“Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo chë tijábacacangbiama, chíyeca ats̈e nÿetscangbiama ndoñe chca quetsatoyebuambná. Y nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá cachcá chaotsemnama, chë ‘canÿa áts̈eftaca tandës̈e tonjasá, ats̈be contra echántsemna ca’, cachcá echanjopása. 	 Wat Ik zeg, geldt niet voor iedereen hier. Ik weet wie Ik uitgekozen heb. Het moet gaan zoals geschreven staat: 'Hij die regelmatig met Mij at, heeft zich tegen Mij gekeerd.' (a)


Y chënga, Jesús tojtanayenents̈ana, chë cuevëshënguents̈ana tmojánbocana, y Jerusalén, chë uámana bëts pueblo ca uabáinoye tmojánamashjna y ba ents̈ángbioye tmojánebëbuacana. 	 Na de opstanding van Jezus verlieten zij de begraafplaatsen en gingen naar Jeruzalem. Daar werden zij door vele mensen gezien.


As chënga tmojantjá: —Buatëmbayá, bënga fsë́ntsetats̈ëmbo nts̈amo aca cojtsoyebuambná y cojtsabuatambacá ndegombre ts̈abá yomnama, nts̈amo ndegombre Bëngbe Bëtsá yobos̈cá, y acbiama tondaye quenatámana nda más uamaná o nduamaná tomnana. Aca contsabuatambá ndegombre ts̈abe vida jtsebomnama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomandacá. 	 "Meester", zeiden die tegen Jezus, "wij weten dat U eerlijk bent. Wat U de mensen leert, is de waarheid. U laat Zich niet beïnvloeden door wat anderen denken, maar zegt ronduit wat God wil.


Ats̈be bonshánënga, ínÿenga bacá chacmojtsaborlana ora, ndoñe s̈matjama chënga chë causa chamotsesufrínama, ndayá Bëngbe Bëtsá s̈mochjaleséncia chënga cháuacastigama; er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe cha tojánayana: “Ats̈e chanjama chënga chamosufrima, ínÿenga chamosufrima tmojama causa; y chënga chanjácastigaye, ínÿengbioye bacá tmojaborlá causa ca.” 	 Neem nooit wraak, vrienden! Laat dat maar aan God over, want Hij heeft gezegd: "Als er gestraft moet worden, doe Ik dat. Ik zal het wel betaald zetten." (a) Weet u wat u moet doen?


Ndegombre, cha tsocana tcmojojuá: ‘Ndoñe s̈matébeyabomana. Bës̈ás̈a ya entsatámena y ats̈e y ats̈be básenga ya fsëntsocjá; ndoñe quetsátobena mora jotsbanana y chë tandës̈e jámnana ca.’ 	 De man roept vanuit zijn slaapkamer: 'Laat me nou toch slapen! De deur is op slot en we liggen allemaal in bed! Ik kom er nu niet uit om je te helpen.'


Morsca ents̈anga ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama Bëngbe Bëtsá yochjayana te, chë Sur luaroca reinánaca echanjotsaye y morsca ents̈angbiama echanjayana ndoñe ts̈abá tmonjama ca; er chana chë quem luare iuajbana luarëngocana tojánabo Salomonbe osertanánaca palabrënga jouenama, y chë mora muents̈e entsemnana, Salomonbiama más uamaná endmëna ca —Jesús tojánayana. 	 Op de dag van het grote oordeel zal de koningin van Scheba tegelijk met u levend worden en u veroordelen. Want zij kwam van heel ver om zelf de wijsheid van Salomo te horen. Maar hier staat Iemand die meer is dan Salomo.


Nda tojtsobena nts̈amo ts̈abá yomncá jamama, pero ndoñe chca tonjama, cha canÿe bacna soye jtsamana. 	 Als u weet dat u iets moet doen maar het nalaat, zondigt u.


Chënga jtsichámuana corente osertánënga imomna ca, pero ndegombrna juabna ndbomnënga mondmëna. 	 Hoewel zij dachten dat ze alles wisten, waren zij in werkelijkheid dom.


Chcasna, cha imojishache, imojtsóba y chë uvas betiyënga jajañents̈ana más chcoye imojetsë́ts̈ena ca” —Jesús tojancuentá. 	 Zij grepen hem, sloegen hem dood en gooiden hem over de muur.


Chënga mondmëna chë ts̈abe soyëngama nÿets tempo podesca ichámënga, y ndocna te tondáyeca oyejuayënga ntsemnana. Chënga jtsiyenana bacna soyënga jtsamëse nÿe cachënga ts̈abá jtsomñama, y puerte botamana palabrënga jtsichámuana uámanënga jtsenobiamnayëse, y ts̈abe soyënga ínÿengbioye jtsëtsënayana, chënga ts̈abá joquédama y chë́ngbents̈ana ndayánaca josháchiñama. 	 Zij doen niets dan mopperen en zeuren; zij willen alleen hun eigen zin doen. Praatjesmakers zijn het. En ls zij eens aardig zijn, doen zij het om er beter van te worden.


Tondaye s̈mattsama nÿe ínÿenga chë sóyeca chamotjáyanama, o nÿe ts̈ëngaftanga ts̈a bëts soyënga amënga s̈momna ca ents̈anga chamotsejuabnama; pero ndoñe yapa uámanënga s̈mojtsemna ca s̈mochtsejuabnaye, y cada ona chaotsejuabná chë ínÿenga bëngbiama más uámanënga imomnama. 	 Wees niet egoïstisch en probeer niet de eer naar u toe te trekken of een ander te bedriegen. Maar wees nederig en sla een ander hoger aan dan uzelf.


Chents̈ana chë tapiës̈e tonjanmedidá, enjánbomna chnë́nguana bnë́tsana y shachna metrënga; nts̈amo ents̈anga chca soyënga jamedídama mondëtats̈ëmbcá chë ángel tonjanmedidá. 	 Daarna mat hij de dikte van de muren op en die bleek 64 meter te zijn. De engel gebruikte menselijke maten.


Cha, chabe obenánaca bëts soyënga tojama, y chë nÿe cachënga bëtsë́tsanga enobiamnayëngbe juabna tojtsepochocá; 	 Hij heeft laten zien hoe groot en machtig Hij is. Hij heeft hoogmoedige mensen in verwarring gebracht


“Chë quem luarents̈a bacna soyënga mandayá endabó; chíyeca ats̈e ya ndoñe bëtscá ts̈ëngaftangaftaca quichaisóyebuambaye. Pero cha tondaye quenátobena ats̈e jabórlana. 	 Ik heb niet veel tijd meer om met u te praten, want de overheerser van de wereld is in aantocht en heeft niets met Mij te maken.


Salamina bëts puebloye tbojánashjango ora, tbojanonts̈é Bëngbe Bëtsabe palabrama ents̈anga jábuayenama, chents̈a judiëngbe enefjuana yebnënguenache. Juan Marcos mo chatbe uajabuachanacá ibojtsebomna. 	 In het havenstadje Salamis spraken zij in verschillende synagogen over Jezus Christus. Johannes Markus was met hen meegegaan om te helpen.


Ats̈be básenga, baseftatescama ts̈ëngaftangaftaca së́ntsemna. Chora s̈mochántsenguaye, pero nts̈amo judiënga sënjauyancá, mora cachcá ts̈ëngaftanga cbë́yana: Chë chanjá luaroye, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátobena jama ca. 	 Vrienden, Ik ben nog maar kort bij u! Wat zult u Mij missen! Zoals Ik al tegen de Joden zei, kunt u niet op de plaats komen, waar Ik ben.


Chcasna, ngménaca menójuabonga bacna soyënga s̈mojtsamama, chca amana s̈mochtsajbaná y Bëngbe Bëtsabe benache s̈mochtishache, chca, ts̈ëngaftangbe bacna soyënga cha chacmabuajuánama. Chca chas̈mojamëse, Bëngbe Bëtsá echanjama ts̈ëngaftangbe ainaniñe oyejuayana chas̈motsóbomñama, 	 Heb er dus berouw over en bekeer u tot God; dan zal Hij uw zonden wegdoen, zodat een tijd van verfrissing aanbreekt als u met de Here leeft.


Uámana puestënga sënjáninÿe, y chiñe tmonjanotbiama chë ents̈anga ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama jayanama obenana tmojanóyëngacñënga. Chë bests̈as̈e jtsëstjanguëse tmojanóbanëngbe espíritëngnaca sënjánanÿe. Chënga chca tmojanóbana, Jesús tojánayana soyënguiñe y chë Bëngbe Bëtsabe buayenana soyënguiñe sempre os̈buáchiye causa. Chënga ndoñe tmonjanadorá ni chë uabouana bayá, ni chë chábioye jadórama pormana soye, y ndoñe tmonjanlesenciá chë bayabe uinÿnanana soye juentsaca o cucuats̈iñe chamuayents̈jajoma. Y sënjáninÿe chëngna tmontanayena y Crístoftaca canÿe uaranga uatama montsanmánda. 	 Toen zag ik een aantal tronen; degenen die erop zaten, kregen macht om recht te spreken. Ik zag ook de zielen van de mensen, die onthoofd waren om hun openlijke trouw aan Jezus en aan wat God had gezegd. Zij hadden het beest en zijn standbeeld niet aanbeden en het teken op hun voorhoofd of hand geweigerd. Zij werden weer levend en heersten samen met Christus, duizend jaar lang.


Atsebácanënga s̈mondmëna, ndoñe cach ts̈ëngaftanga ndayá s̈mojánmayeca; chíyeca ndocná quenátobena jtsenábotamnayana atsbocaná yojtsemnama. 	 Niemand zal zich erop kunnen beroemen het zelf gepresteerd te hebben.


Ts̈ëngaftángnaca cachcá, lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá tcmojutariecá chas̈mojama ora, cmontsamna jayanana: ‘Nduámana oservénënga fsëndmëna; er nÿe nts̈amo jamama s̈uamncá tifjama ca’ ” —Jesús tojánayana. 	 Voor jullie geldt hetzelfde. Als je doet wat je moet doen, mag je niet op een compliment rekenen. Je hebt niet meer dan je plicht gedaan."


Chca tojanopasá, ana nts̈amo Jesús tojanayancá cachcá chaotsemnama, chë “Ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá, chë s̈conjínÿinÿiye ents̈anguents̈ana ni canÿa pochocaná queochátsmëna ca”. 	 Daarmee kwam uit wat Hij eerder eens gezegd had: "Van hen die U Mij gegeven hebt, heb Ik niemand verloren laten gaan."


Jesús Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ana tojë́ftsanbocna y ya yojtsaye. Chorna chë uatsjéndayënga chábioye tmojanobeconá y tmojanonts̈é nÿetsca chents̈a bëts yebnënga cha jinÿinÿiyana. 	 Terwijl Jezus het tempelterrein verliet, kwamen Zijn discipelen naar Hem toe. Zij wilden Hem meenemen om de verschillende tempelgebouwen te bekijken.


ats̈e chë ents̈angbe Atsebacayá sënjinÿe. 	 Met eigen ogen heb ik de Redder gezien, Die U aan de wereld gaat geven.


As chënga tmonjanmedidá ntsachets̈á chë búyeshe buatjoye inamnama y tonjanóbocna unga bnë́tsana y chnë́nguana metro; más chcoye cachiñe tmonjanmedidá y uta bnë́tsana canÿsëfta metro tonjanóbocna. 	 Ze gooiden het dieplood uit en peilden 37 meter. Even later deden ze dat nog eens: 28 meter!


Y Cristo, chë tojanastjanguá, cachá endmëna nda celoca chë más tsbanánoye tojtantsjuá; chca, canÿe ora nÿétscañe cha chaotsemnama. 	 Hij is naar de aarde afgedaald en weer naar de hemel opgestegen, om alles overal, van hoog tot laag, met Zijn aanwezigheid te vullen.


Chcasna, Pedro yojtsëtámena y chë soldadëngna corente imojtsebojanÿá. Pero Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngna bëtscá Bëngbe Bëtsá imojtseimpadana Pédrëbiama. 	 Daarom bleef Petrus in de gevangenis. De christenen waren voortdurend bijeen en baden voor hem tot God.


Ndegombre mora puerte s̈ontsëtëmnana nts̈amo jobuáyanana: ats̈e ts̈a së́ndbos̈e ndoñe más quem luarents̈e ntjë́ftsemnana, Crístoftaca jtsatsmënama, y ndegombre chca ats̈biama puerte ts̈abá nántsemna; 	 Maar aan de andere kant zou ik graag deze wereld verlaten om bij Christus te zijn, want dat is toch verreweg het beste. Het is duidelijk dat er van twee kanten aan mij getrokken wordt.


nts̈amo ats̈be Taitá chabe obenana s̈ojats̈etacá; y chënga ents̈ángbioye puerte obenánaca mochántsamëndaye, mo canÿe hierro varëfjaquëcá, y chëngbe contra chamojtsemnë́ngbioye mochántsapochocaye, mo nÿe matbajënga tmojtsëtsjanjnacá. 	 Hij zal met een ijzeren staaf over hen regeren; zij worden verbrijzeld als bros aardewerk. Dat is de macht die Ik ook van mijn Vader gekregen heb.


Chë inÿe yëfsana y chë binÿiayana cabá jabuache enjétsemna causa, chënga tmonjanonts̈é chë barcuents̈a uasmanëshangá jtsëshbuétsets̈ana; 	 Omdat het schip vreselijk van de storm te lijden had, gooide de bemanning de volgende dag een deel van de lading overboord.


Chë bomnabiama cachiñe s̈cuatayana: Más paselo entsemna canÿe camello chë coshufjents̈a atëfjnëjana chauachnëngo, y ndoñe canÿe bomná Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguana ca. 	 Je kunt zeggen dat het voor een kameel gemakkelijker is om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen!"


Chora Bëngbe Utabná yojobuértana y Pédrëbioye tbojanonÿinÿé; y Pedro chora yojenójuaboye nts̈amo Bëngbe Utabná tbojaniyanama: “Cam ibeta bínÿanoye, ngallo cabá ndëcánta ora, aca unga soye cochanjayana ndoñe s̈conduabuatma ca.” 	 Jezus keerde Zich om en keek Petrus aan. Petrus herinnerde zich wat Hij had gezegd: "Voordat de haan kraait, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent."


Ents̈anga chents̈e imojtsemnënga chca imojtsonÿaye, y chë pueblents̈a mandayë́ngnaca Jesús imojtsáboyejuana y mënts̈á imojtsenatsëtsnaye: “Inÿengna aíñe tojëftsatsebacá; mora cachá chauentsbocá, cha ndegombre Cristo, chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná tomnëse ca.” 	 De mensen stonden toe te kijken. En de Joodse leiders deden niets dan Hem bespotten en uitlachen. "Hij heeft anderen gered", hoonden ze. "Laten we nu eens kijken of Hij Zichzelf kan redden; of Hij werkelijk de Christus is."


y chents̈ana s̈mondbétsichamo: ‘Bënga chë bëngbe bëtsëjémëngbe tempo maftsjaniyenëse, chë́ngbioye ndoñe matmënjanë́jabuache chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga jobáyama ca.’ Pero mo chëngcá canÿe buayenana sóyeca tmojabë́ngbioyna ndoñe ntsayaunanana. 	 'Als wij toen hadden geleefd, zouden wij de profeten nooit hebben vermoord.'


Yëfsana, Jesús tojanjuabó Galilea luaroye jama. Benachiñe Felípbioye tbojáninÿena y tbojaniyana: “S̈masto ca.” 	 En hij bracht Simon bij Jezus. Jezus keek Simon aan en zei: "Jij bent Simon, de zoon van Johannes. Jij krijgt een andere naam. Ik noem je voortaan Petrus."


Chents̈ana inÿe ángel chë celoca Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ana tonjánbocna; chánaca canÿe puerte efs̈ana mëts̈taca. 	 Ik zag nog een engel uit de tempel in de hemel komen en hij had ook een scherpe sikkel.


Chamna, ínÿoca Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana, nts̈amo chábioye canÿa tbojaniyancá tojánayana: Ents̈anga ndoñe yapa uámanënga quemátsmëna, as ¿ndáyeca ts̈a chë́ngbeñe cuanjésejuabnaye? Chënga ents̈anga mondmëna. ¿Ndáyeca ts̈a chënga cuanjésanÿena? 	 Nee, want in één van de Psalmen zegt David tegen God: "Wat is de mens eigenlijk, dat U zoveel om hem geeft? En wat is een mensenkind dat U Zich erom bekommert?


