Ndegombre cbëyana, bëngna chë fststáts̈ëmbo soyëngama fsëntsoyebuambná, y chë tifjinÿe soyëngama ndegombre bétsemnama fsë́ntsichamo. Pero ts̈ëngaftangna, chë cbontsëtsëtsná soyënguiñe ndoñe ques̈matos̈buaché. 	 Ik weet waarover Ik spreek en vertel wat Ik gezien heb; en toch gelooft u Mij niet.


Herodes judiëngbe rey yojamna ora, canÿe pueblo Judeoca, Belén ca uabáinents̈e Jesús tojanonÿná. Chents̈ana, báseftanga, estrellënga uatsjéndayënga, magos ca uabáinënga, canÿe bëts puebloye Jerusalén ca uabáinoye tmojánashjajna. Chënga tmojánabo shinÿe bocanoye luarëngocana. 	 Jezus werd geboren in Bethlehem in de provincie Judea. Koning Herodes was toen aan het bewind. In dezelfde tijd kwamen er enkele sterrenkundigen uit het oosten naar Jeruzalem.


Nderado chca jamëse, nanjashájona; y ndóñesna, chora cocayé cuantsetëts̈e ca.’ ” 	 Stel u voor dat er volgend jaar vijgen aan komen. Als het niet helpt, moeten we hem inderdaad omhakken."


Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama sempre sëndbétsatschuanaye, er ts̈ëngaftanga cánÿiñe mo canÿacá Cristo Jesúseftaca s̈mómnayeca, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbeñe tojajuabó, ts̈ëngaftangbe ts̈abiama. 	 Als een man bidt of Gods woord doorgeeft en daarbij een hoofddeksel draagt, is dat een schande voor hem.


Ats̈e quem luaroye tijabo ents̈angbe juabnënga jabobínÿnama, chca, nda áts̈beñe tojtsos̈buaché, mo ibetiñcá ndoñe chaondë́tsemnama. 	 Ik ben als licht naar de wereld gekomen om ieder die op Mij vertrouwt uit het donker te halen.


Jesusbe ichmónënga chë Olivos tjashocana Jerusalenoye tmojtaná. Chë tjocana Jerusalenóntscoñna bécoñe inamna, ndayë́ntscoca canÿe ochnayté jama yojanlesenciana nÿets̈á. 	 Daarop gingen zij van de Olijfberg (waar ze op dat moment waren) terug naar Jeruzalem. Dat was nog geen kwartier lopen.


Pentecostés ca uabaina fiesta tojanobuache ora, chë jaja sananga tmojanobuátbanama fiesta te, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga nÿetscanga cánÿiñe canÿe luarents̈e imojtsemna. 	 Op de Pinksterdag waren zij allemaal bij elkaar gekomen.


Jesucrístbeyeca cats̈átanga, chë ndayá sëntsichamcá endmëna nts̈amo nÿets tempo ents̈ángbeñe endbetsopasancá. Uta ents̈ata tbojenoyeuná canÿe trato jénbemama, y nts̈amo tbojens̈buachenacá chaotsinÿnama chatbe uabaina tsbuanáchañe tbojuábemëse, ndocná inÿa más ntsobenana jayanana nts̈amo tbojentratacá ndoñe yontsoservena ca; y inÿe soyënga chiñe jacjayama cach ndoñe. 	 Broeders, ik neem maar eens een voorbeeld uit het dagelijkse leven. Als twee mensen een overeenkomst sluiten en die bekrachtigen, kan niemand daar iets aan veranderen of toevoegen.


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama, bacna ents̈anga nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga fariseunga y ley abuátambayënga! Ts̈ëngaftanga s̈mondmëna mo ents̈angcá ndëmuanÿenga platillëjënga y tazës̈ënga shjoicajana jtsóbojabiana, pero tsoyna nÿe cachcá jonÿayana. Ts̈ëngaftanga ts̈a jtsents̈énana ents̈angbiama mo ts̈abengcá jtsinÿnama, pero ts̈ëngaftangbe ainanents̈e jútjena entsemna nÿe jtsatbëbanama y nÿe bëtscá soyënga jésebomnama juabnë́ngaca. 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u maakt de bekers en schotels van buiten schoon, maar ziet niet dat ze van binnen vol roof en hebzucht zitten.


Pero chë casamentero boyabása yojójua: ‘Ndegombre cbë́yana, ts̈ëngaftanga ndoñe quecbatëbuatma ca.’ 	 De bruidegom riep terug: 'Ga weg! Ik ken jullie niet!'


Cachora, chë Uámana Espíritbeyeca, mo ats̈be ainana celoca cuaftsemncá ats̈e sënjanoquedá, y sënjáninÿe celoca enjétsemna canÿe reybe uámana puesto, y chents̈e canÿa enjétsetbemana. 	 Op hetzelfde moment werd ik door de Geest meegenomen. Ik zag een troon in de hemel staan en op die troon zat Iemand,


Y cachora cha ts̈abá ibojtabinÿna, y Jesúsbioye ibojtsë́stona, Bëngbe Bëtsá atschuanaye. Y nÿetsca ents̈anga, chca tmojáninÿe ora, Bëngbe Bëtsá imojtsatschuanaye. 	 De man kon op dat moment weer zien. Hij ging met Jezus mee en prees God. De mensen die het hadden gezien, begonnen ook God te prijzen.


Nÿets luarenache enefjuana os̈buáchiyënga, Jesucrístbeñe más imojtsos̈buáchiye, y cada te Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga más imojtsóbotena. 	 Daardoor werden de gemeenten in hun geloof versterkt en kwamen er dagelijks meer mensen bij.


Jesús yojtsetáts̈ëmbo nda chë uayayëngbe cucuats̈iñe boshjuaná yochtsanmënama, chíyeca tojánayana: “Ts̈ëngaftanguents̈á canÿa entsemna, cha mo bebenacá ndoñe quenátsmëna ca”. 	 Jullie zijn schoon en zuiver, maar niet allemaal." Hij zei dat omdat Hij wist wie Hem zou verraden.


Ts̈ëngaftanga ndoñe judiënga tempo ndoñe s̈monjánama nts̈amo Bëngbe Bëtsá inabos̈cá; y mora, Bëngbe Bëtsá tcmojalastemá, judiënga Bëngbe Bëtsá ndoñe tmonjoyeuná causa. 	 Vroeger verzette u zich tegen God. Maar omdat de Israëlieten zich tegen Hem hebben verzet, heeft Hij u nu genade gegeven.


y cha cmochanjabuayená nts̈amo aca y acbe yebnents̈a oyenënga s̈mochjotsbocá ca.” 	 Die zal u en al uw huisgenoten vertellen hoe u gered kunt worden.'


Pero, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanas̈ebuachenacá, bënga nts̈amo chë leyiñe yomandancá tmojtsamëngbiama yojtsemna ca tmojayanëse, Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyana tondayama nantsoservena, y nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanas̈ebuachenacá tondaye ntsámanana. 	 Als Gods beloften alleen gelden voor mensen die zich aan de wet houden, dan zou daarmee het geloof overbodig zijn en Gods belofte niets te betekenen hebben.


Chíyecna, cbontsaimpadana nts̈amo ats̈e tijamcá chas̈motsamama. 	 Want als u alleen met uw geest God prijst en dankt, hoe kan dan een belangstellende die daar ook is, zeggen of hij het met u eens is? Hij verstaat er immers niets van!


José y María ibojenjnanata nts̈amo Simeón Jesusbiama yojtsichámuama. 	 Verwonderd luisterden Jozef en Maria naar wat Simeon over hun kind zei.


Jesús yojtsashjajuanama Marta tojántats̈ëmbona ora, tojánbocna cha jajébenguama, pero María cach yebnents̈e tojanoquedá. 	 Zodra Martha hoorde dat Jezus er aankwam, ging zij Hem tegemoet. Maar Maria bleef thuis.


Ndoñe s̈mattsebos̈e ents̈anga ‘mándayënga ca’ chacmotsachembuanama; er nÿe canÿe Mandayá endmëna y cha Cristo endmëna. 	 Laat u ook nooit 'leider' noemen. Want u hebt maar één leider en dat ben Ik, de Christus.


Chama nÿetsca ents̈anga imojénjnanaye y Bëngbe Bëtsá imojtsatschuanaye. Y corente auatjanánënga imojtsichamo: “Mënté bëts soyënga tmonjinÿe ca.” 	 De omstanders wisten niet wat ze zagen. Ook zij prezen God en zeiden vol ontzag: "We hebben vandaag ongelooflijke dingen gezien."


Chë mandayë́ngbioye tmojanënatse ora, chënga mënts̈á imojtsichamo: “Quem boyabásata judío ents̈ata bondmëna, y muatbe causa bëngbe pueblents̈a ents̈anga montsenbouenana, 	 Zij brachten hen voor de Romeinse rechters en zeiden: "Deze twee Joden brengen de hele stad in rep en roer.


Chë Jesúseftaca imojtsemna ents̈anga, Lázarbioye uatbontsánoye tbojanchembo ora y chents̈ana tbojtanayená ora, nts̈amo tmojáninÿama chora imojtsecuéntaye. 	 De mensen die erbij waren geweest, hadden iedereen verteld dat Jezus Lazarus uit het graf had geroepen en weer levend had gemaakt.


Ats̈e sëntsaimpadana Bëngbe Bëtsá Bëngbe Taitá y Bëngbe Utabná Jesucristo, chaboma ts̈ëngaftangbeñe ts̈abe bendicionënga chaotsemnama, y ts̈ëngaftangbe ainaniñe ts̈abe ebionana chas̈motsebomnama. 	 Maar ik wijs u op iets dat u moet weten; elke man is ondergeschikt aan Christus en een vrouw is ondergeschikt aan haar man; en Christus is ondergeschikt aan God.


“Asna, baconga y batanga, ats̈e së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga quem soye chas̈motsetáts̈ëmbo: Ndayá Jesús tojanmama, ents̈anga chëngbe bacna soyëngama perdonánënga montsemna. Jesúsbeyeca, nÿetsca chábeñe tmojtsos̈buáchenga, bacna soyëngama perdonánënga mochántsemna. Nts̈amo Moisesbe leyiñe iuayancá tmojanmama, chënga ndoñe tmonjanobená chca perdonánënga jtsemnama; nÿe Jesúsbeñe jtsos̈buáchiyëse chënga perdonánënga jtsemnana. 	 Broeders, luister! Deze Jezus laat u weten dat uw zonden kunnen worden vergeven.


er cha ts̈abá inatáts̈ëmbo, nts̈amo tbojans̈buachenacá jamama, ndegombre Bëngbe Bëtsá obená inamnama. 	 Hij was er absoluut van overtuigd dat God kon doen wat Hij beloofd had.


Mo chë altaroca canÿe bachna buiñe tojuabuashanacá, Bëngbe Bëtsá jëtschuayama tmojóba ovesháftaca, cachcá nderado echántsemna ats̈be buiñe, ats̈e s̈mojóbase, chca, Bëngbe Bëtsábioye oyejuayá jabemama. Ts̈ëngaftanga bëtscá s̈mojalemos̈ná, Crístbeñe ts̈a s̈mos̈buachéyeca, y ts̈ëngaftangbe os̈buachiyánënaca endmëna Bëngbe Bëtsábioye oyejuayá jabemama. Chë uta soye echántsemna mo chë buiñe y chë oveshacá, Bëngbe Bëtsábioye oyejuayá jabemama. Ats̈e chca stjobanëse, puerte oyejuayá stsemna, y stjama ts̈ëngaftángnaca cachcá chas̈motsóyejuama. 	 Ook al zal, bij wijze van spreken, mijn bloed als een drankoffer worden uitgegoten over uw geloof dat u God als een offer aanbiedt, toch zal ik blij zijn en die blijdschap met u allen delen.


Nÿetsca ents̈anga chë soye jinÿama tmojánabënga, chca tojanopasama tmojáninÿe ora, tmojanonts̈é jtangana enocochjants̈etaye, ngménama. 	 De vele mensen die naar de kruisiging waren komen kijken, gingen naar huis nadat ze dit allemaal hadden gezien. Ze sloegen zich op de borst van berouw en verdriet.


Nÿets chë luarëjana tmojánachnëngo orna, Pafos puebloye tmojánashjajna; y chents̈e tmojáninÿena canÿe judío tats̈ëmbuá, Barjesús ca uabainá. Cha yojánichamo cha canjamna canÿe Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá ca, pero ndoñe chca yonjamna. 	 Zij trokken het hele eiland door en kwamen tenslotte in Pafos, aan de westkust. Daar ontmoetten zij een Joodse tovenaar die beweerde dat hij een profeet was.


Chábioynaca tbonjanlesenciá chë Bëngbe Bëtsábenga imomnënga játsjayama, jáyënjanantscuana; y obenana tbonjanats̈etá chaotsemándama nÿetsca cachca buiñe bomna ents̈ángbeñe, nÿetsca canÿe ents̈ángbeñe, nÿetsca biyañe bomnë́ngbeñe, y nÿetsca mándayëngbents̈a ents̈ángbeñe. 	 Het beest mocht oorlog voeren tegen het volk van God en het overwinnen. Hij kreeg macht over alle landen en volken.


Chë tempo, Rey Herodes, chë Galileoca mandayá tojanuena nts̈amo nÿetsca ents̈anga Jesucristbiama imojtsichamcá. 	 Toen Herodes over Jezus hoorde, zei hij tegen zijn dienaars: "Dat moet Johannes de Doper zijn, die weer levend is geworden. Daarom kan Hij al die wonderen doen."


Yëfsana, Juan chabe uatsjéndayënguents̈ana útataftaca cachoca yojtésemna. 	 De volgende morgen was Johannes op dezelfde plaats met twee van zijn discipelen.


Chë ents̈anga y chë pueblents̈a mándayënga chca tmojanuena ora, corente imojenbouénana. 	 Toen het stadsbestuur en de te hoop gelopen mensen dat hoorden, raakten zij in de war.


Chents̈ana, Jesús chabe uatsjéndayëngaftaca tojanoluaré mar béjaye tsachoye, y Galileocana bëtscá ents̈anga tmojanasto. 	 Jezus ging met Zijn discipelen naar het meer. Er liepen heel veel mensen achter hen aan. Die kwamen uit Galilea, Judea, Jeruzalem, Idumea, van de andere kant van de Jordaan, en ook uit de omgeving van Tyrus en Sidon. De dingen die Hij deed, waren wijd en zijd bekend geworden. Een grote menigte mensen kwam naar Hem toe om Hem met eigen ogen te zien.


Chë Cornéliëbioye ibojuatsëtsaye ángel tojtsatanoñe ora, Cornelio chabe oservenënguents̈ana útata tojánachembo y canÿe soldádnaca, chabe uajabuachaná, Bëngbe Bëtsá adorayá; 	 Zodra de engel weg was, riep Cornelius twee van zijn huisknechten en één van zijn lijfwachten, een gelovig man.


y tbojáninÿena ora, Antioquía luaroye tbojë́ftsanbets̈e. Antioquía luarents̈na canÿe uata nÿets̈á Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngaftaca cánÿiñe ibojë́ftsemna y ba ents̈anga tmojanabuatambá. Antioquioca inamna chë ndayents̈e natsanama Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga Cristbe ústonënga ca imojtsëbuatma. 	 Daar waren zij samen een heel jaar bij de volgelingen van Jezus te gast en gaven vele mensen onderwijs. In Antiochië werden de volgelingen van Jezus Christus voor het eerst 'christenen' genoemd.


Chë uajabuachaná yojonts̈é jenójuaboyana, y mënts̈á yojeniyana: ‘¿Y mora nts̈amo chtsemana, chë nduiño ats̈be trabajuents̈ana s̈ojtabocna ora? Ndoñe añemo quetsátsbomna fshantse jatrabájama, y lemos̈na jótjañamna sëntsëuatja. 	 De beheerder dacht bij zichzelf: 'Wat moet ik nL doen? Nou zit ik zonder werk! Spitten en graven kan ik niet. Ik zou me schamen om te gaan bedelen.


Chë yëfsana ochnayté yojtsémnayeca, cach te yojánamna saná japróntana chë yëfsana jasama. Ya yojtseibétatana ora, 	 Tegen de avond kwam Jozef van Arimathea naar de plaats van de kruisiging. Hij was een voornaam lid van de Hoge Raad en keek persoonlijk met grote verwachting uit naar het Koninkrijk van God. Het was bijna sabbat en dan mogen de Joden niets doen. Toen ging Jozef naar Pilatus en vroeg hem om het lichaam van Jezus.


