Cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaa na matseina̱ⁿ cantyja ˈnaaⁿ ntyee, luaa ñˈoom na tˈmaⁿti tseixmaⁿnaˈ na chaˈtso. Cristo matseixmaaⁿ tyee na tjacantyja na cwiluiitˈmaⁿñê cwentaaya. Jnda̱ tjaaⁿ cañoomˈlueecheⁿ. Jeˈ mawacatyeeⁿ ntyjaaˈ tsˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya na macwiluiitˈmaⁿñê, 	 וזה ראש הנאמרים כי יש לנו כהן גדול היושב לימין כסא הגבורה בשמים׃


Ee meiiⁿ na jndyendyo̱ sa̱a̱ ñeˈcwii tyooˈ cwicwaaˈa ndoˈ ncˈe na ljoˈ ñeˈcwii seiˈ cwiluiindyo̱. 	 כי לחם אחד הוא לכן גם נוף אחד אנחנו הרבים באשר לכלנו חלק בלחם האחד׃


Ja Pablo matseiljeiya cartawaañe, ñequio Silvano ñˈeⁿ Timoteo, matseicwano̱ⁿya juunaˈ nda̱a̱ˈ ˈo tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿˈyoˈ tsjoom Tesalónica, ˈo na cwilaˈxmaⁿyoˈ cwentaaˈ Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ mati Ta Jesucristo. Quiana na nntoˈñoomˈyoˈ naya na cwilaˈxmaⁿna ndoˈ na nndaˈyoˈ na tjaa ñomtiuu cˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na. 	 פולוס וסלונוס וטימותיוס אל קהלת התסלוניקים באלהים האב ובאדון ישוע המשיח חסד לכם ושלום מאת אלהים אבינו ואדנינו ישוע המשיח׃


Toom cweˈ nlaˈtiuuna na nntjeiˈyuuˈndyena na matsˈaⁿ fariseo ja ee jnda̱ jaachˈee xuee manquiuna na ljoˈ. Manquiuna na matsˈaa chaˈna cwilˈa nnˈaⁿ fariseoˈñeeⁿ na cwilaˈcanda̱tina chiuu na tˈmaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 כי מימים ראשונים ידעוני אם ירצו להעיד כי כפרוש התנהגתי על פי הכת המקפדת ביותר בעבודתנו׃


ˈÑeeⁿ juu tsˈaⁿ na ñeˈcandiˈntjom no̱o̱ⁿ, candyontyjo̱o̱ⁿ naxa̱ⁿˈa. Ndoˈ yuu na nncˈo̱o̱ⁿya majoˈ joˈ nncˈoom tsˈaⁿ na mandiˈntjom no̱o̱ⁿ. Ndoˈ ˈñeeⁿ juu tsˈaⁿ na nndiˈntjom no̱o̱ⁿ nntseitˈmaaⁿˈñe Tsotya̱ya tsaⁿˈñeeⁿ. 	 החפץ לשרתני ילך אחרי ובאשר אהיה שם יהיה גם משרתי ואיש אשר ישרתני אתו יכבד אבי׃


Ndoˈ matso Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom: “Cwjiˈ lcomˈ na ñjomˈ ee yujoˈ yuu na meintyjeˈ matseixmaⁿnaˈ tyuaa na ljuˈ ee ñjaaⁿ tyjeˈcaño̱o̱ⁿya. 	 ויאמר אליו יהוה של נעליך מעל רגליך כי המקום אשר אתה עומד עליו אדמת קדש הוא׃


Ee nntjeiiˈ nnˈaⁿ judíos ˈo naquiiˈ lanˈom ˈnaaⁿna. Ndoˈ manncueˈntyjo̱ xjeⁿ na meiⁿquiandyo tsˈaⁿ na nntseicueeˈ cwii ˈo nntseitiuutoom na mandiˈntjoom nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na ljoˈ nntsˈaaⁿ. 	 הנה ינדו אתכם ואף באה השעה אשר כל הרג אתכם ידמה להקריב עבודה לאלהים׃


Juu fariseo teintyjeeⁿˈeⁿ, luaa waa ñˈoom na tsoom nnom Tyˈo̱o̱tsˈom: “ˈU Ta Tyˈo̱o̱tsˈom, mañequiaya na quianlˈuaˈ na ticatseixmaⁿya chaˈna ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ, chaˈna nnˈaⁿ na cantyˈuendye, nnˈaⁿ na quilˈa yuu na ticatyˈiomyanaˈ, nnˈaⁿ na cweˈ mˈaⁿya ñˈeⁿ ncˈiaa, mati meiiⁿ nchii chaˈ tsaⁿmˈaaⁿˈ, tsaⁿquiñom sˈom. 	 ויתיצב הפרוש לבדו ויתפלל לאמר אלהים אודך כי אינני כאשר האדם הגזלים והעשקים והנאפים או גם כמכס הזה׃


Nda̱a̱ joo nnˈaⁿ na cwijooˈ nˈom na cwilˈa yuu na matyˈiomyanaˈ na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ cwilˈuee na nlˈa yuu na matseitˈmaaˈñenaˈ jom, nñequiaaⁿ na nlaˈxmaⁿna na ticantycwii na cwitaˈndoˈ añmaaⁿna. 	 למתמידים בעשות הטוב ומבקשים את הכבוד וההדר ואת אשר איננו עבד יתן את חיי העולמים׃


Luaa ñˈoom na matseijndaaˈñenaˈ tsjaaⁿ nnˈaⁿ na tuiiñe Jesucristo, na wjaacˈoomnaˈ David ñequio Abraham na jndyowicantyjooˈ joona na tueˈcañoomnaˈ jom. 	 ספר תולדת ישוע המשיח בן דוד בן אברהם׃


—Nnco̱ Jesús jnda̱ jño̱o̱ⁿya ángel cwentaya na mˈaⁿˈyoˈ na macwjiˈyuuˈñe chaˈtso ñˈoommeiiⁿ nda̱a̱ˈ ˈo, ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. Ja cwiluiindyo̱ xˈee ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ David, ndoˈ tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ jom na jndyowicantyjooˈ. Ja cwiluiindyo̱ caxjuuncoo. 	 אני ישוע שלחתי את מלאכי להעיד לכם את אלה בפני הקהלות אנכי שרש דוד ותולדתו כוכב נגה השחר׃


Tˈueeⁿ tsˈo̱ tsˈoo chjoo. Tsoom nnom: —Talita, cumi. (Ñˈoomwaaˈ matsonaˈ: ˈU leii, matsjo̱o̱ njomˈ, quicantyjaˈ.) 	 ויאחז ביד הנערה ויאמר אליה טליתא קומי אשר פרושו הילדה אני אמר לך קומי נא׃


Ndoˈ liaa na ntyjatyˈio na matseicuˈnaˈ yuu na ljuˈti naquiiˈcheⁿ watsˈom tˈmaⁿ, jndiiˈtconaˈ hasta xjeⁿ nomtyuaacheⁿ. 	 ופרכת ההיכל נקרעה לשנים קרעים מלמעלה למטה׃


Waa ñˈoom na cwilue nnˈaⁿ: “Wanaaⁿ na nntsˈaa meiⁿljoˈcheⁿ na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ”. Mayuuˈ na ljoˈ, sa̱a̱ tichaˈtso mateijndeiinaˈ tsˈaⁿ. Ñˈoom na mayuuˈ wanaaⁿ na nntsˈaa yuu na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ sa̱a̱ ticatsonaˈ na cwii na matsˈaa nlqueⁿnaˈ xjeⁿ ˈnaaⁿˈnaˈ ja. 	 הכל הוא ברשותי אך לא כל דבר יועיל הכל הוא ברשותי אך לא ישעבדני דבר׃


Joˈ chii calˈaˈyoˈ nawiˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ tsjoomˈñeeⁿ chaˈxjeⁿ ñelˈa joona ñequio ntˈomcheⁿ. We ndiiˈ nnjoom nlˈaˈyoˈ chaˈcwijom cwilaˈcˈuˈyoˈ joona ˈnaⁿ na ñjom waso, joˈ joˈ nawiˈ na nntjoomna, chaˈxjeⁿ na lˈa joona ñˈeⁿ ntˈomcheⁿ. We ndiiˈ najnda̱ nawiˈñeeⁿ nñeˈquiaˈyoˈ nda̱a̱na. 	 שלמו לה גמולה שגמלה לכם ועשו לה כפלים כפעלה בכוס אשר מסכה מסכו לה כפלים׃


Ndoˈ jndye ñˈoom ticueeˈ tsˈom tyoluena nacjoomˈm. 	 ועוד גדופים אחרים הרבו עליו׃


Quia ljoˈ nlquie nnˈaⁿ na nnaⁿ ndiocheⁿ tsjoomnancue. Ñequio na neiiⁿ naⁿˈñeeⁿ nncwindyuaandyena nacañoomˈ meiⁿsa yuu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom na nlcwaˈna. 	 ויבאו ממזרח וממערב ומצפון ומדרום ויסבו במלכות האלהים׃


¿Aa cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo cwii cwii nnom nawiˈ na teinomˈyoˈ? Toom cweˈ waa na teijndeiinaˈ ˈo. 	 הכזאת סבלתם לריק אם אמנם אך לריק׃


Ee ˈnaⁿ na tyandyoˈ, jnda̱ teiˈndaaˈnaˈ, ndoˈ liaˈyoˈ na jndati jnda̱ tcwaˈ cantyˈua. 	 עשרכם בלה ובגדיכם אכלם עש׃


Ee tijoom ñejndya̱a̱yâ ñˈoom na mañequiaaˈ, jeeⁿ xuiiˈ juunaˈ. Joˈ chii ñeˈcaliuuyâ chiuu cwitˈmo̱o̱ⁿ ñˈoommeiⁿˈ. 	 כי דברים זרים אתה מביא באזנינו והננו חפצים לדעת מה ענינם׃


Joˈ chii jâ tjomndyô̱ ndoˈ ñeˈcwii jnda̱ tˈmaaⁿyâ na ya na nntjeiiˈndyô̱ ntˈom nnˈaⁿ quiiˈntaaⁿyâ na nncˈoona na mˈaⁿˈyoˈ ñequio Bernabé ñˈeⁿ Pablo, nquiee nnˈaaⁿya na jeeⁿ jnda nquiuuya. 	 לכן טוב בעיני כלנו יחדו לבחר אנשים לשלחם אליכם עם חביבינו בר נבא ופולוס׃


Tsaⁿjndii majoomˈm ndo̱ nacjoˈyoˈ na tooˈ chom. Chaˈxjeⁿ tjaⁿ tmeiⁿ mawañoomˈnaˈ sondaro na tincˈoom ndo̱ jom, maluaaˈ cwilˈueeˈndyoˈ juu na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ cha nlanduˈyoˈ ndo̱ na majuˈ tsaⁿjndii nacjoˈyoˈ. 	 ועל כל אלה תפשו את מגן האמונה אשר תוכלו לכבות בו את חצי הרשע הבערים׃


Tuii na luaaˈ chaˈxjeⁿ na matso ljeii libro na chuu ñˈoom ˈndyoo profeta Isaías. Matso ljeiiˈñeeⁿ: Mˈaaⁿ tsˈaⁿ na matseineiⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ yuu tjaa nnˈaⁿ cˈom. Matso tsaⁿˈñeeⁿ: “Calaˈjndaaˈndyoˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ chaˈcwijom cwii nato na juu joˈ nndyocwjeeˈcañoom nquii na nntsa̱ˈntjom ˈo. Cataˈndyoˈxcweˈyoˈ chaˈcwijom cwilayo̱ˈyoˈ nato na nñoom. 	 ככתוב בספר דברי ישעיהו הנביא קול קורא במדבר פנו דרך יהוה ישרו מסלותיו׃


Ee xeⁿ cwilˈaayaaya na nlaˈtjo̱o̱ndyo̱ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ macwitaˈjnaaⁿˈa ñˈoom na mayuuˈ, tjaaˈnaⁿ cwiicheⁿ nnom na nncˈo̱ juunaˈ ñequiondyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ jnaⁿ na cwilˈaatya̱a̱ya. 	 כי אם נחטא בזדון אחרי אשר קבלנו דעת האמת לא ישאר עוד זבח קרבן לכפר על החטא׃


Ja we ndiiˈ matseicwejndoˈndyo̱ na cwii smaⁿna, ndoˈ chaˈtso na mawantjo̱ⁿ mañequiaya diezmo.” 	 אני צם פעמים בשבוע אני מעשר את כל קניני׃


Jnda̱ na jndii Jesús na jnda̱ tueˈ Juan, jlueeⁿˈeⁿ joˈ, tuo̱o̱ⁿ tsˈom wˈaandaa ñˈeⁿ jâ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê. Saayâ cwii joo yuu na tjaaˈnaⁿ nnˈaⁿ. Quia jliu nnˈaⁿ na jnda̱ tja Jesús na nncwityˈioom ndaaluee, quia joˈ jluiˈna njoomna, tyˈecaˈna, tyˈenquiandyena ˈndyoo ndaaluee na tyˈentyjo̱na naxeeⁿˈeⁿ. 	 ויהי כשמעו את זאת ויסר משם באניה אל מקום חרבה לבדד וישמעו המון העם וילכו אחריו ברגליהם מן הערים׃


Tyˈeñˈomjndyeena jom na mˈaaⁿ Anás, xeeⁿˈ tyee na jndyu Caifás na cwiluiitquieñe chuˈñeeⁿ. 	 ויוליכהו בראשונה אל חנן והוא חתן קיפא אשר שמש בכהנה גדולה בשנה ההיא׃


Ee ñˈoom na mayuuˈ naljoˈ tjoom hasta mawaa xjeⁿ na ntseicueeˈnaˈ jom sa̱a̱ tyˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom na wiˈ tsˈom jom, ndoˈ nchii macanda̱ jom, mati ja, titseicwaljooˈtinaˈ na chjooˈ tsˈo̱o̱ⁿ. 	 אמנם חלה חלה וגם נטה למות אבל האלהים רחם עליו ולא עליו בלבד כי גם עלי רחם שלא יבוא עלי יגון על יגון׃


Ndoˈ tsjaaⁿ na tquiaa yuu na ya tsˈo, mantˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwindye ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ñequio na xcweeˈ nˈomna cwilaˈwena ñˈoom na cwindyena naquiiˈ nˈomna. Ticaˈndyencˈuaaˈndyena meiiⁿ nawiˈ cwitjoomna. Cantyja na cwilˈana cwiwitquiooˈ na cwinaⁿndyena yuu na matsonaˈ. 	 ואשר באדמה הטובה הם השמרים בלב טוב וטהור את הדבר אשר שמעו ועשים פרי בתוחלת׃


Tjatjati Jesús nato. Ndoˈ cwii tsaⁿsˈa maleinom na jndyontyjaaˈ jom. Jndyocoˈ xtye jo nnoom. Tso: —ˈU Maestro na ya tsˈaⁿndyuˈ, ¿ljoˈ macaⁿnaˈ na catsˈaa cha nntseixmaⁿya na ticantycwii na nncwaˈndo̱ˈa? 	 ויהי בצאתו לדרך והנה איש רץ אליו ויכרע לפניו וישאל אותו רבי הטוב מה אעשה ואירש חיי עולם׃


Ndoˈ jndii Pedro na teicˈuaa, seineiⁿ, matso: —Quicantyjaˈ Pedro. Catseicueˈ quiooˈ na nlquiˈ. 	 ויהי קול אליו לאמר קום פטרוס זבח ואכל׃


Manquii Espíritu Santo na tjameiⁿntyjeeˈ nnom ñˈoom na cwiljotyeⁿ na maxjeⁿ nntoˈño̱o̱ⁿya ljoˈ na nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ya quia na jnda̱ seicandyaañeñˈeeⁿ nnˈaⁿ na nlaˈxmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ, cha na catseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom na jeeⁿ tˈmaⁿ cwiluiiñê. 	 כי זה ערבון ירשתנו לפדות לו עם סגלה לתהלת כבודו׃


Ee chaˈtsondyeñˈeⁿ nnˈaⁿ tjom laˈxmaⁿna jnaⁿ, ndoˈ meiⁿcwii ticuaa cantyja ˈnaaⁿna na nlquiena jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na nncwjiˈnˈmaaⁿñê añmaaⁿna. 	 כי כלם חטאו וחסרי כבוד אלהים המה׃


Luaa waa na maˈmo̱ⁿnaˈ na candyaˈ nˈo̱o̱ⁿya Tyˈo̱o̱tsˈom na cwilaˈcanda̱a̱ya ñˈoom na tqueeⁿ na matsa̱ˈntjoom, ndoˈ joonaˈ nchii cwii na xocanda̱a̱ nlaˈcanda̱a̱ˈndyo̱, 	 כי זאת אהבת אלהים היא אשר נשמר את מצותיו ומצותיו אינן כבדות׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, matsoom: —Calatyuiˈyoˈ watsˈomwaañe ndoˈ ñeˈndyee xuee nntseiwa̱nndaˈa juunaˈ. 	 ויען ישוע ויאמר אליהם הרסו את ההיכל הזה ובשלשה ימים אקימנו׃


Ndoˈ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, mati tyˈena na mˈaaⁿ. Tyoqueⁿya nˈomna na tyoñequiana jnaaⁿˈ Jesús. 	 ויעמדו הכהנים הגדולים והסופרים ויתחזקו לדבר עליו שטנה׃


Juu Herodes, jnda̱ na ljeiiⁿ na joo nnˈaⁿ na jndo̱ˈ nˈom ticalaˈñˈoomˈndyena jom, seiwˈiiyayaaⁿ. Jñoom sondaro tsjoom Belén ndoˈ chaˈwaa ndiocheⁿ yuu na mˈaⁿ nnˈaⁿ. Sa̱ˈntjoom na calaˈcwjee naⁿˈñeeⁿ chaˈtso tyonchˈu na we ndyuu ndoˈ na cjeti mˈaⁿ. Ee laaˈtiˈ tjeiiⁿˈeⁿ cwenta cwanti xuee na teitquiooˈñe jndyee caxjuuˈñeeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom ndyuee nnˈaⁿ na jndo̱ˈ nˈom. 	 וירא הורדוס כי התלו בו המגושים ויקצף מאד וישלח וימת את כל הילדים אשר בבית לחם ובכל גבוליה מבן שנתים ולמטה כפי העת אשר חקרה מפי המגושים׃


Luaa tuii cwii xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ judíos. Mawinom Jesús yuu na niom ntjom lqueeⁿ trigo. Ndoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, tyˈiooˈndyena xuˈlqueeⁿ. Tyˈueeˈndyena joonaˈ nˈom lueena jnda̱ chii tquiina. 	 ויהי בשבת השנית לספירת העמר עבר בין הקמה ויקטפו תלמידיו מלילת ויפרכו אתן בידיהם ויאכלו׃


Joˈ chii jndeiˈnaˈ na calaˈcandyooˈndyo̱ na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio na xcweeˈya nˈo̱o̱ⁿya, ñequio na canda̱a̱ˈya na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿñê, ee jnda̱ seiljoomˈm jaa naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya cha tincˈo̱o̱ⁿya na macoˈtianaˈ nquiuuya na nntsaantyjaaˈa jom, na jnda̱ tmaaⁿ jaa na chaˈwaandyo̱ ñequio cwii na matseijomnaˈ ndaatioo ljuˈ. 	 נקרבה נא בלבב שלם ובאמונה תמימה מטהרים בהזית לבבנו מרוח רעה ורחוצי בשר במים טהורים׃


Quiaˈyoˈ na cateijndeiinaˈ nnˈaⁿ, quia joˈ mati nntoˈñoomˈyoˈ na nnteijndeiinaˈ ˈo. Ee Tyˈo̱o̱tsˈom nñequiaaⁿ na nntoˈñoomˈyoˈ cwii na canda̱a̱ˈ tuˈxeⁿnaˈ. Joˈ joˈ matseijomnaˈ chaˈcwijom cwii ˈnaⁿ na teincwiiˈnaˈ, tyeⁿ tyˈecuenaˈ hasta tooˈ wantyjo. Ee cantyjati xjeⁿ na cwiñeˈquiaˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ, majoˈti nntseilcweˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na cwii nnjoom nda̱a̱ˈyoˈ. 	 תנו ותנתן לכם מדה טובה דחוקה וגדושה ומשפעה יתנו אל חיקכם כי במדה אשר אתם מודדים בה ימד לכם׃


Ee jaa nnˈaⁿ na cwilayuuˈa ñˈeⁿ Cristo matseijomnaˈ chaˈcwijom tsioom suu na mañequiaaⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na cwitˈoomˈnaˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na cwicaluiˈnˈmaaⁿndye ndoˈ mati nnˈaⁿ na ˈootsuundyena. 	 כי ריח ניחח המשיח אנחנו לאלהים גם בתוך הנושעים וגם בתוך האבדים׃


Sa̱a̱ macwjiˈyuuˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nchii laˈxmaaⁿyâ nnˈaⁿ na mañejuu xjeⁿ cwilˈuuyâ nda̱a̱ˈyoˈ na waa na lˈaayâ sa̱a̱ ticalˈaayâ. 	 אכן נאמן האלהים כי דברנו אליכם לא היה הן ולא׃


Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ, matsoom: —Jeeⁿ ˈu Ta, ¿cwaaⁿ tsˈaⁿ jom cha ya nntseiyuˈa ñˈeⁿñê? 	 ויען ויאמר מי הוא זה אדני למען אאמין בו׃


Ndoˈ yocheⁿ na mˈaⁿna Belén, tueˈntyjo̱ xuee na nntseincuii María. 	 ויהי בהיותם שם וימלאו ימיה ללדת׃


Queeⁿ tsˈo̱o̱ⁿya na catsˈaanaˈ na ticjaaweeˈ nˈom nnˈaⁿya na ñeˈcwii tsjaaⁿ quio tuiindyo̱ na macanda̱ ˈo cwicaluiˈnˈmaaⁿndyoˈ ndoˈ catseiqueeⁿnaˈ nˈomna na mati joona cwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 לו אוכל להקניא את בשרי ולהושיע מקצתם׃


Jndye xuee taticantyˈiaayâ ñeˈquioomˈ meiⁿ cancjuu. Ndoˈ jeeⁿ ndyaˈ jndeii tyoquiˈcaljoo jndye tˈmaⁿ wˈaandaa hasta tyolatiuuyâ tjaa chiuu cwii ya, maxjeⁿ nncwja̱a̱yâ. 	 ויהי ימים רבים גם השמש גם הכוכבים לא נראו והסערה חזקה עלינו עד מאד ותכרת ממנו כל תקות ישועה׃


¿Aa ñeˈcatseicueˈ ja, chaˈna seicueˈ tsˈaⁿ Egipto wja?” 	 הלהרגני אתה אמר כאשר הרגת אתמל את המצרי׃


Ee tsˈaⁿ na luaaˈ waa na jndo̱ˈ tsˈom nchii na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cwinaⁿnaˈ, mˈaaⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue, tseixmaⁿnaˈ na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ, laxmaⁿnaˈ cwentaaˈ tsaⁿjndii. 	 אין זאת החכמה הירדת ממעל כי אם חכמת אדמה היא וחכמת היצר והשדים׃


Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ jlaˈjomndyena na ljoˈ. Joˈ tjeiiˈndyena Esteban, tsˈaⁿ na matseiyuˈya tsˈom ndoˈ tooˈ naquiiˈ tsˈoom mˈaaⁿ Espíritu Santo. Ndoˈ mati Felipe, Prócoro, Nicanor, Timón ñequio Parmenas. Mati tjeiiˈndyena Nicolás, tsˈaⁿ tsjoom Antioquía. Jom nchii tsˈaⁿ judío sa̱a̱ jaachˈee xuee matseijomñê ñˈoom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ judíos. 	 וייטב הדבר לפני כל ההמון ויבחרו את אסטפנוס איש מלא אמונה ורוח הקדש ואת פילפוס ואת פרוכורוס ואת ניקנור ואת טימון ואת פרמנס ואת ניקלס גר אנטיוכיא׃


Tsoom: —ˈO nquiuˈyoˈ na we xuee cwii tjo̱o̱ ndoˈ nncueeˈ xuee pascua. Ndoˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee maquialjoˈ nñeˈquia nnˈaⁿ cwenta ja luee nnˈaⁿ na nntyˈioomna ja tsˈoomˈnaaⁿ. 	 אתם ידעתם כי אחרי יומים יהיה הפסח ובן האדם ימסר להצלב׃


Sa̱a̱ meiⁿjom ndiiˈ tyoocaⁿˈa na nñequiaˈyoˈ ljoˈ na macaⁿnaˈ ja, meiⁿ nchii matseiljeiya ñˈoomwaañe cha nnteijndeiˈyoˈ ja. Ee yati ntyjii meiiⁿ na aa ncˈio̱ na tintsuu nayawaañe na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ matseisˈandyo̱. 	 ואנכי לא השתמשתי באחת מאלה וגם לא כתבתי זאת למען יעשה לי כזאת כי טוב לי המות מאשר ישים איש את תהלתי לריק׃


Matso Jesús nda̱a̱na: —Aa nchii ñˈoomwaaˈ matseicano̱o̱ⁿnaˈ na tixcwe cwitjeiˈyoˈ cwenta, ee meiiⁿ na cwilaˈnaⁿˈyoˈ ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom sa̱a̱ ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ maˈmo̱ⁿnaˈ. Meiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ najndeii na matseixmaaⁿ. 	 ויאמר ישוע אליהם הלא בזאת אתם תעים באשר אינכם יודעים גם את הכתובים גם את גבורת האלהים׃


Macantyja ˈnaaⁿˈ jom, joˈ na macwjaaˈñenaˈ jaa naquiiˈ nayawaañe na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na cwicaluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ, na cwilaˈyuˈya nˈom ñˈeⁿñê. Ndoˈ tyeⁿ mˈaaⁿya naquiiˈ ñˈoomwaaˈ ndoˈ mañequiaanaˈ na jeeⁿ neiiⁿya, ee ntyjaaˈya nˈo̱o̱ⁿya na nlaˈjomndyo̱ na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אשר בידו מצאנו באמונה מבוא אל החסד הזה אשר אנחנו עמדים בו ונתהלל בתקות כבוד האלהים׃


Ndoˈ Pedro, majuu tsjomˈñeeⁿ na nneiⁿncoo nncwjiˈ Herodes jom jo nda̱a̱ nnˈaⁿ, watsom quiiˈntaaⁿ we sondaro na chuˈtyeⁿñê we lˈuaancjo. Ndoˈ ntˈom sondaro mˈaⁿ ˈndyootsˈa na cwilˈa cwenta. 	 ויהי בלילה ההוא אשר אמר הורדוס להביאו מחר לדין ויישן פטרוס בין שני אנשי צבא והוא אסור בשנים זקים ושמרי הפתח שמרים את המשמר׃


Jnda̱ ndyee xuee na squia̱a̱yâ, tqueeⁿˈ Pablo nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye naquiiˈ lanˈom cwentaa nnˈaⁿ judíos tsjoomˈñeeⁿ. Quia na jnda̱ tjomndyena seineiiⁿ nda̱a̱na. Matsoom: —ˈO nnˈaⁿya meiⁿchjoo tjaa ljoˈ sˈaaya nacjoo ncˈiaaya nnˈaⁿ judíos, meiⁿ nacjooˈ costumbre ˈnaaⁿ welooya na ñetˈom teiyo. Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ tˈuena ja na pra̱so tsjoom Jerusalén. Tioona ja luee nnˈaⁿ romanos. 	 ויהי אחרי שלשת ימים ויקרא פולוס אליו את ראשי היהודים ויקהלו אליו ויאמר אליהם אנשים אחים אף כי לא מעלתי מעל בעמנו ובחקות אבותינו אסרוני בירושלים וימסרוני לידי הרומיים׃


Quia joˈ mañecwii xjeⁿ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na toˈñoomna Espíritu Santo naquiiˈ nˈomna chaˈxjeⁿ tquiaaⁿ na toˈño̱o̱ⁿ jaa jom quia na jlayuuˈa ñequio Ta Jesucristo. Quia joˈ ¿ˈñeeⁿ cwiluiindyo̱ ja na nntseitsaaⁿˈndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 ועתה אם מתנה אחת נתן האלהים להם ולנו המאמינים באדון ישוע המשיח מי אנכי כי אעצר לאלהים׃


Xjeⁿˈñeeⁿ tyotaⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na nñequiaaⁿ cwii rey na nntsa̱ˈntjom joona. Ndoˈ tyˈioom tsˈiaaⁿˈñeeⁿ Saúl jnda Cis, tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ Benjamín, na tsaⁿˈñeeⁿ sa̱ˈntjom joona cwii wenˈaaⁿ ntyu. 	 וישאלו מלך ויתן להם אלהים את שאול בן קיש איש משבט בנימן ארבעים שנה׃


xeⁿ niom na cwicwaaˈa ndoˈ niom liaaya, matyˈiomnaˈ ñequio nmeiⁿˈ caljoya nˈo̱o̱ⁿya. 	 ועל כן אם יש לנו מזון וכסות נסתפקה בהם׃


Quia joˈ to̱ˈna na tyotaˈxˈeendyena nda̱a̱na, ˈñeeⁿ cwiindye joona na nntsˈaa na ljoˈ. 	 והם החלו לחקר איש את רעהו מי הוא זה מהם אשר יעשה זאת׃


Jeeⁿ ñeˈcwaaⁿˈaⁿ meiiⁿ cweˈ nlcwa jnda̱a̱ na cwicwaˈ calcu. Sa̱a̱ meiⁿcwii tjaa ˈñeeⁿ tquiaa ljoˈ nlcwaaⁿˈaⁿ. 	 ויתאו למלא את בטנו בחרובים אשר יאכלו החזירים ואין נתן לו׃


Mati seinˈmaaⁿ nnˈaⁿ na jeeⁿ cwajndii tyoleichuu jndyetia. 	 וגם הנלחצים ברוחות טמאות וירפאו׃


Jnda̱ tsoom na luaaˈ toˈñoom tyooˈ. Tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom jo nda̱a̱ chaˈtso naⁿˈñeeⁿ. Jnda̱ joˈ tyjeeⁿ juunaˈ, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na macwaaⁿˈaⁿ. 	 הוא דבר את הדברים האלה והוא לקח את הלחס ויודה לאלהים לפני כלם ויבצע ויחל לאכל׃


ˈO nnˈaⁿya, ñequiiˈcheⁿ macaⁿnaˈ na nñequiaayâ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, ndoˈ matyˈiomyanaˈ na cwilˈaayâ na ljoˈ ee wjaawixcweti na cwilaˈyuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê ndoˈ ncˈe cwii ndoˈ cwiindyoˈ wiˈti nˈomˈyoˈ ntyjeeˈyoˈ. 	 חיבים אנחנו להודות בכל עת לאלהים עליכם אחי כראוי כי אמונתכם גדלה מאד ורבה אהבת כלכם איש לרעהו׃


Ndoˈ tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, tsoom: —Ndoˈ ˈo jeˈ, ¿chiuu na cwiwincjeˈyoˈ ñˈoom na sa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom cweˈ ñeˈcatsantyjo̱ˈyoˈ ñˈoom na tqueⁿ lotya̱a̱ya? 	 ויען ויאמר אליהם מדוע גם אתם עברים את מצות אלהים בעבור קבלתכם׃


Sa̱a̱ ñejomto mana ntycwii cantyja na tyandye naⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ na cwileiˈcho lˈaandaa, ñequio nnˈaⁿ na cwiˈooñjomndye joonaˈ, ñequio naⁿntjom na cwilˈa tsˈiaaⁿ naquiiˈ lˈaandaa, ñequio chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwitaˈntjom cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ, tquia tyomeiˈntyjeeˈ naⁿˈñeeⁿ. 	 וכל חבל וכל בעל מעברת והמלחים וכל עשי מלאכה בים עמדו מרחוק׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, matsoom: —¿Aa cwilaˈtiuuˈyoˈ na luaaˈ tjoomna ee na tˈmaⁿti jnaaⁿna waa, nchiiti chaˈtso ntˈomcheⁿ ncˈiaana ndyuaaˈñeeⁿ? 	 ויען ישוע ויאמר אליהם החשבים אתם כי הגלילים האלה היו חטאים מכל אנשי הגליל על אשר באה כזאת עליהם׃


Ncˈe na luaaˈ, ˈndii Tyˈo̱o̱tsˈom na cweˈ ñˈoom cantu nñeˈquiuˈnnˈaⁿnaˈ joona ndoˈ nlaˈyuˈna ñˈoom na tiyuuˈ, 	 ובעבור זאת ישלח להם האלהים מדוחי שוא להאמין בשקר׃


Meiiⁿjom ndiiˈ tyoolˈua̱a̱yâ na nlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ jâ, meiⁿ nda̱a̱ˈ ˈo meiⁿ nda̱a̱ ntˈomcheⁿ. 	 גם לא בקשנו מן האדם כבוד לא מכם ולא מאחרים אף כי היה לנו מקום להתכבד כשליחי המשיח׃


Juu na seitjo̱o̱ñe Adán, meiⁿchjoo titseijomnaˈ ñequio juu naya na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na cwitoˈño̱o̱ⁿya. Ee cweˈ na seitjo̱o̱ñe cwii tsˈaⁿ, joˈ na cwiwje nnˈaⁿ, sa̱a̱ juu naya na cweˈyu na mañequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na cwitoˈno̱o̱ⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ñecwii tsˈaⁿ, majuu Jesucristo, juunaˈ jndati tseixmaⁿnaˈ ndoˈ mañˈomnaˈ jndyendye nnˈaⁿ. 	 אך לא כדבר הפשע דבר המתנה כי אם בפשע האחד מתו הרבים אף כי חסד אלהים ומתנתו עדפו ערוף לרבים בחסד האדם האחד ישוע המשיח׃


Quia joˈ jndyocue cwii nchquiu na seincwaaⁿˈñenaˈ nacjoona. Ndoˈ teicˈuaa na seineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ nchquiuˈñeeⁿ, tsoom: —Luaañe Jndaaya na jeeⁿ candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya. Candyeˈyoˈ ñˈoom na matseineiiⁿ. 	 ויהי ענן סוכך עליהם ויצא מן הענן קול אמר זה בני ידידי אליו שמעו׃


’Tilatjomˈyoˈ ˈnaⁿ na jndanaˈ nnom tsjoomnancue yuu mˈaⁿ cantyˈua na nlaˈndaaˈ joonaˈ, ndoˈ yuu na nlquii chˈmeiⁿ, ndoˈ yuu na nnda̱a̱ nncˈooquieˈ naⁿcantyˈue na nntjeiiˈna joonaˈ. 	 אל תאצרו לכם אוצרות בארץ אשר יאכלום שם סס ורקב וגנבים יחתרו שם וגנבו׃


Ndoˈ naljoˈ nnda̱a̱ nncˈomˈyoˈ chaˈxjeⁿ matsonaˈ na cˈom nnˈaⁿ na laxmaⁿnaˈ cwentaaˈ Ta Jesús, na ñequiiˈcheⁿ cwilˈaˈyoˈ yuu na cjaaweeˈ ntyjeeⁿ, na chaˈtso nnom tsˈiaaⁿ na ya nleitquiooˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ na chaˈcwijom cwiweˈ ntjom, na nncjaachuuñetinaˈ ˈo na yati nntaˈjnaⁿˈyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 להתהלך כטוב בעיני האדון וככל רצונו ולעשות פרי בכל מעשה טוב ולרבות בדעת אלהים׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈcanda̱a̱ˈndye chaˈxjeⁿ na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, ntsˈaanaˈ na caxueendyena chaˈna xuee nnom ñeˈquioomˈ. ˈÑeeⁿ juu na niom lueˈ nˈom luaˈqui na nndii, candii. 	 אז יזהירו הצדיקים כשמש במלכות אביהם מי אשר אזנים לו לשמע ישמע׃


Tcuu tcuu cwilaˈnaⁿˈyoˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii teiyo ee cwilaˈtiuuˈyoˈ cweˈ na cwilˈaˈyoˈ na ljoˈ, joˈ na nndaˈyoˈ na ticantycwii na cwitandoˈyoˈ jo nnoom. Ndoˈ joonaˈ cwitjeiˈyuuˈndyenaˈ cantyja ˈnaⁿya. 	 דרשו בכתובים אשר תחשבו שיש לכם חיי עולמים בהם והמה המעידים עלי׃


sa̱a̱ jeˈ jeˈ tsacwintyjeˈyoˈ na cwilˈaˈyoˈ nmeiⁿˈ. Talawjeeˈyoˈ nnˈaⁿ, talaqueeⁿ nˈomˈyoˈ ntˈomcheⁿ, talata̱a̱ˈ nˈomˈyoˈ nnˈaⁿ, talaˈjnaⁿˈyoˈ joona, talaneiⁿˈyoˈ ñˈoomwiˈ. 	 אך עתה הסירו מכם כל אלה את הרגז את הכעס את הרשע את הגדוף ואת דברי נבלה מפיכם׃


Sa̱a̱ xeⁿ na nmeiⁿˈ nntsˈaa, ¿chiuu nntseicanda̱a̱ˈñeyuunaˈ ljeii ˈnaaⁿˈaⁿ na matsonaˈ na tseixmaⁿya na catjo̱ⁿya na luaa? 	 ואיככה אפוא ימלאו הכתובים כי כן היה תהיה׃


Matso Pablo: “ˈO re nnˈaⁿya, ticaljeiiya na jom tyee na cwiluiitquieñe. Ee mayuuˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na maxjeⁿ waa na jnda̱ teiljeiinaˈ matsonaˈ na tintseineiⁿ tsˈaⁿ ñˈoom na matseijnaaⁿˈnaˈ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjomˈm.” 	 ויאמר פולוס אחי לא ידעתי אשר הוא הכהן הגדול כי כתוב נשיא בעמך לא תאר׃


Chaˈtsoti na mˈaⁿ, mˈaⁿ ncˈe na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ laxmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ. Jom lˈue tsˈoom na chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwiluiindyena ntseinaaⁿ, calaˈjomndyena na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ jom. Ncˈe na ljoˈ, seijndaaˈñê na tquiinaˈ Jesús cha nntseixmaⁿ na canda̱a̱ˈñe, nquii na macwjiˈnˈmaaⁿñe nnˈaⁿ. 	 כי נאה היה לו אשר הכל למענו והכל על ידו בהנחתו בנים רבים לכבוד להשלים בענוים את שר ישועתם׃


Ndoˈ tˈo̱o̱ nnˈaⁿ na nda jom. Jluena: —Manquiuuyâ na ndaayâ jom, ndoˈ manquiuuyâ na tuiiñê na nchjaaⁿˈaⁿ. 	 ויענו אתם יולדיו ויאמרו ידענו כי זה הוא בננו וכי נולד עור׃


Quia na jnda̱ teinco̱o̱ⁿˈ, juu wˈaandaaˈñeeⁿ mamˈaaⁿnaˈ xcwe tsˈom ndaaluee, ndoˈ Jesús ñenqueⁿ cwii mˈaaⁿ tyuaatcwii. 	 ויהי ערב והאניה באה בתוך הים והוא לבדו ביבשה׃


Tsjoom Jopeˈñeeⁿ manndyooˈ mˈaaⁿnaˈ ñequio tsjoom Lida. Ndoˈ nnˈaⁿ na cwilayuˈ na mˈaⁿ tsjoom Jopeˈñeeⁿ jndyena na tsjoom Lida mˈaaⁿ Pedro. Joˈ chii jñoomna we tsaⁿsˈa na cˈoocataⁿna nnom Pedro na ntyjantyja cjaⁿ na mˈaⁿna. 	 ולד קרובה היא ליפו וישמעו התלמידים כי פטרוס שם וישלחו אליו שני אנשים ויפצרו בו לבלתי העצל לעבר אליהם׃


Ndoˈ ntyˈiaya na jnaⁿna chaˈwaa tsjoomnancue. Tyˈetcuundyena chaˈwaa ndyuaa ndoˈ tjaaˈndyena tsei juu tsjoom na jeeⁿ candyaˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, yuu na cwicˈeeⁿ nnˈaⁿ na maqueeⁿ na ljuˈ nˈom. Sa̱a̱ seiquioom chom nacjoo sondaroˈñeeⁿ, seicoñˈeⁿnaˈ joona. 	 ויעלו על מרחבי ארץ ויסבו את מחנה הקדשים ואת העיר החביבה ותרד אש מאת האלהים מן השמים ותאכל אתם׃


Tquiocho nnˈaⁿ yocanchˈu na mˈaaⁿ Jesús na nntioom lˈo̱o̱ⁿ nacjoona. Ndoˈ quia na ntyˈiaa nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê na luaaˈ, jlaˈtiaˈna nnˈaⁿ na tquiocho yocanchˈuˈñeeⁿ. 	 ויביאו אליו גם את הילדים למען יגע בהם ויראו התלמידים ויגערו בם׃


Sa̱a̱ Pablo matsoom nda̱a̱ policía: —Jâ cwilaxmaaⁿyâ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoom Roma. Sa̱a̱ meiiⁿ na ljoˈ tjaaˈna jâ na jndooˈ chaˈtso nnˈaⁿ meiiⁿ na tyoowijndaaˈ aa waa na jlaˈtjo̱o̱ndyô. Jnda̱ chii tioomna jâ wˈaancjo. Nmeiiⁿˈ lˈana jâ meiiⁿ na meiⁿchjoo ticatsonaˈ na nlˈana na ljoˈ nnˈaⁿ romanos. Ndoˈ jeˈ ¿aa cweˈ ntˈiu nntjeiiˈna jâ? Xoya na ljoˈ. Nquieena quiocatjeiiˈna jâ. 	 ויאמר פולוס אליהם הכה הכונו נגד כל העם בלא דין ומשפט ואנחנו אנשים רומיים וישליכו אתנו במשמר ועתה נסתר יגרשונו אל נא כי אם יבאו המה ויוציאונו׃


Quia joˈ ntyˈiaya na wanaaⁿ cañoomˈluee. Teitquiooˈñe cwii caso canchiiˈ ndoˈ nqueⁿ na ljoom juuyoˈ matseicajndyunaˈ jom tsaⁿ na ñeˈcwii na machˈeeⁿ ndoˈ na mayomˈm. Macuˈxeeⁿ nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ na matyˈiomyanaˈ ndoˈ machˈeeⁿ tiaˈ nacjoo nnˈaⁿ na cwiˈoo nacjoomˈm. 	 וארא את השמים נפתחים והנה סוס לבן והרכב עליו נקרא נאמן ואמתי ובצדק הוא שפט ולחם׃


Ndoˈ xeⁿ nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nntˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ ñˈoom na nnteijndeiinaˈ na nntseiquieeñenaˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, maxjeⁿ nlˈaayâ. 	 ואת זאת נעשה אם יתן האל׃


Quia na jnda̱ jnda̱ seineiⁿ Jesús chaˈtso ñˈoommeiⁿˈ, nnˈaⁿ na jndyendye jeeⁿ tjaweeˈ nˈomna ñˈoom na tˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na. 	 ויהי ככלות ישוע לדבר את הדברים האלה וישתומם המון העם על תורתו׃


Jnda̱ joˈ tyˈelcweeˈ ángelesˈñeeⁿ cañoomˈluee. Quia joˈ nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta quiooˈ njmeiⁿˈ jluena nda̱a̱ ncˈiaana: —Cjaaya Belén. Tsaacantyˈiaaya chiuu waa na jnda̱ tuii na luaaˈ maˈmo̱ⁿ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ya. 	 ויהי כאשר עלו מעליהם המלאכים השמימה ויאמרו הרעים איש אל רעהו נעברה נא עד בית לחם ונראה המעשה הזה אשר הודיענו יהוה׃


Joona mañoomˈ ˈndyena nlquiˈ ˈnaaⁿna, tyˈelaˈjomndyena ñˈeⁿñê. 	 ויעזבו מהרה את המכמרות וילכו אחריו׃


Jnaaⁿ na seincuii yuscu na tyondiˈntjomtyeⁿ nda̱a̱na, tuiiñe chaˈxjeⁿ cwiluiindye meiⁿnquia yoˈndaa, sa̱a̱ jnaaⁿ na tuiiñe jnda scuuˈ nqueⁿ, tuiiñe ncˈe ñˈoom na jnda̱ tso Tyˈo̱o̱tsˈom na nntsˈaaⁿ. 	 ואשר לאמה הוא נולד לפי הבשר ואשר לחפשיה על פי ההבטחה׃


Tso Tyˈo̱o̱tsˈom na joo nnˈaⁿ na nluiindyena tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ Abraham cwiicheⁿ ndyuaa na nncˈomna na nchii ndyuaana. Tyeⁿ nndyeˈntjomna nda̱a̱ nnˈaⁿ ndyuaaˈñeeⁿ ndoˈ wiˈ nntjoomna nlˈa naⁿˈñeeⁿ cwii ñequiee siaⁿnto ntyu. 	 ויאמר לו אלהים כי גר יהיה זרעו בארץ לא להם ועבדום וענו אתם ארבע מאות שנה׃


Joˈ chii tˈo̱o̱na nnoom: —Jâ ticaliuuyâ yuu jnaⁿyuu najndeii Juan na tyotseitsˈoomñê nnˈaⁿ. 	 ויענו לא ידענו מאין׃


Quia joˈ Pedro ñequio ntˈomcheⁿ apóstoles, tˈo̱o̱na, jluena: —Jndeiˈtinaˈ na calacanda̱a̱yâ ñˈoom na matso Tyˈo̱o̱tsˈom nchiiti ñˈoom na cwilue nnˈaⁿ. 	 ויען פטרוס והשליחים ויאמרו הלא עלינו להקשיב בקול אלהים מהקשיב בקול בני אדם׃


Cwiwitquiooˈya ljoˈ na cwilˈa nnˈaⁿ na teincoondye: mˈaⁿna na cweˈ luaaˈndyo ñequio nnˈaⁿ, tiljuˈ ljoˈ mˈaaⁿˈ nˈomna, wiˈndyena ñequio nnˈaⁿ, 	 וגלוים הם פעלי הבשר אשר הם נאוף זנות טמאה וזמה׃


Ndoˈ tso María nnom ángel: —Ja tsˈaⁿ mandiˈntjomtyeⁿ nnom Ta Tyˈo̱o̱tsˈom. Catsˈaanaˈ ñˈeⁿndyo̱ chaˈxjeⁿ ñˈoom na jnda̱ tsuˈ. Quia joˈ mana jluiˈ ángel na mˈaaⁿ. 	 ותאמר מרים הנני שפחת יהוה יהי לי כדברך ויצא מאתה המלאך׃


