Sa̱a̱ ntˈomndye joona tyˈentyjaaˈna nnˈaⁿ fariseos. Tyoluena chiuu ntyˈiaana na sˈaa Jesús. 	 ומקצתם הלכו אל הפרושים ויגידו להם את אשר עשה ישוע׃


Ñˈoom na jnda̱ tsjo̱o̱ luaaˈ nda̱a̱ˈyoˈ, juunaˈ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ na chaˈtsondyoˈ, ñeˈquiiˈcheⁿ cˈomˈcˈeendyoˈ. 	 ואת אשר אמרתי לכם אמר אני לכל שקדו׃


Tˈo̱ tsaⁿˈñeeⁿ nda̱a̱na, matsoom: —Jeeⁿcheⁿ ndyaˈ cjaaweeˈ tsˈo̱o̱ⁿ na luaaˈ, na ˈo ticaliuˈyoˈ yuu jnaⁿyom, ndoˈ jnda̱ tquiaaⁿ na ya mantyˈiaya. 	 ויען האיש ויאמר אליהם זאת היא הפלא ופלא כי לא ידעתם מאין הוא והוא פקח את עיני׃


ee ˈo cwilˈueˈyoˈ cwii na maˈmo̱ⁿnaˈ quia matseina̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ, matseineiⁿ nquii Cristo. Ee quiiˈntaaⁿˈyoˈ nchii cwiluiiñê na tijneiⁿ na nntˈueiiⁿ ˈo. Nqueⁿ waa najneiⁿ quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 יען בקשכם לבחן את המשיח המדבר בי אשר איננו חלש לכם כי אם גבור הוא בתוככם׃


Jeeⁿ cjaaweeˈ nˈomna na nlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ joona quia cwiwincwindyena tsˈom nataa yuu na jndooˈ nnˈaⁿ. Ndoˈ lˈue nˈomna na nlue nnˈaⁿ na maestro joona. 	 ואת שאלות שלומם בשוקים ואת אשר יקראו להם בני האדם רבי רבי׃


Ee jom canda̱a̱ˈya nnda̱a̱ nñequiaaⁿ chaˈtso na macaⁿnaˈ ˈo hasta waljooˈcheⁿ na nleilˈueeˈndyoˈ, ndoˈ mati nnda̱a̱ nnteijndeiˈyoˈ ntˈomcheⁿ. 	 ואלהים יכל להשפיע עליכם כל חסד עד כי יהיה לכם בכל עת די ספוקכם בכל ותותירו בכל מעשה טוב׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —¿Aa maxjeⁿ mati ˈo tilaˈno̱ⁿˈyoˈ? ¿Aa tiqueⁿˈyoˈ cwenta na tjaaˈnaⁿ cwii nnom nantquie na cwicwaˈ nnˈaⁿ na juunaˈ nntsˈaanaˈ na tilˈueñe tsˈaⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 ויאמר אליהם האף אתם חסרי בינה הלא תשכילו כי כל הבא את תוך האדם מחוצה לו לא יטמאנו׃


Ticwintqueⁿˈyoˈ na ñequiiˈcheⁿ cwilaneiⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Cˈoomˈya nˈomˈyoˈ na cwilˈaˈyoˈ na ljoˈ. Ndoˈ ñequiiˈcheⁿ quiaˈyoˈ na quianlˈuaaⁿˈaⁿ. 	 התמידו בתפלה ושקדו בה בתודה׃


Meiⁿcwiindyoˈ ˈo tincˈoomˈ tsˈom na ñeˈtomti chiuu waa na wjaawinom nquii. Mati cˈoomˈ nˈomˈyoˈ chiuu nnteijndeiinaˈ ncˈiaaˈyoˈ. 	 כל אחד אל ידאג לאשר לו לבדו כי אם גם לאשר לחברו׃


Quia cwintyˈiaˈyoˈ na jnda̱ macwicaluiˈ tscooˈnaˈ, cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ na jnda̱ teindyooˈ ncueesuaˈ. 	 כי תראו אתם מוציאים את פרחם הלא ידעתם כי קרב הקיץ׃


Mati teiljeii ñˈoom naquiiˈ cwiicheⁿ salmo na ndooˈ matseineiⁿ nquii Jesús. Matsonaˈ: “ˈU xonquiaaˈ na nnto̱ˈndyo̱ ee na cwiluiindyo̱ tiˈjndaˈ na ljuˈ tsˈo̱o̱ⁿya jo njomˈ.” 	 על כן הוא אמר גם במקום אחר לא תתן חסידך לראות שחת׃


Ndoˈ na lˈana na ljoˈ, seicanda̱a̱ˈñenaˈ na matso ljeii ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom: “Seicañˈeⁿyuunaˈ jom quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na wiˈndye.” 	 וימלא הכתוב האמר ואת פשעים נמנה׃


Tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ naquiiˈ lanˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos, ndoˈ chaˈtso nnˈaⁿ jeeⁿ tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena jom. 	 והוא היה מלמד בבתי כנסיותיהם ויהללהו כלם׃


Quia na tquiena nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ jluena: —Nnˈaⁿ judíos mˈaⁿ, cwitjaaˈndyena tiaˈ nnˈaⁿ tsjoomya. 	 ויביאום אל השרים ויאמרו האנשים האלה עכרים את עירנו והם יהודים׃


Joˈ chii ncˈe na jnda̱ tqueⁿnaˈ na cwiluiindyo̱ nnˈaⁿ na tjaa jnaⁿ cwicolaxmaaⁿya ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, jnda̱ ljoya tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyo̱ ncˈe nquii Jesucristo na cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom jaa. 	 לכן אחרי נצדקנו באמונה שלום לנו עם האלהים באדנינו ישוע המשיח׃


Tincˈomˈyoˈ na jeeⁿ jndyendyoˈ na ñeˈcatˈmo̱ⁿˈyoˈ nda̱a̱ nnˈaⁿ, ee manquiuˈyoˈ na jaa na cwitˈmo̱o̱ⁿya majaaˈti mˈaaⁿnaˈ nacjooya quia na nleijndaaˈ jnaaⁿya ñˈeⁿ nnˈaⁿ. 	 אחי אל יהיו רבים מכם למורים באשר ידעתם כי בזאת נכביד עלינו את הדין׃


Jnda̱ chii cwinduˈyoˈ: “Xeⁿ jaa mamˈaaⁿya ncuee na ñetˈom welooya teiyo, tixocalajomndyo̱ na jlaˈcwjeena profetas.” 	 ואמרתם אם היינו בימי אבותינו לא היתה ידנו עמהם לשפך דם הנביאים׃


Joˈ chii tsˈaⁿ na ñeˈcatseitˈmaaⁿˈñe cheⁿnquii, catseitˈmaaⁿˈñe cantyja na machˈee Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿñe. 	 והמתהלל יתהלל ביהוה׃


Catsˈaandyuˈ cwenta cantyja ˈnaⁿˈ ndoˈ cantyja ñˈoom na maˈmo̱o̱ⁿˈ. Ticwinchqueⁿˈ na macheˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ee xeⁿ luaaˈ nlqueⁿndyuˈ nchii macanda̱ nncuˈ nluiˈnˈmaaⁿndyuˈ mati nnˈaⁿ na cwindye ñˈoom na mañequiaaˈ. 	 שית לבך לנפשך ולהוראה והחזק בזה כי בעשותך כן תושיע את נפשך ואת נפש השמעים אליך׃


Quia na tueˈntyjo̱nndaˈ xuee na cwitaˈjndyee nnˈaⁿ judíos manndyo ndyuendye nnˈaⁿ quiiˈ tsjoom tjomndyena na nndyena ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ובשבת השנית נקהלה כמעט כל העיר לשמע את דבר יהוה׃


Ee tjaweeˈti tsˈoom na matseijomñê ñequio nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom meiiⁿ wiˈ tyotjoomna, nchiiti na nntseijomñê cantyja ˈnaaⁿˈ jnaⁿ na cwilaˈneiiⁿˈndye nnˈaⁿ. 	 ויבחר לסבל את עני עם אלהים מלהתענג לשעה בתענוגי החטא׃


Ticaˈndiindyuˈ na wjaañˈoomnaˈ ˈu ñˈeⁿ natia na cwilaˈqueeⁿ nˈom nnˈaⁿ na cje mˈaⁿ. Catseijomndyuˈ ñequio nnˈaⁿ na ˈoomˈaⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ, ñequio nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈya nˈom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ñequio nnˈaⁿ na mˈaⁿ na wiˈ nˈom ntyjee, ñequio nnˈaⁿ na ya mˈaⁿ ñˈeⁿ ntˈomcheⁿ tjaaˈnaⁿ ndiaˈ cachona. 	 ברח לך מתאות הנעורים ורדף צדק ואמונה ואהבה ושלום עם כל הקראים אל יהוה בלב טהור׃


Luaa waa ñˈoomwaaˈ. Majndyendyeti nnˈaⁿ Israel tîcatoˈñoomna naya na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na tyolˈueena, macanda̱ ntˈomndye joona na tjeiiˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom toˈñoomna joˈ. Sa̱a̱ ntˈomndye joona sˈaanaˈ na quieˈ nˈomna. 	 ועתה מה הוא את אשר בקש ישראל לא השיג רק הנבחרים הם השיגו והנשארים השמינו לבבם׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱yâ, tsoom: —Ncˈe na ticalaˈyuˈya nˈomˈyoˈ joˈ chii tîcanda̱a̱ lˈaˈyoˈ. Sa̱a̱ candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, mayuuˈcheⁿ meiiⁿ na cachjoo cwilayuˈya nˈomˈyoˈ chaˈna cachjoo lqueeⁿˈ mostaza sa̱a̱ matˈmaⁿ tsˈiaaⁿ nnda̱a̱ nlˈaˈyoˈ. Meiiⁿ waa cwii na jeeⁿ jndeiˈnaˈ cwiwinomˈyoˈ hasta matseijomnaˈ chaˈna cwii sjo̱ndye nquiuˈyoˈ, sa̱a̱ nnda̱a̱ nlˈaˈyoˈ. Nntsˈaanaˈ chaˈcwijom na nnduˈyoˈ nnom sjo̱waaˈ: “Quindyo̱ˈ ñjaaⁿ, cjaˈ laˈñeⁿ”, ndoˈ nleindyo̱o̱naˈ. Ee tjaaˈnaⁿ cwii na xocanda̱a̱ nlˈaˈyoˈ xeⁿ na mayuuˈ cwilayuˈya nˈomˈyoˈ. 	 ויאמר ישוע אליהם מפני אשר אינכם מאמינים כי אמן אמר אני לכם אם יש לכם אמונה כגרגר החרדל ואמרתם אל ההר הזה העתק מזה שמה ונעתק ממקומו ואין דבר אשר יבצר מכם׃


Ndoˈ quia na jnda̱ seicanda̱a̱ˈndyo̱ tsˈiaaⁿmeiⁿˈ, ndoˈ xeⁿ jnda̱ ljo tsjo̱ˈñjeeⁿˈñeeⁿ lueena, quia ljoˈ nncwino̱o̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ na jo̱ ndyuaa España. 	 לכן כשגמרתי את זאת וחתמתי להם הפרי הזה אז אעברה דרך ארצכם לאספמיא׃


Meiiⁿ na manndyooˈ nnda̱a̱ˈ cwii sianto chuuˈ Abraham, ndoˈ ntyjeeⁿ na manndyooˈ na nncwjena ñequio scoomˈm Sara ndoˈ jeeⁿ jnda̱ tquiendyena na nncˈoomya ndana, sa̱a̱ maxjeⁿ ticantycwii na tyotseiyuˈya cwii tsˈoom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ולא רפתה אמונתו ולא התבונן אל גופו שכבר נפוג בהיותו כבן מאת שנה ואל בלות רחם שרה׃


meiⁿ tyoondyeˈyoˈ jndyeeˈ ntu na tyondye naⁿˈñeeⁿ meiⁿ jndyeeˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. Quia na jndye naⁿˈñeeⁿ jñeeⁿˈeⁿ, lˈana tyˈoo na tintseineiⁿtyeeⁿ nda̱a̱na. 	 ולא לקול שופר ולקול הדברים אשר שמעיו בקשו שלא יוסיף לדבר עמהם עוד׃


Chaˈxjeⁿ matseicandii ñˈoomˈm na teiljeii: Nnˈaⁿ na jeeⁿ jndye nquiu, nntsˈaa na catyuiiˈ na jndo̱ˈ nˈomna, ndoˈ juu na jeeⁿ cwilaˈno̱ⁿˈna, nntsˈaa na cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo juu joˈ. 	 כי כן כתוב אאבד חכמת חכמים ובינת נבונים אסתיר׃


Quia na jnda̱ tandoˈnndaˈ Jesús, mati naⁿˈñeeⁿ jluiˈna naquiiˈ ndeiˈluaana, tyˈequieˈna quiiˈ tsjoom Jerusalén. Joˈ joˈ teitquiooˈndyena nda̱a̱ jndye nnˈaⁿ. 	 ויצאו מן הקברים אחרי הקיצו ויבאו אל העיר הקדושה ויראו לרבים׃


ˈÑeeⁿ juu na jnda̱ jnaⁿñe nacjooˈ natia, chaˈtso nayameiⁿˈ nndaaˈ. Ndoˈ ja nluiindyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ ndoˈ jom nluiiñê jndaaya. 	 המנצח יירש הכל ואני אהיה לו לאלהים והוא יהיה לי לבן׃


Joˈ chii catueˈndyoˈcjeˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom cha nnaⁿndyoˈ ñequio tsaⁿjndii ndoˈ nleinoom ˈo. 	 לכן הכנעו לאלהים התיצבו נגד השטן ויברח מפניכם׃


Ee ntyjeeⁿ ˈñeeⁿ juu nñequiaa cwenta jom luee ntyee. Macweˈ joˈ na matsoom: “Sa̱a̱ tichaˈtsondyoˈ laxmaⁿˈyoˈ na ljuˈ nˈomˈyoˈ.” 	 כי ידע מי ימסרהו על כן אמר לא כלכם טהורים׃


Quia joˈ tsoom nda̱a̱na: —Cwii ˈo na canchooˈwendyoˈ, cwii tsˈaⁿ na cwinchjeendyô̱ tyooˈ ñˈeⁿñe tsˈom xio jom nñequiaaⁿ cwenta ja. 	 ויען ויאמר אליהם אחד משנים העשר הוא הטבל עמי בקערה׃


ˈO cwilˈaˈyoˈ chaˈxjeⁿ na machˈee nquii tsotyeˈyoˈ. Jluena nnoom: —Jâ nchii na tuiindyô̱ na tijndaaˈ tsotya̱a̱yâ. Jâ laˈxmaaⁿyâ na ñecwii tsotya̱a̱yâ, nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 את מעשי אביכם אתם עשים ויאמרו אליו לא ילדי זנונים אנחנו יש לנו אב אחד הוא האלהים׃


Ndoˈ tˈo̱ Natanael, matsoom: —ˈU tsˈaⁿ na maˈmo̱o̱ⁿˈ ñˈoom naya nda̱a̱ nnˈaⁿ, ˈu maxjeⁿ cwiluiindyuˈ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. ˈU cwiluiindyuˈ rey cwentaa jâ nnˈaⁿ Israel. 	 ויען נתנאל ויאמר אליו רבי אתה בן אלהים אתה הוא מלך ישראל׃


ndoˈ nchii macanda̱ luaaˈ, tjaaˈnaⁿ cwiicheⁿ na jnda ntyjiiya quia na macwjiiˈa cwenta na tjacantyja naya tseixmaⁿnaˈ na cwiluiindyo̱ cwentaaˈ Cristo Jesús na cwiluiiñê na matsa̱ˈntjoom ja. Ncˈe jom, chaˈtso na ñetjeiiˈa cwenta na jnda laxmaⁿnaˈ, jeˈ macwjaaˈndyo̱ cwenta na laxmaⁿnaˈ chaˈcwijom toˈ cha nnda̱a̱ nntseixmaⁿya cwentaaⁿˈaⁿ, 	 וגם עודני חשב את כלן לחסרון לעמת מעלת ידיעת ישוע המשיח אדני אשר בעבורו חסרתי את נפשי מכל אלה ואחשבם לסחי להרויח את המשיח ולהמצא בו׃


Sa̱a̱ Tyˈo̱o̱tsˈom mateijndeiityeeⁿ jaa ñequio naya na matseixmaaⁿ. Ee chaˈna matso ñˈoomˈm na teiljeii: “Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ nacjoo nnˈaⁿ na cwilasˈandye, cwilaˈlcundye, sa̱a̱ mateijneiⁿ nnˈaⁿ na cwitueeˈndyecje.” 	 וגם יגדיל לתת חן על כן אומר אלהים ללצים יליץ ולענוים יתן חן׃


Cwii xuee na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye naⁿˈñeeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, ndoˈ cwilacweˈjndoˈndyena, juu xjeⁿˈñeeⁿ tso Espíritu Santo nda̱a̱na: —Catjeiiˈndyo̱ˈyoˈ Bernabé ñˈeⁿ Saulo na nncˈoona tsˈiaaⁿ na tˈio̱ⁿya joona. 	 ויהי בשרתם את יהוה ובצומם ויאמר רוח הקדש הבדילו לי את בר נבא ואת שאול למלאכה אשר קראתים לה׃


Mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ njomˈ, xocaluiˈ joˈ joˈ, hasta quia na jnda̱ tiomˈnchaaˈndyuˈ. 	 אמן אמר אני לך לא תצא משם עד אשר שלמת את הפרוטה האחרונה׃


Luaa matjoom, matˈuii jndyetia jom, ndoˈ machˈee na jndeii matseixuaⁿ. Cwiteiñê ndoˈ cwicaluiˈ chomˈ ˈñom. Ncˈuaaˈ maˈndii jom xeⁿ jnda̱ seityˈuiiñe jom. 	 והנה רוח אחז בו ופתאם הוא מצעק והרוח מרוצץ אתו בהוריד רירו ומקשה לסור ממנו ובסורו ידכא אתו׃


Ndoˈ tˈoomˈ ñˈoomˈ Ta Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈwaa ndyuaaˈñeeⁿ. 	 ויפרץ דבר יהוה בכל המקום׃


Nchii ñeˈcatsjo̱o̱ na jnda̱ mamatseixmaⁿya chaˈtso nmeiⁿˈ meiⁿ nchii na canda̱a̱ˈ matseixmaⁿya sa̱a̱ matseijndo̱ya tsˈo̱o̱ⁿ na macantyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ na ntseixmaⁿya joonaˈ ncˈe nquii Cristo tjeiˈjñeeⁿ ja. 	 לא כאלו השגתי כבר או כאלו השלמתי אבל ארדף אולי אשיג כאשר גם השיגני המשיח ישוע׃


Ja nñequiaya na tˈmaⁿ nntseixmaⁿˈ quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ nqueⁿ na matsa̱ˈntjoom cañoomˈluee. Ñˈoom na nntsuˈ na ticatyˈiomnaˈ na calˈa nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancuewaa, ñˈoomˈñeeⁿ nntseixˈiaaˈñenaˈ ñequio ñˈoom na ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ ñˈoom na nntsuˈ na wanaaⁿ na calˈa nnˈaⁿ mati nntseixˈiaaˈñenaˈ ñequio juu ñˈoom na ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ואתן לך את מפתחות מלכות השמים וכל אשר תאסר על הארץ אסור יהיה בשמים וכל אשר תתיר על הארץ מתר יהיה בשמים׃


Ndoˈ jnda̱ na tquie naⁿˈñeeⁿ joˈ joˈ, tyolaˈneiⁿna nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Taⁿna nnoom na quiaaⁿ Espíritu Santo naquiiˈ nˈom naⁿˈñeeⁿ. 	 וירדו שמה ויתפללו בעדם אשר יקבלו את רוח הקדש׃


’ˈO nnˈaⁿ fariseos ñˈeⁿ ˈo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ ljeii na tqueⁿ Moisés, nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo ee cweˈ cwilˈaˈyaˈyoˈ na jeeⁿ ya nnˈaⁿndyoˈ. Ee cwiñeˈquiaˈyoˈ diezmo cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na cwiweˈ ntjoomˈyoˈ hasta meiⁿ cweˈ tscojñom tsˈoomjndya ñequio tscolcoo ñequio lqueeⁿ cameiⁿnom sa̱a̱ ticalacanda̱ˈyoˈ ñˈoom na tˈmaⁿti naquiiˈ ñˈoom na tqueⁿ Moisés. Ñˈoomˈñeeⁿ maˈmo̱ⁿnaˈ chiuu na cˈomˈyoˈ cantyja na matyˈiomyanaˈ ndoˈ cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ ndoˈ calacanda̱ˈyoˈ ñˈoom na cwinduˈyoˈ. Maxjeⁿ matyˈiomyanaˈ na cwiñeˈquiaˈyoˈ diezmo sa̱a̱ mati calacanda̱ˈyoˈ ñˈoommeiⁿˈ na tˈmaⁿti na sa̱ˈntjom Moisés. 	 אוי לכם הסופרים והפרושים החנפים כי מעשרים אתם את המנתא ואת השבת ואת הכמן ותניחו את החמורות בתורה את המשפט ואת החסד ואת האמונה והיה לכם לעשות את אלה ולא להניח גם את אלה׃


sa̱a̱ jnaaⁿˈ na jeeⁿ cweˈ luaaˈ cwicˈeeⁿ nnˈaⁿ ñˈeⁿ ncˈiaana, joˈ chii yati cwii cwii tsaⁿsˈa cocoom ndoˈ mati cwii cwii tsaⁿscu cˈoom saaⁿˈaⁿ. 	 אך מפני הזנות תהי לכל איש אשתו ויהי לכל אשה בעלה׃


Canduˈyoˈ na xmaⁿndye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na mˈaⁿ Laodicea. Mati xmaⁿñe Ninfas ñequio tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ na cwitjomndye waⁿˈaⁿ. 	 שאלו לשלום האחים אשר בלודקיא ולשלום נומפס והקהלה אשר בביתו׃


Sa̱a̱ jeˈ jeˈ jnda̱ tja̱a̱ya cantyja ˈnaaⁿˈ ljeii na ñetqueⁿnaˈ xjeⁿ jaa, joˈ chii jeˈ mamˈaⁿcandyaandyo̱ na nndya̱ˈntjo̱o̱ⁿya nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe cwitando̱o̱ˈxco̱o̱ya na mˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿˈ Espíritu, tachii cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom tquiee na ñesa̱ˈntjom. 	 אבל עתה נפטרנו מן התורה כי מתנו לאשר היינו אסורים בו למען נעבד מעתה לפי התחדשות הרוח ולא לפי ישן הכתב׃


Sa̱a̱ ˈo nnˈaⁿya na jeeⁿ wiˈ nˈo̱o̱ⁿyâ, meiiⁿ na luaaˈ waa ñˈoom na cwilˈuuyâ nda̱a̱ˈyoˈ, jndaaˈya nquiuuyâ na titseijomnaˈ ˈo chaˈna tyuaa na tilˈuenaˈ. Niom na cwitˈmo̱o̱ⁿnaˈ na mˈaⁿˈyoˈ nato na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ. 	 אמנם ידידי מבטחים אנחנו בכם טבות מאלה וקרבות לישועה אף כי דברנו כזאת׃


Jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ljooñe, jluena na jeeⁿ wiˈ tsˈomˈ joona. Cwii nayaˈñeeⁿ cateijndeiˈ joona ˈnaⁿ na macaⁿnaˈ cha nnda̱a̱ ncˈootina tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ee jeeⁿ cjaweeˈ ntyjeeⁿ na macheˈ naljoˈ. 	 אשר העידו על אהבתך בפני הקהל ואף תיטיב לעשות בלותך אתם כאשר יאתה לפני אלהים׃


Ndoˈ naquiiˈ ljeii na tqueⁿ Moisés matsa̱ˈntjomnaˈ na catua̱a̱ˈa ljo̱ˈ cjoo yolcu na cwilˈa na luaaˈ. Sa̱a̱ ˈu jeˈ, ¿chiuu matsuˈ? 	 ומשה צונו בתורה לסקל נשים כאלה ואתה מה תאמר׃