Pero bëngna Cristbiama ents̈anga fsëndabuayiyná, chë ínÿenga tmojancrucificabiama. Quem buayenánana chë judiënga ndoñe ts̈abá ntjëuénanana. Y ndoñe judiënga mondbétsejuabnaye chca yomna mo canÿe ndoñe corente juabna bomnabe soycá ca; 	 Wat ik u hierover al eerder heb verteld, heb ik van de Here ontvangen. In de nacht dat de Here Jezus werd verraden, nam Hij een brood,


Y Galileoca nÿetsca pueblënguiñe Jesusbiama yojtsótats̈ëmbo. 	 Het nieuws over Zijn optreden ging als een lopend vuurtje door de streek.


Ndocná, ndocna te Bëngbe Bëtsábioye tbonjinÿe. Chë nÿe canÿe Uaquiñá ibobomná, cach Bëngbe Bëtsá yomna; y cha, Bëngbe Bëtsá chë Taitáftaca cánÿiñe mo canÿacá yomna. Mua, chë Uaquiñá, bëngbiama tojama, Bëngbe Bëtsá juabuátmanama chaotsopodénama. 	 Geen mens heeft God ooit gezien. Maar Zijn enige Zoon, Jezus Christus, Die één met Hem is, heeft ons laten zien wie God is.


Ts̈ëngaftanga, Bëngbe Bëtsabe palabra ts̈a jtsatsjéndayana, er s̈mondobátmana, chca jtsamëse chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jónÿenama. Y Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe ats̈biama endayana nts̈amo ndegombre yomncá; 	 U leest in de boeken van Mozes en de profeten omdat u denkt daarin eeuwig leven te vinden. Al die boeken getuigen over Mij.


Aca contsobena Abrahámbeñe jinÿama, cha Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buáchema, y soyënga yojánama chca chaotsinÿnama; y ndayá cha tojanmama entsinÿinÿena, cha ndegombre puerte bëtscá yojanos̈buáchema. 	 Ziet u wat ik bedoel? Hij geloofde God en deed precies wat God van hem vroeg. Zijn geloof werd pas écht geloof door wat hij deed.


As Jesús tbojaniyana: —Aca lempe ts̈abá jamama tcojtsebos̈ëse, motsa, acbe bomna soyënga cochjetsatobuiye y chë crocénana, ndbomnëjémënga cochtsats̈ataye; chca, bëts uacanana soye celoca cochántsebomna. Chents̈ana cochjabo y s̈cochjuasto ca. 	 "Als u volmaakt wilt zijn, ga dan naar huis en verkoop alles wat u hebt. Geef uw geld aan de armen en u zult rijk zijn in de hemel. Kom dan terug om met Mij mee te gaan."


Nÿetsca jachañe echantojútjia, y tjañe y batsjabenga mochantenájachibiaye. Chë scundma benachënga ndirichëjënga echántsatsmëna, y chë bacá mana benachënga mochantenájachibiaye. Mo chë chca tmojtsamëngcá, canÿe benache japróntana canÿe rey cháuashjanguama, ts̈ëngaftángnaca bëtscá s̈mochtseprontana ts̈ëngaftangbe ainaniñe, Bëngbe Utabná jabama. 	 Ruim baan voor Hem! Maak alle bergen en heuvels met de grond gelijk! Gooi alle ravijnen dicht! Snijd de bochten af! Haal de oneffenheden weg!


Chents̈ana, canÿe jabuache oyebuambnayana sënjanuena, chë celoca Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ana enjétsobocana, y chë canÿsëfta angelë́ngbioye mënts̈á enjétsëtsëtsnaye: “Motsajna y quem canÿsëfta copbenga, chë Bëngbe Bëtsábiocana endóbocana uabouana castígoca, fshantsoca s̈mochjabuashcja ca.” 	 Ik hoorde een stem uit de tempel die de zeven engelen het bevel gaf: "Ga de zeven schalen met Gods wraak uitgieten over de aarde."


Chora Jesús tbojanjuá: —Ndegombre cbëyana, béjayeca y chë Uámana Espíritbeyeca ntjonÿnacá, ndocná quenátobena Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama. 	 "Toch is het zoals Ik zeg. Als iemand na zijn natuurlijke geboorte niet ook geestelijk geboren wordt (A), kan hij onmogelijk in het Koninkrijk van God komen.


Bënga nÿetscanga nÿetsca bacna soyënga mondbétsama. Nderado nda oyebuambnayiñe ni mo canÿe bacna soye tonjama, chë ents̈á puerte ts̈abia jtsemnana, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá jtsiyenëse, y cha yojtsobena cachá sempre jtsenomándayama. 	 Als iemand in staat is zijn tong in bedwang te houden, bewijst hij daarmee dat hij zichzelf in alle opzichten goed in de hand heeft.


Inÿe meshëngna uchmë́shangañe yojuatquë́cjana, y chë uchmëshangá yojuájua orna, lempe yojtsatscué. 	 Ander zaad viel tussen de distels en verstikte.


y chca, nÿetscanga chamuayana Jesucristo chëngbe Utabná yomna ca, chca, Bëngbe Bëtsá chë Taitá nÿetscanga chamotsatschuanama. 	 en openlijk zal erkennen tot eer van God de Vader, dat Jezus Christus de Here is.


Chora, chë bachnangbe más uámana pasado amëndayá tojanonts̈é Jesús jatjayama chabe uatsjéndayëngbiama y ndayá cha ents̈anga yojánabuatambamnaca. 	 De hogepriester ondervroeg Jezus over Zijn discipelen en ideeën.


As Jesús tbojaniyana: —Ts̈ëngaftanga, Bëngbe Bëtsabe obenana jinÿanÿiyama bëts soyënga ats̈e jamama ndoñe s̈monjinÿëse, áts̈beñe ndocna te ntsos̈buáchiyana ca. 	 "U zult nooit in Mij geloven als u geen duidelijke bewijzen en wonderen ziet", zuchtte Jezus.


Ats̈e corente jtsos̈buáchiyëse Bëngbe Bëtsábeñe sëndobátmana, ats̈e ndocna te tondaye chanjë́ftsema y chama chjaisëuatjama, pero aíñe nÿetscangbe delante becá añémoca chayoyebuambá, y nÿets tempo pero más mora, lempe nts̈amo stsamama y stsichámuama, ats̈e chaima ents̈anga chaminÿanÿema Cristo puerte bëtsá y uamaná bétsemnama, y chca chántsama masque ainá o obaná chaitsemnëse. 	 Ik heb de vurige verwachting en vaste hoop dat ik niets zal doen waarvoor ik mij zal moeten schamen, maar dat ik net als altijd openlijk voor Christus zal uitkomen. Zijn grootheid zal ook in mij zichtbaar worden, of ik nu in leven blijf of sterf.


Chë ángel jabuache mënts̈á enjétsichamo: ¡Ya mochantsepochóca, ya mochantsepochóca chë uámana pueblo Babilonia! ¡Chents̈e tojtsóbema diablëngbe oyeniñe, nÿetsca bacna espíritëngbe oyeniñe, y ndoñe ts̈abe y uaboyënja shlofts̈ëngbe oyeniñe! 	 Hij had een enorme stem en riep: "Gevallen! De grote stad Babylon is gevallen! Zij is een woonplaats geworden voor demonen en een gevangenis voor alle boze geesten. Binnen haar muren wonen alle vieze en lelijke vogels.


Chents̈ana Juan mënts̈ánaca tojanobuambá: “Chabiama mënts̈á bominÿe sënjanjajó: chë Uámana Espíritu, mo canÿe palomatemcá, celocana tonjánastjango y quem boyabásabe juatsbuañe tonjanototoná. 	 Ik heb de Heilige Geest als een duif uit de hemel zien komen en Hij bleef op Jezus.


Apolos Corintoca yojtsemnëntscuana, Páblëna chë tjañe luarënguëjana tojánachnëngo y Efesoye tojánashjango; chents̈e básefta os̈buáchiyënga tojánanÿena, pero chëngna nÿe nts̈amo Juan chë Ubayaná tojanabuatambacá imnatáts̈ëmbo. 	 Terwijl Apollos in Corinthe was, reisde Paulus door het bergland naar Efeze. Toen hij daar aankwam, vond hij enkele discipelen van Johannes de Doper.


Jesucristo y chabe ents̈anga mondmëna mo canÿe jebna yebncá. Jesucristbe ichmónënga y chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga mondmëna mo chë ndëts̈benga ndayiñe chë yebna tojtsëcuatjoncá; ts̈ëngaftanga os̈buáchiyënga s̈mondmëna chë jebna yebnents̈a soyëngcá, y cach Jesucristo mo chë más uámana luarents̈e uashacuana ndëts̈becá. 	 U staat zo vast als een huis op de fundering van de apostelen en profeten. Maar de belangrijkste steen, de hoeksteen, is Jezus Christus Zelf.


y chíyeca, bënga cabá mo obanëngcá chabiama fsënjamna ora, bacna soyënga fsënjánama causa, chora cha tojanma bënga ts̈abe vida chamotsebomnama y Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá chamotsemnama. Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbe ts̈abiama juabna bómnayeca, bacna soyënguents̈ana tcmojatsebacá. 	 Hij heeft ons samen met Christus levend gemaakt! Wat een genade! Dat u gered bent, is enkel en alleen genade van God.


Cachora chë jama ndobená tojtantsbaná ents̈angbe delante, chë cha inajájona tjuashe yojesocñe y Bëngbe Bëtsábioye atschuanaye chents̈ana yojtsatoñe. 	 Op hetzelfde moment, terwijl iedereen met grote ogen toekeek, stond de man op. Hij nam zijn draagbaar onder de arm en liep naar huis. Hij juichte van blijdschap en prees God voor dit wonder.


S̈mochtsiyena nÿetsca soyënga osertanánaca jtsamëse chë Jesucrístbeñe ndos̈buáchiyëngaftaca, y chca, nÿets tempo ínÿenga s̈mochtsinÿanÿnaye ts̈ëngaftanga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga bétsemnama. 	 Gedraag u wijs tegenover de ongelovigen en gebruik elke gelegenheid om hun het goede nieuws door te geven.


Ts̈ëngaftanga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá bétsemnayeca, mo uinÿnananëngcá s̈montsemna, ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe ents̈anga s̈momnama. Quem uinÿnanánana ndoñe quenátsmëna mo chë más delicadents̈e base bobachtema tmojatëts̈cá, cach ents̈ángbeyeca nts̈amo judiënga monduamancá, pero aíñe entsemna cach Cristo nda tcmojauinÿnaná; y chë uinÿnanánana entsemna, ts̈ëngaftangbe ainanents̈ana Cristo bacna juabnënga jabuajuánayana. 	 In Hem hebt u ook een besnijdenis ondergaan. Natuurlijk niet lichamelijk, maar geestelijk. Want Hij heeft u door Zijn Geest bevrijd van de macht van de zonde, die in uw lichaam heerst.


Chë Asioca mándayëngbents̈e báseftanga imnamna Páblëbe amiguënga, y chënga Páblëbioye palabra tmojanafja chë jénefjnama yebnoye ndoñe chaondámashënguama. 	 Enkele bevriende hoge ambtenaren van de provincie Asia lieten hem waarschuwen dat hij zijn leven niet in gevaar moest brengen door het theater binnen te gaan.


Chora Jesús tbojanjuá: —Ndegombre cbëyana, nda ndoñe cachiñe tontonÿná, cha ndoñe quenátobena Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana jinÿama ca. 	 Jezus antwoordde: "Luister goed, wie niet opnieuw geboren wordt, kan het Koninkrijk van God niet ontdekken."


Er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Nda Bëngbe Bëtsábeñe tojtsos̈buaché, ndocna te nÿe bonamente queochátobatmana ca.” 	 Zo staat het ook in de Boeken: "Ieder die op Hem vertrouwt, zal niet teleurgesteld worden." (a)


“Ats̈e chëngbiama cbontseimpadana. Chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈angbiama ndoñe quecbátsimpadana, pero aíñe chë ats̈biama s̈cojinÿinÿiyëngbiama, er chënga acbe ents̈anga mondmëna. 	 Ik bid voor hen. Niet voor de wereld, maar voor hen die U Mij hebt toevertrouwd.


As, chë fariseunga y chë bachnangbe amë́ndayënga tmojánenefjna inÿe judiëngbe amëndayë́ngaftaca, y tmojánayana: —¿Ndayá mochjobenaye cháftaca jamama? Quem boyabása bëts soyënga entsama. 	 Daarop belegden de leidende priesters en de Farizeeërs een spoedvergadering. "Wat kunnen wij doen?" vroegen zij. "Die Man doet het ene wonder na het andere.


Chëngna ts̈ëngaftangbiama jtsemnana mo canÿe ndëtsenga luarents̈e canÿe bëts tsengacá, ts̈ëngaftangaftaca tmojenutaná ora, cánÿiñe jasama mo Jesucrístbeñe os̈buachiyëngcá. Chënga chca jtsemnana, er chca fiestënguiñe chënga oyejuayënga jtsemnana, nÿe chënga ts̈abá jtsomñama soyënga jtsamëse, y chënga chama ndoñe ntsëuatjana. Chënga nÿe cachëngbiama jtsantjes̈nana, ínÿengbiama ndoñe. Chënga ts̈a jtsas̈ebuachiyana, pero chëngbe buatëmbana soyënga ínÿengbiama tondayama ntsoservénana; y chca, chënga jtsemnana mo chë ts̈a jënÿá ora jants̈etëshëngcá, tondaye ntjuaftena, bínÿiaca ochnëjuanëshënga; y mo betiyeshënga jashtsnëshenga y buashanëshëngcá, chë jashacama tojtsemna ora tondaye shajuana causa. 	 Deze mensen bederven de feestelijke maaltijden die u met elkaar houdt. Het is hun alleen om eten en drinken begonnen. Zij schamen zich nergens voor en denken alleen maar aan zichzelf. Zij zijn als wolken die over dorstig land drijven, zonder regen te geven; Zij lijken op vruchtbomen die zelfs in de oogsttijd geen vruchten geven en daarom omgehakt worden; al het leven is er uit.


Cada te imojanamana Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e jénefjnana cha jëtschuayama, y yebnënguenache cánÿiñe imojtsesaye oyejuayënga y ndoñe ojéndayënga. 	 Elke dag kwamen zij in de tempel bijeen en waren één van hart en ziel; zij aten bij elkaar thuis, blij en onbezorgd.


Chë uvasës̈angá juashacama tempo yojobuache orna, chë jajañe nduiño canÿe oservená ibojíchmua chë trabájayënga jáuyanama ntsachets̈á cha ibojtsotocánama. Pero chëngna cha imojtsejants̈etaye, y tondaye ntoyiycá imojtichmuá. 	 Daarna ging hij voor lange tijd naar het buitenland. In de oogsttijd stuurde hij een knecht naar de boerderij om zijn deel van de oogst op te halen. Maar de boeren gaven hem een pak slaag en stuurden hem met lege handen terug.


Nda chiñe chaojtsos̈buaché y ts̈ëngaftanga chas̈mojuabaye, cha atsbocaná echántsemna; pero nda ndoñe tontsos̈buaché, cha nÿets tempo castiganá echántsemna. 	 "en vertel aan de hele schepping het goede nieuws over Mij. Wie het geloven en gedoopt worden, zullen gered worden. Maar wie het niet geloven, zullen worden gestraft.


Ndegombre, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemáftaca echanjopása nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe chabiama iuayancá; pero, ¡ts̈a lastema chë bochjáboshjonabiama! Más ts̈abá chabiama manjamna ndoñe ntjónÿnana ca. 	 Ik moet wel sterven zoals door de profeten is gezegd. Maar wat ziet het er slecht uit voor de man, die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij nooit geboren was."


Y unga soyama tbojtëtantjá: —Simón, Juanbe uaquiñá, ¿ques̈cbobonshana ca? Pedro puerte tbojanongmé, ya unga soyama “ques̈cbobonshana ca” tbonjantjá causa; y tbojanjuá: —Ats̈be Utabná, aca lempe condë́tats̈ëmbo. Aca condë́tats̈ëmbo ats̈e aíñe cbondbobonshánama ca. As Jesús tbojaniyana: —Ats̈be ents̈anga, mo oveshëngcá imomnënga, cochtsanÿena. 	 Voor de derde keer vroeg Jezus: "Simon, zoon van Johannes, houd je van Mij?" Toen Jezus hem voor de derde keer vroeg of hij van Hem hield, werd Petrus verdrietig. "Here", zei hij, "U weet alles. U weet toch dat ik van U houd!" "Zorg dan voor mijn schapen", zei Jezus.