Catsˈaanaˈ na canda̱a̱ˈya cˈoom ñˈoomˈ Cristo naquiiˈ nˈomˈyoˈ, na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ ndoˈ cwilajndo̱ˈyoˈ nˈom ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈyuˈ, na cwitaˈyoˈ salmos, luantsa ñequio ntˈomcheⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ jom, ndoˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 דבר האדון ישכן בקרבכם בשפע רב בכל חכמה ותלמדו ותעוררו את נפשכם בתהלות ותשבחות ושירות רוחניות ושירו ליהוה בנעימה בלבבכם׃


Seicandyaañê tsˈaⁿ na tyotaⁿna na mˈaaⁿ wˈaancjo, meiiⁿ na tyotseiweñe nacjooˈ gobiernom ndoˈ seicueeˈ tsˈaⁿ. Ndoˈ tquiaaⁿ Jesús lueena na calˈana chiuu na lˈue nˈomna. 	 ויפטר להם את המשלך בית האסורים על דבר מרד ורצח את אשר שאלו ואת ישוע מסר לרצונם׃


Quia joˈ Jesús seicoomˈm ndyueena na ticaluena nnom meiⁿcwii tsˈaⁿ ljoˈ tuii. Ndoˈ tsoom na quiana na nlcwaˈ yuscuchjooˈñeeⁿ. 	 ויזהר אותם מאד שלא יודע הדבר לאיש ויאמר לתת לה לאכול׃


Juu Jesús cwiluiine tsjo̱ˈ na ˈo na cwiluiitquiendyoˈ jo nda̱a̱ya jnda̱ tquieˈyoˈ. Sa̱a̱ jnda̱ tacatyeeⁿtyeⁿ tsjo̱ˈñeeⁿ nquii tsiaⁿtsjo̱ˈ yuu na tˈmaⁿti matseixmaⁿnaˈ na chaˈtso ljo̱ˈ. 	 והוא האבן אשר מאסתם אתם הבונים ותהי לראש פנה׃


Quia joˈ jlueeⁿˈeⁿ ndyuaa tsjomˈm, ndyuaa Caldea. Tjaaⁿ ndyuaa Harán, tyomˈaaⁿñê joˈ joˈ. Ndoˈ jnda̱ na tueˈ tsotyeeⁿ, jndyoñˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom jom ndyuaameiiⁿ yuu na mˈaⁿˈyoˈ jeˈ. 	 ויצא מארץ כשדים וישב בחרן ואחרי מות אביו העביר אתו משם אל הארץ הזאת אשר אתם ישבים בה עתה׃


Sa̱a̱ joo nnˈaⁿ na tiyuuˈ ñˈoom na cwiñequia matseijomnaˈ joona chaˈcwijom quiooˈ na tijndo̱ˈ nˈom. Ee quiooˈ cweˈ cwilˈatoyoˈ. Tuiindyeyoˈ na nda̱a̱ nntˈue nnˈaⁿ na nlaˈcwjeena jooyoˈ. Naⁿˈñeeⁿ meiiⁿ ñˈoom na ticalaˈno̱ⁿˈna sa̱a̱ cwilaneiⁿna ñˈoom ntjeiⁿ cantyja ˈnaaⁿnaˈ, ndoˈ nncwjena chaˈxjeⁿ cwiwje quiooˈ, 	 והמה כבהמות הסכלות הנולדות כחק טבעם ללכד ולשחת יאבדו באבוד נפשם יען חרפו את אשר לא הבינו וישאו גמול עולתם׃


Ñeˈnaaⁿˈ mˈaaⁿ Simón Pedro ñequio Tomás tsaⁿ na cwilˈuuyâ catyeⁿnquiee, ñequio Natanael na jnaⁿ Caná tsˈo̱ndaa Galilea, ñequio wendyô̱ jâ ntseinda Zebedeo ñequio ntˈomcheⁿ ncˈiaayâ na tˈmaⁿ Jesús na calaˈjomndyô̱ ñˈeⁿñê. 	 שמעון פטרוס ותומא הנקרא דידומוס ונתנאל מקנה אשר בארץ הגליל ובני זבדי ועוד שנים אחרים מתלמידיו ישבו יחדו׃


Ee nnˈaⁿ saduceos cwiluena xocatandoˈnndaˈ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, meiⁿ ángel meiⁿ espíritu, tjaaˈnaⁿ. Sa̱a̱ nnˈaⁿ fariseos cwilayuˈna na mˈaⁿ ángel, ndoˈ na mˈaaⁿ espíritu ndoˈ na nntandoˈnndaˈ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. 	 כי הצדוקים אמרים אין תחיה ואין מלאך ורוח והפרושים מודים בשניהם׃


Joˈ chii tsˈaⁿ na matseineiⁿ ñˈoom na tjachuiiˈ, caⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na nnda̱a̱ nntseiteincoomˈm juunaˈ. 	 על כן יתפלל המדבר בלשון וגם יפרשנה׃


ˈO na mˈaⁿˈyoˈ cañoomˈluee, cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomˈñeeⁿ. Ndoˈ mati ˈo nnˈaⁿ na tqueⁿljuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nˈomˈyoˈ, ñequio ˈo apóstoles ñequio ˈo profetas, jeˈ jeˈ cˈomˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ. Ee na jnda̱ tioomndyena sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na tyotaˈwiˈna ˈo. 	 רנו עליה השמים והשליחים הקדשים והנביאים כי שפט אלהים את משפטכם ממנה׃


Jnda̱ joˈ jnaⁿ cwiicheⁿ ángel watsˈom cañoomˈluee. Jndeii seineiⁿ nnom nqueⁿ na wacatyeeⁿ nacjooˈ nchquiuˈñeeⁿ. Tso: —Cwa, cˈoomˈ xjo carwato ˈnaⁿˈ, catyjeeˈ ntjommeiⁿˈ ee jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na nntuˈxeⁿndye nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancue. Ndoˈ joona matseijomnaˈ chaˈcwijom ntjom na jnda̱ tmaⁿ. 	 ומלאך אחר יצא מן ההיכל ויזעק בקול גדול אל הישב על הענן לאמר שלח מגלך וקצר כי באה העת לקצר כי יבש קציר הארץ׃


Ee waa ñˈoom naquiiˈ libro Salmos na seineiⁿ David nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Tsoom: ¿Ljoˈto cwiluiindye nnˈaⁿ tsjoomnancue na jeeⁿ mˈaaⁿˈ tsˈomˈ joona? Ndoˈ ¿ljoˈ cwiluiindyena na macheˈ cwenta joona? 	 כי אם כאשר העיד האמר במקום אחד מה אנוש כי תזכרנו ובן אדם כי תפקדנו׃


Ncˈe na jndo̱ˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na nquiee nnˈaⁿ tsjoomnancue tixocataˈjnaaⁿˈna jom cantyja ˈnaaⁿˈ na jndo̱ˈ nˈomna, joˈ chii majaaweeˈ tsˈoom na nncwjiˈnˈmaaⁿñê añmaaⁿ nnˈaⁿ cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomˈm na cwiñequia nnˈaⁿ, meiiⁿ cwitjeiiˈna cwenta na juunaˈ ñˈoom na ticajnda tseixmaⁿnaˈ. 	 כי אחרי אשר בחכמת האלהים לא ידע העולם את האלהים בחכמה היה רצון לפניו להושיע בסכלות הקריאה את המאמינים׃


Ee nchii nlqueⁿnaˈ tsˈaⁿ na tjaa jnaaⁿˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe na machˈee yuu na matsa̱ˈntjom ljeiiˈñeeⁿ. Ee juunaˈ tsˈiaaⁿˈnaˈ tomti na matseijndaaˈñenaˈ na cwiluiindyo̱ nnˈaⁿjnaⁿ jo nnoom. 	 יען אשר ממעשי התורה לא יצדק לפניו כל בשר כי על ידי התורה דעת החטא׃


¿Chiuu nlˈue nˈomˈyoˈ na catsˈaa? ¿Aa nncjo̱cando̱o̱ˈa ˈo na nntseitiaˈa ˈo, oo aa nncˈo̱o̱ⁿya na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo, ñequio na jeeⁿ jnda ntyjiiya ˈo? 	 ומה תחפצו הבוא אבוא אליכם בשבט או באהבה וברוח ענוה׃


’Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom mati matseijomnaˈ chaˈna cwii tsˈaⁿ na matseijnda ndoˈ majnda̱a̱ ta̱ˈ na ñequiiˈcheⁿ malˈueeⁿ ta̱ˈ perlas na yati. 	 עוד דומה מלכות השמים לסחר המבקש מרגליות טבות׃


Quia joˈ we nnˈaⁿ na cwiteiˈjndeii jom, juu Timoteo ñequio Erasto, jñoom joona, tyˈeñetina ndyuaa Macedonia, sa̱a̱ nqueⁿ ljooˈñetyeeⁿ ndyuaa Asia. 	 וישלח שנים מן המשרתים אתו את טימותיוס ואת ארסטוס אל מקדוניא והוא התמהמה עוד ימים באסיא׃


Ee quia na jnda̱ tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom cwii nnom na macandaaˈ tsˈaⁿ ndoˈ na maqueeⁿˈñê juu na nntseixmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ taxocatseichueeⁿˈeⁿ joˈ. 	 כי לא ינחם האלהים על מתנותיו ועל קריאתו׃


Cwajndii sˈaaⁿ. Tcoˈweeⁿˈeⁿ welooya. Sa̱ˈntjoom na caˈndyetona yoˈndaa ndana na cwjeto. 	 וזה התחכם למשפחתנו וירע לאבותינו ויצו אתם להשליך את עלליהם אל פני השדה לבלתי החיותם׃


Quia na tyja̱ya ˈom taⁿˈ tyooˈ na tcwaˈ ˈom meiⁿ nnˈaⁿ, ¿cwanti lquiee na ñjom tyooˈ ˈndiinaˈ na jlaˈweˈyoˈ? Tˈo̱o̱na, jluena nnoom: —Canchooˈwe lquiee ˈndiinaˈ. 	 כאשר פרסתי את חמשת ככרות הלחם לחמשת אלפי איש כמה סלים מלאי פתותים נשאתם ויאמרו אליו שנים עשר׃


Ndoˈ teicˈuaa na seineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cañoomˈluee. Matso: —ˈU cwiluiindyuˈ Jndaaya na jeeⁿ candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya. Cantyja ˈnaⁿˈ ˈu ñequiiˈcheⁿ mañequiaanaˈ na neiⁿya. 	 ויהי קול מן השמים אתה בני ידידי אשר רצתה נפשי בו׃


Tˈo̱ ángel nnoom, tso: —Ja jndyuya Gabriel na mandiˈntjo̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Jom jñoom ja na catseicandiiya ˈu ñˈoom nayameiiⁿ. 	 ויען המלאך ויאמר אליו אני גבריאל העומד לפני האלהים ושלוח אנכי לדבר אליך ולבשרך את זאת׃


Quia joˈ jleinoom, tjaaⁿ yuu na mˈaaⁿ ja na jeeⁿ candyaˈ tsˈom Jesús ñˈeⁿ Simón Pedro. Matsoom nda̱a̱yâ: —Jnda̱ tjeiiˈna seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈ Ta Jesús tseiˈtsuaa, meiⁿ ticaliuuyâ yuu tqueⁿna juunaˈ. 	 ותרץ ותבא אל שמעון פטרוס ואל התלמיד האחר אשר חשק בו ישוע ותאמר אליהם הנה נשאו את האדון מקברו ולא ידענו איפה הניחהו׃


Jnda̱ na ntyˈiaaˈ Ta Jesús yuscuˈñeeⁿ tioo na jeeⁿ wiˈ tsˈoom juu. Tsoom nnom: —Tantyˈiooˈ. 	 וכראות אתה האדון נכמרו רחמיו עליה ויאמר לה אל תבכי׃


Manquiuuya juu na ñejlaˈxmaaⁿya na tyolˈaaya jnaⁿ, tyˈioomnaˈ joˈ tsˈoomˈnaaⁿ ñˈeⁿ Cristo, cha juu na machˈeenaˈ na cwilaˈtjo̱o̱ndyo̱ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, catyuiiˈ najndeii na matseixmaⁿnaˈ na nndyaandyo̱ na cwindya̱ˈntjo̱o̱ⁿya nnom jnaⁿ chaˈxjeⁿ mandiˈntjomtyeⁿ cwii tsˈaⁿ nnom tsˈaⁿ na seijnda jom. 	 באשר ידעים אנחנו כי נצלב אתו האדם הישן אשר בנו למען תבטל גוית החטא לבלתי היותנו עוד עבדים לחטא׃


Waa na mateijndeiinaˈ tsˈaⁿ quia na matseitsˈeiiñê na maleinoom. Sa̱a̱ tˈmaⁿti mateijndeiinaˈ jom quia na matseijneiⁿ na matseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee quia na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ jom jndye mateijndeiinaˈ jaa chaˈwaa xuee na mˈaaⁿya tsjoomnancue ndoˈ mati na nncˈo̱o̱ⁿya na ticantycwii na cwitando̱o̱ˈa. 	 כי הרגל הגוף יועיל מעט אבל החסידות תועיל לכל דבר ויש לה הבטחת חיי העולם הזה והעולם הבא׃


Jluiˈ Pedro, tjantyjo̱o̱ⁿ naxeⁿˈ ángel, sa̱a̱ ticaljeiiⁿ aa mayuuˈcheⁿ na jndyaañê sˈaa ángel. Ndooˈ sˈaanaˈ ntyjeeⁿ na cweˈ tsoomˈm ndaa. 	 ויצא וילך אחריו ולא ידע אם אמת הוא הנעשה לו על ידי המלאך כי כמראה היה בעיניו׃


Ndoˈ cwitsjoomya xuee najndyee smanaⁿ manluiˈnom ñeˈquioomˈ, tyˈena yuu waa tseiˈtsuaaˈ Jesús. 	 ובאחד בשבת בבקר השכם באו אל הקבר כזרוח השמש׃


Jndeii tyolaˈxuaana. Tjeiiˈna liaana, tyolaˈcaandyena joonaˈ na jeeⁿ ndyaˈ lioona. Ndoˈ tyotjuˈndyeendyena tsˈojnda̱a̱ na ticueeˈ nˈomna. 	 ויהי בהיותם צעקים ומשליכים את בגדיהם מעליהם וזרקים עפר השמימה׃


Mantyjiiya chiuu waa tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya na cwilˈaˈyoˈ, ndoˈ cantyja na cwilaˈjnda̱ˈyoˈ na ticaˈndyencˈuaaˈndyoˈ. Mantyjiiya na ticuaaya nquiuˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na tia nnˈaⁿndye. Ndoˈ jnda̱ jliuˈyoˈ chiuu laxmaⁿ nnˈaⁿ na cweˈ cwilˈaya na cwiluiindye apóstoles, jnda̱ jliuˈyoˈ na cantundye naⁿˈñeeⁿ. 	 ידעתי את מעשיך ואת עמלך ואת סבלך וכי לא תוכל שאת את הרשעים ותנסה את האמרים שליחים אנחנו ואינם ותמצאם כזבים׃


Matso Jesús nda̱a̱ nnˈaⁿ na jndyendye: —Chjootindyo cwii mˈaaⁿtya̱ ñˈeⁿndyoˈ. Ndoˈ nda̱nquia nncjo̱lcwa̱ˈnndaˈa na mˈaaⁿ nqueⁿ na jñoom ja na mˈaⁿˈyoˈ. 	 ויאמר אליהם ישוע אך למצער עודני עמכם והלכתי אל אשר שלחני׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, tsoom: —ˈO nnˈaⁿ na we waa cwilaˈtiuuˈyoˈ, jeeⁿ teixcwe ñˈoom tjeiˈ profeta Isaías cantyja ˈnaⁿˈyoˈ quia na seiljeiⁿ ñˈoom na matsonaˈ: Naⁿmˈaⁿˈ ndooˈ na jeeⁿ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena ja, sa̱a̱ tˈmaⁿ waa na tixcweeˈ nˈomna ñˈeⁿndyo̱. 	 ויען ויאמר אליהם היטב נבא ישעיהו עליכם החנפים ככתוב העם הזה בשפתיו כבדוני ולבו רחק ממני׃


Tso no̱o̱ⁿ: —Ja maxjeⁿ mˈaaⁿya najndyee cwii tjo̱o̱cheⁿ na nncuaa tsjoomnancue ndoˈ jo̱mˈaaⁿtya̱ya meiiⁿ na tacuaanaˈ. Cwa, catseiljeiˈtcuundyuˈ cantyja na mantyˈiaˈ njomˈ. Catsaˈ libro, ndoˈ catseicwanomˈ juunaˈ ndyuaa Asia ntquieeˈ tsjoom na mˈaⁿ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. Cjaanaˈ tsjoom Éfeso, Esmirna, Pérgamo, Tiatira, Sardis, Filadelfia, ñequio Laodicea. 	 ויאמר אני האלף ואני התו הראשון והאחרון ואת אשר אתה ראה כתב אל ספר ושלחהו אל הקהלות אשר באסיא לאפסוס ולזמירנא ולפרגמוס ולתיאטירא ולסרדיס ולפילדפיא וללודקיא׃


Macanda̱ ntyjii ticwii cwii tsjoom na mawino̱o̱ⁿya maˈmo̱ⁿ Espíritu Santo no̱o̱ⁿ na maxjeⁿ nntaˈwiˈ nnˈaⁿ ja laˈñeⁿ ndoˈ nntueeˈna ja wˈaancjo. 	 אפס כי רוח הקדש מעיד בכל עיר ועיר לאמר כי מוסרות וצרות נכונו לי׃


Luaaˈ lˈue tsˈo̱o̱ⁿ cha juu na cwilayuˈya nˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê ñequio juu na matseiyuˈya tsˈo̱o̱ⁿya tjoomˈ nnteijndeiinaˈ ˈo ndoˈ nnteijndeiinaˈ ja. 	 והוא להתנחם עמכם זה בזה באמונה אשר לכם וגם לי׃


Ticwii chu tyocaa José ñˈeⁿ María Jerusalén quia cwiweeˈ xuee pascua. 	 ועלו הוריו ירושלים שנה בשנה לחג הפסח׃


Ndoˈ mati quiaa Jesucristo na nlaˈxmaⁿˈyoˈ joo nayaˈñeeⁿ. Jom cwiluiiñê na macwjiˈyuuˈñê ñˈoom na mayuuˈ nda̱a̱ya, ndoˈ jom tsˈaⁿ najndyee na tandoˈxco na tueˈ. Cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoomnancue. Nqueⁿ na jeeⁿ candyaˈ tsˈoom jaa ndoˈ ñequio nioomˈm na tcweˈ tmaaⁿ jaa jnaaⁿya na waa. 	 ומאת ישוע המשיח העד הנאמן ובכור מן המתים ועליון למלכי ארץ לו אשר אהב אתנו ובדמו גאלנו מחטאתינו׃


Ñˈeⁿ Tito cwijño̱o̱ⁿyâ cwiicheⁿ nnˈaaⁿya na matseiyuˈ. Quiiˈntaaⁿ ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ waa ñˈoom na jeeⁿ ya mañequiaa tsaⁿˈñeeⁿ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ועמו יחדו שלחנו האח אשר יצא שבחו בבשורה בכל הקהלות׃


Ndoˈ quia tueˈntyjo̱ xjeⁿ na jnda̱ tquie ta̱, jñoom mosoomˈm na mˈaⁿ naⁿˈñeeⁿ na cˈoocachona ta̱ na tantjom tyuaaⁿˈaⁿ. 	 ויהי בהגיע עת האסיף וישלח עבדיו אל הכרמים לקחת את פריו׃


Ndoˈ jo nnom tioˈñeeⁿ waa cwii ndaaluee na jeeⁿ caxuee chaˈna tsioo. Ndoˈ ndiocheⁿ tioˈñeeⁿ mˈaⁿ ñequiee naⁿ na taˈndoˈ na niom nˈom nda̱a̱na jo nanqueⁿˈna ndoˈ jo nda̱a̱na. 	 ולפני הכסא ים זכוכית כעין הקרח ובין הכסא וסביב לכסא ארבע חיות מלאות עינים מלפניהם ומאחריהם׃


Na nmeiiⁿˈ matseina̱ⁿya, matyˈiomnaˈ cantyja ˈnaⁿya na tseixmaⁿya tsˈaⁿ na tijndo̱ˈto tsˈom sa̱a̱ ˈo cwilˈaˈyoˈ najndeiˈnaˈ na catsjo̱o̱ya na ljoˈ. Ee matsonaˈ na ˈo ya ñˈoom nntjeiˈyuuˈndyoˈ cantyja ˈnaⁿya. Ee meiiⁿ ja titˈmaⁿ cwiluiindyo̱ sa̱a̱ tjaaˈnaⁿ cwii nnom na titˈmaⁿ tseixmaⁿya ñequio joo apóstoles na cwinduˈyoˈ na jeeⁿ tˈmaⁿ cwiluiindye. 	 סכל הייתי בהתהללי אתם הכרחתם אתי תחת אשר היה עליכם להזכירני לשבח כי לא נפל אנכי במאומה מן השליחים הגדולים כל כך אף כי כאין אנכי׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱na, matsoom: —Luaa waa na lˈue tsˈoom ñˈeⁿndyoˈ na calaˈyuˈyoˈ ñequio ja na jñoom. 	 ויען ישוע ויאמר אליהם זאת פעלת אלהים כי תאמינו בזה אשר הוא שלחו׃


Sa̱a̱ ntyee na cwiluiitquiendye ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ntyˈiaana tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na matseinˈmaaⁿ nnˈaⁿ. Ndoˈ mati tyondyena na tyolaxuaa yocanchˈu na tyolue: “Matseitˈmaaⁿˈñenaˈ nquii rey na cwiluiiñe jndacantyjo David.” Quia joˈ tˈmaⁿ jlaˈwjee naⁿˈñeeⁿ jom. 	 ויהי כראות הכהנים הגדולים והסופרים את הנפלאות אשר עשה ואת הילדים הצעקים במקדש ואמרים הושע נא לבן דוד ויחר להם׃


Jeeⁿ wiˈ cwitjoom nnˈaⁿ tsjoomnancue na jndye nnom neiⁿncooˈ niom na macjaachuunaˈ joona na cwilaˈtjo̱o̱ndyena. Sa̱a̱ tjaa chiuu ya ee maxjeⁿ niomnaˈ. Sa̱a̱ nntˈuiiwiˈnaˈ tsˈaⁿ na matseijndo̱ˈ tsˈom xˈiaaˈ na catsˈaa yuu na tia. 	 אוי לעולם מפני המכשלים כי המכשלים צריכים לבוא אבל אוי לאיש ההוא אשר על ידו יבוא המכשול׃


Ncˈe na luaaˈ, tquiaañe Cristo na tueeⁿˈeⁿ cha cantyja ˈnaaⁿˈ cwii ñˈoom xco na matseijndaaˈñê nnda̱a̱ nntseitjoom nnˈaⁿ ñequio Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ na ljoˈ nnda̱a̱ nntseitˈmaⁿ tsˈoom nnˈaⁿ jnaaⁿna na ñelˈana quia tyomˈaⁿna nacje ˈnaaⁿˈ ñˈoomtyeⁿ na tyowaajndyee ndoˈ cha joo nnˈaⁿ na maˈmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnda̱a̱ nntoˈñoomna juu naya na tijoom ntycwii na jnda̱ tsoom na nñequiaaⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. 	 ובעבור זאת הוא גם סרסר לברית חדשה למען אשר יירשו המקראים את הבטחת נחלת עולם אחרי אשר מת לפדות מן הפשעים אשר נעשו תחת הברית הראשונה׃