Ee lˈo̱ tsˈiaaⁿ na cwiwilˈueeˈndyô̱ cha catyuiiˈ tsˈiaaⁿtyeⁿ na matseijndaaˈñe tsaⁿjndii tilaˈxmaⁿnaˈ chaˈxjeⁿ joo na cwiwilˈueeˈndye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. Juu najndeii na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom, tseixmaⁿnaˈ lˈo̱ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿyâ na nntseityuiiˈnaˈ najndeii na matseixmaⁿ tsaⁿjndii. 	 כי כלי מלחמתנו אינם של הבשר כי אם חזקים הם לאלהים להרס מבצרים׃


Quia joˈ tsondyeyoom nda̱a̱yâ: —Jnda̱ tueˈ Lázaro. 	 אז גלה ישוע את אזנם ויאמר אליהם לעזר מת׃


Ee naquiiˈ nˈomna maxjeⁿ manquiuyana ñˈoom na mayuuˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ee manquiityeeⁿ jnda̱ tˈmo̱o̱ⁿ chiuu matseixmaaⁿ nda̱a̱na. 	 יען אשר דעת האלהים גלויה בקרבם כי האלהים הודיעם אותה׃


Tyocañˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿ tsaⁿ na tyotsa̱ˈntjom na jndyu Sergio Paulo tsˈaⁿ na jeeⁿ jndo̱ˈ tsˈom. Ndoˈ Sergioˈñeeⁿ tqueeⁿˈñê Bernabé ñˈeⁿ Saulo ee ñeˈcañeeⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אשר היה עם סרגיוס פולוס שר המדינה איש נבון והוא קרא אליו את בר נבא ואת שאול ויתאו לשמע את דבר האלהים׃


Tsoti Pablo: —Sa̱a̱ calaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na macwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ. Na jeˈ xuee na cwii wjaanaˈ, nncjaa ñˈoomwaa na mˈaⁿ nnˈaⁿ na nchii judíos. Joona nndyena juunaˈ. 	 לכן דעו כי לגוים נשלחה תשועת אלהים והמה ישמעו׃


Quia joˈ nquii tyee na cwiluiitquieñe teintyjeeⁿˈeⁿ, tsoom nnom Jesús: —¿Aa maxjeⁿ meiⁿcwii ñˈoom ticˈo̱ˈ? ¿Chiuu waayuu na nmeiiⁿˈ ñˈoom cwitjeiˈyuuˈndye naⁿmˈaⁿˈ nacjoˈ? 	 ויקם הכהן הגדול ויאמר אליו האינך משיב דבר על אשר ענו בך אלה׃


Majuu Moisésˈñeeⁿ tjeiiⁿˈeⁿ welooya nnˈaⁿ Israel na ñetˈom ndyuaa Egipto. Jndye ˈnaaⁿ tˈmaⁿ tyochˈeeⁿ ndyuaaˈñeeⁿ na tjaa ˈñeeⁿ juu nnda̱a̱ nntsˈaa na cweˈ na jndeii nquii. Mati tyochˈeeⁿ tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ quia na teiˈnomna Ndaaluee Wee ndoˈ quia na tyomˈaⁿna ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom wenˈaaⁿ ntyu. 	 והוא הוציאם ויעש אתות ומפתים בארץ מצרים ובים סוף ובמדבר ארבעים שנה׃


Ndoˈ xeⁿ mˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu na nncwaxˈee nda̱a̱ˈyoˈ chiuu na cwilacanaⁿˈyoˈ juuyoˈ, luaa canduˈyoˈ nnom: “Nquii Ta na matsa̱ˈntjom jâ tjo̱o̱ñê juuyoˈ.” 	 וכי ישאל אתכם איש למה תתירהו כה תאמרו אליו יען כי האדון צריך לו׃


Juu tsjoomnancue na quia ncuaa na cwilana̱a̱ⁿya cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, nchii tjuˈcje Tyˈo̱o̱tsˈom juunaˈ nacje ˈnaaⁿ ángeles. 	 כי לא תחת יד המלאכים שת את העולם הבא אשר אנחנו מדברים עליו׃


Ndoˈ Simón ñequio ncˈiaaⁿˈaⁿ tyˈentyjo̱na naxeⁿˈ Jesús na cwilˈueena jom. 	 וירדפו אחריו שמעון והאנשים אשר אתו׃


Chaˈtso nnˈaⁿ tyolue ñˈoom ya cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. Tjaweeˈ nˈomna na jeeⁿ cajnda ñˈoom na tyotseineiiⁿ. Tyoluena: —Cwa cweˈ jnda José tsaⁿmˈaaⁿˈ. 	 וכלם העידהו ותמהו על דברי חן אשר יצאו מפיהו ויאמרו הלא זה הוא בן יוסף׃


Luaaˈ matsonaˈ cha joo nnˈaⁿ na ticaluiindye nnˈaⁿ judíos, cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo Jesús nnda̱a̱ nlaˈxmaⁿna juu ñˈoom na tioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom Abraham, ndoˈ naljoˈ, ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈomna ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnda̱a̱ nntoˈñoomna Espíritu Santo na tsoom na nñequiaaⁿ. 	 למען אשר תבא ברכת אברהם במשיח ישוע על הגוים למען אשר נשא את הבטחת הרוח על ידי האמונה׃


Sa̱a̱ tsˈaⁿ na ˈnaaⁿˈ tyuaa jñomnnaaⁿˈaⁿ cwiicheⁿ mosoomˈm, tsaⁿˈñeeⁿ jlaˈcueeˈna jom. Ndoˈ malaaˈtiˈ lˈana ñequio jndye ntˈomcheⁿ mosoomˈm na jñoom. Tjaaˈna ntˈom naⁿˈñeeⁿ ndoˈ ntˈom jlaˈcwjeena. 	 ויסף וישלח אחר וגם אתו הרגו וכן עשו ברבים אחרים מהם הכו ומהם הרגו׃


Joˈ chii matseijndo̱ˈa nˈomˈyoˈ, caˈndyeˈyoˈ tiˈmˈaⁿˈ. Cajndooˈ nquieena, ee xeⁿ ñˈoommeiⁿˈ ñequio tsˈiaaⁿmeiⁿˈ cwilaˈxmaⁿnaˈ cweˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿ nnˈaⁿ quia joˈ nncjaandyue cheⁿnquieenaˈ. 	 ועתה אני אמר אליכם חדלו לכם מן האנשים האלה והניחו להם כי העצה והפעלה הזאת אם מאת אדם היא תפר׃


Jeeⁿ ndyaˈ tyueneiiⁿna, ndoˈ tyomˈaaⁿˈ nˈomna. Tyoluena nda̱a̱ ntyjeena: —Chaˈtsondye naⁿmˈaⁿˈ na cwilaˈneiⁿna ñequiiˈcheⁿ nnˈaⁿ tsˈo̱ndaa Galilea joona, 	 וישתוממו ויתמהו ויאמרו איש אל רעהו הנה כל אלה המדברים הלא גלילים המה׃


Juu xjeⁿˈñeeⁿ tyotseinˈmaⁿ Jesús jndye nnˈaⁿ na wii ñequio ntycu na tcuu wjaanaˈ. Mati tyotseinˈmaaⁿ nnˈaⁿ na maleichuu jndyetia, ndoˈ sˈaaⁿ na ntyˈiaa nnˈaⁿ na nchjaaⁿ. 	 בעת ההיא רפא רבים מחליים ומנגעים ומרוחות רעות ולעורים רבים נתן ראות עינים׃


Sa̱a̱ juu na cwintyˈiaˈyoˈ na cwiluii matseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na tyoñequiaa profeta Joel, tsoom: 	 אבל זה הוא האמור על ידי יואל הנביא׃


Tˈo̱o̱na nnoom, jluena: —Quia jnda̱ mamˈaaⁿˈ yuu na matseitˈmaaⁿˈñenaˈ ˈu, quiaaˈ na cwii jâ nncwacatyeeⁿ ntyjaˈ ntyjaya ndoˈ cwiicheⁿ jâ nncwacatyeeⁿ ntyjatymaaⁿˈ. 	 ויאמרו אליו תנה לנו לשבת אחד לימינך ואחד לשמאלך בכבודך׃


Sˈaanaˈ na caxuee liaⁿˈaⁿ, canchiiˈtinaˈ chaˈna tsaaⁿ. Meiⁿ tjaaˈnaⁿ cwii tsˈaⁿ na nnda̱a̱ mmaⁿ cwii liaa na nleicanchiiˈti juunaˈ chaˈna liaⁿˈaⁿ. 	 ובגדיו נהיו מזהירים לבנים מאד כשלג אשר לא יוכל כובס בארץ להלבין כמוהם׃


Ee ñˈeeⁿˈ yolcu na jnda̱ ljondye na jnda̱ tjeiiˈndyena cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo na cwilajomndyena cantyja ñaaⁿˈ Satanás. 	 כי יש מהן אשר כבר סרו אחרי השטן׃


Cweˈ na luaaˈ waa, joˈ na jlue nnˈaⁿ na nda jom: “Jnda̱ tueˈntyjo̱ ñoomˈm. Cataˈxˈeeˈyoˈ ˈñom.” 	 על כן אמרו יולדיו בן דעת הוא שאלו את פיהו׃


Jacob tsotye José, José saaˈ María. Ndoˈ Maríaˈñeeⁿ na seincueⁿ Jesús na cwiluiiñe Cristo. 	 ויעקב הוליד את יוסף בעל מרים אשר ממנה נולד ישוע הנקרא משיח׃


José jnda Matatías, Matatías jnda Amós, Amós jnda Nahum, Nahum jnda Esli, Esli jnda Nagai, 	 בן מתתיה בן אמוץ בן נחום בן חסלי בן נגי׃


Najndyee ncˈe Jesucristo, mañequiaya na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈomya cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. Ee meiⁿyuucheⁿ na mawa̱ya, ya ñˈoom cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ cantyja na cwilaˈyuˈya ñˈomˈyoˈ ñˈeⁿñê. 	 בראשונה אודה לאלהי בישוע המשיח על כלכם אשר ספר אמונתכם בכל העולם׃


Jnda̱ na jlaˈtjoomˈna ñˈoom ñˈeⁿ ncˈiaana, jlaˈcatsuuna sˈomˈñeeⁿ. Tiomlˈuana cwii taⁿˈ tyuaa na jnda̱a̱ tsˈaⁿ na machˈee ncuaa. Joˈ joˈ lˈana watsˈom tyueˈ yuu na nncˈoocatyˈiuuna lˈoo, nnˈaⁿ na cweˈ cwiquieya tsjoomna. 	 ויתיעצו ויקנו בו את שדה היוצר לקבורת הגרים׃


ˈO matseijomnaˈ chaˈcwijom nˈoom na tisˈa ta̱ cwilˈa. Ndoˈ manquiuˈyoˈ nˈoom na ticalˈa ta̱ naya, maxjeⁿ nntˈuanaˈ. Ndoˈ xeⁿ jnda̱ tˈua nˈoomˈñeeⁿ nntioom nnˈaⁿ joonaˈ quiiˈ chom. Maluaaˈ matseijomnaˈ nntsˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿndyoˈ ˈo xeⁿ ticalˈaˈyoˈ yuu na ya. 	 וכבר הושם הגרזן על שרש העצים והנה כל עץ אשר איננו עשה פרי טוב יגדע וישלך באש׃


Joo ncueeˈñeeⁿ mˈaⁿya nnˈaⁿ judíos naquiiˈ tsjoom Jerusalén na jeeⁿ queeⁿ nˈom tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Naⁿˈñeeⁿ jnaⁿna chaˈwaa nnom tsjoomnancue. 	 ובירושלים שכנו יהודים אנשי חסד מכל גוי וגוי אשר תחת השמים׃


Joˈ chii matsˈaa tyˈoo nda̱a̱ˈyoˈ na nlcwaˈyoˈ cha nncˈomjndeiiˈ nˈomˈyoˈ ee meiⁿcwiindyoˈ xocwjeˈyoˈ. Chaˈtsondyoˈ nluiˈnˈmaaⁿndyoˈ. 	 על כן קרא אני אתכם לטעם לחם כי הוא למחיתכם כי איש איש מכם לא יפל משערת ראשו ארצה׃


Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, meiⁿcwiˈñeeⁿcheⁿ tsˈaⁿ na ñeˈcwii waa na matseitiuu ndoˈ matseiyoomˈm naquiiˈ tsˈoom na nluii chaˈxjeⁿ na matsoom, nntsoom nnom sjo̱waaˈ: “Quicantyjaˈ, cjaˈ, cjuˈndyuˈ tsˈom ndaaluee.” Ndoˈ nluii chaˈxjeⁿ na matsoom. 	 כי אמן אמר אני לכם כל אשר יאמר אל ההר הזה הנשא והעתק אל תוך הים ואין ספק בלבבו כי אם יאמין כי יהיה כאשר אמר כן גם יהיה לו׃


Ndoˈ Tyˈo̱o̱tsˈom tcuu malˈueeⁿ chiuu waa naquiiˈ tsˈom tsˈaⁿ, joˈ chii ntyjeeⁿ ñˈoom na matseityˈooñe Espíritu nnoom cwentaa nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaⁿˈaⁿ, ee juu matseityˈooñe chaˈxjeⁿ na lˈue tsˈoom. 	 והחקר לבבות יודע את אשר יחשב הרוח כי כרצון האלהים יפגיע בעד הקדושים׃


Ndoˈ xeⁿ cweˈ cantyja na mantyˈiaˈ wjaañˈoomnaˈ ˈu na matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, catsaˈ xjeⁿ chaˈcwijom na cwjiˈ tsˈomnjomˈ ndoˈ catquieˈ juunaˈ cha tintseiˈtjo̱o̱ndyuˈtiˈ. Ee yati na nnda̱a̱ nntseixmaⁿˈ na ticantycwii na wandoˈ añmaaⁿˈ meiiⁿ chaˈcwijom ñeˈcwii tsˈomnjomˈ, nchiiti na we tsˈomnjomˈ ndoˈ nncjuˈnaˈ ˈu quiiˈ chom bˈio. 	 ואם עינך תכשליך נקר אותה והשלך ממך טוב לך לבוא לחיים בעין אחת מהיות לך שתי עינים ותשלך אל אש גיהנם׃


machˈeeⁿ na cje cwilˈaaya jo nda̱a̱ nnˈaⁿ, ndoˈ na cwiqueⁿndyo̱ cheⁿncjo̱o̱ya xjeⁿ joo na lˈue tsˈom seiiˈa na calˈaaya. Quia cwilˈaaya nmeiⁿˈ juu ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ xocatˈuiinaˈ jaa. 	 וענוה ופרישות אין תורה לנגד עשי אלה׃


’Calˈaˈyoˈ cwenta ñequio joo nnˈaⁿ na tiyuuˈ ñˈoom cwiñeˈquia. Cwiquieˈcañomna ˈo na ndooˈ jeeⁿ nioomˈ nˈomna chaˈna nioomˈ tsˈom catsmaⁿ sa̱a̱ naquiiˈ nˈomna laxmaⁿna na wiˈndyena chaˈcwijom lobo. 	 השמרו לכם מנביאי השקר הבאים אליכם בלבוש כבשים ובקרבם זאבים טרפים המה׃


Sa̱a̱ Jesús seiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ natia na cwilaˈtiuuna. Tsoom nda̱a̱na: —¿Chiuu na ñeˈcalˈaˈyoˈ xjeⁿ ja, ˈo nnˈaⁿ na tixcwe cwitsamˈaⁿˈyoˈ? 	 וישוע ידע את רשעתם ויאמר החנפים מה תנסוני׃


Nnˈaⁿ na tyandye, catsa̱ˈntjomˈ na ticatjeiiˈsˈandyena meiⁿ tilacantyjaaˈ nˈomna juu na tyandyena, ee tijndaaˈ aa nljotyeⁿnaˈ lueena. Cantyjaaˈ nˈomna nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na jeeⁿ canda̱a̱ˈ mañequiaaⁿ chaˈtso ˈnaⁿ na nnteijndeiinaˈ jaa. 	 את עשירי העולם הזה תצוה שלא ירום לבבם גם לא יבטחו בעשר הבוגד כי אם באלהים חיים המספיק לנו די והותר לשבע׃


Ndoˈ tsoom nnom: —Cjaˈ peila na jndyu Siloé, camaⁿˈ nˈomnjomˈ. Ñˈoom Siloé matsonaˈ jñom tsˈaⁿ xˈiaaⁿˈaⁿ. Ndoˈ tja tsaⁿˈñeeⁿ, tmaaⁿ nnoom. Ndoˈ quia jndyolcweeⁿˈeⁿ xuee mantyˈiaaⁿˈaⁿ. 	 ויאמר אליו לך ורחץ בברכת השלח פרושו שלוח וילך וירחץ ויבא ועיניו ראות׃


Najndyee na tjo̱meintyja̱a̱ˈa jo nda̱a̱ naⁿmanˈiaaⁿ ñjaaⁿ na ntseinchuˈa ñˈoom na waa nacjoya, tjaa ˈñeeⁿ na seijomñe ñˈeⁿndyo̱. Chaˈtsondyena ˈndyena ja. Ntyjaaˈ tsˈo̱o̱ⁿ na ticwjaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom jnaaⁿna na luaaˈ lˈana. 	 בהתנצלותי הראשונה לא היה איש לעזרני כי כלם עזבוני אל יחשב להם עון׃


Tyomaˈno̱o̱ⁿya yuu na ticataˈjnaaⁿˈ nnˈaⁿ ja sa̱a̱ tîcatoˈñoomˈyoˈ ja. Tyomˈaaⁿya na ntsaandyo̱ sa̱a̱ tîcalaˈtsaaⁿˈndyoˈ ja. Tyomˈaaⁿya na wiiˈa sa̱a̱ tîcatsajndoˈyoˈ ja. Tyomˈaaⁿya na pra̱so sa̱a̱ tîcatsantyjaˈyoˈ ja.” 	 גר הייתי ולא אספתם אותי ערום ולא כסיתם אותי חולה ובמשמר ולא בקרתם אותי׃


Jnda̱ na tcwaˈna tyooˈñeeⁿ, majoˈti sˈaaⁿ, toˈñoom waso. Tsoom: —Juu ndaa winom na ñjom wasowaa tseixmaⁿnaˈ ñˈoom xco na maqua̱ⁿtya̱ⁿ ñequio nioomˈa na nnquioo cwentaˈyoˈ. 	 וכן גם את הכוס אחר הסעודה לאמר זו הכוס היא הברית החדשה בדמי הנשפך בעדכם׃


Mañoomˈ teicantyja tsaⁿˈñeeⁿ na jndooˈ chaˈtso nnˈaⁿ. Seilcwiiñê tsuee ˈnaaⁿˈaⁿ na ñetuaaⁿ. Mana tjaaⁿ waⁿˈaⁿ. Jeeⁿ matseitˈmaaⁿˈñê Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וימהר ויקם לעיניהם וישא את משכבו וילך לו אל ביתו מהלל את האלהים וישא את משכבו וילך לו אל ביתו מהלל את האלהים׃


Jñoom na tyˈiom Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈiaaⁿ jom na nncwjiˈyuuˈñê cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo na cwiluiiñe naxueeñe, tyochˈeeⁿ na ljoˈ cha chaˈtsondye nnˈaⁿ ñˈeⁿ Cristo nlaˈyuˈna. 	 הוא בא לעדות להעיד על האור למען יאמינו כלם על ידו׃


Sa̱a̱ joona ticalaˈno̱ⁿˈna ñˈoom na tsoom ndoˈ nquiaana na nntaˈxˈeena nnoom ljoˈ ñeˈcaˈmo̱ⁿnaˈ. 	 והם לא הבינו את הדבר וייראו לשאל אותו׃


Calˈandyoˈ cwenta na tiñequiandyoˈ na nlaˈjomndyoˈ ñequio nnˈaⁿ na cwinquioˈnnˈaⁿ ntˈomcheⁿ ñequio ñˈoom na mˈaaⁿˈ nˈomna, ñˈoom na matseiñˈeeⁿˈñenaˈ nnˈaⁿ ee nchii cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo cwilaˈjomndyena, macanda̱ cwiˈoolaˈjomndye chiuu na nquiu nquiee ndoˈ ñequio natia najnda̱ na cwitsa̱ˈntjom tsjoomnancuewaañe. 	 הזהרו פן יוליך איש אתכם שולל בפילסופיה ובמדוחי שוא לפי קבלת בני האדם ויסדות העולם ולא על פי המשיח׃


Jndye nnˈaⁿ jlaˈtiaˈna jom na catseicheeⁿ, sa̱a̱ jom yacheⁿ tyotseixuaatyeeⁿ, tsoom: —ˈU, na cwiluiindyuˈ tsjaaⁿ David na jndyowicantyjooˈ, cˈoomˈ na wiˈ tsˈomˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 ויגערו בו רבים להשתיקו והוא הרבה לצעק בן דוד חנני׃


Tsˈaⁿ na macaⁿ ˈnaⁿ njomˈ, quiaaˈ nnoom, ndoˈ tsˈaⁿ na maco̱ⁿ, nchii nntsaˈ ndooˈ ticandiˈ. 	 השאל מאתך תן לו והבא ללות ממך אל תשב פניו׃


’Tsˈaⁿ na ya matseicanda̱ ñˈoom na titˈmaⁿ, mati ntseicana̱a̱ⁿ ñˈoom na tˈmaⁿ. Ndoˈ tsˈaⁿ na titseicanda̱ meiiⁿ ñˈoom na tiˈtˈmaⁿ tseixmaⁿnaˈ, majndeiiticheⁿ tiˈxotseicana̱a̱ⁿ ñˈoom na tˈmaⁿ. 	 הנאמן במעט מזער נאמן גם בהרבה והמעול במעט מזער מעול גם בהרבה׃


Matsjo̱o̱ calˈaˈyoˈ cwenta naⁿˈñeeⁿ ee nncˈoochona ˈo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ ndoˈ nlaˈseiˈna ˈo meiiⁿ naquiiˈ lanˈom ˈnaaⁿna. 	 והשמרו לכם מבני האדם כי ימסרו אתכם לסנהדריות ויכו אתכם בשוטים בבתי כנסיותיהם׃


Tso Jesús nda̱a̱na: —Quiolajomndyoˈ ñˈeⁿndyo̱ ndoˈ ja nntsˈaa na nlaˈtjomˈyoˈ nnˈaⁿ tachii cweˈ calcaa. 	 ויאמר אליהם לכו אחרי ואשימכם לדיגי אנשים׃


Tsoom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —Tˈmaⁿ jnaⁿya waa na seiquio̱o̱ya cwii tsˈaⁿ lueeˈyoˈ na tjaaˈnaⁿ jnaⁿ tseixmaⁿ. Tˈo̱o̱ naⁿˈñeeⁿ nnoom, jluena: —¿Ljoˈ machˈeenaˈ jâ na ljoˈ? Candoˈ nncuˈ. 	 חטאתי כי דם נקי הסגרתי והם אמרו מה לנו ולזאת אתה תראה׃


Jluena nnoom: —Catseiyuˈ ñequio Ta Jesucristo, quia joˈ nluiˈnˈmaaⁿndyuˈ ˈu ndoˈ mati nnˈaⁿ waˈ. 	 ויאמרו האמן באדון ישוע המשיח ותושע אתה וביתך׃


Quia joˈ nquii rey tsoom nda̱a̱ mosoomˈm: “Calatyeⁿˈyoˈ ncˈeeⁿ ñequio lˈo̱o̱ⁿ. Catjeiˈyoˈ jom chˈeⁿ yuu na jaaⁿñe. Joˈ joˈ nntyˈioom ndoˈ nneiⁿnqueeⁿ ndeiˈnˈoom.” 	 ויאמר המלך למשרתים אסרו ידיו ורגליו ונשאתם והשלכתם אותו אל החשך החיצון שם תהיה היללה וחרק השנים׃


Sa̱a̱ xeⁿ ñequiiˈcheⁿ na cwiqua̱a̱ⁿyaaya cwenta aa cwilˈaaya yuu na matyˈiomyanaˈ, quia joˈ tixocaⁿnaˈ na nntsˈaa Ta Jesús xjeⁿ jaa, 	 כי אם נבחן את נפשנו לא נהיה נדונים׃


Ndoˈ xeⁿ ticataˈndoˈxco nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱ ¿chiuu na jâ chaˈtso xjeⁿ mˈaaⁿyâ na teincuuˈ waa na cwitjo̱o̱ⁿyâ? 	 ולמה זה אנחנו בסכנה בכל שעה׃