Ts̈ëngaftanga cmontsamna ts̈ëngaftangbe juabniñe tsëm y ts̈abe juabnënga jtsebomnana. 	 Uw denken moet grondig vernieuwd worden.


Chents̈e ndocna ora ibeta queochátsmëna, y chents̈a oyenënga ndoñe queochátëjaboto canÿe uajuinÿanë́sha o shinÿe chaotsebínÿnaye, er Bëngbe Bëtsá Bëngbe Utabnabe buashinÿinÿanana chëngbiama echantsebínÿnaye, y chënga mochántsemna mo reyëngcá uámanënga, y Bëngbe Bëtsáftaca nÿetsca tescama mochántsemandaye. 	 Er zal geen nacht meer zijn. Zij zullen geen lamp nodig hebben en ook het licht van de zon niet, omdat de Here God hun licht zal geven. En zij zullen voor altijd en eeuwig regeren.


Y shinÿe yojtsajbaná binÿnayana, y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e yojújonÿana ents̈ë́jua tsëntsaca yojtsenájataye. Chëjua bënë́jua inauamna y chë tsatsëntsaca inaújonÿana. 	 Het zonlicht was weg. Plotseling scheurde het zware gordijn in de tempel doormidden.


Chca tojanopasá, canÿe pueblo Betania ca uabáinents̈e, Jordán béjaye chenguana. Cach béjayiñe, Juan ents̈anga yojanëbáyana. 	 Dit gebeurde in Bethanië aan de overkant van de rivier de Jordaan, de plaats waar Johannes mensen doopte.


Tojanbinÿna ora, chë soldadënga puerte imojónts̈a enbouenanana, nts̈amo Pédroftaca tojanopasama ndoñe imontsetáts̈ëmbo causa. 	 Bij het aanbreken van de dag was er grote opschudding onder de soldaten. Wat kon er met Petrus gebeurd zijn?


Chë soyënga chca tojanopasá, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá cachcá chaotsemnama. Chiñe endayana: “Ni mo canÿe betas̈e cha quemochatsënts̈átca ca.” 	 Wat er met Jezus gebeurde, klopt met wat er geschreven staat: "Geen van Zijn botten zal gebroken worden." (B)


Adánbents̈ana chnë́nguana pamillo ents̈anga tmojánachnëjna chents̈ana Enoc tojánashjango. Chánaca Bëngbe Bëtsabe juabna tojanoyebuambá chë bacna buátëmbayëngbiama, mënts̈á tojánayana ora: “S̈mochjinÿe, Bëngbe Utabná echanjabo bëtscá uaranga angelë́ngaftaca, 	 Wat Henoch zei, die van de zevende generatie na Adam was, is ook op hen van toepassing: "Daar komt de Here met de tienduizenden die bij Hem horen, om over alle mensen recht te spreken.


Festo Jerusalenents̈e posufta o bnë́tsana te más chë́ngaftaca tbojëftsanjétana y chents̈ana Cesareoye tojtaná. Yëfsana, cha tojanótbema chabe puestents̈e tribunaloca y tojanmandá Pablo choye chamuánatsama. 	 Na een dag of negen ging Festus terug naar Caesarea. De volgende dag ging hij op zijn stoel in het gerechtshof zitten en liet Paulus voorleiden.


Ndánaca chë ndëts̈beñe chaojotsats̈á, chëbé bochántsatcacaye; y chë ndëts̈bé ndábeñnaca chaojótsats̈e, polvëshe bochántsebema ca —Jesús tojánayana. 	 Hij voegde eraan toe: "Wie over die steen valt, zal te pletter slaan. En wie onder die steen terechtkomt, zal vermorzeld worden."


¿Nts̈amo s̈matjayana ca? —cha tojanatjá. As chë ents̈anga tmojanjuá: —Ndegombre cha bëts bacna soye entsebomna; jóbanama bontsemna ca. 	 De mannen van de Hoge Raad schreeuwden allemaal: "Hij moet ter dood gebracht worden!"


Y chë nduiño yojáuyana: ‘Ats̈be uayayá chca tojama ca.’ Chora chë peonga imojatjaye: ‘¿Quectsebos̈e bënga fchayá chë bacna shácuana jetsejashtsëtsama ca?’ 	 'Dat heeft een vijand gedaan", zei hij. 'Zullen wij het onkruid ertussen uittrekken?' vroegen zij.


Inÿenga mondmëna mo chë uchmë́shangañe yojuatquë́cjana jenaycá. Chënga Bëngbe Bëtsabe palabra mochanjouena, 	 De grond met distels erop zijn de mensen die het woord van God horen en er ook in geloven.


Y as, ndánaca Bëngbe Utabná tbojtsots̈ëmbuaná, cha bochanjatsbocá.’ Chca Joel tempo tojanábema ca” —Pedro tojánayana. 	 Maar ieder die de naam van de Here aanroept, zal gered worden.' (A)


Jesús mënts̈á tojánayana: “Taita, aca tcojtsebos̈ëse, moma ats̈e ndoñe chas̈ondë́tsemna chca jasúfriana. Pero nts̈amo ats̈e stsebos̈cá ndoñe chaondë́tsemna, sinó nts̈amo aca cojtsebos̈cá ca.” 	 "Vader", bad Hij, "neem deze beker alstublieft van Mij weg.


Tempo ya chca sënjánayana; mora cachiñe s̈cutë́tayana: Nderado nda soyënga cmojtsabuayiyná, y ndoñe tontsemna mo chë ts̈abe noticiënga, nts̈amo tempo s̈monjanoyëngacñëcá, ¡Bëngbe Bëtsá chabiama chaoma infiernoca puerte chaosufrima! 	 Ik zeg het nog eens: Als iemand u een andere leer brengt dan het goede nieuws, dat u van ons ontvangen hebt, moet u hem uit de weg gaan. Zo iemand is een vloek.


Y Jesús tojanë́yana: —Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe mandënga jóyëngacñama ndoñe ques̈mátsbos̈e causa, Moisés tcmojanalesenciá shémbioye jesë́ts̈enana. Pero quem luare jobojáts̈ama orna, ndoñe chca quenjatsmëna. 	 "Omdat u toch uw eigen zin doet", antwoordde Jezus. "Daarom heeft Mozes dat toegestaan. Maar het is niet Gods oorspronkelijke plan.


Chë tempo yojamna canÿa Barrabás ca uabainá; cárceloye inautámena chabe enutë́ngaftaca. Chëngna ents̈anga tmojtsanëbaye, mandadëngbe ents̈ángaftaca imojentsjaná ora. 	 Nu zat er een zekere Barabbas gevangen, een rebel. Hij was met enkele anderen opgepakt omdat ze bij een oproer een moord hadden begaan.


Mallajta ents̈anga choye tmojanobeconá; as Jesús, chë uafjajónayents̈e yojanamna canÿe barquë́shoye tojánas̈ëngo, tojanótbema; y chë ents̈angna tsachoca imojtsemna. 	 Er kwam een grote menigte mensen naar Hem toe. Daarom ging Hij in een boot. Van daaruit sprak Hij de mensen toe die op de oever stonden te luisteren.


Canÿe te, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e Jesús yojtsabuátambaye, y chë ts̈abe noticiëngama yojtsabuayiyná ora, tmojánashjajna bachnangbe amë́ndayënga, ley abuátambayënga, judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá mandayë́ngaftaca cánÿiñe; 	 Terwijl Hij op één van die dagen de mensen in de tempel het goede nieuws vertelde, kwamen de mannen van de Hoge Raad naar Hem toe.


Mallajta ents̈anga chents̈e tmojanójoto; chë causa chë yebnents̈e ya tondaye más luare ents̈angbiama yontsemna, ni mo chë amashjuanents̈e, y Jesús Bëngbe Bëtsabe soyëngama yojtsabuayiynaye. 	 Het duurde niet lang of de hele stad wist dat Hij thuis was en al gauw was het huis overvol. Ook voor de deur stonden vele mensen te luisteren naar wat Jezus vertelde.


“Puerte oyejuayënga mochántsemna chë nÿe ts̈abe juabnënga ainaniñe bomnënga; chënga Bëngbe Bëtsá mochanjinÿe. 	 Gelukkig zijn de mensen die eerlijk en oprecht zijn, want zij zullen God zien.


Chëntscuana, ents̈anga imojtsejotonocna, ínÿenga imojtsechembumbuana canÿe soye y ínÿengna inÿe soye, chënga corente imojtsenbouenana causa, y banga chents̈e imojtsemnënga ndoñe imontsetáts̈ëmbo ndayama choye tmojanobéconama. 	 In het theater schreeuwden de mensen allemaal door elkaar. De meesten wisten niet eens wat er aan de hand was; zij waren zomaar meegelopen.


Chënga nÿe bonamente mondbétsichamo: Bëngbe Bëtsá ts̈a ts̈abia yomna ca; chënga nÿe ents̈angbe mandënga jtsabuátambayana y Bëngbe Bëtsabe mandënga ndoñe ca” —cha tojánayana. 	 Hun godsdienst is waardeloos. Ze houden zich alleen maar bezig met menselijke wetten en niet met de wet van God." (a)


Chë jouenama tmojtsobenënga, chamouena ndayá Espíritu chë ndayenache os̈buachiyëngcá enefjuanënga yojtsëtsëtsnacá ca” —cha s̈onjaniyana. 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt.


Chcasna, chë uvas jajañents̈ana cha imojtsábocna y imojtsóba.” Chora Jesús tojanatjá: —Y asna, ¿nts̈amo s̈mojtsejuabná, ndayá chë jajañe nduiño chë trabajayë́ngaftaca yochjama ca? 	 dan is het land van ons.' Ze sloegen hem het erf af en vermoordden hem.


Ba shembásengnaca chents̈e imojtsemna y bënocana imojtserreparana. Chëngna, Galileocana Jesús tmojanasto y cha imojanájabuachana. 	 Een groep vrouwen stond op een afstand te kijken. Zij waren met Jezus meegekomen en hadden voor Hem gezorgd.


Chorna, chë rey, chë mandado, Berenice y chë chë́ngaftaca imojantbiámanënga tmojantsbaná, 	 De koning, de gouverneur, Bernice en alle anderen stonden op en verlieten de aula.


“Pero canÿe te benachiñe Damasco béconana sënjétsaye orna, mo nÿetsto ora, nÿe ndeolpe ats̈be juachañe canÿe bëts tcuinÿe celocana tonjanbuashinÿínÿena. 	 Toen ik op weg was naar Damascus en midden op de dag de stad naderde, stond ik plotseling gevangen in een felle lichtbundel, die uit de hemel kwam.


Canÿe ents̈á bacna soye tojanma causa, nÿetsca ents̈anga bacna soyënga amënga tmojábocana; y cha tojanóbana, bacna soyënga tojanma causa. Y chca, nÿetsca ents̈anga entsamna jóbanama, er nÿetscanga bacna soyënga tmojama. 	 Samengevat is het zo: Door de schuld van één mens, Adam, is de zonde in de wereld gekomen en de dood is het logische gevolg van de zonde. De dood breidde zich uit naar alle mensen, want zij zondigden allemaal.


As chënga Isabélbioye tmojaniyana: —Acbe pamíllangbeñe ndocná chca quenatabaina ca. 	 "Johannes? Er is toch niemand in de hele familie die zo heet!" zei men. Ze vroegen de vader wat hij ervan vond.


Y ats̈biama, Bëngbe Bëtsabiacá uabuayaná y quem luare ichmoná, ¿nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈mojtsobena jayanama, “aca Bëngbe Bëtsabiama ndoñe ts̈abá quecátichamo ca”, chë Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá sëndmëna ca ats̈e tijayanama? 	 Hoe durft u dan te beweren dat Ik God beledig door te stellen dat Ik Zijn Zoon ben? Ik ben nog wel door de Vader uitgekozen en naar de wereld gestuurd.


Bëngbe Bëtsá ts̈a botamana shácuana tojuama, y chë shácuana mënté jajoca jtsamnana y yëfsana iñoca. Cha chë shácuanaca chca tojamëse, ndegombre ts̈ëngaftangbiámnaca Bëngbe Bëtsá echanjama ents̈ayá chas̈motsábomnama, ¡ents̈anga Bëngbe Bëtsábeñe nÿe bats̈á os̈buáchiyënga! 	 Als God de planten die vandaag in het veld staan en morgen verbrand worden, zo mooi aankleedt, zal Hij jullie dan geen kleren geven? Bange twijfelaars!


Pero ndoñe cánÿiñe ibontsaniyena, sinó nÿe chë s̈es̈onatema tojanonÿná orscana. Chë s̈es̈onatema tojanonÿná orna, José chábioye Jesús ca tbojanabaye. 	 Hij deed wat de engel had gezegd en trouwde met Maria. Maar hij had geen gemeenschap met haar tot na de geboorte van het kind. En Jozef noemde Hem Jezus.


Ats̈e ya chama tcbonjabuayená chë tempo cabá ndóshjango ora. 	 Wees dus op je hoede. Ik heb je gewaarschuwd.


Chíyeca, ats̈be bariëna, canÿe amë́ndayana cbochanjáts̈ataye, nts̈amo ats̈be taitá canÿe amë́ndayana s̈ojats̈tacá; 	 Daarom zullen jullie mogen eten en drinken aan mijn tafel in het koninkrijk, dat mijn Vader Mij heeft gegeven.


Pero chëngna más imojtsechembumbuana Jesús chamotsecrucificama. Cabana, chë bachnangbe amë́ndayënga y chë ents̈angbe jabuache chembumbuanánaca, Pilato tmojanëyënjaná Jesús chamóbama. 	 Maar zij bleven schreeuwen dat Jezus moest sterven. Zij hielden gewoon niet op.


Nÿe ndeolpe, Bëngbe Utabnabe canÿe ángel tojanonÿná chë incienso jajuinÿiyama altarents̈a cats̈bioica. 	 Plotseling zag Zacharias een engel van de Here staan, rechts van het altaar waarop de wierook werd gebrand.


Chcasna, Bëngbe Bëtsá ats̈biama s̈mochtseimpadana, ats̈e chayobenama chë buayenana soyënga ents̈anga jabuátambama, y chë soye ats̈e chaima chënga corente ts̈abá catafjosertaycá, er ats̈e s̈ontsemna chca jamana. 	 Dan zal ik in staat zijn het duidelijk over te dragen, zoals ook mijn opdracht is.


Jesucrístbeyeca cats̈átanga, yejuana s̈mochtsantjes̈na ndocná ts̈ëngaftanguents̈á chaondë́tsebomna canÿe ainana bëtscá bacna juabnë́ngaca, y chë causa chaotsemna Bëngbe Bëtsábeñe ndos̈buachiyá, y Bëngbe Bëtsábents̈ana, chë sempre iuetsemnábents̈ana chaotsojuánañe. 	 Pas er dus voor op, broeders, dat geen van u slecht en ongelovig wordt, doordat hij zich in zijn hart van de levende God afkeert.


¿O Bëngbe Bëtsá nÿe judiëngbe Bëtsá yomna? ¿Ndoñe judiëngbe Bëtsánaca cha ndoñe yondmëna? Aíñe, chëngbe Bëtsánaca cha endmëna; 	 God is toch niet alleen de God van de Joden; Hij is immers ook de God van de andere volken?


Chents̈ana unga tianoye, canÿe casamento inamna, canÿe pueblents̈e Caná ca uabáinents̈e, Galileoca. Chë oboyejuayoca Jesusbe mamá yojtsemna. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


Cach ats̈e sënjinÿe y sëntsobena jayanama nts̈amo cha jabuache yotrabájama, ts̈ëngaftanga jujabuáchama, chë Laodicea puebloquënga y Hierápolis puebloca oyenë́ngnaca. 	 Ik ben er getuige van dat hij erg veel moeite voor u doet en vurig voor u bidt en ook voor de gelovigen van Laodicea en Hiërapolis.


Y ¿ntseco chca tojanopasá? ¿Abraham ya chë más delicadents̈e base bobachtema tëts̈ená yojtsemna ora, o cabá ndoñe chca yontsemna ora? Ndegombre, Abraham cabá ndoñe chca tëts̈ená yontsemna ora. 	 Toen hij besneden werd of daarvoor? Daarvoor! Pas nadat hij door zijn vertrouwen op God vrijgesproken was, werd hij besneden.


