Ee maxjeⁿ nlquieˈcañom profetas na tiyuuˈ ñˈoom cwiñequia ñequio nnˈaⁿ na nlue na joona cwiluiindyena Cristo. Nlˈana jndye nnom ˈnaaⁿ tˈmaⁿ ñequio tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na nncjaaweeˈ nˈom nnˈaⁿ hasta nquiee nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ nñequioˈnnˈaⁿ tsˈiaaⁿˈñeeⁿ joona xeⁿ na nnda̱a̱ nlˈana. Sa̱a̱ Tyˈo̱o̱tsˈom tixonquiaaⁿ na nnda̱a̱ nlˈana. 	 כי יקומו משיחי שקר ונביאי שקר ונתנו אתות ומופתים להתעות אף את הבחירים אם יוכלו׃


Ee ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na seiljeii Isaías, matsonaˈ: Chaˈtsondye nnˈaⁿ matseijomnaˈ joona chaˈcwijom tsco jnda̱a̱. Ndoˈ juu na tˈmaⁿ na cwiluiindyena matseijomnaˈ juunaˈ chaˈcwijom ljaaˈ tsco jnda̱a̱. Sa̱a̱ quia na cwicaaⁿ tsco jnda̱a̱, cwiquiaa ljaaˈnaˈ, 	 כי כל בשר חציר וכל כבוד איש כציץ השדה יבש חציר נבל ציץ׃


Quia joˈ jñomnnaaⁿˈaⁿ cwiicheⁿ mosoomˈm. Juu tsaⁿˈñeeⁿ jñomna ljo̱ˈ. Jlaˈquieeˈndyena xqueⁿ ndoˈ tyolaˈjnaaⁿˈna juu. 	 ויסף לשלח אליהם עבד אחר ואתו סקלו באבנים ומחקו ראשו וישלחהו נכלם׃


Luaa tuii, jndyontyjo̱ cwii yuscu naxeⁿˈ Jesús na nioom wiiˈ. Yuscuˈñeeⁿ jnda̱ canchooˈwe chu na tyoocameintyjeeˈ na cwicaa nioomˈm. Jndyotseicandyooˈñê, tˈueeⁿ ˈndyoo liaaˈ Jesús. 	 והנה אשה זבת דם שתים עשרה שנה נגשה מאחריו ותגע בציצת בגדו׃


Ndyee naⁿˈñeeⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús, jnda̱ na jndyena ñˈoomwaaˈ, tyˈetaˈnquiona xjeⁿ nomtyuaacheⁿ ee jeeⁿ tˈmaⁿ jlaˈcatyuendyena. 	 ויהי כשמע התלמידים ויפלו על פניהם וייראו מאד׃


Ee nchii ñequiiˈcheⁿ ncˈoomˈ tsˈom tsˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ. Cˈoomˈ tsˈoom cantyja ˈnaaⁿ ntˈomcheⁿ ncˈiaaⁿˈaⁿ na cwilaˈyuˈ, cwaaⁿ cwii na nntsˈaaⁿ na nnteijndeiinaˈ joona na nncˈoonajnda̱na cantyja na cwilaˈyuˈna. 	 איש איש אל יבקש את תועלת עצמו כי אם את תועלת רעהו׃


Ndoˈ na luaaˈ waa, ¿cwaaⁿ cwii nnom na jnda̱a̱ tueˈntyjo̱ sˈaa weloo welooya Abraham cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ? 	 ועתה מה נאמר על אברהם אבינו מה זה השיג לפי הבשר׃


Jnda̱ tquiena na waa wˈaa, tso tsotyeeⁿ nda̱a̱ mosooˈ: “Cwa queⁿndyoˈ quiaˈyoˈ liaa na yati, ndoˈ calaˈcweˈyoˈ joonaˈ jom. Ndoˈ catjaaˈndyoˈ tseiˈxˈii tsˈo̱o̱ⁿ calaˈñjomˈyoˈ lcoom jom. 	 ויאמר האב אל עבדיו הוציאו את השמלה הטובה מכלן והלבישהו ותנו טבעת על ידו ונעלים ברגליו׃


Ndoˈ mati Herodes ñequio sondaro ˈnaaⁿˈaⁿ, cweˈ tyoncona Jesús ndoˈ tyolaˈjnaaⁿˈna jom. Jlaˈcweena jom cwii liaa na jnda, jnda̱ chii jlaˈcwanomnndaˈna jom na mˈaaⁿ Pilato. 	 ויבז אתו הורדוס עם צבאותיו ויהתל בו וילבש אותו בגד זהורית וישלחהו אל פילטוס׃


Ñetˈoomnaˈ ndooˈ ntyjiˈ na tilˈueñê, sa̱a̱ jeˈ jnda cwiluiiñê cantyja ˈnaⁿˈ ndoˈ mati ja. 	 אשר מלפנים לא הועיל לך ועתה הוא להועיל גם לך גם לי והשיבתיו אליך׃


Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, juu xuee na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ, matˈmaⁿti nlcoˈwiˈnaˈ nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ yuu na tîcatoˈñoom nnˈaⁿ ñˈoom naya, nchiiti na nlcoˈwiˈnaˈ nnˈaⁿ ndyuaa Sodoma ñequio Gomorra na teiyo seityuiiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwii cwii tsjoomna ncˈe na wiˈndye naⁿˈñeeⁿ. 	 אמן אמר אני לכם כי יקל לארץ סדום ועמרה ביום הדין מן העיר ההיא׃


Cataⁿˈyoˈ nnoom na nluiˈnˈmaaⁿndyo̱ luee joo nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsˈo̱ndaa Judea na tiñeˈcalaˈyuˈ. Ndoˈ mati joo nnˈaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿ Jerusalén nncjaaweeˈ nˈomna na nntoˈñoomna naya na jo̱ñˈo̱ⁿ cwentaana. 	 למען אשר אנצל מהסוררים בארץ יהודה ויערב על הקדושים שמושי לשם ירושלים׃


ˈU Tsotya̱ya, quiaaˈ na catseitˈmaaⁿˈñenaˈ ˈu. Xjeⁿˈñeeⁿ teicˈuaa jndyeeˈ Tsotyeeⁿ cañoomˈluee. Tˈo̱: —Jnda̱ tquia na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ ja ndoˈ wjaatseitˈmaaⁿˈñetinaˈ ja. 	 אבי פאר את שמך ותצא בת קול מן השמים גם פארתי וגם אוסיף לפאר׃


Macweˈ joˈ ˈo nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, ncˈe na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na jeeⁿ wiˈ tsˈoom jaa, macaⁿˈa nda̱a̱ˈyoˈ yocheⁿ na cwitsaamˈaⁿtiˈyoˈ na nñequiandyoˈñˈeⁿˈyoˈ na nlaˈxmaⁿˈyoˈ chaˈcwijom quiooˈ na cwilaˈcwjee nnˈaⁿ judíos, cwii nnom na ljuˈ, na cjaaweeˈ tsˈoom. Na nlˈaˈyoˈ na ljoˈ jeeⁿ xcwe nlaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ jom. 	 ועתה הנני מזהיר אתכם אחי ברחמי אלהים אשר תשימו את גויותיכם קרבן חי וקדוש ונרצה לאלהים והיתה זאת עבודתכם השכלית׃


Cwitsquia̱a̱ya joˈ joˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nato xco. Juunaˈ mañequiaanaˈ na ticantycwii na wandoˈ tsˈaⁿ. Cristo seijndaaˈñê natowaaˈ quia na tjaaˈñe tsˈaⁿ lantsa tseiˈntsqueeⁿˈeⁿ. Na luaaˈ tjoom matseijomnaˈ chaˈcwijom quia na tˈiooˈ liaa tco na ñentyja yuu na tyowjaaquieeˈ tyee cuarto na macanda̱ na ljuˈticheⁿ. 	 דרך חדש וחי אשר חדש לנו בפרכת היא בשרו׃


ˈO nnˈaⁿya, cwitaaⁿyâ na calaˈtmaaⁿˈndyoˈ nnˈaⁿ na cwilˈa tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom quiiˈntaaⁿˈyoˈ na cwijndooˈna tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ ndoˈ na cwilaˈjndo̱ˈna nˈomˈyoˈ. 	 והננו מבקשים מכם אחי להכיר את העמלים בכם ואשר הם נצבים עליכם באדון ומוכיחים אתכם׃


Xeⁿ na ndi mˈaaⁿ tsjoomnancue, meiⁿ xocˈoomnaˈ jom na nntseixmaaⁿ tyee, ee mˈaⁿ ntyee ljooñe na cwinequia quiooˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ matseijndaaˈñe ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 והנה אלו היה בארץ לא היה כהן כי יש פה הכהנים המקריבים הקרבנות לפי התורה׃


Sˈaaⁿ tyˈoo, tsoom: —Nomjndaaya mañeˈcueeⁿˈeⁿ. ¿Aa tijoom nntsaˈ cwii nayaˈñeeⁿ na nncjaˈ, cjaˈcatiooˈ lˈo̱ˈ nacjoomˈm cha na nnˈmaaⁿ na nncwandoˈtyeeⁿ? 	 ויתחנן אליו מאד לאמר בתי הקטנה חלתה עד למות אנא בוא נא ושים ידיך עליה למען תרפא ותחיה׃


Nnˈaⁿ fariseos ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, jnaⁿna Jerusalén, tquiena na mˈaaⁿ Jesús. 	 ויקהלו אליו הפרושים ומן הסופרים אשר באו מירושלים׃


Ndoˈ ncˈe na luaaˈ, jndati ntyjeeⁿ ˈo na majaañjoomˈ tsˈoom na tyolaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ ñˈoom na tsoom nda̱a̱ˈyoˈ, na ñequio na tyotueˈndyoˈcjeˈyoˈ ndoˈ na cwicatyueˈ neiⁿˈyoˈ. 	 וביותר מעיו המו לכם בזכרו את משמעת כלכם ואת אשר קבלתם אתו ביראה ובחרדה׃


Cwantindyena to̱ˈna na tyojñomna ndaajnaⁿˈ jom. Jlaˈcata̱ˈna nnoom, tyotmeiiⁿˈna ndaˈ jom, jluena: —Cjaaweeˈ ˈndyoˈ ˈñeeⁿ tquiaa ˈu. Mati nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom tyoñeˈquiana ndaˈ watmeiiⁿ nnoom. 	 ויחלו מהם לרק בו ויחפו את פניו ויכהו באגרף ויאמרו אליו הנבא והמשרתים הכאיבהו בהכותם אותו על הלחי׃


Ndoˈ ncˈe na ljoˈ, cwii cwii ndiiˈ na mañequiaanaˈ na nnda̱a̱ nnteiˈjndeiiya nnˈaⁿ, calˈaaya na ljoˈ, majndeiiticheⁿ joo nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈom. 	 לכן כאשר העת בידנו נעשה נא את הטוב עם כל אדם וביותר עם בני אמונתנו׃


ee tsˈaⁿ na nncjaquieeˈ yuu na mawajndye Tyˈo̱o̱tsˈom, nncwajndye cantyja na machˈee chaˈxjeⁿ nqueⁿ tajñeeⁿ tsˈiaaⁿ na sˈaaⁿ. 	 כי הבא אל מנוחתו גם הוא שבת ממלאכתו כמו האלהים משלו׃


Xeⁿ cwilˈaˈyoˈ na ya nnˈaⁿndyoˈ cweˈ tomti ñˈeⁿ nnˈaⁿ na mati cwilˈa na ya nnˈaⁿndyena ñˈeⁿndyoˈ, ¿yuu waa na jeeⁿ ya cwilˈaˈyoˈ? Ee mati nnˈaⁿ na cwilaˈxmaⁿ jnaⁿ majoˈti cwilˈana. 	 ואם תיטיבו למטיביכם מה הוא חסדכם גם החטאים יעשו כן׃


Ee matseijomnaˈ chaˈxjeⁿ cwii yuscu na jnda̱ toco, matseityeⁿ ljeii jom ñequio saaⁿˈaⁿ yocheⁿ na wandoˈ. Sa̱a̱ xeⁿ nncueˈ quia joˈ cwindyaañê lˈo̱ ljeii ˈnaaⁿna. 	 כי אשה בעלת בעל קשורה היא באישה כפי התורה בחייו ובמות הבעל פטורה היא מתורת בעלה׃


sa̱a̱ candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱ na jnda̱ tyjeeˈ Elías sa̱a̱ tîcalaˈno̱ⁿˈ nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Lˈana chaˈxjeⁿ na lˈue nˈomna ñˈeⁿñê. Ndoˈ malaaˈtiˈ nlˈana ñˈeⁿndyo̱ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 אבל אמר אני לכם כי אליהו כבר בא ולא הכירהו ויעשו בו כרצונם וכן גם בן האדם יענה על ידם׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na maˈndii waaˈ oo scuuˈ, ntyjee, tsotye, tsondyee, oo ntseinda ncˈe na matseijomñe cantyja ˈnaaⁿˈ na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, 	 ויאמר אליהם אמן אמר אני לכם אין איש אשר עזב את ביתו או את אבותיו או את אחיו או את אשתו או את בניו למען מלכות האלהים׃


Quia joˈ teicˈuaa cwii jndye nacañoomˈ tio, tso: Chaˈtsondyoˈ ˈo na cwindyeˈntjomˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈoomya, calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ jom. ˈO nnˈaⁿ na cwicatyueˈyoˈ jom, meiiⁿ na cje cwilˈaˈyoˈ, meiiⁿ na tˈmaⁿ cwiluiindyoˈ, calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ jom. 	 וקול יוצא מן הכסא ויאמר הללו את אלהינו כל עבדיו ויראיו הקטנים עם הגדולים׃


Tsoti Pedro: —ˈO nnˈaⁿya Israel, candyeyaˈyoˈ na nntsjo̱o̱ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús tsaⁿ na jnaⁿ Nazaret. Tquiooˈ na nquii Tyˈo̱o̱tsˈom jñom jom ee jndye nnom tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ sˈaaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na nchii na nnda̱a̱ nnluii na cweˈ tsˈaⁿ nntsˈaa, meiⁿ xocjaantyjo̱o̱ˈ nˈom nnˈaⁿ chiuu tuiiyuu. Ndoˈ ˈo manquiuˈyoˈ na ljoˈ ee cantyja najndeii na matseixmaⁿ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ na tyochˈee Jesús ˈnaaⁿ tˈmaⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 אנשי ישראל שמעו הדברים האלה ישוע הנצרי האיש אשר נאמן לכם מאת האלהים בגבורות ובמופתים ובאתות אשר האלהים עשה על ידו בתוככם כאשר ידעתם גם אתם׃


ˈU neiⁿˈ na cwilˈa nnˈaⁿ yuu na ya, ndoˈ jeeⁿ jndoˈ natia na cwilˈana, Ncˈe na ljoˈ, nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na matseitˈmaaⁿˈndyuˈ, jnda̱ tjeiiⁿˈeⁿˈ ˈU, ndoˈ mañequiaaⁿ na neiⁿˈtiˈcheⁿ ˈu, nchiiti ncˈiaˈ. 	 אהבת צדק ותשנא רשע על כן משחך אלהים אלהיך שמן ששון מחבריך׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cwitaˈya ncˈiaa na cho tiaˈ, na luaaˈ cwilˈana cwinomna cwii na nntsˈaanaˈ chaˈcwijom cwiweˈ ntjom ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ naljoˈ, jndye ncueˈ nntsˈaanaˈ na matyˈiomyanaˈ. 	 ופרי הצדקה בשלום יזרע לעשי השלום׃


Juu na tyotseitsˈoomñe Juan nnˈaⁿ, ¿yuu jnaⁿ najndeii na tyotseixmaaⁿ? ¿Aa na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom? oo ¿aa nnˈaⁿ jlue na ljoˈ catsˈaaⁿ? Catˈo̱ˈyoˈ. 	 טבילת יוחנן המן השמים היתה אם מבני אדם השיבוני׃


Tso Agripa nnom Festo: —Nnda̱a̱ na nndyaañe tsaⁿmˈaaⁿˈ xeⁿ nchii na tcaaⁿ na nncuˈxeⁿ nquii tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma jom. 	 ויאמר אגרפס אל פסטוס האיש הזה יוכל להפטר לולא קרא את הקיסר לדינו׃


Jnda̱ na teicheⁿ tiaˈ tˈmaⁿˈñeeⁿ, Pablo tqueeⁿˈeⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Tyotseineiiⁿ nda̱a̱na ñˈoom na nñequiaanaˈ na tˈmaⁿ nˈomna. Ndoˈ tˈmaⁿndye ntyjeena. Jnda̱ chii jlueeⁿˈeⁿ tjaaⁿ ndyuaa Macedonia. 	 ואחרי אשר שקטה המהומה קרא פולוס לתלמידים ויברכם ויצא ללכת אל מקדוניא׃


Sa̱a̱ nchii nnco̱ tseixmaⁿya na nntseijndaaˈndyo̱ ˈñeeⁿ juu nncwacatyeeⁿ ntyjaaˈa ntyjaya oo ntyjatymaaⁿˈ. Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nñequiaaⁿ nayaˈñeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na jnda̱ seijndaaˈñê na nntoˈñoom juunaˈ. 	 אך שבת לימיני ולשמאלי אין בידי לתתה בלתי לאשר הוכן להם׃


Ndoˈ yocheⁿ na cwitmeiiⁿˈna ljo̱ˈ jom, seineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, matsoom: —Ta Jesús, coñomˈ añmaⁿ ˈnaⁿya. 	 ויסקלו את אסטפנוס והוא משוע ואמר אדני ישוע קבל את רוחי׃


Quia joˈ to̱ˈ ángelˈñeeⁿ tjoomˈm xjo carwato ˈnaaⁿˈaⁿ nnom tsjoomnancue. Seitjoom nˈeiiⁿ uva lˈo̱o̱ na meintyjeeˈ joˈ joˈ. Tioom ta̱ˈñeeⁿ tsˈom cwii catsiuuˈ tsjo̱ˈ yuu na nluiiˈ ndaaˈnaˈ. Tsˈiaaⁿˈñeeⁿ maˈmo̱ⁿnaˈ cantyja na cwajndii nntjoom nnˈaⁿ na matseiwˈii Tyˈo̱o̱tsˈom joona. 	 וינף המלאך את מגלו על הארץ ויבצר את אשכלת גפן הארץ וישליכם בגת חמת אלהים הגדולה׃


Matsoom: —Luaa matseiˈno̱ⁿˈa ˈo re, xeⁿ nntsaatya̱a̱ya nntjo̱o̱ⁿya nata̱ˈ, ndoˈ tˈmaⁿ nntsuundyo̱. Nchii macanda̱ canchuu ñequio wˈaandaa, sa̱a̱ mati ncjo̱o̱ya nncwja̱a̱ya. 	 ויאמר אליהם אנשים ראה אני כי הליכתנו תהיה אך מרי ונזק גדול לא לבד למעמסה ולאניה כי אם גם לנפשותינו׃


Majndye nnˈaⁿ na tyolaˈjomndye ñˈoom na tyoñequiaaⁿ, quia jndyena ñˈoomwaaˈ jluena: —Jeeⁿ jndeiˈnaˈ ñˈoom na matseineiiⁿ, tixocanda̱a̱ nlajomndyo̱ juunaˈ. 	 ורבים מתלמידיו כשמעם אמרו קשה הדבר הזה מי יוכל לשמע אתו׃


Ee cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, nchii nnˈaⁿ na cweˈ cwindye chiuu matsa̱ˈntjom ljeiiˈñeeⁿ maqueeⁿ joona na tjaa jnaⁿ laˈxmaⁿna, macanda̱ nnˈaⁿ na cwilˈa chiuu na matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 כי לא שמעי התורה צדיקים לפני האלהים כי אם עשי התורה הם יצדקו׃


Jnda̱ na tsoom na luaaˈ, tjoomˈm ndaajnaⁿˈ nomtyuaa. Sˈaaⁿ tsooˈ ñequio juunaˈ, jnda̱ joˈ tyˈoomñê tsooˈñeeⁿ luaˈnnom tsaⁿnchjaaⁿˈ. 	 ויהי כדברו זאת וירק על הארץ ויעש טיט מן הרוק וימרח את הטיט על עיני העור׃


Mantyja to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyoñequiaaⁿ ñˈoom quiiˈ lanˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos na nquii Jesús cwiluiiñê Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וימהר ויקרא בבתי הכנסיות את המשיח לאמר כי הוא הוא בן האלהים׃


Ndoˈ ncˈe na ticaˈndyencˈuaaˈndyoˈ nntoˈñoomˈyoˈ na ticantycwii na nntandoˈyoˈ. 	 בתוחלתכם קנו לכם את נפשתיכם׃


Sa̱a̱ tso Abraham nnoom: “Jndaaya, cjaañjoomˈ tsˈomˈ chaˈtso na ya na ñetoˈñomˈ xjeⁿ na ñetandoˈ, ndoˈ Lázaro wiˈ ñetjoom. Sa̱a̱ jeˈ jeˈ jom ljoo mawajñeeⁿ ndoˈ ˈu jeˈ, wiˈ matjomˈ. 	 ויאמר אברהם בני זכר כי לקחת טובך בחייך וגם לעזר לקח את הרעות ועתה הוא ינחם ואתה תצטער׃


Simón Pedro tˈo̱o̱ⁿ, matsoom: —Jeeⁿ ˈu Ta, ticatsonaˈ na nlaˈjomndyô̱ ñˈeⁿ cwiicheⁿ tsˈaⁿ, ee ñˈoom na matseineiⁿˈ mañequiaanaˈ na ticantycwii na cwitando̱o̱ˈâ. 	 ויען אתו שמעון פטרוס אדני אל מי נלך דברי חיי עולמים עמך׃


Ja Pablo cwiluiindyo̱ apóstol cwentaaˈ Jesucristo. Jom tyˈioom tsˈiaaⁿ ja na matseixmaⁿya tsˈaⁿ na majñom Tyˈo̱o̱tsˈom jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na nñequiaya ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ cantyja na macwjiˈnˈmaaⁿñê joona. 	 פולוס עבד ישוע המשיח מקרא להיות שליח ונבדל לבשורת אלהים׃


Jnda̱ ncue na tsoom na luaaˈ, quia joˈ teiqueeⁿ, ntyˈiaaⁿˈaⁿ na meintyjeeˈ Jesús joˈ joˈ, sa̱a̱ ticwajnaⁿˈaⁿ na nquii Jesús joˈ. 	 ויהי בדברה זאת ותפן אחריה ותרא את ישוע עמד ולא ידעה כי הוא ישוע׃


Ndoˈ jlaˈjnaaⁿˈ naⁿˈñeeⁿ tsˈaⁿ na ñetˈoom na nchjaaⁿˈ. Jluena: —ˈU cwiluiindyuˈ tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈoomˈm, sa̱a̱ jâ cwilajomndyô̱ ñˈoom na tyoñequiaa Moisés. 	 ויחרפו אתו ויאמרו אתה תלמידו ואנחנו תלמידיו של משה׃


Mayuuˈ na ljoˈ. Ndoˈ jndye nnom niom na cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na ljoˈ. Najndyee ncˈe na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoomˈm nda̱a̱na. 	 הרבה מכל פנים בראשון כי הפקדו בידם דברי אלהים׃


