Ee ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee jndyo̱o̱ na nndiˈntjo̱ⁿya nda̱a̱ nnˈaⁿ, nchii na nndyeˈntjom nnˈaⁿ no̱o̱ⁿ. Ndoˈ jndyo̱o̱ na nñequiaandyo̱ na cˈio̱ na nntio̱o̱ⁿya jnaaⁿ nnˈaⁿ na jndyendye cha nndyaandyena jnaaⁿna na waa. 	 כי בן האדם אף הוא לא בא למען ישרתוהו כי אם לשרת ולתת את נפשו כפר תחת רבים׃


Sa̱a̱ joo naya ˈnaⁿˈyoˈ na quitˈmaⁿ nˈomˈyoˈ calatjomˈyoˈ joonaˈ jo nandye cañoomˈluee yuu na xocwaˈ cantyˈua, meiⁿ na nlquii chˈmeiⁿ ndoˈ meiⁿ na nncˈooquieˈ naⁿcantyˈue na nntjeiiˈ joonaˈ. 	 אבל תאצרו לכם אוצרות בשמים אשר סס ורקב לא יאכלום שם וגנבים לא יחתרו שם ולא יגנבו׃


Juunaˈ matseijomnaˈ chaˈna lqueeⁿˈ tsˈoom mostaza na jeeⁿ cajnda̱a̱. Seicˈoom tsˈaⁿ juunaˈ naquiiˈ ntjoomˈm. Tyuaaˈ tjawijndeiinaˈ, tueˈntyjo̱ na teitˈmaⁿnaˈ hasta tyolˈa cantsaa cantquiaayoˈ naquiiˈ lˈo̱naˈ. 	 דומה היא לגרגר של חרדל אשר לקחו איש וישימהו בגנו ויצמח ויהי לעץ גדול ועוף השמים יקנן בענפיו׃


Jnda̱ joˈ juu ángel na jnda̱ ndyee tjacuˈnquioom nawiˈ na ñjom waso ˈnaaⁿˈaⁿ nˈom candaa ñequio chaˈtso joo yuu na cwinaaⁿˈ ndaa. Ndoˈ seicwaqueⁿnaˈ joonaˈ niomˈ. 	 וישפך השלישי את קערתו בנהרות ובמעינות המים ויהיו לדם׃


Chaˈtsondyena tyotyueena, tyotaˈxcweendyena Pablo, ndoˈ tyotˈuena tsˈo̱o̱ⁿ. 	 ויבכו כלם בכי גדול ויפלו על צוארי פולוס וינשקו לו׃


Ndoˈ ncˈe na tyotseiyuˈya tsˈoom, ñeseijomnaˈ jom na tyomˈaaⁿ tyuaaˈñeeⁿ chaˈna tsˈaⁿ na cweˈ tyjeeˈya, ndoˈ juunaˈ tyuaa na macanaaⁿˈaⁿ na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom. Cweˈ lˈaaliaa tyomˈaaⁿ joˈ joˈ ndoˈ majoˈti Isaac ñˈeⁿ Jacob na mañejuu ñˈoom tsoom na nndaana na nntsˈaaⁿ. 	 באמונה היה גר בארץ ההבטחה כמו בנכריה וישב באהלים הוא ויצחק ויעקב אשר ירשו עמו ההבטחה ההיא׃


Ndoˈ jâ na maxjeⁿ ñjomndyô̱ tsˈom wˈaandaaˈñeeⁿ taaˈâ cantya̱a̱yâ, jlaˈtˈmaaⁿˈndyô̱ jom. Lˈuuyâ nnoom: —ˈU mayuuˈcheⁿ cwiluiindyuˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואנשי האניה נגשו וישתחוו לו לאמר באמת בן אלהים אתה׃


Quia na mˈaⁿˈyoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na tyoolaˈyuˈ, cˈomˈyoˈ na jndo̱ˈya nˈomˈyoˈ. Ticwii cwii ndiiˈ na majuˈnaaⁿñenaˈ na nlaneiⁿˈyoˈ nda̱a̱na cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, calˈaˈyoˈ na ljoˈ. 	 התהלכו בחכמה עם אשר בחוץ והוקירו את העת׃


Tjomndye cwii tmaaⁿˈ tˈmaⁿ nnˈaⁿ nacañoomˈ Jesús, na jnaⁿna cwii cwii njoom. Tyotseineiiⁿ ñˈoom na tjañoomˈ nda̱a̱na. 	 ויהי בהתאסף המון עם רב אשר יצאו אליו מעיר ועיר וידבר במשל׃


Jluena: —Quia na squia̱a̱yâ ˈndyootsˈa wˈaancjo tyeⁿ ta̱ˈnaˈ ndoˈ mˈaⁿ sondaro na cwilˈa cwenta, sa̱a̱ quia na jlaˈcanaaⁿndyô̱ joˈ jliuuyâ tjaaˈñeeⁿ cˈoom. 	 את בית האסורים מצאנו סגור ומסגר והשמרים עמדים על הדלתות וכאשר פתחנו לא נמצא בו אדם׃


ˈO nnˈaaⁿya, Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom ˈo, ndoˈ manquiuuyaayâ na jnda̱ tjeiiˈñê ˈo cwentaaⁿˈaⁿ. 	 כי ידענו אחי חביבי האלהים את אשר נבחרתם׃


Ndoˈ tjaweeˈ tsˈom tsaⁿtya na luaaˈ sˈaa moso tiaaˈñeeⁿ, ee na jndo̱ˈ tsˈoom tsˈiaaⁿ na sˈaaⁿ. Ee nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancuewaa, jndo̱ˈti nˈomna quiiˈntaaⁿ ncˈiaana, nchiiti nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ naxuee. 	 וישבח האדון את פקיד העולה על אשר הערים לעשות כי בני העולם הזה ערומים הם בדורם מבני האור׃


Jnda̱ joˈ jndyolcweeⁿˈeⁿ na mˈaⁿ ndyee naⁿˈñeeⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Ljeiiⁿ na cwindana. Tsoom nnom Pedro: —ˈU Pedro, ¿aa tîcanda̱a̱ nlaquii nˈomˈyoˈ meiiⁿ ñeˈcwii hora na ticandaˈyoˈ na nlajomndyoˈ ñˈeⁿndyo̱? 	 ויבא אל התלמידים וימצאם ישנים ויאמר אל פטרוס הנה לא היה ביכלתכם לשקד עמי שעה אחת׃


ˈÑeeⁿ ˈo na ñeˈcandyeˈyoˈ, candyeˈyaˈyoˈ ñˈoom na matseineiⁿ Espíritu Santo nda̱a̱ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ: ˈÑeeⁿ juu na jnda̱a̱ jnaⁿñe ñequio natia, juu na jnda̱ we ndiiˈ na nncueˈ tsˈaⁿ, xocatˈuiinaˈ jom.” 	 מי אשר אזן לו ישמע את אשר הרוח אמר לקהלות המנצח לא ינזק במות השני׃


Jnda̱ joˈ ntyˈiaaⁿˈaⁿ cañoomˈluee, ndoˈ tcom tsˈoom na jnda ntyjeeⁿ, tsoom: —Efata. (Ñˈoomwaaˈ matsonaˈ: Catseicanaaⁿñenaˈ.) 	 ויבט השמימה ויאנח ויאמר אליו אפתח ופרושו הפתח׃


Jnda̱ chii cwiicheⁿ ñˈoom tjañoomˈ seineiⁿ Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, tsoom: —Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom matseijomnaˈ juunaˈ chaˈna ndaaljoˈ na seitjoomˈ yuscu ñˈeⁿ ndyee tsuaˈxjo jnda̱a̱ tyooˈ. Seicandeiiˈnaˈ chaˈwaa tsqueeⁿ tyooˈ. 	 וישא עוד משלו ויאמר מלכות השמים דומה לשאר אשר לקחתו אשה ותטמנהו בשלש סאים קמח עד כי יחמץ כלו׃


Sa̱a̱ ntˈomcheⁿ lˈaandaa nchˈu na jnaⁿ Tiberias, tquieˈcañomnaˈ yuu na tcwaˈ naⁿˈñeeⁿ ntyooˈñeeⁿ na jnda̱ tquiaa Ta Jesús na quianlˈuaaˈ Tsotyeeⁿ. 	 ואניות אחרות באו מטיברים קרוב למקום אשר אכלו שם את הלחם בברכת האדון׃


Mati tsoom no̱o̱ⁿ: —Joo ñˈoom na chuu librowaa cantyja chiuu cwindyonaˈ, tintseicuˈ joonaˈ na ticandye nnˈaⁿ ee ncˈe na jnda̱ teinndyooˈ xjeⁿ na nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ joonaˈ. 	 ויאמר אלי אל תחתם את דברי נבואת הספר הזה כי קרוב המועד׃


Quia joˈ sa̱ˈntjoom na cjaacano̱ⁿ xtyoˈ Juan naquiiˈ wˈaancjo. 	 וישלח וישא את ראש יוחנן מעליו בבית הסהר׃


Sa̱a̱ yolcu na jnda̱ ljondye na titquiendye, tintseiljeiˈ ncueena, ee quia na wjaachuunaˈ joona na neiⁿnco nquiuna na ñecˈomnndaˈna na we caˈna quia joˈ ñeˈcˈunconndaˈna. Ndoˈ joˈ nntjeiiˈndyena na macanda̱ Cristo cwicantyjaaˈ nˈomna. 	 אבל האלמנות הצעירות אל תקבל כי בהטות יצרן את לבן מן המשיח חשקות הן להיות לאיש׃


Ndoˈ tsoom: “Macweˈ joˈ na nˈndii tsaⁿsˈa tsotyeeⁿ, tsoñeeⁿ, cha tyeⁿ nncˈoom ñˈeⁿ scoomˈm, 	 על כן יעזב איש את אביו ואת אמו ודבק באשתו׃


’ˈO nnˈaⁿ fariseos ñˈeⁿ ˈo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ ljeii na tqueⁿ Moisés, nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo ee cweˈ cwilˈaˈyaˈyoˈ na jeeⁿ ya nnˈaⁿndyoˈ. ˈO jeeⁿ tquia maˈnomˈyoˈ hasta ndaaluee cwiwityˈiooˈyoˈ na cwilˈueˈyoˈ meiiⁿ ñeˈcwii tsˈaⁿ na nntseijomñe ñˈeⁿndyoˈ. Ndoˈ xeⁿ jnda̱ jnda̱a̱ lˈaˈyoˈ na wjaantyjo̱o̱ⁿ chaˈna cwilˈaˈyoˈ quia joˈ wjaañˈoomnaˈ jom na cwajndiiti nntsˈaaⁿ. Ndoˈ na ljoˈ, tˈmaⁿti nlcoˈwiˈnaˈ jom quiiˈ bˈio, nchiiti ˈo. 	 אוי לכם הסופרים והפרושים החנפים כי סובבים אתם בים וביבשה למען גיר גר אחד וכי יתגיר תעשו אותו לבן גיהנם כפלים יותר מכם׃


Joˈ chii ˈo re cˈomˈtˈmaaⁿˈndyoˈ nˈomˈyoˈ ee ja matseiyuˈa na nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ na tso ángel no̱o̱ⁿ. 	 על כן אנשים חזקו ואמצו כי מאמין אני לאלהים כי כן יהיה כאשר נאמר אלי׃


Sˈaa Espíritu Santo naquiiˈ tsˈoom na nncjaⁿ watsˈom tˈmaⁿ. Ndoˈ maxjeⁿˈñeeⁿ nnˈaⁿ na nda yuˈndaa Jesús tyˈeñˈomna juu joˈ joˈ na nluii ñˈeⁿñê chaˈxjeⁿ waa costumbre na matsa̱ˈntjom ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 ויבא ברוח אל המקדש ויהי כאשר הביאו הוריו את הנער ישוע לעשות עליו כמשפט התורה׃


Quia joˈ tcaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ chom. Jndeii tjaqueⁿˈeⁿ naquiiˈ wˈaancjo. Cwiteiñê na tyˈueeⁿ. Cweˈ seiquiooñetoom jo nnom Pablo ñˈeⁿ Silas. 	 וישאל נרות וידלג פנימה והוא מרעיד ויפל לרגלי פולוס וסילא׃


Quia joˈ cweˈ ntˈiu tyotsa̱ˈntjomna nnˈaⁿ na calue cantu nacjooˈ Esteban, na jnda̱ jndyena na tyotseineiiⁿ ñˈoom tia nacjooˈ Moisés ndoˈ nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויסיתו בו אנשים אמרים שמענו אתו מדבר גדופים במשה ובאלהים׃


Yocheⁿ na tyomˈaaⁿ xqueⁿ sjo̱ Sinaí jluena nnom Aarón: “Catsaˈ ˈnaⁿ na nlatˈmaaⁿˈndyo̱ na nncˈoojndyeenaˈ jo nda̱a̱ya na nntsaalcwa̱a̱ˈa Egipto ee ticaliuuya ljoˈ tjom Moisés tsˈaⁿ na tjeiˈ jaa joˈ joˈ.” 	 ויאמרו אל אהרן עשה לנו אלהים אשר ילכו לפנינו כי זה משה אשר העלנו מארץ מצרים לא ידענו מה היה לו׃


Yocheⁿ na luaaˈ, jndye meiⁿ nnˈaⁿ tjatjomndye hasta tyoteiˈcaljoondye ntyjeena na tyeeⁿ mˈaⁿna. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyotseineiⁿjñeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Matsoom: —Calˈaˈyoˈ cwenta ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ fariseos, ee we waa cwilaˈtiuuna. Ndoˈ ñˈoomˈñeeⁿ wjaantyˈeenaˈ chaˈna cwiwicandiˈ ndaaljoˈ naquiiˈ tsqueeⁿ tyooˈ. 	 ויהי עד כה ועד כה בהתאסף רבבות עם עד כי לחצו איש את רעהו ויחל לדבר אל תלמידיו בראשונה השמרו לנפשתיכם משאור הפרושים שהוא החנפה׃


Jeˈ macanda̱ cwimeiⁿndo̱ˈa na ncoˈño̱ⁿya juu na nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja ncˈe na matseijomndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ na matyˈiomyanaˈ na nquii Ta Jesús nñequiaaⁿ juunaˈ no̱o̱ⁿya, jom cwiluiiñê jwe na xcwe macuˈxeeⁿ, meiⁿ nchii macanda̱ nennco̱ nñequiaaⁿ na nndaya juu nayaˈñeeⁿ sa̱a̱ mati nñequiaaⁿ joˈ nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ na cwimeiⁿndooˈna na nncwjeeˈ nnaaⁿˈaⁿ. 	 ומעתה שמור לי כתר הצדקה אשר ביום ההוא יתננו לי האדון השפט הצדיק ולא לי לבדי כי גם לכל אהבי הופעתו׃


Joˈ chii jluiˈ Pilato quiiˈ wˈaaˈñeeⁿ tjatseineiiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. Tsoom: —¿Ljoˈ ñˈoom cwiqueⁿˈyoˈ nacjooˈ tsaⁿsˈamˈaaⁿ? 	 ויצא פילטוס אליהם ויאמר על מה תאשימו את האיש הזה׃


Joˈ chii tquiana cwii taⁿˈ catscaa jneiiⁿ ñequio tscuu na ñjom tsiomˈ. 	 ויתנו לפניו חלק דג צלוי ומעט צוף דבש׃


Joo naⁿˈñeeⁿ taˈxˈee nnoom: —ˈU Maestro na maˈmo̱o̱ⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ, nquiuuyâ na ndyeyu matseiˈneiⁿˈ ndoˈ ya maˈmo̱o̱ⁿˈ meiⁿ tyoocheˈ na cweˈ jndaaˈ ˈñeeⁿ neiⁿˈ. Ñeˈquiiˈcheⁿ ñˈoom na mayuuˈ maˈmo̱o̱ⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ natooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וישאלהו לאמר רבי ידענו כי נכונה תדבר ותלמד ולא תשא פנים כי באמת מורה אתה את דרך אלהים׃


Ee ñˈoom na mayuuˈ tachii cweˈ ángeles na jndyoteijneiⁿ, sa̱a̱ jndyoteijneiⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ Abraham na jndyoteincooˈ. 	 כי אמנם לא במלאכים החזיק כי אם בזרע אברהם החזיק׃


Ee luaa waa na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyoˈ na calaxmaⁿˈyoˈ na ljuˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ meiⁿ tancˈomˈyaˈyoˈ ñequio nnˈaⁿ na cweˈ luaaˈ, 	 כי רצון האלהים היא קדשתכם אשר תתרחקו מן הזנות׃


Jnda̱ joˈ tsoom: “Jnda̱ jndyo̱o̱ na nntsˈaa yuu na lˈue tsˈomˈ.” Ñˈoomwaaˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na matseityueeⁿˈeⁿ ñˈoom na cwilaˈcwjee nnˈaⁿ quiooˈ cha nntseitˈmaⁿ tsˈoom jnaaⁿna ndoˈ macwjaaˈñê ñˈoom xco na jnda̱ we na ñejom ndiiˈ nncueˈ Cristo cwentaa jnaaⁿ nnˈaⁿ. 	 אז אמר הנה באתי לעשות רצונך אלהי מעביר בזה את הראשונה למען הקים את השניה׃


Ndiˈ na cˈuaa camˈaaⁿ jndye, sa̱a̱ tileicantyjo̱ˈ yuu jnaⁿnaˈ, meiⁿ yuu wjaanaˈ. Malaaˈtiˈ matseijomnaˈ na tileicalaˈno̱ⁿˈ nnˈaⁿ chiuu waa na tuiiñe tsˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu. 	 הרוח באשר יחפץ שם הוא נשב ואתה תשמע את קולו אך לא תדע מאין בא ואנה הוא הולך כן כל הנולד מן הרוח׃


Ndoˈ cha na mˈmo̱ⁿndyeyunaˈ na cwiluiindyoˈ ntseinaaⁿ jñoom Espíritu na tseixmaⁿ Jnaaⁿ naquiiˈ nˈomˈyoˈ ndoˈ nqueⁿ mañequiaaⁿ na cwinduˈyoˈ: “Tsotya̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 ויען כי בנים אתם שלח האלהים בלבבכם את רוח בנו הקורא אבא אבינו׃


Ñequiiˈcheⁿ cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈyuˈ ncˈe cwiluiindyoˈ na nnˈaaⁿndyoˈ. 	 אהבת האחים תעמד׃


Luaa ñˈoom na matsa̱ˈntjo̱ⁿya ˈo: Cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ. 	 את אלה אני מצוה אתכם למען תאהבון איש את אחיו׃


Xuee jnda̱ ˈom tjacue Ananías tsjoom Cesarea. Jom tyee na cwiluiitquieñe. Mati ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ judíos tsjoom Jerusalén tyˈena ñˈeⁿñê. Jnda̱ na tquiena Cesarea tyˈentyjaaˈna gobiernom na nñeˈquiana jnaaⁿˈ Pablo. Mati Tértulo, tsˈaⁿ na ˈnaaⁿˈti na nntseitjoomˈ ñˈoom, tjañˈeeⁿ ñˈeⁿndyena. 	 וירד חנניה הכהן הגדול אחרי חמשת ימים ואתו הזקנים וטרטלוס איש דברים ויודיעו את ההגמון את דבר ריבם עם פולוס׃


Ee mawaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeiinaˈ na tyoñequiaa Isaías teiyo. Matsonaˈ: ˈU yuscu na titsjaaⁿndyuˈ na tjaaˈnaⁿ ntseindaˈ, jndeii catseixuaˈ na neiⁿˈ, ˈu na ticaljeiˈ chiuu nlquiinaˈ tsˈaⁿ na nntseincuii, jndeii catseixuaˈ na mancoˈ na neiⁿˈ, ee jndyendyeti ntseinda yuscu na tyootseincuii nchiiti chaˈtsondye tyjelcoom. 	 כי כתוב רני עקרה לא ילדה פצחי רנה וצהלי לא חלה כי רבים בני שוממה מבני בעולה׃


Nncjo̱ na mˈaⁿˈyoˈ xeⁿ jnda̱ tjo̱wino̱o̱ⁿ tsˈo̱o̱ndaa Macedonia ee maxjeⁿ matseijndaaˈndyo̱ na joˈ jo̱jndya̱a̱. Jnda̱ joˈ nncua̱caño̱o̱ⁿya ˈo. 	 ואני אבא אליכם אחרי עברי את מקדוניא כי את מקדוניא אעברה׃


Ndoˈ ljeiya na cweˈ cwiqueⁿtona ñˈoom nacjoomˈm cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na cwileiñˈom nquieena. Sa̱a̱ nchaa lˈuu waa ljoˈ sˈaaⁿ na tseixmaaⁿ na nncueeⁿˈeⁿ oo na nljooˈñê wˈaancjo. 	 ואמצא כי שטנו אתו על דברי שאלות דתם ולא על דבר אשר יהיה עליו חיב מיתה או מוסרות׃


Ndoˈ cwiicheⁿ quindyô̱ jâ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿ Jesús, quia na jndya̱a̱yâ ñˈoom na tcaⁿ yuscuˈñeeⁿ, jeeⁿ tyolaˈwja̱a̱yâ nacjoo we nnˈaaⁿyâ naⁿˈñeeⁿ. 	 ויהי כאשר שמעו זאת העשרה ויכעסו אל שני האחים׃


Manquiityeeⁿ jnda̱ sˈaaⁿ na tjoomˈ cwiluiindyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo Jesús, ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ jom cwicandaˈyoˈ na jndo̱ˈ nˈomˈyoˈ, ndoˈ na mˈaⁿˈyoˈ na tjaa jnaⁿ cwilaˈxmaⁿˈyoˈ, ndoˈ na maqueⁿño̱o̱ⁿ ˈo na ljuˈ nˈomˈyoˈ jo nnoom, ndoˈ na cwiluiˈnˈmaaⁿndyoˈ. 	 וממנו אתם במשיח ישוע אשר היה לנו לחכמה מאת האלהים ולצדקה ולקדוש ולפדיון׃


Jeeⁿ cjee na nluii na ljoˈ chaˈna cwii ndiiˈ na nntseitsja̱ tsˈaⁿ luaˈnnom, xjeⁿ na nleicˈuaa ndu na macanda̱. Ee maxjeⁿ nleicˈuaa ndu ndoˈ nntaˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ na tajom cwjenndaˈna. Ndoˈ nntseichuiiˈnaˈ jaa. 	 ברגע אחד כהרף עין כתקע השופר האחרון כי יתקע בשופר והמתים יחיו בלי כליון ואנחנו נתחלף׃


Ndoˈ ¿aa meiⁿ ticjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ cwiicheⁿ ntquieeˈ taⁿˈ tyooˈ na tyja̱ya na tcwaˈ ñequiee meiⁿ nnˈaⁿ, ndoˈ mati lojoo tsquiee ntaⁿˈ tyooˈ jlaˈweˈyoˈ na seicwaljooˈnaˈ? Nnda̱a̱ nntsˈaa na nleijndaaˈ nantquie na nlcwaˈyoˈ. 	 ואת שבע ככרות לחם לארבעת אלפי איש וכמה דודים נשאתם׃


Nquii Ta Jesucristo cwentaaya quiaaⁿ na nlaˈxmaⁿˈyoˈ naya na matseixmaaⁿ. 	 חסד ישוע המשיח אדנינו עמכם אמן׃