Mo nda puerte uamënts̈nayacá, jatrabájama tondaye añemo ntjtsebomncá, tsáts̈ena buacuats̈ë́ngaca y puerte uamë́nts̈ena ntsamias̈ë́ngaca, ts̈ëngaftangbents̈e báseftanga ya uamënts̈nayënga s̈mojtsemna Bëngbe Utabnabiama trabájayiñe, y ainaniñe ndoñe añemo s̈montsebomna. Cachiñe bëts añemo s̈mochtishache, y Bëngbe Bëtsabe obenana cachiñe s̈mochtsatsbomna. 	 Steek dus de handen uit de mouwen en ga stevig op uw benen staan.


Ents̈anga más imojtsáyebuache y chë soldadëngbe amëndayá yojtsauatja nderado ents̈anga Pablo muantsatcacaye; as, cha tojanmandá soldadënga chamua Pablo chë ents̈ángbents̈ana jaisábocnama y chë soldadëngbe oyenoye cachiñe jesánatsama. 	 De ruzie liep zo hoog op en er werd van weerszijden zo hard aan Paulus getrokken, dat de commandant bang was dat ze hem in stukken zouden scheuren. Daarom liet hij hem bevrijden uit de handen van de strijdende partijen en naar het fort brengen.


Pero chë mándayënguents̈e yojtsemna canÿe fariseo, Gamaliel ca uabainá. Chana canÿe ley abuatambayá inamna y ents̈anga puerte imnarrespetana. As cha tojantsá y tojanmandá chë ichmónënga ratotema chents̈ana jubuacnama. 	 Maar toen stond een van de raadsleden op. Het was Gamaliël, een Farizeeër en kenner van de Joodse wet. Iedereen had veel respect voor hem. Hij stuurde de apostelen voor een paar minuten de zaal uit en zei:


“Chcasna, bëts rey Agripa, ats̈e sënjanma chë mo otjenayoquëcá sënjáninÿe ora nts̈amo Cristo s̈onjaniyancá; 	 Nu, koning Agrippa, ik heb gedaan wat mij in dat hemelse visioen is gezegd.


Y chëntscuana, barquë́sha stëts̈oica, tsënts̈enë́shañe Jesús yojtsomañe. Chora chë uatsjéndayënga tmojtsanfs̈ená y tmojaniyana: —¡Buatëmbayá! ¿Tondayana cmontsents̈amna bënga chas̈otsënatjëmbama ca? 	 Jezus lag rustig achterin de boot te slapen met Zijn hoofd op een kussen. In paniek maakten zij Hem wakker en schreeuwden: "Meester, kan het U niets schelen dat wij vergaan!"


Inÿe meshëngna ndëts̈benguiñe yojuatquë́cjana, ndoñe yapa fshantse binÿnents̈e. Chiñna betsco yojuábocna, fshantse ndoñe jashenocana yonjanmëna causa, 	 Er viel ook wat zaad op steenachtige grond. Omdat er weinig aarde lag, kwam het vlug op.


Chë s̈oquënga s̈mochjáshnaye, s̈mochjama chë obanënga chámuatayenama, bacna nguayanánaca s̈oquënga s̈mochjáshnaye y bacna bayëjëngbe juabna ents̈ángbents̈ana s̈mochtábocna. Chë obenana s̈monjóyëngacñe tondaye ntjëtsjajuacá; cachcá, chë soyënga s̈mojtsamama tondaye ents̈anga s̈mattsayëngacaye. 	 Maak zieken gezond. Laat doden weer levend worden. Genees melaatsen. Verdrijf boze geesten. Jullie mogen er niets voor vragen, omdat je het zelf ook voor niets hebt gekregen.


As chënga tmojaniyana: —Bëngbe Utabná, muents̈e uta espadëja entsemna ca. Y japochócamna cha tojánayana: —Nÿe nÿets̈á ponto ca. 	 "Meester, kijk", zeiden ze. "We hebben hier twee zwaarden." "Dat is genoeg!" antwoordde Hij.


Ndoñe s̈mattsejuabnaye, ats̈be Taitabe delante ts̈ëngaftangbe contra ats̈e chjayana ca nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈mojtsamama. Ts̈ëngaftanga ts̈a jtsobátmanana atsebácanënga jtsemnama, chë nts̈amo Moisesbe leyiñe endayancá s̈mojtsamama; pero ndegombre, nts̈amo cha tojayancá, cach ts̈ëngaftangbe contra entsemna. 	 Denk maar niet dat Ik u bij de Vader zal aanklagen. Dat doet Mozes, op wie u uw hoop gevestigd hebt.


Cachcá, nda tojayana Jesucrístbeñe yos̈buaché ca, pero ndocna ts̈abe soyënga tontsama, chë os̈buáchiyana bomnama jinÿanÿiyama, nÿe chca os̈buáchiyana jtsebomnana tondayama ntsoservénana. 	 Het is wel duidelijk dat geloof alleen niets te betekenen heeft. U moet het ook laten blijken uit wat u doet. Geloof dat niet uit daden blijkt, is geen geloof; het is dood en zinloos.


Chë tempo, básefta Juanbe ústonënga tmojanonts̈é inÿe judíoftaca enatsëtsnayana nts̈amo tempo judiënga chë jtsacuénts̈abiama imojanámanama. 	 Op een dag hadden de discipelen van Johannes met een Jood meningsverschil over de vraag hoe het kwaad kan worden afgewassen.


Y entseyta chë́ngbioye jtayáchetana, er chënga jamana ba pamíllanguents̈e nÿetscanga Jesucrístbeñe os̈buáchiyana chamotsajbanama. Chënga chca mondbétsama, chë ndoñe yontsamna jtsabuátambayama soyënga jtsabuátambayëse, nÿe paselo crocénana jongánama. 	 Deze mensen moeten tot zwijgen worden gebracht; het brengt hele families in verwarring. Daar moet een einde aan komen. Dat soort leraars brengt een verkeerde leer en is alleen maar op geld uit.


Y Jesús tojanë́jua: —Jerusalenents̈e chas̈ojámashëngo ora, canÿe bacó cmochanjóbiats̈e, matbajiñe búyeshe echantsabuyambaye. Cha s̈ochjuasto, y s̈ochtsonÿaye ndëmuanÿe yebnents̈e cha yochjámashënguama; 	 "Zodra jullie de stad binnenkomen", antwoordde Hij, "zul je een man zien die een kruik water draagt. Volg hem en ga hetzelfde huis binnen als hij.


Chca y inÿe palabrë́ngaca Juan chë ts̈abe noticiëngama yojanabuayiyná. 	 Met vele van dergelijke waarschuwingen sprak hij de mensen toe.


reyë́ngbioye chëngbe mándayents̈ana tojtsatsats̈e; pero chë nÿe cachënga bëtsë́tsanga ndenobiamnayë́ngbioye, uámanënga tojábiama. 	 en vorsten van hun troon gestoten. Maar gewone mensen zijn door Hem op een voetstuk gezet.


Chë jená endmëna chë ts̈abe noticiëngama abuayiynayá. 	 De boer is hij die Gods woord bekendmaakt. Hij probeert het goede zaad in het leven van anderen te zaaien.


Cach tempo, Efesoye tojánashjango canÿe judío, Apolos ca uabainá, Alejandría bëts pueblocá; cha puerte obená inamna jonguamiyama y corente inatáts̈ëmbo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrëngama. 	 Ondertussen was er in Efeze een Jood aangekomen, die heel goed kon spreken en de Boeken zeer goed kende. Hij heette Apollos en kwam uit Alexandrië in Egypte.


Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, bëtscá cbontsaimpadana, s̈mochtsiyena jtsamëse nts̈amo ats̈e sëndamcá, er áts̈naca sënjóbema nts̈amo ts̈ëngaftanga ndoñe judiënga s̈mondmëncá. Ts̈ëngaftanga ndocna bacna soye ats̈e ches̈atsborlá. 	 Beste broeders, stelt u zich eens voor in mijn plaats, zoals ik mij in uw plaats heb gesteld. Niet dat u mij iets hebt aangedaan.


Cach ora, báseftanga tmojána Jesús jinÿama, y tmojancuentá ndayá chë mandado Pilato tojanmama; chana básefta Galileoca boyabásenga tojtsanëbaye, y chëngbe buiñe yojenajuabó chë Bëngbe Bëtsábioye jëtschuayama tmojanóba bayëngbe buíñeca. 	 In diezelfde tijd hoorde Jezus dat Pilatus een paar Joden uit Galilea had laten vermoorden, terwijl ze in de tempel van Jeruzalem hun offers brachten.


Chora Jesús tbojanjuá: —Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Ndoñe matsbos̈ana acbe Bëtsá chë Utabná bacna soyëngama jacochënguama ca.” 	 Jezus antwoordde: "Maar er staat ook dat men God niet mag uitdagen."


Cachcá, ts̈ëngaftangbe Taitá, Bëngbe Bëtsá, chë celoca endmëná, ndoñe quenátsbos̈e ni canÿa quem basenguents̈ana mo ots̈enacá chaotsemna, bacna soyënga jtsamëse oyena causa ca” —Jesús tojánayana. 	 Zo wil uw hemelse Vader niet dat ook maar één mens (b) verloren gaat.


Quem más uámana luarents̈e uashacuana ndëts̈beñe, nÿetsca chë bëts yebnents̈a soyënga jtsëcuatjonana, y tsbanánoye más tmojatsjebëse, chë bëts yebnents̈e tsëm jebna sóynaca chiñe jtsëcuatjonana. Cachcá Cristo, mo chë más uámana luarents̈e uashacuana ndëts̈becá, jtsamana nÿetsca chábeñe os̈buáchiyënga cháftaca cánÿiñe mo canÿacá chamotsemnama, y ínÿengnaca cachcá chamotsemnama. Y nÿetsca os̈buáchiyënga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá tmojtsemna ora, chënga jtsemnana mo Bëngbe Utabnabiama canÿe bëts yebna jebncá, chábioye jtsatschuanayama. 	 Hij houdt het hele gebouw bijeen. Wij vormen samen met Hem een heilige tempel voor God, een tempel die steeds groter wordt.


Er nÿetscanga Atenasents̈a oyenënga y inÿe luarëngocana áshjajnëngna, corente yojanogúsetana chë tojtsopasana tsëm soyëngama jtsuenanana y jtsencuéntayana. 	 De Atheners en de vreemdelingen in de stad hadden alle tijd om naar de nieuwste ideeën te luisteren en daarover verder te praten.


Y bënga básenga monjamna ora, bëngbe bëtsë́tsanga quem luarents̈e monjanamana bënga jácastigana, y bënga chë́ngbioye ndoñe stëts̈oye ntjaquédana. Y mora, bënga más s̈ontsamna, jtsobedecénana y más bëts respeto jtsebomnana celoca Bëngbe Taitabiama, nda tojama ents̈anga espíritu chamotsebomnama, y chca, bënga ts̈abe vida chamotsebomnama. 	 Vroeger, toen wij nog kinderen waren, kregen wij straf van onze natuurlijke vaders en wij hadden respect voor hen. Moeten wij ons dan niet nog veel meer onderwerpen aan de opvoeding van onze geestelijke Vader? Dan pas zullen wij leven.


As Galión tojanamëndá chë tribunal luarents̈ana chë judiënga jtëbuacnama. 	 Hij joeg hen de rechtszaal uit.


Y chcase, ndánaca mënts̈á nanjátayana: “Nts̈amo ndoñe ts̈abá yondmëncá mochjama, chca, ents̈anga chámuinÿe Bëngbe Bëtsá puerte ts̈abia yomnama ca.” Ndegombre, ats̈e mal jaquédama báseftanga tmojayana ats̈e chca stsabuatambá ca; Bëngbe Bëtsá chca abuátambayënga echanjácastigaye, nts̈amo castigánënga jtsemnama imomerecencá. 	 Sommigen laten ons zeggen: Doe het kwade dan maar, opdat het goede daaruit voortkomt. Deze mensen verdienen het oordeel.


Ndocná, chë bóchena vínoye tojatëmo y chents̈ana játsbos̈ana chë tojtseshayana vínoye jatofs̈iyana; cha jayanana: ‘Chë bóchena vínoye ts̈a ts̈abeye ca’.” 	 Als iemand van de oude wijn heeft gedronken, wil hij de nieuwe niet eens proeven. Hij vindt de oude goed genoeg."


Pero chë bëtsë́tsata ndoñe tonjanësertá nts̈amo cha tojanëyancá. 	 Maar zij begrepen niet wat Hij bedoelde.


Chë ftena tamó ndoñe ntsoservénana ni fshantsama, ni uanguanëshama. Nÿe jtsëts̈enana. Chë jouenama tmojtsobenënga, s̈mochjouena ca” —Jesús tojánayana. 	 Zulk zout is waardeloos. U kunt het niet meer gebruiken, zelfs niet als mest. Het is alleen nog geschikt om weggegooid te worden. Onthoud dit goed."


Pero chënga tmojanjuabó nderado mo ndoñe ndegombre yontsemna ca, chë Jesús ainá yojtsemna ca, y María Magdalena chábioye tbojáninÿe ca tmojanuena ora. 	 Zij vertelde hun dat Jezus weer leefde en dat zij Hem met eigen ogen had gezien. Maar de mannen geloofden het niet.


Ents̈anga basetémënga Jesúsbioye tmojanënatse, cha chauabojajuama y Bëngbe Bëtsábioye chëngbiama chaboimpadama. Pero chë uatsjéndayëngna tmojanonts̈é chë basetémënga unachayënga jtsëcácanana. 	 Later brachten enkele mensen hun kinderen bij Jezus. Zij wilden graag dat Hij Zijn handen op hen zou leggen en voor hen zou bidden. Maar de discipelen zeiden dat zij Hem niet mochten lastig vallen.


“Ats̈e cbë́yana, chë ibeta, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chaojtonÿná ora, útata canÿe jutsnë́shañe bochántsemna; canÿa mochanjesbets̈e y chë ínÿana ndoñe. 	 Die nacht zullen twee mensen in één bed slapen. De een zal worden meegenomen om bij Mij te zijn. De ander zal achterblijven.


Pilato cachiñe tojánbocna y ents̈anga tojanë́yana: —S̈mochjouena; cha chanjuábocna, chë boyabása castiganá chaotsemna ca jayanama ats̈e ni mo canÿe soye ndoñe sënjínÿenama chas̈motsetats̈ëmbuama ca. 	 Pilatus ging weer naar de Joden toe en zei tegen hen: "Hier is Hij weer. Begrijp mij goed: Volgens mij heeft Hij niets ernstigs gedaan."


Y chë causa chë ents̈anga tmojanotjayaná y ndoñe imontsebos̈e cha joyeunayana. Pero Jesús tojanë́yana: —Nÿetsquénache canÿe Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá bëtsá jabemëngana, pero cachabe luarents̈e, cachabe yebnents̈e ndoñe ca. 	 Jezus zei tegen hen: "Een profeet wordt overal geëerd, behalve in zijn eigen stad en in zijn eigen familie."


Chora Jesús tbojanjuá: —¿Aca áts̈beñe cojtsos̈buaché, nÿe chë higo betiye tëchets̈oye tcbojinÿe ca tcbojauyanama? Ndegombre, chë soyama más bëts soyënga cochanjinÿe ca. 	 "Meester", zei Nathanaël, "U bent de Zoon van God! De koning van Israël!"


Ndayá Sáraftaca tojanopasacá, chë nÿe cachabiama trabájaye shembása, entsinÿinÿná chë trato, chë ts̈abe bendicionënga Abrahambiama jamama chábioye tbojans̈buachená ora. Chánaca entsinÿinÿná chë Bëngbe Bëtsabe bëts pueblo celoca, Jerusalén ca uabaina pueblo, er chë chents̈e mochjoyénananga, mora ndoñe quemuátiyena chë leyë́ngaca mandánënga. Chë Crístbeñe os̈buáchiyënga mondmëna chë celoca bëts pueblo Jerusalenents̈e joyénanama, y chca, ndegombre chënga mondmëna celocama ents̈anga. 	 Maar onze moederstad is het hemelse Jeruzalem en zij is vrij; zij is geen slavin van de wet.


Pero, Páblëbe uabenbe uaquiñá chë soye tojántats̈ëmbona; asna, tojána chë soldadëngbe oyenoye, chama Pablo jauenayama. 	 Maar een neef van Paulus hoorde over dit complot en ging het zijn oom in het fort vertellen.


“Chora nderado nda cmochanjáuyana: ‘Minÿënga, muents̈e chë Cristo entsemna’, o ‘Choca cha entsemna ca’, chë soyëngama ndoñe s̈mattsayaunana. 	 Als iemand dan aankomt met het verhaal dat de Christus hier is of daar, geloof hem niet.