Më́ntscoñama, ats̈be Taitá tondaye ches̈matotjañe ats̈e jóts̈ëmbonëse. Cha motjañënga y s̈mochanjóyëngacñe, y chca, bëtscá oyejuayana s̈mochántsebomna ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Tot nu toe hebt u nog niet in mijn naam gebeden. Bid en u zult ontvangen. Dat zal u grote vreugde geven.


Y ts̈ëngaftanga, ents̈anga imojtsentsjanama y ents̈anga mandadëngbe contra imojtsemnama chas̈mojtsuenana ora, ndoñe s̈mattsauatja, er entseyta natsana chë soyënga chaochnëngo; pero masque chca, chë quem luare jopochócama tempo cabá ndoñe queochátsmëna ca. 	 Wanneer jullie horen over oorlogen en opstanden, raak dan niet in paniek. Die dingen moeten wel gebeuren, maar het einde komt dan nog niet.


Jesús chë bnë́tsana uta boyabásenga tojanichamó chë ts̈abe noticiënga ents̈anga jabuátambama, y mënts̈á tojanabuayená: “Chë ndoñe judië́ngbeñe ndoñe s̈mattsana y ndaye pueblents̈e Samaria luaroca ndoñe s̈matjë́ftsamashjna. 	 Jezus stuurde hen erop uit met de opdracht: "Ga niet naar de ongelovigen of de Samaritanen,


Chcasna, ts̈ëngaftanga cmontsamna chënga joyaunayana y nts̈amo tcmojauyancá, cachcá jtsamana. Pero ndoñe s̈mattsama nts̈amo chënga mondbetsamcá, er chënga ndoñe ntsamana nts̈amo mondbetsabuatambacá. 	 U moet precies doen wat zij zeggen. Maar hun voorbeeld mag u beslist niet volgen.


“Ts̈ëngaftanga, quem luarents̈a ents̈anga jtsëjabuáchanëse s̈mojtsiyena, Bëngbe Bëtsabe soyënga chamotsetats̈ëmbuama, as chëngbiama s̈mochántsemna mo chë mënts̈ena ndoñe chaondóndbemama tcojatboto tamocá. Pero chë tamó fténana tojtsóbemëse, ndoñe ntsopodénana tempcá sanana cachiñe jtëtsmënana. Chca, ya tondayama ntsoservénana; chíyeca chë tamó tsáshenoye jtsëts̈enana y ents̈anga jtsebotájayana. 	 U bent het zout dat de wereld leefbaar moet houden. Maar als u uw invloed verliest, wat moet er dan van de wereld worden? Weet u waar u dan nog goed voor bent? Om weggegooid en vertrapt te worden.


“Mo chë oservénënga, chë ents̈ayá uichë́tjonënga y uajuinÿananë́shangaca chëngbe nduiño yochtashjanguama cuaftsobatmancá, ts̈ëngaftanga s̈mochtseprontana Bëngbe Utabná yochjésabama. 	 Sta klaar. Blijf wachten op je Heer die van de bruiloft terugkomt. Als hij aanklopt, kun je meteen opendoen. Dan zal hij zien dat jullie gekleed zijn en dat de lichten branden.


Chora Jesús tojánayana: “Ndegombre cbë́yana, quem viudá ndbomnëjema, Bëngbe Bëtsabiama nÿetscangbiama más becá tonjëftsesegorá; 	 "Kijk", zei Hij, "die arme weduwe heeft meer gegeven dan al de anderen bij elkaar.


Juanbe ents̈ayá inauapormana camellbe stjënasheca y bobache yojanasnana. Cha inasaye chapulinatémënga y tjoca tjouangbe méloye. 	 Johannes droeg kleren van kameelhaar en had een leren riem om. Hij at sprinkhanen en honing van wilde bijen.


Pablo, cachá jenë́uyanama chë soyënga tojánayana ora, Festo mënts̈á tojanáyebuachena: —¡Pablo, opá cojtsóbema! Yapa ualíaye causa, opá tcojtsóbema ca. 	 Terwijl Paulus met zijn verdediging bezig was, riep Festus ineens: "Het is u in uw hoofd geslagen, Paulus! Al dat gestudeer heeft u gek gemaakt!"


As, Troasents̈ana bejaycá fsënjána Samotracia luaroye, y yëfsana Neápolis puebloye, 	 Wij gingen in Troas aan boord van een schip en zeilden in één ruk naar Samotrace. De volgende dag legden wij in Neapolis aan en gingen van boord.


y mënts̈á imojtsatsaye: “¡Chë judiëngbe Rey tcomnësna, cach aca mentsbocá ca!” 	 Ze zeiden: "Zeg, koning van de Joden! Red Uzelf!"


nts̈amo Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Isaías tojanabemcá, cachcá chaotsemnama. Isaías mënts̈á tojánayana: Bëngbe Utabná, ¿nda bëngbe buayenana soyiñe yojtsos̈buaché? Y ¿nda tbojosertá, acbe obenana tcojinÿinÿé ora ca? 	 Op hen waren de woorden van de profeet Jesaja van toepassing: "Wie heeft geloofd wat wij vertelden? En wie heeft ingezien dat God Zijn hand in al deze wonderen had?" (B)


Chca bënga s̈ontsamna jtsejuabnayana, chë Jesucrístbeñe puerte os̈buáchiyana y nÿets tempo cha ústonënga; y nderado ts̈ëngaftanga ndayíñnaca inÿets̈á s̈mojatsjuabná ora, Bëngbe Bëtsá chë sóynaca ts̈abá cmochanjínÿanÿiye. 	 Ik hoop dat alle gelouterde christenen onder u het daarover eens zijn. Mocht er, wat een minder belangrijk punt betreft, onenigheid zijn, dan zal God ook dat wel aan u duidelijk maken.


Pero chë trabájayënga, chë uaquiñá imojinÿe orna imojeniyana: ‘Mua chë fshantse nduiñbe uaquiñá entsemna. Lempe chabe soyënga mua echanjóyëngacñe; motsóbanga y nÿetsca chabe otocana soyënga bëngbiama echanjoquéda ca.’ 	 Maar toen de boeren zijn zoon zagen aankomen, zeiden ze tegen elkaar: 'Dit is onze kans! Die jongen erft al het land als zijn vader sterft. We zullen hem vermoorden,


Nÿetscanga Jesusbiama ts̈abá imojtsencuéntaye y ojnanánënga imojtsemna ts̈a botamana cha yojtsóyebuambnama. Y chënga imojtsentjanaye: —¿Quem boyabása ndoñe Josebe uaquiñá yondmëna ca? 	 Iedereen in de synagoge vond dat er iets heel bijzonders van Hem uitging. Wat Hij zei, was gewoon geweldig. Zij waren hoogst verbaasd. "Is dat niet de zoon van Jozef?" vroegen zij.


Ba ents̈anga tmojanasto y chents̈e s̈oquënga tojanashná. 	 Talloze mensen volgden Hem en velen werden door Hem genezen.


“Ats̈e sënjabo quem luariñe jabojuinÿiyama, y ¡ts̈a së́ntsebos̈e malaye ya ctsangbototjuana! 	 Ik ben gekomen om vuur op de aarde te brengen. Was Ik daar maar mee klaar! Er staat Mij iets afschuwelijks te wachten en Ik zie er vreselijk tegenop.


Chents̈ana Jesús tbojantjá: —¿Nts̈amo cabaina ca? Y chë bacna bayëjëngbe juábnaca cha tbojanjuá: —Ats̈na Legión ca sënduabaina, bëtscanga fsëndmëna causa ca. 	 "Hoe heet je?" vroeg Jezus. "Legioen", antwoordde de boze geest, "want wij zijn hier met velen."


Ts̈ëngaftanga ndayánaca jtsebomnama s̈mojtsebos̈e, pero chca jtsebomnama ndoñe s̈montsobena, as jtseprontánana ínÿengbioye jtsëbáyama. Inÿa nts̈amo tobomncá ts̈ëngaftanga ts̈a jtsánts̈abos̈ana, y chë soye jashjáchama ndoñe s̈montsobena ora, ínÿengaftaca jentjáyanangana y jtsenpenzéntsiayana. Nts̈amo s̈mojtsebos̈cá ndoñe ntjobenayana jtsebomnama, Bëngbe Bëtsá chama ndoñe s̈mondbotjañe causa; 	 U verlangt naar iets wat u niet hebt; u bent tot moord geneigd en jaloers en dat levert u niets op. U bent strijdlustig en oorlogszuchtig. Maar de enige reden dat u niet hebt wat u wilt, is omdat u God er niet om vraagt.


Chents̈na bëts saná Jesusbiama tmojanábua. Marta tojanëjuats̈é, y Lázaro yojtsemna chë Jesúseftaca juasama mesë́shañe imojtsetbiámanënguents̈e. 	 De mensen uit Bethanië hielden ter ere van Hem een feestmaaltijd. Martha bediende daarbij. Jezus zat met Lazarus en de anderen aan tafel.


Epafras, muents̈e áts̈eftaca cárceloye utamená, Cristo Jesusbiama ents̈anga abuayiynaye causa, chánaca cmontsechuaná. 	 U moet de groeten hebben van Epafras, die ook bij mij in de gevangenis zit, omdat hij Christus Jezus heeft bekendgemaakt.


Chata ibojtsayencuéntaye lempe nts̈amo tojanopasama. 	 Ze spraken met elkaar over alle gebeurtenissen.


Chents̈ana ínÿabioye ibojatjaye: ‘Y acna, ¿Ntsachets̈á icondebena ca?’ Y cha ibojojuá: ‘Canÿe patse medida trigo ca.’ As cha ibojauyana: ‘Muents̈e acbe recibë́cha entsamna; chiñe nÿe posufta bnëtsanama mábema ca.’ 	 'En wat bent u mijn heer schuldig?' vroeg hij aan de volgende. 'Honderd zakken tarwe', was het antwoord. 'Hier is uw schuldbekentenis', zei de beheerder. 'Verscheur die en schrijf een nieuwe voor tachtig zakken.'


Pero Bëngbe Utabná tbojaniyana: “Ts̈ëngaftanga fariseunga s̈mondmëna mo ents̈angcá ndëmuanÿenga chë tazës̈ënga y s̈cnenënga shjoicajana jtsóbojabiana, pero tsoyna nÿe cachcá jonÿayana. Ts̈ëngaftanga becá jtsamana ents̈angbiama mo ts̈abengcá jtsinÿnama; pero ts̈ëngaftangbe ainanents̈e jútjena entsemna nÿe jtsatbëbanama y bacna soyënga jtsamama juabnë́ngaca. 	 Jezus zei tegen hem: "Jullie Farizeeërs wassen alleen de buitenkant. Maar van binnen zijn jullie nog vuil, vol hebzucht en boosaardigheid.


Chora, canÿe viudá ndbomnëjémnaca yojobeconá y nÿe uta crocénana chëtémiñe yojaftsesegóra. 	 Er kwam ook een arme weduwe. Zij gooide er twee koperen muntjes in.


Pero Pédrëna, nÿetscangbe delante tojánayana chábioye ndoñe bonjanabuátma ca, mënts̈á jayanëse: —Nts̈amo contsichamcá, ndoñe ques̈nátësertana ca. 	 Maar Petrus ontkende heftig: "Welnee, hoe komt u daarbij?"


Chënga ts̈a bacna soyënga tmojama, ts̈a bëtscá nÿa mo celóntscoñe cuafjojutjecá, y Bëngbe Bëtsá mora entsejuabná chënga ts̈a puerte bacna soyënga tmojama causa, chë soyëngama jácastigama. 	 God is haar misdaden niet vergeten. Haar zonden hebben zich hemelhoog opgestapeld.


Chënga ndoñe tonjanësertá nts̈amo Bëngbe Bëtsá inétsama ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, y cachënga tmojánguango nts̈amo jamëse jobenayama Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈ábenga jtsemnama; pero ndoñe chca tmonjanobená, chë ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama nts̈amo Bëngbe Bëtsá inetsamcá ainánaca ntjoyëngacñëcá. 	 Zij begrijpen niet dat Christus gestorven is om het tussen God en hen goed te maken. In plaats daarvan proberen zij door goed te leven Gods gunst te winnen en willen zij zich niet door Jezus Christus laten redden.


Chë tobias̈e tonjanonts̈é Pablo y bënga usetonana y mënts̈á enjétsaychembumbuana: “¡Quem boyabásenga montsemna chë celoca Bëngbe Bëtsabe oservénënga y ts̈ëngaftanga cmontsabuayiyná nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobena ts̈ëngaftanga játsebacama ca!” 	 Zij liep Paulus en ons achterna en riep: "Deze mannen zijn dienaren van de Allerhoogste God. Zij zijn gekomen om te vertellen hoe u gered kunt worden."


Chë ángel Maríybioye tojána y mënts̈á tbojanchuá: —¡Mouena. Bëngbe Bëtsá ts̈abe bendición acbiama tonjama! ¡Bëngbe Utabná ácaftaca entsemna ca! 	 Gabriël kwam bij haar binnen en zei: "Ik wens u vrede toe! U bent een gelukkige vrouw. De Here zij met u!"


Jesús chë saduceúngbioye iytëca tojánabiamama fariseunga tmojántats̈ëmbona ora, chënga tmojánenefjna, 	 Behalve de Farizeeërs. Want toen zij hoorden dat Hij de Sadduceeërs de mond had gesnoerd, kwamen zij met een nieuwe strikvraag.


Y mënts̈á ents̈anga yojanëtsëtsnaye: “Ats̈be ústonoye inÿa echanjabo, ats̈biama más obenana bomná; chíyeca ats̈e merecido taitsatobuajoñe, ni mo jotsejbiyana chabe shecochëtjonëshents̈a corriëja jajafjonama. 	 "Het duurt niet lang meer", riep hij, "en dan komt er Iemand, die veel belangrijker is dan ik. Vergeleken bij Hem ben ik niets. Ik ben niet eens waard Zijn schoenen los te maken.


Ats̈e chë sëndábabuanÿeshanënga sëndbaucácana y sëndbábuayenaye. Chíyeca, lempe nts̈amo s̈mojobenacá s̈mochtsama Bëngbe Bëtsá jasérviama, y juabnayana s̈mochjatróca, y nÿets tempo puerte s̈mochtsebos̈e Bëngbe Bëtsá jtseservénana. 	 Ik ben heel streng voor de mensen die Ik liefheb. Ik straf u net zo lang totdat u niet meer onverschillig bent en tot inkeer komt.


Chë dragón quem fshantsoye tmojtsantsats̈ama tonjáninÿe ora, chë s̈es̈ona boyabásetema tbonjanë́shjango shembásabioye tbontsanacmé. 	 Toen tot de duivel doordrong dat hij op de aarde was neergegooid, achtervolgde hij de vrouw uit wie het jongetje was geboren.


“Canÿe bomna ents̈á inamna; cha yojanamana uámana y botamana shbuenda uafjatsenga y lino ents̈ayangá jtichëtjuana, y cada te bëts fiestënga yojánama. 	 Er was eens een rijke man die altijd de mooiste kleren droeg. Hij woonde in een groot, duur huis en leidde een luxe leven.


As Cornelio tojánayana: —Canta te entsemna, camënts̈a ora, muents̈e sëndánmëna Bëngbe Bëtsáftaca encuéntaye y ndeolpe sënjinÿe ats̈be delante canÿe boyabása uabuashinÿinÿana ents̈ayaca bopormaná. 	 Cornelius antwoordde: "Vier dagen geleden was ik 's middags rond drie uur hier in huis aan het bidden.


Chents̈ana, Jesús Jordán béjaye chenguana tojesaná y choca tojtsanoquedañe. Chents̈e Juan tempo ents̈anga yojanëbáyana. 	 Jezus ging terug naar de andere kant van de Jordaan, naar de plaats waar Johannes voor het eerst doopte. Daar bleef Hij een tijd.


Chë soyama nÿetsca ents̈anga imojénjnanaye y mënts̈á imojtsenatsëtsnaye: “¡Ts̈a chca palabrënga! ¡Quem ents̈á mandayacá y obenacá chë bayëjënga entsamë́nda, y chënga montsaisebocana ca!” 	 Vol verbazing zeiden de mensen tegen elkaar: "Nee, maar! De boze geesten doen wat Hij zegt!"


Chabe uatsjéndayënga chca tmojanuena ora, puerte ojnanánënga imojtsemna y imojtsichamo: —As, ¿nda yochjobenaye atsbocaná jtsemnama ca? 	 Door die opmerking raakten de discipelen erg in de war. "Wie kan dan gered worden?" vroegen zij.


