדני את כל אתה יודע וידעת כי אהבתיך ויאמר אליו ישוע רעה את צאני׃


Nntsˈaaⁿ na nncwintyjeeˈ canmaⁿ ntyjaaⁿˈaⁿ ntyjaya ndoˈ canchˈioo nntsˈaaⁿ na nncwintyjeeˈ ntyjatymaaⁿˈ. 	 והציב את הכבשים לימינו ואת העתודים לשמאלו׃


Jnda̱ joˈ juu ángel na jnda̱ ñequiee tjacuˈnquioom nawiˈ na ñjom waso ˈnaaⁿˈaⁿ nacjooˈ ñeˈquioomˈ. Ndoˈ tquiaanaˈ najndeii ñeˈquioomˈ na nntseiconaˈ nnˈaⁿ. 	 וישפך המלאך הרביעי את קערתו על השמש וינתן לו לצרב את בני אדם באש׃


Quia joˈ jleityˈiomnndaˈ no̱o̱ⁿ ndoˈ queⁿˈ cwenta ntyˈiaya cwii caso tsjaaˈ. Ndoˈ tsˈaⁿ na waˈljoo, matseicajndyunaˈ jom nquii na waa najndeii na cwiwje nnˈaⁿ. Ndoˈ jo naxeeⁿˈeⁿ jndyontyjo̱ tsaⁿ na cwentaaˈ yuu na meindooˈ lˈoo. Toˈñoomna najnda̱na na nlaˈcwjeena xcweeˈ na xcwe nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancue. Nlˈana na nlaˈcwjeendye nnˈaⁿ ñˈeⁿ ncjo, ndoˈ ñequio jndoˈ tˈmaⁿ, ndoˈ ñequio ntycu, ndoˈ ñequio quiooˈ wjee. 	 וארא והנה סוס ירקרק והרכב עליו שמו המות ושאול יוצאת לרגליו וינתן להם שלטן על רביעית הארץ להמית בחרב וברעב ובדבר ובחית הארץ׃


Nmeiiⁿ ncuee nchooˈwe nnˈaⁿ na tjeiiˈñe Jesús cwentaaⁿˈaⁿ: Simón, tsaⁿ na seicajñoom Pedro, 	 ויכנה את שמעון בשם פטרוס׃


Ndoˈ tjantyˈee ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ na luaaˈ sˈaa Jesús chaˈwaa tsˈo̱ndaa Judea ñequio njoom na niom ndiocheⁿ joˈ joˈ. 	 ויצא הדבר הזה בכל יהודה ובכל הככר׃


Tˈo̱o̱ⁿ no̱o̱ⁿ, tsoom: —Majuu tsˈaⁿ na nnom nñequiaya cwii taⁿˈ tyooˈ xjeⁿ na jnda̱ seicandaˈa juunaˈ. Ndoˈ quia na jnda̱ seicanaⁿˈaⁿ tyooˈñeeⁿ tquiaaⁿ juunaˈ nnom Judas Iscariote, jnda Simón. 	 ויען ישוע הנה זה הוא אשר אטבל פתי לתתו לו ויטבל את פתו ויתן אל יהודה בן שמעון איש קריות׃


Ndoˈ juu liaa na ñeta̱ˈ xqueⁿ Jesús ljeiiⁿ na ticwacatyeeⁿnaˈ ñequio ntˈomcheⁿ liaa na ñechuˈtyjooñê. Wacatyeeⁿnaˈ na ñenquiinaˈ, chiˈlcwiinaˈ. 	 והסודר אשר היתה על ראשו איננה מנחת אצל התכריכין כי אם מקפלת לבדה במקומה׃


Nntseijomnaˈ mˈaⁿ we yolcu na cwitua. Cwii tsaⁿˈñeeⁿ wjaañˈoomnaˈ jom na mˈaaⁿya ndoˈ cwii maˈndiinaˈ. 	 שתים טוחנות ברחים אחת תאסף ואחת תעזב׃