Chë maguënga tmojtsaningñema Herodes tojántats̈ëmbona ora, puerte tbojánetna, y tojanmandá lempe jtsëbáyama base boyabásetemënga uta uata bomnënga y cabá uta uata ndbomnënga, Belén y chë juachañe pueblënguents̈ënga. Uta uatama cha tojanjuabó, er uta uata yojtsemna chë maguënga chë estrella tmojáninÿama. 	 Herodes was woedend toen hij ontdekte dat de sterrenkundigen stiekem het land hadden verlaten. Hij stuurde een afdeling soldaten naar Bethlehem en liet daar alle jongetjes, jonger dan twee jaar, doden. Niet alleen in de stad zelf, maar ook in de omgeving. De sterrenkundigen hadden namelijk gezegd dat het ongeveer twee jaar geleden was dat zij de ster voor het eerst hadden gezien.


Chorna ba soyëngama cuentë́ngaca chënga tojanabuatambá. Mënts̈á tojanë́yana: “Canÿe jená chë jénaye jaujquëshama yojë́ftsebocna. 	 Hij vertelde hun onder andere deze gelijkenis:


As chë mandayá ibojauyana: ‘Ts̈a ts̈abá, ts̈abe oservená y nts̈amo tsbos̈cá amá. Aca quem base soyiñe lempe nts̈amo tcbojamandacá tcojámayeca, ats̈e cbochanjaimpáda más bëtscá chas̈cotsinÿeñama. Mamáshëngo y áts̈eftaca cochjóyejuaye ca.’ 	 De heer zei: 'Je bent een goede en betrouwbare knecht. Omdat je dit kleine bedrag goed hebt beheerd, zal ik je grote verantwoordelijkheid geven. Deel in mijn vreugde!'


Esteban tmojanóba chents̈ana, tmojanonts̈é chë Jesucrístbeñe inÿe os̈buachiyë́ngnaca jatëcamiyama. As chents̈ana báseftanga yojtsamna bën luarëngoye jtsachetëngana Fenicioye, Chipre y Antioquía luarëngoye, y chenache chënga Jesucristbe soyëngama imojanoyebuambná, pero nÿe judiëngbiama. 	 De gelovigen die na de marteldood van Stefanus voor de vervolging gevlucht waren, kwamen onder andere in Fenicië, Cyprus en Antiochië. Overal vertelden zij de Joden over Jezus; alleen aan de Joden en aan niemand anders.


Ndánaca chë ndëts̈beñe chaojotsats̈á, chëbé bochántsatcacaye; y chë ndëts̈bé ndábeñnaca chaojótsats̈e, polvëshe bochántsebema ca —Jesús tojánayana. 	 Als u over deze steen valt, zult u te pletter slaan. En als deze steen op u valt, zult u vermorzeld worden."


Chcase, chë uabouana dragón chocana tmontanábocna, chë tempsca mëts̈cuaye, chë Diablo y Satanás ca uabainá, y chë bëtscá ents̈ángbioye aingñayá; quem fshantsoye cha tmontsantsats̈e, y chë cha yojanamë́nda angelë́ngnaca. 	 Zij werden uit de hemel weggejaagd. De grote draak, de oude slang (ook wel duivel of satan genoemd) die alle mensen ter wereld verleidt, is met zijn engelen op de aarde gegooid.


Ats̈na ats̈be Taitabe cuenta sënjabo, y ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátsbos̈e ats̈e jofjana. Pero inÿa, cachabe cuenta tojabábioye cocayé aíñe s̈matjofja. 	 Ik ben gekomen om mijn Vader te vertegenwoordigen en u ontvangt Mij niet. Maar wie uit zichzelf komt, zult u wel ontvangen.


Inÿaftaca tbojetna ora, canÿe ents̈á ndoñe ntsamana nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá, chë nÿetsca soyënguiñe ts̈abá jtsamana. 	 want door kwaad te worden, kunnen wij Gods doel niet bereiken.


Y canÿe ángel puerte obenana bomná sënjáninÿe, y cha mënts̈á enjétsayebuache: “¿Nda merecido yobuájona, quem uándmanana tsbuanácha jutë́fjonama y chë sellënga jutsë́cama ca?” 	 Ik zag ook een sterke engel, die luid riep: "Wie is waardig om de zegels te verbreken en de boekrol open te maken?"


Chë soye unga soyama chca tonjanopasá y chents̈ana chë ents̈ë́jua celoye tontanátsjua. 	 Dit gebeurde drie keer en toen werd het kleed met de dieren weer in de hemel opgetrokken.


Y chents̈ana chë shembásanaca tontsanóbana. 	 Tenslotte stierf zij ook. Hoe is het nu als de doden weer levend worden? Wie zal dan haar man zijn? Want zij is toch met alle zeven broers getrouwd geweest."


Chora Jesús cachiñe tonjánayana: “Ats̈e Jesús, ats̈be ángel tijichmó chë nts̈amo ats̈e sëntsejuabnacá ndayenache os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbioye lempe chámabuayenama. Ats̈e sëndmëna chë Rey Davídbents̈ana Ents̈á. Ats̈e sëndmëna mo chë bínÿanoye puerte bínÿnaye estrellcá ca.” 	 "Ik, Jezus, heb mijn engel gestuurd opdat u dit allemaal aan de gemeenten zult vertellen. Ik ben zowel de wortel als de nakomeling van David. Ik ben de schitterende morgenster."


S̈mochtsefs̈na y Bëngbe Bëtsáftaca s̈mochtsencuéntaye, chca, bacna soye jamama ndoñe chacmondócochënguama. Ts̈ëngaftanga ndegombre s̈montsebos̈e espíritoca Bëngbe Bëtsá joyeunayama, pero cuerpiñe añemo ndoñe ques̈mátsbomna ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Wees toch op je hoede en bid. Anders zal de verleiding je te sterk worden. De geest is gewillig, maar het lichaam is zwak."


“Baconga y taitanga, mora s̈mochjouena ats̈e jenë́uyanama nts̈amo chjayancá ca.” 	 "Mannen, broeders en vaders", zei hij, "luister naar wat ik tot mijn verdediging te zeggen heb."


Chë tempo Juan chë Ubayaná cárceloye tmojanëtame. Choca cha yojouena ndayá Jesús yojtsamama. Y as, Jesús yojtsemnoye, básefta chabe ústonënga tojanichamó, 	 Johannes de Doper, die nu in de gevangenis zat, hoorde over alle wonderen die Christus deed. Daarom stuurde hij zijn discipelen naar Hem toe met de vraag:


Chabe uatsjéndayëngna chë puebloye tmojána saná jobuámiñama. Chora, canÿe shembása Samariocá, chë atëfjónoye tojánashjango, búyeshe jauafcama; as Jesús tbojaniyana: —Búyeshtema s̈mabuats̈etá ca. 	 Er kwam een Samaritaanse vrouw water putten. Jezus vroeg of zij Hem wat te drinken wilde geven.


“¿Nda yomna chë oservená nts̈amo chë nduiño tojtsebos̈cá amá y nÿets juábnaca amá? Cha jtsemnana nda chë nduiño bochjë́ftseboshjona chë yebnents̈ënga chaotsanÿenama y jasama tojtsemna ora chaújuats̈ema. 	 Wie van jullie gedraagt zich als een trouwe en verstandige knecht? Als iemand die ervoor zorgt dat alle anderen in het huis op tijd te eten krijgen?


Y Jesús tojanë́yana: —Inÿoye cuajna, cam béconana pueblëngoye, chíñnaca Bëngbe Bëtsabe soyëngama ents̈anga chayábuayenama; er chama ats̈e sënjabo ca. 	 Maar Hij antwoordde: "Kom, wij gaan naar andere dorpen en steden hier in de buurt. Dan kan Ik de mensen daar ook over het goede nieuws van God vertellen. Daarvoor ben Ik immers gekomen."


As, cachora tbojëftsantsbanata y Jerusalenoye tbojtanata; choca tmojáninÿena chë bnë́tsana canÿe uatsjéndayënga cánÿents̈e imojtsemna y chëngbe enutë́ngnaca; 	 Ze stonden onmiddellijk op en liepen vlug terug naar Jeruzalem. Daar vonden ze de elf discipelen van Jezus en Zijn andere volgelingen allemaal bij elkaar.


Nÿetscanga mo Jesucrístbeyeca cats̈atangcá s̈mochjenchuaye, jtenámochëse, nts̈amo cach ts̈ëngaftangbe pamíllanga puerte bonshanánaca s̈mondbetsacheuanaycá. Nÿets luarenache enefjuana Crístbeñe os̈buáchiyënga cmontsacheuaná. 	 Groet elkaar met een oprecht gemeende omhelzing. Alle christengemeenten laten u groeten.


Zacarías tojtanbocna ora, ndoñe yontsobena chë ents̈ángaftaca jóyebuambayana. Chënga tmojántats̈ëmbona, chë Bëngbe Bëtsábioye atschuanayents̈e Zacarías mo otjenayoquëcá Bëngbe Bëtsábiocana canÿe soye tojáninÿama, er chë́ngbioye jats̈ëmbombonana yojáuyana, ndëbiá yojoquéda causa. 	 Eindelijk kwam hij naar buiten, maar hij zei niets. Hij kon geen woord uitbrengen. Uit zijn gebaren konden zij opmaken dat hij in het heiligdom een engel had gezien.


“Cuedado s̈mochtsebomna, y ndoñe s̈mattsama chë ley abuatambayëngcá; chënga jtsogusetánana bënëna ents̈ayangaca jtsajnana, y jtsebos̈ana tsáshenañe ents̈anga becá respétoca chamotsacheuanayama. Chënga chë judiëngbe enefjuana yebnënguenache chë más uámana luarënguiñe jtsetbiámanana, y fiestënguiñe nÿa quëfseroca. 	 Ze vinden het heerlijk om in deftige gewaden rond te lopen en op straat eerbiedig te worden gegroet. Zij hechten er veel waarde aan in de synagogen en bij de feestmaaltijden op de voornaamste plaatsen te zitten.


y chents̈a nduiño s̈ochjauyana: “Chë Buatëmbayá s̈onjichamó aca jauyanama: ‘¿Ndayents̈e chë tsañe yojtsemna, Bashco saná ats̈e ats̈be uatsjéndayëngaftaca jasama ca?’ ” 	 Zeg tegen de huiseigenaar: 'De Meester vraagt of u ons de kamer wilt laten zien waar Hij en Zijn discipelen het Paasmaal kunnen eten.'


Pero, Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, ats̈e ndoñe chiyatanobená jóyebuambayama, mo ts̈ëngaftanga chë Uámana Espíritoftaca mandánënga s̈mojatsmëncá, sinó nÿe cachënga ts̈abá jtsomñama juabnënga bomna ents̈angbioycá, mo basetemëngbioycá, Cristbe soyëngama josértama ndobenënga. 	 Als ik wel de talen van mensen en engelen zou spreken, maar geen liefde heb, klink ik als een dreunende gong of een schetterende cimbaal.


Chë soyëngama, banga chë judiënguents̈ana, María jatjëmbambayama tmojánanga, y nts̈amo Jesús tojanmcá tmojáninÿënga, Jesúsbeñe imojtsos̈buaché. 	 Nu zij dit hadden gezien, geloofden veel Joden dat Jezus de Christus was.


Er, ¿nda chë ínÿengbiama más uámanënga ts̈ëngaftanga cmojtsabiamná? ¿Y ndayá s̈mobomna, Bëngbe Bëtsá ndoñe tcmonjats̈atá soye? Y ts̈ëngaftanga chca chas̈motsebomnama cha tojanmëse, ¿ndáyeca s̈mojtsenabotamná mo Bëngbe Bëtsabe ts̈etana soyënga ndoñe tontsemncá, y nÿe cach ts̈ëngaftangbeyeca s̈mojonÿencá? 	 Denk maar eens aan muziekinstrumenten. De fluit en de citer bijvoorbeeld. Als er zomaar wat op geblazen of getokkeld wordt, zal geen mens er enige melodie in horen.


Pero Jesús tojanë́yana: “¿Ndáyeca auatjanánënga s̈mojtsemna? y ¿ndáyeca ts̈ëngaftangbe ainaniñe chca s̈mojtsejuabná ca? 	 "Waarom zijn jullie zo van streek?" vroeg Hij. "Waarom twijfelen jullie eraan of Ik het werkelijk ben?


Bënga chca tmojtsobátmanëse, ndocna te nÿe bonamente quemochatobátmana, er Bëngbe Bëtsá s̈ojinÿanÿé ts̈a bëtscá cha s̈uababuánÿeshanama. Bëngbe Bëtsá chca tojama chë Uámana Espíritbeyeca, y cha endmëna nda Bëngbe Bëtsá tbojanichmó bëngbe ainaniñe chaotsemnama jtsemándayama. 	 Die hoop is geen valse hoop, omdat Hij ons hart gevuld heeft met Zijn liefde door de Heilige Geest, Die Hij ons heeft gegeven.


Jesús cabá yojtsóyebuambnantscuana, Judas, canÿe chë bnë́tsana uta uatsjendayënguents̈á, tojánashjango y cháftaca ba ents̈anga espadë́jangaca y ngarotbéngaca prontánënga. Chënga imojamna chë bachnangbe amë́ndayënga, ley abuátambayënga y judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá mándayëngbe ichmónënga. 	 Op dat moment kwam Judas eraan, samen met een bende mannen die door de Hoge Raad waren gestuurd. Zij hadden zwaarden en knuppels bij zich.


Romocama ents̈ángbioye impuesto atjanayë́ngnaca jenábayama tmojánabo. Chënga Juánbioye tmojantjá: —Buatëmbayá, ¿ndayá jamama s̈ojtsamna ca? 	 Er kwamen zelfs tolontvangers (berucht om hun afzetterij (A)) die zich wilden laten dopen. "Meester, hoe moeten wij nu leven?" vroegen zij.


Jesús mënts̈ánaca tojanacuntá: “Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna mo chë ts̈abe jenaycá, canÿe boyabása chabe jajañe yojáje. 	 Jezus vertelde nog een gelijkenis. "U kunt zich het Koninkrijk van de hemelen ook zo voorstellen. Een boer zaaide goed graan op zijn land.


er ndegombre cbë́yana, chë natsana sënjobuajënguents̈á ndocná ats̈be saná queochatsse ca.” 	 Want mijn huis moet vol worden. En die ik eerst had uitgenodigd, krijgen niets van alles wat ik had klaarstaan."


Pero canÿe ents̈á ndayá tojaments̈ana tojayana, bacna soye tojama ca chë ndayá tojasama o tojamama, as Bëngbe Bëtsánaca echanjayana cha ndoñe ts̈abá tonjama ca, er nts̈amo tojamcá ndoñe tonjama chë soye aíñe ts̈abá yomnama jtsos̈buáchiyëse; y ndayánaca chca ora tojtsamëse, chca jamana bacna soye jtsemnana. 	 Maar wie twijfelt of iets gegeten mag worden, moet het laten staan. Als u het dan toch eet, doet u verkeerd, omdat het tegen uw eigen overtuiging ingaat. Want alles wat niet uit overtuigd geloof gedaan wordt, is zonde!


Ndayá Bëngbe Bëtsá ats̈biama ts̈abá jtsejuabnayëse s̈ojats̈etama, nÿetsca ts̈ëngaftanga cbochjáuyana, ndocná cachabiama chaondëtsejuabná más uamaná yomna ca, nÿe ntsachets̈á jtsenójuabnayana ibomna nÿets̈á. Más ts̈abá, cada ona cachabiama ts̈abá chaotsenojuabná, y chca chaotsenojuabná nts̈amo chabe os̈buáchiyana yomncá, chca, chë Bëngbe Bëtsá tbojats̈etá os̈buáchiyana chabiama chaotsetrabájama. 	 Als Gods boodschapper zeg ik tegen ieder van u: Beoordeel uzelf eerlijk en denk niet te hoog van uzelf; bepaal uw eigen waarde naar de mate van het geloof dat u van God ontvangen hebt.


Chora Jesús más natsanoye tojána, tojanoshaments̈é y fshantsóntscoca yojotsejbéna, y mënts̈á Bëngbe Bëtsáftaca tbojanencuentá: “Ats̈be Taitá, jopódianëse moma ats̈e japadésama ndoñe chas̈ondë́tsemnama. Pero nts̈amo ats̈e stsebos̈cá ndoñe chaondë́tsemna, sinó nts̈amo aca cojtsebos̈cá ca.” 	 Hij ging een paar stappen verderop en knielde met Zijn gezicht op de grond en bad: "Vader! Als het mogelijk is, laat deze beker dan aan Mij voorbijgaan. Maar niet wat Ik wil moet gebeuren, maar wat U wilt."


