Y Jesús tbojanjuá: —Ndoñe ts̈abá tijayanësna, s̈mëyana ndayents̈e chë podesca palabra yojtsemna; y ts̈abá tijóyebuambasna, ¿ndáyeca s̈cojajuebjants̈etá ca? 	 "Als Ik iets fout heb gezegd, vertel het Mij dan", zei Jezus. "Maar als ik gelijk heb, waarom slaat u Mij dan?"


Chora chë mandado cachiñe tojanatjá: —¿Chë útatents̈ana nda s̈mojtsebos̈e ats̈e chjëtsboshjonama ca? Y chënga tmojánayana: —¡Barrabás ca! 	 Toen Pilatus opnieuw vroeg: "Wie van deze twee mannen zal ik vrijlaten?" riepen de mensen: "Barabbas!"


As Jesús tbojaniyana: —Motsa acbe boyá jachembuama y cochjésabo ca. 	 Jezus zei: "Ga uw man eens halen."


Y quemënga ndoñe ches̈mátinÿena nderado ndáftaca jabuachana enatsëtsnayiñe, ni ents̈anga chamuenbouénanama amiñe, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca, ni chëngbe enefjuana yebnënguenache, ni inÿe luarënguenache chë bëts pueblents̈e. 	 Mijn aanklagers hebben mij met niemand zien discussiëren, mij nergens een oploop zien veroorzaken, noch in de tempel, noch in de synagoge, noch in de stad.


chíyeca Pilato cachiñe Jesúsbioye tbojantjá: —¿Ndocá s̈cochanjojuá ca? Minÿe; bëtscá soyënga acbe contra montsichamo ca. 	 "Wat hebt U op al die beschuldigingen te zeggen?" vroeg Pilatus. "Waarom geeft U geen antwoord?"


Jesús yojtsetáts̈ëmbo nts̈amo cha tojánayaniñe chënga ndoñe tmonjanós̈buachema. As tojanë́yana: —Ndegombre ts̈ëngaftanga nts̈amo ents̈anga mondënts̈ayancá ats̈e s̈mochanjauyana: “Ashnayá, cach aca menoshná ca”. Y ts̈ëngaftanga s̈mojtsejuabná ats̈e jauyanama: “Bënga fsënjouena chë bëts soyënga Bëngbe Bëtsabe obenánaca Capernaumoca tcojamama. Nts̈amo contsichamcá ndegombre tojtsemnëse, cach acbe pueblénts̈naca cachcá moma ca”. 	 Jezus zei: "U wilt eigenlijk zeggen: 'Dokter, genees uzelf.' U bedoelt daarmee: 'Wij hebben gehoord wat U in Kapernaüm hebt gedaan.


Ats̈e chëngbe ainaniñe së́ntsemna, y aca áts̈eftaca cánÿiñe mo canÿacá bondmëna; as, chë́ngnaca nÿetsca soyënguiñe cánÿiñe mo canÿacá chamotsemnama. Y chca, quem luarents̈a ents̈anga chamotsetáts̈ëmbo aca s̈cojichmoma, y chamotsetáts̈ëmbo nts̈amo ats̈e s̈condbobonshancá, chë́ngnaca cachcá condábabuanÿeshanama. 	 Doordat Ik in hen ben en U in Mij bent, zullen zij een volmaakte eenheid zijn. Dan zal de wereld erkennen dat U Mij gestuurd hebt en dat U net zoveel van hen houdt als van Mij.


Y chënga tmojanáyebuachena: —¡Motsecrucificá ca! 	 "Aan het kruis met Hem!" schreeuwden zij terug.


Er, ¿ndase chë más uamaná yomna, chë mesë́shents̈e jasama tojotbemá o chë uajuats̈nayá? Ndegombre co chë mesë́shents̈e tojotbemá; pero ats̈na ts̈ëngaftangbeñe së́ntsemna mo chë oservenacá. 	 Wie van jullie het meeste dient, zal je leider zijn. In de wereld zit de meester aan tafel en laat zich door zijn knechten bedienen. Maar hier is het anders. Ik ben jullie Dienaar.


