اکنون من به دومین پرسش بزرگ بازمی گردم: آیا ما تنهاییم، یا آیا انواع دیگری از حیات در جهان وجود دارند؟ 	 DaH potlh'a' cha' vIqel: mamob'a'? pagh latlh yuQmeyDaq yaghmey lutu'lu''a'?


ما فکر می کنیم که راز خلقت جهان را گشوده ایم. 	 chen'eghmoHghach Qatlh wIyajlaw'.


ولی ما در حال ورود به دوره بسیار خطرناکی از تاریخ مان هستیم. جمعیت ما و استفاده ما از منابع محدود سیاره زمین 	 'a QobtaH ghu'maj. tlhoy law'choHtaH roghvaHmaj 'ej tlhoy tera' jo wInatlhtaH,


که ناتوانی ام مانع جدی نبوده است؛ 	 chaq muQaH ropwIj.


در شرایط مفرط، نسبیت عام و نظریه کوانتوم اجازه می دهند که زمان مانند یک بعد دیگری از فضا رفتار کند. 	 'e' luchaw' ngermey chu' qaStaHvIS ghu'mey le'. vaj pImbe' poHmey chuqmey je.


واقعا از شما سپاسگزارم. (کف زدن) 	 pItlho'qu'bej. (quvmoHmeH wabmey)


کریس اندرسون: پرفسور، اگر شما مجبور بودید یکی از این دو را حدس بزنید، آیا اکنون باور دارید که محتمل تر است که چنین باشد تا نباشد که ما در راه شیری تنها باشیم، به عنوان تمدنی در سطح هوش خودمان یا بالاتر؟ 	 Chris Anderson: ghojmoHwI " a' wa' DuH DawIv net poQchugh, ghaytan qIbmajDaq mamob'a'? tayqeqmaj 'Itlh law' Hoch 'Itlh puS. DuH'a'? chay' bIHar?


انصراف 	 mev


آینده نژاد بشر چیست؟ 	 nuq 'oH Human Segh San'e'?


نشان می دهد که ما پیشرفت شگرفی در چند صد سال اخیر داشته ایم. 	 qaStaHvIS nungbogh vatlh DIS poH, Ser law' wIta'ta'.


سپس کشف شد که جهان در حال انبساط است. 	 SachtaH 'u' ghIq net tu'.


اگر یک توطئه حکومتی برای فرونشاندن گزارش ها وجود دارد و هدفشان نگهداشتن دانستنی های علمی که فضایی ها می آورند برای خود است، به نظر می آید که تاکنون می بایست یک سیاست منحصرا بی فایده بوده باشد. بعلاوه، علی رغم جستجوی گسترده توسط پروژه ستی، 	 novpu' Sov peghtaH'a' qum? nIDtaHchugh chaH, Qapbe'law'taH. novpu' nejtaH SETI jInmol, 'ej vumqu'taH tejpu',


نخستین آن است که ما فسیل های جلبکی داریم از ۳.۵ میلیارد سال پیش. 	 wutlhDaq yagh Hegh chovnatlhmey DItu'pu'. 3 500 000 000 ben Hegh yaghmeyvam.


شاید ما می بایست جهان را به ثبت برسانیم و از همه برای وجودشان حق امتیاز بگیریم. 	 chaq 'u' 'oghlaHghach chaw' wIDoQnIS ghIq maHvaD DIlnIS 'u' Dabbogh Hoch'e'!


زمین در ۴.۶ میلیارد سال پیش شکل گرفته و احتمالا برای نیم میلیارد سال نخست بسیار داغ بوده است. 	 4 600 000 000 ben chen tera'. qaStaHvIS 500 000 000 DIS, ghaytan tera' luDablaHbe' yaghmey 'Iqmo' tuj.


مانند معادله های ماکسول و نسبیت عام که تکامل جهان را تعیین می کردند، با معلوم بودن حالت آن در کل فضا در یک زمان. 	 Maxwell 'ul peQ je nger. Einstein tlham nger. latlh chutmey je. chutmeyvam pablu'chu'taH choHtaHvIS 'u' Dotlh.


(کف زدن) 	 (quvmoHmeH wabmey)


جهان می تواند به طور خود به خود خودش را از هیچ به وجود آورد. علاوه بر این، ما می توانیم محاسبه کنیم احتمال آنرا که جهان در حالت های متفاوت ایجاد شده باشد. این پیش بینی ها در توافق کاملند با مشاهدات ماهواره دبلیومپ از تابش ریزموج زمینه کیهانی، که شاهدی است از جهان در روزگار بسیار ابتدایی. ما فکر می کنیم که راز خلقت جهان را گشوده ایم. شاید ما می بایست جهان را به ثبت برسانیم و از همه برای وجودشان حق امتیاز بگیریم. 	 nuq 'oHpu' 'u' Dotlh wa'DIch'e'? DuH Dotlhmey law'. ghaytan qaSbogh DuHmey lutu'lu' 'ej ghaytanHa' qaSbogh DuHmey lutu'lu'. wISImlaH. chenpu'DI' 'u' woj law' tlhuDlu'. 'u' Qup cha'bogh mIllogh'e' luchenmoHmeH tejpu' WMAP SIbDoH woj noch patmey lulo'ta'. 'u' Qup qechmeymaj rurqu' mIlloghvam. chen'eghmoHghach Qatlh wIyajlaw'. chaq 'u' 'oghlaHghach chaw' wIDoQnIS ghIq maHvaD DIlnIS 'u' Dabbogh Hoch'e'!


پرسش های شما که من دوست دارم درباره شان صحبت کنم اینها هستند: یک، ما از کجا آمده ایم؟ 	 vay' vIghel vIneH, nuqDaq 'oH mungmaj'e'?


تنظیمات دستگاه‌های مختلف سخت‌افزاریPersonal settings 	 Personal settings


تأیید 	 luq


این پاسخ هفت دقیقه وقت برد، و واقعا به من بینشی داد از اینکه کل این سخنرانی به راستی چه عمل سخاوتمندانه ای برای تد بوده است. 	 jangmeH vumta' ghaH qaStaHvIS Soch tupmey. quvba' ghojmoHwI " a', TEDvaD SoQvam nI' ghItlhta'mo'.


