Ndoˈ tso Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê: —Cweˈ joˈ na matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, tancˈomˈyoˈ na jeeⁿ jndye mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ ˈo tsjoomnancue, yuu nluiˈ na nlcwaˈyoˈ ndoˈ na nlcweeˈyoˈ. 	 ויאמר אל תלמידיו לכן אני אמר לכם אל תדאגו לנפשכם מה תאכלו ולגופכם מה תלבשו׃


¿Aa ntsˈaacheⁿnaˈ na mato̱ⁿˈñe Cristo? Ndoˈ ja Pablo, ¿aa tyˈioom nnˈaⁿ ja tsˈoomˈnaaⁿ cwentaˈyoˈ? Oo, ¿aa ñequio xueeya teitsˈoomndyoˈ? 	 הכי חלק המשיח הכי פולוס נצלב בעדכם או לשם פולוס נטבלתם׃


Ndoˈ xeⁿ nncwaxˈee tsˈaⁿ ndyueˈyoˈ chiuu na cwitsachoˈyoˈ quiooˈ ntsmeiiⁿˈeⁿ, luaa canduˈyoˈ nnoom: “Nquii Ta tjo̱o̱ñê jooyoˈ.” Quia joˈ mañoomˈ nñequiaa tsˈaⁿ na nquiochoˈyoˈ jooyoˈ. 	 וכי יאמר איש אליכם דבר ואמרתם האדון צריך להם וברגע ישלחם׃


Espíritu Santo ñecwii cwiluiiñê. Manquiityeeⁿ mañequiaaⁿ cwii cwii nnom tsˈiaaⁿmeiⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ cantyjati na lˈue tsˈoom. 	 וכל אלה פעל הרוח האחד ההוא המחלק לאיש איש כרצונו׃


Quia joˈ taxˈeeñê nda̱a̱yâ: —ˈO tyja̱no̱ⁿ, ¿aa jnda̱ tjeiˈyoˈ calcaa? Tˈo̱o̱yâ nnoom: —Tjaaˈnaⁿ. 	 ויאמר אליהם ישוע בני היש לכם אכל מאומה ויענו אתו אין׃


Tsaⁿscu titseixmaaⁿ na nntseintycwiiˈñê nnom saaⁿˈaⁿ ee saaⁿˈaⁿ tseixmaⁿ cwenta jom, meiⁿ tsaⁿsˈa titseixmaaⁿ na nntseintycwiiˈñê nnom scoomˈm ee scoomˈm tseixmaⁿ cwenta jom. 	 האשה איננה שלטת על גופה כי אם בעלה וכמו כן גם האיש איננו שלט על גופו כי אם אשתו׃


Nantquie na macwaˈ tsˈaⁿ, xocatsˈaanaˈ na tilˈueñe tsˈaⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ ñˈoom na matseineiⁿ tsˈaⁿ, joonaˈ cwilˈanaˈ na tilˈueñe tsˈaⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לא הבא אל הפה יטמא את האדם כי אם היוצא מן הפה הוא מטמא את האדם׃


Sa̱a̱ chaˈtso cantyja na cwitjomndyoˈ, caluiinaˈ chaˈxjeⁿ na matsonaˈ ndoˈ ñequio na xcweya mˈaaⁿnaˈ. 	 הכל יעשה כהגן וכשורה׃


Mati Juan tyotseitsˈoomñê nnˈaⁿ cwii joo na jndyu Enón, manndyooˈ Salim, ee majndye ndaatioo mˈaaⁿ joˈ. Ndoˈ tyoˈoo nnˈaⁿ na tyotseitsˈoomñê joona. 	 וגם יוחנן היה טבל בעינון קרוב לשלם כי שמה מים לרב ויבאו ויטבלו׃


Ndoˈ catseitˈmaⁿ tsˈomˈ jâ jnaaⁿyâ, ee mati cwilaˈtˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿyâ chaˈtso nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nda̱a̱yâ. Cateijndeiˈ na tincjaachuuñenaˈ jâ na nlˈaayâ yuu na ticatsa̱ˈntjomnaˈ. Ndoˈ catseicandyaandyuˈ jâ lˈo̱ juu natia. 	 וסלח לנו את חובתנו כי סלחים גם אנחנו לכל החיב לנו ואל תביאנו לידי נסיון כי אם הצילנו מן הרע׃


Nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom naquiiˈ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, xeⁿ na ya cwilˈana tsˈiaaⁿˈñeeⁿ quia joˈ nnquioo na jnda nquiu naⁿˈñeeⁿ joona. Ndoˈ mati nñequiaanaˈ na tiˈmaaⁿˈ nˈomna na nntjeiˈyuuˈndyena na cwilaˈyuˈya nˈomna ñequio Cristo Jesús. 	 כי המשמשים היטב יקנו לעצמם מעלה טובה ובטחון רב באמונת המשיח ישוע׃


Ee chaˈxjeⁿ nquii Tsotya̱ya matseixmaaⁿ na wanoomˈm cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ, malaaˈtiˈ jnda̱ tquiaaⁿ no̱o̱ⁿ na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ, na matseixmaⁿya na wando̱ˈa cantyja ˈnaⁿ nnco̱. 	 כי כאשר לאב יש חיים בעצמו כן נתן גם לבן להיות לו חיים בעצמו׃


Chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ tcwaˈ tjacjoona. Ndoˈ ˈndiicheⁿnaˈ na tîcandyue lcwaˈna. Quia na jnda̱ jlaˈtjomna joˈ, tooˈ canchooˈwe tsquiee. 	 ויאכלו כלם וישבעו וישאו מן הפתותים הנותרים להם שנים עשר סלים׃


Sa̱a̱ ˈu nchii joˈ ñeˈcatsaˈ, ˈu maxjeⁿ quieˈ tsˈomˈ, tiñeˈcalcweˈ tsˈomˈ. Matyˈiomnaˈ cantyja ˈnaⁿˈ na matseitˈueˈyaˈ na catˈuiinaˈ ˈu. Ee nncueˈntyjo̱ xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ na matyˈiomyanaˈ. 	 ובקשי לבבך הממאן לשוב תצבר לך עברה אל יום עברת האלהים ועת הגלות צדקת משפטו׃


Joˈ chii joo nnˈaⁿ na maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na ljuˈ nˈom macaⁿnaˈ na tyeⁿ cwintyjeeˈna cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Calaˈcanda̱na ñˈoom na matsa̱ˈntjoom, ndoˈ tyeⁿ calaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Jesús. 	 בזה סבלנות הקדשים בזה השמרים את מצות האלהים ואת אמונת ישוע׃


Sa̱a̱ xeⁿ ntˈom lˈo̱ tsˈoom olivo xiomˈ, jnda̱ jndiiˈnaˈ ndoˈ ˈu jeˈ na matseijomnaˈ ˈu chaˈna tsˈoom olivo jnda̱a̱, jnda̱ ñjoomˈndyuˈ quiiˈntaaⁿ lˈo̱ tsˈoom olivo xiomˈ, ndoˈ na ljoˈ macwjaaˈñenaˈ ˈu cantyja ˈnaaⁿˈ nchˈiooˈ tsˈoomˈñeeⁿ ndoˈ ndaaˈ juunaˈ mañequiaanaˈ na wjaanajnduˈ. 	 וכי נקפו מקצת הענפים ואתה זית היער הרכבת במקומם ונתחברת לשרש הזית ולדשנו׃


Jluena: —¿Aa ˈu cwiluiindyuˈ Cristo na nncwjeeˈcañoom tsjoomnancue, oo aa nncwindo̱o̱ˈâ cwiicheⁿ? 	 ויאמר אליו האתה הוא הבא אם נחכה לאחר׃


Quia na ntyˈiaaˈ Jesús na jndyendye nnˈaⁿ mˈaⁿ nacañomˈm, tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na calaˈjndaaˈndyena wˈaandaa na nncˈoona xndyaaˈ ndaaluee. 	 ויהי כראות ישוע המון עם רב סביבתיו ויצו לעבר משם אל עבר הים׃


’ˈÑeeⁿ juu na ticˈoomñe cantyja ˈnaⁿya, maxjeⁿ mˈaaⁿ nacjoya. Ndoˈ ˈñeeⁿ juu na ticatseitjom nnˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱, matseilcweeⁿˈeⁿ nnˈaⁿ cha ticalaˈyuˈna ñˈeⁿndyo̱. 	 כל אשר איננו אתי הוא לנגדי ואשר איננו מאסף אתי הוא מפזר׃


Quia joˈ teicantyjaaⁿ, tjañˈoom tyochjoo ñˈeⁿ tsondyee. Tyˈelcweeˈna ndyuaana ndyuaa Israel. 	 ויקם ויקח את הילד ואת אמו ויבא ארצה ישראל׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —Catiomˈyoˈ tsˈiaaⁿnda̱a̱ˈyoˈ nnom César yuu na tseixmaⁿnaˈ cwentaaⁿˈaⁿ, ndoˈ quiaˈyoˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom yuu na tseixmaⁿnaˈ cwentaaˈ nqueⁿ. 	 ויאמר אליהם לכן תנו לקיסר את אשר לקיסר ולאלהים את אשר לאלהים׃


Ndoˈ jâ jnda̱ macwilaˈyuuˈâ ndoˈ jnda̱ macwilaˈno̱o̱ⁿˈâ na ˈu cwiluiindyuˈ Cristo, Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ. 	 ואנחנו האמנו ונדע כי אתה המשיח בן אל חי׃


Nˈomnnoom matseijomnaˈ chaˈcwijom ntsaachom ndoˈ jndye corona ñjom xqueeⁿ. Waa xueⁿˈeⁿ na teiljeiinaˈ nacjoomˈm na macanda̱ nqueⁿ ntyjeeⁿ, tjaaˈnaⁿ ˈñeeⁿ caljeii. 	 ועיניו כלבת אש ועטרות הרבה על ראשו ויש לו שם כתוב אשר לא ידע איש כי אם הוא לבדו׃


Tquieˈcañom naⁿˈñeeⁿ Felipe. Jom tsˈaⁿ tsjoom Betsaida, tsˈo̱ndaa Galilea. Nnˈaⁿ griegosˈñeeⁿ tyˈecataⁿna cwii nayaˈñeeⁿ nnoom, jluena: —Aa re sa, lˈue nˈo̱o̱ⁿyâ na nlana̱a̱ⁿyâ ñˈeⁿ Jesús. 	 ויקרבו אל פילפוס איש בית צידה אשר בארץ הגליל וישאלו ממנו לאמר אדני לראות את ישוע חפצנו׃


Ndoˈ majoˈti quia na cwintyˈiaˈyoˈ na cwiluii chaˈtso nmeiⁿˈ na jnda̱ tsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, quia joˈ calaˈno̱ⁿˈyoˈ na jnda̱ teindyooˈ mˈaaⁿnaˈ. Manncwja̱caño̱o̱ⁿnndaˈa. 	 כן גם אתם בראותכם את כל אלה דעו כי קרוב הוא לפתח׃


Sa̱a̱ Jesús ñemaaⁿˈcheeⁿ mˈaaⁿ. Meiⁿcwii ñˈoom ticˈo̱o̱ⁿ. Quia joˈ juu tyee na cwiluiitquieñe taxˈeeñennaaⁿˈaⁿ, tsoom: —¿Aa ˈu cwiluiindyuˈ Cristo, Jnda nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyô̱? 	 והוא החריש ולא השיב דבר ויוסף עוד הכהן הגדול לשאל אתו ויאמר אליו האתה הוא המשיח בן המברך׃


Ndoˈ quia na tquia̱a̱ⁿ cwenta na juu na cwilˈana tixcwe mˈaaⁿnaˈ chaˈxjeⁿ maˈmo̱ⁿ ñˈoom na mayuuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na nluiˈnˈmaaⁿñe tsˈaⁿ, jo nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ tsjo̱o̱ nnom Pedro: “ˈU jeˈ na tsˈaⁿ judío ˈu, sa̱a̱ ljooñe macheˈ chaˈcwijom nchii joˈ ˈu. Nnˈaⁿ na nchii judíos cwiluiindyena, ¿chiuu na ñeˈcatsaˈ na cˈomna chaˈxjeⁿ cwilˈa nnˈaⁿ judíos?” 	 אכן בראותו את אשר לא ישרו לכת כאמתה של הבשורה אמרתי אל כיפא בפני כל אם אתה היהודי תתנהג כנכרי ולא כיהודי למה תכריח את הגוים להתנהג כיהודים׃


Jnda̱ na tyˈequieˈna quiiˈ tsjoom, tquiena yuu waa wˈaa. Tyˈewana cuarto nandye wˈaa yuu cwicˈeeⁿyana. Ndoˈ ñˈeⁿ Pedro ñequio Jacobo, Juan, Andrés, Felipe, Tomás, Bartolomé, Mateo, Jacobo jnda Alfeo, Simón tsˈaⁿ na cwilue nnˈaⁿ cananista ndoˈ ñˈeⁿ Judas tyjee Jacobo. 	 ויבאו העירה ויעלו אל העליה אשר היו ישבים בה פטרוס ויעקב ויוחנן ואנדרי פילפוס ותומא בר תלמי ומתי יעקב בן חלפי ושמעון הקנא ויהודה בן יעקב׃


Sa̱a̱ meiiⁿ na luaaˈ tso Isaías, majndyendye nnˈaⁿ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos, tyolaˈyuˈna ñˈeⁿ Jesús. Sa̱a̱ jnaaⁿˈ na nquiaana nnˈaⁿ tmaaⁿˈ fariseos, joˈ chii ticatjeiˈyuuˈndyena na ljoˈ. Ee xeⁿ nlˈana na ljoˈ tixonquia fariseosˈñeeⁿ na wanaaⁿ na nlaˈjomndyena xjeⁿ na cwiˈoona watsˈom. 	 אולם רבים אף מן השרים האמינו בו אך בגלל הפרושים לא הודו למען אשר לא ינדו׃


Matsjo̱o̱ ñˈoomwaaˈ nda̱a̱ˈyoˈ cha tiñeˈquiandyoˈ na nñeˈquiuˈnnˈaⁿnaˈ ˈo cwii ñˈoom na nlaˈneiⁿ nnˈaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ na nncjaachuuñenaˈ ˈo. 	 וזאת אמר אני לכם למען אשר לא יטעה אתכם איש בשפתי חלקות׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na: —Luaa waa na machˈee Tyˈo̱o̱tsˈom, mañequiaaⁿ na ˈo caliuˈyoˈ ñˈoom na wantyˈiuuˈ mˈaaⁿnaˈ cantyja na matsa̱ˈntjoom. Sa̱a̱ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ tinquiaaⁿ na nlaˈno̱ⁿˈna. 	 ויען ויאמר כי לכם נתן לדעת את סודות מלכות השמים ולהם לא נתן׃


Quia joˈ Pablo ñequio nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê jluiˈna tsjoom Pafos. Tuo̱na wˈaandaa. Tyˈena, tquiena tsjoom Perge ndyuaa Panfilia. Joˈ joˈ ˈndii Juan joona, tjalcweeⁿˈeⁿ Jerusalén. 	 ויצאו פולוס והאנשים אשר אתו מפפוס וירדו באניה ויבאו אל פרגי אשר בפמפוליא ויעזב אתם יוחנן וישב ירושלים׃


Ja cweˈ jnda̱ˈti canchooˈwe xuee na tjo̱waa Jerusalén na tjo̱catseitˈmaaⁿˈndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ ˈu ta nnda̱a̱ nljeiˈ na mayuuˈ na ljoˈ. 	 אתה תוכל לדעת אשר לא עברו יותר משנים עשר יום מעת עלותי ירושלים להשתחות׃


Queⁿˈyoˈ cwenta, mˈaⁿ nnˈaⁿ jeˈ na cwilatiuuˈyoˈ na majuˈcjenaˈ joona. Sa̱a̱ nda̱nquia nntseiwendyenaˈ joona. Ndoˈ mˈaⁿ nnˈaⁿ jeˈ na cwilaˈtiuu nquiee na tˈmaⁿ cwiluiindye, sa̱a̱ nncueˈntyjo̱ na nncjuˈcjenaˈ joona. 	 והנה יש אחרונים אשר יהיו ראשונים וראשונים אשר יהיו אחרונים׃


Juu xjeⁿˈñeeⁿ jndeii seixuaa Jesús, tsoom: —Elí, Elí, lama sabactani. (Ñˈoomwaaˈ matsonaˈ: Tsotya̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom, ¿chiuu na maˈndiiˈ ja? ) 	 וכעת השעה התשיעית ויצעק ישוע בקול גדול אלי אלי למה שבקתני ותרגומו אלי אלי למה עזבתני׃


Tˈo̱ Jesús, tsoom: —Mˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu na wiiˈ tyenquiuuˈ ja. Ee ntyjiiya na jnda̱ teilˈue juu najndeii na matseixmaⁿya na nˈmaⁿ tsˈaⁿ. 	 ויאמר ישוע נגע בי אדם כי ידעתי אשר יצאה ממני גבורה׃


Tyomˈaaⁿñê yuu na ñjomndye lˈoo. Jlunda̱a̱ñê, ntyˈiaaˈtquiaaⁿ na mˈaaⁿ Lázaro nacañoomˈ Abraham. 	 ובהיותו במכאבות בשאול וישא את עיניו וירא את אברהם מרחוק ואת לעזר בחיקו׃


Ndoˈ nchii macanda̱ joo na tqueeⁿ cwitjoomnaˈ na wiˈ, mati jaa na jnda̱ toˈño̱o̱ⁿya Espíritu Santo, cwii na cweˈ tyuaaˈya na xeⁿ jnda̱ nntoˈño̱o̱ⁿñˈa̱a̱ⁿ na jnda̱ seijndaaˈñê na nndaaya, jaa tˈmaⁿ wiˈ cwitjo̱o̱ⁿya yocheⁿ na cwimeiⁿndo̱o̱ˈa na nncwjaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom jaa na cwiluiindyo̱ ntseinaaⁿ, cha na nnda̱a̱ nndyaandye seiiˈa. 	 ולא זאת בלבד כי גם אנחנו אף אם יש לנו בכורי הרוח נאנח בנפשנו ונחכה למשפט הבנים פדות גויתנו׃


Mantyjiiya chiuu waa na mˈaⁿˈyoˈ ndoˈ na majoˈto cwicˈeⁿˈyoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na matsa̱ˈntjom tsaⁿjndii. Ntyjiiya na tyeⁿ cwileiˈñˈomˈyoˈ xueya ndoˈ tyootjeiˈndyoˈ cantyja na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ meiiⁿ na xcwe quiiˈ tsjomˈyoˈ jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ tiˈxˈiaaˈyoˈ Antipas. Jom ñequio na xcweeˈ tsˈoom tyocwjiˈyuuˈñê cantyja ˈnaⁿya nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom nnom tsaⁿjndii na maxjeⁿ macˈeⁿ joˈ joˈ. 	 ידעתי את מעשיך ואת מקום שבתך אשר שם כסא השטן ותדבק בשמי ולא שקרת באמונתי גם בימי אנטיפס עדי הנאמן אשר נהרג אצלכם מקום מושב השטן׃


Cwiwitquiooˈya na ˈo laxmaⁿˈyoˈ cwii carta na nquii Cristo seiljeiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿ na jnda̱ macwilˈaayâ quiiˈntaaⁿˈyoˈ, na nchii teiljeii juunaˈ ñequio ndaantom, sa̱a̱ ñequio Espíritu Santo, meiⁿ nchii nacjooˈ lcaaˈljo̱ˈ sa̱a̱ teiljeiinaˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ. 	 כי בידוע שאתם אגרת המשיח ערוכה על ידי שרותנו כתובה לא בדיו כי אם ברוח אלהים חיים ולא על לוחות אבן כי אם על לוחות בשר הלב׃


Xjeⁿ na tyˈeñˈom sondaro Jesús na nntyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ, tˈuena cwii tsˈaⁿ na jnaⁿ jnda̱a̱, tsˈaⁿ tsjoom Cirene na jndyu Simón. Jlaˈcachuuna jom tsˈoomˈnaaⁿ tyojaantyjo̱o̱ⁿ naxeⁿˈ Jesús ñˈeⁿ juunaˈ. 	 וכאשר הוליכהו משם ויחזיקו באיש אחד הבא מן השדה ושמו שמעון איש קוריני וישימו עליו את הצלב לשאת אחרי ישוע׃


Jnda̱ teinom nmeiⁿˈ, José tsˈaⁿ na jnaⁿ Arimatea, tjacaaⁿ nnom Pilato na nñequiaa tsaⁿˈñeeⁿ seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈ Jesús. Joséˈñeeⁿ matseijomñê ñˈoom na mañequiaa Jesús sa̱a̱ cweˈ ntyˈiu ee nquiaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ judíos. Pilato tquiaaⁿ ñˈoomˈm. Joˈ chii José tjaaⁿ, tjacˈoom seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈ Jesús. 	 ויהי אחרי כן בא יוסף הרמתי והוא תלמיד ישוע אך בסתר מפני היהודים וישאל מאת פילטוס אשר יתנהו לשאת את גופת ישוע וינח לו פילטוס ויבא וישא את גופת ישוע׃


Ñˈeeⁿˈndyoˈ ˈo na ñejlaˈxmaⁿˈyoˈ nmeiⁿˈ cwitjo̱o̱cheⁿ na nlaˈyuˈyoˈ, sa̱a̱ jeˈ jnda̱ tmaⁿndyoˈ, jnda̱ tqueⁿndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo, jnda̱ tqueeⁿ ˈo na tjaa jnaⁿ laˈxmaⁿˈyoˈ ñequio xueeˈ Ta Jesucristo ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nquii Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaya. 	 וכאלה לפנים היו מקצתכם אבל רחצתם אבל קדשתם אבל הצדקתם בשם האדון ישוע וברוח אלהינו׃


Ee quia ljoˈcheⁿ nnquioo cwii nawiˈ na tˈmaⁿticheⁿ na meiⁿjom ndiiˈ tyootjoom nnˈaⁿ cantyjati xjeⁿ na tuii tsjoomnancue hasta jeˈ. Ndoˈ xuee na cwii wjaatinaˈ, meiⁿ tajom cwii nluiinndaˈ cwiicheⁿ nawiˈ chaˈna juunaˈ. 	 כי אז תהיה צרה גדולה אשר כמוה לא נהיתה מראשית העולם עד עתה וכמוה לא תהיה עוד׃


Ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom tandyo xuee ñequio luee ángeles, tyeⁿ tyoqueⁿnaˈ xjeⁿ nnˈaⁿ, ndoˈ chaˈxjeⁿ na matyˈiomyanaˈ tyotˈuiinaˈ nnˈaⁿ na waa jnaⁿ tyolaxmaⁿ ndoˈ tyolaˈtjo̱o̱ndyena nnom juunaˈ. 	 כי אם הדבר הנאמר על ידי המלאכים היה קים וכל פשע ומרי נשא את ענשו כמשפט׃