Chents̈ana, canÿe baches̈iñe búyeshe tojanbues̈cja y tojanonts̈é chabe uatsjéndayënga jushecjabebiyana y jtë́shecbojuana cha yojtsasnana tuallë́juaca. 	 Daarna goot Hij water in een kom en begon de voeten van Zijn discipelen te wassen. Hij droogde ze af met de doek die Hij om Zijn middel had.


Chora canÿe jabuache oyebuambnayana celoca sënjanuena, mënts̈á enjétsichamo: Chë Bëngbe Bëtsá ents̈anga játsebacama tempo ya tonjóshjango. Mora Bëngbe Bëtsá echanjínÿanÿiye chabe obenana y mándayana, y chabe Uámana Uabuayaná Jesucristbe obenana jtsemándayama; er chë Cristbe delante bëngbe cats̈átanga mal aquedayá ya tmontábocna, nda nÿets tempo Bëngbe Bëtsabe delante mal enjanaquedayá. 	 Ik hoorde een luide stem in de hemel zeggen: "Eindelijk is het zover. God heeft de bevrijding gebracht. Hij heeft Zijn macht gebruikt om Zijn Koninkrijk te vestigen. Zijn Christus heeft hier nu het gezag. De aanklager, die onze broeders dag en nacht voor God beschuldigd heeft, is uit de hemel gegooid.


Er ts̈ëngaftanga jtsichámuana bomnënga s̈momna ca, puerte ts̈abá s̈mojábocana y tondaye cmontsabuáshebena ca, pero ndoñe ques̈mátstats̈ëmbo Bëngbe Bëtsabe soyënga bëtscá cmojtsabuáshebenama. Chca, ts̈ëngaftanga s̈montsemna nÿa ndoñe ts̈abá, ínÿenga ngménana chacmotsabamna, mo ndbomnëjemëngcá, mo jtanëngcá, Bëngbe Bëtsabe soyëngama ntsosertancá, y mo enas̈ëngcá, bëtscá Bëngbe Bëtsabe soyënga ntsebomncá. 	 U zegt dat u rijk bent en niets tekort komt. Maar u beseft niet dat u er geestelijk ellendig aan toe bent: U bent arm, blind en naakt.


Chora, judiënga Jesús tmojantjá: —¿Ndaye bëts soye cochjama bënga chas̈cuinÿanÿema, aca ndaye deréchoca bë́ngaftaca chca cojtsobenama ca? 	 De Joden namen dit niet. "Hoe durft U! Bewijs maar eens dat U dit mag doen!"


Chátaftaca Judas y Silas fsënjichamó; y chatna cach ts̈ëngaftangaftaca bochanjóyebuambaye nts̈amo quem tsbuanáchañe yojtsábemanama. 	 De twee mannen die wij sturen, zijn Judas en Silas. Zij zullen u vertellen wat wij besloten hebben.


ndáyeca Bëngbe Bëtsá tojanma Cristo cháuatayenama, y chabe cats̈bioica celoca tbojtantbema chaotsemándama. 	 Door diezelfde grote kracht is Christus uit de dood teruggekomen om de belangrijkste plaats naast God in te nemen.


Cachora Judas Jesúsbioye tojanobeconá y tbojanchuá: —Buajtana, Buatëmbayá ca. Y tbojtanámocho. 	 Judas liep recht op Jezus toe en zei: "Dag, Meester." En hij kuste Hem.


“Ndaye yebnents̈e chas̈mojámashjna ora, natsana s̈mochjayana: ‘Lempe ts̈abá quem yebnents̈e chaotsomñe ca’. 	 Breng vrede in elk huis dat je binnengaat.


Motsa chë ents̈anga jauyanama: ‘Bëtscá s̈mochantsuenana, pero tondaye quecmochátësertana; ts̈a s̈mochantsafs̈na, pero tondaye ques̈mochátinÿe. 	 'Ga naar het Joodse volk', zei hij, 'en zeg: Jullie horen wel, maar verstaan het niet.


