Chents̈ana, María tojanoprontá y tojanochëmo canÿe puebloye, Judeoca tjañenache luariñe. 	 Kort daarop reisde Maria zo vlug zij kon naar het bergland van Judea om Elisabeth te bezoeken.


Inÿa chas̈mojtsebobonshana ora, nÿets ainánaca chca s̈mochtsama. Ndayá yomna ndoñe ts̈abe soye s̈mochtsaboté y chents̈ana s̈mochtsojuánañe; s̈mochtsents̈ena nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamama. 	 Laat uw liefde geen schijnvertoning zijn. Keer u af van het slechte, maar klem u vast aan het goede.


Ats̈e sënjánama chë Jesucristo tojaninÿanÿé Benache ústonënga chamosufrima y chamóbanama; boyabásenga y shembásenga sënjanëtabaye y cárceloye sënjanautame. 	 Ik heb de aanhangers van die nieuwe leer vervolgd en gedood. Zowel mannen als vrouwen heb ik geboeid naar de gevangenis gebracht.


Y ts̈ëngaftanga chë soyënga jóyëngacñama s̈mojtsebos̈ëse, Juan entsemna chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Eliascá, chë jabama ibojamná. 	 En tenslotte verscheen Johannes. Of u het nu wilt geloven of niet, hij is de Elia die volgens de profeet Maleachi verwacht moest worden.


As, chora chë uatsjéndayata ibojobenaye Jesús jótëmbana; pero chana nÿe ndeolpe yojuenatjëmba. 	 Plotseling gingen hun ogen open en herkenden zij Hem. Op hetzelfde moment was Hij verdwenen.


Bëngbe bnë́tsana uta Israeloca bëts pamíllanga mondobátmana chë s̈buachenana soye chëngbiama chaóshjanguama y chíyeca, cada te bnëté y ibeta chënga Bëngbe Bëtsá mondadorana y mondëservena. Y ats̈e cach soyama obatmana causa, bëts rey Agripa, judiënga mora ats̈be contra montsabíchamo. 	 De twaalf stammen van Israël verwachten dat ook en dienen God daarom heel serieus, dag en nacht. Maar koning Agrippa, ik word ervoor vervolgd!


Inÿengbioye ndëts̈béngaca tmojtsanatëchë́nganja, serruchë́shaca tmojtsanëjátcacaye, espadë́jaca tmojtsanëbaye. Inÿenga imojánajna cánÿents̈ana ínÿecnoye nÿe oveshá y chivëbe bobácheca uichë́tjonënga, ujabótënga, ainana tsets̈anënga, y ínÿengbeyeca mocá borlánënga. 	 Zij werden gestenigd, gemarteld, doormidden gezaagd of met het zwaard gedood. Zij zwierven rond in schapevachten en geitevellen, door woestijnen en in de bergen. Zij moesten in grotten en holen wonen; zij leden gebrek en werden vervolgd en mishandeld. Zij waren te goed voor deze wereld.


Ats̈e chënga sënjáuyana nts̈amo aca s̈conjauyancá. Nts̈amo ats̈e ndoñe quetsátsmëna chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anguents̈á, cachcá, chënga cach ndoñe quemátsmëna. Chíyeca, chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anga chënga montsëbuayënja. 	 Ik heb hun doorgegeven wat U verteld hebt. De wereld haat hen omdat zij, net als Ik, niet bij de wereld horen.


pero chë echanjóshjango luaroye jama y obanënguents̈ana jtayenama merecido jtsebuájonama chamojobenangna, masque boyabásenga o shembásenga, ya ndoñe quemochatóbouamnaye, 	 Maar de mensen die het waard zijn in Gods nieuwe wereld te komen, zullen opstaan uit de dood. In die nieuwe wereld zullen zij niet meer trouwen.


Chë bachnangbe más uámana amë́ndayënga y chë ley abuátambayënga tmojántats̈ëmbona nts̈amo yojochnënguama; as tmojanonts̈é enójuabnayana nts̈amo jobenayana cha jóbana, cha imojtsebiauatja causa, er nÿetsca ents̈anga imojtsenjnanaye nts̈amo cha yojanabuátambama. 	 De leidende priesters en godsdienstleraars hoorden dit en probeerden een manier te vinden om Hem uit de weg te ruimen. Zij zagen wel dat iedereen diep onder de indruk was van Zijn woorden en zij waren bang dat Hij meer invloed zou krijgen dan zij.


Santiago y chabe uabentsá Juan, Zebedeobe uaquiñata, chata tojanëbaye “boanerges ca”, y chca endayana “uajuesayabe uaquiñata ca”; 	 Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs (Jezus gaf hun de bijnaam Boanerges, 'zonen van de donder');


Chca tojánayanents̈ana, jabuache tojánayana: “¡Lázaro, chents̈ana matsbocna ca!” 	 Nadat Hij dit tegen Zijn Vader gezegd had, riep Hij met krachtige stem: "Lazarus! Kom naar buiten!"


Tojanmandá espadë́jaca chamóbama Santiago, Juanbe cats̈ata; 	 Jakobus, de broer van Johannes, liet hij doden door het zwaard.


Y Jesús tojanë́yana: “Ndoñe batauatjana. Motsata ats̈be uatsjéndayënga, ats̈be cats̈átanga jáuyanama Galileoye chamotsá y choca ats̈e s̈mochjinÿe ca.” 	 "Wees maar niet bang", zei Jezus. "Vertel mijn broeders dat zij meteen naar Galilea moeten vertrekken. Daar zullen zij Mij ontmoeten."


Ts̈ëngaftanga, Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse, ainaniñe bëtscá añemo s̈montsebomna. Cristo cmondábabuanÿeshana, y chë soye ts̈ëngaftanga cmontsë́jabuachana nÿetsca trabajënguents̈ana ts̈abá jabocanama. Y ts̈ëngaftanga Cristbe Espíritoftaca cánÿiñe mo canÿacá s̈montsemna; ts̈ëngaftanga nÿetscanga s̈mondénbobonshana y nÿetscangbiama jóngmiama s̈monduamana. 	 Als u elkaar in Christus helpt, als u elkaar met liefde bemoedigt, als u door de Geest één bent met elkaar, als u zich over elkaar ontfermt en liefdevol met elkaar omgaat,


Chë romano soldadëngbe amëndayá chca tojáninÿe ora, Bëngbe Bëtsábioye tbojtanadorá, mënts̈á jayanëse: “Ndegombre, quem boyabása ainaniñe ts̈abe juabnënga bomná inamna ca.” 	 De Romeinse officier begreep dat God de hand in dit alles had en zei vol ontzag: "Deze Man was werkelijk onschuldig."


Chë tmojáninÿënga imojtsecuéntaye, nts̈amo chë bayëjbe juabna uambayáftaca tojanopasama, y chë cots̈ë́ngaftaca nts̈amo tojanopasámnaca. 	 Zij werden bang. De mensen die het hadden gezien, vertelden hoe de boze geesten uit de man in de varkens waren gegaan.


Y chents̈ana, Jesús yojánana Bëngbe Bëtsabiama ents̈ángbioye abuayiynaye, chë judiëngbe enefjuana yebnënguenache Judeoca. 	 Daarna reisde Hij rond door Judea en sprak in de synagogen.


“Chora, ents̈anga ínÿengbe cucuats̈iñe cmochanjábashejuana chacmatsets̈enama y cmochantsëbaye; y ats̈be ústonënga bétsemnayeca nÿetsca luarënguents̈a ents̈anga cmochantsë́buayënja. 	 Dan komt er een tijd dat jullie gefolterd, gedood en overal ter wereld gehaat worden, omdat jullie bij Mij horen.


Canÿe ochnayté, Jesús tojána jasama fariseungbe canÿe amëndayabe yebnoye; y chë fariseunga yejuana imojtserreparana, er ndayá Jesús nanjama. 	 Op een sabbat ging Hij bij een vooraanstaande Farizeeër thuis eten.


Y chë bochichnayábioye ndoñe quebochtë́tschuaye ndayá tbojuatariecá cha tojamama. 	 Zijn heer bedankt hem niet, want de knecht heeft niet meer dan zijn plicht gedaan.


¡Ts̈ëngaftanga, Bëngbe Bëtsá bobonshánana s̈mojtsajbananga! ¿Ndoñe s̈mondë́tats̈ëmbo, chë jtsebos̈ana nÿe quem luarama enójuabnayëngbe amigo jtsemnama y nÿe quem luarents̈a soyënga jtsebomnama, chca, canÿe ents̈á Bëngbe Bëtsabe uayayá jtsemnana? Ndánaca tojajuabó nÿe quem luarama enójuabnayëngbe amigo jtsemnama, chca, canÿe Bëngbe Bëtsábioye uayayá jóbemana. 	 Bedriegers, weet u niet dat als u vriendschap met de wereld sluit, dit gelijk betekent dat u een vijand van God bent? Wie voor de wereld kiest, kiest God als zijn vijand.


“Pero Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ndayté y ntseco ora yochjésabama, ndocná quenátstats̈ëmbo, ni chë celoca angelënga, ni Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá. Nÿe chë Taitá chama yotáts̈ëmbo. 	 Maar wanneer, op welke dag en welk uur deze dingen zullen gebeuren, weet niemand. De engelen niet en zelfs Ik niet. Dat weet alleen de Vader.


Chents̈ana sënjáninÿe canÿe bëts uámana fjantse puesto jamándama y nda chiñe enjetsetbemaná. Celoca y quem luare chabe delante lempe tonjanenatjëmba, y ndócnents̈e más chenatanobinÿná. 	 Ik zag een grote, witte troon en er zat Iemand op voor Wie de hemel en de aarde vluchtten. Zij konden het niet verdragen Hem te zien en verdwenen voorgoed.


Cristo endmëna cachcá nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomncá, masque mo canÿe ents̈acá quem luarents̈e yojëftsiyena; 	 Want in Hem woont het hele wezen van God in een menselijke gedaante.


As Judas, chë boshjuaná, Jesúsbioye tbojantjá: —Buatëmbayá, ¿nderado ats̈e chtsemna ca? Y Jesús tbojanjuá: —Ndegombre tcjayana ca. 	 Ook Judas vroeg: "Meester, ben ik het?" En Jezus antwoordde: "Ja."


Chë causa nÿetscanga imojtsenjnanaye y nts̈amo jtsejuabnayama ntsetats̈ëmbcá imojtsemna y imojtsentjanaye: “¿Ndayá chë soye yojtsayana ca?” 	 Zij stonden aan de grond genageld en wisten niet wat zij ervan moesten denken. Zij zeiden tegen elkaar: "Wat heeft dit toch te betekenen?"


Pilato Jesúsbioye tbojantjá: —¿Aca chë judiëngbe rey cojtsemna ca? Y Jesús tbojanjuá: —Aíñe, aca ndegombre yomncá tcjayana ca. 	 Pilatus vroeg Hem: "Bent U de koning van de Joden?" Jezus antwoordde: "U zegt het."


Jerusalenoye sënjána orscana bnë́tsana canta uatëse, cachiñe choye sënjesaná. Bernabé s̈onjantjëmbambá, y Tito bëndátaftaca fsënjë́ftsanbets̈e. 	 Het duurde veertien jaar voordat ik weer in Jeruzalem kwam; deze keer samen met Barnabas en ik nam ook Titus mee.


Nÿetsca chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga sempre cánÿiñe mo canÿacá imojtsemna y nÿetsca chëngbe bomna soyënga nÿetscangbiama yojtsemna. 	 De gelovigen deelden ook alles met elkaar.


As cha yojtsë́nÿaye y yojtsejuabnaye ndayá chjóyëngacñe ca. 	 De man keek hen aan in de verwachting iets van hen te krijgen.


Ts̈a yojtsesësna causna, chë oservénënga y chë josticiënga shjoca tmojanniñé y chents̈e imojtós̈boniye. Y Pédrënaca chë́ngaftaca yojtses̈bonena. 	 Omdat het koud was, hadden de knechten en bewakers een vuur gemaakt waarbij zij zich warmden. Petrus ging er ook bij staan.


As Satanás tbojaniyana: —Aca chacojoshëntsaments̈é y chas̈cojadorase, lempe chë soyënga cbochjats̈taye ca. 	 "Dat zal ik U allemaal geven", zei hij, "als U voor mij neerknielt en mij eert."


Er nda Bëngbe Bëtsabe soyëngama ts̈abá tbojosertá, Bëngbe Bëtsá echanjama cha más ba soyëngama chabosertama; pero nda chë soyëngama josértama ndoñe tontsebos̈á, chë nÿe bats̈á ibosertana soyëngama bochántsebnatjëmba ca” —cha tojánayana. 	 Ja, nog meer. Want wie veel heeft, zal veel krijgen. Wie niets heeft, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben.


Pero ba ents̈anga choye jouenama tmojánama chë judiënga tmojáninÿe ora, tmojanotjayaná, ba ents̈anga Pablo imojtseyeunanama; as chënga tmojanonts̈é mocá ichámuana ndayá cha yojtsóyebuambnama, y chábioye oyenguayana. 	 De Joodse leiders werden kwaad, omdat Paulus en Barnabas zo in de belangstelling stonden. Zij waren erg jaloers en spraken Paulus fel tegen, in een taal die verre van netjes was.


Ats̈e së́ntsebos̈e ndayá cha jtsabuatmana, chë obanënguents̈ana tojtanayenama cha tojaninÿanÿé obenana ats̈e chaitsebomnama, ats̈e cháftaca cánÿiñe mo canÿacá chaitsemna ora; y nts̈amo bënga játsebacama ora cach Cristo tojansufricá, áts̈naca cachcá chaisufrima. Y cha tojanóbana orcá ats̈e chaitsemnama; 	 Het enige wat ik wil, is Christus kennen en ervaren hoe groot de kracht is, waardoor Hij uit de dood is opgestaan. Ik wil ervaren wat het betekent om met Hem te lijden en te sterven


Ba luarents̈a ents̈anga ácaftaca tmonjanots̈atjayená; pero chë́ngaftaca cmojetnama chë uabouana castigo jtsebínÿnama te tocjóshjango, chë tempo tmojanóbanëngbiama jayanama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjë́ftsemama. Tonjóshjango chë hora, uacanánana jtats̈atayama chë acbiama oservénëngbioye, chë acbe juabna oyebuambnayë́ngbioye, chë acbe ents̈ángbioye, y chë acbe uabaina nÿetscangbiama más bëts uabainana yomnama juabnayë́ngbioye, uámanënga y nduámanënga; y chë tempo tonjóshjango, quem luare pochocayënga jtsapochócayama ca —chënga tmonjánayana. 	 De volken waren slecht, maar nu is Uw toorn gekomen. Dit is de tijd om de doden te oordelen, om Uw dienaren (de profeten en allen die bij U horen en ontzag voor U hebben, groot en klein) te belonen en om allen te verwoesten die van de aarde een woestenij maken."


Y tojanonts̈é ents̈anga mënts̈á jabuátambana: “Ndegombre, Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe cha mënts̈á tojánayana: ‘Ats̈be bëts yebna echantsabaina nÿetsca luarents̈a ents̈angbiama áts̈eftaca encuéntaye yebna ca’; pero ts̈ëngaftangna atbëbanëngbe oyeniñe chë yebna s̈mojtsebema ca” —Jesús tojanë́yana. 	 "Luister goed, allemaal", zei Hij. "Heeft de profeet Jesaja niet geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn voor alle volken? Maar wat hebben jullie ervan gemaakt? Een rovershol!"


Chë jouenama tmojtsobenënga, chamouena ndayá Espíritu chë ndayenache os̈buachiyëngcá enefjuanënga yojtsëtsëtsnacá” —cha s̈onjaniyana. 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt.


Chcasna, banga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga tmojanma cachora Pablo chents̈ana chauétsebocnama y béjaye tsachoye chaotsoñama; chëntscuana, Silas y Timoteo Bereoca tbojanoquedá. 	 Zij hitsten de hele stad tegen hem op. De christenen aarzelden niet en stuurden Paulus naar de kust. Maar Silas en Timotheüs bleven in de stad achter.