Ee ñecwii Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ na juu matsa̱ˈ nnˈaⁿ na tjaa jnaⁿ cwii colaˈxmaⁿ ee na cwilaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Jesucristo. Ticwjaaˈñê cwenta aa jnda̱ tuii ˈnaaⁿ tjaaⁿˈ tsˈaⁿ oo aa tyooluii. 	 כי אחד האלהים המצדיק את המולים מתוך האמונה ואת הערלים על ידי האמונה׃


Sa̱a̱ tsaa tsˈaⁿ meiⁿcwii tsˈaⁿ xocanda̱a̱ nntseixiomˈ juunaˈ, ee juunaˈ matseixmaⁿnaˈ cwii natia na xonda̱a̱ ntsˈaa tsˈaⁿ xjeⁿ. 	 אבל הלשון אין אדם יכל לכבשה אין מעצור לרעה הזאת וסם המות מלאה׃


Sa̱a̱ xeⁿ cweˈ na mandii tsˈaⁿ ñˈoom na mañequiaya, meiⁿ ticatseinda̱ joonaˈ, nchii ja tseixmaⁿya na nncuˈxa̱ⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. Ee nchii tyˈiom Tsotya̱ tsˈiaaⁿ ja na nncuˈxa̱ⁿya nnˈaⁿ, tyˈioom tsˈiaaⁿ ja na cwjiˈnˈmaaⁿndyo̱ joona. 	 והשמע את דברי ולא ישמרם אני לא אשפט אתו כי לא באתי לשפט את העולם כי אם להושיע את העולם׃


Quia joˈ tso Pedro nnom Jesús: —Caˈmo̱ⁿˈ nda̱a̱yâ ljoˈ ñecatso ñˈoom tjañoomˈwaaˈ. 	 ויען פטרוס ויאמר אליו באר לנו את המשל הזה׃


Ee nquii jnaⁿ matiomlˈuanaˈ jaa na cwiwja̱a̱ya, sa̱a̱ naya na cwicandaaya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom mañequiaanaˈ na ticantycwii na cwitaˈndo̱ˈa ncˈe Jesucristo na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom jaa. 	 כי שכר החטא הוא המות ומתנת חסד אלהים היא חיי העולם במשיח ישוע אדנינו׃


Tiempo jeˈ laxmaⁿ nnˈaⁿ na ticalaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ laˈxmaⁿna jnaⁿ, xeⁿ jnaaⁿna ja ñequio ñˈoom naya na mañequia, mati ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee, quia na nndyo̱nndaˈa ñequio na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tsotya̱ ñequio ángeles na ljuˈ nˈom, nncˈo̱o̱ⁿ na jnaaⁿˈa naⁿˈñeeⁿ. 	 כי כל איש אשר הייתי אני ודברי לו לחרפה בדור הנאף והחוטא הזה אף הוא יהיה לחרפה לבן האדם בבואו בכבוד אביו עם המלאכים הקדושים׃


Nnda̱a̱ nntsˈaanaˈ na ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ cwitjeiiˈna cwenta na ticaluiindyo̱ apóstol, sa̱a̱ jo nda̱a̱ ˈo matsonaˈ na cwiluiindyo̱ na ljoˈ ee juu na cwilaˈyuˈyoˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na ljoˈ. 	 ואם אינני שליח לאחרים אך לכם הנני שליח כי חותם שליחותי אתם באדנינו׃


Cwiñˈo̱o̱ⁿtˈmaaⁿˈndyo̱ nˈo̱o̱ⁿya Tyˈo̱o̱tsˈom ee cwilaˈno̱o̱ⁿˈa quia cwitaaⁿya cwii naya nnoom chaˈxjeⁿ na lˈue tsˈoom, mañeeⁿ ñˈoom na cwitaaⁿya. 	 וזה הוא בטחוננו אליו אשר אם נשאל דבר כפי רצונו ישמענו׃


Cwii xuee mˈaaⁿ Jesús waaˈ Leví ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê. Joˈ joˈ wacatyeeⁿ nacañoomˈ meiⁿsa ñequio naⁿˈñeeⁿ na cwicwaˈna. Ndoˈ mati majndye nnˈaⁿ na cwitoˈnoom tsˈiaaⁿnda̱a̱ nnˈaⁿ cwentaaˈ gobiernom ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja na nquiu nnˈaⁿ fariseos, teindyuaandyena ñˈeⁿñê. Ee jndye nnˈaⁿ tyˈentyjo̱na naxeeⁿˈeⁿ. 	 ויהי כאשר הסב בביתו ויסבו מוכסים וחטאים רבים עם ישוע ועם תלמידיו כי רבים היו ההלכים אחריו׃


Ee naquiiˈ tsˈom tsˈaⁿ cwinaaⁿˈ ñˈoom na tia na matseitiuu na nntseicueⁿˈeⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ, na nncˈoomyaaⁿ ñequio cwiicheⁿ tsˈaⁿ, oo na nncˈoomyaaⁿ ñequio sˈandyua oo scundyua, oo na nnchˈueeⁿ ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ, oo na nntseineiiⁿ cantu oo ñˈoom jnaaⁿˈ. 	 כי מן הלב יוצאות מחשבות רע רציחות נאופים זנונים גנבות עדיות שקר וגדופים׃


Xjeⁿ na manntseineiⁿ Pablo, seityuaaˈti Galión. Tso tsaⁿˈñeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos: —ˈO nnˈaⁿ judíos, xeⁿ waa ljoˈ machˈee tsaⁿmˈaaⁿˈ oo xeⁿ tˈmaⁿ jnaaⁿˈaⁿ waa quia joˈ matyˈiomnaˈ na nntseicachjuundyo̱ na nndii ñˈoom na cwinduˈyoˈ. 	 ויהי אך בקש פולוס לפתח את פיו וגליון אמר אל היהודים לאמר אם היה דבר פשע או מעשה נבלה כי עתה נשאתי ושמעתי אתכם היהודים כמשפט׃


Ndoˈ ndiocheⁿ tioˈñeeⁿ meintyjeeˈ ntˈomcheⁿ ntquiuu nchooˈ ñequiee ntio. Joˈ joˈ meindyuaandye ntquiuu nchooˈ ñequiee nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye. Cweeˈna liaa canchiiˈ ndoˈ ñjom corona sˈom cajaⁿ nqueⁿna. 	 וסביב לכסא ארבעה ועשרים כסאות ועל הכסאות ראיתי את ארבעה ועשרים הזקנים ישבים והם לבשי בגדים לבנים ועטרות זהב בראשיהם׃


Sa̱a̱ quia na jnda̱ jndyo Espíritu Santo naquiiˈ nˈomˈyoˈ, quia joˈ nñequiaaⁿ na nlaxmaⁿˈyoˈ najndeii na cwiluiiñê. Ndoˈ nntjeiˈyuuˈndyoˈ cantyja ˈnaⁿ ja naquiiˈ tsjoom Jerusalén, ñˈeⁿ chaˈwaa tsˈo̱ndaa Judea ñˈeⁿ ndyuaa Samaria, ndoˈ hasta chaˈwaa nnom tsjoomnancue. 	 אבל תקבלו גבורה בבוא עליכם רוח הקדש והייתם עדי בירושלים ובכל יהודה ובשמרון ועד קצה הארץ׃


Ndoˈ na luaaˈ sˈaaⁿ chaˈtsondyena tyˈomtˈmaaⁿˈndyena nˈomna. Mati joona to̱ˈna tcwaˈna. 	 ויאמץ לב כלם ויטעמו אכל גם המה׃


Sa̱a̱ tincˈoomˈ tsˈomˈ na ˈu cwiluiitˈmaⁿndyuˈtiˈ nchiiti lˈo̱ nquii tsˈoom. Ee xeⁿ na nntsˈaanaˈ na ljoˈ ntyjiˈ, cjaañjoomˈ tsˈomˈ na nchii ˈu cwiluiindyuˈ nchˈiooˈ tsˈoom na mañequiaaˈ na jnda̱ lˈo̱naˈ, nchˈiooˈnaˈ cwiñequia na jnda̱ lˈo̱naˈ. 	 אל תתפאר על הענפים ואם תתפאר דע שאינך נשא את השרש כי אם השרש הוא נשא אותך׃


Ndoˈ ntˈomcheⁿ cweˈ na ñeˈcalˈa xjeⁿ jom, tyotaⁿ cwii ˈnaaⁿ cha caˈmo̱ⁿnaˈ na cañoomˈluee cwinaⁿ najneiⁿ. 	 ויש אשר נסוהו וישאלו ממנו אות מן השמים׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom wˈaaˈñeeⁿ, ñequio ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwilˈa cwenta watsˈom, jnda̱ jlaˈcwˈaana ñoom. Meintyjeeˈna na cwilaˈwindyena, ee jeeⁿ teiⁿ. Ndoˈ mati meintyjeeˈ Pedro quiiˈntaaⁿna, matseiwiñê ñˈeⁿndyena. 	 והעבדים והמשרתים בערו אש גחלים כי עת קר היתה ויעמדו שם ויתחממו וגם פטרוס עמד עמם ומתחמם׃


Ee tsoom nnom Moisés: “ˈÑeeⁿ juu na matseitiuuya na nnteijndeiya maxjeⁿ nnteijndeiya tsaⁿˈñeeⁿ, ndoˈ ˈñeeⁿ juu na matseitiuuya na nncˈo̱o̱ⁿya na wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya maxjeⁿ joˈ nntsˈaaya.” 	 כי למשה אמר וחנתי את אשר אחן ורחמתי את אשר ארחם׃


—Tsaⁿmˈaaⁿˈ ñetsoom jom nntseityueeⁿˈeⁿ watsˈom tˈmaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ ñendyee xuee na nntsˈaaxcoom cwiicheⁿ. 	 ויאמרו זה אמר יש ביכלתי להרס את היכל האלהים ולשוב לבנותו בשלשת ימים׃


We yolcu ñeˈnaaⁿˈ cwitua, cwii tsaⁿˈñeeⁿ wjaañˈoomnaˈ jom na mˈaaⁿya, ndoˈ cwiicheⁿ maˈndiinaˈ. 	 שתים תהיינה טחנות יחד האחת תאסף והאחרת תעזב׃


Chaˈtso na matseixmaⁿ cwentaaˈ Tsotya̱ya macwentaya joonaˈ. Cweˈ ncˈe joˈ na tsjo̱o̱ na nncoˈñom juu Espíritu chaˈtso ñˈoom na ñeˈcatseicandiiya ˈo ndoˈ mˈmo̱ⁿ joonaˈ nda̱a̱ˈyoˈ. 	 כל אשר לאבי לי הוא על כן אמרתי כי משלי יקח ויגיד לכם׃


Ndoˈ lˈana na ljoˈ, teindyuaandye chaˈtsondye nnˈaⁿ. 	 ויעשו כן ויושיבו את כלם׃


Ee candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, jeˈ na cwii wjaatinaˈ, taxocˈua ndaawinom hasta quia nncueˈntyjo̱ xjeⁿ na nntsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי אמר אני לכם שתה לא אשתה מעתה מתנובת הגפן עד כי תבוא מלכות האלהים׃


Sˈom na tîcatiomˈlˈuaˈyoˈ nnˈaⁿ na ñelˈa tsˈiaaⁿ ˈnaⁿˈyoˈ cwiñequianaˈ jnaⁿˈyoˈ na tisˈa cwilˈaˈyoˈ. Ndoˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom jnda̱ jñeeⁿ ñˈomndyuee naⁿntjoomˈyoˈ na ñelˈa tsˈiaaⁿ ˈnaⁿˈyoˈ. 	 הנה שכר הפעלים אספי קציר שדתיכם אשר עשקתם צעק עליכם וצעקת הקוצרים באה באזני יהוה צבאות׃


Taˈxˈeena nnoom: —¿Yuu lˈue tsˈomˈ na nlajndaaˈndyô̱? 	 ויאמרו אליו באי זה מקום תחפץ כי נכין אותו׃


Luaaˈ tuii cha catseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na seineiⁿ profeta, luaa seiljeiⁿ: 	 וכל זאת היתה למלאת הנאמר ביד הנביא לאמר׃


Joˈ chii Bernabé ñˈeⁿ Saulo tyˈena yuu na jñom Espíritu Santo joona. Tyˈecuena tsjoom Seleucia. Joˈ joˈ jnaⁿna tyˈena ñˈeⁿ wˈaandaa na nlquiena ndyuaaxeⁿncwe Chipre. 	 והמה המשלחים על ידי רוח הקדש ירדו אל סלוקיא ומשם באו באניה אל קפרוס׃


Sa̱a̱ ñˈoom na matseineiⁿ tsˈaⁿ cwinaaⁿˈ naquiiˈ tsˈom, ndoˈ joonaˈ cwilˈanaˈ na tiljuˈñe jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אבל היוצא מן הפה יוצא מן הלב והוא מטמא את האדם׃


Ncˈe na cwilcwiˈyoˈ Tsotyeˈyoˈ na nqueⁿ xocatsˈaaⁿ na neiiⁿˈeⁿ cwii tsˈaⁿ sa̱a̱ cwiicheⁿ tineiiⁿˈeⁿ, joˈ chii cˈomˈyoˈ na nquiaˈyoˈ jom yocheⁿ na mˈaⁿˈyoˈ ljooñe chaˈcwijom nnˈaⁿ na cweˈ cwiqueya. 	 ואם אב תקראו לאלהים השפט בבלי משא פנים כפי מעללי איש ואיש התהלכו נא ביראה בימי מגוריכם׃


Ñequio na mateijndeii Espíritu Santo ˈo, calajnda̱ˈyoˈ na ñecwii nˈomˈyoˈ ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ncˈe na matseitjoomˈnaˈ ˈo na ya mˈaⁿˈyoˈ ñequiondye joona. 	 ושקדו לשמר את אחדות הרוח באגדת השלום׃


Meiⁿcwii tsˈaⁿ tinquioˈnnˈaⁿˈyoˈ na nnduˈyoˈ ñˈoom ntjeiⁿ nnom, ee macweˈ jnaaⁿˈ joˈ juu na tˈmaⁿ nntseiwˈii Tyˈo̱o̱tsˈom nntˈuiinaˈ nnˈaⁿ na tilañˈoomˈndyena chiuu na matseicañeeⁿ joona. 	 אל ישיא איש אתכם בדברי ריק כי בגלל אלה חרון אלהים בא על בני המרי׃


Ndoˈ quia na tueˈcañoom yuu na wacatyeeⁿ Simón Pedro, matso tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —Ta, ¿aa mmaⁿˈ ncˈa̱ya? 	 ויקרב אל שמעון פטרוס והוא אמר אליו אדני האתה תרחץ את רגלי׃


Jom jluiˈnoom naquiiˈ waⁿˈaⁿ quia na ljeiiⁿ na jnda̱ tyjeeˈcañoom Pedro, tjacatjomñê juu. Tcoomˈm xtyeeⁿ jo nnom na seitˈmaaⁿˈñê juu. 	 ויהי כבוא פטרוס ויצא קרניליוס לקראתו ויפל לרגליו וישתחו׃


cha na nncˈoomˈ na neiⁿˈ ndoˈ tco xueechuˈ nnom tsjoomnancuewaa.” 	 למען ייטב לך ולמען יאריכן ימיך על האדמה׃


Tsoti Jesús no̱o̱ⁿ: —Catseiljeiˈ ñˈoommeiiⁿ, catseicwanomˈ joonaˈ na mˈaaⁿ ángel na machˈee cwenta tmaaⁿˈ nnˈaⁿ macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na mˈaⁿna tsjoom Esmirna. Catsuˈ: “Ñˈoommeiiⁿ matseina̱ⁿ ja, na mˈaaⁿya najndyee ndoˈ mˈaaⁿya na macanda̱. Ja meiiⁿ na jnda̱ tˈio̱ sa̱a̱ jeˈ jnda̱ mawando̱ˈxco̱. 	 ואל מלאך קהל זמירנא כתב כה אמר הראשון והאחרון אשר מת ויחי׃


Quia joˈ sa̱ˈntjoom na calˈa nnˈaⁿ cwii cwii tmaaⁿˈ ndoˈ cwindyuaandyena nacjooˈ jnda̱ nchˈu. 	 ויצו אותם לשבת כלם חברה חברה לבדה על ירק הדשא׃


Quia na tso Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom nnom Abraham waa na nntsˈaaⁿ, tjaa ˈñeeⁿ cwiicheⁿ na tˈmaⁿti cwiluiiñe chaˈna jom na cantyja ˈnaaⁿˈ xueeˈ juu nnda̱a̱ nntseityeⁿtyeeⁿ ñˈoomˈm. Joˈ chii tqueⁿtyeⁿñe cheⁿnqueⁿ ñˈoomˈm nnom tsaⁿˈñeeⁿ. 	 כי בהבטיח אלהים את אברהם נשבע בנפשו יען אשר אין גדול ממנו להשבע בו׃


Jluiiˈâ joˈ joˈ. Saasaatya̱a̱yâ saawiˈno̱o̱ⁿyâ cañoomˈwiˈ ndyuaa hasta xjeⁿ na squia̱a̱yâ tsjoom Regio. Teincoo cwiicheⁿ xuee jndyo jndye na jnaⁿnaˈ jo ndoˈ cantyja na macaluiˈ caxjuu tsˈoomˈnaaⁿ. Tjantquie jndyeˈñeeⁿ wˈaandaa jo cantyja na cwitsaayâ. Ndoˈ xuee jnda̱ we squia̱a̱yâ tsjoom Puteoli. Joˈ joˈ jluiiˈâ wˈaandaa na macanda̱. 	 משם סבנו ונבא אל רגיון ובנשב רוח דרומית ביום המחרת באנו ביום השני אל פוטיולי׃


’Mañequiaanaˈ na neiiⁿ nnˈaⁿ na cwitaˈya ncˈiaa na cwilaˈntjaˈndye, ee nntseicajndyu Tyˈo̱o̱tsˈom joona ntseinaaⁿ. 	 אשרי רדפי שלום כי בני אלהים יקראו׃


Mati nnˈaⁿ judíos na tiñeˈcalaˈyuˈ ñˈeⁿ Jesucristo, xeⁿ nncueˈntyjo̱ na nlaˈyuˈna ñˈeⁿñê, nnda̱a̱ nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nntseicañjoomˈnnaaⁿˈaⁿ joona, ee waa na jneiⁿ na nnda̱a̱ nntseicañjoomˈnnaaⁿˈaⁿ joona. 	 וגם המה אם לא יעמדו במרים ירכבו כי יכל האלהים לשוב להרכיבם׃


Jnda̱ na jndii Ananías ñˈoommeiⁿˈ cweˈ tiooñetoom na tsˈoo jom. Quia joˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na nquiuna na luaaˈ tuii, jeeⁿ ndyaˈ nioom tyuena. 	 וכשמע חנניה את הדברים האלה נפל ארצה ויגוע ותהי יראה גדולה על כל השמעים׃


Tsoom: —Quiandyoˈ na cjo̱ ñˈoommeiiⁿ nˈom luaˈquiˈyoˈ. Ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee maxjeⁿ nñequiaa tsˈaⁿ cwenta ja luee nnˈaⁿ. 	 שימו אתם באזניכם את הדברים האלה כי עתיד בן האדם להמסר בידי בני האדם׃


ee waa cwii na yati na jnda̱ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nlaˈxmaaⁿya cha ñequiiˈcheⁿ nlaˈxmaⁿna na canda̱a̱ˈndyena ñˈeⁿndyo̱. 	 למען אשר לא ישלמו בלעדינו כי צפה לנו אלהים מקדם טובה יתרה׃


Sa̱a̱ Jesús tˈueeⁿ tsˈo̱ tyochjooˈñeeⁿ, seiweeⁿ juu. Mañoomˈ teintyjeeˈ. 	 ויחזק ישוע בידו ויניעהו ויקם׃


Jnda̱ joˈ jluiˈnndaˈ Pilato jo nda̱a̱na. Matsoom: —Cantyˈiaˈyoˈ, macwjiiˈa jom jo nda̱a̱ˈyoˈ cha queⁿˈyoˈ cwenta meiⁿcwii jnaⁿ ticatseixmaaⁿ. 	 ויצא פילטוס עוד החוצה ויאמר אליהם הנני מוציא אתו אליכם למען תדעו כי לא מצאתי בו כל עון׃


—Wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya tmaaⁿˈ nnˈaⁿmˈaⁿˈ, ee jeˈ jnda̱ ndyee xuee na mˈaⁿna ñˈeⁿndyo̱ ndoˈ tatjaaˈnaⁿ ljoˈ cwii cwileiñˈomna na nlcwaˈna. 	 נכמרו רחמי על העם כי זה שלשת ימים עמדו עמדי ואין להם לחם לאכל׃


Nncwjena ñˈeⁿ xjo ndoˈ ntˈom nncˈoocho nnˈaⁿ pra̱so na ticwii cwii ndyuaa. Ndoˈ nnˈaⁿ na nchii judíos nlco̱ˈna tsjoom Jerusalén jndye xuee, hasta nncueeˈ xjeⁿ na jnda̱ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom na nncjaawintyjeeˈ na cwiluii na ljoˈ. 	 ונפלו לפי חרב והגלו אל כל הגוים וירושלים תרמס ברגלי גוים עד כי ימלאו עתות הגוים׃


Ndoˈ ˈo nnˈaⁿ tsjoom Capernaum, ¿aa cwilaˈtiuuˈyoˈ na cañoomˈlueecheⁿ nntseiwendyenaˈ ˈo cweˈ ee na jndye tsˈiaaⁿ sˈaaya quiiˈntaaⁿˈyoˈ? Maxjeⁿ nntiom Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo yuu na meindooˈ lˈoo. Mana ntsuuñˈeⁿ tsjomˈyoˈ Capernaum. Xeⁿ nnˈaⁿ na ñetˈom tsjoom Sodoma ntyˈiaana tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ chaˈna sˈaaya quiiˈntaaⁿˈyoˈ, ndicwaⁿ waa tsjoomna xjeⁿ jeˈcheⁿ. 	 ואת כפר נחום המרוממה עד השמים עד שאול תורדי כי הגבורות אשר נעשו בתוכך לו בסדום נעשו כי עתה עמדה על תלה עד היום הזה׃


Matyuaaˈti matseicandiiya ˈo cwii tjo̱o̱cheⁿ na nluii joonaˈ cha calˈaˈyoˈ cwenta. 	 הנה מראש הגדתי לכם׃


Ncˈe na ljoˈ, tsˈaⁿ na nluiitquieñe jo nda̱a̱ nnˈaⁿ tmaaⁿˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ticatsonaˈ na jom tsˈaⁿ na nmeiiⁿndyo tioñe lˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom, tintsˈaanaˈ na nncˈoomˈ tsˈoom na jeeⁿ tˈmaⁿ cwiluiiñê, ndoˈ na ljoˈ ntseijndaaˈñenaˈ cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ na waa jnaaⁿˈaⁿ chaˈxjeⁿ jnaⁿ na tˈuiinaˈ tsaⁿjndii. 	 ואל יהי תלמיד הדש למען לא ירהב לבו ויפל בדין המשטין׃


Nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Ta Jesucristo quiana na canda̱a̱ˈya nntoˈñoomˈyoˈ naya na laˈxmaⁿna ñequio juu na tjaa ñomtiuu cˈoom tsˈaⁿ jo nda̱a̱na. 	 חסד לכם ושלום מאת האלהים אבינו ואדנינו ישוע המשיח׃