Quia na jaawindyooˈ nleixuee seineiⁿ Pablo nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwaˈna. Matsoom: —Jeˈ jnda̱ quinˈoom xuee na mˈaⁿˈyoˈ na chjooˈ nˈomˈyoˈ, tyoocwaˈyoˈ, ndoˈ tyoondaˈyoˈ. 	 והבקר טרם יאור ופולוס מבקש מכלם לטעם לחם לאמר היום יום ארבעה עשר אשר חכיתם צמים ולא טעמתם מאומה׃


Caljooˈndyo̱tya̱a̱ⁿya ñequio ñˈoom na cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya. Tilˈaaya na we waa cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. Ee ñˈoom na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ya na nntsˈaaⁿ, maxjeⁿ nntseicanda̱a̱ˈñê. 	 נחזיקה בהודית התקוה בל נמוט כי נאמן המבטיח׃


’Ja jnda̱ seitˈmaaⁿˈndyo̱ ˈu quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue. Ndoˈ majnda̱ mamañequiaandyo̱ na cˈio̱ cwentaa nnˈaⁿ, mañejuu tsˈiaaⁿˈñeeⁿ na tquiaaˈ no̱o̱ⁿ na catsˈaa. 	 אני פארתיך בארץ כליתי פעלך אשר צויתני לעשות׃


Waa nawiˈ na mawino̱o̱ⁿya cwentaˈyoˈ, sa̱a̱ neiⁿya na ljoˈ matjo̱ⁿ ee cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ, ñequio seiiˈa matseicanda̱a̱ˈñenaˈ juu nawiˈ na teinom Cristo cwentaa nnˈaⁿ tmaaⁿˈ ˈnaaⁿˈaⁿ, na juu joˈ seiiⁿˈeⁿ tseixmaⁿnaˈ. 	 עתה הנני שמח בענויי אשר אני סבל למענכם ואמלא את החסר ביסורי המשיח בבשרי בעד גופו היא העדה׃


Nntsˈaanaˈ na tajndeiiˈ nˈomna ncˈe na cwicatyuena ñequio na mˈaaⁿˈticheⁿ nˈomna chiuu cwii wjaachˈeetinaˈ nnom tsjoomnancue. Ee nntseicwachuuˈñenaˈ chaˈtso ˈnaⁿ najnda̱ na matseixmaⁿ tsjo̱ˈluee. 	 וימוגו בני האדם מאימה ומחרדת הבאות על כל הארץ כי כחות השמים יתמוטטו׃


Tˈo̱ Jesús cwii ñˈoom na tjañoomˈ. Maˈmo̱ⁿnaˈ na nchii chaˈtsondye nnˈaⁿ nncˈooquieeˈndye yuu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Tsoom: —Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ, jom jnoomˈm cwii nantquie tˈmaⁿ ndoˈ tqueeⁿˈñê jndye nnˈaⁿ. 	 והוא אמר אליו איש אחד עשה סעודה גדולה ויקרא לרבים׃


Ñˈoom na macaⁿˈtya̱ya nda̱a̱ˈyoˈ ˈo nnˈaⁿya, na tilcwiˈyoˈ meiⁿ cañoomˈluee, meiⁿ tyuaa ndoˈ meiⁿcwii nnom ˈnaⁿ, macanda̱ canduˈyoˈ na mayuuˈ ñˈoom na nquiuˈyoˈ na mayuuˈ ndoˈ ñˈoom na nquiuˈyoˈ na tiyuuˈ, canduˈyoˈ na tiyuuˈ joˈ cha na tintˈuii Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo cantyja ˈnaaⁿˈ jnaⁿˈyoˈ. 	 וראש דבר אחי לא תשבעו לא בשמים ולא בארץ ולא בכל שבועה אחרת ויהי הן שלכם הן ולא שלכם לא פן תפלו בידי הדין׃


Ndoˈ ljooˈñe María chaˈna ndyee chiˈ ñequio Elisabet. Jnda̱ chii tjalcweeⁿˈeⁿ waⁿˈaⁿ. 	 ותשב מרים עמה כשלשה חדשים ותשב לביתה׃


Ee nleitquiooˈndye nnˈaⁿ cwii cwii ntyja na nlaˈcajndyundyena xueya ee nluena na joona cwiluiindyena Cristo. Ndoˈ jndye nnˈaⁿ nñeˈquioˈnnˈaⁿna na ljoˈ nlˈana. 	 כי רבים יבאו בשמי לאמר אני הוא ויתעו רבים׃


Mati maluaaˈ matseijomnaˈ jaa nnˈaⁿ na cwilaˈyuuˈa. Ee cwii tjo̱o̱cheⁿ na jndya̱a̱ya ñˈoom na catseiyuˈ tsˈaⁿ ñequio Cristo, tyomˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿ chaˈtso nnom na quitˈmaⁿ nˈom nnˈaⁿ na cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ ntyjaaˈya nˈomna na nluiˈnˈmaaⁿndyena. 	 ככה גם אנחנו בעוד היותנו קטנים היינו משעבדים ליסדות העולם׃


Quia joˈ tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na: —¿Ljoˈ tuii? Joona tˈo̱o̱na nnoom: —Aa, waa na tuii cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús, tsˈaⁿ tsjoom Nazaret na tyotseixmaⁿ profeta. Tˈmaⁿ najneiⁿ tsˈiaaⁿ na tyochˈeeⁿ ñequio ñˈoom na tyotseineiiⁿ jo nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ ndoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאמר אליהם ומה המה ויגידו אליו מעשה ישוע הנצרי אשר היה איש נביא גבור בפעל ובאמר לפני האלהים ולפני כל העם׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ luaaˈ, luaa matsonaˈ: Calcwiˈ ˈu na watsuˈ, quicantyjaˈ na waˈ quiˈntaaⁿ lˈoo cha na nñequiaa Cristo na xuee nncˈoomˈ. 	 על כן הוא אומר עורה הישן וקומה מן המתים ויאר לך המשיח׃


Meiiⁿ tˈmaⁿ na caxuee tyotseixmaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, sa̱a̱ juu ñˈoom na maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jaa na tjaa jnaⁿ laxmaaⁿya, tˈmaⁿticheⁿ nacaxuee na tseixmaⁿnaˈ. 	 כי אף הנכבד איננו נחשב לכבוד לעמת הכבוד הנעלה הזה׃


Ndoˈ tsoom nnom cwiicheⁿ tsˈaⁿ: —Candyotseijomndyuˈ ñˈeⁿndyo̱. Sa̱a̱ tso tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —Jeeⁿ sa ˈu Ta, quiaaˈ na wanaaⁿ na catyˈiujndya̱a̱ tsotya̱, quia joˈ yuuˈ jeˈ, nñˈa̱ⁿya ñˈeⁿndyuˈ. 	 ואל איש אחר אמר לך אחרי והוא אמר אדני תן לי ואלכה בראשונה לקבר את אבי׃


Ntˈom nnˈaⁿ mañoomˈ cwiwitquiooˈ na cwilaˈtjo̱o̱ndye cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntˈuiinaˈ joona sa̱a̱ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ nda̱nquia cwiwitquiooˈ naljoˈ laxmaⁿna. 	 יש בני אדם אשר חטאתיהם גלויות ומקדימות לדין ויש מהם אשר הנה הלכות אחריהם׃


ˈÑeeⁿ juu na machˈee na jndeiˈnaˈ cjaˈ ñˈeⁿñê na ncjaˈchuˈ xuu ˈnaaⁿˈaⁿ cwii kilómetro, cjaˈ meiiⁿ we. 	 והאנס אותך ללכת עמו דרך מיל לך אתו שנים׃


Taxˈeeⁿ nda̱a̱na, tsoom: —¿Cwanti tyooˈ cwileiñˈomˈyoˈ? Cantyˈiaˈyoˈ cwanti na mawaa. Jnda̱ na lˈueena, jluena nnoom: —Ñeˈom taⁿˈ tyooˈ ñˈeⁿ we catscaa cwileinˈo̱o̱ⁿyâ. 	 ויאמר אליהם כמה ככרות לחם יש לכם לכו וראו וידעו ויאמרו חמש ושני דגים׃


Tjalcweˈ Jesús na ñetˈoom joˈ joˈ. Tjawinoom ndyuaa Tiro, ndoˈ ndyuaa Sidón ñequio ndyuaa jo ndoˈ njoom Decápolis. Tueⁿˈeⁿ ndaaluee chjoo tsˈo̱ndaa Galilea. 	 וישב ויצא מגבול צור וצידון ויבא אל ים הגליל בתוך גבול עשר הערים׃


Ncˈe na luaaˈ, juu na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ, macaⁿnaˈ na cˈomˈyoˈ na xcwe cantyja ˈnaⁿˈyoˈ ñequio nnˈaⁿ, ndoˈ ñequio juu joˈ cˈomˈyoˈ na xcwe calaˈno̱ⁿˈyoˈ, 	 בעבור זאת השתדלו להעמיד באמונתכם את הצדקה ובצדקה את הדעת׃


Naⁿˈñeeⁿ na cwiquieˈcañom ˈo na cwiluena na joona cwiluiindyena apóstoles na tjacantyja, sa̱a̱ meiⁿchjoo ticatsˈaanaˈ ntyjii na cjeti matseixmaⁿya ñˈeⁿndye joona. 	 אולם אחשב אשר אינני נפל במאומה מהשליחים הגדולים כל כך׃


Sa̱a̱ juu ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii matseijndaaˈñenaˈ na chaˈtsondye nnˈaⁿ mˈaⁿtyeⁿna nacje ˈnaaⁿˈ jnaⁿ. Luaaˈ waa cha chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿñê nnda̱a̱ nntoˈñoomna ñˈoom na jnda tsoom na nntsˈaaⁿ ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Jesucristo. 	 אבל הכתוב סגר את הכל ביד החטא למען תנתן ההבטחה אל המאמינים באמונת ישוע המשיח׃


Sa̱a̱ jeˈ nnco̱ matsjo̱o̱ nndyeˈyoˈ: Tilˈueendyuˈ na nnjoom quia na macoˈwiˈ tsˈaⁿ ˈu. Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na mmeiⁿˈ ndaˈ ntsmaⁿˈ ntyjaya, mati ntyjatymaaⁿˈ quiaaˈ na mmeiiⁿˈeⁿ ndaˈ. 	 אבל אני אמר לכם אל תתקוממו לרע אך המכה אותך על הלפי הימנית הטה לו גם את האחרת׃


Cantyjati na tyolaˈtˈmaaⁿˈndye cheⁿnquiee nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ ndoˈ ticalˈana xjeⁿ cantyja na ya tyomˈaⁿna, malaaˈtiˈ calˈaˈyoˈ na nlquiinaˈ joona ndoˈ na cwajndii nntjoomna. Ee na jlaˈtiuuna naquiiˈ nˈomna: “Jaa mˈaaⁿtya̱a̱ⁿya na cwitsa̱ˈntjo̱o̱ⁿya. Tyooˈndiinaˈ jaa na nncˈo̱o̱ⁿya chaˈna cwii yuscu na jnda̱ ljoñe. Jaa xocatjo̱o̱ⁿya na nncˈo̱o̱ⁿya na cwityua̱a̱ya.” 	 כאשר התרוממה והתענגה כן תנו לה חבל ואבל כי אמרה התרוממה והתענגה כן תנו לה חבל ואבל כי אמרה בלבבה אני ישבתי מלכה ולא אהיה אלמנה ואבל לא אראה׃


Sa̱a̱ teijndeii tyuaa yuscuˈñeeⁿ ee seintquiooñenaˈ ˈndyoonaˈ ndoˈ tˈuunaˈ jndaaˈñeeⁿ na tjuˈ catsoomjndii ñequio ˈñom. 	 ותעזר הארץ את האשה ותפתח הארץ את פיה ותבלע את הנהר אשר שלח התנין מפיהו׃


Nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na nljooˈndyo̱ ñˈeⁿndyoˈ meiiⁿ ñeˈcwantindyo xuee oo chaˈwaa ncueeteiⁿ. Quia joˈ ˈo nnda̱a̱ nntsalacwanomˈyoˈ ja nato quia na nncjo̱ xeⁿ yuu cwijo̱yo̱. 	 ואולי אשב עמכם ימים אחדים או כל ימי הסתו למען תלוני אל אשר אלך שמה׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, ndoˈ na jeeⁿ ñeˈcantyˈiaya, ˈo na jeeⁿ jnda ntyjiiya, jeeⁿ neiⁿya cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, na cwiluiindyoˈ cwii na tantjo̱ⁿya, tyeⁿ caljooˈndyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesús. 	 ועתה אחי החביבים והחמודים שמחתי ועטרת ראשי עמדו נא כן באדנינו חביבי׃


Chaˈwaa na ndyowanaˈ, mˈaaⁿ na wiˈ tsˈoom chaˈtsoti nnˈaⁿ na cwii wjaawicantyjooˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye jom. 	 וחסדו לדור דורים על יראיו׃


Ndoˈ tˈo̱ Abraham nnoom: “Xeⁿ tiñeˈcandyena ñˈoom na tyoñequiaa Moisés ñequio profetas, mati xocandyena ñˈoom ˈndyoo cwii tsˈaⁿ meiiⁿ na nncwandoˈnndaˈ na jnda̱ tueˈ.” 	 ויאמר אליו אם לא ישמעו אל משה ואל הנביאים גם כי יקום אחד מן המתים לא יאמינו׃


Juu tsjoomˈñeeⁿ ljoˈyu xjeⁿ nquinaˈ, ñeˈcwii xjeⁿ cantyja na tmeiⁿnaˈ ndoˈ cantyja na tconaˈ. Quia joˈ tjeiiⁿˈeⁿ xjeⁿ cwii ntyjaaˈ tsjoomˈñeeⁿ ñequio tsˈoomxjeⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. Tueˈntyjo̱ chaˈna we meiⁿ waljooˈ we siaⁿnto kilómetros na tco juunaˈ. Ñeˈcwii xjeⁿ cantyja na tconaˈ ñequio na tmeiⁿnaˈ ñequio na ndyenaˈ. 	 ומושב העיר מרבע וארכה כרחבה וימד את העיר בקנה המדה שנים עשר אלף ריס ארכה ורחבה וקומתה שוים המה׃


Quia joˈ ntyˈianndaˈa ndoˈ ljei cwii nchquiu canchiiˈ. Nacjooˈ nchquiuˈñeeⁿ wacatyeeⁿ cwii na matseijomnaˈ tsˈaⁿ. Xqueeⁿ ñjom cwii corona na tuiinaˈ ñˈeⁿ sˈom cajaⁿ, ndoˈ tˈueeⁿ xjo carwato na ta̱a̱ ˈndyoo. 	 וארא והנה ענן בהיר ועל הענן ישב כדמות בן אדם ועל ראשו עטרת זהב ובידו מגל מלטש׃


Ndoˈ xeⁿ mˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu na ñecatsˈaa nata̱ˈ wendye naⁿˈñeeⁿ, quia joˈ nluiˈ chom ndyueena na nlcoñe tsaⁿˈñeeⁿ. Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na ñeˈcatsˈaa nata̱ˈ joona, majndaaˈ na laaˈtiˈ nncueˈ. 	 וכי יבקש איש להרע להם תצא אש מפיהם ואכלה את איביהם וכן כל המבקש להרע להם מות יומת׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na: —Meiiⁿ na macwjiˈyuuˈndyo̱ cantyja ˈnaⁿya, sa̱a̱ ñˈoom na mayuuˈ juunaˈ, ncˈe ntyjiiya yuu jnaaⁿya, ndoˈ ntyjiiya yuu jo̱yo̱. Sa̱a̱ ˈo ticaliuˈyoˈ yuu jnaaⁿya, meiⁿ yuu na jo̱. 	 ויען ישוע ויאמר אליהם אף אם אעיד על נפשי עדותי נאמנה יען כי ידעתי מאין באתי ואנה אני הלך ואתם לא ידעתם מאין באתי ואנה אלך׃


ˈO nnˈaaⁿya, ljoˈwaayu ñetjomˈyoˈ chaˈxjeⁿ ñetjoom ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ndyuaa Judea. Ee nquiee nnˈaⁿ tsjomˈyoˈ ñetaˈwiˈna ˈo chaˈxjeⁿ tuii ndyuaa Judea, tyotaˈwiˈ nnˈaⁿ judíos ncˈiaana na cwilayuˈ ñequio Cristo Jesús. 	 כי אתם אחי הלכתם בעקבי קהלות האלהים אשר בארץ יהודה במשיח ישוע כי סבלתם גם אתם כאלה על ידי בני שבטכם כאשר סבלו גם המה על ידי היהודים׃


Sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na nntaˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, ¿aa chii jnda̱ ñejlaˈnaⁿˈyoˈ libro na seiljeii Moisés yuu na matseineiⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈoom nioom na ntyˈiaaⁿˈaⁿ? Joˈ joˈ xcwe naquiiˈ ntsaachom na cwico tsˈoomˈñeeⁿ, teicˈuaa na matseineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom, tso: “Ja cwiluiindyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaˈ Abraham, Isaac ndoˈ Jacob.” 	 ועל דבר המתים כי קום יקומו הלא קראתם בספר משה בסנה את אשר דבר אליו האלהים לאמר אנכי אלהי אברהם ואלהי יצחק ואלהי יעקב׃


Ee tsoom na tijoom cantycwii na wiˈ tsˈoom chaˈtsondye nnˈaⁿ tsjaaⁿ Israel, majuu Abraham ñequio nnˈaⁿ na tuiindye tsjaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 כאשר דבר אל אבותינו לאברהם ולזרעו עד עולם׃


’Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ. ˈÑeeⁿ juu na mandii ñˈoom ˈndyo̱ ndoˈ matseiyuˈ ñequio nqueⁿ na jñoom ja, juu tsaⁿˈñeeⁿ matseixmaⁿ na ticantycwii na wandoˈ, meiⁿ ticatuˈxeⁿñe cantyja jnaaⁿˈ. Ñeseixmaⁿ na tsˈoo juu sa̱a̱ jeˈ matseixmaⁿ na ticantycwii na wandoˈ. 	 אמן אמן אני אמר לכם השמע דברי ומאמין לשלחי יש לו חיי עולמים ולא יבא במשפט כי עבר ממות לחיים׃


Luaaˈ waa na matsjo̱o̱ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ, sa̱a̱ tintjeiˈyoˈ cwenta na tseixmaⁿnaˈ ñˈoom na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 ואני אמר זאת בדרך עצה ולא בדרך מצוה׃


Quia joˈ teicantyja Saulo nomtyuaa. Seinˈmeiiⁿˈeⁿ luaˈnnoom sa̱a̱ tileicantyˈiaaⁿˈaⁿ. Joˈ chii tˈuena tsˈo̱o̱ⁿ tyˈeñˈomna jom tsjoom Damasco. 	 ויקם שאול מן הארץ ובפתחו את עיניו לא ראה איש ויחזיקו בידו ויוליכהו לדמשק׃


Ee Tsotya̱ya lˈue tsˈoom na chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwintyˈiaa ja na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿndyo̱ nntoˈñoomna na ticantycwii na cwitaˈndoˈna. Ndoˈ xuee na macanda̱ ja nñequia na nntaˈndoˈxco joo nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. 	 וזה רצון שלחי אשר כל הראה את הבן ומאמין בו יהיו לו חיי עולמים ואני אקימנו ביום האחרון׃


Jnda̱ na lcweeˈnndaˈ nnˈaⁿ na canchooˈwe tsˈiaaⁿ na jñom Jesús joona, jlaˈcandiina jom chaˈtso na jnda̱ lˈana. Quia joˈ tjachom joona, tyˈena cwii ntyja jo jnda̱a̱ nndyooˈ tsjoom Betsaida. 	 וישובו השליחים ויספרו לו את כל אשר עשו ויקחם אליו ויסר לבדד אל מקום חרב אשר לעיר הנקראה בית צידה׃


Sa̱a̱ xeⁿ ljoˈ na meiⁿndo̱o̱ˈa na nntyˈiaaya ndicwaⁿ tyoontyˈiaaya joˈ, macaⁿnaˈ na cˈo̱ⁿtˈmaaⁿˈndyo̱ nˈo̱o̱ⁿya yocheⁿ na meiⁿndo̱o̱ˈa juunaˈ. 	 אבל אם נקוה לאשר לא ראינהו נחכה לו בסבלנות׃


Luaa nntsjo̱o̱ nndyeˈyoˈ, maluaaˈ na tˈmaⁿti neiiⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ cañoomˈluee cantyja ˈnaaⁿˈ cwii tsˈaⁿjnaⁿ na cwilcweˈ tsˈom, nchiiti ñequieenˈaaⁿ nchooˈ nqui nchooˈ ñjeeⁿ tsˈaⁿ na mamachˈee yuu na matyˈiomyanaˈ na ticaⁿnaˈ na nlcweˈ tsˈom. 	 אני אמר לכם כי כן תהיה שמחה בשמים על חוטא אחד השב יותר מעל תשעים ותשעה צדיקים אשר לא יצטרכו לתשובה׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na meintyjeeˈ joˈ joˈ tyoluena nnom Pablo: —¿Chiuu na matseiˈneiⁿˈ ñˈoom na matseijnaaⁿˈnaˈ tyee na cwiluiitquieñe na mandiˈntjom nnom Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 ויאמרו העמדים שם את הכהן הגדול לאלהים תחרף׃


ˈÑeeⁿ juu na jnda̱ jnaⁿñe ñequio natia, quia mawaˈcatya̱ⁿ tio ˈnaⁿya, nñequiaya na nncwaˈcatyeeⁿ na cañomya, chaˈxjeⁿ ja jnda̱ jnaⁿndyo̱ ñequio natia ndoˈ jnda̱ jndyocajmaⁿya nacañoomˈ Tsotya̱ya tio ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 המנצח אתננו לשבת אתי על כסאי כאשר נצחתי גם אנכי ואשב את אבי על כסאו׃


Joˈ chii chaˈtso nmeiⁿˈ na cwiqueⁿ nˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ cwiqueⁿ nˈom nnˈaⁿ na tyoolayuˈ, queⁿˈyoˈ cwenta na lˈoo laxmaⁿnaˈ, chaˈna na ncˈoomya tsˈaⁿ ñˈeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ na nchii saaⁿˈaⁿ, nchii scoomˈm, meiⁿ talajomndyoˈ tsˈiaaⁿ na tiljuˈ laxmaⁿ, meiⁿ tañequiandyoˈ ñequio joo na queeⁿ nˈom seiiˈyoˈ, meiⁿ talaˈjomndyoˈ ñequio joo natia na lˈue nˈomˈyoˈ, meiⁿ tilaˈqueeⁿ nˈomˈyoˈ ˈnaaⁿˈ cwiicheⁿ tsˈaⁿ, na juu joˈ ljoˈyu jnaaⁿˈ tsˈaⁿ chaˈxjeⁿ na matseitˈmaaⁿˈñe cwii na nlˈa nnˈaⁿ. 	 על כן תמותתו את אבריכם בארץ את הזנות והטמאה והזמה והתאות הרעות ונטות אחרי הבצע אשר היא עבודת אלילים׃