Er chë bëngbiama impadaná, mo bachnangbe canÿe más uámana bëngbe amëndayacá, Jesús, yobena bëngbiama jóngmiana, bënga inÿe ora ndoñe yapa obenana tmontsebomna ora, ts̈abe soye o ndaye sóynaca jamama. Chca endmëna, er Satanás ts̈a yojtsents̈ena Jesúsbioye ba juabnënga chabotsonts̈áshjajuanama, jayë́njanama bacna soye chaomama, nÿetsca juabnënga nts̈amo bë́ngnaca mondbetsebomncá, pero Jesús ndocna te ndocna bacna soye tonjë́ftsema. 	 Deze hogepriester begrijpt onze zwakheden, omdat Hij dezelfde verleidingen heeft gekend als wij; maar Hij heeft er geen ogenblik aan toegegeven; Hij heeft nooit gezondigd.


Pero cachabe luarents̈a ents̈anga cha imojuáya, as chëngna básefta ents̈anga imojichamuá chë inÿe bën luaroca mënts̈á chamuayanama: ‘bënga ndoñe queftsátsbos̈e cha bëngbe rey chaotsemnama ca’. 	 Maar er waren mensen in zijn land die een hekel aan hem hadden. Die stuurden een delegatie achter hem aan met de mededeling dat ze in opstand waren gekomen. Ze zouden hem niet als koning erkennen.


Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, chë soyëngama ts̈abá jábuayenamna, ats̈e sënjama nts̈amo Apolos y ats̈e tifjatrabájama botamana chas̈minÿama, y chca sënjama ts̈ëngaftangbe ts̈abiama, nts̈amo bëndata tifjaments̈ana chas̈muatsjínÿama jtsiyenana nÿe nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuayancá, y ndocná ts̈ëngaftanguents̈á canÿe ents̈abiama chaotsenábotamnaye, y ínÿabiama ndoñe ts̈abá chauátoyebuambnama. 	 Wat voor nut heeft het, broeders, als ik bij u kom en in vreemde talen spreek? Maar het is heel anders als ik u in verstaanbare taal vertel wat God mij duidelijk maakte; als ik u bekendmaak wat u nog niet weet of wat ik van God moet doorgeven. Of als ik u iets leer.


Y masque ndocna bacna soye tmonjáninÿena Jesús jóbanama chabotsemnama, Pilato tmojanimpadá chaomandá chábioye jóbama. 	 Hoewel zij geen geldige reden konden vinden om Hem ter dood te veroordelen, hebben zij Pilatus toch gevraagd Hem om te brengen.


“Chorna, chë shachna ndenójuabnaye tobias̈ënga imojá chë querosine jauabuámiyama; pero chëntscuana chë casamentero boyabása yojáshjango y chë sempre enójuabnayënga cháftaca chë casamento fiestoye imojámashjna, y chents̈a bës̈ás̈a imojtatame. 	 Terwijl de domme meisjes vlug naar de winkel gingen, kwam de bruidegom. Hij nam de bruidsmeisjes die klaar waren mee naar de bruiloft en deed de deur dicht.


Cha së́ntseimpadana chaoma ts̈ëngaftanga chas̈motsebomnama nÿetsca ts̈abe soyënga nts̈amo cmojtsëjabotcá, chca, lempe nts̈amo cha yobos̈cá ts̈ëngaftanga chas̈motsamama; y cha Jesucrístoftaca chaboma bë́ngaftaca nts̈amo cha ts̈abá tbojtsinÿancá. ¡Nÿetscanga nÿetsca tescama Cristo chamotsatschuaná! Chca chaotsemna. 	 u alles zal geven wat nodig is om Zijn wil te doen. Dat Hij ons zc zal maken dat Hij, door Jezus Christus, tevreden over ons kan zijn. Aan Jezus Christus komt voor altijd en eeuwig alle eer toe. Amen.


Chora chë ents̈anga tmojanjuá: —Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayana, y chíyeca bënga fsëndë́tats̈ëmbo chë Cristo nÿetsca tescama vida yochtsebomna ca. As, ¿ndáyeca cojtsichamo, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chamuatsbanama yojtsemna ca? ¿Nda yojtsemna Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ca? —chënga imojtsichamo. 	 De mensen antwoordden: "Er staat in de Boeken dat de Christus er altijd zal blijven. Waarom zegt U dan dat U boven de aarde uitgetild zult worden? Bent U de Christus wel?"


Pero chë ats̈e sënjama soyë́ngacna más entsinÿinÿena nts̈amo ats̈biama ndegombre yomncá, chë nts̈amo Juan ats̈biama tojánayanama. Ndayá ats̈be Taitá s̈ojabonÿé jamama, nts̈amo ats̈e sëntsamcá, entsinÿinÿná ndegombre chë Taitá s̈ojichmoma. 	 Maar Ik heb een getuigenis dat meer waarde heeft dan dat van Johannes. Denk eens aan de wonderen die de Vader Mij laat doen. Die zijn het bewijs dat Hij Mij gestuurd heeft.


Chë tconjinÿe shembása chë puerte bëts pueblo endmëna, chë ndayents̈a mandadënga nÿets quem luarents̈a mandadë́ngbeñe mando mondbomna ca” —cha s̈onjaniyana. 	 De vrouw die u zag, is de grote stad die de koningen van de aarde in haar macht heeft."


Chë soldadënga Jesús tmojancrucificá chents̈ana, chabe ents̈ayangá tmojanájaca y cántañe tmojanajatá, nÿetsca canta soldadëngbiama. Chabe cmes̈ë́jua tmojanaca; chë́juana yojanamna nduajonanë́jua, nÿetsë́jua uabianánëjua. 	 De vier soldaten die Jezus aan het kruis hadden geslagen, verdeelden Zijn kleren onder elkaar. Zijn onderkleed was naadloos geweven en daarom zeiden zij tegen elkaar:


“Bëngbe Utabná, mora s̈molesenciá, ats̈e acbe oservená natjë́mbana jóbanana, er ya tconjama nts̈amo s̈conjans̈buachenacá; 	 "Here", juichte hij, "het wachten is voorbij! Nu ben ik gerust. U hebt Uw woord gehouden.


Chents̈ana, Jesús cach Galileoye tojesaná, Capernaum puebloye, y choca tojanonts̈é, chë ochnayté, chë judiëngbe enefjuana yebnents̈e ents̈anga jabuátambana. 	 Hij kwam in Kapernaüm, een stadje aan het meer van Galilea. Daar ging Hij elke sabbat naar de synagoge en sprak er de mensen toe.


Nÿets útata ibojtsëchamana, pero chë inÿe uatsjendayá Pédrëbiama más betsco tojanótjajo y natsana chë cuevëshoye tojánashjango. 	 Johannes liep vlugger dan Petrus en was er het eerst.


Mora chë más minÿica uacná s̈mochjuánatse y s̈mochjáshbua. ¡Mochjase y mochjóboyejuaye ca! 	 Slacht het kalf dat we hebben vetgemest. Wij gaan feestvieren.


Chë nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservénënga cochjábuayenaye, chëngbe nduiñë́ngbioye chamotsobedecénama, soyënga chamotsama chënga chamotsóyejuama, y yajuatsanënga ndoñe chamondë́tsemnama. 	 Zeg tegen de slaven dat zij hun eigenaars moeten gehoorzamen, zodat die tevreden over hen kunnen zijn. Zij mogen geen grote mond tegen hen opzetten.


Chora chë dragón, chabe uayoicana bëts béjaye tonjanbuashëtjo chë shembásabe stëts̈oica, chaobuama y chabotsambama; 	 De slang spuugde de vrouw een stroom water achterna die haar (als een rivier) moest meesleuren.


Pero báseftanga imojamna Chipre y Cirene luaroquënga, y chënga Antioquía bëts puebloye tmojánashjajna orna, chë ndoñe judië́ngbeñnaca tmojanoyebuambá, Jesús, chë Utabnabe soyëngama jabuayenase. 	 Maar sommigen van die vluchtelingen waren afkomstig uit Cyprus en Cyrene. Toen zij in Antiochië kwamen, spraken zij ook met niet-Joodse mensen en vertelden hun over de Here Jezus.


Mënts̈á tonjanopasá: Santiago básefta ents̈anga Antioquioye tojanichmó, pero chënga cabá choca ndáshjajna ora, Pedro yojanamana chë ndoñe judiënga os̈buáchiyëngaftaca jtsesayana. Pero chë ents̈anga tmojánashjajnents̈ana, Pedro tojtsanajbaná chë́ngaftaca sayana y encuéntayana. Cha chca tojanma, nts̈amo chë ndoñe judiënga os̈buáchiyënga, chë base bobachtema chë más delicadents̈e të́ts̈enënga jtsemnama yojánamna ca tmojánayanënga, chabiama muanjájuaboyama yojtsauatja causa. 	 Eerst had hij namelijk met niet-Joodse christenen meegegeten, maar toen er enkele Joden uit de groep van Jakobus kwamen, deed hij dat niet meer en at voortaan apart. Hij was bang dat die mannen, die de besnijdenis zo belangrijk vonden, kritiek op hem zouden hebben.


Er boyá endmëna shembe mandayá y inÿená, nts̈amo Cristo chë os̈buáchiyëngbe mandayá y inÿená endmëncá. Cha chënga tojatsebacá y mora cha chënga entsamë́nda, mo chë bests̈as̈e nÿets cuerpo jtsemandayancá; 	 De man leidt zijn vrouw, zoals Christus Zijn Gemeente leidt; Hij gaf Zijn leven om haar te redden!


Lempe nts̈amo chacojobenacá, cochjuájabuache chë ínÿenga obuauyayá Zenas, y Apólosnaca; lempe nts̈amo chata ibojtsëjabotcá cochjáts̈ataye, ínÿoye jama jatónts̈ama chamobenama y benachëjana tondaye chaondëtsabuáshebenama. 	 Help Zenas, die de Joodse wet zo goed kent, en Apollos zoveel als je kunt; geef hun wat zij voor hun reis nodig hebben.


Jesús chë soyënga tojánayanama, chë ley abuátambayënga y fariseunga puerte tojánetëna, y cha chents̈ana yojtsaisebocana ora, tmojanonts̈é chábioye becá tjanayana, y imojtsama ba soyëngama chaóyebuambama, 	 De Farizeeërs en godsdienstleraars waren woedend.


Chents̈ana chë fariseunga tmojtsatanoñe y tmojanenoyeuná nts̈amo Jesús tojayaniñe cha jisháchichiyana, as chca, mandadë́ngbeñe cha mal jaquédama. 	 De Farizeeërs gingen weg om te overleggen hoe zij Jezus op een woord zouden kunnen vangen.


“Nderado nda tcmojademandá y cabildoye jotsánama cmojtsemna, cabá choye ndáshjango ora, betsco cháftaca cochtenoyántsia. Chca ndóñese, chë demandayá mandádbioye cmochanjúshjango, chë mandado josticiëngbe cucuats̈iñe cmochanjáboshjona y chënga cárceloye cmochanjutame. 	 Zorg ervoor dat u het op tijd eens wordt met uw schuldeiser. Want als hij u voor het gerecht sleept, wordt u misschien wel in de gevangenis gegooid. En daar komt u pas weer uit als u de laatste cent betaald hebt.


er chë amë́ndayëngna Bëngbe Bëtsabe trabajo amënga mondmëna, ts̈ëngaftangbe ts̈abiama. Pero bacna soyënga s̈mojtsamësna, cmontsamna jtsiyenana chë amë́ndayënga jtsebë́uatjëse, er chënga jacastígama obenana mondbomna, y chca mondbétsama. Chënga, Bëngbe Bëtsabe mándoca jayanana chë bacna soye amënga ndoñe ts̈abá tmonjama ca, y jamana chënga chamosufrima. 	 Want het gezag staat in dienst van God om u te helpen en te beschermen. Maar ieder die iets verkeerds doet, ondervindt daarvan de gevolgen. Het gezag is er niet voor niets; het staat in dienst van God om de mensen die verkeerde dingen doen, te straffen.


Chënga corente jtsenábotamnayana y yapa crocénana nÿe ndayíñnaca ntsejuabnaycá jtsegástayana; chë causa, chënga entsamna puerte jasúfriama y becá tsets̈anana jtsebomnama. Er chëngbe ainaniñe mënts̈á jtsejuabnayana: “Muents̈e mo reyëngcá mondëtbiámana. Viudacá ngménaca ndoñe quemuátsmëna; tondayama quemochátssufrina ca.” 	 Zij heeft in luxe en overdaad geleefd. Geef haar er evenveel pijn en ellende voor terug. Zij zegt bij zichzelf: 'Ik zit hier als een koningin op een troon. Ik ben geen hulpeloze weduwe. Ik zal niet weten wat rouw en verdriet is.'


pero Jesús tbojaniyana: “Judas, ¿canÿe juamochëse chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá uayayëngbe cucuats̈iñe cochjaboshjona ca?” 	 "Judas", zei Jezus. "Hoe kun je dit doen? Mij verraden met een kus!"


Pero chë sempre enójuabnayëngna imojayana: ‘Ndoñe. Tcbojubuats̈atase, ts̈ëngaftangbiama y bëngbiámnaca querosine echántsashbe. Más ts̈abá entsemna, chë querosine mondbétsenoye chas̈ma y ts̈ëngaftangbiama chas̈mauábuamiñe ca.’ 	 Maar de verstandige meisjes antwoordden: 'Wij hebben niet genoeg voor ons allemaal. Jullie kunnen beter naar de winkel gaan en zelf olie kopen.'


Chents̈ana celoca canÿe entsjanayana enjétsemna: Miguel, chë angelëngbe amëndayá, y chabe angelënga chë dragónaftaca monjétsentsjanaye. Chë dragón y chabe angelënga monjétsatsjanaye, 	 Toen brak in de hemel oorlog uit. Michaël en zijn engelen vochten tegen de draak en zijn engelen.


Ya yojtseibétatana ora, canÿe bomna boyabása, José ca uabainá, tojánashjango. Cha inamna Arimatea luarocá y Jesusbe ustoná. 	 Bij het invallen van de avond ging een zekere Jozef van Arimathea, een rijk man en discipel van Jezus, naar Pilatus toe.


Morna Bëngbe Bëtsá, mouena nts̈amo chënga montsichamo, bënga jasúfriama cas̈ojtsamna ca; chcasna, cochjama bënga fchayobená Jesusbe ts̈abe noticiënga bëts añémoca ents̈ángbeñe jtsóyebuambnayama, 	 Kijk, Here, hoe zij dreigen! Geef Uw knechten vrijmoedigheid om te zeggen wat U hun opdraagt.


As chë mandayá ibojauyana: ‘Ts̈a ts̈abá, ts̈abe oservená y nts̈amo tsbos̈cá amá. Aca quem base soyiñe lempe nts̈amo tcbojamandacá tcojámayeca, ats̈e cbochanjaimpáda más bëtscá chas̈cotsinÿeñama. Mamáshëngo y áts̈eftaca cochjóyejuaye ca.’ 	 'Prima,' zei de heer, 'Je bent een goede en betrouwbare knecht. Je hebt dit kleine bedrag goed beheerd en daarom zal ik je nu veel verantwoordelijkheid geven. Ook jij mag delen in mijn vreugde.'


Jesús tojáninÿe nts̈amo chë ófjanënga quëfseroye imojtsachnëjuana jotbiamama; as mënts̈á chënga tojanabuayená: 	 Het was Hem opgevallen dat de gasten allemaal op de beste plaatsen wilden zitten. Daarom gaf Hij hun deze raad:


As Jesús cháftaca tojána; pero bëtscá ents̈anga imojtsë́stona, chábioye imojtsenatsë́nts̈enaye. 	 Jezus ging met hem mee. De mensen liepen achter Hem aan en verdrongen zich om Hem.


Y nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojanmandacá ndoñe chaondëmama canÿe ents̈á tojanma causa, nÿetsca ents̈anga bacna soye amënga tmojanobiama; cachcá, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojanmandacá canÿe ents̈á, Jesucristo, tojánmayeca, Bëngbe Bëtsá tojanma bëtscá ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama. 	 Zoals de ongehoorzaamheid van Adam tot gevolg had dat de mensen zondaars werden, is het gevolg van de gehoorzaamheid van Christus dat tallozen rechtvaardig worden verklaard.


Chë bomná chora mënts̈á yojtsejuabnaye, ‘¿Y morna, nts̈amo chjama? er ndoñe quetsátsbomna ndayents̈e ats̈be jaja saná jtsobocjayama ca.’ 	 De man vroeg zich af waar hij alles moest laten. Ineens wist hij het. 'Ik breek mijn schuren af en zet er grotere voor in de plaats', zei hij.