Chë tempo, básefta Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga Jerusalenocana Antioquía luaroye tmojána. 	 In die tijd kwamen er uit Jeruzalem enkele profeten naar Antiochië.


Pero Pedro tojánefjats̈ëmbo iytëca chamobiamama y tojanacuntá nts̈amo Bëngbe Utabná utámenocana tbojánatsbocama. Chents̈ana tojanë́yana: “Nts̈amo tonjopasama Santiago y chë Jesucrístbeñe inÿe os̈buáchiyënga s̈mochjaúnaye ca.” Chora Pedro chë yebnents̈ana tojtáisebocna y ínÿoye yojáta. 	 Hij maakte een gebaar dat zij moesten zwijgen en vertelde toen hoe de Here hem uit de gevangenis had bevrijd. "Vertel Jakobus en de andere broeders wat er is gebeurd", zei hij. Daarna ging hij weg naar een veiliger plaats.


“Pero chë ófjanënga ndoñe imonjouena. Canÿa, cachabe fshantse inabomnoye yojtsoñe; ínÿana chabe obuámnayiñe trabajuama yojtsoñe; 	 Maar de mensen die uitgenodigd waren, haalden hun schouders op en gingen aan hun werk. De één naar zijn boerderij, de ander naar zijn zaak.


Herodes corente yojtsets̈átjaye Tiro y Sidonoquë́ngaftaca; as chënga tmojanenoyeuná Heródesbioye jama. Canÿe uámana uajabuachaná, Blasto ca uabainábioye tmojanayeuamaná, y chana tojanas̈ebuachená Herodes jauyanama ndoñe más entjayánanënga chamondë́tsemnama, er Tiro y Sidonoca ents̈anga vida imnabomna Heródesbe luaroca sanángaca. 	 Terwijl hij daar was, stuurden de steden Tyrus en Sidon een delegatie naar hem toe. Zij hadden zich namelijk om de een of andere reden de woede van Herodes op de hals gehaald. Omdat hun voedsel uit het gebied van Herodes moest komen, kregen zij Blastus, de secretaris van de koning, zover dat hij Herodes namens hen om vrede vroeg.


Chora chata tbojantjá: —¿Ndë́moca cojtsebos̈e chë saná fchjapróntama ca? 	 "Waar moeten we dat doen?" vroegen ze.


Chë Uámana Espíritu y bënga cachcá fsëntsejuabná, bënga ndoñe s̈ontsamna ts̈ëngaftanga jamë́ndana bëtscá jabuache mandënga Moisesbe leyënguiñe chas̈motsocumplínama. Nÿe quem uámana soyënga chiñe aíñe cmontsamna jtsobedecénana: 	 De Heilige Geest en wij hebben namelijk besloten u geen verdere verplichtingen op te leggen dan deze noodzakelijke dingen:


Chë mënts̈á cuentayá chents̈e enjamna y tonjáninÿe, y ndegombre entsichamo; cha endë́tats̈ëmbo ndegombre yojtsichámuama, chca, ts̈ëngaftángnaca chiñe chas̈motsos̈buáchema. 	 Johannes heeft dit met eigen ogen gezien.


Chca cháftaca tmojanma, chaochnënguama nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe chabiama iuayancá, mënts̈á: “Y chábioye tmonjáninÿe mo chë puerte bacna soye amënguents̈á canÿa cuaftsemncá ca.” 	 Daarmee kwam uit wat geschreven staat: "Hij hoorde bij de misdadigers." (a)


Chënga Bëngbe Bëtsábeñe imojanos̈buachéyeca ínÿengbe mandadëngbe ents̈ángbioye tmojanayënjaná, bëtscá imojánama nÿetsca ents̈ángaftaca nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamama y nÿetscanga cachcá chamotsámanama, ndayá Bëngbe Bëtsá chënga tojanas̈ebuachenacá tmojanóyëngacñe; y Bëngbe Bëtsá tojanma chënga leóngaca imojtsemna ora, chënga chamuatenáyebengoma, chents̈ana báseftangbioye ndocá chamondámama. 	 Omdat zij op God vertrouwden, hebben zij koninkrijken onderworpen en rechtvaardig geregeerd en kregen zij wat God hun had beloofd. Zij hebben de muil van leeuwen toegesloten.


David, chabe tempo imojoyenëngbiama tojanma, ndayá cha chaomama Bëngbe Bëtsá tojanjuabocá. Cha tojanóbana y tmojanatbontsá chë chabe bëts taitángbioye tmojanëtabuantsá luarents̈e, y chabe cuerpo tojanopochocá. 	 Die woorden hebben geen betrekking op David. Want nadat die de mensen van zijn tijd volgens de wil van God had gediend, is hij gestorven. Hij is bij zijn voorouders begraven en zijn lichaam is vergaan.


As José tojantsbaná y chë s̈es̈onatema y chabe mamá Israel luaroye tojtésanëbiats̈e. 	 Jozef verliet met zijn gezin het land Egypte en ging naar Israël terug. Hij durfde echter niet naar Judea te gaan, omdat hij had gehoord dat Herodes' zoon Archelaüs daar nu de macht in handen had. In een droom zei God hem naar de provincie Galilea te gaan.


Bënga Bëngbe Utabnáftaca cánÿiñe mo canÿacá bétsemnayeca, ats̈e corente së́ntsetats̈ëmbo, nts̈amo ats̈be juabna yomncá ts̈ëngaftángnaca cachcá s̈mochtsejuabnayama; y áts̈naca corente së́ntsetats̈ëmbo Bëngbe Bëtsá puerte bochjacastíga, nda ts̈ëngaftanga natjë́mbana ainánaca ndoñe chas̈mondëtsiyenama tojtsamábioye, masque ndánaca cha chaotsomñe. 	 Ik vertrouw erop dat uw band met de Here zo sterk is dat u niet zult afwijken van wat ik u heb geleerd. Maar wie onder u onrust heeft gebracht, krijgt zijn verdiende loon, wie het ook is.


Nderado nda tojtsejuabná Bëngbe Bëtsábioye ibojtsadorana ca y chë Bëngbe Bëtsábioye adorayá nts̈amo ibomncá cha yojtsama ca, pero ndoñe tontsobena bacna soye oyebuambnayana jtsajbanana, cachá yojtsenoíngña, y nÿetsca soyënga nts̈amo tojtsamcá Bëngbe Bëtsá jadórama, chabiama tondaye ntsámanana. 	 Als u zegt een christen te zijn, maar uw tong niet in bedwang houdt, maakt u zichzelf iets wijs. Uw godsdienst heeft niets te betekenen.


Aca chacojoshëntsaments̈é y chas̈cojadorase, lempe nÿets̈á acbiama echántsemna ca. 	 Ik geef het aan wie ik wil. Als U mij aanbidt, krijgt U het allemaal."


Bëngbe Bëtsá s̈ontsonÿá, nts̈amo ts̈ëngaftanga cbontsëtsëtsnacá ndegombre bétsemnama. 	 Denk nu niet dat ik lieg. God weet dat ik de waarheid spreek.


“Ndegombre s̈cuayana: Nda nts̈amo ats̈e sëntsichamcá s̈ojoyeuná, y chë muents̈e s̈onjichmó chábeñe tojtsos̈buaché, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnana. Chabiama chë Uaquiñá ndoñe queochátayana castiganá chaotsemna ca. Chca, Bëngbe Bëtsabiama cha ya ndoñe más mo obanacá queochátsmëna, chábeñe ndos̈buáchiye causa; y ya ndoñe nÿetsca tescama castiganá queochátsmëna. Y aíñe, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echántsebomna. 	 Het is zoals Ik zeg: Wie naar mijn woorden luistert en gelooft in Hem Die Mij gestuurd heeft, heeft eeuwig leven. Zo iemand wordt niet veroordeeld, maar is overgeplaatst uit de dood in het leven.


María y cháftaca tmojánashjajna judiënga, nÿetscanga imojetsenóbos̈achiye; y Jesús chca tojáninÿe ora, corente tbojancochtsets̈ena y puerte ngménaca yojtsemna. 	 Toen Jezus haar en de Joden die met haar waren meegekomen, zag huilen, greep het verdriet Hem aan.


Chënga nÿetscna bacna soye jtsamana: ainaniñe nÿetscna bacna juabna jtsebomnana, nÿe cachëngbiama bëtscá soyënga jtsebomnama ts̈a jésebos̈ana, y ínÿengbioye nts̈ámnaca jáborlama jtsebos̈ana; chënga nÿe játsbos̈ana inÿa tojtsebomna soyënga jtsebomnama, ínÿenga jtsëbánayana. Mondmëna penzentserënga, ínÿenga áingñayënga, puerte bacna soyënga ínÿengbiama bos̈ënga, y uayátsenayënga. 	 Zij zitten vol onrechtvaardigheid en misdaad, vol hebzucht, kwaadaardigheid en jaloezie. Zij zijn uit op moord, ruzie, list en bedrog.


Bëngbe Bëtsabe delante bëtsë́tsanga ndoñe s̈mattsenobiamnaye, y cha más uámanënga cmochanjábiama. 	 Als u beseft dat u klein bent voor de Here, zal Hij u verheffen.


Taita, s̈minÿanÿé aca puerte bëtsá y obená comnama ca.” Y cachora, celocana canÿe oyebuambnayana tojanóbocna mënts̈á: “Ya tcbonjinÿanÿé ats̈e puerte bëtsá y obená tsmënama, y mora cachiñe cachcá chanjama ca.” 	 Vader, Uw naam krijgt alle eer." Er kwam een stem uit de hemel: "Ik heb Hem alle eer gegeven en Ik zal Hem nog eens alle eer geven!"


Chë uabouana bayá tmonjanotbá, y cháftaca chë Bëngbe Bëtsabe ndoñe ndegombre juabna oyebuambnayá, chë bayabe delante ba bëts soyënga tonjanmá obenana jinÿanÿiyama; y cha chë soyë́ngaca tojanaingñé chë uabouana bayabe uinÿnanana soye chamuayents̈jajoma tmojanlesencianga, y chë chábioye jadórama pormana soye adórayënga. Y chë útatbioyna ainata tmontsanatmets̈e chë íñesheca uafjajónayoye, chë azufre endëjuinÿinÿanents̈e. 	 Het beest en de leugenprofeet, die onder het oog van het beest opmerkelijke dingen had gedaan, werden gevangen genomen. Door die opmerkelijke dingen waren alle mensen verleid, die het teken van het beest droegen en het standbeeld van het beest aanbaden. Zowel het beest als de leugenprofeet werden levend in het brandende zwavelmeer gegooid.


Ts̈ëngaftanga s̈mojtsejuabná ya lempe nts̈amo cmëjabotcá Bëngbe Bëtsábiocana s̈mojtsebomna ca, y lempe nts̈amo jtsebos̈ama s̈mojtsobencánaca ca. Mo reyënga cuaftsemnëngcá cmojtsabiona, bë́ngbents̈ana tondaye ntsëjabotcá. Malaye ts̈ëngaftanga mo reyëngcá s̈mojtsemna, Crístoftaca cánÿiñe jtsemándayëse; chca, bë́ngnaca ts̈ëngaftangaftaca jtsemnama, cánÿiñe jtsemándayëse. 	 En hoe moeten soldaten zich voor de strijd klaarmaken als de trompet geen duidelijk signaal geeft?


Pero ts̈ëngaftanga s̈montsonÿá y s̈montsuenana nts̈amo chë Pablo ca uabainá yojtsichamcá. Cha entsichamo, chë ents̈angbe pormana soyënga ndoñe yontsemna jtsadoránana ca; y chca ba ents̈anga tojabuayená y chënga aíñe montseyeunana. Chë soyna ndoñe nÿe muents̈e Efesents̈e chca quenátopasana; nÿets Asia luaríñnaca chca entsopasana. 	 "Mannen, u weet dat wij in ons vak een goede boterham verdienen. Maar u hebt gehoord en gezien dat die Paulus heel veel mensen achter zich krijgt; niet alleen in Efeze, maar in bijna heel Asia. Hij maakt hun wijs dat met de hand gemaakte goden geen echte goden zijn!


Chë Taitá ndocnabiama jatichámuana ts̈abá o ndoñe ts̈abá yontsama ca. Chabe Uaquiñábioye nÿets obenana tbonjats̈etá nÿetscangbiama jayanama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmontsamama. 	 De Vader spreekt geen oordeel uit, maar heeft Zijn Zoon opgedragen in Zijn plaats recht te spreken.


S̈mochjá y ents̈anga s̈mochjábuayenaye Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana echanjóshjanguama. 	 Vertel hun dat het Koninkrijk van de hemelen vlakbij is.


Chca jëftsenójuaboyëse, yojonts̈é cachabe yebnoye jtana. “Cabá bënoca yojtsemna ora, chabe taitá chábioye ibojinÿe, y chabe uaquiñabiama ibojóngmia, y jajébenguama betsco yojá; ibojajebengo, ibojtotsejcjuá y ts̈a yojtsóyejuayayama chë uaquiñábioye ibojtámocho. 	 Wilt u mij aannemen als knecht?' Zo ging hij op weg naar het huis van zijn vader. Die zag hem al in de verte aankomen en had erg met hem te doen. De man holde hem tegemoet, viel hem om de hals en kuste hem.


y chents̈ana, ats̈e sënjátats̈ëmbona chënga chabe contra imojtsichamo ana cachëngbe leyents̈a soyëngama, pero cha tondaye tonjobuachjanguá, cha jóbama bënga chas̈otsamnama, ni mo cárceloye jutámiama. 	 Maar daar bleek dat hij niets heeft gedaan waarop de doodstraf of gevangenisstraf staat. Het ging bij hun beschuldiging om bepaalde kwesties van het Joodse geloof.


Pero ndoñe tmonjanobená Jesús yojtsemnoye cha juambana, ts̈a ents̈anga causa. Chcasna, chë canta boyabásenga yebna tsbanánoca, Jesusbe tatsëtsoca bats̈á tmojánatëfjo y chëjana chë jama ndobená tjuashiñe tmojanë́stjango. 	 maar omdat het er zwart zag van de mensen, konden ze niet bij Hem komen. Daarom gingen ze het platte dak op en maakten daarin een groot gat vlak boven de plaats waar Jezus stond. Daarna lieten ze de verlamde man door het gat zakken.


Y chë uatsjéndayënga chca tmojanuena ora, tmojanoshaments̈é y jubiaca fshantsóntscoñe tmojanotsejbéna, puerte auatjanánënga. 	 Bij het horen hiervan werden de discipelen zo bang dat zij zich plat op de grond lieten vallen.


nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: “Bëngbe Bëtsá tojama chënga chabe soyëngama jósertama ndoñe chamondëtsobenama, y më́ntscoñama chënga ndoñe quemátobena chabe soyëngama ni jinÿana ni josértana, mo nduabínÿnënga o nduauenanënga cuaftsemnëngcá ca.” 	 Dat klopt met wat in de Boeken staat: "God heeft hen geestelijk diep in slaap gebracht. Met hun ogen zien zij niet en met hun oren horen zij niet. Dat is nog steeds zo." (c)


Cachcá, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga tcmojálastemama, judiënga montsemna chë Bëngbe Bëtsá ndoñe montsobedecénënga, chca, Bëngbe Bëtsá chë́ngnaca cháualastemama. 	 Nu zijn zij het dus die zich tegen God verzetten, terwijl u genade hebt gekregen. Maar de bedoeling daarvan is dat zij ook genade zullen krijgen.


Pero Satanás, Júdasbe ainaniñe bacna juabnënga tojanjajó, uayayëngbe cucuats̈iñe Jesús jayents̈báshejuanama. Judas Iscariote, Simonbe uaquiñá. 	 Terwijl zij zaten te eten, wist Jezus dat de duivel Judas Iskariot had overgehaald Hem te verraden.


y canÿe, chë ngomënche uaquiñá chabe taitábioye ibojauyana: ‘Taita, ats̈be otocana soyënga s̈matats̈etá ca.’ As chë befta lempe chë uta uaquiñata yojtëjátaye. 	 Op een dag zei de jongste: 'Vader, ik wil mijn deel van de erfenis nu al hebben.' De vader verdeelde zijn bezit tussen zijn twee zonen.


Y tempo, ts̈ëngaftanga s̈mojaniyena jtsamëse, sempre nÿe chca bacna juabnë́ngaca, 	 Vroeger, voor uw bekering, deed u deze dingen ook,


Ats̈e sëndmëna chë nÿetsca soyënga bojats̈ayá y pochocayá, chë natsaná y ustonoyá, chë ndábeyeca y ndabiama lempe yomna ca” —s̈onjaniyana. 	 Ik ben de Alfa en de Omega, de eerste en de laatste, het begin en het einde."