Chorna, chë judiëngbe enefjuana yebnents̈ana tojë́ftsanbocna y canÿe boyabása, Ticio Justo ca uabainábioye tojtsanoñe. Cha Bëngbe Bëtsábioye ibojánadorana y chë enefjuana yebnents̈a juachaca inoyena. 	 Hij verliet de synagoge en ging naar het huis ernaast, waar Titius Justus woonde. Dit was een man die God vereerde, hoewel hij geen Jood was.


Y chents̈ana, y Bëngbe Bëtsá chca chaojábos̈enëse, ats̈e chayobená bëtscá oyejuayá ts̈ëngaftangbioca jashjanguana ts̈ëngaftanga jánÿama, y ts̈ëngaftangaftaca chaitsemna ora, bats̈á jóchnama chayobená. 	 Daarna zal ik blij bij u komen en, als God het goed vindt, wat kunnen uitrusten.


Pero chca sënjánayana ora, Bëngbe Utabná s̈onjaniyana: ‘Motsa; ats̈e bën luarëngoye, ndoñe judië́ngbioye cbochanjíchmua ca.’ ” 	 De Here zei: 'Ga nu! Ik zal u ver weg sturen, naar vreemde volken."


Chë uatsjendayá ya cachabe buatëmbayacá jtsemnama tojashjáchëse, ndayá más nanjátsbos̈e. Cachcá endmëna chë oservenáftaca, cachabe nduiñcá tojtsemnëse. Ats̈e sëndmëna mo canÿe yebnents̈a taitacá y ts̈ëngaftangna mo cach yebnents̈a basengcá. Ents̈anga jtsichámuana ats̈na Beelzebú o chë bacna bayëjëngbe amëndayá tsmëna ca. ¿Nts̈amo chënga ts̈ëngaftanga cmochtsëbobuatma ca?” —Jesús tojanë́yana. 	 Een leerling mag blij zijn als hij zo wordt als zijn leraar, en een knecht als hij wordt als zijn baas. Ze hebben Mij, als de leider, uitgescholden voor 'duivel'. Wat zullen zij dan wel van jullie zeggen?


Ats̈e sëndánrreparana ts̈ëngaftangbe diosënga s̈métsadorana luarënguenache y sënjínÿena canÿe altar y chents̈e mënts̈á iuábemana: “Chë Bëtsá nduabuatmabiama ca”. Y morna, chë Bëtsá chë nda ntsabuatmcá s̈madoránabiama, ats̈e cbontsabuayiyná. 	 Want terwijl ik hier rondliep en de beelden en altaren van uw goden bekeek, zag ik ook een altaar waarop stond: 'Voor de onbekende god'. U hebt Hem vereerd, zonder Hem te kennen. En nu kom ik u over Hem vertellen.


Y ts̈ëngaftangbiama Bëngbe Bëtsá lempe endë́tats̈ëmbo, y bueta stjënëjënga ts̈ëngaftangbe bests̈as̈iñe yomnámnaca. As ndoñe matauatjëngana; ts̈ëngaftanga ba jaja shlofts̈ëngbiama corente más s̈monduámana ca” —Jesús tojánayana. 	 Hij weet zelfs hoeveel haren je op je hoofd hebt! Wees dus nooit bang. Je bent Hem veel meer waard dan een hele zwerm mussen.


Ts̈ëngaftanga padecena soyënguiñe s̈mojachnëngo, ents̈anga bacna soyënga imojtsama causa, pero më́ntscoñama ndoñe cmontsamna jóbanama, Cristbe soyëngama enojuerzániñe; 	 Maar u hebt nog niet op leven en dood tegen de zonde gestreden.


Er Bëngbe Bëtsá tojama bënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, bënga chábeñe imos̈buachéyeca; mora tempcá ts̈abá Bëngbe Bëtsáftaca bënga montsatsmëna, Bëngbe Utabná Jesucrístbeyeca. 	 Omdat wij ons aan God hebben toevertrouwd, zijn wij rechtvaardig geworden. Wij hebben nu vrede met God dank zij onze Here Jezus Christus.


Ats̈e, quem luarents̈a soyëngama sënjoyebuambá y ts̈ëngaftanga áts̈beñe ndoñe ches̈matos̈buaché. Y as, ¿nts̈amo áts̈beñe s̈mochtsos̈buáchiye, celoca soyëngama cbojtsëtsëtsnase? 	 Als u niet eens gelooft wat Ik over gewone, aardse dingen zeg, hoe zult u dan geloven wat Ik over de hemelse dingen zeg?


er bënga mondmëna y ndoñe ínÿenga, chë ndegombre uinÿnanánana bomnënga, bënga Bëngbe Bëtsabe ents̈anguents̈ënga bétsemnama, bënga chë Uámana Espíritbe uajabuáchenanaca Bëngbe Bëtsá mondadoránama, bënga chë Cristo Jesúseftaca cánÿiñe mo canÿacá bétsemnama mondbétsoyejuama, y bënga chë nts̈amo ínÿenga monduamancá bëngbe cuerpiñe jamama tondayama yondoservénama mondbétsejuabnayama. 	 Want door dat snijden in uw lichaam maakt u het echt niet in orde met God. Waar het om gaat, is dat wij God door de Heilige Geest aanbidden. Dan zijn wij pas echt 'besneden'. Wij beroemen ons op wat Christus voor ons heeft gedaan.


Chë corente asentoye tboye tbontsantsats̈e, chents̈e tbontsanëtame, y chents̈e bës̈ás̈a tsengájas̈eca tonjaninÿnaná, ndotats̈ëmbcá jatëfjuama ndocná chaondobenama; y chca, chë dragón ndoñe chaondobená jabocnama ents̈anga jáingñama, chë uaranga uata candochnënguëntscuana; y chora, básefta tescama chë dragón mochanjë́tsboshjona. 	 Daarna gooide hij hem in de bodemloze put, sloot die af en verzegelde het slot. Dus kon de oude slang de volken in de komende duizend jaar niet verleiden. Na al die jaren moet hij voor een korte tijd vrijgelaten worden.


Jesús chca jacuéntama tojanpochocá ora, mënts̈á tojánayana: “Chë fiestama ófjanënga banga montsemna, pero chë bocacánënga choca jtsemnama nÿe báseftanga. Er Bëngbe Bëtsá banga jáchembuana chabe amë́ndayoye jamashënguama, pero nÿe báseftanga choca mochántsemna ca.” 	 Velen zijn geroepen, maar weinigen zijn uitgekozen."


Jesús mënts̈ánaca chabe uatsjéndayënga tojanacuntá: “Inamna canÿe bomna ents̈á, y cha ibnabomna canÿe uajabuachaná chabe soyënga chaotsinÿenama; y chë nduiño imojuenaye chë uajabuachaná chabe soyë́ngaca ndoñe ts̈abá yontsamama. 	 Jezus vertelde Zijn discipelen nog een gelijkenis. "Een rijke man had een beheerder in dienst die op zekere dag van verduistering werd beschuldigd.


“Ats̈e cabá ba soyënga së́ntsebomna ts̈ëngaftanga jáuyanama. Masque chcasna, mora ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátobena chë soyëngama josértana. 	 Ik zou u nog zoveel moeten zeggen, maar dat zou nu te zwaar zijn.


Y chë tbojanofja ents̈ábioynaca Jesús mënts̈á tbojaniyana: “Fiesta chacojama o sananga chacojtsebomna ora, ndoñe cattsëbuájajana acbe amiguënga, cats̈átanga, ni pamíllanga, ni acbe juachañe oyenënga bomnënga; er chë́ngnaca, fiesta chamojtsebomna ora, aca cmochantë́tofja, y chca ya acbe uacanana soye cochántsebomna. 	 Jezus zei tegen Zijn gastheer: "Wanneer u mensen uitnodigt bij u thuis te komen eten, vraag dan niet uw vrienden, broers, familieleden of rijke buren. Want die kunnen u op hun beurt ook weer uitnodigen.


Chents̈ana inÿe ángel sënjáninÿe, celocana enjétsastjajuana, puerte obenana bomná, y chabe buashinÿinÿanánaca nÿets quem luariñe entsanbinÿna. 	 Daarna zag ik een andere engel uit de hemel naar beneden komen. Hij had grote macht en de aarde werd door zijn glans verlicht.


Jesús tojánbocna chabe cruz tants̈ajónana y tmojanánatse canÿe luaroye, “Obanabe Bests̈ashe ca” uabáinoye (hebreo biyañe Gólgota ca inauabaina). 	 Zij namen Jezus mee en brachten Hem naar een plaats buiten de stad. Die plaats heette 'de Schedelplaats' of in het Hebreeuws 'Golgotha'. Jezus droeg Zelf Zijn kruis.


Ats̈e Pablo, Bëngbe Bëtsabe oservená sëndmëna y Jesucristbe ichmoná ents̈anga jábuayenama, chë Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga chamotsemnama tojábacacanga, Jesucrístbeñe chamotsos̈buáchema y chë ndegombre soyëngama chamotsetats̈ëmbuama; chë soyënga endmëna nts̈amo bënga, Bëngbe Bëtsabe básenga bétsemnama, mondoyena jtsamëse. 	 Van: Paulus. Aan: Titus, mijn kind in het geloof. Ik ben een dienaar van God en een apostel van Jezus Christus. God heeft mij er op uitgestuurd om het geloof te brengen aan de mensen die door Hem zijn uitgekozen en om hun de waarheid over God te laten kennen.


Nts̈amo mora chanjayancá, ts̈ëngaftanga ndoñe judiëngbiama entsemna. Bëngbe Bëtsá s̈ojichmó chabe soyëngama chë ndoñe judiënga jábuayenama; ats̈e sëntsejuabná puerte uámana trabajo stsebomna ca. 	 Ja, ik heb het tegen u, die geen Joden zijn. U weet dat God mij met een bijzondere opdracht naar de andere volken heeft gestuurd. En ik vind dat geweldig!


Yojamna canÿe utamená jëtsboshjonana, nts̈amo Bashco fiesta ora jamana imojanamancá. 	 Maar de mensen begonnen allemaal luidkeels te schreeuwen: "Hij moet dood!


Y puerte oyejuayënga Bëngbe Taitá s̈mochántsatschuanaye, nda iuama bënga chamotsobena nts̈amo cha chabe ents̈anga jats̈atayama tojas̈ebuachenacá jtsebomnama. Ts̈ëngaftanga s̈mochanjóyëngacñe nts̈amo cmojtsëtocancá celoca, chë corente buashinÿinÿana luarents̈e. 	 en wij danken Hem dat Hij u in staat stelt om te delen in de heerlijke erfenis, die toebehoort aan Zijn volk dat in het licht leeft.


Pero chë judiënga ndos̈buáchiyënga chca tmojáninÿe ora, puerte envidia imojtsebomna. Asna, chënga tmojánachembo banga, tondaye amënga y bacna ents̈anga, y chënga tmojanenutaná jamama nÿetsca chë pueblents̈a ents̈anga chamotsenbouénanama; y canÿe ents̈á, Jasón ca uabainabe yebna chënga tmojtsanabuache, Pablo y Silas jtsanguanguama, chents̈ana jesëbuacnama y ents̈angbe cucuats̈iñe jabáshejuanama. 	 Maar de Joodse leiders werden jaloers. Zij haalden een paar leeglopers van de markt, die wel voor een relletje te vinden waren en brachten met hun hulp veel volk op de been. Het duurde niet lang of de hele stad was in rep en roer. Zij gingen naar het huis van Jason om Paulus en Silas te halen en aan de opgezweepte menigte over te leveren.


“Ndoñe s̈mattsejuabnaye, nts̈amo Moisesbe leyiñe iuayancá y chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojanayancá jabétsepochocama ats̈e tijabo ca. Ats̈e ndoñe chiyátabo chë soyënga jabétsepochocama, sinó jabábuayenama ndayá chë soyënga ndegombre bétsayanama. 	 Denk niet dat Ik ben gekomen om de wetten van Mozes en de woorden van de profeten opzij te schuiven. Ik ben juist gekomen om er de volle betekenis aan te geven.


“Taita, ats̈biama chënga s̈conjínÿinÿiye. Ats̈e mënts̈á së́ntsebos̈e: chë ats̈e chántsemnoca, chë́ngnaca chamotsemna, y chents̈e, chë s̈conjats̈etá obenana y uámanana chënga chámuinÿe. Quem luare cabá ndoñe quenjatsmëna orscana, s̈conjánbobonshana; chíyeca, cachora tconjaninÿanÿé ats̈e corente bëtsá y obená bétsemnama. 	 Vader, U hebt hen aan Mij gegeven. Ik wil dat zij bij Mij zullen zijn om mijn schitterende majesteit te zien. U hebt Mij die majesteit gegeven, omdat U al van Mij hield voor het ontstaan van de wereld.


Y Jesús tbojaniyana: —Pedro, ats̈e cbëyana, cam ibeta bínÿanoye, ngallo cabá ndëcánta ora, aca unga soye cochanjayana ndoñe s̈conduabuatma ca. 	 Maar Jezus antwoordde: "Ik wil je één ding zeggen, Petrus: Voordat de haan kraait, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent."


Chë paloma enëngna Jesús tojanë́yana: —¡Quem soyënga lempe muents̈ana matábocana! ¡Ndoñe matsbuamnana ni mátenana ats̈be Bëtsabe yebnents̈e, mo cánÿents̈e jiyama luarents̈e cuaftsemncá ca! 	 Tegen de duivenverkopers zei Hij: "Eruit! Het huis van mijn Vader is geen markt!"


Chora Jesús tbojanjuá: —Ats̈e së́ntsama soye mora ndoñe quecmátësertana; pero más chcoye aíñe cmochanjosérta ca. 	 Jezus antwoordde: "Nu begrijp je nog niet waarom Ik dit doe, maar dat komt later wel."


Nÿets tempo Bëngbe Utabná sëndëservena y cach ats̈e uamaná ndoñe quetsatenobiamná. Corente shëchbuiye tijëftsoperdé y ba soyënguiñe tijasufrí, chë judiënga ats̈e jóbama mondbos̈e causa. 	 de Here in alle nederigheid heb gediend. Door de aanslagen van de Joden had ik het zwaar te verduren en dat heeft mij veel tranen gekost.


Er Jerusalenoca bacna tenga echanjóshjango; chora uayayënga chents̈a shëconánëjana canÿe tapiës̈e mochantsepórma, mochantsejétja y nÿetsca juachoicana mochanjonts̈é ts̈ëngaftanga jtsatsejana, 	 Nu is het te laat. Straks zullen uw vijanden u belegeren, u omsingelen en van alle kanten tegen u opdringen.


Er chë ndbomnëjémëngna nÿets tempo ts̈ëngaftangbeñe mochanjë́ftsemna, pero ats̈e ts̈ëngaftangaftaca ndoñe nÿets tempo quicháisemna. 	 Arme mensen zijn er altijd, maar Ik ben niet lang meer hier. Zij heeft deze zalfolie over mijn lichaam uitgegoten, als voorbereiding op mijn begrafenis.


Y chë judiënga chents̈e imojétsemnëngna imojtsanichamo aíñe chca tojanopasá y lempe ndegombre yojtsemna ca. 	 De andere Joden vielen Tertullus bij en zeiden dat hij gelijk had.


Pero Bëngbe Bëtsá, quem luarents̈e ndoñe ts̈a osertánënga tojanabacacá, chca, cha jamama chë quem luarents̈a soyëngama ts̈a osertánënga chamotsëuatjama; y cha, quem luarents̈e ndobenënga tojanabacacá, chca, chë obenana bomnënga chamotsëuatjama. 	 Wie op een onwaardige manier van het brood eet en uit de beker van de Here drinkt, zondigt daarmee tegen het lichaam en het bloed van de Here.


aca cmonjamna ats̈be crocénana bancoca jetsobuájuana y ats̈e matijtabo ora, ats̈be crocénana matijtóyëngacñe y chë chents̈ana tojoboté crocénanënaca ca.’ 	 Je had het geld in ieder geval op de bank kunnen zetten.


Y Jesús tojanë́jua: —Nts̈amo s̈montsotjanañama, tsëndata ndoñe ques̈nátstats̈ëmbo ca. Nts̈amo ats̈e chjasufriacá, ¿tsëndátnaca cachcá jasúfriama tas̈atjobenaye ca? Y chata tbojanjuá: —Aíñe, fchanjobenaye ca. 	 Jezus zei: "U weet niet wat u vraagt." Hij keek Jakobus en Johannes aan en vroeg hun: "Kunnen jullie uit de beker drinken waaruit Ik zal drinken?" "Ja", antwoordden zij.