’Ndoˈ ntyjiiya, ˈo nnˈaⁿya, na tîcalaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ lˈaˈyoˈ ñequio naⁿmaⁿnˈiaaⁿ ˈnaⁿˈyoˈ jlaˈcueˈyoˈ Jesús. 	 ועתה אחי ידע אני כי בבלי דעת עשיתם גם אתם גם ראשיכם׃


Majuu xjeⁿˈñeeⁿ na matseineiⁿ Simeón, seicandyooˈñe Ana nacañoomna. Tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ yuˈndaa Jesús. Jnda̱ chii tyotseineiiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ juu nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ Jerusalén ñequio nnˈaⁿ ntˈomcheⁿ njoom na cwimeindooˈ na nndyaandye na cwilaxmaⁿ jnaⁿ. 	 ותקם בשעה ההיא ותגש להדות ליהוה ותדבר עליו באזני כל המחכים לגאלה בירושלים׃


Sa̱a̱ na jeeⁿ jmeiⁿˈ tyontyˈiaaˈ ñeˈquioomˈ, tˈuaanaˈ. Tjacaaⁿnaˈ ee na tinjoom tyˈe nchˈiooˈnaˈ. 	 ויהי כזרח השמש ויצרב וייבש כי אין לו שרש׃


Ee jnda̱ tjuˈcje Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈtso nacjeeˈ ncˈee Cristo, joˈ chii quia na matsonaˈ naljoˈ, cwiwitquiooˈya na ticˈoomnaˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee jom chaˈtso jnda̱ tqueeⁿ nacje ˈnaaⁿˈ Cristo. 	 כי כל שת תחת רגליו ובאמרו כל הושת תחתיו ברור הוא שהשת כל תחתיו איננו בכלל׃


Juu tsˈaⁿ na nntseiyuˈ ndoˈ nleitsˈoomñe, nluiˈnˈmaaⁿñe. Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na ticatseiyuˈ, maxjeⁿ nntˈuiityeⁿnaˈ juu cantyja jnaaⁿˈ. 	 המאמין ונטבל הוא יושע ואשר לא יאמין יאשם׃


Sa̱a̱ mˈaⁿ cwantindyoˈ ˈo tsjoom Sardis na tyoolacwajndiindyoˈ liaˈyoˈ ñequio natia. Joˈ chii nñequiaya liaa canchiiˈ na nlcweeˈyoˈ ndoˈ nncˈomˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ ee laˈxmaⁿˈyoˈ na nndaˈyoˈ joonaˈ. 	 יש לך גם בסרדיס שמות מעטים אשר לא גאלו את מלבושיהם ויתהלכו אתי לבשי לבנים כי ראוים הם לזאת׃


Joo nnˈaⁿ na mˈaⁿ na chjooˈ nˈom, cˈomna chaˈxjeⁿ quia waa xuee. Ndoˈ joo nnˈaⁿ na mˈaⁿ ncuee, cˈomna chaˈcwijom mˈaⁿna na chjooˈ nˈomna. Ndoˈ nnˈaⁿ na cwilajnda ˈnaⁿ cˈomna chaˈcwijom nchii ˈnaaⁿna joˈ. 	 והבכים כאינם בכים והשמחים כאינם שמחים והקונים כאלו אין קנין בידם׃


Mati jndyo Cristo cha nnˈaⁿ na nchii judíos nnda̱a̱ nlaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ na wiˈ tsˈoom joona. Ee matso ñˈoomˈm na teiljeii: Maxjeⁿ nntseitˈmaaⁿˈndyo̱ ˈu quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos. Nntaya luantsa na nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ ˈu. 	 והגוים המה יכבדו את האלהים למען רחמיו ככתוב על כן אודך בגוים ולשמך אזמרה׃


Quia joˈ juu ángel najndyee tjaaⁿ, tjacuˈnquioom nawiˈ na ñjom waso ˈnaaⁿˈaⁿ nnom tsjoomnancue. Ndoˈ jnaⁿˈ ntyjeˈ nnˈaⁿ na cho ljeii cwentaaˈ quiooˈjndii tquiee, ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye na jluiˈtsjaaⁿˈñeyoˈ. Cwajndii ntyjeˈñeeⁿ ndoˈ tileicatsuunaˈ. 	 וילך הראשון וישפך את קערתו על הארץ ויהי שהין רע ומכאיב באנשים אשר עליהם תו החיה ובמשתחוים לצלמה׃


Tso Jesús nnoom: —Xmaⁿndyuˈ. Tsˈiaaⁿ na jndyoˈ, mana catseicanda̱a̱ˈndyuˈ. Quia joˈ tquieˈcañom naⁿˈñeeⁿ Jesús, tˈuena jom. Jlaˈtyeⁿna jom. 	 ויאמר אליו ישוע רעי על מה באת ויגשו וישלחו את ידיהם בישוע ויתפשו אתו׃


Tsjoomˈñeeⁿ jliuuyâ ntˈom nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Jlue naⁿˈñeeⁿ na caljooˈndyô̱ ñˈeⁿndyena cwii ntquieeˈ xuee. Joˈ na ljooˈndyô̱. Jnda̱ chii saayâ tsjoom Roma. 	 ושם מצאנו אחים ויבקשו ממנו לשבת אתם שבעת ימים ובכן הלכנו אל רומי׃


Quia joˈ tso Jesús: —Caˈndyeˈyoˈ na quiontyjaaˈ yonchˈu ja. Tilantycwiˈyoˈ joona, ee matseijomnaˈ joona chaˈna nnˈaⁿ na cwiñeˈquiandye na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ nˈom. 	 והוא ישוע אמר הניחו לילדים ואל תמנעום מבוא אלי כי לאלה מלכות השמים׃


Joo naⁿˈñeeⁿ na cwilaˈjnda̱na na quiandyoˈ na caluii ˈnaaⁿ ntjaaⁿˈyoˈ cwilˈana na luaaˈ ee lˈue nˈomna na ljoyaandye nnˈaⁿ judíos ñˈeⁿndyena sa̱a̱ xeⁿ nlaˈjomndyena cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈoomˈnaaⁿ na tueˈ Cristo, nntyjo̱ naⁿˈñeeⁿ joona. 	 החפצים להתהדר בבשר מכריחים אתכם להמול רק למען לא ירדפו על צלב המשיח׃


Quia joˈ tjachuu Jesús tsˈoomˈnaaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ cwii joo na jndyunaˈ Tseiˈxqueⁿ Tsˈoo. Ñequio ñˈoom na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ judíos jndyunaˈ Gólgota. 	 וישא את צלבו ויצא אל המקום הנקרא מקום הגלגלת ובלשונם גלגלתא׃


Quia joˈ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱na tˈueeⁿ tsˈo̱ tyochjoo, tjañˈoom juu yuu na ñeˈwendyena. Taxˈeeñê nnom, matsoom: —¿Cwaaⁿ ñˈoom na ñeˈcatsuˈ no̱o̱ⁿ? 	 ויאחז שר האלף בידו ויסר עמו לבדו וישאלהו מה הוא זה אשר לך להודיעני׃


Ndaatiooˈñeeⁿ matseijomnaˈ juu ndaa na cwiwitsˈoomndyo̱, na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ laxmaaⁿya nnˈaⁿ na cwiluiˈnˈmaaⁿndyo̱ jeˈ. Na cwiwitsˈoomñe tsˈaⁿ ticaˈmo̱ⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na nljuˈñê, cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na macaⁿ tsˈaⁿ na ticˈoom na mˈaaⁿˈ mˈaaⁿˈ tsˈoom jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na tseixmaⁿ tsˈaⁿ na cwiluiˈnˈmaaⁿñe ncˈe na tandoˈxco Jesucristo. 	 וזה הוא אות הטבילה אשר כעת תושיע גם אתנו לא בהסיר טנוף הבשר כי אם בשאל לנו מאת אלהים רוח שלמה על ידי הקמת ישוע המשיח׃


Quia joˈ taxˈeenndaˈ Pilato nnoom, tso: —¿Aa maxjeⁿ meiⁿcwii ñˈoom xocˈo̱ˈ? Queⁿˈ cwenta na jndye jnaⁿˈ cwiluena nacjoˈ. 	 ויוסף פילטוס וישאלהו לאמר האינך משיב דבר ראה כמה הם מעידים בך׃


ˈU nnteiˈjndeiˈ naⁿˈñeeⁿ na nlaˈno̱ⁿˈna cha tacalˈana yuu na tia ee joˈ matseijomnaˈ chaˈcwijom macˈeⁿ tsˈaⁿ yuu na jo̱o̱ⁿñe. Sa̱a̱ nlˈana yuu na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ee joˈ matseijomnaˈ chaˈna macˈeⁿ tsˈaⁿ yuu na xueeñe. Ndoˈ nncˈoomeintyjeeˈna na mˈaⁿna nacje ˈnaaⁿˈ Satanás, nncˈomna nacje ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Cantyja na nlaˈyuˈna ñˈeⁿndyo̱ joˈ na nntseitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya jnaaⁿna ndoˈ maxjeⁿ matjom nndaana chaˈxjeⁿ cwicandaa ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na jnda̱ ljuˈ naquiiˈ nˈom.” 	 לפקח את עיניהם למען ישובו מחשך לאור ומיד השטן אל האלהים וימצאו באמונתם בי את סליחת החטאים ואת הנחלה בתוך המקדשים׃


Ndoˈ taˈxˈeendyeti naⁿˈñeeⁿ nnoom. Jluena: —Matsuˈ na ˈu meiⁿ nchii Cristo cwiluiindyuˈ, meiⁿ Elías, meiⁿ nquii profeta na tso Moisés na nñequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ya, quia joˈ ¿chiuu na matseitsˈoomndyuˈ nnˈaⁿ? 	 וישאלהו ויאמרו אליו מדוע אפוא מטביל אתה אם אינך המשיח או אליה או הנביא׃


Ee quia na tquiaa Abraham diezmo nnom Melquisedec xjeⁿ na tjacatjomñe tsaⁿˈñeⁿ jom, meiiⁿ na tyooluiiñe Leví sa̱a̱ cantyja na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwenta, ncˈe nquii Abraham, joˈ matyˈiomnaˈ na tquiaa Leví diezmo. 	 כי עוד בירך האב היה בצאת מלכי צדק לקראתו׃


Tilaˈnchqueeⁿˈndyoˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na laˈxmaⁿˈyoˈ. Cjooˈ nˈomˈyoˈ na cwindyeˈntjomˈyoˈ nnom Jesucristo. 	 שקדו ואל תעצלו התלהבו ברוח עבדו את האדון׃


Jnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ tyojooˈti nˈomna na nlaˈcueeˈna jom. Ee cantyja na cwitjeiiˈna cwenta nchii macanda̱ na seitjo̱o̱ñê cantyja ˈnaaⁿˈ xuee na cwitaˈjndyeena, sa̱a̱ mati nquiuna na seitjo̱o̱ñê na tsoom na Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñe Tsotyeeⁿ, ee na laaˈtiˈ machˈeeⁿ na ñeˈcwii cwiluiiñê ñˈeⁿñe. 	 אז יוסיפו היהודים לבקש את נפשו כי מלבד אשר חלל את השבת עוד אמר כי האלהים הוא אביו וידמה לאלהים׃


Tcaaⁿˈa nnom Tito na cjacantyˈiaaⁿˈaⁿ ˈo ndoˈ jño̱o̱ⁿya cwiicheⁿ nnˈaaⁿya na matseiyuˈ ñˈeⁿñê. ¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ na tquiuˈnnˈaⁿ Tito ˈo? ¿Aa tiyuuˈ na wendyô̱ ñecwii xjeⁿ mˈaaⁿˈ nˈo̱o̱ⁿyâ? 	 בקשתי מן טיטוס ושלחתי אתו את האח הכי הונה אתכם טיטוס הלא ברוח אחד התהלכנו הלא במעגל אחד׃


Maluaaˈ matseijomnaˈ na jnda̱ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na cwiluiindyena seiiˈ Cristo. Najndyee tqueⁿ apóstoles, nda̱ we nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ñˈoom na jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, jnda̱ ndyee nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ, mati nnˈaⁿ na nnda̱a̱ nlˈa ˈnaaⁿ tˈmaⁿ na xocanda̱a̱ nluiinaˈ cweˈ najndeii nquii tsˈaⁿ, nda̱ joˈ nnˈaⁿ na nnda̱a̱ nlaˈnˈmaⁿna nnˈaⁿwii, nda̱ joˈ nquiee na cwilaˈjndaaˈndye ñˈoom, nda̱ joˈ joo nnˈaⁿ na matsˈia joˈ nnda̱a̱ nlaˈneiⁿna ntˈomcheⁿ nnom ñˈoom na tjachuiiˈ. 	 ומהם שם האלהים בקהל ראשונה לשליחים ושנית לנביאים ושלישית למלמדים ויתן גבורות אף מתנות הרפאות ועזרים ומנהיגים ומיני לשנות׃


Sa̱a̱ ncˈe na matsˈaa tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ, joˈ chii calayuˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿ mañejoo tsˈiaaⁿˈñeeⁿ meiiⁿ na tiñeˈcalayuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ ja. Ee cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ nliuˈyoˈ ndoˈ nlaˈno̱ⁿˈyoˈ na nquii Tsotya̱ ñeˈcwii cwiluiiñê ñˈeⁿndyo̱, ndoˈ ja ñeˈcwii cwiluiindyo̱ ñˈeⁿñê. 	 ואם עשיתי ולא תאמינו לי האמינו נא למעשי למען תדעו ותאמינו כי בי האב ואני בו׃


Sa̱a̱ tîcataˈjnaaⁿˈna jom ee sˈaanaˈ nˈomnda̱a̱na chaˈcwijom na titquioona. 	 ועיניהם נאחזו ולא יכירהו׃


Ee Cristo, nchii tjaqueⁿˈeⁿ watsˈom na ñelˈa nnˈaⁿ, cwii na cweˈ jluiˈtsjaaⁿˈnaˈ watsˈom na mayuuˈcheⁿ na waa cañoomˈluee. Jom tjaqueⁿˈeⁿ cañoomˈluee yuu na matioomˈñê ñˈoom ˈnaaⁿya jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי המשיח לא בא אל הקדש הנעשה בידים שהוא רק דמות האמתי כי אם בא אל עצם השמים לראות עתה בעדנו את פני האלהים׃


Nquiee ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ntyee ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, mañejuu xjeⁿˈñeeⁿ tyolaˈjnda̱na na nntˈuena Jesús, ee jlaˈno̱ⁿˈna na nacjoo joona seineiiⁿ ñˈoom na tjañoomˈwaaˈ. Sa̱a̱ nquiaana nnˈaⁿ na jndyendye, 	 ויבקשו הכהנים הגדולים והסופרים לשלח בו את ידם בעת ההיא וייראו מפני העם כי ידעו אשר עליהם דבר את המשל הזה׃


Nnˈaⁿ na cwilayuˈ tsjoom Jerusalén quia na jndyena ñˈoommeiⁿˈ jlaˈcheⁿna. Tyolatˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Tyoluena: —Cwa mati nnˈaⁿ na nchii judíos mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na ticantycwii na cwitandoˈ añmaaⁿna quia cwilcweˈ nˈomna. 	 ויהי כשמעם זאת ויחרישו ויהללו את האלהים ויאמרו אכן גם לגוים נתן האלהים התשובה לחיים׃


Sa̱a̱ jaa nmeiiⁿ laˈxmaaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ cañoomˈluee, juu joˈ tseixmaⁿnaˈ tsjoomya, ndoˈ cwimeiⁿndo̱ˈntyˈiaandyo̱ na joˈ joˈ nnaⁿ nquii na macwjiˈnˈmaaⁿñe jaa, juu Jesucristo. 	 אשר אחריתם האבדון אשר כרסם אלהיהם וכבודם בבשתם וקרבם הבלי חלד׃


Tso Jesús nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ: —¿Chiuu na cwilue nnˈaⁿ na Cristo cwiluiiñê tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ? 	 ויאמר אליהם איך יאמרו על המשיח כי הוא בן דוד׃


Seineiⁿ Isaías ñˈoommeiⁿˈ quia na tcoˈnaˈ nnoom na seitˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom Jesús, ndoˈ seineiiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ juu. 	 כזאת דבר ישעיהו בראותו את תפארתו וינבא עליו׃


Tqueⁿtyeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom nnom Abraham na catsˈaaⁿ ˈnaaⁿ tjaaⁿˈ yuˈndaa na nluiiñe na tsaⁿsˈa. Joˈ chii quia na tuiiñe jnaaⁿ Isaac, sˈaaⁿ na ljoˈ juu jnda̱ na jnda̱a̱ˈ ñeeⁿ xuee na tuiiñe. Majoˈti sˈaa Isaac ñequio jnaaⁿ Jacob. Ndoˈ Jacob ñecwii xjeⁿ sˈaaⁿ ñequio canchooˈwe ntseinaaⁿ na yonom, nnˈaⁿ na cwiluiindye weloo jaa na canchooˈwe ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ Israel. 	 ויתן לו את ברית המילה ובכן הוליד את יצחק וימל אתו ביום השמיני ויצחק הוליד את יעקב ויעקב הוליד את שנים עשר האבות׃


Yocheⁿ na ndicwaⁿ matseineiⁿ Jesús nnom yuscuˈñeeⁿ, tquieˈcañom nnˈaⁿ na jnaⁿ waaˈ Jairo, juu tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Jluena nnoom: —Jnda̱ tueˈ nomjndaˈ. ¿Ljoˈ nntsaˈ na cwimatseicachjuuˈtiˈ Maestromˈaaⁿˈ? 	 עודנו מדבר והנה באים מבית ראש הכנסת לאמר בתך מתה למה תטריח עוד את המורה׃


Joˈ joˈ tyowaa tsuiˈ na sˈaa Jacob. Ndoˈ Jesús, na teijñaⁿˈaⁿ na jñoom nato, tjacjom nacañoomˈ tsuiˈñeeⁿ. Ndoˈ jnda̱ tueeˈ quiajmeiⁿˈ. 	 ושם באר יעקב וישוע היה עיף מן הדרך וישב לו על הבאר והעת כשעה הששית׃


Ee tsˈaⁿ na matseiyuˈ ñequio Jnaaⁿ, mawaa ñˈoom na macwjiˈyuuˈñenaˈ quiiˈ tsˈom, sa̱a̱ tsˈaⁿ na ticatseiyuˈ ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom machˈee na cantuñê ee ticatseiyuˈ ñˈoom na jnda̱ tjeiˈyuuˈñê cantyja ˈnaaⁿˈ Jnaaⁿ. 	 המאמין בבן האלהים יש לו העדות בנפשו ואשר לא יאמין לאלהים לכזב שמהו יען לא האמין בעדות אשר העיד האלהים על בנו׃


Neri jnda Melqui, Melqui jnda Adi, Adi jnda Cosam, Cosam jnda Elmodam, Elmodam jnda Er, 	 בן מלכי בן אדי בן קוסם בן אלמדם בן ער׃


Quia joˈ tso Jesús nnom capeitaⁿˈñeeⁿ: —Chaˈxjeⁿ na jnda̱ seiyuˈ, maxjeⁿ joˈ nluii. Cjaˈlcweˈ na waa waˈ. Ndoˈ mañejuu xjeⁿˈñeeⁿ nˈmaⁿ mosooˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויאמר ישוע אל שר המאה לך וכאמונתך כן יהיה לך וירפא נערו בשעה ההיא׃


Quia joˈ tso Jesús nnom: —Quicantyjaˈ, cjaˈtoˈ. Ncˈe na matseiˈyuˈya tsˈomˈ ñˈeⁿndyo̱ jnda̱ nˈmaⁿˈ. 	 ויאמר אליו קום ולך אמונתך הושיעה לך׃


Ndoˈ mati cweˈ wˈaa ndoˈ wˈaa ncˈiaana cwiˈoona, ndoˈ na ljoˈ, cwilaˈnchqueeⁿˈndyena. Ndoˈ nchii macanda̱ joˈ, mati cantundyena, cwitiiˈndyena ljoˈ cwitjoom ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ, cwilaˈneiⁿna ñˈoom na ticatsonaˈ na nluena. 	 ועוד בהיותן עצלות למדו לשוטט מבית לבית ולא לבד עצלות כי אף מפטפטות ורדפות אחר חדשות ומדברות את אשר לא יתכן׃


Sa̱a̱ cantyja ˈnaⁿya, ticwjaaˈndyo̱ cwenta chiuu waa na ˈo cwitjeiˈyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿ na matseixmaⁿya oo chiuu nquiu ntˈomcheⁿ. Meiⁿ ticuˈxa̱ⁿ cheⁿnnco̱ cantyja ˈnaⁿya. 	 ואני נקלה היא בעיני כי אתם דנים אתי או יום דין של בני אדם גם אני את נפשי לא אדין׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilayuˈyoˈ, cantyja ˈnaaⁿˈ natia, calaˈxmaⁿˈyoˈ chaˈna yonchˈu sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ na mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ ñˈoomwaaˈ, calaˈxmaⁿˈyoˈ chaˈna nnˈaⁿ na jnda̱ tquiee nˈom. 	 אחי אל תהיו ילדים בבינה רק לרע היו עללים ובבינה היו שלמים׃


Juu na mˈaaⁿ Cristo na candyaˈ tsˈoom jâ cwiluiiñenaˈ cwii na matsa̱ˈntjomnaˈ ee nquiuuyaayâ na tueeⁿˈeⁿ cwentaa chaˈtsondye nnˈaⁿ, joˈ chii chaˈtsondyo̱ cwiluiindyo̱ lˈoo. 	 כי אהבת המשיח דחקת אתנו בהיותנו דנים אשר אם מת אחד בעד כלם כלם מתו׃


Ndoˈ nntsjo̱o̱cheⁿnco̱ no̱o̱ⁿ: Jeˈ jeˈ yuuˈa, jndye ˈnaⁿya jnda̱ seiwa̱ na nleijndeiinaˈ jndye ndyu. Jeˈ nncwajndya̱, nlcwaaˈa ndoˈ nncˈua. Nncˈo̱o̱ⁿ na neiⁿnco tsˈo̱o̱ⁿ.” 	 ואמר לנפשי נפשי יש לך עתודות הרבה לשנים רבות הנפשי אכלי שתי ושישי׃


Cwii tsˈaⁿ na nchii tsˈaⁿ na matseiyuˈ, xeⁿ maqueeⁿˈñê cwii ˈo waⁿˈaⁿ na nlcwaˈ ñˈeⁿñê, wanaaⁿ na nncjaˈ xeⁿ aa lˈue tsˈomˈ. Cwaˈ meiⁿquia na mañequiaa tsaⁿˈñeeⁿ. Sa̱a̱ cha tintseiˈndaaˈnaˈ ntyjiˈ tincwaxeˈ aa tsˈiaaⁿˈ seiˈñeeⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ cwii na cweˈ nnˈaⁿ lˈa. 	 ואם יקרא אתכם איש מאשר אינם מאמינים ותרצו ללכת אליו אכול תאכלו מכל אשר ישימו לפניכם ואל תחקרו מפני מכשול הלב׃