As Jesús cachcá yojëftsë́nÿaye, y ungama cachiñe tojtesaná Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama, y cach palabrënga tojánayana. 	 Hij liet hen slapen. Voor de derde keer ging Hij weg en bad hetzelfde gebed.


As chë rey chë fiestents̈e ujuats̈nayënga yojámëndaye: ‘Shecuats̈e y cucuats̈e motsebatsëca y chë ndëbinÿna luaroye, infiernoye motsábocna. Chents̈e puerte echanjenóbos̈achna y chë tsets̈anama juatsas̈ënga echantsenoftë́s̈jojnaye ca’ —cha yojayana.” 	 De koning zei tegen zijn dienaren: 'Bind hem vast en gooi hem buiten in de diepste duisternis. Daar zal hij vergaan van wroeging en verdriet.'


chents̈ana, chë́ngbents̈ana tojesanodios̈oftá, mënts̈á jëftsë́yanëse: “Nderádose cachiñe chantésabo ts̈ëngaftanga jabábuachama, Bëngbe Bëtsá s̈ojalesenciase ca.” Chora, Pablo bejaycá Efesocana tojë́ftsanbocna. 	 Hij nam afscheid van hen met de woorden: "Als God het wil, kom ik bij u terug." Hij verliet Efeze per schip.


Jesús Jericó puebloca tojánashjango ora, chë pueblëjana cha yojtsachnëjuana. 	 Jezus kwam in Jericho, maar bleef er niet. Hij trok meteen verder.


Y chë tempo tojanóshjango, ndaye ora José y María yojtsamna jamana nts̈amo Moisesbe leyiñe iuayancá, ndayá jamama yojanmëncá, canÿe shembása Bëngbe Bëtsabe delante ts̈abia jtsatsmënama, canÿe s̈es̈ona tbojtsebomnents̈ana. Asna, Jerusalenoye tbojánata y chë básetema tmojanamba, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca jinÿinÿiyama, 	 Na de bevalling was Maria volgens de Joodse wet veertig dagen onrein. Toen die tijd voorbij was, ging zij met haar man naar Jeruzalem om het kind aan de Here op te dragen.


Tojanbinÿna ora, chë bëtsëjemëngcá amë́ndayënga, bachnangbe amë́ndayënga y ley abuátambayënga tmojánenefjna, y chë́ngbioye Jesús tmojanánatse. Choca tmojantjá: 	 Bij het aanbreken van de dag kwam de Hoge Raad bijeen. Jezus werd voorgeleid en moest zeggen of Hij de Christus was of niet. Hij antwoordde: "Als Ik het u zeg, gelooft u Mij toch niet.


Tmojaniyana: —Taita, bënga fsëntsejuabná nts̈amo chë bostero cabá ainá ora tonjánayanama, chë unga tianoye cha jtayenama ca. 	 "Excellentie, die bedrieger heeft eens gezegd: 'Op de derde dag na mijn dood zal Ik weer levend worden.'


Tondaye yonjanabuatambá ndoñe cuentë́ngaca ntsemëncá; pero chabe uatsjéndayëngna lempe yojanabuayiyná, cánÿenga tmojtsemna ora. 	 Als Hij hun iets wilde leren, deed Hij dat trouwens altijd door een gelijkenis te vertellen. Maar als Hij met Zijn discipelen alleen was, legde Hij hun alles uit.


Ts̈ëngaftanga s̈mochanjouena canÿe luarents̈a ents̈anga inÿe luaroca ents̈ángaftaca imojtsentsjanama y nderado mochjentsjámnaca. Ndoñe matauatjëngana, er chca jochnënguama endmëna; pero masque chcase, quem luare jopochócama cabá ndoñe queochátsmëna. 	 Wanneer jullie allerlei berichten over oorlog horen, maak je dan niet ongerust. Er moeten wel oorlogen komen, maar die wijzen er niet op dat het einde er al is.


Ts̈ëngaftanga s̈mojtsejuabná puerte ts̈ábenga y uámanënga s̈momna ca, pero s̈mojtseleséncia canÿa ts̈ëngaftanguents̈e chca chaotsamama. Chca ndoñe ts̈abá quenátsmëna. Ts̈ëngaftanga ya s̈mondë́tats̈ëmbo, nts̈amo chë nÿe bats̈á levadura endbama, nÿets arninÿá chauábochema; cachcá, ts̈ëngaftanguents̈e canÿa ts̈a bacna soye chca tojama ora, nÿetscangbiama ndoñe ts̈abe soyënga jóbocnana. 	 Later is Hij gezien door 500 broeders tegelijk. Hoewel enkelen van hen al gestorven zijn, leven de meesten nog.


Cada ona chamotsenojuabná mo chë ínÿenga chabiama más uámanënga tmojtsemncá, y nÿetscángbioye puerte bonshanánaca s̈mochtsobátmana, y bëtscá bonshánana jtsebomnëse s̈mochtsenëuantana; 	 Wees nederig en vriendelijk; heb geduld met elkaar en verdraag elkaar vol liefde.


Ya Jerusalenoye imojtsebeconá ora, Betfagé y Betania pueblënga béconana, Olivos ca uabaina tjashe juachañe, Jesús uta chabe uatsjéndayata tojanichamó, 	 Zij kwamen in de buurt van Jeruzalem, bij Bethfagé en Bethanië, op de helling van de Olijfberg.


Chë inÿe semana, chë ochnaytena, nÿa mo nÿetsca chë pueblents̈e oyenënga tmojanobeconá Bëngbe Bëtsabe palabra jouenama. 	 De volgende sabbat liep bijna de hele stad te hoop om te horen wat er over Jezus Christus zou worden gezegd.


Nÿetsca quem ents̈anga, ndëmuanÿengbiama muents̈e tmonjoyebuambá, Bëngbe Bëtsá ts̈abá chëngbiama tojánayana, os̈buáchiyana imojánbomna ca; pero ni canÿa chënguents̈á tonjanóyëngacñe, ndayá Bëngbe Bëtsá chëngbe ents̈anga jats̈atayama tojanas̈ebuachenacá, nÿetsca tescama jtsebomnama. 	 Al deze mensen zijn bekend geworden omdat zij op God vertrouwden. Zij hebben echter niet gekregen wat God hun had beloofd.


Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, ats̈e corente sëndë́tats̈ëmbo ts̈ëngaftanga puerte ts̈ábenga s̈momnama, ndayá cmamnama corente s̈motats̈ëmbuama, y jtsenbuayiynayama s̈mobenámnaca. 	 Broeders, ik ben ervan overtuigd dat u vol goedheid bent en veel kennis bezit. U kunt elkaar ook heel goed terechtwijzen.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Chë soyëngama lempe cuentë́ngaca ts̈ëngaftanga tcbonjáuyana; pero tempo echanjobuache, chora ats̈e ya ndoñe más cuentë́ngaca quecbochátëtsëtsnaye; chë cuentna, puerte botamana lempe ats̈be Taitabiama cbochanjáuyana. 	 Ik heb tot nu toe veel beeldspraak gebruikt, maar er komt een moment dat dat niet meer nodig is. Dan kan Ik u zonder beperking over de Vader vertellen.


“Chíyeca, cuedado s̈mochtsebomna y yejuana s̈mochtsantjes̈na, er ndoñe ques̈mátstats̈ëmbo mocna ora yochtsemna Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá jésabama tempo. 	 Wees dus op je hoede en houd je ogen open! Je bent gewaarschuwd!


Y chca, ba chents̈a judiënga chatbe palábraca Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchiye, y Grecia luaroca ba uámana shembásenga y boyabásengnaca. 	 Het gevolg was dat velen van hen in Jezus Christus gingen geloven. Onder hen waren ook veel invloedrijke Griekse vrouwen en mannen.


Nda tojtsebomnábioye más jats̈tayana y chca cha corente bëtscá jtsebomnana; pero chë tondaye tondbomnábioyna, chë bats̈atema tobomna sóynaca mochántseboca. 	 "Maar anderen niet. Want wie iets heeft, zal er veel bij krijgen. Meer dan genoeg. Maar wie niets heeft, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben.


“¿Ndáyeca cach ts̈ëngaftanga ndoñe s̈mondbáyana ndayá ts̈abá bétsemnana? 	 U weet zelf wat goed en rechtvaardig is! Als u met uw schuldeiser onenigheid hebt, moet u proberen het zo vlug mogelijk met hem in orde te maken. Anders sleurt hij u nog voor de rechter en krijgt u gevangenisstraf.


As Jesús tojanë́yana: —¿Mora chiñe s̈mojtsos̈buaché ca? 	 "Gelooft u het nu eindelijk?" antwoordde Jezus.


Chora chë ángel chë shembásatbioye tojanë́yana: “Ndoñe batauatjana. Ats̈e së́ntsetats̈ëmbo ts̈ëngaftanga Jesús, chë tmonjancrucificá cha s̈mojtsenguama. 	 De engel zei tegen de twee vrouwen: "U hoeft niet bang te zijn.


Ndegombre, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemáftaca echanjopása nts̈amo chabiama Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá. Pero, ¡ts̈a lastema chë bochjáboshjonabiama! Chabiama más ts̈abá manjamna ndoñe ntjónÿnana ca —Jesús tojánayana. 	 Ik zal sterven zoals door de profeten is voorspeld. Maar het ziet er slecht uit voor de man die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij niet geboren was!"


Tempna, cach ats̈e ndoñe quetsjátantats̈ëmbo nda cha bétsemnana. Pero ats̈na ínÿenga béjayeca ubáyana sëndabó, Israeloca ents̈anga quem boyabása chamuábuatmanama ca” —Juan tojanë́yana. 	 Ik kende Hem nog niet, maar ik ben gekomen om de mensen met water te dopen om Hem aan Israël bekend te maken.


Pero Simón y chabe enutëngna tmojána jetsenguanguama; 	 Later gingen Simon en de anderen Hem achterna. Toen zij Hem vonden, zeiden zij: "Iedereen vraagt naar U."


“¡Ts̈a lastema, Corazín puebloca ents̈angbiama! ¡Ts̈a lastema, Betsaida puebloca ents̈angbiámnaca! Chë chents̈e sënjama bëts soyënga, Tiro y Sidón bëts pueblënguents̈e matënjochnënguse, chents̈a bacna ents̈anga ya tempo ngménaca matmëntenojuabó chëngbe bacna soyëngama y Bëngbe Bëtsabe benache matmë́ntishache; y chca tmojamama chaotsótats̈ëmbuama uajojësha ents̈ayangaca matmëntopormanga y chëngbe bests̈as̈iñe jatinÿá matmënjenotbótoto. 	 "Chorazin! Bethsaïda! Wat ziet het er voor u slecht uit! Als in de zondige steden Tyrus en Sidon de wonderen waren gebeurd die Ik in uw straten heb gedaan, zouden zij zich allang vol schaamte en berouw tot God hebben bekeerd.


Jesús yojtsetáts̈ëmbo ya lempe tojanchnënguama, chíyeca chents̈ana y nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá cachcá chaotsemnama, tojánayana: “S̈ontsajuendá ca.” 	 Jezus wist dat het nu allemaal achter de rug was en zei, zoals er geschreven staat: "Ik heb dorst."


¿Nts̈ámose, Cristo, Davídbents̈ana nántsemna, cach David ‘Utabná ca’ chábioye tbojtsabobuátmëse ca?” —cha tojanatjá. 	 Hoe kan de Christus nu Davids zoon zijn en tegelijk zijn Here?"


Chora Jesús tbojanjuá: —Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Acbe Bëtsá, chë Utabná cochtsadorana y nÿe cha cochtseservena ca.” 	 Jezus antwoordde: "Er staat in de Boeken dat wij alleen God mogen aanbidden en niemand anders."


Ats̈e së́ntseimpadana Bëngbe Bëtsá Bëngbe Taitá y Bëngbe Utabná Jesucristo, chata chaboma ts̈abe bendicionënga ts̈ëngaftangbeñe chaotsemnama, y chaboma ts̈ëngaftangbe ainaniñe ts̈abe ebionana chas̈motsebomnama. 	 Wij wensen u de genade en vrede van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus toe.


Jesucrístbeyeca cats̈átanga, ínÿengbiama bacna soyënga ndoñe s̈mattsóyebuambnaye. Nda cachabe cats̈atbiama bacna soye tojtsichamo o tojayana nts̈amo cha tojamcá ndoñe ts̈abá yontsemna ca, cha chora chë leyents̈a mandënga ndoñe ntsocumplínana y jtsichámuana chë leyents̈a mandënga tondayama yontsoservena ca. Y chë leyama chca tcojtsichámëse, cach ley jocúmplia cuenta, contsobiamná canÿe ichamuá chë ley aíñe o ndoñe yondoservénama, y chca ndoñe quecmátsmëna jtsamana. 	 Spreek geen kwaad van elkaar, broeders, en veroordeel elkaar niet. Want als u dat doet, veroordeelt u de wet van God, die zegt dat wij elkaar moeten liefhebben. Het is niet aan u om uit te maken of die wet goed of slecht is. Wat u moet doen, is die wet gehoorzamen!


Lempe básefta palabrënguiñe jayanamna mënts̈á entsemna: nts̈amo canÿe cuerpo, espíritu ndbomna cuerpo, pronto jóbanana, cachcá chë os̈buáchiyana, ndocna soyë́ngaca tontsemna, chca chaotsinÿnama, tondayama ntsoservénana. 	 Zoals een lichaam zonder geest dood is, zo is ook geloof zonder daden dood.


Chamna, chë Bëngbe Bëtsabe ndegombre soyëngama bonshanánaca jtsóyebuambnayëse, s̈ontsamna jashjáchana jtsemnama lempe nts̈amo Cristo yomncá. Cha bëngbe amëndayá endmëna, cachcá nts̈amo bests̈as̈e chë cuerpents̈a soyënga jtsemandayancá. 	 Nee, dan zullen wij vol liefde de waarheid volgen en alleen doen wat waar is en zo steeds meer één worden met Christus, Die het hoofd is van het lichaam, de Gemeente.


Y chë ley abuatambayá tbojanjuá: —Chë ents̈abiama tbojanongmé cha ca. Y Jesús tbojaniyana: —Asna, motsa y cachcá cochjama ca. 	 "De man die medelijden met hem had", was het antwoord. "Precies", zei Jezus. "Volg zijn voorbeeld dan."


Y chca, cabá endmëna canÿe uámana luare ndayents̈e Bëngbe Bëtsabe ents̈anga mochjobenaye cháftaca jóchnama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanochnacá, chë quem luare jamama nÿetsca trabajënga tojanpochocá ora; 	 Er wacht het volk van God dus nog altijd een zuivere, volkomen rust.


y Páblëna, Silas tbojanábuayana jëftsbets̈ama. Chë Antioquía pueblents̈a Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga Bëngbe Bëtsá tmojanimpadá Pablo y Silas Bëngbe Utabnabe cucuats̈iñe chabotsemnama, chatbe trabajuiñe chaotsanÿenama. Chents̈ana, Pablo Sílaseftaca tbojánbocna y 	 Maar Paulus koos Silas uit om met hem mee te gaan. Nadat zij door de christenen aan de genade van de Here waren toevertrouwd, gingen zij op reis.


Ats̈e Pablo, Jesucristbe oservená, quem tsbuanácha sëntsabiamná. Bëngbe Bëtsá s̈onjanchembo Jesucristbe ichmoná jtsemnama, y s̈onjanbocacá chabe ts̈abe noticiëngama ents̈anga chayábuayenama. 	 Dit is een brief van Paulus, een dienaar van Christus Jezus. Hij heeft mij uitgekozen om Zijn apostel te zijn en overal het goede nieuws bekend te maken,


Ndoñe oyënjayënga s̈mattsemna, ndayá bëtscá Bëngbe Utabnabiama s̈mochtsetrabájaye; ainaniñe corente añemo jtsebomnëse, Bëngbe Utabná sempre s̈mochtseservena. 	 Laat uw ijver niet verslappen, maar dien de Here met enthousiasme.


Tmojanenojuabó y tmojanenoyeuná jtseíngñase Jesús jishachama, y jtsóbama. 	 Zij probeerden een listige manier te vinden om Jezus gevangen te nemen en te doden.


“Canÿe corente añemo bomna ents̈á, bëtscá ármangaca chabe yebna tojtsinÿenëse, chë tsoca tomna soyënga ndoñe ntjots̈ana. 	 Zolang iemand goed bewapend is en zijn terrein streng bewaakt, hoeft hij zich niet ongerust te maken.