Quia joˈ teiˈcantyja yolcuˈñeeⁿ. Jlaˈyo̱na nmaⁿ na ntyjo chom xjocanti ˈnaaⁿna. 	 אז התעוררו כל העלמות ההן ותיטבנה את נרותיהן׃


Joˈ chii nnˈaⁿ na wiˈ cwitjoomna ncˈe na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, ñecwitco calˈana na matyˈiomyanaˈ, ndoˈ catioona añmaaⁿna lˈo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom na sˈaa joona, ee cwiluiiñê na mayomˈm. 	 לכן גם המענים כרצון אלהים יפקידו את נפשותם ביד אלהים הברא הנאמן ויוסיפו לעשות הטוב׃


Joˈ chii jeeⁿ queeⁿ tsˈo̱o̱ⁿya na mati nñequiaya ñˈoom na macwjiˈnˈmaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ nda̱a̱ ˈo quia na nncua̱ya na mˈaⁿˈyoˈ Roma. 	 לכן נדבני לבי להשמיע את הבשורה גם אתכם אשר ברומי׃


Chaˈxjeⁿ na jnda̱ jndiˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ ndyuaa Asia jnda̱ ˈndyena ja. Quiiˈntaaⁿ joona ñˈeⁿ Figelo ñequio Hermógenes. 	 זאת אתה יודע כי פנו ממני כל אשר באסיא ובתוכם פוגלוס והרמוגניס׃


’Ñequiiˈcheⁿ cataⁿˈyoˈ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom quia joˈ nndaˈyoˈ juu na cwitaⁿˈyoˈ. Ñequiiˈcheⁿ calˈueˈyoˈ chiuuya jo nnoom quia joˈ nliuˈyoˈ. Ñequiiˈcheⁿ caˈmaⁿˈyoˈ jom quia joˈ nnaaⁿ chaˈcwijom ˈndyootsˈa jo nda̱a̱ˈyoˈ. 	 שאלו וינתן לכם דרשו ותמצאו דפקו ויפתח לכם׃


Ee ljoˈ na titquiooˈ na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom nnda̱a̱ nncwajnaaⁿˈ tsˈaⁿ joˈ quia na mantyˈiaaˈ chaˈtso na sˈaaⁿ. Ee xjeⁿ na tuiicheⁿ tsjoomnancue cwiwitquiooˈya na jom cwiluiiñê Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ chaˈwaa xuee waa na jneiⁿ. Joˈ chii nnˈaⁿ natia ljoˈ cwilˈa xocanda̱a̱ nluena na tjaaˈnaⁿ jnaⁿ cachona, meiⁿ xocanda̱a̱ ntaˈñoomˈndyena. 	 כי מהותו הנעלמה היא כחו הנצחי ואלהותו מעת נברא העולם תודע במעשים ותראה לבלתי היות להם להתנצל׃


Ndoˈ ntyˈiaya cwii tsom na chuˈlcwiinaˈ na maleiñˈoom nqueⁿ na wacatyeeⁿ nacjooˈ tio. Ndiiˈnaˈ tsˈo̱o̱ⁿ ntyjaya ndoˈ we ntyja teiljeiinaˈ. Ndoˈ ntquieeˈ joo na tjata̱ˈtyeⁿnaˈ. 	 וארא בימין הישב על הכסא ספר כתוב פנים ואחור וחתום בשבעה חתמות׃


Cwiicheⁿ xuee quia na mawjaⁿ, tjeiiⁿˈeⁿ we tsjo̱ˈñjeeⁿ sˈom denarios, tquiaaⁿ joonaˈ nnom tsˈaⁿ na waaˈ wˈaaˈñeeⁿ. Tsoom nnom: “Cateixˈeeˈ jom ndoˈ xeⁿ nlcaⁿtinaˈ sˈom, quia nndyo̱lcwa̱ˈa, ntseicanda̱a̱ˈndyo̱.” 	 ולמחרת בנסעו הוציא שני דינרים ויתנם לבעל המלון ויאמר כלכל אותו ואת אשר תוסיף עוד להוציא עליו אני בשובי אשלמנו לך׃


’Nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo nnˈaⁿ na cwicwaˈjaacjoˈyoˈ jeˈ. Ee nncueˈntyjo̱ xuee na nncˈomˈyoˈ chaˈcwijom na ñejndoˈyoˈ. ’Nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo nnˈaⁿ na jeeⁿ neiⁿˈyoˈ jeˈ. Ee nncueˈntyjo̱ xuee na nntyueeˈyoˈ ndoˈ nlaˈxuaˈyoˈ na chjooˈ nˈomˈyoˈ. 	 אוי לכם השבעים כי תרעבו אוי לכם השחקים כעת כי תתאבלו ותבכו׃


Jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na ˈootsuundye laxmaaⁿya chaˈcwijom cwii jndye na matseicwjeenaˈ joona sa̱a̱ jo nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwiluiˈnˈmaaⁿndye laxmaaⁿya chaˈcwijom cwii jndye na mañequiaanaˈ na cwitaˈndoˈ añmaaⁿna. Meiⁿ tjaa ˈñeeⁿ cˈoom na cweˈ cantyja ˈnaaⁿˈ nquii na nleinaaⁿˈ na nntsˈaa tsˈiaaⁿmeiⁿˈ. 	 לאלה ריח מות למות ולאלה ריח חיים לחיים ומי זה ראוי לכך׃


Sa̱a̱ jom tˈo̱o̱ⁿ nnom, tsoom: —Matˈmaⁿti matioˈnaaⁿñê nnˈaⁿ na cwindye ñˈoomˈm ndoˈ cwilaˈcanda̱ joonaˈ. 	 והוא אמר ואף כי אשרי השמעים והשמרים את דבר האלהים׃


Ee jeeⁿ ya cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ quia mañequiaañe na ñecuaa na ticatyˈiomyanaˈ ljoˈ matjoom ee ntyjeeⁿ xcwe mˈaaⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי חסד הוא לאיש אם ישבע ממררים ויענה חנם למען דעת האלהים׃


Quia joˈ teicantyjaaⁿ, ndoˈ cweˈ natsjom tjañˈoom tyochjoo ñequio tsondyee. Tyˈena Egipto. 	 ויקם ויקח את הילד ואת אמו בלילה ויברח מצרימה׃


Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom mañequiaaⁿ na cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya. Macaⁿˈa na nñequiaaⁿ na nlaˈxmaⁿñˈeⁿˈyoˈ na neiⁿˈyoˈ jo nnoom, ndoˈ na nncˈomˈyoˈ na tjañomtiuu mˈaⁿˈyoˈ ncˈe na cwilayuˈyoˈ ñˈeⁿñê, cha cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu Santo nntseicwaljooˈtinaˈ na laxmaⁿˈyoˈ na cwicantyjaaˈ nˈomˈyoˈ jom. 	 ואלהי התקוה הוא ימלא אתכם כל שמחה ושלום באמונה למען תעדף תקותכם בגבורת רוח הקדש׃


Cainán jnda Enós, Enós jnda Set, Set jnda Adán, Adán jnda Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 בן אנוש בן שת בן אדם בן אלהים׃


Liaaˈñeeⁿ ñjom chaˈtso nnom quiooˈ na cwiˈoocaˈ ñequio quiooˈ na cwiˈootsco̱o̱ˈndye ñequio cantsaa. 	 ובתוכו מכל בהמת הארץ וחיה ורמש ועוף השמים׃


Jnda̱ na tjaqueⁿˈeⁿ quiiˈ wˈaa, tsoom nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ: —¿Chiuu na jeeⁿ cˈuaa mˈaⁿˈyoˈ na cwityueeˈyoˈ? Yuscuchjoomˈaaⁿˈ nchii na jnda̱ tueeⁿˈeⁿ. Cweˈ na watsom. 	 ובבאו אמר אליהם מה תהמו ותבכו הנערה לא מתה אך ישנה היא׃


Tsoom nda̱a̱yâ: —Mannco̱ luaañe, tilacatyuendyoˈ. 	 ויאמר אליהם אני הוא אל תיראו׃


manquiiti tsaⁿ na tquia nnˈaⁿ cwenta na cueˈ cwentaaˈ jnaaⁿya ndoˈ na tquiaaⁿ na tandoˈxco cha nncwjiˈnˈmaaⁿñe jaa. 	 אשר נמסר בעבור פשעינו ונעור לבעבור צדקנו׃


Nquii Catsmaⁿ, quia na seicanaaⁿñê cwiicheⁿ joo na jnda̱ ntquieeˈ na ta̱ˈtyeⁿ tsomˈñeeⁿ, quia joˈ teicheⁿ cañoomˈluee chaˈna xcwe hora. 	 וכפתחו החותם השביעי ותהי דממה בשמים כחצי שעה׃


Ee juu na ndooˈ nquiu nnˈaⁿ na tseixmaⁿnaˈ na tixcwe machˈee Tyˈo̱o̱tsˈom jndo̱ˈti tsˈoom na luaaˈ machˈeeⁿ, nchiiti juu na jndo̱ˈ nˈom nnˈaⁿ, ndoˈ juu na cwitjeiiˈna cwenta na tijneiⁿ na tquiaaⁿ na luaaˈ tjom Cristo, juu joˈ maˈmo̱ⁿnaˈ na jndeiityeeⁿ, nchiiti chaˈtso najnda̱ na laˈxmaⁿ nnˈaⁿ. 	 יען כי סכלות האל חכמה היא מאדם וחלשת האל חזקה היא מאדם׃


Tjawijndeii tyochjooˈñeeⁿ, tjawitquiooˈ na wandoˈ tsˈoom ndoˈ canda̱a̱ˈya tjawijndo̱ˈ tsˈoom. Ndoˈ tˈmaⁿ waa na matseixmaaⁿ naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויגדל הנער ויחזק ברוח וימלא חכמה וחסד אלהים עמו׃


Ee najndyee sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom Adán, jnda̱ chii sˈaaⁿ Eva, 	 כי אדם נוצר בראשונה ואחריו חוה׃


Malaaˈtiˈ matseijomnaˈ ˈo ee na ticaliuˈyoˈ ˈñeeⁿ xjeⁿ na nncwjeeˈ nquii na matsa̱ˈntjom ˈo. ¿Aa nncwjeeⁿˈeⁿ natmaaⁿ, oo aa nateijaaⁿ? ¿Aa nncwjeeⁿˈeⁿ xcwe tsjom, oo aa na jaancoo? Joˈ chii cˈomˈcˈeendyoˈ. 	 לכן שקדו כי לא ידעתם מתי יבוא בעל הבית אם לעת ערב או בחצות הלילה אם בעת קריאת הגבר או בבקר׃


Sa̱a̱ nqueⁿ tsoom no̱o̱ⁿ: “Juu naya na matseixmaⁿya, macwiwijndeiinaˈ cantyjati na macaⁿnaˈ ˈu, ee tˈmaⁿti cwiwitquiooˈ juu najndo̱ quia na mateijndeiya tsˈaⁿ yuu na tileicanda̱a̱ nntsˈaaⁿ.” Luaaˈ tsoom. Joˈ chii mˈaaⁿya na neiⁿya ndoˈ matseitˈmaaⁿˈndyo̱ meiiⁿ na nquiu nnˈaⁿ na cje matsˈaa, cha juu najndeii na cwiluiiñe Cristo nleitquiooˈ na mˈaaⁿnaˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 ויאמר אלי די לך חסדי כי בחלשה תשלם גבורתי על כן שמח לבי להתהלל בחלשותי למען תשרה עלי גבורת המשיח׃


Mana tcoˈyanaˈ nˈomnda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ tqueⁿtyeⁿ Jesús ñˈoom nda̱a̱na, tsoom: —Calˈaˈyoˈ cwenta na meiⁿcwii tsˈaⁿ ticalaneiⁿˈyoˈ nnom ˈñeeⁿ seinˈmaⁿ ˈo. 	 ותפקחנה עיניהם ויגער בם ישוע ויאמר ראו פן יודע לאיש׃


Cˈomˈyoˈ na wiˈ nˈomˈyoˈ ncˈiaaˈyoˈ ñequio na mayoˈcheⁿˈyoˈ, nchii cweˈ cwilˈaˈyaˈyoˈ. Catseiqueeⁿnaˈ nˈomˈyoˈ chaˈtso yuu na ya, sa̱a̱ yuu na tia cˈomˈyoˈ na jndooˈyoˈ. 	 האהבה תהיה בלי חנפה שנאו את הרע ודבקו בטוב׃


Tˈo̱o̱ naⁿˈñeeⁿ nnoom, jluena: —¿Aa maxjeⁿ mati ˈu tsˈaⁿ na jnaⁿˈ Galilea? Tcuu tcuu catseiˈnaⁿˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii, quia joˈ nljeiˈ tjaaˈnaⁿ cwii profeta na nnaⁿ Galilea. 	 ויענו ויאמרו אליו הגם אתה מן הגליל דרש נא וראה כי לא קם נביא מן הגליל׃


Jaa na tyeⁿ laˈxmaaⁿya na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoommeiⁿˈ, joo nnˈaⁿ na tityeⁿ cwilaˈyuˈna cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ, laxmaaⁿya na cacho̱o̱ya na cateijndeii joona, nchii macanda̱ cwijndo̱o̱ˈa cantyja ˈnaaⁿ ncjo̱o̱ya. 	 ועלינו החזקים לשאת חלשות הכשלים ואל נבקש הנאת עצמנו׃


Tˈo̱ Esteban matsoom: —ˈO ta na cwiluiitquiendyoˈ ñequio ˈo nnˈaⁿya, candyeˈyoˈ ñˈoom na nntsjo̱o̱. Nquii Taya Tyˈo̱o̱tsˈom na jeeⁿ tˈmaⁿ cwiluiiñê, jom seicaˈmo̱ⁿñê nnom welooya Abraham quia na tyomˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ ndyuaa Mesopotamia cwii tjo̱o̱cheⁿ na nncˈoom tsjoom Harán. 	 ויען ויאמר אנשים אחים ואבות שמעו אלהי הכבוד נראה אל אברהם אבינו בהיותו בארם נהרים לפני שבתו בחרן׃


’Mañequiaanaˈ na neiiⁿ nnˈaⁿ na ljuˈ naquiiˈ nˈom, ee nntyˈiaa nda̱a̱na nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אשרי ברי לבב כי הם יחזו את האלהים׃


Meiⁿquia tsˈaⁿ na nncwinomˈ ñˈoom na waa cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, ticaljooˈñe ñequio ñˈoom na tˈmo̱o̱ⁿ, ticˈoom tsaⁿˈñeeⁿ ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ tsˈaⁿ na cwiljooˈñe ñequio ñˈoom na maˈmo̱ⁿnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo, tseixmaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ ñequio Cristo. 	 כל העבר על תורת המשיח ואיננו עמד בה אין לו אלהים והעמד בתורת המשיח יש לו גם האב גם הבן׃


Jeˈ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱ na meiⁿcwiindye nnˈaⁿ na tqua̱a̱ⁿˈndyo̱jndya̱a̱ xocaljeii chiuu waa nantquie tˈmaⁿ na mando̱o̱ˈa.” 	 כי אני אמר לכם אין אחד מן האנשים הקרואים ההם אשר יטעם סעודתי׃


Nquii tsˈaⁿ na luaaˈ mˈaaⁿˈ tsˈom, catseiˈno̱o̱ⁿˈo̱ⁿ quia na jnda̱ mamˈaⁿtjo̱o̱ⁿˈa mati mañeˈcwii xjeⁿ nntsˈaa chaˈxjeⁿ ñˈoom na teiljeii cjooˈ cartawaañe. 	 ידע נא האמר כזאת כי כמו שאנחנו בדבור על ידי אגרות בהיותנו רחוקים כן גם בפעל אנחנו בהיותנו קרובים׃


Ee naⁿmˈaⁿˈ jnda̱ jlaˈquieˈ nˈomna, cha ticoˈxcwenaˈ cantyja na cwilaˈtiuuna. Ndoˈ tañeˈquiandyena na nndyena cha tintsˈaanaˈ na nlaˈno̱ⁿˈna. Ndoˈ cwilˈa nquieena chaˈcwijom ticajndooˈna cha ticaⁿnaˈ na nlqueⁿna cwenta. Joona cwilˈayana nmeiⁿˈ cha ticalcweˈ nˈomna, tincwjiˈnˈmaaⁿndyo̱ joona. 	 כי השמן לב העם הזה ואזניו הכבד ועיניו השע פן יראה בעיניו ובאזניו ישמע ולבבו יבין ושב ורפא לו׃


’Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, meiⁿljoˈcheⁿ na cwinduˈyoˈ na ticatyˈiomnaˈ na calˈa nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancuewaa, ñˈoomˈñeeⁿ nntseixˈiaaˈñenaˈ ñequio ñˈoom na ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ meiⁿljoˈcheⁿ na cwinduˈyoˈ na wanaaⁿ na calˈa nnˈaⁿ, mati nntseixˈiaaˈñenaˈ ñequio ñˈoom na ntyjii Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 אמן אמר אני לכם כל אשר תאסרו על הארץ אסור יהיה בשמים וכל אשר תתירו על הארץ מתר יהיה בשמים׃


Ñˈoomwaaˈ sˈaanaˈ na jlaˈncjooˈndye nnˈaⁿ judíosˈñeeⁿ ñequio ncˈiaana. Tyoluena: —Manquiuuya na xocanda̱a̱ nñequiaa tsaⁿmˈaaⁿˈ seiiⁿˈeⁿ na nntquia̱a̱ 	 ויתוכחו היהודים איש עם רעהו לאמר איכה יוכל זה לתת לנו את בשרו לאכל׃


Ndoˈ mañejuu xjeⁿˈñeeⁿ teicantyjana, tyˈelcweeˈna Jerusalén. Jliuna nnˈaⁿ na canchooˈcwii ñeˈnaaⁿˈ mˈaⁿ naⁿˈñeeⁿ ñequio ntˈomcheⁿ ncˈiaana. 	 ויקומו בשעה ההיא וישובו ירושלים וימצאו את עשתי העשר ואת אשר אתם נקהלים יחד׃


Taxˈee Jesús nda̱a̱yâ: —¿Cwanti tyooˈ cwileiˈñˈomˈyoˈ? Tˈo̱o̱yâ nnoom, lˈuuyâ: —Ntquieeˈ taⁿˈ tyooˈ ndoˈ ñˈeⁿ cwantindye calcaa nchˈu. 	 ויאמר ישוע אליהם כמה ככרות לחם לכם ויאמרו שבע ומעט דגים קטנים׃


Quia cwiwiljeii ncuee yolcu na jnda̱ ljondye, macanda̱ calaˈljeiˈyoˈ xueeˈ yuscu na jnda̱ jnda̱a̱ˈ ndyeenˈaaⁿ chuuˈ ndoˈ na macanda̱ ñˈeⁿ saaˈ ñetˈoom. 	 אלמנה אל תבחר זולתי בת ששים שנה ואשר היתה אשת איש אחד׃


Chaˈtso na cwilˈaˈyoˈ, tilaˈncjooˈndyoˈ meiⁿ ticalañˈeeⁿˈ ndyueˈyoˈ ñequio ncˈiaaˈyoˈ na cwilaˈyuˈ 	 עשו כל דבר בלא תלנות ובלא מזמות׃


Jnda̱ teinom na ljoˈ, xcwe na cwiwiljeiixco ncuee nnˈaⁿ, mati seisˈañe Judas tsˈaⁿ Galileo. Ndoˈ jndye nnˈaⁿ jlaˈjomndyena ñˈeⁿñê. Sa̱a̱ mati jlaˈcueeˈ nnˈaⁿ jom, ndoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na tyolaˈjomndye ñˈeⁿñê majoˈti tˈoomˈndyena. 	 ואחר כן קם יהודה הגלילי בימי הספר ויסת אחריו עם רב וגם הוא נהרג וכל אשר שמעו אליו נפצו׃


Ndoˈ na luaaˈ, juu na matseiˈno̱ⁿˈ na wanaaⁿ na ljoˈ macheˈ, nntseiˈndaaˈnaˈ juu nnˈaⁿˈ na tityeⁿ matseiyuˈ, na mati tueˈ Cristo cwentaaⁿˈaⁿˈ. 	 ויאבד על ידי דעתך אחיך החלש אשר למענו מת המשיח׃


Quia joˈ taxˈeena nnoom: —¿Yuu mˈaaⁿ Tsotyeˈ? Tˈo̱ Jesús matsoom: —ˈO ticalaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya meiⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Tsotya̱ya. Ee xeⁿ cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya mati nlaˈno̱ⁿˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ jom. 	 ויאמרו אליו איו אביך ויען ישוע גם אתי גם את אבי לא ידעתם אלו אתי ידעתם כי עתה גם את אבי ידעתם׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱yâ, tsoom: —Tsˈaⁿ na tjacjuˈ lqueeⁿ tsjaaⁿ na ya, joˈ joˈ nnco̱ na cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na jnaⁿ cañoomˈluee. 	 ויען ויאמר אליהם הזורע את הזרע הטוב הוא בן האדם׃


Seitiaˈ Jesús juu, matsoom: —Catseicheⁿˈ ndoˈ caluiˈyoˈ naquiiˈ tsˈom tsaⁿmˈaaⁿ. Ndoˈ jnda̱ na seiquioo jndyetia juu quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ, mana jluiˈ jndyetia ñˈeⁿ naⁿjndii naquiiˈ tsˈom. Ndoˈ meiⁿcwii nata̱ˈ tîcalˈana ñˈeⁿñe. 	 ויגער בו ישוע לאמר האלם וצא ממנו ויפילהו השד בתוכם ויצא ממנו לא הרע לו׃


Tjaaⁿ na mˈaaⁿ Pilato ndoˈ tcaaⁿ tsˈoo Jesús. 	 ויגש אל פילטוס וישאל ממנו את גוית ישוע׃


ˈO na cwilaˈtiuuˈyoˈ na tjaa jnaⁿ cwicolaˈxmaⁿˈyoˈ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom ncˈe na cwilaˈcanda̱a̱ˈndyoˈ chiuu tˈmaⁿ ljeiiˈñeeⁿ jnda̱ seitquio̱o̱ˈnaˈ ˈo cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo. Ndoˈ jnda̱ to̱ⁿˈnaˈ ˈo ñequio na mˈaaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na candyaˈ tsˈoom ˈo. 	 נגזרתם מן המשיח אתם המצטדקים בתורה נפלתם מן החסד׃


Ncuee na teinom nquiee profetas na tyoñequia ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cantyja ˈnaaⁿˈ na quia nluii, tyolaˈnaaⁿna ñˈoomˈm ndoˈ tcuu tcuu ñeˈcalaˈno̱ⁿˈna cantyja ˈnaaⁿˈ na nncwjiˈnˈmaaⁿñê nnˈaⁿ, ndoˈ ncˈe naya na matseixmaaⁿ ñejlaneiⁿna cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 את התשועה אשר עליה חקרו ודרשו הנביאים הנבאים על החסד השמור לכם׃


Mati nnˈaⁿ ntˈomcheⁿ ndyuaa na cwilaˈjnda ndoˈ cwinda̱a̱ nntyueena ndoˈ nntseichjooˈnaˈ nˈomna cantyja ˈnaaⁿˈ tsjoomˈñeeⁿ. Ee tjaa ˈñeeⁿ cwii ˈndiinaˈ na ñeˈcatseijndati ˈnaⁿ na cwinda̱a̱na. 	 וסחרי הארץ בכים ומתאבלים עליה כי עתה לא יקנה עוד איש את משא אניותם׃


ˈO manquiujndaaˈndyoˈ quia mañequiaañe tsˈaⁿ na nndiˈntjomtyeeⁿ nnom cwiicheⁿ na nntseicana̱a̱ⁿ ljoˈ na matsa̱ˈntjom, cwiluiiñe tsaⁿˈñeeⁿ tsˈaⁿ na tyeⁿ mandiˈntjom nnom patrom ˈnaaⁿˈ ndoˈ jndeiˈnaˈ na catseicana̱a̱ⁿ ljoˈ na matsa̱ˈntjom tsaⁿˈñeeⁿ. Joˈ chii xeⁿ mandiˈntjom tsˈaⁿ nnom jnaⁿ, wjaanˈomnaˈ juu na nntsuuñe, oo aa nntseicana̱a̱ⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, na cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ nncˈoom chaˈxjeⁿ na maˈmo̱ⁿnaˈ. 	 הלא ידעתם כי לאשר תתנו את נפשכם להיות עבדיו לסור למשמעתו הן עבדים אתם לאשר תשמעו לו אם לחטא אלי מות אם למשמעת אלי צדקה׃