ولی اگر ما بخواهیم ورای چند صد سال آینده ادامه دهیم، آینده ما در فضا است. این دلیل آن است که من طرفدار سرنشین دار -- 	 'a qaStaHvIS vatlh DIS poH veb mataH wIneHchugh, loghDaq 'oH Sanmaj'e'. loghDaq lujaH nuvpu' vIneH


ما در بخش اول خوب پیشرفت کرده ایم، و اکنون دانش قوانین تکامل را در همه و تقریبا در شرایط مفرط داریم. 	 'ay' wa' wIyajchoHchu'lI'. ghu'mey le' wIyajchu'be'bogh lutu'lu' 'ach tlhoS choHtaHghach chutmey DIyaj.


این تمایز میان زمان و فضا را از میان می برد و این یعنی قوانین تکامل می توانند حالت های آغازین را نیز تعیین نمایند. 	 vaj chutmey DIyajchu'DI', 'u' Dotlh wa'DIch wISovlaH. chen'eghmoHlaH 'u'.


لوازم 	 Sehlaw


در شرایط مفرط، نسبیت عام و نظریه کوانتوم اجازه می دهند که زمان مانند یک بعد دیگری از فضا رفتار کند. 	 'e' luchaw' ngermey chu' qaStaHvIS ghu'mey le'. vaj pImbe' poHmey chuqmey je.


من گزارش های یوفوها را به حساب نمی آورم. چرا آنها باید تنها برای مردم خل و عجیب ظاهر شوند؟ 	 UFOmeyqoq vIqelbe'taH. qatlh taQwI'pu'vaD neH 'ang'egh Dujmeyvam?


بنابراین حیات در بازه نیم میلیارد سالی که برایش ممکن بوده در زمین پدیدار شده، که در مقایسه با عمر ده میلیارد ساله یک سیاره زمین-گونه کوتاه است. این حاکی از آن است که احتمال پدیدار شدن حیات به طور معقولی بالاست. اگر احتمالش خیلی پایین می بود، آدم باید انتظار می داشت که بیشتر ده میلیارد سال موجود را وقت ببرد. از سویی دیگر، به نظر نمی آید که ما توسط فضایی ها ملاقات شده باشیم. من گزارش های یوفوها را به حساب نمی آورم. چرا آنها باید تنها برای مردم خل و عجیب ظاهر شوند؟ اگر یک توطئه حکومتی برای فرونشاندن گزارش ها وجود دارد و هدفشان نگهداشتن دانستنی های علمی که فضایی ها می آورند برای خود است، به نظر می آید که تاکنون می بایست یک سیاست منحصرا بی فایده بوده باشد. بعلاوه، علی رغم جستجوی گسترده توسط پروژه ستی، ما هیچ برنامه سوال و جواب تلویزیونی فضایی نشنیده ایم. این احتمالا نشان دهنده آن است که هیچ تمدن فضایی وجود ندارد در این مرحله از توسعه ما به شعاع چند صد سال نوری اطراف. صدور یک بیمه نامه برای وقت آدم ربایی فضایی ها شرط خوب و بیخطری به نظر می رسد. 	 vaj DuHpu'DI' yIn, rInpa' 500 000 000 DIS chenpu' yaghmey. tera' taHtaHghach poH nI' law' yaghmey taHbe'taHghach poH nI' puS, vaj nom chenpu' yaghmey, DuHpu'DI'. vaj qubbe'law' chenmeH yaghmey 'ebmey. qubchugh bIH, ghaytanHa' chen yaghmey QuptaHvIS tera'. 'a wej nuSuchbe'law' latlh yuQmey nganpu'. UFOmeyqoq vIqelbe'taH. qatlh taQwI'pu'vaD neH 'ang'egh Dujmeyvam?


ابزارهای توسعه‌ی نرم‌افزاری 	 ghunlI'vaD pat


گذرواژه‌تان را وارد کنید: 	 ngoq Da'el


هرآینه، این مساله به من فرصت بیشتری نسبت به خیلی های دیگر داده تا جستجویم برای دانش را دنبال کنم. هدف نهایی یک نظریه کامل برای جهان است، 	 ropvammo' qaStaHvIS nI'bogh poHmey 'ej law'bogh potlh'a'meyvam vIbuSlaH. 'u' nger naQ 'oH ngoQ'a''e',


هیچ چیز بزرگتر یا قدیم تر از جهان نیست. 	 'u' tIn law' Hoch tIn puS. 'u' qan law' Hoch qan puS.


و ما داریم خوب پیشرفت می کنیم. سپاس از اینکه گوش دادید. 	 'ej Ser law' wIta'lI'. Su'Ijpu'mo' Satlho'.


بلکه خود را نابود می کنند. سی اِی: پرفسور هاوکینگ، سپاس به خاطر این پاسخ. 	 Qaw''eghmo'. CA: Hawking ghojmoHwI''a', bIjangta'mo' qatlho'.


ما آن را به عنوان یک اخطار سودمند می پذیریم، من فکر می کنم، برای باقی کنفرانس مان در این هفته. 	 ghuHvammo' qaStaHvIS qepmaj mayep.


استیون هاوکینگ: من فکر می کنم این بسیار محتمل است که ما تنها تمدن باشیم در حدود صدها سال نوری؛ وگرنه ما می بایست امواج رادیویی را شنیده بودیم. حالت دیگر این است که تمدن ها برای مدت طولانی باقی نمی مانند، بلکه خود را نابود می کنند. سی اِی: پرفسور هاوکینگ، سپاس به خاطر این پاسخ. ما آن را به عنوان یک اخطار سودمند می پذیریم، من فکر می کنم، برای باقی کنفرانس مان در این هفته. پرفسور، ما واقعا از شما قدردانی می کنیم به خاطر این اقدام فوق العاده که انجام دادید تا پرسش هایتان را امروز با ما قسمت کنید. واقعا از شما سپاسگزارم. 	 Stephen Hawking: ghaytan 'op vatlh loghqam juchbogh moQ qoDDaq tayqeqmaj lururbogh tayqeqmey'e' lutu'lu'be' nov jabbI'IDmey DItu'be'pu'mo'. pagh chaq ngaj tayqeq yInmey Hawking ghojmoHwI " a', bIjangta'mo' qatlho'. ghuHvammo' qaStaHvIS qepmaj mayep. ghojmoHwI " a', SoQvam DaghermeH bIvumqu'ta'mo'


این من را به آخرین پرسش بزرگ برمی گرداند: آینده نژاد بشر. اگر ما تنها موجودات هوشمند در کهکشان باشیم، بایستی اطمینان حاصل کنیم که زنده بمانیم و ادامه پیدا کنیم. 	 DaH potlh'a' natlIS vIqel: nuq 'oH Human Segh San'e'? qIbvamDaq QublaHbogh latlh yaghmey lutu'lu'be'chugh, mataHnISqu'!