Ndoˈ tˈo̱ Pedro ˈndyoo Jesús, tsoom: —Ta, xeⁿ na manncuˈtiˈ, cweˈ catsuˈ na cjo̱ca nnom ndaatioo na jo̱catjomndyo̱ ˈu. 	 ויען פטרוס ויאמר אליו אם אתה הוא אדני צוה נא כי אבא אליך על המים׃


Mañoomˈ tˈom ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús chaˈwaa tsˈo̱ndaa Galilea. 	 ויצא שמעו מהר בכל מקמות ארץ הגליל׃


Sa̱a̱ teicantyja cwiindye joona, tsˈaⁿ na jndyu Gamaliel. Jom tsˈaⁿ tmaaⁿˈ fariseos ndoˈ maˈmo̱o̱ⁿ chiuu matsa̱ˈntjom ljeii na tqueⁿ Moisés, chaˈtsondye nnˈaⁿ ya ñˈoom nquiuna cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Teintyjeeⁿˈeⁿ ndoˈ sa̱ˈntjoom na caluiˈya apóstoles chˈeⁿ chjoowiˈ taⁿˈndyo. 	 ויקם בתוך הסנהדרין אחד מן הפרושים גמליאל שמו והוא מורה התורה מכבד בעיני כל העם ויצו להוציא את השליחים החוצה לזמן מעט׃


Tso tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —Chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ matseicanda̱ya xjeⁿ na cachjoondyo̱cha̱ⁿ. ¿Aa waa na matseitjo̱o̱tinaˈ ja na catsˈaa? 	 ויאמר אליו הבחור את כל אלה שמרתי מנעורי ומה חסרתי עוד׃


Ee xeⁿ na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, yati na coˈwiˈnaˈ tsˈaⁿ ncˈe machˈee yuu naya, nchiiti na coˈwiˈnaˈ juu na machˈee natia. 	 כי טוב לכם אם חפץ אלהים הוא אשר תענו בעשותכם הטוב משתענו בעשותכם רע׃


Naquiiˈ tsjoomˈñeeⁿ tajom nleixueenndaˈ chom lámpara. Ndoˈ tajom nleicˈuaanndaˈ na cwiwitˈmaaⁿˈ na macoco tsˈaⁿ. Nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ na tyolaˈjnda ndoˈ tyonda̱a̱ ñetˈoomnaˈ na tyoluiitˈmaⁿndyetina quiiˈntaaⁿ chaˈtso nnˈaⁿ tsjoomnancue. Ndoˈ tsˈiaaⁿ caluaˈ na lˈa nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ, tquiuˈnnˈaⁿnaˈ nnˈaⁿ chaˈwaa tsjoomnancue. 	 ואור נר לא יאיר לך עוד וקול חתן וקול כלה לא ישמע בך עוד כי כנעניך היו נכבדי ארץ ובכשפיך תעו כל הגוים׃


Silas ñequio Timoteo jnda̱ tquiena na mˈaaⁿ Pablo na jnaⁿna ndyuaa Macedonia. Quia joˈ Pablo, macanda̱ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyoqueⁿñê. Tyocwjiˈyuuˈñê nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos na Jesús cwiluiiñê Cristo tsaⁿ na meindooˈna na nndyocwjiˈnˈmaaⁿñe joona. 	 וכבוא סילא וטימותיוס ממקדוניא היה פולוס נגש ברוח להעיד אל היהודים כי ישוע הוא המשיח׃


Ndoˈ chaˈtso naⁿmaⁿnˈiaaⁿ na meindyuaandye ntyˈiaana Esteban. Jliuna seichuiiˈnaˈ nnoom, sˈaanaˈ chaˈcwijom nnom ángel. 	 ויסתכלו בו כל הישבים בסנהדרין ויראו את פניו כפני מלאך אלהים׃


Watsˈom yuu na cwindyeˈntjom ntyeeˈñeeⁿ, cweˈ tseixmaⁿnaˈ ncwaaⁿˈ na jluiˈtsjaaⁿˈ juu na waa cañoomˈluee. Nquiuuyaaya na cweˈ ncwaaⁿˈ joˈ ee quia to̱ˈ Moisés na nntsˈaaⁿ watsˈomliaa, matso Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom: “Queⁿˈ queⁿˈ cwenta na catsaˈ juunaˈ chaˈxjeⁿ na tˈmo̱o̱ⁿya njomˈ quia tˈoomˈ sjo̱ Sinaí.” 	 ומכהנים לדמות וצל הדברים שבשמים כדבר יהוה אל משה בבאו לכלות את המשכן כי אמר אליו ראה ועשה הכל בתבניתו אשר אתה מראה בהר׃


Sa̱a̱ Pedro tjawintyjeeⁿˈeⁿ ˈndyootsˈa tatiom. Joˈ chii ja na mawajnaaⁿˈ tyee na cwiluiitquieñe, jluiiˈa chˈeⁿ, seina̱ⁿ nnom yuscu na machˈee cwenta ˈndyootsˈaˈñeeⁿ. Ndoˈ juu tquiaa ñˈoomˈ na jndyoquieeˈ Pedro tachˈeⁿ wˈaa. 	 ופטרוס עמד מחוץ לפתח ויצא התלמיד האחר המידע לכהן הגדול וידבר אל השערת ויבא את פטרוס פנימה׃


Tincˈomˈyoˈ na nquiaˈyoˈ joo nnˈaⁿ na cwilaˈcwjee ncˈiaa ee tixonda̱a̱ nlaˈcatsuuna añmaaⁿ nnˈaⁿ. ˈO jeˈ cˈomˈyoˈ na nquiaˈyoˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ee jom waa najneiⁿ na nncjoomˈm tsˈaⁿ quiiˈ bˈio, na nntsuuñe añmaaⁿˈ tsˈaⁿ na macanda̱. 	 ואל תיראי מן ההרגים את הגוף ואת הנפש לא יוכלו להרג אך תיראו את אשר יוכל לאבד גם את הנפש גם את הגוף בגיהנם׃


Tsjo̱ˈluee ñˈeⁿ tsjoomnancue nntycwiiñˈeⁿnaˈ sa̱a̱ ñˈoom ˈnaⁿya tijoom xuee nntsˈaanaˈ na xotseicanda̱a̱ˈñenaˈ. 	 השמים והארץ יעברו ודברי לא יעברון׃


Ndoˈ joo ntquiuu nchooˈ ñequiee nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye ñequio joo ñequiee naⁿ na taˈndoˈ, tyˈetaˈnquiona nnom nqueⁿ na wacatyeeⁿ tio. Tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena jom, tyoluena: —Aleluya. Amén. 	 ועשרים וארבעה הזקנים וארבע החיות נפלו על פניהם וישתחוו לאלהים הישב על הכסא ויאמרו אמן הללויה׃


Mati jom seijomñê na ljoˈ. Tyolˈueeⁿ cwaaⁿ nncjuˈnaaⁿñenaˈ na nñequiaaⁿ cwenta Jesús lueena xjeⁿ na ticajndooˈ nnˈaⁿ. 	 ויבטח אתם ויבקש תואנה למסרו אליהם שלא לעיני ההמון׃


Luaa waa ñˈoom na matsa̱ˈntjomnaˈ na mañequiaaⁿ nda̱a̱ya na cˈo̱o̱ⁿya na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ. 	 וזאת המצוה יש לנו מאתו כי האהב את האלהים יאהב גם את אחיו׃


Ndoˈ xeⁿ macaⁿnaˈ na nncjo̱ joˈ joˈ, quia joˈ nncˈoona ñˈeⁿndyo̱. 	 ואם שוה הטרח שגם אנכי אלך שמה אתי ילכו׃


Jom ndyeyu tjeiˈyuuˈñê, tsoom: —Ja nchii Cristo cwiluiindyo̱. 	 ויודה ולא כחש ויודה לאמר אני אינני המשיח׃


Ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ liaatco na ntyjatyˈio watsˈom tˈmaⁿ jndiiˈtconaˈ hasta xjeⁿ nomtyuaacheⁿ. Jndeii sˈeii tyuaa ndoˈ tiuu ljo̱ˈ. 	 והנה נקרעה פרכת ההיכל מלמעלה למטה לשנים קרעים והארץ נרעשה והסלעים נבקעו׃


Ndoˈ tˈo̱ tsˈaⁿ na wiiˈ nnoom. Matso: —Ta, tjaa ˈñeeⁿ nnchjeeñe ja quiiˈ ndaa quia na cwitsja̱naˈ, ee yocheⁿ na matseijndo̱, cwiicheⁿ tsˈaⁿ jnda̱ teinomˈ ja. 	 ויען החולה אדני אין איש אתי אשר ישליכני בהרעש המים אל הברכה ובטרם אבא וירד אחר לפני׃


Juu na ya na ñeˈcatsˈaa, ticatsˈaa joˈ, ñequiiˈcheⁿ natia na tiñeˈcatsˈaa, juu joˈ matsˈaa. 	 כי אינני עשה הטוב אשר אני רצה בו כי אם הרע אשר אינני רצה בו אותו אני עשה׃


Quia joˈ seineiⁿ Festo ñequio naⁿtquie. Jnda̱ chii tsoom nnom Pablo: —Jnda̱ tcaⁿˈ ñˈoom na tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma nncuˈxeⁿ ˈu. Joˈ chii maxjeⁿ wjaˈ na mˈaaⁿ jom. 	 ויועץ פסטוס עם יועציו ויען אתו לאמר את הקיסר קראת אל הקיסר תלך׃


Sa̱a̱ jndye nnˈaⁿ ntyˈiaatquia na cwiˈoona ndoˈ taˈjnaaⁿˈ naⁿˈñeeⁿ joona na ˈoowinomna. Ndoˈ jlaˈtyuaaˈti naⁿˈñeeⁿ, jnaⁿna njoomna tyˈecaˈna, tyˈenquiandyena ˈndyoo ndaaluee. Joona tquiejndyeena yuu na wjaa Jesús ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. 	 וההמון ראה אותם יצאים ויכירהו רבים וירוצו שמה ברגליהם מכל הערים ויעברו אותם ויאספו אליו׃


Sa̱a̱ ñˈoom na matseiljeiya cwentaˈyoˈ tseixmaⁿnaˈ ñˈoom xco ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo cwiwitquiooˈ na mayuuˈ juunaˈ ndoˈ mati cantyja ˈnaⁿˈyoˈ ee jnda̱ wjaawinom na juu najaaⁿ maqueⁿnaˈ xjeⁿ ndoˈ juu naxuee mamatseixueeñenaˈ. 	 ועוד מצוה חדשה אני כתב לכם אשר היא אמת גם בו גם בכם כי החשך עבר והאור האמתי כבר זורח׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ tyomˈaⁿna na ñeˈcwii nˈomna, ndoˈ ñeˈcwii tyolaˈtiuuna. Meiⁿcwiindye joona ticatso na joo ˈnaⁿ na maleiñˈoom macanda̱ juu ˈnaaⁿˈ joˈ, ee chaˈtso ˈnaⁿ na tyoleichona tyolˈana na tjom na ˈnaaⁿna joonaˈ. 	 וקהל המאמינים היה להם לב אחד ונפש אחת ואין איש מהם אומר על אשר בידו לי הוא כי הכל היה להם בשתפות׃


Tîcatio̱o̱ xuu ˈo na cateiˈxeˈyoˈ ja, sa̱a̱ ntˈomndyoˈ ˈo cwitjeiˈyoˈ cwenta na taˈntjo̱ⁿya ˈo ñequio cwii na tquiuˈnnˈaⁿnaˈ ˈo chaˈcwijom tyuuˈndyoˈ ñˈeⁿ cwii teiⁿcoˈ. 	 אך אם כן הוא ואני לא הכבדתי עליכם אולי כאיש ערום במרמה לכדתי אתכם׃


Manquiityeeⁿ mañequiaaⁿ na cwiñˈomtˈmaaⁿˈndyô̱ nˈo̱o̱ⁿyâ nawiˈ na cwiwino̱o̱ⁿyâ. Luaaˈ machˈeeⁿ chaˈ nlaˈxmaaⁿyâ na nnda̱a̱ nñequiaayâ na tˈmaⁿ nˈom nnˈaⁿ na cwiwinom nawiˈ. 	 המנחם אתנו בכל לחצנו עד שנוכל לנחם הנלחצים בכל לחץ בנחמה אשר אנחנו מנחמים בה מאת האלהים׃


Jnda̱ joˈ nnˈaⁿ na cwileiñˈom wˈaandaa jlaˈtiuuna na nleiˈnomna. Joˈ chii tyˈena sta wˈaandaa. Cweˈ lˈayana na ndooˈ cwitueeˈna ncjo naquiiˈ ndaaluee na nlˈanaˈ na nncjaameintyjeˈcheⁿ wˈaandaa. Sa̱a̱ tiyuuˈ, ee xuljoo cwitueeˈna quiiˈ ndaaluee na nleiˈnomna. 	 והמלחים בקשו לברח מן האניה ויורידו את העברה אל הים באמרם כי יש את נפשם לשלח עוגינים גם מראש האניה׃


Sa̱a̱ tiñeˈcatsˈaa na ljoˈ na nchii ñˈomˈndyoˈ, ee juu naya na nntsaˈ ja nntsaˈ juunaˈ ncˈe na lˈue tsˈomˈ, nchii cweˈ na jndeiiˈ ˈndyo̱. 	 אבל בלי רצונך לא אביתי לעשות דבר למען לא תהיה טובתך באנס כי אם בנדבה׃


Quia joˈ taxˈee Jesús ˈndyoo tsaⁿ na matseiˈnaaⁿˈ ljeii na tqueⁿ Moisés, tsoom: “¿Chiuu matseiˈtiuuˈ, ˈñeeⁿ cwii na ndyeendye naⁿˈñeeⁿ cwiluiiñe xˈiaaˈ tsˈaⁿ na tioondye naⁿcantyˈue nacjooˈ?” 	 ועתה מי מאלה השלשה היה בעיניך הרע לנפל בידי השדדים׃


Ndoˈ joˈ sa̱ˈntjom Félix capeitaⁿ na calˈana cwenta Pablo na cweˈ nncˈoomjnaⁿyaaⁿ ndoˈ nchii na nlaˈcuˈna na nnquiocajndooˈ ncˈiaaⁿˈaⁿ jom. 	 ויצו את שר המאה לשום אתו במשמר ולתת לו רוחה ולבלתי מנע איש ממידעיו משרת אתו ומבוא אליו׃


Joˈ chii quia na jndye nnˈaⁿ na jndyendye na joˈ joˈ mˈaaⁿ Jesús, tquieˈcañomna na mˈaaⁿyâ. Ee nchii macanda̱ ncˈe na ñeˈcantyˈiaana Jesús, sa̱a̱ mati ñeˈcantyˈiaana Lázaro, tsˈaⁿ na tueˈ na tquiaa Jesús na tandoˈxco. 	 וישמעו עם רב ביהודה כי שם הוא ויבאו לא בעבור ישוע לבדו כי אם לראות גם את לעזר אשר העירו מעם המתים׃


’Joˈ joˈ mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na jndyu Ananías. Jom ñequio na xcweeˈ tsˈoom matseicana̱a̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ judíos na mˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ tyotjeiiˈyana jom. 	 ואיש חסיד כפי התורה ושמו חנניה אשר קנה לו שם טוב בקרב כל היהודים הישבים שם׃


tyolana̱a̱ⁿyâ ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ na tyoñequiaanaˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ, tyolaˈjndo̱o̱ˈâ nˈomˈyoˈ na cˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ na matsonaˈ na cˈom nnˈaⁿ na maqueeⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na calajomndyena cantyja na matsa̱ˈntjoom ndoˈ ñequio na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom. 	 ונעד בכם ללכת כראוי לפני האלהים הקורא אתכם למלכותו ולכבודו׃


Quia joˈ tsaⁿ na jnda̱ we tocoom ñˈeⁿ scuuˈ xioom sa̱a̱ mati jom tueeⁿˈeⁿ ndoˈ tjaaˈnaⁿ ndana ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ. Mati tsaⁿ na jnda̱ ndyee tocoom ñˈeⁿ scuuˈ xioom ndoˈ majoˈti tjoom. 	 ויקח אתה השני וימת ולא הניח זרע וכן גם השלישי׃


quia na cwitjomndye nnˈaⁿ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom, matsonaˈ na joo yolcu ñemaˈcheeⁿndyo cˈomna ee ticwanaaⁿ na nlaˈneiⁿna xjeⁿˈñeeⁿ. Macaⁿnaˈ na cˈomna nacje ˈnaaⁿ sˈaana chaˈxjeⁿ na matsa̱ˈntjom ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 נשיכם בכנסיות תשתקנה כי לא נתנה להן רשות לדבר כי אם להכנע כאשר גם אמרה התורה׃


Quia joˈ ntyˈiaya cwii tsˈaⁿ chaˈcwijom catsmaⁿ na jnda̱ jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ. Meintyjeeⁿˈeⁿ nacañoomˈ tio quiiˈntaaⁿ ñequiee naⁿtaˈndoˈ ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye. Jom niom ntquieeˈ ndeiˈjñeeⁿˈeⁿ ndoˈ niom ntquieeˈ nˈomnnoom. Joo nˈomnnoom cwiluiindyenaˈ ntquieeˈ Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom na jñoom chaˈwaa tsjoomnancue. 	 וארא והנה בין הכסא וארבע החיות ובין הזקנים שה עמד כמו טבוח ולו שבע קרנים ושבעה עינים אשר הם שבעה רוחות האלהים השלוחים אל כל הארץ׃


Ee quia na sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom tsaⁿsˈa, nchii teilˈueeˈñê tsaⁿscu na tuii na ljoˈ, teilˈueeˈñê tsaⁿsˈa na sˈaaⁿ tsaⁿscu. 	 כי אין האיש מן האשה כי אם האשה מן האיש׃


Ndoˈ sˈaa jndyetiaˈñeeⁿ na seicantyeeⁿñe tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ tyoteiñe. Sˈaaⁿ na seixuaa jndeii, jnda̱ joˈ jlueeⁿˈeⁿ naquiiˈ tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויסחבהו רוח הטמאה ויצעק בקול גדול ויצא ממנו׃


Quia joˈ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿ Jesús, saantyjaaˈâ jom, lˈuuyâ nnoom: —¿Aa ntyjiˈ quia na jndye nnˈaⁿ fariseos ñˈoom na tsuˈ luaaˈ, sˈaanaˈ na ticjaaweeˈ nˈomna? 	 ויגשו אליו תלמידיו ויאמרו הידעת כי הפרושים בשמעם את הדבר הזה נכשלו בו׃


Jnda̱ joˈ ntyˈiaya na meintyjeeˈ Catsmaⁿ xqueⁿ ta Sión. Ndoˈ ñeⁿˈnaaⁿˈ nacañomˈm mˈaⁿ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na jndyendye. Tueeˈ cwii siaⁿnto meiⁿ waljooˈ wenˈaaⁿ nchooˈ ñequiee meiⁿ joona. Ndoˈ cantaana jnda̱ teiljeii xueeˈ nquii Catsmaⁿ ñequio xueeˈ Tsotyeeⁿ. 	 וארא והנה שה עמד על הר ציון ועמו מאת אלף וארבעים וארבעה אלפים הנשאים שם אביו כתוב על מצחותם׃


Xeⁿ juu na jlaˈtjo̱o̱ndye nnˈaⁿ judíos mañequiaanaˈ na nluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ tsjoomnancue ndoˈ juu na ticjaacañjoomˈ na lˈana seijndaaˈñenaˈ na waa naya ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na nchii tsjaaⁿ joona, quia joˈ juu xjeⁿ na nncˈooquieˈnndaˈna cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, cwanti tˈmaⁿti naya nntseixmaⁿnaˈ. 	 ואם פשעם עשר העולם וחסרונם עשר הגוים מלאם על אחת כמה וכמה׃


Quia tueeˈ xcwe tsjom, teicˈuaa na matseixuaa tsˈaⁿ. Matso: “Cˈomˈcˈeendyoˈ, macwjeeˈcañoom tsˈaⁿ na macoco. Quioˈyoˈ na nlajomndyoˈ ñˈeⁿñê.” 	 ויהי בחצות הלילה ותהי צוחה הנה החתן צאינה לקראתו׃


Quia joˈ seicandyooˈñe Jesús nacañoomyâ. Toˈñoom tyooˈ ñˈeⁿ catscaa. Tquiaaⁿ joonaˈ nda̱a̱yâ. 	 ויבא ישוע ויקח את הלחם ויתן להם וגם את הדגים׃


Matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom juu tsˈaⁿ na matseiˈnaaⁿˈ ñˈoommeiiⁿ cantyja chiuu cwii nndyonaˈ, ndoˈ mati joo nnˈaⁿ na cwindye ndoˈ cwilaˈwe joonaˈ naquiiˈ nˈom. Ee jnda̱ mawaa xjeⁿ na nluii chaˈxjeⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ñˈoommeiiⁿ. 	 אשרי הקורא ואשרי השמעים את דברי הנבואה ושמרים את אשר כתוב בה כי קרובה העת׃


Quia na jlueeⁿˈeⁿ naquiiˈ ndaa mantyjacheⁿ ntyˈiaaⁿˈaⁿ na seicanaaⁿñenaˈ tsjo̱ˈluee. Jndyocue Espíritu Santo chaˈcwijom catuˈ. Jndyocaljo nacjoomˈm. 	 ויהי אך עלה עלה מן המים וירא את השמים נבקעים והרוח כיונה ירדת עליו׃


Tˈo̱ Jesús matsoom: —Ñequiiˈcheⁿ ñequio na jndooˈ nnˈaⁿ tyotseina̱ⁿya. Ndoˈ na tyoˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos naquiiˈ lanˈom ˈnaaⁿna ñequio watsˈom tˈmaⁿ yuu na cwitjomndyena. Meiⁿcwii ñˈoom tyootseina̱ⁿ na cweˈ ñeˈwe ndyee tsˈaⁿ ndii. 	 ויען אתו ישוע אנכי בגלוי דברתי אל העולם ותמיד למדתי בבית הכנסת ובבית המקדש אשר כל היהודים נקהלים שמה ולא דברתי דבר בסתר׃


Cristo ñejom tjoom nawiˈ ncˈe jnaaⁿ jaa, tacaⁿnaˈ na cueˈnnaaⁿˈaⁿ. Jom na ticatseixmaaⁿ jnaⁿ tueeⁿˈeⁿ cwentaa jaa nnˈaⁿ jnaⁿ, cha nnda̱a̱ nncwjaaˈñê jaa cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Cantyja ˈnaaⁿˈ seiiⁿˈeⁿ tueeⁿˈeⁿ, sa̱a̱ ncˈe espíritu ˈnaaⁿˈaⁿ tandoˈxcoom. 	 כי גם המשיח ענה פעם אחת על חטאתינו הצדיק בעד הרשעים לקרב אתנו אל האלהים הומת לפי הבשר ויחי ברוח׃