Pedro tojesanenostëts̈antjes̈é y tojáninÿe, Jesusbe bonshana uatsjendayá ústonoye yojtsaye. Cha enjamna chë monjansá ora, Jesús cabá ndóbana ora, chë Jesúsbioye más tonjanosjoná y tbonjantjá: “Bëngbe Utabná, ¿nda chë boshjuaná yochtsemna ca?” 	 Petrus keek achterom en zag dat ze door Johannes gevolgd werden. Johannes had zich tijdens de maaltijd naar Jezus toe gebogen en Hem gevraagd wie de verrader was.


Puerte oyejuayënga chënga, chë tmojtsefs̈nënga cha tojtashjango ora, masque tsë́ntseto ora o bínÿanoye. 	 Of Hij nu 's avonds komt of na middernacht, voor degenen die klaar staan, zal het een heerlijk moment zijn.


Ts̈ëngaftangbe uayayëngbiama tondayama s̈mattsauatja, sempre bëtscá añemo s̈mochtsebomna. Chca ts̈ëngaftanga s̈mochanjínÿanÿiye chënga pochocánënga mochtsemnama, y ts̈ëngaftangna atsebácanënga s̈mochtsemnama. Y chë soye Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama echántsama, Crístbeñe s̈mos̈buachéyeca. 	 En laat u daarbij in geen enkel opzicht schrik aanjagen door uw tegenstanders. Dat zal hun dan duidelijk maken dat zij verloren gaan, maar voor u zal het een duidelijk teken van God zijn, dat Hij u heeft verlost.


Chents̈ana chë soldadënga, chëngbe amëndayá y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca josticiënga Jesús tmojánishache y tmojanëcuébatsëca. 	 De soldaten en tempeldienaars namen Jezus gevangen.


Ats̈e së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga jáuyanana Febe, Jesucrístbeyeca bëngbe uabena, canÿe ts̈abe ents̈á endmënama; cha chë Cencrea puebloca enefjuana os̈buáchiyënga endújabuachana. 	 Ik wil Phébe bij u aanbevelen. Zij is een fijne zuster, die veel goed werk in de gemeente van Kenchrea doet.


Y cach bomnë́ngnaca mondmëna chë Cristbiama podesca oyebuambnayënga, ndábenga ts̈ëngaftanga s̈mondmëna, y chabe uabaina ts̈ëngaftangbiama puerte enduámana. 	 Juist zij spotten met Jezus Christus, Die voor ons zoveel betekent.


Y cada te, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e Jesús ents̈anga yojtsabuátambaye; y bachnangbe amë́ndayënga, ley abuátambayënga y chë pueblents̈a mandayë́ngnaca imojtsenguaye nts̈amo jamëse cha jóbana. 	 Daarna sprak Hij elke dag in de tempel. De mannen van de Hoge Raad wilden niets liever dan Hem uit de weg ruimen.


Chca chë Ainënga Bëngbe Bëtsá bëtscá tmontanchuá, Bëngbe Bëtsá chë uámana puestents̈e tbemaná, chë nÿets tempo y nÿetsca tescama oyená. Chënga puerte respeto chabiama monjétsebomna y bëtscá tmontanchuá. Cada ora chënga chca tmonjanma ora, chë uta bnë́tsana y canta bëtsëjémënga amë́ndayënga, chë uámana puestents̈e tbemanabe shecuats̈ents̈e joshaments̈iyana y chábioye jtsatschuanayana, chë coronëshangá chë natsanoica juts̈anana, y mënts̈á jtsichámuana: 	 Die vier levende wezens eren, prijzen en danken Hem, Die op de troon zit en Die voor altijd en eeuwig leeft.


Chents̈ana, chë celoca Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ana inÿe ángel tonjánbocna, y jabuache bonjétsatsaye chë jants̈etëshiñe tbemanábioye: “¡Acbe mëts̈taca machbonja y shajuanënga matbaná, er chë játbanama tempo ya tonjóshjango; chë quem luarents̈a shajuana ya tonjaboche ca!” 	 Er kwam een engel uit de tempel en hij riep naar Hem, die op de wolk zat: "Zwaai met Uw sikkel en haal de oogst binnen! Het is tijd om te oogsten! De oogst van de aarde is rijp!"