Ndoˈ tyˈelcweeˈ naⁿˈñeeⁿ Jerusalén, tyˈelaˈcandiina ncˈiaana. Sa̱a̱ meiiⁿ ñˈomndyuee joona, tjaa ˈñeeⁿ seiyuˈ. 	 והם הלכו ויגידו לאחרים וגם להם לא האמינו׃


Jeeⁿ ndyaˈ neiiⁿyâ sˈaanaˈ na toˈño̱o̱ⁿyâ jom tsˈom wˈaandaa. Ndoˈ mantyjacheⁿ tueˈcañoom juunaˈ yuu na cwitsaayâ. 	 ויואילו לקחת אתו אל האניה ורגע הגיעה האניה לארץ אשר הם הלכים שמה׃


’ˈO catsaquieˈyoˈ ˈndyootsˈa cantuu na nncˈomˈyoˈ natooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee waa ˈndyootsˈa tmeiⁿ na matseicanaaⁿñenaˈ nato tˈmaⁿ. Juunaˈ wjaañˈoomnaˈ tsˈaⁿ na nntsuuñe ndoˈ jndye nnˈaⁿ cwiˈooquieˈ joˈ joˈ. 	 באו בפתח הצר כי רחב הפתח ומרוח הדרך המביא לאבדון ורבים אשר יבאו בו׃


’Tsaⁿcanchˈue ñequiiˈcheⁿ na macwjeeⁿˈeⁿ na nnchˈueeⁿ nntseicueⁿˈeⁿ ndoˈ na nntseiˈnaⁿˈaⁿ. Ja jndyo̱o̱ na nñequia na ticantycwii na cwitaˈndoˈ nnˈaⁿ, ndoˈ cha na canda̱a̱ˈya na nlaˈxmaⁿna juu joˈ. 	 הגנב לא יבוא כי אם לגנוב ולהרוג ולאבד ואני באתי לבעבור הביא להם חיים ומלא ספקם׃


Ticwii cwiindyoˈ ˈo, caljoya tsˈom chiuu waa na jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na matseixmaⁿ quia na tˈmaaⁿ juu. Luaaˈ waa ñˈoom na mañequiaaya nda̱a̱ nnˈaⁿ chaˈtso ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjeeⁿˈeⁿ cwentaaⁿˈaⁿ. 	 רק יתהלך איש איש כפי מה שחלק לו האלהים וכפי מה שקרא אתו האדון וכן מתקן אנכי בכל הקהלות׃


Joˈ chii matyuaaˈti majño̱o̱ⁿya jom na mˈaⁿˈyoˈ cha na nñequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ na nntyˈiaˈnndaˈyoˈ jom ndoˈ cha ticˈo̱o̱ⁿya na chjooˈ tsˈo̱o̱ⁿ. 	 לכן מהרתי לשלחו אליכם למען תראהו ותשובו לשמוח וגם ימעט יגוני׃


Naxuee tyoˈmo̱ⁿ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ. Ndoˈ quia tmaaⁿ tyocalueeⁿˈeⁿ, tyocaⁿ ta na jndyu Olivos. 	 ויהי מלמד יומם במקדש ובלילה יצא בהר הנקרא הר הזיתים ללון׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ juu na jeeⁿ wiˈ tsˈoom jaa, joˈ na macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa ee na tueˈ Jnaaⁿ, na matseitˈmaⁿ tsˈoom jnaaⁿya. 	 אשר בו לנו הפדיום בדמו וסליחת הפשעים כרב חסדו׃


Joona tˈo̱o̱na nnoom: —Xeⁿ nchii tsˈaⁿ na tia tsˈaⁿñe jom, xonquio̱o̱ñˈo̱o̱ⁿyâ jom na mˈaaⁿˈ. 	 ויענו ויאמרו אליו לולא היה זה עשה רע כי עתה לא הסגרנהו אליך׃


Nnˈaⁿ na cwiñeˈquiandye na cwilˈa yuu na lˈue tsˈom seii macanda̱ tomti joˈ cwijooˈ nˈomna. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilˈa ljoˈ na lˈue tsˈom Espíritu Santo macanda̱ cwijooˈ nˈomna ljoˈ na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי אשר המה לבשר בעניני הבשר יחשבו ואשר לרוח בעניני הרוח יחשבו׃


Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ jom macandaya naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na majñoom ja tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ chaˈwaa tsjoomnancue. Ee lˈue tsˈoom na meiⁿquiayuucheⁿ caliu nnˈaⁿ na tˈmaⁿ waa na jnda̱ sˈaaⁿ, cha calaˈyuˈya nˈomna ndoˈ calaˈcanda̱na jo nnoom. 	 אשר בידו קבלנו חן ושליחות להקים משמעת האמונה בכל הגוים למען שמו׃


Juu xuee quia na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, nleitquiooˈya chiuu tseixmaⁿ tsˈiaaⁿ na tyochˈee cwii cwii tsˈaⁿ. Juu xueeˈñeeⁿ tˈmaⁿ chom nncuaa, joˈ joˈ mˈmo̱o̱ⁿnaˈ chiuu tseixmaⁿ tsˈiaaⁿ na tyochˈee cwii cwii tsˈaⁿ. 	 מעשה כל איש יגלה כי היום הוא יבררהו כי באש יראה ואת מה מעשה כל איש ואיש האש תבחננו׃


Ee Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê na matyˈiomyanaˈ, meiⁿ xocatsuuˈ tsˈoom na jnda nquiuˈyoˈ jom na ñeteijndeiˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿñê ndoˈ ndicwaⁿ cwilˈaˈyoˈ na ljoˈ. 	 כי האלהים לא יעות צדק לשכח את מעשיכם ואת עמל אהבתכם אשר הראיתם לשמו ששרתם ועודכם משרתים את הקדשים׃


Ndoˈ mati cantyja ˈnaaⁿˈ ndaa, juu tsjoomnancue na tyowaa, tyuiiˈ juunaˈ ñˈeⁿ ndaaluaˈntyˈa. 	 ובמים אבדה תבל מאז כי נשטפה במי המבול׃


Jeeⁿ neiⁿya na jnda̱ tyjeeˈcañoom Estéfanas ja, ñequio Fortunato ñequio Acaico. Chaˈcwijom mantyˈiaya ncjoˈyoˈ na mantyˈiaya joona, ee jnda̱ jlaˈnoomndyena cantyja ˈnaⁿya cwii na leicanda̱a̱ nlˈaˈyoˈ na ticˈoomndyoˈ. 	 והנני שמח בביאת אסטפנוס ופרטונטוס ואכיקוס כי המה מלאו את אשר חסרתי אתכם׃


Quia joˈ cwiicheⁿ ndiiˈ tquienndaˈna Jerusalén. Ndoˈ yocheⁿ na matseicaañe Jesús nomchˈeⁿ watsˈom tˈmaⁿ tyˈentyjaaˈ ntyee na cwiluiitquiendye jom, ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos. 	 וישובו ויבאו ירושלים ויהי הוא מתהלך במקדש ויבאו אליו הכהנים הגדולים והסופרים והזקנים׃


Meiⁿcwii ñˈoomntjeiⁿ talaneiⁿˈyoˈ, macanda̱ calaneiⁿyoˈ ñˈoom naya na nnteijndeiinaˈ tsˈaⁿ na nncjaawijndeiityeeⁿ, ndoˈ nnˈaⁿ na nndye ñˈoomˈñeeⁿ nntioˈnaaⁿñenaˈ joona. 	 כל דבר נבול לא יצא מפיכם כי אם הטוב והמועיל לבנות לפי הצרך למען יתן חן לשמעיו׃


Jeeⁿ tyoqueⁿ nnˈaⁿ fariseos cwenta ljoˈ nntsˈaaⁿ, aa nntseinˈmaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ juu xuee na cwitaˈjndyeena, ee jeeⁿ queeⁿ nˈomna na nnda̱a̱ nlqueⁿna ñˈoom nacjoomˈm. 	 ויתבוננו בו אם ירפאהו בשבת למען ימצאו עליו שטנה׃


Tcwaaⁿ cwii mosoona, taxˈeeⁿ ˈndyoo ljoˈ cwiluii. 	 ויקרא אל אחד הנערים וישאל מה זאת׃