Chë natsana Ainá enjamna mo canÿe leoncá, chë inÿe Ainá mo canÿe toros̈cá, chë inÿe Ainá enjánbomna mo canÿe ents̈abe jubiacá, y chë inÿe Ainá mo canÿe águila tojtsongüefjnacá. 	 Het eerste van die wezens leek op een leeuw, het tweede op een jonge stier, het derde had een mensengezicht en het vierde leek op een vliegende arend.


Chora, chënguents̈ana bnë́tsana útata tojanëbuáyana, chamotsetjëmbambnama, y Bëngbe Bëtsabe soyëngama ents̈anga chámabuayenama; 	 Samen trokken ze de bergen in. Hij wees er twaalf aan als Zijn vaste discipelen. Die zou Hij erop uitsturen om de mensen Gods plan bekend te maken.


Ndocná ats̈be vida ques̈ochatsbojuána, pero chënga sëndababuanÿeshánayeca sempre sëndétseprontana jóbanama, cach ats̈e chca së́ndbos̈eyeca. Derecho sëndëtsóbomñe chëngbiama jóbanama, y chora jtayenama. Chca endmëna nts̈amo ats̈be Taitá s̈onjamandacá ca” —Jesús tojánayana. 	 Niemand berooft Mij van het leven; Ik geef het uit eigen vrije wil. Want Ik kan en mag mijn leven geven en het terugnemen. Ik doe dat omdat mijn Vader dat heeft gezegd."


Bejayoicana yojtashë́bëbocna orna, tojáninÿe celoca atëfjniñe, y chë Uámana Espíritu chábioye mo palomatemcá yojtsastjajuana. 	 Direct toen Hij uit het water kwam, zag Jezus dat de hemel openscheurde en de Heilige Geest als een duif op Hem neerstreek.


Muents̈a ents̈anga ainánaca josértama ndoñe quemátsbos̈e causa, chënga nduauenanënga montsemna y nduabinÿnë́ngnaca; chënga bomínÿeca ndoñe chamondobená jinÿama, ni chëngbe matscuas̈eca jouenama, ni chëngbe ainánaca josértama ndoñe chamondobená, chca, ats̈be benache ndoñe chamondishachama, ats̈e ndoñe ntjátsebacama ca.’ ” 	 Jullie kijken wel, maar zien het niet. Dit volk is onverschillig geworden. Zij hebben hun oren dichtgestopt en hun ogen gesloten. Zij willen niet horen en zij willen niet zien; zij sluiten zich af en weigeren zich tot Mij te keren.


Chca tojánayana, er Pilato yojtsetáts̈ëmbo, chë bachnangbe amë́ndayëngna envidia causa Jesús chabe cucuats̈iñe tmojánboshjonama. 	 De leidende priesters hadden Jezus laten arresteren omdat zij jaloers op Hem waren.


As Pilato, ents̈ángaftaca ts̈abá joquédama yojtsebós̈eyecna, Barrabás tbojtanboshjona. Yojámëndaye soldadënga jabuache Jesús chamotsets̈enama; y chents̈ana soldadëngbe cucuats̈iñe tbojánboshjona, chamocrucificama. 	 Pilatus besloot de mensen hun zin te geven en liet Barabbas vrij. Hij gaf de soldaten bevel Jezus te geselen en weg te brengen om aan het kruis opgehangen te worden.


“Ts̈ëngaftanga s̈montsonÿá mora bënga Jerusalenoye montsajnama. Chocna chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá, chë bachnangbe amë́ndayënga y ley abuátambayëngbe cucuats̈iñe mochanjáboshjona, y chënga mochanjayana jóbanama cha ibojtsemna ca, 	 "Ik zal in handen van de leidende priesters en de godsdienstleraars vallen.


Jesús inÿe ba soyënga tonjë́ftsema; ts̈a bëtscá soyënga endmëna, nderado lempe cada canÿe soye tcojuábema y librës̈angá tcojuapormá, ats̈e sëntsejuabná, nÿetsca chës̈angá quem luarents̈e ndoñe nanjuába. 	 Jezus heeft trouwens nog veel meer gedaan. Maar als dat allemaal opgeschreven werd, zou de wereld misschien wel te klein zijn voor al die boeken.


Bëngbe Utabná, ¿nda nanjájuaboye aca nÿetscangbiama ndoñe más bëtsá condmëna ca, o ndoñe cmantsatschuanaye? Nÿe aca uamaná condmëna; nÿetsca mándayëngbents̈a ents̈anga ácbioye mochanjabo, ácbents̈e mochanjoshaments̈iye aca jadórama, er nts̈amo tcojamcá lempe ents̈ángbioye mora tcojinÿanÿé, y lempe nts̈amo aca tcojamcá ts̈abá jtsemnana ca —monjétsecantaye. 	 Here, wie zou geen ontzag voor U hebben? Wie zou U niet eren om wie U bent? U alleen bent heilig. Alle volken zullen komen en U aanbidden, omdat nu duidelijk is geworden dat U recht doet."


Ts̈ëngaftanga ya bayté Jesucristbe soyëngama s̈motáts̈ëmboyeca, ts̈ëngaftanga cmontsamna ya jtsobenana ínÿengbioye chë soyënga jtsabuátambayana; pero ts̈ëngaftanga cmontsëjaboto ndánaca Bëngbe Bëtsabe soyëngama cachiñe chacmëtëtabuayená, chë jtsos̈buáchiyama s̈mojonts̈é ora natsana jshauatsjínÿana soyëngama. Y chca, ts̈ëngaftanga s̈mojobiama mo s̈es̈onatemëngcá, jtsëjabótana léts̈iye jofs̈iyana y ndoñe jobenayana jasana chë jabmuánama ndoñe paselo tontsemna soyënga. 	 Nu u al een hele tijd christen bent, zou u eigenlijk anderen moeten onderwijzen. Maar u bent helaas zover teruggevallen dat de eerste beginselen van het christen-zijn u weer moeten worden bijgebracht. U bent net babies die geen vast voedsel kunnen verdragen en daarom nog melk moeten drinken.


Bashco fiestama, chë Bëngbe Bëtsá jadórama Jerusalenoye tmojánangbeñe, básefta griego ents̈ángnaca imojtsemna. 	 Enkele Grieken die naar het Paasfeest waren gekomen om God te aanbidden,


Chcasna, chë jajañe bojanÿábioye cha ibojauyana: ‘Mouena, ya unga uata tsabó quem higo betiyoye jaborrepárama, nderado nantseshájonama, pero ndocna te tondaye chiyátinÿena; chíyeca, motsetëts̈e. ¿Ndayama quem jajañe yochjátsjena ca?’ 	 Tenslotte zei hij tegen zijn tuinman: 'Hak die boom om. Ik wacht nu al drie jaar en heb nog steeds geen vijg gezien. Ik heb er genoeg van. Die boom neemt alleen maar plaats in. Wij kunnen die grond beter voor iets anders gebruiken.'


Chë bachnangbe amë́ndayënga, chë bëtsëjemëngcá amë́ndayënga y ínÿenga judiëngbe amë́ndayënga imojtsenguaye ndánaca masque uayátsenaye soye Jesusbe contra cháuayanama, as chënga jobenayama cha chaóbana ca jayanama, 	 De leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad zochten getuigen om Jezus ter dood te kunnen veroordelen. Maar zij vonden alleen mensen die een vals getuigenis wilden afleggen.


Básenga tondaye ibonjánabamna, Isabel s̈es̈ona jtsebomnama ndobena causa, y chatna ya bëtsanánata ibojtsemna. 	 Zij hadden geen kinderen, omdat Elizabeth onvruchtbaar was. Op het moment dat dit verhaal begint, waren zij allebei al erg oud.


Jesús chë soyënga tojánayanents̈ana, celoye tojanontjes̈é y Bëngbe Bëtsábioye tbojaniyana: “Taita, ats̈be te ya tocjobuache. Minÿanÿé, ats̈e acbe Uaquiñá, corente bëtsá y obená bétsemnama. As, ats̈e acbe Uaquiñá, aca corente bëtsá y obená comnama chainÿanÿema. 	 Nadat Jezus dit gezegd had, keek Hij omhoog naar de hemel en zei: "Vader, het is zover. Laat zien hoe groot en machtig Uw Zoon is, dan kan Hij laten zien hoe groot en machtig U bent.


Y chë́ngaftaca canÿe tsbuanácha tmojanichmó, y chiñe mënts̈á yojétsayana: Bënga chë Jesucristbe ichmónënga y chë bëtsëjemëngcá mándayënga, cach ts̈ëngaftangcá Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, fsë́ntsebos̈e Bëngbe Bëtsá salúdoca chacmotsábouamna, ts̈ëngaftanga chë ndoñe judiënga, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, Antioquía puebloca y Siria y Cilicia luarëngoca oyenënga. 	 Zij kregen een brief mee, waarin stond: "Beste broeders in Antiochië, Syrië en Cilicië.


Cha jtsemnana nÿe crocenánama trabajayá; chabiama nÿe chë uacanánana más uámana soye jtsemnana, y chë oveshëngbiama tondayana ntsents̈amnana; chíyeca cha jtsachana. 	 Zo'n herdersknecht denkt alleen aan zichzelf. Het interesseert hem niet wat er met de schapen gebeurt.


Ndoñe obëjema cattsemna; ndegombre cbochanjinÿinÿiye nderado nda Jesucrístbeñe tojtsos̈buaché, pero tondaye tontsama chca chaotsinÿnama, chabe os̈buáchiyana tondayama ntsoservénana. 	 Dwazen! Wanneer zult u eens leren dat 'geloven' geen zin heeft als u niet tegelijk ook dcet wat God van u vraagt? Geloof dat niet met daden samengaat, is geen echt geloof.


Er bënga mondë́tats̈ëmbo, lempe nts̈amo leyiñe iuabemancá, chë leyë́ngaca mandánënga imoyenëngbiama yomnama. Chcasna, chë ley endmëna, Bëngbe Bëtsabe delante ndocná chaondobená jayanama, cha ndoñe ts̈abá tonjama, chama ndoñe yonjátats̈ëmbo causa ca; y endmëna jinÿanÿiyama, nts̈amo tmojamcá ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama Bëngbe Bëtsá nÿetscangbiama yochjayana ora, nÿetscanga yojtsamna chabe delante jayanama, ndáyeca nts̈amo ts̈abá yomncá ndoñe tmonjama ca. 	 Het is duidelijk dat deze woorden in het bijzonder gelden voor de Joden, die Gods wet hebben. Zo wordt iedereen de mond gesnoerd en gaat niemand vrijuit. De hele wereld moet schuld bekennen voor God.


Chca tmojáninÿe ora, báseftanga chents̈e imojtsemnënga tmojanotjayaná y mënts̈á imojtsenatsëtsnaye: —¿Ndáyeca nÿe bonamente chë soye yojtsemna ca? 	 Sommige van Zijn tafelgenoten ergerden zich hieraan en mopperden: "Wat een verspilling!


Chents̈ana, Jesús chabe uatsjéndayënga ínÿoye tojanënatse, Betania pueblo béconana. Y chabe buacuats̈ënga játsbanase, Bëngbe Bëtsá tbojanimpadá chë uatsjéndayënga ts̈abe bendicionënga chamóyëngacñama. 	 Toen nam Jezus hen mee naar Bethanië. Hij hief Zijn handen op en zegende hen.


Pero chë uabóchena cats̈atna corente ibojtsetna y ndoñe yontsebos̈e tsoye jtamashënguana. As cach befta yojábocna chë cats̈átbioye jaimpádama chauatamashënguama. 	 De oudste broer werd kwaad en wilde niet naar binnen gaan. Zijn vader kwam naar buiten en probeerde hem mee te krijgen.


Nderado nda ndayánaca chacmojáuyanëse, s̈ochjauyana: ‘Bëngbe Utabná bontsájaboto y chents̈ana camuents̈e echanjabáisabashejuana ca.’ ” 	 Als iemand vraagt waarom jullie dat doen, zeg dan: 'De Here heeft ze nodig en zal ze zo vlug mogelijk laten terugbrengen."


Pedro tbojaniyana: —¿Ndáyeca tsëndata s̈ojenoyeuná Bëngbe Utabnabe Espíritu jabuambayama, y cabá castigo jtsebomnama ndoñe s̈ontsobatmana ca? Acbe boyá jauátbontsama tmonjuambënga muents̈e bës̈oca montsemna y mora ácnaca cmochanjuamba ca. 	 "Waarom wilden jullie de Geest van de Here bedriegen? De mannen die u daar hoort aankomen, hebben zojuist uw man begraven. Zij zullen ook u dood naar buiten dragen."


Chë ndoñe judiënga chca tmojanuena ora, puerte imojtsóyejuaye y tmojanonts̈é mënts̈á ichámuana: “Bëngbe Utabnabe palabra ts̈abá bëngbiama entsemna ca.” Y chora, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama Bëngbe Bëtsá tempo tojánabacacanga, tmojanonts̈é Jesúsbeñe jtsos̈buáchiyana. 	 Toen de niet-Joodse mensen in de stad dat hoorden, waren zij blij verrast. Zij vonden het heel fijn dat Paulus hun over de Here vertelde. En allen die bestemd waren voor het eeuwige leven, geloofden wat hij zei.


Ndayá Bëngbe Bëtsá tempo angelë́ngaca ents̈anga tojanamëndacá, canÿe ndegombre soye endmëna, y ents̈anga entsamna chca jtsobedecénana; y chë bacna soye tmojanmënga y nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanmandacá ndoñe tmonjanmënga castigo tojanats̈atá, chca tmojanma causa; y chca, 	 Boodschappen van engelen zijn altijd waar gebleken. Wie die niet gehoorzaamde, werd gestraft.


Chíyeca, chë mora nÿe ts̈ëngaftangbiama s̈mojtsichamo soyënga, chë ents̈angbiama mo ibetiñcá cuaftsemna soyënga, ents̈anga chama botamana mochanjátats̈ëmbona. Y chë iytëcana s̈mojtsichamo soyënga, nÿetsca ents̈ángbioye mochántsabuayiynaye, mo nda canÿe yebnents̈a tsbanánocana noticiënga tojtsayebuachcá ca” —cha tojanë́yana. 	 Alles wat in het donker gezegd is, zal in het licht gehoord worden. Wat stiekem gefluisterd is, zal van de daken rondgebazuind worden.


Mora ácbioye sëntsatichamná, y ats̈e sempre chabiama sëndbétsenojuabnaye y së́ndbobonshana. 	 Ik stuur hem naar u terug. Ik wil dat u weet dat hij mij heel na aan het hart ligt.


Chora chabe uatsjéndayënga tmojaniyana: —Chca chë boyá y shémaftaca tojtsemnësna, ndoñe ts̈abá yontsemna jobouamayana ca. 	 Jezus' discipelen zeiden: "Als het zc is, kan men beter niet trouwen."


Y chca tojanë́yana ora, chabe cucuats̈ënga y costillaca tojaninÿanÿé. Chora chë uatsjéndayënga oyejuayënga imojtsemna, chëngbe Utabná tmojáninÿama. 	 Zij zagen Zijn handen en Zijn zijde. Wat waren zij blij dat ze de Here zagen.


Ni quem luarama, er Bëngbe Bëtsabiama mo ts̈enëtemcá endmëna, chiñe chabe shecuats̈ënga jacjayama; ni Jerusalenama, er chë pueblo endmëna Bëngbe Bëtsá chë Bëts Reybe bëts pueblo. 	 Of: 'Ik zweer bij de aarde', want de aarde is Gods voetenbank. Of: 'Ik zweer bij Jeruzalem', want dat is de stad van de grote koning.


As chë mandayá ibojojuá: ‘¡Bacna oservená y oyënjayá! Chë ndayents̈e ndoñe tijajé chents̈e saná jocñana y chë ndoñe tijujquëshe luarents̈e jobuátbanana ats̈e tsuamanama icojátats̈ëmbëse, 	 De heer antwoordde: 'Je bent een slechte, luie knecht. Je wist dus dat ik je je verdienste zou afnemen.


Jesús tojesanontjes̈é y tojánanÿe chata imojétsëstonama. As, tojanatjá: —¿Ndayá s̈ojtsenguá ca? Y chata tbojaniyana: —¿Rabí, ndayents̈e icoyena ca? (Rabí endayana “Buatëmbayá ca”.) 	 Jezus merkte dat zij Hem volgden. Hij keerde Zich om en vroeg: "Wat willen jullie?"