Bëngbe Bëtsá “cachiñe ca” tojánayana ora, chë sóyeca yojtsichamo, chë ndayté lempe chaongmë́manama cha cachiñe yochjama ora, chë quem luarents̈e tmojama soyënga y chë jatrócama yopodena soyënga yochtsejuána ca, chca, nÿe chë nÿetsca tescama yomna soyënga y ndoñe jatrócama soyënga chaoquedama. 	 Daarmee bedoelt Hij dat alles wat niet vaststaat, zal verdwijnen; alles wat gemaakt is. Maar alles wat niet aan het wankelen gebracht kan worden, zal blijven.


Ats̈e së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga chas̈motsetáts̈ëmbo, Bëngbe Bëtsá becá tsimpadánama, ts̈ëngaftangbioye jujabuáchama, chë Laodicea puebloquënga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga y nÿetscanga chë ndocna te ats̈e s̈monjinÿe os̈buachiyë́ngnaca. 	 U moet weten wat 'n zware gebedsstrijd ik voor u en voor de christenen van Laodicea voer en voor alle anderen met wie ik nog niet persoonlijk heb kennis gemaakt.


Chca játamamna, mënts̈á s̈mochjama, nts̈amo cachánaca tojanayancá: Acbe uayayá tbojtseshëntsanëse, saná cochjacaredáda, y tbojtsajuendase, cochjuáfs̈iye. Chca chacojamëse, cochanjama cha puerte chaotsëuatja nts̈amo tcmojaborlama, y ainana corente chabotsets̈ena, mo chebana iñbenga chabe bests̈as̈iñe cuafjacjacá ca. 	 Als uw vijand honger heeft, geef hem te eten. En als hij dorst heeft, geef hem te drinken. Want dan weet hij met zijn houding geen raad en zal hij misschien een andere houding aannemen.


Chora Pedro tojatanë́yana: “Ts̈ëngaftanga nÿets Israeloquënga s̈mochtsetáts̈ëmbo, ats̈e ndegombre cach Jesusbiama sëntsóyebuambnama. Cha ts̈ëngaftanga s̈monjancrucificá, pero Bëngbe Bëtsá chábioye tbonjábema Bëngbe Utabná y chabe Uámana Uabuayaná, chë Cristo ca.” 	 Het hele volk van Israël moet weten dat God deze Jezus, Die u gekruisigd hebt, tot Here en Christus heeft gemaakt."


Ats̈be bonshana cats̈átanga, ndoñe matenoíngñana, jtsejuabnayëse Bëngbe Bëtsá yojtsama ts̈ëngaftanga bacna soyënga chas̈motsamama ca. 	 Broeders, verlaat dus nooit de weg van God.


Bëngbe Bëtsá, chë nÿets obenana bomná, chabe obenánaca bëts soyënga ats̈biama tonjama. ¡Bëngbe Bëtsá puerte Uamaná ca entsabaina! 	 want de machtige, heilige God heeft grote dingen voor mij gedaan.


Cach Jesús mënts̈á tojánayana: “Canÿa Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá, cachabe luarents̈e oyenënga ndoñe bëtsá ntjabemëngana ca.” 	 Hij had gezegd dat een profeet in zijn vaderland niet geëerd wordt.


As, Ananías, chë bachnangbe más uámana amëndayá, tojanmandá Páblëbe béconana imojtsemnënga cha chamotsáyejants̈etama. 	 "Sla hem op zijn mond", zei de hogepriester Ananias tegen de mannen die vlak bij Paulus stonden.


Y canÿe pueblotémoye tojánashjango ora, bnë́tsana boyabásenga bacna nguayanánaca s̈oquënga chábioye tmojána; chábents̈ana bënoca chënga tmojanoquedá, 	 Toen Hij een dorp binnenging, liepen tien melaatse mannen Hem tegemoet.


“As chë oservená ibojojuá: ‘Acbe uabentsá tontashjango y chama acbe taitá s̈onjutarié chë más minÿica uacná jáshbuama, cha ts̈abá tojtashjanguama ca.’ 	 'Uw broer is terug', antwoordde de knecht, 'en uw vader heeft het mestkalf laten slachten. Hij is zo blij dat uw broer weer gezond en wel thuis gekomen is.'


Chora Jesús tojanonts̈é cuentë́ngaca jabuátambana. Mënts̈á tojanë́yana: “Canÿe ents̈á bëtscá uvas betiyënga yojáje, y chë shë́conana yojajétja. Chë uvasës̈angá juants̈ë́tetjiamna canÿe base luare yojajutjo; y canÿe tsbanana jebna soye yojapórma chiñe jtsashanÿama. Chents̈ana, inÿe trabájayënga chë jajañe yojúyents̈ame, y chana inÿe luaroye yojtsoñe. 	 Jezus vertelde een gelijkenis: "Iemand legde een wijngaard aan en zette er een muur omheen. Hij maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde ook nog een uitkijktoren. Hij verhuurde de wijngaard aan enkele boeren en ging het land uit.


Chora Tomásbioye tbojaniyana: —Acbe nts̈abuafja muents̈e mojué y ats̈be cucuats̈e minÿe; acbe cucuats̈e miyëbo y ats̈be costillaca mojué. Y ndos̈buachiyá ndoñe matsmënana, sinó ats̈e tijtayenama cochtsos̈buáchiye ca. 	 "Thomas, zie je mijn handen en mijn zij? Voel er maar eens aan en twijfel niet meer. Geloof dat Ik leef!"


“Ats̈be Taitá lempe chca s̈onjats̈etá. Chë Uaquiñábioye ndocná corente quebnatábuatma; nÿe chë Taitá aíñe. Y chë Taitábioye ndocná corente quebnatábuatma; nÿe chë Uaquiñá aíñe, y ndë́muanÿengbioye chë Uaquiñá tojtsebos̈e nda chë Taitá yomnama jinÿanÿiyama, chë́ngnaca chë Taitábioye mochantsábuatma ca.” 	 Dank U, Vader. Zo hebt U het gewild. Mijn Vader heeft Mij alles toevertrouwd. Niemand weet wie Ik ben, behalve de Vader. En niemand weet wie de Vader is, behalve Ik en de mensen aan wie Ik het wil bekendmaken."


Y chca jayanëse, chë ents̈anga tojtanichamó. 	 Daarmee maakte hij een einde aan de oploop en ging ieder zijns weegs.


Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, ts̈a cbontsaimpadana, chë ndayá Bëngbe Utabná Jesucristo nÿetsca bëngbiama yomnama, ts̈ëngaftanga nÿetscanga cachcá chas̈motsejuabnama, y ts̈ëngaftangbeñe ndoñe más báseftanga canÿe soye y ínÿenga inÿe soye chamuatsjuabná. Y aíñe s̈mochtsiyena mo canÿacá, nÿetscanga cachcá jtsejuabnayëse y cachcá jamama jtsebos̈ëse. 	 Daarom moet een vrouw, als teken dat zij zich aan haar man onderwerpt, haar hoofd bedekken terwille van de engelen.


Chents̈ana, Jesús chabe uatsjéndayëngaftaca canÿe luare Getsemaní ca uabáinoye tojána. Choca tojanë́yana: “Muents̈e motbiama, chëntscuana ats̈e choye chanjá Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama ca.” 	 Diezelfde avond ging Jezus met hen naar Gethsémané, een tuin op de Olijfberg. "Blijf hier zitten", zei Hij tegen hen. "Ik ga wat verderop om te bidden."


Nts̈amo canÿe jená, botamana shajuana jtsebomnama ts̈abe jénaye jájena, cachcá, sempre natjë́mbana jtsiyenama bos̈ëngna, natjë́mbana ínÿengaftaca jtsiyenana, chca, nÿetsca ents̈anga chamotsamama nts̈amo Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abá yomncá. 	 Vredestichters zaaien vrede en zij oogsten goedheid en rechtvaardigheid.


As, Josénaca Galilea luarents̈ana Nazaretocana yojë́ftsebocna y Judeoye, Belén puebloye, tojtaná. Tempo, Josebe bëts taitá rey David, Belenoca inoyena. Y José, Davídbents̈ana ents̈á inámnayecna, choye jenábemama tojtaná. 	 En omdat Jozef van David afstamde, moest hij naar Bethlehem in Judea, want daar had David vroeger gewoond.


Chë Antioquía pueblents̈a Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga nts̈amo chë tsbuanáchañe yojtsabemancá tmojanalía ora, bëts añemo tmojtanca y corente imojtsóyejuaye. 	 Toen die was voorgelezen, was iedereen blij. Wat erin stond, was voor hen een grote opluchting.


Chents̈ana, Jesús Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e chë boyabásabioye tbojáninÿena y tbojaniyana: —Mouena; mora aca ya ndoñe s̈ocá quecátsmëna; bacna soyënga ndoñe cachiñe cattsama. Aíñese, acbiama puerte mal echanjopása ca. 	 Later ontmoette Jezus hem in de tempel en zei tegen hem: "Nu u gezond bent geworden, wil Ik u dit nog zeggen: zondig niet meer, want anders zal u iets ergers overkomen."


Y más sëntsanonÿá. Sënjáninÿe, chë Oveshatema, enjétsatsjabna Sión ca uabaina tjoca, y cháftaca monjétsemna canÿe patse y canta bnë́tsana y canta uaranga ents̈anga, y chëngbe juentsaca enjétsabemana chë Oveshatembe y chabe Taitabe uabaina. 	 Ik zag het Lam op de berg Sion staan. Er waren 144.000 mensen bij Hem. Zij hadden Zijn naam en de naam van Zijn Vader op hun voorhoofd.


Nÿetscanga nÿetsca tescama Bëngbe Bëtsá chamotsatschuaná. Chca chaotsemna. 	 Die daarvoor altijd en eeuwig geëerd en geprezen zal worden. Amen.


Bëngbe Bëtsá echanjama, chca amëngna puerte chamosufrima y lastemcá chëngbiama chaotsemnama, er yapa tsets̈énana chëngbiama echanjë́ftsemna; chca echántsemna chë chcángbeñe judiënga imomnëngbiama natsana, y ndoñe judiëngbiámnaca. 	 Wie liever kwaad doet, zal vreselijke pijn en ellende te verduren krijgen. Dat geldt voor iedereen: Niet alleen voor de Joden, maar ook voor alle andere mensen.


Chora chë ichmónënga chë amëndayë́ngbents̈ana puerte oyejuayënga tmojésanbocna, er Bëngbe Bëtsá tojanalesenciá jasúfriama, chënga Jesusbiama oservénënga bétsemnayeca. 	 Blij verlieten de apostelen de rechtszaal. God had hun het voorrecht gegeven terwille van Jezus slecht behandeld te worden.


Canÿe, Jesús chabe ichmónëngaftaca yojétsemna ora, mënts̈á tojanamëndá: —Jerusalenents̈ana ndoñe s̈matjábocana. Camuents̈e s̈mochjobátma, nts̈amo ats̈be Taitá tcmonjanas̈ebuachenacá chaóshjanguëntscuana, ndayama ats̈e tcbonjáuyana. 	 Tijdens één van deze ontmoetingen zei Hij dat zij Jeruzalem nog niet mochten verlaten: "Wacht eerst op wat de Vader beloofd heeft", zei Hij. "Ik heb al verteld wat er zal gebeuren.


Asíncrito, Flegonte, Hermes, Patrobas y Hermas s̈mochjácheuaye, y chë ínÿenga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chë́ngaftaca imnénutanangnaca. 	 Groet ook Asyncritus, Phlégon, Hermes, Patrobas, Hermas en de andere gelovigen die bij hen zijn.


Cha, chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Oyebuambnayana, ents̈á tojanóbema, y quem luare bë́ngaftaca yojëftsiyena. Cha yomna chë Bëngbe Bëtsabe nÿe canÿe Uaquiñá; chíyeca bënga tifjáninÿe chabe bëts obenana y chabe ts̈abe juabna, chë Bëngbe Bëtsábents̈ana tojanóyëngacñana. Cha corente jtsababuánÿeshanëse s̈ojánanÿena y yojëftsiyena nts̈amo ndegombre inamncá. 	 En Christus (A) kreeg een menselijk lichaam en leefde bij ons hier op aarde. Hij was vol vergevende liefde en waarheid. Wij hebben gezien hoe groot en machtig Hij is, de enige Zoon van de hemelse Vader.


Pero Felipe tbojaniyana: —Ats̈be Utabná, nÿe chë Taitá s̈manÿanÿé, ndayama más ca. 	 Maar Filippus zei: "Here, laat ons de Vader zien; dat is genoeg."


Chents̈ana mo otjenayoquëcá sënjáninÿe. Sënjanrrepará y sënjáninÿe celoca canÿe bës̈ás̈a enjétsatëfjna, y chë natsana sënjanuena oyebuambnayana, chë enjamna mo canÿe trompetë́fjua cuafjuajatëtcá, mënts̈á s̈onjétsatsaye: “Moye más̈ëngo, ats̈e cbochanjinÿinÿiye nts̈amo más chcoye yochjopasacá ca.” 	 Nadat ik dit gehoord en gezien had, zag ik een deur in de hemel openstaan en hoorde ik dezelfde luide stem. "Kom naar boven", zei Hij tegen mij, "dan zal Ik u laten zien wat hierna moet gebeuren."


Ba judiënga tmojána Marta y María jautsëtsayama y jatjëmbambayama ndoñe ts̈a ngménaca chabondëtsemnama, chatbe uafts̈e tojanóbana causa. 	 Er waren verscheidene Joden gekomen om Martha en Maria te troosten over het verlies van hun broer.


As Jesús mënts̈á tojanë́jua: —Ats̈naca canÿe soye së́ntsebomna ts̈ëngaftanga jatjayama, y ques̈mojojuase, áts̈naca cbochjáuyana ndaye deréchoca ats̈e chca stsama. 	 "Dat zal Ik u vertellen", antwoordde Jezus, "als u Mij eerst antwoord geeft op deze vraag:


As Pablo tojantsá chëngbe tsëntsaca chë Areópago ca uabáinents̈e y tojánayana: —Atenasents̈a ents̈anga: nts̈amo bominÿe sënjajajcá, ats̈e së́ntsetats̈ëmbo ts̈ëngaftanga ba diosënga puerte s̈mayaunana y s̈madoránama. 	 Paulus ging midden op de Areopagus staan en zei: "Mannen van Athene, aan alles in de stad zie ik dat u buitengewoon godsdienstig bent.


‘Quemëjema jajebuama tonjonts̈é, y japochócama ndoñe chenatobená ca.’ 	 'Heb je dat gezien? Die man begon te bouwen en moest halverwege ophouden, omdat hij niet genoeg geld had!"


Chë judío bachnangbe más uámana amëndayá, nÿetsca chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá mándayënga y inÿe muents̈a mándayënga mondobena jayanana nts̈amo sëntsichamcá ndegombre yomnama. Chënga uabemana tsbuanachangá s̈monjaniyé, bëngbe cats̈átanga judiënga chamotsetats̈ëmbuama ats̈e mando stsanbomnama, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga jótabayama; y Damascoye sënjána choca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga jótabayama, moye Jerusalenoye junatsama jacastígayama.” 	 De hogepriester en de gehele Hoge Raad zijn mijn getuigen. Zij hebben mij zelfs brieven meegegeven voor de Joodse leiders in Damascus. Ik ben daarheen gereisd om christenen op te sporen en geboeid naar Jeruzalem te brengen, zodat zij gestraft konden worden.


Ndegombre, nÿetsca angelënga espíritënga mondmëna Bëngbe Bëtsá jasérviama, ndëmuanÿenga cha tojanichamó bënga jabújabuachama, chë atsebácanënga mochtsemnëngbe ts̈abiama. 	 Nee, want de engelen zijn geesten, die God dienen en die Hij erop uit stuurt om de mensen die gered worden, te helpen.


Jesús, Cesarea de Filipo luaroye tojánashjango ora, chabe uatsjéndayënga tojanatjá: —¿Nda ca ents̈anga imojtsichamo chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá yojtsemna ca? 	 Toen Jezus in Caesarea Filippi kwam, vroeg Hij Zijn discipelen: "Wie ben Ik volgens de mensen?"


“¿Nda ts̈ëngaftanguents̈ana nantsobena, taitá tojtsemnëse, cachabe uaquiñábioye canÿe mëts̈cuaye jats̈tayana, beona tbojtsotjanañe ora; 	 Velen van jullie hebben kinderen. Als je zoon je om een vis vraagt, geef je hem dan een slang?