Ndoˈ cwintyˈuetyeⁿnquiona ˈnaaⁿ yolcu na jnda̱ ljondye na tja̱ noom. Juu xjeⁿ na cwilˈana na ljoˈ, jeeⁿ teincoo ñˈoom cwilaˈneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha tino̱o̱ⁿ na ljoˈ cwilaˈxmaⁿna. Tˈmaⁿti lcoˈwiˈnaˈ naⁿˈñeeⁿ nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 הבלעים את בתי האלמנות ומאריכים תפלתם למראה עינים המה משפט על יתר יקחו׃


Nnˈaaⁿya na ntyˈiaaˈñe macaⁿnaˈ na cˈoom na neiiⁿˈeⁿ na matseiwendye Tyˈo̱o̱tsˈom jom. 	 אבל האח השפל יתהלל ברוממתו׃


Ndoˈ nncˈoo naⁿˈñeeⁿ yuu na tijoom cantycwii na nlcoˈwiˈnaˈ joona. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ nntoˈñoomna na tijoom cantycwii na nntaˈndoˈna. 	 וילכו אלה למעצבת עולם והצדיקים לחיי עולם׃


Xeeⁿ nnda̱a̱ nntsaˈ candyo cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntsaquia̱a̱ˈa ncueeteiⁿ. Juu Eubulo, Pudente, Lino, ñequio Claudia ñequio chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilayuˈ ñjaaⁿ cwilaˈcwanomna na xmaⁿndyuˈ. 	 חושה לבוא לפני הסתיו אובולוס ופודיס ולינוס וקלודיה והאחים כלם שאלים לשלומך׃


Joˈ chii xeⁿ na ˈo na tia nnˈaⁿndyoˈ nquiuˈyoˈ na nñequiaˈyoˈ ˈnaⁿ na ya nda̱a̱ ndaˈyoˈ, majndeiiticheⁿ nquii Tsotyeˈyoˈ na mˈaaⁿ cañoomˈluee nñequiaaⁿ Espíritu Santo naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ na cwitaⁿ juu nnoom. 	 הן אתם הרעים ידעים לתת מתנות טבות לבניכם אף כי האב מן השמים יתן את רוח הקדש לשאלים מאתו׃


Ndyeyu seineiiⁿ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱na. Ndoˈ Pedro tjañˈoom Jesús cwii ntyja. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na matseitiaaⁿˈaⁿ juu na nmeiⁿˈ matso na nluii. 	 והוא בגלוי דבר את הדבר הזה ויקחהו פטרוס ויחל לגער בו׃


Quia joˈ ntˈom nnˈaaⁿya nnˈaⁿ judíos tyoluena nda̱a̱ ncˈiaana: —¿Yuu nncjaayuu tsaⁿmˈaaⁿˈ na xocanda̱a̱ nliuuya jom? ¿Aa nncˈoomñê quiiˈntaaⁿ ncˈiaaya nnˈaⁿ judíos na jnda̱ tˈoomˈndye quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ griegos, cha nnda̱a̱ mˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na? 	 ויאמרו היהודים איש רעהו אנה ילך זה ואנחנו לא נמצאהו הכי ילך אל הנפוצים בין היונים וילמד אנשי יון׃


Sa̱a̱ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ tyolue: —Profeta Elías luaaˈ. Ndoˈ ntˈomcheⁿ tyolue: —Luaaˈ profeta chaˈna joo profeta na tyomˈaⁿ tandyo xuee. 	 ואחרים אמרו כי הוא אליהו ואחרים אמרו כי נביא הוא או כאחד הנביאים׃


Quia joˈ jâ nnˈaⁿ na tˈmaaⁿ na calaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ tjañjoomˈ nˈo̱o̱ⁿyâ ñˈoom na mawaa cjooˈ libro Salmos. Matsonaˈ: “Nlaˈcueeˈ nnˈaⁿ ja jnaaⁿˈ na queeⁿ tsˈo̱o̱ⁿya na nleilˈueeˈndyena waaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ na matsa̱ˈntjomnaˈ.” 	 ויזכרו תלמידיו את הכתוב כי קנאת ביתך אכלתני׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, tsoom: —Mati ja nncwaxˈa̱ya cwii ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ. Xeⁿ nntˈo̱ˈyoˈ juunaˈ quia joˈ mati ja nntsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ ˈñeeⁿ juu tquiaa najndo̱ na nmeiiⁿˈ matsˈaa. 	 ויען יושע ויאמר אליהם גם אני אשאלה אתכם דבר אחד אשר אם תגידו אתו לי גם אני אגיד לכם באי זו רשות אני עשה אלה׃


Ee cwii tsˈaⁿ na waa na macaaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, maxjeⁿ nncoˈñoom juunaˈ. Ndoˈ mati tsˈaⁿ na malˈue yuu na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, maxjeⁿ nljeiiⁿ. Ndoˈ juu tsˈaⁿ na maˈmaⁿ, maxjeⁿ nntseicanaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈcwijom ˈndyootsˈa jo nnom. 	 כי כל השאל יקבל והדרש ימצא והדפק יפתח לו׃


Meiⁿ tilancjooˈndyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ ñelˈa ntˈomndye joona, ndoˈ jnaaⁿˈ joˈ na jñoom ángel na jndyotseicwjee joona. 	 גם לא תלינו כאשר הלינו מקצתם וימותו ביד המשחית׃


Ja Pablo cwiluiindyo̱ apóstol ˈnaaⁿˈ Jesucristo, Tyˈo̱o̱tsˈom tyˈioom tsiaaⁿwaañe ja ncˈe na lˈue tsˈoom, chaˈxjeⁿ ñˈoom na jnda̱ tsoom na mañequiaaⁿ na cwitaˈndoˈ añmaaⁿ nnˈaⁿ na cwilajomndyena ñˈeⁿ Cristo Jesús. 	 פולוס שליח ישוע המשיח ברצון האלהים לפי הבטחת החיים אשר בישוע המשיח׃


’Quia na mandiˈ ñˈoom na mayuuˈ, matseijomnaˈ ˈu chaˈna tsˈaⁿ na tquiooˈya na xuee mantyˈiaaˈ. Ee quia matseiˈno̱ⁿˈ ñˈoom na mayuuˈñeeⁿ quia joˈ mateijndeiinaˈ chaˈwaa na mˈaaⁿˈ. 	 נר הגוף הוא העין ואם עינך היא תמימה כל גופך יאור׃


Sa̱a̱ xeⁿ na aa nncwando̱ˈtya̱ nnda̱a̱ nntsˈaatya̱ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Ta Jesús, joˈ chii ticaljeii cwaaⁿ cwii na we joo nmeiⁿˈ na nncwjiiˈndyo̱. 	 אולם אם לחיות בבשר עוד יוסיף לי פרי עמלי אין לי להגיד במה אבחר׃


Ndoˈ sˈaanaˈ jeeⁿ ja ndaatiooˈñeeⁿ chaˈcwijom tsco tjacanoom. Joˈ chii caxjuuˈñeeⁿ seicajndyunaˈ tsco tjacanoom. Ndoˈ jndye nnˈaⁿ na teilˈueeˈndye ndaaˈñeeⁿ, tja̱na ee jeeⁿ janaˈ. 	 ושם הכוכב נקרא לענה ותהי שלישית המים ללענה ורבים מבני אדם מתו מן המים כי מרים היו׃


Quia joˈ Pedro to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tcuu tcuu tsoom nda̱a̱na chaˈtso na tuii. 	 ויחל פטרוס ויספר להם את כל אשר קרהו לאמר׃


Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na macwjiˈñe cantyja ˈnaⁿya jo nda̱a̱ nnˈaⁿ, mati ja nntsjo̱o̱ na ticwajnaⁿˈaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ jo nda̱a̱ ángeles cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואשר יכחש בי לפני האדם הוא יכחש לפני מלאכי אלהים׃


Mati ˈo cˈomˈcˈeendyoˈ, ee ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee majuuto xjeⁿ na ticalatiuuˈyoˈ na nncwja̱, majoˈto xjeⁿˈñeeⁿ nncwja̱ˈcaño̱o̱ⁿ. 	 לכן גם אתם היו נכונים כי בשעה אשר לא פללתם יבוא בן האדם׃


’Juu xueeˈñeeⁿ, taxocaⁿnaˈ na nntaˈxeˈtiˈyoˈ ñˈoom no̱o̱ⁿ. Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, chaˈtso na ntaⁿˈyoˈ nnom Tsotya̱ya cha catseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja, joˈ nñequiaaⁿ na nndaˈyoˈ. 	 וביום ההוא לא תשאלוני דבר אמן אמן אני אמר לכם כי כל אשר תשאלו מאת אבי בשמי יתננו לכם׃


Tyondiˈntjo̱ⁿya nnom Ta Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio na tyojuˈndyo̱cja̱ya. Ndoˈ tyotˈio̱o̱ya na jnda ntyjiiya ndoˈ wiˈ tyotjo̱ⁿya na tyondo̱o̱ nnˈaⁿ judíos ja. 	 אשר עבדתי את האדון בכל ענוה ובדמעות הרבה ובמסות המצאות אתי בנכלי היהודים׃


Sa̱a̱ meiⁿcwii ˈndyoo ñˈoom tîcˈo̱o̱ⁿ cantyja ñˈoom na tueeˈna nacjoomˈm. Joˈ chii sˈaanaˈ na jeeⁿ tjaweeˈ tsˈom Pilato na tîcˈo̱ Jesús. 	 ולא ענהו אף דבר אחד ויתמה ההגמון עד מאד׃


joona jnda̱ to̱ⁿˈndyena ñequio ñˈoom na mayuuˈ, ee cwiluena na jnda̱ teinom na nlcwinndaˈ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, ndoˈ na laaˈtiˈ ñˈoom na cwiñequiana, matseityuiiˈnaˈ na cwilaˈyuˈya nˈom ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. 	 אשר תעו מן האמת באמרם כי תחית המתים כבר היתה ויבלבלו אמונת קצת אנשים׃


Nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue xocanda̱a̱ nntoˈñoomna jom, ee tyoontyˈiaana jom, meiⁿ ticataˈjnaaⁿˈna jom. Sa̱a̱ ˈo cwitaˈjnaⁿˈyoˈ jom, ee mˈaaⁿñê naquiiˈ nˈomˈyoˈ, ndoˈ ñequiiˈcheⁿ nncˈoomñê ñˈeⁿndyoˈ. 	 את רוח האמת אשר לא יכל העולם להשיגו באשר לא יראהו ולא ידעהו ואתם ידעתם אתו כי אתכם שכן הוא אף יהיה בתוככם׃


Seineiⁿ Jesús chiuu nntsˈaanaˈ quia na nncwjeeˈnnaaⁿˈaⁿ. Tsoom: —Cˈomˈcˈeendyoˈ na cwimeiˈndoˈyoˈ ja. Cˈomˈyoˈ chaˈna nnˈaⁿ na mˈaⁿ moso na ñequiiˈcheⁿ xuee chom lámpara ˈnaaⁿna. 	 מתניכם יהיו חגורים והנרות דלקים׃


Tˈmaⁿna ñˈeⁿ naⁿntjom ˈnaaⁿˈaⁿ na nntoˈñoomna cwii denario na cwii xuee chaˈxjeⁿ cwitaˈntjom nnˈaⁿ. Jnda̱ chii jñoom joona na waa ntjoomˈm. 	 והתנה עם הפעלים שכר דינר ליום וישלחם אל כרמו׃


Quia joˈ tso Jesús nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê: —Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱ na mayuuˈcheⁿ jeeⁿ jndeiˈnaˈ ncjuˈcjeñe cwii tsaⁿtya na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom jom. 	 ויאמר ישוע אל תלמידיו אמן אמר אני לכם קשה לעשיר לבוא אל מלכות השמים׃


Meiⁿ tilaˈcatyuendyoˈ quia na cwindyeˈyoˈ na nndyocwjeˈcañoom ntiaˈ ndoˈ cwilaˈwendye nnˈaⁿ nacjoo gobiernom ˈnaaⁿna. Ee jndeiˈnaˈ na nmeiⁿˈ cwinomjndyee, sa̱a̱ tyooweˈntyjo̱ xjeⁿ na nntsuu tsjoomnancue. 	 ובשמעכם מלחמות ומהומות אל תחתו כי היו תהיה זאת לראשונה אך עוד קץ למועד׃


ˈU na matseitiuuˈ na catsˈaaⁿ na catˈuiinaˈ nnˈaⁿ na cwilˈa na nmeiiⁿˈ, ¿aa ndyaˈ matseitiuuˈ na tixocatˈuiinaˈ ˈu ndoˈ ljoˈwaayu macheˈ chaˈxjeⁿ naⁿˈñeeⁿ? 	 ואתה בן אדם הדן את אשר פעלו כאלה ועשית כמעשיהם התחשב להמלט ממשפט האלהים׃


Tˈo̱ Jesús nnom, tsoom: —Ja xocatsˈaa na ljoˈ ee waa ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsonaˈ: “Nchii cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nantquie na wandoˈ tsˈaⁿ, sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿ chaˈtso ñˈoom na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 ויען אתו ישוע הן כתוב כי לא על הלחם לבדו יחיה האדם כי על כל מוצא פי יהוה׃


Cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na cwiluiiñê tsotye Jesucristo na matseixmaaⁿ na matsa̱ˈntjoom jaa. Ncˈe na matseitjoomˈnaˈ jaa ñequio Cristo, joˈ xjeⁿ cañoomˈlueecheⁿ ncˈe Espíritu Santo matioˈnaaⁿñê jaa ñequio cwii cwii nnom na matseixmaaⁿ na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 ברוך הוא האלהים ואבי אדנינו ישוע המשיח אשר ברכנו בכל ברכת רוח במרומים במשיח׃


Ee ntyjiiyaya quia na nncua̱ya na mˈaⁿˈyoˈ, jeeⁿ ya nntioˈnaaⁿñe Cristo ˈo na nñequiaya ñˈoomˈm nda̱a̱ˈyoˈ. 	 ויודע אנכי כי בבאי אליכם אבוא במלא ברכת בשורת המשיח׃


Jnda̱ joˈ tsoom nda̱a̱ fariseosˈñeeⁿ: —¿Aa mˈaaⁿ cwiindyoˈ ˈo na xocatseicjeeñe na nncwjiˈ snom oo quioˈjndyo tsmeiⁿˈ na tjuˈnaˈ tsˈom tsueˈtsjoom, meiiⁿ na juu xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ? 	 ויען ויאמר אליהם מי מכם אשר חמרו או שורו יפול אל הבאר ולא ימהר להעלותו ביום השבת׃


Quia joˈ tso ángel no̱o̱ⁿ: —Luaa catseiljeiˈ: “Jeeⁿ neiiⁿ nnˈaⁿ na maqueeⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na calaˈjomndye nantquie na macoco juu Catsmaⁿ.” Jnda̱ chii tsoom no̱o̱ⁿ: —Ñˈoommeiⁿˈ laˈxmaⁿnaˈ ñˈoom na mayuuˈ na matseineiⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאמר אלי כתב אשרי הקרואים אל משתה חתנת השה ויאמר אלי אלה הדברים אמת הם דברי אלהים׃


Tyˈo̱o̱tsˈom tqueeⁿˈñê jaa na laˈxmaaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ. Ntˈomndyo̱ jaa tjeiiˈñê quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ judíos ndoˈ ntˈom tjeiiˈñê quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ gentiles. 	 והם אנחנו אשר קראם לא מן היהודים בלבד כי אף מן הגוים׃


Ndoˈ juu ljeiiˈñeeⁿ na tsˈiaaⁿˈnaˈ na nñequiaanaˈ na nndaya na ticantycwii na wando̱ˈa, teijndaaˈyuu na nntsuundyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 ואני מתי והמצוה אשר נתנה לחיים היא נמצאה לי למות׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee nnˈaⁿ na jndyendye na tquio ncuee, jndyena na manndyooˈ na nntsquia̱a̱yâ Jerusalén ñˈeⁿ Jesús. 	 ויהי ממחרת כשמוע המון רב אשר באו לחג החג כי יבא ישוע ירושלים׃


Ee ntyjii quia na tacˈo̱o̱ⁿndyo̱ ñˈeⁿndyoˈ, nlquie nnˈaⁿ naquiiˈ ntaaⁿˈyoˈ na nlaˈndaaˈna nˈomˈyoˈ na cwilayuˈyoˈ chaˈna cwitjoom canmaⁿ. Ee quia na cwiquie lowo quiiˈntaaⁿyoˈ cwilaˈcwjee lowoˈñeeⁿ jooyoˈ. 	 כי ידע אני אשר אחרי צאתי יבואו בתוככם זאבים עזים אשר לא יחוסו על העדר׃


Quia joˈ tˈo̱ Judas, tsaⁿ na nñequiaa cwenta jom. Tso: —ˈU Maestro, ¿aa nntsˈaacheⁿnaˈ na ja? Tˈo̱ Jesús nnoom: —Majoˈndyo chaˈxjeⁿ jnda̱ tsuˈ. 	 ויען יהודה המסר אותו ויאמר רבי האני הוא ויאמר אליו אתה אמרת׃


Cˈoomˈ nˈomˈyoˈ na jeeⁿ tˈmaⁿ tyoluiiñe Melquisedec na nquii weloo welooya Abraham, chaˈtso na tjeiiⁿˈeⁿ luee nnˈaⁿ na ñequio sˈaaⁿ tiaˈ, tquiaaⁿ diezmo nnom. 	 ראו עתה מה גדול הוא אשר גם אברהם אבינו נתן לו מעשר מראשית השלל׃


ee xeⁿ tiˈnaⁿˈaⁿ na nlqueeⁿxjeⁿ nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ, tixocanda̱a̱ nnteixˈeeⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 כי אם לא ידע איש להנהיג את ביתו איככה יוכל לדאג לעדת אלהים׃


Jnda̱ joˈ teitquiooñê nnom Jacobo ndoˈ jnda̱ joˈ teitquiooˈñê nda̱a̱ chaˈtsondye apóstoles. 	 ואחרי כן נראה אל יעקב ואחריו אל כל השליחים׃


Sa̱a̱ manncueˈntyjo̱ xjeⁿ, ndoˈ jeˈ mamaweˈntyjo̱ na joo nnˈaⁿ na mayuuˈcheⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye Tsotya̱ya, macaⁿnaˈ na calaˈtmaaⁿˈndyena jom cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu na cwiluiiñê ndoˈ ñequio na mayoona. Ee lˈue tsˈom Tsotya̱ya na luaaˈ calaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ jom. 	 אולם תבוא שעה ועתה היא אשר עבדי אל האמתים ישתחוו לאב ברוח ובאמת כי במשתחוים כאלה חפץ האב׃


Jnda̱ na toˈñom tsaⁿˈñeeⁿ nˈiaaⁿ na nncˈoom, jndyolcweeⁿˈeⁿ. Tqueeⁿˈñê nnˈaⁿ na tquiaaⁿ sˈom ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱. Ee ñeˈcaljeiiⁿ cwanti jnda̱ taˈntjom cwii cwiindye naⁿˈñeeⁿ. 	 ויהי אחרי קחתו את הממלכה וישב ויאמר לקרא את העבדים ההם אשר נתן להם את הכסף למען ידע מה הרויח כל אחד במסחרו׃


sa̱a̱ matseitˈmaaⁿˈñenaˈ yuscu quia na cwiwiteincoo soxqueeⁿ, ee joonaˈ tseixmaⁿnaˈ cwii na matseicuˈnaˈ xqueeⁿ. 	 אבל האשה כי תגדל שערה פאר הוא לה כי נתן לה השער לצניף׃


Cwii cwiindyoˈ ñeˈcwii cˈoomˈ nˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ tyomˈaaⁿˈ tsˈom Cristo Jesús, 	 כי הרוח ההיא אשר היתה במשיח תהי גם בכם׃


Quia joˈ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tjuˈ cheⁿnqueⁿ ñˈomwiˈ nacjoomˈm, ndoˈ tsoom na ntyjiicheⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na mayomˈm. Tsoom: —Meiⁿchjoo ticwajnaⁿˈa tsˈaⁿ na cwinduˈyoˈ luaaˈ. 	 ויחל להחרים את נפשו ולהשבע לאמר לא יעדתי את האיש הזה אשר אמרתם׃


Ncueeˈñeeⁿ njño̱o̱ⁿya Espíritu na cwiluiindyo̱ naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom no̱o̱ⁿ meiiⁿ naⁿnom ndoˈ meiiⁿ naⁿlcu. Nñequia naⁿˈñeeⁿ ñˈoom na nntsjo̱o̱ nda̱a̱na. 	 וגם על עבדי ועל שפחותי בימים ההמה אשפך את רוחי ונבאו׃


Jnda̱ joˈ, teinoomˈ ˈom siaⁿnto nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ, ñejom teitquiooˈñê nda̱a̱na na majndyendyeti naⁿˈñeeⁿ ndicwaⁿ cwitaˈndoˈna jeˈ sa̱a̱ ntˈom jnda̱ tja̱. 	 ואחרי כן נראה ליותר מחמש מאות אחים כאחד אשר רבם עודם בחיים ומקצתם ישנו׃


Tyotaˈxˈee nnˈaⁿ fariseos nnom Jesús cwaaⁿ nncwjeeˈcañoom juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, tsoom: —Xocalaˈno̱ⁿˈyoˈ aa jnda̱ tueˈntyjo̱ juunaˈ cweˈ cwii ˈnaaⁿ na nleitquiooˈ. 	 וישאלהו הפרושים מתי תבוא מלכות האלהים ויען אתם לאמר מלכות האלהים לא תבוא במראה עינים׃


Juu xjeⁿˈñeeⁿ jeeⁿ wiˈ nntjoom yolcu na ndeiindye ñequio joo yolcu na ˈndaandye nda. 	 ואוי להרות ולמיניקות בימים ההמה׃


Ee cantyja na cwilˈa naⁿˈñeeⁿ cwitˈmo̱o̱ⁿna na juu ljeiiˈñeeⁿ teiljeiinaˈ naquiiˈ nˈomna ee juu na mˈaaⁿˈ nˈomna maˈmo̱ⁿnaˈ na ljoˈ. Juu joˈ macwjiˈyuuˈñenaˈ na manquiuna quia cwilˈana yuu na ya, ndoˈ yuu na tia. 	 בהראותם מעשה התורה כתוב על לבם ודעתם מעידה בהם ומחשבותם בקרבם מחיבות זאת את זאת או גם מזכות׃


Meiⁿ cweˈ ticˈoomˈ nˈomna na nncˈomna na nquiaana Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אין פחד אלהים לנגד עיניהם׃


Seineiⁿ Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom joˈ joˈ. Matsoom: —Calacatoˈyoˈ ljoomeiⁿˈ ñequio ndaatioo. Ndoˈ jlaˈcatooˈ naⁿˈñeeⁿ joonaˈ hasta tooˈ cwijomnaˈ. 	 ויאמר אליהם ישוע מלאו לכם הכדים מים וימלאום עד למעלה׃


Ee manquiuuya na Cristo cwii ndiiˈ na jnda̱ tandoˈxcoom na tueeⁿˈeⁿ, tacuaa cwii xuee na nncueˈnnaaⁿˈaⁿ ee juu na machˈee na cwiwje nnˈaⁿ tatjaaˈnaⁿ ljoˈ cwiya nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ ñˈeⁿñê. 	 באשר ידענו כי המשיח אחרי אשר נעור מן המתים לא ימות עוד והמות לא ישלט בו עוד׃