Natsana yojáshjango chë shachna uaranga yojoyëngacñá y chabe mandayábioye inÿe shachna uaranga crocénana ibojánts̈abuachiye y mënts̈á ibojauyana: ‘Taita, aca shachna uaranga s̈conjanoyé y muents̈e entsemna inÿe shachna uaranga sënjaboté ca.’ 	 De man die hij 5000 geldstukken had toevertrouwd, gaf hem er 25:10.000 terug. 'Meneer,' zei hij. 'Ik heb er 5000 bijverdiend.'


Ndegombre chca endmëna, er Bëngbe Bëtsá ndocna te ndocna ángelbioye mënts̈á tbonjaniyana, nts̈amo chabe Uaquiñábioye tbojaniyancá: Aca ats̈be Uaquiñá condmëna. Mënté ents̈anga sënjinÿanÿé aca ats̈be Uaquiñá comnama ca. Ni ndocna angelbiama mënts̈á tojánayana, nts̈amo chabe Uaquiñabiama tojanayancá: Ats̈e canÿe taitá chabiama chántsemna, y cha canÿe Uaquiñá ats̈biama ca. 	 Want God heeft nooit tegen een van de engelen gezegd: "U bent mijn Zoon. Vandaag heb Ik U de eer gegeven die bij U past." (A) Maar Hij zei dat wel tegen Jezus. Een andere keer zei Hij: "Ik ben Zijn Vader en Hij is mijn Zoon." (B)


Chë yëfsana, mallajta ents̈anga, Jerusalenoca fiestama tmojánashjajnënga, tmojántats̈ëmbona Jesús choye yochjánashjanguama. 	 De volgende morgen hoorde men dat Jezus op weg was naar Jeruzalem. Het nieuws ging door de stad. De grote menigte mensen, die voor het Paasfeest gekomen was,


Chë soldadënga chca tmojáninÿe ora, de auatja yojtsangmëmnaye y mo obanëngcá imojtsemna. 	 De mannen die bij het graf op wacht stonden, sidderden van angst. Zij vielen op de grond en het leek wel of ze dood waren.


Chca chamojinÿe ora, ngménama bests̈as̈iñe polvëshe mochántsenotboto, y mënts̈á mochántseyona os̈achiyënga y puerte cochtsets̈enánënga: ¡Ts̈a lastema, ts̈a lastema ts̈ëngaftanga chë uámana bëts pueblents̈e oyenëngbiama! Chents̈a bomnánaca bomnënga tmojanobiama nÿetscanga chë mar béjayoca barco bomnënga. ¡Canÿe ora lempe tojtsopochocá ca! —chënga mochántseyona. Chora chë ángel tonjánayana: 	 Zij strooiden van verdriet stof op hun hoofd en huilden en jammerden: 'O, grote stad! Wat verschrikkelijk! Eerst maakte zij alle scheepseigenaren rijk door haar welvaart; nu ligt zij er binnen een uur ontredderd bij.'


Cristo chabe derecho vida jtsobomñama cachcá tojanonÿá y tojanóbana, bëngbe bacna soyënguents̈ana játsebacama, y bënga chamotsobena jtsiyenama ndoñe nts̈amo quem tempo ents̈anga imoyencá, puerte bacna soyënga imojtsama ora. Cristo tojanóbana ora, tojanma nts̈amo Bëngbe Bëtsá, Bëngbe Taitá endmëná yojanbos̈cá. 	 Christus heeft Zichzelf voor onze zonden aan de dood overgegeven, om ons te bevrijden uit de macht van de hedendaagse slechte wereld. Hij deed daarmee de wil van God, onze Vader,


Chca chamojtsesufrina ora, becá ngona echantsóbocana, y chë ngona nÿets tempo chca echantsótsjuaye; y chënga, chë uabouana bayá y chábioye jadórama pormana soye adórayënga, y chabe uinÿnanana soye bomnëngbiama, ndocna te chë tsets̈anana queochatë́jbana ca” —cha enjétsichamo. 	 De rook van dit folterende vuur stijgt voor altijd en eeuwig op. De mensen die het beest en zijn beeld aanbidden en die het nummer van zijn naam dragen, zullen geen moment rust meer hebben.


y chë yebna nduiño s̈ochjauyana: “Buatëmbayá tonjayana: ¿Ndayents̈e chë tsañe yojtsemna, Bashco saná ats̈e ats̈be uatsjéndayëngaftaca jasama ca?” 	 Volg hem, kijk waar hij naar binnen gaat en vraag of jullie de eigenaar van het huis mogen spreken. Zeg tegen hem dat Ik jullie heb gestuurd en vraag in welke kamer van zijn huis wij vanavond mogen eten.


Chë soyënga tojanopasá chents̈ana, José Arimateocá, Pilátbioye tbojanimpadá Jesusbe cuerpo jesocñama chabolesenciama. José inamna Jesusbe canÿe ustoná, masque nÿe iytëcana, chë judiëngbiama auatja causa. Pilato aíñe tbojanlesenciá; as José tojána y Jesusbe cuerpo yojtsámbañe. 	 Nadat het allemaal voorbij was, vroeg Jozef van Arimathea aan Pilatus of hij Jezus' lichaam mocht wegnemen. Pilatus vond het goed. Deze Jozef was een volgeling van Jezus. Maar hij had er niet voor durven uitkomen, omdat hij bang was voor de Joden. Daarop haalde hij Jezus' lichaam van het kruis af.


Pero Bëngbe Bëtsá sempre s̈onduájabuachana, y chca, cada te më́ntscoñama, nÿetscanga Bëngbe Bëtsabiama sëndabuayiyná, uámanëngbioye y nduámanëngbioynaca; nÿe nts̈amo Moisés y Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojanayancá, nts̈amo yochjopásama ats̈e sëndoyebuambná; inÿets̈á ndoñe. 	 Maar God heeft mij geholpen, zodat ik vandaag in levende lijve voor u sta. Ik vertel groot en klein niets anders dan wat Mozes en de profeten hebben voorspeld.


y tbojaniyana: “Nÿetscanga monduamana natsana chë más uámana vínoye jushebëcana, y chë ófjanënga becá tmojatëmo ora, chë más bats̈á uámaniye. Pero acna, chë más uámana vínoye morscama tcojtsabofjajó ca.” 	 Hij zei tegen hem: "Wat een lekkere wijn! Hoe is het mogelijk! Iedereen schenkt eerst de goede wijn en als de mensen genoeg gedronken hebben pas de minder goede. Maar u hebt de beste wijn voor het laatst bewaard."


Chora Jesús tojanë́yana: —Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Ats̈e sënjayana ts̈ëngaftanga diosënga s̈momna ca.” 	 Jezus zei: "Staat er niet geschreven: 'Ik zeg dat u goden bent'? (A)


Chora, chë bachnangbe más uámana amëndayabe canÿe oservená Pédrëbioye tbojaniyana: —¿Ats̈e ndoñe cháftaca chë tjashetémoca tcbonjinÿe ca? Chë oservená inamna chë Pedro tbojtsanmatstëts̈abe pamillo. 	 "Maar ik geloof dat ik u bij Hem in de tuin heb gezien", zei een knecht van de hogepriester. Deze was familie van de knecht van wie Petrus een oor had afgeslagen.


As Jesús, Galileocana tojána Jordán béjayoye, Juan yojtsemnoye, cha chabuábayama. 	 Jezus verliet Galilea en ging naar Johannes om Zich ook door hem in de Jordaan te laten dopen.


Mënts̈ánaca cha s̈onjaniyana: “Laodicea bëts puebloca os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbeñe chaotsemándama uámana ichmonábioynaca mënts̈á mabobema: Mënts̈á entsichamo chë sempre Ndegombrá endmëná, chë Bëngbe Bëtsabe soyëngama ndegombre oyebuambnayá, y chë ndábeyeca Bëngbe Bëtsá quem luare tojanmá: 	 LAODICEA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Laodicea: Dit zijn de woorden van Hem Die bevestigt (A), de trouwe en oprechte getuige, het begin van Gods schepping:


Chë obanënga chamojtayena ora, ni boyabásenga, ni shembásenga quemochatóbouamnaye, y chca, chënga mochántsemna mo celoca angelotemëngcá. 	 Want als de doden weer levend worden, is er geen sprake meer van trouwen. Dan zijn de mensen als engelen in de hemel.


Ts̈ëngaftanga bëtscá cbontsaimpadana, Bëngbe Bëtsá chas̈moimpadama, ats̈e chas̈olesenciama ts̈ëngaftangaftaca cachiñe jtsatsmënama. 	 Doe dit vooral opdat God mij snel de gelegenheid zal geven naar u terug te keren.


S̈mondë́tats̈ëmbo nts̈amo Bëngbe Bëtsá, Jesús Nazaretocábioye tbojanábuayanama y tojanma chë Uámana Espíritu chabe ainaniñe cháuamashënguama, y tojanma Jesús corente obená chaotsemnama; y s̈mondë́tats̈ëmbo nts̈amo Jesús enjánana ents̈angbiama ts̈abe soyënga amiñe y nÿetscanga chë Satanás yojánama chamosufrimënga áshnaye, er Bëngbe Bëtsá cháftaca yojtsemna. 	 U hebt vast wel gehoord van Jezus van Nazareth, de Man aan wie God de Heilige Geest en grote kracht gaf. Hij trok het land door en deed heel veel goeds. Hij genas alle mensen die in de macht van de duivel leefden, want God was met Hem.


Er bë́ngnaca chë ts̈abe noticiënga tmonjouena, cachcá chë Bëngbe Bëtsabe buayenana soyënga chëngbe ainaniñe ndoñe chaondómashënguama tmojanmëngcá; pero chënga chë buayenana soyënga tmojanuena ora, ndocna ts̈abe soye chë́ngbeñe tonjanopasá, er chca tmojanuena ora, chë palabrënguiñe ndoñe montsanos̈buaché. 	 Want dit goede nieuws (dat God ons wil redden) heeft ons net zo bereikt als de mensen in de tijd van Mozes. Maar zij hebben er niets aan gehad, omdat zij het niet geloofden.


Pero ndoñe catjóyaunaye; chënguents̈ana canta bnë́tsanëngama más ents̈anga iytë́menënga Pablëbiama montsanÿá. Chënga tmojajurá, bacna soye chë́ngbeñe chaotsemna ndoñe tmonjocumplise, tondaye ntjasana, ni ntjofs̈iyana, Pablo jóbantscuana. Mora chënga montseprontana y montsobátmana nts̈amo aca chë soyama cochjáuyanama ca —chë bobontse tbojaniyana. 	 Maar u moet dat niet doen. Want veertig van hun mannen liggen in een hinderlaag om Paulus te vermoorden. Zij hebben allemaal een vloek op zich genomen om niets te eten en te drinken voor Paulus dood is. Zij staan nu al klaar omdat zij verwachten dat u zult doen wat de hoofdpriesters u zullen vragen."


Masque cha chca endmëna, chca entsemna, ats̈e chë Taitábioye tsbobonshánama quem luarents̈a ents̈anga chamotsetats̈ëmbuama. Nts̈amo ats̈be Taitá s̈ojamandacá, ats̈e cachcá tsámama chamotsetats̈ëmbuama. “Motsbananga. Muents̈ana cuajna ca” —Jesús tojanë́yana. 	 De wereld moet echter weten dat Ik van de Vader houd en uitsluitend doe wat Hij Mij opdraagt. Kom, laten wij hier vandaan gaan."


Chora chë uatsjéndayënga Jesús tmojantjá: —Utabná, ¿ndë́moca chca yochjopása ca? Y cha tojanjuá: —Chë obanabe cuerpo tojtsemnents̈e chë gallinacënga jojotana ca. 	 "Waar zal dit allemaal gebeuren?" vroegen de discipelen. Jezus antwoordde: "Waar het lijk ligt, daar komen de gieren." (A)


Chcasna, motsajna, nÿets luarënguenache oyenënga ats̈be uatsjéndayënga s̈mochjábiama. Ents̈anga s̈mochjubaye ats̈be Taitá, ats̈e chabe Uaquiñá y chë Uámana Espíritbe uabaina jayanëse, áts̈beñe s̈mos̈buachéyeca, 	 Ga er daarom op uit om alle volken tot mijn discipelen te maken. Doop hen in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest. Leer hen altijd te doen wat Ik u heb gezegd.


Chora ts̈ëngaftanga s̈mochanjonts̈é ichámuana: “Acaftaca cánÿiñe fsënjase y fsënjofs̈é, y aca bëngbe tsáshenañe tconjabuatambá ca.” 	 'Maar we hebben samen met U gegeten en gedronken. U hebt in onze straten gesproken.'


y Jasón chabe yebnents̈e chata tojúbuaja ca! ¡Chënga montsama nts̈amo chë Romoca bëts mandadbe mandënguiñe ndoñe quenatslesenciancá, er chënga montsichamo inÿe rey canmëna, Jesús ca, y cha, César chë Romoca mandadbe cuenta nÿetscángbeñe yojtsemánda ca!” —chënga imojtsáyebuache. 	 Jason heeft ze in huis genomen! Weet u wat ze allemaal beweren? Dat een zekere Jezus koning is in plaats van de keizer! Zij zijn vijanden van de staat!"


Chë inÿe semana bojats̈enté, cabá cachëse, cabá ndëbinÿna ora, María Magdalena chë cuevëshoye tojána y tojáninÿe ínÿoca yojtsemna chë cuevëshoye amashjuanents̈a ndëts̈bé. 	 Op zondagmorgen, de morgen na de sabbat, ging Maria van Magdala al heel vroeg naar het graf. Toen zij daar aankwam, zag zij dat de steen voor de ingang was weggerold.


Chë uabouana bayá sënjaninÿá enjamna mo canÿe leopardcá, mo osbe shecuás̈angaca, y chë uayáshana mo leonbeshacá. Chora chë dragón tonjanma chë uabouana bayá chaotsebomnama chabe obenana, y chabe uámana puesto jtsemándayama, y chabe bëts mando. 	 Het beest dat ik zag, leek op een luipaard, maar had de poten van een beer en de muil van een leeuw. De draak gaf het beest zijn kracht en gezag, heel zijn grote macht.


Chënga chabe contra montsichamo, nÿe cachëngbe Dios nts̈amo jadórama yomnana y canÿa Jesús ca uabainábiama; cha tojanóbana, pero Pablo entsichamo cha ainá yotsomñe ca. 	 Het ging om kwesties van hun godsdienst en over een zekere Jezus, Die al dood is, maar Die volgens Paulus leeft!


Chë fariseunga, becá crocénana jtsebomnama bos̈ënga imnamna, lempe chca chënga tmojanuena, y Jesúsbioye imojtsáboyejuana. 	 De Farizeeërs, die als gierig bekend stonden, lieten duidelijk merken dat zij dit bespottelijk vonden.


Jesús chca tojánanÿe ora, biajënga tojanaca, tjanjanëja tojanobopormá, y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ana nÿetscanga tojtanëbuacna, chëngbe oveshënga y uacnë́ngaca. Chents̈ana Jesús, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ama yojanoservena crocénana atrocayëngbe crocénana tojtsanëjquë́sheshe, y chë mesëshangá tojtsanenásatajchquëca. 	 Hij knoopte een paar stukken touw aan elkaar en joeg hen daarmee met hun dieren de tempel uit. Het geld van de wisselaars gooide Hij op de grond en hun tafeltjes gooide Hij omver.


Ndegombre cbë́yana, ndoñe. Y cach ts̈ëngaftanga, bacna soyënga amama ndoñe s̈montsajbaná y Bëngbe Bëtsabe benache ndoñe s̈montishachëse, ts̈ëngaftángnaca s̈mochanjóbana ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Nee! Als u niet gaat leven zoals God wil, loopt het met u net zo slecht af."


Chca tbojanencuentá ora, Agripa Féstbioye tbojaniyana: —Ats̈naca së́ntsebos̈e chë boyabása joyeunayama ca. Y Festo tbojanjuá: —Cach yëfse oído chábioye cochanjabuájua ca. 	 Agrippa zei: "Ik zou die man ook wel eens willen horen." "Dat kan", antwoordde Festus. "Dat regelen we morgen."


Chora María tojánayana: “Nÿets ainánaca Bëngbe Utabná chantsadorana, 	 Maria antwoordde: "Ik prijs de Here met mijn hele hart!


Chora Jesús chënga tojésanabashejuana y Jerusalenents̈ana Betania puebloye tojtsanoñe; y chents̈e chë ibeta tbojánbobinÿna. 	 Hij liet hen staan en ging terug naar Bethanië, waar Hij de nacht doorbracht.