Jnda̱ joˈ tjeiiⁿˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ ndoˈ tyˈioom tsˈiaaⁿˈñeeⁿ David. Tyotsoom cantyja ˈnaaⁿˈ juu: “Juu David jnda Isaí, ntsˈaaⁿ chaˈxjeⁿ cjaaweeˈ tsˈo̱o̱ⁿ. Chaˈtso na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ nntseicana̱a̱ⁿ.” 	 וכהסירו אותו ויקם את דוד למלך עליהם אשר גם העיד עליו לאמר מצאתי דוד את בן ישי איש כלבבי והוא יעשה את כל חפצי׃


Ndoˈ jnda̱ na jñoom naⁿˈñeeⁿ, tjawaaⁿ cwii joo quiiˈ jnda̱a̱ yuu na ñenqueⁿ na nntseineiiⁿ nnom Tsotyeeⁿ. 	 ויהי אחר שלחו אתם ויעל ההרה להתפלל׃


Xocatsˈaanaˈ na tsˈaⁿ na matseiˈnaaⁿˈ cwiluiitˈmaⁿñetyeeⁿ, nchiiti tsˈaⁿ na maˈmo̱ⁿ nnoom. Sa̱a̱ quia na jnda̱ seiˈnaaⁿˈñˈeeⁿ chaˈtso na tˈmo̱ⁿ tsaⁿˈñeeⁿ nnoom, quialjoˈcheⁿ nntseijomnaˈ jom chaˈna tsˈaⁿ na tˈmo̱ⁿ nnoom. 	 אין תלמיד נעלה על רבו ודי לכל תלמיד שלם להיות כרבו׃


Maja Pablo, cwiluiindyo̱ apóstol cwentaaˈ Jesucristo na mañequiaya ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ ncˈe na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. Nquii nnˈaaⁿya Sóstenes matseijomñê ñˈeⁿndyo̱ na matseiljeiya cartawaañe. 	 פולוס המקרא להיות שליח ישוע המשיח ברצון אלהים וסוסתניס אחינו׃


Jluena nnoom: —Jesús na jnaⁿ Nazaret jom luaaˈ mawinoom. 	 ויגידו לו כי ישוע הנצרי עובר׃


Cantyja ˈnaaⁿ we nnom ñˈoommeiiⁿñe na xocwijndyoonaˈ meiⁿ xonquiuˈnnˈaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿ joonaˈ, jaa cwitoˈño̱o̱ⁿya cwii na mañequiaanaˈ na tˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿya na xotseichuiiˈnaˈ ncˈe cwilaˈquitˈmaⁿ nˈo̱o̱ⁿya juu na cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya jom. 	 למען על פי שני דברים בלתי משתנים אשר חלילה לאלהים לשקר בם יהיה לנו אשר נסנו עליו זרוז גדול לאחז בתקוה הנתונה לפנינו׃


Sa̱a̱ ntˈomcheⁿ cweˈ tyonco, tyolue: —Naⁿmˈaⁿˈ jnda̱ jndyeena. 	 ואחרים לעגו ויאמרו כי מלאי עסיס המה׃


Sa̱a̱ jom tˈo̱o̱ⁿ nnom tsaⁿˈñeeⁿ, tsoom: —Candiˈ nntsjo̱o̱ njomˈ ˈñeeⁿ juu cwiluiiñe tsondyo̱ ndoˈ ˈñeeⁿ joo cwiluiindye ndyentyjo̱. 	 ויען ויאמר אל האיש המגיד לו מי היא אמי ומי הם אחי׃


Naquiiˈ lˈaaˈñeeⁿ tyomaⁿˈ cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿwii, ñˈeⁿ nnˈaⁿ na nchjaaⁿ, ñˈeⁿ nnˈaⁿ na tileicˈoocaˈ, ñequio nnˈaⁿ na jnda̱ teintjeiⁿ luee, ncˈeeˈ. Tyomeindooˈna na nleiwo̱o̱ ndaatioo na ñjom peilaˈñeeⁿ. 	 שמה שכבו חולים ועורים ופסחים ויבשי כח לרב והמה מיחלים לתנועת המים׃


Quia joˈ tˈueeⁿ tsˈo̱, seineiiⁿ jndeii, tsoom: —Yuscuchjoo, quicantyjaˈ. 	 והוא אחז בידה ויקרא לאמר הילדה קומי׃


Cˈomˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ meiⁿquia nnˈaⁿ chaˈxjeⁿ Cristo tyˈoom na candyaˈ tsˈoom jaa, ndoˈ tquiaañê na tueeⁿˈeⁿ cwentaaya. Ndoˈ na ljoˈ sˈaaⁿ sˈaanaˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿñê chaˈcwijom catsmaⁿ na cwilaˈcueeˈ nnˈaⁿ judíos cha nntseitˈmaⁿ tsˈoom joona jnaaⁿna. Mancˈe joˈ chii tioo na jeeⁿ tjaweeˈ ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿñê chaˈcwijom cwii jndye cachi. 	 והתהלכו באהבה כאשר גם המשיח אהב אתנו והקריב את נפשו בעדנו לקרבן וזבח לאלהים לריח ניחוח׃


Tˈmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo na caljoya nˈomˈyoˈ meiiⁿ na nntjomˈyoˈ nmeiⁿˈ, ee teinom Cristo na wiˈtˈmaⁿ, cwii na nluiiˈndyoˈ jom na ntsantyjo̱ˈyoˈ ˈnaaⁿ ncˈeeⁿ. 	 כי לזאת נקראתם כי גם המשיח ענה בעבורכם והשאיר לכם מופת ללכת בעקבותיו׃


Sa̱ˈntjoom na cueˈ Jacobo xio Juan ñˈeⁿ xjo espada. 	 וימת את יעקב אחי יוחנן בחרב׃


Ndoˈ cwii joona mañoomˈ seiquieeˈñe mosooˈ tyee na cwiluiitquieñe. Tyjee tsuaˈqui tsaⁿˈñeeⁿ ntyjaya. 	 ויך אחד מהם את עבד הכהן הגדול ויקצץ את אזנו הימנית׃


Matso Jesús nnom: —¿Aa nchii jnda̱ tsjo̱o̱ njomˈ, xeⁿ nntseiyuˈ nntyˈiaˈnjomˈ na nntseitˈmaaⁿˈñenaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 ויאמר אליה ישוע הלא אמרתי לך כי אם תאמיני תחזי את כבוד האלהים׃


Sa̱a̱ jâ laxmaaⁿyâ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Tsˈaⁿ na matseixmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ matseiwe ñˈoom na cwiñequiaayâ, sa̱a̱ tsˈaⁿ na titseixmaⁿ cwentaaⁿˈaⁿ ticatseiñˈoomˈñe ñˈoom na cwiñequiaayâ. 	 ואנחנו מאלהים הננו היודע את האלהים ישמע אלינו ואשר איננו מאלהים לא ישמע אלינו בזאת נכיר את רוח האמת ואת רוח התועה׃


Sa̱a̱ ncˈe na cweˈ cwiljoyato nˈomˈyoˈ chiuu waa na mˈaⁿˈyoˈ, joˈ chii matseijomnaˈ ˈo chaˈcwijom ndaa na cweˈ tueˈncue, meiⁿ tijmeiⁿˈ ndoˈ meiⁿ titeiⁿ. Na luaaˈ waa na cwilaˈxmaⁿˈyoˈ, maxjeⁿ nncwjiiˈa ˈo cantyja ˈnaⁿya chaˈxjeⁿ na macwjiˈ tsˈaⁿ ndaajnaⁿˈ quiiˈ ˈndyoo. 	 כי עתה פושר אתה ולא קר ולא חם על כן אקיאך מפי׃


Joˈ chii, chaˈxjeⁿ na tcoˈwiˈnaˈ Cristo ñequio seiiⁿˈeⁿ, mati ˈo laˈxmaⁿˈyoˈ na nñequiandyoˈ na coˈwiˈnaˈ ˈo, ee tsˈaⁿ na macoˈwiˈnaˈ juu ñequio seiiˈ, jnda̱ tyˈiooˈñê na ñeˈqueⁿ jnaⁿ xjeⁿ jom, 	 ועתה כאשר ענה המשיח בעדנו בבשר כן היו גם אתם מזינים במחשבה ההיא כי המענה בבשר חדל מחטוא׃


Quia na tueˈ Cristo, ñejom ndiiˈ tueeⁿˈeⁿ cwentaa jnaaⁿ nnˈaⁿ, meiⁿ tacaⁿnaˈ na cueˈnnaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ jeˈ na wanoomˈm, wanoomˈm cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי אשר מת מת לחטא פעם אחת ואשר חי חי הוא לאלהים׃


Quia joˈ tso Pedro nnoom: —Ta, jeeⁿ ya nquiuuyâ na mˈaaⁿyâ ñjaaⁿ. Xeⁿ cjaaweeˈ tsˈomˈ, nluii ndyee xquieˈ ñjaaⁿñe, cwii cwentaˈ nncuˈ, cwii cwentaaˈ Moisés ndoˈ cwiicheⁿ cwentaaˈ Elías. 	 ויען פטרוס ויאמר אל ישוע אדני טוב היותנו פה אם תחפץ נעשה נא פה שלש סכות לך אחת ולמשה אחת ולאליהו אחת׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱yâ: —Jeˈ jnda̱ jlaˈno̱ⁿˈyoˈ ljoˈ ñeˈcatˈmo̱o̱ⁿ ñˈoom tjañoomˈmeiⁿˈ. Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, ticwii cwii tsˈaⁿ na jnda̱ teijndo̱ˈ tsˈom chiuu tˈmaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ndoˈ mati jnda̱ seiˈno̱ⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, tsaⁿˈñeeⁿ matseijomnaˈ jom chaˈna tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe cwii wˈaa. Ee tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe matseilˈueeˈñê ˈnaⁿ na tquie ndoˈ matseitjoom ˈnaⁿ na xco. Quia joˈ meiⁿquia xjeⁿ na macaⁿnaˈ cwii nmeiⁿˈ mawaacˈeenaˈ na nleilˈueeˈñê. 	 ויאמר אליהם על כן כל סופר המלמד למלכות השמים דומה לאיש בעל הבית המוציא מאוצרו חדשות וישנות׃


’Mati waa ñˈoom na tyoñequiaa Moisés na meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseityuiiˈ ljeii ˈnaaⁿˈ ñˈeⁿ scuuˈ, tsaⁿˈñeeⁿ nnoomˈm na nluii ljeii cantyja na mato̱ⁿˈñê ñˈeⁿ scoomˈm. 	 ונאמר איש אשר ישלח את אשתו ונתן לה ספר כריתות׃


Ndoˈ ntyjii Jesús na luaaˈ mˈaaⁿˈ nˈomna. Tsoom nda̱a̱na: —¿Chiuu na ticuaaya nquiuˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱? 	 וידע ישוע ברוחו כי ככה חשבו בלבבם ויאמר אליהם מדוע תחשבו כאלה בלבבכם׃


Ee ñˈoom na cwiñequiaayâ cwiluiiñenaˈ ñˈoom na mayuuˈ, nchii ñˈoom na tijndaaˈya nquiuuyâ, ndoˈ nchii cweˈ na ñeˈcalaˈntja̱a̱ⁿyâ nnˈaⁿ, meiⁿ nchii na cwinquio̱ˈnnˈaaⁿyâ nnˈaⁿ. 	 כי תוכחתנו איננה מתוך טעות וגם לא מתוך טמאה ולא ברמיה׃


Manquiuuya na cwiluiindyo̱ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na laxmaⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue mˈaⁿna nacje ˈnaaⁿˈ tsaⁿjndii. 	 ידענו כי מאלהים אנחנו וכל העולם ברע הוא׃


Ndoˈ nnom Abraham tso Tyˈo̱o̱tsˈom chiuu ntsˈaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ jnda tsaⁿˈñeeⁿ. Ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii ticˈoomnaˈ ntseinaaⁿ, na chaˈcwijom jndye nnˈaⁿ ee matsonaˈ: “Cantyja ˈnaaⁿˈ jndaˈ nncuˈ”, ndoˈ naljoˈ, maˈmo̱ⁿnaˈ ñecwii tsˈaⁿ, manquii Cristo. 	 והנה לאברהם נאמרו ההבטחות ולזרעו ולא אמר ולזרעיך כאלו לרבים אלא כאלו ליחיד ולזרעך והוא המשיח׃


Na mˈaaⁿ jâ tyjeeⁿˈeⁿ. Seityeeⁿ ncˈeeⁿ lˈo̱o̱ⁿ ñequio ˈnaⁿ na chuˈtyeⁿ tsiaaˈ Pablo. Matsoom: —Luaa matso Espíritu Santo na nlˈa nnˈaⁿ judíos na mˈaⁿ Jerusalén. Malaaˈtiˈ nlaˈtyeⁿna tsˈaⁿ na ˈnaaⁿˈ ˈnaⁿwaa ndoˈ nntioona jom luee nnˈaⁿ na nchii nnˈaⁿ judíos. 	 ויבא אצלנו ויקח את אזור פולוס ויאסר בו את ידיו ואת רגליו ויאמר כה אמר רוח הקדש ככה יאסרו היהודים בירושלים את האיש אשר לו האזור הזה ויסגירהו בידי הגוים׃


Nnom tsjoom Jerusalén tyowaa cwii ˈndyootsˈa tˈmaⁿ na jlaˈcajndyuna ˈNdyootsˈa Canmaⁿ. Manndyooˈ juunaˈ tyowaa cwii peila tˈmaⁿ na ñequio ñˈoom hebreo jndyunaˈ Betesda. Ndiocheⁿ peilaˈñeeⁿ niom ˈom lˈaa na cweˈ wanaaⁿto. 	 ובירושלים ברכה קרובה לשער הצאן ושמה בלשון עברית בית חסדא ולה חמשה אלמים׃


ee ñejom ndiiˈ na tquiaañê na tueeⁿˈeⁿ, ndoˈ ncˈe na ljoˈ, juu na canda̱a̱ˈ na maqueⁿnaˈ na ljuˈ nˈom nnˈaⁿ na cwicantyjaaˈ nˈomna jom, ticantycwiinaˈ. 	 כי הוא בקרבן אחת השלים לנצח את המקדשים׃


Ndoˈ jndye ñˈoom tyowaxˈeeⁿ, sa̱a̱ meiⁿcwii ñˈoom ticˈo̱ Jesús. 	 וירב לשאל אותו והוא לא השיב אתו דבר׃


Mañejuu xueeˈñeeⁿ quia na jnda̱ tmaaⁿ, tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê: —Cjaaya xndyaaˈ ndaaluee, ntyjawaˈñeⁿ. 	 ויאמר אליהם ביום ההוא לפנות ערב נעברה העבר׃


Tqueeⁿˈñe Jesús naⁿˈñeeⁿ ndoˈ seineiiⁿ ñˈoom tjañoomˈ nda̱a̱na. Tsoom: —¿Chiuu nntsˈaayuunaˈ na nquii Satanás mawjaⁿ nacjooˈ nqueⁿ na macwjeeⁿˈeⁿ jndyetia ñequio ntyjenaⁿjndiiñê naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ? 	 ויקרא אותם אליו וידבר להם במשלים לאמר איך יוכל השטן לגרש השטן׃


Tˈo̱ Jesús nnom, matsoom: —Meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na mato̱ˈ na matseijomñe ñˈeⁿndyo̱, a̱a̱ tixcweeˈ tsˈom, ñenquiiˈcheⁿ ñjom tsˈom cantyja na jnda̱ ˈndii, matseijomnaˈ tsaⁿˈñeeⁿ chaˈcwijom tsˈaⁿ na matˈuii tsˈoomsnda sa̱a̱ mawaqueⁿxeⁿˈ, tsaⁿˈñeeⁿ ticatsonaˈ na nncjaaquieeˈñe cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאמר ישוע כל השם את ידו על המחרשה ומביט אחריו לא יכשר למלכות האלהים׃


Jndye nnom niom na cwindya̱ˈntjo̱o̱ⁿya nnom Ta Jesús, sa̱a̱ manquiiti Espíritu matseijndaaˈñê chaˈtso joonaˈ. 	 ושנים המה השמושים והאדון אחד הוא׃


Quia na ntyˈiaaˈ Pedro na chaˈtsondye nnˈaⁿ jnda̱ jlaˈcandyooˈndyena, matsoom nda̱a̱na: —ˈO re nnˈaⁿya Israel, ¿chiuu na jeeⁿ matseitsaⁿˈnaˈ ˈo? ¿Chiuu na jeeⁿ cwintyˈiaˈyoˈ nda̱a̱yâ na chacwijom cwilaˈtiuuˈyoˈ na cweˈ na jnda̱a̱ ncjo̱o̱yâ oo cweˈ ncˈe na jeeⁿ cwilaˈtˈmaaⁿˈndyô̱ Tyˈo̱o̱tsˈom joˈ na majaacaa tsaⁿmˈaaⁿˈ? Meiⁿchjoo nchiijoˈ. 	 וירא פטרוס ויען ויאמר אל העם אנשי ישראל מה אתם תמהים על זאת ומה תסתכלו בנו כאלו אנחנו בכחנו ובחסידותנו שמנו את זה מתהלך׃


Sa̱a̱ matseitiuu yati machˈeeⁿ xeⁿ na nljooˈñê na ñenqueⁿ. Luaaˈ mˈaaⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoomwaaˈ ndoˈ mantyjii na matseixmaⁿya Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אבל אשריה יותר אם תעמד פנויה זאת דעתי ואחשב גם אני כי רוח אלהים בי׃


Ee xeⁿ juu xjeⁿ na ñetˈo̱o̱ⁿ nndiaaˈndyo̱ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom tqueeⁿ jaa na cwiljoya tsˈoom ñˈeⁿndyo̱ ncˈe na tueˈ Jnaaⁿ, majndeiticheⁿ jeˈ na nluiˈnˈmaaⁿndyo̱ ncˈe na wanoomˈm. 	 כי אם נרצינו לאלהים במות בנו בהיותנו איבים אף כי נושע עתה בחייו אחרי אשר נרצינו׃


Jnda̱ na tjuˈ Herodes Juan wˈaancjo, quia joˈ tja Jesús tsˈo̱ndaa Galilea. Joˈ joˈ tyoñequiaaⁿ ñˈoom naya nda̱a̱ nnˈaⁿ cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואחרי אשר הסגר יוחנן בא ישוע הגלילה ויקרא את בשורת מלכות האלהים לאמר׃


’Ja ticantyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ na nlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ ja. 	 לא אקח כבוד מבני אדם׃


Jnda̱ jluiˈ Jesús joˈ joˈ ndi ñˈa̱a̱ⁿyâ ñˈeⁿñê, tjaaⁿ ˈndyoo ˈndyoo ndaaluee Galilea. Tjawaaⁿ cwii ta, tjacjom joˈ joˈ. 	 ויעבר ישוע משם ויבא אל ים הגליל ויעל ההרה וישב שם׃


Meiⁿ tatinquiaaⁿ na nncwinom nnˈaⁿ tachˈeeⁿˈ watsˈom tˈmaⁿ na cwileiˈchona ˈnaⁿ. 	 ולא הניח לאיש לשאת כלי דרך המקדש׃


Sa̱a̱ tiñeˈnquiaañe Juan na caluii na ljoˈ. Tsoom: —Cwa jnda̱ tyjeˈcañoomˈ ja na catseitsˈoomndyo̱ ˈu meiiⁿ na matsonaˈ na ˈu catseitsˈoomndyuˈ ja. 	 ויוחנן חשך אותו לאמר אני צריך להטבל על ידך ואתה בא אלי׃


Ndoˈ capeitaⁿˈñeeⁿ quia na jñeeⁿ ñˈoomwaaˈ tjaaⁿ na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ chaˈtso sondaro. Matsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ: —Catsaˈ cwenta na luaaˈ ñeˈcatsaˈ ñˈeⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ ee tseixmaaⁿ tsˈaⁿ tsjoom Roma. 	 וילך שר המאה כשמעו את הדבר הזה ויגד לשר האלף לאמר ראה מה תעשה כי האיש הזה רומי הוא׃


Nnˈaⁿ na tyolˈa cwenta Jesús, tyolaˈjnaaⁿˈna ndoˈ tyotjaaˈna jom. 	 והאנשים אשר אחזו את ישוע התעללו בו ויכהו׃


¿Chiuu na jeeⁿ ñeˈcatseijndaaˈndyuˈ jnaaⁿˈ xˈiaˈ? ¿Aa nntsuˈyuˈ nnoom: “Cwa ˈu nnˈaⁿya, quiaaˈ na nncwjiiˈa ntquiooˈ jnda̱ na njom tsˈomnjomˈ”, sa̱a̱ manncuˈ tiqueⁿˈ cwenta tsˈoom tscaaˈ na njom tsˈomnjomˈ? ˈU tsˈaⁿ na macheˈ na matseicanda̱a̱ˈndyuˈ cha cantyˈiaa nnˈaⁿ, najndyee cwjiˈ tsˈoom tscaaˈ na njom tsˈomnjomˈ nncuˈ, quia joˈ tquioˈyaˈ na nncwjiˈ ntquiooˈ jnda̱ tsˈomnnom xˈiaˈ. 	 ואיך תאמר אל אחיך אחי הניחה לי ואסירה את הקסם אשר בעינך ואינך ראה את הקורה אשר בעינך החנף הסר בראשונה את הקורה מעינך ואחר ראה תראה להסיר את הקסם אשר בעין אחיך׃


’Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom matseijomnaˈ chaˈna castom na ñjom sˈom cajaⁿ na wantyˈiunaˈ quiiˈ tyuaa. Ljeii cwii tsˈaⁿ castomˈñeeⁿ sa̱a̱ tantyˈiunnaaⁿˈaⁿ juunaˈ. Tjaaⁿ na jeeⁿ neiiⁿˈeⁿ, tjacajna̱a̱ⁿ chaˈtso ˈnaaⁿˈaⁿ na niom. Jnda̱ chii seijnaaⁿ tyuaaˈñeeⁿ yuu na ndiiˈ castom. 	 עוד דומה מלכות השמים לאוצר טמון בשדה אשר מצאו איש ויטמנהו ובשמחתו ילך ומכר את כל אשר לו וקנה את השדה ההוא׃


Jnda̱ tsoom na ljoˈ tjawannaaⁿˈaⁿ naquiiˈ wˈaa. Tyochˈeeⁿ xeⁿntaⁿˈ tyooˈ tcwaˈna na tyocañjom nˈomna Jesús. Jnda̱ chii tyotseineiⁿtyeeⁿ hasta na tjawixueecheⁿ. Jnda̱ joˈ mana tjaaⁿ. 	 ואחר עלה ויבצע הלחם ויטעם וירב לשיח אתם עד אור הבקר ויצא ללכת לדרכו׃


Mañejuu xjeⁿ na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na taˈndoˈ xco Cristo tquiaaⁿ na ˈo tandoˈyoˈ meiiⁿ na jo nnoom tyolaˈxmaⁿˈyoˈ lˈoo ncˈe natia ñequio jnaⁿ na ñejlaˈxmaⁿˈyoˈ, 	 גם אתכם המתים לפנים בפשעיכם וחטאתיכם׃


Mantyjiiya chiuu waa tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya na cwilˈaˈyoˈ. Cantyˈiaˈyoˈ, jnda̱ seicanaaⁿndyo̱ cwii chaˈcwijom ˈndyootsˈa jo nda̱a̱ˈyoˈ cha nnda̱a̱ nntjeiˈyuuˈndyoˈ cantyja ˈnaⁿya, ndoˈ tjaa ˈñeeⁿ juu nnda̱a̱ nntseicuˈ. Ee meiiⁿ titˈmaⁿ waa na jnda̱ˈyoˈ, sa̱a̱ cwilacanda̱ˈyoˈ ñˈoomya meiⁿ tyootjeiˈndyoˈ cantyja ˈnaⁿya. 	 ידעתי את מעשיך הנה נתתי לפניך פתח נפתח אשר לא יוכל איש לסגרו כי גבורת מעט לך ותשמר את דברי ולא כחשת בשמי׃