راه‌نما 	 QaH


آموزش 	 ghojlI'


ما به طور معمول فکر می کردیم که نظریه جهان می تواند به دو بخش تقسیم شود. نخست، قوانین بودند 	 cha' 'ay'mey ghaj 'u' nger naQ 'e' wIHarpu'. chutmey'e' pabbogh 'u' lutu'lu'.


تنها شانس بقای ما در درازمدت این است که در سیاره زمین در خفا باقی نمانیم، بلکه در فضا پخش شویم. پاسخ به این پرسش های بزرگ 	 nI'taHvIS poH, mataHtaHmeH latlh qo'mey DIjaHnISqu'. reH tera'Daq maratlhlaHbe'. potlh'a'meyvam DInuDchugh, vaj wa''e' wItlhoj:


اکنون من به دومین پرسش بزرگ بازمی گردم: آیا ما تنهاییم، یا آیا انواع دیگری از حیات در جهان وجود دارند؟ 	 DaH potlh'a' cha' vIqel: mamob'a'? pagh latlh yuQmeyDaq yaghmey lutu'lu " a'?


استیون هاوکینگ: من فکر می کنم این بسیار محتمل است که ما تنها تمدن باشیم در حدود صدها سال نوری؛ وگرنه ما می بایست امواج رادیویی را شنیده بودیم. حالت دیگر این است که تمدن ها برای مدت طولانی باقی نمی مانند، 	 Stephen Hawking: ghaytan 'op vatlh loghqam juchbogh moQ qoDDaq tayqeqmaj lururbogh tayqeqmey'e' lutu'lu'be' nov jabbI'IDmey DItu'be'pu'mo'. pagh chaq ngaj tayqeq yInmey


زمین در ۴.۶ میلیارد سال پیش شکل گرفته و احتمالا برای نیم میلیارد سال نخست بسیار داغ بوده است. 	 4 600 000 000 ben chen tera'. qaStaHvIS 500 000 000 DIS, ghaytan tera' luDablaHbe' yaghmey 'Iqmo' tuj.


این تمایز میان زمان و فضا را از میان می برد و این یعنی قوانین تکامل می توانند حالت های آغازین را نیز تعیین نمایند. 	 vaj chutmey DIyajchu'DI', 'u' Dotlh wa'DIch wISovlaH. chen'eghmoHlaH 'u'.


و دوم، هیچ پرسشی بر سر حالت آغازین جهان نبود. 	 chutmeyvam 'oH 'u' nger naQ 'ay' wa''e'. 'u' Dotlh wa'DIch 'oH 'ay' cha''e'.


صدور یک بیمه نامه برای وقت آدم ربایی فضایی ها شرط خوب و بیخطری به نظر می رسد. 	 nov quchwI'pu'mo' DuQanmeH negh yIDIlQo'! ghaytan 'utbe'chu'.


ولی دستورالعمل ژنتیکی ما هنوز غریزه های خودخواهانه و پرخاشگرانه ای را حمل می کند که در گذشته مزیت برزیستی داشته اند. دشوار خواهد بود تا از فاجعه دوری شود 	 'a 'IwmajDaq numutmoHbogh Duj, nuvaQmoHbogh Duj je lutu'lu'taH, poH nI' ret mataHmeH 'utmo' Dujvam. qaStaHvIS vatlh DIS poH veb


این من را به آخرین پرسش بزرگ برمی گرداند: آینده نژاد بشر. 	 DaH potlh'a' natlIS vIqel: nuq 'oH Human Segh San'e'?


اگر به طور فرضی به عقب بازگردیم، می بینیم که همگی ما می بایست در کنار هم می بودیم در حدود ۱۵ میلیارد سال پیش. این مهبانگ بود، آغاز جهان. 	 mIwvam wInuDchugh, vaj ngoD wItlhoj: 15 000 000 000 ben wa' DaqDaq Hoch qIbmey lutu'lu'. ngugh qaS SachchoHghach'a', 'u' chenchoHghach.


گذرواژه‌تان را وارد کنید: 	 ngoq Da'el


ما باور داریم که حیات به طور خوبخودی در زمین روی داده، بنابراین باید ممکن باشد که حیات در دیگر سیاره های مناسب هم ظاهر شود، که به نظر می رسد شمار زیادی از آنها در کهکشان وجود دارند. ولی ما نمی دانیم حیات در ابتدا چگونه پدیدار شد. 	 tera'Daq chenpu' yaghmey. chenmoHta' pagh. 'e' wIHar. vaj chaq latlh yuQmeyDaq chenpu' yaghmey. 'ej qIbmajDaq law'law' yuQmey'e' DablaHbogh yaghmey. chay' chenpu' yaghmey wa'DIch? maSovbe'.


با مشاهدات ماهواره دبلیومپ از تابش ریزموج زمینه کیهانی، که شاهدی است از جهان در روزگار بسیار ابتدایی. 	 'u' Qup cha'bogh mIllogh'e' luchenmoHmeH tejpu' WMAP SIbDoH woj noch patmey lulo'ta'. 'u' Qup qechmeymaj rurqu' mIlloghvam.


هرچند، این تقسیم بندی به قوانین تکامل و شرایط آغازین به این بستگی دارد که زمان و فضا جدا و متمایز باشند. 	 vaj pIm nger 'ay'mey. 'a chuqmey Da poHmey.


به صورت روزافزون در حال افزایش است، همگام با دیگر قابلیت های فنی برای تغییر محیط زیست به صورت خوب یا زیان بار. 	 'ej chammaj 'Itlhmo' yuQmaj wISIghlaHqu'. wIDublaH 'ej wIQaw'laH.


من گزارش های یوفوها را به حساب نمی آورم. چرا آنها باید تنها برای مردم خل و عجیب ظاهر شوند؟ 	 UFOmeyqoq vIqelbe'taH. qatlh taQwI'pu'vaD neH 'ang'egh Dujmeyvam?