Quia joˈ tuo̱ Simón Pedro tsˈom wˈaandaa chjoo. Jndyoñˈoom tsquiˈ tyuaatcwii na tooˈnaˈ ñjom calcaa ntˈmaⁿ. Tueˈntyjo̱ jooyooˈ cwii siaⁿnto waljooˈ wenˈaaⁿ nchooˈ nqui nchooˈ ndyeeyoˈ. Ndoˈ meiiⁿ na jeeⁿ ndyaˈ jndye calcaaˈñeeⁿ, sa̱a̱ tîcatyˈiooˈ tsquiˈ. 	 ויעל שמעון פטרוס וימשך את המכמרת אל היבשה והיא מלאה דגים גדולים מאה וחמשים ושלשה ולא נקרעה המכמרת אף כי רבים היו׃


Jnda̱ na tjeiiⁿˈeⁿ naⁿˈñeeⁿ chˈeⁿ, tjaqueⁿˈeⁿ yuu ndiiˈ tsˈoochjoo, tˈueeⁿ tsˈo̱. Teintyja yuˈñeeⁿ. 	 ויהי אחרי גרש העם ויבא הביתה ויאחז בידה ותקם הנערה׃


Quia joˈ Jesús seintyjo̱o̱ⁿ tsˈo̱o̱ⁿ tyeⁿnquioomˈm tsaⁿˈñeeⁿ. Tsoom nnom: —Maxjeⁿ lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na canˈmaⁿˈ. Ndoˈ mantyjacheⁿ nˈmaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 וישלח את ידו ויגע בו ויאמר חפץ אנכי טהר ופתאם סרה ממנו הצרעת׃


Ee quia na nluiˈ ñeˈquioomˈ ndoˈ xeⁿ jnda̱ teijmeiⁿˈya, nlcaaⁿ tscojnda̱a̱ ndoˈ mati ljaaˈ ˈnaaⁿˈnaˈ cwiquiaa, mana cwintycwii na jeeⁿ neiⁿncooˈnaˈ. Maluaaˈ matseijomnaˈ cwii tsaⁿtya, cwintycwiiñê naquiiˈ chaˈtso tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 כי זרח השמש בחמתו וייבש את החציר ויבל ציצו וחסד מראהו אבד כן יבול העשיר בהליכותיו׃


Ndoˈ na tja tjatyeeⁿ ljeiiⁿ cwiicheⁿ we tsˈaⁿ, ntseinda Zebedeo naⁿˈñeeⁿ, Jacobo ñˈeⁿ tyjeeⁿ Juan. Ñjomndyena tsˈom wˈaandaa. Cwilaˈyo̱na nlquiˈ ˈnaaⁿna ñequio tsotyena Zebedeo. Quia joˈ tˈmaⁿ Jesús joona. 	 ויהי כעברו משם וירא שני אנשים אחים אחרים את יעקב בן זבדי ואת יוחנן אחיו באניה עם זבדי אביהם מתקנים את מכמרותם ויקרא אליהם׃


Joˈ chii quia na jnda̱ tquie naⁿˈñeeⁿ ñjaaⁿ tîcatseiyooˈndyo̱. Teincoo cwiicheⁿ xuee mana tjo̱waˈcatya̱ⁿya yuu na maxjeⁿ quiwaˈcatya̱ⁿya na mˈaaⁿya tsˈiaaⁿ. Sa̱ˈntjo̱ⁿ na cjaacandyooˈñe Pablo. 	 ולכן כאשר באו הנה יחד חשתי ולא התמהמהתי כי ממחרת היום ישבתי על כסא המשפט ואצוה להביא את האיש׃


Jeeⁿ ndyaaˈ tyueneiiⁿ chaˈtsondye nnˈaⁿ na mˈaⁿ nndyooˈ ñˈeⁿndyena. Tˈom ñˈoom chaˈwaa naquiiˈ ntsjo̱ tsˈo̱ndaa Judea cantyja na nmeiiⁿˈ tuii. 	 ותפל אימה על כל שכניהם ויספר כל הדברים האלה בכל הרי יהודה׃


Calaˈjnda̱ˈyoˈ na nntsawiˈnaⁿˈyoˈ na nlˈaˈyoˈ chaˈtso yuu na macjaaweeˈ ntyjii Ta Jesús ñˈeⁿndyoˈ. 	 ובחנו מה הוא רצוי בעיני אדנינו׃


To̱ˈna na tyoñequiana jnaaⁿˈaⁿ. Jluena: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ jnda̱ jliuuyâ na matseiˈnaⁿˈaⁿ nˈom nnˈaⁿ ndyuaayâ. Ee quitsoom na ticwanaaⁿ na nñeˈquiaayâ tsˈiaaⁿnda̱a̱yâ nnom César. Ndoˈ manquiityeeⁿ matsoom na cwiluiiñê Cristo ndoˈ rey jom. 	 ויחלו לדבר עליו שטנה לאמר את זה מצאנו מסית את העם ומנע אתו מתת מס אל הקיסר באמרו כי הוא מלך המשיח׃


Nda̱nquia seijndaaˈñe José na quiona ñequio tsotyena Jacob ñequio chaˈtso nnˈaⁿ wˈaana. Joona jnda̱a̱ˈ ndyeenˈaaⁿ nchooˈ qui nchooˈ ˈomndyena. 	 וישלח יוסף ויקרא ליעקב אביו ולכל משפחתו בשבעים וחמש נפש׃


Ndoˈ cwii yuscu na matseiyuˈ, xeⁿ saaⁿˈaⁿ tyootseiyuˈ, sa̱a̱ cwiljoya tsˈom na cwiljooˈñe ñˈeⁿñê, tintseityueeⁿeⁿ ljeii na tocoom ñˈeⁿñe. 	 ואשה כי יהיה לה בעל אשר איננו מאמין ורצונו לשבת עמה לא תעזבנו׃


Quia joˈ tˈom ñˈoom quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na tso Jesús na xocˈio̱ya. Sa̱a̱ nchii matsoom na xocˈio̱. Tomti tsoom: “Xeⁿ lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na ñecˈoom hasta quia nndyo̱o̱nndaˈa, ¿ljoˈ machˈeenaˈ ˈu, Pedro?” 	 על כן יצא הדבר הזה בין האחים כי התלמיד ההוא לא ימות וישוע לא אמר לו כי לא ימות אך אמר אם חפצי כי ישאר עד באי מה זה לך׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na nda jom quia na ntyˈiaana, jeeⁿ seiñˈeeⁿˈnaˈ joona. Tso tsoñeeⁿ nnoom: —ˈU jndaaya, ¿chiuu na luaaˈ saˈ? Ja ñˈeⁿ tsotyeˈ ñequio na chjooˈ nˈo̱o̱ⁿyâ cwilˈua̱a̱yâ ˈu. 	 ויהי כראותם אתו ויחרדו ותאמר אליו אמו בני מדוע ככה עשית לנו הנה אביך ואנכי בעצבת לב בקשנוך׃


Catsuˈ nndya̱a̱yâ. Chiuu matseiˈtiuuˈ: ¿Aa matyˈiomnaˈ na catio̱o̱ⁿya tsˈiaaⁿnda̱a̱ya nnom tsaⁿmatsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma, oo aa ticatyˈiomnaˈ? 	 לכן הגידה נא לנו את דעתך הנכון לנו לתת מס אל הקיסר אם לא׃


Ndoˈ joˈ joˈ tyˈioomna jom tsˈoomˈnaaⁿ. Ndoˈ mati tyˈioomna cwiicheⁿ we tsˈaⁿ noomˈnaaⁿ. Cwii cwii tsˈaⁿ ñoom tsˈoomˈnaaⁿ na cwii ntyjaaⁿˈaⁿ, ndoˈ mˈaaⁿñê xcwe. 	 ויצלבו אתו שמה ושני אנשים אחרים עמו מזה אחד ומזה אחד וישוע בתוך׃


Quia na ljeiiⁿ Pedro na matseiwiñe ˈndyoo chom, quiee tyontyˈiaaⁿˈaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. Tsoom: —ˈU mati ñeñˈeⁿˈ ñˈeⁿ Jesús, tsˈaⁿ tsjoom Nazaret. 	 ותרא את פטרוס כי מתחמם הוא ותבט בו ותאמר גם אתה היית עם הנצרי ישוע׃


Cweˈ joˈ mawaxˈa̱ya nda̱a̱ˈyoˈ: —¿Chiuu nntsˈaayuunaˈ na cwiluiiñe Cristo tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ ee manquiiti David matsoom na juu cwiluiiñe Ta na matsa̱ˈntjom jom? 	 הנה דוד קרא לו אדון ואיך הוא בנו׃


Joˈ chii tsoom nnom tsˈaⁿ na machˈee cwenta ntjoomˈm: “Cantyˈiaˈ, tsˈoom higuerawaañe, jnda̱ ndyee chu na mandyo̱o̱calˈua̱ ta̱a̱ˈnaˈ ndoˈ tjaa ljoˈ coljeiya. Cwa cˈuaˈ juunaˈ ee cweˈ tsˈiaaⁿˈ matseityeeⁿñenaˈ nomtyuaa.” 	 ויאמר אל הכרם הנה זה שלש שנים אנכי בא לבקש פרי בתאנה הזאת ואינני מוצא גדע אותה למה זה תשחית את האדמה׃


Ndoˈ jñoom we nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê cwii lˈaa. Tsoom nda̱a̱na: —Catsaˈquieˈyoˈ quiiˈ tsjoom. Joˈ joˈ nliuˈyoˈ cwii tsaⁿsˈa na maleiñˈoom cwii tsjoo ndaatioo. Catsaantyjo̱ˈyoˈ naxeeⁿˈeⁿ. 	 וישלח שנים מתלמידיו ויאמר אליהם לכו העירה ויפגע אתכם איש נשא צפחת המים לכו אחריו׃


Quia joˈ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ na cwiluiiñê tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. Tsoom jndye nawiˈ tseixmaaⁿ na catjoom. Ndoˈ tyoˈmo̱o̱ⁿ na xocatoˈñoom nnˈaⁿ judíos na cwiluiitquiendye jom, meiⁿ ntyee na cwiluiitquiendye, meiⁿ nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. Maxjeⁿ nlaˈcueeˈna jom sa̱a̱ xuee jnda̱ ndyee, nncwandoˈnnaaⁿˈaⁿ na nncueeⁿˈeⁿ. 	 ויחל ללמדם כי צריך בן האדם לענות הרבה וימאס על ידי הזקנים והכהנים הגדולים והסופרים ויומת ומקצה שלשת ימים קום יקום׃


Catˈmo̱ⁿˈyoˈ no̱o̱ⁿ tsjo̱ˈñjeeⁿ na cwitiomˈyoˈ tsˈiaaⁿnda̱a̱ˈyoˈ. Quia joˈ tjeiiˈna cwii denario, tˈmo̱o̱ⁿna juunaˈ nnoom. 	 הראוני את מטבע המס ויביאו לו דינר׃


Cwii xuee wacatyeeⁿ Jesús ndyeyu na meintyjeeˈ castom na cwitueeˈ nnˈaⁿ sˈom cwentaaˈ watsˈom tˈmaⁿ. Ntyˈiaaˈcheeⁿ na cwitioom nnˈaⁿ sˈom tsˈom castom ndoˈ na jndye naⁿtya tˈmaaⁿˈ sˈom cwitioomna. 	 וישוע ישב ממול ארון האוצר והוא ראה את העם משליכים מעות לארון האוצר ועשירים רבים נתנו הרבה׃


Cantyjati na jnaⁿnaˈ na tˈmaⁿ Jesús jâ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê, tˈmo̱o̱ⁿ na jeeⁿ candyaˈ tsˈoom jâ. Ntyjeeⁿ na jnda̱ jaaweˈntyjo̱ xjeⁿ na nlueeⁿˈeⁿ tsjoomnancuewaañe na nncjaalcweˈnnaaⁿˈaⁿ na mˈaaⁿ Tsotyeeⁿ. Joˈ chii quia majaaweˈntyjo̱ xjeⁿ na nlatya̱a̱ⁿ jaa nnˈaⁿ judíos xuee pascua quia cwilacwja̱a̱ya canmaⁿ, tˈmo̱ⁿtyeeⁿ na jeeⁿ tˈmaⁿ waa na candyaˈ tsˈoom jâ. 	 ולפני חג הפסח כשידע ישוע כי באה שעתו לעבר מן העולם הזה אל אביו כאשר אהב את בחיריו אשר בעולם כן אהבם עד הקץ׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñjaaⁿñe cwilaˈcwanomna na xmaⁿndyoˈ. Ncˈe na cwiluiindyoˈ ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom, quia cwitjomndyoˈ ñˈeⁿ ncˈiaaˈyoˈ na tjoomˈ cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿndyena, cataⁿˈyoˈ lueena na cwiñeˈquiaˈyoˈ na xmaⁿndyena. 	 האחים כלם שאלים לשלומכם שאלו לשלום איש את רעהו בנשקה הקדושה׃


’Tajndye cwimatseina̱ⁿtya̱ya ñˈeⁿndyoˈ, ee mandyo nquii na cwiluiitquieñe quiiˈ nˈom nnˈaⁿ tsjoomnancuewaañe. Sa̱a̱ tjaa meiⁿcwii na matseixmaⁿya na juu joˈ nnda̱a̱ nleilˈueeˈñe na catˈuiinaˈ ja. 	 לא ארבה עוד אמרים עמכם כי יבוא שר העולם הזה ובי אין לו מאומה׃


Ndoˈ jnda̱ na tquieˈcañom naⁿˈñeeⁿ, matsoom nda̱a̱na: —ˈO manquiuˈyoˈ chiuu tyomˈaaⁿya quiiˈntaaⁿˈyoˈ cantyjati xuee na tyja̱jndya̱a̱ya ndyuaa Asiawaa. 	 ויבאו אליו ויאמר להם אתם ידעתם איך הייתי עמכם בכל עת מן היום הראשון אשר דרכה רגלי באסיא׃


Ee ticwii cwii tsˈaⁿ na machˈee natia, jeeⁿ jnoomˈm ja na cwiluiindyo̱ naxueeñe. Tsaⁿˈñeeⁿ tiñeˈcatseijomñê ñˈeⁿndyo̱ ja, ee jeeⁿ nquiaⁿˈaⁿ na nntseicano̱o̱ⁿya natia na machˈeeⁿ. 	 כי כל פעל עולה ישנא את האור ולא יבא לאור פן יוכחו מעשיו׃


Quia tueⁿˈeⁿ nnom tsjoomˈñeeⁿ, ndoˈ quia ntyˈiaaⁿˈaⁿ juunaˈ, tyˈioom cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ joˈ joˈ. 	 ויהי כאשר קרב וירא את העיר ויבך עליה לאמר׃


Ndoˈ na luaaˈ, matseijndaaˈñenaˈ na cwilaˈtjo̱o̱ndyena na tyoolaˈcanda̱na na macanda̱ Cristo mˈaⁿna na quitˈmaⁿ nˈomna. 	 ודינן עליהן כי בגדו באמונתן הראשונה׃


Ndoˈ cateijndeiˈ Apolos ñˈeⁿ tiˈZenas, tsaⁿ na matseiˈno̱ⁿˈ ljeii na tqueⁿ Moisés. Catsaˈ cwanti na nnda̱a̱ nntsaˈ na nnteijndeiˈ joona na nncˈoonquiana ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, cha meiⁿcwii ticatseitjo̱o̱naˈ joona. 	 השתדל ללות על דרכם את זינס המלמד בתורה ואת אפולוס למען לא יחסרו דבר׃


Ñˈoommeiⁿˈ tsoyom cweˈ ncˈe na seiñˈeeⁿˈñˈeⁿnaˈ jom ee na jeeⁿ ndyaˈ cwicatyuena. 	 כי לא ידע מה ידבר כי היו נבהלים׃


’ˈO cwiluiindyoˈ chaˈcwijom nda canduulja na jeeⁿ tia cwilˈaˈyoˈ. Chiuu nlˈaˈyoˈyoˈ na nnda̱a̱ nluiiˈndyoˈ nawiˈ na cwitjoom nnˈaⁿ na cwiˈoo bˈio. 	 נחשים אתם ילדי הצפעונים איכה תמלטו מדין גיהנם׃


Jom tsˈaⁿ na jndeii matseineiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ jo ndoˈ yuu tjaa nnˈaⁿ cˈom. Matsoom: “Calajndaaˈndyoˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ chaˈcwijom cwii nato na juu joˈ nndyocwjeeˈcañoom nquii na nntsa̱ˈntjom ˈo. Cataˈndyoˈxcweˈyoˈ chaˈcwijom cwilayo̱ˈyoˈ nato na nñoom.” 	 קול קורא במדבר פנו דרך יהוה ישרו מסלותיו׃


Maluaaˈ matseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, xeⁿ ñˈoom na cwilaneiⁿˈyoˈ tijndaaˈ joonaˈ na cwindye nnˈaⁿ, ¿chiuuya na nlaˈno̱ⁿˈna ljoˈ na cwinduˈyo? Nntseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ chaˈcwijom tsˈaⁿ cweˈ matseixuaato quiiˈ jndye. 	 כן גם אתם אם לא תוציאו בלשונכם דבור מפרש איכה יודע האמור הלא תהיו כמדברים לרוח׃


Scuuˈ Zebedeo ñequio ntseinaaⁿ Jacobo ñˈeⁿ Juan tquiolaˈcandyooˈndyena na mˈaaⁿ Jesús. Tcoomˈm xtyeeⁿ jo nnom na tcaaⁿ cwii naya. 	 אז נגשה אליו אם בני זבדי עם בניה ותשתחו לו לבקש ממנו דבר׃


Ee tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Abraham chiuu na nntsˈaaⁿ, luaa matsonaˈ: “Tiempomeiiⁿ nndyo̱o̱nndaˈa na mˈaⁿˈyoˈ, ndoˈ nquii scuˈ Sara nnleiñˈoom cwii tyochjoo ndaˈyoˈ.” 	 כי דבר הבטחה הוא מה שנאמר למועד אשוב ולשרה בן׃


Nntseincueⁿ cwii yuˈndaa na tsaⁿsˈa. Ndoˈ ˈu nntseicajndyuˈ juu Jesús. Ee na tseixmaaⁿ na nncwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Nntseicanoomˈm jnaⁿ na laˈxmaⁿ naⁿˈñeeⁿ. 	 והיא ילדת בן וקראת את שמו ישוע כי הוא יושיע את עמו מעונותיהם׃


Ñˈoommeiⁿˈ caˈmo̱ⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Ñequio joonaˈ catseijndo̱ˈ nˈomna, ndoˈ quia na macaⁿnaˈ na catseitiaˈ joona, catsaˈ na ljoˈ ñequio najndeii na matseixmaⁿˈ. Tiñequiaaˈ na nntsˈaa tsˈaⁿ na ticueeˈ tsˈoom ˈu. 	 את אלה תדבר ותזהיר ותוכיח בכל חזקה ואיש אל יבוז לך׃


Meiⁿ cweˈ na nndyocatjomñê ˈu, ticatseixmaaⁿ. Ndoˈ ntyjeeⁿ na meiiⁿ cweˈ ñˈoom na nntsuˈ, nnˈmaⁿ mosoomˈm. 	 ובעבור זאת גם את עצמי לא חשבתי ראוי לבוא אליך אך דבר נא דבר וירפא נערי׃


Ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na machˈee ljoˈ na lˈue tsˈom Tsotya̱ya na mˈaaⁿ cañoomˈluee, tsaⁿˈñeeⁿ cwiluiiñe tiˈtyjo̱ ndoˈ nomtyjo̱, ndoˈ tsondyo̱. 	 כי כל אשר יעשה רצון אבי שבשמים הוא אחי ואחותי ואמי׃


Ncˈe na ljoˈ, tintjeiˈsˈandyoˈ na majndaaˈ tsˈaⁿ na cwilajomndyoˈ ñˈeⁿñe. Ee chaˈtso na matseijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom laˈxmaⁿnaˈ cwentaˈyoˈ. 	 על כן אל יתהלל איש באדם כי הכל הוא שלכם׃


Ndoˈ jndye nnˈaⁿ na tcwaˈ ntyooˈ na tyotˈoom naⁿˈñeeⁿ. Tueˈntyjo̱ chaˈna ˈom meiⁿ na cweˈ naⁿnom. 	 והאכלים מן הלחם היו כחמשת אלפי איש׃


Ndoˈ jnda̱ na jlaˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ juunaˈ tquiaanaˈ na neiiⁿna, tyˈomtˈmaaⁿˈndyena nˈomna. 	 ויקראו אתה וישמחו על הנחמה׃


Jnda̱ tyˈioom tsˈiaaⁿ ja na mañequiaya ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ, ndoˈ cweˈ jnaaⁿˈ joˈ na mˈaaⁿya wˈaancjo, calaneiⁿˈyoˈ nnoom na cˈo̱ⁿtˈmaaⁿˈndyo̱ tsˈo̱o̱ⁿya na nntseina̱ⁿya juunaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ matsonaˈ na catsˈaa. 	 למען אדבר בה בבטחה כאשר מטל עלי לדבר׃


Ndoˈ quia ntyˈiaaˈ Pedro na jo̱ntyjo̱, taxˈeeñê ˈndyoo Jesús. Tsoom: —Ta, ndoˈ tsaⁿmˈaaⁿˈ jeˈ, ¿ljoˈ cwii nnom na nntjoom? 	 ויהי בראות אתו פטרוס ויאמר אל ישוע אדני וזה מה הוא׃


Lˈo̱ Moisés tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ. Sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo cwiliuuya na candyaˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jaa ndoˈ na cwiluiiñê ñˈoom na mayuuˈ. 	 כי התורה נתנה ביד משה והחסד והאמת באו על ידי ישוע המשיח׃


’Tsˈaⁿ na jndo̱ˈ tsˈom macaⁿnaˈ na catseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ñˈoomwaa: Ntquieeˈ xqueⁿ quiooˈjndiiˈñeeⁿ cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ ntquieeˈ ta yuu na wacatyeeⁿ yuscuˈñeeⁿ. 	 בזה להבין לאשר לו חכמה שבעת הראשים שבעת הרים המה אשר האשה ישבת עליהם׃


Ndoˈ mati ncˈe Cristo lˈue tsˈoom na nncˈomyaandye ñˈeⁿñê chaˈtsoti na mˈaⁿ, meiiⁿ jaa nnˈaⁿ tsjoomnancue, ndoˈ mati joo na mˈaⁿ cañoomˈluee ncˈe na tueˈ Cristo nnom tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ולרצות אל עצמו את הכל על ידו בעשותו שלום בדם צלבו על ידו הן אשר בארץ הן אשר בשמים׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, mantseina̱ⁿya ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na matseijndaaˈñe cwii tsˈaⁿ ñˈoomtyeⁿ ñˈeⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ. Quia na jnda̱ sˈaaⁿ xueⁿˈeⁿ cjooˈ tsomˈñeeⁿ, ticwanaaⁿ na nntso cwiicheⁿ tsˈaⁿ na ticaluii chiuu tso tsomˈñeeⁿ oo na nntseicwaljoˈti tsˈaⁿ ñˈoom na tso juunaˈ. 	 אחי לפי דרך אדם אדבר אפלו דיתיקי של בן אדם אם מקימת היא לא יפרנה איש גם לא יוסיף עליה דבר׃