Quia joˈ jluiˈ Jesús joˈ joˈ ndi ñˈa̱a̱ⁿyâ ñˈeⁿñê, tjaaⁿ jo ndyuaa tsjoom Tiro ñˈeⁿ Sidón. 	 ויצא ישוע משם ויסר אל גלילות צור וצידון׃


Sa̱a̱ nchii cantyja ljoˈ na machˈee tsˈaⁿ, joˈ chii maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom juu na cwiluiiñe na tjaa jnaⁿ tseixmaⁿ. Maqueeⁿ nnˈaⁿjnaⁿ na tjaa jnaⁿ cwicalaxmaⁿna ncˈe na cwilayuˈya nˈomna ñˈeⁿ Cristo. 	 אבל לאשר איננו פעל כי אם מאמין במצדיק את הרשע אמונתו תחשב לו לצדקה׃


Sa̱a̱ Jesús tsoom nnom: —Tinduˈyoˈ na ticwanaaⁿ ee juu tsˈaⁿ na ticˈoom nacjooya, maxjeⁿ matseijomñê ñˈeⁿndyo̱ jaa. 	 ויאמר ישוע אליו אל תכלאו כי כל אשר איננו נגדנו בעדנו הוא׃


Ee ñˈoom na mayuuˈ na chaˈtsondye nnˈaⁿ na ñeˈcˈomna na xcweeˈ nˈomna cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo Jesús, maxjeⁿ wiˈ ncwinomna. 	 וגם כל החפצים לחיות חיי חסידות במשיח ישוע המה ירדפו׃


Quia joˈ chaˈtso nnˈaⁿ na tyoolayuˈ na nchii judíos tˈuena Sóstenes, tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Tyotjaaˈna jom tachˈeⁿ watsˈiaaⁿ. Sa̱a̱ Galión tîcatseiñˈoomˈñê naⁿˈñeeⁿ. 	 ויאחזו כל היונים את סוסתנים ראש הכנסת ויכוהו לפני כסא המשפט וגליון לא שת לבו גם לזאת׃


Ndoˈ jom cweˈ tjuˈtoom liaa na wanjoomˈñê, teicantyjaaⁿ, tjaaⁿ na mˈaaⁿ Jesús. 	 וישלך את שמלתו מעליו ויקם ויבא אל ישוע׃


Tjeiˈ Jesús tsaⁿjndii naquiiˈ tsˈom tsˈaⁿ na tileicatseineiⁿ. Jnda̱ na jluiˈ tsaⁿjndii, quia joˈ tcoˈyanaˈ tsaⁿˈñeeⁿ, ya seineiiⁿ. Ndoˈ jeeⁿ tjaweeˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 ויהי היום ויגרש שד והוא אלם ויהי אחרי צאת השד וידבר האלם ויתמהו העם׃


Quia joˈ na macanda̱ tyjeeˈcañoom juu moso na ñeˈcwii meiⁿ sˈom toˈñom. Tsoom nnom patrom ˈnaaⁿˈaⁿ: “ˈU ta, mantyjiiya na ˈu tsˈaⁿ na jeeⁿ majñoomˈ ˈndyoˈ moso ˈnaⁿˈ. ˈU cweˈ matseiˈweˈ cantyja na cwiweˈ ntjom ˈnaⁿˈ, meiⁿ na nnomˈ, meiⁿ na nntseicueendyuˈ. Macanda̱ nencjo̱o̱yâ moso ˈnaⁿˈ jeeⁿ cwilajnda̱a̱yâ. 	 ויגש גם הלקח את הככר האחת ויאמר אדני ידעתיך כי איש קשה אתה קצר באשר לא זרעת וכנס מאשר לא פזרת׃


Jnda̱ joˈ tso Jesús nda̱a̱na: —Nncwaxˈa̱ cwii ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ, xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya, ¿aa wanaaⁿ na cateijndeii tsˈaⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ na wiˈ matjom oo aa ticateijneiⁿ juu? ¿Aa cwjiˈnˈmaaⁿñê xˈiaaⁿˈaⁿ cha ticueˈ oo aa caˈñeeⁿ na cueˈ? 	 ויאמר אליהם ישוע אשאלה אתכם דבר הנכון בשבת להיטיב אם להרע להציל נפש אם לאבד׃


Cweˈ cwantindyo xuee tqueⁿˈ joona na ticueˈntyjo̱ na tˈmaⁿ cwiluiindyena ñequio ángeles. Sa̱a̱ matseiweˈndyeˈ joona na matseiˈtˈmaaⁿˈndyuˈ joona, 	 ותחסרהו מעט מאלהים וכבוד והדר תעטרהו ותמשילהו במעשי ידיך׃


Ndoˈ yocheⁿ na matseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, seichuiiˈnaˈ nnoom. Ndoˈ sˈaanaˈ na jeeⁿcheⁿ ndyaˈ canchiiˈ liaⁿˈaⁿ, jndaˈjom macoˈnaˈ luiˈ. 	 ויהי בהתפללו נשתנה מראה פניו ולבושו הלבין והבריק׃


Tquiena tsjoom Éfeso. Priscila ñˈeⁿ Aquila ljooˈndyena joˈ joˈ. Pablo tjaaⁿ watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos, tjaqueⁿˈeⁿ tyotseineiiⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. 	 ויבאו אל אפסוס ויעזב אתם שם והוא הלך לבית הכנסת וידבר עם היהודים׃


Sa̱a̱ nchii na mˈaaⁿ cwii joo naⁿlcuˈñeeⁿ jñom Tyˈo̱o̱tsˈom Elías, jñomyom juu na mˈaaⁿ cwii yuscu na jnda̱ ljoñe tsjoom Sarepta ndyuaa Sidón. 	 ולא נשלח אליהו אל אחת מהנה זולתי צרפתה אשר לצידון אל אשה אלמנה׃


Sa̱a̱ cweˈ ee na tsjo̱o̱ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ˈyoˈ, joˈ na jeeⁿ ndyaˈ chjooˈ nˈomˈyoˈ. 	 אך על דברי את אלה אליכם מלא לבבכם עצבת׃


Joˈ chii tsjo̱o̱: “Luaa ja Ta, waa ñˈoom na teiljeii cantyja ˈnaⁿya na matsonaˈ: ˈU Tyˈo̱o̱tsˈom, jnda̱ jndyo̱o̱ na nntsˈaaya yuu na lˈueˈ tsˈomˈ, chaˈxjeⁿ ñˈoom na teiljeii cantyja ˈnaⁿya nacjooˈ libro.” 	 אז אמרתי הנה באתי במגלת ספר כתוב עלי לעשות רצונך אלהי׃


Quia joˈ Jesús tqueⁿtyeeⁿ ñˈoom nda̱a̱yâ na meiⁿcwii nnom tsˈaⁿ ticatˈmo̱o̱ⁿyâ na jom cwiluiiñê Cristo. 	 אז צוה את התלמידים בגערה לבלתי הגיד לאיש כי הוא ישוע המשיח׃


Matyˈiomyanaˈ na luaaˈ calˈaaya. Ndoˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa cjaaweeˈ tsˈoom na ljoˈ, 	 כי כן טוב ורצוי בעיני אלהים מושיענו׃


Jeˈ jeˈ na jnda̱ tueˈ Cristo, jnda̱ tqueⁿnaˈ jaa na tjaa jnaⁿ cwicolaˈxmaaⁿya jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ chii cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, majndaaˈya na taxocatˈuiinaˈ jaa quia na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ xuee na macanda̱. 	 ועתה אשר נצדקנו בדמו מה מאד נושע בו מן הקצף׃


Meiiⁿ na jeeⁿ jnaaⁿˈa na nntsjo̱o̱ na ljoˈ, sa̱a̱ tileicˈo̱ⁿ tˈmaaⁿˈndyô̱ nˈo̱o̱ⁿyâ na nlˈaayâ chaˈxjeⁿ cwilˈa naⁿˈñeeⁿ. Meiiⁿ na matseina̱ⁿya chaˈna tsˈaⁿ na jnda̱ teintjeiⁿñe, sa̱a̱ yuu na wanaaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye naⁿˈñeeⁿ, mati wanaaⁿ na ljoˈ nntsˈaa ja. 	 לחרפתנו אנכי אמר זאת כאלו היינו רפים אבל בכל אשר ירהב איש להתהלל בסכלות אמר זאת ארהב גם אנכי׃


Ndoˈ joo nnˈaⁿ na cwilaˈjnda ndoˈ cwinda̱a̱, cantyja ˈnaaⁿ nmeiⁿˈ jnda̱ teityandyena. Tquia nncwiˈntyjeeˈna na mati joona nquiaana nawiˈ tˈmaⁿ na nntjoom nnˈaⁿ. Nntyueena ndoˈ nlaˈxuaana na matseichjooˈnaˈ nˈomna. 	 ורכליהם אשר העשירו ממנה יעמדו מרחוק מפני אימת ענויה ובכו והתאבלו׃


Sa̱a̱ Pedro teicantyjaaⁿ, jleinoom, tjaaⁿ yuu waa tseiˈtsuaa. Quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ naquiiˈ tseiˈtsuaa, cweˈ liaa canchiiˈ ljeiiⁿ. Ndoˈ tjalcweˈnnaaⁿˈaⁿ waⁿˈaⁿ, jaawa jaacue tyomˈaaⁿˈ tsˈoom chaˈtso na jnda̱ tuii. 	 ופטרוס קם וירץ אל הקבר וישקף ולא ראה כי אם התכריכים מנחים שם וישב למקומו משתומם על הנהיה׃


Ee meiiⁿ xeⁿ cwii jâ nmeiiⁿ nñequiaayâ ñˈoom na tjachuiiˈnaˈ cantyja na nluiˈnˈmaaⁿñe tsˈaⁿ, oo meiiⁿ cwii ángel na nnaaⁿ cañoomˈluee, cjuˈwiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 אבל גם אנחנו או מלאך מן השמים אם יבוא לבשר אתכם בשורה מבלעדי זאת אשר בשרנו אתכם חרם יהיה׃


Ndoˈ na luaaˈ tsoom, seichjooˈnaˈ tsˈom Herodes, sa̱a̱ cweˈ ncˈe ñˈomtyeⁿ na tjoomˈm nacjoomˈm ndoˈ ncˈe na ndyecheⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, joˈ chii tsoom na quiana ljoˈ na macaⁿ yuscundyuaˈñeeⁿ. 	 ויעצב המלך אך בעבור השבועה והמסבים עמו צוה לתת לה׃


Ndoˈ ntˈom nnˈaⁿ jeeⁿ tyolajnaaⁿˈ nnˈaⁿ joona na quitˈmaⁿ nˈomna Tyˈo̱o̱tsˈom, ntˈom tyolaˈseiˈyaya nnˈaⁿ jnaaⁿˈ na tyolayuˈya nˈomna ñˈeⁿ jom, ñˈeeⁿndyena na tyochuˈtyeⁿndye lˈuaancjo ndoˈ ñˈeeⁿndyena na tyotioom nnˈaⁿ joona lˈaancjo. 	 מהם נסו בתעלולים ובמכות וגם נמסרו לכבל ומסגר׃


Quia na jnda̱ teiˈxndyaandyena ndaaluee, tquiena ndyuaa Genesaret. Joˈ joˈ teicjoomna wˈaandaa ˈndyoo ndaaluee. 	 ויעברו את הים ויבאו ארצה גניסר ויקרבו אל היבשה׃


Ee ntyjaaˈya cwii tsˈo̱o̱ⁿ na tixonquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsˈaa cwii na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nluiˈjnaaⁿˈndyo̱, xeⁿ nchii ñequio na tˈmaⁿya tsˈo̱o̱ⁿ nnda̱a̱ nntseina̱ⁿ nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ ndoˈ na majeˈ ndoˈ ˈiocha luaaˈ nleitquiooˈ cantyja ˈnaⁿya na tjacantyja na tˈmaⁿ cwiluiiñe Cristo, meiiⁿ na nncwando̱ˈtya̱ oo meiiⁿ na nntseicueeˈtonaˈ ja. 	 ואוחיל ואקוה שלא אבוש בכל דבר כי אם בכל בטחון כאשר מאז כן גם עתה יתגדל המשיח בגופי אם בחיי אם במותי׃


Ñequio ndyuee profetas tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoomtyeⁿ ndoˈ ˈo laxmaⁿˈyoˈ na nndaˈyoˈ naya na cwitˈmo̱o̱ⁿ joonaˈ ndoˈ chaˈxjeⁿ ñˈoom na seijndaaˈñetyeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ welooya na ñetˈom teiyo quia tsoom nnom welooya Abraham: “Quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ ˈnaⁿˈ na nncjaawiˈcantyjooˈ nluiiñe tsˈaⁿ na njño̱o̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ. Ndoˈ ncˈe juu nntioˈnaaⁿndyo̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ tsjoomnancue.” 	 אתם בני הנביאים ובני הברית אשר כרת האלהים עם אבותינו באמרו אל אברהם ונברכו בזרעך כל משפחות האדמה׃


Joˈ joˈ canduˈyoˈ nnom tsˈaⁿ na waaˈ wˈaaˈñeeⁿ: “Nquii tsˈaⁿ na maˈmo̱ⁿ nda̱a̱ya mawaxˈeeⁿ: ¿Yuu waa cuarto na nlcwaaˈâ cwentaaˈ xuee pascua ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿndyo̱?” 	 ואמרתם אל בעל הבית כה אמר לך הרב איה המלון אשר אכלה שם את הפסח עם תלמידי׃


Tijndaaˈ meiⁿ tsotyeeⁿ, meiⁿ tsoñeeⁿ, meiⁿ cwaaⁿ nnˈaⁿ tsjaaⁿ na tuiiñê. Tijndaaˈ cwaaⁿ na tuiiñê, meiⁿ cwaaⁿ na tueeⁿˈeⁿ. Ndoˈ na ljoˈ ñequiiˈcheⁿ matseijomnaˈ jom chaˈna nquii Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom, ñequiiˈcheⁿ matseixmaaⁿ tyee. 	 באין אב באין אם באין יחש ולימיו אין תחלה ולחייו אין סוף כי אם נדמה לבן האלהים הוא עומד בכהנתו לנצח׃


Yocheⁿ na luaaˈ jeeⁿ cwilaˈneiⁿna, manquiiti Jesús tueˈntyjo̱o̱ⁿ joona. Ñeˈcwi tjaaⁿ ñˈeⁿndyena. 	 ויהי בדברם ובהתוכחם יחד ויגש ישוע אף הוא וילך אתם׃


Sa̱a̱ juu xuee na tjeiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom Lot tsjoom Sodoma, tuaˈ ndaaluaaˈ chom ñequio ljo̱ˈ sufra̱ na jnaⁿnaˈ tsjo̱ˈluee. Ndoˈ seicwjeenaˈ chaˈtso nnˈaⁿ tsjoomˈ ñeeⁿ. 	 ויהי ביום אשר יצא לוט מסדום וימטר אש וגפרית מן השמים וישחת את כלם׃


Ntyjiiya na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ ndoˈ na cwilaˈquii nˈomˈyoˈ meiiⁿ tˈmaⁿ nawiˈ cwiwiˈnomˈyoˈ. Meiⁿ tîcwintqueⁿˈyoˈ na cwilaˈjnda̱ˈyoˈ na cwindyeˈntjomˈyoˈ no̱o̱ⁿ. 	 ואתה נשאת הרבה ויש לך סבלנות ולמען שמי לא יעפת׃


Ndoˈ quia na jnda̱ macwilaˈcanda̱a̱ˈndyoˈñˈeⁿˈyoˈ, mˈaⁿcˈa̱a̱yâ na nntaˈwiiˈa meiⁿquia nnˈaⁿ na cwilaˈwendye nacjooyâ. 	 ונכונים לנקם נקמה מאת כל מרי אם תשלם משמעתכם׃


Luaaˈ tuii cha catseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na tsoom quia seineiiⁿ nnom Tsotyeeⁿ. Tsoom: “Nnˈaⁿ na jnda̱ tquiaaˈ lˈo̱o̱ya, meiⁿcwiindye joona tîtseicatsuuya.” 	 למלאת הדבר אשר אמר מאלה אשר נתת לי לא אבד לי אף אחד׃


Sa̱a̱ calˈandyoˈ cwenta na juu luaaˈ na wanaaⁿ na cˈomˈyoˈ, titseixmaⁿnaˈ cwii na nntsˈaanaˈ na nntseitjo̱o̱ñe cwii nnˈaⁿˈyoˈ na cachjoo matseiyuˈ. 	 אבל הזהרו פן יהיה אתו הרשיון שלכם למכשל החלשים׃


Ee ljeii na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Moisés, matseijndaaˈñenaˈ na nntˈueeⁿ nnˈaⁿ. Macanda̱ xeⁿ ticuaa ljeiiˈñeeⁿ nda̱a̱na, quia joˈ xocatsonaˈ na cwilaˈtjo̱o̱ndyena nnomnaˈ. 	 כי התורה מביאה קצף כי באשר אין תורה גם אין שם עברה׃


Nluena: —Wiˈ, wiˈ matjom tsjoom tˈmaⁿ. Ee tsjoomˈñeeⁿ tyocweeˈ nnˈaⁿ liaa lino na yati, ñequio liaa colo catsiooˈ, liaa colo wee. Tyolaˈtycwiˈndyena sˈom cajaⁿ, ta̱ˈ ljo̱ˈ na jeeⁿ jnda, ndoˈ ta̱ˈ perlas. 	 ואמרו אוי אוי העיר הגדולה המכסה בשש וארגמן ושני ומכללה בזהב ואבן יקרה ופנינים כי בשעה אחת החרב עשר גדול כזה׃


Quia na jñeeⁿ na mawinom Jesús tsˈaⁿ Nazaret, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na matseixuaⁿ, tsoom: —ˈU Jesús, na cwiluiindyuˈ tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ja. 	 וישמע כי הוא ישוע הנצרי ויחל לצעק ויאמר אנא בן דוד ישוע חנני׃


Quia joˈ ¿ljoˈ meindoˈ jeˈ? Quicantyjaˈ ndoˈ cwitsˈoomndyuˈ. Caⁿˈ nnom Ta Jesús na catseiljoomˈm ˈu jnaⁿˈ na matseiˈxmaⁿˈ.” 	 ועתה למה תתמהמה קום והטבל והתרחץ מחטאתיך בקראך בשמו׃


Ee jeeⁿ ndyaˈ seicatyˈuenaˈ jom ñequio ntˈomcheⁿ ncˈiaaⁿˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê cantyja ˈnaaⁿ calcaa na tjeiiˈna. 	 כי שמה החזיקה אותו ואת כל אשר אתו על ציד הדגים אשר צדו׃


Lˈue tsˈom Pablo na nncjaañˈeⁿ Timoteo ñˈeⁿñê. Joˈ chii seijndaaˈñê na tuii ñˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ chaˈxjeⁿ costumbre na cwilˈa nnˈaⁿ judíos ñequio yoˈndaa na naⁿnom. Sˈaaⁿ na ljoˈ cha nnˈaⁿ judíos na mˈaⁿ ndyuaa na cwiˈoona tilˈana na tilaˈñoomˈndyena ñˈoom na cwiñequiana ee nquiu naⁿˈñeeⁿ na Timoteo nchii tsˈaⁿ judío tsotyeeⁿ. 	 בו בחר פולוס אשר יצא אתו ויקח וימל אתו בעבור היהודים אשר במקמות ההם כי כלם ידעו את אביו כי יוני הוא׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ na mˈaⁿˈyoˈ tsjoom Corinto, tyoonquio̱ˈnnˈaaⁿyâ ˈo, ndyeyu cwilana̱a̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ. Tyoolaˈcuuˈâ nda̱a̱ˈyoˈ chiuu mˈaaⁿˈ nˈo̱o̱ⁿyâ ñˈeⁿndyoˈ. 	 פינו פתוח לכם אנשי קורנתוס ורחב לבנו׃


Quia na jndya̱a̱yâ ñˈoomwaaˈ, jeeⁿ seiñˈeeⁿˈnaˈ jâ. Tyotaxˈa̱a̱yâ nda̱a̱ ntyja̱a̱yâ, lˈuuyâ: —¿Quia joˈ ˈñeeⁿ tsˈaⁿ nnda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿñe? 	 והתלמידים כשמעם זאת השתוממו מאד ויאמרו מי אפוא יוכל להושע׃


Luaaˈ najndyee na teiljeii ncuee nnˈaⁿ. Maquialjoˈ tyomˈaaⁿ Cirenio gobiernom ndyuaa Siria. 	 וזה המפקד היה הראשון בהיות קוריניוס שליט בסוריא׃


Ee nchii cweˈ ñequio nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ seii ñequio ndeii cwilˈaaya tiaˈ. Jaa mˈaaⁿya nacjoo najnda̱ na wiˈndye na titquiooˈ na mˈaⁿ jo ndoˈ ljo̱ˈluee, joo na waa najnda̱ na cwiqueⁿ xjeⁿ, na cwitsa̱ˈntjom, ndoˈ ntˈomcheⁿ na cwitsa̱ˈntjom tsjoomnancue jaaⁿwaañe. 	 כי לא עם בשר ודם מלחמתנו כי עם שרים ושליטים עם המשלים בחשכת העולם הזה עם הרוחות הרעות אשר במרומים׃


Cantyja na cwilaˈneiⁿna ñˈoom cwajndii, matseijomnaˈ joona chaˈcwijom cwii tseiˈtsuaa na ticata̱ˈ na majuˈnaˈ jndye cˈee. Jeeⁿ yo̱o̱ˈ ndyueena ñˈeⁿ cantu. Ñˈoom wiˈ na cwilaˈneiⁿna matseijomnaˈ chaˈcwijom ndaa ndyuee canduu na wjeenaˈ. 	 קבר פתוח גרונם לשונם יחליקון חמת עכשוב תחת שפתימו׃


Ee ncˈe joona maqua̱ⁿ cheⁿnnco̱ na ljuˈ tsˈo̱o̱ⁿ jo njomˈ cha mati nlqueⁿljuˈnaˈ nˈomna ncˈe ñˈoom na mayuuˈ. 	 והתקדשתי בעדם למען יהיו גם הם מקדשים באמת׃


Ndoˈ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos tyˈenquiana jnaaⁿˈ Pablo nnom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 והכהן הגדול וראשי היהודים הודיעהו את ריבם עם פולוס׃


Ndoˈ majoˈti cantyja ˈnaaⁿˈ Satanás, xeⁿ na matseiweñê nacjooˈ ntyjenaⁿjndiiñê quia joˈ xocaljotyeⁿ cantyja najneiⁿ na matsa̱ˈntjoom joona. Ee xeⁿ na luaaˈ machˈeeⁿ, quia joˈ matseintycwiiñe cheⁿnqueⁿ. 	 ואם השטן יתקומם אל עצמו ונחלק לא יוכל לעמד כי בא קצו׃


Jnda̱ na jluiˈ naⁿˈñeeⁿ, teitquiooˈñe cwii ángel cwentaaˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom nnom José xjeⁿ na tsoomˈm ndaa. Tso ángelˈñeeⁿ nnoom: —Quicantyjaˈ, cjaˈñˈoomˈ tyochjoo ñequio tsoñeeⁿ. Caleiˈnomˈyoˈ, catsaˈyoˈ ndyuaa Egipto, ndoˈ joˈ joˈ cˈomˈyoˈ hasta xjeⁿ na nntseicandiiya. Ee nlˈue Herodes tyochjoo na nntseicueⁿˈeⁿ juu. 	 הם הלכו משם והנה מלאך יהוה נראה אל יוסף בחלום לאמר קום קח את הילד ואת אמו וברח לך מצרימה והיה שם עד אשר אמר אליך כי הורדוס צדה את הילד לאבדו׃