Jesús tojanë́yana: “Ats̈e cha sëndmëna ca”, y cachora chë ents̈anga tmojtanostëts̈ánanga y fshantsoye tmojánshajaye. 	 Bij het horen van de woorden "dat ben Ik" gingen zij achteruit en vielen op de grond.


Chënga ndocna te tmonjanobosteró; ndocná quenátobena jayanama chënga bacna soye tmojanma ca. 	 Zij hebben geen leugen over hun lippen laten komen en er valt niets op hen aan te merken.


Chë fshantse cachabe ponto jamana ndayánaca chiñe chaójuama; natsana tsbuanachëtema jóbocnana, chents̈ana chë espiga, y chents̈ana chë meshënga jashájonana. 	 Het groeide vanzelf zonder dat de boer er iets aan deed. Eerst kwamen er jonge halmpjes uit de grond. Later kregen ze aren. Tenslotte kwamen er dikke, volle graankorrels in de aren.


Muents̈ana ndoñe más quemënts̈a saná quicháisese, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana candóshjanguëntscuana. Chora echantsótats̈ëmbo nts̈amo quem fiesta ndegombre iuayancá ca.” 	 Ik zeg jullie dat Ik het Paasmaal beslist niet meer zal eten tot het Koninkrijk van God volle werkelijkheid is geworden."


Y ts̈ëngaftangaftaca sënjamna ora, ndoñe quetstétsebos̈e nÿe ndayíñnaca jatsjuabnayana, ndayá nÿe Jesucrístbeñe, nda bëngbe ts̈abiama tmojancrucificá. 	 Toen u nog niet gelovig was, leefde u onder de misleidende invloed van afgoden.


Y Pablo y Bernabé bayté chents̈e tbojanototoná Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngaftaca. 	 Paulus en Barnabas bleven nog een hele tijd bij de christenen in Antiochië.


y ndëmuanÿengbe uabaina chë ts̈abe vida mochjónÿenëngbe uabaina iuábemana librë́s̈añe ndoñe yonjanabemana, chë íñesheca uafjajónayoye tmontsanatmets̈e. 	 Als iemands naam niet in het levensboek stond, werd hij in de poel van vuur gegooid.


Silas y Timoteo Macedoniocana choye tbojánashjango ora, Pablo nÿets tempo Bëngbe Bëtsabe soyëngama ents̈anga yojtsabuayiynaye y puerte ts̈abá chë judiënga yojaninÿanÿná, Jesús ndegombre Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná bétsemnama. 	 Nadat Silas en Timotheüs uit Macedonië waren aangekomen, voelde Paulus zich gedrongen al zijn tijd aan zijn eigenlijke opdracht te geven. Bij elke gelegenheid wees hij de Joden er met grote nadruk op dat Jezus de Christus is.


Banga mochanjabo y mochantsabíchamo chënga Jesús imomna ca. Mochántsichamo: ‘Ats̈e chë Cristo sëndmëna ca’, y chca, ba ents̈anga mochanjáingñaye. 	 Want er zullen verscheidene mensen komen, die zeggen dat zij de Christus zijn. En zij zullen velen achter zich aan krijgen.


Chora María chë ángelbioye tbojaniyana: —Bëngbe Bëtsabe oservená ats̈e së́ntsemna. Bëngbe Bëtsá áts̈eftaca chaoma nts̈amo s̈cojauyancá ca. Y chents̈ana chë ángel tojtsatanoñe. 	 "Goed", zei Maria, "de Here mag met mij doen wat Hij wil. Ik hoop dat het zo zal gaan als u mij hebt gezegd." Daarop ging de engel weg.


Páblëna, nts̈amo enjanamancá, cada ochnayté chë jénefjnama yebnoye yojánaye, unga semanëntscuana, y chents̈e chë judië́ngaftaca yojanoyebuambná y imojánëtsëtsnaye. Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuayana soyë́ngaca, 	 Naar zijn gewoonte ging Paulus naar hun synagoge en sprak drie sabbatten achtereen met hen over wat er in de Boeken stond.


Chë ts̈abe noticiënga tmojtsanaboté causa, judiënga Bëngbe Bëtsabe uayayënga mondmëna, chca, ts̈ëngaftangbe ts̈abiama chaotsemnama. Pero Bëngbe Bëtsá tojánabacacayeca, chë́ngnaca Bëngbe Bëtsabe bonshánënga mondmëna, er Bëngbe Bëtsá chëngbe tempsca uámana bëts taitanga chca tojanas̈ebuachená. 	 Zij staan dus vijandig tegenover het goede nieuws van Jezus Christus. Daar hebt u voordeel van. Maar omdat zij vanouds het volk zijn dat God uitgekozen heeft, houdt Hij nog steeds van hen.


pero nÿetsca soyënga binÿniñe tmojacjá ora jtsopodénana ts̈abá jinÿama nts̈amo ndegombre tomncá. Cachcá, nts̈amo ents̈anga tmojamcá chë binÿnayá chaojinÿanÿé ora, echantsopodena jtsotats̈ëmbuama nts̈amo chë soyënga yomnana; 	 Maar als het licht op hen valt, wordt duidelijk hoe slecht zij eigenlijk zijn. Sommigen van hen kunnen dan zelfs kinderen van het licht worden!


Pero Juan tojáninÿe ba fariseunga y saduceunga cha chaubáyama tmojánama. Chënga imojamna chë judië́ngbeñe uánatsanënga Bëngbe Bëtsá ndoñe corente ntseyeunanama; as chora tojanë́yana: “¡Mëts̈cuaye ents̈anga! ¿Nda tcmënjáuyana chë echanjóshjango uabouana castigüents̈ana s̈mochjotsbocá ca? 	 Er kwamen ook verscheidene Farizeeërs en Sadduceeërs naar hem toe om zich te laten dopen. Toen hij hen zag, begon hij hun de les te lezen. "Stelletje listige slangen!" riep hij. "Wie heeft u voor de wraak van God gewaarschuwd?


Bënga, Bëngbe Bëtsábeñe mondos̈buachéyeca, mondë́tats̈ëmbo cha quem luare y nÿetsca luarënga tojanmama, chca chaotsemnama cha tojanmandá ora; chcasna, chë ndayá mora bënga jinÿama imobencá, cha tojanma bënga ndoñe mondobena jinÿama soyënguents̈ana. 	 Door het geloof weten wij dat het heelal door een woord van God gemaakt is; dat het zichtbare uit het onzichtbare is voortgekomen.


Pero chë uatsjéndayëngna mënts̈á chë shembásengbiama imojétsejuabnaye: “Chënga montsoyebuambná mo corente juabna ndbomnëngcá ca.” Y chca, chënga chë soyiñe ndoñe montsanos̈buaché. 	 het aan de mannen vertelden, wilden die hen niet geloven. Ze zeiden dat het onzin was.


Pero bënga mondë́tats̈ëmbo y corente mondonÿá Jesús aíñe chca tojanmama. Bëngbe Bëtsá tojanma cha nduamaná chaotsemnama, mo canÿe ents̈acá, baseftayté chë angelëngbiama más bats̈á uamaná. Bëngbe Bëtsá, ents̈angbe ts̈abiama jtsejuabnayëse, yojánbos̈e Jesús chaóbanama, corente jasúfriase; Bëngbe Bëtsá yojánbos̈e cha chca chaomama, nÿets luarents̈a ents̈angbe ts̈abiama. Y Jesús ya chca tojánmayeca, Bëngbe Bëtsá ya tojinÿanÿé cha puerte bëtsá y uamaná bétsemnama. 	 maar wij zien Jezus wel. Hij heeft gedurende een tijd lager dan de engelen gestaan omdat Hij sterven moest, maar is nu door God met heerlijkheid en eer gekroond, omdat Hij door Gods genade voor ons de dood is ingegaan.


Pero Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga corente oyejuayënga imojtsemna, y chë Uámana Espíritu chëngbe ainaniñe corente yojtsemándaye. 	 Maar de blijdschap van de christenen in de stad werd er niet minder door, integendeel. De Heilige Geest vervulde hun hele wezen.


Y Cristo chaojésabo te, Bëngbe Bëtsá echanjínÿanÿiye nts̈amo cada cánÿabe trabajo yomnama. Cha chë te íñesheca chca echanjínÿanÿiye, y chë íñesheca, Bëngbe Bëtsá echanjinÿe y echanjínÿanÿiye ndaye trabajo cada ona tojamama. 	 Kortom, er zijn drie dingen die blijven: Geloof, hoop en liefde. Maar de liefde is het voornaamste.


Y Marcos, Aristarco, Demas y Lucas, chë bë́ngaftaca mondëtrabájanga Cristo jasérviama, chë́ngnaca cmontsechuaná. 	 Ook mijn medewerkers Markus, Aristarchus, Demas en Lukas groeten u.


Pero cachiñe s̈cotjá: ¿Israeloca ents̈anga chë buayenánana ndoñe tonjanësertá ca? Natsana, Moisés mënts̈á tojánayana, chë ndoñe judiënga Jesucrístbeñe tmojtsos̈buaché ora, nts̈amo chë judiënga mochtsanjuabnayama tojanoyebuambá ora: Ats̈e, Bëngbe Bëtsá, chanjama, ndayá chë ndoñe judiënga chamojashjache soyëngama ts̈ëngaftanga chas̈motsíyents̈buas̈ama, chënga chë ndoñe monjamna mo ts̈ëngaftangcá ats̈be ents̈anga. Ats̈e chca chanjama chë́ngaftaca, chënga chë tempo Bëngbe Bëtsabe soyëngama ndoñe tonjanësertá ca. 	 Hebben de Israëlieten het dan niet begrepen? Luister eerst eens naar Mozes. Hij zei dat God hen jaloers zou maken op een minderwaardig volk; zij zouden kwaad worden op een onverstandig volk.


Quem tsbuanáchañe básefta soyëngama sënjuábema, nts̈amo s̈matjátsjuabnayama ats̈e ntjatauatjcá; chca sënjama, básefta soyëngama chas̈muatenójuaboma; y chca sëntsobena juabemana, er Bëngbe Bëtsá tojama ats̈e chaitsebomna chë uámana trabajo, Cristo jtseservénana, chë ndoñe judiënga jtsëjabuáchanëse. Ats̈e bachnëcá sëntsoservena, Cristo stseservena ora, ents̈anga ts̈abe noticiëngama jtsabuayiynayëse; ats̈e chca sëndama chë ndoñe judiënga Jesucrístbeñe chamotsos̈buáchema, y ndayánaca chamotsamama Bëngbe Bëtsá oyejuayá chë́ngaftaca chaotsemnama, mo chabiama canÿe uats̈ëmbonancá. Chcánaca ats̈e sëndama, ndoñe judiënga ndegombre Bëngbe Bëtsábenga chamotsemnama, chë Uámana Espíritbeyeca. 	 Maar een van de redenen waarom ik zo vrij ben geweest u bepaalde dingen te schrijven, is dat ik het nodig vond uw geheugen op te frissen. Dat kon ik doen dank zij de genade, die God mij heeft gegeven.


Chora Jesús chë oservénënga tojanamëndá: “Quem matbajënga béjayeca mobuajutetjé ca.” Y chënga, chora lempe tmojanbuajutetjé. 	 Jezus zei tegen de bedienden: "Vul al die kruiken met water."


Chíyeca ats̈e ts̈ëngaftangbioye chanjichamuá Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga, ts̈abe soye tats̈ëmbënga y abuátambayënga. Pero ts̈ëngaftangna, ínÿengbioye s̈mochantsëbaye y s̈mochanjácrucificaye; ínÿengbioyna chë enefjuana yebnënguenache s̈mochanjátsets̈enaye y nÿetsca bëts pueblënguenache chënga s̈mochandúcamena. 	 Ik zal profeten, wijze mannen en godsdienstleraars naar u toesturen. U zult sommigen van hen vermoorden door hen aan een kruis te spijkeren. Anderen zult u in de synagogen afranselen en van stad tot stad vervolgen.


Chë soyënga Jesús tojë́ftsanayanents̈ana, chabe uatsjéndayëngaftaca tojë́ftsanbocna, chë binche béjaye Cedrón ca uabáiniye chenguana jama. Chents̈e inamna canÿe tjashetema; y Jesús chabe uatsjéndayëngaftaca choye tojánamengo. 	 Na deze woorden ging Jezus met Zijn discipelen naar een tuin aan de overkant van het Kidrondal.


Malaye ats̈e, mora ts̈ëngaftangaftaca stsemna, ats̈e jobenayama jinÿanÿiyama, cach ts̈ëngaftanga jáuyanëse, nts̈amo ndegombre ats̈e ts̈ëngaftangbiama tsësentínana. Ats̈e ts̈a s̈ontsecochëngmena ts̈ëngaftangbiama. 	 Het liefst zou ik nu bij u zijn; dan zou ik u op een andere toon kunnen toespreken. Want ik weet eigenlijk niet wat ik met u aanmoet.


Y s̈mochjinÿe, ats̈e mora cachcá cbochanjesë́nÿaye, y chca, ats̈na enánanga cbochanjésabashejuana, mo canÿe yebna cachcá tcojesonÿá y énañe tcojeseboshjoncá. 	 Let op: Uw huis wordt aan zijn lot overgelaten. Want u zult Mij van nu af aan niet meer zien, tot de dag dat u zult zeggen: "Gelukkig is Hij die namens de Here komt." (b)


Chora Bëngbe Bëtsáftaca mënts̈á tmojanencuentá: “Bëngbe Utabná, aca nÿetscangbe ainana icuabuatma; chcasna, s̈minÿanÿé nda quem útatents̈ana cochjuábuayanana, 	 Zij vroegen God in gebed: "Here, U kent alle mensen door en door. Wilt U Uw keuze aanwijzen?


Y ts̈ëngaftangbiama, Bëngbe Bëtsá botamana jtsantjes̈nana, y chca, cha lempe ts̈ëngaftangbiama jtsetats̈ëmbuana, bueta stjënashënga ts̈ëngaftangbe bests̈as̈iñe yomnámnaca. 	 En wat kost nu een mus? Bijna niets. Zelfs de haren op je hoofd zijn allemaal geteld.


Puerte oyejuayá chë oservená, chë nduiño tojtashjango ora, cha tbojínÿena jtsamëse nts̈amo tbojtsemncá. 	 Als de heer terugkomt en ziet dat de man zijn werk goed heeft gedaan,


Bëngbe Bëtsá chca tojánayana ora, entsichamo cha ndoñe yondmëna obanëngbe Bëtsá, sinó aina ents̈angbe Bëtsá ca, er masque chënga tmojanóbana, chënga cabá Bëngbe Bëtsáftaca mondoyena ca —Jesús tojánayana. 	 De Here is niet de God van mensen die dood zijn, maar van mensen die leven. God beschouwt ze allemaal als levend."


“¿Nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈matjájuaboye? Canÿe boyabása patse oveshënga tojtsabamna y ndeolpe canÿe chents̈a oveshá tojtsots̈e. ¿Chë boyabása ndoñe chë inÿe esconëfta bnë́tsana y esconëfta oveshënga tjoca cachcá nanjesë́nÿaye, jama chë óts̈ena oveshá jetsenguanguama? 	 Veronderstel dat iemand honderd schapen heeft. Wat zal hij doen als één ervan wegloopt en verdwaalt? Zal hij dan niet de 99 andere in de bergen achterlaten en op zoek gaan naar het ene dat verdwaald is?


Ndëmuanÿe ents̈ánaca, nda tojalesenciá ínÿenga chabe más delicadents̈e base bobachtema chamotëts̈ama, cachiñe cha s̈cobuayená: Mora aca cmontsemna nÿetsca chë judiëngbe leyents̈a mandënga jtsobedecénana. 	 Ik zeg het nog eens: Wie zich laat besnijden, moet ook altijd alle andere Joodse wetten gehoorzamen.


Ts̈ëngaftanga s̈mojátats̈ëmbona nts̈amo ats̈e tempo tsjanamana jtsiyenana, nts̈amo judiënga Bëngbe Bëtsá mondadorancá ats̈e cha sënjanadorana ora, nts̈amo ats̈e becá tsjánamama chë os̈buachiyëngcá enefjuanënga puerte chamosufrima, y nts̈amo ats̈e becá tsjánamama ndocná Jesucrístbeñe chaondëtsos̈buáchema. 	 U hebt wel gehoord wat ik heb gedaan toen ik nog een aanhanger van de Joodse godsdienst was. Ik heb de christenen fanatiek vervolgd en geprobeerd hen uit te roeien.