Tquiaa tsaⁿˈñeeⁿ ñˈoomˈm. Quia joˈ teintyjeeˈ Pablo cjooˈ ntiooˈ yuu na jaawa tsˈaⁿ na wjaaquieeˈ naquiiˈ wˈaaˈñeeⁿ. Seiweeⁿ tsˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na waa na nntsoom. Quia joˈ jlaˈcheⁿna, seineiiⁿ nda̱a̱na ñequio ñˈoomna ñˈoom hebreo. 	 וינח לו ויעמד פולוס על המעלות הניף ידו אל העם ותהי דממה רבה וידבר בלשון עברית ויאמר׃


Matsoom: —ˈO ta ñequio ˈo re nnˈaⁿya, candyeˈyoˈ nntseina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya. 	 אנשים אחים ואבות שמעו נא את דברי התנצלותי אליכם׃


Waa ljeii na tjacantyja na matsa̱ˈntjomnaˈ. Luaa matsonaˈ: “Cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ xˈiaˈ chaˈxjeⁿ na jnda ntyjiˈ ñequio nncuˈ.” Xeⁿ na mayuuˈcheⁿ cwilaˈcanda̱ˈyoˈ ljeiiˈñeeⁿ, quia joˈ ya cwilˈaˈyoˈ. 	 הן בקימכם את המצוה המלכת על כלן כפי הכתוב ואהבת לרעך כמוך תיטיבו לעשות׃


Sa̱a̱ tˈmaⁿ waa na nntseiwˈeeⁿ nnˈaⁿ na ticatueeˈndyecje nnoom, na cwiˈoo nacjooˈ ñˈoom na mayuuˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, na cwilˈa chaˈtso nnom natia. 	 ועל בני המרי ואשר לא ישמעו לאמת כי אם לעולה שמעו חרון אף וחמה׃


ˈO nnˈaⁿya na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, ncˈe na laˈxmaaⁿya ñˈoommeiⁿˈ na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsˈaaⁿ, joˈ chii macaⁿnaˈ na calaˈljuˈndyo̱ cantyja ˈnaaⁿ chaˈtso na matseicwˈaaˈñenaˈ seiiˈa ñequio nˈo̱o̱ⁿya. Ndoˈ ñequio na nquiaaya na ncˈoom na ticjaweeˈ ntyjeeⁿ ñˈeⁿndyo̱, canda̱a̱ˈ quiandyo̱ñˈa̱a̱ⁿ chaˈtso na lˈue tsˈoom. 	 לכן חביבי בהיות לנו ההבטחות האלה נטהרה את עצמנו מכל טמאת בשר ורוח להשלים קדשתנו ביראת אלהים׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na macwaaⁿ ˈo cwiluiiñê na mayomˈm, maxjeⁿ nntseicana̱a̱ⁿ chaˈtso nmeiⁿˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. 	 נאמן הקורא אתכם אשר גם יעשה׃


’Mañequiaanaˈ na neiiⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ na wiˈ nˈom ncˈiaa, ee nncˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom na wiˈ tsˈoom joona. 	 אשרי הרחמנים כי הם ירחמו׃


Jndii Jesús na tjeiiˈna tsaⁿˈñeeⁿ quiiˈntaaⁿna. Quia ljeiiⁿ juu, matsoom nnom: —¿Aa matseiyuˈ ñequio Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 וישמע ישוע כי הדפהו החוצה ויפגשהו ויאמר אליו התאמין בבן האדם׃


Canduˈyoˈ nndii. ¿Aa toˈñoomˈyoˈ Espíritu Santo ncˈe na jlaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ chiuu matsa̱ˈntjom ljeii na tqueⁿ Moisés, oo aa ncˈe na jlaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈoom na tyondyeˈyoˈ? 	 זאת לבד חפצתי ללמד מכם האם ממעשי התורה קבלתם את הרוח או משמועת האמונה׃


Tˈo̱o̱ naⁿˈñeeⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom, jluena: —Meiⁿjom ndiiˈ tyoondya̱a̱yâ na nntseineiⁿ cwii tsˈaⁿ chaˈna na matseineiⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ. 	 ויענו העבדים מעולם לא דבר איש כאיש הזה׃


Ndoˈ quia cwitaⁿˈyoˈ nnoom, calˈaˈyoˈ naljoˈ na cwilaˈyuˈya cwii nˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê tincˈomˈyoˈ na we waa mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ, ee tsˈaⁿ na luaaˈ mˈaaⁿˈ tsˈom, matseijomnaˈ juu chaˈcwijom nmo̱ⁿ ndaaluee, na lomañjaaⁿ maleiñˈoomñe jndye juunaˈ. 	 רק יבקש באמונה ובבלי ספק כי בעל ספק דומה לגלי הים הסער והנגרש׃


Ndoˈ ticwii chu na nncueeˈ xuee pascua tyowaa costumbre na nquii gobiernom nntseicandyaañê meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ pra̱so na nntaⁿ nnˈaⁿ. 	 ומנהג ההגמון היה לפטר לעם בכל חג אסיר אחד את אשר יחפצו׃


Nchii cweˈ matseiljeiya ñˈoommeiⁿˈ cha catseijnaaⁿˈna ˈo sa̱a̱ cha na nntseijndo̱ˈnaˈ nˈomˈyoˈ ncˈe na cwiluiindyoˈ ntseindaaya na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo. 	 ולא לביש אתכם אני כתב הדברים האלה כי אם מזהיר אתכם כבני האהובים׃


Tyˈo̱o̱tsˈom ñequiiˈcheⁿ matseicaña̱a̱ⁿ ñˈoom na jnda̱ tjoomˈm na cjoomˈm, ndoˈ manquiityeeⁿ jnda̱ tqueeⁿˈñê ˈo na calajomndyoˈ ñequio Jnaaⁿ Jesucristo na cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom jaa. 	 נאמן הוא האלהים אשר על פיו נקראתם לחברת בנו ישוע המשיח אדנינו׃


Cwiluiindyena ndacantyjo welooya ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjaaⁿ ˈnaaⁿ joona tuiiñe Cristo na tsˈaⁿ jom, na chaˈtso na chaˈtso cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom. Ñequiiˈcheⁿ na calaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ jom. Amén. 	 ולהם האבות ואשר מהם יצא המשיח לפי בשרו אשר הוא אל על הכל מברך לעולמים אמן׃


Jnda̱ joˈ tjannaaⁿˈaⁿ na jnda̱ we ndiiˈ na nntseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Tsoom: —Tsotya̱ya, xeⁿ xocanda̱a̱ na nncwinomˈnaˈ nawiˈ na nntjo̱ⁿya, ñecuaa, caluii chaˈxjeⁿ na lˈue tsˈomˈ nncuˈ. 	 ויוסף ללכת לו שנית ויתפלל לאמר אבי אם לא תוכל הכוס הזאת לעבר ממני מבלי שתותי אתה יהי כרצונך׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na jndyendye, quia na jndyena ñˈoommeiⁿˈ na tˈmo̱o̱ⁿ, jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna. 	 וישמע המון העם וישתומממו על תורתו׃


Nda̱a̱ yolcu na jnda̱ tquiendye, catseineiⁿˈ ñˈeⁿndyena na chaˈna tsoˈndyoˈ. Ndoˈ ñˈeⁿ yolcu na cje mˈaⁿ, catsaˈ na chaˈna ntˈiuˈ nncuˈ sa̱a̱ ñequio na meiⁿcwii tjaaˈnaⁿ na matseitiuuˈ ñˈeⁿndyena. 	 את הזקנות כאמות ואת הצעירות כאחיות ובכל טהרה׃


Tjaaⁿ ndoˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ na macoˈwiˈ cwii tsˈaⁿ Egipto cwii tsˈaⁿ tsjaaⁿ na tuiiñê. Joˈ chii tjacwañomˈm tsaⁿˈñeeⁿ. Tjeiiˈñê juu nawiˈ na matjom. Seicueⁿˈeⁿ tsˈaⁿ Egipto. 	 וירא איש אחד מעשק חנם ויושע לו ויקם נקמת המכה בהכותו את המצרי׃


Ndoˈ mantyjacheⁿ tjañˈoom Espíritu Santo Jesús cwiicheⁿ ntyja yuu tjaa nnˈaⁿ cˈom. 	 ואחרי כן הוציאו הרוח המדברה׃


Jnda̱nquia teitquiooˈ na jndeiiñe scoomˈm Elisabet. Tyomˈaaⁿcheⁿ tsaⁿˈñeeⁿ wˈaana cwii ˈom chiˈ. 	 ויהי אחרי הימים האלה ותהר אלישבע אשתו ותתחבא חמשה חדשים ותאמר׃


Jaa tyootoˈño̱o̱ⁿya juu na mˈaaⁿˈ nˈom nnˈaⁿ na tyoolaˈxmaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Jaa cwitoˈño̱o̱ⁿya Espíritu na mañequiaaⁿ cha nnda̱a̱ nlaˈno̱o̱ⁿˈa chaˈtso na cweˈyu na mañequiaaⁿ na cwicandaaya. 	 ואנחנו לא קבלנו את רוח העולם כי אם הרוח מאת האלהים למען נדע את אשר נתן לנו מאת האלהים בחסדו׃


Sa̱a̱ tsjo̱o̱ nda̱a̱na na tiquilˈa nnˈaⁿ romanos na cweˈ nncueˈto tsˈaⁿ. Najndyee nntjomndye nnˈaⁿ watsˈiaaⁿ nluena ljoˈ sˈaa tsˈaⁿ. Ndoˈ mati nquii tsˈaⁿ nntsoom ljoˈ sˈaaⁿ. 	 ואען אותם כי אין מנהג הרומיים למגן איש לאבד בטרם יעמד הנשטן לנכח שטניו ונתן לו מקום להצטדק מן השטנה׃


Jnda̱ na jndii Pilato ñˈoommeiⁿˈ, seicatyˈuetinaˈ jom. 	 ויהי כשמע פילטוס את הדבר הזה ויאסף לרא עוד׃


Ee tyomˈaaⁿya na ñeˈjndo̱ˈa sa̱a̱ tînquiaˈyoˈ na nlcwaaˈa. Tyomˈaaⁿya na ñeˈcˈua ndaatioo sa̱a̱ tînquiaˈyoˈ na nncˈua. 	 כי רעב הייתי ולא האכלתם אותי צמא הייתי ולא השקיתם אותי׃


Meiⁿcwii tiquilˈaayaayâ cha catseilcweˈnaˈ tsˈom tsˈaⁿ, tintsˈaanaˈ na tia ñˈoom cwiwineiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿ na cwilˈaayâ. 	 ואין אנחנו נתנים מכשול במאומה פן יהיה שרותנו לנאצה׃


Jeeⁿ cwajndii nlcoˈwiˈnaˈ tsˈaⁿ na nncjuˈnaˈ juu lˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ. 	 מה נורא לנפל ביד אלהים חיים׃


Tjatseicandyooˈñê jo naxeⁿˈ Jesús ndoˈ tyenquioomˈm ˈndyoo liaatco na cwee Jesús. Mañoomˈ tjameintyjeeˈ na cwicaa nioomˈm. 	 היא קרבה מאחריו ותגע בציצת בגדו וזוב דמה עמד פתאם׃


Ndoˈ naquiiˈ watsˈomˈñeeⁿ tyjeˈcañoom cwii tsˈaⁿ na maleiñˈoom jndyetia juu. Jndeii tyotseixuaa tsaⁿˈñeeⁿ ñˈoom ndyuee jndyetiaˈñeeⁿ. 	 ואיש היה בבית כנסתם אשר רוח טמאה בו ויצעק לאמר׃


Jnda̱ na jlacanda̱a̱ˈndyeñˈeⁿna chaˈtso ñˈoom chaˈxjeⁿ na matso ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na nntjom Jesús, tyjeendye nnˈaⁿ jom tsˈoomˈnaaⁿ. Chii tyˈecatˈiuuna jom quiiˈ tseiˈtsuaa. 	 וכאשר השלימו את כל הדברים הכתובים עליו הורידו אותו מן העץ ויניחהו בקבר׃


Ndoˈ ncˈe na luaaˈ, seijndaaˈñe nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na ñecwii tsˈaⁿ cwiluiindyena, joˈ chii ticatsonaˈ na cweˈ tsˈaⁿ nntseityuiiˈ na luaaˈ cwiluiindyena. 	 לכן את אשר חבר אלהים לא יפרידנו אדם׃


Ndoˈ ˈo jeˈ patrom, majoˈti calˈaˈyoˈ ñequio nnˈaⁿ na mˈaⁿtyeⁿ moso ˈnaⁿˈyoˈ meiⁿ nchii na nnduˈyoˈ cwii ñˈoom na ntseicatyˈuenaˈ joona. Ee cjañjoomˈ nˈomˈyoˈ na ˈo ñˈeⁿndye joona cañoomˈluee mˈaaⁿ Ta Jesús na matsa̱ˈntjoom jaa. Ndoˈ jo nnom jom ñecwii xjeⁿ cwilaˈxmaaⁿya. 	 ואתם האדנים ככה תעשו גם להם חדלו מגער בם וידעתם כי גם עליכם יש אדון בשמים ואין לפניו משא פנים׃


’Ticwii cwii tsˈoom na ya xocatsˈaanaˈ ta̱ na tisˈa. Ndoˈ tsˈoom na tisˈa meiⁿ xocatsˈaanaˈ ta̱ na ya. 	 כי עץ טוב איננו עשה פרי משחת וגם עץ משחת איננו עשה פרי טוב׃


Xeⁿ cwilaˈxmaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue, nnˈaⁿ cwentaaˈnaˈ nncˈomna na neiiⁿna ˈo chaˈxjeⁿ na neiiⁿna ncˈiaana, sa̱a̱ ncˈe jnda̱ tjeiiˈa ˈo quiiˈntaaⁿna, joˈ chii ticalaˈxmaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue, ndoˈ joˈ na jndoo nnˈaⁿ ˈo. 	 אלו מן העולם הייתם כי אז אהב העולם את אשר לו ויען כי אינכם מן העולם כי אם בחרתי אתכם מתוך העולם לכן העולם ישנא אתכם׃


Sa̱a̱ xeⁿ joo na ticatyˈiomyanaˈ na cwilˈaaya cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê na matyˈiomyanaˈ, ¿chiuu nlˈuuyo̱o̱ya? ¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ na tixcwe ljoˈ machˈeeⁿ quia na matseijndaaˈñê na nntio̱o̱ⁿya jnaaⁿya? Matseinchuˈa ñˈoommeiiⁿ chaˈxjeⁿ na cwilaˈnchuˈ nnˈaⁿ ñˈoom. 	 ואם עולתנו תרומם את צדקת האלהים מה נאמר הכי יש עול באלהים המשלח חרון אפו לפי דרך בני אדם אנכי מדבר׃


Ee xuee na ñejndyowanaˈ mati jaa ñetˈo̱o̱ⁿya na ntjeiⁿ ljoˈ ñelˈaaya, na quieˈ nˈo̱o̱ⁿya jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Tyolaxmaaⁿya nnˈaⁿ na jnda̱ tsuundye. Tyondya̱ˈntjo̱ⁿtya̱a̱ⁿ nda̱a̱ chaˈtso nnom na queeⁿ nˈom seiiˈa ñequio na jeeⁿ neinco nquiuuya. Tyolajomndyo̱ ñequio natia. Tyolata̱a̱ˈ nˈo̱o̱ⁿya, jndoo nnˈaⁿ jaa ndoˈ jndo̱o̱ya joona. 	 כי גם אנחנו היינו מלפנים חסרי דעת וסוררים ותועים ועבדים לתאות ולתשוקות שנות ומתהלכים ברשעה וקנאה ושנואים ושנאים איש את אחיו׃


Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, cwii lqueeⁿ na cwiquioo, xeⁿ ticjaaquieeˈnaˈ quiiˈ tsˈo yuu na nntseijomnaˈ chaˈcwijom na nncueˈnaˈ, cwiljonaˈ na ñenquiinaˈ. Sa̱a̱ xeⁿ nnomˈ tsˈaⁿ juunaˈ quiiˈ tsˈo yuu na matseijomnaˈ na nncueˈnaˈ, quia joˈ majndye nncueˈ nntsˈaanaˈ. 	 אמן אמן אני אמר לכם אם לא יפל גרגר החטא אל תוך האדמה ומת ישאר לבדו וכאשר מת יעשה פרי הרבה׃


Sa̱a̱ tyoocwjiˈsˈandyo̱ na mañequiaya ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ˈyoˈ ee tsˈiaaⁿˈñeeⁿ matseixmaⁿya. Ndoˈ jeeⁿ ntyˈiaaˈndyo̱ xeeⁿ ticatseicanda̱ya juunaˈ. 	 אם אבשר את הבשורה אין לי תהלה כי החובה מטלת עלי ואוי לי אם לא אבשר׃


Tintseijomndyuˈ ñˈoom na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ na cweˈ cwilaˈñˈeeⁿˈto ndyuee. Ee naⁿˈñeeⁿ yacheⁿ wjaachuunaˈ joona na ˈoolˈatina natia. 	 אבל תרחק מדברי הבל הפסולים כי יוסיפו הרבות רשע׃


Nnˈaⁿ na jnda̱ tjomndye naquiiˈ wˈaaˈñeeⁿ nchii na nndiˈ ljoˈ cwiluena, cweˈ cˈuaato mˈaⁿna. Ntˈomndye naⁿˈñeeⁿ cwii ñˈoom cwilaˈxuaana, ndoˈ ntˈomndyena cwiicheⁿ ñˈoom cwilaˈxuaana. Ee majndyendyetina ticaliuna ljo tsˈiaaⁿˈ na tjomndyena. 	 ויצעקו שם אלה בכה ואלה בכה כי מבוכה גדולה היתה בקהל ורבם לא ידעו על מה זה נאספו׃


Tandyo xuee seijndaaˈndyuˈ ljoˈ nlˈana. Ndoˈ majoˈ jnda̱ lˈana jeˈ. 	 לעשות את אשר ידך ועצתך מקדם גזרה להיות׃


¿Chiuu na tileicalaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoom na matseina̱ⁿ? Maxjeⁿ cwitjomˈyoˈ na nmeiiⁿˈ ncˈe na tiñeˈcalañˈoomˈndyoˈ ja. 	 מדוע לא תבינו לשוני יען לא תוכלון לשמע את דברי׃


Ee mˈaⁿ nnˈaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na cwilajomndyena ñˈeⁿndyoˈ sa̱a̱ cwinquioˈnnˈaⁿna ˈo. Ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na jachˈee xuee teiljeii maˈmo̱ⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿna na nntˈuiiwiˈnaˈ joona chaˈxjeⁿ laxmaⁿna na nntjoomna. Joona ticˈomna cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, ee cwiwilˈueeˈndyena juu naya na matseixmaaⁿ na wanaaⁿ na nncˈomyana ñequio nnˈaⁿ ndoˈ naljoˈ cwilˈana cwitjeiiˈndyena cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa ndoˈ macanda̱ nqueⁿ tjacantyja na tˈmaⁿ cwiluiiñê jo nda̱a̱ya. 	 כי התגנבו לבוא מקצת אנשים הכתובים מאז למשפט הזה אנשי רשע ההפכים את חסד אלהינו לזמה וכפרים באלהים המשל היחיד ובאדנינו ישוע המשיח׃


Sa̱a̱ xeⁿ juu na cantu na matseixmaⁿya matseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na cwiluiiñê na mayomˈm, quia joˈ ¿chiuu na macuˈxeⁿnaˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ jnaⁿ? 	 כי אם על ידי כזבי תרבה ותפרץ אמת אלהים לתהלתו למה זה אני אשפט עוד כחוטא׃


Chaˈxjeⁿ tyowaa Adán na sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom maluaaˈ cwimaaⁿˈa. Mati xjeⁿ na nntando̱o̱ˈxco̱o̱ya mmaaⁿˈa chaˈxjeⁿ waa Cristo na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 וכאשר לבשנו דמות האדם אשר מעפר כן נלבש גם דמות האדם אשר מן השמים׃


Jaa laˈxmaaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ naxuee. Tilaˈxmaaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ natsjom oo cantyja ˈnaaⁿˈ najaaⁿñe. 	 אתם כלכם בני האור ובני היום לא בני הלילה אנחנו ולא בני החשך׃


Joona, ¿aa cwiluiindyena nnˈaⁿ hebreos? Mati ja majoˈ cwiluiindyo̱. ¿Aa nnˈaⁿ na jndyowicantyjooˈ tsjaaⁿ Israel joona? Mati majoˈ ja. ¿aa tsjaaⁿ Abraham na jndyowicantyjooˈ joona? Majoˈ ja. 	 עברים הם כן גם אנכי ישראלים הם כן גם אנכי זרע אברהם הם כן גם אנכי׃


Joˈ chii ˈo, calˈueˈyoˈ cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ntoˈñoomˈyoˈ chaˈtso ˈnaⁿmeiⁿˈ. 	 אך בקשו את מלכות האלהים ונוסף לכם כל אלה׃


Ndoˈ xeⁿ nnda̱a̱ nntseina̱ⁿ ñˈoom na maˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom no̱o̱ⁿ ndoˈ matseiˈno̱ⁿˈa chaˈtso na wantyˈiuuˈ na matseijndaaˈñê na mandiñˈeeⁿ chaˈtso na matseiˈno̱ⁿˈa, hasta nnda̱a̱ nquindyo̱o̱ ntsjo̱ ncˈe na matseiyuˈya tsˈo̱o̱ⁿ, sa̱a̱ xeⁿ ticˈo̱o̱ⁿya nawiˈ tsˈo̱o̱ⁿya nnˈaⁿ, meiⁿchjoo tjayuu lˈuendyo̱. 	 וכי תהיה לי נבואה ואדע כל הסודות וכל הדעת וכי תהיה לי כל האמונה עד כי אעתיק הרים ואין בי האהבה הייתי כאין׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee sondaro na cwiˈoocaˈ ncˈeeˈ tyˈelcweeˈna wˈaa yuu cwicˈeeⁿna. Ndoˈ sondaro na ntyjondye catso tyˈecaˈndyena Pablo. 	 וממחרת הניחו את הפרשים ללכת אתו וישובו למצד׃


Manlaˈcueeˈna jom sa̱a̱ majuu xjeⁿˈñeeⁿ tueeˈ ñˈoom na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ sondaro na chaˈtsondye nnˈaⁿ quiiˈ tsjoom Jerusalén cwilaˈjmeiⁿˈndyena. 	 והמה מבקשים להמיתו והשמועה באה אל שר האלף של הגדוד כי כל ירושלים נבוכה׃


Ncˈe tsˈiaaⁿ na jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na matseixmaⁿya, joˈ na matsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, meiⁿcwiindyoˈ ˈo tincwinomˈ na nncˈoomˈ tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ nquii chaˈxjeⁿ na matsonaˈ na nncwjeiiⁿˈeⁿ cwenta chiuu matseixmaaⁿ. Cwii ndoˈ cwiindyoˈ cwjiˈya cwenta cwanti na jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nnom na matseixmaⁿ na matseiyuˈya tsˈom ñˈeⁿñê. 	 כי על פי החסד הנתן לי אמר אני לכל איש ואיש מכם לבלתי רום לבבו למעלה מן הראוי כי אם יהי צנוע במחשבותיו כפי מדת האמונה אשר חלק לו האלהים׃