Quiaaˈ na nlcwaaˈâ ticwii xuee. 	 את לחם חקנו תן לנו יום יום׃


Ndoˈ jnda̱ jaawindyooˈ na nncueeˈ xuee pascua na jaa nnˈaⁿ judíos cwilacwja̱a̱ya canmaⁿ. Cwii tjo̱o̱cheⁿ na nncueeˈ xuee pascuaˈñeeⁿ, jndyendye nnˈaⁿ jluiˈna njoomna, tyˈena Jerusalén cha nnda̱a̱ nntjeiˈljuuˈndyena cantyja ˈnaaⁿˈ ñˈoom na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויקרבו ימי הפסח ליהודים ועם רב עלו מן הארץ ירושלימה לפני הפסח למען יטהרו׃


Ñˈoomwaa ñˈoom na mayuuˈ juunaˈ, ndoˈ matsonaˈ na chaˈtsondye nnˈaⁿ calaˈyuˈna juunaˈ: jndyo Cristo Jesús tsjoomnancue cha nncwjiˈnˈmaaⁿˈñê nnˈaⁿ jnaⁿ, quiiˈntaaⁿ joona ja cwiluiindyo̱ tsˈaⁿ na tˈmaⁿti ñeseitjo̱o̱ndyo̱ nnoom. 	 נאמן הדבר וראוי להתקבל על כל כי המשיח ישוע בא לעולם להושיע את החטאים אשר אנכי הגדול בהם׃


Jnda̱a̱ chaˈna ñeeⁿ xueendyo na seineiiⁿ ñˈoommeiⁿˈ, tjawaaⁿ cwii ta na nntseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. Tjañˈoom Pedro ñequio Juan ñˈeⁿ Jacobo. 	 ויהי כשמנה ימים אחרי הדברים האלה ויקח אליו את פטרוס ואת יוחנן ואת יעקב ויעל אל ההר להתפלל שם׃


ˈO nnˈaⁿya na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya, ncˈe na cwiluiindyoˈ chaˈcwijom nnˈaⁿ na cweˈ cwiquieya, ndoˈ cweˈ cwiwinomˈyoˈ tsjoomnancue, macaⁿˈa nda̱a̱ˈyoˈ na tañequiandyoˈ na joo na lˈue nˈom seiiˈyoˈ na nncˈoochonaˈ ˈo xjeⁿ ˈnaaⁿnaˈ. 	 אהובים אזהירכם כגרים ותושבים הנזרו מתאות הבשר המתגרות בנפש׃


Joˈ chii ˈndii Tyˈo̱o̱tsˈom joona. ˈNdiitoom na calatˈmaaⁿˈndyetona meiiⁿ cweˈ cancjuu na mˈaⁿ tsjo̱ˈluee. Ee naquiiˈ libro na teiljeii ñˈoom ndyuee profetas, matsonaˈ: ˈO nnˈaⁿ Israel, ¿aa no̱o̱ⁿya tyoñequiaˈyoˈ quiooˈ na tyolacwjeˈyoˈ wenˈaaⁿ ntyuˈñeeⁿ na tyomˈaⁿˈyoˈ ndyuaa yuu tjaa nnˈaⁿ cˈoom? 	 ויפן מהם האלהים ויתנם לעבד את צבא השמים כאשר כתוב בספר הנביאים הזבחים ומנחה הגשתם לי במדבר ארבעים שנה בית ישראל׃


Majuu xjeⁿ na matioˈnaaⁿñê joona to̱ⁿˈnaˈ jom ñˈeⁿndyena. Tjañˈoomnaˈ jom nandye cañoomˈluee. 	 ויהי בברכו אתם ויפרד מאתם וינשא השמימה׃


Ndoˈ jom cweˈ ntyˈiaaˈtoom ángel na jeeⁿ nioom tyˈueeⁿ hasta seiqueeⁿñenaˈ jom. Jnda̱ chii matsoom: —¿Ljoˈ nntsaˈ Ta? Tˈo̱ ángel nnoom matso: —Mandii Tyˈo̱o̱tsˈom na matseiˈneiⁿˈ nnoom. Ndoˈ maqueeⁿ cwenta na mateijndeiˈ ndyeñeeⁿˈ ndoˈ macañjom tsˈoom ˈu. 	 ויבט אליו ויירא ויאמר מה זה אדני ויאמר אליו תפלותיך וצדקותיך עלו לזכרון לפני האלהים׃


Tˈo̱ Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, matsoom: —Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, cwii tjo̱o̱cheⁿ na nluiiñe Abraham, sa̱a̱ ja maxjeⁿ mamˈaaⁿya. 	 ויאמר אליהם ישוע אמן אמן אני אמר לכם בטרם היות אברהם אני הוא׃


Joo yolcu na tijndo̱ˈ nˈom quia na tyˈechona xjocanti ˈnaaⁿna, taticˈoochotina seitye na nlco. 	 הכסילות לקחו את הנרות ולא לקחו עמהן שמן׃


Ndoˈ tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos chiuu waa na tixcwe cwilaˈyuˈna. Ndoˈ na jeeⁿ jnda̱ ñˈoom tyotseineiiⁿ tîcanda̱a̱ nluena na tiyuuˈ. Ee ñequio ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiyo teiljeii tyoˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱na na Jesús tseixmaⁿ Cristo tsaⁿ na meindooˈna na nndyocwjiˈnˈmaaⁿñe joona. 	 כי בחזקה התוכח עם היהודים לפני כל העם ויראם מן המקראות כי ישוע הוא המשיח׃


Sa̱a̱ ñˈoom na tso Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Abraham na teiljeii, luaa matsonaˈ: “Caleintyjo̱ˈ tsaⁿscu na mandiˈntjomtyeⁿ njomˈ ñequio jnaaⁿ, ee ticwanaaⁿ na nncoˈñoom ˈnaⁿˈ na waa, jnda scuˈ nncuˈ nncoˈñom.” 	 אבל הכתוב מה הוא אמר גרש האמה ואת בנה כי לא יירש בן האמה עם בן החפשיה׃


Joˈ chii jñoomna nnˈaⁿ ˈnaaⁿna ñequio ntˈom nnˈaⁿ ˈnaaⁿˈ Herodes na cˈootaˈjndoondyena Jesús. Tyˈe naⁿˈñeeⁿ, jluena: —ˈU Maestro, manquiuuyâ na ˈu tsˈaⁿ na xcweeˈ tsˈomˈ, ndoˈ tiquiquiuˈnnˈaⁿˈ ñˈoom na maˈmo̱o̱ⁿˈ cantyja ˈnaaⁿˈ natooˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ mati meiⁿ tjaa na cochˈeenaˈ ˈu ljoˈ cwilaˈtiuu nnˈaⁿ oo meiⁿljoˈcheⁿ na cwiluiindyena. 	 וישלחו אליו את תלמידיהם עם ההורדוסיים לאמר רבי ידענו כי איש אמת אתה ותורה באמת את דרך אלהים ולא תגור מפני איש כי אינך מכיר פני אדם׃


Matseicwanom Gayo na xmaⁿndyoˈ. Ja Pablo mˈaaⁿya waⁿˈaⁿ na mateixˈeeⁿ ja. Ndoˈ mañjaaⁿ cwitjomndye nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. Ndoˈ mati Erasto matseicwanoom na xmaⁿndyoˈ. Jom tsaⁿcoñom sˈom tsjoomwaa. Mati juu nnˈaⁿya Cuarto matseicwanoom na xmaⁿndyoˈ. 	 גיוס המארח אותי ואת כל הקהלה שאל לשלומכם ארסטוס סכן העיר וקורטוס אחינו שאלים לשלומכם׃


Nchii matsjo̱o̱ na luaaˈ ee na matseitjo̱o̱naˈ ja ncˈe jnda̱ ljeiiˈnaˈ na cwiljoya tsˈo̱o̱ⁿ aa maleiñˈo̱ⁿya oo aa tjaaˈnaⁿ. 	 ולא ממחסור אדבר כן כי למדתי להסתפק במה שיש לי׃


Nnom cwii cwii tsˈaⁿ na waa na matseixmaⁿ na nntseitˈmaaⁿˈndyuˈ juu, catsaˈ naljoˈ ñˈeⁿñe. Quia macaⁿnaˈ na nntiomˈyoˈ nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ, catiomˈyoˈ, chaˈna tsˈiaaⁿ nnom tyuaa. Calaˈcanda̱ˈyoˈ nnom ljeii na cwiqueⁿ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ, ndoˈ calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ chaˈtsondye joona na matsonaˈ na calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ. 	 לכן תנו לכל איש כחובתכם המס לאשר לו המס המכס לאשר לו המכס והמורא לאשר לו המורא והכבוד לאשר לו הכבוד׃


ˈOm ndiiˈ tyolaˈseiˈ nnˈaⁿ judíos ja na cwii cwii ndiiˈ na lˈana na ljoˈ, ntquiuunchooˈnqui waljooˈ ñjeiiⁿ ndiiˈ tioona ˈnaⁿ ja. 	 חמש פעמים ספגתי בידי היהודים ארבעים חסר אחת׃


Quia matsjo̱o̱ ñˈoomwaaˈ ¿aa matsjo̱o̱ naljoˈ ee lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na calue nnˈaⁿ na jeeⁿ cwijaacanjoomˈ na matsˈaa oo na nquii Tyˈo̱o̱tsˈom nntsoom na ljoˈ cantyja ˈnaⁿya? Ee xeⁿ ndicwaⁿ matseijndo̱ na cjaweeˈ nˈom nnˈaⁿ ñˈeⁿndyo̱, tixotseixmaⁿya tsˈaⁿ na mandiˈntjom nnom Cristo. 	 ועתה המתרצה אנכי אל בני אדם אם אל האלהים או המבקש אנכי למצא חן בעיני בני אדם כי במצאי חן בעיני בני אדם לא אהיה עוד עבד המשיח׃


Quia joˈ jlaˈtyeⁿna jom na nntjaaˈna jom. Sa̱a̱ tsoom nnom capeitaⁿ na meintyjeeˈ joˈ joˈ: —¿Aa wanaaⁿ na nntjaˈyoˈ tsˈaⁿ meiiⁿ na matseixmaaⁿ tsˈaⁿ tsjoom Roma ndoˈ tyoowijndaaˈ jnaaⁿˈaⁿ? 	 ויהי כאשר אסר להכותו ברצועות ויאמר אל שר המאה העמד עליו האף רשיון לכם להכות איש רומי בלא דין ומשפט׃


Ndoˈ tjantyjaaⁿˈaⁿ nquii na wacatyeeⁿ tio. Toˈñoom tsom na ndiiˈ tsˈo̱ ntyjaya. 	 ויבא ויקח את הספר מימין הישב על הכסא׃


Mana ˈndii Jesús joona, jlueeⁿˈeⁿ tsjoom Jerusalén, tjaaⁿ tsjoom chjoo Betania. Joˈ joˈ ljooˈñê natsjom. 	 ויעזבם ויצא מחוץ לעיר אל בית היני וילן שם׃


Nnˈaⁿ na cwiteiˈxˈee calcuˈñeeⁿ, jnda̱ na ntyˈiaana na luaaˈ tuii, jleiˈnomna, tyolaˈneiⁿna ñˈoomwaaˈ naquiiˈ tsjoom ndoˈ jo jnda̱a̱. 	 וינוסו הרעים כראותם את אשר נעשה ויגידו הדבר בעיר ובכפרים׃


Jnda̱ na tueˈ Herodes, quia joˈ teitquiooˈñenndaˈ ángel cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnom José xjeⁿ na tsoomˈm ndaa. Ndicwaⁿ mˈaⁿna ndyuaa Egipto. 	 ויהי אחרי מות הורדוס והנה מלאך יהוה נראה בחלום אל יוסף בארץ מצרים׃


Xeⁿ mˈaaⁿ tsˈaⁿ na tso na matseixmaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ naxuee, sa̱a̱ jnoomˈm cwii nnˈaaⁿˈaⁿ na matseiyuˈ, tsaⁿˈñeeⁿ ndicwaⁿ matseijomñe ñequio najaaⁿ. 	 האומר כי ישנו באור והוא שנא את אחיו עודנו בחשך׃


Ntyˈiaandyoˈ ˈo nnˈaⁿ na tixcwe cwilˈaˈyoˈ. ¿Aa ticaliuˈyoˈ na tsˈaⁿ na mˈaaⁿ na ya ñˈoom juu ñequio tsjoomnancue machˈeenaˈ na jnoomˈm Tyˈo̱o̱tsˈom? 	 הנאפים והמנאפות הלא ידעתם כי אהבת העולם איבת אלהים היא ועתה החפץ להיות אהב העולם יהיה איב לאלהים׃


Quia na ˈndiya ˈu ndyuaaxencwe Creta, sˈaa naljoˈ na nntseijndaaˈndyuˈ tsˈiaaⁿ na ticwityuaaˈa na nntseijndaaˈndyo̱ na quia nncjacanda̱a̱ˈ joˈ, ndoˈ na nleijndaaˈ nnˈaⁿ na nluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ cwii cwii tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na macwjiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom cwentaaⁿˈaⁿ. 	 לזאת עזבתיך בקריטי למען תשלים את החסד ותשים זקנים בכל עיר ועיר כאשר צויתיך׃


Mati tyolaˈtyeⁿna liaa nnoom, tyotmeiiⁿˈna ndaˈ nnoom ndoˈ tyoluena: —Cjaaweeˈ ˈndyoˈ ˈñeeⁿ juu macwjaˈ ˈu. 	 ויחפו את ראשו ויכהו על פניו וישאלהו לאמר הנבא מי הוא ההלם אותך׃


Calˈuu, xeⁿ mˈaaⁿ cwii nnˈaaⁿya na tsaⁿsˈa oo tsaⁿscu na matseitjo̱o̱naˈ liaana ndoˈ nantquie na nlcwaˈna na ticwii xuee, 	 אח או אחות אם יהיו בעירם ובחסר לחם יומם׃


Ee xotseitjoomˈna Cristo ñequio Satanás. Ndoˈ mati tsˈaⁿ na matseiyuˈ, xonda̱a̱ nntseitjoomˈnaˈ jom ñequio cwii tsˈaⁿ na tyootseiyuˈ. 	 ואי זה הסכמה למשיח עם בליאל או מה חלק המאמין עם שאיננו מאמין׃


Quia joˈ tyolaˈneiⁿna ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nnom tsaⁿˈñeeⁿ ñequio chaˈtso nnˈaⁿ waⁿˈaⁿ. 	 ויגידו לו את דבר יהוה ולכל אשר בביתו׃


Ncˈe na tueˈ Cristo nacjooˈ tsˈoomˈnaaⁿ joˈ na seintycwiiñˈeeⁿ na mˈaⁿntiaaˈndye we ntmaaⁿˈ nnˈaⁿ, sˈaaⁿ na ñecwii tmaaⁿˈ joona, ljoyaandyena ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 וירצה את שניהם בגוף אחד לאלהים על ידי צליבתו בהמיתו בנפשו את האיבה׃


Ee jaa nnˈaⁿ na cwilaˈyuuˈa cwilaˈjnda̱a̱ya tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ cwiñeˈquiandyo̱ na wiˈ cwitjo̱o̱ⁿya ee na mˈaaⁿya na ntyjaaˈtyeⁿ nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ nqueⁿ na wanoomˈm. Chaˈtsondye nnˈaⁿ nnda̱a̱ nluiˈnˈmaaⁿndye cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ ndoˈ majndeiiticheⁿ cwiluiˈnˈmaaⁿndye joo nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ ñˈeⁿñê. 	 כי לזאת אנחנו גם יגעים גם נעלבים על אשר הוחלנו לאלהים חיים שהוא המושיע לכל האדם וביותר למאמינים׃


Nntyˈiaanda̱a̱na jom ndoˈ nñoom xueⁿˈeⁿ cantaana. 	 והמה יראו את פניו ושמו על מצחותם׃


Catseitˈmaaⁿˈñenaˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na cwiluiiñê Tsotye Ta Jesucristo cwentaaya. Jom ncˈe na jeeⁿ wiˈ tsˈoom jaa jnda̱ sˈaaⁿ na cwiluiindyo̱xco̱o̱ ncˈe na tandoˈxco Jesucristo. Cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ mˈaaⁿya na cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya na nndaaya na nntando̱o̱ˈa. 	 ברוך האלהים אבי אדנינו ישוע המשיח אשר כרב רחמיו שב והוליד אתנו לתקוה חיה בהקמת ישוע המשיח מעם המתים׃


Teincoo cwiicheⁿ xuee naquiiˈ Jerusalén tjomndye nnˈaⁿ na mˈaⁿ nˈiaaⁿ cwentaa nnˈaⁿ judíos ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye, ñequio nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés. 	 ויהי ממחרת ויקהלו שריהם ראשיהם וזקניהם וסופריהם ירושלים׃


Ndoˈ quia na jñeeⁿ ñˈoom ˈndyoo capeitaⁿ na mayuuˈ na ljoˈ, quia joˈ tquiaaⁿ ñˈoomˈm na cjaañˈoom José seiˈtsˈo ˈnaaⁿˈ Jesús. 	 וידע מפי שר המאה כי כן ויתן את גופתו מתנה ליוסף׃


’Queⁿˈyoˈ cwenta quia na nlˈaˈyoˈ cwii nnom na matyˈiomyanaˈ, nchii nlˈaˈyoˈ cweˈ cha na cantyˈiaa nnˈaⁿ, ee xeⁿ na ljoˈ, tjaaˈnaⁿ naya ˈnaⁿˈyoˈ jo nnom Tsotyeˈyoˈ na mˈaaⁿ cañoomˈluee. 	 השמרו לכם מעשות צדקתכם לפני בני אדם למען יראו אתכם ואם לא אין לכם שכר מאת אביכם שבשמים׃


Ndoˈ xmaⁿñe Urbano. Jom matseijomñê tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Cristo ñˈeⁿndyo̱. Ndoˈ mati xmaⁿñe Estaquis, jom jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya. 	 שאלו לשלום אורבנוס חברנו בעבודת המשיח ולשלום אסטכים חביבי׃


Ndoˈ lqueeⁿ na tquiaa yuu na tooˈ ndaˈ lˈo̱o̱nioom, mannˈaⁿ na cwindye ñˈoom naya. Sa̱a̱ naⁿˈñeeⁿ jeeⁿ mˈaⁿna ñomtiuu chiuu na cwii ˈoomˈaⁿyoona, ndoˈ chiuu ya nleityandyetina. Joˈ chii tileicanaⁿndyena na nlˈana yuu na matsonaˈ. Ee ñˈomtiuuˈñeeⁿ matseicuˈnaˈ na nlaˈcanda̱na nnom Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ lˈa joo lˈo̱o̱nioom na jlaˈcantoˈndyenaˈ nacjooˈ ntjom. 	 והנזרע בין הקצים הוא השמע את הדבר ודאגת העולם הזה ומרמת העשר ימעכו את הדבר ופרי לא יהיה לו׃


Ncˈe na tjacantyja na wiˈ tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom jaa, juu na nnaⁿ nandyeticheⁿ, njñoom juu na nntseixueeñe jo nda̱a̱ya. 	 ברחמי חסד אלהינו אשר בהם פקדנו הנגה ממרום׃


Quia nlaˈnaⁿˈyoˈ juunaˈ quia joˈ nlaˈno̱ⁿˈyoˈ na matseiˈno̱ⁿˈa ñˈoom na wantyˈiuuˈ ñetuaa cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo. 	 ובקראכם תוכלו להכיר בזאת את בינתי בסוד המשיח׃


Ee jnda̱ tueˈntyjo̱ xjeⁿ na nncuˈxeⁿnaˈ nnˈaⁿ tsjoomnancue. Ndoˈ mati nntyuiiˈ na matseixmaⁿ tsaⁿjndii na matsa̱ˈntjom quiiˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 עתה משפט בא על העולם הזה עתה ישלך שר העולם הזה חוצה׃


ˈÑeeⁿ juu na maqueⁿ ñˈoom nacjoˈ na ñeˈcueeˈ ñˈoom ˈu watsˈiaaⁿ ñeˈcwjeeⁿˈeⁿ cotomˈ, mati quiaaˈ na nncjaañˈoom liaasoˈ. 	 ואשר יחפץ לריב עמך ולקחת את כתנתך תן לו גם את חמעיל׃


Ee nnˈaⁿ tsjoom Atenas ñequio nnˈaⁿ na jnaⁿ ntˈomcheⁿ njoom na cwicˈeeⁿya tsjoomˈñeeⁿ jeeⁿ ntyjaaˈ nˈomna na ñeˈcandyena ndoˈ ñeˈcalaˈneiⁿna meiⁿnquia nnom ñˈoom na xcoti. 	 כי האתיניים כלם וגם הנכרים הגרים שם לא חשו לדבר אחר כי אם לספר או לשמע חדשות׃


Sa̱a̱ joona yacheⁿ jlaˈcheⁿna. Quia joˈ toˈñoom tsˈaⁿwiiˈ, seinˈmaaⁿ juu ndoˈ tsoom nnom: —Ya xeⁿ na wjaˈtoˈ waˈ. 	 ויאחז בו וירפאהו וישלחהו׃


’Jnda̱ chii tjaquieeˈ rey quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na nncwaaⁿ joona. Ljeiiⁿ ñˈeⁿ cwii tsˈaⁿ na ticwee liaa chaˈxjeⁿ liaa cwicweeˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye quia na macoco tsˈaⁿ. 	 ויהי כבוא המלך לראות את המסבים וירא בהם איש ולא היה לבוש בגדי חתנה׃


Ndoˈ jñomjñeeⁿ nnˈaⁿ na cˈoo cwii tsjoom chjoo, tsjoom nnˈaⁿ samaritanos. Tyˈe naⁿˈñeeⁿ na nlaˈjndaaˈndyena cantyja na nncueeˈcañoom ñequio nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê. 	 וישלח מלאכים לפניו וילכו ויבאו אל אחד מכפרי השמרונים להכין לו׃


Joˈ chii xeⁿ juu ñˈoomˈñeeⁿ na ticwiyooˈ meiiⁿ tˈmaⁿ tyotseixmaⁿnaˈ na caxuee na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom, sa̱a̱ jeˈ juu ñˈoom na cwiljotyeⁿ tˈmaⁿticheⁿ na caxuee na cwiluiiñê tseixmaⁿnaˈ. 	 כי אם הדבר העמד להבטל יש לו כבוד הדבר הקים על אחת כמה וכמה׃


Malaaˈtiˈ nntsˈaanaˈ xuee quia na cwintycwii tsjoomnancue. Nñequiocue ángeles na nntjeiiˈndyena nnˈaⁿ na wiˈndye quiiˈntaaⁿ nnˈaⁿ na mˈaⁿ cantyja na matyˈiomyanaˈ. 	 כן יהיה בקץ העולם יצאו המלאכים והבדילו את הרשעים מתוך הצדיקים׃


Naⁿmˈaⁿˈ ñequiiˈcheⁿ cwilancjooˈndyena ljoˈ cwiluii na ticjaaweeˈ nquiuna na cwilˈa ntˈomcheⁿ, ljoˈ na cwilˈa ncˈiaana cwiluena xocwilˈue joˈ. Ñequiiˈcheⁿ lˈue nˈomna na caluii natia na queeⁿ nˈom seiina. Sˈa ñˈoom cwilaneiⁿna ndoˈ caˈnaaⁿˈndyena cha nnquioo sˈom lueena. 	 אלה הם הרגנים והמתאוננים ההלכים אחרי תאותיהם אשר פיהם ידבר עתק הדרי פנים עקב שחד׃


Candyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, jndye nnˈaⁿ na nchii nnˈaⁿ Israel nnaⁿ naⁿˈñeeⁿ jo ntyja na macaluiˈ ñeˈquioomˈ ñequio ntyja na mawjaacue ñeˈquioomˈ. Ndoˈ yuu na mˈaⁿ Abraham ñˈeⁿ Isaac ñˈeⁿ Jacob yuu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, ñequio na neiiⁿna nncwindyuaandyena na nlcwaˈna ñˈeⁿ naⁿˈñeeⁿ. 	 ואני אמר לכם רבים יבאו ממזרח וממערב ויסבו עם אברהם ויצחק ויעקב במלכות השמים׃