Quia na wiˈ tsiaˈ, nchii ñequiiˈcheⁿ ndaatioo maˈuaˈ. Mati cˈuaˈ chjoowiˈ winom. 	 אל תרבה לשתות עוד מים כי אם קח מעט יין בעבור בטנך ואשר פעמים רבות חלה אתה׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na jndye ñˈoomwaaˈ, tyolue: —¿Quia joˈ ˈñeeⁿ juu nnda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿñe? 	 ויאמרו השמעים ומי יוכל להושע׃


Ndoˈ tsoticheⁿ no̱o̱ⁿ: —Jnda̱ jnda̱a̱ˈ chaˈtso. Ja mˈaaⁿya cwii tjo̱o̱cheⁿ na nluii chaˈtso, ndoˈ maxjeⁿ nncˈo̱o̱ⁿya quia na jnda̱ ntyue chaˈtso. Cwiluiindyo̱ xˈe chaˈtso ndoˈ mati ntyjii chiuu cwintycwiinaˈ. Juu tsˈaⁿ na ñeˈcˈuu ndaa, ja cweˈ yuu nñequia ndaa xo̱ˈ ncˈuu, ndaa na mañequiaanaˈ na wandoˈ tsˈaⁿ. 	 ויאמר אלי היה נהיתה אני האלף והתו הראש והסוף אני אתן לצמא ממעין מים חיים חנם׃


Quia na tjaqueⁿˈeⁿ quiiˈ wˈaa, tyˈentyjo̱ naⁿnchjaaⁿˈñeeⁿ naxeeⁿˈeⁿ. Tsoom nda̱a̱na: —¿Aa cwilayuˈyoˈ na nnda̱a̱ nntsˈaaya na nntyˈiaˈyoˈ? Tˈo̱o̱na nnoom jluena: —Ta, cwilayuuˈâ na nnda̱a̱ nntsaˈ. 	 וכבואו הביתה נגשו אליו העורים ויאמר אליהם ישוע המאמינים אתם כי יש לאל ידי לעשות זאת ויאמרו אליו כן אדנינו׃


Pedro tyomanoom tyojaacanoomˈm nnˈaⁿ na cwilayuˈ. Mati tsjoom Lida tjacanoomˈm nnˈaⁿ na laxmaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויהי בסבב פטרוס בכל המקמות וירד גם אל הקדושים אשר ישבו בלד׃


Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na neiiⁿˈ cwii yuchjoo chaˈna tyochjoomˈaaⁿ, maja neiiⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 וכל אשר יקבל ילד אחד כזה בשמי אותי הוא מקבל׃


Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na ticantyjaaˈ tsˈom na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom juu chaˈna ntyjaaˈ tsˈom cwii yucachjoo, tsaⁿˈñeeⁿ xocanda̱a̱ nncjaaquieeˈñe joˈ joˈ. 	 אמן אמר אני לכם כל אשר לא יקבל את מלכות האלהים כילד הוא לא יבא בה׃


’Joˈ chii quia na maˈtiooˈ ˈnaⁿ jo nnom tio na mañequiaaˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ xeⁿ juu xjeⁿˈñeeⁿ macjaañjoomˈ tsˈomˈ na tiya mˈaaⁿ xˈiaˈ ñˈeⁿndyuˈ, 	 לכן אם תקריב קרבנך אל המזבח ושם תזכר כי יש לאחיך דבר עליך׃


na catseineiⁿˈ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ. Cˈomcˈeendyuˈ na nntsaˈ tsˈiaaⁿwaaˈ meiiⁿ naaⁿ ticanaaⁿndyuˈ, cwilˈueeˈndyuˈ juunaˈ cha nñeˈquiandye nnˈaⁿ, cha nntseitiaˈnaˈ tsˈaⁿ na tixcwe mˈaaⁿ, ndoˈ na nñequiaanaˈ na tˈmaⁿ tsˈom tsˈaⁿ ndoˈ na mˈmo̱ⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ ñequio na nioomˈcheⁿ tsˈomˈ. 	 הכרז את הדבר והתמד בין בעתו בין שלא בעתו הוכח וגער והזהר בכל ארך רוח והוראה׃


Tsoom nda̱a̱na: “Cwa catsaˈyoˈ na waa ntjom ˈnaⁿya na nlˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ. Ja nntiomlˈuaya ˈo chaˈxjeⁿ na matsonaˈ.” Mana tyˈe naⁿˈñeeⁿ. 	 ויאמר להם לכו גם אתם אל כרמי וכישר אתן לכם וילכו׃


Ndoˈ quia tso Jesús: “Maja luaa joˈ”, seilcweˈntyaˈnaˈ joona hasta xjeⁿ nomtyuaacheⁿ tquiaandyena. 	 ויהי בדבר ישוע אליהם אני הוא ויסגו אחור ויפלו ארצה׃


Sa̱a̱ quia jndyena na luaaˈ tso Jesús, quia joˈ chaˈtso nnˈaⁿ na tooˈndye watsˈom, jeeⁿcheⁿ ndyaˈ jlaˈwjeena. 	 וימלאו כל אשר בבית הכנסת חמה בשמעם את אלה׃


Joˈ chii meiⁿquia tsˈaⁿ na mantyjii na catsˈaa yuu na matyˈiomyanaˈ, ndoˈ ticatsˈaa, maxjeⁿ jnaⁿ tseixmaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 לכן היודע לעשות הטוב ולא יעשנו והיה בו חטא׃


Ndoˈ matso Jesús nnom: —ˈO maxjeⁿ tixocalaˈyuˈyoˈ na waa najndo̱ xeⁿ ticantyˈiaˈnda̱a̱ˈyoˈ na nntsˈaa yuu na xocanda̱a̱ na nluii na cweˈ tsˈaⁿ nntsˈaa. 	 ויאמר אליו ישוע אם לא תראו אתות ומופתים לא תאמינו׃


Tso Jesús nnom: —ˈU Simón, jnda Jonás, tˈmaⁿ waa na matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom ˈu na luaaˈ matseiˈno̱ⁿˈ. Ee nchii cweˈ tsˈaⁿ na tˈmo̱ⁿ ñˈoommeiⁿˈ njomˈ. Nquii Tsotya̱ya na mˈaaⁿ cañoomˈluee tquiaaⁿ na matseiˈno̱ⁿˈ cantyja ˈnaⁿya. 	 ויען ויאמר אליו אשריך שמעון בר יונה כי בשר ודם לא גלה לך את זאת כי אם אבי שבשמים׃


Ndoˈ Cornelio quia na jnda̱ tja ángel na seineiⁿ ñˈeⁿñê tcwaaⁿ we mosoomˈm ndoˈ cwii sondaro. Sondaroˈñeeⁿ matseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ mandiˈntjoom nnom Cornelio. 	 וילך לו המלאך הדבר אל קרניליוס ויקרא אל שנים מעבדי ביתו ואל איש מלחמה אחד ירא אלהים מן העמדים תמיד לפניו לשרתו׃


Ja ˈndyootsˈa tiom cwiluiindyo̱. Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nncjaaquieeˈ cantyja ˈnaⁿya, tsaⁿˈñeeⁿ nluiˈnˈmaaⁿñê. Nntseijomnaˈ jom chaˈcwijom cwii catsmaⁿ na maljeiiyoˈ na nlcwaˈ na macaluiˈyoˈ tiomˈñeeⁿ ndoˈ na macwjeeˈnndaˈyoˈ. 	 אנכי הדלת איש כי יבוא בי יושע ובצאתו ובבואו ימצא מרעה׃


Sa̱a̱ waa cwii na jeeⁿ majoˈndyo cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. Mˈaⁿˈyoˈ na jndooˈyoˈ tsˈiaaⁿ na laˈxmaⁿ nnˈaⁿ tmaaⁿˈ na jndyu nicolaítas, ndoˈ mati nnco̱ jndo̱ya ljoˈ na cwilˈana. 	 אבל זאת היא לך כי תשנא את מעשי הניקלסיים אשר שנאתים גם אני׃


Jnda̱ joˈ tjañˈoom Pablo ñequio Silas waⁿˈaⁿ, tquiaaⁿ na tcwaˈna. Jom ndoˈ ñequio chaˈtso nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ neiiⁿna na jnda̱ macwilayuˈna ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויעלם אל ביתו וישם שלחן לפניהם ויגל עם כל ביתו על היותו מאמין באלהים׃


Jnda̱ na jnomˈ tsˈaⁿ lqueeⁿˈñeeⁿ cwiˈoomnaˈ, wjaawindyenaˈ, mawinomˈnaˈ chaˈtso ntjom na tiquiwindye. Cwileitanaˈ hasta cantsaa na cwiˈoontyja cwitaˈjndyeeyoˈ ncwaⁿˈ lˈo̱ tsˈoomˈñeeⁿ. 	 ואחרי הזרעו יעלה ויגדל על כל הירקות ועשה ענפים גדולים עד אשר יוכלו עוף השמים לקנן בצלו׃


¿Aa ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ quia na teitsˈoomndyo̱, tjaaˈñenaˈ jaa cantyja na tueˈ Cristo Jesús? 	 או האינכם ידעים כי כלנו הנטבלים למשיח ישוע למותו נטבלנו׃


Ndoˈ na luaaˈ, nleijndye ˈnaⁿˈyoˈ cha ñequio na xcweeˈ nˈomˈyoˈ nnda̱a̱ nnteijndeiˈyoˈ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. Ndoˈ quia na nntsañˈo̱o̱ⁿyâ tsjo̱ˈñjeeⁿ na cwiñequiaˈyoˈ nntsˈaanaˈ na joo nnˈaⁿ na matseitjo̱o̱naˈ nñequiana na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 למען תעשירו בכל לכל התמימות הפעלת תודה לאלהים על ידינו׃


Tjaweeˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿ David. Ñeˈcatsˈaaⁿ wˈaa yuu na nncˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom na tyotseitˈmaaⁿˈñe weloomˈm Jacob tsaⁿ na ñetˈoom teiyocheⁿ. 	 והוא מצא חן בעיני אלהים וישאל למצא משכנות לאלהי יעקב׃


Sa̱a̱ Jesús tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na, tsoom: —Tsotya̱ya ñequiiˈcheⁿ machˈeeⁿ tsˈiaaⁿ, ndoˈ mati ja. 	 ויען אתם ישוע אבי פעל עד עתה וגם אנכי פעל׃


Ndoˈ canchooˈwendyô̱ jâ jñom Jesús, jnda̱ tquiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱yâ, tsoom: —Tintsaquieˈyoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na nchii nnˈaⁿ judíos ndoˈ tintsaquieˈyoˈ naquiiˈ meiⁿcwii tsjoom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ samaritanos. 	 את שנים העשר האלה שלח ישוע ויצו אתם לאמר אל דרך הגוים אל תלכו ואל עיר השמרונים אל תבאו׃


Quia joˈ meiiⁿ wiˈ cwitjo̱o̱ⁿyâ na ñeˈcatseicwjeenaˈ jâ sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ, ˈo laˈxmaⁿˈyoˈ na cwitandoˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לכן בנו יאמץ המות ובכם החיים׃


Juu naya na matseixmaⁿ Ta Jesucristo cwentaaya, cˈoomnaˈ ñˈeⁿ chaˈtsondyoˈ ˈo. 	 חסד ישוע המשיח אדנינו עם כלכם אמן׃


’Joˈ chii cantyja na jndo̱ˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ na tsoom: “Quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ njño̱o̱ⁿya profetas ñequio apóstoles. Ntˈomndye joona nlaˈcwjee nnˈaⁿ, ndoˈ ntˈomcheⁿ nleiˈntyjo̱na.” 	 בעבור זאת גם אמרה חכמת האלהים אשלח אליהם נביאים ושליחים ומהם יהרגו וירדפו׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, cantyja ˈnaaⁿˈ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ cwilˈa, cˈomˈyoˈ chaˈna tsˈaⁿ na jndeii maleinom na nquiaⁿˈaⁿ na nntˈuii nawiˈ jom. 	 על כן חביבי נוסו מעבודת אלילים׃


Ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ sˈaanaˈ joona chaˈcwijom tsˈaⁿ na ya teitquiooˈnndaˈ ndoˈ taˈjnaaⁿˈna na manquii Jesús joˈ. Sa̱a̱ jom mana tsuñê jo nda̱a̱na. 	 ותפקחנה עיניהם ויכירהו והוא חמק עבר מעיניהם׃


Seiiˈa nmeiiⁿ laˈxmaⁿnaˈ chaˈcwijom cwii wˈaa na cweˈ cwantindyo chu waanaˈ. Ndoˈ manquiuuya xeⁿ nntyuiiˈ juunaˈ jnda̱ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom wˈaa na xconaˈ jo cañoomˈluee na ticantycwii na waanaˈ, na nchii nnˈaⁿ lˈa juunaˈ. 	 הן ידענו כי בהרס בית אהלנו אשר בארץ יש לנו בנין מאת האלהים בית אשר איננו מעשה ידים והוא לעולם בשמים׃


Ndoˈ na ljoˈ ¿ˈñeeⁿ joo nntueeˈ jnaⁿ nacjoona? ¿Aa nntsˈaa Cristo? Xocatsˈaaⁿ ee nqueⁿ tquiaañê na tueeⁿˈeⁿ cwentaaya ndoˈ tandoˈxcoom jnda̱ na tueeⁿˈeⁿ. Jeˈ wacatyeeⁿ ntyjaaˈ tsˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya na macaaⁿ ñˈoom ˈnaaⁿya nnom. 	 ומי הוא יאשימם הן המשיח אשר מת וביותר אשר נעור מעם המתים הוא לימין האלהים והוא יפגיע בעדנו׃


Sa̱a̱ macaⁿnaˈ na caljooˈñe Jesucristo cañoomˈluee hasta quia na jnda̱ seicanda̱a̱ˈñenaˈ chaˈtso ñˈoom na seineiiⁿ ñequio ndyuee profetas na tyoñequia ñˈoomˈm tandyo xuee. 	 אשר צריך כי יקבלהו השמים עד ימי שוב כל הדברים לתקונם אשר דבר עליהם האלהים בפי נביאיו הקדושים מימי עולם׃


ee quia mañequiaa Ta Jesús jaa, luaaˈ machˈeeⁿ cha ntsaalaˈno̱o̱ⁿˈa ndoˈ cha ticaⁿnaˈ na nntˈueeⁿ jaa chaˈxjeⁿ nntˈueeⁿ nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue. 	 וכאשר נדון נוסר על יד האדון למען לא נחיב עם העולם׃


Ndoˈ jnda̱ na ntyˈiaaⁿˈaⁿ na luaaˈ, quia joˈ sˈaaⁿ lˈuaa tsjaˈjneiⁿ, jnda̱ chii jleintyjo̱o̱ⁿ naⁿˈñeeⁿ. Tjeiiⁿˈeⁿ chaˈtsondye joona chˈeeⁿˈ tachˈeⁿ watsˈomˈñeeⁿ. Mati canmaⁿ ñˈeⁿ quioondyo. Ndoˈ seicantqueeⁿ meiⁿsa na cwileiˈcho nnˈaⁿ na cwilaˈjndyoondye sˈom joˈ joˈ. Seiquiaⁿ sˈom ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ. 	 ויקח חבלים ויעבתם לשוט ויגרש כלם מן המקדש ואת הצאן ואת הבקר ויפזר את מעות השלחנים ויהפך שלחנתיהם׃


Jluena: —Tsaⁿmˈaaⁿ cwiluiiñê Rey na matsa̱ˈntjoom jaa. Macwjeˈcañoom ñequio xueeˈ nquii na tjacantyja cwiluii tˈmaⁿñe. Jom catioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ cañoomˈluee. Cwiljoya tsˈoom ñequio nnˈaⁿ. Catseitˈmaaⁿˈñenaˈ nqueⁿ na mˈaaⁿ nandyeticheⁿ. 	 ברוך המלך הבא בשם יהוה שלום בשמים וכבוד במרומים׃


Quia na jndya̱a̱yâ ñˈoommeiⁿˈ, jâ ndoˈ mati nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ tsjoom Cesareaˈñeeⁿ tyolaˈtyˈoondyô̱ nnom Pablo na ticjaⁿ Jerusalén. 	 ויהי כאשר שמענו את זאת ונבקש ממנו אנחנו ואנשי המקום אשר לא יעלה ירושלים׃


Quia joˈ jeeⁿ tˈmaⁿ seiwˈii patromˈñeeⁿ. Tqueeⁿ ñˈoom na catueeˈna mosoomˈm wˈaancjo na cataˈwiˈna juu hasta na nntiomñˈeⁿ chaˈwaati na chujnaⁿ nnoom. 	 ויקצף אדניו ויסגר אותו למיסרים עד כי ישלם את כל חובו׃


Quia ljoˈcheⁿ mˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na jndyu Barrabás wˈaancjo ñequio ntˈomcheⁿ pra̱so. Joona jlaˈwendyena nacjooˈ gobiernom, ndoˈ jlaˈcwjeena nnˈaⁿ. 	 ויהי איש הנקרא בשם בר אבא אסור עם המורדים אשר רצחו רצח בעת המרד׃


Nagai jnda Maat, Maat jnda Matatías, Matatías jnda Semei, Semei jnda José, José jnda Judá, 	 בן מחת בן מתתיה בן שמעי בן יוסף בן יודה׃


Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nndyontyjo̱ cantyja na matsˈaa, xeⁿ ticˈoom na cwiljoya tsˈoom nawiˈ na matjoom cantyja ˈnaⁿya meiiⁿ cueeⁿˈeⁿ, tsaⁿˈñeeⁿ xocanda̱a̱ nntseijomñê ñˈeⁿndyo̱. 	 ואשר לא ישא את צלבו ובא אחרי לא יוכל להיות תלמידי׃


Juunaˈ matseijomnaˈ chaˈna ndaaljoˈ na tjaaˈñe cwii yuscu naquiiˈ ndyee tsuaˈ xjeⁿ jnda̱a̱ tyooˈ. Ndoˈ seicandeiiˈnaˈ chaˈwaa tsqueeⁿ tyooˈñeeⁿ. 	 דומה היא לשאר אשר לקחתו אשה ותטמנהו בשלש סאים קמח עד כי יחמץ כלו׃


Ñequio sˈom na tantjoom cantyja natia na sˈaaⁿ, tiomlˈuaaⁿ cwii taⁿˈ tyuaa. Joˈ joˈ tiooñê meintyjeeˈ xqueeⁿ, tˈiooˈñexcweeⁿ. Jluiˈ chaˈtso tsiaⁿˈaⁿ. 	 והנה הוא קנה לו שדה במחיר הרשעה ויפל על פניו ארצה ויבקע בתוך וישפכו כל מעיו׃


Quia joˈ sa̱ˈntjoom na cˈoocwindyuaandye nnˈaⁿ nomtyuaa. Toˈñoom ntquieeˈ taⁿˈ tyooˈñeeⁿ, tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, jnda̱ joˈ tyjeeⁿ joonaˈ. Tquiaaⁿ joonaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê ndoˈ joona tquiana joonaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויצו את העם לשבת לארץ ויקח את שבע ככרות הלחם ויברך ויפרס ויתן אותם לתלמידיו לשום לפניהם וישימו לפני העם׃


Cwii tjo̱o̱cheⁿ na nncjaⁿ, tqueeⁿˈñê qui nnˈaⁿ na cwindyeˈntjomtyeⁿ nnoom. Tˈmaⁿ sˈom teijndeiiyaaⁿ nnom cwii cwii tsaⁿˈñeeⁿ. Tsoom nda̱a̱na: “Calˈueendyoˈ chiuu nlˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ na nntantjomˈyoˈ ñˈeⁿ joonaˈ yocheⁿ na ja nncwja̱.” 	 ויקרא אל עשרה מעבדיו ויתן להם עשרה מנים ויאמר להם סחרו בהם עד באי׃


Ezequías tsotye Manasés, Manasés tsotye Amón, Amón tsotye Josías. 	 ויחזקיהו הוליד את מנשה ומנשה הוליד את אמון ואמון הוליד את יאשיהו׃


Quia joˈ jnda̱ we ndiiˈ tqueeⁿˈ nnˈaⁿ judíos juu tsaⁿ na ñetˈoom na nchjaaⁿˈ. Tyoluena nnoom: —Ñequio na ndoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom catseineiⁿˈ ñˈoom na mayuuˈcheⁿ. Jâ cwilaˈno̱o̱ⁿˈâ na juu tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ matseixmaaⁿ jnaⁿ. 	 ויקראו שנית לאיש אשר היה עור ויאמרו אליו תן כבוד לאלהים אנחנו ידענו כי האיש הזה חטא הוא׃


Ee waa ñˈoom nacjooˈ libro Salmos na matsonaˈ: Caljo waⁿˈaⁿ na ñeⁿnquiinaˈ. Tincˈom nnˈaⁿ juunaˈ. Mati matsonaˈ: Cwiicheⁿ tsˈaⁿ coñom tsˈiaaⁿ na ñeseixmaaⁿ. 	 כי כתוב בספר תהלים תהי טירתו נשמה ואל יהי בה ישב ופקדתו יקח אחר׃


Ndoˈ na luaaˈ waa, mati waa cwiicheⁿ ñˈoomˈm na teiljeii na matso nqueⁿ na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa. Matsoom: ˈO jeˈ, caluiˈyoˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na tia nnˈaⁿndye. Catjeiˈndyoˈ cantyja ljoˈ laxmaⁿ naⁿˈñeeⁿ. Meiⁿ tantˈueˈyoˈ ˈnaⁿ na tiljuˈ tseixmaⁿ. Xeⁿ nmeiⁿˈ nlaˈnda̱ˈyoˈ quia joˈ nloño̱ⁿya ˈo. 	 על כן צאו מתוכם והברו נאם יהוה וטמא אל תגעו ואני אקבץ אתכם׃


Joˈ chii calcweˈ nˈomˈyoˈ. Ee xeⁿ ticalˈaˈyoˈ na ljoˈ, tyuaaˈ nncua̱caño̱o̱ⁿya ˈo ndoˈ ñequio xjo na macaluiˈ quiiˈ ˈndyo̱ nntsˈaaya tiaˈ ñˈeⁿ cwantindyoˈ ˈo na cwitoˈñoomˈyoˈ ñˈoomˈñeeⁿ. 	 שובה ואם לא כי עתה אבוא עליך מהרה ונלחמתי בם בחרב פי׃


Joˈ chii catjeiˈndyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ chaˈtsoñˈeⁿ na laˈxmaⁿnaˈ ndaaljoˈ tquie na matseiˈndaaˈnaˈ ˈo cha nntseijomnaˈ ˈo tyooˈ na tuiinaˈ ñˈeⁿ tsqueeⁿtyooˈ xco na tjaa ndaaljoˈ tjaquieeˈ na cwicwaˈ nnˈaⁿ judíos xuee Pascua, na juu tyooˈñeeⁿ cwiluiindyoˈ. Ee Cristo cwiluiiñê Catsmaⁿ chjoo cwentaaya cantyja ˈnaaⁿˈ xuee Pascua ˈnaaⁿya. Jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ jom ndoˈ tueeⁿˈeⁿ cwentaaya. 	 בערו את השאור הישן למען תהיו עסה חדשה הלא לחם מצות אתם כי גם לנו פסחנו הנזבח בעדנו הוא המשיח׃