Nquiaana na nnquiˈljoo wˈaandaa ljo̱ˈ. Joˈ chii tueeˈna ñequiee xjo quiiˈ ndaaluee na ñjoomnaˈ jo tsˈaaⁿ wˈaandaa na nlˈanaˈ na nncjaawintyjeeˈcheⁿnaˈ. Jnda̱ joˈ ñequio na chjooˈ nˈomna cwii tyomeindoˈtina na nleixuee. 	 וייראו פן יפגעו בשני הסלעים וישליכו מעל אחורי האניה ארבעה עוגינים אל הים ויכספו לאור היום׃


Sa̱a̱ ˈo cwinduˈyoˈyoˈ na wanaaⁿ na nntso tsˈaⁿ nnom tsotyeeⁿ, tsoñeeⁿ: “Catseitˈmaⁿ tsˈomˈ, taxocanda̱a̱ nnteijndeiya ˈu ˈnaⁿ na tjo̱o̱ndyuˈ, ee chaˈtso na matseixmaⁿya jnda̱ tqua̱a̱ⁿya joonaˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom.” 	 ואתם אמרים האמר לאביו ולאמו קרבן כל מה שאתה נהנה לי אין עליו לכבד את אביו ואת אמו׃


Tsotyeeⁿcheⁿ nda̱a̱na: —Sa̱a̱ jeˈ, ˈñeeⁿ juu na maleiñˈoom ˈnaⁿ na cwicañjom sˈom, cjaañˈoom juunaˈ ndoˈ mati chetsjaˈ. Ndoˈ ˈñeeⁿ juu na tjaaˈnaⁿ xjo espada, cajnda̱a̱ liaatco ˈnaaⁿˈ, chii cˈoom xjooˈ. 	 ויאמר אליהם אכן עתה אשר לו כיס ישאהו וכן גם את התרמיל ואשר אין לו הוא ימכר את בגדו ויקנה חרב׃


Ndoˈ mati yolcu lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na cweeˈna liaa na cweˈ na ya xjeⁿ na nchii jeeⁿcheⁿ tycwiˈ nchii liaa jnda. Calˈana xjeⁿ chaˈtso cantyja ˈnaaⁿna. Ticwinomˈnaˈ na nlaˈchjoomndyena soonqueⁿna, meiⁿ ticwinomˈnaˈ na nlaˈchjoomndyena ñˈeⁿ ˈnaⁿ na cwiluiinaˈ ñequio sˈom cajaⁿ oo ñequio ta̱ˈ perla na jeeⁿ jnda. 	 וכן גם הנשים תתיפינה בתלבשת נאה עם בשת פנים וצניעות לא במחלפות הראש לא בזהב לא בפנינים ולא במלבושים יקרים׃


Sa̱a̱ meiⁿchjoo tileicaliuna chiuu ya nlˈana ee chaˈtsondye nnˈaⁿ tyocantyjaaˈ nˈom ñˈoom na tyotseineiiⁿ nda̱a̱na. 	 ולא מצאו מה לעשות כי כל העם דבקו אחריו לשמע אתו׃


Quia joˈ ˈndii tsaⁿjndii jom. Ndoˈ tquieˈcañom ángeles, tyondyeˈntjomna nnoom. 	 וירף ממנו השטן והנה נגשו אליו מלאכים וישרתוהו׃


Jndye ñˈoom maniom na mañeˈcatseina̱ⁿtya̱ya ñˈeⁿndyoˈ. Sa̱a̱ ticatseitiuuya na nncwilˈueeˈndyo̱ tsom canchiiˈ ñequio ndaantom. Ee ntyjaaˈya cwii tsˈo̱o̱ⁿ na nncjo̱cando̱o̱ˈa ˈo na nlana̱a̱ⁿ ntyja̱a̱ nda̱a̱ya. Ndoˈ ntyjiiya na tˈmaⁿ nquioo na neiiⁿya xjeⁿ na nlˈaaya na ljoˈ. 	 הרבה לי לכתב אליכם ולא חפצתי בניר ובדיו כי אקוה לבוא אליכם ולדבר פה אל פה למען תהיה שמחתנו שלמה׃


Ndoˈ teicantyja tsˈaⁿ na jnda̱ tueˈ, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na matseineiiⁿ. Tquiaa Jesús jom lˈo̱ tsoñeeⁿ. 	 ויתעודד המת ויחל לדבר ויתנהו לאמו׃


Jnda̱ chii tso Jesús nda̱a̱yâ: —Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na lˈue tsˈom na nncwˈaaˈñe ja, cwjiˈñê ljoˈ na matseitiuu nqueⁿ. Caljoya tsˈoom nawiˈ na matjoom meiiⁿ cueeⁿˈeⁿ. Ndoˈ candyontyjo̱o̱ⁿ cantyja na matsˈaa. 	 ויאמר ישוע אל תלמידיו איש כי יחפץ ללכת אחרי יכחש בנפשו ונשא את צלבו והלך אחרי׃


¿Aa waa cwii nnom nawiˈ na nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na nntseitsaaⁿˈñenaˈ na Cristo mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa? Nawiˈ na cwitjo̱o̱ⁿya, ¿aa nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ oo na cwintyjo̱ nnˈaⁿ jaa ncˈe na mˈaaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, ndoˈ na matseiˈtjo̱o̱naˈ na nlcwaaˈa, oo na matseiˈtjo̱o̱naˈ liaaya? Oo, ¿cwii nnom na jeeⁿ teincuuˈ na cwitjo̱o̱ⁿya oo na cwilaˈjndaaˈndye nnˈaⁿ na nlaˈcwjeena jaa? Maxjeⁿ tjaaˈnaⁿ meiⁿcwii nnom na nnda̱a̱ nntseitsaaⁿˈñenaˈ na mˈaaⁿ Cristo na candyaˈ tsˈoom jaa. 	 מי יפרידנו מאהבת המשיח הצרה או מצוקה או משטמה או רעב אם עריה או סכנה או חרב׃


Tichaˈtsondye cwiluiindye apóstoles, meiⁿ nchii chaˈtsondye cwiluiindye profetas. Tichaˈtsondye laxmaⁿ nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ chiuu maˈmo̱ⁿ ñˈoomˈm. Meiⁿ nchii chaˈtsondye cwilˈa tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na tixocanda̱a̱ nluiinaˈ cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ najndeii na matseixmaⁿ nquii tsˈaⁿ. 	 הכלם שליחים אם כלם נביאים או כלם מלמדים הכלם עשי גבורות׃


Sa̱a̱ jeˈ na tyjeeˈ na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ticˈo̱ⁿtya̱a̱ nacje ˈnaaⁿˈ ljeiiˈñeeⁿ na tyochˈeenaˈ cwenta jaa. 	 אבל עתה אחרי אשר באה האמונה אין אנחנו עוד תחת יד האמן׃


Sa̱a̱ cantyjati xuee na to̱ˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na tqueeⁿ chaˈtso, sˈaaⁿ tsaⁿsˈa ñˈeⁿ tsaⁿscu. 	 אבל מראשית הבריאה זכר ונקבה עשה אתם אלהים׃


Nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom tsoom: “Luaa ñˈoom na nlqua̱a̱ⁿxco̱ ñˈeⁿ nnˈaⁿ Israel jnda̱ na tjacaa jndye ntyu. Nlqua̱a̱ⁿya ñˈoom na matsa̱ˈntjomnaˈ quiiˈ nˈomna, ndoˈ nntseiljeiya joonaˈ naquiiˈ nqueⁿna.” 	 זאת הברית אשר אכרת אתם אחרי הימים ההם אמר יהוה נתתי את תורתי בקרבם ועל לבם אכתבנה׃


Ja cwiluiindyo̱ tyooˈ na mañequiaya na cwitaˈndoˈ nnˈaⁿ. 	 אנכי הוא לחם החיים׃


Sa̱a̱ tîcaliuna naⁿˈñeeⁿ, joˈ chii tyˈeñˈomna Jasón ñequio ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Ñequio na jndeiˈnaˈ tyˈechona naⁿˈñeeⁿ jo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ tsjoomna. Jndeii tyolaxuaana, jluena: —Joo naⁿnom na cwilaˈñˈeeⁿˈndyena nnˈaⁿ na chaˈwaa tsjoomnancue, mati ñjaaⁿ jnda̱ tquiena. 	 וכאשר לא מצאו אותם סחבו את יסון ואנשים מן האחים לפני ראשי העיר ויצעקו לאמר הנה המדיחים את כל ישבי תבל באו גם הלום׃


Majuuto xuee na ticˈoomcˈeⁿ ndoˈ na taqueⁿtoom cwenta, nncwjeˈcañoom patrom ˈnaaⁿˈaⁿ, quia joˈ cwajndii nnchoomˈm. Jnda̱ joˈ nncjuˈnaˈ jom yuu na mˈaⁿ nnˈaⁿ na tîcalaˈyuˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 בוא יבוא אדני העבד ההוא ביום לא יצפה ובשעה לא ידע וישסף אותו וישים את חלקו עם הסוררים׃


Ndoˈ ncˈe na cwiluiindyoˈ cwentaaˈ Cristo, quia joˈ mati cwiluiindyoˈ tsjaaⁿ Abraham na jndyowicantyjooˈ ndoˈ maxjeⁿ nndaˈyoˈ naya na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsˈaaⁿ. 	 ואם אתם למשיח הנכם זרע אברהם ונחלים כפי ההבטחה׃


Quia na tyomˈaⁿ naⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿ Jesús taˈxˈeena nnoom, jluena: —Ta, ¿aa jeˈ na nntsaˈ na catsa̱ˈntjomndyenndaˈ nnˈaⁿ Israel? 	 ויהי כאשר נאספו יחדו וישאלהו לאמר אדנינו המשיב אתה בעת הזאת את המלוכה לישראל׃


Tuii na ljoˈ chaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ juu naya na matseixmaaⁿ, na cweˈ yu tquiaaⁿ na laˈxmaaⁿya ncˈe nquii Jnaaⁿ na jeeⁿ candyaˈ tsˈoom. 	 לתהלת כבוד חסדו אשר נתן אתנו בידידו׃


Ee manquiuˈyoˈ na juu tsˈaⁿ na cweˈ nncˈoomya ñequio xˈiaaˈ oo na nntseiqueeⁿ tsˈom na ñeˈcwityañe, joˈ joˈ matseijomnaˈ chaˈna quia na matseitˈmaaⁿˈñe tsˈaⁿ cwii na cweˈ nnˈaⁿ nlˈa, ndoˈ na ljoˈ nntseicuˈnaˈ na nncjaaquieeˈ tsaⁿˈñeeⁿ cantyja na matsa̱ˈntjom Cristo ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי זאת ידע תדעו כי כל זנה וטמא ואהב בצע שהוא עבד אלילים אין לו חלק ונחלה במלכות המשיח והאלהים׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —Cjaaya, nntsaaya cwii joo yuu na ñencjo̱o̱ jo jnda̱a̱ na nntaˈjndya̱a̱ya. Ee yuu na tyomˈaⁿna jndye tsˈaⁿ, nnˈaⁿ na cwiquie ndoˈ nnˈaⁿ na cwiˈoo, meiⁿ tileicjuˈnaaⁿñenaˈ na nlcwaˈna. 	 ויאמר אליהם באו אתם לבדד אל מקום חרבה ונוחו מעט כי רבים היו הבאים והיצאים עד לאין עת להם לאכול׃


Jeeⁿ jndye ncjocandi na niom chom cuarto nandye yuu tyomˈaⁿna. 	 ונרות רבים היו בעליה אשר נאספנו שם׃


Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ judíos ñequio nnˈaⁿ na nchii judíos na tyomˈaⁿ tsjoom Éfesoˈñeeⁿ jliuna na ljoˈ tuii. Joˈ chii chaˈtsondyena tyuena, ndoˈ tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena xueeˈ Ta Jesús. 	 ויודע הדבר לכל היהודים והיונים ישבי אפסוס ויפל פחד על כלם ויגדל שם האדון ישוע׃


Ángel na jnda̱ we tjo̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ntu ˈnaaⁿˈaⁿ, quia joˈ tyˈoom chom cwii chaˈcwijom sjo̱ tˈmaⁿ, jnda̱ chii tjuˈnaˈ joˈ tsˈom ndaaluee. Ndoˈ manndyooˈ xcwe na chaˈtso ndaaluee seicwaqueⁿnaˈ niomˈ. 	 והמלאך השני תקע בשופר והנה כדמות הר גדול בער באש השלך אל תוך הים ותהי שלישית הים לדם׃


Joˈ chii mati ˈo, cˈoomˈya nˈomˈyoˈ na mayuuˈcheⁿ na jnda̱ tja̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ jnaⁿ, ndoˈ na tandoˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ee na matseitjoomˈnaˈ ˈo ñequio Cristo Jesús na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa. 	 וכן גם אתם חשבו אתכם מתים לחטא וחיים לאלהים במשיח ישוע אדנינו׃


Lˈuutya̱a̱yâ: —Juu ñˈoomwaaˈ na chjootindyo na tsoom, ¿ljoˈ ñeˈcaˈmo̱ⁿnaˈ? Ticalaˈno̱o̱ⁿˈâ ñˈoom na matseineiiⁿ. 	 ויאמרו מה זה אשר אמר מעט לא ידענו מה דבר׃


Ndoˈ teicˈuaa jndeii seixuaⁿ, tsoom: —Jnda̱ tyuiiˈ, jnda̱ tyuiiˈ tsjoom tˈmaⁿ Babilonia. Tsjoomˈñeeⁿ tseixmaⁿnaˈ wˈaa naⁿjndii ñequio yuu cwicˈeeⁿ chaˈtso espíritu na cwajndiindye. Ndoˈ tseixmaⁿnaˈ yuu cwentaaˈ ticwii cwii nnom cantsaa na cwajndiindye ndoˈ tsˈiaaⁿndye. 	 ויקרא בקול עז לאמר נפלה נפלה בבל הגדולה ותהי נוה שערים ומשמר לכל רוח טמא ומשמר לכל עוף טמא ונמאס׃


ˈO jeeⁿcheⁿ nchjaaⁿˈyoˈ. ¿Cwaaⁿ na we nmeiⁿˈ tˈmaⁿti tseixmaⁿnaˈ? ¿Aa seii quiooˈ na cwitioo nnˈaⁿ nacjooˈ tio, oo aa juu tio? Tˈmaⁿti tseixmaⁿ nquii tio yuu na cwicantyjo seiˈñeeⁿ ee ncˈe juunaˈ maqueⁿljuˈnaˈ seiˈ na nnda̱a̱ nncoˈñom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אתם הכסילים והעורים כי מה הוא הגדול אם הקרבן או המזבח המקדש את הקרבן׃


Joˈ chii, quia na maqueeⁿˈñe tsˈaⁿ ˈu, cjaˈcajmaⁿˈ sula̱ na weˈyandyo, cha quia na nncjaantyjaaˈ tsˈaⁿ na tqueeⁿˈñe ˈu, nntsoom njomˈ: “ˈU xˈiaya, cwinoomˈ nacañoomcheⁿ.” Quia joˈ nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ ˈu jo nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ na meindyuaandye nacañoomˈ meiⁿsa ñˈeⁿndyuˈ. 	 אבל כי תקרא לך והסב במקום האחרון למען יבא הקרא אתך ואמר אליך אהובי עלה למעלה מזה והיה לך כבוד לפני המסבים עמך׃


Mati mañˈoomnaˈ ˈo, ee maqueeⁿˈñê ˈo na calaˈxmaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo. 	 אשר בתוכם הנכם גם אתם קרואי ישוע המשיח׃


Ndoˈ ncˈe na luaaˈ waa, juu nioomˈ Cristo matˈmaⁿti waa najndeii na matseixmaⁿnaˈ, ee cantyja ˈnaaⁿˈ najndeii na matseixmaⁿ Espíritu Santo na ticantycwii na mˈaaⁿ, Cristo tquiaañe cheⁿnqueⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na seijomnaˈ jom chaˈna quiooˈ na canda̱a̱ˈñe ndoˈ nioomˈ jom matseiljuˈnaˈ na mˈaaⁿˈtyeⁿ nˈo̱o̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ joo tsˈiaaⁿ na wjaachuunaˈ jaa na nncwja̱a̱ya cha nnda̱a̱ nndya̱ˈntjo̱o̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ. 	 אף כי דם המשיח אשר הקריב את עצמו לאלהים ברוח נצחי ובלי מום יטהר לבבכם ממעשי מות לעבד את אלהים חיים׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na tqueeⁿ na cwiluiindye cwentaaⁿˈaⁿ, maqueeⁿˈñê joona. Ndoˈ joo nnˈaⁿ na maqueeⁿˈñê, maqueeⁿ joona na tjaa jnaⁿ cwicolaˈxmaⁿna, ndoˈ na tjaa jnaⁿ cwicolaˈxmaⁿna, nñequiaaⁿ na nluiitˈmaⁿndyena ñˈeⁿñê. 	 ואת אשר יעדם מקדם אתם גם קרא ואת אשר קראם אתם גם הצדיק ואת אשר הצדיקם אתם גם פאר׃


Ndooˈ nquiuˈyoˈ na jeeⁿ jndo̱ˈ nˈomˈyoˈ ee na cwindyeˈyoˈ ñˈoom na cwiñequia naⁿntjeiⁿmˈaⁿˈ. 	 כי נשאים אתם ברצון את הסכלים בהיותכם חכמים׃


ˈO jeˈ tilˈaˈyoˈ chaˈna cwilˈa joona. Ee Tsotyeˈyoˈ ntyjiijndaaˈñê cwaaⁿ ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ ˈo cwii tjo̱o̱cheⁿ na cwitaⁿˈyoˈ nnoom. 	 ואתם אל תדמו להם כי יודע אביכם כל צרככם בטרם תשאלו ממנו׃


Maluaaˈ matseijomnaˈ na cwilˈa nnˈaⁿ na mˈaⁿ tiempomeiiⁿ. Ee tyjeˈcañoom Juan quiiˈntaaⁿˈyoˈ, tˈoom chaˈcwijom tsˈaⁿ na chjooˈ tsˈom. Tîcwaaⁿˈaⁿ nantquie na ya, meiⁿ tîcˈom winom. Sa̱a̱ ˈo cwinduˈyoˈ tsaⁿjndii matseixmaaⁿ. 	 כי בא יוחנן לא אכל ולא שתה ויאמרו שד בו׃


Ndoˈ jo ndyeyu tsˈom xqueeⁿ tyˈioomna ljeii ñˈoom griego, latyeⁿ, ñˈeⁿ hebreo. Matsonaˈ: “Luaañe Rey cwentaa nnˈaⁿ judíos.” 	 וגם מכתב היה ממעל לו בכתב יוני ורומי ועברי זה הוא מלך היהודים׃


sa̱a̱ quia na mˈaaⁿya quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ tmaaⁿˈ na macwji Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ, yati ntyjii na cweˈ ñeˈom ñˈoom nntseina̱ⁿ na ya nlaˈno̱ⁿˈ nnˈaⁿ, nchiiti quii meiiⁿ ñˈoom ñequio ñˈoom na tjachuiiˈ. 	 אכן בקהל אבחר לדבר חמש מלין בשכלי למען הורת גם את האחרים מלדבר רבבות מלין בלשון׃


Joˈ chii chaˈtsondye nnˈaⁿ tyoˈoona tsjoomna na nleiljeii ncueena. 	 וילכו כלם להתפקד איש לעירו׃


Jnda̱ tquiaya ñˈoom naya ˈnaⁿˈ nda̱a̱na, sa̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomnancue ticueeˈ nˈom joona ee ticalaˈxmaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue, chaˈxjeⁿ ja meiⁿ ticatseixmaⁿya cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 אני נתתי להם את דברך והעולם שנא אתם יען כי לא מן העולם המה כאשר גם אנכי לא מן העולם אני׃


Matso ljeiiˈñeeⁿ na tˈom we ntseinda Abraham. Cwii tsaⁿˈñeeⁿ tuiiñe jnda tsaⁿscu na tyondiˈntjomtyeⁿ nda̱a̱na, ndoˈ cwiicheⁿ tuiiñe jnda scuuˈ nqueⁿ, Saraˈñeeⁿ titseixmaaⁿ tsˈaⁿ na mˈaaⁿ candyaañe. 	 כי כתוב שהיו לאברהם שני בנים האחד מן האמה והשני מן החפשיה׃


Ndoˈ tsonnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱na: —¿Ljoˈ cwiicheⁿ na nntseijo̱o̱ⁿˈa juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 ויאמר עוד אל מה אדמה את מלכות האלהים׃


Sa̱a̱ ticatˈo̱o̱na ˈñom. 	 ולא יכלו להשיב על זאת דבר׃


Ee jaa seiiˈa nmeiiⁿ na teincoondyo̱ na wjaawiˈndaaˈnaˈ nlcweeˈnaˈ cwii na tijoom cwiˈndaaˈ. Jaa seiiˈa na nncueˈnaˈ nlcwa̱a̱ˈa cwii na tijoom ncueˈ, mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿnaˈ. 	 כי מה שעתה לכליון לבוש ילבש אל כליון ואמר ימות יבוש ילבש אל מות׃


Ncˈe na cwiluiindyoˈ ntseinda Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ na jeeⁿ candyaˈ tsˈoom ˈo, joˈ na macaⁿˈa na caluiiˈndyoˈ chaˈxjeⁿ nqueⁿ. 	 לכן לכו בדרך האלהים כבנים חביבים׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, cwiñˈo̱o̱ⁿtˈmaaⁿˈndyo̱ nˈo̱o̱ⁿya na ndyeyu macwitsaaquia̱a̱ˈa yuu na tseixmaⁿ na ljuˈticheⁿ na mˈaaⁿ. Ee nioomˈ Jesucristo mañequiaanaˈ na wanaaⁿ na calˈaaya na ljoˈ. 	 ועתה אחי בהיות לנו בטחון דרך הקדש בדם ישוע׃


Quia na jnda̱ seineiiⁿ ñˈoomwaaˈ, tsoom na catˈoomˈndyena. 	 ויהי כאשר כלה לדבר כדברים האלה וישלח את הקהל׃


Mati ˈu re, catsˈaandyuˈ cwenta ñˈeⁿñê ee matseijneiⁿ na wjaⁿ nacjooˈ ñˈoom naya na cwitˈmo̱o̱ⁿya. 	 וגם אתה השמר לך ממנו כי מרו מרה את דברינו׃


Jeeⁿ ndyaaˈ neiⁿya na canda̱a̱ˈya nnda̱a̱ nncˈo̱ⁿtˈmaaⁿˈndyo̱ tsˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿndyoˈ. 	 לכן אני שמח כי בכל דבר יאמץ לבי בכם׃


Cwiicheⁿ xuee jndyotseicandyooˈñe cwii tsˈaⁿ na titquieeñe na mˈaaⁿ Jesús. Taxˈee tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —ˈU Maestro na ya tsˈaⁿndyuˈ, ¿aa waa cwii nnom na yati na tseixmaⁿya na catsˈaa cha nncoˈño̱ⁿ na ticantycwii na wando̱ˈa? 	 והנה איש נגש אליו ויאמר רבי הטוב אי זה הטוב אשר אעשנו לקנות חיי עולמים׃