نخستین آن است که ما فسیل های جلبکی داریم از ۳.۵ میلیارد سال پیش. زمین در ۴.۶ میلیارد سال پیش شکل گرفته و احتمالا برای نیم میلیارد سال نخست بسیار داغ بوده است. 	 wutlhDaq yagh Hegh chovnatlhmey DItu'pu'. 3 500 000 000 ben Hegh yaghmeyvam. 4 600 000 000 ben chen tera'. qaStaHvIS 500 000 000 DIS, ghaytan tera' luDablaHbe' yaghmey 'Iqmo' tuj.


ما به طور معمول فکر می کردیم که نظریه جهان می تواند به دو بخش تقسیم شود. نخست، قوانین بودند 	 cha' 'ay'mey ghaj 'u' nger naQ 'e' wIHarpu'. chutmey'e' pabbogh 'u' lutu'lu'.


و ما داریم خوب پیشرفت می کنیم. سپاس از اینکه گوش دادید. 	 'ej Ser law' wIta'lI'. Su'Ijpu'mo' Satlho'.


واقعا از شما سپاسگزارم. (کف زدن) 	 pItlho'qu'bej. (quvmoHmeH wabmey)


کریس اندرسون: پرفسور، اگر شما مجبور بودید یکی از این دو را حدس بزنید، آیا اکنون باور دارید که محتمل تر است که چنین باشد تا نباشد که ما در راه شیری تنها باشیم، به عنوان تمدنی در سطح هوش خودمان یا بالاتر؟ 	 Chris Anderson: ghojmoHwI " a' wa' DuH DawIv net poQchugh, ghaytan qIbmajDaq mamob'a'? tayqeqmaj 'Itlh law' Hoch 'Itlh puS. DuH'a'? chay' bIHar?


ما دو فقره مدرک مشاهداتی داریم از احتمال پدیدار شدن حیات. 	 maSovbe'. chenmeH yaghmey 'eb bopbogh De' law''e' lu'ang cha' Dochmey:


در شرایط مفرط، نسبیت عام و نظریه کوانتوم اجازه می دهند که زمان مانند یک بعد دیگری از فضا رفتار کند. 	 'e' luchaw' ngermey chu' qaStaHvIS ghu'mey le'. vaj pImbe' poHmey chuqmey je.


گزینه‌های راه‌اندازی 	 DuH


پرفسور، ما واقعا از شما قدردانی می کنیم به خاطر این اقدام فوق العاده که انجام دادید تا پرسش هایتان را امروز با ما قسمت کنید. 	 ghojmoHwI''a', SoQvam DaghermeH bIvumqu'ta'mo' SoHvaD pItlho'.


ما آن را به عنوان یک اخطار سودمند می پذیریم، من فکر می کنم، برای باقی کنفرانس مان در این هفته. 	 ghuHvammo' qaStaHvIS qepmaj mayep.


ولی ما در حال ورود به دوره بسیار خطرناکی از تاریخ مان هستیم. جمعیت ما و استفاده ما از منابع محدود سیاره زمین به صورت روزافزون در حال افزایش است، همگام با دیگر قابلیت های فنی برای تغییر محیط زیست به صورت خوب یا زیان بار. 	 'a QobtaH ghu'maj. tlhoy law'choHtaH roghvaHmaj 'ej tlhoy tera' jo wInatlhtaH, 'ej chammaj 'Itlhmo' yuQmaj wISIghlaHqu'. wIDublaH 'ej wIQaw'laH.


تنها شانس بقای ما در درازمدت این است که در سیاره زمین در خفا باقی نمانیم، بلکه در فضا پخش شویم. پاسخ به این پرسش های بزرگ 	 nI'taHvIS poH, mataHtaHmeH latlh qo'mey DIjaHnISqu'. reH tera'Daq maratlhlaHbe'. potlh'a'meyvam DInuDchugh, vaj wa''e' wItlhoj:


چرا جهان به این شکلی که از مهبانگ پدیدار شد به وجود آمد؟ 	 qatlh 'u' chenmoH SachchoHghach'a', 'ej qatlh jaS chenbe' 'u'.


آینده نژاد بشر چیست؟ 	 nuq 'oH Human Segh San'e'?


درحال خروج… 	 jImev


نشان می دهد که ما پیشرفت شگرفی در چند صد سال اخیر داشته ایم. 	 qaStaHvIS nungbogh vatlh DIS poH, Ser law' wIta'ta'.


با مشاهدات ماهواره دبلیومپ از تابش ریزموج زمینه کیهانی، که شاهدی است از جهان در روزگار بسیار ابتدایی. 	 'u' Qup cha'bogh mIllogh'e' luchenmoHmeH tejpu' WMAP SIbDoH woj noch patmey lulo'ta'. 'u' Qup qechmeymaj rurqu' mIlloghvam.


از سویی دیگر، به نظر نمی آید که ما توسط فضایی ها ملاقات شده باشیم. 	 'a wej nuSuchbe'law' latlh yuQmey nganpu'.


اکنون من به دومین پرسش بزرگ بازمی گردم: آیا ما تنهاییم، یا آیا انواع دیگری از حیات در جهان وجود دارند؟ 	 DaH potlh'a' cha' vIqel: mamob'a'? pagh latlh yuQmeyDaq yaghmey lutu'lu " a'?


ما دو فقره مدرک مشاهداتی داریم از احتمال پدیدار شدن حیات. 	 chenmeH yaghmey 'eb bopbogh De' law " e' lu'ang cha' Dochmey:


اگر ما تنها موجودات هوشمند در کهکشان باشیم، بایستی اطمینان حاصل کنیم که زنده بمانیم و ادامه پیدا کنیم. 	 qIbvamDaq QublaHbogh latlh yaghmey lutu'lu'be'chugh, mataHnISqu'!


لوازم 	 Sehlaw


ادامه 	 jaH


ولی دستورالعمل ژنتیکی ما هنوز غریزه های خودخواهانه و پرخاشگرانه ای را حمل می کند که در گذشته مزیت برزیستی داشته اند. دشوار خواهد بود تا از فاجعه دوری شود در چند صد سال آینده، هزار یا میلیون سال آینده که جای خود دارد. 	 'a 'IwmajDaq numutmoHbogh Duj, nuvaQmoHbogh Duj je lutu'lu'taH, poH nI' ret mataHmeH 'utmo' Dujvam. qaStaHvIS vatlh DIS poH veb Qugh'a' wIbotlaH'a'? Qatlh. qaStaHvIS 'uy' DIS poH veb...