Chë soyënga tojanochnëngüents̈ana, Pablo Aténasents̈ana Corinto bëts puebloye tojána. 	 Paulus verliet Athene en ging naar de stad Corinthe.


Chcasna, Bëngbe Bëtsá ba soye Abrahámbioye tbojans̈buachená puerte ts̈abe bendicionënga chabiama jamama, y chabe ents̈anguents̈ana canÿabiámnaca. Y Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe ndoñe quenátayana: “chabe ents̈anguents̈ëngbiámnaca ca”, mo Bëngbe Bëtsá ba ents̈angbiama cuaftsichamcá; sinó mënts̈á endayana: “acbe ents̈anguents̈ana cánÿabiama ca”. Y chca entsayana, nÿe canÿe ents̈á ca; y cha endmëna Cristo. 	 Wel, God deed Abraham en zijn Kind een belofte. Er staat niet in de Boeken dat die belofte aan Abrahams 'kinderen' werd gedaan, want dan zou die voor alle Joden gelden. Nee, er staat 'Kind' en daarmee wordt Christus bedoeld.


y canÿa, Cleofás ca uabainá, tbojaniyana: —¿Nÿe aca cojtsemna, inÿe luarocana ashjangoná Jerusalenents̈e oyená, ndayá chents̈e quem diënga yopasánama ndëtats̈ëmbuá ca? 	 Ze bleven stilstaan en keken Hem met droevige ogen aan. Een van hen, Kleopas, zei: "U bent zeker de enige in heel Jeruzalem die niet weet wat voor verschrikkelijke dingen er de afgelopen dagen zijn gebeurd!"


Canÿa chë canÿsëfta angelënguents̈á, chë canÿsëfta copbenga monjanatbënënguents̈á, tonjánabo y s̈onjaniyana: “Mabo; cbochanjinÿinÿiye nts̈amo yochtsemna chë puerte bacna vida bomna shembása, chë béjayënguiñe entsetbemanabe castigo. 	 Eén van de zeven engelen met de zeven schalen zei tegen mij: "Kom, ik zal u laten zien onder welk oordeel de grote hoer valt, die aan vele waterwegen zit.


Chíyeca, ats̈e tcbonjúbuaja jánÿama y jáuyanama, er ndayama chë Israeloca ents̈anga puerte jtsos̈buáchiyëse mondobátmanama, chë obanënga mochtayenama, ats̈e mora utamená së́ntsemna ca —tojanë́yana. 	 Omdat ik u dit graag wilde vertellen, heb ik u gevraagd hier te komen. Ik ben geboeid, omdat ik leef in de verwachting dat de doden weer levend zullen worden."


Chora ndoñe quemochátichamo ‘Muents̈e entsemna’ o ‘Choca entsemna ca’; er Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ya ts̈ëngaftangbeñe entsemna ca” —cha tojánayana. 	 U zult niet kunnen zeggen: 'Kijk, hier is het', of 'daar is het'. Want het Koninkrijk van God is waar Ik ben."


Chora chënga tmojaniyana: —Bënga ni mo canÿe tsbuanácha Judeocana fchiyatáyëngaca acbiama noticië́ngaca, y ni canÿe cats̈ata judío, chocana moye ashjajnënguents̈á, ndocna bacna soye acbiama ches̈natacuntá. 	 Zij antwoordden: "Wij hebben niets slechts over u persoonlijk gehoord, niet in de brieven die we uit Judea hebben ontvangen en ook niet van de Joden, die in Jeruzalem zijn geweest.


Chents̈ana baseftaytese, chents̈a Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chë́ngbioye tmojtanadios̈oftá, chë ndëmuanÿenga tmojanichamóngbioye jtama. 	 Judas en Silas bleven er nog een hele tijd en toen de christenen hen lieten gaan, moesten zij de hartelijke groeten doen aan degenen die hen gestuurd hadden.


er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe cánÿents̈e mënts̈á endayana, chë canÿsëfta tianoye ndayá cha tojanmama: Bëngbe Bëtsá nÿetsca trabajëngama tonjanochná chë canÿsëfta tianoye ca. 	 Dat weten wij omdat er in de Boeken staat dat God op de zevende dag uitrustte. Alles wat Hij wilde maken, was klaar.


Cristo, chabe buiñe juabuáshanëse bëngbiama tojanóbanayeca, Bëngbe Bëtsá tojanma bënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga jtsemnama. Y chca endmë́nayeca, ndegombre Cristo s̈ochanjátsebacaye, ents̈anga ndoñe ts̈abá tmonjama ca y castigo chëngbiama chaotsemna ca Bëngbe Bëtsá chaojayana ora. 	 Wij zijn dus voor God rechtvaardig geworden door het bloed van Christus. Des te meer zal Hij ervoor zorgen dat Gods vreselijke oordeel aan ons voorbijgaat.


Bëngbe Bëtsá tojánayana: “Chents̈e, ts̈ëngaftangbe bëts taitanga bëtscá monjánama jinÿama ndayë́ntscoñe ats̈e uantado chë́ngaftaca tsjamnama; chca chënga tmonjanma, masque canta bnë́tsana uatëntscuana chënga chents̈e tmonjáninÿe chë ats̈e sënjánama bëts soyënga. 	 Zij daagden God uit toen Hij hen in de woestijn veertig jaar op de proef stelde. Hij bleef doorgaan met het doen van wonderen en zij zagen die.


Yëfsana, chë judiëngbe amë́ndayënga, judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá amë́ndayënga y ley abuátambayënga Jerusalenents̈e tmojánenefjna. 	 De volgende morgen kwamen alle Joodse leiders in Jeruzalem in een extra vergadering bijeen.


Y banga chë pueblents̈a ents̈anga imojtsë́stona; y chë shembásenga imojtsëstonëngna imojtsayos̈achiye y ngménaca imojtsanioye, Jesús chca yojtsepásama. 	 Er liep een hele massa mensen achter Jezus aan. De vrouwen huilden en jammerden.


Sënjanobuértana jinÿama nda chca s̈ojtsanatsëtsná, y chca sënjanma ora, sënjáninÿe canÿsëfta castellano candelerës̈ënga; 	 Ik keerde mij om, want ik wilde zien wie dat zei en ik zag zeven gouden olielampen.


Y quem tsëm canto montsancántaye: Aca merecido condëtsobuájoñe, chë uándmanana tsbuanácha chacuacama y chë sellënga chacutsëcama; er acbe buiñe juabuáshanëse tconjanóbana, y chca enjamna mo crocénana cuafjëtsjajocá, Bëngbe Bëtsabiama chamotsemnama, ents̈anga nÿetsca cachca buiñe bomnënguents̈ana, nÿetsca biyana bomnënguents̈ana, nÿetsca canÿe ents̈anguents̈ana, y nÿetsca mándayëngbents̈a ents̈anguents̈ana. 	 En zij zongen een nieuw lied: "U bent waardig om de boekrol in ontvangst te nemen en de zegels te verbreken; want U bent geslacht en hebt met Uw bloed mensen voor God vrijgekocht uit alle rassen, volken, stammen en taalgroepen.


Bëngbe Bëtsá mënts̈ánaca chabiama tojánayana: Utabná, quem luare jobojáts̈ama ora, aca quem luare tconjanma, y lempe chë celoca yomna soyë́ngnaca. 	 Hij wordt ook 'Here' genoemd, als er staat: "Here, in het begin hebt U de aarde gemaakt; en de hemel is het werk van Uw handen.


Cachá jamama tojánbos̈enayeca, bënga chábenga s̈ojánabiama, bënga chabe ndegombre palabrënga jouenëse. Cha chca tojama, lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá quem luarents̈e tojaments̈ana, bënga chë natsanënga chábenga chamotsemnama. 	 Hij heeft ons, volgens Zijn plan, nieuw leven gegeven door ons de waarheid bekend te maken. Zo zijn wij als het ware de eerste kinderen van Zijn gezin geworden.


Santiago, Pedro y Juan, chë os̈buachiyënguents̈a uánatsanënga, ats̈e canÿe bëts trabajo chaitsebomnama Bëngbe Bëtsá tojanmama tmonjántats̈ëmbona ora, cucuats̈e s̈ontanats̈ataye ats̈e y Bernabébioye, jinÿinÿiyama chënga s̈ojanë́buajama mo cachëngbe trabajo amatcá. Y fsënjanenoyeuná bëndata jama, masna ndoñe judiënga jtsabuayiynayama trabajo jamama, y chëngna judië́ngbeñe. 	 Het was Jakobus, Petrus en Johannes (die een belangrijke plaats in de gemeente hadden) wel duidelijk dat God mij dit werk had gegeven. Zij beschouwden Barnabas en mij als hun gelijken en gaven ons hun rechterhand. Zij moedigden ons aan door te gaan met ons werk onder de andere volken; zelf zouden zij doorgaan met hun werk onder de Joden.


Chëntscuana, Jesusbe mamá y cats̈átanga choye tmojánashjajna, pero nÿe shjoca imojtsemna; y canÿa tmojanichmó cha jachembuama. 	 Zijn moeder en Zijn broers kwamen bij het overvolle huis en lieten Hem roepen. Zelf bleven zij buiten staan.


Mo unga horëntscose, Ananíasbe shema Safira tojánashjango, pero ndoñe yontsetáts̈ëmbo nts̈amo chabe boyáftaca tojanopasama. 	 Een uur of drie later kwam zijn vrouw, die van niets wist.


Chca tmojanma, jauántama ndoñe tmonjanobená causa, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanamëndacá: “Nda quem tjoca chaojoyená, masque canÿe bayá chaotsomñe, entsemna chana ndëts̈béngaca chamotsatëchë́njanga jtsóbama ca.” 	 Zij trilden van angst, omdat God had gezegd: "Zelfs een dier dat de berg aanraakt, moet sterven." (B)


Jesús cabá yojtsóyebuambnantscuana, báseftanga tmojánashjajna chë judiëngbe enefjuana yebnents̈a mandayabe yebnocana, y chë shembásetembe taitá tmojaniyana: —Acbe bembe tontsóbana; ¿ndayama más Buatëmbayá chama cochjátebëyaboma ca? 	 Terwijl Hij nog met haar sprak, kwamen er mensen met een boodschap voor Jaïrus. "Uw dochter is al gestorven. Het heeft nu geen zin meer dat de Meester met u meegaat."


Rey David cachcá chabe librë́s̈añe tojánayana, chë ndabiama Bëngbe Bëtsá jayanana chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemna ca, masque chabiama chca cháuayanama tondaye tonjamëse. David chca ents̈abiama tojánayana, cha puerte echantsoyejuaye ca. 	 David zei toch ook dat u gelukkig bent als God u vrijspreekt zonder dat u er iets voor hebt gedaan.


Yëfsana, chë samaritano uta denario crocénana yojenóbojatsëca, chë mo uta tesca trabajuama crocénana nÿets̈á, y chë posada nduíñbioye ibojesabuenaye, y mënts̈á ibojauyana: ‘Quem boyabása cochtsinÿena, y nderado más crocénana muabiama chacojenábojafjonasna, mëjana chaitísachnëjuana ora, cbochjabáisabuenaye ca.’ 	 De volgende morgen gaf hij de herbergier twee zilveren munten en zei: 'Zorg goed voor hem. Mocht dit geld niet genoeg zijn, dan betaal ik de rest de volgende keer wel.'


Chents̈ana Jesús tojanë́yana: “Ndegombre s̈cuayana: Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá, nÿe cachabe cuenta tondaye quenátobena jamana. Cha jtsonÿayana nts̈amo chabe Taitá tojtsamcá. Nts̈amo chë Taitá tojtsamcá, chë Uaquiñánaca jtsamana. 	 "Het is waar wat Ik zeg", zei Jezus. "De Zoon kan niets uit Zichzelf. Hij doet alleen wat Zijn Vader Hem voordoet. In feite doet de Zoon hetzelfde als Zijn Vader.


Canÿe judiëngbe ley abuatambayá yojonts̈é Jesúseftaca jóyebuambayama, y jisháchichiyamna mënts̈á tbojantjá: —Buatëmbayá, ¿ndayá s̈ojtsemna jamana chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama ca? 	 Op een dag was er een godsdienstleraar die wilde onderzoeken of Jezus' ideeën wel zuiver waren. "Meester", vroeg hij, "wat moet ik doen om eeuwig leven te krijgen?"


Natsanama, chë ndegombre buayenánama, chë ts̈abe noticiënga, ts̈ëngaftanga tcmojanabuatambá ora, ts̈ëngaftanga botamana s̈mojanuena nts̈amo chë buayenániñe bejtsayancá, chë ts̈ëngaftanga s̈mojtsobena ts̈abe soyama jobátmana, Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse. Chë s̈montsobatmana soye entsama ts̈ëngaftanga Jesucrístbeñe puerte chas̈motsos̈buáchema y nÿetscanga chas̈motsababuánÿeshanama. Bëngbe Bëtsá celoca enduaquëcjná chë ts̈ëngaftanga s̈mojtsobatmana ts̈abe soye. 	 die u in de hemel wacht. U ziet uit naar die hemelse vreugde sinds u de waarheid, het goede nieuws, gehoord hebt.


Canÿe te, chë Bëngbe Bëtsáftaca encuéntaye luaroye fsënjétsajna orna, s̈onjanë́biats̈e canÿe tobias̈e, oservená, bacna bayëjbe juabna uambayá; chë causa cha malisiayá inamna. Chabe nduiñënga becá crocénana imojanójacañe, chë tobias̈e yojanmalísiaye soyëngama. 	 Op een dag toen wij weer naar de gebedsplaats gingen, kwamen wij een slavin tegen, die een helderziende geest had. Zij verdiende voor haar eigenaars veel geld door andere mensen de toekomst te voorspellen.


Pero, Uámana Espíritu ainaniñe tojtsemánda ora, quem soyënga chents̈ana jóbocnana: nÿetscanga jtsababuánÿeshanana, jtsóyejuayana, natjë́mbana ínÿengaftaca jtsiyenana, puerte uantado nÿetsca padecéniñe jtsemnana, nÿetscanga corente bonshanánaca jtsë́nÿayana, ts̈abe ainana jtsebomnana, y nÿétscañe ts̈abe palabra bomnënga jtsemnana, 	 Maar de Heilige Geest brengt ons tot betere dingen: Liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, mildheid, trouw, tederheid en zelfbeheersing.


Y chë dragón montsanadorana, chë uabouana bayábioye obenana tbojánats̈etama; y chë uabouana bayábioynaca montsanadorana, mënts̈á jayanëse: “Ndocná obenana quenátsbomna quem uabouana bayacá, y ndocná quenátobena chábioye jayë́njanama ca.” 	 Zij aanbaden ook het beest zelf en zeiden: "Wie is met het beest te vergelijken? Wie kan het tegen hem opnemen?"


Bëngbe Bëtsá tojanas̈ebuachená Abrahambiama y chábents̈ana ents̈angbiama, quem luare chëngbiama yochjë́ftsemna ca. Y chca tojanas̈ebuachená, ndoñe Abraham nts̈amo leyiñe yomandancá betsobedecénama, sinó cha Bëngbe Bëtsábeñe yojtsanos̈buáchema, y chíyeca Bëngbe Bëtsá tojánayana cha chabe bominÿiñe ts̈abia yojamna ca. 	 God beloofde dat Hij de wereld aan Abraham en zijn nakomelingen zou geven; niet omdat Abraham zich zo goed aan Gods wet had gehouden, maar omdat hij God geloofde en daardoor recht voor God stond.


Epáfrasnaca cmontsacheuaná, inÿe ts̈ëngaftangbiocá y cha Cristo Jesusbiama jatrabájama endoservena. Cha nÿets tempo ts̈ëngaftangbiama Bëngbe Bëtsábioye ts̈a bochandbétseimpadana, ts̈ëngaftanga Bëngbe Utabnábeñe os̈buáchiyana ndocna te chas̈mondájbanama, y nÿets tempo chas̈motsiyena lempe jtsamëse, nts̈amo chë Jesucrístbeñe corente os̈buáchiyënga jtsiyenana yojtsamncá; y chca, ts̈ëngaftanga corente s̈mochántsetats̈ëmbo nts̈amo s̈mojtsamcá ndegombre yomna nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá. 	 Epafras laat u ook groeten. Hij hoort bij u en is een goed dienaar van Christus Jezus. Hij spant zich echt voor u in door altijd vurig te bidden dat u sterke en volwassen gelovigen mag worden, die uitsluitend willen doen wat God van hen verlangt.