Quia joˈ tjaaⁿ, tjaquieeˈtoom na nntsˈaaⁿ tsˈiaaⁿ moso ˈnaaⁿˈ cwii tsˈaⁿ ndyuaaˈñeeⁿ. Jñom tsaⁿˈñeeⁿ jom na nnteixˈeeⁿ calcu jo jnda̱a̱. 	 וילך וידבק באחד מבני המדינה בארץ ההיא וישלח אותו אל שדותיו לרעות חזירים׃


ˈÑeeⁿ juu na matseicandyaˈ tsˈom cantyja na matseijndaaˈñe nquii na nncwandoˈ, jnaaⁿˈ joˈ nntsuuñe. Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na machˈee na jndooˈ cantyja na wjaamˈaaⁿ, nndaaˈ tsaⁿˈñeeⁿ na ticantycwii na nncwanoomˈm. 	 האהב את נפשו יאבדנה והשנא את נפשו בעולם הזה ינצרה לחיי נצח׃


Mati ticwii cwii soonqueⁿˈyoˈ majndaaˈ ntyjeeⁿ ljoˈ joonaˈ. 	 ואתם גם שערות ראשכם נמנות כלן׃


sa̱a̱ quia nncwjeeˈ juu na canda̱a̱ˈñˈeⁿ quia joˈ nˈndiinaˈ nmeiⁿˈ na ticanda̱a̱ˈ laˈxmaⁿ. 	 וכבוא התמים אז עבור תעבר הקצת׃


Sa̱a̱ jeˈ na cwitaˈjnaⁿˈyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, oo yati na nlˈuuya na mawajnaⁿˈaⁿ ˈo, ¿chiuu waayu na cwilcweˈnndaˈyoˈ na ntyjaaˈ nˈomˈyoˈ na nluiˈnˈmaaⁿndyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ˈnaⁿ na tijnda̱naˈ ndoˈ tilˈuenaˈ, na nndyeˈntjomˈtyeⁿˈnndaˈyoˈ nda̱a̱naˈ? 	 ועתה אחרי ידעתם את האלהים ויותר אחרי שנודעתם לאלהים איך תשובו אל היסדות הרפים והדלים ההם אשר תרצו להכנע להם מחדש׃


Tˈo̱o̱na, jluena: —Cwilˈua̱a̱yâ Jesús na jnaⁿ Nazaret. Matsoom: —Maja luaa joˈ. Ndoˈ mati Judas na tquiaa cwenta jom, mañˈeⁿ ñequio naⁿˈñeeⁿ. 	 ויענו ויאמרו את ישוע הנצרי ויאמר אליהם ישוע אני הוא וגם יהודה מוסרו עמד אצלם׃


’Mayuuˈcheⁿ candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, nnda̱a̱ nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso nnom na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnˈaⁿ ñequio meiⁿnquia ñˈoom wiˈ na ntjeiⁿnaˈ na cwiluena. 	 אמן אמר אני לכם כי כל החטאים יסלחו לבני אדם וכל הגדופים אשר יגדפו׃


Quia joˈ jlatˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ jom. Jlaxuaana, jluena: —Luaaˈ cwii tyˈo̱o̱tsˈom matseineiiⁿ nchii cweˈ tsˈaⁿ. 	 ויריעו לו העם לאמר קול אלהים הוא ולא קול אדם׃


Ntyˈiaaˈ Jesús juu na waa. Ndoˈ ncˈe na ntyjeeⁿ na jnda̱ teijndye xuee na matjom na luaaˈ, matsoom nnom: —¿Aa ñeˈcanˈmaⁿˈ? 	 וירא אתו ישוע שכב וידע כי ארכו לו ימי חליו ויאמר אליו התחפץ להרפא׃


Ndoˈ joo na matseixmaⁿ tsjoomnancue na cwilaqueeⁿ nˈom nnˈaⁿ, mawjaatseicjenaˈ, ñequio chaˈtso natia na queeⁿ nˈom nnˈaⁿ na matseixmaⁿnaˈ. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na machˈee yuu na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, ticantycwii na wandoˈ. 	 והחלד עבור יעבר עם תאותיו והעשה רצון אלהים יעמד לעד׃