Quia na jndyocue Jesús ta na tjaaⁿ, jndyendye nnˈaⁿ tquiontyjo̱ naxeeⁿˈeⁿ. 	 וירד מן ההר וילך אחריו המון עם רב׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱yâ, tsoom: —Cwii tsˈaⁿ na jnda̱ tjoom xiowaa ñˈeⁿndyo̱, tsaⁿˈñeeⁿ nñequiaaⁿ cwenta ja. 	 ויען ויאמר האיש אשר טבל עמי את ידו בקערה הוא ימסרני׃


Sa̱a̱ ˈo jeˈ, yacheⁿ cwilˈaˈyoˈ na catseijnaaⁿˈnaˈ ndyeñeeⁿˈ ndoˈ ¿aa nchii manaⁿtya cwinchjeena ˈo? Ndoˈ joona cwileiˈcho xjeⁿˈnaaⁿna ˈo jo nda̱a̱ naⁿmaⁿnˈiaaⁿ. 	 ואתם הכלמתם את העני הלא העשירים הם העשקים אתכם והם הסחבים אתכם אל בתי דין׃


Ee yuu na mˈaⁿ nnˈaⁿ na ta̱a̱ˈ nˈom ncˈiaa, ndoˈ jeeⁿ xueena, joˈ joˈ cweˈ cañˈeeⁿˈto mˈaⁿna, ndoˈ niom chaˈtso nnom natia. 	 כי במקום קנאה ומריבה שם מהומה וכל מעשה רע׃


Ncˈe na cwiqueⁿˈyoˈ cwenta ñˈoom na tsjo̱o̱ na ticaˈndyencˈuaaˈndyoˈ meiⁿchiuucheⁿ na cwitjomˈyoˈ, joˈ chii mati ja nntsˈaa cwenta ˈo juu xjeⁿ quia na nlcoˈwiˈnaˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancue. 	 יען שמרת דבר סבלנותי אשמרך גם אנכי משעת הנסיון העתידה לבוא על תבל כלה לנסות את ישבי הארץ׃


Ndoˈ majoˈti tuii quia na tyomˈaaⁿ Lot, tyocwaˈna, tyowena. Tyolaˈjndana, tyonda̱a̱na. Tyonomna ntjom, tyolˈana lˈaa. 	 וכאשר היה בימי לוט אכל ושתה קנה ומכר נטע ובנה׃


Sa̱a̱ tsˈaⁿ na jndooˈ cwii nnˈaaⁿˈ na matseiyuˈ ndicwaⁿ mˈaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ najaaⁿñe, matseijomñê ñˈeⁿ juunaˈ, meiⁿ ticaljeiiⁿ yuu wjaⁿ, ee juu najaaⁿ matseinchjaaⁿˈnaˈ jom. 	 והשנא את אחיו בחשך הוא ובחשך יתהלך ולא ידע אנה הוא הלך כי החשך עור את עיניו׃


ˈO nnˈaⁿ na we waa na cwilˈaˈyoˈ, jeeⁿ xcwe mˈaaⁿ ñˈoom na tyoñequiaa profeta Isaías cantyja ˈnaⁿˈyoˈ. Luaa matsonaˈ: 	 חנפים היטב נבא עליכם ישעיהו לאמר׃


Cwiicheⁿ cwii ndiiˈ matso Jesús nda̱a̱na: —Ja majo̱, ndoˈ ˈo nlˈueˈyoˈ ja, sa̱a̱ ndicwaⁿ choˈnqueⁿˈyoˈ jnaⁿ ndoˈ nncwjeˈyoˈ. Ndoˈ yuu na jo̱ ˈo xocanda̱a̱ nntsquieˈcañomˈyoˈ. 	 ויוסף ישוע ויאמר אליהם אני הלך מזה ותבקשוני ובחטאתכם תמותו אל אשר אני הלך שמה אתם לא תוכלו לבוא׃


Jnda̱ tsoom na luaaˈ nda̱a̱yâ, tsotyeeⁿcheⁿ: —Juu tiˈxˈiaaya Lázaro watsom, sa̱a̱ jo̱ na nntseilcwiya jom. 	 כזאת דבר ואחרי כן אמר אליהם לעזר ידידנו ישן הוא ואנכי הלך למען אעירנו׃


Mati seineiⁿ David cantyja ˈnaaⁿna, tsoom: Majoo nantquie na cwicwaˈna catseicwaqueⁿnaˈ teiⁿncoˈ na nntseityuuˈnaˈ joona, ndoˈ mañequio joonaˈ cwiˈtyˈuiina cha na catioomndyena natia na cwilˈana. 	 ודוד הוא אמר יהי שלחנם לפח ולרשת ולמוקש ולשלומים להם׃


¿Chiuu na jeeⁿ maqueⁿˈ cwenta meiiⁿ chjoowiˈ ljoˈ machˈee xˈiaˈ? Ndoˈ manncuˈtiˈ tiqueⁿˈ cwenta na tˈmaⁿ matseiˈtjo̱o̱ndyuˈ. Machˈeenaˈ cantyja ˈnaⁿˈ chaˈcwijom jeeⁿ ndoˈ ntquiooˈ jnda̱ na njom tsˈomnnom xˈiaˈ, sa̱a̱ meiⁿchjoo tiqueⁿˈ cwenta tsˈoom tscaaˈ na njom tsˈomnjomˈ nncuˈ. 	 ולמה זה אתה ראה את הקסם בעין אחיך ואת הקורה אשר בעינך לא תביט׃


Sa̱a̱ matsoom: —¿Chiuu na cwityueeˈyoˈ? Na nmeiiⁿˈ cwilˈaˈyoˈ yacheⁿ nñeˈquiaˈyoˈ na chjooˈ tsˈo̱o̱ⁿya. Ee ja mañequiaandyo̱ ljoˈcheⁿ na ñeˈcalˈa nnˈaⁿ Jerusalén ñˈeⁿndyo̱. Meiiⁿ na nlatyeⁿna ja oo meiiⁿ na nlacueeˈna ja cantyja ˈnaaⁿˈ xueeˈ Ta Jesús maxjeⁿ ñecuaato. 	 ויען פולוס ויאמר מה לכם אשר תבכו ותשברו לבבי כי נכון אנכי לא לבד להאסר כי גם למות בירושלים על שם ישוע האדון׃


Mati tyotseiyuˈya tsˈom Isaac ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ tioˈnaaⁿñe ntseinaaⁿ Jacob ñˈeⁿ Esaú cantyja ˈnaaⁿˈ ndyu na wjaa wjaatinaˈ. 	 באמונה ברך יצחק את יעקב ואת עשו וידבר על העתידות׃


Ja mayuuˈ matseitsˈo̱o̱ⁿndyo̱ ˈo ñequio ndaatioo ee na cwilcweˈ nˈomˈyoˈ. Sa̱a̱ mandyontyjo̱ nqueⁿ na nntseitsˈoomñê ˈo ñequio Espíritu Santo naquiiˈ nˈomˈyoˈ ndoˈ ñequio chom. Nqueⁿ tˈmaⁿti tseixmaaⁿ, nchiiti ja. Meiⁿ ticatseixmaⁿya na cweˈ ja nntˈuiya lcoomˈm na nñequiaya joonaˈ na nñjoom. 	 הן אנכי טובל אתכם במים לתשובה והבא אחרי חזק הוא ממני אשר אינני כדי לשאת נעליו והוא יטבל אתכם ברוח הקדש ובאש׃


Seiˈno̱ⁿˈ Jesús ñˈoom na tyomˈaaⁿˈ nˈomna. Tsoom nda̱a̱na: —Xeⁿ mˈaaⁿ cwii gobiernom na cwito̱ⁿˈndye nnˈaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ, ntˈom cwiˈoo nacjoomˈm ndoˈ ntˈom cwilaˈjomndye ñˈeⁿñê, ndoˈ na luaaˈ waa xocaljooˈñetyeeⁿ tsˈiaaⁿ. Ndoˈ chaˈna nnˈaⁿ na ñecwii tsjoom oo nnˈaⁿ na ñeˈcwii wˈaa, xeⁿ cwilaˈntjaˈndyena, maxjeⁿ nnto̱ⁿˈndyena. Ndoˈ na ljoˈ cwilaˈtyuiiˈndye cheⁿnquieena. 	 וישוע ידע את מחשבותם ויאמר אליהם כל ממלכה הנחלקה על עצמה תחרב וכל עיר ובית הנחלקים על עצמם לא יכונו׃


Ndoˈ macwilaˈno̱ⁿˈna na chaˈtso na cwicanda̱a̱ matsˈaa, ñenncuˈ tquiaaˈ na matseixmaⁿya na ljoˈ. 	 ועתה ידעו כי כל אשר נתת לי מעמך הוא׃


¿Aa nntsˈaacheⁿnaˈ cwitjeiˈyoˈ cwenta na tquiuˈnnˈaⁿya ˈo ñequio cwii nnˈaⁿya na jño̱o̱ⁿya na mˈaⁿˈyoˈ? 	 האף הוניתי אתכם ביד אחד מאלה אשר שלחתי אליכם׃


Ndoˈ waa cwiicheⁿ ñˈoomˈm na teiljeii na matsonaˈ: “Nqueⁿ na cwiluiiñê na catsa̱ˈntjoom jaa mantyjeeⁿ joo ñomtiuu ˈnaaⁿ nnˈaⁿ na jeeⁿ jndo̱ˈ nˈom, cweˈ tsˈiaaⁿˈndyo joonaˈ.” 	 ועוד כתוב יהוה ידע מחשבות חכמים כי המה הבל׃


Teincoo, quia ljoˈ Agripa ñequio Berenice tcweeˈna liaa na jeeⁿ ndyaˈ ya. Tyˈena na mˈaaⁿ Festo. Tyˈequieˈna naquiiˈ wˈaa ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ sondaro ndoˈ ñequio nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye quiiˈ tsjoom. Quia joˈ sa̱ˈntjom Festo na cˈoocˈomna Pablo. 	 ויהי ממחרת כבוא אגרפס וברניקה בהוד גדול ויבאו אל אלם המשמעת המה ושרי האלף ונגידי העיר ויצו פסטוס ויביאו את פולוס׃


Tˈo̱ Jesús nnom: —¿Chiuu na matsuˈ na ya tsˈaⁿndyo̱ ja? Tjaa ˈñeeⁿ cˈoom na jeeⁿ ya tsˈaⁿñe macanda̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom. Sa̱a̱ ˈu jeˈ, xeⁿ ñeˈcjaˈquieeˈndyuˈ cantyja na ticantycwii na wandoˈ macaⁿnaˈ na catseicanda̱ˈ chiuu tˈmaⁿ ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ na tqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ויאמר אליו מה תקראני טוב אין טוב כי אם אחד האלהים ואם חפצך לבוא אל החיים שמר את המצות׃


Matso Jesús: —Ñˈoommeiⁿˈ jnda̱ seina̱ⁿ cantyja ˈnaⁿya nda̱a̱ˈyoˈ cha tintseiquiaanaˈ ˈo. 	 את אלה דברתי אליכם למען לא תכשלו׃


Ndoˈ nntsˈaaya na nleitquiooˈ jndye nnom ˈnaaⁿ jo nandye tsjo̱ˈluee na nlaˈcatyuendye nnˈaⁿ quia na nntyˈiaana. Ndoˈ nntsˈaaya ˈnaaⁿ na nleitquiooˈ jo nacje nnom tsjoomnancue, chaˈna niomˈ ñequio chom ñequio ndioom. 	 ונתתי מופתים בשמים ממעל ואתות בארץ מתחת דם ואש ותימרות עשן׃


Mati toˈñoom cwii waso na ñjom ndaa winom. Jnda̱ na tquiaaⁿ na quianlˈuaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, quia joˈ tquiaaⁿ juunaˈ nda̱a̱na, chaˈtsondyena ta̱na. 	 ויקח את הכוס ויברך ויתן להם וישתו ממנה כלם׃


Ntˈom nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés na jnaⁿ Jerusalén, tyoluena: —Tsaⁿmˈaaⁿˈ matseixmaaⁿ Beelzebú, juu tsaⁿjndiitquiee. Ncˈe najndeii na matseixmaⁿ, joˈ na macwjeeⁿˈeⁿ jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 והסופרים אשר ירדו מירושלים אמרו כי בעל זבוב נכנס בו ועל ידי שר השדים הוא מגרש את השדים׃


tilqueⁿˈ cwenta ñˈoom na cweˈ cuento laxmaⁿnaˈ ñequio ñˈoom cantyja ˈnaaⁿ weloo nnˈaⁿ na ñetˈom teiyo ee ñˈoommeiⁿˈ cwilˈanaˈ na cweˈ cwilaˈñˈeeⁿˈ ndyuee nnˈaⁿ meiⁿ ticateijndeiinaˈ tsˈaⁿ na nntseiyuˈya tsˈom ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ולא ישימו לבם להגדות וללמודי תולדות אין קץ המביאים יותר לשאלות מלבנות בית אלהים באמונה׃


Jnda̱ seicandyaañê jâ nawiˈ tˈmaⁿˈñeeⁿ. Ndoˈ ndicwaⁿ matseicandyaañê jâ. Joˈ chii jom ntyjaaˈtyeⁿ nˈo̱o̱ⁿyâ na mati xuee na wjaatinaˈ nntseicandyaañetyeeⁿ jâ, 	 אשר הצילנו ממות כזה ועודנו מציל ולו אנחנו מקוים כי יוסיף להצילנו׃


Ndoˈ na cwiluiindyo̱ ntseinaaⁿ, mati laˈxmaaⁿya na nndaaya chaˈtso na jnda̱ seijndaaˈñê na nndaa nnˈaⁿ na cwiluiindye ntseinaaⁿ, mañejuuti na nndaaˈ Cristo, mati joˈ nndaaya xeⁿ cwilajomndyo̱ nawiˈ na tjatjoom cha nda̱nquia nlajomndyo̱ na cwiluiitˈmaⁿñê. 	 ואם בנים אנחנו גם ירשים נהיה ירשי אלהים וחברי המשיח בירשה אם אמנם נתענה אתו למען גם אתו נכבד׃


Ee ˈu jnda̱ tqueⁿˈ na waa na jndo̱ na matseixmaⁿya jo nda̱a̱ chaˈtso nnˈaⁿ tsjoomnancue na ticwii cwii tsˈaⁿ na mañequiaaˈ lˈo̱o̱ya na nñequiaya na tseixmaⁿ na ticantycwii na wandoˈ. 	 כאשר נתת לו השלטן על כל בשר למען יתן חיי עולמים לכל אשר נתת לו׃


Joˈ chii tacalaˈxmaⁿna na we tsˈaⁿ. Ndoˈ ncˈe na luaaˈ seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom, jo chii ticatsonaˈ na cweˈ tsˈaⁿ nntseityuiiˈ cantyja na mˈaⁿna. 	 אם כן אינם עוד שנים כי אם בשר אחד לכן את אשר חבר האלהים אל יפרידנו האדם׃


Quia joˈ ntyˈiaya, mantyja cwiicheⁿ ángel nandye. Ndoˈ jndiiya na jndeii matseixuaa, tso: —Jeeⁿ wiˈ nntjoom nnˈaⁿ na mˈaⁿ tsjoomnancue, quia na nleicˈuaa ntu na cwinntjo̱o̱ˈ ndyee ángelesˈñeeⁿ. 	 וארא ואשמע מלאך אחד מעופף במרום הרקיע הקורא בקול גדול אוי אוי אוי לישבי הארץ משאר קלות שופר שלשת המלאכים העתידים לתקע׃


Ndoˈ tsoom nda̱a̱na: —¿Chiuu na jeeⁿ matseiˈndaaˈnaˈ nquiuˈyoˈ ndoˈ na luaaˈ mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ? 	 ויאמר אליהם מה זה אתם נבהלים ועל מה זה מחשבות עלות בלבבכם׃


Quia na ntyˈiaaˈ patromˈñeeⁿ na meiⁿcwii tsjo̱ˈñjeeⁿ tîcanda̱a̱ nntiom mosoomˈm, quia joˈ sa̱ˈntjoom na nleilˈuañe tsaⁿˈñeeⁿ na nncjaaquieeˈñe na nndiˈntjomtyeⁿ, ndoˈ mati scuuˈ tsaⁿˈñeeⁿ ñequio ndana ñequio chaˈtso ˈnaaⁿna, cha nncˈiooˈñe na chujnaⁿ. 	 ולא היה לו לשלם ויצו אדניו למכר אותו ואת אשתו ואת בניו ואת כל אשר לו וכן ישלם׃


Quia na mˈaⁿ nnˈaⁿ na cwilaˈneiⁿ ñˈoom na tjachuiiˈ, ñequiiˈcheⁿ ñeˈwe oo ndyeendyena na nlaˈneiⁿna. Cwii ndoˈ cwiindyena nlaˈneiⁿna ndoˈ mati ñˈeⁿ tsˈaⁿ na nntseiteincooˈ ñˈoomˈñeeⁿ. 	 כי ידבר איש בלשון ידברו נא שנים שנים או על היותר שלשה וזה אחר זה ואחד יפרש׃


Meiⁿcwiindyoˈ ˈo tincˈoomˈñe ñequio cwiicheⁿ tsˈaⁿ na cweˈ luaaˈ meiⁿ ticatsˈaa tsˈaⁿ na ticajnda ntyjeeⁿ joo naya na seijndaaˈñe Tyˈo̱o̱tsˈom chaˈxjeⁿ sˈaa Esaú, ee na jom tuiiñejñeeⁿ, joˈ chii we ndiiˈ ˈnaaⁿˈ tsotyeeⁿ nnaaⁿˈaⁿ sa̱a̱ cweˈ cwii nantquie ñˈeⁿ seijndyooñê juu nayaˈñeeⁿ. 	 פן ימצא בכם זנה או חלל כעשו אשר בנזיד אחד מכר את בכורתו׃


Njño̱o̱ⁿya ángeles ˈnaⁿya na cˈoona cwii cwii ntyjaaˈ tsjoomnancue ndoˈ mati ndiocheⁿ cañoomˈluee na nlaˈtjomna nnˈaⁿ na jnda̱ tjeiiˈndyo̱ cwentaya. 	 ואז ישלח את מלאכיו ויקבץ את בחיריו מארבע הרוחות מקצה הארץ עד קצה השמים׃


Joˈ chii tˈo̱o̱na nnom Jesús, jluena: —Aa jâ maxjeⁿ ticaliuuyâ. Tsoom nda̱a̱na: —Mati ja xocatsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ ˈñeeⁿ tquiaa najndeii na matseixmaⁿya na matsˈaa tsˈiaaⁿmeiⁿˈ. 	 ויענו ויאמרו אל ישוע לא ידענו ויען ישוע ויאמר אליהם אם כן גם אני לא אמר לכם באי זו רשות אני עשה אלה׃


Taxocwilˈuenaˈ, meiⁿ quio tyuaa, meiⁿ ñˈeⁿ toˈ. Cweˈ quiityeⁿˈquieeˈ nnˈaⁿ joonaˈ. Maluaaˈ matseijomnaˈ ˈo, mˈaⁿˈyoˈ chaˈcwijom tsjaaⁿˈ na tilˈue xeⁿ tyooteiˈjndeiˈyoˈ ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ. ˈÑeeⁿ juu na niom lueˈ nˈom luaˈqui na nndii, candiiya. 	 לא יצלח גם לאדמה גם לדמן החוצה ישליכהו מי אשר אזנים לו לשמע ישמע׃


Hasta xjeⁿ jeˈ, waa xjeⁿ na matseitjo̱o̱naˈ na nntquia̱a̱yâ ndoˈ na nncwa̱a̱yâ ñequio liaa na nlcwa̱a̱ˈâ. Jndye ndiiˈ cwicacho̱o̱ˈâ, ndoˈ meiⁿ tjaaˈnaⁿ wˈaaya. 	 ועד השעה הזאת הננו רעבים גם צמאים וערמים ומכים באגרף ואין מנוח לנו׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ jndye tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ nlˈana. Ñequio xueya nntjeiiˈna jndyetia naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ, ndoˈ nlaˈneiⁿna ntˈomcheⁿ nnom ñˈoom na tjachuiiˈ. 	 ואלה האתות אשר ילוו אל המאמינים יגרשו שדים בשמי ובלשנות חדשות ידברו׃


Tyˈo̱o̱tsˈom caxuee cwiluiiñê, nqueⁿ na cwiluiiñê Tsotye Jesucristo na matsa̱ˈntjoom jaa, macaⁿˈa nnoom na cantyja ˈnaaⁿˈ Espíritu quiaaⁿ na nlaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoom na maˈmo̱o̱ⁿ nda̱a̱ya ndoˈ yati ntsataˈjnaⁿˈyoˈ jom. 	 כי יתן לכם אלהי אדנינו ישוע המשיח אבי הכבוד את רוח החכמה והחזון לדעת אתו׃


Ja Pablo, ee na lˈue tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom, cwiluiindyo̱ apóstol, ñˈoomwaaˈ maˈmo̱ⁿnaˈ tsˈaⁿ na majñom Cristo Jesús tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈaⁿ. Matseicwano̱ⁿya cartawaa na mˈaⁿˈyoˈ tsjoom Éfeso na laˈxmaⁿˈyoˈ cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ na cwilaˈyuˈyoˈ ñˈeⁿ Cristo Jesús. 	 פולוס שליח ישוע המשיח ברצון אלהים אל הקדשים הנמצאים באפסוס ומאמינים במשיח ישוע׃


Ndoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye ñˈeⁿ Jesús ñecwii taⁿˈ tyooˈ cwileiñˈomtina tsˈom wˈaandaa ee tsuuˈ nˈomna na nncˈooñˈomna na nlcwaˈna. 	 וישכחו לקחת אתם לחם ולא היה להם באניה בלתי אם ככר לחם אחת׃


Jnda̱ wjaawindyooˈ na nntuˈxeⁿndyoˈ. Ee ˈo laˈxmaⁿˈyoˈ chaˈcwijom lqueeⁿ na ndicwaⁿ cwajndii. Luaa tsˈiaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ lqueeⁿ. Matseicueeñe tsˈaⁿ lqueeⁿ trigo, cha ya ya nljuˈnaˈ. Quia na jnda̱ ljuˈya lqueeⁿˈñeeⁿ, mana nntseiweeⁿ joonaˈ tsˈom tsa̱ˈ. Sa̱a̱ lqueeⁿ lueˈ ñˈeⁿ toˈ njñoom chom joˈ. Maluaaˈ matseijomnaˈ na machˈee Tyˈo̱o̱tsˈom. Nnˈaⁿ na ya cwilˈa macoˈñoom joona sa̱a̱ nnˈaⁿ na tisˈa cwilˈa, nntseicoom joona ñequio chom na tijoom canduuˈ. 	 אשר המזרה בידו להבר את גרנו ויאסף את דגנו אל אוצרו ואת המץ ישרפנו באש אשר לא תכבה׃


Jnda̱ti ndyee xuee na mamˈaaⁿ Festo tsˈiaaⁿ quia joˈ jlueeⁿˈeⁿ Cesarea tjaaⁿ Jerusalén. 	 ויבא פסטוס אל המדינה ויעל אחרי שלשת ימים מקסרין לירושלים׃


Jnda̱ na jndye nnˈaⁿ fariseos na jnda̱ seicheⁿ Jesús nnˈaⁿ saduceos, quia joˈ jlaˈtjomndyena. 	 והפרושים כשמעם כי סכר פי הצדוקים ויועדו יחדו׃


Sa̱a̱ joona yacheⁿ tyocatyuena. Tyoluena nda̱a̱ ntyjeena: —¿ˈÑeeⁿ cwiluiiñe tsaⁿmˈaaⁿˈ? Jndaˈjom meiiⁿ jndye, meiiⁿ ndaaluee cwilaˈcanda̱naˈ ñˈoom na matsa̱ˈntjoom. 	 וייראו יראה גדולה ויאמרו איש אל רעהו מי אפוא הוא אשר גם הרוח והים שמעים לו׃


Cwii tjo̱o̱cheⁿ na teitquiooˈ na calaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya, tyeⁿ tyomˈaaⁿya nacje ˈnaaⁿˈ ljeii na matsa̱ˈntjomnaˈ. Majuu xjeⁿˈñeeⁿ tyomˈaaⁿya na cwicantyjaaˈ nˈo̱o̱ⁿya na nleitquiooˈ na nluiˈnˈmaaⁿndyo̱ ncˈe na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Jesucristo. 	 לפני בוא האמונה היינו סגורים ונשמרים תחת התורה אלי האמונה העתידה להגלות׃


Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na cweˈ mandii ñˈoom na matsjo̱o̱ ndoˈ titseicanda̱ joonaˈ, tsaⁿˈñeeⁿ matseijomnaˈ chaˈcwijom cwii tsˈaⁿ na tijndo̱ˈ tsˈom na sˈaa waaˈ na cweˈ jnaⁿtonaˈ nomtyuaa. Tjaaˈnaⁿ niaⁿljo̱ˈ tuii. Quia na tyjeeˈ jndaa ndoˈ jndeii tyocjaacameiiⁿˈñenaˈ wˈaaˈñeeⁿ, mantyja tmeiⁿˈnaˈ juunaˈ. Ndoˈ tˈmaaⁿˈ tsuu cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 ואשר שמע ולא עשה דומה לאיש אשר בנה בית על הקרקע בלי יסוד ויפרץ בו הנהר ויפל פתאם ויגדל שבר הבית ההוא׃


Manncueeˈ na ˈom na matmaaⁿ, tjannaaⁿˈaⁿ quiiˈ tsjoom. Mañoomcheⁿ na ljeiiⁿ na cweˈ mˈaⁿcheⁿ. Tsoom nda̱a̱na: “¿Chiuu na meiiⁿchaaˈ xuee ñjaaⁿ mˈaⁿˈyoˈ na tjaa tsˈiaaⁿ cwilˈaˈyoˈ?” 	 ויצא בשעת עשתי עשרה וימצא אחרים עמדים ויאמר אליהם למה אתם עמדים פה בטלים כל היום׃


Luaa matsonaˈ: Cwiljoya tsˈom Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈeⁿ nnˈaⁿ ncˈe Cristo, meiⁿ ticwjaaˈñê cwenta na laˈxmaⁿna jnaⁿ, ndoˈ tyˈioom tsˈiaaⁿ nda̱a̱yâ na nñequiaayâ ñˈoom nda̱a̱ nnˈaⁿ na cwiljoya tsˈoom ñˈeⁿndyena. 	 יען אשר אלהים היה במשיח מרצה את העולם לעצמו ולא חשב להם את פשעיהם וישם בנו את דבר הרצוי׃


Ndoˈ ljeii Jesús cwii snom chjoo. Tjaljoom juuyoˈ. Ndoˈ na ljoˈ sˈaaⁿ seicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiyo teiljeii. 	 וימצא ישוע עיר אחד וירכב עליו כאשר כתוב׃


Matsonaˈ: ˈO nnˈaⁿ tsjoom Jerusalén, tilaˈcatyuendyoˈ. Cantyˈiaˈyoˈ macwjeeˈcañoom nqueⁿ na cwiluiiñê Rey cwentaˈ ˈo, na waljoom snom. 	 אל תיראי בת ציון הנה מלכך יבוא לך רכב על עיר בן אתנות׃


Mañejuu xueeˈñeeⁿ tquieˈcañom nnˈaⁿ saduceos na mˈaaⁿ Jesús. Nnˈaⁿ saduceos cwilaˈyuˈtyeⁿna na xocatandoˈnndaˈ nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. Joˈ chii jluena cwii ñˈoom nnoom: 	 ביום ההוא נגשו אליו צדוקים האמרים כי אין תחית המתים וישאלו אתו לאמר׃


Joˈ chii tancˈomˈyoˈ na jeeⁿ jndye mˈaaⁿˈ nˈomˈyoˈ na nnduˈyoˈ: “¿Chiuu nlˈaayo̱o̱ na nlcwaaˈa ndoˈ na nncwa̱a̱ya?” oo nnduˈyoˈ: “¿Chiuu nlˈaayo̱o̱ na nleijndaaˈ liaaya?” 	 לכן אל תדאגו לאמר מה נאכל ומה נשתה ומה נלבש׃


Ndoˈ matsoom: —Cantyˈiaˈyoˈ. Mantyˈiaya na jnda̱ jnaaⁿ cañoomˈluee, ndoˈ nquii Jesús na jnaⁿ joˈ joˈ, meintyjeeˈ ntyjaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ntyjaya. 	 ויאמר הנני ראה את השמים נפתחים ואת בן האדם נצב לימין האלהים׃


Tso Jesús: —Tyomˈaaⁿ cwii tsˈaⁿ na teijndeii sˈom nnˈaⁿ. Ndoˈ tˈom we nnˈaⁿ na tyocachoˈjnaⁿ nnoom. Cwii tsaⁿˈñeeⁿ tyocachujnaaⁿ ˈom siaⁿnto denarios. Ndoˈ cwiicheⁿ tsaⁿˈñeeⁿ tyocachujnaaⁿ ñewenˈaaⁿ nchooˈ qui denarios. 	 שני חיבים היו לנשה אחד האחד חיב לו דינרים חמש מאות והשני דינרים חמשים׃


Tˈo̱ Marta nnoom, matso: —Ntyjiiya na nncwandoˈnndaˈ ñetyjo̱ xuee na macanda̱ quia na nntseinlcwi Tyˈo̱o̱tsˈom nnˈaⁿ na jnda̱ tja̱. 	 ותאמר אליו מרתא ידעתי כי יקום בתקומה ביום האחרון׃


Tso tsaⁿˈñeeⁿ nda̱a̱na: —Tintyueˈyoˈ. ˈO cwilˈueˈyoˈ Jesús na jnaⁿ Nazaret, jom na tyˈioom nnˈaⁿ tsˈoomˈnaaⁿ. Jnda̱ tandoˈxcoom na tueeⁿˈeⁿ. Tacˈoomñê ñjaaⁿ. Cantyˈiaˈyoˈ yuu na tqueⁿna jom. 	 ויאמר אליהן אל תשתוממנה את ישוע הנצרי אתן מבקשות את הנצלב הוא קם איננו פה הנה זה המקום אשר השכיבהו בו׃


Maluaaˈ matseijomnaˈ cantyja ˈnaaⁿna. Jeˈ cwilaˈquieˈ nˈomna cha nda̱nquia nncˈoom Tyˈo̱o̱tsˈom na wiˈ tsˈoom joona, chaˈxjeⁿ jeˈ mˈaaⁿ na wiˈ tsˈoom ˈo. 	 כן גם אלה עתה ממרים היו למען על ידי חנינתכם גם הם יחנו׃


Jnda̱ tqueⁿˈ na cwiluiindyena tmaaⁿˈ nnˈaⁿ na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈoomya. Ndoˈ jnda̱ tqueⁿˈ joona na cwiluiindyena ntyee na cwindyeˈntjomna nnoom. Ndoˈ nntsa̱ˈntjomna nnˈaⁿ tsjoomnancue. 	 ותעש אתם מלכים וכהנים לאלהינו וימלכו על הארץ׃


Sa̱a̱ quia na jnda̱ jlaˈyuˈna ñˈoom na tyotseineiⁿ Felipe cantyja na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ xueeˈ Jesucristo, quia joˈ naⁿnom ndoˈ naⁿlcu teitsˈoomndyena. 	 ויהי כאשר האמינו לפילפוס בבשרו את מלכות האלהים ואת שם ישוע המשיח ויטבלו אנשים ונשים׃


Matioˈnaaⁿñe Tyˈo̱o̱tsˈom joo nnˈaⁿ na cwilaˈjomndye na cwitandoˈnndaˈ najndyee, ee cwiluiindyena na ljuˈ nˈomna. Juu na nncwje nnˈaⁿ na jnda̱ we, xocatˈuiinaˈ joona ee tjaa najndeii na matseixmaⁿnaˈ ñˈeⁿndyena. Nlaˈxmaⁿna ntyee cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ndoˈ Cristo. Ndoˈ nntsa̱ˈntjomna ñˈeⁿñê cwii meiⁿ ndyu. 	 אשרי האיש וקדוש הוא אשר חלקו לקום בתחיה הראשונה באלה לא ישלט המות השני כי אם יהיו כהנים לאלהים ולמשיחו וימלכו אתו אלף שנים׃


Cˈoomˈ nˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿ cwii cwii nnom na matseixmaⁿ cañoomˈluee, nchii ˈnaⁿ na matseixmaⁿ tsjoomnancue. 	 את אשר למעלה יהגה לבבכם לא את אשר בארץ׃


Chaˈtso nmeiⁿˈ laˈxmaⁿnaˈ cwii na maˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ya ncuee meiiⁿñe, ee ˈnaⁿ na tyoñequia nnˈaⁿ ñequio quiooˈ na tyolaˈcwjeena na cwilaˈtˈmaaⁿˈndyena Tyˈo̱o̱tsˈom, tsˈiaaⁿˈñeeⁿ tîcanda̱a̱ nlqueⁿnaˈ joona na laˈxmaⁿna na canda̱a̱ˈndyena jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 והוא משל על העת ההוה אשר בה מקריבים מנחות וזבחים אשר לא יוכלו להשלים את לבב העבד׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ na cwiwena ndaa na mañequia tixocatsˈaanaˈ na ñecwetina ee nntsˈaanaˈ naquiiˈ nˈomna chaˈcwijom ndaa na cwileiˈwo̱o̱naˈ tsˈom xo̱ˈ na ticantquieeˈnaˈ na nntsˈaanaˈ na tijoom cantycwii na nntaˈndoˈna. 	 ואשר ישתה מן המים אשר אנכי נתן לו לא יצמא לעולם כי המים אשר אתן לו יהיו בקרבו למקור מים נבעים לחיי העולמים׃


Ee naⁿˈñeeⁿ jnda̱ jlaˈcwjeena nnˈaⁿ na tqueⁿˈljuˈ nˈom, mati profetas. Ndoˈ jeˈ jeˈ macheˈ na joona cwiwena niomˈ, ee matyˈiomyanaˈ na catjoomna na ljoˈ. 	 כי דם קדשים ונביאים שפכו ודם השקיתם כי גמול ידם הוא׃


Alejandro, tsaⁿ na macwjaˈ ncjo jeeⁿ tˈmaⁿ nawiˈ sˈaaⁿ ja. Sa̱a̱ nquii Ta Tyˈo̱o̱tsˈom nntsˈaaⁿ na nnjoom na ljoˈ sˈaaⁿ. 	 אלכסנדר חרש הנחשת עשה לי רעות רבות ישלם לו יהוה כמעשיו׃


Ee xeⁿ matseicanda̱a̱ˈñe tsˈaⁿ chaˈtso ljeiiˈñeeⁿ, sa̱a̱ matseitjo̱o̱ñe cantyja ˈnaaⁿˈ cwii joonaˈ, matseijndaaˈñenaˈ na waa jnaaⁿˈaⁿ jo nda̱a̱ chaˈtso ljeiiˈñeeⁿ. 	 כי איש אשר יקים את כל התורה ונכשל בדבר אחד הוא אשם אשם בכלם׃


Ndoˈ na ljoˈ, ¿aa cwiqueⁿˈyoˈ cwenta? Nchii tomti macoˈñom Tyˈo̱o̱tsˈom tsˈaⁿ cweˈ cantyja na matseiyuˈya tsˈom ñˈeⁿñê sa̱a̱ mati cantyja na machˈee. 	 הנכם ראים כי במעשים יצדק האיש ולא באמונה לבדה׃


Joˈ chii queⁿndyoˈ na nlˈaˈyoˈ yuu na matyˈiomyanaˈ. Meiⁿ tilaˈcatsuuˈyoˈ xuee ˈnaⁿˈyoˈ na cweˈ chutindyo, ee cwii cwii xuee jaawiwiˈti. 	 מוקירים העת כי הימים רעים המה׃


Teityˈionndaˈ Jesús ndaaluee. Quia na jlueeⁿˈeⁿ wˈaandaa, jndyendye nnˈaⁿ toˈñoomna jom ñequio na neiiⁿna, ee chaˈtsondyena mameiˈndooˈna jom. 	 ויהי בשוב ישוע ויקבל אתו העם כי כלם היו מחכים לו׃


Ndoˈ tyolaˈtyˈoondye naⁿjndiiˈñeeⁿ nnom Jesús na ticajñoom joona yuu na wiˈ nntjoomna. 	 ויתחנן לו לבלתי צות אתם לרדת אל התהום׃


ˈÑeeⁿ juu na matseiljo ñˈoom na matsa̱ˈntjo̱ⁿ ndoˈ matseicanda̱ joonaˈ, tsaⁿˈñeeⁿ jnda ntyjeeⁿ ja. Ndoˈ ˈñeeⁿ juu na jnda ntyjii ja, nquii Tsotya̱ya candyaˈ tsˈoom juu. Ndoˈ mati ja candyaˈ tsˈo̱o̱ⁿya juu, ndoˈ mˈmo̱o̱ⁿya cantyja ˈnaⁿya nnom. 	 מי אשר מצותי אתו וינצרן זה הוא אשר יאהבני ואהבי אהוב הוא לאבי ואני אהבהו ואליו אתודע׃


Ncˈe na luaaˈ waa na ntyjaaˈya cwii tsˈo̱o̱ⁿya cantyja ˈnaⁿˈyoˈ, seitiuuya na wendiiˈ nncwino̱o̱ⁿ na mˈaⁿˈyoˈ na ntyˈiaya ˈo cha we ndiiˈ nñequiaanaˈ na neiⁿˈyoˈ na ntyˈiaˈyoˈ ja, 	 ובבטחון הזה חפצתי לבוא אליכם מראש למען תקבלו טובה פעמים׃


Quia joˈ tquiaa Jesús ñˈoomˈm na ljoˈ calˈana. Joˈ chii jluiˈna, tyˈequieˈna naquiiˈ nˈom calcuˈñeeⁿ. Jleinomyoˈ, teityuˈyoˈ yuu na ntyˈa ˈndyoo ndaaluee. Mana nchjeeñenaˈ jooyoˈ quiiˈ ndaa. Ndoˈ tmaaⁿˈ calcuˈñeeⁿ tueeˈ chaˈna we meiⁿ jooyoˈ. 	 וינח להם ויצאו רוחות הטמאה ויבאו בחזירים וישתער העדר מן המורד אל הים כאלפים במספר ויטבעו בים׃


Ndoˈ seineiⁿticheⁿ Jesús nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ. Tsoom: —Ñˈoom na mayuuˈcheⁿ matsjo̱o̱ nda̱a̱ˈyoˈ, ja cwiluiindyo̱ ˈndyootsˈa tiom na cwiˈooquieˈ canmaⁿ. 	 ויוסף ישוע וידבר אליהם אמן אמן אני אמר לכם אני הוא דלת הצאן׃


Ndoˈ jnda̱ wjaawixuee, quia joˈ tyjeeˈcañoom Jesús jâ. Meintyjeeⁿˈeⁿ ˈndyoo ndaaluee, sa̱a̱ tîcalaˈno̱o̱ⁿˈâ na manqueⁿ joˈ. 	 הבקר אור וישוע עמד על שפת הים ולא ידעו התלמידים כי ישוע הוא׃


Ja ñequio Tsotya̱ ñeˈcwii cwiluiindyo̱ ñˈeⁿñê. 	 אני ואבי אחד אנחנו׃


Tsoti Pedro: —ˈO nnˈaⁿya, ndyeyu nntsjo̱o̱ nndyeˈyoˈ na tueˈ welooya David na ñetˈoom teiyo. Tyˈecatˈiuuna jom, ndoˈ tseiˈtsuaⁿˈaⁿ ndicwaⁿ waanaˈ tsjoom ñjaaⁿ hasta xuee jeˈ. 	 אנשים אחים הניחו לי ואדברה באזני כלכם על דוד אבינו אשר גם מת גם נקבר וקבורתו אתנו היא עד היום הזה׃


Jesús tˈoom na wiˈ tsˈoom tsaⁿˈñeeⁿ. Seilioom tsˈo̱o̱ⁿ, tyeⁿnquioomˈm juu. Tsoom nnom: —Maxjeⁿ matyˈiomnaˈ na ljoˈ. Canˈmaⁿˈ. 	 וירחם עליו וישלח את ידו ויגע בו ויאמר רצה אנכי טהר׃


Tjaaⁿ tsjomˈm Nazaret, sa̱a̱ taticaljooˈñê joˈ joˈ. Tjaaⁿ na nljooˈñê tsjoom Capernaum na mˈaaⁿnaˈ ˈndyoo ndaaluee. Joˈ joˈ ndyuaa cwentaa nnˈaⁿ tmaaⁿˈ Zabulón ñequio Neftalí. 	 ויעזב את נצרת ויבא וישב בכפר נחום אשר על שפת הים בגבול זבלון ונפתלי׃


Xeⁿ nchii Tyˈo̱o̱tsˈom mˈaaⁿ ñˈeⁿ tsaⁿmˈaaⁿˈ, tjaa na nnda̱a̱ nntsˈaaⁿ. 	 לולא היה זה מאת אלהים לא היה יכל לעשות מאומה׃


Sa̱a̱ tileicalaˈno̱ⁿˈ nnˈaⁿ judíos na cwiluiitquiendye. Tyoluena: —Nchaaˈ lˈuu na tja tsaⁿmˈaaⁿˈ scwela. Quia joˈ ¿chiuu na jeeⁿ ya matseitjoomˈm ñˈoom? 	 ויתמהו היהודים ויאמרו איך ידע זה ספר והוא לא למד׃


Ndoˈ mati jndiiya na teicˈuaa ndyuee ticwii cwii nnom na sˈaa Tyˈo̱o̱tsˈom jo cañoomˈluee, ñequio nnom tsjoomnancue, ñequio tsjoom lˈoo, ñequio naquiiˈ ndaaluee. Chaˈtso na mˈaⁿ joˈ joˈ luaa tyolue: Cantyjati na tjaa yuu cwintycwii xuee, calaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ nqueⁿ na wacatyeeⁿ tio ñequio juu Catsmaⁿ. Matyˈiomyanaˈ na calˈuuya ñˈoom ya cantyja ˈnaaⁿna, ndoˈ calawa̱a̱ndya̱a̱ya joona, ee tˈmaⁿ waa najndeii na laˈxmaⁿna. 	 וכל בריה אשר בשמים ובארץ ומתחת לארץ ואשר על הים וכל אשר בהם את כלם שמעתי אמרים לאמר לישב על הכסא ולשה הברכה וההדר והכבוד והעז לעולמי עולמים׃


ˈO cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoom na tjañoomˈ na juu tsaⁿsˈa na macoˈñom yuscu na macoco ñˈeⁿñê, masaaˈ yuscuˈñeeⁿ jom. Sa̱a̱ juu tsˈaⁿ na matseijomñe ñˈeⁿ tsaⁿsˈaˈñeeⁿ, nchii mˈaaⁿ na liooˈ na macoˈñom xˈiaaˈ yuscuˈñeeⁿ. Nchii joˈ. Cwiquioo na neiiⁿˈ na mandiiñe ñˈoom na matseineiⁿ xˈiaaˈ. Maluaaˈ matseijomnaˈ na matseicanda̱a̱ˈñenaˈ na neiⁿya cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. 	 אשר לו הכלה הוא החתן ורע החתן העמד ושמע אתו שמוח ישמח לקול החתן הנה שמחתי זאת עתה שלמה׃


Jnda̱ joˈ jaa na ndicwaⁿ cwitando̱o̱ˈa xjeⁿˈñeeⁿ ñeˈnaaⁿˈ nncjaachuunaˈ jaa ñˈeⁿndyena quiiˈ nchquiu na nntjomndyo̱ ñequio Ta Jesús quiiˈ jndye ndoˈ nncˈo̱o̱ⁿtya̱a̱ⁿya ñˈeⁿñê. 	 אחרי כן אנחנו החיים הנשארים נלקח אתם יחדו בעננים לקראת האדון לרקיע ובכן נהיה תמיד עם האדון׃


Ee mantyjiiya na ñequiiˈcheⁿ mandiˈ ñˈoom na matseina̱ⁿya njomˈ. Sa̱a̱ cweˈ ncˈe nnˈaⁿ na jndyendye na mˈaⁿna na cañomya joˈ chii tsjo̱o̱ya ñˈoomwaaˈ cha calaˈyuˈna na ˈu jñomˈ ja. 	 ואני ידעתי כי בכל עת תענני אולם בעבור העם הזה אשר סביבותי דברתי למען יאמינו בי כי אתה שלחתני׃


Ndoˈ matsˈia joˈ tjomndyena Jesús. Tquiaaⁿ na xmaⁿndyena. Ndoˈ taˈna cantyena, taˈxcweendyena ncˈeeⁿ na tyolaˈtˈmaaⁿˈndyena jom. 	 הנה הלכות להגיד לתלמידיו והנה ישוע נקרה אליהן ויאמר שלום לכן ותגשנה ותאחזנה ברגליו ותשתחוין לו׃


Ndoˈ mati ˈo na wiˈ na cwitjomˈyoˈ nñequiaaⁿ na nntaˈjndya̱a̱yâ ñˈeⁿndyoˈ majuu xuee quia na nleitquiooˈñenndaˈ Ta Jesús. Ee matsˈia joˈ na nnaaⁿ cañoomˈluee nndyocueeⁿ. Nleitquiooˈñê naquiiˈ ntsaachom ñequio ángeles cwentaaⁿˈaⁿ na jeeⁿ jnda̱. 	 ולכם הנלחצים רוחה אתנו יחד בהגלות האדון ישוע מן השמים עם מלאכי עזו׃


Sa̱a̱ cweˈ ncˈe na nquiaana nnˈaⁿ judíos na cwiluiitquiendye nda̱a̱na, joˈ na tîcalaˈneiⁿndyeyuna cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 אך אין איש מדבר עליו בגלוי מפני יראת היהודים׃


Tyoñequiaaⁿ ñˈoomˈm nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ Israel. Tyotseicañeeⁿ jâ ñˈoom naya na mañequiaanaˈ na meiⁿcwii ñˈomtiuu ticˈoom naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿyâ ncˈe Jesucristo tsaⁿ na cwiluiiñe na matsa̱ˈntjom chaˈtsondye nnˈaⁿ. 	 וישלח את דברו לבני ישראל ויבשר את השלום על ידי ישוע המשיח והוא אדון הכל׃


Tˈo̱ Jesús, tsoom nda̱a̱na: —ˈO, ¿aa tyoolaˈnaⁿˈyoˈ ñˈoom chiuu sˈaa David quia na tˈoom na ñeˈjnoomˈm, ndoˈ mati nnˈaⁿ na ñˈeeⁿ ñˈeⁿñê? 	 ויען ישוע ויאמר אליהם הלא קראתם את אשר עשה דוד בהיותו רעב הוא ואשר היו אתו׃


Joˈ chii ˈu re nnˈaⁿya na matseiyuˈ, tintsaˈ na tiñeˈquiaaˈ naya na macaⁿˈa. Ncˈe na cwiluiindyo̱ tjom na cwilayuˈa ñequio Cristo, quiaaˈ na tˈmaⁿ tsˈo̱o̱ⁿ. 	 כן אחי אהנה נא ממך באדון נחם נא את מעי באדון׃


Juu yuscu na jnda̱ ljoñe na tueˈ saaˈ ndoˈ na mayuuˈ tjaaˈnaⁿ nnˈaaⁿˈaⁿ na nnteiˈxˈee jom, mˈaaⁿ tsaⁿˈñeeⁿ na macanda̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na macantyjaaˈ tsˈoom. Joˈ chii naxuee ndoˈ natsjom macaaⁿ nnom. 	 אבל האלמנה באמת אשר נשארה יחידה שמה אלהים מבטחה ומתמדת בתפלות ובתחנות לילה ויומם׃


Joo nnˈaⁿ canchooˈwe tyolaˈñˈeeⁿˈ ndyueena ˈñeeⁿ cwii joona nncˈoom na tˈmaⁿti nntseixmaⁿ. 	 ויעל על לבבם לחשוב מי הוא הגדול בהם׃


Quia joˈ toˈño̱ⁿ cwii tsmaaⁿ, chaˈcwijom tsˈoomxjeⁿ juunaˈ. Ndoˈ tso ángel no̱o̱ⁿ: —Quicantyjaˈ, cwjiˈ xjeⁿ watsˈom cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom ñequio nomtsˈom. Ndoˈ quinchoˈ chaˈtsondye nnˈaⁿ na cwilaˈtˈmaaⁿˈndye jom joˈ joˈ. 	 וינתן לי קנה דומה למטה ויעמד המלאך ויאמר קום ומד את היכל יהוה ואת המזבח ואת המשתחוים בו׃