Tsjoomˈñeeⁿ tijoom nncjaaquieeˈ meiⁿnquia na tiljuˈ, meiⁿ nnˈaⁿ na cwajndii cwilˈa, meiⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈneiⁿ cantu. Macanda̱ nncˈooquieˈ nnˈaⁿ na teiljeii ncuee nacjooˈ libro cwentaaˈ juu Catsmaⁿ. Naⁿˈñeeⁿ ticantycwii na cwitaˈndoˈna. 	 ולא יבוא בה כל טמא ועשה תועבה ושקר כי אם הכתובים בספר החיים של השה׃


na cwitaˈxˈeeˈyoˈ nda̱a̱yâ cantyja naya na tuii ñˈeⁿ tsˈaⁿ na ñetˈoom na ntjeiⁿ ncˈee, ¿aa ñeˈcandyeˈyoˈ chiuu tuiiyuu na jnda̱ tcoˈyanaˈ jom? 	 אם אנחנו נחקרים היום על הטובה אשר עשינו לאיש חולה ושאלתם במה זה נושע׃


Ee tjaameiⁿcwii na matseixmaⁿ tsjoomnancue na jnaⁿnaˈ na mˈaaⁿ nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom, ñequiiˈcheⁿ cwinaⁿ joonaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue, chaˈna natia na queeⁿ tsˈom tsˈaⁿ na macanda̱ laxmaⁿ joonaˈ na teincooñê na tsˈaⁿ jnaⁿ jom, na queeⁿ tsˈoom na jndyeti ˈnaⁿ na ntyˈiaaⁿˈaⁿ cuaanaˈ lˈo̱o̱ⁿ, ndoˈ na macwjiˈsˈañê macwjiˈscuñê ncˈe ˈnaⁿ na maleichom. Chaˈtso nmeiiⁿˈ laxmaⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomnancue. 	 כי כל אשר בחלד תאות הבשר ותאות העינים וגאות ההון איננו מן אבינו כי אם מן החלד׃


Ndoˈ ncˈe na tyotseiyuˈya tsˈoom, joˈ chii tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jom na cwiluiiñê na tjaa jnaⁿ cwicatseixmaaⁿ. 	 על כן גם נחשבה לו לצדקה׃


Ndoˈ mayuuˈ na tco̱o̱ˈwiˈa nnˈaⁿ naquiiˈ tsjoom Jerusalén. Jndye nnˈaⁿ na laˈxmaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tio̱o̱ⁿya wˈaancjo ñˈoom ndyuee ntyee na cwiluiitquiendye. Ndoˈ mati seijomndyo̱ na tja̱ naⁿˈñeeⁿ. 	 כאשר עשיתי בירושלים וגם קדושים רבים אני הסגרתי לבתי כלאים ברשיון אשר קבלתי מאת הכהנים הגדולים וכשנהרגו הסכמתי׃


Ndoˈ Judas, tsaⁿ na tquiaa cwenta Jesús, jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ ˈnaaⁿ chiuu waa na nntsˈaaⁿ. Tsoom: —Tsˈaⁿ na nncˈua ntsmaⁿˈ maxjeⁿ juu na cwilˈueˈyoˈ. Mana catˈueˈyoˈ jom. 	 והמסר אתו נתן להם אות לאמר האיש אשר אשקהו זה הוא תפשוהו׃


Sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na nchii nnˈaⁿ judíos, jnda̱ jlaˈcwano̱o̱ⁿyâ ljeii na mˈaⁿna na tancˈoomˈ nˈomna cantyja ˈnaaⁿ costumbre ˈnaaⁿ jâ nnˈaⁿ judíos. Macanda̱ tˈmaaⁿyâ na tacwaˈna nantquie na jnda̱ tsa̱ˈ nnˈaⁿ nda̱a̱ ˈnaⁿ na cweˈ nnˈaⁿ nlˈa. Tantquiina niomˈ meiⁿ seii quiooˈ na cweˈ cwiˈuo̱o̱ cantyoˈ. Ndoˈ tancˈomna na cweˈ nncˈomyana ñˈeⁿ ncˈiaana. 	 ועל דבר המאמינים בגוים כתבנו וגזרנו אשר לא ישמרו דבר מאלה רק להשמר מזבחי אלילים ומן הדם ומבשר הנחנק ומן הזנות׃


ˈO nnˈaⁿya na cwilaˈyuˈyoˈ, luaa waa na ñeˈcatsjo̱o̱ya: Jnda̱ teitsio̱o̱ˈ xuee na nncwjeeˈnndaˈ Cristo. Ncˈe na ljoˈ joo nnˈaⁿ na jnda̱ tˈunco, cˈomna chaˈcwijom tjaaˈnaⁿ lcuuna, tjaaˈnaⁿ sˈaana. 	 וזאת אני אמר אחי כי השעה דחוקה למען מעתה יהיו הנשואים כאלו אין להם נשים׃


Meiⁿ tiquilˈaayâ chaˈna tyochˈee Moisés na tyotseicata̱a̱ⁿˈa̱ⁿ nnoom ñequio liaa cha juu na caxuee nnoom na ñeya tjantycwiinaˈ, titquiooˈ juunaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ Israel. 	 ולא כמשה אשר נתן מסוה על פניו פן יביטו בני ישראל אל סוף העמד להבטל׃


Ee tjaa ˈñeeⁿ jaa cˈoom na wandoˈ cweˈ ee na lˈue tsˈom nquii, ndoˈ tjaa ˈñeeⁿ jaa cˈoom na nncueˈ ee na lˈue tsˈom nquii. 	 כי אין איש מאתנו אשר יחיה לנפשו ואין איש אשר ימות לנפשו׃


Tsoom: —Quia na maqueeⁿˈ tsˈaⁿ ˈu na catseijomndyuˈ na macoco jnaaⁿ, tincjaˈcajmaⁿˈ sula̱ nacañoomˈticheⁿ. Ee xeⁿ nntseijomnaˈ tqueeⁿˈñê cwiicheⁿ tsˈaⁿ na tˈmaⁿti cwiluiiñe, nchiiti ˈu, 	 כי יקרא אתך איש אל החתנה אל תסב בראש פן יקרא שמה איש נכבד ממך׃


Tsoom nnom: “Na mayuuˈcheⁿ tˈmaⁿ nntio̱ˈnaaⁿndyo̱ ˈu ndoˈ nntsˈaa na nleijndyendye nnˈaⁿ tsjaaⁿ ˈnaⁿˈ na nncjawintyjooˈ.” 	 ויאמר כי ברך אברכך והרבה ארבה אותך׃


Ndoˈ quia laˈxmaⁿ patrom ˈnaaⁿna nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ, jeeⁿ matsonaˈ na calaˈtˈmaaⁿˈndyena naⁿˈñeeⁿ ee na nnˈaaⁿndyena ncˈe na cwilaˈyuˈna. Matyˈiomnaˈ na yati candyeˈntjomna nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. Ee tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿ naⁿˈñeeⁿ cwilˈana ndoˈ cwiluiindyena na nnˈaaⁿndyena na wiˈ nˈom ntyjeendyena ncˈe tjom na cwilaˈyuˈna. Caˈmo̱ⁿˈ ndoˈ quiaaˈ ñˈoommeiⁿˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 ואלה אשר אדניהם בני אמונה אל יקלו אתם על היותם אחים כי אם יעבדום ביותר בעבור כי מאמינים ואהובים הם המשתדלים לגמל חסד את זאת תלמד ותצוה׃


Ñˈoomˈñeeⁿ cweˈ tˈuiinaˈ cantyja ˈnaⁿ na cwicwaˈna ndoˈ na cwiwena ñequio ntˈomcheⁿ nnom na maqueⁿljuˈnaˈ joona. Sa̱a̱ cweˈ tomti laˈxmaⁿnaˈ cwii na matsa̱ˈntjomnaˈ chiuu na ncˈomna, ndoˈ joo ñˈoommeiⁿˈ ñequiiˈcheⁿ tyowaa najnda̱naˈ hasta xjeⁿ na seichuiiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom chiuu nlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ jom. 	 אך משפטי הגוף המה עם המאכלות והמשקים והטבילות השנות אשר הושמו עד עת התקון׃


Cwii xuee mawinoom yuu na cwitioom nnˈaⁿ tsˈiaaⁿnda̱a̱na cwentaaˈ gobiernom. Joˈ joˈ noomˈm cwii tsˈaⁿ na jndyu Leví jnda Alfeo. Wacatyeeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ na macoˈñoom sˈom na cwitioom nnˈaⁿ. Tso Jesús nnoom: —Candyoˈtseijomndyuˈ ñequio tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya. Ndoˈ teicantyja tsaⁿˈñeeⁿ, tjatseijomñe ñˈeⁿ Jesús. 	 ויהי בעברו וירא את לוי בן חלפי ישב בבית המכס ויאמר אליו לכה אחרי ויקם וילך אחריו׃


Quia joˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús, jleiˈnomna, ˈndyena jom na ñenqueⁿ. 	 ויעזבו אותו כלם וינוסו׃


ˈO nnˈaⁿya, tilaˈncjooˈndyoˈ cheⁿncjoˈyoˈ nacjoo ncˈiaaˈyoˈ cha ticaⁿnaˈ na nncuˈxeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo ee nqueⁿ cwiluiiñê na macuˈxeeⁿ nnˈaⁿ, ndoˈ mamˈaaⁿcˈeeñê na nntsˈaaⁿ naljoˈ. 	 אחי אל תתאוננו איש על רעהו פן תשפטו הנה השופט עמד לפתח׃


Mati cwileiˈchona canchuu tscwaa canela, ñˈeⁿ jndye nnom ˈnaⁿ na cachi, ñˈeⁿ suu, ñˈeⁿ ntsueeˈ tsˈoom mirra na cwiluii ndaaljaaˈ, ñˈeⁿ cwiicheⁿ ntsueeˈ tsˈoom na cwiluii nasei. Ndoˈ ñˈeⁿ canchuu winom, seitye, jnda̱a̱ tyooˈ ya, ñˈeⁿ lqueeⁿ jnda̱a̱ tyooˈ. Mati ntmaaⁿˈ catsondye, ñˈeⁿ canmaⁿ, ntmaaⁿˈ catso, ñˈeⁿ tornom na cwicantyjandyeyoˈ, ndoˈ ñˈeeⁿ jndye nnˈaⁿ na cwiwilˈuandye na candyeˈntjomtyeⁿ, na juu tsˈiaaⁿˈñeeⁿ matseijomnaˈ chaˈcwijom cwiwilˈua añmaaⁿ nnˈaⁿ. 	 וקנמון וקטרת סמים ומר ולבונה ויין ושמן וסלת וחטים ומקנה וצאן וסוסים ומרכבות וגויות ונפש אדם׃


Jaachˈee xuee cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ chii matsonaˈ na jeˈ cwiluiindyoˈ nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nda̱a̱ ntˈomcheⁿ, sa̱a̱ ˈo ndicwaⁿ macaⁿnaˈ na catseineiⁿxco tsˈaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ ñˈoomˈm na tijndeiˈtinaˈ na nntseiˈno̱ⁿˈ tsˈaⁿ, ˈo ndaatsuu macaⁿnaˈ nchii nantquie na canda̱a̱ˈ. 	 כי תחת אשר היה ראוי לכם לפי ארך הזמן להיות מלמדים עתה מן הצרך לשוב וללמד אתכם עקרי ראשית דברי אלהים ונצרכתם לחלב ולא למאכל בריא׃


Ee Herodes nquiaⁿˈaⁿ juu. Seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tseixmaⁿ Juan cantyja na matyˈiomyanaˈ ndoˈ na jnda̱ tqueⁿljuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom naquiiˈ tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ. Joˈ chii tyowañomˈm juu cha ticatsˈaa yuscuˈñeeⁿ nawiˈ ñˈeⁿñe. Ñequio na xcweeˈ tsˈoom tyoñeeⁿ ñˈoom na tyoñeˈquiaa tsaⁿˈñeeⁿ sa̱a̱ tijndye seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ ñˈoom na tyotseineiⁿ Juan. 	 כי הורדוס ירא את יוחנן בדעתו כי הוא איש צדיק וקדוש ויגן בעדו והרבה עשה בשמעו אליו ויאהב לשמע אתו׃


Quia joˈ jâ na canchooˈcwiindyô̱ saayâ tsˈo̱ndaa Galilea. Saawaayâ cwii ta yuu na jnda̱ seicandii Jesús na catsaayâ. 	 ועשתי עשר התלמידים הלכו הגלילה אל ההר אשר צום ישוע׃


Jñoom joona na cˈoonquiana ñˈoom cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na nlaˈnˈmaⁿna nnˈaⁿwii. 	 וישלחם לקרא את מלכות האלהים ולרפא את החלים׃


Ee chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ tyˈentyjo̱na. Tacwaxua ndyueena, tyoluena: —Calacueˈyoˈ jom. 	 כי עם רב הלך אחריו והם צעקים ואמרים הסר אתו׃


Ncˈe na matseixmaⁿya tsˈaⁿ na matseiyuˈa ñˈeⁿ Jesucristo, joˈ chii mˈaaⁿˈtyeⁿ tsˈo̱o̱ⁿ na tjaaˈnaⁿ cwii nnom ˈnaⁿ na tiljuˈ matseixmaⁿnaˈ. Sa̱a̱ xeⁿ na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na matseitiuu na niom ˈnaⁿ na tiljuˈ, cantyja ˈnaaⁿˈ nquii tsaⁿˈñeeⁿ machˈeenaˈ na tiljuˈnaˈ. 	 ידעתי ומבטח אני באדון ישוע כי אין דבר טמא בפני עצמו ורק טמא הוא למי שיחשבנו לו לטמא׃


Juu ñˈoomˈñeeⁿ tsoom na nntsˈaaⁿ nnom welooya Abraham na ñetˈoom teiyoticheⁿ. 	 את השבועה אשר נשבע לאברהם אבינו׃


Macaⁿnaˈ na waa ñˈoomya cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ, na ya seiqueeⁿ ntseinaaⁿ, tyotseiljoom nnˈaⁿ na cweˈ tyoquieya waⁿˈaⁿ, mati tyojuˈñe cjeeⁿ na tyondiˈntjoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈom, ndoˈ tyoteijneiⁿ nnˈaⁿ na wiˈ cwiwinom, ñequiiˈcheⁿ tyojooˈya tsˈoom na ñesˈaaⁿ chaˈtso nnom naya. 	 ויש לה עדות על מעשיה הטובים שגדלה בנים והכניסה ארחים ירחצה את רגלי הקדשים ותמכה את העשוקים ורדפה כל מעשה טוב׃


Seiljeiya cartaˈñeeⁿ na seicwano̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ cha nleitquiooˈ aa nlaˈcanda̱ˈyoˈ ñˈoom na maqua̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ. 	 כי לבעבור זאת גם כתבתי למען אדע את תמתכם אם בכל תשמעון׃


Quia joˈ tsˈaⁿ na cwiluiitquieñe nda̱a̱ sondaro tˈmaaⁿ we capeitaⁿ. Sa̱ˈntjoom na calaˈjndaaˈndyena we siaⁿnto sondaro na cwiˈoocaˈ ncˈeeˈ ñequio ndyeenˈaaⁿ nchooˈ qui sondaro na ntyjondye catso ndoˈ we siaⁿnto sondaro na cwileicho ncjo lantsa. Sa̱ˈntjoom na ñjeeⁿ na teijaaⁿ nluiˈ naⁿˈñeeⁿ na nncˈoona tsjoom Cesarea. 	 ויקרא לשני שרי מאות ויאמר החלצו מאתכם אנשי צבא מאתים ללכת לקסרין ופרשים שבעים ומשכי קשת מאתים מן השעה השלישית בלילה׃


Joˈ chii ñˈoom na teijndaaˈjndyee na tyotsa̱ˈntjomnaˈ, ˈndiinaˈ, ncˈe na tijndeiinaˈ na nluiˈnˈmaaⁿñe tsˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, ticwilˈuenaˈ. 	 בעבור כי המצוה הקדמת הוסרה בהיותה חלושה וקצרת יד מהועיל׃


Coˈtianaˈ nquiuˈyoˈ, catyueeˈyoˈ ndoˈ cataˈtioˈyoˈ na cwilaˈtjo̱o̱ndyoˈ. Na cwincoˈyoˈ na neiⁿnco nˈomˈyoˈ, catseicwaqueⁿnaˈ joˈ na chjooˈ nˈomˈyoˈ na cwilaˈtjo̱o̱ndyoˈ. 	 התענו והתאבלו ובכו שחקכם יהפך לאבל ושמחתכם ליגון׃


Jndye ñˈoom niom na matsonaˈ na catsjo̱o̱ya nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈiaaⁿ na matseixmaⁿ tyeeˈñeeⁿ sa̱a̱ machˈeenaˈ na jndeiˈnaˈ na nntseiteinco̱o̱ˈa juunaˈ nda̱a̱ˈyoˈ ee ˈo jeeⁿ ncˈuaaˈ cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ. 	 על זאת יש לנו לדבר הרבה וקשות לבאר לכם במלין יען כי כבדו אזניכם׃


Quia joˈ ˈo nnˈaⁿ na tia nnˈaⁿndyoˈ, xeⁿ manquiuˈyoˈ na nñeˈquiaˈyoˈ ˈnaⁿ na ya nda̱a̱ ndaˈyoˈ, majndeiiticheⁿ nquii Tsotyeˈyoˈ na mˈaaⁿ cañoomˈluee nñequiaaⁿ ˈnaⁿ na yaticheⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwitaⁿ nnoom. 	 הן אתם הרעים ידעים לתת מתנות טבות לבניכם אף כי אביכם שבשמים יתן אך טוב לשאלים מאתו׃


Matseicwanom Epafras na xmaⁿndyuˈ. Mˈaaⁿ pra̱so ñjaaⁿñe ñˈeⁿndyo̱ ncˈe na laxmaaⁿya cwentaaˈ Cristo Jesús. 	 אפפרס האסור אתי במשיח ישוע׃


Tˈo̱ Nicodemo, tsonnaaⁿˈaⁿ: —Maxjeⁿ ticatseiˈno̱ⁿˈa. 	 ויען נקדימון ויאמר אליו איכה תהיה כזאת׃


Joˈ joˈ chjooti matquio̱o̱ˈti mˈaⁿ cwii tmaaⁿˈ tˈmaⁿ calcu na cwicwaˈ. 	 ועדר חזירים רבים היה שם במרעה הרחק מהם׃


Nquii Melquisedec tyomˈaaⁿ rey nda̱a̱ nnˈaⁿ tsjoom Salem ndoˈ mati tyotseixmaaⁿ tyee cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ na ndyeticheⁿ. Quia na jndyolcweˈ Abraham jnda̱ na tantjoom tiaˈ ñˈeⁿ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom, tjacatjomñe Melquisedec jom, tcaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ na catioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom jom. 	 כי זה מלכי צדק מלך שלם כהן לאל עליון אשר יצא לקראת אברהם בשובו מהכות את המלכים ויברכהו׃


Jnda̱ na jndii Elisabet jndyeeˈ María na tquiaa na xmaⁿñê, quia joˈ seijndeii yuˈndaa tsˈom tsiaⁿˈaⁿ. Ndoˈ xjeⁿˈñeeⁿ tjaquieeˈ Espíritu Santo chaˈwaa naquiiˈ tsˈoom. 	 ויהי כשמע אלישבע את ברכת מרים וירקד הילד במעיה ותמלא אלישבע רוח הקדש׃


ˈO cwilaˈcandyooˈndyoˈ na mˈaaⁿ Jesús na seijndaaˈñê ñˈoomtyeⁿ xco, ˈo cwilaˈcandyooˈndyoˈ na mˈaaⁿ niomˈ na maqueⁿljuˈnaˈ jaa, na juunaˈ yati waa ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, nchiiti nioomˈ Abel na tcweˈ. 	 ואל ישוע סרסר הברית החדשה ואל דם ההזאה המיטיב דבר מדם הבל׃


ˈO yolcu na mˈaⁿ sˈaaˈyoˈ, calaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ nda̱a̱na, ee maxjeⁿ luaaˈ matsonaˈ na calˈa yolcu na cwilaˈyuˈ ñequio Ta Jesús. 	 אתן הנשים הכנענה לבעליכן כראוי באדנינו׃


Ndoˈ tjeiiⁿˈeⁿ naⁿˈñeeⁿ naquiiˈ watsˈiaaⁿ. 	 ויגרש אתם מלפני כסא המשפט׃


Quia joˈ tyoluena nnom Jesús: —Nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Juan, jndye ndiiˈ cwilaˈcwejndoˈndyena ndoˈ cwilaˈneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ majoˈti cwilˈa nnˈaⁿ tmaaⁿˈ fariseos. Sa̱a̱ joo nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿndyuˈ cwicwaˈna ndoˈ cwiwena. ¿Chiuu na luaaˈ cwilˈana? 	 ויאמרו אליו הן תלמידי יוחנן צמים הרבה ואמרים תחנות וגם תלמידי הפרושים עשים כן ותלמידיך אכלים ושתים׃


To̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na tyojaantyjo̱o̱ⁿ nanqua̱a̱ⁿˈâ ñˈeⁿ Pablo. Tacwaxua ˈñom, tyotsoom: —Naⁿnommˈaⁿ cwindyeˈntjomna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ nandyeticheⁿ. Cwilaˈcandiina ˈo cantyja nato na cwicaluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ. 	 ותלך אחרי פולוס ואחרינו הלוך וקרוא לאמר האנשים האלה עבדי אל עליון המה המודיעים אתנו ארח הישועה׃


Jnda̱ chii tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na jñom Juan: —Catsaˈyoˈ, calaˈcandiiˈyoˈ Juan ljoˈ na jnda̱ jndyeˈyoˈ, ndoˈ na jnda̱ ntyˈiaˈnda̱a̱ˈyoˈ jndye nnˈaⁿ nˈmaaⁿ. Nnˈaⁿ na nchjaaⁿ jnda̱ teitquioo. Ndoˈ nnˈaⁿ na ntjeiⁿ ncˈeeˈ, jeˈ ya cwiˈoocaˈ. Nnˈaⁿ na cho tycu lepra, jeˈ jnda̱ nˈmaaⁿ. Nnˈaⁿ na candaa, jeˈ ya cwindye. Nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, jnda̱ cwitandoˈnndaˈ. Ndoˈ ndyeñeeⁿˈ jnda̱ macwindye ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויען ישוע ויאמר להם לכו והגידו ליוחנן את אשר ראיתם ואשר שמעתם כי עורים ראים ופסחים מתהלכים ומצרעים מטהרים וחרשים שומעים ומתים קמים ועניים מתבשרים׃


Xjeⁿˈñeeⁿ tyjeˈcañoom cwii yuscu Samaria joˈ joˈ na nncwjiˈ ndaatioo. Matsoom nnom: —Quiaaˈ ndaatioo nncˈua. 	 ותבא אשה משמרון לשאב מים ויאמר אליה ישוע תני נא לי לשתות׃


Majoo ncueeˈñeeⁿ tyomˈaaⁿ Herodes tsˈiaaⁿ tsˈo̱ndaa Galilea. Jñeeⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ jndye nnom tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ na machˈee Jesús. 	 בעת ההיא שמע הורדוס שר רבע המדינה את שמע ישוע׃