Ndoˈ ncˈe na tyotseiyuˈya tsˈom Moisés, jlueeⁿˈeⁿ ndyuaa Egipto, meiⁿ tinquiaⁿˈaⁿ na matseiwˈii tyo na matsa̱ˈntjom ndyuaaˈñeeⁿ jom, tîˈndiincˈuaaˈñê ee ntyˈiaaⁿˈaⁿ nquii na nñequiaa naya na nnaaⁿˈaⁿ. 	 באמונה עזב את ארץ מצרים ולא ירא מחמת המלך כי היה כראה אשר איננו נראה ויתחזק׃


Tˈo̱ Jesús nnom, matsoom: —ˈU re, ja nchii cwiluiindyo̱ na cuˈxa̱ⁿya ñˈoom ˈnaⁿˈyoˈ oo na cato̱o̱ⁿˈa ˈnaⁿˈyoˈ. 	 ויאמר אליו בן אדם מי שמני עליכם לשפט ולמחלק׃


Ee ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee jndyo̱calˈua̱ ndoˈ jndyo̱cwjiˈnˈmaaⁿndyo̱ nnˈaⁿ na cwitsuundye añmaaⁿ. 	 כי בא בן האדם לבקש ולהושיע את האבד׃


Jeeⁿ neiⁿya na ljeiya ntˈom ntseindaˈ cwilajomndyena ñequio ñˈoom na mayuuˈ chaˈxjeⁿ nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom jnda̱ sa̱ˈntjoom. 	 שמחתי למאד כי מצאתי מבניך מתהלכים באמת כמצוה אשר קבלנו מאת האב׃


Nntsˈaacheⁿnaˈ mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na nncwaxˈeeⁿ: “¿Chiuu nluiiyuu na nntaˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱? ¿Chiuu mmaⁿˈ seiˈ na nlaˈxmaⁿna?” 	 ואם יאמר איש איך יקומו המתים ובאי זה גוף יבואו׃


Quia joˈ jndeii seixuaa jndyetia. Sˈaaⁿ na jeeⁿ tyocoˈñoomñenaˈ tyochjoo, mana jlueeⁿˈeⁿ. ˈNdiinaˈ juu chaˈcwijom tsˈoo. Joˈ chii majndyeti nnˈaⁿ jluena na jnda̱ tueˈ tyochjoo. 	 ויצעק וירצץ אתו מאד ויצא ויהי כמת עד אשר אמרו רבים כי גוע׃


Ndoˈ jeˈ majaalcweeⁿˈeⁿ. Ñjoom tsˈom tornom ˈnaaⁿˈaⁿ. Matseiˈnaⁿˈaⁿ tsom na chuuˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na seiljeii Isaías. 	 ויהי בשובו והוא ישב על מרכבתו וקרא בספר ישעיה הנביא׃


Sa̱a̱ squia̱a̱yâ cwii joo yuu cwitjom we tseiiˈ ndaa. Mana tjacˈo̱o̱ˈ sta wˈaandaa naquiiˈ teiˈ yuu na cañjeiiⁿ mˈaaⁿ ndaa. Mana taticanda̱a̱ nntjeiiˈndyena juunaˈ. Ndoˈ tsˈaaⁿnaˈ jnaⁿnaˈ na tjatyuiiˈ sˈaa nmo̱ⁿ tˈmaⁿ. 	 ויפגעו במקום אשר הים משני עבריו ותדבק בו האניה ותעמד ראשה לא ינוע ואחוריה נשברו משאון הגלים׃


Joˈ chii matsonaˈ na calajnda̱a̱ya na nntsaquia̱a̱ˈa yuu na nntaˈjndya̱a̱ya cha tjameiⁿcwii tsˈaⁿ na nntseijomnaˈ na tintseiyoomˈm chaˈna nnˈaⁿ Israel. 	 לכן נשקדה נא לבוא אל המנוחה ההיא למען אשר לא יכשל איש והיה ממרה כמוהם׃