Y chora chë uatsjéndayënga, Jesúsbeyeca tmojanobená chë Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrëngama josértana. 	 Hij legde hun uit wat in die boeken stond; zo duidelijk dat ze het ineens helemaal begrepen.


Bënga nÿetscanga cach Utabná mondbomna, cachca os̈buáchiyana Jesucrístbeñe mondbomna, y bënga nÿetscanga uabáinënga mondmëna chca betsos̈buáchiyama. 	 Voor ons is er maar één Heer, één geloof en één doop.


Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: Ndocná quenátstats̈ëmbo nts̈amo Bëngbe Bëtsá inetsejuabnaycá; ndocná quenátobena cha jábuayenama ndayá jamana ibomnama. 	 Wie zou Hem ooit raad kunnen geven?


Y nderado nda nts̈amo quem librë́s̈añe entsabemancá, chë ndegombre echanjopásama soyënguiñe ndayánaca tojajuaná, Bëngbe Bëtsá chábioye bochantsebojuána nts̈amo chabiama yomncá chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama betiyeshents̈ana y chë tsëm bëts pueblents̈ana, chë ndayama quem librë́s̈añe entsábemana. 	 Als iemand iets van de profetische woorden van dit boek afneemt, zal God hem het recht afnemen om van de levensboom te eten en in de stad van God te komen, waarover in dit boek gesproken wordt.


Y ndoñe nÿe chama bënga oyejuayënga jésemnana, ndayá bënga tmojtsesufrina y padecena soyënguiñe tmojtsajna órnaca. Chca mondbama, er bënga mondë́tats̈ëmbo bënga tmojtsesufrina orna, bënga juatsjínÿana nts̈amo uantadënga jtsemnama padecena soyënguiñe tmojtsemna ora, Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse. 	 Maar dat is niet het enige waarover wij zo blij zijn. Wij zijn ook nog blij als wij het moeilijk hebben, want wij weten dat wij daardoor leren vol te houden.


Ts̈ëngaftángnaca chë́ngbeñe s̈montsemna, ts̈ëngaftanga chë Romoca s̈moyenënga, ndëmuanÿenga Bëngbe Bëtsá tcmojáchembo Jesucrístbenga chas̈motsemnama. Ats̈e ts̈ëngaftangbiama sëntsabiamná, ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe bonshánënga y chabe ents̈anga chas̈motsemnama chémbonënga. Ats̈e sëntsaimpadana Bëngbe Bëtsá Bëngbe Taitá y Bëngbe Utabná Jesucristo, chaboma ts̈ëngaftangbeñe ts̈abe bendicionënga chaotsemnama, y chaboma ts̈ëngaftanga ainaniñe ts̈abe ebionana chas̈motsebomnama. 	 U hoort daar ook bij; ook u bent geroepen om bij Jezus Christus te horen.


Ts̈ëngaftanga cmontsamna jtsóyebuambnayana y jtsamana ndayá Cristo s̈ojanamëndacá, atsebacana ents̈angcá, er Bëngbe Bëtsá echanjayana nts̈amo tmojamcá aíñe o ndoñe ts̈abá bétsemnama. 	 Spreek en handel dus volgens de onderwijzing van Jezus Christus, want daarnaar zult u geoordeeld worden. Wees u goed bewust van wat u doet en denkt!


Pero ndoñe quemuátobena jayanana ‘ents̈anga ca’; muents̈a ents̈angbiama bënga montsauatja, er nÿetscanga mondëjuabná Juan ndegombre Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá yomna ca.” 	 'Waarom hebt u hem dan niet geloofd?' Maar als wij zeggen dat hij niet door God was gestuurd, krijgen wij het volk tegen ons. Al die mensen hier geloven dat Johannes een profeet was."


Ndëmuanÿenga nÿets tempo ts̈abá jtsamëse imoyena, y chca imonguá Bëngbe Bëtsá más uámanënga chauabiama, cha chëngbiama ts̈abá chaotsoyebuambná y ts̈abe vida jtsebomnama chaoma; chë te chëngbiama Bëngbe Bëtsá echanjama, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama. 	 Hij geeft eeuwig leven aan hen die geduldig de wil van God doen, op zoek naar de glorie en eer en het leven dat nooit eindigt.


Nts̈amo canÿe boyá cachabe cuerpo endbetsebobonshancá, cachcá cha bontsemna chabe shémbioye jtsebobonshánana. Nda chabe shémbioye tbojtsebobonshana, cachábioye jtsenobobonshánana, er chata cánÿiñe jtsemnana mo nÿe canÿe ents̈á cuenta. 	 Zo moeten ook de mannen hun vrouw liefhebben en verzorgen als hun eigen lichaam. Want als de man zijn vrouw liefheeft, heeft hij ook zichzelf lief.


Chë cuenta bëngna, ndegombre celocama ents̈anga mondmëna, y mora montsobátmana, chë luarocana chauabo bëngbe atsebacayá, Bëngbe Utabná Jesucristo. 	 Wij zijn echter, al wonen wij hier op aarde, burgers van een stad in de hemel, vanwaar wij ook onze Verlosser verwachten, de Here Jezus Christus.


—¿Ndayama bë́ngbioye tëcjabo, Jesús Nazaretocá? ¿Tcojabo bënga jabétsapochocama? Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo nda aca comnama, aca chë Bëngbe Bëtsabe Uamaná ca. 	 "Wat komt U doen, Jezus van Nazareth? Waar bemoeit U Zich mee? Bent U van plan ons kapot te maken? Denkt U dat ik niet weet wie U bent? U bent de Zoon van God!"


Y Bëngbe Bëtsá puerte bëts soyënga Pábloftaca yojtsama. 	 God deed door de handen van Paulus buitengewoon grote dingen.


Chents̈ana nÿetscanga tmonjanenñemó y chë́ngnaca tmonjanse. 	 Hij brak er een stuk af en begon te eten. De stemming aan boord werd ineens een stuk beter en iedereen begon te eten.


Chora Marta tbojaniyana: —Aíñe, ats̈e sëndë́tats̈ëmbo cha yochtayenama, pero quem luare jopochócama te, nÿetsca obanënga mochtayena ora ca. 	 "Ja, dat weet ik", antwoordde zij. "Hij zal weer levend worden als hij op de laatste dag uit de dood terugkomt."


As chë ents̈anga chë pueblocana tmojánbocana y Jesús yojtsemnoye tmojánashjajna. 	 De mensen liepen de stad uit om Hem te zien.


Sidonocana fsënjë́ftsanbocnents̈ana, bëngbe contra corente enjétsebinÿiaye. Chíyeca, Chipre fshantsënga cats̈bioicajana, ndoñe yapa quentétsebinÿiayëjana bënga fsënjána. 	 Toen wij de haven van Sidon uitvoeren, hadden we de wind tegen. Daarom zetten wij koers naar het noorden en zeilden om Cyprus heen,


Chents̈ana Jesús ents̈anga tojánachembo y tojanë́yana: —S̈mochjouena y chacmësertá. 	 Hierna riep Jezus de mensen bij Zich. "Luister! Probeer te begrijpen wat Ik bedoel.


Y chora, chë barquë́shoye imojtsemnënga Jesusbe shecuats̈ents̈e tmojanoshaments̈é y tmojaniyana: —¡Aca ndegombre Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá comna ca! 	 De anderen bogen zich vol ontzag voor Jezus neer. "U bent inderdaad de Zoon van God!" zeiden zij.


Chents̈ana, chë nduiño inÿe oservená ibojíchmua; pero chana, bests̈as̈e imojtselísia y podesca imojtsóyenguango. 	 De eigenaar stuurde een andere knecht, maar die kreeg er nog meer van langs. De boeren sloegen hem een gat in zijn hoofd.


Ats̈e chënga sënjáuyana nts̈amo aca s̈cojauyancá, y chënga montsos̈buaché chë ats̈e sënjauyaniñe. Chíyeca, chënga ndegombre mondë́tats̈ëmbo ats̈e acbiocana tijabama, y montsos̈buaché aca chë ats̈e s̈cojichmó cha comnama. 	 Want wat U Mij hebt verteld, heb Ik aan hen doorgegeven. En zij hebben het aanvaard. Zij zijn tot het geloof en de overtuiging gekomen dat U Mij hebt gestuurd.


Júdasnaca bëngbe enutá enjamna y Jesús chábioynaca tbonjanábuayana bëngcá chabe trabajuiñe jtsoservénama. 	 Hij was één van ons en had dezelfde opdracht als wij.


Chca yojtsopasánëntscuana, chë uatsjéndayënga Jesúsbioye imojtseimpadana: —Buatëmbayá, bats̈atema mose ca. 	 Ondertussen vroegen de discipelen of Jezus iets wilde eten.


¿Cabá ndoñe cmontsë́sertana lempe nts̈amo s̈mojascá uafsbioye jomashënguana y chents̈ana cuerpents̈ana jtabocnana? 	 "Begrijpen jullie dan niet dat alles wat men eet naar de maag gaat en tenslotte in het riool terechtkomt?


Ts̈ëngaftanguents̈e báseftanga ya s̈mojatsjuabná puerte uámanënga s̈mojtsemna ca, er s̈mojtsejuabná ats̈e stsauatja ts̈ëngaftangbioye jama jánÿama ca. 	 Ik dank God dat ik, als ik alleen ben (a), meer dan u allemaal in vreemde talen spreek.


Simón Pedro canÿe espadëja inasëngbuájonÿana; asna, tojanenosë́ngbotënts̈ena y chë bachnangbe más uámana amëndayabe canÿe oservenábioye cats̈bioica matscuas̈e tbojtsanë́stjango. Chë oservená Malco ca inauabaina. 	 Plotseling trok Simon Petrus een zwaard. Hij haalde uit en sloeg Malchus, de knecht van de hogepriester, het rechteroor af.


Chíyeca quem luarents̈e entseyta, chë Bëngbe Bëtsabe mandënga obedecénënga y Jesúsbeñe puerte os̈buáchiyana bomnënga, chë Bëngbe Bëtsabe ents̈anga, padecena soyënguiñe tmojtsemna ora, puerte uantana jtsemnana. 	 Het is nu wel duidelijk waarom Gods volk niet mag ophouden Gods geboden te gehoorzamen en in Jezus te geloven."


As chënga choye tmojánamashjna y choye tmojáninÿe canÿe bobontse bën uafjantse ents̈ë́jua uichëtjoná, chë cuevëshents̈a cats̈bioica inétsotbemañe; y chë shembásenga imojouatjaná. 	 Zij stapten het graf binnen en zagen rechts een jongeman zitten, met witte kleren aan. Ze stonden als aan de grond genageld.


As betsco tmojána y tmojánanÿena María, José y chë s̈es̈onatema bachetémiñe jajoná. 	 Zij liepen snel naar het stadje, vonden Maria en Jozef en zagen het kind! Het lag in een voerbak.


Chca sënjánama causa, judiënga Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca s̈monjanishache y tmonjánbos̈ena ats̈e jtsóbana. 	 Dat was de reden waarom de Joden mij in de tempel gevangen namen en daarna probeerden te vermoorden.


As canÿe crocénana tmojanoyé y Jesús tojanë́yana: —¿Ndabe jubiá quem crocenániñe yojtsemna, y nts̈amo muents̈e entsabemancá nda chca iuabaina ca? Y chënga tmojanjuá: —Césarbe jubiá; cha chca enduabaina ca. 	 Dat deden zij. "Van wie is het portret dat hier-op staat?" vroeg Hij, "en het opschrift?" "Van de keizer", antwoordden zij.


Chents̈ana inÿa ibojíchmua; pero chë trabájayënga cha imojtsejants̈etaye, imojtsóyenguango, y tondaye ntoyiycá imojtichmuá. 	 De eigenaar stuurde een andere knecht. Maar die kwam er niet veel beter af. Ook hij werd geslagen en uitgescholden. Ze stuurden hem met lege handen terug.


Ndoñe matauatjëngana nÿe chë ts̈ëngaftangbe cuerpo japochócama imobenëngbiama y ainana jtsepochócama ndoñe ntsobenana. Más s̈mochtsebiauatja chë nda endobena ts̈ëngaftangbe cuerpo y ts̈ëngaftangbe ainana jtsepochócama, nÿetsca tescama infiernoca. 	 Wees niet bang voor hen die wel je lichaam kunnen doden, maar niet je ziel. Wees alleen bang voor God die zowel je ziel als je lichaam kan vernietigen in de hel.


Jerusalenoca ents̈anga, nÿetsca Judea luarents̈a ents̈anga y chë Jordán ca uabaina béjaye béconana oyenënga imojánbocana Juan joyeunayama. 	 De mensen kwamen van alle kanten naar hem toe; uit Jeruzalem, het Jordaandal en zelfs uit heel Judea.


Pero Jesús cachiñe jabuache tojanoyó y tojanóbana. 	 Opnieuw gaf Jezus een luide schreeuw en Hij stierf.


Ndayá mënté tojopasá causa, resjo entsemna bëngbiama chamuayana, nts̈amo leyënguiñe yomncá bënga ndoñe montsama ca; y bënga ndoñe quemuátobena ndayá jojuana, ndáyeca quem enbouenanana tojopasá ca s̈ojátjayëse ca” —cha tojanë́yana. 	 Maar maak een eind aan deze rel, anders krijgen wij moeilijkheden met de regering in Rome. Als die ons ter verantwoording roept, zullen wij ons niet kunnen verdedigen, want al deze drukte is voor niets."


Y morna, Jesucrístbeyeca cats̈átanga, së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga chas̈motsetáts̈ëmbo ats̈e ba soye jama tijájuaboma, ts̈ëngaftanga jautsëtsayama, pero më́ntscoñama ndoñe tsjobenaye. Ats̈e së́ntsebos̈e ndayá chayobená jamana ínÿenga ts̈ëngaftangbioca Jesucrístbeñe chamotsos̈buáchema, nts̈amo ínÿengbeñe ndoñe judië́ngbeñe tonjopasacá. 	 U moet weten, broeders, dat ik vaak van plan ben geweest u te bezoeken om bij u (net als bij andere volken) mensen voor Christus te winnen. Maar tot nu toe ben ik telkens verhinderd.


Er ndocná cachabe cuerpo jtsáboyënjana, ndayá saná janguangoñana y jtsinÿenana, nts̈amo Cristo bënga chë os̈buáchiyëngaftaca endbetsamcá; 	 Geen mens haat zijn eigen lichaam, maar verzorgt en voedt het, zoals ook Christus zorgt voor de Gemeente,


Endmëna mo canÿe mostaza jénaye jajoca tcojajecá. Ndegombre, nÿetsca quem luarents̈a jenayëngama, mostaza jénaye chë más básetema endmëna; 	 Het lijkt op een mosterdzaadje. Hoewel dat een heel klein zaadje is, wordt het toch een erg grote struik. Er komen zulke grote takken aan dat de vogels eronder schuilen en erin kunnen nestelen."


Chents̈ana tojanë́yana: —Bëngbe amigo Lázaro tojtsomaná, pero ats̈e choye chanjá jetsefs̈enama ca. 	 Even later zei Hij: "Onze vriend Lazarus is in slaap gevallen, maar Ik ga hem wakker maken."


y chë shembásabe básenga chantsëbaye. Chca, nÿetsquénache os̈buachiyëngcá enefjuanënga mochántsetats̈ëmbo, ndayá ents̈anga juabniñe y ainaniñe tmojuabnacá ats̈e tsuábuatmama; y cada ona ts̈ëngaftanguents̈á, chca bacna soye cháftaca tojamá, nts̈amo ibojtsomerecencá chanjacastíga. 	 Ik zal haar kinderen doden. Alle gemeenten zullen weten dat Ik de diepste gedachten en wensen van de mens ken en dat Ik ieder zal geven wat hij verdient.


Chents̈ana ats̈e sënjáninÿe canÿe celoca tsmiñe y canÿe fshantse tsmiñe, ndoñe nts̈amo tempo enjamncá, er chë tempo enjamna celoca y fshantse chora ya ndoñe quentétsemna, y chë mar béjaye chora cach tondaye. 	 Ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. De tegenwoordige hemel en de tegenwoordige aarde waren er niet meer; en ook de zee was verdwenen.