Ndoˈ quia na jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ Esteban, tsˈaⁿ na tyocwjiˈyuuˈñe cantyja ˈnaⁿˈ, ja ñˈa̱ⁿya. Seijomndyo̱ na calˈana na ljoˈ jom, ndoˈ tyotsˈaa cwenta liaa naⁿˈñeeⁿ xjeⁿ na jlaˈcueeˈna jom.” 	 ובהשפך דם אסטפנוס עדך אף אני עמדתי שם חפץ בהרגתו ושומר את בגדי הרגיו׃


Chaˈna ñjeeⁿ na cwitsjoom tjaaⁿ xcwe quiiˈ tsjoom, joˈ joˈ ljeiiⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cweˈ mandiˈ. 	 ויצא בשעה השלישית וירא אחרים עמדים בטלים בשוק׃


Sa̱a̱ xeⁿ titseiˈno̱ⁿˈa ljoˈ maˈmo̱ⁿ ñˈoom na matseineiⁿ tsˈaⁿ cwii ñˈoomˈñeeⁿ, nntseijomnaˈ ja chaˈcwijom tsˈaⁿ cwiicheⁿ ndyuaa ndoˈ maljoˈyu ntyjeeⁿ ñˈeⁿ ja. 	 לכן אם אינני ידע פשר הקול אהיה נכרי בעיני המדבר והמדבר יהיה נכרי בעיני׃


Ndoˈ mati tsˈaⁿ na machˈee tsˈiaaⁿ jnda̱a̱ tseixmaaⁿ na jom nleilˈueeˈñe jñeeⁿ na cwiweˈ ntjoomˈm. 	 האכר העבד הוא יאכל ראשונה מפרי האדמה׃


Quia na jlaˈjnaaⁿˈ nnˈaⁿ jom, tîtseilcweeⁿˈeⁿ ñˈoom jnaaⁿˈ nda̱a̱na. Quia na taˈwiˈna jom, sa̱a̱ tîcoˈweeⁿˈeⁿ joona, cweˈ ˈndiiñetoom ñequio lˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom na xcwe macuˈxeⁿ. 	 אשר שמע חרפתו ולא השיב נענה ולא גער כי אם מסר דינו לשפט צדק ואת חטאתנו הוא נשא בגויתו על העץ׃


Xeⁿ nnda̱a̱ nntseina̱ⁿya ntˈomcheⁿ nnom ñˈoom na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ, meiiⁿ ñˈoom na cwilaˈneiⁿ ángeles, sa̱a̱ ticˈo̱o̱ⁿ na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya nnˈaⁿ, matseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿya chaˈcwijom na cˈuaa tsomˈ na cwitjo̱ˈ oo chaˈcwijom ncjo cañjeeⁿ na cantseiiⁿ jndyeenaˈ. 	 אם בלשנות אנשים ומלאכים אדבר ואין בי האהבה הייתי כנחשת המה או כצלצל תרועה׃


Ee xeⁿ cantyja na seitjo̱o̱ñe Adán, teijndaaˈ na maxjeⁿ nncwje chaˈtso nnˈaⁿ, majndeiiticheⁿ naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na cweˈyu, maqueⁿnaˈ nnˈaⁿ na cwilaljo Jesucristo na tjaa jnaⁿ cwilaˈxmaⁿna jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Cantyja ˈnaaⁿˈ juu jndyendye nnˈaⁿ nluiixcondyena. 	 כי אם בפשע האחד מלך המות על ידי האחד אף כי מקבלי עדף החסד ומתנת הצדקה ימלכו בחיים על ידי האחד ישוע המשיח׃


Chaˈtso na jnda̱ ñetˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ ñequio joo na jnda̱ ñentyˈiaˈyoˈ na ñesˈaa, na jnda̱ ñejndyeˈyoˈ na ñeseina̱ⁿ, ñequiiˈcheⁿ joˈ calˈaˈyoˈ, quia joˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na machˈeeⁿ na cwiljoya tsˈoom ñˈeⁿndyo̱ jaa, ncˈoomñê ñˈeⁿndyoˈ. 	 אשר למדתם וקבלתם ושמעתם וראיתם בי את אלה תעשו ואלהי השלום יהיה עמכם׃


Luaa seicwaljooˈtyeeⁿ nacjoo chaˈtso natia na sˈaaⁿ, na tjoomˈm Juan wˈaancjo. 	 הוסיף על כל אלה גם את זאת ויסגר את יוחנן במשמר׃


’Ñˈoommeiⁿˈ matseina̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ yocheⁿ na ndicwaⁿ mˈaaⁿndyo̱ ñˈeⁿndyoˈ. 	 את אלה דברתי אליכם בעוד היותי עמכם׃


Ee ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee jndyo̱o̱ na nncwjiˈnˈmaaⁿndyo̱ nnˈaⁿ na cwitsuundye. 	 כי בא בן האדם להושיע את האבד׃


Chaˈtsoti na cwilˈaˈyoˈ, caluiinaˈ ñequio na xcweeˈya nˈomˈyoˈ, chaˈcwijom nnom nquii Ta Jesús cwindyeˈntjomˈyoˈ, nchii cweˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 כל אשר תעשו עשו בכל נפשכם כמו ליהוה ולא לבני אדם׃


Ndoˈ mati chaˈtsondyena tyocwaˈna maná na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na jnaⁿnaˈ cañoomˈluee, 	 וכלם אכלם מאכל אחד רוחני׃


’Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, mayuuˈcheⁿ na xocwjeñˈeⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ hasta xjeⁿ na jnda̱ seicanda̱a̱ˈñenaˈ chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ. 	 אמן אמר אני לכם לא יעבר הדור הזה עד כי יהיה הכל׃


sa̱a̱ xcweti ntyjii na nlcaaⁿˈa cwii ñˈomwiˈ tsˈom ncˈe na wiˈ nˈo̱o̱ⁿ ntyja̱a̱. Ee mannco̱tquia̱ Pablo jeˈ mˈaaⁿya pra̱so ncˈe na tseixmaⁿya cwentaaˈ Cristo Jesús, 	 כאשר הנה אנכי פולוס איש זקן ועתה גם אסיר ישוע המשיח׃


Ncˈe naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na cweˈ yu, joˈ chii cwicaluiiˈnˈmaaⁿndyoˈ ee na cwilaˈyuˈyaˈ nˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê. Meiⁿ nchii laxmaⁿˈyoˈ na ljoˈ ncˈe cwii na jnda̱ lˈaˈ ncjoˈyoˈ, laxmaⁿˈyoˈ naljoˈ ncˈe machˈeeⁿ na cwicandaˈyoˈ juunaˈ. 	 כי בחסד נושעתם על ידי האמונה ולא מידכם היתה זאת כי מתת אלהים היא׃


Ndyee ndiiˈ tyotjaaˈ nnˈaⁿ romanos ja ñˈeⁿ nˈoomlˈeii. Cwii ndiiˈ tyotmeiiⁿˈ nnˈaⁿ ljo̱ˈ ja. Ndoˈ ndyee ndiiˈ seijomnaˈ na tyuiiˈ wˈaandaa xjeⁿ na waˈñjo̱o̱ⁿya tsˈom ndaaluee. Cwii ndiiˈ tyowantyjo̱ nnom ndaaluee meiⁿchaaˈ xuee ndoˈ meiⁿchaaˈ tsjom. 	 שלש פעמים יסרתי בשוטים פעם אחת סקלתי ושלש פעמים נשברה לי הספינה ואהי במצולות ים לילה ויום׃


Ee jom nchii cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaa lˈoo, jom cwentaa nnˈaⁿ na cwitaˈndoˈ. Joˈ chii maxjeⁿ maˈmo̱ⁿnaˈ na chaˈtso nnˈaⁿ cwitaˈndoˈna cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 והאלהים איננו אלהי המתים כי אם אלהי החיים כי כלם חיים לו׃


Nchii joˈ na nlˈaˈyoˈ. ˈO cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ na cwitjomˈyoˈ na ljoˈ ee cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ cwilajomndyoˈ na tcoˈwiˈnaˈ Cristo cha mati canda̱a̱ˈ na neiⁿˈyoˈ quia na nleitquiooˈñê na nluiitˈmaⁿñê. 	 כי אם שמחו על אשר חלק לכם בענויי המשיח למען גם תשמחו ותעלצו בהגלות כבודו׃


Sa̱a̱ xeⁿ waa na mˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnom cwiicheⁿ tsˈaⁿ na wacatyeeⁿ joˈ joˈ, quia joˈ juu tsˈaⁿ na mañequiaa ñˈoom quiaaⁿ na wanaaⁿ na nntseineiⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 וכי נגלה חזון לאחר הישב שם אז ידם הראשון׃


Meiⁿ tjaa ˈñeeⁿ juu na cweˈ lˈue cheⁿnquii tsˈom na caluiitˈmaⁿñe na nncˈoom tsˈiaaⁿ tyeeˈñeeⁿ. Maxjeⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nntyˈioom tsˈiaaⁿˈñeeⁿ juu chaˈxjeⁿ na tyˈioom juunaˈ Aarón. 	 ואת הגדלה הזאת לא יקח איש לעצמו רק הקרוא לה מאת האלהים כמו אהרן׃


Ndoˈ tsotyeeⁿcheⁿ nda̱a̱na: —Catsaˈyoˈ. Queⁿˈyoˈ cwenta, majño̱o̱ⁿya ˈo quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na wiˈndye. Matseijomnaˈ ˈo chaˈcwijom canmaⁿ na mˈaⁿ quiiˈntaaⁿ lobo. 	 לכו נא הנני שלח אתכם ככבשים בין הזאבים׃


Sa̱a̱ xeⁿ tiñeˈcandiˈ ñˈoom na mayuuˈ, matseijomnaˈ ˈu chaˈna tsˈaⁿ na tisˈa nˈomnnom na mˈaaⁿ na nchjaaⁿˈ. Ee meiiⁿ na mandiˈ ñˈoomˈñeeⁿ sa̱a̱ xeⁿ tixocatseiˈno̱ⁿˈ na mayuuˈ juunaˈ, naquiiˈ tsˈomˈ matseiˈxmaⁿˈ chaˈcwijom na jaaⁿñeñˈeⁿ. 	 ואם עינך רעה כל גופך יחשך והנה אם יחשך האור אשר בקרבך מה רב החשך׃


Tjoomˈm ñˈomtyeⁿ cjoomˈm na tsoom nnom yuscundyuaˈñeeⁿ na nñequiaaⁿ meiⁿquia ljoˈ na nlcaⁿ nnoom. 	 וישבע לה ויאמר מה תשאל נפשך ואתן לך׃


ñeˈquiiˈcheⁿ ñeˈcandye yolcuˈñeeⁿ meiⁿnquia ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ sa̱a̱ tileicalaˈno̱ⁿˈna cwaaⁿ ñˈoom na mayuuˈ. 	 הלמדות תמיד ולעולם אינן יכלות לבוא לידיעת האמת׃


Ee ticaljoya tsˈo̱o̱ⁿ na cweˈ cjee cjee mˈaaⁿnaˈ nncwino̱o̱ⁿ na mˈaⁿˈyoˈ. Ntyjaaˈya cwii tsˈo̱o̱ⁿ na majndye xuee nnda̱a̱ nljooˈndyo̱ ñˈeⁿndyoˈ, xeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom lˈue tsˈoom. 	 כי כעת אין רצוני לראתכם אך בעברי כי אקוה לשבת אצלכם זמן מה אם ירצה יהוה׃


Tˈo̱o̱ⁿ nnom, matsoom: —Tsˈiaaⁿ na matsˈaa tileicatseiˈno̱ⁿˈ na majeˈndyo, sa̱a̱ nda̱quiacheⁿ nntseiˈno̱ⁿˈ. 	 ויען ישוע ויאמר אליו את אשר אני עשה אינך ידע כעת ואחרי כן תדע׃


Ee naquiiˈ libroˈñeeⁿ teiljeii: “Tintjaaˈndyoˈ bosa ndyuee quiooˈndyo yocheⁿ na cwilˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ.” Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ teiljeii, nchii macanda̱ maˈmo̱ⁿnaˈ na cweˈ cantyja ˈnaaⁿ quiooˈndyo ñjom tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי כתוב בתורת משה לא תחסם שור בדישו הלשורים הושש האלהים׃


Ndoˈ jlaˈxuaana, jluena: —Nchii tsaⁿmˈaaⁿˈ. Catseicandyaandyuˈ Barrabás. Luaaˈ ñˈoom taⁿ naⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ juu Barrabásˈñeeⁿ, tsaⁿcanchˈue joˈ. 	 ויוסיפו ויצעקו לאמר לא את האיש הזה אלא את בר אבא ובר אבא היה מרצח׃


Nlcoˈwiˈnaˈ naⁿmˈaⁿˈ ee cwiˈoontyjo̱na chaˈxjeⁿ na sˈaa Caín. Cha na nntaˈntjomna sˈom cwilaˈjomndyena na tisˈa sˈaa Balaam ndoˈ cwilawendyena nacjooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ seiweñe Coré ndoˈ ncˈe na ljoˈ sˈaaⁿ seicueeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom jom. 	 אוי להם כי ברדך קין הלכו וישתקעו בתועת בלעם לקבל שכר ובמרי קרח אבדו׃


Maleinom tsaⁿˈñeeⁿ ee cweˈ tsaⁿntjom jom, joˈ chii ticajnda ntyjeeⁿ canmaⁿˈñeeⁿ. 	 השכיר ינוס כי שכיר הוא ולא ידאג לצאן׃


Sa̱a̱ cwindyeˈyoˈ ndoˈ cwintyˈiaˈyoˈ na manom Pablo. Matsoom tsˈiaaⁿ na cwilˈa nnˈaⁿ ñequio lueena, tiyuuˈ na Tyˈo̱o̱tsˈom joonaˈ. Ndoˈ nchii macanda̱ nnˈaⁿ tsjoom ñjaaⁿ Éfeso sa̱a̱ manntycwii ndyuaa Asia jnda̱ sˈaaⁿ na cwiñequiandye nnˈaⁿ ñequio ñˈoomwaaˈ na matseineiiⁿ. 	 ואתם ראים ושמעים אשר לא באפסוס לבדה כי גם כמעט באסיא כלה זה פולוס פתה והדיח המון עם רב לאמר לא אלהים אלה הנעשים בידים׃


Ndoˈ mati waa cwiicheⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeiinaˈ na matsonaˈ: “Nntyˈiaana nquii tsˈaⁿ na jlaˈcjoondyena tseiˈntsquieeˈ.” 	 ועוד כתוב אחר אמר והביט אליו את אשר דקרו׃


’Chaˈxjeⁿ na tyomˈaⁿ nnˈaⁿ ncuee quia ñetˈoom Noé, maluaaˈ matseijomnaˈ na nlˈa nnˈaⁿ quia na nncwja̱caño̱o̱ⁿya na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 וכימי נח כן יהיה גם בואו של בן האדם׃


Xeⁿ ticatsˈaaⁿ na ljoˈ, jnda̱ sˈaaⁿ tsiaⁿtsjo̱ˈ ndoˈ nljeiiⁿ na taticatquii nntsˈaaⁿ, quia joˈ chaˈtso nnˈaⁿ na nntyˈiaa na ljoˈ, nnto̱ˈna na nlaˈjnaaⁿˈna jom. 	 פן ישים את היסוד ולא יוכל לכלותו והיה כל הראים יקומו להלעיג לו לאמר׃


Joˈ chii catoˈñoomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ chaˈxjeⁿ Cristo macoˈñoom ˈo, cha na nluiitˈmaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 על כן תקבלו איש את אחיו כאשר גם המשיח קבל אתנו לכבוד האלהים׃


Sa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom jâ na nñequiaayâ ñˈoom nda̱a̱ nnˈaⁿ ndoˈ na catjeiˈyuuˈndyô̱ na tqueeⁿ Jesús na cuˈxeⁿ nnˈaⁿ na taˈndoˈ ñequio nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. 	 ויצו אתנו להשמיע לעם ולהעיד כי אתו שם האלהים לשופט החיים והמתים׃


¿Aa ticaliuˈyoˈ na nntuˈxa̱a̱ⁿya ángeles? Ndoˈ ncˈe na ljoˈ, majndeiiticheⁿ nnda̱a̱ nlaˈjndaaˈndyoˈ ñˈoom na matˈuiinaˈ jaa yuu na ticjaañjoomˈ na cwilˈaaya jeˈ. 	 הלא ידעתם כי נדין את המלאכים אף כי דברי ממונות׃


Ee luaa waa na tuii. Herodes tyomˈaaⁿ ñequio Herodías, scuuˈ tyjeeⁿ Felipe. Ndoˈ tso Juan nnoom na ticatyˈiomyanaˈ na mˈaaⁿ ñˈeⁿ scuuˈ tyjeeⁿ. Joˈ chii sa̱ˈntjoom na calaˈtyeⁿna Juan, catueeˈna juu wˈaancjo. 	 כי הורדוס תפש את יוחנן ויאסרהו וישימהו בבית הסהר בגלל הורודיה אשת פילפוס אחיו׃


Cˈomˈtˈmaaⁿˈndyoˈ nˈomˈyoˈ ñequio ncˈiaaˈyoˈ. Ndoˈ calaˈtˈmaⁿ nˈomˈyoˈ joona quia cwilaˈtjo̱o̱ndyena nda̱a̱ˈyoˈ. Calˈaˈyoˈ ñˈeⁿndyena chaˈxjeⁿ sˈaa Cristo na seitˈmaⁿ tsˈoom ˈo. 	 ותשאו איש את רעהו ותסלחו בהיות לכם ריב איש עם אחיו כאשר המשיח סלח לכם כן תסלחו גם אתם׃


Ndoˈ ntˈomndyo̱ jaa jnaaⁿya Creta ñˈeⁿ Arabia. Sa̱a̱ chaˈtsondyo̱ cwindya̱a̱ na ya cwilaˈneiⁿ naⁿmˈaaⁿˈ ñˈoomya. Cwiluena cantyja na jeeⁿ tˈmaⁿ machˈee Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כרתים וערבים הנה אנחנו שמעים אתם מספרים בלשנותינו גדלות האלהים׃


Jnda̱ chii tjacatyjeeñê juu. Seityjooñê liaa sábana tsaⁿ lino ndoˈ tjaaˈñê juu naquiiˈ tsueˈtsjo̱ˈ na tuiiya. Joˈ joˈ meiⁿcwii tjaaˈnaⁿ ˈñeeⁿ cojaaquieeˈ. 	 ויורד אתה ויכרכה בסדינים וישימה בקבר חצוב בסלע אשר עדן לא הושם בו אדם׃


’ˈO nnˈaⁿ fariseos ñˈeⁿ ˈo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ ljeii na tqueⁿ Moisés nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo ee cweˈ cwilˈaˈyaˈyoˈ na jeeⁿ ya nnˈaⁿndyoˈ. Matseijomnaˈ ˈo chaˈna ndeiˈluaa na jeeⁿ canchiiˈ lˈa nnˈaⁿ, na cweˈ nacjooˈnaˈ nntyˈiaaˈ tsˈaⁿ na jeeⁿ neiⁿncooˈ sa̱a̱ naquiiˈnaˈ tooˈ ndeii nnˈaⁿ ñequio chaˈtso nnom na tsˈiaaⁿ. 	 אוי לכם הסופרים והפרושים החנפים כי דמים אתם לקברים המסידים הנראים נאים מחוץ ותוכם מלא עצמות מתים וכל טמאה׃


Ndicwaⁿ matseineiⁿ Jesús nda̱a̱ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ quia na tquieˈcañom ntyjeeⁿ ñequio tsoñeeⁿ. Ñeˈcalaˈneiⁿna ñˈeⁿñê sa̱a̱ ljooˈndyena chˈeⁿ. 	 עודנו מדבר אל המון העם והנה אמו ואחיו עמדו בחוץ מבקשים לדבר אתו׃


Quia joˈ xeⁿ juu na tiñeˈcatsˈaa matsˈaa, nchii mannco̱tya̱ matsˈaa joˈ. Juu jnaⁿ na mˈaaⁿ quiiˈ tsˈo̱o̱ⁿ, juunaˈ machˈeenaˈ na ljoˈ. 	 ואם את אשר לא רציתי בו אני עשה לא עוד אנכי הפעל כי החטא הישב בקרבי׃


Ndoˈ tyuaa ˈnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ, joˈ joˈ tsjoomnancue. Lqueeⁿ tsjaaⁿ na ya, joˈ joˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ lqueeⁿ tsjaaⁿ jnda̱a̱, joˈ joˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsaⁿjndii. 	 והשדה הוא העולם והזרע הטוב בני המלכות הם והזונין בני הרע המה׃


Judá jnda Jacob, Jacob jnda Isaac, Isaac jnda Abraham, Abraham jnda Taré, Taré jnda Nacor, 	 בן יעקב בן יצחק בן אברהם בן תרח בן נחור׃


Sa̱a̱ najndyee quiandyoˈ na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo. Ndoˈ calˈaˈyoˈ yuu na matyˈiomyanaˈ chaˈxjeⁿ na lˈue tsˈoom, quia joˈ nñequiaaⁿ chaˈtso nmeiⁿˈ na macaⁿnaˈ ˈo. 	 אך בקשו בראשונה את מלכות אלהים ואת צדקתו ונוסף לכם כל אלה׃


Jnda̱ chii tˈoom Galión gobiernom tsjoom Corinto na matsa̱ˈntjoom chaˈwaa ndyuaa Acaya. Quia joˈ nnˈaⁿ judíos na mˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ ñeˈcwii jlaˈjomndyena na jlaˈwendyena nacjooˈ Pablo. Tyˈeñˈomna jom watsˈiaaⁿ. 	 ויהי בהיות גליון שר מדינת אכיא ויקומו היהודים כלם וחדו על פולוס ויביאהו אל כסא המשפט׃


Wacatyeeⁿ nacañoomˈ meiⁿsa ndoˈ tueeˈcañoom cwii yuscu na maleiñˈoom cwii tsioo na tuiinaˈ ñˈeⁿ tsjo̱ˈ canchiiˈ na jndyu alabastro. Tsiooˈñeeⁿ ñjom ncheⁿˈ cachi na jeeⁿ jnda. Tuˈnquioom joonaˈ xqueⁿ Jesús. 	 ותקרב אליו אשה ובידה פך שמן יקר מאד ותצק על ראשו בהסבו על השלחן׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilˈa tsˈiaaⁿ quia ntyˈiaana jnda nquii patromˈñeeⁿ, jluena nda̱a̱ ncˈiaana: “Luaaˈ jnda nquii patrom. Tsaⁿmˈaaⁿˈ nnaaⁿˈaⁿ tyuaawaa. Cwa nlacua̱a̱ˈa jom cha nljo ˈnaaⁿˈaⁿ lua̱a̱ jaa.” 	 ויהי כראות הכרמים את הבן ויאמרו איש אל אחיו זה הוא היורש לכו ונהרגהו ונאחזה בנחלתו׃