Ndoˈ naquiiˈ tsjoomˈñeeⁿ tajom nndiinndaˈ tsˈaⁿ na cˈuaa cwitjo̱o̱ˈ música, chaˈna arpa, tsmaaⁿ, ntu. Mati tajom nleitquiooˈñenndaˈ cwii tsˈaⁿ na seiˈnaaⁿˈya cwii nnom tsˈiaaⁿ, meiⁿ tajom nleicˈuaanndaˈ na nntua ñˈeⁿ tsjo̱ˈmolinom. 	 וקול המנגנים בכנור והמזמרים ומחללים בחלילים ומחצרים בחצצרות בל ישמע עוד בתוכך וכל חרש וחשב בל ימצא בך עוד וקול רחים בל ישמע עוד בקרבך׃


Joˈ chii ˈndiito Tyˈo̱o̱tsˈom na calˈatona meiⁿquia na ntjeiⁿ na ñeˈcalˈana na cwajndii na queeⁿ nˈom seiina na cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ ñelˈana cwii na jeeⁿ jnaaⁿˈ ñequio ntyjeena. 	 על כן גם נתנם האלהים לטמאה בתאות לבם לנבל גויותיהם איש את רעהו׃


Quia joˈ matso tyochjooˈñeeⁿ: —Nnˈaⁿ judíos jnda̱ tˈmaⁿna na ntaⁿna njomˈ na ˈio nntseicwanomˈ Pablo na mˈaⁿ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ ˈnaaⁿna. Nlˈana na ndooˈ ñeˈcataˈxˈeeti naⁿmaⁿnˈiaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ויאמר כי נועצו היהודים יחדו לבקש ממך כי מחר תוריד את פולוס לפני הסנהדרין והמה כאלו חפצים לדעת היטב את ענינו׃


Joˈ chii nnda̱a̱ nntso tsˈaⁿ na joo ntyee na laˈxmaⁿna tsjaaⁿ Leví na jeˈ cwitoˈñoomna diezmo, mati tquiana diezmo cantyja ˈnaaⁿna nnom Melquisedec ncˈe nquii Abraham. 	 ויתכן לומר כי גם לוי הלקח את המעשרות היה מעשר בעשר אברהם׃


Jnda̱ chii cwiicheⁿ nato tyˈelcweeˈna ndyuaa tsjoomna ee sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tsoona ndaa, joˈ na seijndo̱ˈnaˈ nˈomna na ticˈoolcweeˈna na mˈaaⁿ Herodesˈñeeⁿ. 	 ויצוו בחלום לבלתי שוב אל הורדוס וילכו בדרך אחר אל ארצם׃


Joˈ chii tsatsatya̱a̱ya naquiiˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cha nlaˈxmaaⁿya nnˈaⁿ na jnda̱ tquiee nˈom. Caˈndya̱a̱ya cwii ntyja ñˈoom na cweˈ weˈyandyo na cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, nchii macanda̱ tomti nlana̱a̱ⁿya ñˈoom na calcweˈ tsˈom tsˈaⁿ jnaaⁿˈaⁿ, ndoˈ mati ñˈoom na cwjiˈñe tsˈaⁿ cantyja na machˈeeⁿ na titseicantyjaaˈ tsˈoom na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nluiˈnˈmaaⁿñê, ndoˈ ñˈoom na macaⁿnaˈ na catseiyuˈya tsˈom tsˈaⁿ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, 	 על כן בעזב כעת ראשית דבר המשיח נעבר אל השלמות ולא נשוב לשית יסודי התשובה ממעשי מות והאמונה באלהים׃


Matso Jesús: —Aa ljoˈ, ndoˈ ˈu tˈmaⁿ cwiluiindyuˈ na maˈmo̱o̱ⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ Israel. Joˈ chii ticatseitiuuya na tileicatseiˈno̱ⁿˈ ñˈoommeiiⁿ. 	 ויען ישוע ויאמר אליו רבן של ישראל אתה וזאת לא ידעת׃


Luaa waa na ñeˈcatsjo̱o̱ya cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ: Cwii tyochjoo meiiⁿ na matsonaˈ na nloˈñom ˈnaaⁿˈ tsotye na jnda̱ tueˈ, ndoˈ na luaaˈ tseixmaⁿ, tjaaˈnaⁿ na cwichuiiˈ juu ñequio cwii moso na seijnda tsotye, meiiⁿ chaˈtso ˈnaaⁿˈ tsotyeeⁿ laˈxmaⁿnaˈ ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ואני אמר היורש כל עת היותו קטן אין הבדל בינו ובין העבד אף אם הוא אדון הכל׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱na: —Quia na jnda̱ saaquieˈyoˈ naquiiˈ tsjoomwaˈñeⁿ, nntjomndyoˈ cwii tsaⁿsˈa na ñˈoom tsjoo na ñjom ndaa. Catsaantyjo̱ˈyoˈ naxeeⁿˈeⁿ hasta na nncueⁿˈeⁿ wˈaa yuu na nncjaaqueⁿˈeⁿ. 	 ויאמר אליהם הנה אתם באים העירה ופגע אתכם איש נשא צפחת מים לכו אחריו אל הבית אשר יבוא שמה׃


Yom xuee cwii tjo̱o̱ na nlaˈtyeⁿ nnˈaⁿ judíos xuee pascua quia cwilaˈcwjeena canmaⁿ, ndoˈ squia̱a̱yâ tsjoom Betania ñˈeⁿ Jesús. Squia̱a̱yâ na mˈaaⁿ Lázaro, tsaⁿ na tquiaaⁿ na wandoˈ xco jnda̱ na tueˈ. 	 וששת ימים לפני חג הפסח בא ישוע לבית היני מקום לעזר אשר העיר אתו מעם המתים׃


Ñenquiiˈcheⁿ na cwiñeˈquiaayâ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ na chaˈtsondyoˈ. Cwijaañjoomˈ nˈo̱o̱ⁿyâ ˈo quia na cwilana̱a̱ⁿyâ nnoom. 	 נודה לאלהים על כלכם בכל עת בהזכיר אתכם בתפלותינו׃


yocheⁿ na cwimeiⁿndo̱o̱ˈa na nntseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na jnda̱ tsoom na nntsˈaaⁿ na nncwjeeˈnndaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom Jesucristo nquii na tjacantyja tˈmaⁿ cwiluiiñe na macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa. 	 ונחכה לתקוה המאשרת ולהופעת כבוד אלהינו הגדול ומושיענו ישוע המשיח׃


Tyoluena nnoom: —¿Chiuu na tjaˈ na mˈaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos ndoˈ chiuu na tcwaˈ ñˈeⁿndyena? 	 אל אנשים אשר להם ערלה באת ותאכל אתם לחם׃


Cwii cwii tyee na tjacantyja na tˈmaⁿ cwiluiiñe cwityˈioomna tsˈiaaⁿ jom na nntseicueⁿˈeⁿ quiooˈ ndoˈ na ñequiaaⁿ jooyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaa nnˈaⁿ. Ncˈe na luaaˈ, mati tcaⁿnaˈ na waa na nñequiaa Jesucristo. 	 כי כל כהן גדול הוא מפקד להקריב מנחות וזבחים ועל כן צריך שיהיה גם לזה דבר להקריב׃


Tˈo̱ Jesús nnom, tsoom: —Xeⁿ cweˈ matseiˈno̱ⁿˈ na jeeⁿ jnda tseixmaⁿ naya na ñeˈcatsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom ˈu, ndoˈ xeⁿ matseiˈno̱ⁿˈ ˈñeeⁿ cwiluiindyo̱ na macaⁿˈa ndaatioo njomˈ, nntseityˈoondyuˈ no̱o̱ⁿ na cateijndeiya ˈu, ndoˈ ja jnda̱ tquiaya cwii na matseijomnaˈ ndaatioo na nñequiaanaˈ na ticantycwii na wandoˈ. 	 ויען ישוע ויאמר אליה לו ידעת את מתת אלהים ומי הוא האמר אליך תני נא לי לשתות כי עתה שאלת ממנו ונתן לך מים חיים׃


Ja Pablo, ncˈe Cristo mˈaaⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa ndoˈ tˈmaⁿ tsˈoom ñˈeⁿndyo̱ waa na matsˈaa tyˈoo nda̱a̱ˈyoˈ. Ee waa ñˈoom quia na mˈaaⁿya ñˈeⁿndyoˈ, jeeⁿ nioomˈ tsˈo̱o̱ⁿ sa̱a̱ quia na tquia mˈaaⁿya ñˈeⁿndyoˈ, jeeⁿ sˈandyo̱. 	 ואני פולוס הנני מזהיר אתכם בענות המשיח וחמלתו אשר פנים בפנים שפל אני בתוככם וברחקי מתאמץ עליכון׃


Sa̱a̱ mateijndeii Tyˈo̱o̱tsˈom ja. Joˈ chii hasta jeˈ ndicwaⁿ mañequiaya ñˈoom nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ meiiⁿ nnˈaⁿ na tˈmaⁿ cwiluiindye ndoˈ meiiⁿ nnˈaⁿ na tjaa ljoˈ coluiindye. Ñˈoom na matseina̱ⁿya meiⁿchjoo tjaa na matseicwaljo̱o̱ˈa ntyjati chaˈxjeⁿ ñˈoom na tyoñequiaa Moisés ñequio profetas na jluena chiuu waa na quia nluii. 	 והאלהים היה בעזרי ועד היום הזה עמד אני ומעיד לפני קטן וגדול ואינני מדבר דבר זולתי אשר דברו הנביאים ומשה כי עתידות הנה להיות׃


Juu tioˈñeeⁿ na meintyjeeˈ xcwe cwicaluiˈ chom ntsuee ndoˈ cˈuaa cwilaˈnaⁿˈnaˈ. Ndoˈ jo nnom tioˈñeeⁿ meintyjeeˈ ntquieeˈ sca catsuu na cwiwixuee chom. Joo chomˈñeeⁿ cwiluiindye ntquieeˈ Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ומן הכסא יוצאים ברקים ורעמים וקולות ושבעה לפידי אש בערים לפני הכסא אשר הם שבעה רוחות האלהים׃


Tˈo̱o̱ nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê, jluena: —Tsaⁿmˈaaⁿ jñoom Jesús. Cwiluiiñê profeta na jnaaⁿ tsjoom Nazaret tsˈo̱ndaa Galilea. 	 ויאמרו המני העם זה הוא הנביא ישוע מנצרת אשר בגליל׃


’Mañequiaanaˈ na neiiⁿ nnˈaⁿ na cwintyjo̱ ncˈiaana joona ncˈe na mˈaⁿna cantyja na matyˈiomyanaˈ, ee laˈxmaⁿ naⁿˈñeeⁿ cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אשרי הנרדפים על דבר הצדקה כי להם מלכות השמים׃


Quia joˈ tˈmaⁿna naⁿˈñeeⁿ. Sa̱ˈntjomna na meiⁿcwii ñˈoom talaˈneiⁿti naⁿˈñeeⁿ, tantˈmo̱o̱ⁿna ñequio xueeˈ Jesús. 	 ויקראו אתם ויצוום אשר לא ידברו דבר ולא ילמדו בשם ישוע׃


Cˈoomˈya nˈomˈyoˈ, ¿aa ndyaˈ matyˈiomyanaˈ na ticañjom ˈnaⁿ xqueⁿ yuscu na nntseineiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 שפטו נא בנפשכם הנאוה לאשה להתפלל אל האלהים בגלוי ראש׃


Ndicwaⁿ matseineiⁿ Pedro nda̱a̱na ndoˈ toˈñoom naⁿˈñeeⁿ Espíritu Santo naquiiˈ nˈom. 	 עוד פטרוס מדבר הדברים האלה ורוח הקדש צלחה על כל השמעים את הדבר׃


Sa̱a̱ nawiˈñeeⁿ na jnda̱ tsjo̱o̱ na nntjomˈyoˈ, maxjeⁿ ticwinomˈnaˈ ee queⁿˈyoˈ cwenta, meiⁿyuucheⁿ na meindyuaa ˈnaⁿ to̱ˈ, joˈ joˈ nntjomndye cantˈeiⁿ. 	 כי באשר החלל שם יקבצו הנשרים׃


Ndoˈ tso Pilato nda̱a̱ ntyee na cwiluiitquiendye nda̱a̱ ntyee ñequio nnˈaⁿ na jndyendye: —Ja meiⁿcwii jnaaⁿˈ tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ ticaljeiya. 	 ויאמר פילטוס אל ראשי הכהנים ואל המון העם לא מצאתי דבר אשם באיש הזה׃


Ndoˈ Pilato ncˈe na ñeˈcatseicandyaañê Jesús, seineiⁿnnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויסף פילטוס לשאת קולו כי חפץ לפטר את ישוע׃


Sa̱a̱ nmeiiⁿ matseiljeiya cha na calayuˈyoˈ na juu Jesús cwiluiiñê Cristo, ndoˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. Matseiljeiya nmeiiⁿ cha cantyja na cwilayuˈyoˈ ñˈeⁿñê nntoˈñoomˈyoˈ na ticantycwii na cwitandoˈyoˈ. 	 אך אלה נכתבו למען תאמינו כי ישוע הוא המשיח בן אלהים ולמען יהיו לכם המאמינים חיי עולם בשמו׃


Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ. ˈÑeeⁿ juu na matseiljo tsˈaⁿ na majño̱o̱ⁿya, ja matseiljo tsaⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ ˈñeeⁿ juu na matseiljo ja, matseiljo tsaⁿˈñeeⁿ nqueⁿ na jñoom ja. 	 אמן אמן אני אמר לכם כי כל המקבל את אשר אשלחהו אתי הוא מקבל והמקבל אתי הוא מקבל את שלחי׃


Tsˈaⁿ na matseiyuˈya tsˈom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, majndaaˈya ntyjii na nloˈñom ljoˈ na macantyjaaˈ tsˈom jo nnoom. Ndoˈ mati maniom ˈnaⁿ meiiⁿ na tyoontyˈiaa nda̱a̱ya. 	 כי האמונה היא חסן הבטחון במקוה והוכחת דברים לא נראים׃


Sa̱a̱ ndicwaⁿ ñˈeeⁿˈndyoˈ na ticalayuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱. Luaaˈ matsoom nda̱a̱na ee cantyjati na to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na mañequiaaⁿ ñˈoom, mantyjeeⁿ ˈñeeⁿ joo na ticalaˈyuˈ ñˈeⁿñê, ndoˈ ˈñeeⁿ juu na nñequiaa cwenta jom. 	 אך יש מכם אשר לא יאמינו כי ישוע ידע מראש מי הם אשר אינם מאמינים ומי המוסר אתו׃


Ndoˈ xeⁿ mañequiaaⁿ na macandaaˈ tsˈaⁿ na candiˈntjom quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ, catsˈaa tsˈiaaⁿˈñeeⁿ ñequio na xcweeˈ tsˈom. Ndoˈ juu tsˈaⁿ na macandaaˈ na maˈmo̱ⁿ nda̱a̱ ncˈiaaˈ, queⁿñe tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 ואם לאיש שמוש יעמל בשמוש ואם מורה בהוראה׃


Tˈo̱ Jesús, tsoom: —¿ˈÑeeⁿ juu joˈ matseitiuuˈ na cwiluiiñe moso tquiee na cjee matseino̱ⁿˈ ndoˈ na matseicanda̱? Tsaⁿˈñeeⁿ nntyˈiom patrom tsˈiaaⁿ na candoˈ tsaⁿˈñeeⁿ ntyje mosoñe na nñequiaa nantquie na nlcwaˈ naⁿˈñeeⁿ quia cwiweeˈ xjeⁿ. 	 ויאמר האדון מי הוא אפוא הסכן הנאמן והנבון אשר יפקידהו האדון על עבדתו לתת את ארחתם בעתו׃


Ndoˈ chaˈtso na chaˈtso, cˈomˈyoˈ na canda̱a̱ˈya mˈaⁿˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ, ee juu joˈ matseitjoomˈnaˈ chaˈtso ndoˈ canda̱a̱ˈ tseixmaⁿnaˈ. 	 ועל כל אלה לבשו האהבה היא אגדת השלמות׃


Xeⁿ nntˈuena canduu ñequio lueena oo xeⁿ nncwena nasei wjee, tjaaˈnaⁿ ljoˈ nntjoomna. Ndoˈ quia na nntioona lueena nacjoo nnˈaⁿwii, nnˈmaaⁿ naⁿˈñeeⁿ. 	 נחשים ישאו בידיהם ואם ישתו סם המות לא יזיקם על חולים ישימו את ידיהם וייטב להם׃


Quia joˈ cwii cwiindyoˈ ˈo catseitiuu cwanti na nñequiaa na nnteijndeii tsˈiaaⁿwaaˈ. Nchii nñequiaa ñequio najndeiˈnaˈ oo na tixcweeˈ tsˈom, ee cjaaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na cwiñequia ˈnaⁿ na waa luee ñequio na jnda nquiuna jom. 	 וכל איש כאשר ידבנו לבו לא מצער ולא מאנס כי הנתן בלב שמח יאהבנו אלהים׃


Juu tsˈaⁿ na matseiˈnaaⁿˈ matsonaˈ na catjoom chaˈxjeⁿ na matjom maestro ˈnaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ mati juu tsˈaⁿ na mandiˈntjom matyˈiomnaˈ na cjaawinoom chaˈxjeⁿ na mawinom tsˈaⁿ na mandiˈntjoom nnom. Ndoˈ nquii tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe cwii wˈaa, xeⁿ nlue nnˈaⁿ na cwiluiiñê tsaⁿjndiitquiee, majndeiiticheⁿ tinluena ñˈoomwiˈ nacjoo nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ. 	 דיו לתלמיד להיות כרבו ולעבד להיות כאדניו אם לבעל הבית קראו בעל זבוב אף לאנשי ביתו׃


Quia joˈ ¿chiuu ya nlˈaayo̱o̱ya? Ee nnˈaaⁿya na cwilaˈyuˈ na mˈaⁿ tsjoomwaa, maxjeⁿ nntjomndyena quia na jnda̱ jndyena na mamˈaaⁿndyuˈ. 	 ועתה מה לעשות הנה האסף יאסף המון העם כי ישמעו כי באת׃


Jeˈ catsaˈyoˈ na mˈaaⁿ Pedro ñequio ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús. Calacandiiˈyoˈ joona na nncjaajñeeⁿ Galilea, jnda̱nquia nncˈoontyjo̱na. Joˈ joˈ nleicwindyena ñˈeⁿñê chaˈxjeⁿ jnda̱ tsoom nda̱a̱ˈyoˈ. 	 אך לכנה ואמרתן אל תלמידיו ואל פטרוס כי הולך הוא לפניכם הגלילה ושם תראהו כאשר אמר לכם׃


xeⁿ na mayuuˈ jndyeˈyaˈyoˈ ñˈoomˈm ndoˈ jlaˈno̱ⁿˈyoˈ na ñˈoom na mayuˈcheⁿ juunaˈ, 	 אם אמנם אתו שמעתם ובו למדתם כפי האמת בישוע׃


Ndoˈ sˈaanaˈ na jeeⁿ jnda ntyjeeⁿ na tileicaˈlaˈyuˈ naⁿˈñeeⁿ. Jnda̱ chii tjawinoom njoom nchˈu na nndyooˈ tsjomˈm. Tyoˈmo̱ⁿtyeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויתמה על חסרון אמונתם ויסב בכפרים סבוב ולמד׃


quiaaⁿ na nlaˈxmaⁿˈyoˈ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ ndoˈ na nncˈomˈ jnda̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ cha chaˈtso na cwilaneiⁿˈyoˈ ñequio na cwilˈaˈyoˈ nlaˈxmaⁿ joonaˈ na ya. 	 הוא ינחם את לבבכם ויכונן אתכם בכל דבר ומעשה טוב׃


Tjaaˈnaⁿ naya ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ na macwjiˈsˈañe cheⁿnquii, sa̱a̱ nntseina̱ⁿtya̱ cantyja ˈnaaⁿˈ joo na tcoˈnaˈ no̱o̱ⁿ ñˈeⁿ joo ñˈoom na tˈmo̱ⁿ Ta Jesucristo no̱o̱ⁿ. 	 אמנם להתהלל לא יועיל לי כי אבוא למראות האדון וחזינותיו׃


Tˈmaⁿ waa na jeeⁿ wiˈ nˈo̱o̱ⁿyâ ˈo, nchii tomti neiiⁿyâ na tyoñequiaayâ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ˈyoˈ sa̱a̱ mati chiuu waa na tyomˈaaⁿyâ quiiˈntaaⁿˈyoˈ. Luaaˈ waa ncˈe na jeeⁿ jnda nquiuuyâ ˈo. 	 ובחבבנו ככה אתכם חפצנו לתת לכם לא לבד את בשורת האלהים כי גם את נפשתינו יען כי הייתם חביבים עלינו׃


Quia joˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ ntyjaaˈa ntyjaya na laˈxmaⁿna cantyja na matyˈiomyanaˈ nntˈo̱o̱na, nluena: “Ta, ¿cwaaⁿ ntyˈiaayâ ˈu na ñeˈjndoˈ ndoˈ tquiaayâ na tcwaˈ, oo ntyˈiaayâ ˈu na ñeˈcˈuaˈ ndaa ndoˈ ñetquiaayâ ndaatioo na tˈuaˈ? 	 וענו הצדיקים ואמרו אדנינו מתי ראינוך רעב ונכלכלך או צמא ונשקה אותך׃


Lqueeⁿ na tquiaa tsˈom nato, joˈ nnˈaⁿ na cwindye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mañequiaa tsˈaⁿ, sa̱a̱ mantyja macwjiˈ Satanás ñˈoomˈñeeⁿ naquiiˈ nˈomna. 	 ואלה הם הנזרעים על יד הדרך אשר יזרע בם הדבר וכשמעם אותו מיד בא השטן וישא את הדבר הזרוע בלבבם׃


Quia joˈ tuo̱o̱ⁿ tsˈom wˈaandaa yuu na ñjomndyena, mana teicheⁿ jndye. Joˈ chii jeeⁿ seiñˈeeⁿˈñenaˈ joona cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 וירד אליהם אל האניה והרוח שככה וישתוממו עוד יותר בלבבם ויתמהו׃


Nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na nntso no̱o̱ⁿ: “Xeⁿ na luaaˈ waa quia joˈ ¿chiuu na matseincjooˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom ljoˈ cwilˈa nnˈaⁿ? Ee tjaaˈnaⁿ tsˈaⁿ nnda̱a̱ nncjaa nacjooˈ ljoˈ na lˈue tsˈoom.” 	 וכי תאמר אלי מדוע יוכיח עוד נגד רצונו מי יתיצב׃


Ndoˈ María Magdalena ñequio cwiicheⁿ María ntyˈiaacheⁿna na luaaˈ sˈaaⁿ. Tyˈewindyuaandyena ndyeyu ˈndyoo tseiˈtsuaaˈñeeⁿ. 	 ומרים המגדלית ומרים האחרת היו ישבות שם ממול הקבר׃


Manoomˈm na mayuˈa na ticjo̱meintyja̱a̱ˈa na macaⁿˈa nnoom na cateijneiⁿ ˈo. Mˈaaⁿya na xcweeˈ tsˈo̱o̱ⁿya na mandiˈntjo̱ⁿya nnoom. Ndoˈ ñequiiˈcheⁿ matseina̱ⁿya nda̱a̱ nnˈaⁿ ñˈoom naya cantyja ˈnaaⁿˈ Jnaaⁿ Jesucristo. 	 כי האלהים אשר אני עבד אתו ברוחי בבשורת בנו לעד לי כי תמיד אני מזכיר אתכם׃