در چند صد سال آینده، هزار یا میلیون سال آینده که جای خود دارد. 	 Qugh'a' wIbotlaH'a'? Qatlh. qaStaHvIS 'uy' DIS poH veb... Qatlhqu'!


راه‌نما 	 QaH


بازی‌ها 	 Qujmey


کریس اندرسون: پرفسور، اگر شما مجبور بودید یکی از این دو را حدس بزنید، آیا اکنون باور دارید که محتمل تر است که چنین باشد تا نباشد که ما در راه شیری تنها باشیم، به عنوان تمدنی در سطح هوش خودمان یا بالاتر؟ 	 Chris Anderson: ghojmoHwI''a' wa' DuH DawIv net poQchugh, ghaytan qIbmajDaq mamob'a'? tayqeqmaj 'Itlh law' Hoch 'Itlh puS. DuH'a'? chay' bIHar?


کهکشان های دور از ما فاصله می گرفتند. این به آن معنی بود که آنها می بایست در گذشته به هم نزدیکتر می بودند. 	 cholHa'taH qIbmey Hop. vaj 'op poH ret wa' DaqDaq Sumbej.


آیا آن بیرون موجودات فضایی وجود دارند؟ 	 latlh yuQmeyDaq yaghmey lutu'lu''a'?


این من را به آخرین پرسش بزرگ برمی گرداند: آینده نژاد بشر. اگر ما تنها موجودات هوشمند در کهکشان باشیم، بایستی اطمینان حاصل کنیم که زنده بمانیم و ادامه پیدا کنیم. 	 DaH potlh'a' natlIS vIqel: nuq 'oH Human Segh San'e'? qIbvamDaq QublaHbogh latlh yaghmey lutu'lu'be'chugh, mataHnISqu'!


تنها شانس بقای ما در درازمدت این است که در سیاره زمین در خفا باقی نمانیم، بلکه در فضا پخش شویم. پاسخ به این پرسش های بزرگ نشان می دهد که ما پیشرفت شگرفی در چند صد سال اخیر داشته ایم. ولی اگر ما بخواهیم ورای چند صد سال آینده ادامه دهیم، آینده ما در فضا است. این دلیل آن است که من طرفدار سرنشین دار -- یا بهتر است بگویم، پروازهای فضایی انسان دار هستم. من برای تمام عمرم تلاش کرده ام تا جهان را بفهمم و پاسخ هایی برای این پرسش ها بیابم. من خیلی خوش اقبال بوده ام که ناتوانی ام مانع جدی نبوده است؛ هرآینه، این مساله به من فرصت بیشتری نسبت به خیلی های دیگر داده تا جستجویم برای دانش را دنبال کنم. هدف نهایی یک نظریه کامل برای جهان است، و ما داریم خوب پیشرفت می کنیم. سپاس از اینکه گوش دادید. 	 nI'taHvIS poH, mataHtaHmeH latlh qo'mey DIjaHnISqu'. reH tera'Daq maratlhlaHbe'. potlh'a'meyvam DInuDchugh, vaj wa " e' wItlhoj: qaStaHvIS nungbogh vatlh DIS poH, Ser law' wIta'ta'. 'a qaStaHvIS vatlh DIS poH veb mataH wIneHchugh, loghDaq 'oH Sanmaj'e'.


گذرواژه 	 ngoq


تأیید 	 luq


و پاسخ هایی برای این پرسش ها بیابم. من خیلی خوش اقبال بوده ام 	 qaStaHvIS yInwIj. Do' 'e' botqu'be' ropwIj.


بلکه خود را نابود می کنند. سی اِی: پرفسور هاوکینگ، سپاس به خاطر این پاسخ. 	 Qaw''eghmo'. CA: Hawking ghojmoHwI''a', bIjangta'mo' qatlho'.


بنابراین حیات در بازه نیم میلیارد سالی که برایش ممکن بوده در زمین پدیدار شده، که در مقایسه با عمر ده میلیارد ساله یک سیاره زمین-گونه کوتاه است. 	 vaj DuHpu'DI' yIn, rInpa' 500 000 000 DIS chenpu' yaghmey. tera' taHtaHghach poH nI' law' yaghmey taHbe'taHghach poH nI' puS, vaj nom chenpu' yaghmey, DuHpu'DI'.


بازی و سرگرمی 	 Qujmey


برنامه‌سازی 	 ghunlI'


این احتمالا نشان دهنده آن است که هیچ تمدن فضایی وجود ندارد در این مرحله از توسعه ما به شعاع چند صد سال نوری اطراف. 	 ghu'vammo' wa''e' wIloylaH: 'op vatlh loghqam juchbogh moQ qoDDaq tayqeqmaj lururbogh tayqeqmey'e' lutu'lu'be'.


جهان می تواند به طور خود به خود خودش را از هیچ به وجود آورد. علاوه بر این، ما می توانیم محاسبه کنیم احتمال آنرا که جهان 	 nuq 'oHpu' 'u' Dotlh wa'DIch'e'? DuH Dotlhmey law'. ghaytan qaSbogh DuHmey lutu'lu' 'ej ghaytanHa' qaSbogh DuHmey lutu'lu'.


سپس کشف شد که جهان در حال انبساط است. 	 SachtaH 'u' ghIq net tu'.


اکنون من به دومین پرسش بزرگ بازمی گردم: آیا ما تنهاییم، یا آیا انواع دیگری از حیات در جهان وجود دارند؟ 	 DaH potlh'a' cha' vIqel: mamob'a'? pagh latlh yuQmeyDaq yaghmey lutu'lu''a'?


ولی آیا پیش از مهبانگ چیزی بود؟ 	 qaSpa' SachchoHghach'a', vay' tu'lu''a' ?


این من را به آخرین پرسش بزرگ برمی گرداند: آینده نژاد بشر. 	 DaH potlh'a' natlIS vIqel: nuq 'oH Human Segh San'e'?