Chana ibeta Jesúsbioye tojána y tbojaniyana: —Buatëmbayá, bënga fsë́ntsetats̈ëmbo aca canÿe buatëmbayá comnama, Bëngbe Bëtsabe ichmoná. Ndocná quenátobena jamana quem bëts soyënga, aca contsama soyënga, Bëngbe Bëtsá cháftaca ndoñe tontsemnëse. Chíyeca bënga chca fsë́ntsetats̈ëmbo ca —cha tbojaniyana. 	 "Meester", zei hij, "wij weten dat God U gezonden heeft om ons te leren. Alle wonderen bewijzen dat."


Jesús jama tojtëtanonts̈é ora, canÿe boyabása chábioye tojanótjajo, chabe shecuats̈ents̈e tojanoshëntsaments̈é, y mënts̈á tbojantjá: —Ts̈abe Buatëmbayá, ¿ndayá s̈ojtsemna jamana chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama ca? 	 Toen Hij weer verder ging, kwam er een man aanrennen. Hij viel voor Jezus op de knieën en zei: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?"


Y Pedro yojenójuaboye nts̈amo Jesús tbojaniyanama. Cha mënts̈á tbojaniyana: “Cabá ngallo ndëcánta ora, aca unga soye cochanjayana ndoñe s̈conduabuatma ca.” Y chents̈ana tojésanbocna y corente ngménaca yojtsenóbos̈achna. 	 Hij had het nog maar net gezegd of er kraaide een haan. Toen herinnerde hij zich wat Jezus tegen hem had gezegd. "Petrus, voordat de haan kraait, zul jij drie keer zeggen dat je Mij niet kent." Hij ging naar buiten en huilde bittere tranen.


Nderado bënga o canÿe celoca ángel soyënga cmojtsabuayiyná, y ndoñe tontsemna mo chë ts̈abe noticiënga bënga tempo tcbonjanabuayenacá, as chë chca tojtsamabiama ¡Bëngbe Bëtsá chaoma infiernoca becá chaosufrima! 	 Als iemand aankomt met een andere leer dan het goede nieuws dat u van mij gehoord hebt, moet u hem uit de weg gaan als een vervloekte; zelfs al zou ik het zijn of een engel uit de hemel.


Chë ents̈anga chents̈ana tmojánbocana ora, tmojánenbets̈e canÿe bacóftaca, Simón ca uabainá, Cirene pueblocá. As, cha tmojanmandá Jesusbe cruz chauetsocutsama. 	 Onderweg naar de strafplaats kwamen ze een man uit Cyrene tegen, die Simon heette. De soldaten dwongen hem het kruis van Jezus te dragen.


Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, yojobena mo inÿe luarocana ashjangonacá jtsiyenana, cachabe luarents̈e ndoyená, chë Bëngbe Bëtsá tbojans̈buachená luarents̈e. Ents̈ë́juaca pormana tambënguiñe yojoyena, cachcá nts̈amo chë chábents̈ana básenga Isaac y Jacob ibojëftsiyencá; y chátnaca Abrahamcá ibojanobátmana jóyëngacñama nts̈amo Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye tbojans̈buachenacá. 	 En zelfs toen hij in het land kwam dat God hem beloofd had, woonde hij in tenten als een vreemdeling; evenals Isaäk en Jakob, aan wie God dezelfde belofte deed.


Ats̈e sënjabo chë uaquiñá cachabe taitabe contra chaotsemnama, chë bembe cachabe mamabe contra y chë bebincuá chabe uambén mamabe contra chaotsemnama. 	 Ik ben gekomen om verdeeldheid te brengen tussen vader en zoon, tussen moeder en dochter, tussen schoonmoeder en schoondochter.


Chë romanënga lempe s̈monjantjá chents̈ana, monjétsebos̈e ats̈e jëtsboshjonana, er ndocna bacna soye chemátaninÿena ats̈e jóbanama chas̈otsemnama. 	 Die wilden mij na het verhoor vrijlaten, omdat ik niets had gedaan waarop de doodstraf staat.