Sa̱a̱ tyochjoo jnda yuscu tyjee Pablo jndii na ljoˈ nlˈana. Joˈ chii tjaaⁿ wˈaa yuu cwicˈeeⁿ sondaro. Tjaqueⁿˈeⁿ seicañeeⁿ Pablo na ljoˈ. 	 וישמע בן אחות פולוס את ארבם וילך ויבא אל המצד ויגד לפולוס׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Cristo, macaⁿˈa nda̱a̱ˈyoˈ na calcweˈyoˈ na ntyjaaˈ nˈomˈyoˈ ñˈoommeiⁿˈ chaˈxjeⁿ mˈaaⁿ candyaandyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ joonaˈ. Meiiⁿ na mayuuˈ tyootaˈwiˈyoˈ ja sa̱a̱ matseijomnaˈ na ljoˈ cwilˈaˈyoˈ. 	 היו נא כמוני כי גם אני כמוכם מתחנן אני לכם אחי לא הרעתם לי מאומה׃


Quia na jnda̱ teindyoona ˈndyootsˈa tatiom nnom tsjoom, jliuna na cwicaluiˈ nnˈaⁿ na ˈoocatyˈiuu tsˈoo, tsaⁿsˈa jnda cwii yuscu na jnda̱ ljoñe. Tsaⁿsˈaˈñeeⁿ macanda̱ ñenquii tuiiñe. Jndye nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ tyˈelaˈjomndye ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ. 	 הוא קרב אל שער העיר והנה מוציאים מת בן יחיד לאמו והיא אלמנה ועמה רבים מעם העיר׃


Ndoˈ ˈo jeˈ, na mˈaⁿ ndaˈyoˈ tilˈaˈyoˈ cwii nnom na nlaˈliooˈndyena, ˈo calaˈquieˈyoˈ joona ñequio ñˈoom na matseijndo̱ˈnaˈ nˈomna chiuu nncˈomna ndoˈ catˈmo̱ⁿˈyoˈ nda̱a̱na na candyaˈ tsˈom Ta Jesucristo joona. 	 ואתם האבות אל תכעיסו את בניכם אך גדלום במוסר אדנינו ובתוכחתו׃


Ndoˈ luaa waa ñˈoom na matseineiiⁿ nda̱a̱ya na nntseicaña̱a̱ⁿ na laxmaaⁿya na ticantycwii na cwitando̱o̱ˈa. 	 וההבטחה אשר הבטיחנו היא חיי עולמים׃


Sa̱a̱ matsoom nda̱a̱na: —ˈO quiaˈyoˈ na nlcwaˈna. Tˈo̱o̱ naⁿˈñeeⁿ nnoom, jluena: —Macanda̱ ñeˈom taⁿˈ tyooˈ ñequio we catscaa cwileiñˈo̱o̱ⁿyâ. ¿Ljoˈti nntso luaaˈ? Macanda̱to xeⁿ tsaalajndaayâ nantquie na nlcwaˈ chaˈtsondye naⁿmˈaⁿˈ. 	 ויאמר אליהם תנו אתם להם לאכל ויאמרו אין לנו כי אם חמשת ככרות לחם ודגים שנים בלתי אם נלך ונקנה אכל לכל העם הזה׃


Xjeⁿˈñeeⁿ juu na machˈee na cwiwje nnˈaⁿ ndoˈ ñequio tsjoom lˈoo, tjoomˈm joonaˈ ndaaluee chom. Juu ndaaluee chom tseixmaⁿnaˈ na jnda̱ we na cwiwje nnˈaⁿ. 	 והמות והשאול השלכו באגם האש והוא המות השני׃


Ndoˈ jnda̱ tquiaya na wanaaⁿ na calcweˈ tsˈoom jnaaⁿˈaⁿ, sa̱a̱ tiñeˈcalcweˈ tsˈoom na cweˈ mˈaaⁿyaaⁿ ñequio nnˈaⁿ. 	 ואתן לה זמן לשוב והיא מאנה לשוב מתזנותיה׃


Jeˈ tacˈoomñê ñjaaⁿ, ee na jnda̱ mawandoˈxcoom na tueeⁿˈeⁿ chaˈxjeⁿ ñˈoom ñetsoom. Quiocantyˈiaˈyoˈ yuu ñetacatyeeⁿ. 	 איננו פה כי קם כאשר אמר באנה ראינה את המקום אשר שכב שם האדון׃


Quiiˈ ˈñom ndiiˈ cwii xjo na jeeⁿ ta̱a̱. Juunaˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na nncuˈxeeⁿ nnˈaⁿ njoomnancue. Ndoˈ juu na nntsa̱ˈntjoom tˈmaⁿ nlcoˈwiˈnaˈ joona. Chaˈxjeⁿ cwinchjee nnˈaⁿ ta̱uva na nluiiˈ ndaaˈnaˈ, maluaaˈ matseijomnaˈ na nntsˈaaⁿ joo nnˈaⁿ na tiñeˈquiandye cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Ee nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na matseixmaⁿñˈeeⁿ chaˈtso nnom najnda̱, cantyjati na matseiwˈeeⁿ, maluaaˈ nntsˈaaⁿ na nlcoˈwiˈnaˈ naⁿˈñeeⁿ. 	 ומפיו יצאת חרב חדה להכות בה את הגוים והוא ירעם בשבט ברזל והוא דרך פורת יין חמת אף אלהי הצבאות׃


Tiñeˈquiandyoˈ na nnquiuˈnnˈaⁿnaˈ ˈo, tjaa ˈñeeⁿ juu na nda̱a̱ ntioñˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom, ee meiⁿljoˈcheⁿ na nnomˈ tsˈaⁿ, majoˈ joˈ nncueˈ. 	 אל תתעו לא יתן אלהים להתל בו כי מה שזרע האדם אתו יקצר׃


Sa̱a̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom: “Ntjeiⁿndyuˈ ˈu. Tsjom jeˈ nncˈioˈ ndoˈ chaˈtso ˈnaⁿˈ na jnda̱ seiweˈ, ¿ˈñeeⁿ nljonaˈ lˈo̱?” 	 והאלהים אמר לו אתה הכסיל בעצם הלילה הזה ידרשו ממך את נפשך ואשר הכינות לך למי יהיה׃


Chaˈtsondye nnˈaⁿ tyotseitsaⁿˈnaˈ joona ee na tyontyˈiaana jndye tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na tyolˈa apóstoles na xocanda̱a̱ nluii na cweˈ na jnda̱ nquieena meiⁿ xocjaantyjo̱o̱ˈ nˈom nnˈaⁿ ˈnaaⁿ na tuii. 	 ותפל אימה על כל נפש ומופתים רבים ואתות נעשו על ידי השליחים בירושלים׃


Nmeiiⁿ ncuee canchooˈwendyô̱ apóstoles na jñoom tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. Najndyee Simón, na mati jndyu Pedro, jnda̱ we tyjeeⁿ Andrés, jnda̱ joˈ Jacobo ñequio tyjeeⁿ Juan ntseinda Zebedeo, 	 ואלה שמות שנים עשר השליחים הראשון שמעון הנקרא פטרוס ואנדרי אחיו יעקב בן זבדי ויוחנן אחיו׃


’Sa̱a̱ quia na nntyˈiaˈyoˈ na cwitjaaˈndye sondaro tsei ndiocheⁿ Jerusalén, quia joˈ calaˈno̱ⁿˈyoˈ na jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na nntyuiiˈ tsjoomˈñeeⁿ. 	 וכאשר תראו מחנות סובבים את ירושלים ידע תדעו כי קרב חרבנה׃


Tsoom nda̱a̱na: —Tsotya̱ya waa najndeii na matseixmaaⁿ na matseijndaaˈñê cwaaⁿ xuee oo ljoˈ xjeⁿ ntyjeeⁿ na nluii cwii cwii nnom na matseijndaaˈñê. 	 ויאמר אליהם לא לכם לדעת העתים והזמנים אשר יעד האב בשלטנו׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ, mandyo na chaˈtsoti ˈnaⁿ maqueⁿljuˈnaˈ ñequio niomˈ, ndoˈ xeⁿ ticweˈ niomˈ, ticatseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿ nnˈaⁿ. 	 וכמעט הכל יטהר בדם על פי התורה ואין כפרה בלי שפיכת דם׃


Quia na ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom na jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ, nntsˈaaⁿ na nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ na luaaˈ ee macanda̱ nqueⁿ cwiluiiñê na tjacantyja na matsa̱ˈntjoom. Jom tseixmaaⁿ Rey nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ na tjacantyja na cwitsa̱ˈntjom, jom cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom. 	 אשר יראנה בעתה המברך והשליט לבדו מלך המלכים ואדני האדנים׃


Ndoˈ majuu yuscu na mandiˈntjom, cwiicheⁿ cwii ndiiˈ ntyˈiaaˈnnaaⁿˈaⁿ Pedro. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tsonnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na mˈaⁿ joˈ joˈ: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ maxjeⁿ cwiindye joona jom. 	 ותראהו השפחה ותוסף ותאמר אל העמדים שם כי זה הוא אחד מהם ויכחש פעם שנית׃


Mañoomˈ teicantyja yuscuchjooˈñeeⁿ. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na manoom ee tsˈaⁿ na canchooˈwe chuuˈ jom. Ndoˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ joˈ joˈ mañoomˈ tquiaanaˈ na jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna, hasta tyueneiiⁿna. 	 ומיד קמה הילדה ותתהלך והיא בת שתים עשרה שנה וישמו שמה גדולה׃


’Ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, nndyo̱o̱nndaˈa ñequio chaˈtso ángeles ˈnaⁿya, na nntsa̱ˈntjo̱ⁿya. Quia joˈ nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja na nncjo̱cajmaⁿ ntio ˈnaⁿya na jeeⁿ neiⁿncooˈ caxuee na nncuˈxa̱ⁿya nnˈaⁿ. 	 והיה כי יבוא בן האדם בכבודו וכל המלאכים הקדשים עמו וישב על כסא כבודו׃


Ee jnda̱ tuiixcondyoˈ cweˈ nchii cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwiwje. ˈO jnda̱ tuiixcondyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na wandoˈ, cwii na mˈaaⁿ ndoˈ mˈaaⁿ. 	 כנולדים מחדש לא מזרע נשחת כי אם מזרע לא ישחת במאמר אלהים החי והקים לעולם׃


Ndoˈ mati tsoom nda̱a̱na: —Queⁿˈyoˈ cwenta cantyja ˈnaaⁿ ñˈoommeiⁿˈ na cwindyeˈyoˈ. Ee chaˈxjeⁿ na cwiqueⁿndyoˈ na cwindyeˈyoˈ, malaaˈtiˈ nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nlaˈno̱ⁿˈyoˈ. Ndoˈ nntsˈaaⁿ na nntsaalaˈno̱ⁿˈtiˈyoˈ ncˈe na cwiqueⁿˈyoˈ cwenta. 	 ויאמר אליהם ראו מה אתם שמעים במדה אשר אתם מודדים בה ימד לכם ועוד יוסף לכם השמעים׃


Na tyotseitsˈoomñe Juan nnˈaⁿ, ¿yuu jnaⁿ najneiⁿ? ¿Aa namˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom oo aa cweˈ ñˈom ndyuee nnˈaⁿ? 	 טבילת יוחנן המן השמים היתה אם מבני אדם׃


Cweˈ joˈ tsˈaⁿ na majuˈñecje ndoˈ ticalˈueeˈñe na nluiitˈmaⁿñe, matseijomnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ chaˈna tyochjoomˈaaⁿ. Ndoˈ na ljoˈ cwiluiitˈmaⁿñê cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לכן כל המשפיל את עצמו כילד הזה הוא הגדול במלכות השמים׃


Sa̱a̱ xeⁿ mosotquieeˈñeeⁿ nntseitioom: “Tjo̱o̱cheⁿ na nncwjeeˈ patrom ˈnaⁿya.” Ndoˈ joˈ na nnto̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na nncwjaaⁿˈaⁿ chaˈtso ntyjemosoñê, naⁿnom ndoˈ naⁿlcu. Nlcwaˈjndooˈñê, nncˈom ndoˈ nñeⁿ. 	 והעבד ההוא אם יאמר בלבו בשש אדני לבוא והחל להכות את העבדים ואת השפחות ולאכל ולשתות ולשכר׃


Quia joˈ tso Jesús: —Macanda̱ na mˈaⁿ nnˈaⁿ ndyuaa Israel na jñom Tyˈo̱o̱tsˈom ja. Ee joona cwiluiindyena chaˈcwijom canmaⁿ na jnda̱ tsuundye. 	 ויען ויאמר לא שלחתי כי אם אל הצאן האבדות לבית ישראל׃


Sa̱a̱ ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, quia tua̱caño̱o̱ⁿya ˈo na nñequiaya ñˈoom na mayuuˈ na ticaliu nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, nchii seina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ ñˈoom na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ meiⁿ nchii ñˈoom na jeeⁿ caˈnaaⁿˈ na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ na jndye ñˈoom nquiu. 	 וגם אנכי בבאי אליכם אחי לא באתי בגאות הדבור והחכמה בהגידי לכם את עדות האלהים׃


Ee chaˈxjeⁿ juu na seitjo̱o̱ñe Adán seijndaaˈñenaˈ na matˈuiinaˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ, maluaaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ juu na seicanda̱a̱ˈñe Jesucristo, maqueⁿnaˈ jndye nnˈaⁿ na cwiluiindyena nnˈaⁿ na tjaa jnaⁿ laˈxmaⁿ. 	 לכן כאשר בפשע אחד נאשמו כל בני אדם ככה גם על ידי זכות אחת יזכו כל בני אדם לחיים׃


Quia joˈ capeitaⁿˈñeeⁿ tjañˈoom tyochjoo yuu na mˈaaⁿ nquii tsˈaⁿ na cwiluiitquieñeti nda̱a̱na. Matsoom: —Nquii pra̱so Pablo tˈmaaⁿ ja. Tcaaⁿ na candyo̱ñˈo̱ⁿ tyochjoomˈaaⁿ na mˈaaⁿˈ, ee waa na nntsoom njomˈ. 	 ויקחהו ויוליכהו אל שר האלף ויאמר פולוס האסיר קראני אליו ויבקש ממני להוליך אליך את הבחור הזה כי דבר לו להגיד לך׃


Jndeii seineiⁿ Jesús. Matsoom: —ˈÑeeⁿ juu na matseiyuˈ ñˈeⁿndyo̱, nchii macanda̱ ñequio ja matseiyuˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Mati matseiyuˈ ñequio nquii Tsotya̱ na jñom ja quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 ויקרא ישוע ויאמר המאמין בי לא בי הוא מאמין כי אם בשלח אתי׃


Ndoˈ quia na jnda̱ tso Jesús ñˈoomwaaˈ, cwii naⁿˈñeeⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom na tyomˈaⁿ joˈ joˈ tquiaa tsaⁿˈñeeⁿ ndaˈ watmeiⁿ jom. Tso tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —¿Aa laaˈtiˈ mawˈo̱ˈ ˈndyoo nquii tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ ntyee cwentaaya? 	 ויהי כדברו הדברים האלה ויך אחד המשרתים העמד שמה את ישוע על הלחי ויאמר הכזאת תענה את הכהן הגדול׃


’Wiˈ nntjomˈyoˈ ˈo nnˈaⁿ tsjoom Corazín. Mati ˈo nnˈaⁿ tsjoom Betsaida, ee xeⁿ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoom Sidón ñˈeⁿ Tiro tˈmo̱o̱ⁿya juu najndeii na matseixmaⁿya chaˈxjeⁿ tˈmo̱o̱ⁿya nda̱a̱ˈ ˈo, tyuaaˈ jlaˈcanda̱a̱ˈndye naⁿˈñeeⁿ na teindyuaandyena na tcweeˈna liaa na ta̱a̱ ndoˈ tioona tsjaaˈ nqueⁿna na cwitˈmo̱o̱ⁿna na cwilcweˈ nˈomna. 	 אוי לך כורזין אוי לך בית צידה כי הגבורות אשר נעשו בקרבכן אלו נעשו בצור ובצידון הלא כבר ישבו בשק ואפר ושבו׃


’Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseijndo̱ˈ tsˈom cwii yucachjoo na catsˈaa natia, tsaⁿˈñeeⁿ yati xeⁿ cjuˈnaˈ jom tsˈom ndaaluee na chuˈtyeⁿ xtyoomˈm cwii tsjo̱ˈsuu tˈmaⁿ. 	 וכל המכשיל את אחד מן הקטנים האלה המאמינים בי נוח לו שיתלה פלח רכב על צוארו וטבע במצולות ים׃


Jom nntseichueeⁿˈeⁿ seiiˈa na jeeⁿ cje tseixmaⁿnaˈ na nntseijomnaˈ joonaˈ chaˈna seiiⁿˈeⁿ na xocwiˈndaaˈ na matseixmaaⁿ jnda̱ na wandoˈxcoom. Nntsˈaaⁿ na ljoˈ ncˈe najndeii na tseixmaaⁿ na nlqueeⁿ xjeⁿ chaˈtso na niom. 	 אזרחותנו בשמים היא ומשם מחכים אנחנו למושיענו אדנינו ישוע המשיח׃ [ (Philippians 3:22) אשר יחליף את גוף שפלותנו להיותו דומה לגוף כבודו כפי כח יכלתו לכבש הכל תחתיו׃ ]


Quia joˈ tˈueeⁿ cwii tyochjoo, tcoomˈm juu xcwe quiiˈntaaⁿna. Jnda̱ chii tyˈoom juu ndoˈ tsoom nda̱a̱na: 	 ויקח ילד ויעמידהו בתוכם ויחבקהו ויאמר להם׃


’Xeⁿ mˈaaⁿ cwii xˈiaˈ na matseiyuˈ na matseiˈtjo̱o̱ñê njomˈ, cwa cjaˈcwaⁿˈyaˈ jom. Catseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ yuu matseitjo̱o̱ñê njomˈ ndoˈ calantycwiiˈyoˈ ñˈoom na ñeˈwendyoˈ. Ndoˈ xeⁿ na nñeeⁿ ñˈoom na matsuˈ quia joˈ jnda̱ teijndeiˈ xˈiaˈ na tcoˈxcwenaˈ jom. 	 וכי יחטא לך אחיך לך והוכחת אותו בינך ובינו לבדו ואם ישמע אליך קנית לך אחיך׃


Quia waa na matseicwejndyaaˈndyo̱ñˈa̱ⁿ naquiiˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Quia waa maquiinaˈ ja ndoˈ macwjiˈnaˈ tsaⁿtsjom no̱o̱ⁿ. Majndye ndiiˈ mˈaaⁿya na tileicaljeiya ljoˈ na nlquia̱a̱ya ndoˈ na jaaˈ mˈaaⁿnaˈ na ñecˈua ndaa. Ndoˈ jndye ndiiˈ mawejndo̱ˈa. Quia waa teiⁿ mˈaaⁿya na matseitjo̱o̱naˈ liaa na nlcwa̱ya. 	 בעמל ובתלאה בשקידות הרבה ברעב ובצמא בצומות הרבה בקר ובעירום׃


’Mati candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, xeⁿ wendyoˈ ˈo ñeˈcwii mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom na cwitaⁿˈyoˈ nnom Tsotya̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ cañoomˈluee, quia joˈ nñeeⁿ ndoˈ nñequiaaⁿ ñˈoom na cwitaⁿˈyoˈ. 	 ועוד אמר אני לכם שנים מכם כי יועצו יחדו בארץ על כל דבר אשר ישאלו היה יהיה להם מאת אבי שבשמים׃


Joo naⁿˈñeeⁿ tˈo̱o̱na nnoom, jluena: —Jâ cwiluiindyô̱ tsjaaⁿ Abraham na jndyowicantyjooˈ. Meiⁿjom ndiiˈ tyoomˈaaⁿyâ moso nda̱a̱ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. ¿Chiuu na matsuˈ na nncˈo̱o̱ⁿcandyaaˈndyô̱ na mˈaaⁿyâ nacje ˈnaaⁿˈ cwiicheⁿ? 	 ויענו אתו זרע אברהם נחנו ומעולם לא היינו לאיש לעבדים איכה תאמר בני חורין תהיו׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na nchii judíos na ticuaa ljeii lueena na matsa̱ˈntjomnaˈ na tqueⁿ Moisés, sa̱a̱ cwilˈana chaˈxjeⁿ na maˈmo̱ⁿnaˈ ndoˈ na ljoˈ nquieena laxmaⁿnaˈ chaˈcwijom ljeii na maqueⁿnaˈ xjeⁿ joona. 	 כי הגוים אשר אין להם תורה בעשותם כדברי התורה מאליהם גם באין תורה הם תורה לנפשם׃


Ndoˈ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ tcwaˈ tjacjoona. Tooˈ ntquieeˈ tsquiee na jlaˈtjomna ntaⁿˈ ntyooˈ ñequio ntaⁿˈ calcaa na ˈndiinaˈ. 	 ויאכלו וישבעו וישאו מן הפתותים הנותרים שבעת דודים׃


Quia jlueeⁿˈeⁿ tsˈom wˈaandaa ntyˈiaaⁿˈaⁿ na jeeⁿ jndye nnˈaⁿ jnda̱ tjomndye joˈ joˈ. Tyˈoom na jeeⁿ wiˈ tsˈoom naⁿˈñeeⁿ ee cweˈ mˈaⁿtona chaˈcwijom cwii tmaaⁿˈ canmaⁿ na tjaa ˈñeeⁿ juu na ya nnteixˈee. Quia joˈ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na jndye ñˈoom tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. 	 ויצא וירא המון עם רב ויהמו מעיו עליהם כי היו כצאן אשר אין להם רעה ויחל ללמד אותם דברים הרבה׃


Sa̱a̱ calaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoom na nntsjo̱o̱. Tso Moisés na calˈaˈyoˈ costumbre yonom ndaˈyoˈ na ˈndaandye. Ndoˈ cwilaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ ñˈoomˈñeeⁿ meiiⁿ xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya. Sa̱a̱ nchii jom seicato̱o̱ⁿˈo̱ⁿ costumbreˈñeeⁿ. Nquiee weloo welooya jlaˈcato̱o̱ˈna juunaˈ. 	 משה נתן לכם המילה אך לא ממשה היא כי אם מן האבות וביום השבת תמולו כל זכר׃


Jnda̱ tuii na luaaˈ, quia joˈ Judas Iscariote, cwindye nnˈaⁿ na canchooˈwendye, tjaaⁿ na mˈaⁿ ntyee na cwiluiitquiendye na nntseijndaaˈñê ñequio joona na nñequiaaⁿ cwenta Jesús lueena. 	 ויהודה איש קריות אחד משנים העשר הלך אל ראשי הכהנים למסר אותו אליהם׃


Joˈ chii taxˈeenndaˈ Pilato nda̱a̱ nnˈaⁿ na jndyendye, tsoom: —Cwa canduˈyoˈ, ¿cwaaⁿ cwii na wendye joona lˈue nˈomˈyoˈ na catseicandyaandyo̱? Joona tˈo̱o̱na, jluena: —Juu Barrabás. 	 ויען ההגמון ויאמר אליהם את מי משניהם תחפצו כי אפטר לכם ויאמרו את בר אבא׃


Ndoˈ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈ tsjoom tyolaˈjndo̱ˈna nˈom nnˈaⁿ na cataⁿ naⁿˈñeeⁿ na candyaañe juu Barrabás ndoˈ Jesús cueeⁿˈeⁿ. 	 והכהנים הגדולים והזקנים פתו את המון העם לשאל להם את בר אבא ולאבד את ישוע׃


Ndoˈ tsaⁿsˈaˈñeeⁿ tjacatsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos na nquii Jesús seinˈmaⁿ jom. 	 וילך האיש ויגד ליהודים כי ישוע הוא אשר רפאו׃