ˈO cwilˈueˈyoˈ na nlaˈtˈmaaⁿˈndye ncˈiaˈyoˈ ˈo, sa̱a̱ ticalˈueˈyoˈ na ntseitˈmaaⁿˈñe nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. Ndoˈ na luaaˈ cwilˈaˈyoˈ, tixocanda̱a̱ nlaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 איך תוכלו להאמין אתם הלקחים כבוד איש מרעהו ואת הכבוד אשר מאת האלהים היחיד לא תבקשו׃


Maja Pablo ñequio Timoteo cwiluiindyô̱ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjomtyeⁿ nnom Jesucristo, cwilaljeiiyâ cartawaañe, cwilacwano̱o̱ⁿyâ juunaˈ na mˈaⁿˈ ˈo na cwilaˈyuˈyoˈ tsjoom Filipos na cwilaˈjomndyoˈ ñˈeⁿ Cristo Jesús, ñequiondyoˈ ˈo na cwijndoˈyoˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio ˈo na cwindyeˈntjomˈyoˈ nda̱a̱ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 פולוס וטימותיוס עבדי המשיח ישוע אל כל הקדשים במשיח ישוע אשר הם בפילפי עם הפקידים והשמשים׃


Canduˈyoˈ nnom tiˈxˈiaya Amplias xmaⁿñê. Ee na jnda ntyjeeⁿ Ta Jesús, mati na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya jom. 	 שאלו לשלום אמפליאס חביבי באדנינו׃


Ee xeⁿ na mayuuˈ na joo nnˈaⁿ na cwilaˈcanda̱ ljeii na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Moisés nndaana tsjoomnancue, quia joˈ cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na cwilaˈyuˈya nˈomna, ndoˈ mati juu ñˈoom na tsoom nnom Abraham na nntsˈaaⁿ jnda̱ tyuiiˈnaˈ. 	 כי אלו לבני התורה הירשה האמונה לריק תהיה וההבטחה בטלה׃


Sa̱a̱ xonquiuˈnnˈaⁿya ˈu ta. Ja maxjeⁿ matseitˈmaaⁿˈndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyolaˈtˈmaaⁿˈndye weloya na ñetˈom teiyo. Mˈaaⁿya na matseijomndyo̱ majuu nato xco na cwilue naⁿmˈaⁿˈ na tachii joˈndyo. Sa̱a̱ tiyuuˈ na tachii joˈndyo ee matseiyuˈa chaˈtso ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio chaˈtso ñˈoom na tyolaˈljeii profetas. 	 אבל את זאת מודה אני לפניך כי בדרך ההיא אשר יקראוה בשם כת בה אני עבד את אלהי אבותינו בהאמיני בכל הכתוב בתורה ובנביאים׃


Quia joˈ matsoom nda̱a̱na: —¿Aa maxjeⁿ hasta jeˈ ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ? 	 ויאמר אליהם איך לא תבינו׃


Ncˈe na luaaˈ waa na cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya, joˈ chii na cwiluiˈnˈmaaⁿndyo̱, sa̱a̱ quia jnda̱ ntyˈiaaˈ tsˈaⁿ cwii na macantyjaaˈ tsˈoom, tacatsonaˈ na ntyjaaˈti tsˈoom ee cwii na mamantyˈiaaˈ tsˈaⁿ, ticatsonaˈ na ntyjaaˈti tsˈoom. 	 כי נושענו בתקוה אך התקוה הנראה לעינים איננה תקוה כי איך ייחל איש לדבר אשר הוא ראה׃


Ee meiⁿnquia tsˈaⁿ na mañequiaañe na catjom ljoˈ na nntjom ncˈe na mˈaaⁿ cantyja ˈnaⁿya, tsaⁿˈñeeⁿ nluiˈnˈmaaⁿñê. Sa̱a̱ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na malˈueeˈñe cheⁿnquii chiuu nluiˈnˈmaaⁿñê, majoˈto joˈ nntsuuñe. 	 כי כל אשר יחפץ להושיע את נפשו תאבד נפשו ממנו וכל אשר יאבד את נפשו למעני הוא יושיענה׃


Ndoˈ tjacalˈue Felipe Natanael. Matsoom nnom: —Jnda̱ jliuuyâ nquii na cantyja ˈnaaⁿˈ seiljeii Moisés nacjooˈ libro na chuunaˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsa̱ˈntjomnaˈ. Ndoˈ mati ntˈomcheⁿ profetas tyolaˈljeiina cantyja ˈnaaⁿˈ tsaⁿmˈaaⁿˈ. Majuu Jesús joˈ, tsˈaⁿ tsjoom Nazaret, na cwilue nnˈaⁿ na jnda José juu. 	 ויפגע פילפוס את נתנאל ויאמר אליו מצאנו אתו אשר כתב משה בספר התורה והנביאים את ישוע בן יוסף מנצרת׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ joˈ joˈ jlaˈtiaˈna naⁿnchjaaⁿˈñeeⁿ. Ñeˈcalaˈcheⁿna naⁿˈñeeⁿ, sa̱a̱ yacheⁿ jndeii tyolaˈxuaa, jlue: —ˈU Ta, na cwiluiindyuˈ jndacantyjo David, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ñˈeⁿndyô̱ jâ. 	 ויגער בם העם להשתיקם והם הרבו לצעק ויאמרו אדנינו חננו נא בן דוד׃


Tsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ: —Mayuuˈ na jeeⁿ neiⁿncooˈ lˈaa na mantyˈiaˈ. Sa̱a̱ queⁿˈ cwenta, ljo̱ˈmeiⁿˈ xocaljooˈtyeⁿnaˈ nacjoo ncˈiaanaˈ. Maxjeⁿ nntyuiiˈñˈeⁿnaˈ. 	 ויען ישוע אתו ויאמר הראית את כל הבנינים הגדולים האלה לא תשאר אבן על אבן אשר לא תתפרק׃


Quia joˈ nluiindyoˈ ntseinda Tsotyeˈyoˈ na mˈaaⁿ cañoomˈluee. Ee jom machˈeeⁿ na mantyˈiaaˈ ñeˈquioomˈ ˈnaaⁿˈaⁿ nnˈaⁿ na ya nnˈaⁿndye ndoˈ mati nnˈaⁿ na wiˈndye. Ndoˈ matseicuaaˈaⁿ yuu na mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilˈa na matyˈiomyanaˈ, ndoˈ nnˈaⁿ na cwilˈa na ticatyˈiomyanaˈ. 	 למען תהיו בנים לאביכם שבשמים אשר הוא מזריח שמשו לרעים ולטובים וממטיר על הצדיקים וגם על הרשעים׃


Cantyja ˈnaⁿya, ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, tîcanda̱a̱ nntseina̱ⁿya ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo nda̱a̱ˈyoˈ chaˈxjeⁿ na maˈmo̱ⁿ tsˈaⁿ juunaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ Espíritu. Tcaⁿnaˈ na nntseina̱ⁿya juunaˈ nda̱a̱ˈyoˈ na chaˈcwijom cwiluiindyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue, chaˈcwijom nda̱a̱ yonchˈuu. 	 ואני לא יכלתי לדבר עמכם אחי כעם רוחניים כי עודכם של הבשר וכמו עוללים במשיח׃


Tintsuuˈ nˈomˈyoˈ na nlˈaˈyoˈ naya ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. Cateijndeiˈyoˈ ntˈom ncˈiaaˈyoˈ ˈnaⁿ na matseiˈtjo̱o̱naˈ joona. Ee na machˈee tsˈaⁿ nmeiⁿˈ jndati ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom, nchiiti quia matseicueeˈ tsˈaⁿ quiooˈ na matseitˈmaaⁿˈñe jom. 	 ואל תשכחו לגמל חסד ולתת לאביונים כי זבחים כאלה יערבו לאלהים׃


Taxˈeeñe Natanael nnoom: —¿Chiuu ljeiˈyuˈ Ta na ljoˈ matseixmaⁿya? Tˈo̱ Jesús, matsoom nnom: —Cwii tjo̱o̱cheⁿ na nncjaacwaⁿ Felipe ˈu, ntyˈiaya ˈu quia mˈaaⁿˈ waˈ xˈee tsˈoom higuera ˈnaⁿˈ. 	 ויאמר אליו נתנאל מאין ידעתני ויען ישוע ויאמר לו בטרם קרא לך פילפוס בהיותך תחת התאנה אנכי ראיתיך׃


Quia na tquiena joˈ joˈ, tsoom nda̱a̱na: —Calaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha juu na ñequeⁿnaˈ xjeⁿ ˈo tincwantjomnaˈ ˈo. 	 ויבא אל המקום ויאמר אליהם התפללו לבלתי בוא לידי נסיון׃


Joˈ chii tyotseineiiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos naquiiˈ watsˈom ˈnaaⁿna ñequio nda̱a̱ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwitjomndye joˈ joˈ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye Tyˈo̱o̱tsˈom. Mati ˈio ndi ˈio tyotseineiiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsˈua tˈmaⁿ. 	 על כן בבית הכנסת דבר עם היהודים ועם יראי אלהים ובשוק יום יום עם הנקרים אליו׃


’Tilˈueeˈndyoˈ jnaaⁿ nnˈaⁿ na cweˈ xjeⁿto ˈo cha ticuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. 	 אל תשפטו למען לא תשפטו׃


Timoteo na ñˈeⁿ cwilˈaayâ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, matseicwanoom na xmaⁿndyoˈ. Mati Lucio, Jasón, ndoˈ Sosípater, nnˈaⁿ na mañecwii tsjaaⁿ ja ñˈeⁿndye cwilacwanomna na xmaⁿndyoˈ. 	 טימותיוס חברי ולוקיוס ויסון וסוספטרוס קרובי שאלים לשלומכם׃


Mati tˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈ na tooˈndyena wˈaancjo, teijndeiˈyoˈ joona ˈnaⁿ na ñetcaⁿnaˈ. Ndoˈ quia tjeiiˈ nnˈaⁿ ˈnaⁿˈyoˈ ncˈe na cwilaˈyuˈyoˈ, tyomˈaⁿˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ meiiⁿ na tjomˈyoˈ na ljoˈ. Ee cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ na cañoomˈluee waa cwii nnom na jndati tseixmaⁿnaˈ, na tixontycwiinaˈ. 	 כי הצטערתם על מוסרי וגזלת רכושכם סבלתם בשמחה מדעתכם בנפשכם שיש לכם בשמים קנין טוב ממנו וקים לעד׃


Jnda̱ na ljeiiⁿ tsaⁿˈñeeⁿ jndyoñˈoom juu Antioquía. Chaˈwaa cwii chu tyotjomndyena joˈ joˈ ñequio tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. Jndye nnˈaⁿ tyotˈmo̱o̱ⁿna nda̱a̱. Ndoˈ nnˈaⁿ tsjoom Antioquíaˈñeeⁿ, joona najndyee jlaˈcajndyuuna cristianos joo nnˈaⁿ na cwilayuˈ ñequio Cristo. 	 ויהיו ישבים יחד בקהלה שנה תמימה ומלמדים עם רב אז הוחל באנטיוכיא לקרא את התלמידים בשם משיחיים׃


Jnda̱ na ljeiiyaaⁿ na mayuuˈ na jndyaañê, tjaaⁿ waaˈ María tsondyee Juan tsˈaⁿ na mati jndyu Marcos. Ee joˈ joˈ jndye nnˈaⁿ jnda̱ tjomndye na cwilaˈneiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 הוא חשב כזאת והוא בא עד בית מרים אם יוחנן המכנה מרקוס אשר נקהלו שם רבים והם מתפללים יחד׃


Ndoˈ xeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na tquiaaⁿ na tandoˈxco Cristo mˈaaⁿ Espíritu na cwiluiiñê naquiiˈ nˈomˈyoˈ, majom nñequiaaⁿ na nntaˈndoˈnndaˈ seiiˈyoˈ ñequio mañejuuti Espíritu na cwiluiiñê mˈaaⁿñe naquiiˈ nˈomˈyoˈ. 	 ואם ישכן בקרבכם רוח המעיר את ישוע מן המתים הוא אשר העיר את המשיח מן המתים גם את גויותיכם המתות יחיה על ידי רוחו השכן בקרבכם׃


’Candyeˈyoˈ luaa maˈmo̱ⁿ ñˈoom tjañoomˈ cantyja na tjacjuˈ tsˈaⁿ tsjaaⁿ lqueeⁿ trigo. 	 לכן אתם שמעו נא את משל הזורע׃


Ndoˈ seineiⁿti Jesús, tsoom: —Quia na to̱ˈ Juan na tyotseitsˈoomñe nnˈaⁿ teitquiooˈ na cwilaˈjnda̱ nnˈaⁿ na nncˈooquieeˈndyena cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom hasta xjeⁿ jeˈ. Ndoˈ naⁿˈñeeⁿ cwiqueⁿ nˈomna na nnaⁿjnda̱na cha nnda̱a̱ nlaˈxmaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ. 	 ומימי יוחנן המטביל עד הנה מלכות השמים נתפשה בחזקה והמתחזקים יחטפוה׃


Juu na matseiˈyuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ, matsa̱ˈntjomnaˈ na cˈoomˈtyeⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee jeeⁿ neiiⁿˈ tsˈaⁿ na mˈaaⁿˈ tsˈom na xcwe machˈee cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ na tjaa meiiⁿcwii na macoˈtiaˈnaˈ ntyjii. 	 יש לך אמונה תהי לך לבדך לפני האלהים אשרי מי שלא ידין את נפשו בדבר אשר כשר בעיניו׃


Manquiiti Jesús na macwjiˈyuuˈñe ñˈoommeiⁿˈ, matsoom: —Mayuuˈcheⁿ tyuaaˈ nncua̱ˈcaño̱o̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ. Ndoˈ jaa cwitˈo̱o̱ya nnoom, cwilˈuuya: —Mayuuˈ. Candyoˈ ˈu Ta Jesús. 	 המעיד את אלה אמר אמנם כן אני בא מהר אמן באה נא האדון ישוע׃


Najndyee tso Cristo na tineiiⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom quiooˈ na cwilaˈcwjeena na cwilaˈcona nnom tio, ñequio ntˈomcheⁿ nnom na cwilˈana naya jom meiiⁿ juu ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ ñequio najndeiˈnaˈ matsonaˈ na calˈana naljoˈ. 	 אחרי אמרו למעלה זבח ומנחה עולה וחטאה לא חפצת ולא שאלת אשר יקריבו אתם על פי התורה׃


Nnˈaⁿ na we waa na mˈaaⁿˈ nˈom cantyja ˈnaaⁿ ñˈoommeiiⁿ, catˈmo̱ⁿˈyoˈ nda̱a̱na cha ñecwii nlaˈtiuuna. 	 הבדילו את אלה והתנהגו עמהם ברחמים׃


Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, mayuuˈcheⁿ na xocwjeñˈeⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ hasta xjeⁿ na jnda̱ seicanda̱a̱ˈñenaˈ chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ. 	 אמן אמר אני לכם לא יעבר הדור הזה עד אשר יהיו כל אלה׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwiñequiandye cantyja ˈnaaⁿˈ jnaⁿ, mˈaⁿwjeena nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ee tiñeˈcatueeˈndyecjena jo nnom ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ, meiⁿ xonda̱a̱ nlˈana. 	 יען מחשבת הבשר רק שנאת אלהים היא באשר לא תשתעבד לתורת האלהים ואף איננה יכולה׃


Ndoˈ jom na mañequiaaⁿ na wandoˈ añmaaⁿˈ tsˈaⁿ, teitquiooˈñê ndoˈ jnda̱ ntyˈiaa nda̱a̱yâ jom ndoˈ cwitjeiˈyuuˈndyô̱ nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na matseixmaaⁿ. Cwiñequiaayâ ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ na mañequiaaⁿ na ticantycwii na wandoˈ añmaaⁿˈ tsˈaⁿ. Tyomˈaaⁿ ñequio Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ tyjeeˈcañoom jaa. 	 והחיים נגלו ונרא ומעידים אנחנו ומודיעים לכם את חיי העולם אשר היו עם האב ונגלו לנו׃


Joˈ jluiiˈâ ñˈeⁿ wˈaandaa, saayâ squia̱a̱yâ tsjoom Filipos. Tsjoomˈñeeⁿ mˈaaⁿnaˈ nacje ˈnaaⁿ nnˈaⁿ romanos ndoˈ tˈmaⁿti matseixmaⁿnaˈ na chaˈtso njoom chaˈwaa ndyuaa Macedonia. Tsjoom Filiposˈñeeⁿ ljooˈndyo̱yaayâ cwantindyo xuee. 	 ומשם אל פילפי ראשית ערי הפלך של מקדוניא והיא בת חורין ונשב בעיר הזאת ימים אחדים׃


Ndoˈ nquiee nnˈaⁿ na cwiluiindyena na cwitsa̱ˈntjom njoomnancue, tˈaaˈndyena ñequio natia na tseixmaⁿ tsjoomˈñeeⁿ, na tîcalˈana xjeⁿ, jlaˈco̱na ˈnaaⁿna ñˈeⁿ natia na tyolˈana. Naⁿˈñeeⁿ nntyueena ndoˈ nlaˈxuaana quia na nntyˈiaana na cwiˈoowa ndioom na cwico tsjoomˈñeeⁿ. 	 ויבכו ויספדו עליה מלכי ארץ אשר זנו והתענגו עמה בראתם את עשן שרפתה׃


nda̱a̱ˈ ˈo na jaachˈee xuee tjeiiˈñe Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo na laxmaⁿˈyoˈ cwentaaⁿˈaⁿ chaˈxjeⁿ na seijndaaˈñê. Cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo tqueⁿño̱o̱ⁿ ˈo na nlaxmaⁿˈyoˈ na calacanda̱ˈyoˈ jo noom ndoˈ na nlaxmaⁿˈyoˈ na ljuˈ nˈomˈyoˈ ñequio nioomˈ Jesucristo. Quiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na canda̱a̱ˈya nntoˈñoomˈyoˈ naya na matseixmaaⁿ ñequio na tjaa ñomtiuu cˈomˈyoˈ jo nnoom. 	 הנבחרים מקדם כפי דעת אלהים האב בקדוש הרוח אל משמעת ישוע המשיח ואל הזית דמו חסד ושלום למכביר יהיו לכם׃


Joˈ joˈ tyomˈaaⁿ cwii yuscu na jnda̱ quinˈoom nchooˈ ndyee chu na teiˈcaljoo jndyewˈii naxeⁿˈ. Jeeⁿ ntyjo̱ tyojaacaⁿ ndoˈ meiⁿchjoo tileicwintyjeeⁿˈeⁿ nayuu. 	 והנה אשה טעונת רוח חלי כשמנה עשרה שנה ותהי כפופה ולא יכלה לקום קומה זקופה׃


Cwii ñˈoom xco na matsa̱ˈntjomnaˈ mañequiaya nda̱a̱ˈyoˈ, na cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ. Chaˈxjeⁿ na mˈaaⁿya na candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo, malaaˈtiˈ cˈomˈ ˈo na wiˈ nˈomˈ ncˈiaaˈyoˈ. 	 מצוה חדשה אני נתן לכם כי תאהבו איש את אחיו כאשר אהבתי אתכם כן גם אתם איש את אחיו תאהבון׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —Mati nncwaxˈa̱ ja cwii ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ. Catˈo̱ˈyoˈ no̱o̱ⁿya quia joˈ mati ja nntsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ ˈñeeⁿ juu tquiaa najndeii na matseixmaⁿya na sˈaaya na ljoˈ. 	 ויאמר ישוע אליהם גם אני אשאלה אתכם דבר אחד ואתם השיבוני ואמר לכם באי זו רשות אני עשה אלה׃


Macanda̱ juu tsaⁿmˈaaⁿ na nchii tsˈaⁿ judío, jndyotseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 האם לא נמצא אשר שב לתת כבוד לאלהים זולתי הנכרי הזה׃


Ndoˈ jeˈ ˈo nnˈaⁿya, tacalˈue nˈo̱o̱ⁿyâ na mati ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ chiuu nntsˈaanaˈ ñequio nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ meiⁿ tancˈomˈyoˈ na chjooˈ nˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na tintyjaaˈ nˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ועל דבר הישנים אחי לא נכחד מכם דבר למען לא תעצבו כאחרים אשר אין להם תקוה׃


Sa̱a̱ ja nlcaaⁿˈa nnom Tsotya̱ya na njñoom Espíritu Santo na nnteijndeii ˈo. Juu mˈmo̱ⁿti ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ na macaⁿnaˈ na nliuˈyoˈ. Ndoˈ nntsˈaa na nncjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ chaˈtso ñˈoom na jnda̱ ñetsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ. 	 והפרקליט תוח הקדש אשר ישלחנו אבי בשמי הוא ילמדכם את כל ויזכירכם את כל אשר הגדתי לכם׃


Profeta Elías tyotseixmaaⁿ chaˈxjeⁿ jaa nmeiiⁿ, sa̱a̱ quia na seineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio na seicantyjaaˈya tsˈoom na tcaaⁿ na ticuaˈ, ndyee chu waljooˈ xcwe taticuaˈ. 	 אליהו אנוש אנוש היה כמנו והתפלל תפלה שלא יהיה מטר ולא היה מטר בארץ שלש שנים וששה חדשים׃


ˈO nquiuˈyoˈ nnco̱ tyotsˈaa tsˈiaaⁿ ñequio lˈo̱o̱ na tyowantyjo̱ⁿ ˈnaⁿ na tyocaⁿnaˈ ja ñequio nnˈaⁿ na ñeñˈeeⁿ ñˈeⁿndyo̱. 	 ואתם ידעתם כי ידי אלה עבדו בעד צרכי ובעד צרכי ההלכים אתי׃


Maluaaˈ waa na matseijomnaˈ na cwichuiiˈ na nlaˈxmaaⁿya quia na nntando̱ˈxco̱o̱ya. Seiˈtsˈo na wjaantyˈiuuˈñe tsˈaⁿ tseixmaⁿnaˈ cwii na nto̱ˈ sa̱a̱ quia na nncwandoˈxconaˈ, nntseixmaⁿnaˈ cwii na tijoom cwii cueˈ. 	 וכן גם בתחיה המתים הן יזרע בכליון ויקום בלא כליון׃


yocheⁿ na cwitsañˈomˈyoˈ ñˈoom naya jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na mañequiaanaˈ na cwitaˈndoˈ añmaaⁿna. Ndoˈ na ljoˈ quia na nncwjeeˈnndaˈ Cristo, nnda̱a̱ nncˈo̱o̱ⁿ na neiⁿya cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, na matseino̱o̱ⁿyanaˈ na ticweˈ tsˈiaaⁿˈndyo ñesˈaaya tsˈiaaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 מחזיקים בדבר החיים לתהלה לי ביום המשיח אשר לא לחנם רצתי ולא לריק יגעתי׃


Majndeiiticheⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom, ¿aa nchii nncwañomˈm nnˈaⁿ na jnda̱ tjeiiˈñê cwentaaⁿˈaⁿ, na cwilcwiiˈna jom naxuee ndoˈ natsjom? Xocatsˈaaⁿ na mayo ticatseiñˈoomˈñê joona. 	 והאלהים הלא הוא יעשה דין בחיריו הקראים אליו יומם ולילה גם כי יתמהמה להושיעם׃


Tsotya̱ya ˈu na cwiluiindyuˈ na matyˈiomyanaˈ, nnˈaⁿ na laˈxmaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue ticalaˈno̱ⁿˈna cantyja ˈnaⁿˈ, sa̱a̱ ja mawajnaⁿˈa ˈu ndoˈ naⁿmˈaⁿˈ cwilaˈno̱ⁿˈna na ˈu jñomˈ ja. 	 אבי הצדיק הן העולם לא ידעך ואני ידעתיך ואלה הכירו כי אתה שלחתני׃


Ee yuscumˈaaⁿˈ, na cwiluiiñe tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ Abraham na jnda̱ quinˈoom nchooˈ ndyee chu na macoˈwiˈ Satanás jom, ¿aa ticatyˈiomnaˈ na nndyaañê nawiiˈwaaˈ xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya? 	 וזאת אשר היא בת אברהם ואשר השטן אסרה זה שמנה עשרה שנה הלא תתר ממוסרותיה ביום השבת׃


Quia joˈ sa̱ˈntjoom na cwindyuaandye nnˈaⁿ nomtyuaa. 	 ויצו את המון העם לשבת לארץ׃


Catseitˈmaaⁿˈñenaˈ nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaa jaa nnˈaⁿ Israel, ee jnda̱ jndyoteijneiⁿ jaa nnˈaaⁿˈaⁿ ndoˈ tiomlˈuaaⁿ jnaaⁿya. 	 ברוך יהוה אלהי ישראל כי פקד את עמו וישלח לו פדות׃


Tsˈomnnom tsˈaⁿ tijoom nnda̱a̱ nntsonaˈ nnom tsˈo̱ tsˈaⁿ: “Ja tjaa yuu lˈueeˈndyo̱ ˈu.” Meiⁿ xqueⁿ tsˈaⁿ tijoom nnda̱a̱ nntsonaˈ nda̱a̱ ncˈee tsˈaⁿ: “Ja tjaa yuu lˈueeˈndyo̱ ˈo.” 	 העין לא תוכל דבר אל היד לאמר לא אצטרך לך וגם הראש לא יוכל דבר אל הרגלים לאמר לא אצטרך לכן׃


Tyocaⁿˈa nnom nquii nnˈaaⁿya Apolos na catseijomñê ñequio nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ na cwiˈoocajndooˈna ˈo. Sa̱a̱ na majeˈndyo ticatsˈaanaˈ tsˈoom na ñeˈcjaⁿ. Majoˈ nncueeˈcañoom ˈo quia na nñequiaanaˈ na wanaaⁿ. 	 ואפולוס האח הנה פצרתי בו לבוא אליכם עם האחים אך לא היה ברצונו לבוא עתה אמנם בוא יבוא במצאו עת נכונה׃


Sa̱a̱ ntˈomndyoˈ ˈo na mˈaⁿˈyoˈ Tiatira na tyoolajomndyoˈ ñˈoom na cwindye naⁿˈñeeⁿ, meiⁿ tyoowijndo̱ˈ nˈomˈyoˈ ñˈoomˈñeeⁿ na cwiluena laˈxmaⁿnaˈ ñˈoom wantyˈiuuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Satanás. Ndoˈ na luaaˈ waa ticatio̱o̱tya̱ xuu nacjoˈyoˈ. 	 אבל אמר אני לכם ולשאר הנמצאים בתיאטירא כל אשר אין להם הלקח ההוא ולא ידעו את עמקות השטן כאשר הם מתהללים לא אשים עליכם משא אחר׃


Tsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ: “ˈU re, ¿chiuu tuiiyuu na jndyoˈtseiˈjomndyuˈ ndoˈ ticweˈ liaa chaˈxjeⁿ na cwicweeˈ nnˈaⁿ quia na macoco tsˈaⁿ?” Sa̱a̱ tîcanda̱a̱ nncˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 ויאמר אליו רעי איכה באת הנה ואין לך בגדי חתנה ויאלם׃


Sa̱a̱ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na queeⁿ nˈom na cwilaˈyuˈya nˈom, cwilana̱a̱ⁿyâ ñˈoom na jndo̱ nˈo̱o̱ⁿyâ, sa̱a̱ juunaˈ titseijomnaˈ chaˈna juu na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ tsjoomnancue, meiⁿ nchii chaˈna ñˈoom na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ nˈiaaⁿ, na juu joˈ wjaantycwii cantyja ˈnaaⁿna. 	 אכן חכמה נדבר בין השלמים לא חכמת העולם הזה גם לא של שרי העולם הזה אשר יאבדו׃


Ee chaˈxjeⁿ na ñetˈomˈyoˈ na ñejlaˈquieˈ nˈomˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, jeˈ mañˈoom na wiˈ tsˈoom ˈo, sa̱a̱ jeˈ jeˈ nnˈaⁿ judíos cwilaˈquieˈ nˈomna nnoom. 	 כי כאשר גם אתם מלפנים ממרים הייתם את פי אלהים ועתה הוחנתם במרים של אלה׃


Ndoˈ tˈo̱ patrom ˈnaaⁿˈaⁿ nnoom: “ˈU re moso na tia tsˈaⁿndyuˈ ndoˈ na nchqueⁿˈ, cwa maxjeⁿ ntyjiˈ na matseiwa̱ya ntjom meiiⁿ nchii nnco̱ jno̱o̱ⁿˈa, ndoˈ mawantjo̱ⁿya meiiⁿ nchii nnco̱ matseicatsuundyo̱. 	 ויען אדניו ויאמר אליו העבד הרע והעצל אתה ידעת כי קצר אנכי באשר לא זרעתי וכנס מאשר לא פזרתי׃


Tso Jesús nnoom: —Xuee jeˈ juu na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, jnda̱ tyjeeˈnaˈ wˈaawaa. Ee mati tsaⁿmˈaaⁿ cwiluiiñê tsˈaⁿ tsjaaⁿ Abraham. 	 ויאמר אליו ישוע היום היתה תשועה לבית הזה באשר בן אברהם גם הוא׃


Ee jnda̱ teiquieˈ nˈomˈyoˈ. Jnda̱ sˈaanaˈ ñˈeⁿndyoˈ chaˈcwijom na candaaˈyoˈ. Ndoˈ jnda̱ sˈaanaˈ chaˈcwijom na nchjaaⁿˈyoˈ. Jeeⁿ cachjoo cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ na matseijomnaˈ ˈo na ndooˈ nchjaaⁿˈyoˈ ndoˈ na candaaˈyoˈ. Joˈ chii xolcweˈ nˈomˈyoˈ ndoˈ na luaaˈ waa xocatseitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya jnaⁿˈyoˈ. 	 כי שמן לב העם הזה ואזניו כבדו ואת עיניו השע פן יראה בעיניו ובאזניו ישמע ולבבו יבין ושב ורפאתיו׃


Ncˈe na cwiluiindyo̱ apóstol ˈnaaⁿˈ Cristo ja, joˈ chii wanaaⁿ na nntsjo̱o̱ yuu na ntyjii na matyˈiomyanaˈ na catsaˈ, 	 לכן אף כי יש לי בטחון רב במשיח לצותך את הראוי לך הנה בחרתי למען האהבה לחלות את פניך׃


Mañequia na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na majndyeti ñˈoom na cwichuiiˈ matseina̱ⁿya, nchiiti ˈo, 	 אודה לאלהי כי יותר מכלכם אני מדבר בלשנות׃


Tsjoomˈñeeⁿ tjaaˈnaⁿ natsjom. Joˈ chii ticata̱ˈ ndyueelˈa tatiom ndiocheⁿ ee ñeⁿnquiiˈcheⁿ naxuee. 	 ושעריה יומם לא יסגרו כי לילה לא יהיה שם׃


Ndoˈ jnda̱ na tjaweˈnaˈ ˈñom, matsoom: —Jnda̱ seicanda̱a̱ˈñenaˈ chaˈtso cantyja ˈnaⁿya. Jnda̱ chii seintyjanquiooñê xqueeⁿ. Tioom cantyja na wanoomˈm lˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויקח ישוע את החמץ ויאמר כלה ויט את ראשו ויפקד את רוחו׃


Sa̱a̱ machˈeenaˈ xjeⁿ tsˈaⁿ quia na mañequiaañê nnom juu natia na matseiqueeⁿ tsˈoom, ndoˈ juu na matseiqueeⁿ tsˈoom mawjaañˈoomnaˈ jom xjeⁿ ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 כי אם ינסה כל איש בתאות נפשו אשר תסיתהו ותפתהו׃


Jnda̱ tqueeⁿ jaa na tˈmaⁿ cwiluiindyo̱ na mˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ tqueeⁿ na cwiluiindyo̱ ntyee na cwindya̱ˈntjo̱o̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na juu cwiluiiñe Tsotyeeⁿ. Catseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom ndoˈ caluiitˈmaⁿñê cantyjati najndeii na matseixmaaⁿ chaˈwaati na yo. Amén. 	 ויעש אתנו למלכים וכהנים לאלהים אביו הכבוד והעז לעולמי עולמים אמן׃


Joˈ chii ncˈe na cwilaˈqueeⁿ nˈomˈyoˈ na nñequiaa Espíritu Santo na nlaxmaⁿˈyoˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ, cjooˈya nˈomˈyoˈ na jndye nnom tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ na nlaˈxmaⁿˈyoˈ na nñequiaanaˈ na nncˈoonajnda̱nnˈaⁿ tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כן גם אתם בהיותכם מתאוים לכחות רוחניות בקשו להעדיף במה שיבנה את העדה׃


Majndeiiticheⁿ ˈo. Hasta ticwii cwii soonqueⁿˈyoˈ, jnda̱ teiˈnchonaˈ. Joˈ chii tintyueˈyoˈ, ee ˈo jndandyoˈtiˈyoˈ nchiiti cantsaa nchˈu na jndyendye. 	 ואתם גם שערות ראשכם נמנות כלן לכן אל תיראו יקרתם מצפרים רבות׃


Xeⁿ na wjaañˈoomnaˈ ˈu na matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿˈ cwii tsˈo̱ˈ, catsaˈ xjeⁿ juunaˈ chaˈcwijom na catyjeeˈ juunaˈ cha tintseiˈtjo̱o̱ndyuˈtiˈ. Ee yati nntseixmaⁿˈ na ticantycwii na nncwandoˈ meiiⁿ chaˈcwijom na ticanda̱a̱ˈ we tsˈo̱ˈ nchiiti na canda̱a̱ˈndyuˈ ndoˈ nncjuˈnaˈ ˈu quiiˈ bˈio yuu na tijoom canduuˈ chom. 	 ואם ידך תכשילך קצץ אתה טוב לך לבוא קטע לחיים מהיות לך שתי ידים ותלך אל גיהנם אל האש אשר לא תכבה׃


’Ncˈe Tyˈo̱o̱tsˈom tˈmaⁿ waa na mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom nnˈaⁿ tsjoomnancue, joˈ chii Ja na ñennco̱ na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ tquiaaⁿ na tuiindyo̱ cha ticwii cwii tsˈaⁿ na nntseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱ tixocatsuuñe. Mˈaaⁿ na ticantycwii na wandoˈ. 	 כי ככה אהב האלהים את העולם עד אשר נתן את בנו את יחידו למען לא יאבד כל המאמין בו כי אם יחיה חיי עולמים׃


’Ndoˈ niom jndye ntˈomcheⁿ ñˈoom na macaⁿnaˈ na catsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, sa̱a̱ tileicalaˈno̱ⁿˈyoˈ joo ñˈoomˈñeeⁿ jeˈ. 	 עוד רבות לי להגיד לכם אך לא תוכלון שאת עתה׃


Tyomˈaaⁿya na ntsaandyo̱ ndoˈ ˈo jlaˈtsaaⁿˈndyoˈ ja. Tyomˈaaⁿya na wiiˈa ndoˈ ˈo tyotsacajndoˈyoˈ ja. Tyomˈaaⁿya pra̱so ndoˈ tyotsantyjaˈyoˈ ja.” 	 ערום ותכסוני חולה ותבקרוני במשמר הייתי ותבאו אלי׃


“Ja cwiluiindyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaˈ Abraham, ndoˈ Isaac, ndoˈ Jacob.” Joˈ chii caliuˈyoˈ na cwitaˈndoˈ naⁿˈñeeⁿ ee jom cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaa nnˈaⁿ na cwitaˈndoˈ, nchii cwentaa lˈoo. 	 אנכי אלהי אברהם ואלהי יצחק ואלהי יעקב והוא איננו אלהי המתים כי אם אלהי החיים׃


Cantyjati xuee na jnaⁿ tsjoomnancue, meiⁿjom ndiiˈ tyoondye nnˈaⁿ na ñetˈoom cwii tsˈaⁿ na sˈaa na ya mantyˈiaaˈ cwii tsˈaⁿ na tuiiñe na nchjaaⁿˈ. 	 מעולם לא נשמע כי פקח איש עיני עור מרחם׃


Joˈ chii chaˈtso na chaˈtso na cwilˈaaya, cwijooˈ nˈo̱o̱ⁿya na ñequiiˈcheⁿ calˈaaya yuu na cwijaaweeˈntyjeeⁿ, meiiⁿ na cwitsamˈaaⁿtya̱a̱ya ñˈeⁿ seiiˈa nmeiiⁿ, oo meiiⁿ na jnda̱ ˈndya̱a̱ya juunaˈ. 	 על כן גם נשתדל אם קרובים אם רחוקים להיות לו לרצון׃


Ndoˈ tsoom nda̱a̱yâ: —Quiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tjaa ñomtiuu laxmaⁿˈyoˈ. Chaˈxjeⁿ jnda̱ jñoom ja ñequio ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ malaaˈtiˈ majño̱o̱ⁿya ˈo. 	 ויסף ישוע לדבר אליהם שלום לכם כאשר שלח אתי האב כן אנכי שלח אתכם׃


Sa̱a̱ waa ñˈoom na macwjiˈyuuˈñenaˈ cantyja ˈnaⁿya na tˈmaⁿti cwiluiiñenaˈ, nchiiti ñˈoom na tjeiˈyuuˈñe Juan. Joo tsˈiaaⁿ na tquiaa Tsotya̱ya na catseicanda̱a̱ˈndyo̱ na matsˈaa, joonaˈ cwitjeiˈyuuˈndyenaˈ cantyja ˈnaⁿya na nqueⁿ jñoom ja. 	 ואני יש לי עדות גדולה מעדות יוחנן כי המעשים אשר נתן לי אבי להשלימם המעשים האלה אשר אני עשה מעידים עלי כי האב שלחני׃


Jnda̱ na teinom cwantindyo xuee, tueˈcañoomnndaˈ Jesús tsjoom Capernaum. Ndoˈ teicˈuaa ñˈoom na jnda̱ tyjeeⁿˈeⁿ, mˈaaⁿ waaˈ cwii tsˈaⁿ. 	 ויהי מקץ ימים בשובו אל כפר נחום וישמעו כי הוא בבית׃


Sa̱a̱ yuu waa, jluiˈ naⁿˈñeeⁿ joˈ joˈ, to̱ˈna, tyotˈoomna ñˈoom ya cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ chaˈwaa tsˈo̱ndaaˈñeeⁿ. 	 והמה בצאתם השמיעו את שמעו בכל הארץ ההיא׃


Sa̱a̱ jeˈ ncuee na macanda̱, jnda̱ mamatseineiiⁿ nda̱a̱ya ñequio ñˈoom ˈndyoo Jnaaⁿ. Chaˈtsoti na niom, ñˈeⁿ juu quia tqueeⁿ joonaˈ, ndoˈ seijndaaˈñê na chaˈtso joo joˈ calaxmaⁿnaˈ cwentaaˈ juu. 	 אשר נתנו ליורש כל וגם עשה בידו את העולמות׃


Sa̱a̱ xeⁿ ˈo ticalacanda̱ˈyoˈ ñequio ˈnaⁿˈyoˈ na waa tsjoomnancuejnaⁿwaa, tjaa ˈñeeⁿ juu nñequiaa na nntoˈñoomˈyo ˈnaⁿ na mayuuˈcheⁿ na jnda matseixmaⁿ. 	 לכן אם בממון העולה לא הייתם נאמנים את האמתי מי יפקיד בידכם׃


Ndoˈ yocheⁿ na cwilaˈneiⁿna ˈooquieˈna naquiiˈ wˈaa. Joˈ joˈ ljeii Pedro cwa jndye nnˈaⁿ jnda̱ tjomndye. 	 וידבר אתו ויבא הביתה וימצא רבים נאספים שמה׃


Quia joˈ tˈmaaⁿ nnˈaⁿ canchooˈwe na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Tquiaaⁿ najndeii na tseixmaaⁿ na nlaˈxmaⁿna cha nnda̱a̱ nntjeiiˈna jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. Ndoˈ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na majñoom we wendyena tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ויקרא אל שנים העשר ויחל לשלח אותם שנים שנים ויתן להם שלטן על רוחות הטמאה׃


Quia joˈ ja na jeeⁿ wiˈ tsˈom Jesús, tsjo̱o̱ya nnom Pedro: —Juu Ta Jesús luaaˈ. Quia jñeeⁿ na ljoˈ tsjo̱o̱, tcweeⁿ liaa maseta, ee jnda̱ tjeiiⁿˈeⁿ juunaˈ na machˈeeⁿ tsˈiaaⁿ. Jnda̱ joˈ tjuˈñê tsˈom ndaaluee, mana tueⁿˈeⁿ tyuaatcwii. 	 ויאמר התלמיד ההוא אשר ישוע אהבו אל פטרוס זה הוא האדון ויהי כשמע שמעון פטרוס כי הוא האדון ויחגר את מעילו כי עירום היה ויתנפל אל הים׃


’Mati ˈo jnda̱ jndyeˈyoˈ ñˈoom na tyolue nnˈaⁿ teiyo, na matsonaˈ: “Catsaˈ na wiˈ tsˈomˈ xˈiaˈ ndoˈ catseita̱a̱ˈ tsˈomˈ tsˈaⁿ na jndooˈ ˈu.” 	 שמעתם כי נאמר ואהבת לרעך ושנאת את איבך׃


Quia joˈ toˈñom Simeón yuˈndaa, teiˈcaljoom juu lˈo̱o̱ⁿ. Tyolcweeⁿˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Tsoom: 	 ויקחהו על זרעותיו ויברך את האלהים ויאמר׃


Quia joˈ taxˈeennaaⁿˈaⁿ ndyueena, tsoom: —Ndoˈ ˈo jeˈ, ¿ˈñeeⁿ juu cwinduˈyoˈ na cwiluiindyo̱? Tˈo̱ Pedro, tso: —ˈU maxjeⁿ nquii Cristo cwiluiindyuˈ. 	 וישאל אתם לאמר ואתם מה תאמרו עלי מי אני ויען פטרוס ויאמר אליו אתה הוא המשיח׃


Jnda̱ na teinom ntquieeˈ xuee na ljooˈndyô̱ tsjoomˈñeeⁿ, chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñequio lcuuna, ndana tyˈecaˈndyena jâ nnom tsjoom. Squia̱a̱yâ su tsˈoteiˈ ˈndyoo ndaaluee. Joˈ joˈ taaˈâ cantya̱a̱yâ jlana̱a̱ⁿyâ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויהי אחרי מלאת לנו הימים האלה ונצא ללכת לדרכנו וילוו אתנו כלם עם נשיהם ועם טפם עד מחוץ לעיר ונכרע על ברכינו על חוף הים ונתפלל׃


Cwii cwiindyoˈ ñequio lueeˈyoˈ quiaˈyoˈ na xmaⁿndye ntyjeeˈyoˈ. Nda̱a̱ chaˈtsondyoˈ na laxmaⁿˈyoˈ cwentaaˈ Cristo, quiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nntoˈñoomˈyoˈ na meiⁿcwii ñomtiuu tincˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na. 	 שאלו לשלום איש את רעהו בנשיקת אהבה שלום לכלכם אשר במשיח ישוע אמן׃


Tquiena xndyaaˈ ndaaluee, ndyuaa Gadara. 	 ויבאו אל עבר הים אל ארץ הגדרים׃


Ndoˈ na luaaˈ, meiⁿ juu tsˈaⁿ na manomˈ titˈmaⁿ cwiluiiñe, meiⁿ tsˈaⁿ na matseicandaaˈ. Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom tˈmaⁿ cwiluiiñê ee jom machˈeeⁿ na wjaanajndeii tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 על כן הנטע איננו מאומה והמשקה איננו מאומה כי אם האלהים המצמיח׃


Quiaaˈ nantquie ˈnaⁿˈ na macaⁿnaˈ jâ xuee jeˈ. 	 את לחם חקנו תן לנו היום׃


Tsoom nda̱a̱na: —Ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii, matsonaˈ na nquii na cwiluiiñe Cristo, jndeiˈnaˈ na nntjoom nawiˈ tˈmaⁿ, ndoˈ xuee na jnda̱ ndyee nncwandoˈxcoom na tueeⁿˈeⁿ. 	 ויאמר אליהם כן כתוב וכן נגזר אשר יענה המשיח ויקום מן המתים ביום השלישי׃


Nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés tyotioˈñˈoomna jom. Jluena: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ ya ñˈoom jom ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ macwaaⁿˈaⁿ ñˈeⁿndyena. 	 וילונו הפרושים והסופרים לאמר הנה זה מקבל את החטאים ואכל אתם׃


Ñˈeeⁿˈ nnˈaⁿ na tilaˈñˈoomndye na macoˈtianaˈ nquiuna, ndoˈ ncˈe na ljoˈ, juu na cwilaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, jnda̱ tyuiiˈnaˈ. 	 לאחז באמונה וברוח הטובה אשר יש מאסים בה ותשבר אנית אמונתם׃


Mancjoˈyoˈ nquiuˈyoˈ na ñetsjo̱o̱ cantyja ˈnaⁿya, ja nchii Cristo cwiluiindyo̱. Tyˈo̱o̱tsˈom tyˈioom tsˈiaaⁿ ja na catseijndo̱ˈa nˈom nnˈaⁿ na calaˈjndaaˈndyena naquiiˈ nˈomna na calaˈljona Cristo. 	 ואתם עדי כי אמרתי אנכי אינני המשיח רק שלוח אני לפניו׃


Sa̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ na cwilˈa yuu na ya, tjoomˈ nntseitˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom joona, nntsˈaaⁿ na nluiitˈmaⁿndyena ndoˈ nñequiaaⁿ na meiⁿcwii ñomtiuu ticˈomna jo nnoom. Najndyee nntsˈaaⁿ na ljoˈ ñequio nnˈaⁿ judíos, ndoˈ mati nnˈaⁿ na nchii judíos. 	 וכבוד והדר ושלום לכל עשה הטוב ליהודי בראשונה וכן גם ליוני׃