یا بهتر است بگویم، پروازهای فضایی انسان دار هستم. من برای تمام عمرم تلاش کرده ام تا جهان را بفهمم 	 ngoDvammo'. 'u' vIyaj reH 'e' vInID 'ej potlh'a'meyvam vIHaD


بنابراین حیات در بازه نیم میلیارد سالی که برایش ممکن بوده در زمین پدیدار شده، که در مقایسه با عمر ده میلیارد ساله یک سیاره زمین-گونه کوتاه است. این حاکی از آن است که احتمال پدیدار شدن حیات به طور معقولی بالاست. اگر احتمالش خیلی پایین می بود، آدم باید انتظار می داشت که بیشتر ده میلیارد سال موجود را وقت ببرد. از سویی دیگر، به نظر نمی آید که ما توسط فضایی ها ملاقات شده باشیم. من گزارش های یوفوها را به حساب نمی آورم. چرا آنها باید تنها برای مردم خل و عجیب ظاهر شوند؟ اگر یک توطئه حکومتی برای فرونشاندن گزارش ها وجود دارد و هدفشان نگهداشتن دانستنی های علمی که فضایی ها می آورند برای خود است، به نظر می آید که تاکنون می بایست یک سیاست منحصرا بی فایده بوده باشد. بعلاوه، علی رغم جستجوی گسترده توسط پروژه ستی، ما هیچ برنامه سوال و جواب تلویزیونی فضایی نشنیده ایم. این احتمالا نشان دهنده آن است که هیچ تمدن فضایی وجود ندارد در این مرحله از توسعه ما به شعاع چند صد سال نوری اطراف. صدور یک بیمه نامه برای وقت آدم ربایی فضایی ها شرط خوب و بیخطری به نظر می رسد. 	 vaj DuHpu'DI' yIn, rInpa' 500 000 000 DIS chenpu' yaghmey. tera' taHtaHghach poH nI' law' yaghmey taHbe'taHghach poH nI' puS, vaj nom chenpu' yaghmey, DuHpu'DI'. vaj qubbe'law' chenmeH yaghmey 'ebmey. qubchugh bIH, ghaytanHa' chen yaghmey QuptaHvIS tera'. 'a wej nuSuchbe'law' latlh yuQmey nganpu'. UFOmeyqoq vIqelbe'taH. qatlh taQwI'pu'vaD neH 'ang'egh Dujmeyvam?


شاید ما می بایست جهان را به ثبت برسانیم و از همه برای وجودشان حق امتیاز بگیریم. 	 chaq 'u' 'oghlaHghach chaw' wIDoQnIS ghIq maHvaD DIlnIS 'u' Dabbogh Hoch'e'!


ما دو فقره مدرک مشاهداتی داریم از احتمال پدیدار شدن حیات. 	 maSovbe'. chenmeH yaghmey 'eb bopbogh De' law''e' lu'ang cha' Dochmey:


سیستم 	 pat


هرآینه، این مساله به من فرصت بیشتری نسبت به خیلی های دیگر داده تا جستجویم برای دانش را دنبال کنم. هدف نهایی یک نظریه کامل برای جهان است، 	 ropvammo' qaStaHvIS nI'bogh poHmey 'ej law'bogh potlh'a'meyvam vIbuSlaH. 'u' nger naQ 'oH ngoQ'a''e',


ولی ما در حال ورود به دوره بسیار خطرناکی از تاریخ مان هستیم. جمعیت ما و استفاده ما از منابع محدود سیاره زمین به صورت روزافزون در حال افزایش است، همگام با دیگر قابلیت های فنی برای تغییر محیط زیست به صورت خوب یا زیان بار. 	 'a QobtaH ghu'maj. tlhoy law'choHtaH roghvaHmaj 'ej tlhoy tera' jo wInatlhtaH, 'ej chammaj 'Itlhmo' yuQmaj wISIghlaHqu'. wIDublaH 'ej wIQaw'laH.


در حالت های متفاوت ایجاد شده باشد. این پیش بینی ها در توافق کاملند 	 wISImlaH. chenpu'DI' 'u' woj law' tlhuDlu'.


اگر نبود، چه چیزی جهان را ایجاد کرد؟ 	 ngugh pagh tu'lu'chugh, 'u' chenmoH nuq?


ما هیچ برنامه سوال و جواب تلویزیونی فضایی نشنیده ایم. 	 'a pagh nov ghe'naQmey Qoypu' chaH.


اگر احتمالش خیلی پایین می بود، آدم باید انتظار می داشت که بیشتر ده میلیارد سال موجود را وقت ببرد. 	 qubchugh bIH, ghaytanHa' chen yaghmey QuptaHvIS tera'.


که ناتوانی ام مانع جدی نبوده است؛ 	 chaq muQaH ropwIj.


استیون هاوکینگ: من فکر می کنم این بسیار محتمل است که ما تنها تمدن باشیم در حدود صدها سال نوری؛ وگرنه ما می بایست امواج رادیویی را شنیده بودیم. حالت دیگر این است که تمدن ها برای مدت طولانی باقی نمی مانند، 	 Stephen Hawking: ghaytan 'op vatlh loghqam juchbogh moQ qoDDaq tayqeqmaj lururbogh tayqeqmey'e' lutu'lu'be' nov jabbI'IDmey DItu'be'pu'mo'. pagh chaq ngaj tayqeq yInmey


این پاسخ هفت دقیقه وقت برد، و واقعا به من بینشی داد از اینکه کل این سخنرانی به راستی چه عمل سخاوتمندانه ای برای تد بوده است. 	 jangmeH vumta' ghaH qaStaHvIS Soch tupmey. quvba' ghojmoHwI''a', TEDvaD SoQvam nI' ghItlhta'mo'.


آیا آن بیرون موجودات فضایی وجود دارند؟ 	 latlh yuQmeyDaq yaghmey lutu'lu''a'?


پرفسور، ما واقعا از شما قدردانی می کنیم به خاطر این اقدام فوق العاده که انجام دادید تا پرسش هایتان را امروز با ما قسمت کنید. 	 ghojmoHwI''a', SoQvam DaghermeH bIvumqu'ta'mo' SoHvaD pItlho'.


جهان چگونه به وجود آمد؟ آیا ما در جهان تنها هستیم؟ 	 chay' chenpu' 'u'? 'u'Daq mamob'a'?