Jlue ntˈom nnˈaⁿ na meintyjeeˈ joˈ joˈ: —¿Ljoˈ cwilˈaˈyoˈ? ¿Chiuu na cwilacanaⁿˈyoˈ snom xcoomˈaaⁿˈ? 	 ואנשים מן העמדים שם אמרו אליהם מה זאת תעשו להתיר את העיר׃


Nluii na ljoˈ juu xuee quia na nñoom na nlaˈtˈmaaˈndye nnˈaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ jom, na chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈna ñˈeⁿñê nncjaaweeˈ nˈomna, mati ñˈeⁿˈ ˈo na jnda̱ macwilaˈyuˈyoˈ ñˈoom na tyoñequiaayâ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 בבאו ביום ההוא להכבד בקדשיו ולהתפלא בכל המאמינים כי האמנתם לעדותנו אליכם׃


Quiaˈyoˈ na xmaⁿndyoˈ ntyjeeˈyoˈ ñequio na xcweeˈ nˈomˈyoˈ na cwitaⁿˈyoˈ lueeˈyoˈ. Ticwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ñˈeⁿ Cristo ndyuaameiiⁿ cwilaˈcwanomna na xmaⁿndyoˈ. 	 שאלו לשלום איש את רעהו בנשיקה הקדושה קהלות המשיח שאלות לשלומכם׃


Quia joˈ mosoˈñeeⁿ tcoomˈm xtyeeⁿ nnom patrom ˈnaaⁿˈaⁿ, tˈmaⁿ tyˈoo sˈaa nnom tsaⁿˈñeeⁿ. Tsoom: “Ta, macaⁿˈa ñˈomtˈmaⁿ tsˈom njomˈ na nncwindoˈyaˈ ndoˈ nntio̱o̱ⁿñˈa̱ⁿ na cho̱jnaⁿ njomˈ.” 	 ויפל העבד וישתחו לו לאמר אדני הארך לי אפך ואת כל אשלמה לך׃


sa̱a̱ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ticantycwii na mˈaaⁿnaˈ. Ndoˈ juu ñˈoomˈñeeⁿ na tyoñequia nnˈaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ tseixmaⁿnaˈ ñˈoom na nluiˈnˈmaaⁿndye añmaaⁿ nnˈaⁿ. 	 ודבר יהוה יקום לעולם וזה הוא הדבר אשר בשר לכם׃


Quia joˈ tja tsaⁿˈñeeⁿ ndyuaa na mˈaⁿ njoom Decápolis. To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyotseicañeeⁿ nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ naya na sˈaa Jesús ñˈeⁿñê. Ndoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ ndyuaaˈñeeⁿ jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna. 	 וילך לו ויחל לקרא בעשר הערים את הגדלות אשר עשה לו ישוע ויתמהו כלם׃


Jnda̱ na taˈjnaaⁿˈ nnˈaⁿ ndyuaaˈñeeⁿ jom, jlaˈcwanomna ñˈoom chaˈwaa ndiocheⁿ ndyuaaˈñeeⁿ. Ndoˈ tquiocho nnˈaⁿ chaˈtso nnˈaⁿwii na mˈaaⁿ. 	 ויכירו אתו אנשי המקום ההוא וישלחו אל כל סביבותיהם ויביאו אליו את כל החולים׃


Mati cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ ndoˈ calajomndyoˈ ñˈeⁿndyo̱ na mˈaaⁿya na neiⁿya. 	 וככה שמחו אף אתם ושישו עמדי׃


Ee ntyjiiya tjaa meiⁿcwii na nnda̱a̱ nnto̱ⁿˈnaˈ jaa na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na candyaˈ tsˈoom jaa. Cantyja na cwiwja̱a̱, cantyja na cwitando̱o̱ˈa, meiⁿ ángeles, meiⁿ ljoˈ na tˈmaⁿ waa najnda̱, meiⁿ nnˈaⁿ na tˈmaⁿ nˈiaaⁿ laˈxmaⁿ, meiⁿ ljoˈcheⁿ na matseicatyˈuenaˈ jaa na majeˈ, ndoˈ meiⁿ ljoˈ na wjaachˈeenaˈ jaa ˈio cha, 	 ובטוח אנכי כי לא המות ולא החיים לא מלאכים ולא שררות ולא גבורות לא ההוה ולא העתיד׃


Sa̱a̱ cantyˈiaˈyoˈ ñequio na jndooˈ jndye nnˈaⁿ matseineiiⁿ, meiⁿ tjaa ljoˈ coluena nnoom. ¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ na cwilaˈtiuu naⁿmaⁿnˈiaaⁿ cwentaaya na tsaⁿmˈaaⁿˈ mayuuˈcheⁿ cwiluiiñê Cristo? 	 והנה הוא דבר בגלוי ולא יגערו בו האף אמנם ידעו ראשינו כי באמת זה הוא המשיח׃


Ndoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na tooˈndye naquiiˈ watsˈom tyontyˈiaana na tyojaacaⁿ ndoˈ tyotseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויראהו כל העם מתהלך ומשבח את האלהים׃


Jnda̱ teinom xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ judíos ndoˈ jnda̱ jaawixuee xuee najndyee smanaⁿ, quia joˈ tja María Magdalena ñequio cwiicheⁿ María, tyˈecajndooˈna tseiˈtsuaa. 	 ואחרי מוצאי השבת כשהאיר לאחד בשבת באה מרים המגדלית ומרים האחרת לראות את הקבר׃


Saayâ squia̱a̱yâ tsjoom Siracusa yuu na cwiˈoomeintyjeeˈ lˈaandaa. Joˈ joˈ ljooˈndyo̱yaayâ cwii ndyee xuee. 	 ונבא אל סרקוסא ונשב שם שלשת ימים׃


Ndoˈ na luaaˈ waa, ˈñeeⁿ juu na lˈue tsˈoom na nncˈoom na wiˈ tsˈoom maxjeⁿ joˈ nntsˈaaⁿ, ndoˈ ˈñeeⁿ juu na nntsˈaaⁿ na nntseiquieˈ tsˈom, maxjeⁿ joˈ nluii. 	 ויוצא מזה כי את אשר יחפץ יחננו ואת אשר יחפץ יקשהו׃


¿Aa ticatseitiuuˈ na nnda̱a̱ nlcaaⁿˈa nnom Tsotya̱ ndoˈ jom mañoomˈ njñoom meiⁿcheⁿ ntmaaⁿˈ ángeles na nnteiˈjndeiina ja? 	 או היחשב לבך כי לא יכלתי לשאל עתה מאת אבי והוא יצוה לי יותר משנים עשר לגיונות של מלאכים׃


Najndyee cˈoomˈ nˈomˈyoˈ ncuee na macanda̱ nncˈom nnˈaⁿ na nneiⁿˈncona nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye Tyˈo̱o̱tsˈom. Macanda̱ nncˈom naⁿˈñeeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ natia na cwilaˈqueeⁿ nˈomna. 	 ודעו זאת לכם ראשנה כי באחרית הימים יבאו לצים ההלכים אחרי תאות נפשם ויתלוצצו לאמר׃


Sa̱a̱ matsoom nnom yuscuˈñeeⁿ: —Ncˈe na matseiˈyuˈya tsˈomˈ ñˈeⁿndyo̱, joˈ na jnda̱ jluiˈyaˈ. Cjaˈ na meiⁿcwii ñomtiuu tancˈoomˈ. 	 ויאמר אל האשה אמונתך הושיעה לך לכי לשלום׃


Ndoˈ juu ángelˈñeeⁿ seicatomˈm xo̱ˈ ˈnaaⁿˈaⁿ ñequio ñoom na ntyjo nomtsˈom. Jnda̱ chii tjoomˈm juunaˈ xjeⁿ tsjoomnancuecheⁿ. Mañoomˈ teicˈuaa na jndeii cwilaˈxuaa ntsuee. Jndye nnom na tyowicˈuaa. Tcoˈnaˈ chom tsuee, ndoˈ sˈeii. 	 ויקח המלאך את המחתה וימלאה אש מעל המזבח וישלך על הארץ ויהי קולות ורעמים וברקים ורעש׃


Joo naⁿmˈaⁿ tyooˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom. Macanda̱ jom cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena. Cwiˈoontyjo̱na naxeⁿˈ Catsmaⁿ meiⁿyuucheⁿ na wjaⁿ. Tiomlˈua Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿna na tjeiiˈñê joona quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ cha macanda̱ nlaˈxmaⁿna cwentaaⁿˈaⁿ ndoˈ cwentaaˈ juu na matseicajndyunaˈ Catsmaⁿ. 	 אלה הם אשר לא נגאלו בנשים כי בתולות המה אלה הם ההלכים אחרי השה אל כל אשר ילך אלה נקנו מתוך בני האדם לראשית בכורים לאלהים ולשה׃


Tyjeˈcañoom nnˈaⁿ judíos na mañecwii ndyuaana ñˈeⁿñê, sa̱a̱ tîcatoˈñoomna jom. 	 הוא בא אל אשר לו ואשר המה לו לא קבלהו׃


Ee ncˈe na jnda̱ seinˈmaaⁿ jndyendye nnˈaⁿ, joˈ chii chaˈtso ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na ndicwaⁿ chona ntycu, tyolaˈcantoˈndyena nacañomˈm na ñeˈnquioˈna jom cha nnˈmaaⁿna. 	 כי רפא לרבים עד כי התנפלו עליו כל המנגעים לנגע בו׃


Ee cantyja na sˈaaⁿ, tˈmo̱ⁿnaˈ chiuu waa najndeii na matseixmaaⁿ. Sˈaaⁿ na tˈoomˈndye nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye cheⁿnquiee cantyja na cwilaˈtiuu. 	 גבורות עשה בזרעו פזר גאים במזמות לבבם׃


Quia joˈ seineiⁿ ángel nda̱a̱ yolcuˈñeeⁿ, tsoom: —Tilacatyuendyoˈ. Ee mantyjiiya na Jesús cwilˈueˈyoˈ, nquii tsaⁿ na tyˈioom nnˈaⁿ tsˈoomˈnaaⁿ. 	 ויען המלאך ויאמר אל הנשים אתן אל תיראן הן ידעתי כי את ישוע הנצלב אתן מבקשות׃


Quia joˈ seityuaaⁿˈaⁿ jndyocueeⁿ. Ñequio na neiiⁿˈeⁿ seiljoom Jesús waⁿˈaⁿ. 	 וימהר וירד ויאספהו בשמחה׃


Tsaⁿˈñeeⁿ jeeⁿ xcweeˈ tsˈoom tyotseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio chaˈtso nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ. Mˈaaⁿ na nquiaⁿˈaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Mati jndye waa na tyoteijneiⁿ nnˈaⁿ judíos na jñeeⁿˈndye. Ndoˈ ñequiiˈcheⁿ tyotseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והוא חסיד וירא אלהים עם כל בני ביתו ועשה צדקות הרבה לעם ומתפלל תמיד לאלהים׃


Tso tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —Chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ matseicanda̱ xjeⁿ na cachjoondyo̱. 	 ויאמר את כל אלה שמרתי מנעורי׃


Ee tyoˈmo̱o̱ⁿ na waa najndeii na matseixmaaⁿ, nchii chaˈna cwitˈmo̱o̱ⁿ nnˈaⁿ na jndo̱ˈ nˈom cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 כי היה מלמד אותם כבעל גבורה ולא כסופרים׃


Ee xeⁿ macanda̱ nnˈaⁿ na wiˈ nˈom ˈo, cwilˈaˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ, ¿aa cwilaˈtiuuˈyoˈ na cjaaweeˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom? ¿Aa nchii majoˈti cwilˈa nnˈaⁿ na cwitoˈñoom sˈom cwentaaˈ gobiernom? 	 כי אם תאהבו את אהביכם מה הוא שכרכם הלא גם המכסים יעשו זאת׃


Ndoˈ ˈo cwitjeiˈ cheⁿncjoˈyoˈ cwenta na jeeⁿ cwilaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ meiⁿ tatiato nquiuˈyoˈ na luaaˈ waa. Matsonaˈ na catjeiˈyoˈ tsaⁿˈñeeⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na luaaˈ machˈeeⁿ. 	 ואתם עוד גבהי רוח תחת אשר היה לכם להתאבל למען יוסר מקרבכם עשה המעשה הזה׃


Sa̱a̱ quia jndyena na Jesús jnda̱ mawaˈndoˈxcoom, ndoˈ juu yuscuˈñeeⁿ jnda̱ ntyˈiaaˈnnom jom, maxjeⁿ tîcalaˈyuˈna. 	 וכאשר שמעו כי חי ונראה אליה לא האמינו לה׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, tsoom: —Catsaˈyoˈ ndoˈ canduˈyoˈ nnom Juan cantyja ñˈoom naya na cwindyeˈyoˈ ndoˈ na cwintyˈiaˈnda̱a̱ˈyoˈ na jndye nnˈaⁿ cwinˈmaaⁿ. 	 ויען ישוע ויאמר להם לכו הגידו ליוחנן את אשר שמעתם וראיתם׃


Mawaa xjeⁿ na nlaˈcueeˈ nnˈaⁿ ja, ndoˈ jnda̱ joˈ taxocantyˈiaana ja. Sa̱a̱ ñˈeⁿndyoˈ ˈo ñequiiˈcheⁿ na nncˈo̱o̱ⁿya, ee ncˈe na nncwando̱ˈxco̱, joˈ chii mati ˈo nlaxmaⁿˈyoˈ na ticantycwii na nntandoˈyoˈ. 	 עוד מעט והעולם לא יוסיף לראות אתי ואתם תראוני כי חי אני וגם אתם חיה תחיו׃


Jlue naⁿˈñeeⁿ nda̱a̱na: —ˈO nnˈaⁿ Galilea, ¿chiuu na jeeⁿ cwintyˈiaˈyoˈ jo nandye tsjo̱ˈluee? Jesúsmˈaaⁿˈ na jnaaⁿ jo nda̱a̱ˈyoˈ xjeⁿ cañoomˈlueecheⁿ tjaaⁿ. Ndoˈ chaˈxjeⁿ na tjawaaⁿ maluaaˈ nndyonnaaⁿˈaⁿ. 	 ויאמרו אתם אנשי הגליל מה תעמדו פה ועיניכם השמימה ישוע זה אשר לקח מאתכם השמימה כן בוא יבוא כאשר ראיתם אתו עלה השמימה׃


Quia joˈ mana jluiˈ Pedro quiiˈntaaⁿ naⁿˈñeeⁿ. Jeeⁿcheⁿ ndyaˈ tyotyˈioom na jnda ntyjeeⁿ. 	 ויצא פטרוס החוצה וימרר בבכי׃


Ndoˈ mati ncˈe ñˈoom ˈndyoo Tyˈo̱o̱tsˈom, joo ljo̱ˈluee ñequio tyuaa na waa jeˈ, cwileiwenaˈ na lconaˈ juu xuee quia na nncuˈxeeⁿ nnˈaⁿ. Xjeⁿˈñeeⁿ nnˈaⁿ natia nnˈaⁿndye nntsuundye. 	 גם השמים והארץ אשר לפנינו נצפנו בדברו והם שמורים לאש ליום הדין ואבד אנשי הרשע׃


Jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Ta Jesucristo, ndoˈ jo nda̱a̱ ángeles na cwiluiindye cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, catseicanda̱a̱ˈndyuˈ ñˈoommeiⁿˈ, meiⁿ tintsaˈ na wjaˈñˈoomndyuˈ ñˈeⁿ cwii tsˈaⁿ sa̱a̱ cwiicheⁿ tineiⁿˈ. 	 הנני מעיד בך נגד האלהים ואדנינו ישוע המשיח ונגד בחירי המלאכים אשר שמור תשמר את זאת בלי משפט נמהר ולא תעשה דבר במשא פנים׃


ndoˈ ntˈomndye joona ncˈe na tyolaˈyuˈya nˈomna, joˈ chii tîcwjena quia tioom nnˈaⁿ joona ntomˈ na waljooˈcheⁿ na jmeiⁿˈ chom, jluiˈnˈmaaⁿndyena. Ntˈomndye joona jndyaandyena quia teijndaaˈ na nlaˈcwjee nnˈaⁿ joona ñequio xjo. Ndoˈ ntˈomndye naⁿˈñeeⁿ na ñeteiwiina sˈaanaˈ na tcoˈyanaˈ joona ncˈe na tyolaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ jndaana na jeeⁿ jnda̱na quia tyowaa ndiaˈ, hasta jleintyjo̱na meiⁿcheⁿ sondaro ncˈe na tyolaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿñê. 	 וכבו גבורת האש ונמלטו מפי החרב והתחזקו מחלים ועשו חיל במלחמה והפילו מחנות זרים׃


Ndoˈ mati nquii Espíritu Santo macwjiˈyuuˈñê na ljoˈ nda̱a̱ya, na tsoom: 	 ואף רוח הקדש מעיד לנו על זאת כי אחרי אמרו׃


Tsaⁿˈñeeⁿ nntsoom ljoˈ catsaˈ. Jom cweˈ macˈeⁿyaaⁿ waaˈ tcayoomˈm Simón tsˈaⁿ na matseicato̱o̱ˈ ntjaⁿ. Nndyooˈ ˈndyoo ndaaluee waa waaˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 הוא מתגורר עם בורסי אחד שמעון שמו אשר ביתו על יד הים הוא יאמר לך את אשר עליך לעשות׃


Ndoˈ seiˈno̱ⁿˈ Jesús na mawaa xjeⁿ na nnquiocˈom naⁿˈñeeⁿ jom ndoˈ ñequio najndeiˈnaˈ na nlqueⁿna jom na nluiiñê rey. Cweˈ joˈ cwiicheⁿ cwii ndiiˈ tjannaaⁿˈaⁿ na ñenqueⁿ jo sjo̱. 	 וידע ישוע כי יבאו ויתפשהו להמליך אותו וימלט עוד הפעם אל ההר הוא לבדו׃


Ndoˈ na ljoˈ nleitquiooˈ chaˈtso na wantyˈiuuˈ na mˈaaⁿˈ tsˈoom. Quia joˈ lcoomˈm xtyeeⁿ na nntseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ nntseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na mayuuˈcheⁿ mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 ובכן יגלו תעלמות לבבו ויפל על פניו וישתחוה לאלהים ויודה בקול כי באמת האלהים בקרבכם׃


Ee meiⁿcwiindye naⁿˈñeeⁿ tyootoˈñoomna Espíritu Santo, macanda̱ na jnda̱ teitsˈoomndyena ñequio xueeˈ Ta Jesús. 	 כי הרוח לא צלחה עד עתה על אחד מהם והם רק נטבלים בשם האדון ישוע׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na ntyˈiaanda̱a̱ chiuu waa na tuii, tcuu tcuu jlaˈneiⁿna nda̱a̱ nnˈaⁿ na tquiocantyˈiaa. Jlaˈcandiina chiuu waa na nˈmaⁿ tsˈaⁿ na ñejleiñˈoom jndyetia ndoˈ chiuu na tjoom calcuˈñeeⁿ. 	 ויספרו להם הראים את אשר נעשה לאחוז השדים ואת דבר החזירים׃


Ndoˈ jlue ntˈomcheⁿ: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ cwiluiiñê Cristo. Ndoˈ ntˈom jlue: —Chiuu sa ˈo, juu Cristo ticatsonaˈ na nnaaⁿ Galilea. 	 ויש אשר אמרו זה הוא המשיח ואחרים אמרו המן הגליל יבא המשיח׃


Mati tso Jesús nnom tsˈaⁿ na tqueeⁿˈñe jom: —Quia na maqueⁿˈ nnˈaⁿ na calaˈjomndye na nlcwaˈyoˈ na quiajmeiⁿˈ oo natmaaⁿ, tilqueⁿˈ ncˈiaˈ, meiⁿ nnˈaⁿˈ nncuˈ, meiⁿ nnˈaⁿˈ na jnda̱ teitquio̱o̱ˈ, meiⁿ naⁿtya na mˈaⁿ nndyooˈ. ¿Ee aa nchii nncueeˈ xuee na majoˈti nlˈa joona, cha nnjoom chaˈxjeⁿ na saˈ ˈu? 	 וגם אל האיש אשר קרא אותו אמר כי תעשה סעודת צהרים או סעודת ערב אל תקרא לאהביך ולאחיך ולקרוביך ולשכניך העשירים פן יקראו לך גם המה והיה לך לשלום׃


ˈO nnˈaⁿ na teijndandyoˈ, cˈomˈyoˈ na ndyaandyoˈ nda̱a̱ patrom ˈnaⁿˈyoˈ, catueˈndyoˈcjeˈyoˈ nda̱a̱na ndoˈ ñequio na nquiaˈyo calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ joona ñequio na xcweeˈ nˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ nquiuˈyoˈ na cwindyeˈntjomˈyoˈ nnom nquii Cristo. 	 שמעו עבדים אל אדניכם לפי הבשר ביראה ורתת ובתם לבבכם כמו למשיח׃


seijndaaˈñê na ljeiya chiuu cwiluiiñe Jnaaⁿ cha nntseina̱ⁿya ñˈoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na nchii judíos chiuu ya na nluiˈnˈmaaⁿndyena. Ndoˈ quia tuii na ljoˈ, tîcwaxˈa̱ nnom meiⁿcwii tsˈaⁿ cha na caljeiya cwaaⁿ ñˈoom na nñequiaya. 	 לגלות בי את בנו שאבשרנו בגוים מיד לא נועצתי עם בשר ודם׃


Juu tsˈaⁿ na ya tsˈaⁿñe matseineiⁿ ñˈoom ya ee naquiiˈ tsˈoom cwinaⁿ naya na matseitioom. Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na tia tsˈaⁿñe matseineiⁿ ñˈoom tia ee naquiiˈ tsˈoom cwinaⁿ natia na matseitioom. 	 האיש הטוב מאוצר לבו הטוב מוציא את הטוב והאיש הרע מאוצר הרע מוציא רע׃


Cˈuaa cwilaˈneiⁿna, cwiluena: Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaya na wacatyeeⁿ tio, ñˈeⁿ nquii Catsmaⁿ, macanda̱ joona nquiuna cantyja na cwicaluiˈnˈmaaⁿndyo̱. 	 ויקראו בקול גדול לאמר הישועה לאלהינו הישב על הכסא ולשה׃


Quia joˈ seijndaaˈñê na cwitsˈoomndye naⁿˈñeeⁿ ñequio xueeˈ Jesucristo. Jnda̱ chii taⁿ naⁿˈñeeⁿ nnoom na caljooˈñê ñˈeⁿndyena cwantindyo xuee. 	 ויצו לטבל אתם בשם האדון ויבקשו ממנו לשבת אתם ימים אחדים׃


Seityeⁿtyeeⁿ ñˈoom, tsoom: —Meiⁿnquia na nlcaⁿˈ no̱o̱ⁿ, nñequia hasta meiiⁿ xcwe cantyja na matsa̱ˈntjo̱ⁿ. 	 וישבע לה לאמר כל אשר תשאלי ממני אתן לך עד חצי מלכותי׃


Sa̱a̱ tso Jesús nda̱a̱na: —Talaˈtsaaⁿˈndyoˈ jom ee meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na machˈee tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ ñequio xueya, xocatsˈaanaˈ na nda̱nquia nntso cwii ñˈoom wiˈ nacjoya. 	 ויאמר ישוע אל תכלאהו כי אין איש עשה גבורה בשמי ויוכל במהרה לדבר בי רעה׃