Ee xjeⁿ na cachjoondyuˈcheⁿ tajnaⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeiinaˈ tandyo xuee. Juunaˈ matseijndo̱ˈnaˈ tsˈomˈ ndoˈ mañequiaanaˈ na nluiˈnˈmaaⁿndyuˈ ncˈe na matseiˈyuˈya tsˈomˈ ñequio Cristo Jesús. 	 ומנעוריך ידעת את כתבי הקדש היכלים להחכימך אל הישועה על ידי האמונה במשיח ישוע׃


Quia joˈ tso Jesús nda̱a̱na: —Tsjom jeˈ chaˈtsondyoˈ ˈo nntjeiˈndyoˈ ñˈeⁿndyo̱. Ee ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom matsonaˈ: “Nntseicua̱ˈa tsˈaⁿ na machˈee cwenta canmaⁿ, ndoˈ canmaⁿ ntsmeiiⁿˈeⁿ nntˈoomˈndyeyoˈ.” 	 ויאמר אליהם ישוע אתם כלכם תכשלו בי בלילה הזה כי כתוב אכה את הרעה ותפוצין הצאן׃


Ee na mˈaⁿˈ ˈo jnaⁿnaˈ na tjantyˈee ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Ta Jesucristo. Ndoˈ jeˈ tachii macanda̱ ndyuaaˈyoˈ Macedonia ñequio Acaya sa̱a̱ mati jndye joo jnda̱ manquiu nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ chii meiⁿ tacaⁿtinaˈ na nlˈuuyâ ñˈoom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. 	 כי מאתכם נשמע קול דבר יהוה לא לבד במקדוניא ואכיא כי אם בכל מקום יצאה אמונתכם באלהים עד שאין לנו צרך לדבר דבר׃


Ncˈe na ljoˈ matsonaˈ na caⁿˈa nda̱a̱ nnˈaaⁿya nmeiiⁿ na nncˈoojndyeena na mˈaⁿˈyoˈ na nlaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ sˈommeiⁿˈ na jnda̱ jnduˈyoˈ na nñequiaˈyoˈ. Ndoˈ na luaaˈ, joo sˈommeiⁿˈ cwiñequiaˈyoˈ joonaˈ ñequio na xcweeˈ nˈomˈyoˈ, nchii cweˈ na jndeiiˈ ndyua̱a̱yâ. 	 על כן היה נכון בעיני לבקש מן האחים כי יקדמו ללכת אליכם ויכינו את ברכתכם המיועדה מלפנים למען תהיה מוכנת כעין ברכה ולא כעין כילות׃


’ˈÑeeⁿ juu tsˈaⁿ na matseiˈnaaⁿˈ ñˈoommeiiⁿ, catseiˈno̱ⁿˈ ljoˈ ñecatsonaˈ. Juu profeta Daniel, seiljeiⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ juu na jeeⁿcheⁿ ndyaaˈ tiaaˈ na nntseityuiiˈ chaˈtso. Quia na nntyˈiaˈyoˈ na jnda̱ mamˈaaⁿ naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ yuu na ljuˈti na cwiluiiñenaˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, 	 לכן כאשר תראו שקוץ משמם האמור על ידי דניאל הנביא עומד במקום קדש הקרא יבין׃


Meiⁿ tacalˈaaya xjeⁿ Cristo chaˈxjeⁿ ñelˈa ntˈomndye joona, ee joˈ na tquii canduu joona ndoˈ tja̱na. 	 ולא ננסה את המשיח כאשר נסוהו מקצתם ויאבדום הנחשים׃


Sa̱a̱ jnda̱ na tjalcweˈ Pedro Jerusalén, ntˈom nnˈaⁿ judíos na cwilayuˈ jlaˈtiaˈna jom. 	 ויהי כאשר עלה פטרוס ירושלים ויריבו עמו בני המילה לאמר׃


Sa̱a̱ seicandyaañê Lot na tyomˈaaⁿ tsjoomˈñeeⁿ ee tyotseixmaⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ. Tyotseiˈndaaˈnaˈ ntyjeeⁿ na tyontyˈiaaⁿˈaⁿ na cwajndii natia na tyolˈa naⁿˈñeeⁿ. 	 ויצל את לוט הצדיק אשר הלאוהו אנשי בליעל ההם בדרך זמתם׃