Ee manquiiti Tyˈo̱o̱tsˈom na jñoom Pedro na quiaa ñˈoom naya nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos, mati jñoom ja na quiaya ñˈoomˈñeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na nchii judíos. 	 כי הפעל בכיפא לשלחו אל המולים הוא פעל גם בי לשלחני אל הגוים׃


Ndoˈ nchii macanda̱ joˈ, xeⁿ nchii mati mañequiaanaˈ na jeeⁿ neiiⁿya na matseitjoomˈnaˈ jaa ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe Taya Jesucristo joˈ na cwiljoya tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyo̱. 	 ולא זאת בלבד כי גם מתהללים אנחנו באלהים על יד אדנינו ישוע המשיח אשר בו עתה קבלנו את הרצוי׃


Sa̱a̱ tjañˈoom Bernabé jom na mˈaⁿ apóstoles. Tso tsaⁿˈñeeⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ chiuu waa na ntyˈiaaˈ Saulo Ta Jesús na njoom nato, ndoˈ na seineiⁿ Ta Jesús nnoom ndoˈ chiuu waa na meiⁿchjoo tinquiaⁿˈaⁿ na tyoñequiaaⁿ ñˈoom ñequio xueeˈ Jesús Damasco. 	 ויקח אתו בר נבא ויביאהו אל השליחים ויספר להם את אשר ראה בדרך את האדון וכי הוא דבר אליו ואיך בדמשק השמיע בבטחון את שם ישוע׃


Jnda̱ joˈ tsotyeeⁿcheⁿ: Meiⁿ xocjaañjoomˈti tsˈo̱o̱ⁿya jnaaⁿna ñequio natia na cwilˈana. 	 ולעונם ולחטאתם לא אזכר עוד׃


Njoomˈñeeⁿ tyoteijndeiitina nnˈaⁿ na cwilayuˈ na cˈomtˈmaaⁿˈndyeti naⁿˈñeeⁿ nˈomna. Tyolaˈjndo̱ˈna nˈom naⁿˈñeeⁿ na cwintyjeeˈtyeⁿna na cwilayuˈna. Ndoˈ tyoluena: —Maxjeⁿ cwilaxmaaⁿya na jndye nawiˈ nntjo̱o̱ⁿya na cwitsaaquia̱a̱ˈa cantyja ˈnaaⁿˈ na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויחזקו את נפשות התלמידים ויזהירו אתם לעמד באמונה וכי רק בצרות רבות בוא נבוא אל מלכות האלהים׃


ndoˈ chaˈtsondyena tyowena ndaatioo na tyocaluiˈnaˈ quiiˈ tsjo̱ˈ na ñˈeⁿ ñˈeⁿnaˈ ñˈeⁿndyena. Nquii Cristo cwiluiiñe tsjo̱ˈñeeⁿ. 	 וכלם שתו משקה אחד רוחני כי שתו מן הצור הרוחני ההלך עמהם והצור ההוא היה המשיח׃


Joˈ chii tintjeiˈyoˈ cwenta na cweˈ tomti cantyja na cwiwitquiooˈ. Catjeiˈyoˈ cwenta cantyja na matyˈiomyanaˈ. 	 אל תשפטו למראה עין כי אם משפט צדק שפטו׃


Quia joˈ juu ángel najnda̱ we tjacuˈnquioom nawiˈ na ñjom waso ˈnaaⁿˈaⁿ nnom ndaaluee. Ndoˈ seicwaqueⁿnaˈ ndaaluee chaˈcwijom ntycwe niomˈ. Ndoˈ tja̱ chaˈtsoti na tandoˈ naquiiˈ ndaalueeˈñeeⁿ. 	 וישפך השני את קערתו על הים ויהי לדם כדם חלל ותמת כל נפש חיה אשר בים׃


Ndoˈ na jnda̱ tmaaⁿya ncˈeeˈyoˈ na cwiluiindyo̱ na matsa̱ˈntjo̱ⁿya ˈo ndoˈ na maˈmo̱o̱ⁿya ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ˈyoˈ, mati ˈo matsonaˈ na nntueˈndyoˈcjeˈyoˈ na nndyeˈntjomˈyoˈ nda̱a̱ ncˈiaaˈyoˈ. 	 לכן אם אני המורה והאדון רחצתי את רגליכם גם אתם חיבים לרחץ איש את רגלי אחיו׃


Jluiˈ Jesús tsjoomˈñeeⁿ, tjalcweeⁿˈeⁿ ndyuaa tsjomˈm. Ndoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê tyˈena ñˈeⁿñê. 	 ויצא משם ויבא אל ארצו וילכו אחריו תלמידיו׃


Ncˈe na luaaˈ tsˈoom, mati nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom nnoom, cweˈ cwilˈayana na mˈaⁿna cantyja na matyˈiomyanaˈ, sa̱a̱ na macanda̱ nntˈuiityeⁿnaˈ joona cantyjati na jnda̱ ñelˈana. 	 לכן אין זה דבר גדול אם גם משרתיו יתחפשו למשרתי הצדק אשר אחריתם תהיה לפי מעלליהם׃


yuu na tijoom cwje canti ndoˈ meiⁿ na nnduuˈ chom. 	 אשר שם תולעתם לא תמות ואשם לא תכבה׃


Joˈ joˈ wenˈaaⁿ xuee tyolˈueeˈñe tsaⁿjndii chiuu nntsˈaaⁿ cha catseitjo̱o̱ñe Jesús. Chaˈwaati xueewaaˈ meiⁿchjoo ticwaˈ Jesús, jnda̱ chii tyjeeˈ na ñeˈjnoomˈm. 	 וינסהו השטן ארבעים יום ולא אכל מאומה בימים ההם ואחרי אשר תמו וירעב׃


Yocheⁿ na matseineiiⁿ ñˈoommeiⁿˈ, tioo na jeeⁿ jnaaⁿ chaˈtso nnˈaⁿ na jndoo jom. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na jndyendye, sˈaanaˈ na jeeⁿ neiiⁿna ncˈe chaˈtso tsˈiaaⁿ na cajnda na tyochˈeeⁿ. 	 ויהי כאמרו את הדברים האלה נכלמו כל מתקוממיו וישמח כל העם על כל הנפלאות הנעשות על ידו׃


Tˈo̱ Felipe nnoom, matso: —Meiⁿ xeⁿ we siaⁿnto sˈom denarios na nlacatsuuya na nlaˈjndaaya ntyooˈ, sa̱a̱ maxjeⁿ xocwijndeii juunaˈ na nlcwaˈ cwii cwii joona meiiⁿ ñeˈchjoowiˈ. 	 ויען אתו פילפוס לחם מאתים דינר לא ימצא להם לקחת לו איש איש מעט׃


Sa̱a̱ jom tîcwinomˈm, matjaqueeⁿ ñˈoom. Tjoomˈm tsaⁿˈñeeⁿ wˈaancjo hasta na nntiom na chujnaⁿ nnoom. 	 והוא מאן וילך וישליכהו במשמר עד כי ישלם לו את חובו׃


Nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Jesucristo, quiana na canda̱a̱ˈya ntoˈñoomˈyoˈ naya na laˈxmaⁿna ñequio na meiⁿcwii ñomtiuu tincˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na. 	 חסד לכם ושלום מאת אלהים אבינו ואדנינו ישוע המשיח׃


Meiⁿ tjaa ˈñeeⁿ juu nntiom winom xco nˈom ntjaⁿ teindyo. Ee xeⁿ na ljoˈ nntsˈaa tsˈaⁿ, nntyˈiooˈnaˈ nlˈa winom xcoˈñeeⁿ, mana cwiwiˈndaaˈ winom ndoˈ mati ntjaⁿˈñeeⁿ. 	 ואין איש נתן יין חדש בנאדות בלים כי אז היין החדש יבקע את הנאדות והוא ישפך והנאדות יאבדו׃


Quia joˈ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ sondaro tjaaⁿ na mˈaaⁿ Pablo. Matsoom: —Catsuˈ no̱o̱ⁿ ¿aa tsˈaⁿ tsjoom Roma matseiˈxmaⁿˈ? Ndoˈ tˈo̱o̱ⁿ matsoom: —Mayuuˈ na joˈ ja. 	 ויבא שר האלף ויאמר אמר לי הרומי אתה ויאמר הן׃


Joˈ chii tacalaneiⁿˈyoˈ cantu, cwii ndoˈ cwiindyoˈ catseineiⁿ ñˈoom na mayuuˈ ñˈeⁿ ncˈiaaˈ ee chaˈtsondyo̱ cwiluiindyo̱ cwii cwii nnom ljoˈ na tjacañjoomˈñe seiiˈ Cristo. 	 על כן הסירו מכם את השקר ודברו אמת איש את רעהו כי אברים כלנו יחד איש לאיש׃


Sala jnda Cainán, Cainán jnda Arfaxad, Arfaxad jnda Sem, Sem jnda Noé, Noé jnda Lamec, 	 בן קינן בן ארפכשד בן שם בן נח בן למך׃


Ja nchii jndyo̱o̱ya na nncwaⁿya nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye cantyja na matyˈiomyanaˈ. Ja jndyo̱o̱ya na nncwaⁿya nnˈaⁿjnaⁿ na calcweˈ nˈomna. 	 לא באתי לקרוא הצדיקים כי אם החטאים לתשובה׃


Quia joˈ ˈo nnˈaⁿya, cwii cwiindyoˈ caljoya tsˈom chiuu waa na tyotseixmaⁿ xjeⁿ na tˈmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom juu. 	 איש איש במשמרת אשר נקרא בה אחי בזאת יעמד לפני האלהים׃


Mañejuuti cwitsjoom xuee najndyee smanaⁿ quia na jnda̱ tandoˈxco Jesús, najndyee teitquiooˈñê nnom María Magdalena, tsaⁿ na tjeiiⁿˈeⁿ ntquieeˈ jndyetia naquiiˈ tsˈom. 	 והוא כאשר קם מן המתים באחד בשבת נראה בראשונה אל מרים המגדלית אשר גרש ממנה שבעה שדים׃


Ee xeⁿ juu ñˈoom na seijndaaˈñenaˈ na nntˈuiityeⁿnaˈ nnˈaⁿ tyotseixmaⁿnaˈ na caxuee na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom, quia joˈ juu ñˈoom na maqueeⁿ jaa na tjaa jnaⁿ jlaxmaaⁿya, tˈmaⁿti na caxuee na tseixmaⁿnaˈ, nchiiti ñˈoom na tqueeⁿjñeeⁿ. 	 כי אם השרות אשר לחיב כבוד הוא כמה יעדף בכבוד השרות אשר לזכות׃


Ncˈe na cwilayuˈya cwii nˈo̱o̱ⁿyâ ñˈeⁿ xueeˈ Jesús, joˈ na tquiaanaˈ najnda̱ ncˈee tsaⁿmˈaaⁿˈ na cwintyˈiaˈyoˈ ndoˈ na cwitaˈjnaⁿˈyoˈ. Ee ncˈe juu na cwilayuuˈyâ nˈo̱o̱ⁿyâ ñequio Jesús, joˈ na chaˈtsondyoˈ cwintyˈiaˈyoˈ na canda̱a̱ˈ tcoˈyanaˈ tsaⁿmˈaaⁿˈ. 	 ולמען אמונת שמו חזק שמו את האיש הזה אשר אתם ראים ומכירים אתו והאמונה אשר לנו על ידו היא העלתה לו את הארכה הזאת לעיני כלכם׃


Jnda̱ chii jñom Jesús jom. Tso nnoom: —Cjaˈtoˈ, cjaˈndyeˈyuˈ waˈ. Ticwinoomˈ quiiˈ tsjoom, meiⁿ tintsuˈ nnom meiⁿcwii tsˈaⁿ chiuu tuii. 	 וישלחהו אל ביתו לאמר אל תבא בתוך הכפר ואל תדבר לאיש בכפר׃


¿Aa nntsuˈyuˈ nnom xˈiaˈ: “Cwa, quiaaˈ na nncwjiiˈa ntquiooˈ jnda̱ na njom tsˈomnjomˈ”? Ndoˈ ˈu jeˈ ndicwaⁿ njom tsˈoom tscaaˈ tsˈomnjomˈ. 	 ואיך תאמר אל אחיך הניחה לי ואסירה את הקסם מעינך והנה הקורה בעינך׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱yâ, tsoom: —Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, xeⁿ na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ ndoˈ ticˈomˈyoˈ na we waa na cwilaˈtiuuˈyoˈ, nnda̱a̱ nlˈaˈyoˈ chaˈna sˈaaya ñˈeⁿ tsˈoom higuerawaaˈ. Ndoˈ nchii macanda̱ joˈ sa̱a̱ meiⁿnquia na nquiuˈyoˈ na jeeⁿ jndeiˈnaˈ nnda̱a̱ nlˈaˈyoˈ. Nntsˈaanaˈ chaˈcwijom na nnduˈyoˈ nnom sjo̱waaˈ: “Quindyo̱ˈ ñjaaⁿ. Cjuˈnaˈ ˈu tsˈom ndaaluee,” maxjeⁿ nnda̱a̱ nnaⁿndyoˈ. Meiiⁿ waa cwii na jeeⁿ jndeiˈnaˈ na cwiwinomˈyoˈ, hasta matseijomnaˈ chaˈna cwii sjo̱ tˈmaⁿ nquiuˈyoˈ sa̱a̱ nnda̱a̱ nnaⁿndyoˈ ñˈeⁿ juunaˈ. 	 ויען ישוע ויאמר אליהם אמן אמר אני לכם אם תהיה לכם אמונה ואינכם מסתפקים לא לבד כמעשה התאנה הזאת תעשו כי גם באמרכם אל ההר הזה הנשא והעתק אל תוך הים היו תהיה׃


Nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ ñequio Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa, quiana na nntoˈñoomˈyoˈ juu naya na laxmaⁿna ñequio juu na tjañomtiuu cˈoom tsˈaⁿ jo nda̱a̱na. 	 חסד לכם ושלום מאת האלהים אבינו ואדנינו ישוע המשיח׃


’Nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio ˈo nnˈaⁿ fariseos na cwilˈaˈyaˈyoˈ na jeeⁿ yannˈaⁿndyoˈ cweˈ cha queⁿ nnˈaⁿ cwenta. Cantyja ˈnaⁿˈ ˈo jndye nnˈaⁿ wjaachuuñenaˈ na meiⁿchjoo ticaliuna na tisˈa cwilˈana. Matseijomnaˈ ˈo chaˈna ndeiˈluaa na jnda̱ tsu. Meiiⁿ cwico̱ˈ nnˈaⁿ nacjoonaˈ sa̱a̱ ticaliuna na ndeiˈluaa joˈ.” 	 אוי לכם הסופרים והפרושים החנפים כי אתם כקברים הנסתרים ובני האדם מתהלכים עליהם ולא ידעו׃


Ndoˈ tyomˈaⁿ cwantindye nnˈaⁿ na cwilaˈneiⁿ ñˈoom griego quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na tyˈe ncuee quia cwilaˈcwjee nnˈaⁿ judíos canmaⁿ. 	 ובתוך העלים להשתחות בחג היו אנשים יונים׃


Tsˈaⁿ na luaaˈ mandiˈntjom nnom Cristo, cwijaaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿñê, ndoˈ mati neiiⁿ nnˈaⁿ jom. 	 והעבד באלה את המשיח רצוי הוא לאלהים ובחון לאנשים׃


Tso nnoom: —Quicantyjaˈ, cjaˈñˈoomˈ tyochjoo ñequio tsoñeeⁿ. Tsalcweˈyoˈ ndyuaa nnˈaⁿ Israel. Ee jnda̱ tja̱ nnˈaⁿ na ñelˈueeˈndye na ñeˈcalaˈcueeˈ jom. 	 ויאמר אליו קום קח את הילד ואת אמו ולך שוב אל ארץ ישראל כי מתו המבקשים את נפש הילד׃


Ee tsˈaⁿ na matseineiⁿ meiⁿnquia ntˈomcheⁿ nnom ñˈoom cweˈ tomti nnom Tyˈo̱o̱tsˈom matseineiⁿ, nchii nda̱a̱ nnˈaⁿ ncˈe tjaa ˈñeeⁿ juu na matseiˈno̱ⁿˈ ñˈoomˈñeeⁿ. Cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo matseineiⁿ ñˈoom na wantyˈiuuˈ mˈaaⁿnaˈ, sa̱a̱ tjaa ˈñeeⁿ juu nntseiˈno̱ⁿˈ ñˈoomˈñeeⁿ. 	 כי המדבר בלשון איננו מדבר לאדם כי אם לאלהים כי אין איש אשר ישמעהו רק ברוח הוא מדבר סודות׃


Ndoˈ na luaaˈ, laˈxmaⁿˈyoˈ na catioˈyoˈ tsaⁿˈñeeⁿ lˈo̱ Satanás cha cwiˈndaaˈ seiiⁿˈeⁿ sa̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿñe espíritu ˈnaaⁿˈaⁿ quia na nncwjeeˈnndaˈ Ta Jesús. 	 למסר את האיש ההוא לשטן לאבדן הבשר למען יושע הרוח ביום האדון ישוע׃


Seiˈno̱ⁿˈ Jesús na ljoˈ cwilaˈtiuuna. Tsoom nda̱a̱na: —¿Chiuu na jeeⁿ matseiñˈeeⁿˈñenaˈ ˈo cweˈ jnaaⁿˈ na tjaaˈnaⁿ tyooˈ tquiochoˈyoˈ? ¿Aa maxjeⁿ ndicwaⁿ ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ ndoˈ na tileicjo̱ ñˈoom naquiiˈ nˈomˈyoˈ? ¿Aa maxjeⁿ tileiqueⁿˈyoˈ cwenta? 	 וידע ישוע ויאמר להם מה תחשבו על כי לחם אין לכם העוד לא תשכילו ולא תבינו ולבכם עודנו מטמטם׃


Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, meiⁿchjoo nchii joˈ, ee mati meiiⁿ ˈo xeⁿ ticalcweˈ nˈomˈyoˈ, chaˈtsondyoˈ maluaaˈ nntsuundyoˈ chaˈxjeⁿ na tsuundye joona. 	 לא כי אמר אני לכם אם לא תשובו תאבדו כלכם גם אתם׃


Ntyee cwentaa nnˈaⁿ judíos na ñetˈom nacje ˈnaaⁿˈ ñˈoom najndyee na tacatyeeⁿtyeⁿ, ˈio ndi ˈio mañeˈjoo mañeˈjoo tsˈiaaⁿ tyolˈana na tyolaˈcwjeena quiooˈ cha nntseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom joona. Sa̱a̱ tijoom canda̱a̱ na nntseicanduuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿ nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿ joˈ. 	 וכל כהן עמד יום יום לשרת ומוסיף פעמים רבות להקריב אתן הקרבנות אשר לא יוכלו לעולם להעביר חטאים׃


Quia joˈ taxocatseijomnndaˈnaˈ jaa chaˈna yocanchˈu na tiyo yo cwilaˈchuiiˈ chiuu waa na mˈaaⁿˈ nˈom. Meiⁿ taxonquiandyo̱ na nleichuunaˈ jaa cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom xco na cweˈ cantu na cwiñeˈquia nnˈaⁿ na jeeⁿ jndo̱ˈ nˈom na joo ñˈoomˈñeeⁿ cwiˈoochoondyenaˈ nnˈaⁿ nato na tixcwe. 	 ולא נהיה עוד ילדים נגרשים ונדפים בכל רוח הלמוד בתרמית בני אדם ומקשותם אשר שתו להתעות׃


ˈO nnˈaⁿya, tintioˈñˈoomˈyoˈ ntyjeeˈyoˈ. Ee tsˈaⁿ na nntioˈñˈoom oo matseijndaaˈñe jnaaⁿˈ xˈiaaˈ, wjaⁿ nacjooˈ ljoˈ na maˈmo̱ⁿ ljeii, ndoˈ matseijndaaˈñe ljoˈ tisˈa matseixmaⁿ ljeii. Ee xeⁿ na ˈu matseijndaaˈndyuˈ na tijoˈndyo ljoˈ matso ljeii quia joˈ machˈeenaˈ na ˈu cwiluiindyuˈ tsˈaⁿ na matseijndaaˈñe ljoˈ tijoˈndyo matseineiⁿ ljeii, nchii cwiluiindyuˈ tsˈaⁿ na matseicanda̱a̱ˈñe ljoˈ na matsonaˈ. 	 אחי אל תחרפו איש את רעהו המחרף את רעהו ודן את אחיו הוא מחרף את התורה ודן את התורה ואם תדין את התורה אינך עשה התורה כי אם שפטה׃


Xeⁿ mˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu na nntso nda̱a̱ˈyoˈ chiuu na luaaˈ cwilˈaˈyoˈ, canduˈyoˈ nnom na nquii tsaⁿ na matsa̱ˈntjom ˈo tjo̱o̱ñê snomˈñeeⁿ ndoˈ mantyja nntseicwanomnnaaⁿˈaⁿ juuyoˈ. 	 וכי יאמר אליכם איש למה תעשו זאת ואמרתם האדון צריך לו וברגע ישלחנו הנה׃


Ndoˈ juu tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom naⁿˈñeeⁿ tˈuu chjoowiˈ ndaatioo na jnda̱ seicwaqueⁿ Jesús na winom. Ticaljeii tsaⁿˈñeeⁿ yuu jnaⁿnaˈ sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom joˈ joˈ nquiucheⁿna yuu tjeiiˈna juunaˈ. Quia joˈ tcwaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ tsˈaⁿ na macoco. 	 ויטעם רב המסבה את המים אשר נהפכו ליין ולא ידע מאין הוא ואולם המשרתים אשר שאבו את המים ידעו ויקרא רב המסבה אל החתן׃


Quia na tjo̱ya Jerusalén, ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos tyoñeˈquiana jnaaⁿˈaⁿ no̱o̱ⁿya. Tyotaⁿna na catsa̱ˈntjo̱ⁿya na cueeⁿˈeⁿ. 	 ובהיותי בירושלים דברו אלי ראשי הכהנים וזקני היהודים על אדותיו ויבקשו ממני לחרץ משפטו׃


Quia waa cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ jâ, quia waa ticueeˈ nˈomna jâ. Quia waa cwiluena na ya nnˈaⁿndyô̱, ndoˈ quia waa cwiluena na tia nnˈaⁿndyô̱. Quia waa cwiluena na cantundyô̱ meiiⁿ ñˈoom na mayuuˈ cwilana̱a̱ⁿyâ. 	 בכבוד ובקלון בשם רע ובשם טוב כמתעים ובכל זאת נאמנים׃


Ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na nntandoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, ¿aa tijoom ñejlaˈnaⁿˈyoˈ ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom? Luaa matsoom: 	 ועל דבר תחית המתים הלא קראתם את הנאמר לכם מפי האלהים לאמר׃


Tquiena Capernaum. Ndoˈ quia na jnda̱ mamˈaⁿna quiiˈ wˈaa, quia joˈ taxˈeeⁿ nda̱a̱na, tsoom: —¿Cwaaⁿ ñˈoom ñejlaˈncjooˈndyoˈ nda̱a̱ ntyjeeˈyoˈ xjeⁿ na ñetquio̱o̱ya nato? 	 ויבא אל כפר נחום ובהיותו בבית וישאל אותם מה התוכחתם איש עם רעהו בדרך׃