Y ndegombre cbë́yana, chë ents̈angbiama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama jayanama tempo chaojobuache ora, ndaye ndoservena palabra s̈mojóyebuambama, Bëngbe Bëtsabe delante s̈mochanjayana ndáyeca chca ca. 	 Onthoud dit: Op de dag van het grote oordeel zult u zich moeten verantwoorden voor ieder slecht woord dat u hebt gezegd.


Ats̈na, mo nda jajañe jénaye cuafjuatbontsacá, ts̈ëngaftangbeñe sënjanbojats̈é chë trabajo, Bëngbe Bëtsabe soyëngama jábuayenama; y Apolos, mo nda chë jajañe matënguiñe béjaye cuaftsebues̈cjnacá, enjantrabája cach ats̈e sënjanbojats̈é chiñe; pero Bëngbe Bëtsá, nts̈amo matatémënga chauájuama endbetsamcá, tojama banga ts̈ëngaftanguents̈e Jesucrístbeñe chamotsos̈buáchema. 	 zij is niet blij met onrecht, maar juist met de waarheid.


y chca, chas̈motsobena sempre jabocacayama chë puerte ts̈abá yojtsemna jamama soye. Chca, Cristo yochjésabo ora, ts̈ëngaftanga puerte ts̈abe vida s̈mochántsebomna, bacna soyë́ngaca ndëmandánënga; y tondaye ques̈mochátama, chora chë ents̈anga chca ndoñe ts̈abá quenátsmëna ca chamuátichamuama. 	 Ik wil dat u scherp het verschil tussen goed en kwaad zult zien. Dan zult u op de dag van Jezus Christus zuiver zijn, zonder dat er iets op u aan te merken is.


Chë nduiño peonga yojánÿena orna, imojenóyeunaye canÿe tescama canÿe denario crocénana jtëbuénayama. As chora yojichamuá chë uvas betiyënga jajoye jatrabájama. 	 Hij kwam met de arbeiders overeen dat hij ze een volledig dagloon zou betalen en zette hen aan het werk.


Ats̈e ts̈ëngaftangbeñe sënjamna, mo canÿa ba soyënga jamama ndobenacá, y mo canÿa puerte auatjacá y tbojtsengmëmnacá, chabe trabajo jamama ndoñe jobenayama juabnaye causa. 	 Daarom wil ik u erop wijzen dat niemand die door de Geest van God geleid wordt, kan zeggen dat Jezus vervloekt is. En evenmin kan iemand oprecht zeggen dat Jezus de Heer is, behalve als hij door de Heilige Geest geleid wordt.


Chcasna, cach mándayënga tmojána chata perdón jatë́tejañama; chents̈ana tmojtanëbuacna y tmojanë́yana: “Diosmanda, muents̈ana inÿe luaroye motsoñata ca.” 	 Zij gingen naar de gevangenis en boden Paulus en Silas hun verontschuldigingen aan. Daarna leidden zij hen de gevangenis uit en vroegen hun dringend de stad te verlaten.


Chë Bashco fiesta bojats̈enté, chë levadúraca ndëpormana tandës̈e jasama fiestëntscuana, chë uatsjéndayënga Jesúsbioye tmojanobeconá y tmojantjá: —¿Ndë́moca aca cojtsebos̈e bënga fchaiprontama Bashco saná chacosama ca? 	 Op de eerste dag van het Paasfeest (de dag dat de Joden al het brood dat met gist is gebakken uit hun huis verwijderen) vroegen de discipelen aan Jezus: "Waar zullen wij het Paasmaal klaarmaken?"


Chë tempo yojamna canÿe Romoca bëts mandado, Augusto ca uabainá; y cha, chë natsanama tojanmandá nÿetsca ents̈anga chamuenábemama. 	 Omstreeks deze tijd gaf de Romein se keizer Augustus bevel dat in zijn hele rijk een volkstelling moest worden gehouden.


Morna, chë cbontsatsá soyiñe ndoñe quecatos̈buaché causa, ndëbiá cochanjoquéda, y nts̈amo cbontsatsacá chaojopasá ora, chama tempo chaojtsemna ora, chora jóyebuambayama cochantobenaye ca. 	 Daarom zult u vanaf nu niet meer kunnen spreken. Pas als het kind geboren is, zult u weer kunnen spreken. Want wat ik heb gezegd, zal precies op tijd uitkomen."


Canÿe béjaye obocanents̈ana ndoñe ntsopodénana ts̈abe búyeshe chaóbocnama y cachents̈ana untja búyeshnaca. 	 Er komt uit een en dezelfde bron toch ook niet afwisselend schoon en vuil water!


¡Ts̈a lastema chë tempo ngomámanënga o ochóchaye s̈es̈onga chamojtsabamna shembásengbiama! 	 Het zal een afschuwelijke tijd worden voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben.


Er cánÿents̈e os̈buachiyëngcá enefjuanëngbe mandayá, Bëngbe Bëtsabe trabajo jamama tmojabonÿéyeca, cha bontsemna jtsiyenana, nts̈amo ndocná chaondayana cha ndoñe ts̈abá yontsama ca; ntjajuaboycá, nÿe nts̈amo cha tojtsebos̈cá ndoñe chaondë́tsama; ndoñe chaondëtsiyena nÿe rábiaca jtsemnama; ndoñe chaondë́tsetmó; penzentsero ndoñe chaondë́tsemna; y ndoñe chaondë́tsebos̈e nÿe paselo becá crocénana jtsebomnama. 	 Omdat zij leiding aan de gemeente moeten geven, moeten zulke leiders een zuiver leven leiden. Zij mogen niet trots of ongeduldig zijn; zij mogen niet veel drinken en ook niet driftig of hebzuchtig zijn.


Ats̈be ústonënga bétsemnama, mandadë́ngbioye y reyë́ngbioye cmochanjunatse. Y chca, ts̈ëngaftanga s̈mochanjobenaye chë́ngbeñe y chë ndoñe judië́ngbeñe nts̈amo ats̈biama s̈motats̈ëmbcá jóyebuambayama. 	 Jullie moeten terechtstaan voor presidenten en koningen, omdat jullie bij Mij horen. Dat zijn kansen hun over Mij te vertellen en de wereld te laten weten wie Ik ben.


Bacna palabrënga ndoñe s̈mattsichamo, pero aíñe ts̈abe palabrënga y nÿa chorsca uajabótama palabrënga, chë inÿe ents̈ángbioye jujabuáchama más Cristcá chamotsemnama, chënga Bëngbe Bëtsábiocana ts̈abe bendicionënga chamóyëngacñama, chë ndayá chas̈mojtsëtsëtsná sóyeca. 	 Laat er ook geen vuile taal uit uw mond komen; dat doet alleen maar kwaad. Zeg op het juiste moment het juiste woord, iets wat de mensen helpt en goed doet, zodat zij genade ontvangen.


pero ats̈e sëntsejuabná quem boyabása tondaye tonjama, jóbanama chabotsemnama ca. Y más, cachá s̈onjaimpadá chë Romoca bëts uámana mandado César chabe soyama cháuayanama; chcasna, chca chanjama, chábioye cha chanjíchmua. 	 Zij hebben geroepen dat hij niet mag blijven leven. Mij is gebleken dat hij niets heeft gedaan, waarop de doodstraf staat. Maar omdat hij zich op de keizer beroepen heeft, moet ik hem wel naar Rome sturen.


Cuedado s̈mochtsebomna chë ndoñe ts̈abe ents̈angbiama, mo ques̈ëngcá imomnënga, chë puerte bacna soyënga mondbétsamënga, y ents̈angbe más delicadents̈e base bobachtema jatëts̈ana uamanënga; 	 Kijk uit voor de boosdoeners ('valse honden' noem ik hen) die u willen besnijden.


Jesús chë barquë́shoye tojtanás̈ëngo ora, chë tempo bacna bayëjbe juabna uambayá tbojanimpadá chabolesenciá cháftaca jama ca. 	 Hij ging weer in de boot. De man die bezeten was geweest, zei dat hij graag met Hem meewilde, maar Jezus vond dat niet goed.


tmojúshjango castellano soyënga, midio soyënga, uámana y botamana ndëts̈benga, perlënga, uámana lino y shbuenda uafjatsenga ents̈ayá y sedë́jua y uámana uabuángana ents̈ayá; nÿetsca botamana uanguëts̈e betiyënga, marfíloca pormana soyënga, uámana niñës̈ë́ngaca pormana soyënga, bronce soyënga, hierro y marmol soyënga; 	 Zij was hun grootste klant van goud en zilver, van edelstenen en parels, van fijn linnen, purper, zijde en scharlaken, van geurig hout, van ivoren en dure houten voorwerpen,


Pero chë ents̈ángbeñe, ínÿenga canÿe soye imojtsáyebuache y ínÿengna inÿe soye; y chca, nts̈amo ndegombre tojanopasama jtsetats̈ëmbuama chë mandayá ndoñe tonjanobená; chcasna, cha tojanmandá Pablo chë soldadëngbe oyenoye chamuánatsama. 	 Zij schreeuwden allemaal door elkaar, zodat hij er niet wijs uit kon worden. Daarom gaf hij bevel Paulus naar het fort te brengen.


inÿe luarocana ashjangonacá sënjánana y ndoñe posada ches̈matanánts̈ame. Enas̈á sënjánana y ndoñe ents̈ayá ches̈matanëts̈etá; s̈ocá sënjanjájona y cárceloca sënjanëtámena y ndoñe ches̈matanatsëtsá ca.’ 	 Ik was een vreemdeling en u wilde Mij niet in huis opnemen. Ik had niets om aan te trekken en u wilde Mij geen kleren geven. Ik was ziek en u wilde Mij niet opzoeken. Ik zat in de gevangenis en u hebt Mij aan mijn lot overgelaten.'


Pero ibetna, Bëngbe Utabná canÿe ángel tbojanichmó y chë utámenents̈a bës̈as̈angá cha tojánatëfjo, chënga tojtanëbuacna y mënts̈á tojanë́yana: 	 Maar diezelfde nacht maakte een engel van de Here de gevangenisdeuren open en bracht de apostelen naar buiten.


Chora nÿetsca ents̈anga tmojanjuá: —¡Quemuá yochjóbanama, bënga y bëngbe básengbiama castigo chaotsemna ca! 	 De mensen schreeuwden: "Laat de straf voor Zijn bloed maar op ons en onze kinderen neerkomen."


Ndánaca chábioye ndoñe chabonjoyeuná, cha bontsemna chë Bëngbe Bëtsabe ents̈ángbents̈ana luaroca jtsemnama y chamotsepochocama ca’ —cha tojánayana. 	 Maar wie niet naar Hem luistert, zal gedood worden!" (C)


Chë Oveshatembe contra mochántsentsjanaye; pero chë Oveshatema echantsayënjaná, er chë Oveshatema endmëna nÿetsca amë́ndayëngbiama chë más uámana Utabná y nÿetsca reyëngbiama chë más uámana Rey. Chë bnë́tsana mandadënga cháftaca mochántsentsjanaye ora, cha chents̈e chabe ents̈ángaftaca cánÿiñe echántsemna. Chënga mondmëna chë cha tojáchembo y tojubuáyanënga y chábeñe sempre os̈buáchiyënga ca” —cha s̈onjaniyana. 	 Zij zullen oorlog voeren tegen het Lam, maar die oorlog verliezen. Het Lam en Zijn trouwe volgelingen, die door Hem zijn geroepen en uitgekozen, zullen hen overwinnen. Hij is immers de Heer van alle heren en de Koning van alle koningen.


Chíyeca ats̈e ts̈a së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga chë Romoca s̈moyenë́ngnaca chë ts̈abe noticiënga jábuayenama. 	 Daarom verlang ik er vurig naar om, voor zover dat in mijn vermogen ligt, ook u in Rome die blijde boodschap te brengen.


Nda nts̈amo cha tojtsóyebuambnañe tojtsos̈buaché y chca tojtsama, jtsinÿanÿnayana Bëngbe Bëtsá ndegombre soyënga inetsichámuama. 	 Wie Hem wel gelooft, bevestigt daarmee dat God één en al waarheid is.


Simeón, María y Josébioye yojtsëtsëtsnaye ora, Ana chë́ngbioye yojobeconá, y chë Atsebacayá tojanonÿnama Bëngbe Bëtsábioye tbojtanchuá chents̈ana, Jerusalenoca ents̈ángbioye, chë canÿe atsebacayá Israeloca ents̈angbiama imojanobatmanë́ngbioye tojanë́yana, chana Jesús yojétsemna ca. 	 Zij kwam er net aan terwijl Simeon met Jozef en Maria stond te praten. Ook zij begon God te danken. Aan iedereen die uitkeek naar de bevrijding van Jeruzalem, vertelde zij dat de Christus was gekomen.


Canÿe shembása Caná luarocá chents̈e inoyena; cha Jesúsbioye yojobeconá y mënts̈á yojtsáyebuache: —¡Utabná, Rey Davídbents̈ana Ents̈á, s̈motselastemá! ¡Ats̈be bembe puerte entsesufrina, bacna bayëjbe juabna entsebomna causa ca! 	 Een Kananese vrouw, die daar woonde, kwam naar Hem toe en zei smekend: "Here, Zoon van David, heb medelijden met mij. Mijn dochter is in de macht van een boze geest."


Pero, chë bayëjbe juabna chábents̈ana tojésanbocnama y chëngbiama más crocénana jabemama chora chë tobias̈e ndoñe yontsobenama, chë tobias̈e nduiñënga tmojáninÿe ora, Pablo y Sílasbioye tmojánishëche y tmojtsanasjojoye plazoye, mandayë́ngbioye. 	 Toen haar eigenaars zagen dat hun kans om winst te maken, verkeken was, grepen zij Paulus en Silas en sleurden hen naar het marktplein, waar het gerecht was.


Y botamana sënjanrrepará ndayá chë tsoye bétsemnama y sënjáninÿe choye monjétsemna uamna y tjoca bayënga, ósjojnaye bayënga y nÿetscna shlofts̈ë́ngnaca. 	 Toen ik erin keek, zag ik allerlei zoogdieren, reptielen en vogels.


Chë os̈buáchiyënga, chë Bëngbe Bëtsá jëtschuayama chatbe yebnents̈e jénefjnama imuamanë́ngnaca, s̈mochjácheuaye. Ats̈be bonshana Epeneto s̈mochjachuaye; cha endmëna chë natsaná Asia luaroca Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyama. 	 Doe ook de groeten aan de gelovigen die bij hen in huis samenkomen. Doe de groeten aan mijn vriend Epénetus. Hij was de eerste in Asia, die in Christus ging geloven.


“Nda ats̈be ents̈á yomna ca ents̈angbe delante tojayanabiama, áts̈naca, ats̈be Taitá, chë celoca endmënabe delante chanjayana cha ats̈be ents̈á yomna ca. 	 Als je er bij de mensen openlijk voor uitkomt dat Ik je vriend ben, zal Ik er ook bij mijn hemelse Vader openlijk voor uitkomen dat jij mijn vriend bent.


Lempe chca tojanochnëngo, cachcá chaotsemnama nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabe juabna oyebuambnayëngbiajana tojanayancá. Chë oyebuambnayá mënts̈á tojánayana: 	 Want Hij zal Zijn volk redden van de zonden. Daardoor zal in vervulling gaan wat God door de profeet Jesaja heeft gezegd:


Chora Tomás Jesúsbioye tbojaniyana: —Bëngbe Utabná, ndë́moye cochjama ndoñe queftsátstats̈ëmbo. As, ¿nts̈amo bënga fchtsetáts̈ëmbo nts̈amo choye jama ca? 	 "Maar Here", zei Thomas, "wij weten niet eens waar U heengaat. Hoe zouden wij dan de weg weten?"


y ndoñe tonjanalesenciá ndocná Bëngbe Bëtsabe bëts yebnëjana chë soyënga chaotsëchnëjuanama. 	 stuurde iedereen die met allerlei spullen het plein op kwam terug.


Jesús tojanpochocá chabe bnë́tsana uta uatsjéndayënga jábuayenama, y chents̈ana tojtsanoñe chë luariñe pueblënguenache oyena ents̈anga Bëngbe Bëtsabe palabra jabuátambama y jábuayenama. 	 Nadat Jezus Zijn twaalf discipelen had gezegd wat zij moesten doen, ging Hij weg om in verschillende steden te spreken.