Pero básefta judiënga tsáshenañe bacna bayëjënga ents̈ángbents̈ana imojtanëbuacana. Chë judiënga imojtsebos̈e chë bayëjënga jtëbuacnana, Bëngbe Utabná Jesús jóts̈ëmbonëse. As, chë bacna bayëjë́ngbioye mënts̈á imojtsë́tsëtsnaye: “Bëngbe Utabná Jesús, Pablo bondbetsebayaná jóts̈ëmbonëse y chabe obenánaca cbontsamë́nda muabents̈ana chas̈muaisebocnama ca.” 	 Enkele rondreizende Joodse geestenbezweerders probeerden mensen van boze geesten te bevrijden door ook de naam van de Here Jezus te gebruiken. Zij hadden daarvoor deze spreuk: "Ik bezweer u bij de Jezus over wie Paulus spreekt."


Pero ts̈ëngaftangbeñe ndoñe chca chaondë́tsemna; chamna, ts̈ëngaftangbeñe chë más uamaná mo chë más basacá chaóbema, y chë mandayá mo chë oservenacá. 	 Maar onder jullie mag dat niet zo zijn.


“Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna mo nts̈amo canÿe boyabásaftaca tojanopasacá. Cha ibojtsemna inÿe luaroye jtsoñama; as chabe oservénënga yojáchembo y yojaimpádaye chabe crocénana chamotsinÿenama. 	 Het Koninkrijk van de hemelen is als iemand die naar het buitenland ging en zijn geld toevertrouwde aan zijn knechten.


Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo aca sempre s̈condbétseyeunanama; ats̈e chca tcbonjauyana, muents̈e montsemna ents̈angbe ts̈abiama, chca, aca ats̈e s̈cojichmoma, chënga chamotsos̈buáchema ca.” 	 Ik weet dat U Mij altijd hoort, maar Ik wil graag dat de mensen hier zullen geloven dat U Mij gestuurd hebt. Daarom zeg Ik dit."


“Ats̈e ndoñe matijabo y chënga ndoñe matijáuyanëse, ndegombre ndoñe bacna soye mattsebomna. Pero mora, chëngbe bacna soyëngama chënga ndoñe quemátobena jayanana, ‘¡Chca fsënjama ntsetats̈ëmbcá ca!’ 	 Als Ik niet gekomen was en tot hen gesproken had, zouden ze niet schuldig zijn. Maar nu hebben zij geen verontschuldiging voor de zonden die zij doen.


Chë Uámana Espíritu ts̈ëngaftangbe ainaniñe chas̈mojóyëngacñe ora, ts̈ëngaftanga s̈mochántsetats̈ëmbo, ats̈e ats̈be Taitábeñe nÿe canÿacá tsmënama; cachcá, ts̈ëngaftanga s̈mochántsetats̈ëmbo, ts̈ëngaftanga áts̈eftaca cachcá nÿe canÿacá s̈momnama y áts̈naca ts̈ëngaftangaftaca. 	 Op die dag zult u begrijpen dat Ik in mijn Vader ben, dat u in Mij bent en Ik in u.


Mora, cabá ndoñe chca tonjopasá ora, lempe chë soyënga së́ntsichamo. As, chca chaojopasá ora, áts̈beñe s̈mochantsos̈buáchiye, y as s̈mochántsetats̈ëmbo ats̈e tsmëna chë nda sëndmëná. 	 Ik vertel het nu alvast. Als het dan gebeurt, zullen jullie geloven dat Ik ben die Ik ben.


pero chëngbe cucuats̈iñe chë ents̈ë́jua jesáboshjonëse, chë bobontsna enas̈á yojtsachá. 	 De mannen grepen hem, maar hij rukte zich los, liet het kleed achter en vluchtte naakt weg.


“Pero cabá ndoñe chca chaondochnëngo ora, ts̈ëngaftanga cmochanjíshëche y chas̈mosufrima mochántsama; bënga judiëngbe enefjuana yebnëngoye cmochanjunatse játsets̈enama y cárceloynaca cmochanjáutame, y reyënga y mandadëngbióynaca cmochanjunatse, ats̈be ústonënga bétsemna causa. 	 Maar er zal eerst een tijd van bijzonder zware vervolging komen. Jullie zullen naar de synagogen en gevangenissen worden gesleurd. Jullie zullen voor koningen en andere hoge autoriteiten moeten verschijnen, terwille van mijn naam.


Ts̈ëngaftanga ndoñe chë oyebuambnayënga ques̈mochátsmëna, sinó chë ts̈ëngaftangbe Taitá, Bëngbe Bëtsabe Espíritu, ts̈ëngaftangbiajana echantsóyebuambnaye. 	 Dan zijn jullie het niet die spreken. Dan is het de Geest van je hemelse Vader die door je spreekt.


Chca, bayté tonjanochnëngo y chora chë bejaycá jama puerte resjo enjétsemna, er ya chë judiënga bayënga jobáyama te tonjanochnëngo, Bëngbe Bëtsá chëngbe bacna soyëngama cháuaperdonama, y chora chë uaftena tempo joshjanguama ya enjétsobeco. 	 Wij hadden veel tijd verloren en door de komende herfststormen werd het varen op zee nu wel erg gevaarlijk. Daarom waarschuwde Paulus de bemanning en de soldaten.


Chóracna, Jesús ya unga soyama chabe uatsjéndayënga yojtsanebëbuacana, obanënguents̈ana tojtanayenents̈ana. 	 Na Zijn terugkeer uit de dood was dit de derde keer dat Jezus bij Zijn discipelen kwam.


María canÿe s̈es̈ona bochántsebomna y cha Jesús ca cochjuabaye. Chca echantsabaina er cha chabe ents̈anga chëngbe bacna soyënguents̈ana echanjátsebacaye ca” —chë ángel tbojaniyana. 	 Zij is in verwachting door de Heilige Geest. Zij zal een zoon krijgen, die u Jezus moet noemen. Dat betekent 'God redt'.


Jesucrístbenga imomnënga tmojama, chënga chë nÿe ents̈angbe juabnë́ngaca mandánënga ndoñe ntsemnama; ya ndoñe más, chë nÿe cachënga ts̈abá jtsomñama bacna juabnë́ngaca mandánënga quemátsmëna, y chë nÿe cachëngbiama soyënga jamama bëtscá juabnë́ngaca cach ndoñe. 	 Wie bij Jezus Christus hoort, heeft met zijn oude natuur en begeerten afgerekend; die zijn aan het kruis geslagen.


Y chora ents̈anga mochanjinÿe, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá jants̈etëshiñe echántsaboye, puerte obenánaca y corente buashinÿinÿaniñe. 	 En dan, dan zullen zij Mij zien komen in een wolk, met macht en schitterende majesteit.


Y tojanopasá, ibojtsencuéntaye y ibojtsenatsëtsnayëntscuana, cach Jesús tojanobeconá y chátaftaca cánÿiñe yojtsaye; 	 Terwijl ze zo liepen te praten, haalde iemand hen in en liep met hen mee.


“Ndegombre cbë́yana: Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsáftaca chas̈mojtsencuénta ora, chas̈mojayana canÿe soye ndoñe chaondë́tsemna ca, Bëngbe Bëtsá cachcá echanjayana. Y cháftaca chas̈mojtsencuénta ora, chas̈mojayana canÿe soye aíñe chaotsemna ca, Bëngbe Bëtsá echanjayana aíñe chca chaotsemna ca. 	 Want dit zeg Ik u: Alles wat u op aarde bindt, zal in de hemel gebonden zijn. En alles wat u op aarde losmaakt, zal in de hemel losgemaakt zijn.


Chca chënga montsama, nts̈amo chëngbe leyënguiñe enduabemancá cachcá chaopasama. Chiñe mënts̈á endayana: ‘Nÿe tondayama chënga s̈monjanáboyënja ca.’ 	 Daardoor wordt werkelijkheid wat in hun wet staat: "Zij hebben mij zonder reden gehaat.' (A)


“Básefta uatama inÿe luarënguenache ats̈e sëndánana; ndoñe bayté quenátsmëna cach ats̈be luaroye sëntashjango, chents̈a ndbomnëjémënga jujabuáchama ndayánaca jats̈atayama y bayënga jobáyama, Bëngbe Bëtsá jëtschuayama. 	 Na jaren in het buitenland te zijn geweest, kwam ik in mijn land terug met geld voor de armen van mijn volk en offers voor God.


Pátara pueblents̈e canÿe barquë́sha fsënjáninÿena, Fenicioye enjétsaye; asna, chë́shañe fsënjanenojayé y chents̈ana fsënjë́ftsanbocna. 	 Daar vonden wij een schip dat naar de Syrische provincie Fenicië zou oversteken; wij gingen aan boord


Uta jtanata benache juachañe ibnatbemana. Jesús chëjana yojtsachnëjuanama chata tbojanuena ora, tbojanonts̈é uayebuáchana: —¡Utabná, Davídbents̈ana Ents̈á, s̈motsalastemá ca! 	 Langs de weg zaten twee blinde mannen. Zodra zij hoorden dat Jezus voorbijging, begonnen zij te roepen: "Here! Zoon van David! Heb medelijden met ons!"


Chë bomná ibojojuá: ‘Ndoñe, Taita Abraham; nderado obanënguents̈ana canÿa chë́ngbioye tojase, aíñe chë ts̈abe benache muantishache ca.’ 	 Maar de rijke man bleef aanhouden. 'Nee, vader Abraham. Die lezen ze toch niet. Maar als iemand uit de dood terugkomt en hen waarschuwt, zullen ze hun leven zeker beteren.'


Chcasna, chë́ngnaca Bëngbe Bëtsá chë Uámana Espíritu tonjats̈atá, nts̈amo bënga, chë Utabná Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, s̈onjanats̈atacá. Y chca, ats̈e ndoñe quetsátsmëna canÿe ts̈a uamaná, Bëngbe Bëtsá jauyanama nts̈amo cha yobos̈cá ndoñe chaondë́tsemna ca.” 	 Als God hun dezelfde gave heeft gegeven als ons, die al in de Here Jezus Christus geloofden, wie ben ik dan dat ik God zou kunnen tegenhouden?"


Chíyeca ats̈e más së́ntsebos̈e cha pronto jíchmuana, as ts̈ëngaftanga cha chas̈mojtinÿe ora, puerte oyejuayënga chas̈motsemnama, y ats̈e ndoñe yapa chas̈ondëtsengmenama. 	 Ook daarom heb ik hem opgedragen zo snel mogelijk naar u toe te gaan, want ik weet hoe blij u zult zijn als u hem weer ziet. En mijn zorgen zullen daardoor verlicht worden.


Cha chanjíchmua; cha puerte entsebos̈e ts̈ëngaftanga jánÿama, y yapa ngménaca entsemna, cha s̈ocá enjamnama s̈mojátats̈ëmbonama. 	 Nu stuur ik hem weer naar huis, want hij verlangt erg naar u allen; hij maakt zich ongerust omdat u hebt gehoord dat hij ziek was.


Y chca ndoñe quetstétsebos̈e jáuyanana nÿa tondayama chas̈mondëtsoyebuambná nÿetsca chë quem luarents̈ënga boyabása o shembásaftaca bacna soye amë́ngaftaca, chë nÿe cachëngbiama bëtscá soyënga jtsebomnama ts̈a bos̈ë́ngaftaca y atbëbanë́ngaftaca, y chë cachëngbe pormana soyënga diosënga yomnama jtsejuabnayëse adorayë́ngaftaca ca; er nÿa chca jamamna, ts̈ëngaftanga cmattsamna quem luarents̈ana jë́ftsebocanana. 	 Maar wat ik ben, ben ik omdat God zo goed voor mij is geweest. En dat was niet tevergeefs, want ik heb harder gewerkt dan de andere apostelen. Toch heb ik dat niet zelf gedaan, maar deed God het door Zijn genade.


Y chents̈a soldadëngbe amëndayábioye tbojanmandá Pablo jtsebojanÿama, pero nÿe utamená ndoñe chaondë́tsemna ca; y tojanmandá, Páblëbe amiguënga jalesénciayana nts̈amo tmojtsebos̈cá cha chamuauájabuachama. 	 Hij gaf de officier bevel Paulus gevangen te zetten, maar hem vriendelijk te behandelen. Als er vrienden kwamen om hem te bezoeken en hem iets te brengen, mochten ze niet worden tegengehouden.


Nts̈amo Jesús tojanmcá Caná pueblents̈e, Galileoca, yojamna chabe natsana bëts soye Bëngbe Bëtsabe obenánaca. Y chca, chabe bëts obenana y uámanana cha tojaninÿanÿé; y as, chabe uatsjéndayënga chábeñe imojtsos̈buaché. 	 Zo liet Jezus in Kana in Galilea voor het eerst zien wie Hij was. Daar toonde Hij Zijn grootheid en Zijn discipelen geloofden in Hem.


Chents̈ana, Israeloquënga Samuel tmojanimpadá canÿe rey chabojayé chaotsamë́ndama; as Bëngbe Bëtsá Saúlbioye chëngbe rey tbojánbema, canta bnë́tsana uatëscama. Saúl inamna Cisbe uaquiñá y Benjaminbe bëts pamillanguents̈á. 	 Toen wilden zij een koning hebben. God gaf hun Saul, de zoon van Kis, een man uit de stam van Benjamin.


Chë boyabása, ndáftaca chata chë bëts soye Bëngbe Bëtsabe obenánaca tbojanma, inabomna canta bnë́tsana uatama más. 	 een man van in de veertig, die vanaf zijn geboorte verlamd was geweest, was genezen door een wonder!


Bëngbe Bëtsá ats̈e s̈ojábema chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngbe canÿe ujabuachaná. Cachá chë trabajuama s̈ojanábuayana, chca jamëse, ts̈ëngaftangbe ts̈abiama chaotsemnama. Chë trabajo endmëna, lempe nts̈amo cha tojayancá ents̈anga jábuayenana. 	 God heeft mij immers opgedragen de Gemeente te dienen, door haar bekend te maken met de geweldige rijkdom van Zijn Woord.


Chë útata jóyebuambayama tbojanpochocá ora, Santiago mënts̈á tojánayana: “Jesucrístbeyeca cats̈átanga, s̈mochjouena: 	 Nadat zij waren uitgesproken, nam Jakobus het woord. "Luister, mannen broeders.


Bëngbe Bëtsá cabá nÿetsca soyënga ndama ora, Cristo ya yojtsemna; y chábeyeca mora yomna, lempe nts̈amo quem luarents̈e chaotsemnama yojamncá. 	 Hij was er al voordat er iets bestond en alles wat bestaat, is er dank zij Hem.


Jtsóbama ya imojtsebuachéta ora, chë Romoca soldadëngbe mandayá tojántats̈ëmbona nÿetsca chë bëts pueblents̈a ents̈anga imojtsenbouenanama. 	 De woedende menigte stortte zich op Paulus en probeerde hem te doden. Ondertussen werd aan de commandant van het Romeinse garnizoen gemeld dat heel Jeruzalem in opschudding was.


Ents̈anga chca tmojáninÿe ora, tmojanonts̈é Jesusbe contra mënts̈á ichámuana: “Jesús tonjá canÿe bacna soyënga amabe yebnents̈e jatema ca.” 	 Maar dat was niet naar de zin van de andere mensen. "Nu is Hij nota bene bij die slechte man op bezoek gegaan", mopperden ze.


Shémanga, s̈mochtsetáts̈ëmbo ts̈ëngaftangbe boyanga chë yebnents̈a mándayënga imomnama; y nÿets tempo chca s̈mochtsama, Bëngbe Utabná chas̈motsobedecénama. 	 Vrouwen, voeg u naar uw man net zoals u zich voegt naar de Here.


Chents̈a bënë́ntscose, chë oservená chë nduíñbioye ibojauyana: “Bacó, ya sënjama nts̈amo s̈conjamandacá, y cabá ínÿengbiama luare entsemna ca.” 	 Maar toen die er waren, bleek er nog plaats over te zijn.


Bëngbe Bëtsá tojama chë bnë́tsanënga ainaniñe ts̈a chamotsebos̈e, nts̈amo cha yobos̈cá chamotsamama. Chca, chënga mochanjenóyeunaye chëngbe mando chë uabouana bayábioye jants̈abuáchiyana, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojayancá chaojopasantscuana. 	 Want God heeft hun het verlangen gegeven samen te werken en hun koninkrijk aan het beest te geven, totdat de woorden van God uitkomen. Daarmee vervullen zij zonder het te weten Gods plan.