Canda̱a̱ˈya maˈmo̱ⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na wiˈ tsˈoom jaa na matseijno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ nˈo̱o̱ⁿya ndoˈ mañequiaaⁿ na cwilaˈno̱o̱ⁿˈa. 	 אשר השפיעו עלינו בכל חכמה והשכל׃


Jnda̱ chii tyjeeˈcañoom juu tsˈaⁿ na toˈñom we meiⁿ sˈom. Tsoom: “ˈU ta, tquiaaˈ we meiⁿ sˈom no̱o̱ⁿ. Cantyˈiaˈ jeˈ luaa cwiicheⁿ we meiⁿ na jnda̱ tantjo̱ⁿya.” 	 ויגש גם לקח הככרים ויאמר אדני ככרים מסרת לי הנה ככרים הרוחתי בהן׃


Ndoˈ tˈo̱ Jesús nnoom, tso: —Quindyo̱o̱ˈ nacañomya ˈu Satanás, ee ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii matsonaˈ: “Catseitˈmaaⁿˈndyuˈ nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaˈ, ndoˈ macanda̱ nnom nqueⁿ candiˈntjomˈ.” 	 ויאמר אליו ישוע סור ממני השטן כי כתוב ליהוה אלהיך תשתחוה ואותו לבדו תעבד׃


Quia joˈ juu ljeii na tqueⁿ Moisés ¿yuu lˈuenaˈ? Tsˈiaaⁿˈnaˈ ncˈe jndye nnom na cwilaˈtjo̱o̱ndye nnˈaⁿ, joˈ chii jnda̱nquia chii tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom juunaˈ. Teijndaaˈ na nncuaanaˈ hasta xjeⁿ na tyjeeˈ Nquii na cwiluiiñe tsjaaⁿ ˈnaaⁿˈ Abraham, nqueⁿ na tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnoom chiuu nntsˈaa. Ljeiiˈñeeⁿ tyoñequia ángeles juunaˈ, ndoˈ nquii Moisés tsˈiaⁿˈaⁿ na tyotseixmaaⁿ tsˈaⁿ na tyomˈaaⁿ xcwe quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ ñequio jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אם כן התורה מה היא מפני הפשעים נוספה עד כי יבוא הזרע אשר לו ההבטחה ותושם התורה על ידי המלאכים וביד סרסר׃


ˈO cwilacajndyuˈyoˈ ja Maestro ndoˈ na cwiluiindyo̱ na matsa̱ˈntjo̱ⁿya ˈo. Ndoˈ matyˈiomyanaˈ na ljoˈ cwinduˈyoˈ, ee maxjeⁿ joˈ ja. 	 אתם קראים לי רב ואדון והיטבתם אשר דברתם כי אני הוא׃


Sa̱a̱ cha nncˈooliu nnˈaⁿ tsjoomnancue na mˈaaⁿya na candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya Tsotya̱, ndoˈ na matseicanda̱a̱ˈndyo̱ chaˈtso na matsa̱ˈntjoom ja, mañequiaandyo̱ na nncˈio̱. Quicantyjaˈyoˈ, cjaaya, caluiiˈa ñjaaⁿñe. 	 אך למען ידע העולם כי את אבי אני אהב וכאשר צוני אבי כן אני עשה קומו ונלכה מזה׃


Nquii Tsotya̱a̱ya Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio Ta Jesucristo quiana na canda̱a̱ˈya nntoˈñoomˈyoˈ naya na laˈxmaⁿna ndoˈ mati na meiⁿ cwii ñomtiuu ticˈomˈyoˈ jo nda̱a̱na. 	 חסד לכם ושלום מאת אלהים אבינו ואדנינו ישוע המשיח׃


Quia joˈ jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê tyontyˈiaa ntyja̱a̱yâ nda̱a̱yâ. Ee ticalaˈno̱o̱ⁿˈâ ˈñeeⁿ cwiindyo̱ jâ na matsoom na luaaˈ nntsˈaa. 	 ויתראו תלמידיו ויתמהו איש אל רעהו לדעת על מי דבר׃


Ee tjaaˈnaⁿ ljoˈ tquio̱cho̱o̱ya tuiindyo̱ tsjoomnancue ndoˈ tjaaˈnaⁿ ljoˈ ya nntsaacho̱o̱, 	 כי לא הבאנו מאומה לעולם בידוע שגם לא נוכל להוציא ממנו מאומה׃


Ndoˈ naⁿjndiiˈñeeⁿ jlaˈtyˈoondyena nnoom jluena: —Xeⁿ na nncwjiˈ jâ naquiiˈ nˈom naⁿmˈaⁿ, quiaaˈ ñˈomˈ na nntsaquia̱a̱ˈâ naquiiˈ nˈom calcu na mˈaⁿ luaaˈ. 	 ויתחננו אליו השדים לאמר אם תגרשנו שלחנו בעדר החזירים׃


Ndoˈ jom na matseicajndyunaˈ Catsmaⁿ quia jnda̱ toˈñoom tsomˈñeeⁿ, quia joˈ ñequiee naⁿ na taˈndoˈ taˈna cantyena jo nnoom ndoˈ majoˈti lˈa ntquiuu nchooˈ ñequiee nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye. Ticwiindye naⁿtquieˈñeeⁿ maleiñˈoom arpa ñequio waso sˈom cajaⁿ na tooˈcheⁿnaˈ ñjom suu. Suuˈñeeⁿ tseixmaⁿnaˈ ñˈoom ndyuee nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom quia na cwilaˈneiⁿna nnoom. 	 ויהי בקחתו את הספר ויפלו לפני השה ארבע החיות ועשרים וארבעה הזקנים ואיש איש כנור בידו וקערות זהב מלאת קטרת אשר הנה תפלות הקדושים׃


Ndoˈ ticaliuna chiuu waa na nncˈoom tsˈaⁿ na tjaa tiaˈ ñˈeⁿ nnˈaⁿ. 	 ודרך שלום לא ידעו׃


Mati Jacob tyotseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ee quia na mawaa xjeⁿ na nncueeⁿˈeⁿ, seitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom xjeⁿ na tioˈnaaⁿñê we ntseinda José cweˈ tsˈoomlˈeii cwintyjeeˈñê. 	 באמונה ברך יעקב את שני בני יוסף לפני מותו וישתחו על ראש המטה׃


¿Aa ticatseiyuˈ na ljoˈyu cwiluiindyo̱ ñequio Tsotya̱ya, ndoˈ jom ljoˈyu cwiluiiñê ñˈeⁿndyo̱ ja? Ñˈoom na matseina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ, nchii matseina̱ⁿya joonaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na jndo̱ˈ tsˈo̱o̱ⁿ nnco̱. Nquii Tsotya̱ na ñequiiˈcheⁿ mˈaaⁿñê ñˈeⁿndyo̱, nqueⁿ machˈeeⁿ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ cantyja ˈnaⁿya. 	 האינך מאמין כי אנכי באבי ואבי בי הוא הדברים אשר אדבר אליכם לא מנפשי אנכי דבר כי אבי השכן בקרבי הוא עשה את המעשים׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwilayuˈ tyˈecwintyjeeˈna ndiocheⁿ nacañomˈm. Quia joˈ teicantyjaaⁿ, tjaquieˈnnaaⁿˈaⁿ quiiˈ tsjoom. Ndoˈ teincoo cwiicheⁿ xuee jlueeⁿˈeⁿ tjaaⁿ ñˈeⁿ Bernabé tsjoom Derbe. 	 ויסבו אתו התלמידים ויקם ויבא העירה וממחרת יצא אל דרבי הוא ובר נבא׃


Quia joˈ jndyolcweˈ Jesús na mˈaⁿ ndyee naⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ ljeiiⁿ na cwindana. Tsoom nnom Pedro: —Aa ndiˈ Simón, ¿aa waˈtsuˈ? ¿Aa maxjeⁿ tîcanda̱a̱ nntsaˈ na ticatsuˈ meiⁿ ñeˈcwii hora? 	 ויבא וימצאם ישנים ויאמר אל פטרוס שמעון התישן הכי לא יכלת לשקד שעה אחת׃


Cantyja ˈnaaⁿˈ jom jndyendye nnˈaⁿ tsjaaⁿ Israel nlcweˈ nˈomna jo nnom Ta Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaana. 	 ורבים מבני ישראל ישיב אל יהוה אלהיהם׃


Watsˈomˈñeeⁿ waa cwii leirooˈnaˈ na jndyunaˈ Salomón. Joˈ joˈ tquiontyjaaˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwityueneiiⁿna. Ee tsˈaⁿ na tcoˈyanaˈ ncˈee joˈ joˈ tiñeˈcaˈñeeⁿ Pedro ñequio Juan. 	 ויהי הוא מחזיק בפטרוס וביוחנן וירץ אליהם כל העם אל האולם הנקרא אולם של שלמה וישתוממו׃


quia joˈ jom na tqueeⁿˈñê ˈo, nncjaantyjaaⁿˈaⁿ ˈu, nntsoom njomˈ: “ˈU quiaaˈ na tsaⁿmˈaaⁿ nncjom yuu na wacatyeⁿˈ.” Quia joˈ nluiˈjnaaⁿˈndyuˈ na nncjaˈcajmaⁿˈ sula̱ na macanda̱. 	 ובא הקרא אותך ואותו ואמר אליך פנה מקום לזה ואז תקום בכלמה לקחת את המקום האחרון׃


Tsoom nnom Jesús: —Xeⁿ mayuuˈcheⁿ cwiluiindyuˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom, cwa cjuˈndyuˈ jo nacje. Ee luaa matso ñˈoom ˈnaaⁿˈaⁿ: Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nñequiaaⁿ ˈu luee ángeles cwentaaⁿˈaⁿ na calˈana cwenta ˈu. Ndoˈ nntyjeeˈ lueena ˈu cha tincjaacañjom ljo̱ˈ ncˈeˈ. 	 ויאמר אליו אם בן האלהים אתה התנפל למטה כי כתוב כי מלאכיו יצוה לך ועל כפים ישאונך פן תגף באבן רגלך׃


Tso patrom nnoom: “ˈU moso ˈnaⁿya, ya saˈ. Tquiooˈ na tjooˈ tsˈomˈ ndoˈ na seicanda̱ˈ. Meiiⁿ cweˈ cwii tsˈiaaⁿ na cachjoo sa̱a̱ ˈu seicanda̱ˈ. Jeˈ nlqua̱a̱ⁿya ˈu na tˈmaⁿti tsˈiaaⁿ nntseixmaⁿˈ. Ndoˈ na luaaˈ wendyo̱ nncˈo̱o̱ⁿya na neiiⁿya.” 	 ויאמר אליו אדניו כן העבד הטוב והנאמן כי במעט נאמן היית ועל הרבה אפקידך בוא אל שמחת אדניך׃


Luaaˈ waa na sˈaaⁿ na tjacañjoomˈñe tsˈaⁿ cha ticatseitiuu tsˈaⁿ na ya nncˈoomñe meiiⁿ ticañˈeⁿ cwii joonaˈ. Ee tqueeⁿ nmeiⁿˈ cha cateiˈjndeiindyenaˈ cwii cwii nnom seiiˈa na tjachuiiˈnaˈ. 	 למען לא תהיה מחלקת בגוף כי אם ידאגו כל האברים יחד זה לזה׃


na meiⁿcwii tintseicatyˈuenaˈ ˈo ljoˈ na nlˈa nnˈaⁿ na jndoona ˈo. Na nlˈaˈyoˈ na ljoˈ, nntseixmaⁿnaˈ cwii ˈnaaⁿ nda̱a̱ joona na nntsuundyena, sa̱a̱ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ tseixmaⁿnaˈ cwii ˈnaaⁿ na nñequiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nluiˈnˈmaaⁿndyoˈ. 	 ואינכם חרדים מאומה מפני המתקוממים אשר זאת להם אות לאבדם ולכם לישועתכם ומאת האלהים היא׃


Sa̱a̱ matso Jesús nda̱a̱yâ: —Luaa waa na matseijomnaˈ nantquie ˈnaⁿya, na catsˈaaya yuu na lˈue tsˈom nqueⁿ na jñoom ja, hasta na jnda̱ jnda̱a̱ˈ tsˈiaaⁿ na tyˈioom ja. 	 ויאמר אליהם ישוע מאכלי הוא לעשות רצון שלחי ולהשלים מעשהו׃


Ndoˈ ntyˈiaya tsjoom Jerusalén xco, tsjoom na ljuˈ cwiluiiñe. Jnaⁿnaˈ cañoomˈluee na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, tycwiˈnaˈ chaˈcwijom cwii yuscundyua na manncoco ñˈeⁿ saaˈ. 	 וארא את העיר הקדושה ירושלים החדשה ירדת מאת האלהים מן השמים נכונה ככלה המקשטת לבעלה׃


Sa̱a̱ chaˈxjeⁿ juu jnda Abraham na tuiiñe chaˈxjeⁿ meiⁿquia tsˈaⁿ, tyocoˈweeⁿˈeⁿ Isaac na tuiiñe ncˈe Espíritu Santo, maluaaˈ waa jeˈ. 	 וכאשר הנולד לפי הבשר אז היה רדף את הנולד לפי הרוח כן הוא גם עתה׃


Ndoˈ mati tsoom: —Juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, ¿ljoˈ ñˈeⁿ matseijomnaˈ? Ndoˈ ¿ljoˈ ñˈeⁿ nlajo̱o̱ⁿˈa na mˈmo̱ⁿnaˈ chiuu jaawitˈmaⁿ cantyja na matsa̱ˈntjoom? 	 ויאמר אל מה נדמה את מלכות האלהים ובאי זה משל נמשילנה׃


’Joˈ chii matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, Tyˈo̱o̱tsˈom nntseitˈmaⁿ tsˈoom chaˈtso jnaⁿ na cwilaˈxmaⁿ nnˈaⁿ ñequio chaˈtso ñˈomntjeiⁿ na cwiluena. Sa̱a̱ meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na matseineiⁿ ñˈoom wiˈ nacjooˈ Espíritu Santo, tsaⁿˈñeeⁿ xocatseitˈmaⁿ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 על כן אני אמר לכם כל חטא וגדוף יסלח לאדם אך גדוף הרוח לא יסלח לאדם׃


Cwii tsˈaⁿ na matseiyuˈ, quia nljeii cwii xˈiaaˈ na matseiyuˈ na matseitjo̱o̱ñe tsaⁿˈñeeⁿ cwii nnom jnaⁿ na nchii wjaañˈoomnaˈ juu na nntsuuñe, macaⁿnaˈ na caⁿ tsaⁿˈñeeⁿ cwii naya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ jom nñequiaaⁿ na nncwandoˈ añmaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ. Waa jnaⁿ na wjaañˈoomnaˈ tsˈaⁿ na nntsuuñe, tjaaˈnaⁿ nasei meiⁿ cwii caⁿ tsˈaⁿ ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ. 	 איש כי יראה את אחיו חוטא חטאת אשר לא למות שאל ישאל בעדו ויתן לו חיים לכל אשר חטאו לא למות הן יש חטא למות על זה לא אמר לשאל בעדו׃


Mañˈeⁿ Judas Iscariote, jnda Simón, juu mawaa xjeⁿ na nñequiaa cwenta Jesús. Tsaⁿˈñeeⁿ cwii jâ na tˈmaⁿ Jesús na calajomndyô̱ ñˈeⁿñê. 	 ויאמר אחד מתלמידיו הוא יהודה בן שמעון איש קריות העתיד למסרו׃


Quia joˈ tyoluena nnoom: —Jeeⁿ ˈu Ta, ñenquiiˈcheⁿ quiaaˈ tyooˈmeiⁿˈ nda̱a̱yâ. 	 ויאמרו אליו אדני תנה לנו תמיד את הלחם הזה׃


Quia joˈ aa nchii tsˈaⁿ egipto ˈu na nmeiiⁿndyo ñeseiweñe nacjooˈ gobiernom na seitjoom cwii ñequiee meiⁿ nnˈaⁿ na tia nnˈaⁿndye na tjachom joona ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom. 	 האם אינך המצרי אשר לפני הימים האלה העיר מרד והוציא המדברה ארבעת אלפים אנשי דמים׃


Naquiiˈ tmaaⁿˈñeeⁿ seixuaa cwii tsˈaⁿ, tso: —Ta, matsˈaaya tyˈoo njomˈ na cantyˈiaˈ ljoˈ matjom tiˈjndaaya, ee ñenqueⁿ tuiiñê. 	 והנה איש אחד מן העם צעק לאמר אנא רבי פנה נא אל בני כי יחיד הוא לי׃


Ja na cwiluiindyo̱ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom nchii jñoom ja quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ cha na catˈuiiya joona cantyja jnaaⁿna. Jom jñoom ja cha nnda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿndyena. 	 כי האלהים לא שלח את בנו אל העולם לדין את העולם כי אם למען יושע בו העולם׃


Ee chaˈtso nnˈaⁿ na mˈaⁿ watsˈiaaⁿ ñequio ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ, manquiuyana na mˈaaⁿya wˈaancjo ncˈe na majo̱ntyjo̱ya cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo. 	 עד אשר נגלו מוסרותי במשיח בכל שער המלך ולכל הנשארים׃


Jâ tyojndo̱o̱ˈâ ˈo ñequio na jnda nquiuuyâ ñˈeⁿndyoˈ chaˈxjeⁿ cwii yuscu na jeeⁿ wiˈ tsˈom ntseinda, ya cwenta machˈee joona. 	 אבל הלכנו לאט בתוככם כאמנת מפנקת את בניה׃


Quia joˈ quia na nntaˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱, ¿ˈñeeⁿ cwiindye joona na saaⁿˈaⁿ? Ee chaˈtso ntquieeˈndye naⁿˈñeeⁿ scuuna jom. 	 והנה בתחית המתים למי מהם תהיה לאשה כי היתה אשה לשבעה׃


Ee teiyo teiljeii ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na matsonaˈ: “Ncˈe na ja cwiluiindyo̱ na ljuˈ tsˈo̱o̱ⁿya, mati ˈo cˈomˈyoˈ na ljuˈ nˈomˈyoˈ.” 	 כי על כן כתוב והייתם קדשים כי קדוש אני׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na tîcˈom na jnda nquiu ncˈiaa, quia na nntuˈxeⁿndye nnˈaⁿ, tjaaˈnaⁿ ˈñeeⁿ nncˈoom na wiˈ tsˈom joona. Sa̱a̱ nnˈaⁿ na tˈom na wiˈ nˈom ncˈiaa, naⁿˈñeeⁿ nluiˈyana quia na nntuˈxeⁿndye nnˈaⁿ. 	 כי אין חסד בדין לאשר לא עשה חסד והחסד יתגאה על הדין׃


Ndoˈ seiˈtsˈo ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na tja̱ naquiiˈ ndaaluee, jndyaandyena joˈ joˈ. Ndoˈ añmaaⁿ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ na mˈaⁿ yuu na meindooˈ lˈoo, jndyaandyena joˈ joˈ. Quia joˈ chaˈtsondye naⁿˈñeeⁿ tuˈxeeⁿ joona cantyjati na jnda̱ ñelˈana. 	 ויתן הים את מתיו והמות והשאול נתנו את מתיהם וישפטו איש איש כמעשיהם׃


Quia cwitaˈwiˈna ˈo na mˈaⁿˈyoˈ cwii tsjoom, caluiˈyoˈ joˈ joˈ, catsaˈyoˈ cwiicheⁿ tsjoom. Ee ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱, tyooluiˈñˈeⁿ njoom ndyuaa Israel na nntjeiˈyuuˈndyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ ndoˈ ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee nncwja̱nndaˈa. 	 ואם ירדפו אתכם בעיר אחת נוסו לעיר אחרת כי אמן אמר אני לכם לא תכלו לעבר ערי ישראל עד כי יבוא בן האדם׃


Sa̱a̱ Festo tinquiaaⁿ ñˈoomˈm. Tsoom nda̱a̱na: —Pablo maxjeⁿ mˈaaⁿ pra̱so Cesarea ndoˈ ja tajndye cwii tjo̱o̱ na nncjo̱lcwa̱ˈa joˈ joˈ. 	 ויען אותם פסטוס כי עצור פולוס בקסרין וכי גם הוא ישוב שמה בקרוב׃


Jnda̱ chii tsaⁿ na jnda̱ we tocoom ñˈeⁿ scuuˈ xioom, ndoˈ mati jom tueeⁿˈeⁿ, tjaa ntseinaaⁿ ñˈeⁿ yuscuˈñeeⁿ. 	 ויקח אתה השני וימת גם הוא לא בנים׃


Joˈ chii matseiljeiya ñˈoomwaa ncˈe cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoom na mayuuˈ, nchii ncˈe na ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ juunaˈ, ndoˈ manquiuˈyaˈyoˈ na cwii ñˈoom cantu tijoom nnaⁿnaˈ naquiiˈ ñˈoom na mayuuˈ. 	 לא כתבתי אליכם יען כי לא ידעתם את האמת אך יען כי ידעתם אתה ואשר כל כזב איננו מן האמת׃


Nda̱a̱ joo nnˈaⁿ na cwitaˈntjom na ñeˈcatsˈaa Satanás xjeⁿ joona ndoˈ cwiljooˈndyetyeⁿna cantyja ˈnaⁿya hasta na macanda̱, nñequia najndeii na matseixmaⁿ na nntsa̱ˈntjomna nnˈaⁿ na cwii cwii ndyuaa. 	 והמנצח ושמר את מעשי עד עת קץ אתן לו שלטן על הגוים׃


Tyotsoom: —Calcweˈ nˈomˈyoˈ ee juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom mandyocwjeˈcañoomnaˈ ˈo. 	 שובו כי מלכות השמים הגיעה׃


Ndoˈ tsaⁿtya na matseiyuˈ macaⁿnaˈ na cˈoom na neiiⁿˈeⁿ xeⁿ na majuˈcje Tyˈo̱o̱tsˈom jom. Ee tsaⁿtya matseijomnaˈ jom chaˈna ljaaˈ ˈnaaⁿˈ tscojnda̱a̱ na tiyo ntyjanaˈ. 	 והעשיר יתהלל בשפלותו כי יעבר כציץ החציר׃


Ee ñˈoom na mayuuˈ tsˈaⁿ na tˈmaⁿti cwiluiiñe matioˈnaaⁿñê tsˈaⁿ na cjeti tseixmaⁿ. 	 והנה נכון הדבר כי הקטן יברך על ידי הגדול ממנו׃


Chaˈtsondye naⁿmˈaⁿˈ na tyolaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jndaaˈ na tjaweeˈ ntyjeeⁿ ñˈeⁿndyena. Sa̱a̱ tîcandaana ñˈoom na jnda̱ tsoom nda̱a̱na na nntsˈaaⁿ, 	 וכל אלה אף היתה להם העדות בגלל אמונתם לא קבלו את ההבטחה׃


Cwitana luantsa cantyja na tjeiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom joona ñequio lˈo̱ Moisés, tsaⁿ na ñejndiˈntjom nnoom, ndoˈ mati tana luantsa na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Catsmaⁿ na tjeiˈnˈmaaⁿñê joona. Matsonaˈ: ˈU Ta Tyˈo̱o̱tsˈom matseiˈxmaⁿˈñˈeⁿˈ chaˈtso nnom najnda̱. Jeeⁿ tˈmaⁿ tsˈiaaⁿ macheˈ, tjacantyja na ya joonaˈ. ˈU cwiluiindyuˈ na matsa̱ˈntjomˈ chaˈwaa tsjoomnancue. Chaˈtso cantyja ˈnaⁿˈ matseiˈxmaⁿˈ na matyˈiomyanaˈ ñequio na mayuuˈ. 	 וישירו את שירת משה עבד אלהים ושירת השה לאמר גדולים מעשיך ונפלאים יהוה אלהים צבאות צדק ואמת דרכיך מלך הגוים׃


Ndoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ nlaˈjndoona ˈo ncˈe na mˈaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya. Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na tyeⁿ cwiljooˈñe ñˈeⁿndyo̱ hasta na macanda̱, tsaⁿˈñeeⁿ nluiˈnˈmaaⁿñê. 	 והייתם שנואים לכל אדם למען שמי והמחכה עד עת קץ הוא יושע׃


’Joˈ chii xeⁿ nntso cwii tsˈaⁿ nda̱a̱ˈyoˈ: “Cantyˈiaˈyoˈ ljo mˈaaⁿ nquii na cwiluiiñe Cristo”, oo nntso tsˈaⁿ: “Cantyˈiaˈyoˈ, laˈñeⁿ mˈaaⁿ”, tilayuˈyoˈ ñˈoomˈñeeⁿ. 	 וכי יאמר אליכם איש בעת ההיא הנה פה המשיח או הנו שם אל תאמינו׃


Ee tsˈaⁿ na ticˈoomˈ tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ nnˈaaⁿˈ na tjawitquio̱o̱ˈ, majndeiiticheⁿ nnˈaaⁿˈ nquii, tsaⁿˈñeeⁿ macwjiˈñê na matseiyuˈya tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na ljoˈ machˈeeⁿ wiˈñetyeeⁿ nchiiti tsˈaⁿ na tyootseiyuˈ. 	 אבל מי שלא יפרנס את קרוביו וביותר את בני ביתו כפר באמונה והוא גרוע מאשר איננו מאמין׃


Jom nluiitˈmaⁿñê. Nntseicajndyunaˈ jom Jnda nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na mˈaaⁿ nandyeticheⁿ. Ndoˈ nñequiaaⁿ na nluiiñe rey chaˈxjeⁿ ñeseixmaⁿ David na tyotsa̱ˈntjom. 	 והוא גדול יהיה ובן עליון יקרא ויהוה אלהים יתן לו את כסא דוד אביו׃


sa̱a̱ cantyja ˈnaaⁿˈ cwiicheⁿ luaaˈ macaⁿnaˈ na nncwando̱ˈtya̱ cha cateijndeiinaˈ ˈo. 	 אבל לעמד עוד בבשר צריך יתר בעבורכם׃


Chaˈxjeⁿ yoˈndaa na ˈndaandye cwilˈueena ndaatsuuˈ tsondyeena, cjooˈ nˈomˈyoˈ na calˈueˈyoˈ ndaatsuu ñequiiˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu, cha cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nntsanajnda̱ˈyoˈ na laxmaⁿˈyoˈ nnˈaⁿ na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom, 	 וכעללים אשר מקרוב נולדו התאוו לחלב השכלי והזך למען תגדלו בו׃


ˈNaaⁿ na cwiluii ntjaaⁿ yoˈndaa naⁿnom nda nnˈaⁿ judíos jnda tseixmaⁿnaˈ xeⁿ matseicanda̱ˈ ljeii na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Moisés. Sa̱a̱ xeⁿ matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ nnom ljeiiˈñeeⁿ matyˈiomnaˈ cantyja ˈnaⁿˈ chaˈcwijom na tîcaluii ˈnaaⁿˈñeeⁿ ˈu. 	 הן המילה מועילה אם תשמר את התורה אבל אם עבר אתה את התורה אז מילתך היתה לך לערלה׃


Malaaˈtiˈ chaˈtso ntquieeˈndye naⁿnomˈñeeⁿ tuncona ñequio yuscuˈñeeⁿ ndoˈ majoˈti quia tja̱na, tjaaˈnaⁿ ndana ñˈeⁿñe. Ndoˈ na macanda̱ tueˈto yuscuˈñeeⁿ. 	 ויקחוה כל השבעה ולא השאירו אחריהם זרע ואחרי מות כלם מתה גם האשה׃


Tacalˈaˈyoˈ na jeeⁿ cwijaaweeˈ nˈomˈyoˈ na luaaˈ tsjo̱o̱ ee nncueˈntyjo̱ xjeⁿ na chaˈtso lˈoo na tooˈndye ndeiˈluaa, nndyena jndyeya. 	 אל תתמהו על זאת כי הנה שעה באה אשר כל שכני קבר את קולו ישמעון׃


Jaa mˈaaⁿya na candyaˈ nˈo̱o̱ⁿya Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe jom tyˈoomjñeeⁿ na candyaˈ tsˈoom jaa. 	 אנחנו אהבים אתו כי הוא קדם לאהבה אתנו׃


ˈO na lˈue nˈomˈyoˈ na ñeˈcˈomˈyoˈ na cje ˈnaaⁿˈ ljeii na tqueⁿ Moisés, canduˈyoˈ no̱o̱ⁿ: ¿Aa tyoondyeˈyoˈ chiuu matso juunaˈ? 	 אמרו לי אתם החפצים להיות משעבדים לתורה הלא שמעתם את התורה׃


Ee ˈu mantyjiˈyaˈ chaˈtso costumbre na cwilˈaa jâ nnˈaⁿ judíos ñequio chaˈtso ñˈoom na tileicatjoomˈ mˈmaaⁿyâ. Joˈ chii matsˈaa tyˈoo njomˈ na cˈoomˈ na tˈmaⁿ tsˈomˈ na nndiˈ ñˈoom na nntsjo̱o̱. 	 כי אתה ידע היטב כל המנהגים והשאלות אשר בין היהודים ועל כן אשאלה מאתך לשמע אתי כארך רוחך׃


Quia joˈ Pedro matsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ: —Catsuˈ no̱o̱ⁿ, ¿aa mayuuˈ na laaˈtiˈndyo nda̱a̱ˈyoˈ tyuaaˈyoˈ? Ndoˈ matso tsaⁿˈñeeⁿ nnoom: —Mayuuˈ na laaˈtiˈ. 	 ויען פטרוס ויאמר אליה אמרי לי הבמחיר הזה מכרתם את השדה ותאמר כן במחיר הזה׃


Sa̱a̱ Marta, tileicaluiˈñê na jeeⁿ matseinˈoomˈñê. Tjantyjaaⁿˈaⁿ Jesús, tsoom nnom: —Ta, ¿aa mandoˈ na ñenco̱ maˈndii nomtyjo̱ na catseiˈnˈo̱o̱ⁿˈndyo̱? Catsuˈ nnoom na cateijneiⁿ ja. 	 ומרתא יגעה ברב שרותה ותגש ותאמר הלא תשים על לבך אדני אשר אחותי עזבתני לשרת לבדי אמר נא אליה ותעזר לי׃


Sa̱a̱ ja, ¿ˈñeeⁿ cwiluiindyo̱ na jndaˈjom nncuˈ na cwiluiindyuˈ tsondyee quii Ta na matsa̱ˈntjom ja tyjeeˈcañoomˈ jndyocandoˈ ja? 	 ומאין לי זאת אשר אם אדני באה אלי׃


Xmaⁿñe nomnnˈaaⁿya Prisca ñequio saaⁿˈaⁿ Aquila, mati nnˈaⁿ waaˈ Onesíforo. 	 שאל לשלום פריסקה ועקילס ובית אניסיפורוס׃


Meiⁿ tintyˈueena, catˈmo̱o̱ⁿna na cwilaˈcanda̱a̱na nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, cha cantyja ˈnaaⁿna nleitquiooˈ na jeeⁿ neiⁿncooˈ tseixmaⁿ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na macwjiˈnˈmaaⁿñê jaa. 	 ולא ימעלו מעל כי אם יראו כל אמונה טובה למען יפארו בכל את לקח אלהינו מושיענו׃


Juu na cwilatycwiˈndyoˈ cantyja ˈnaⁿˈyoˈ tilˈaˈyoˈ cweˈ ñequio ˈnaⁿ na cwiwitquiooˈ chaˈna cwilaˈtycwiˈyoˈ soonqueⁿˈyoˈ, ˈnaⁿ na tuiinaˈ ñequio sˈom cajaⁿ oo liaa na jeeⁿ chjoom. 	 ופארכן אל יהי מבחוץ במחלפות שער ועדי זהב ולבישת מחלצים׃


Maluaaˈ nntjom tsˈaⁿ na tomti ñjom tsˈom na matseitˈue ˈnaaⁿˈ. Sa̱a̱ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom tseixmaⁿ na jñeeⁿˈñe. 	 זה חלק האצר לו אצרות ולא יעשיר באלהים׃


Jeeⁿ jndeii tyolaˈxuaana jluena: —ˈO re nnˈaaⁿya Israel cateiˈjndeiˈyoˈ jâ ee luaa tsˈaⁿ na ñetonom chaˈtso njoom. Tyotseineiiⁿ ñˈoom nacjoo chaˈtsondyo̱ ñequio nacjooˈ ljeii na tqueⁿ Moisés, ndoˈ nacjooˈ watsˈom tˈmaⁿwaa. Ndoˈ nchii macanda̱ luaaˈ, mati jnda̱ jndyochom ntˈom nnˈaⁿ na nchii judíos naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿwaa. Joˈ na jnda̱ seitsˈiaaⁿñê juunaˈ na matseixmaⁿnaˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויצעקו לאמר אנשי ישראל עזרו זה הוא האיש המלמד את כל אדם אשר בכל הארץ סרה על העם הזה ועל התורה ועל המקום הזה וגם הביא אל המקדש אנשים יונים ויחלל את המקום הקדוש הזה׃


’Ja tjaaˈnaⁿ ñomtiuu tseixmaⁿya. Mañequiaya na calaˈxmaⁿˈyoˈ juunaˈ naquiiˈ nˈomˈyoˈ. Juu na mañequia na cwicandaˈyoˈ tˈmaⁿti tseixmaⁿnaˈ, nchiiti juu na tjaa ñomtiuu cˈom nnˈaⁿ na mañequiaa tsjoomnancue. Tiñeˈquiandyoˈ na nntseiñˈeeⁿˈñenaˈ nˈomˈyoˈ ljoˈ cwii nntjomˈyoˈ meiⁿ tilaˈcatyuendyoˈ. 	 שלום אניח לכם את שלומי אתן לכם לא כאשר יתן העולם אנכי נתן לכם אל יבהל לבבכם ואל יחת׃


Xeⁿ quia na matseineiⁿˈ ñˈoom na tjachuiiˈ matseitˈmaaⁿˈndyuˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ˈu mañequiaaˈ na quianlˈuaaⁿˈaⁿ ñequio na xcweeˈya tsˈomˈ, sa̱a̱ tsˈaⁿ na ticatseiˈno̱ⁿˈ ñˈoom na matseineiⁿˈ, ¿chiuu nntsˈaayuu na nntso Amén? ee cha ntyjii ñˈoom na matseineiⁿˈ. 	 כי אם תברך ברוח איך יענה העמד נמצב ההדיוט אמן על הודיתך באשר לא ידע מה אתה אמר׃


Ñequio na neiⁿˈyoˈ catoˈñoomˈnndaˈyoˈ jom chaˈna cwii tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈeⁿ Ta Jesús ndoˈ ñequiiˈcheⁿ calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ nnˈaⁿ na laxmaⁿ chaˈna jom. 	 על כן קבלהו באדנינו בכל שמחה והוקירוט אנשים כמהו׃


Juu ñˈoomwaaˈ ljoˈyu tseixmaⁿnaˈ ñequio ñˈoom na tyolaˈljeii profetas. 	 ולזאת מסכימים דברי הנביאים ככתוב׃


Ndoˈ tilˈaˈyoˈ cwii nnom na nntseichjooˈnaˈ tsˈom Espíritu Santo na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom, nquii na ñequio juu tyˈioom sa̱yo ˈo, cha jndaaˈ ˈñeeⁿ ˈo xuee quia na nnluiˈnˈmaaⁿndyeñˈeⁿ nnˈaⁿ. 	 ולא תעצבו את רוח הקדש של אלהים אשר נחתמתם בו אל יום הגאלה׃


Joˈ chii chaˈxjeⁿ na tqueⁿtyeⁿ Tsotya̱ya ñˈoom na ja nntsa̱ˈntjo̱ⁿ, malaaˈtiˈ maqua̱ⁿ na ˈo nntsa̱ˈntjomˈyoˈ. 	 לכן אני מנחיל אתכם כאשר הנחילני אבי את המלכות׃


Jnda̱ chii tsoom nda̱a̱na: —Joo na cwinaaⁿˈ naquiiˈ tsˈom tsˈaⁿ cwilˈanaˈ na tilˈueñê jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאמר היצא מן האדם הוא מטמא את האדם׃


Ee nnˈaⁿ na cwinda, natsjom cwindana, ndoˈ nnˈaⁿ na cwicandyee, natsjom cwindyeena, 	 כי הנרדמים הם בלילה נרדמים והמשתכרים משתכרים בלילה׃


Joˈ chii Pilato seicandyaañê Barrabás chaˈxjeⁿ na taⁿ nnˈaⁿ. Ndoˈ sa̱ˈntjoom na calaˈseiˈ sondaro ˈnaaⁿˈaⁿ Jesús. Jnda̱ joˈ tquiaaⁿ juu lueena na catyˈioomna juu tsˈoomˈnaaⁿ. 	 אז פטר להם את בר אבא ואת ישוע הכה בשוטים וימסר אותו להצלב׃


Joˈ chii ˈo nnˈaⁿya, caljooˈndyoˈtyeⁿˈyoˈ ñequio ñˈoom na ñetˈmo̱o̱ⁿyâ nda̱a̱ˈyoˈ ñequio carta na jlaˈcwano̱o̱ⁿyâ na mˈaⁿˈyoˈ, tintsuuˈ nˈomˈyoˈ joonaˈ. 	 לכן אחי עמדו והחזיקו בקבלות אשר למדתם אם בדברנו אם באגרתנו׃


cha na chaˈtsondyoˈñˈeⁿˈyoˈ ñequio ñecwii jndyeeˈyoˈ na nlaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom Tsotye nquii Ta Jesucristo. 	 אשר תכבדו בנפש אחת ובפה אחד את האלהים אבי אדנינו ישוע המשיח׃


Majom na nntsˈaaⁿ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom quia na jnda̱ ˈndiinaˈ ja, ee maxjeⁿ mˈaaⁿ cwii tjo̱o̱cheⁿ na nluiindyo̱. Ja meiⁿ cweˈ na nndiˈntjo̱ⁿya nnoom tilˈuendyo̱. 	 הוא הבא אחרי אשר היה לפני ואני נקלתי מהתיר שרוך נעליו׃


Majoˈ matsˈaaya naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ. Jnda̱ tqueⁿljuˈndyo̱ chaˈxjeⁿ costumbre na cwilˈaayâ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Nchii na jeeⁿ jndye nnˈaⁿ mˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱ ndoˈ meiⁿ nchii cˈuaa ndyueena na cwilaˈntjaˈndyena. Sa̱a̱ jnda̱ na tqueⁿljuˈndyo̱ cwanti nnˈaⁿ judíos na jnaⁿ ndyuaa Asia jliuna ja joˈ joˈ. 	 ואהי מטהר במקדש לא בהמון עם ולא במהומה וכן מצאוני אנשים יהודים מאסיא׃


Ndoˈ taticanda̱a̱ˈ nˈom nnˈaⁿ saduceos na cwii nntaˈxˈeetina nnoom. 	 ולא ערבו עוד את לבם לשאל אותו דבר׃


Ncˈe na luaaˈ waa, ja na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee waa na matseixmaⁿya na nntsjo̱o̱ ljoˈ calˈa nnˈaⁿ xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya. 	 כי בן האדם הוא גם אדון השבת׃


Tˈo̱ Jesús cwii ñˈoom na cweˈ tjañoomˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ. Tsoom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye na macoco tsˈaⁿ ¿aa matyˈiomnaˈ na nlaˈcwejndoˈndyena yocheⁿ na ndii ñˈeⁿ tsaⁿsˈaˈñeeⁿ ñˈeⁿndyena? Cantyjati xuee na mˈaaⁿ ñˈeⁿndye naⁿˈñeeⁿ na cwiwitˈmaaⁿˈ na tocoom, ticatsonaˈ na nlaˈcwejndoˈndyena. 	 ויאמר אליהם ישוע איך יוכלו בני החפה לצום בעוד החתן עמהם כל ימי היות החתן עמהם לא יוכלו לצום׃


ˈÑeeⁿ juu na niom lueˈ nˈom luaˈqui na nndii, candii. 	 כל אשר אזנים לו לשמע ישמע׃


Quia joˈ tso Jesús nnoom: —Ndiˈ nntsjo̱o̱, meiⁿcwii tsˈaⁿ ticatsuˈ nnom chiuu waa na tuii. Sa̱a̱ cjaˈ, cjaˈtseicaˈmo̱ⁿndyuˈ nnom tyee, ndoˈ quiaaˈ quiooˈ nnoom na tseixmaⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ na sa̱ˈntjom Moisés. Luaaˈ catsaˈ cha caluiˈyuuˈnaˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ na jnda̱ nˈmaⁿˈ. 	 ויאמר אליו ישוע ראה פן תספר לאיש כי אם לך לך והראה אל הכהן והקרב את הקרבן אשר צוה משה לעדות להם׃


Jnda̱ tuii na luaaˈ, jluiˈ Jesús joˈ joˈ. Ljeiiⁿ cwii tsaⁿcoˈñom sˈom na jndyu Leví. Wacatyeeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ wˈaa yuu na cwiˈoocatioom nnˈaⁿ sˈom tsˈiaaⁿnda̱a̱na cwentaaˈ gobiernom. Quia joˈ tsoom nnom tsaⁿˈñeeⁿ: —Candyoˈntyjo̱ˈ naxa̱ⁿˈa. 	 ויהי אחרי כן ויצא וירא מוכס ושמו לוי יושב בבית המכס ויאמר אליו לכה אחרי׃


Mañequiaa Ta Jesús na neiⁿya na cwijaañjoomˈnndaˈ nˈomˈyoˈ ja. Nchii na matsjo̱o̱ na jnda̱ tsuuˈ nˈomˈyoˈ ja, cweˈ na tîcjuˈnaaⁿñenaˈ na nnteijndeiˈtiˈyoˈ ja. 	 ואני שמחתי מאד באדנינו כי עתה הפעם החלפתם כח להשגיח עלי וגם משגיחים הייתם עד כה אך לא עלתה בידכם׃


Ee manquiiti Jesús nnaaⁿ cañoomˈluee, jndeiiˈ ñˈoom na nntsa̱ˈntjoom, ndoˈ nndyocueeⁿ, xjeⁿˈñeeⁿ nleicˈuaa jndyeeˈ ángel na cwiluiitquieñe ndoˈ mati ndu ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Quia joˈ joo nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ na ñejlaˈyuˈ ñˈeⁿ Jesús, joona najndyee nntaˈndoˈxcona. 	 כי הוא האדון ירד מן השמים בתרועה בקול שר המלאכים ובשופר אלהים ואז יקומו ראשונה המתים במשיח׃


Manquiuuyaayâ na luaaˈ waa ee cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿyâ Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe Cristo. 	 וכזה בטחוננו באלהים על ידי המשיח׃


Ndoˈ neiⁿya na ticˈo̱o̱ⁿya joˈ joˈ quia na tueeⁿˈeⁿ cha na nlayuˈyoˈ. Jeˈ cjaaya na mˈaaⁿ. 	 ושמח אני בגללכם כי לא הייתי שם למען תאמינו ועתה נסעה ונלכה אליו׃


na nchii ñeseixmaaⁿ tyee ncˈe na mawaa ljeii na matseijndaaˈñenaˈ cwaaⁿ tsjaaⁿ nnˈaⁿ nlaˈxmaⁿna ntyee, sa̱a̱ ncˈe na waa najndeii na wandoˈ na tijoom catyuiiˈ. 	 אשר איננו על פי חקת בשר ודם אלא על פי כח חיים בלתי נפסקים׃


Ee tsˈaⁿ na machˈee tsˈiaaⁿ ñˈeⁿ tsˈocachu, nqueⁿ ntyjeeⁿ ljoˈ tsˈiaaⁿ na ñeˈcatsˈaaⁿ ñˈeⁿ joonaˈ. Mañˈeⁿ tsˈoˈñeeⁿ nntsˈaaⁿ cwii xuaa na yaticheⁿ oo cwii na cweˈ cwantindyo. 	 אם אין רשות ליצר על החמר לעשות מגלם אחד כלי אחד לכבוד ואחד לקלון׃


Ndoˈ tsoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê: —¿Chiuu na jeeⁿcheⁿ tyueˈyoˈ? ¿Aa maxjeⁿ tjo̱o̱cheⁿ na nlayuˈya nˈomˈyoˈ? 	 ויאמר אליהם למה ככה אתם חרדים איך אין לכם אמונה׃


Sa̱a̱ matso Jesús nnoom: —Cjaˈ ee jnda̱ tjeiiˈndyo̱ jom na nntseineiiⁿ cantyja ˈnaⁿya jo nda̱a̱ nnˈaⁿ ntˈomcheⁿ ndyuaa ñequio nnˈaⁿ na cwitsa̱ˈntjom joona, ndoˈ mati nda̱a̱ nnˈaⁿ Israel. 	 ויאמר אליו האדון לך כי כלי חפץ הוא לי לשאת את שמי לפני גוים ומלכים ולפני בני ישראל׃


Ndoˈ mati xeⁿ nntso tsuaˈqui tsˈaⁿ: “Ncˈe na nchii cwiluiindyo̱ tsˈomnnom tsˈaⁿ, joˈ chii ticatˈuiindyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ seiiˈ tsˈaⁿ.” Meiiⁿ na luaaˈ nntso tsuaˈqui tsˈaⁿ, sa̱a̱ tiyuuˈ na ljoˈ. Maxjeⁿ tˈuiiˈnaˈ tsˈaⁿ. 	 ואם תאמרו האזן אינני עין על כן אינני מן הגוף הבעבור זאת איננה מן הגוף׃


Cwiicheⁿ cwii ndiiˈ tjeiˈñe Pedro mana tjeiˈyom xueeˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Tsoom: —Ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom na ticwajnaⁿˈa tsaⁿmˈaaⁿˈ. 	 ויוסף לכחש וישבע לאמר לא ידעתי את האיש׃


Cweˈ ncˈe joˈ, tîconom xcweyaaⁿ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ judíos. Joˈ chii jluiiˈâ tsˈo̱ndaa Judea ñˈeⁿñê, saayâ cwii tsjoom chjoo na jndyu Efraín. Tsjoomˈñeeⁿ candyooˈ mˈaaⁿnaˈ ñequio ndyuaa na tjaa nnˈaⁿ cˈoom. Tˈo̱o̱ⁿyâ ñˈeⁿñê joˈ joˈ cwantindyo xuee. 	 על כן לא התהלך ישוע עוד בתוך היהודים בגלוי כי אם סר משם לארץ הקרובה אל המדבר אל עיר עפרים ויגר שם עם תלמידיו׃


Jnda̱ joˈ tquieˈcañom ntˈom nnˈaⁿ saduceos namˈaaⁿ Jesús. Joona nnˈaⁿ na cwilue na xocataˈndoˈnndaˈ nnˈaⁿ. 	 ויקרבו אנשים מן הצדוקים הכפרים בתחית המתים וישאלהו לאמר׃