Ndoˈ tˈo̱ Jesús nnom, tsoom: —ˈO nnˈaⁿ na cweˈ cwilˈaˈyoˈ na ndooˈ na jeeⁿ cwilacanda̱a̱ˈndyoˈ, ¿aa meiⁿcwindyoˈ ˈo tiquilaˈcanaⁿˈyoˈ quiooˈjndyo oo snom njmeiⁿˈyoˈ yuu na macwaˈyoˈ ndoˈ na nntsaalaˈcˈuˈyoˈ ndaa juuyoˈ xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya? 	 ויען האדון ויאמר אליו החנף איש איש מכם הלא יתיר בשבת את שורו או את חמרו מן האבוס ויוליכהו להשקתו׃


Sa̱a̱ quia jnda̱ jnda̱a̱ˈ ndyee xuee waljooˈ xcwe na nncwindyuaa seiˈtsˈo ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ, quia joˈ nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nnquioonndaˈ jndyeena, nntaˈndoˈnndaˈna. Mantyja nncwintyjeeˈyuna ndoˈ jeeⁿ ndyaˈ nntyue nnˈaⁿ na nntyˈiaa na ljoˈ nluii. 	 ויהי אחרי ימים שלשה וחצי ותבא בהם רוח חיים מאת האלהים ויעמדו על רגליהם ואימה גדולה נפלה על כל ראיהם׃


Ndoˈ na luaaˈ waa maˈmo̱ⁿnaˈ na mayuuˈ ñˈoom na tjañoomˈ. Matso ñˈoomˈñeeⁿ: “Juu catsueˈ wjaacwaˈnnaaⁿˈaⁿ ˈnaⁿ na jnda̱ to̱o̱ⁿ. Ndoˈ catscu na jnda̱ seicanda̱a̱ˈ tsˈaⁿ, wjaalcweˈyoˈ, nntseicantyeeⁿñenndaˈyoˈ quiiˈ tsooˈ.” 	 ויקר להם כאשר יאמר משל האמת הכלב שב על קאו והחזיר עלה מן הרחצה להתגלל ברפש׃


Jnda̱ na jndyena ñˈoomwaaˈ, seitsaⁿˈnaˈ joona. Quia joˈ tsonnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱na: —ˈO nnˈaⁿya, joo nnˈaⁿ na quitˈmaⁿ nˈom ˈnaⁿ jeeⁿ jndeiˈnaˈ na nñeˈquiandyena na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom joona. 	 ויבהלו התלמידים על דבריו ויסף ישוע ויען ויאמר להם בני מה קשה לבטחים על חילם לבוא אל מלכות האלהים׃


Sa̱a̱ quia na ntyˈiaaⁿˈaⁿ na jeeⁿ jndeii mˈaaⁿ jndye, sˈaanaˈ na nquiaⁿˈaⁿ. Jnaⁿnaˈ na nchjeeñenaˈ jom. Quia joˈ seixuaⁿ, tsoom: —Ta, cwjiˈnˈmaaⁿndyuˈ ja. 	 ויהי כראתו את הרוח כי חזקה היא ויירא ויחל לטבע ויצעק לאמר אדני הושיעני׃


Tˈo̱ patrom nnom cwii joo naⁿˈñeeⁿ, tsoom: “ˈU re, tjaaˈnaⁿ na seitjo̱o̱ndyo̱ njomˈ. ¿Aa nchii tˈmaaⁿya ñˈeⁿndyuˈ na cwii denario nncwantjomˈ chaˈxjeⁿ quitaˈntjom nnˈaⁿ? 	 ויען ויאמר אל אחד מהם רעי לא עשקתיך הלא שכר דינר התנית עמי׃


Ndoˈ yocheⁿ na cwicwaaˈâ to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ, seineiiⁿ nda̱a̱yâ, tsoom: —Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, cwiindyoˈ ˈo nñequiaa cwenta ja luee nnˈaⁿ. 	 ובאכלם ויאמר אמן אמר אני לכם כי אחד מכם ימסרני׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, tsoom: —Tsˈaⁿ na maleiñˈoom we cotom, quiaa cwii nnom tsˈaⁿ na tjaa na cuaa. Ndoˈ ˈñeeⁿ na waa nantquie, catsˈaa naya tsˈaⁿ na tjaaˈnaⁿ chiuu ya. 	 ויען ויאמר אליהם מי אשר לו כתנות שתים הוא יחלק לאשר אין לו ומי אשר לו מזון ככה יעשה גם הוא׃


Jom na matsoom na cwiluiiñê Cristo ndoˈ Rey cwentaa jaa nnˈaⁿ Israel, cwa candyocueeⁿ na ñoom tsˈoomˈnaaⁿ cha nntyˈiaaya quia joˈ nlayuuˈa ñˈeⁿñê. Ndoˈ mati we nnˈaⁿ na ñom noomˈnaaⁿ ñˈeⁿñê tyolaˈjnaaⁿˈna jom. 	 המשיח מלך ישראל ירד נא מן הצלב למען נראה ונאמין וגם הנצלבים אתו חרפוהו׃


Jnda̱ na jndii tsaⁿˈñeeⁿ ñˈoommeiⁿˈ, mana tjaaⁿ na chjooˈ tsˈoom ee jeeⁿ ndyaˈ tyañê. 	 ויהי כשמע הבחור את הדבר הזה וילך משם נעצב כי היו לו נכסים רבים׃


Sa̱a̱ xeⁿ tileicwiquii nˈomna na mˈaⁿ ñenquieena, ñecuaa, cˈuncona, ee yati na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na we caⁿ, nchiiti na cweˈ matseiqueeⁿ tsˈoom na ñeˈcˈoom ñˈeⁿ tsˈaⁿ. 	 אך אם לא יוכלו להנזר יתחברו בנשואין כי טוב להתחבר בנשואין מהיות בער בתאוה׃


Cwilˈueeˈndyoˈ chaˈtso nnom lˈo̱ tsˈiaaⁿ ndiaˈ na jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ˈyoˈ, cha na nnda̱a̱ nnaⁿndyoˈ nacjooˈ chaˈtso nnom na manquiuˈnnˈaⁿ tsaⁿjndii ˈo. 	 לבשו כלי נשק אלהים למען תוכלו עמד נגד נכלי השטן׃


quia joˈ quiaˈyoˈ na canda̱a̱ˈya na neiⁿya na chaˈtsondyoˈ cˈomˈyoˈ na ñeˈcwii ñˈoom ˈo, na ñeˈcwii cˈomˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ ntyjeeˈyoˈ, na ñeˈcwii na mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ ndoˈ ñeˈcwii tsˈiaaⁿ cwilˈaˈyoˈ. 	 השלימו נא את שמחתי בהיות לכם לב אחד ואהבה אחת ונפש אחת ורצון אחד׃


Jnda̱ chii seicandii mosoˈñeeⁿ, tsoom: “Ta, jnda̱ tuii chaˈxjeⁿ na sa̱ˈntjomˈ sa̱a̱ ndicwaⁿ wanaaⁿti.” 	 ויאמר העבד אדני כאשר צוית כן נעשה ויש עוד מקום׃


Jâ manquiuuyayâ na seineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Moisés, sa̱a̱ tsaⁿmˈaaⁿˈ meiⁿ cweˈ ticaliuuyâ yuu jnaⁿyom. 	 אנחנו יודעים כי אל משה דבר האלהים ואת זה לא ידענו מאין הוא׃


Quia joˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na tjomndye jlaˈcheⁿna. Tyoqueⁿna cwenta ñˈoom na tyotseineiⁿ Bernabé ñequio Pablo cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ ñequio ˈnaaⁿ na tyolˈana quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos na xocanda̱a̱ nluiinaˈ na cweˈ najndeii nquii tsˈaⁿ. 	 ויחרישו כל הקהל וישמעו אל בר נבא ואל פולוס מספרים את האתות והמופתים אשר הרבה האלהים לעשות על ידיהם בקרב הגוים׃


’ˈO cwiluiindyoˈ chom na cwiwixuee jo nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomnancue. Cwii tsjoom na wacatyeeⁿ xqueⁿ ta, xocanda̱a̱ nncwantyˈiu juunaˈ. 	 אתם אור העולם עיר ישבת על ההר לא תוכל להסתר׃


Tsoti Jesús no̱o̱ⁿ: —ˈU Juan, catseiljeiˈ ñˈoommeiiⁿ, catseicwanomˈ joonaˈ na mˈaaⁿ ángel na machˈee cwenta tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoom Éfeso. Catsuˈ: “Nmeiiⁿ ñˈoom na matseina̱ⁿ nnco̱ na tooˈndye ntquieeˈ cancjuu tsˈo̱o̱ ntyjaya. Ja mˈaaⁿya quiiˈntaaⁿ ntquieeˈ xjo sˈom cajaⁿ na cwicañjoomˈ nlca: 	 אל מלאך קהל אפסוס כתב כה אמר האחז בימינו שבעת הכוכבים המתהלך בתוך שבע מנרות הזהב׃


Ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ jaa nnˈaⁿ judíos ñequio nnˈaⁿ tmaaⁿˈ fariseos tqueⁿna ñˈoom na jndeiˈnaˈ. Sa̱ˈntjomna xeⁿ mˈaaⁿ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na ntyjii yuu mˈaaⁿ Jesús, catseicandii tsaⁿˈñeeⁿ joona, cha na nnda̱a̱ nntˈuena jom. 	 והכהנים הגדולים והפרושים גזרו גזרה אשר אם ידע איש את מקומו יודיענו למען יתפשהו׃


Queⁿˈ joona na cwiluiindyena na ljuˈ nˈomna ncˈe ñˈoom na mayuuˈ. Juunaˈ cwiluiiñenaˈ na mayuuˈ. 	 קדש אתם באמתך דברך אמת הוא׃


Tintsacwintyjeˈyoˈ na cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ na mañequiaa Espíritu Santo naquiiˈ nˈomˈyoˈ, ñequiiˈcheⁿ calaˈtyˈoondyoˈ ndoˈ cataⁿˈyoˈ nnoom, tincwintqueⁿˈyoˈ, ñequiiˈcheⁿ na cˈomˈcˈeendyoˈ na calaneiⁿˈyoˈ nnoom cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ. 	 והתפללו תמיד בכל עת בתפלה ותחנונים ברוח ושקדו והתאמצו על זאת להעתיר תמיד בעד כל הקדשים׃


Ndicwaⁿ matseineiⁿ Jesús ndoˈ tyjeeˈcañoom Judas, cwii jâ nnˈaⁿ na canchooˈwendyô̱. Jndyochom jndye nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿ ntyee na cwiluiitquiendye ndoˈ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsjoom. Cwileiˈcho naⁿˈñeeⁿ ncjo espadas ñequio nˈoom nchˈio. 	 עודנו מדבר והנה בא יהודה אחד משנים העשר ועמו המון רב ברחבות ובמקלות מאת ראשי הכהנים וזקני העם׃


¿Chiuu nlˈuuyo̱o̱ jeˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ? Joo nnˈaⁿ na nchii judíos cwiluiindyena tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom joona na tjaa jnaⁿ cwicolaˈxmaⁿna, ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿñê. Ndoˈ majootona na nchii ñelˈueena na nluiˈnˈmaaⁿndyena. 	 ועתה מה נאמר הגוים אשר לא רדפו אחרי הצדקה השיגו את הצדקה היא הצדקה אשר מתוך האמונה׃


Xjeⁿ na majaacuo̱nnaⁿˈaⁿ tsˈom wˈaandaa, tjatseicandyooˈñe juu tsˈaⁿ na ñeseixmaⁿ jndyetia naquiiˈ tsˈom, macaⁿ na wjaa ñˈeⁿñê. 	 ויהי ברדתו אל האניה התחנן אליו האיש אשר היה אחוז שדים לתתו לשבת עמו׃


Ndoˈ mati quia tyomˈaaⁿya Tesalónica nchii cweˈ ñejom ndiiˈ jlaˈcwanomˈyoˈ tsjo̱ˈñjeeⁿ na teijndeiˈyoˈ ja ˈnaⁿ na matseitjo̱o̱naˈ ja. 	 כי גם בתסלוניקי שלחתם לי את צרכי פעם ושתים׃


Ñequio Espíritu Santo seijndo̱ˈ tsˈom mosoˈ David. Joˈ na seiljeiⁿ ñˈoom na tsuˈ. Tsoom: ¿Chiuu na cwilaˈwjee nnˈaⁿ na nchii judíos? Ndoˈ ¿chiuu na cwilaˈtiuu nnˈaⁿ judíos cwii na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo? 	 אשר אמרת בפי עבדך דוד למה רגשו גוים ולאמים יהגו ריק׃


Cweˈ joˈ tintseintycwiiˈñe tsˈaⁿ nnom saaⁿˈaⁿ, nnom scoomˈm sa̱a̱ ñequiiˈcheⁿ wanaaⁿ na nlaˈljondyoˈ xeⁿ waa ñˈoom na jnda̱ tˈmaⁿˈyoˈ na ñeˈcalaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ nchii na jndye xuee, tintsˈaanaˈ na tileicalaˈquii nˈomˈyoˈ ndoˈ na ljoˈ nntsˈaa Satanás na nlaˈtjo̱o̱ndyoˈ. 	 אל תמנעו את עצמכם זה מזה זולתי בהסכמת שניכם על זמן קבוע להיות פנוים לתענית ולתפלה ותשובו ותתאחדו פן ינסה אתכם השטן בעבור פריצות יצרכם׃


Yocheⁿ na ñjomndyena nato, tso cwii tsˈaⁿ nnoom: —Ta, ja nntseijomndyo̱ ñˈeⁿndyuˈ meiⁿyuucheⁿ na wjaˈ. 	 ויהי בלכתם בדרך ויאמר אליו איש אדני אלכה אחריך אל כל אשר תלך׃


ˈO matseijomnaˈ chaˈcwijom nˈoom na tisˈa ta̱ cwilˈa. Ndoˈ manquiuˈyoˈ nˈoom na ticalˈa ta̱ na ya, maxjeⁿ nntˈuaˈnaˈ. Ndoˈ xeⁿ jnda̱ nntioom nnˈaⁿ joonaˈ quiiˈ chom. Maluaaˈ matseijomnaˈ na nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyoˈ ˈo xeⁿ ticalˈaˈyoˈ yuu na ya. 	 וכבר הושם הגרזן על שרש העצים והנה כל עץ אשר איננו עשה פרי טוב יגדע והשלך באש׃


Ñˈoomwaaˈ matsoom cha caˈmo̱ⁿnaˈ cwaaⁿ cwii nnom na nntjoom na nncueeⁿˈeⁿ. 	 וזאת דבר לרמוז אי זה מות הוא עתיד למות׃


’Ndoˈ jeˈ jeˈ cantyˈiaˈyoˈ, chaˈtsondyoˈ na tyoñequiaya ñˈoom nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, ntyjii na taxocantyˈiaˈnndaˈyoˈ ja. 	 ועתה הנה ידע אנכי כי אתם כלכם אשר התהלכתי בקרבכם הלוך והשמע את מלכות יהוה כי לא תוסיפו עוד ראות פני׃


Ñequiiˈcheⁿ cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ na laxmaⁿˈyoˈ cwentaaˈ Ta Jesús. Matsjo̱o̱nndaˈa: Cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ. 	 שמחו באדנינו בכל עת ועוד הפעם אמר אני שמחו׃


Tquiaaⁿ cantyja najndeii na tseixmaaⁿ na nlaˈxmaⁿna cha nnda̱a̱ nlaˈnˈmaaⁿna nnˈaⁿ ndoˈ nnda̱a̱ nntjeiiˈna jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 והיה להם השלטן לרפא את התחלאים ולגרש את השדים׃


Ee ˈo cwiljoya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cweˈ cwiquieya na mˈaⁿˈyoˈ na cwilaˈneiⁿna nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ cwiicheⁿ Jesús, tanchii nquii Jesús na tyoñequiaayâ ñˈoomˈ nda̱a̱ˈyoˈ. Ndoˈ wandyo̱ˈ espírtu na cwitoˈñoomˈyoˈ, tanchii nquii Espíritu Santo na toˈñoomˈyoˈ. Ñˈoom na cwiñequia naⁿˈñeeⁿ cantyja chiuu na nluiˈnˈmaaⁿñe añmaaⁿˈ tsˈaⁿ, wandyo̱ˈ juunaˈ ñequio ñˈoom na tyoñequiaayâ nda̱a̱ˈyoˈ. 	 כי אם יבא הבא והגיד לכם ישוע אחר אשר לא הגדנהו או אם תקחו רוח אחר אשר לא לקחתם אתו או בשורה אחרת אשר לא קבלתם אתה כי עתה היטב תשאהו׃


Ndoˈ mati nnˈaⁿ judíos na ñˈeeⁿna ñˈeⁿ Tértulo jlaˈjomndyena. Jluena na mayuuˈ na luaaˈ waa. 	 וימלאו היהודים את דבריו לאמר כי כן הוא׃


Ndoˈ tyjeˈcañoom yuscuˈñeeⁿ jom, tcoˈ xtye jo nnoom, tso: —Jeeⁿ ˈu Ta, cateijndeiˈ ja. 	 והיא באה ותשתחו לו לאמר אדני עזרני׃


’Jeˈ mamatseiˈndaaˈnaˈ tsˈo̱o̱ⁿ, ndoˈ ¿chiuu nntsjo̱o̱ cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ? ¿Aa nntsjo̱o̱: “Tsotya̱ya, cwjiˈnˈmaaⁿndyuˈ ja juu xjeⁿ na nntjo̱ⁿya nawiˈwaañe”? Sa̱a̱ xocatsjo̱o̱ na ljoˈ ee jnda̱ jndyo̱o̱ cha na nncˈio̱ cwentaa nnˈaⁿ. 	 עתה נבהלה נפשי ומה אמר הושיעני אבי מן השעה הזאת אך על כן באתי אל השעה הזאת׃


Quia na ntyˈiaya jom, tioondyo̱ jo ncˈeeⁿ chaˈcwijom tsˈoo ja. Ndoˈ teicaljoom tsˈo̱o̱ⁿ ntyjaya nacjoya, tsoom no̱o̱ⁿ: —Tintyˈueˈ. Ee maja na mˈaaⁿya najndyee cwii tjo̱o̱cheⁿ na nncuaa tsjoomnancue ndoˈ jo̱mˈaaⁿtya̱ya meiiⁿ na tacuaanaˈ. 	 וכראתי אותו ואפל לרגליו כמת וישת עלי יד ימינו ויאמר אל תירא אני הראשון והאחרון והחי׃


Ndoˈ mati teiljeii ñˈoom na tso Isaías: Nchˈiooˈ Isaí nndeiˈ tsˈoomˈndaa, jom nntseiwenaˈ na nntsa̱ˈntjoom nnˈaⁿ na nchii judíos cwiluiindye. Joona nlaˈcantyjaaˈ nˈomna jom. 	 וישעיהו אמר והיה שרש ישי אשר עמד לנס עמים אליו גוים יקוו׃


Ndoˈ jndye nnˈaⁿ tsjoom Jerusalén ñequio nnˈaⁿ na mˈaⁿ chaˈwaa tsˈo̱ndaa Judea ndoˈ mati nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantsu ˈndyoo jndaa Jordán, tyoˈoona na mˈaaⁿ. 	 ויצאו אליו ישבי ירושלים וכל יהודה וכל ככר הירדן׃


Ndoˈ cwiindye joona, tsˈaⁿ na maˈmo̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés taˈxˈeeⁿ cwii ñˈoom nnom Jesús cha catˈuiinaˈ juu. Tsoom: 	 ואחד מהם מבין בתורה שאל אתו לנסותו לאמר׃


Ncˈe na jeeⁿ tˈmaⁿ cwiluiiñe Cristo, joˈ chii macaⁿnaˈ na jaa nnˈaⁿ na cwilaˈyuuˈa ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom qua̱ⁿtya̱a̱cheⁿ cwenta ñˈoom na cwindya̱a̱ya, tintsˈaanaˈ na nˈndya̱a̱ya joonaˈ. 	 לכן אנחנו חיבים ביותר להכין לבבנו אל אשר שמענו פן ילוז ויאבד ממנו׃


Juu tsˈaⁿ na nnda̱a̱ nntseineiⁿ cwiicheⁿ nnom ñˈoom na tjachuiiˈ, jaawijndeii cheⁿnqueⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na matseineiⁿ ñˈoom na maˈmo̱ⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nnom, tsˈiaaⁿˈñeeⁿ machˈeenaˈ na ˈoonajnda̱ nnˈaⁿ tmaaⁿˈ cwentaaⁿˈaⁿ. 	 המדבר בלשון בונה את נפשו והמתנבא בונה את העדה׃


Ndoˈ mati ˈo naⁿnom na mˈaⁿ lcuuˈyoˈ, cˈoomˈya nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿna, calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ joona na ticweˈntyjo̱ na jnda̱na chaˈna ˈo, sa̱a̱ mati ncˈe juu naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na ñecwii xjeⁿ mañequiaaⁿ na laxmaⁿna na ticantycwii na cwitaˈndoˈna chaˈxjeⁿ ˈo. Luaaˈ calˈaˈyoˈ cha tintseicuˈnaˈ na nñeeⁿ ñˈoom na cwitaⁿˈyoˈ nnoom. 	 וכן אתם האנשים שבו עמהן בתבונה כי כלי רפה האשה ותנו לה כבוד כי גם להן יש חלק בנחלת מתנת החיים פן תכלאו מתפלותיכם׃


Quia joˈ tuo̱ naⁿˈñeeⁿ lˈaandaa nchˈuˈñeeⁿ. Tyˈena tquiena Capernaum na tyˈecalˈueena Jesús. Ee jlaˈno̱ⁿˈna na tacˈoomñê yuu na tquiaaⁿ na tcwaˈna, meiⁿ jâ nnˈaⁿ na tˈmaaⁿ na calaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê tsˈiaaⁿ na machˈeeⁿ. 	 ויהי כראות המון העם כי ישוע איננו שם אף לא תלמידיו וירדו גם הם באניות ויבאו אל כפר נחום לבקש את ישוע׃


sa̱a̱ mati quitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ Nquii na matsa̱ˈntjom ja na tyuaaˈ nncjo̱ cando̱o̱ˈa ˈo. 	 ובטחתי באדנינו אשר גם אנכי אבוא אליכם במהרה׃


Ncuee na jnda̱ teinom, Tyˈo̱o̱tsˈom seiquii tsˈoom ñequio nnˈaⁿ cantyja na tijndo̱ˈ nˈomna, sa̱a̱ jeˈ jeˈ chaˈtso nnˈaⁿ meiⁿyuucheⁿ joo na mˈaⁿna matsa̱ˈntjoom na calcweˈ nˈomna. 	 לכן עתה אחרי עבר אלהים על ימות הסכלות מצוה הוא את כל בני האדם בכל אפסי ארץ כי שוב ישובו׃


Ndoˈ na jaawixuee ntyee na cwiluiitquiendye tjomndyena ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ tsjoom ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio chaˈtso naⁿmanˈiaaⁿ cwentaa nnˈaⁿ judíos. Jlaˈjndaaˈndyena. Jnda̱ joˈ jlaˈtyeⁿna Jesús, tyˈeñˈomna jom. Tyˈecatioona cwenta jom lˈo̱ Pilato. 	 וישכימו ראשי הכהנים עם הזקנים והסופרים וכל הסנהדרין בבקר ויתיעצו ויאסרו את ישוע ויוליכהו משם וימסרהו אל פילטוס׃