Ndoˈ majndaaˈya na ljoˈ quia cwiwitquiooˈ na juu tyee cantyja ˈnaaⁿya matseijomnaˈ jom chaˈna Melquisedec, 	 ועוד יותר ברור הוא אם יוקם על דמיון מלכי צדק כהן אחר׃


ndoˈ neiiⁿˈ tsˈo̱o̱ⁿya jom, ee cwiluiiñê na macwjiˈnˈmaaⁿñê ja. 	 ותגל רוחי באלהי ישעי׃


ˈO jeˈ ˈio ndi ˈio quiaˈyoˈ na tˈmaⁿ nˈom ncˈiaaˈyoˈ yocheⁿ na ndicwaⁿ wanaaⁿ na matseineiⁿ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ, cha tjaa ˈñeeⁿ juu quiiˈntaaⁿˈyoˈ na nñequiuˈnnˈaⁿ jnaⁿ juu na mati nntseiquieˈ tsˈom. 	 אך הוכח תוכיחו איש את רעהו יום יום עד שיקרא היום למען אשר לא יקשה איש מכם את לבו במדוחי פשע׃


’Nntˈuiiwiˈnaˈ ˈo nnˈaⁿ na cwitˈmo̱ⁿˈyoˈ ljeii na tqueⁿ Moisés. Ee jnda̱ jlaˈcuˈyoˈ ñˈoom na mañequiaanaˈ na wjaatseijndo̱ˈnaˈ nˈom nnˈaⁿ. Mancjoˈtiˈyoˈ ticjooˈ nˈomˈyoˈ na nlaˈno̱ⁿˈyoˈ ñˈoomˈñeeⁿ meiⁿ tiñeˈquiaˈyoˈ na nncˈooliu nnˈaⁿna queeⁿ nˈom na ñecalaˈno̱ⁿˈna juunaˈ. 	 אוי לכם בעלי התורה כי הסירתם את מפתח הדעת אתם לא באתם ואת הבאים מנעתם׃


Quia na tio̱o̱ lˈo̱o̱ya nacjoˈ, jndaˈ juu najndeii na matseixmaⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom cha nnda̱a̱ nndiˈntjomˈ nnoom. Cwilˈueeˈndyuˈ juu nayaˈñeeⁿ. 	 על כן אזכירך שתעורר את מתנת האלהים הנתונה לך בסמיכת ידי׃


ˈO manquiuˈyoˈ naquiiˈ watsˈom ˈnaaⁿ nnˈaⁿ judíos waa tio yuu na cwindyeˈntjom ntyee. Cwicwaˈna cantyja ˈnaaⁿˈ joˈ, sa̱a̱ jaa xuiiˈ, cwilaˈtˈmaaⁿˈndyo̱ cantyja na jñoom Cristo tsˈoomˈnaaⁿ, juunaˈ tseixmaⁿnaˈ tio cwentaaya, ndoˈ nquiee ntyeeˈñeeⁿ, tilaˈxmaⁿna na nlcwaˈna cantyja ˈnaaⁿˈnaˈ. 	 יש לנו מזבח אשר אינם רשאים לאכל מעליו משרתי המשכן׃


Jnda̱ joˈ seiˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés ñequio ñˈoom na tyolaˈljeii profetas, jnda̱ chii nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye cantyja ˈnaaⁿˈ watsˈomˈñeeⁿ jluena nnom Pablo ñˈeⁿ Bernabé: —ˈO nnˈaaⁿya xeⁿ waa na ñeˈcalajndo̱ˈyoˈ nˈo̱o̱ⁿyâ, canduˈyoˈ nndya̱a̱yâ. 	 ויהי אחר קריאת התורה והנביאים וישלחו אליהם ראשי הכנסת לאמר אנשים אחים אם יש לכם דבר מוסר לעם דברו׃


nchii nncˈoom tsaⁿsˈa ñequio scoomˈm na ncwinomˈnaˈ ljoˈ machˈeeⁿ na tia na matseitioom ñˈeⁿñe chaˈxjeⁿ cwilˈa nnˈaⁿ na ticˈom nacje ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ולא בתאות זמה כדרך הגוים אשר אינם ידעים האלהים׃


Sa̱a̱ nnˈaⁿ ndyuaa tsjomˈm, jndoona jom. Joˈ jñoomna nnˈaⁿ ndyuaa yuu na tjaaⁿ, tyˈecalue naⁿˈñeeⁿ: “Jâ ticalˈue nˈo̱o̱ⁿyâ na tsaⁿmˈaaⁿˈ nluiiñê rey cwentaaya.” 	 ובני עירו שנאים אותו וישלחו מלאכים אחריו לאמר לא נחפץ בזה כי ימלך עלינו׃


Ee xjeⁿˈñeeⁿ tyootsaaquia̱a̱ˈâ quiiˈ tsjoom ñˈeⁿ Jesús. Ndi mˈaaⁿyâ ñˈeⁿñê yuu na tjacatjomñe Marta jâ. 	 וישוע טרם יבא אל הכפר כי עודנו עמד במקום אשר פגשתו שם מרתא׃


Sa̱a̱ ntˈom fariseosˈñeeⁿ tyoluena: —Tsaⁿsˈamˈaaⁿˈ nchii mˈaaⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom, ee ticatseitˈmaaⁿˈñê xuee na cwitaˈjndya̱a̱ya. Ndoˈ ntˈom ncˈiaana jlue: —Tsˈaⁿ na tseixmaⁿ jnaⁿ tixocanda̱a̱ nntsˈaaⁿ cwii tsˈiaaⁿ tˈmaⁿ chaˈna luaaˈ. Ndoˈ laaˈtiˈ tîcwijom ñˈoom na jlaˈneiⁿna. 	 ויאמרו מקצת הפרושים זה האיש לא מאלהים הוא כי לא ישמר את השבת ואחרים אמרו איכה יוכל איש חטא לעשות אתות כאלה ויהי ריב ביניהם׃


ndoˈ nntseicandyaañetyeeⁿ ja chaˈtso nnom nawiˈ ndoˈ nntsˈaaⁿ cwenta ja na nntseijomndyo̱ cantyja ˈnaaⁿˈ na matsa̱ˈntjoom cañoomˈluee. Ñecwii tco caluiitˈmaⁿñê. Amén. 	 ויצילני האדון מכל מעשה רע ויושיעני אל מלכותו שבשמים לו הכבוד לעולמי עולמים אמן׃


’Xeⁿ mˈaⁿˈyoˈ na jnda nquiuˈyoˈ ja, quia joˈ calaˈcanda̱ˈyoˈ ñˈoom na matsa̱ˈntjo̱ⁿ. 	 אם אהבתם אתי את מצותי תשמרו׃


Ee cantyjati na squia̱a̱yâ tsˈo̱o̱ndaa Macedonia, tileiquiaanaˈ na nntaˈjndya̱a̱yâ ee lomañjaaⁿ jndye nnom na tyocoˈwiˈnaˈ jâ, tyolawendye nnˈaⁿ nacjooyâ ndoˈ macatyˈua̱ya. 	 כי גם בבאנו אל מקדוניא לא היתה מרגעה לבשרנו רק נלחצנו בכל מחוץ מלחמות ומחדרים אימה׃


Tˈo̱o̱ nnˈaⁿ judíos, jluena: —Jeˈ manquiujndaaˈndyo̱ na matseiˈxmaⁿˈ tsaⁿjndii quiiˈ tsˈomˈ. Tueˈ Abraham, ndoˈ mati profetas. Sa̱a̱ ˈu matsuˈ: “Xeeⁿ mˈaaⁿ ˈñeeⁿ juu na matseiñˈoomˈñe ñˈoom ˈnaⁿˈ, tijoom cueˈ.” 	 ויאמרו אליו היהודים עתה ידענו כי שד בך הן אברהם והנביאים מתו ואתה אמרת אם ישמר איש את דברי לא יטעם מות לנצח׃


Matseiljeiya cartawaañe cwentaˈ ˈo na cwilayuˈyoˈ ñˈeⁿ Jnda Tyˈo̱o̱tsˈom cha calaˈno̱ⁿˈyoˈ na laxmaⁿˈyoˈ na ticantycwii na cwitandoˈyoˈ. 	 זאת כתבתי אליכם המאמינים בשם בן האלהים למען תדעון שיש לכם חיי עולם ולמען תאמינו בשם בן האלהים׃


Sa̱a̱ tjantyˈeeti ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈ Jesús. Ndoˈ jndyendye nnˈaⁿ tyoˈoontyjaaˈ na nndye ñˈoom na tyoñequiaaⁿ. Mati ñeˈcanˈmaaⁿna ntycu na wiina. 	 ושמעו הולך הלוך וגדל ויקבצו עם רב לשמוע ולהרפא בידו מתחלואיהם׃


Jnda̱ na seicanaaⁿñê yuu na jnda̱ we na ta̱ˈtyeⁿ tsomˈñeeⁿ quia joˈ jndiiya na matseineiⁿ tsaⁿ na jnda̱ we na ñequieendye naⁿˈñeeⁿ na taˈndoˈ. Tso: —Candyoˈ ndoˈ cantyˈiaˈ. 	 וכפתחו את החותם השני ואשמע את החיה השנית אמרת בא וראה׃


Sa̱a̱ luaaˈ waa cha catseicanda̱a̱ˈñenaˈ ñˈoom na teiljeii naquiiˈ ljeii na cwileiˈñˈomna na matsa̱ˈntjomnaˈ, na matsonaˈ: “Jndoona ja meiiⁿ tjaaˈnaⁿ cwii nnom cantyja ˈnaⁿya na matseijndaaˈñenaˈ na nlˈana na ljoˈ.” 	 אך למלאת דבר הכתוב בתורתם שנאת חנם שנאוני׃


Quia joˈ tso Jesús nda̱a̱na: —Quioˈyoˈ ñˈeⁿndyo̱ ndoˈ ja nntsˈaa na nlatjomˈyoˈ nnˈaⁿ tachii cweˈ calcaa. 	 ויאמר אליהם ישוע לכו אחרי ואשימכם לדיגי אנשים׃


Tˈo̱ Jesús nnom, matsoom: —Chaˈtso nnˈaⁿ na cwiwe ndaatioomeiiⁿ nndyo na ñeˈcwenndaˈna. 	 ויען ישוע ויאמר אליה כל השתה מן המים האלה ישוב ויצמא׃


Joona, ¿aa cwiluiindyena nnˈaⁿ na cwindyeˈntjom nnom Cristo? Ntyjii na matseina̱ⁿ chaˈna tsˈaⁿ na ntjeiⁿñe, sa̱a̱ ja tˈmaⁿti tsˈiaaⁿˈñeeⁿ matsˈaa, nchiiti joona. Majndyeti ndiiˈ jlaˈseiˈ nnˈaⁿ ja jnaaⁿˈ na mañequiaya ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Jndyeti ndiiˈ tueeˈ nnˈaⁿ ja wˈaancjo ncˈe na mandiˈntjo̱ⁿya nnom Cristo. Ndoˈ jndye ndiiˈ waa na teincuuˈ na nntseicueeˈnaˈ ja. 	 משרתי המשיח הם כמתהולל אמר אנכי יותר מהם יותר ביגיעות יותר למאד במכות יותר במוסרות ורב פעמים במצוקות מות׃


ˈU Ta Tyˈo̱o̱tsˈoomyâ na tˈmaⁿ cwiluiindyuˈ, jeeⁿ matsonaˈ na cwitˈmaaⁿˈndyuˈ. ˈU tijoom cantycwii cantyja najnduˈ. ˈU saˈ chaˈtso na niom. Tuiinaˈ ncˈe na lˈue tsˈomˈ ndoˈ ndimˈaⁿnaˈ ncˈe ˈu. 	 לך נאה אדנינו לקחת כבוד והדר ועז כי אתה בראת הכל והכל ברצונך היו ונבראו׃


Ndoˈ jndiiya na matseineiⁿ ángel na machˈee cwenta chom na ntyjo nomtsˈom, matso: —Mayuuˈ na ljoˈ, ˈU Ta Tyˈo̱o̱tsˈom na matseiˈxmaⁿˈñˈeⁿˈ chaˈtso nnom najnda̱, macheˈ cantyja na matyˈiomyanaˈ ndoˈ majoˈndyoˈ na macuˈxeⁿˈ nnˈaⁿ. 	 ואשמע את המזבח אמר אמנם כן יהוה אלהים צבאות אמת וצדק משפטיך׃


Matseitˈmaaⁿˈndyo̱ ˈo na ñequiiˈcheⁿ cwijaañjoomˈ nˈomˈyoˈ ja ndoˈ cwilaweˈyoˈ ñˈoom na jnda̱ tqua̱a̱ⁿya nda̱a̱ˈyoˈ 	 ועל זאת אני משבח אתכם אחי כי זכרתם אתי בכל לשמר את הקבלות כאשר מסרתי לכם׃


Quia joˈ nnda̱a̱ nntsañˈo̱o̱ⁿyâ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ na tquiati mˈaⁿna ñequio tsjomˈyoˈ yuu na tyoondyena juunaˈ. Ee naljoˈ nntseitsaaⁿˈñenaˈ na lˈuuyâ na tsˈiaaⁿ na machˈee cwiicheⁿ tsˈaⁿ tseixmaⁿnaˈ tsˈiaaⁿ na lˈaa jâ. 	 כדי לבשר הבשורה גם להלאה מכם ולא להתהלל במה שמוכן כבר בגבול אחרים׃


Sa̱a̱ yolcu na jndo̱ˈ nˈom tyˈechona xjocanti ˈnaaⁿna na ntyjo chom ndi ñˈeeⁿ lioo na ñjomti seitye. 	 והחכמות לקחו שמן בכליהן ואת נרותיהן׃


Meiⁿ ticalaˈtiuuˈyoˈ na cweˈ tomti ñˈoom na mˈaaⁿˈ nˈom nnˈaⁿ na macwjiiˈa. Ee ljeii na tquiaa Tyˈo̱o̱tsˈom nnom Moisés, majoˈti matsa̱ˈntjomnaˈ. 	 הכי לפי דרכו של אדם אני מדבר כזאת הלא גם התורה אמרת כן׃


Jndye xuee tyochˈee yuscuchjooˈñeeⁿ na ljoˈ. Joˈ chii seiliooˈñe Pablo, taqueeⁿ seineiiⁿ nnom jndyetia na mˈaaⁿ naquiiˈ tsˈom yuscuchjooˈñeeⁿ. Tsoom: —ˈU jndyetia, ñequio xueeˈ Jesucristo matsa̱ˈntjo̱ⁿya, caluiˈ naquiiˈ tsˈom yuscuchjoomˈaaⁿˈ. Ndoˈ mantyjacheⁿ jluiˈ jndyetiaˈñeeⁿ. 	 וכן עשתה ימים רבים וירע בעיני פולוס הדבר הזה ויפן ויאמר אל הרוח אנכי מצוך בשם ישוע המשיח לצאת ממנה ויצא בשעה ההיא׃


Ncˈe na luaaˈ waa, joˈ na lˈue tsˈo̱o̱ⁿ na yolcu na jnda̱ ljondye na cje mˈaⁿna, cˈunconndaˈna, cˈom ndana, cateixˈeena wˈaana meiⁿ tinquiana na wanaaⁿ na nlaˈneiⁿ nnˈaⁿ ñˈoom wiˈ nacjoo nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ. 	 על כן רצוני כי הצעירות תהיינה לאיש ללדת בנים ולהנהיג את בתיהן ולא לתת לאיב תאנה לחרף׃


—Queⁿndyoˈ cwenta na tilˈaˈyoˈ chaˈna cwilˈa nnˈaⁿ na cwitˈmo̱o̱ⁿ ljeii na tqueⁿ Moisés, ee joona jeeⁿ neiiⁿna na nncoˈnomna na cweeˈna liaa na jnda na teiˈncoo. Ndoˈ lˈue nˈomna na nlaˈtˈmaaⁿˈndye nnˈaⁿ joona na quia naⁿˈñeeⁿ na xmaⁿndyena ñequio na jndooˈ jndye nnˈaⁿ. Mati na nncwindyuaandyena yuu na matseitˈmaaⁿˈñetinaˈ joona naquiiˈ lanˈom. Ndoˈ na nncwindyuaandyena yuu na yati cwiwiñˈoomˈ na waa xuee. 	 הזהרו מן הסופרים החפצים להתהלך עטופי טלית ואהבים את שאלות שלומם בשוקים ואת מושבי הראש בבתי הכנסיות ואת מסבות הראש בסעודות׃


macaⁿˈa cwii nayaˈñeeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ juu tiˈjndaaya Onésimo, na tuiiñexcoom ñjaaⁿñe yuu na mˈaaⁿya wˈaancjo. 	 אבקשה ממך על בני אשר הוללתיו במוסרי על אניסימוס׃


ee xeⁿ macoˈtianaˈ nquiuuya naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya, jom cwiluiitˈmaⁿñetyeeⁿ, nchiiti juu na luaaˈ machˈeenaˈ naquiiˈ nˈo̱o̱ⁿya ndoˈ tcuu mantyjeeⁿ cantyja ˈnaaⁿya. 	 כי אם לבבנו ירשיע אתנו האלהים נשגב הוא מלבבנו וידע את כל׃


Ee jnda̱ seijnda Tyˈo̱o̱tsˈom ˈo ñequio cwii na jeeⁿcheⁿ ndyaˈ jnda. Joˈ chii laxmaⁿˈyoˈ na calaˈtˈmaaⁿˈndyoˈ jom ñequio seiiˈyoˈ ñequio espíritu ˈnaⁿˈyoˈ ee na we ndiiˈ joonaˈ laˈxmaⁿnaˈ cwentaaⁿˈaⁿ. 	 כי במחיר נקניתם על כן כבדו את האלהים בגופכם וברוחכם אשר לאלהים המה׃


Yocheⁿ na mˈaaⁿ Pedro jo nacje, tachˈeⁿ wˈaaˈñeeⁿ, tjantyjaaˈ cwii yuscu jom na mandiˈntjom nnom tyee na cwiluiitquieñe. 	 ויהי בהיות פטרוס בתחתית החצר ותבא אחת משפחות הכהן הגדול׃


Quia na jnda̱ jnda̱a̱ˈ xuee na mandiˈntjoom naquiiˈ watsˈom tˈmaⁿ, tjalcweeⁿˈeⁿ waⁿˈaⁿ. 	 ויהי כאשר מלאו ימי עבדתו וילך לו אל ביתו׃


Quia joˈ tjañˈoom Pedro Jesús cwii ntyja, to̱o̱ⁿˈo̱ⁿ na matsoom nnom na ticatsa̱ˈntjomnaˈ na nntjom na luaaˈ. Tsoom: —Tijoom quiaa Tyˈo̱o̱tsˈom na nntjomˈ na luaaˈ. Tixoquiaaⁿ na nluii naljoˈ. 	 ויקחהו פטרוס ויחל לגער בו לאמר חס לך אדני אל יהי לך כזאת׃


Nnˈaⁿ na meindyuaandye ñˈeⁿñê nacañoomˈ meiⁿsa, to̱ˈna na cwiluena nda̱a̱ ncˈiaana: —¿ˈÑeeⁿ cwiluiiñe tsaⁿmˈaaⁿˈ na mati matseitˈmaⁿ tsˈoom jnaaⁿ nnˈaⁿ? 	 ויחלו המסבים עמו לאמר בלבם מי הוא זה אשר גם יסלח חטאים׃


Xjeⁿ na tandoˈ Cristo nnom tsjomnancue jndeii tyotseineiiⁿ nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, hasta tyoquiaa ndaannoom na tyochˈeeⁿ tyˈoo nnom nquii na waa najndeii na matseixmaⁿ na tintseicueeˈnaˈ jom na tyuaaˈ, ndoˈ ncˈe na tyotseicaña̱a̱ⁿ, joˈ chii jndii Tyˈo̱o̱tsˈom ñˈoom ˈñom. 	 אשר בימי היותו בבשר הקריב תפלות ותחנונים בצעקה גדולה ובדעות לפני מי שיכול להושיעו ממות ויעתר לו מפני יראתו׃


Ñˈoomwaa calaˈno̱ⁿˈyoˈ: Xeⁿ ntyjii tsˈaⁿ cwaaⁿ nlquie naⁿcantyˈue waⁿˈaⁿ, tixocatsom meiⁿ xonquiaaⁿ na nncˈooquieˈna na nntjeiiˈna ˈnaⁿ. 	 ואת זאת הבינו אשר לו ידע בעל הבית באי זו אשמורה יבא הגנב כי עתה שקד ולא הניח לחתר את ביתו׃


Jlaˈtyuaaˈna, tjeiiˈna jom nnom tsjoom. Tyˈeñˈomna jom xqueⁿ ta yuu waa tsjoomna cha nlaˈcwatyuˈna jom. 	 ויקומו וידיחו אותו אל מחוץ לעיר ויביאהו עד גב ההר אשר נבנתה עירם עליו למען השליכו מטה׃


ˈÑeeⁿ juu na ticajnda ntyjii ja, tsaⁿˈñeeⁿ tiñeˈcatseicana̱a̱ⁿ ñˈoom na mañequiaya. Ndoˈ ñˈoom na matseina̱ⁿ nda̱a̱ˈyoˈ nchii ñˈoom ˈndyo̱ nnco̱ya. Matseixmaⁿnaˈ ñˈoom ˈndyoo Tsotya̱ya ee jom jñoom ja quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 ואשר לא יאהבני הוא לא ישמר את דברי והדבר אשר שמעתם לא שלי הוא כי אם של אבי אשר שלחני׃


Mati tsˈaⁿ na machˈee winom tijoom nntioom juunaˈ tjaⁿ na jnda̱ teijndyo. Ee xeⁿ na ljoˈ nntsˈaa tsˈaⁿ nntˈiooˈ tjaⁿˈñeeⁿ, mana cwiwiˈndaaˈnaˈ, ndoˈ mati nlcweˈ winom. Joˈ chii matyˈiomnaˈ na tsˈom tjaⁿ xco nncˈoocuenaˈ. 	 ואין נתן יין חדש בנאדות בלים כי אז יבקע היין את הנאדות והיין ישפך והנאדות יאבדו אבל בנאדות חדשים ינתן היין החדש׃


Ee seiˈndaaˈnaˈ ntyjiiya quia seiljeiya cartaˈñeeⁿ, sˈaanaˈ na jeeⁿ jnda ntyjiiya hasta tyˈio̱o̱ya. Nchii seiljeiya juunaˈ na catseichjooˈnaˈ nˈomˈyoˈ sa̱a̱ cha calaˈno̱ⁿˈyoˈ na juu na jeeⁿ wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo jeeⁿ tˈmaⁿ tseixmaⁿnaˈ. 	 כי מרב צרת לבי ומצוקה כתבתי לכם ובדמעות הרבה ולא להעציבכם רק למען תדעו האהבה היתרה אשר אהבתי אתכם׃


Nda̱a̱ ntˈomndyoˈ ˈo na jnda̱ tˈuncoˈyoˈ, luaa matsjo̱o̱ nnco̱, nchii matsa̱ˈntjom Ta Jesús na caluii na ljoˈ, xeⁿ na mˈaaⁿ tsˈaⁿ na matseiyuˈ sa̱a̱ scoomˈm tyootseiyuˈ ndoˈ tsaⁿˈñeeⁿ cwiljoya tsˈom na mˈaaⁿ ñˈeⁿñê, tinto̱ⁿˈñê ñequio scoomˈm. 	 והנה אל האחרים אמר אנכי ולא האדון כי תהיה לאח אשה אשר איננה מאמנת ורצונה לשבת עמו לא יעזבנה׃


Ndoˈ tˈmo̱o̱ⁿ na mayuuˈ na ljoˈ ncˈe ñˈoomtyeⁿ na seineiiⁿ. Ntˈomcheⁿ ntyee na ñetˈom, quia na tˈomna tsˈiaaⁿ, tjaaˈnaⁿ ñˈoomtyeⁿ tuaa cantyja ˈnaaⁿna. 	 וכפי אשר לא היתה זאת בלי שבועה׃