’Calˈandyoˈ cwenta na tincjaachunaˈ ˈo na ñoomñoom na nlˈaˈyoˈ, oo na nncˈomˈyoˈ na candyeˈyoˈ, oo na nncuaa ñˈomtiuu ˈnaⁿˈyoˈ ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ ˈo. Cha tintsˈaanaˈ na ticˈomcˈeendyoˈ ndoˈ majndeiito nncwjeeˈcañoom xueeˈñeeⁿ ˈo. 	 רק השמרו לכם פן יכבד לבבכם בסבא ובשכרון ובדאגות המחיה ובא עליכם היום ההוא פתאם׃


Matso ángelˈñeeⁿ no̱o̱ⁿ: “Tincˈoomˈ ˈu Pablo na nquiaˈ ee maxjeⁿ nncueˈ na mˈaaⁿ tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿ tsjoom Roma. Ndoˈ cantyja ˈnaⁿˈ ˈu chaˈtso nnˈaⁿ na quio ñˈeⁿˈ, Tyˈo̱o̱tsˈom nntsˈaa na ticwjena.” 	 ויאמר אל תירא פולוס עליך עוד לעמד לפני הקיסר ועתה הנה נתן לך האלהים את כל ההלכים אתך באניה׃


Jeˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesucristo mˈaⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Manquiityeeⁿ tquiaaⁿ na tandoˈxco juu jnda̱ na tueˈ, ndoˈ seitˈmaaⁿˈñê juu. Ndoˈ ncˈe na ljoˈ cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê, ndoˈ cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ jom. 	 המאמינים על פיו באלהים אשר הקים אתו מעם המתים ויתן לו כבוד למען היות אמונתכם גם תקוה לאלהים׃


Juu ñˈoomtyeⁿ na seijndaaˈñe jndyee Tyˈo̱o̱tsˈom, xeⁿ tqueⁿnaˈ na canda̱a̱ˈndye nnˈaⁿ, quia joˈ tîcaⁿnaˈ cwiicheⁿ ñˈoom. 	 כי אלו היתה הראשונה ההיא תמימה לא יבקש מקום לשניה׃


Ee joˈ joˈ tyomˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na jndyu Demetrio na tyotseindo̱ sˈom. Ñequio sˈom xuee tyochˈeeⁿ na jluiˈtsjaaⁿ watsˈom cwentaaˈ ndyo̱o̱ Diana. Tˈmaaⁿˈ tantjoom ñequio ncˈiaaⁿˈaⁿ na tyolˈana tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 כי צורף כסף אחד דמטריוס שמו עשה היכלות כסף של ארטמיס המציא לחרשים משכרת לא מעט׃


Majuu na jnda̱ tqueⁿˈ jo nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ. 	 אשר הכינות לפני כל העמים׃


Xeⁿ mˈaaⁿ cwiindyoˈ ˈo na manchje nawiˈ juu, catseineiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ xeⁿ mˈaaⁿ tsˈaⁿ na neiⁿnco tsˈom cata luantsa. 	 כי יצר לאיש בכם הוא יתפלל ואשר ייטב לבו הוא יזמר׃


Xuee na cwilaˈtyeⁿ nnˈaⁿ judíos xuee pascua quia tyˈioomna Jesús tsˈoomˈnaaⁿ. Nnˈaⁿ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ judíos, ticalˈue nˈomna na nñom ndyee naⁿˈñeeⁿ noomˈnaaⁿ xuee na cwitaˈjndyeena. Ee juu xueeˈñeeⁿ jeeⁿ tˈmaⁿ xuee tseixmaⁿnaˈ quia cwilaˈcueeˈna catsmaⁿ chjoo. Joˈ chii tyˈecataⁿna nnom Pilato na catsa̱ˈntjoom na catom ndeiˈncˈeeˈ naⁿˈñeeⁿ cha catseityuaaˈnaˈ na nncwjena, ndoˈ cha tyuaaˈ nntaaˈndyena naⁿˈñeeⁿ noomˈnaaⁿ. 	 ולמען לא תשארנה הגויות על הצלב ביום השבת כי ערב שבת היה וגדול יום השבת ההוא שאלו היהודים מן פילטוס לשבר את שוקיהם ולהוריד אתם׃


Quia na mˈaaⁿya quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ judíos, matsˈaa chaˈna cwii joona na mˈaⁿna nacje ˈnaaⁿˈ ljeii na tquiaa Moisés cha nncwantjo̱ⁿya joona cwentaaˈ Cristo, meiiⁿ ticˈo̱o̱ⁿya nacje ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 ואהי ליהודים כיהודי לקנות היהודים ואשר הם תחת התורה הייתי להם כמו תחת התורה למען קנות אותם אשר תחת התורה׃


Joˈ chii matsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ: —Quiejndyee nnˈaⁿ na cwiqueⁿ ñˈoom cjoˈ quia joˈ nndiiya ñˈoom ˈndyoˈ ndoˈ nleijndaaˈya. Ndoˈ sa̱ˈntjoom na calˈa sondaro cwenta tsaⁿˈñeeⁿ naquiiˈ watsˈiaaⁿ na jndoˈ Herodes na tuii. 	 אשמע את דבריך בבוא גם שטניך הנה ויצו לשמרו בבית המשפט אשר להורדוס׃


Catseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na jom jndyeti nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ nchii cweˈ chaˈxjeⁿ cwitaaⁿ jaa meiⁿ nchii cweˈ cha na cwilaˈtiuutya̱a̱ya ndoˈ na mateijneiⁿ jaa ncˈe najndeii na matseixmaaⁿ mˈaaⁿnaˈ naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya. 	 ולו אשר יכל להרבות גמוליו עלינו יותר מכל משאלותינו ומחשבותינו לפי הכח הפעל בקרבנו׃


Jnda̱ chii tjeiiⁿˈeⁿ joona chˈeⁿ. Matsoom nda̱a̱na: —ˈO ta, ¿ljoˈ macaⁿnaˈ na catsˈaaya cha nluiˈnˈmaaⁿndyo̱? 	 ויוציאם החוצה ויאמר אדני מה עלי לעשות למען אושע׃


Ndoˈ mati ntyˈiaya cwii na matseijomnaˈ ndaaluee na jeeⁿ caxuee chaˈna tsioo jndaˈjom chaˈcwijom tooˈ chom. Jndye nnˈaⁿ meintyjeeˈ ˈndyoo ndaalueeˈñeeⁿ, joˈ joˈ nquiee nnˈaⁿ na jnda̱ jnaⁿndye ñequio quiooˈjndii, ñequio juu na jluiˈtsjaaⁿˈñeyoˈ, ñequio númeroˈ na maˈmo̱ⁿnaˈ xueeˈyoˈ. Tooˈ arpa lueena na jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וארא כים זכוכית בלול באש ואת המתגברים על החיה ועל צלמה ועל תוה ועל מספר שמה עמדים על ים הזכוכית וכנרות אלהים בידיהם׃


Tˈo̱ Nicodemo, tsaⁿ na tyjeˈcañoom na mˈaaⁿ Jesús cwii teijaaⁿ. Jom macañˈeeⁿ ñˈeⁿ naⁿmaⁿnˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 ויאמר אליהם נקדימון אשר בא אליו בלילה והוא היה אחד מהם׃


Tsaⁿcaluaˈñeeⁿ waa cwiicheⁿ xueⁿˈeⁿ na jñoom Elimas. Jom ñeˈcatseitsaaⁿˈñê naⁿˈñeeⁿ na tacalaˈneiⁿna nnom tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom ndoˈ seijneiⁿ na tintseiñˈoomˈñe tsaⁿˈñeeⁿ ñˈoom na cwitˈmo̱o̱ⁿ naⁿˈñeeⁿ, ee ticalˈue tsˈoom na nntseiyuˈ juu. 	 ויעמד לנגדם אלימא המגוש כי זה תרגום שמו ויבקש להטות את השר מן האמונה׃


’Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ na matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, juu tsˈaⁿ na nchii ˈndyootsˈa tiom wjaaquieeˈ yuu na ñjomndye canmaⁿ, sa̱a̱ cwiicheⁿ joo wjaawaaⁿ juu tiomˈñeeⁿ na nncwincjeeⁿˈeⁿ juunaˈ, tsaⁿˈñeeⁿ cwiluiiñê tsaⁿcanchˈue ndoˈ tsaⁿ na mawincjeˈ tiom. 	 אמן אמן אני אמר לכם איש אשר לא יבוא דרך השער אל מכלא הצאן כי אם יעלה בדרך אחר גנב ופריץ הוא׃


Joˈ chii jluena na Bernabé tyˈo̱o̱ Júpiter jom, ndoˈ Pablo jeˈ jluena na jom tyˈo̱o̱ Mercurio ee jom mañequiaaⁿ ñˈoom nda̱a̱na. 	 ויקראו לבר נבא בל ולפולוס קראו הרמיס באשר הוא ראש המדברים׃


Ndoˈ nnˈaⁿ judíos na cwilayuˈ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿ Pedro jeeⁿ seiñˈeeⁿˈñenaˈ joona na mati nnˈaⁿ na nchii judíos toˈñoomna Espíritu Santo naquiiˈ nˈom. 	 והמאמינים בני המילה אשר באו את פטרוס השתוממו כי מתנת רוח הקדש נשפכה גם על הגוים׃


Ee ¿chiuu ntyjiˈyuˈ ˈu tsaⁿscu na matseiˈyuˈ na jnda̱ tmaˈcoˈ na xocatseiˈyuˈ saˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿˈ? Ndoˈ mati ˈu tsaⁿsˈa na matseiˈyuˈ na jnda̱ tmaˈcoˈ, ¿chiuu ntyjiˈyuˈ na xocatseiyuˈ scuˈ cantyja ˈnaⁿˈ? 	 כי מה תדעי את האשה אם תושיעי את האיש ומה תדע אתה האיש אם תושיע את האשה׃


Tˈo̱ Jesús, tsoom: —Ndiˈ, tˈoom cwii tsaⁿsˈa. Jnaaⁿ Jerusalén na wjaacueeⁿ tsjoom Jericó ndoˈ tioondye naⁿcantyˈue cjoomˈm. Tjeiiˈna ˈnaaⁿˈaⁿ, jlaˈquieeˈndyena jom, ˈndyena jom na majaaweeⁿˈeⁿ. 	 ויען ישוע ויאמר איש אחד ירד מירושלים ליריחו ונפל בידי שדדים והם הפשיטהו וגם פצעהו ויעזבו אותו בין חיים למות וילכו להם׃


cha nntseijndo̱ˈnaˈ nˈomna ndoˈ na nndyaandyena cantyja ˈnaaⁿˈ juu teincoˈ na seijndaaˈñe tsaⁿjndii na maleichom joona pra̱so na cwilˈana yuu na lˈue tsˈoom. 	 ויעירו ממוקשי השטן אשר צדם בהם לרצונו׃


Ncueeˈñeeⁿ jeeⁿ tˈmaⁿ ñˈoom sˈaanaˈ tsjoom Éfeso na tyotseineiⁿ Pablo cantyja ˈnaaⁿˈ natooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ותהי בעת ההיא מהומה לא קטנה על אדות דרך יהוה׃


Matso Jesús nnoom: —Tintˈuiiˈtyeⁿˈ ja, ee tyoocjo̱waa na mˈaaⁿ Tsotya̱ya. Sa̱a̱ cjaˈ na mˈaⁿ tiˈncˈiaya na cwiteijndeiina ja, catseicandiiˈ na majo̱waa na mˈaaⁿ Tsotya̱ya na mati cwiluiiñê Tsotyeˈyoˈ, na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈomya ndoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaˈyoˈ. 	 ויאמר אליה ישוע אל תגעי בי כי עוד לא עליתי אל אבי אך לכי נא אל אחי ואמרי אליהם אני עלה אל אבי ואביכם ואל אלהי ואלהיכם׃


Jndii Herodes, tsˈaⁿ na mˈaaⁿ gobiernom, chaˈtso na tyochˈee Jesús. Tˈmaⁿ seiñˈeeⁿˈnaˈ jom na tyolue ntˈom nnˈaⁿ na Juan jnda̱ wandoˈnndaˈ. 	 וישמע הורדוס שר הרבע את כל אשר נעשה על ידו ותפעם רוחו כי יש אשר אמרו יוחנן קם מן המתים׃


Ndoˈ na luaaˈ cwilaˈtiuuˈyoˈ joˈ chii cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ tacaⁿnaˈ na nntseitˈmaaⁿˈñe tsˈaⁿ tsotyeeⁿ, tsoñeeⁿ. Cwilˈaˈyoˈ na tajndeii ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ee na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈtiˈyoˈ ñˈoom na tqueⁿ lotyeˈyoˈ. 	 ותפרו את דבר האלהים בעבור קבלתכם׃


Sa̱a̱ tˈo̱o̱ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ, jluena: —Ljoˈ chˈeenaˈ jâ. Ncjo̱o̱yâ nncho̱o̱nqua̱a̱ⁿyâ jnaⁿ ñequio ndaayâ na nncueˈ tsaⁿmˈaaⁿˈ. 	 ויענו כל העם ויאמרו דמו עלינו ועל בנינו׃


Ee tjaaˈnaⁿ cwii nnom na xocanda̱a̱ nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי לא יפלא מאלהים כל דבר׃


Ee maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cwenta nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaⁿˈaⁿ, ndoˈ mañeeⁿ ñˈoom na cwilaneiⁿna nnoom, sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilˈa natia, mˈaaⁿ nacjoo naⁿˈñeeⁿ. 	 כי עיני יהוה אל צדיקים ואזניו אל שועתם ופני יהוה בעשי רע׃


Ncˈe na luaaˈ waa, lˈaayâ tyˈoo nnom Tito na catseicanda̱a̱ˈñê tsˈiaaⁿ nayawaañe na to̱ˈjñeeⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na cwilaˈtjomˈyoˈ sˈomˈñeeⁿ. 	 עד כי בקשנו מן טיטוס כאשר החל כן גם לגמור בכם את גמילות החסד הזאת׃


Ee nncueˈntyjo̱ xjeⁿ na taxolaˈñˈoomˈndye nnˈaⁿ ñˈoom na xcweti maˈmo̱ⁿnaˈ sa̱a̱ ñˈoom na ñeˈcandye nquieena nlˈuee nquiana nnˈaⁿ na ntˈmo̱o̱ⁿ ñˈoomˈñeeⁿ nda̱a̱na. 	 כי בוא תבא העת אשר לא יכילו את הלקח הבריא כי אם כאות נפשם יקבצו להם מורים לשעשעי אזנים׃


Cweⁿ cwii liaatco na teicooˈñˈeⁿnaˈ niomˈ. Ndoˈ xueⁿˈeⁿ na nquiu nnˈaⁿ, joˈ joˈ Ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והוא לבוש בלבוש מאדם בדם ושמו נקרא דבר האלהים׃


Tyoowijndye na saayâ ndoˈ teiˈcaljoo jndye tˈmaⁿ wˈaandaa. Majuu ndyuaaxeⁿncwe Creta jnaⁿnaˈ jondoˈ cantyja na cwicaluiˈ cancjuu ntquieeˈ. 	 ויהי כמעט אחרי כן ותפגע בה רוח נחשל הנקראה אוריקלידון׃


Ndoˈ quia na luaaˈ cwinduˈyoˈ cwilˈaˈyoˈyoˈ na tacaⁿnaˈ na cateijndeii tsˈaⁿ tsotyeeⁿ oo tsoñeeⁿ. 	 ולא תניחו לו לעשות עוד מאומה לאביו ולאמו׃


¿ˈÑeeⁿ cwiluiindyuˈ na matseiˈncjooˈndyuˈ ljoˈ machˈee cwiicheⁿ xˈiaˈ na matseiyuˈ? Ee nquii na matsa̱ˈntjom jom nntso na aa xcwe aa tixcwe machˈeeⁿ. Nljoñeya tsaⁿˈñeeⁿ ee waa najndeii na matseixmaⁿ Jesús na matsa̱ˈntjom jom. 	 מי אתה כי תדין את עבד האחר הן לאדניו הוא יקום או יפל אבל יוקם כי יכל האלהים להקימו׃


Jnda̱ na tquiena jliuna na jnda̱ teindyo̱ tsjo̱ˈ na ta̱ˈ ˈndyoo tsueˈtsjo̱ˈ. 	 וימצאו את האבן גלולה מן הקבר׃


Joˈ chii ticwiindyoˈ ˈo catjeiˈyuuˈndyoˈ jnaⁿˈyoˈ nda̱a̱ ncˈiaaˈyoˈ, cha na nnˈmaaⁿˈyoˈ. Ee tsˈaⁿ na cwiluiiñe cantyja na matyˈiomyanaˈ, quia matseineiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio na jndaya ntyjii, jndye waa na nntsˈaanaˈ. 	 התודו עונותיכם איש לפני רעהו והתפללו איש בעד רעהו למען תרפאו כי גדול כח תפלת הצדיק הקרא אל אלהים בחזקה׃


Ee xjeⁿˈñeeⁿ tyoojuˈ Herodes jom wˈaancjo. 	 כי עוד לא נתן יוחנן אל בית הסהר׃


Sa̱a̱ cwjiˈndyuˈ cantyja ˈnaaⁿ ñˈoom na cwilaˈñˈeeⁿˈ ndyuee nnˈaⁿ, ñˈoom na cwilaneiⁿna cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na ñetˈom teiyo, ñˈoom na cañˈeeⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na tqueⁿ Moisés na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ cwilaˈntjaˈndyena, ee nmeiⁿˈ jeeⁿ cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo, ticateijndeiinaˈ nnˈaⁿ. 	 אבל תרחק מן השאלות התפלות ומלמודי תולדות ומן הקטטות ומחלקות בעניני החקים כי אין בהן מועיל והבל הנה׃


Ee ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio ñˈoomwaa matseicanda̱a̱ˈñenaˈ: “Cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ tyje tsˈaⁿndyuˈ chaˈxjeⁿ na jnda ntyjiˈ nncuˈ.” 	 כי כל התורה כלולה במצוה אחת והיא ואהבת לרעך כמוך׃


Quia jndyena ñˈoommeiⁿˈ jeeⁿcheⁿ ndyaˈ jlaˈwjeena. Jndeii tyolaˈxuaana, tyoluena: —Nquii Diana cwentaa jaa nnˈaⁿ Éfeso, jeeⁿ tˈmaⁿ ñˈoom. 	 ויהי כשמעם את דבריו וימלאו חמה ויצעקו לאמר גדולה ארטמיס של האפסיים׃


Calaˈno̱ⁿˈyoˈ na nquii Tsotyeˈyoˈ na mˈaaⁿ cañoomˈluee malaaˈtiˈ jeeⁿ xueeⁿ ˈo. Tilˈue tsˈoom na nntsuundye meiⁿcwiindye joo nnˈaⁿ na titˈmaⁿti cwiluiindye. 	 כן איננו רצון מלפני אביכם שבשמים כי יאבד אחד מן הקטנים האלה׃


Quia joˈ tyeⁿ cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ ñˈoom naya na jnda̱ toˈñoomˈyoˈ. Calaweˈyoˈ joonaˈ ndoˈ calcweˈ nˈomˈyoˈ. Ee xeⁿ ticalajndaaˈndyoˈ na nncˈomˈcˈeendyoˈ, matsˈia joˈ nncua̱caño̱o̱ⁿya ˈo chaˈcwijom macwjeeˈcañoom tsaⁿcanchˈue quia ticˈomcˈeeñe tsˈaⁿ. Meiⁿ xocalaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ xjeⁿ nncua̱caño̱o̱ⁿya ˈo. 	 זכור את אשר קבלת ושמעת ושמרה זאת ושובה ואם לא תשקד הנני בא עליך כגנב ולא תדע באי זו שעה אבא עליך׃


Chaˈtso na matsˈaa jeˈ na ticaliu chaˈtsondye nnˈaⁿ, mancjoˈyoˈ nlacano̱o̱ⁿˈyoˈ nda̱a̱na. Ndoˈ cwii cwii ñˈoom wjaañoomˈ na matseina̱ⁿya jeˈ maxjeⁿ nncueˈntyjo̱ na nlaˈno̱ⁿˈ nnˈaⁿ meiⁿnquiayuucheⁿ. 	 כי אין דבר סתום אשר לא יגלה ולא נעלם דבר כי אם למען יבא לגלוי׃


Jnda̱ na tquiena ˈndyootsˈa wˈaaˈñeeⁿ, jluena: —¿Aa ljoo mˈaaⁿ Simón tsˈaⁿ na mati jndyu Pedro? 	 ויקראו וידרשו היש מתגורר שם שמעון המכנה פטרוס׃


Luaaˈ sˈaaⁿ cha xuee na cwiwjaanaˈ mˈmo̱ⁿnaˈ na juu na mˈaaⁿ na jnda ntyjeeⁿ jaa, jeeⁿ cajnda tseixmaⁿnaˈ ñequio juu naya na matseixmaaⁿ ncˈe Cristo Jesús. 	 להראות בדרות הבאים את גדלת עשר חסדו בטובתו עלינו במשיח ישוע׃


Quia joˈ tso Pedro nnoom: —Meiiⁿ chaˈtsondye naⁿmˈaⁿˈ nntjeiiˈndyena ñˈeⁿndyuˈ, sa̱a̱ ja tijoom cwjiˈndyo̱ ñˈeⁿndyuˈ. 	 ויאמר אליו פטרוס גם אם כלם יכשלו אני לא אכשל׃


Ticwii cwii xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ judíos tyocaa Pablo watsˈom ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ. Tyotseineiiⁿ nda̱a̱na ñequio nda̱a̱ nnˈaⁿ na nchii judíos ee na lˈue tsˈoom na nlaˈyuˈna ñˈeⁿ Cristo. 	 וידבר בבית הכנסת בכל שבת ושבת ויוכח את היהודים ואת היונים׃


Sa̱a̱ tsoom nda̱a̱na: —Mati macaⁿnaˈ na nñequiaya ñˈoom naya cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ nnˈaⁿ ntˈomcheⁿ njoom. Ee maxjeⁿ joˈ tsˈiaaⁿ na jñoom ja. 	 ויאמר להם הן עלי לבשר גם לערים האחרות את בשורת מלכות האלהים כי לזאת שלחתי׃


Quia joˈ ntˈom nnˈaⁿ Jerusalén tyotaˈxˈeena nda̱a̱ ncˈiaana: —¿Aa nchii tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ tsˈaⁿ na cwilˈuee naⁿmaⁿnˈiaaⁿ na nlaˈcueeˈna? 	 ויאמרו אנשים מישבי ירושלים הלא זה הוא אשר בקשו להמיתו׃


Tîcatsˈaanaˈ na we waa nncˈoomˈ tsˈom Abraham meiⁿ na nˈñeeⁿ na ntyjaaˈ tsˈoom ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsˈaa. Yacheⁿ tyotseiyuˈya tsˈoom ndoˈ tyocantyjaaˈ tsˈoom juu ndoˈ tyotseitˈmaaⁿˈñê juu, 	 ולא חלק לבו בהבטחת האלהים כחסר האמונה כי אם התחזק באמונתו ויתן כבוד לאלהים׃