Moisesbe bëtsë́tsata Bëngbe Bëtsábeñe ibojanos̈buachéyeca, cha tojanonÿná ora, unga shinÿëntscuana cha tmojtsaniytëme, er chata tbojáninÿe cha canÿe botamana básetema bétsemnama, y ndoñe tbonjanëuatjaná chë reybe mandama, chë nÿetsca judiëngbe basetémënga boyabásetemënga jtsëbáyana. 	 Omdat de ouders van Mozes op God vertrouwden, hebben zij hun kind dat heel bijzonder was, drie maanden lang verborgen gehouden. Zij trokken zich niets aan van het bevel van de Farao dat alle pasgeboren jongetjes verdronken moesten worden.


Nts̈amo ats̈e ndoñe quetsátsmëna chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anguents̈á, cachcá, chënga cach ndoñe quemátsmëna. 	 Zij horen net zo min bij de wereld als Ik.


ts̈ëngaftanga s̈mochtsetáts̈ëmbo, ndánaca chë bacna soye amábioye tbojuájabuache chabe ndoñe ts̈abe vidents̈ana cháuaisebocnama, cha chë nÿetsca tescama castigüents̈ana chábioye jatsbocana, y jamana ba bacna soyëngama cha perdonaná chaotsemnama. 	 Als u iemand van de verkeerde weg terugbrengt, redt u hem van de dood en bedekt u al zijn zonden.


Muents̈e montsemna Partioquënga, Medioquënga, Elam, Mesopotamia y Judeoquënga, Capadocia, Ponto y Asia luaroquë́ngnaca, 	 uit Parthië, Medië, Elam en Mesopotamië, uit Judea, Capadocië, Pontus, Asia, Frygië en Pamfylië, uit Egypte en de streek van Cyrene in Libië. Er zijn hier Joden en Joodse bekeerlingen uit Rome, Kreta en Arabië. Hoe bestaat het dat ieder van ons in zijn eigen taal hoort spreken over de geweldige dingen, die God gedaan heeft!"


Cha, chë Uámana Espíritu endmëna chë nÿetsca soyënguiñe nts̈amo ndegombre yomncá oyebuambnayá. Chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anga, chë áts̈beñe ndos̈buáchiyënga ndoñe quematonÿá, ni quematábuatma. Chíyeca chënga ndoñe quemátobena cha jóyëngacñana. Pero ts̈ëngaftanga aíñe cha s̈montsábuatma. Cha ts̈ëngaftangaftaca entsemna, y ts̈ëngaftangbe ainaniñe sempre echanjëftsiyena. 	 Dat is de Heilige Geest (A), Die de wereld niet kan ontvangen, omdat zij Hem niet kan zien en dus ook niet kent. U kent Hem wel omdat Hij bij u blijft en in u zal wonen.


Chënga tmojanenoyeuná y tmojánayana canÿsëfta tentscuana chca jamana ca. Chë canÿsëfta te ya jochnënguama yojtsemna orna, básefta judiënga Asioquënga Pablo tmojáninÿe Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca y tmojanma ents̈anga chamuenbouénanama. Y cha tmojánishache, 	 Toen die week bijna om was, zagen enkele Joden uit Asia Paulus in de tempel en hitsten het volk tegen hem op. Zij grepen hem en schreeuwden:


pero ts̈ëngaftanga chë cuenta, mo ndoñe cach ts̈ëngaftangcá ents̈anga bendmëncá chë́ngbioye jtsë́nÿayana. Ndegombre, chë bomnënga mondmëna chë nÿe sempre cmondbétsamëndayënga y chë sjojónana chë pueblents̈a mandadë́ngbioye cmondbáunatsënga. 	 Hoe kunt u dan een arme man met minachting behandelen? Hebt u niet door dat het de rijken zijn die u slecht behandelen en voor het gerecht slepen?


Chca, chë ndoñe tmontsos̈buáchengbiamna cha ya tojayana, nts̈amo tmojamama castigánënga chamotsemna ca; er chë ents̈angbe juabnënga binÿnayá quem luaroye tojabo, pero ba ents̈anga tmojábos̈ena jtsomñana, chë ents̈angbiama bacna juabnë́ngaca chamotsebomnama amáftaca. Chënga sempre bacna soyënga jtsamana; chíyeca chënga jtsebos̈ana cháftaca jtsomñama. 	 Het oordeel komt tot stand doordat het licht in de wereld is gekomen; maar de mensen hebben de voorkeur gegeven aan de duisternis. Dat komt omdat zij slechte dingen hebben gedaan.


As Juan nÿetsca luarënguëjana Jordán béjaye béconana tojánachnëngo, ents̈anga mënts̈á utsëtsnaye: “Ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama ngménaca s̈mochtenójuaboye, chca amana s̈mochtsajbaná y Bëngbe Bëtsabe benache s̈mochtishache. Chora cbochjúbaye, y Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama cmochanjáperdonaye ca.” 	 Daarna trok hij de hele Jordaanvallei door en riep de mensen op zich tot God te bekeren. Door zich te laten dopen, konden zij tonen dat zij dat echt wilden. Hun zonden zouden dan ook worden vergeven.


Chents̈ana canÿe ángel sënjáninÿe celocana entsanastjajuana chë corente asentoye tboca llavë́fjaca, y canÿe bëts cadenë́jua entsanëtbena. 	 Toen zag ik een engel uit de hemel komen, die de sleutel van de bodemloze put en een zware ketting in zijn hand hield.


Chora Jesús tojanë́yana: —Nts̈amo s̈monjouencá, ats̈biama ndoñe quenátsmëna, sinó ts̈ëngaftangbiama. 	 "Die stem is er niet voor Mij geweest, maar voor u!" zei Jezus.


Y cha y nÿetscanga chë yebnents̈e imojtsemnënga, Bëngbe Utabnabe palabra tmojanabuayená. 	 Zij gaven hem en zijn hele gezin het woord van God door.


Chora Jesús chë s̈ocábioye yojotsejbéna y tojánayana: “¡Calentora mojuaná ca!” Y chë calentora tbojtsanóbojuanañe. Y cachora, cha tojtantsbaná y tojanonts̈é chënga jobuácuedana. 	 Hij kwam bij haar bed staan en zei dat de koorts moest verdwijnen. Haar temperatuur werd onmiddellijk normaal. Zij stond op en maakte eten voor Jezus en de anderen klaar.


Y Jesús tbojaniyana: —Simón, Jonasbe uaquiñá, oyejuayá cochanjoyena. Ndocna quem luarents̈a ents̈á chë soye checmatinÿinÿé, sinó ats̈be Taitá, celoca endmëná. 	 "Gelukkig ben jij, Simon, zoon van Jona! Mijn hemelse Vader heeft je dit persoonlijk duidelijk gemaakt. Je hebt dit niet van een mens.


Cha endinÿanÿná Bëngbe Bëtsabe corente buashinÿinÿanana y uámanana, y cha endmëna cach Bëngbe Bëtsacá, y chábeñe bënga mondobena jinÿama nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomncá. Chabe bëts obenánaca endútabna lempe nts̈amo quem luarents̈e yobinÿncá; cha tojayana y chca jtsemnana. Cha tojanóbana bëngbe bacna soyënga jabuajuánama, y chents̈ana Bëngbe Bëtsá tojaninÿanÿé cha puerte bëtsá y uamaná bétsemnama, celoca játbemëse, Bëngbe Bëtsabe cats̈bioica, nÿetscanga jtsamë́ndayama. 	 Gods Zoon straalt van Gods heerlijkheid en uit alles wat Hij is en doet, blijkt dat Hij in wezen God is. Hij beheerst alles met Zijn machtig woord. Door voor ons te sterven, heeft Hij ons gereinigd en al onze zonden uitgewist. Daarna is Hij gaan zitten naast de Almachtige God, Die in de hemelen is.


pero bëtscá os̈buachiyánaca sëntsobatmánayeca, sëntsejuabná, Bëngbe Utabná chas̈ojtábocnëse, pronto áts̈naca chjobenaye choye jama. 	 Maar ik vertrouw erop dat de Here mij binnenkort de kans zal geven zelf ook naar u toe te komen.


Y ats̈na, masque ts̈ëngaftangaftaca choca ndoñe quetsátsmëna, ats̈be juabna choca ts̈ëngaftangaftaca entsemna; y chca ats̈be espíritoca së́ntsemnayeca, Bëngbe Utabná s̈ojëftsanats̈etá mándoca, sënjajuabó y së́ntsetats̈ëmbo nts̈amo ts̈ëngaftanga cmojtsamnama, chë ents̈á chca tojamáftaca. 	 Het belangrijkste van het goede nieuws dat ik heb ontvangen en u heb doorgegeven, is: Christus is voor onze zonden gestorven, zoals voorzegd is in de Boeken.


Herodes chë soyënga yojtsetáts̈ëmbo ora, Belenoye chë maguënga tojanichamó, y mënts̈á tojanë́yana: “Choye motsajna y ts̈abá chë s̈es̈ona s̈mochjánguango. Chas̈mojínÿena ora, s̈mochjabëuenaye, as áts̈naca chayobená jama chë s̈es̈ona jadórama ca.” 	 "Ga naar Bethlehem en zoek het kind. Als u het hebt gevonden, kom dan terug om mij er alles over te vertellen. Want ik wil Hem ook eer gaan bewijzen."


Nda totáts̈ëmbo nts̈amo ats̈e tijamandacá y sempre chca tojtsama, cha ndegombre s̈ojtsebobonshana. Nda áts̈bioye s̈ojtsebobonshana, chábioye ats̈be Taitánaca bochántsebobonshana. Ats̈naca cha chántsebobonshana, y nda ats̈e tsmënama cha chanjinÿinÿiye ca” —Jesús tojánayana. 	 Als iemand Mij gehoorzaamt, blijkt daaruit dat hij van Mij houdt. Wie van Mij houdt, zal ervaren dat mijn Vader ook van hèm houdt. Ik zal van hem houden en hem duidelijk laten zien wie Ik ben."


As Jesús tojanë́jua: —Chë casamento fiestents̈e, chë ófjanënga saná ndoñe ntsabuáshebenana. ¿Nts̈amo chca ndoñe nántsemna? Chë tojobouamá ents̈á chë́ngaftaca tojtsemnëntscuana, chë ófjanënga bëtscá jasana y cháftaca oyejuayënga jtsemnana. 	 Jezus antwoordde: "Waarom zouden de vrienden van de bruidegom niet mogen eten? Zolang de bruidegom bij hen is, hebben zij geen reden om niet te eten.


Chcase, Bëngbe Bëtsá Juan tbojanichmó, y cha tojánbocna ents̈anga ndoyena luaroca, Bëngbe Bëtsabe soyëngama abuayiynaye y ents̈anga ubáyana. Cha ents̈anga yojanëtsëtsnaye: “Ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama ngménaca s̈mochtenójuaboye, chca amana s̈ochtsajbaná, y Bëngbe Bëtsabe benache s̈mochtishache. Chora cbochjúbaye, y Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama cmochanjáperdonaye ca.” 	 Deze boodschapper was Johannes de Doper. Hij leefde in de woestijn en vertelde de mensen dat zij zich moesten laten dopen als een openbaar getuigenis van hun besluit om de zonde de rug toe te keren, zodat God hen kon vergeven. (c)


Y choca imojtsanomñe Herodes tojanóbanëntscuana. Chca tojanopasá, cachcá chaotsemnama nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabe juabna oyebuambnayabiajana tojanayancá. Chë oyebuambnayá mënts̈á tojánayana: “Egiptocana ats̈be uaquiñá sënjanchembo ca.” 	 Daarmee werden de woorden van de profeet Hosea werkelijkheid: "Toen Israël nog een kind was, hield Ik van hem als van een zoon en Ik haalde mijn zoon uit Egypte."


Cuedado s̈mochtsebomna, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojanayancá, ts̈ëngaftangaftaca ndoñe chaondochnënguama. 	 Wijs dit niet meteen af. Wees voorzichtig, anders zou op u van toepassing kunnen zijn wat één van de profeten heeft gezegd:


As Jesús ts̈abá tojanë́yana: —Lázaro tontsóbana. 	 Om hen niet in onzekerheid te laten, zei Hij: "Lazarus is gestorven.


Chca, nts̈amo cbonjanabuayiynacá mo Jesucristbe ndegombre soyëngcá, ts̈ëngaftángnaca ínÿengbioye ts̈abá s̈mojinÿanÿé ndegombre soyënga bétsemnama, chë nts̈amo jtsiyenama. 	 Als een vrouw niets op haar hoofd wil dragen, kan zij net zo goed haar haren laten afknippen. Maar als zij dat onfatsoenlijk vindt, moet zij iets op haar hoofd dragen.


Pero ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, Bashco fiestama ats̈e canÿe utamená cachcá jëtsboshjonama. ¿S̈mojtsebos̈e chë judiëngbe Rey chjëtsboshjona ca? 	 Omdat u gewend bent dat ik ieder jaar met Pasen een gevangene vrijlaat, zal ik 'de koning van de Joden' vrijlaten."


Chca, chënga chamuinÿinÿé Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá puerte uamaná yomnama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá puerte uamaná yomnama nÿetscanga mondbetsinÿinÿnaycá. Nda chë Uaquiñábioye ndoñe más uamaná tbontsebiamná, cach ndoñe más uamana ntsebiamnayana chë Taitábioye, nda chë Uaquiñá tbojichmóbioye. 	 Daarom moet iedereen even veel eer geven aan de Zoon als aan de Vader. Wie de Zoon niet eert, eert ook de Vader niet, Die Hem gestuurd heeft.


Bëngbe bëtsë́tsanga quem luarents̈e, nÿe básefta tescama, bënga jëftsabuayiynayana, y chca jamana chënga ts̈abá tojtsinÿana ora; pero Bëngbe Bëtsá bënga s̈ojtsabuayiyná ora, sempre chca jtsamana bëngbe ts̈abiama, bënga chabe ents̈anga jábiamama, cachacá puerte ts̈ábenga, nts̈amo cha nÿets tempo yomncá. 	 Onze natuurlijke vaders hebben ons een aantal jaren naar hun beste weten opgevoed. Maar God weet pas echt wat goed voor ons is; Hij voedt ons op om ons te laten delen in Zijn volmaaktheid.


Y ba soye, chë judiëngbe enefjuana yebnënguenache jabuache chënga sënjanatsets̈ená, chënga Jesucristo ústonana chamotsajbanama, y chë́ngaftaca ts̈a etonaná sënjétsemna causa, chë inÿe luarëngoca bëts pueblënguenáchnaca chënga sënjanë́camena.” 	 Ik ging alle synagogen binnen. Als ik daar christenen vond, probeerde ik vaak hen er met geweld toe te dwingen Jezus te vervloeken. Door een diepe haat gedreven, vervolgde ik hen zelfs tot in het buitenland.


Pero chë shnaná ndoñe yontsetáts̈ëmbo nda tbojanshnama. Chocna bëtscá ents̈anga imojtsemna; chcasna, Jesús chëngbe tsëntsajana tojanenatjëmba. 	 De man wist het niet, omdat Jezus ongemerkt was weggegaan toen de mensen van alle kanten kwamen aanlopen.


As Jesús tbojanjuá: —Acbe obenana Bëngbe Bëtsá ndoñe macmënjánats̈etase, tondaye cattsobena áts̈eftaca jamama; chíyeca, acbe cucuats̈iñe s̈onjaboshjoná, acbiama más bëts bacna soye tonjama ca. 	 "U zou geen macht over Mij hebben als God u die niet gegeven had", antwoordde Jezus. "De grootste schuld ligt bij hem die Mij aan u heeft overgeleverd."


y mënts̈á imojtsáyebuache: —¡Jesús, Buatëmbayá, s̈motsalastemá ca! 	 Ze bleven op een afstand staan en riepen: "Meester! Jezus! Heb medelijden met ons!"


Pablo, chca tonjánayanents̈ana, canÿe tandës̈e tonjanca y nÿetscangbe delante Bëngbe Bëtsábioye tbontanchuá. Chorna, tonjanjatá y tonjanonts̈é jasama. 	 Daarna nam Paulus een brood en dankte God ervoor in het bijzijn van alle anderen.


Chora chë taitá tojanenojuabó, cachca ora Jesús tbojaniyana: “Acbe uaquiñá ainá endëtsomñe ca”. Y cha y nÿetscanga chabe yebnents̈e oyenënga Jesúsbeñe imojtsanos̈buaché. 	 De vader besefte dat het precies het moment was waarop Jezus had gezegd: "Uw zoon is genezen." Hij en zijn hele gezin kwamen tot het geloof dat Jezus inderdaad de Christus was. En de mensen bij hem in huis geloofden het ook.