اگر یک توطئه حکومتی برای فرونشاندن گزارش ها وجود دارد و هدفشان نگهداشتن دانستنی های علمی که فضایی ها می آورند برای خود است، به نظر می آید که تاکنون می بایست یک سیاست منحصرا بی فایده بوده باشد. بعلاوه، علی رغم جستجوی گسترده توسط پروژه ستی، 	 novpu' Sov peghtaH'a' qum? nIDtaHchugh chaH, Qapbe'law'taH. novpu' nejtaH SETI jInmol, 'ej vumqu'taH tejpu',


تنها شانس بقای ما در درازمدت این است که در سیاره زمین در خفا باقی نمانیم، بلکه در فضا پخش شویم. پاسخ به این پرسش های بزرگ نشان می دهد که ما پیشرفت شگرفی در چند صد سال اخیر داشته ایم. ولی اگر ما بخواهیم ورای چند صد سال آینده ادامه دهیم، آینده ما در فضا است. این دلیل آن است که من طرفدار سرنشین دار -- یا بهتر است بگویم، پروازهای فضایی انسان دار هستم. من برای تمام عمرم تلاش کرده ام تا جهان را بفهمم و پاسخ هایی برای این پرسش ها بیابم. من خیلی خوش اقبال بوده ام که ناتوانی ام مانع جدی نبوده است؛ هرآینه، این مساله به من فرصت بیشتری نسبت به خیلی های دیگر داده تا جستجویم برای دانش را دنبال کنم. هدف نهایی یک نظریه کامل برای جهان است، و ما داریم خوب پیشرفت می کنیم. سپاس از اینکه گوش دادید. 	 nI'taHvIS poH, mataHtaHmeH latlh qo'mey DIjaHnISqu'. reH tera'Daq maratlhlaHbe'. potlh'a'meyvam DInuDchugh, vaj wa " e' wItlhoj: qaStaHvIS nungbogh vatlh DIS poH, Ser law' wIta'ta'. 'a qaStaHvIS vatlh DIS poH veb mataH wIneHchugh, loghDaq 'oH Sanmaj'e'.


این پاسخ هفت دقیقه وقت برد، و واقعا به من بینشی داد از اینکه کل این سخنرانی به راستی چه عمل سخاوتمندانه ای برای تد بوده است. 	 jangmeH vumta' ghaH qaStaHvIS Soch tupmey. quvba' ghojmoHwI " a', TEDvaD SoQvam nI' ghItlhta'mo'.


انصراف 	 mev


استیون هاوکینگ: من فکر می کنم این بسیار محتمل است که ما تنها تمدن باشیم در حدود صدها سال نوری؛ وگرنه ما می بایست امواج رادیویی را شنیده بودیم. حالت دیگر این است که تمدن ها برای مدت طولانی باقی نمی مانند، بلکه خود را نابود می کنند. سی اِی: پرفسور هاوکینگ، سپاس به خاطر این پاسخ. ما آن را به عنوان یک اخطار سودمند می پذیریم، من فکر می کنم، برای باقی کنفرانس مان در این هفته. پرفسور، ما واقعا از شما قدردانی می کنیم به خاطر این اقدام فوق العاده که انجام دادید تا پرسش هایتان را امروز با ما قسمت کنید. واقعا از شما سپاسگزارم. 	 Stephen Hawking: ghaytan 'op vatlh loghqam juchbogh moQ qoDDaq tayqeqmaj lururbogh tayqeqmey'e' lutu'lu'be' nov jabbI'IDmey DItu'be'pu'mo'. pagh chaq ngaj tayqeq yInmey Hawking ghojmoHwI " a', bIjangta'mo' qatlho'. ghuHvammo' qaStaHvIS qepmaj mayep. ghojmoHwI " a', SoQvam DaghermeH bIvumqu'ta'mo'


نخستین آن است که ما فسیل های جلبکی داریم از ۳.۵ میلیارد سال پیش. زمین در ۴.۶ میلیارد سال پیش شکل گرفته و احتمالا برای نیم میلیارد سال نخست بسیار داغ بوده است. 	 wutlhDaq yagh Hegh chovnatlhmey DItu'pu'. 3 500 000 000 ben Hegh yaghmeyvam. 4 600 000 000 ben chen tera'. qaStaHvIS 500 000 000 DIS, ghaytan tera' luDablaHbe' yaghmey 'Iqmo' tuj.


اگر به طور فرضی به عقب بازگردیم، می بینیم که همگی ما می بایست در کنار هم می بودیم در حدود ۱۵ میلیارد سال پیش. این مهبانگ بود، آغاز جهان. 	 mIwvam wInuDchugh, vaj ngoD wItlhoj: 15 000 000 000 ben wa' DaqDaq Hoch qIbmey lutu'lu'. ngugh qaS SachchoHghach'a', 'u' chenchoHghach.


این حاکی از آن است که احتمال پدیدار شدن حیات به طور معقولی بالاست. 	 vaj qubbe'law' chenmeH yaghmey 'ebmey.


این تمایز میان زمان و فضا را از میان می برد و این یعنی قوانین تکامل می توانند حالت های آغازین را نیز تعیین نمایند. 	 vaj chutmey DIyajchu'DI', 'u' Dotlh wa'DIch wISovlaH. chen'eghmoHlaH 'u'.


ولی آیا پیش از مهبانگ چیزی بود؟ 	 qaSpa' SachchoHghach'a', vay' tu'lu''a' ?


در حالت های متفاوت ایجاد شده باشد. این پیش بینی ها در توافق کاملند 	 wISImlaH. chenpu'DI' 'u' woj law' tlhuDlu'.


هرچند، این تقسیم بندی به قوانین تکامل و شرایط آغازین به این بستگی دارد که زمان و فضا جدا و متمایز باشند. 	 vaj pIm nger 'ay'mey. 'a chuqmey Da poHmey.


تا دهه ۱۹۲۰ همه فکر می کردند که جهان اصولا ایستا و بدون تغییر با گذشت زمان است. 	 qaSpa' tera' maH DIS poH 1920 choHbe' 'u' 'e' luHar Hoch.


اگر نبود، چه چیزی جهان را ایجاد کرد؟ 	 ngugh pagh tu'lu'chugh, 'u' chenmoH nuq?


کریس اندرسون: پرفسور، اگر شما مجبور بودید یکی از این دو را حدس بزنید، آیا اکنون باور دارید که محتمل تر است که چنین باشد تا نباشد که ما در راه شیری تنها باشیم، به عنوان تمدنی در سطح هوش خودمان یا بالاتر؟ 	 Chris Anderson: ghojmoHwI''a' wa' DuH DawIv net poQchugh, ghaytan qIbmajDaq mamob'a'? tayqeqmaj 'Itlh law' Hoch 'Itlh puS. DuH'a'? chay' bIHar?


از سویی دیگر، به نظر نمی آید که ما توسط فضایی ها ملاقات شده باشیم. 	 'a wej nuSuchbe'law' latlh yuQmey nganpu'.