Quia joˈ ¿chiuu waa na calaˈno̱o̱ⁿˈa na luaaˈ waa? ¿Aa ñeˈcatsonaˈ na ticjaañjoomˈ lˈa nnˈaⁿ judíos, joˈ cha wjaachuunaˈ joona na nntsuundyena? Jeeⁿ nchii joˈ. Ncˈe na jlaˈtjo̱o̱ndyena na tîcalaˈyuˈna ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ chii tjuˈnaaⁿñeyuunaˈ na nluiˈnˈmaaⁿndye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na tachii judíos. Tuii na luaaˈ cha mati catseiqueeⁿnaˈ nˈomna na nlaˈxmaⁿna chaˈna nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ובכן אני אמר הנכשלו למען יפלו חלילה אך בפשעם יצאה הישועה לגוים למען הקניאם׃


Tiquitsˈaa na tilˈue naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ee xeⁿ nnda̱a̱ nlqueⁿnaˈ tsˈaⁿ na tjaa jnaⁿ tseixmaⁿ ee matseicaña̱a̱ⁿ chiuu tˈmaⁿ ljeiiˈñeeⁿ quia joˈ cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo na tueˈ Cristo. 	 לא אמאס את חסד האלהים כי אלו תהיה על ידי התורה צדקה הנה חנם מת המשיח׃


Tatiomˈñeeⁿ tuiinaˈ ñˈeⁿ ljo̱ˈ jaspe, ndoˈ juu tsjoom tuiinaˈ ñˈeⁿ sˈomcajaⁿ ya. Macoˈnaˈ luiˈ chaˈna machˈee cwii tsioo na caxuee. 	 ובנין חומתה אבן ישפה והעיר זהב מופז דומה לזכוכית זכה׃


Jeeⁿ lˈue tsˈoom na nntyˈiaaˈnnaaⁿˈaⁿ chaˈtsondyoˈ ˈo ee matseiˈndaaˈnaˈ ntyjeeⁿ na jnda̱ jndyeˈyoˈ na ñeteiweeⁿˈeⁿ. 	 יען היותו נכסף לכלכם ונעצב מאד על אשר שמעתם כי חלה׃


Ndoˈ ntyjiiya ncˈe na tsˈaⁿ ja, tjaaˈnaⁿ cwii na matseixmaⁿya na ntsˈaa yuu na ya. Lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na nntsˈaa yuu na ya sa̱a̱ leicanda̱a̱ nntsˈaa. 	 כי ידעתי אשר בי בבשרי לא ישב טוב הן הרצון יש עמדי אבל עשות הטוב לא מצאתי׃


Nquii na cwiluiiñe ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, tyomˈaaⁿñe tsjoomnancue, sa̱a̱ meiiⁿ na jom tqueeⁿ juunaˈ, maxjeⁿ tîcalaˈno̱ⁿˈ nnˈaⁿ ˈñeeⁿ cwiluiiñê. 	 בעולם היה ועל ידו נהיה העולם והעולם לא הכירו׃


Seitˈmaaⁿˈñê juu. Tqueeⁿ juu ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ ntyjaya. Tqueeⁿ juu na cwiluiitˈmaaⁿñe ndoˈ na macwjiˈnˈmaaⁿñe nnˈaⁿ cha calcweˈ nˈom nnˈaⁿ Israel ndoˈ na nntseitˈmaⁿ tsˈom jnaaⁿna. 	 את זה נשא האלהים בימינו לשר ולמושיע לתת תשובה לישראל וסליחת החטאים׃


Macweˈ joˈ macaⁿˈa na catueˈndyoˈcjeˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ chaˈna joona. Ndoˈ malaaˈtiˈ calˈaˈyoˈ ñequio chaˈtso nnˈaⁿ na cwilajomndye ñˈeⁿndyena na cwiteijndeii tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לכן הכנעו גם אתם מפני אנשים כאלה ומפני כל אשר יעבד עמהם ויעמלו׃


Mati Abraham tyotseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Joˈ chii quia na tˈmaⁿ jom, seicaña̱a̱ⁿ. Jlueeⁿˈeⁿ tsjomˈm na wjaⁿ ndyuaa na macanaaⁿˈaⁿ. Tjaaⁿ meiⁿ ticaljeiiⁿ yuu wjaayom. 	 באמונה שמע אברהם כאשר נקרא ללכת אל הארץ אשר יירשנה ויצא ולא ידע אנה יבוא׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na mañequiaaⁿ na meiⁿcwii ñomtiuu ticˈo̱o̱ⁿya jo nnoom, na tquiaaⁿ na tandoˈxco Ta Jesucristo, nqueⁿ na cwiluiinê na mateixˈeeⁿ canmaⁿ ntsmeiiⁿˈeⁿ na tqueⁿtyeeⁿ ñˈoomxco ñˈeⁿ nioomˈm, 	 ואלהי השלום אשר בדם ברית עולם העלה מן המתים את רעה הצאן הגדול את ישוע אדנינו׃


Ndoˈ ˈo laˈxmaⁿˈyoˈ na catjeiˈyuuˈndyoˈ ñˈoommeiiⁿ. 	 ואתם עדים בזאת׃


Sa̱a̱ tincˈomˈyoˈ ñˈomtiuu ñˈoom na nntjeiˈyuuˈndyoˈ oo chiuuya nlanchuˈyoˈ ñˈoom. Ee nquii Tyˈo̱o̱tsˈom mˈmo̱o̱ⁿ naquiiˈ nˈomˈyoˈ cwaaⁿ ñˈoom na nnduˈyoˈ quia na jeˈ mamacaⁿnaˈ na nntjeiˈyuuˈndyoˈ. 	 וכי ימסרו אתכם אל תדאגו איך ומה תדברו כי ינתן לכם בשעה ההיא את אשר תדברו׃


Ee tyjeeˈcañoom Juan, tsˈaⁿ na ñeseitsˈoomñe nnˈaⁿ, jom tîcwaaⁿˈaⁿ nantquie na ya, meiⁿ winom tîcˈom. Sa̱a̱ ˈo cwinduˈyoˈ: “Tsaⁿjndii matseixmaaⁿ.” 	 כי בא יוחנן המטביל לחם לא אכל ויין לא שתה ואמרתם שד בו׃


Quia joˈ cwii tsaⁿˈñeeⁿ na ñequiee na cwitaˈndoˈ tquiaa ntquieeˈ watso na tuiinaˈ sˈomcajaⁿ nda̱a̱ ángelesˈñeeⁿ. Joonaˈ tooˈcheⁿ ñjom nawiˈ na jeeⁿ cwajndii na nntjoom nnˈaⁿ ee juu Tyˈo̱o̱tsˈom na ñequiiˈcheⁿ na wandoˈ, matseiwˈeeⁿ nnˈaⁿ tsjoomnancue. 	 ואחת מארבע החיות נתנה אל שבעת המלאכים שבע קערת זהב מלאות חמת האלהים החי לעולמי העולמים׃


Nnˈaⁿ judíos cwitaⁿna na nntyˈiaanda̱a̱na cwii tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na tixocaluiinaˈ na cweˈ najndeii nquii tsˈaⁿ cha nlaˈyuˈna. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na nchii judíos, joona cwilˈueeˈndyena ñˈoom na nntseijndo̱ˈtinaˈ nˈomna cha na nlaˈyuˈna, 	 כי היהודים שאלים להם אות והיונים מבקשים חכמה׃


Maluaaˈ matseijomnaˈ ˈo. Jeˈ mˈaⁿˈyoˈ na chjooˈ nˈomˈyoˈ, sa̱a̱ quia na nntyˈianndaˈa ˈo, quia ljoˈcheⁿ nñequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ. Ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ meiⁿcwii tsˈaⁿ xocanda̱a̱ nncwjiˈ na neiⁿˈyoˈ. 	 וגם אתם כעת תתעצבו אך אשוב אראה אתכם ושש לבכם ואין לקח שמחתכם מכם׃


Sa̱a̱ quia na jnda̱ tquie sondaro ˈndyootsˈa wˈaancjo jliuna na tacˈom naⁿˈñeeⁿ joˈ joˈ. Joˈ chii tyˈelcweeˈna. Tyˈelaˈcandiina na tacˈom naⁿˈñeeⁿ. 	 וילכו המשרתים ולא מצאום בבית הכלא וישובו ויגידו לאמר׃


Ndoˈ tsoticheⁿ Jesús: —Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, tijoom ñeteitquiooˈñe cwii tsˈaⁿ na tˈmaⁿti cwiluiiñe quiiˈntaaⁿ chaˈtsondye nnˈaⁿ chaˈna juu Juan, tsˈaⁿ na tyotseitsˈoomñe nnˈaⁿ. Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na jnda̱ tjaquieeˈñe cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, meiiⁿ titˈmaⁿ cwiluiiñe, sa̱a̱ tˈmaⁿti cwiluiiñe, nchiiti Juan. 	 אמן אמר אני לכם לא קם בילודי אשה איש גדול מיוחנן המטביל אך הקטן במלכות השמים גדול הוא ממנו׃


ndoˈ mˈaaⁿ ñecwii Tyˈo̱o̱tsˈom na nqueⁿ cwiluiiñe Tsotya̱a̱ya na chaˈtsondyo̱, jom chaˈtso matsa̱ˈntjoom ndoˈ machˈeeⁿ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya ndoˈ mˈaaⁿñê joˈ joˈ. 	 אל ואב אחד לכל שהוא על כל ובכל ובתוך כלכם׃


Matso Jesucristo: —Mayuuˈcheⁿ matyuaaˈ nncua̱ˈcaño̱o̱ⁿya. Nndyo̱ñˈo̱ⁿya naya na matyˈiomnaˈ na nntoˈñoom nnˈaⁿ, ndoˈ nñequiaya joˈ nnom cwii cwii tsˈaⁿ cantyjati na sˈaa. 	 והנני בא מהר ושכרי אתי לשלם לכל איש כמעשהו׃


Tilˈaˈyoˈ cwii nnom na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nntseilcweˈnaˈ tsˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Ta Jesús, meiiⁿ na tsˈaⁿ judío, meiiⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos, ndoˈ meiiⁿ joo nnˈaⁿ na laxmaⁿ tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואל תתנו מכשול לא ליהודים ולא ליונים ולא לקהלת אלהים׃


Sa̱a̱ meiⁿcwiindyo̱ jâ na meindyuaandyô̱ nacañoomˈ meiⁿsa ñˈeⁿñê tîcalaˈno̱o̱ⁿˈâ chiuu na luaaˈ ñˈoom tsoom. 	 ומן המסבים לא ידע איש על מה דבר אליו כזאת׃


Asa tsotye Josafat, Josafat tsotye Joram, Joram tsotye Uzías. 	 ואסא הוליד את יהושפט ויהושפט הוליד את יורם ויורם הוליד את עזיהו׃


ˈO waa ñˈoom tjañoomˈ na cwinduˈyoˈ na ñequiee chiˈ cwii tjo̱o̱ ndoˈ nntyjeendye nnˈaⁿ. Sa̱a̱ ja matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ: Caleityˈiom nda̱a̱ˈyoˈ, ndoˈ cantyˈiaˈyoˈ ndiocheⁿ na mˈaⁿ nnˈaⁿ chaˈcwijom ntjom na jnda̱ tmaⁿ na nncwantjom tsˈaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Matseijomnaˈ joona na jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na ntyjeeñe tsˈaⁿ. 	 הלא אתם תאמרו כי עוד ארבעה חדשים והקציר בא הנה אני אמר לכם שאו עיניכם וראו בשדות כי כבר הלבינו לקציר׃


Na ñejndyowanaˈ, meiⁿto̱ⁿˈ ñetˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ wjeeˈyoˈ jom xjeⁿ naquiiˈ nˈomˈyoˈcheⁿ ncˈe natia na ñelˈaˈyoˈ, sa̱a̱ jeˈ jnda̱ tqueeⁿ ˈo na cwiljoya tsˈoom ñˈeⁿndyoˈ, 	 וגם אתם אשר הייתם מלפנים מוזרים ואיבים בנטות לבבכם אחרי המעשים הרעים׃


Jndye nnˈaⁿ na tyoleichuu jndyetia nˈmaaⁿna sˈaaⁿ. Quia na jluiˈ jndyetiaˈñeeⁿ quiiˈ nˈomna jndeii jlaˈxuaanaˈ. Ndoˈ jndye nnˈaⁿ na ntjeiⁿ ncˈeeˈ ndoˈ ntjeiⁿ luee tcoˈyanaˈ joona sˈaa Felipe. 	 כי רבים היו אחוזי רוחות הטמאה והרוחות יצאו מהם צעקות בקול גדול ורבים נכי אברים ופסחים וירפאו׃


ˈO tacalaˈntjaˈndyoˈ ñequio nnˈaⁿ. ˈO chaˈtso na nnda̱a̱ nlˈaˈyoˈ ñequiiˈcheⁿ calˈaˈyoˈ yuu na ya cha tincjuˈnaaⁿñenaˈ na nlˈueeˈndye nnˈaⁿ tiaˈ ñˈeⁿndyoˈ. 	 אם תוכלו ככל אשר תמצא ידכם היו בשלום עם כל אדם׃


Sa̱a̱ ñˈoom na mayuuˈ matsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ, maxjeⁿ nnteijndeiitinaˈ ˈo xeⁿ jo̱ya. Ee xeⁿ ticjo̱, nqueⁿ na nnteijneiⁿ ˈo ndoˈ na nñequiaaⁿ na tˈmaⁿ nˈomˈyoˈ tixocwjeeˈcañoom ˈo. Ndoˈ na nncjo̱, njño̱o̱ⁿya jom na nñoom na mˈaⁿˈyoˈ. 	 אולם האמת אגיד לכם כי לכתי אך טוב לכם כי אם לא אלך לא יבא אליכם הפרקליט ואם אלך אשלחהו אליכם׃


Ndoˈ ticwii tmaaⁿ tyocaluiˈ Jesús Jerusalén. 	 ויהי בערב ויצא אל מחוץ לעיר׃


Sa̱a̱ joo nnˈaⁿ judíos na tyoolaˈyuˈ jeeⁿ ndyaˈ ta̱a̱ˈ nˈomna nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈoom na mañequiaa Pablo. Joˈ chii jlaˈtjomna cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na wiˈndye. Jnda̱ chii jlaˈjmeiⁿˈna nnˈaⁿ tsjoomna. Ndoˈ tyˈena waaˈ tsˈaⁿ na jndyu Jasón. Tyˈequieˈna wˈaaˈñeeⁿ ñequio na jndeiˈnaˈ na cwilˈueena Pablo ñequio Silas ee ñeˈcatsa̱ˈna naⁿˈñeeⁿ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomna. 	 ויקנאו הסוררים שביהודים ויקחו להם אנשי בליעל מבטלני השוק ויקבצו המון ויהמו את העיר ויסבו על בית יסון ויבקשו להביאם חוצה אל העם׃


Tyˈo̱o̱tsˈom cwiluiiñê Espíritu. Joˈ chii joo nnˈaⁿ na ñeˈcalaˈtˈmaaⁿˈndye jom, macaⁿnaˈ na cˈomna nacje ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo, ndoˈ ñequio na mayoona. 	 האלהים רוח הוא והמשתחוים לו צריכים להשתחות ברוח ובאמת׃


¿Aa nchii najndyee nntsuˈ nnoom?: “Cwa catseijndaaˈndyuˈ jeˈ, catseiñˈoomˈndyuˈ na nlcwaaˈa. Xeⁿ jnda̱ tcwaaˈa ndoˈ jnda̱ tˈua, quia ljoˈcheⁿ nlcwaˈ ndoˈ nncˈuaˈ.” 	 הלא יאמר אליו הכן לי ארוחת הערב וחגר מתניך ושרתני עד אם כליתי לאכל ולשתות ואחר תאכל ותשתה גם אתה׃


Ndoˈ xuee na nntuˈxeⁿndye nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, mati nlcwinndaˈ juu yuscu na tyotsa̱ˈntjom nnˈaⁿ ndyuaa jo ndoˈ na macaluiˈ caxjuu tsˈoomˈnaaⁿ. Mati nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ na quia nncwje, nntandoˈnndaˈna quia ljoˈ. Ndoˈ nntˈuiityeⁿnaˈ joona cweˈ cantyja na xcweeˈti tsˈom yuscuˈñeeⁿ. Ee jom jeeⁿ ndyaˈ tquia jnaaⁿ, jñoom na ñeˈcañeeⁿ ñˈoom ˈndyoo Salomón, tsˈaⁿ na jndo̱ˈti tsˈom. Ndoˈ queⁿˈyoˈ cwenta, ja jnda̱ tyja̱ quiiˈntaaⁿˈyoˈ na cwiluiitˈmaⁿndyo̱tya̱, nchiiti Salomón. 	 מלכת תימן תקום במשפט עם הדור הזה ותרשיענו כי באה מקצות הארץ לשמע את חכמה שלמה והנה פה גדול משלמה׃


Ndoˈ jeˈ mawˈo̱ ñˈoom na cwitaˈxˈeˈyoˈ no̱o̱ⁿ nacjooˈ carta na jlaˈcwanomˈyoˈ. Ñecuaa meiiⁿ ticoco tsaⁿsˈa, 	 ולענים מה שכתבתם אלי הנה טוב לאדם שלא יגע באשה׃


Sa̱a̱ ˈo tiñeˈcalayuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ cweˈ ncˈe nchii cwiluiindyoˈ canmaⁿ ntsma̱a̱ⁿˈa. 	 אבל אתם לא תאמינו יען לא מצאני אתם כאשר אמרתי לכם׃


Ncˈe na luaaˈ joˈ matso ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii: Quia na tjawaaⁿ cañoomˈluee jnda̱ na tandoˈxcoom na tueeⁿˈeⁿ, tjachom chaˈtso joo na ñetˈom nacjoomˈm, ndoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ tquiaaⁿ cwii cwii nnom na ˈnaaⁿna. 	 על כן הוא אומר עלה למרום שבה שבי ויתן מתנות לאדם׃


’¿ˈÑeeⁿ cwiindyoˈ ˈo na mˈaaⁿ yucachjoo jnda, ndoˈ xeⁿ macaaⁿ tyooˈ njomˈ, aa nñequiaaˈyuˈ tsjo̱ˈ nnoom? Tjaaˈnaⁿ ˈñeeⁿ nntsˈaa na ljoˈ. 	 ומי זה איש מכם אשר ישאל ממנו בנו לחם ונתן לו אבן׃


Ee seitioom naquiiˈ tsˈoom: “Xeⁿ cweˈ na nnda̱a̱ nñequiuuˈa liaⁿˈaⁿ, quia joˈ nnˈmaⁿya.” 	 כי אמרה בלבה אך אם אגע בבגדו אושע׃


Joˈ chii machˈeenaˈ na mayuuˈcheⁿ meiiⁿ na jndye ndiiˈ nndyena ñˈoom na mañequiaya, sa̱a̱ xocalaˈno̱ⁿˈna. Ndoˈ meiiⁿ na jndye ndiiˈ nntyˈiaana tsˈiaaⁿ na matsˈaa sa̱a̱ tixoqueⁿna cwenta. Ee cwilˈayana na nmeiiⁿˈ cha tilcweˈ nˈomna, tintseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿna. 	 למען יראו ראו ולא ידעו ושמעו שמוע ולא יבינו פן ישובו ונסלח לחטאתם׃


Quia joˈ tˈo̱o̱na: —Nquii Ta tjo̱o̱ñê juuyoˈ. 	 ויאמרו האדון צריך לו׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿ gentiles tacolaˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na cweˈ cwiquieya cwii tyuaa na nchii joˈ tuiindyoˈ. Xeⁿ nchii jeˈ jeˈ mañecwii xjeⁿ cwiluiindyoˈ ñequio tmaaⁿˈ na cwiluiiñe cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ na ñecwii wˈaa ˈo, ndoˈ ñequii ˈñeeⁿ ntseinda ˈo. 	 לכן אינכם עוד גרים ותושבים כי אתם בני עיר אחת עם הקדשים ובני בית אלהים׃


Meiⁿ taxocwjenndaˈna ee nntseijomnaˈ joona chaˈna ángeles. Ndoˈ ncˈe na cwicandaana na nntaˈndoˈxcona, joˈ chii matseijomnaˈ na cwitaˈndoˈna chaˈna wandoˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי לא יוכלו עוד למות כי שוים הם למלאכים ובני אלהים המה בהיותם בני התקומה׃


Jnda̱ joˈ tyˈeñˈom sondaroˈñeeⁿ Jesús naquiiˈcheⁿ watsˈiaaⁿ. Joˈ joˈ jlaˈtjomndye chaˈtso ntmaaⁿˈ sondaro nacañomˈm. 	 ויקחו אנשי הצבא אשר להגמון את ישוע ויביאהו אל בית המשפט ויאספו עליו את כל הגדוד׃


Jndye xuee ljooˈndyena joˈ joˈ. Joˈ chii seineiⁿ Festo cantyja ˈnaaⁿˈ Pablo nnom Agripaˈñeeⁿ. Matsoom: —Ljoo mˈaaⁿ cwii tsaⁿsˈa na ˈndii Félix na pra̱so juu. 	 ויהי כי ארכו להם הימים שם ויספר פסטוס למלך את ריב פולוס לאמר יש פה איש אשר פיליכס הניחו אסור׃


Jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ tsjoomnancue na cwinquioˈnnˈaⁿ na cwiluena na tiyuuˈ na jndyo Jesucristo na tsˈaⁿ jom. Tsˈaⁿ na luaaˈ machˈee cwiluiiñê tsˈaⁿ na manquiuˈnnˈaⁿ, ndoˈ tsˈaⁿ na wjaa nacjooˈ Cristo. 	 כי מתעים רבים באו לעולם אשר אינם מודים בישוע המשיח כי בא בבשר זה הוא המתעה וצר המשיח׃


Ndoˈ joˈ joˈ ticaⁿnaˈ ñeˈquioomˈ, meiⁿ chiˈ na nlaˈxuee. Ee cantyja na caxueeñe Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio juu Catsmaⁿ, joˈ naxuee joˈ joˈ. 	 והעיר איננה צריכה לאור השמש ולנגה הירח כי כבוד אלהים האיר לה ונרה הוא השה׃


Jlaˈtiuuna na njñoomna Pablo ndyuaa Italia. Joˈ chii tioona cwenta jom ñequio ntˈomcheⁿ pra̱so lˈo̱ capeitaⁿ na jndyu Julio, tsˈaⁿ na matsa̱ˈntjom cwii tmaaⁿˈ sondaro na jndyunaˈ Augusto. Ndoˈ ja Lucas, tjo̱ñˈa̱ⁿ ñˈeⁿ Pablo. 	 וכאשר נגמר הדין כי נעבר באניה אל איטליא מסרו את פולוס ומקצת אסירים אחרים אל שר המאה לגדוד אגוסטוס ושמו יוליוס׃


Ndoˈ xeⁿ nlˈuuya na jnaⁿnaˈ cweˈ ee na nnˈaⁿ jlue na ljoˈ catsˈaaⁿ, ¿chiuu nntjo̱o̱ⁿyo̱o̱? Luaaˈ jlaˈtiuuna na nquiaana nnˈaⁿ na jndyendye. Ee chaˈtsondye nnˈaⁿ cwilaˈyuˈ na mayuuˈcheⁿ Juan cwiluiiñê profeta. 	 או הנאמר מבני אדם וייראו את העם כי כלם חשבו את יוחנן לנביא באמת׃