Listra puebloca inamna canÿe boyabása jama ndobená. Ndocna te yondobena jana, chca cosheto inónÿna causa. Chë boyabásana yojtsetbemana 	 In Lystra zat een man op straat, die zijn voeten niet kon gebruiken. Hij was al sinds zijn geboorte verlamd en had nooit kunnen lopen.


Pero Jesús yojanamana jtsoñana ents̈anga ndoyena luarëngoye y choca Bëngbe Bëtsáftaca ibnéncuentaye. 	 Maar Hij trok Zich terug. Hij wilde ergens alleen zijn om te bidden.


Chcasna, s̈më́yana, ¿ts̈abá tayojtsemna bënga, César, chë Romoca bëts mandadbiama, impuesto jtsatsquë́cjnayana o ndoñe ca? 	 Is het juist om de Romeinse keizer belasting te betalen of niet?"


Lempe chë mandënga, chë ndayá canÿa ndoñe bontsemna jamana, nÿe soyëngama jtsayanana, y tempo tojochnëngo ora, chë soyënga jtsopochócana y chora tondaye ntsámanana. Chë mandënga jtsemnana nÿe nts̈amo ents̈anga mondbetsamcá y ínÿengbioye mondbetsabuatambaycá. 	 Zulke regels zijn door mensen bedacht. In de loop der tijd veranderen die steeds weer.


Chíyeca, chënga moye tmonjabo ora, ndoñe yapa bën ntjatenobiamnaycá cach yëfsana ats̈be puestents̈e tribunaloca sëntótbema y sënjamandá chë boyabása jobets̈ana. 	 Die Joden kwamen met mij mee hier naartoe en ik heb de zaak de volgende dag meteen in behandeling genomen. Maar toen ik Paulus liet voorleiden, beschuldigden zij hem van iets heel anders dan ik had verwacht.


Quemuents̈e entsábemana ndayá Bëngbe Bëtsá Jesucrístbioye tbojaninÿinÿé, chë Bëngbe Bëtsabe oservénënga cha cháuinÿanÿema, ndayá jopásama yojtsobecuama chënga chamotsetats̈ëmbuama. Jesucristo chama chabe ángel tbojichmó, chë soyëngama ats̈e, Juan, chë Jesucristbe oservenábioye chas̈uinÿinÿema. 	 In dit boek onthult Jezus Christus de geheimen die God Hem bekendgemaakt heeft. Hij zal Zijn dienaren laten zien wat binnenkort moet gebeuren. Daarom heeft Hij Zijn engel naar Zijn dienaar Johannes gestuurd om het hem allemaal te vertellen.


“Nts̈amo cach ats̈biama tijayanama, ndegombre entsemna ca stsichámëse, nts̈amo stsichamcá, nÿetscangbiama tondaye ntsámanana. 	 Als Ik iets over Mijzelf zeg, is dat niet geloofwaardig.


Cha s̈onjáuyana nts̈amo chë Uámana Espíritu yojtsama, nÿetscanga Jesucrístbeñe os̈buachiyë́ngbioye chas̈motsababuánÿeshanama. 	 Hij heeft ons verteld hoe groot de liefde is, die u door de Heilige Geest hebt ontvangen.


Ats̈e Pablo, ndábioye Bëngbe Bëtsá tbojanchembo Jesucristbe ichmoná jtsemnama, Bëngbe Bëtsá chca yojánbos̈eyeca, cánÿiñe chë Jesucrístbeyeca cats̈ata Sósteneseftaca, 	 Volg mijn voorbeeld, vrienden, zoals ik het voorbeeld van Christus volg.


Chora Pedro tbojaniyana: —Aca contsonÿá, bënga lempe chë fsë́ndbomna soyënga fsënjéseboshjona y ácaftaca fsëntsajna. As, ¿ndayá bënga fchjóyëngacñe ca? 	 Petrus merkte op: "Wij hebben alles verlaten om U te volgen. Hoe staat het dan met ons?"


Y ats̈na, Bëngbe Bëtsabe obenánaca ents̈ángbents̈ana chë bayëjënga sëndëtëbuacana; y chë soye entsinÿinÿná, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ts̈ëngaftangbioye tojóshjanguama. 	 Maar als Ik door de kracht van God boze geesten verjaag, is dat een teken dat het Koninkrijk van God gekomen is.


“Chcasna, oído s̈mochjajajo; chë jenabe cuento mënts̈á endayana: 	 Met het voorbeeld van de boer die ging zaaien, bedoel Ik dit: Er zijn mensen die wel over het Koninkrijk horen vertellen, maar er niets van begrijpen. Wat in hun hart is gezaaid, wordt er meteen door de duivel weer uitgeroofd. Dit soort mensen lijkt op de harde grond langs de weg.


Bëngbe Bëtsá angelënga ndoñe tonjubuáyana chamotsemándama ndayá quem luarents̈e yochtsemniñe, lempe mo tsmëcá chaotsemnama Bëngbe Bëtsá chaojama ora, chë ndayama mora bënga montsoyebuambná. 	 De toekomstige wereld waarover wij spreken, zal niet geregeerd worden door engelen.


Chents̈ana Jesús tojanatjá: —¿Chë ni shecnájaca, ni crocenánaca, ni shecochëtjonë́sheca tcbonjanichamó ora, nderado ndayá tcmojanabuáshebena ca? Y chënga tmojanjuá: —Tondaye ca. 	 Daarna vroeg Jezus Zijn discipelen: "Ik heb jullie er eens zonder geld, tas of extra kleren op uit gestuurd om de mensen het goede nieuws te brengen. Kwamen jullie toen iets tekort?" "Nee, niets", antwoordden ze.


Cesareoye chënga tmojánashjajna ora, chë tsbuanácha chë mandádbioye tmojanants̈abuaché, y Páblënaca chabe cucuats̈iñe tmojánboshjona. 	 Toen de ruiters in Caesarea aankwamen, overhandigden zij de brief aan de gouverneur en brachten ook Paulus bij hem.


chca, ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábeñe chas̈motsos̈buáchema, ndoñe nÿe ents̈angbe osertanánaca, sinó Bëngbe Bëtsabe obenanama. 	 De taken zijn verschillend, maar ze worden opgedragen door dezelfde Here.


Chents̈ana chë inÿe ángel chabe copbé chë bëts fshájaye Eufrates ca uabáiniyiñe tonjanbuashcja y chë béjaye tontsanbuashjo, japróntama chë shinÿe bocanoica luarënguents̈a reyënga y chëngbe soldadënga chëjana chámuachnëjnama. 	 De zesde engel goot zijn schaal over de grote rivier de Eufraat uit. Het water droogde op, zodat de bedding een weg voor de koningen uit het oosten kon worden.


Cha tonjánabo moye, chë ents̈angbe juabnënga ndoñe binÿniñe yonjamnoye, chiñe jabobínÿnayama. Cha sempre chca yobínÿna, y Satanás chë ents̈angbe juabnënga ndoñe binÿniñe chaondë́tsemnama amá, ndoñe yondobena chë binÿnayabe obenana jtsejuánana. 	 Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet in zijn macht kunnen krijgen.


Chora Satanás, Judas chë Iscariote ca uabobuatmabe ainaniñe bacna juabnënga tojanjajó. Chánaca yojamna chë bnë́tsana uta uatsjendayënguents̈á; 	 Satan kwam in Judas Iskariot, één van de twaalf discipelen. Daarop ging Judas naar de leidende priesters en de tempelwachters om met hen te overleggen hoe hij hen kon helpen Jezus gevangen te nemen.


Er Bëngbe Bëtsá ats̈e chabe ichmoná s̈onjánbema, ndoñe judiënga chabiama jábuayenama, nts̈amo cachá Pédrëbioye chabe ichmoná tbojanbemcá, judiënga chabiama jábuayenama. 	 God gebruikte Petrus als apostel voor de Joden en mij als apostel voor de volken, die God nog niet kenden.


Chora, chë judiënga tmojanóbobuashcona, y tmojantjá: —¿Buetaytentscuana bënga fchjë́ftsemna acbiama ndegombre soye ntsetats̈ëmbcá? Aca chë Cristo cojtsemnëse, chama lempe ts̈abá s̈manÿanÿé ca. 	 De Joden kwamen om Hem heen staan en vroegen: "Hoe lang houdt U ons nog in spanning? Als U de Christus bent, zeg het dan!"


Mënts̈ánaca Jesús cachatbiama tojánayana: “Nÿe áts̈beyeca tondaye quetsátobena jamama. Chë Taitá s̈ontsemánda nts̈amo nÿetscangbiama jayanama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmontsamama. Nÿe chca ats̈e sëntsobena chë soye jamama. Ndoñe quetsátsbos̈e jamana nÿe nts̈amo cach ats̈e stsebos̈cá; pero sempre sëndbétsebos̈e jamama, nts̈amo Taitá, chë s̈onjichmó cha tojtsebos̈cá. Chíyeca ats̈e nÿetscangbiama së́ntsichamo ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmontsamama; y nts̈amo nÿetscangbiama sëntsichamcá, ndegombre endmëna. 	 Ik kan niets uit Mijzelf doen. Ik oordeel zoals God het Mij zegt. Mijn oordeel is eerlijk en rechtvaardig. Het gaat Mij niet om wat Ik wil maar om wat God wil, want Hij heeft Mij gestuurd.


Y chora ats̈e chjeniyana: Bacó, bëtscá soyënga contsebocjana, ba uatama cmochanjuáshjache. Morna, cochjóchna, cochjase, cochjatëmo, cochjóboyejuaye ca.’ 	 'Dan heb ik ruimte genoeg om alles op te slaan. Als het klaar is, zal ik tegen mezelf zeggen: Jongen, je hebt voor jaren genoeg. Neem het er eens van: Eet, drink en geniet.'


Pero, nÿetsca soyënguiñe ts̈abá jtsamama, cachá jenomándama jtsobenama y nts̈amo tmojamama nÿetsca ents̈angbiama Bëngbe Bëtsá yochjayanama Pablo tojanoyebuambá ora, Félix tojanëuatjaná y Páblëbioye tbojaniyana: “Mora, mata; luare quétstsebomna ora, cbochjachembo ca.” 	 Maar toen Paulus over rechtvaardigheid, zelfbeheersing en het komende oordeel van God sprak, kreeg Felix het benauwd en zei: "Het is voorlopig wel genoeg. Als het me schikt, zal ik u nog wel eens laten roepen."


Bëngbe Bëtsá chca tojama, nts̈amo cachá yojanjuabnacá nÿetsca tescama jamama, y chca cha tojama Jesucrístoftaca, Bëngbe Utabná. 	 Het is altijd Zijn bedoeling geweest dat door onze Here Jezus Christus bekend te maken.


Cesareoca, básefta Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga choye s̈onjanatjëmbambá y chocna, chënga s̈onjanënatse canÿe Chipre luaroca ents̈abe yebnoye, Mnasón ca uabainá, ndábents̈e bënga joquédama. Mnasón tempscana inamna Jesucrístbeñe os̈buachiyá. 	 Enkele christenen uit Caesarea gingen met ons mee en brachten ons naar het huis van Mnason, een Cyprioot bij wie wij de nacht zouden doorbrengen. Hij was één van de eerste christenen.


Chorna nÿetsca ents̈anga cachiñe tmojanáyebuachena: —¡Ndoñe, cha ndoñe! ¡Barrabás matsboshjona ca! Barrabasna canÿe bacá uamana ents̈á inamna. 	 "Nee!" schreeuwden zij. "Nee, niet Hem, maar Barabbas!" Barabbas was een misdadiger.


chë ínÿengna nÿetscanga nÿe cachëngbe ts̈abiama ndayánaca jamama jtsejuabnayana, y tondaye ntsebos̈ana Jesucristbiama jamama. 	 Alle anderen schijnen alleen maar aan hun eigen zaken te denken en niet aan die van Jezus Christus.


Bënga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá mondmëna, y chábeñe mondos̈buachéyeca, bënga montsobena Bëngbe Bëtsábioye jobéconama tondayama ntjatauatjcá, y corente jtsetats̈ëmbëse cha ndoñe chas̈ondubatema. 	 Nu kunnen wij, die in Jezus Christus geloven, zonder angst en vol vertrouwen in Gods directe nabijheid komen.


Inÿe ents̈anga mondmëna mo chë ndëts̈benguiñe yojuatquë́cjana jenaycá; chëngna Bëngbe Bëtsabe palabra jouenana y oyejuayënga jtsemnana; 	 De steenachtige grond zijn de mensen die het woord van God horen en meteen erg enthousiast zijn.


As Pedro tojána y Jesúsbioye tbojantjá: —Bëngbe Utabná, ¿ats̈be cats̈ata bacna soye s̈ojaborlase, bueta soye s̈ojtsemna cha japerdónana? ¿Canÿsëfta soye ca? 	 Petrus vroeg: "Here, als één van mijn broeders mij telkens kwaad doet, hoe vaak moet ik hem dan vergeven? Zeven keer?"


Y chë básetema yojtsobóchaye, y más añemo yojtsejacana y más osertánana yojtsebomna. Y Bëngbe Bëtsá yojánama cha bëtscá ts̈abe bendicionënga chaotsebomnama. 	 Daar groeide het kind op tot een flinke, sterke jongen. Hij bleek een bijzondere wijsheid te hebben. De genade van God was op Hem.


Chë ents̈ayë́juañe imojtsemna nÿetscna bayënga, ósjojnaye bayënga y nÿetscna shlofts̈ë́ngnaca. 	 Op het kleed lagen allerlei dieren: Zoogdieren, reptielen en vogels.


Juanbe ents̈ayá inauapormana camellbe stjënasheca y bobache yojanasnana; chapulinatémënga y tjañe méloye inasaye. 	 Johannes droeg kleren van kameelhaar en had een leren riem om. Hij at sprinkhanen en honing van wilde bijen.


Cha tbojans̈buachená bëngbe uayayëngbiama bënga jabátsebacama, chca, bënga ndauatjcá Bëngbe Bëtsá jasérviama, 	 Hij heeft ons het voorrecht gegeven Hem te dienen zonder angst, bevrijd uit de handen van onze vijanden.


Cabá chë puerte uámana te, chë Bëngbe Utabná bëts soyënga jamama ndobuache ora, shinÿe ndoñe queochátsbuashinÿinÿana y juashcona buánganëtema mo buiñcá echántsemna. 	 Voordat de grote en ontzagwekkende dag van de Here komt, zal de zon donker worden en de maan zo rood als bloed.


Chë uatsjéndayënga chca tmojáninÿe ora, imojenjnaná y Jesús tmojantjá: —¿Nts̈amo chca chë higo betiye canÿe ora tojtsebuashá ca? 	 De discipelen wisten niet wat zij zagen en vroegen: "Hoe kan die vijgeboom zo vlug verdorren?"


y imojtsatsaye: “¡Aca chë icobena Bëngbe Bëtsabe bëts yebna jtsenásatajchcana y nÿe unga tese jëtsjebuana, cach aca mentsbocá! ¡Ndegombre Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá tcomnëse, chë cruzocana matastjango ca!” 	 "U zou toch de tempel afbreken en in drie dagen weer opbouwen?" hoonden ze. "Als U de Zoon van God bent, red Uzelf dan! Kom van dat kruis af!"


Pero canÿe, Escévëbe uaquiñënga chca tmojánayana orna, chë bacna bayëja mënts̈á tojanë́jua: “Ats̈e Jesús sënduábuatma y sëndë́tats̈ëmbo nda Pablo yomnana; pero ts̈ëngaftanga, ¿ndëmuanÿenga s̈momna ca?” 	 "Jezus ken ik en van Paulus heb ik ook gehoord. Maar wie bent u?"


Chë soyënga tonjanochnëngüents̈ana, fsënjanoprontá y Jerusalenoye fsënjána. 	 Niet lang daarna maakten wij ons klaar en vertrokken naar Jeruzalem.


Pero Jasón y chë ínÿenga, cháftaca imojtsemnënga, crocénana tmojtanjajó, y as tmojtanabáshejuana. 	 Jason en de andere christenen moesten eerst een borgsom betalen alvorens te worden vrijgelaten.


Chents̈ana, Jesús canÿa yojoquéda ora, chë chabe béconana imojtsemnënga chabe bnë́tsana uta uatsjéndayëngaftaca, tmojantjá ndayá chë cuento bétsayanama. 	 Later waren Zijn twaalf discipelen en enkele anderen met Hem alleen. Zij vroegen wat Hij nu eigenlijk met die gelijkenis bedoelde.