Chora Tomás, chë Gemelo ca uabobainá, chë inÿe uatsjéndayënga tojanë́yana: “Bë́ngnaca cuajna, cháftaca mochjóbana ca.” 	 Thomas, die ook wel Didymus werd genoemd, zei tegen de andere discipelen: "Laten we meegaan om samen met Hem te sterven."


Canÿe ochnayté, Jesús canÿe jajajana yojtsaye; y chabe uatsjéndayënga chëjana imojtsachnëjuana ora, tmojanonts̈é trigo juatabebiana. 	 Op een zaterdag (of 'sabbat' zoals de Joden zeggen) liep Jezus met Zijn discipelen door de graanvelden. De discipelen plukten zo nu en dan wat aren en haalden de graankorrels eruit om op te eten.


Chorna chë bayëjna jana y inÿe canÿsëfta bayëjënga chabiama más opëjënga jobiats̈ana y nÿetscanga choye jamashjnana chë boyabásabeñe joyénanama. Y chca, chë boyabása tempscama más bacna ents̈á jtsemnana, chora chë natsanama más bayëjënga abamna causa. Morsca puerte bacna ents̈ángaftaca cachcá echanjochnëngo ca” —Jesús tojánayana. 	 Dan haalt hij zeven andere geesten, die nog slechter zijn dan hijzelf. En met z'n allen gaan ze in de man wonen. Het is duidelijk dat zo iemand er daarna veel slechter aan toe is dan vroeger."


Tmojanëshbuets̈e orna, bëtscá beonga tmojánishëche y chëngbe atarraiëshangá tojanonts̈é jtsatanë́canana. 	 Zij deden wat Jezus had gezegd en vingen zoveel vis dat hun netten begonnen te scheuren.


Cach Bëngbe Bëtsá, chë “acbe shema o boyábioye ínÿaftaca ndoñe cattseíngñaye ca” tojanayaná, cachá mënts̈ánaca tojánayana, “ínÿabioye ndoñe catjóba ca”. Chca, nda cachabe shémbioye ínÿaftaca ndoñe tbonjaingñé, pero aíñe ínÿabioye tbojóba, chca, Bëngbe Bëtsabiama cha jtsemnana canÿa nÿetsca chë leyents̈a mandënga ndocumpliná. 	 Want God, Die gezegd heeft dat men geen gemeenschap mag hebben met een andere vrouw dan uw eigen, heeft ook gezegd dat u niet mag doden. Dus, als u de regel over het huwelijk niet hebt overtreden, maar wel iemand hebt vermoord, bent u toch schuldig aan het overtreden van Gods wet.


Chë celoca Jerusalén endmëna chë ndegombre bëts pueblo chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngbiama, y chca endmëna mo canÿe shembása s̈es̈onga ndabamná y aíñe chaotsabamnama Bëngbe Bëtsá cuafjamcá. Quem luarents̈a Jerusalén endmëna chë uámana luare chë léyeca mandánënga imomnëngbiama, y chca endmëna mo canÿe shembása aíñe boyaftaquëcá, er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe chë shembásatbiama mënts̈á endayana: Shembása s̈es̈onga ndabamná, y ndocna te tsets̈anënga ndbomná s̈es̈ona jtsebomnama, moyejuá y moyó oyejuayá cojtsemnama. Chca moma, er aca, chë shembása chabe boyabiama uts̈ená, chë shembása boyá bomnabiama más básenga cochántsabamna ca. 	 Dat bedoelde de profeet Jesaja ook toen hij zei: "Kinderloze vrouw, wees blij! Jubel het uit van vreugde, al hebt u geen kind gehad. Want Ik zal u veel kinderen geven, meer dan de slavin van uw man." (A)


Chora, José canÿe uafjantse lino ents̈ë́jua tojanabuamé, Jesusbe cuerpo cruzocana tbojanë́stjango, chë lino ents̈ë́juaca tbojanandmaná, y canÿe cuevëshiñe ndëts̈beñe pormánëshiñe tbojanjajó; chents̈ana canÿe ndëts̈bé tojansjoná, y chë cuevëshoye amashjuanents̈e tojánachto. 	 Jozef haalde het lichaam van het kruis af en wikkelde het in een stuk fijn linnen, dat hij had gekocht. Daarna legde hij het in een graf dat in de rotsen was uitgehouwen en rolde een grote steen voor de opening.


Jesús chca jacuéntama tojanpochocá ora, tojánayana: “Y asna, ¿ndayá chë fshantse nduiño yochjama ca? Cha co echanjá y chë trabájayënga echanjetsëbaye, y inÿe trabájayënga chë uvas betiyënga jajañe echanjárrendaye. 	 Wat zal de eigenaar van de wijngaard doen, als hij dit hoort? Zal hij die boeren niet hun verdiende loon geven en uit de weg ruimen? De wijngaard zal hij aan andere mensen geven.


Ats̈e lempe chca sëndobena, ats̈e obenana jtsebomnama Cristo endbétsamayeca. 	 Ik ben in staat alles te doen door Christus, Die mij daarvoor de kracht geeft.


Chabe cucuats̈iñe enjétsëtbëna canÿe base uándmanana y utëfjna tsbuanácha. Chabe cats̈bioica shecuáts̈eca chë mar béjayoca tonjantsá, y chë uañicuayóicats̈ecna, quem fshantsents̈e. 	 Zijn gezicht straalde als de zon en zijn benen leken op zuilen van vuur. In zijn hand hield hij een open boek. Hij zette zijn rechtervoet op de zee en zijn linkervoet op het land.


Chora, Saulo chë Pablo ca imojanábobuatmabe ainaniñe chë Uámana Espíritu corente yojtsemándaye; as chë tats̈ëmbuábioye yejuana ibojonÿinÿiye, 	 Saulus (die toen al Paulus werd genoemd) was vol van de Heilige Geest, keek Elymas recht in de ogen en zei:


bënga nÿetscanga chamobenantscuana cachca os̈buáchiyana Jesucrístbeñe jtsebomnama, y Bëngbe Bëtsabe Uaquiñabiama nÿetscanga lempe cachcá jtsetats̈ëmbuama. Chca, bënga mochanjashjache jtsemnama lempe nts̈amo Cristo yomncá, mo bëtsë́tsanga bëtscá juabna bomnëngcá, 	 Het doel daarvan is dat wij tenslotte volledig één zullen zijn, door ons gemeenschappelijk geloof en doordat wij de Zoon van God allemaal even goed kennen. Dan zullen wij volledig mens zijn, volwassen geworden door alles wat Christus in ons heeft gedaan.


Er ndegombre, cha ndoñe tonjánabo chë angelënga jabújabuachama, ndayá chë Abrahámbents̈ana ents̈ángbioye. 	 Wij weten allemaal dat Hij Zich het lot van engelen niet aantrekt, maar wel van de nakomelingen van Abraham.


As chora chë barquëshangá tsachoye tmojtanëyamba y lempe jéseboshjonëse, Jesús tmojanasto. 	 De mannen trokken hun boten op de wal, lieten alles achter en gingen met Jezus mee.


Juan tmojantjá: —Chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná, Cristo ca uabainá, ndoñe tcontsemnësna, ni Elías, ni chë Bëngbe Bëtsabe juabna jabóyebuambayama jabamá ndóñesna, ¿ndáyeca ents̈anga cojtsëbayana ca? 	 die vroegen: "Als u de Christus niet bent en ook niet Elia of de profeet, waarom doopt u dan?"


Y tojanë́yana: “Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe cha mënts̈á tojánayana: ‘Ats̈be bëts yebna echantsabaina áts̈eftaca encuéntaye yebna ca’; pero ts̈ëngaftangna, atbëbanëngbe oyeniñe chë yebna s̈mojtsebema ca” —Jesús tojanë́yana. 	 "Er is geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn. Maar wat hebt u ervan gemaakt? Een rovershol!" zei Hij.


Chca tojanma, chënga chabe ents̈anga y puerte ts̈ábenga jábiamama; y chënga tmojánenabaye ora, tmojaninÿanÿé Bëngbe Bëtsá chëngbe bacna soyënga tojánabuajuanama, y chabe delante ts̈ábenga chamotsemnama cha tojanmama. Cha chca tojanma, er chënga chábeñe imojtsanos̈buaché, chabiama buayenana soyënga tmojanuena ora. 	 Christus zonderde Zijn Gemeente voor Zichzelf af. Zijn woord was als een bad dat haar reinigde.


Chora Jesús yojaséntia chábents̈ana obenana yojóbocnama, mo ndábioye tbojashná orcá; as cha tojanobuértana ents̈ángbeñe y tojanatjá: —¿Nda ats̈be ents̈ayá tojuabojajo ca? 	 Op dat moment draaide Jezus Zich om en vroeg: "Wie heeft mijn kleren aangeraakt?" Want Hij voelde dat er kracht van Hem was uitgegaan.


Y chca, cha tojama chë jóbanama y ndayá chents̈ana yochjopásama auatjënga ndoñe chamondë́tsauatjama; chënga nÿets tempo corente ngménaca imnoyena, jóbanama auatja causa. 	 Alleen op die manier kon Hij de mensen, die hun leven lang vrees voor de dood hadden, uit de slavernij bevrijden.


Y chora chë́ngbioye chë uabouana íñeshoye mochantsë́setjango y chents̈e puerte mochanjenóbos̈achna y chë tsets̈anama juatsas̈ënga mochantsenoftë́s̈jojnaye. 	 en in de oven gooien. Daar zal het één en al wroeging, tranen en verdriet zijn.


Cornelio Bëngbe Bëtsábioye ibnarrespetana y nÿetsca chabe yebnents̈a oyenë́ngaftaca Bëngbe Bëtsá puerte imojánadorana. Becá crocénana inaquëcjnaye chë judiënga ndbomnëjémënga jujabuáchama y sempre Bëngbe Bëtsáftaca ibnéncuentaye. 	 Deze man was erg gelovig. Hij en zijn hele gezin hadden diep ontzag voor God. Hij gaf veel weg aan de armen en was een man van gebed.


Ndegombre, Juan ents̈anga béjayeca tonjanëbaye; pero ndoñe baytesna, Bëngbe Bëtsá chë Uámana Espíritu bochanjíchmua, ts̈ëngaftangbe ainaniñe jtsemándayama cháuamashënguama ca. 	 Johannes doopte met water, maar over enkele dagen zullen jullie met de Heilige Geest gedoopt worden."


“Ats̈bioye mabënga nÿetsca ts̈ëngaftanga uamënts̈nayënga y bëtscá trabajo uangménënga, y ats̈e chanjama ts̈ëngaftanga chas̈mochnama. 	 Als de lasten u drukken en u vermoeid raakt, kom dan bij Mij. Ik zal u rust geven.


Y chcase, canÿe, canÿsëfta cats̈átanga monjamna. Chë natsaná tonjanobouamá y tontsanóbana básenga ntjëftsabashejuancá. 	 Nu waren er eens zeven broers. De oudste trouwde, maar er kwamen geen kinderen.


Chents̈e, ndocna te más ndocna uajuinÿanë́sha queochátsbinÿnaye, ni casamento fiestents̈a enbouenanana quemochátuenana. Er chë bëts pueblo chca mochantsepochóca, masque chents̈a obuámnañënga y enënga nÿets quem luarents̈e chë más bomnënga monjamna, y chents̈a bocjuanánaca nÿetsca luarënguents̈a ents̈anga ingñénënga monjamna ca —cha tonjánayana. 	 's Nachts zal er geen lamp meer branden en van bruiloften zal geen sprake meer zijn. Dit alles staat haar te wachten, omdat haar zakenlui de machtigste ter wereld waren en omdat zij met haar tovenarij alle volken misleidde. Het bloed van de profeten en de gelovigen heeft in deze stad gevloeid.


Jerusalén chábuañe pueblënguents̈ana ba ents̈anga imojanamana jabana, y s̈oquënga y bacna bayëjbe juabna uambayënga imojtsëyabó; y nÿetscanga shnánënga imojtsatsmëna. 	 Ook uit de omliggende plaatsen kwamen velen naar Jeruzalem. Zij brachten zieken mee en mensen die boze geesten in zich hadden; allemaal werden zij genezen.


Cachcá, Satanás cachabe bayëjënga jtëbuacnama tojtsebos̈ëse, chana tojtsenojatá y cachabe contra yojtsemna. Y chca, ¿nts̈amo nantsobena chabe mándayana quem luarents̈e jëftsebomnana? 	 Als de duivel nu de duivel wegjaagt, vecht hij tegen zichzelf en maakt zijn eigen koninkrijk kapot.


Chë uatsjéndayënga chca tmojáninÿe orna, tmojanotjayaná y tmojanonts̈é ichámuana: —¿Ndáyeca nÿe bonamente chë soye chca yojtsemna ca? 	 De discipelen waren hevig verontwaardigd. "Wat een verspilling!" mopperden zij. "Zij had die zalfolie duur kunnen verkopen en het geld aan de armen kunnen geven!"


Ts̈ëngaftanga chca s̈mojamama, ats̈e s̈ontsemna ts̈ëngaftanga játjayana: ¿Ndayá Apolos yomna? ¿Ndayá Pablo? Chatna co nÿe Bëngbe Bëtsábioye oservénata bondmëna, ndátbeyeca ts̈ëngaftanga Jesucrístbeñe s̈mojtsos̈buaché, y bëndata cada ona fsënjama chë Bëngbe Bëtsá s̈ojanÿanÿé trabajo. 	 zij kwetst niet, is niet egoïstisch en voelt zich nooit beledigd; zij neemt niemand iets kwalijk;


Jesús chca jacuéntama tojanpochocá ora, mënts̈á tojánayana: “Chë jouenama tmojtsobenënga, s̈mochjouena ca.” 	 Onthoud dit goed!"


Chents̈ana, Jesús y chabe uatsjéndayënga Jericó uabaina puebloye tmojánashjajna. Y Jesús chabe uatsjéndayëngaftaca y bëtscá ents̈ángaftaca Jericó pueblents̈ana yojtsaisebocana ora, Timeobe uaquiñá, Bartimeo ca uabainá, canÿe jtaná lemos̈na otjanañá, benache juachañe yojtsetbemana. 	 Zij kwamen in Jericho aan. Later, toen Hij met Zijn discipelen uit de stad vertrok, liepen er heel veel mensen met hen mee.


Chents̈e canta bnë́tsana te tbojanjétana, y Satanasna yojanabó Jesús jisháchichiyama. Chë canta bnë́tsana tentscuana Jesús tondaye tonjanse, y cabana ibojeshë́ntsena. 	 De Geest leidde Hem naar de woestijn van Judea waar Hij veertig dagen bleef. Daar probeerde de duivel voortdurend Hem te verleiden om naar hem te luisteren. Al die tijd at Jezus niets en op het laatst kreeg Hij veel honger.


“S̈mochjuinÿe chë lirio uants̈efjushangá jtsajuajnana: ndoñe ntsetrabájayana, ni ntseshabiamnayana. Pero ats̈e cbë́yana, ndegombre ni mo rey Salomón, nÿetsca chabe bomnánaca, chë lirio uants̈efjushangacá nÿets̈á botamana quenjatspormana. 	 Kijk eens naar de lelies. Die spinnen niet en weven niet. Toch zijn zij mooier dan koning Salomo in al zijn pracht en praal.


Chents̈ana, chë soldadënga tmojanma nts̈amo tmojanamëndacá, ibeta Pablo tmojë́ftsanbets̈e y Antípatris puebloye tmojanánatse. 	 De soldaten deden wat hun was opgedragen en brachten Paulus die nacht naar Antipatris.


Pedro cachiñe tojánayana ndoñe bonjanabuátma ca, y mënts̈á yojtsejúraye: —¡Chë boyabása ndoñe quetsatabuatma ca! 	 Petrus zwoer dat het niet waar was. "Ik ken die man niet!" riep hij uit.


Ats̈e chca ts̈ëngaftanga cbontsëtsëtsná, nts̈amo tcbonjáuyanama chas̈muenójuaboma, chca tempo chaojobuache ora ca” —Jesús tojánayana. Mënts̈ánaca tojánayana: “Ents̈anga jábuayenama sënjanbojats̈é orscana, chë echanjopása soyëngama ndoñe quecbënjatanëtsëtsná, er ats̈e ts̈ëngaftangaftaca sënjétsemna. 	 Ik zeg dit hierom: als een en ander gebeurt, zult u zich mijn woorden herinneren. In het begin heb Ik hier niets over gezegd, omdat Ik nog hier was.