’Tintsachoˈyoˈ sˈom cajaⁿ, meiⁿ sˈom xuee, meiⁿ sˈom wee na ñjom chetsjaˈ na ntyjaandyoˈ. 	 לא תקחו זהב ולא כסף ולא נחשת בחגוריכם׃


Jnda̱ na jndye nnˈaⁿ judíos ñˈoommeiⁿˈ sˈaanaˈ na tîcatjoomˈnndaˈ na jlaˈneiⁿna cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 ותהי מחלקת גם בפעם הזאת בין היהודים על הדברים האלה׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ na jeeⁿ jnda ntyjiiya, ncˈe na luaaˈ waa na candyaˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jaa, mati matsonaˈ na cˈo̱o̱ⁿya na jnda nquiuuya nnˈaaⁿya na cwilayuˈ. 	 אהובי אם ככה אהב אתנו האלהים גם אנחנו חיבים לאהבה איש את רעהו׃


Xeⁿ mˈaaⁿ ˈñeeⁿ cwiindyoˈ ˈo na matseitiuu na cwiluiiñe tsˈaⁿ na mañequiaa ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom oo na waa cwii nnom tsˈiaaⁿ na mañequiaa Espíritu na matseixmaⁿ, catseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na ñˈoomwaaˈ na matseiljeiya, ñˈoom na matsa̱ˈntjom Ta Jesús juunaˈ. 	 כי יתברך איש בלבבו להיות נביא או איש הרוח בין יבין את אשר אני כתב לכם כי מצות האדון הנה׃


Ja matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, juu tsaⁿsˈa na nntseityuiiˈ ljeii na toco ñˈeⁿ scuuˈ ndoˈ nncoco ñˈeⁿ cwiicheⁿ yuscu, matsonaˈ na cweˈ mˈaaⁿya ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ. Wanaaⁿ na nntseityueeⁿˈeⁿ ljeii ˈnaaⁿˈaⁿ ñˈeⁿ scoomˈm xeⁿ na mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿ cwiicheⁿ tsaⁿsˈa. Ndoˈ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nncoco ñˈeⁿ cwii yuscu na jnda̱ tyuiiˈ ljeii ˈnaaⁿˈ ñˈeⁿ saaˈ, tsaⁿˈñeeⁿ matseijndaaˈñenaˈ na cweˈ mˈaaⁿyaaⁿ ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ. 	 ואני אמר לכם המשלח את אשתו בלתי על דבר זנות ולקח לו אחרת נאף הוא והלקח את הגרושה נאף הוא׃


Malaaˈtiˈ cˈomˈ ˈo na calaxueendyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ cha nlaˈno̱ⁿˈna na cwilˈaˈyoˈ chaˈtso nnom na matyˈiomyanaˈ. Ndoˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ nlaˈtˈmaaⁿˈndyena Tsotyeˈyoˈ na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 כן יאר אורכם לפני בני האדם למען יראו מעשיכם הטובים ושבחו את אביכים שבשמים׃


Ndoˈ tˈo̱ Jesús nda̱a̱na tsoom: —Mayuuˈ na ncwjeeˈjndyee Elías na nntseijndaaˈñê chaˈtso. Sa̱a̱ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, ¿chiuu waa na matso ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿya? Matsonaˈ na jndye nawiˈ catjo̱ⁿ ndoˈ nncˈom nnˈaⁿ na ticueeˈ nˈomna ja. 	 ויען ויאמר להם הנה אליהו בא בראשונה וישיב את הכל ומה כתוב על בן האדם הלא כי יענה הרבה וימאס׃


Matso tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —¿Chiuu nntsˈaayo̱ na nntseiˈno̱ⁿˈa ee tjaa ˈñeeⁿ juu mˈmo̱ⁿ no̱o̱ⁿ? Ndoˈ tcaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ na cjawa Felipe tornom ˈnaaⁿˈaⁿ na nncwacatyeeⁿ na cañoomˈm. 	 ויאמר ואיככה אוכל אם אין איש אשר יורני ויבקש מאת פילפוס לעלות ולשבת אצלו׃


Jnda̱ na jndii Jesús ñˈoomwaaˈ, matsoom: —Tycuwaaˈ nchii macanda̱ na cweˈ nntseicueeˈnaˈ jom. Matjoom na luaaˈ cha caluiitˈmaaⁿˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ mati nntseitˈmaaⁿˈñê ja na cwiluiindyo̱ Jnaaⁿ. 	 וישמע ישוע ויאמר זאת המחלה איננה למות כי אם לכבוד האלהים למען יכבד בה בן האלהים׃


¿Aa maxjeⁿ ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoom na tsjo̱o̱ luaaˈ? ¿Aa ticjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ ˈom taⁿˈ tyooˈñeeⁿ na tyja̱ya na tcwaˈ ˈom meiⁿ nnˈaⁿ, ndoˈ na jndye tsquiee tyooˈ jlaˈweˈyoˈ na seicwaljooˈnaˈ? 	 העוד לא תשכילו ולא תזכרו את חמשת ככרות הלחם לחמשת אלפי איש וכמה סלים נשאתם׃


Mati mamˈaⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwiluiindyena canmaⁿ ntsma̱a̱ⁿˈa na ticˈomna tmaaⁿˈwaa. Mati joona cwiluiindyo̱ na cjo̱cacho̱o̱ya, ndoˈ nnquiontyjo̱na na nncwaⁿya joona. Ndoˈ nncuaa na ñeˈcwii tmaaⁿˈ, ndoˈ ñeˈcwii tsˈaⁿ na nnteixˈee joona. 	 וצאן אחרות יש לי אשר אינן מן המכלה הזאת ועלי לנהל גם אתן ותשמענה קולי והיה עדר אחד ורעה אחד׃


Ee meiⁿ nquii Cristo tîcatsˈaaⁿ yuu na cjaaweeˈ ntyjeeⁿ. Jom tjoom chaˈxjeⁿ waa ljeii naquiiˈ libro Salmos na matsonaˈ: “Ñˈoomwiˈ na tyotueeˈ nnˈa nacjoˈ, mati tyˈoomnaˈ ja.” 	 כי גם המשיח לא בקש הנאת עצמו אלא ככתוב חרפות חורפיך נפלו עלי׃


’ˈO nnˈaⁿ tmaaⁿˈ chjoo cwentaya, tilaˈcatyuendyoˈ, ee cjaaweeˈ ntyjii Tsotyeˈyoˈ na nlaxmaⁿˈyoˈ cantyja na matsa̱ˈntjoom. 	 אל תירא העדר הקטן כי רצה אביכם לתת לכם את המלכות׃


’Queⁿˈyoˈ cwenta chiuu waa na neiⁿncooˈ ljaaˈ canchiiˈ. Tiquilˈanaˈ tsˈiaaⁿ, meiⁿ tiquilˈanaˈ canduu na nluii liaanaˈ. Sa̱a̱ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, meiⁿ nquii rey Salomón, xcwe xjeⁿ na tjacantyja na tyañê ticueˈntyjo̱ na neiⁿncooˈ liaⁿˈaⁿ chaˈna neiⁿncooˈ cwii ljaaˈ canchiiˈñeeⁿ. 	 התבוננו אל השושנים הצמחות ואינן טות ואינן ארגות ואני אמר לכם כי גם שלמה בכל הדרו לא היה לבוש כאחת מהנה׃


Chaˈtsondyena na tyondyena ñˈoom na tyotseineiiⁿ, jeeⁿ tyojaaweeˈ nˈomna na cjee matseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ndoˈ majoˈndyo ñˈoom matseilcweeⁿˈeⁿ nda̱a̱na. 	 וכל השמעים אליו השתוממו על שכלו ועל תשובתיו׃


Pablo ñequio Silas ñˈeⁿ Timoteo tyomaˈnomna. Ndoˈ ticwii cwii tsjoom yuu na tyoquiena tyolaˈcandiina nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈoom na jlaˈjndaaˈndye apóstoles ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈntaaⁿ tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ tsjoom Jerusalén. 	 ויהי בעברם בערים וימסרו להם לשמר את הפקודים אשר גזרו השליחים והזקנים אשר בירושלים׃


Ndoˈ na luaaˈ, nqueⁿ na cwiluiitquieñê na mateixˈeeⁿ tmaaⁿˈ cwentaaⁿˈaⁿ, quia na nndyonnaaⁿˈaⁿ, nntsˈaaⁿ na nntoˈñoomˈyoˈ cwii corona na tijoom ncˈuaanaˈ na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ ˈo. 	 והיה בהגלות שר הרעים תשאו עטרת הכבוד אשר לא תבל׃


Quioˈyoˈ na nntquieˈyoˈ seiˈtsˈo ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na tˈmaⁿ nˈiaaⁿ cwilaˈxmaⁿ, nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom sondaro, nnˈaⁿ na cwiluiindye sondaro, seiˈtsˈo ˈnaaⁿ catso, mandiñˈeeⁿ nnˈaⁿ na ñentyjondye jooyoˈ. Jndyendye nnˈaⁿ nntquieˈyoˈ seiˈtsˈo ˈnaaⁿna, mati ñˈeeⁿ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjomtyeⁿ ndoˈ nnˈaⁿ na mˈaaⁿ xjeⁿ ˈnaaⁿ ñˈeⁿ nnˈaⁿ na cje mˈaⁿ, ndoˈ nnˈaⁿ na jnda̱ tquiendye. 	 ואכלתם בשר מלכים ובשר שרי אלפים ובשר גבורים ובשר סוסים ורכביהם ובשר כל בני חורים ועבדים הקטנים עם הגדולים׃


Xeⁿ jnda̱ ljeiiⁿ catsmaⁿˈñeeⁿ, nleiˈcaljoom juuyoˈ xtyoomˈm ñequio na neiiⁿˈeⁿ. 	 והיה כמצאו אתו ישימנו על כתפיו בשמחה׃


Manquiuuya na jeeⁿ lˈue ljeii na tqueⁿ Moisés xeⁿ mawilˈueeˈñe tsˈaⁿ juunaˈ chaˈxjeⁿ na seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אבל ידענו כי התורה טובה היא אם יתנהג בה האדם כתורה׃


Jnda̱ teilioo naⁿˈñeeⁿ ee Pedro ñˈeⁿ Juan cwitˈmo̱o̱ⁿna nda̱a̱ nnˈaⁿ na jnda̱ mawandoˈxco Jesús, joˈ chii mati nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ maxjeⁿ ntandoˈxcona. 	 כי חרה להם על אשר למדו את העם והגידו בישוע את תחית המתים׃


Ee yoˈndaa tileicanda̱a̱ nntquiina seiˈ. Joona macanda̱ ndaatsuuˈ tsondyeena cwiwena. Maluaaˈ matseijomnaˈ cantyja ˈnaⁿˈ ˈo. ˈO tileicalaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na jndeiˈtinaˈ, ee tyooquiee nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ meiⁿ jeˈ tileicalaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoomˈm na jndeiˈtinaˈ. 	 חלב השקיתי אתכם ולא מאכל כי אז לא יכלתם וגם עתה לא תוכלו יען היתכם עוד של הבשר׃


Jnda̱ joˈ jluiˈna xndyaaˈ ndaaluee, ndyuaa tsjoom nnˈaⁿ Gadara na waa ndyeyu tsˈo̱ndaa Galilea. 	 ויעברו ויבאו אל ארץ הגדריים אשר ממול הגליל׃


Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ na matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ. Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseiñˈoomˈñe ñˈoom ˈnaⁿya, tijoom nntsuuñe. 	 אמן אמן אני אמר לכם אם ישמר איש את דברי לא יראה מות לנצח׃


Ndoˈ Pedro tquiacheⁿ tquia tjantyjo̱o̱ⁿ naxeⁿˈ Jesús. Tueⁿˈeⁿ waaˈ tyee na cwiluiitquieñe. Tjaqueⁿˈeⁿ tachˈeeⁿˈ wˈaaˈñeeⁿ. Tjacjom quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom, cha nntyˈiaaⁿˈaⁿ chiuu nncjaajuˈyuunaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. 	 ופטרוס הלך אחריו מרחוק עד לחצר הכהן הגדול ויבא פנימה וישב לו אצל המשרתים לראות את אחרית הדבר׃


Ndoˈ mati naⁿcantyˈue na ñom nˈoomˈnaaⁿ ñˈeⁿ Jesús, tyotueeˈna ñˈomwiˈ nacjoomˈm. 	 וגם הפריצים הנצלבים אתו חרפהו כדברים האלה׃


Ñequiiˈcheⁿ catseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Amén. 	 אשר לו הכבוד לעולמי עולמים אמן׃


Ja mantyjiiya chiuu waa na laˈxmaⁿˈyoˈ. Ticatseijomnaˈ ˈo meiⁿ chaˈna ndaatioo teiⁿ, oo meiⁿ chaˈna ndaatioo jmeiⁿˈ. Toom cweˈ mˈaⁿˈyoˈ na queeⁿya nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya quia joˈ nntseijomnaˈ ˈo chaˈna ndaatioo jmeiⁿˈ. Oo toom cweˈ canda̱ˈñˈeⁿ na lˈo̱ˈyoˈ ja quia joˈ nntseijomnaˈ ˈo chaˈna ndaatioo teiⁿ. 	 ידעתי את מעשיך כי לא קר ולא חם אתה מי יתן והיית קר או חם׃


Sa̱a̱ Pablo jndeii seixuaⁿ nnom tsaⁿˈñeeⁿ tsoom: —Aa ndiˈ re, tintseicueeˈndyuˈ ee chaˈtsondyô̱ ndi mˈaaⁿyâ. 	 ויקרא פולוס בקול גדול לאמר אל תעש לך מאומה רע כי פה אנחנו כלנו׃


Tiñenquiaˈyoˈ meiⁿcwii nnom na tsaⁿjndii nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ xjeⁿ ˈo. 	 גם לא תתנו מקום לשטן׃


Jnda̱ joˈ cwiicheⁿ ndiiˈ tjannaaⁿˈaⁿ. Mañejooti ñˈoom seineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויסף לסור ויתפלל באמרו עוד הפעם כדברים ההמה׃


Azor tsotye Sadoc, Sadoc tsotye Aquim, Aquim tsotye Eliud. 	 ועזור הוליד את צדוק וצדוק הוליד את יכין ויכין הוליד את אליהוד׃


Cwii tsˈaⁿ na jnda̱ tquieñe, tintseitiaˈ jom. Catseijndo̱ˈ tsˈoom chaˈcwijom na cwiluiiñe tsotyeˈ. Ndoˈ nnˈaⁿ na cje mˈaⁿ, catsaˈ ñˈeⁿndyena chaˈcwijom na cwiluiindyena ntˈiuˈ nncuˈ. 	 אל תגער בזקן כי אם תזהירנו כאב לך ואת הצעירים כאחים׃


Quia joˈ jlaˈwendye nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ nacjooˈ Pablo ñˈeⁿ Silas ndoˈ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ sa̱ˈntjomna na caluiˈ liaa naⁿˈñeeⁿ ndoˈ cachoˈna nˈoomjneiⁿ. 	 ויקם גם העם עליהם והשרים קרעו את בגדיהם מעליהם ויצוו להכותם בשוטים׃


Jnda̱ mamatˈuiinaˈ nnˈaⁿ na tyoolayuˈ ee ja na cwiluiindyo̱ naxuee jnda̱ tyja̱cano̱o̱ⁿya joona, sa̱a̱ neiiⁿtinaˈ na cwilaˈjomndyena cantyja ˈnaaⁿˈ na jo̱o̱ⁿñe, ee cwilˈana yuu na ticatsa̱ntjomnaˈ. 	 וזה הוא הדין כי האור בא אל העולם ובני האדם אהבו החשך מן האור כי רעים מעשיהם׃


Nqueⁿ tquiaañe cheⁿnqueⁿ na cueeⁿˈeⁿ cwentaa jnaaⁿya chaˈxjeⁿ na seijndaaˈñe nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom cha nndyaandyo̱ natia na tseixmaⁿ tsjoomnancuewaañe. 	 אשר נתן את נפשו בעד חטאתינו לחלצנו מן העולם הרע הזה כרצון אלהינו אבינו׃


Ndoˈ ncˈe na jndeii tioo jndye tyotseiwenaˈ ndaalueeˈñeeⁿ. 	 ויסער הים כי רוח גדולה נושבת׃


Ee ñˈoomtyeⁿwaaˈ tseixmaⁿnaˈ cwentaˈ ˈo ñˈeⁿ ndaˈyoˈ, ndoˈ cwentaa chaˈtso nnˈaⁿ na mˈaⁿ na tquia, ndoˈ mati ticwii cwii tsˈaⁿ na maˈmaⁿ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaya. 	 כי לכם ההבטחה ולבניכם ולכל הרחוקים לכל אשר קרא יהוה אלהינו׃


Ee chaˈtsoñˈeⁿ niom ncˈe jom, ndoˈ tseixmaⁿñˈeeⁿ joˈ. Joˈ chii macanda̱ jom caluiitˈmaⁿñê chaˈwaati xuee. Amén. 	 הלא הכל ממנו והכל בו והכל אליו אשר לו הכבוד לעולמים אמן׃


Quia joˈ nntsjo̱o̱ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: “Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, ncˈe na tîcateijndeiˈyoˈ nnˈaⁿya nmeiiⁿ na titˈmaⁿ cwiluiindye, matyˈiomnaˈ nnco̱ tîcateiˈjndeiˈyoˈ.” 	 אז יענה אתם לאמר אמן אמר אני לכם מה שלא עשיתם לאחד מן הצעירים האלה גם לי לא עשיתם׃


Ee tˈmaⁿ waa na matseichjooˈnaˈ tsˈo̱o̱ⁿ ndoˈ matseiˈndaaˈna ntyjiiya cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿya nnˈaⁿ judíos na tiˈñeˈcalayuˈ ñˈeⁿ Cristo, 	 כי גדול עצבוני ואין קץ לדאבון לבי׃


Joˈ chii tañequiandyoˈ na nnaⁿjndeii jnaⁿ na nntsa̱ˈntjomnaˈ seiiˈyoˈ na cwiwje, na nlqueⁿnaˈ xjeⁿ ˈo na nlaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ chiuu lˈue tsˈomnaˈ. 	 אם כן אפוא אל תמלך החטאת בגופכם אשר ימות לנטות אחריה בתאותיו׃


Quiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na canda̱a̱ˈ na ntoˈñoomˈyoˈ naya na matseixmaaⁿ. 	 החסד עם כלכם אמן׃


Jnda̱ joˈ tjaaⁿ tsjoom Tarso na tjacalˈueeⁿ Saulo. 	 וילך בר נבא משם אל טרסוס לבקש את שאול וימצא אתו ויביאהו אל אנטיוכיא׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilˈa tsˈiaaⁿ tyuaaⁿˈaⁿ, quia na ntyˈiaana na nquii jnaaⁿ joˈ, tyoluena nda̱a̱ ncˈiaana: “Luaaˈ tsˈaⁿ na cwiljo ntjom lˈo̱. Cwa nlaˈcua̱a̱ˈa jom cha jaa nljo ntjom lua̱a̱ya.” 	 וכראות אתו הכרמים נועצו יחדו לאמר זה הוא היורש לכו ונהרגהו ותהי לנו הירשה׃


Ndoˈ tsˈaⁿ na quichˈee chaˈxjeⁿ matsa̱ˈntjom ljeiiˈñeeⁿ meiiⁿ tyooluii ˈnaaⁿˈñeeⁿ juu, naljoˈ machˈee tsaⁿˈñeeⁿ matseijndaaˈñenaˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ na chaˈcwijom jnda̱ tuii ˈnaaⁿˈñeeⁿ juu meiiⁿ tîcaluii. 	 לכן אם ישמר הערל את משפטי התורה הלא תחשב לו ערלתו למילה׃


Ja ñetco̱ˈwiˈa nnˈaⁿ na mˈaⁿ natooˈ Jesús, hasta sˈa na tja̱ joona. Tyowjaya naⁿnom ndoˈ naⁿlcu, tyotio̱o̱ⁿya joona wˈaancjo. 	 וארדף את הדרך הזאת עד מות ואהי אסר ומסגיר לכלא אנשים ונשים׃


Quia joˈ tyˈeñˈomna jom cwii joo na jndyu Areópago yuu cwitjomndye nnˈaⁿ na cwiˈoocandye ñˈoom. Jluena nnoom: —Cwa catsuˈ nda̱a̱yâ chiuu waa ñˈoom xco na maˈmo̱o̱ⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ויאחזוהו ויביאהו אל גבעת המשפט הנקראה בשם אריופגוס ויאמרו הנוכל לדעת מה היא זו התורה החדשה אשר אתה משמיע׃


Tjaquieeˈ Jesús waaˈ Pedro. Ljeiiⁿ na waa sta̱xeeⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ cjooˈ jnduu. Matseiconaˈ juu. 	 ויבא ישוע ביתה פטרוס וירא את חמותו נפלת למשכב כי אחזתה הקדחת׃


Matseicwanom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom na macwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ. Tandyo xuee tˈmo̱o̱ⁿ na ljoˈ nntsˈaaⁿ ñequio ñˈomndyuee profetas. Jlaˈljeiina ñˈoomˈñeeⁿ na ljuˈ laˈxmaⁿnaˈ. 	 אשר הבטיחה מלפנים ביד נביאיו בכתבי הקדש׃


Ncˈeeⁿ caxueenaˈ chaˈna colo na matseixmaⁿ sˈom wee quia na jeˈndyo jluiˈnaˈ naquiiˈ chom, ndoˈ seiljuˈya tsˈaⁿ juunaˈ. Ndoˈ cˈuaa na matseineiiⁿ chaˈcwijom cˈuaa quia na cwicwjeeˈ jndaa. 	 ומרגלתיו כעין נחשת קלל כצרופות בכור וקולו כקול מים רבים׃


Mati mawaa cwiicheⁿ ñˈoom na teiljeii na matsonaˈ: Chaˈtsondyoˈ ˈo nnˈaⁿ na nchii judíos cwiluiindyoˈ, calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואומר הללו את יהוה כל גוים שבחוהו כל האמים׃


Ndoˈ jnda̱ na tsoom na luaaˈ nda̱a̱na, ljooˈñetyeeⁿ we ndyee xuee Galilea. 	 כזאת דבר וישב בגליל׃


Ja na jnaaⁿya cañoomˈluee cwiluiindyo̱ tyooˈ na mañequiaya na cwitaˈndoˈ nnˈaⁿ. Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na nlcwaˈ tyooˈwaa mamatseixmaⁿ na ticantycwii na wandoˈ. Ndoˈ juu tyooˈ na mañequiaya cha na nntaˈndoˈna jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, seiiˈa cwiluiiñe Joˈ. 	 אנכי הלחם החי הירד מן השמים איש כי יאכל מן הלחם הזה יחיה לעולם והלחם אשר אתננו הוא בשרי אשר אני נתן בעד חיי העולם׃


ee quia na ñeˈcalana̱a̱ⁿyâ ñequio nnˈaⁿ na tachii judíos cha mati nnda̱a̱ nncwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom joona, tiñeˈquiandyena na nlˈaayâ na ljoˈ, ndoˈ na cwilˈana na luaaˈ, cwilaˈcwaljooˈtina jnaaⁿna jo nnoom. Sa̱a̱ jeˈ juu na jeeⁿ cwajndii na matseiwˈeeⁿ nnˈaⁿ mama tˈuiinaˈ joona. 	 המנעים אתנו מדבר אל הגוים כי יושעו למען אשר ימלאו את חטאתיהם בכל עת וישיגם החרון עד לכלה׃