As chë bomná yojuayebuáchena: ‘¡Taita Abraham, s̈molastemá! Lázaro michmó chabe nts̈abuafja chaofchecuacuá y ats̈be bichtaja chauabofchecuacuaye, er quem íñeshoca ts̈a së́ntsesufrina ca.’ 	 'Vader Abraham!' kermde hij. 'Heb toch medelijden met mij! Stuur Lazarus hier naar toe. Laat hij zijn vinger nat maken en daarmee mijn tong verkoelen. Want het is verschrikkelijk hier in deze vlammen.'


y chë ndoñe judiëngbe cucuats̈iñe mochanjáboshjona chënga chamotsáboyejuanama, chamotjanjama y chamocrucificama. Pero unga tianoye cha echántayena ca” —Jesús tojánayana. 	 Ze zullen Mij ter dood veroordelen. Daarna zal Ik worden uitgeleverd aan de Romeinen. Die zullen Mij bespotten, afranselen en kruisigen. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


chë ndë́moca yojtsemna jashjanguama luaroye jobenayama jashjanguama, mo nda canÿe luaroye jashjanguama ndayánaca juácanama bëtscá jenojuérzase cuaftsëchamancá. Cachcá, áts̈naca sëntsá chë Bëngbe Bëtsá s̈ojtsachembuana uacanánana josháchiñama, Cristo Jesúsbeyeca; y chë uacanánana entsemna chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnana. 	 maar één ding weet ik zeker (en daarbij vergeet ik wat achter me ligt en strek ik mij uit naar wat voor mij ligt) ik snel recht op mijn doel af; ik wil de prijs behalen die, nu God mij door Christus Jezus geroepen heeft, in de hemel voor mij klaarligt.


Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyama sënjanónts̈a orscana, unga uatëse Jerusalenoye sënjána Pédroftaca jencuéntama, y cháftaca nÿe uta semana sënjë́ftsemna. 	 Pas drie jaar later ging ik naar Jeruzalem om Petrus te leren kennen en ik logeerde een week of twee bij hem.


Chë padecena soyënguents̈ana ts̈abá chamojábocana mo ayënjanayëngcá, ats̈e chanjama chënga puerte bëtsë́tsanga chamotsemnama nts̈amo ats̈e sëndmëncá, y áts̈eftaca chamótbemama, ats̈be uámana tbemanents̈e jtsemándayama, nts̈amo ats̈e ats̈be uayayë́ngbioye sënjayënjanacá, y ats̈be Taitáftaca chabe uámana tbemanents̈e tijotbemcá. 	 Wie overwint, mag bij Mij op de troon zitten. Want Ik heb Zelf ook overwonnen en ben bij mijn Vader op de troon gaan zitten.


Chents̈ana chë ángel s̈onjaniyana: “Mënts̈á mábema: ‘Oyejuayënga chë Oveshatembe casamento fiestama ófjanënga ca.’ ” Y mënts̈ánaca s̈onjaniyana: “Chca, ndegombre Bëngbe Bëtsabe palabrënga endmëna ca.” 	 De engel zei tegen mij: "Schrijf op: Gelukkig zijn de mensen die uitgenodigd zijn voor het bruiloftsmaal van het Lam." En hij voegde eraan toe: "Dit zegt God, Die altijd de waarheid spreekt."


Y morna, chë obanënga chamojtayena ora, ¿ndabe chë canÿsëfta cats̈atanguents̈abe shema chë shembása yochtsemna, nÿetscanga cháftaca tmojanobouamase ca? —chënga tmojantjá. 	 Hoe is het nu als zij weer levend worden? Wie van die broers zal dan haar man zijn? Want zij zijn alle zeven met haar getrouwd geweest."


Pero chë ndoñe ts̈abe soyënga tontsamábioye, Bëngbe Bëtsá bochanjacastíga, nts̈amo chë ents̈á bacna soyënga tojamcá, er Bëngbe Bëtsabiama nÿetscanga cachcá monduámana. 	 Maar wie iets slechts doet, krijgt het zelf weer terug. Want voor God zijn alle mensen gelijk.


Jesús mënts̈ánaca tojánayana: “Canÿe bacna bayëja canÿe ents̈ábents̈ana tojésebocna ora, chë bayëjna bojojo luarënguenache jtsanana ndayents̈e jóchnama onguayiñe, y canÿe luare ndoñe tonjínÿena ora cha jenójuaboyana: 	 Dit slechte volk lijkt op iemand uit wie een boze geest is weggegaan. Zo'n geest zwerft een tijd door de woestijn, op zoek naar rust. Maar hij vindt geen rust en zegt tenslotte:


As Jesús tojanë́jua: —Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga cmontsinÿanÿná nÿetsca chë mo iytëmencá yomna soyënga chabe amë́ndayama, pero chë ínÿengbioyna ndoñe. 	 "Jullie hebben het voorrecht te begrijpen wat het Koninkrijk van de hemelen eigenlijk is", antwoordde Hij.


Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo nts̈amo yomna jtsiyenana chë vida jtsebomnama uajaboto soyënga tojtsashbenëse, y nts̈amo yomna jtsiyenana chë tcuajabótama más bëtscá jtsebomnëse. Ats̈e tijuatsjinÿe oyejuayá jtsemnana masque nÿe ndaye soyënguíñnaca stsemna ora, jasama bëtscá stsebomna ora o masque nÿe shë́ntseca jtsemnama s̈ojtsemna ora, ats̈e jtsiyenama bëtscá soyënga stsebomnëse o masque ndóñnaca. 	 Ik weet uit ervaring wat het is om te leven in gebrek en in overvloed. Ik ben met allerlei omstandigheden vertrouwd, zowel met verzadigd zijn als met honger lijden en zowel met meer dan voldoende te hebben als gebrek te lijden.


Y ndegombre, bënga montsobena jinÿama chënga ndoñe tmonjë́ftsanashjache chë cháftaca jóchnama uámana luaroye jashjanguama, Bëngbe Bëtsábeñe ndoñe imontsos̈buaché causa. 	 En waarom konden zij die rust en vrede niet krijgen? Omdat zij Hem niet wilden vertrouwen.


Ats̈e Judas, Jesucristbe oservená y Santiagbe cats̈ata, quem tsbuanácha sëntsabiamná, ndë́muanÿengbioye Bëngbe Bëtsá, chë Taitá chabe ents̈anga chamotsemnama tojáchembo, chabe bonshánënga, y ndëmuanÿenga Jesucristo endánÿena. 	 Van: Judas, een dienaar van Jezus Christus en een broer van Jakobus. Aan: Alle mensen die door God, de Vader, geroepen zijn. Hij houdt van u en Zijn Zoon Jezus Christus bewaart u.


Mënts̈ánaca cha s̈onjaniyana: “Esmirna bëts pueblents̈e os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbeñe chaotsemándama uámana ichmonábioynaca mënts̈á mabobema: Mënts̈á entsichamo chë nÿetsca soyënga bojats̈ayá y pochocayá, chë tonjanobaná y ndabiama Bëngbe Bëtsá tonjama cháuatayenama: 	 SMYRNA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Smyrna: Dit zijn de woorden van de eerste en de laatste, van Hem Die dood geweest is en weer levend is geworden:


Chë ndegombrá quem luaroye tonjánabo chë ents̈angbe juabnënga jabuábinÿnayama. 	 Want het echte licht, dat is Christus (B), kwam in de wereld om iedereen te verlichten.


Lempe nts̈amo ts̈ëngaftangaftaca tojopasama, chë natsana te ts̈ëngaftangbiama fsënjanuena orscana y më́ntscoñama, Bëngbe Bëtsá sempre ts̈ëngaftangbiama fchandbétseimpadana, cháftaca fstsencuénta ora. Bëngbe Bëtsá fsëndëimpadana, chabe Espíritu chaoma ts̈ëngaftanga chas̈motsobena jtsetats̈ëmbuana y jtsosertánana, chca, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá chas̈motsamama, ts̈ëngaftanga ts̈abá chas̈motsetats̈ëmbuama. 	 Daarom blijven wij, sinds wij dat hebben gehoord, steeds voor u bidden. Wij vragen God u te laten begrijpen wat Hij wil dat u doen zult. Wij vragen voor u om wijsheid en geestelijk inzicht,


“Chë ófjanënga jánÿama chë rey yojámashëngo ora, chents̈e cánÿabioye ibojinÿe y chana ndoñe yontsemna nts̈amo canÿe casamento fiestama endbetsemncá uichëtjoná. 	 De koning kwam binnen om de gasten te begroeten. Ineens viel zijn oog op een man die de feestkleding, die hem was aangeboden, niet aanhad.


Y Jesús tbojanjuá: —Ndoñe nÿe canÿsëfta soyama quecbatatsëtsná, sinó canÿsëfta bnë́tsana soye canÿsëfta ca. 	 "Nee", antwoordde Jezus, "70 keer zeven keer!"


Pero ndegombre, cach Jesús ndocnábioye bonÿanábayana, sinó chabe uatsjéndayënga. 	 Jezus doopte overigens niet Zelf, maar Zijn discipelen deden dat.


Chora tojanopasá, canta boyabásenga tmojánashjango, canÿe ents̈á jama ndobená imojtsaismana. 	 Vier mannen kwamen met een verlamde op een draagbaar. Zij wilden naar Jezus toe,


Y Bëngbe Utabná tbojanjuá: —¿Nda yomna chë oservená, nts̈amo chë nduiño tojtsebos̈cá amá y nÿets juábnaca amá? Cha jtsemnana nda chë nduiño bochjë́ftseboshjona chë yebnents̈ënga chaotsanÿenama, y jasama tojtsemna ora chaújuats̈ema. 	 Jezus antwoordde: "Ik heb het over de betrouwbare en verstandige rentmeester die van zijn heer opdracht heeft gekregen voor de andere arbeiders te zorgen.


Pero Bëngbe Bëtsá chas̈ojalesenciase, sëntsobátmana betsco ts̈ëngaftangbioye jama jánÿama. As chjinÿe ntsache obenana imobomna chë Bëngbe Bëtsabe ents̈angcá jtsiyenama ts̈a uámanënga imomna ca juabnayënga, y ndoñe nÿe nts̈amo jayanama imobencá. 	 Maar als ik met andere gelovigen samen ben, zeg ik liever vijf woorden met mijn verstand dan duizenden in een vreemde taal.


Y chca, nÿetsca chë pueblents̈a ents̈anga tmojánenbouenana. Tmojanotabá Gayo y Aristarquëbioye, Macedonioca boyabásata, Páblëbe tjëmbambnayata; y sjojónana tmojanënatse chëngbe enefjuana yebnóntscoñe. 	 De hele stad kwam in rep en roer. Ze stormden met z'n allen naar het theater en sleurden Gajus en Aristarchus, twee Macedonische reisgenoten van Paulus, mee.


Pero ts̈ëngaftangbe bests̈as̈ents̈ana ni mo canÿe stjënëja quecmochátabajajo. 	 Maar geen haar op je hoofd zal gekrenkt worden. Door stand te houden, zullen jullie je leven redden.


Pero chë tats̈ëmbuá, grieguiñe Elimas ca uabainá, Saulo y Bernabebe contra yojtsemna y yojtsama chë mandado ndoñe chaondëtsos̈buáchema, nts̈amo chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga imojanos̈buachecá. 	 Elymas was daar fel tegen gekant en probeerde de aandacht van de gouverneur af te leiden om zo te voorkomen dat die in Jezus Christus zou gaan geloven.


¡Celoca oyenënga móyejuanga chë pueblo chca tojapasama; y ts̈ëngaftángnaca móyejuanga, Bëngbe Bëtsabe ents̈anga, Jesucristbe ichmónënga y Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga, er chca jacastígase, Bëngbe Bëtsá tojama chënga chamosufrima, nts̈amo ts̈ëngaftanga chas̈mosufrima chënga tmojanmcá ca! —cha tonjánayana. 	 Hemel, wees blij over haar ondergang! Kinderen van God, apostelen en profeten, verheug u! God heeft haar gestraft voor wat zij u heeft aangedaan."


Mora fsë́ntsetats̈ëmbo aca nÿetsca soyëngama cotats̈ëmbuama, y ndoñe quenátsiyta ndocná aca chacmátstjanama, er aca chëngbe juabnënga jtsabuatmana, chënga cabá aca ndëtjaye ora. Chíyeca bënga fsëntsos̈buaché aca Bëngbe Bëtsábiocana tcojabama ca —chënga tmojaniyana. 	 Wij weten nu dat U van alles op de hoogte bent. Niemand hoeft U iets te vertellen. Daarom geloven wij dat U van God komt."


Quem ents̈anga tondaye quemátsbomna nts̈amo jayanama, ats̈be contra montsichamo soyënga ndegombre yojtsemna ca. 	 De dingen waarvan zij mij beschuldigen, kunnen zij niet bewijzen.


Cachënga chca tmonjajuabó, y chca jamana ts̈abá endmëna, er judiënga tmonjanma, chë Bëngbe Bëtsábiocana tmojanóyëngacñe soyënga ndoñe judië́ngnaca chamotsebomnama; chíyeca ndoñe judiënga entsamna chë Jerusalenoca judiënga os̈buáchiyënga jujabuáchana, ndaye soyënga jats̈atayëse, chënga vida jtsebomnama chamotsobenama. 	 Hoewel zij het met plezier hebben gedaan, is het eigenlijk niet meer dan hun plicht. Zij hebben van de gelovigen in Jeruzalem iets geestelijks gekregen: het goede nieuws over Jezus Christus. Nu, dan moeten zij de gelovigen in Jeruzalem iets natuurlijks teruggeven: Een bijdrage in hun levensonderhoud.


Galilea uafjajónaye tsachajana Jesús yojtsaye ora, cha tojánanÿe Simón y chabe uabentsá Andrés; chatna atarraiëshangá ibnetsashbuétsets̈añe, er beonga ashebuánayata chata ibnamna. 	 Toen Jezus op een dag langs het meer van Galilea liep, zag Hij twee vissers, Simon en zijn broer Andreas. Zij waren bezig hun netten uit te zetten.


Chora Jesús tojanë́yana: —Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe mandënga ainaniñe jóyëngacñama ndoñe ques̈mátsbos̈e causa, Moisés chca ts̈ëngaftanga tcmojëftsanamëndá. 	 "Dat staat er", zei Jezus, "omdat u uw vrouw toch wegstuurt als dat u uitkomt.


Chca, ts̈ëngaftanga tibiye buyeshcá s̈mondmëna, y ndoñe ques̈mátsbos̈e bëtscá jamama, pero Bëngbe Bëtsabe soyënga ndoñe lempe s̈montsaboté. Chíyeca ats̈e sëntsejuabná jtsë́batena, mo nda tibiye búyeshe tojëtsbuashëtjcá, chcaye ndoñe bondogustana causa. 	 Maar nu u lauw bent, word Ik misselijk van u; Ik zal u uitspugen.


Chë fariseunga chiñe imojtserrondana jinÿama nderado Jesús chë ochnayté chábioye tabuanjashnama, as chca chënga jtsebomnama ndaye sóyeca cha mal jaquédana. 	 De Farizeeërs hielden Hem goed in het oog. Zij wachtten tot Hij de man zou genezen. Dan zouden ze een aanklacht tegen Hem kunnen indienen.


Chë ángel s̈onjaninÿinÿé chë enjanobëjna béjaye vida bomniye. Chë búyeshe enjamna ndëtsenguiye y tëshínÿniye mo cristalcá. Enjanóbocana chë Bëngbe Bëtsá y chë Oveshatembe uámana puestocana, 	 De engel liet mij een rivier met het levenswater zien. Helder als kristal was het.


Nts̈amo cbochanjauyancá, ya ba soye tcbonjáuyana y mora cachiñe chca chanjayana, pero chca jayanamna ats̈e puerte ngménaca sëndbétsemna. Banga mondmëna, y chënga nts̈amo vida imojtsebomnama montsinÿinÿná, lempe nts̈amo Cristo chë cruciñe jóbanëse bëngbiama iuayancá contra chënga imojtsemnama, 	 Want wat ik u al zo vaak gezegd heb, zeg ik nu onder tranen: Er zijn velen die zogenaamd als christenen leven, maar die in feite vijanden zijn van het kruis van Christus.


Shinÿe yojuenatjëmba ora, banga inÿe y inÿe s̈ocana bomnënga Jesúsbioye tmojanënatse, y cha nÿetsca s̈oquë́ngbeñe cucuats̈ënga tojanjajó y tojanashná. 	 Bij het ondergaan van de zon werden vele zieke mensen bij Hem gebracht. Hij legde Zijn handen op hen en genas hen allemaal.