Quia joˈ jluena: —Moisés tquiaaⁿ na wanaaⁿ na nntyuiiˈ ljeii na toco tsaⁿsˈa ñequio scoomˈm. Ndoˈ tsaⁿscu nncoˈñoom cwiicheⁿ ljeii na matsonaˈ na macanda̱ cwito̱ⁿˈndyena ñˈeⁿ saaⁿˈaⁿ. 	 ויאמרו משה התיר לכתב ספר כריתת ולשלח׃


Sa̱a̱ ncˈe ja ñequio najndeii Espíritu na cwiluiiñe Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ na macwjiiˈa naⁿjndii naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ, joˈ chii maˈmo̱ⁿnaˈ juu na matsa̱ˈntjom Tyˈo̱o̱tsˈom, jnda̱ tyjeeˈcañoomnaˈ ˈo. 	 אך אם ברוח אלהים אני מגרש את השדים הנה הגיעה אליכם מלכות האלהים׃


Xocoˈweeⁿˈeⁿ tsˈaⁿ na tityeⁿ matseiyuˈ na juu matseijomnaˈ chaˈna tsmaaⁿ na jnda̱ tomndyaa. Ee jom jaateijndeiityeeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. Meiⁿ xotseicanduuˈñˈeeⁿ cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈaⁿ na tixuee naquiiˈ tsˈom na juu matseijomnaˈ chaˈna chom canti na ncuencue canduuˈ. Ee jom nñequiaatyeeⁿ naxuee naquiiˈ tsˈom tsaⁿˈñeeⁿ. Joˈ chii nntsˈaaⁿ na nnaⁿjndeii cantyja na matyˈiomyanaˈ naquiiˈ nˈom nnˈaⁿ. 	 קנה רצוץ לא ישבור ופשתה כהה לא יכבנה עד יוציא לנצח משפט׃


Mayuuˈcheⁿ nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, meiⁿyuucheⁿ na nñeˈquia nnˈaⁿ ñˈoom naya ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na chaˈwaa tsjoomnancue, maxjeⁿ nlaˈneiⁿna cantyja ˈnaaⁿˈ naya na sˈaa yuscumˈaaⁿˈ cha ticatsuu ñˈoom cantyja ˈnaaⁿˈaⁿ. 	 אמן אמר אני לכם באשר תקרא הבשורה הזאת בכל העולם גם את אשר היא עשתה יספר לזכרון לה׃


Ndoˈ juu tsˈaⁿ na maqueⁿtyeⁿ cwii ñˈoom nacjooˈ nquii na macwjiˈ xueeˈ watsˈom tˈmaⁿ, nchii macanda̱ cantyja ˈnaaⁿˈ juunaˈ maqueⁿtyeⁿ ñˈoom, maxjeⁿ mañˈoomnaˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom ee jom macˈeeⁿ joˈ joˈ. 	 והנשבע בהיכל נשבע בו ובשוכן בתוכו׃


Ee xeⁿ cwityeⁿnquiendyoˈ cheⁿncjoˈyoˈ, calˈandyoˈ cwenta na nchii nlaˈtyuiˈyoˈ tsˈiaaⁿ ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom quiiˈntaaⁿˈyoˈ. 	 אבל אם תנשכו ותאכלו איש את אחיו ראו פן תכלו איש על ידי רעהו׃


Ndoˈ na jo̱ na nntseijndaaˈndyo̱ yuu na nncˈomˈyoˈ, nndyo̱lcwa̱ˈnndaˈa na nncjo̱cho̱ ˈo yuu na mˈaaⁿya, cha yuu na macˈa̱ⁿya, majoˈ nncˈomˈyoˈ. 	 והיה כי הלכתי והכינותי לכם מקום שוב אשוב ולקחתי אתכם אלי למען באשר אהיה שם תהיו גם אתם׃


Joˈ chii chaˈxjeⁿ matso Espíritu Santo naquiiˈ ñˈoomˈ Tyˈo̱o̱tsˈom na teiljeii: Xuee jeˈ, xeⁿ cwindyeˈyoˈ ñˈoom na matseineiⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom, 	 לכן כמאמר רוח הקדש היום אם בקלו תשמעו׃


Tˈo̱ Jesús nnom, matsoom: —Naⁿ, ¿ljoˈ nntsaˈ ja? Tyooweˈntyjo̱ xjeⁿ na nntsˈaa cwii nnom na tixocanda̱a̱ nluii na cweˈ tsˈaⁿ nntsˈaa. 	 ויאמר אליה ישוע מה לי ולך אשה עתי עדין לא באה׃


Tsˈiaaⁿˈ ñˈoomˈñeeⁿ na sa̱ˈntjo̱ⁿya na cˈo̱o̱ⁿya na wiˈ nˈo̱o̱ⁿya cwii ndoˈ cwii nnˈaⁿ ñequio na ljuˈ nˈo̱o̱ⁿya na mˈaaⁿˈya nˈo̱o̱ⁿya ñequio na xcweeˈ nˈo̱o̱ⁿya na cwilaˈyuˈya nˈo̱o̱ⁿya ñˈeⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 כי תכלית המצוה היא האהבה בלב טהור וברוח טובה ובאמונה לא צבועה׃


Nquii Lucas, tyonasei, matseicwanoom na xmaⁿndyoˈ. Jeeⁿ jnda ntyjiiya ñˈeⁿñê. Ndoˈ mati tso Demas xmaⁿndyoˈ. 	 לוקס הרופא החביב ודימס שאלים לשלומכם׃


¿Aa ticaliuˈyoˈ na joo nnˈaⁿ na cwiluiindye cwentaaˈ Tyˈo̱o̱tsˈom nntuˈxeⁿna nnˈaⁿ tsjoomancue? Ndoˈ ncˈe na nntuˈxeⁿˈyoˈ nnˈaⁿ tsjoomnancue, ¿chiuu na tileicanda̱a̱ nntuˈxeⁿˈyoˈ ñˈoommeiⁿˈ na cweˈ cwantindyo joonaˈ? 	 הלא ידעתם כי הקדשים ידינו את העולם ואם העולם ידון על ידכם האינכם ראוים לדין דינים קטנים׃


We ndyeendyô̱ ñecwi nntsaayâ Jerusalén cha tjaa ˈñeeⁿ nntseitiuu na tisˈa cwilˈaayâ ñˈeⁿ sˈomˈñeeⁿ. 	 ונשמר בזאת שלא יוציא איש עלינו דבה רעה בשפעת המתנה הזאת הגבויה על ידינו׃


Ndoˈ Simeón seitˈmaaⁿˈñê joona, tsoom nnom María, tsondyee Jesús: —Queⁿˈ cwenta, yuˈndaamˈaaⁿ, maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom jom na ntˈom nnˈaⁿ Israel nntsuundyena ncˈe na ticalaˈyuˈna ñˈeⁿñê. Ndoˈ ntˈom nnˈaⁿ Israel nluiˈnˈmaaⁿndyena ncˈe na nlaˈyuˈna ñˈeⁿñê. Mˈmo̱o̱ⁿ chiuu waa na matyˈiomyanaˈ na calˈa nnˈaⁿ. Sa̱a̱ ñˈeeⁿˈ nnˈaⁿ nntioˈñˈoomna jom. 	 ויברך אותם שמעון ויאמר אל מרים אמו הנה זה מוסד לנפילה ולתקומה לרבים בישראל ולאות מריבה׃


Jnda̱ tuii nmeiⁿˈ, Jesús seicaˈmo̱ⁿñennaaⁿˈaⁿ nda̱a̱ jâ nnˈaⁿ na cwilajomndyô̱ ñˈeⁿñê. Sˈaaⁿ na ljoˈ yocheⁿ na mˈaaⁿyâ xndyaaˈ ndaaluee Tiberias. Luaa waa na seicaˈmo̱ⁿñê nda̱a̱yâ. 	 ויהי אחרי כן ויסף ישוע הגלות אל תלמידיו על ים טיבריה וכה נגלה אליהם׃


Jndye nnˈaⁿ judíos jlaˈnaaⁿna ljeiiwaaˈ, ee yuu na tyˈioomna Jesús tsˈoomˈnaaⁿ manndyooˈ nnom tsjoom. Juu ñˈoomˈñeeⁿ teiljeiinaˈ ñequio ñˈoom na cwilaˈneiⁿ nnˈaⁿ judíos, nnˈaⁿ romanos, ndoˈ nnˈaⁿ griegos. 	 ויהודים רבים קראו את המכתב הזה כי המקום אשר נצלב שם ישוע היה קרוב אל העיר והמכתב היה בלשון עבר יון ורומי׃


Quia joˈ tyjeeˈcañoom cwii na ntquieeˈndye ángeles na ñejleicho ntquieeˈ waso na tooˈ ntquieeˈ nnom nawiˈ na macanda̱. Tqueeⁿˈ tsaⁿˈñeeⁿ ja, tsoom: —Candyoˈ ndoˈ mˈmo̱o̱ⁿya njomˈ yuscu na waa ñomcaaˈ, juu nluiiñe scuuˈ nquii Catsmaⁿ. 	 ויבא אלי אחד משבעת המלאכים הנשאים שבע הקערות המלאות שבע המכות האחרנות וידבר אלי לאמר בא ואראך את הכלה אשת השה׃


Quia joˈ nnˈaⁿ na cwiluiitquiendye nda̱a̱ nnˈaⁿ judíos tjaaˈndyena tsei Jesús. Taˈxˈeena nnoom jluena: —¿Cwanti yo na maleichuˈ jâ na matseiñˈeeⁿˈndyuˈ jâ? Xeⁿ na mayuuˈ cwiluiindyuˈ Cristo, ntyjayu catsuˈ nda̱a̱yâ. 	 ויסבו אתו היהודים ויאמרו אליו עד אנה תתלה את נפשנו את המשיח אתה הגידה לנו ברור׃


Quia matseitjo̱o̱naˈ ˈnaⁿ nnˈaⁿ na maqueeⁿ cwentaaⁿˈaⁿ, quiaˈyoˈ cantyja na cwileiñˈomˈyoˈ na nnteijndeiinaˈ naⁿˈñeeⁿ. Cateiˈxˈeeˈyoˈ nnˈaⁿ na cwilaˈyuˈ na cweˈ cwiquieya na mˈaⁿˈyoˈ. 	 השתתפו בצרכי הקדושים רדפו הכנסת ארחים׃


Sa̱a̱ najndyee macaⁿnaˈ na tˈmaⁿ nawiˈ catjo̱ⁿ ndoˈ mati calˈa nnˈaⁿ na mˈaⁿ jeˈ na ticueeˈ nˈomna ja. 	 אך בראשונה צריך הוא לסבל הרבה ולהמאס מן הדור הזה׃


Nndyeˈyoˈ nntsjo̱o̱, xuee na cwii wjaatinaˈ taxocˈuanndaˈa ndaa winom hasta quia jnda̱ tueˈntyjo̱ na mamatsa̱ˈntjom Tsotya̱. Quia ljoˈcheⁿ nncˈuaxco̱ juunaˈ ñˈeⁿndyoˈ yuu na matsa̱ˈntjoom. 	 ואני אמר לכם כי מעתה שתה לא אשתה מתנובת הגפן הזאת עד היום ההוא אשר אשתה אתה עמכם חדשה במלכות אבי׃


Wiˈ tsˈo̱o̱ⁿya ˈo ncˈe ñˈoom na mayuuˈ na waanaˈ quiiˈ nˈo̱o̱ⁿya na ñequiiˈcheⁿ nncˈoomnaˈ ñˈeⁿndyo̱. 	 למען האמת העמדת בקרבנו וגם תהיה עמנו לעולם׃


Ee mantyˈiaya juu jnaⁿˈ matseijomnaˈ chaˈcwijom ˈnaⁿ ja na nncˈuu tsˈaⁿ ndoˈ chaˈcwijom lˈuaancjo na chuˈtyeⁿndyuˈ. 	 כי ראה אנכי כי באת לידי מרורת רוש וחרצבות רשע׃


Joˈ na taˈxˈeena nnoom, jluena: —¿Chiuu tuiiyuu na ya teitquioˈ jeˈ? 	 ויאמרו אליו במה אפו נפקחו עיניך׃


’Calaˈno̱ⁿˈyoˈ ˈnaaⁿ na maˈmo̱ⁿnaˈ nda̱a̱ˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ tsˈoom higuera. Quia na cwintyˈiaˈyoˈ na cwinnteiˈ lˈo̱naˈ ndoˈ cwicaluiˈ tsco ˈndaa juunaˈ, quia joˈ cwilaˈno̱ⁿˈyoˈ na majnda̱ jaawindyooˈ ncueesuaˈ. 	 למדו נא את משל התאנה כאשר ירטב ענפה ופרחו עליה ידעתם כי קרוב הקיץ׃


Ñeˈcaˈmo̱ⁿnaˈ cweˈ ncˈe na tîtseicanda̱ Adán jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom joˈ na sˈaanaˈ na chaˈtsondye nnˈaⁿ laˈxmaⁿna jnaⁿ, maluaaˈ matseijomnaˈ cantyja ˈnaaⁿˈ Cristo seicana̱a̱ⁿ jo nnom Tyˈo̱o̱tsˈom, joˈ na jndyendye nnˈaⁿ maqueⁿ Tyˈo̱o̱tsˈom na tjaa jnaⁿ cwicolaˈxmaⁿna jo nnoom. 	 כי כאשר במרי האדם האחד היו הרבים לחטאים ככה גם על ידי משמעת האחד יהיו הרבים לצדיקים׃


Jluena nnoom: “Mayuuˈ, ee tjaa ˈñeeⁿ cotsa̱ˈntjom jâ.” Tsoom nda̱a̱na: “Cwa catsaˈyoˈ, nlˈaˈyoˈ tsˈiaaⁿ ˈnaⁿya na waa ntjoomya. Ja nntiomlˈuaya ˈo chaˈxjeⁿ na matsonaˈ.” Ndoˈ mati tyˈe naⁿˈñeeⁿ. 	 ויאמרו לו כי לא שכר אותנו איש ויאמר אליהם לכו גם אתם אל הכרם וכישר יתן לכם׃


Quia joˈ ¿chiuu waa na saacantyˈiaˈyoˈ na saˈyoˈ? ¿Aa ntyˈiaˈyoˈ cwii tsˈaⁿ na cwee liaa na jnda? Ntyjii nchii joˈ. Ee ˈo nquiuˈyoˈ na macanda̱ nnˈaⁿ na tjacantyja na tˈmaⁿ nˈiaaⁿ, joona cwicweeˈna liaa jnda ñequio nnˈaⁿ wˈaana. 	 ואם לא מה זה יצאתם לראות האיש לבוש בגדי עדנים הנה הלבשים עדנים בבתי המלכים המה׃


ˈIo ndi ˈio tyotjomndyena watsˈom tˈmaⁿ. Mati naquiiˈ lˈaana tyolaˈjomndyena na tyotyjena tyooˈ na tyocañjom nˈomna Jesús. Tyocwaˈna ñequio na neiiⁿna ndoˈ na xcweeˈ nˈomna. 	 ויום יום היו שקדים במקדש לב אחד ויבצעו את הלחם בבית בבית׃


Tsˈiaaⁿ na sˈaa matseijomnaˈ chaˈcwijom tsˈaⁿ na manomˈ. Ndoˈ tsˈiaaⁿ na sˈaa Apolos matseijomnaˈ chaˈcwijom tsˈaⁿ na matseicandaaˈ ntjom. Sa̱a̱ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom machˈeeⁿ na tjaanajndeii tsˈiaaⁿˈñeeⁿ. 	 אני נטעתי ואפולוס השקה אבל האלהים הוא הצמיח׃


Ndoˈ juu tsˈaⁿ na machˈee cwenta wˈaancjo lcweeⁿ, ntyˈiaaⁿˈaⁿ na meiⁿnaaⁿ ndyueelˈa wˈaancjo. Joˈ chii tjeiiˈñê espada ˈnaaⁿˈaⁿ na nntseicueeˈñe cheⁿnqueⁿ ee seitioom na jnda̱ jleinom pra̱so. 	 ושומר האסורים נעור משנתו ויהי כראתו את דלתות המשמר נפתחות וישלף חרבו ויבקש לאבד את עצמו בחשבו כי ברחו האסורים׃


Juu ñˈoom xcwewaaˈ ñecwii xjeⁿ matseicandiinaˈ ñequio ñˈoom na jeeⁿ jndaˈnaˈ cantyja na cwiluiˈnˈmaaⁿndye nnˈaⁿ. Nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na tjacantyja na tˈmaⁿ cwiluiiñê matyˈioom tsˈiaaⁿ ja na mañequiaya ñˈoomˈñeeⁿ nda̱a̱ nnˈaⁿ. 	 כפי בשורת כבוד האל המברך אשר פקדה עלי׃


Tˈo̱o̱ⁿ nda̱a̱ naⁿˈñeeⁿ, tsoom: “Tsˈaⁿ na jndooˈ ja sˈaa na luaaˈ.” Ndoˈ taˈxˈee naⁿntjomˈñeeⁿ nnoom: “¿Aa lˈue tsˈomˈ na nntsaacatjeiiˈndyô̱ joonaˈ naquiiˈ ntjom ˈnaⁿˈ?” 	 ויאמר להם איש איב עשה זאת ויאמרו אליו העבדים היש את נפשך כי נלך ונלקט אתם׃


Ee ñˈoom na teiljeii naquiiˈ libro Salmos, matsonaˈ: Ncˈe na cwiluiindyô̱ nnˈaⁿ cwentaˈ, joˈ chii meinchaaˈ xuee na ñeˈcalaˈcwjee nnˈaⁿ jâ. Cwilˈana ñˈeⁿndyô̱ chaˈna cwitjoom canmaⁿ na jnda̱ teijndaaˈ na nncwje. 	 ככתוב כי עליך הרגנו כל היום נחשבנו כצאן טבחה׃


’Jndye nnˈaⁿ hasta ndiocheⁿ tsjoomnancue nncˈomna na jndoona ˈo ncˈe na mˈaⁿˈyoˈ cantyja ˈnaⁿya. Joˈ na nlaˈquioo nnˈaⁿ ˈo luee nnˈaⁿ na nntaˈwiˈna ˈo, ndoˈ nlaˈcwjeena ˈo. 	 אז ימסרו אתכם לעני והמיתו אתכם והייתם שנואים לכל הגוים למען שמי׃


Quia joˈ nqueⁿ na wacatyeeⁿ tio, tsoom: —Queⁿˈ cwenta, matsˈaa na caluiixco chaˈtso. Mati tsoom no̱o̱ⁿ: —Luaa catseiljeiˈ ee ñˈoommeiiⁿ, ñˈoom na mayuuˈ joonaˈ. Nnda̱a̱ ntyjaaˈtyeⁿ tsˈom tsˈaⁿ joonaˈ. 	 ויאמר הישב על הכסא הנני עשה הכל חדש ויאמר אלי כתב כי הדברים האלה אמתים ונאמנים הם׃


Ndoˈ tja Jesús ñˈeⁿ tsaⁿˈñeeⁿ. Mati jndye ntˈomcheⁿ nnˈaⁿ tyˈentyjo̱, joˈ chii sˈaanaˈ na jeeⁿ tyeeⁿ wjaⁿ. 	 וילך אתו וילכו אחריו המון רב וידחקהו׃


Ndoˈ tˈo̱o̱ⁿ: —¿ˈÑeeⁿ ˈu Ta? Matso nnoom: —Ja Jesús tsˈaⁿ na mantyjo̱ˈ. 	 ויאמר מי אתה אדני ויאמר האדון אנכי ישוע אשר אתה רודף קשה לך לבעט בדרבנות׃


Judá ñequio yuscu na jndyu Tamar, ndana Fares ñequio Zara. Fares tsotye Esrom, Esrom tsotye Aram. 	 ויהודה הוליד את פרץ ואת זרח מתמר ופרץ הוליד את חצרון וחצרון הוליד את רם׃


Ee ˈo jnda̱ ñetˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ na jaaⁿñe sa̱a̱ jeˈ na jnda̱ seitjoomˈnaˈ ˈo ñequio Ta Jesucristo, cˈomˈyoˈ cantyja ˈnaaⁿˈ naxueeñe, 	 כי מלפנים הייתם חשך ועתה הנכם אור באדנינו התהלכו נא כבני אור׃


Ndoˈ mati jnda̱ na tcwaˈna, toˈñoom waso, tsoom: “Juu wasowaañe tseixmaⁿnaˈ ñˈoomxco na maqua̱ⁿya ñequio nioomˈa. Cwii cwii ndiiˈ na cwiweˈyoˈ juunaˈ, cjaañjoomˈtyeⁿ nˈomˈyoˈ ja.” 	 וכן גם את הכוס אחר הסעודה ויאמר הכוס הזאת היא הברית החדשה בדמי עשו זאת לזכרוני בכל עת שתשתו׃


Nnˈaⁿ na cwilaˈcanda̱a̱ˈndye ñˈoom na matsa̱ˈntjoom, mˈaⁿna quiiˈ tsˈoom ndoˈ jom mˈaaⁿ naquiiˈ nˈomna. 	 והשמר את מצותיו יקום בו והוא בו ובזאת נדע כי הוא שכן בנו ברוח אשר נתן לנו׃


Meiⁿcwii ñˈoom tilqueⁿˈtyeⁿˈyoˈ na nntjeiˈyoˈyoˈ ñˈoom na ntyjii tsjoomnancue, ee juunaˈ mˈaaⁿnaˈ nacje ˈnaaⁿˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ na nnduˈyoˈ naljoˈ, matseijomnaˈ na cwinduˈyoˈ jiiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. Ndoˈ meiⁿcwii ñˈoom tilqueⁿˈtyeⁿˈyoˈ na nntjeiˈyoˈyoˈ ñˈoom na ntyjii tsjoom Jerusalén, ee tsjoomˈñeeⁿ cwiluiiñenaˈ tsjoomˈ nquii Tyˈo̱o̱tsˈom na matsa̱ˈntjom. Ndoˈ na nnduˈyoˈ naljoˈ matseijomnaˈ na cwinduˈyoˈ jiiˈ Tyˈo̱o̱tsˈom. 	 ולא בארץ כי הדום רגליו היא ולא בירושלים כי היא קרית מלך רב׃


Ncˈe na ljoˈ, ñˈoom na teijndaaˈ najndyee mati tqueⁿtyeⁿnaˈ cweˈ ñˈeⁿ nioom quiooˈ. 	 לכן גם הראשונה לא חנכה בלא דם׃


Tˈo̱ Jesús, matsoom nda̱a̱yâ: —Ja tjeiiˈa ˈo na canchooˈwendyoˈ. Ndoˈ cwii ˈo mˈaaⁿñe cantyja ˈnaaⁿˈ tsaⁿjndii. 	 ויען אתם ישוע הלא בחרתי אני בכם שנים העשר ואחד מכם שטן הוא׃


Quia joˈ jlaˈcandyooˈndye nnˈaⁿ fariseos na mˈaaⁿ na ñecalˈana xjeⁿ jom. Taˈxˈeena nnoom: —¿Aa wanaaⁿ na nntseityuiiˈ tsˈaⁿ ljeii na tocoom ñˈeⁿ scoomˈm ncˈe meiⁿnquia na seitjo̱o̱ñe tsaⁿˈñeeⁿ nnoom? 	 ויגשו אליו הפרושים לנסותו לאמר היוכל איש לשלח את אשתו על כל דבר׃


’Chjootindyo cwii ñˈa̱ⁿtya̱ ñˈeⁿndyoˈ, ndoˈ jnda̱ joˈ taxocantyˈiaˈyoˈ ja. Ndoˈ nda̱nquia chjootindyo cwii nntyˈiaˈtiˈyoˈ ja, cweˈ ncˈe nncjo̱ na mˈaaⁿ Tsotya̱. 	 הן מעט ולא תראוני ועוד מעט ותחזוני כי אני הלך אל אבי׃


Ntyjii Jesús naquiiˈ tsˈoom na cwilaˈncjooˈndye naⁿˈñeeⁿ cantyja ñˈoom na seineiiⁿ nda̱a̱na. Joˈ chii tsoom nda̱a̱na: —¿Aa cwilaˈlcweˈ ñˈoommeiⁿˈ ˈo? 	 ויבן ישוע בלבו כי תלמידיו מלינים על זאת ויאמר אליהם הזאת לכם למכשול׃


Tso Jesús nda̱a̱yâ: —Meiⁿ ticaⁿnaˈ na nncˈoona. ˈO quiaˈyoˈ na nlcwaˈna. 	 ויאמר אליהם אינם צריכים ללכת תנו אתם להם לאכל׃