در چند صد سال آینده، هزار یا میلیون سال آینده که جای خود دارد. 	 Qugh'a' wIbotlaH'a'? Qatlh. qaStaHvIS 'uy' DIS poH veb... Qatlhqu'!


و دوم، هیچ پرسشی بر سر حالت آغازین جهان نبود. 	 chutmeyvam 'oH 'u' nger naQ 'ay' wa''e'. 'u' Dotlh wa'DIch 'oH 'ay' cha''e'.


ما باور داریم که حیات به طور خوبخودی در زمین روی داده، بنابراین باید ممکن باشد که حیات در دیگر سیاره های مناسب هم ظاهر شود، که به نظر می رسد شمار زیادی از آنها در کهکشان وجود دارند. ولی ما نمی دانیم حیات در ابتدا چگونه پدیدار شد. 	 tera'Daq chenpu' yaghmey. chenmoHta' pagh. 'e' wIHar. vaj chaq latlh yuQmeyDaq chenpu' yaghmey. 'ej qIbmajDaq law'law' yuQmey'e' DablaHbogh yaghmey. chay' chenpu' yaghmey wa'DIch?


نخستین آن است که ما فسیل های جلبکی داریم از ۳.۵ میلیارد سال پیش. 	 wutlhDaq yagh Hegh chovnatlhmey DItu'pu'. 3 500 000 000 ben Hegh yaghmeyvam.


پرسش های شما که من دوست دارم درباره شان صحبت کنم اینها هستند: یک، ما از کجا آمده ایم؟ 	 vay' vIghel vIneH, nuqDaq 'oH mungmaj'e'?


یا بهتر است بگویم، پروازهای فضایی انسان دار هستم. من برای تمام عمرم تلاش کرده ام تا جهان را بفهمم 	 ngoDvammo'. 'u' vIyaj reH 'e' vInID 'ej potlh'a'meyvam vIHaD


سیستم 	 pat


ولی دستورالعمل ژنتیکی ما هنوز غریزه های خودخواهانه و پرخاشگرانه ای را حمل می کند که در گذشته مزیت برزیستی داشته اند. دشوار خواهد بود تا از فاجعه دوری شود 	 'a 'IwmajDaq numutmoHbogh Duj, nuvaQmoHbogh Duj je lutu'lu'taH, poH nI' ret mataHmeH 'utmo' Dujvam. qaStaHvIS vatlh DIS poH veb


بازی و سرگرمی 	 Qujmey


ولی اگر ما بخواهیم ورای چند صد سال آینده ادامه دهیم، آینده ما در فضا است. این دلیل آن است که من طرفدار سرنشین دار -- 	 'a qaStaHvIS vatlh DIS poH veb mataH wIneHchugh, loghDaq 'oH Sanmaj'e'. loghDaq lujaH nuvpu' vIneH


درحال خروج… 	 jImev


جهان می تواند به طور خود به خود خودش را از هیچ به وجود آورد. علاوه بر این، ما می توانیم محاسبه کنیم احتمال آنرا که جهان 	 nuq 'oHpu' 'u' Dotlh wa'DIch'e'? DuH Dotlhmey law'. ghaytan qaSbogh DuHmey lutu'lu' 'ej ghaytanHa' qaSbogh DuHmey lutu'lu'.


ما در بخش اول خوب پیشرفت کرده ایم، و اکنون دانش قوانین تکامل را در همه و تقریبا در شرایط مفرط داریم. 	 'ay' wa' wIyajchoHchu'lI'. ghu'mey le' wIyajchu'be'bogh lutu'lu' 'ach tlhoS choHtaHghach chutmey DIyaj.


ولی تا همین اواخر، ما آگاهی اندکی در مورد شرایط آغازین جهان داشته ایم. 	 'a qen 'u' Dotlh wa'DIch wISovbe'chu'. pImchugh chuqmey poHmey je,


به صورت روزافزون در حال افزایش است، همگام با دیگر قابلیت های فنی برای تغییر محیط زیست به صورت خوب یا زیان بار. 	 'ej chammaj 'Itlhmo' yuQmaj wISIghlaHqu'. wIDublaH 'ej wIQaw'laH.


بنابراین حیات در بازه نیم میلیارد سالی که برایش ممکن بوده در زمین پدیدار شده، که در مقایسه با عمر ده میلیارد ساله یک سیاره زمین-گونه کوتاه است. 	 vaj DuHpu'DI' yIn, rInpa' 500 000 000 DIS chenpu' yaghmey. tera' taHtaHghach poH nI' law' yaghmey taHbe'taHghach poH nI' puS, vaj nom chenpu' yaghmey, DuHpu'DI'.


ما دو فقره مدرک مشاهداتی داریم از احتمال پدیدار شدن حیات. 	 chenmeH yaghmey 'eb bopbogh De' law " e' lu'ang cha' Dochmey:


ما فکر می کنیم که راز خلقت جهان را گشوده ایم. 	 chen'eghmoHghach Qatlh wIyajlaw'.


ولی ما در حال ورود به دوره بسیار خطرناکی از تاریخ مان هستیم. جمعیت ما و استفاده ما از منابع محدود سیاره زمین 	 'a QobtaH ghu'maj. tlhoy law'choHtaH roghvaHmaj 'ej tlhoy tera' jo wInatlhtaH,


بازی‌ها 	 Qujmey


(کف زدن) 	 (quvmoHmeH wabmey)


ادامه 	 jaH


این حاکی از آن است که احتمال پدیدار شدن حیات به طور معقولی بالاست. 	 vaj qubbe'law' chenmeH yaghmey 'ebmey.


آموزش 	 ghojlI'


گذرواژه 	 ngoq


ما هیچ برنامه سوال و جواب تلویزیونی فضایی نشنیده ایم. 	 'a pagh nov ghe'naQmey Qoypu' chaH.


و پاسخ هایی برای این پرسش ها بیابم. من خیلی خوش اقبال بوده ام 	 qaStaHvIS yInwIj. Do' 'e' botqu'be' ropwIj.


اگر ما تنها موجودات هوشمند در کهکشان باشیم، بایستی اطمینان حاصل کنیم که زنده بمانیم و ادامه پیدا کنیم. 	 qIbvamDaq QublaHbogh latlh yaghmey lutu'lu'be'chugh, mataHnISqu'!


برنامه‌سازی 	 ghunlI'


ابزارهای توسعه‌ی نرم‌افزاری 	 ghunlI'vaD pat