Sa̱ˈntjoom na cwindyuaandye nnˈaⁿ nacjooˈ jnda̱ nchˈu. Quia joˈ tˈueeⁿ ˈom taⁿˈ tyooˈ ñequio we catscaaˈñeeⁿ, ntyˈiaaⁿˈaⁿ cañoomˈluee ndoˈ tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ. Jnda̱ chii tyjeeⁿ ndoˈ tquiaaⁿ joonaˈ nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê. Ndoˈ jâ tquiaayâ joonaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na jndyendye. 	 ויצו את העם לשבת על הדשא ויקח את חמשת ככרות הלחם ואת שני הדגים וישא עיניו השמימה ויברך ויפרס ויתן את הלחם לתלמידים והתלמידים נתנו לעם׃


Ndoˈ ntyˈiaya juu quiooˈjndii tquiee ñequio chaˈtso nnˈaⁿna cwiluiitquiendye na cwitsa̱ˈntjom tsjoomnancue ñequio sondaro ˈnaaⁿna. Tjomndyena na nlˈana tiaˈ nacjooˈ nqueⁿ na ljoom caso canchiiˈ ndoˈ nacjoo sondaro ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 וארא את החיה ומלכי הארץ ואגפיהם נקהלים לעשות מלחמה עם הרכב על הסוס ובצבאו׃


Tjaaˈnaⁿ cwii tsˈaⁿ na matseixmaⁿ nˈiaaⁿ oo cwii fariseo na matseiyuˈ ñˈeⁿñê. 	 הגם האמין בו איש מן השרים או מן הפרושים׃


Mˈmo̱o̱ⁿ chiuu na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ ee na jnda̱ tuˈxeⁿñe nquii na cwiluiitquieñe tsjoomnancuewaañe. 	 ועל המשפט כי נדון שר העולם הזה׃


Jnda̱ joˈ tsoom nda̱a̱ chaˈtsondye nnˈaⁿ: —¿Aa jndoˈyoˈ? Nmeiiⁿˈ quichˈeenaˈ. Queⁿndyoˈ cwenta na tilaqueeⁿ nˈomˈyoˈ ˈnaⁿ. Ee na wandoˈ tsˈaⁿ nchii manaⁿnaˈ cweˈ na jndye ˈnaaⁿˈaⁿ niom. 	 ויאמר אליהם ראו והשמרו לכם מבצע בצע כי חיי האדם אינם תלוים בהרבות נכסיו׃


cha tjaa ˈñeeⁿ nnda̱a̱ nntso na ñequio xueeya seitsˈoomndyo̱ jom. 	 פן יאמרו כי לשמי טבלתי׃


Meiiⁿ na ntyjii na manquiuˈyoˈ ñˈoomwaa sa̱a̱ lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na cjaañjoomˈ nˈomˈyoˈ na ya tjeiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ Israel ndyuaa Egipto sa̱a̱ jnda̱nquiacheⁿ sˈaaⁿ na tja̱ ntˈomndye joona na tîcalaˈyuˈna ñˈeⁿñê. 	 ויש את נפשי להזכיר אתכם את אשר כבר ידעתם כי הושיע יהוה את העם ממצרים וישמד אחרי כן את אשר לא האמינו׃


Yocheⁿ na matseineiiⁿ na ljoˈ, jndyocue cwii nchquiu na seicata̱ˈnaˈ joona. Ndoˈ jeeⁿ nioom tyuena na tjaaˈñenaˈ joona naquiiˈ nchquiuˈñeeⁿ. 	 הוא מדבר כזאת והנה ענן סכך עליהם וכבואם בענן נבעתו׃


Maxjeⁿ matyˈiomyanaˈ na luaaˈ mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿ chaˈtsondyoˈ ee na jeeⁿ jnda ntyjiiya ˈo na cwilaˈjomndyoˈ ñˈeⁿndyo̱ naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, meiiⁿ na mˈaaⁿya wˈaancjo oo meiiⁿ na meiⁿntyja̱a̱ˈa jo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ na mawaño̱ⁿˈa ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ oo na mañequiaya ñˈoom nda̱a̱ nnˈaⁿ cantyja na macwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ. 	 כאשר ראוי לי לחשב ככה על כלכם בעבור שאתי אתכם בלבבי במוסרי ובהצדיקי ובחזקי את הבשורה באשר כלכם חברי בחסד׃


Quia joˈ tso Zacarías nnom ángel: —¿Chiuu nntsˈaayuunaˈ na luaaˈ nluii? Ee ja luaa jnda̱ tquiendyo̱ ndoˈ mati scuya jnda̱ tquieñê. 	 ויאמר זכריה אל המלאך במה אדע זאת כי אני זקנתי ואשתי באה בימים׃


Ñequiiˈcheⁿ cˈomˈcˈeendyoˈ na calaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha ticjaachuunaˈ ˈo quia na ñeˈcatsˈaanaˈ xjeⁿ ˈo. Jeeⁿ mˈaaⁿcˈeeˈ tsˈom tsˈaⁿ na nntsˈaa yuu na ya, sa̱a̱ ncˈe na tsˈaⁿ tseixmaⁿ, tileicanaaⁿñe na nntsˈaa na ljoˈ. 	 שקדו והתפללו פן תבאו לידי נסיון הן הרוח היא חפצה והבשר רפה׃


Tsoom: —Tsotya̱ya, xeⁿ ˈu lˈue tsˈomˈ, catseicandyaandyuˈ ja nawiˈwaa. Sa̱a̱ ticaluii ljoˈ na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ ja, caluii ljoˈ na lˈue tsˈomˈ nncuˈ. 	 אבי אם רצונך להעביר מעלי את הכוס הזאת אך אל יהי כרצוני כי אם כרצונך׃


cha nncua̱caño̱o̱ⁿya yuu na jnda̱ tˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom no̱o̱ⁿ ndoˈ na nntoˈño̱o̱ⁿya naya na nñequiaa nqueⁿ na maˈmaaⁿ jaa cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo Jesús. 	 וארדף את מטרת שכר הנצחון אשר הוא בקריאה של מעלה מאת האלהים במשיח ישוע׃


Ndoˈ cwiicheⁿ tso: “Cweˈ xcondyo na tmaⁿˈco̱, joˈ na xocanda̱a̱ nncjo̱.” 	 ואחר אמר אשה לקחתי ובעבור זאת לא אוכל לבוא׃


Yocheⁿ na cwinquiocuena sjo̱ˈñeeⁿ, sa̱ˈntjom Jesús na meiⁿcwii ñˈoom ticaluena nda̱a̱ nnˈaⁿ chiuu waa na ntyˈiaana na seichuiiˈnaˈ jom. Ñequiiˈcheⁿ na nlaˈneiⁿna ñˈoomwaaˈ quia jnda̱ mawandoˈxcoom xeⁿ jnda̱ jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ jom. 	 וירדו מן ההר ויזהירם לבלתי הגיד לאיש את אשר ראו עד כי יקום בן האדם מן המתים׃


Calˈaˈyoˈ tyˈoo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na nchii xcwe ncuee na teiⁿ, meiⁿ nchii xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ na nlcaⁿnaˈ na caleiˈnomˈyoˈ nawiˈñeeⁿ. 	 אך התפללו אשר מנוסתכם לא תהיה בחרף ולא בשבת׃


Ndoˈ xeⁿ wjaañˈoomnaˈ ˈu na matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿˈ cwii xˈeˈ, catsaˈ xjeⁿ chaˈcwijom na catyjeeˈ juunaˈ cha tintseiˈtjo̱o̱ndyuˈtiˈ. Ee yati nntseixmaⁿˈ na ticantycwii na nncwandoˈ meiiⁿ chaˈcwijom ticanda̱a̱ˈ we ncˈeˈ nchiiti na canda̱a̱ˈndyuˈ ndoˈ nncjuˈnaˈ ˈu quiiˈ bˈio yuu na tijoom canduuˈ chom. 	 ואם רגלך תכשילך קצץ אתה טוב לך לבוא פסח לחיים מהיות לך שתי רגלים ותשלך לגיהנם אל האש אשר לא תכבה׃


Joˈ chii, ˈo nnˈaⁿya na jnda̱ tjeiˈndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo, na jnda̱ tqueeⁿˈñê ˈo na laˈxmaⁿˈyoˈ nnˈaaⁿˈaⁿ, cˈoomˈya nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo Jesús, na cwiluiiñê apóstol ndoˈ mati tyee na tjacantyja cantyja ˈnaaⁿˈyoˈ na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿñê. 	 לכן אחי הקדושים חברים לקריאה של מעלה הביטו אל השליח וכהן הודיתנו הגדול אל המשיח ישוע׃


Yocheⁿ na tyootˈoomˈndye nnˈaⁿ fariseos, taxˈee Jesús cwii ñˈoom nda̱a̱na. 	 ויהי בהקהל הפרושים וישאלם ישוע לאמר׃


Joˈ chii catueˈndyoˈcjeˈyoˈ nacje ˈnaaⁿˈ tsˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom na tjacantyja najndeii cwiluiiñê cha quia nncueˈntyjo̱ xjeⁿ ntyjeeⁿ nntseitˈmaaⁿˈñê ˈo. 	 השפילו נפשכם תחת יד אלהים החזקה למען ירומם אתכם בעתו׃


Tˈo̱ Tomás nnoom, tso: —Jeeⁿ ˈu Ta, ˈu cwiluiindyuˈ Tyˈo̱o̱tsˈomya ndoˈ nquii na matsa̱ˈntjom ja. 	 ויען תומא ויאמר אליו אדני ואלהי׃


Luaa waa na tuiiñe Jesucristo. Quia waacheⁿ ñomcaaˈ tsoñeeⁿ María ñequio José, ndoˈ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nntjomndyena, teitquiooˈ na majndeiiñe María cantyja najndeii Espíritu Santo. 	 והלדת ישוע המשיח כה היתה מרים אמו ארשה ליוסף ובטרם יבא אליה נמצאת הרה לרוח הקדש׃


Ncˈe na luaaˈ matso ljeiiˈñeeⁿ, joˈ mawaxˈa̱ya nda̱a̱ˈyoˈ: “¿Chiuu waayuu na cwiluiiñe Cristo tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ ee manquiiti David tsoom na juu cwiluiiñe Ta na matsa̱ˈntjom jom?” 	 ועתה אם דוד קרא לו אדון איך הוא בנו׃


Quiiˈntaaⁿ chaˈtsondye nnˈaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na titˈmaⁿ cwiluiindye, cantyja ˈnaⁿya, ja titˈmaⁿndyo̱tya̱, nchiiti joona. Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ, no̱o̱ⁿ ja tquiaaⁿ tsˈiaaⁿ na catseicandiiya nnˈaⁿ na nchii judíos na chaˈtso na matseixmaⁿ Cristo jeeⁿ cajndanaˈ meiⁿ xocanda̱a̱ nntseiˈno̱ⁿˈ tsˈaⁿ. 	 לי צעיר הצעירים שבכל הקדשים נתן החסד הזה לבשר בגוים את עשר המשיח אשר לא יחקר׃


Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, jom mantyja nntseiñˈoomˈñê. Sa̱a̱ quia na nndyo̱o̱nndaˈa, ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, ¿aa ndyaˈ cwii nljei na mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 אני אמר לכם כי יעשה את דינם במהרה אך בן האדם בבאו הימצא אמונה בארץ׃


Juu ñˈoom Agar maˈmo̱ⁿnaˈ sjo̱ Sinaí na mˈaaⁿnaˈ ndyuaa Arabia, na juu sjo̱ˈñeeⁿ matseijomnaˈ chaˈna Jerusalén na waa jeˈ, ee nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ cwindyeˈntjomtyeⁿna nnom ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 כי הגר סיני הר בערב הוא והוא כנגד ירושלים של עתה כי היא בעבדות עם בניה׃


Tsoom: —Mañequiaanaˈ na neiiⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈno̱ⁿˈ na ntyˈiaandye jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, ee naⁿˈñeeⁿ cwilaˈjomndyena cantyja na matsa̱ˈntjoom. 	 אשרי עניי רוח כי להם מלכות השמים׃


Jeeⁿ ndyaˈ seicatyˈuenaˈ chaˈtso nnˈaⁿ. Tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom, tyoluena: —Jnda̱ teitquiooˈñe cwii profeta quiiˈntaaⁿya na tˈmaⁿ tseixmaaⁿ. Ndoˈ mati tyoluena: —Tyˈo̱o̱tsˈom jnda̱ tyjeeˈcañoom na mateijneiⁿ jaa na cwiluiindyo̱ cwentaaⁿˈaⁿ. 	 ותאחז כלם רעדה וישבחו את האלהים ויאמרו כי נביא גדול קם בקרבנו וכי פקד האלהים את עמו׃


Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na machˈee yuu na matyˈiomyanaˈ, tsaⁿˈñeeⁿ matseijomñê ñˈeⁿndyo̱ ja na cwiluiindyo̱ naxueeñe. Ndoˈ na ljoˈ cwiwitquiooˈya na chaˈtso na machˈeeⁿ, machˈeeⁿ ncˈe Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ ñˈeⁿñê. 	 אבל עשה האמת יבא לאור למען יגלו מעשיו כי נעשו באלהים׃


Jnda̱ chii tyˈenndaˈna na jnda̱ we. Joˈ na secaño̱o̱ⁿ José na tyjeena jom. Ndoˈ tsaⁿmaⁿtsˈiaaⁿ tˈmaⁿˈñeeⁿ tajnaⁿˈaⁿ na nnˈaaⁿˈ José naⁿˈñeeⁿ. 	 ובפעם השנית התודע יוסף אל אחיו ומולדת יוסף נגלתה לפרעה׃


Tˈmaⁿ waa na tˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo ndoˈ jeeⁿ neiⁿya ˈo. Quiiˈntaaⁿ chaˈtso nawiˈ na cwiwino̱o̱ⁿyâ tileicantycwii na mˈaaⁿya na neiⁿya. 	 רב בטחוני עליכם רבה תהלתי בכם מלאתי נחמה שבעתי שמחות בכל לחצנו׃


Matso: —Cwa nchii na teilˈua ncheⁿˈwaaˈ na cwii ndyee siaⁿnto sˈom denario. Ñequio sˈomˈñeeⁿ nnda̱a̱ nnteijndeii tsˈaⁿ ndyeñeeⁿˈ. 	 מדוע לא נמכרה המרקחת בשלש מאות דינר ונתן לעניים׃


Quia joˈ tyotˈmo̱o̱ⁿna we tsˈaⁿ, José ñequio Matías. Joséˈñeeⁿ mati cwilaˈcajndyuna jom Barsabás, ndoˈ xqueⁿ xueⁿˈeⁿ Justo. 	 ויעמידו שנים את יוסף הנקרא בר שבא והוא מכנה יוסטוס ואת מתיה׃


Joˈ chii ntˈomndyô̱ jâ lˈuuyâ nnom Tomás: —Jnda̱ ntyˈiaayâ nquii Jesús. Sa̱a̱ tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱yâ: —Ja xeⁿ ticantyˈiano̱o̱ⁿ ˈnaaⁿ yuu na tjaa clavos nˈomlˈo̱o̱ⁿ, ndoˈ na nncwjaaˈndyo̱ nnomtsˈo̱o̱ yuu na jlaˈcjoondye clavos, ndoˈ xeⁿ ticantquieendyo̱ jndaˈtsˈo̱o̱ tseiˈntsqueeⁿˈeⁿ maxjeⁿ xocatseiyuˈa na wandoˈxcoom. 	 ויגידו לו התלמידים הנשארים ראה ראינו את האדון ויאמר אליהם אם לא אראה בידיו את רשם המסמרות ואשים את אצבעתי במקום המסמרות ואשים את ידי בצדו לא אאמין׃


Meiⁿ nchii matsjo̱o̱ na cateijndeiˈyoˈ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ cha na catseitjo̱o̱naˈ na cwileilˈueeˈndyoˈ. 	 כי לא למען תהיה רוחה לאחרים ולכם צוקה כי אם בשווי ימלא יתרכם בעת הזאת את מחסורם׃


Ndoˈ tsotyeeⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —ˈO jeeⁿ cwilˈaˈyoˈ na tilˈue ljeii na sa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, cha nnda̱a̱ nntsantyjo̱ˈyoˈ costumbre na cwilˈueeˈndyoˈ ncjoˈyoˈ. 	 ויאמר אליהם מה יפה עשיתם אשר בטלתם את מצות האלהים כדי שתשמרו את קבלתכם׃


Sa̱a̱ Jesús seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na nˈmaⁿ cwii tsˈaⁿ ñequio najndeii na matseixmaaⁿ. Quia joˈ taqueeⁿ, ntyˈiaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ. Taxˈeeñê nda̱a̱na: —¿ˈÑeeⁿ cwii ˈo tyenquiuuˈ liaya? 	 וברגע ידע ישוע בנפשו כי גבורה יצאה ממנו ויפן בתוך העם ויאמר מי נגע בבגדי׃


Ñˈoomwaaˈ tseixmaⁿnaˈ ñˈoom tjañoomˈ. Ee we yolcuˈñeeⁿ laˈxmaⁿna we ñˈoom na maxjeⁿ ntseicanda̱a̱ˈñenaˈ. Cwii ñˈoomˈñeeⁿ maˈmo̱ⁿnaˈ Sjo̱ Sinaí, ndoˈ nnˈaⁿ na mˈaⁿ nacjeˈnaaⁿˈ ñˈoomˈñeeⁿ cwiluiindyena nnˈaⁿ na cwindyeˈntjomtyeⁿ. 	 והדברים הם לרמז כי שתי הבריתות הנה האחת מן הר סיני היולדת לעבדות והיא הגר׃


quia joˈ ¿chiuu na tîcjaˈcaˈndiiˈ sˈom ˈnaⁿya banco yuu na nncwantjomnaˈ cha quia na nndyo̱o̱nndaˈa, nncoño̱ⁿ sˈom ˈnaⁿya mandiñˈeeⁿ tsˈiaaⁿnda̱a̱naˈ?” 	 ולמה לא נתת את כספי לשלחני ואני בבואי הייתי תובע אותו במרבית׃


Tsoom nda̱a̱na: —Jeeⁿ ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿya na nlcwaaˈa nantquie pascuawaa ñˈeⁿndyoˈ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nncˈio̱. 	 ויאמר אליהם נכסף נכספתי לאכל אתכם את הפסח הזה לפני ענותי׃


Ndoˈ quia na jnda̱ tmaⁿ lqueeⁿ, ˈoocatyje nnˈaⁿ joonaˈ ee na jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na nno̱ⁿnaˈ. 	 וכאשר גמל הפרי ימהר לשלח את המגל כי בשל הקציר׃


Sa̱a̱ cha caliuˈyoˈ na cwiluiindyo̱ tsaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee ndoˈ na waa najndeii na matseixmaⁿya nnom tsjoomnancuewaa na catseitˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿya jnaaⁿ nnˈaⁿ, quia joˈ tsoom nnom tsˈaⁿ na ntjeiⁿ ncˈee: —ˈU re, matsjo̱o̱ya njomˈ, quicantyjaˈ, catseilcwiindyuˈ tsueˈ cjaˈtoˈ waˈ. 	 אך למען תדעון כי בן האדם יש לו השלטן בארץ לסלח חטאים ויאמר אל נכה האברים אמר אני אליך קום ושא את ערשך ולך לך אל ביתך׃


Ndoˈ meiⁿquia na jeeⁿ jnaaⁿˈ na cwilˈa nnˈaⁿ na cweˈ ntyˈiu, jnda̱ tjeiˈndyô̱ cantyja ˈnaaⁿnaˈ. Meiⁿ tjaaˈnaⁿ cwii nnom na cwilˈaayâ cha nñequiuˈnnˈaⁿnaˈ nnˈaⁿ. Meiⁿ tiquilachuiiˈâ ljoˈ na maˈmo̱ⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ñequiiˈcheⁿ cwilana̱a̱ⁿyâ ñˈoom na mayuuˈ ndoˈ ncˈe na ljoˈ cwiñeˈquiandyo̱ñˈa̱a̱ⁿyâ jo nnoom meiⁿljoˈcheⁿ na mˈaaⁿˈ nˈom nnˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿyâ. 	 כי אם מאסנו בסתרי הבשת שלא להתהלך בערמה ולא לזיף את דבר האלהים אלא בהראות האמת נזכיר אתנו לטוב נגד דעת כל בני אדם לפני האלהים׃


Matsˈia joˈ tyjeeˈ cwii ángel cwentaaˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ teixueeñe naquiiˈ wˈaancjo. Ángelˈñeeⁿ tiiˈ lˈo̱o̱ⁿ tseiˈntsquieeˈ Pedro, seilcweeⁿ juu. Matsoom nnom: —Majeˈ majeˈndyo quicantyjaˈ. Quia joˈ mana tquiaa lˈuaancjo na chuˈtyeⁿ lˈo̱ Pedro. 	 והנה מלאך יהוה נצב עליו ואור נגה בחדר ויספק על ירך פטרוס ויעירהו לאמר קום מהרה ויפלו מוסרותיו מעל ידיו׃


Quia joˈ tso ángel nnoom: —María, tintyˈueˈ. Ee ˈu tˈmaⁿ naya jnda̱ teijnomˈ na macandaˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאמר לה המלאך אל תיראי מרים כי מצאת חן לפני האלהים׃


Ndoˈ matso Jesús nnom: —Quicantyjaˈ, catseilcwiindyuˈ tsueˈ ndoˈ cjaˈcaˈ. 	 ויאמר אליו ישוע קום שא את משכבך והתהלך׃


’Xeⁿ ˈo cwilatˈmaⁿ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nda̱a̱ˈyoˈ, quia joˈ mati Tsotyeˈyoˈ na mˈaaⁿ cañoomˈluee, nntseitˈmaⁿ tsˈoom ˈo na cwilaˈtjo̱o̱ndyoˈ nnoom. 	 כי אם תסלחו לבני אדם את חטאתם אביכם שבשמים יסלח גם לכם׃


Ndoˈ na luaaˈ seijndaaˈndyo̱, ¿aa machˈeenaˈ nquiuˈyoˈ na cweˈ na sˈaato̱ na seijndaaˈndyo̱ na luaaˈ? ¿Aa cwitjeiˈyoˈ cwenta na matsˈaa chaˈna machˈee tsˈaⁿ na mˈaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue quia matsjo̱o̱ “majoˈndyo” cwii ñˈoom sa̱a̱ nda̱nquia cwiwitquiooˈ na maˈmo̱ⁿnaˈ na “nchii joˈ”, ndoˈ xeⁿ matsjo̱o̱ na nchii joˈ cwii ñˈoom, sa̱a̱ nda̱nquia maˈmo̱ⁿnaˈ na majoˈndyo juunaˈ? 	 ועתה הכי נמהר הייתי בעצתי אם אשר יעצתי לפי הבשר יעצתי והיה אצלי פעם הן הן ופעם לא לא׃


Ndoˈ jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ya juu na lˈue tsˈoom na wantyˈiuuˈ tyomˈaaⁿnaˈ, majuu cantyjati na jnaⁿ chaˈtso na seijndaaˈñê na nncjaacanda̱a̱ˈnaˈ. 	 והודיענו את סוד רצונו כעצתו היעוצה בו׃