Ts̈ëngaftanga nÿe chë ts̈ëngaftanga tcmojtsababuánÿeshanënga s̈mojtsababuánÿeshanëse, ¿Bëngbe Bëtsábiocana ndayá s̈mochjuacaná? Romocama crocénana ents̈ángbioye atjanayë́ngnaca chca monduamana. 	 Als u alleen maar houdt van mensen die ook van u houden, krijgt u geen beloning. Dat doen zelfs bedriegers.


Cha yojtsataye orna, chabe oservénënga tmojánbocana jajébenguama y tmojaniyana: —Acbe uaquiñá ts̈abá entsatsmëna ca. 	 Zijn bedienden kwamen hem tegemoet. "Uw zoon is al weer beter!" vertelden zij hem.


Natanael yojtsebéconama, Jesús tbojáninÿe ora tojánayana: —Moye canÿe ents̈á entsabó; cha ndegombre endomerecena Israelbents̈ana ents̈á jtsemnama. Cha ts̈abe ents̈á endmëna; ndocnábioye quebnatsíngña ca. 	 "Uit Nazareth? Kan daar iets goeds vandaan komen?" zei Nathanaël. "Kom maar mee", antwoordde Filippus, "dan kun je Hem zien."


y chora cha tojánayana: “Rey Agripa y nÿetsca taitanga bë́ngaftaca s̈mojtsemnënga: Chents̈e entsemna chë boyabása. Nÿetsca judiënga chabe contra áts̈bents̈e montsabíchamo, Jerusalenoca y quem Cesarea pueblénts̈naca, y nÿa jtsayebuáchëse ts̈a s̈montseimpadana cha chaóbanama; 	 Festus liet Paulus binnen en zei: "Koning Agrippa, geachte aanwezigen! Een groot aantal Joden, zowel hier in de stad als in Jeruzalem, heeft een zware aanklacht tegen deze man ingediend.


Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: Ats̈e së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga lastemadënga chas̈motsemna, y ndoñe nÿe bayënga chas̈motsëbánaye Bëngbe Bëtsá jëtschuayama ca. Nts̈amo chiñe entsayancá ndegombre cmojtsësertánëse, ts̈ëngaftanga ndoñe chëngbe contra s̈mattsichamo, chë ochnayté chca tmojtsamëngbiama. 	 Er is geschreven: 'Het gaat God niet om uw offers en geschenken. Hij wil dat u met andere mensen meeleeft en hen helpt.' Als u begreep wat daarmee wordt bedoeld, zou u geen onschuldige mensen hebben veroordeeld.


y chë soye s̈mojotjañe ora, ts̈ëngaftanga ndoñe ntjóyëngacñana, ndoñe botamana chë soye s̈mondbotjañe causa, er ts̈ëngaftanga chë soye jtsebos̈ana nÿe chaoservema oyejuayënga bacna soyënguiñe jtsomñama. 	 Of u bidt Hem er wel om, maar krijgt niets. Wel, dan hebt u het Hem op een verkeerde manier gevraagd. Als u Hem alleen iets voor uw eigen genoegen vraagt, geeft Hij het niet.


Ats̈e lempe quem soyënga cbontsëtsëtsná, ts̈ëngaftangbe ainaniñe ts̈abe ebionana chas̈motsebomnama, áts̈eftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse. Quem luarents̈e s̈mochanjasufrina; pero añemo s̈mochtsebomna, ats̈e ya chë quem luarents̈a mandayá sënjayënjaná ca —Jesús tojánayana. 	 Dit heb Ik u verteld, omdat Ik wil dat u mijn vrede bewaart. In de wereld zult u het zwaar te verduren krijgen. Maar houd moed! Ik heb de wereld overwonnen."


Juasama ya yojobuache ora, canÿe oservená ibojíchmua chë ófjanënga jáuyanama chamotsajna, ya lempe yojtseprontana ca. 	 Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knecht bij hen langs om te zeggen dat ze konden komen.


Ats̈biama puerte ts̈abá manmëna cha áts̈eftaca matënjoquedase, acbe cuenta ats̈e chas̈oservema, cárceloye utamená së́ntsemnëntscuana, chë ts̈abe noticiënga ents̈anga abuayiynaye causa. 	 Ik wilde hem eerst bij mij houden, terwijl ik hier gevangen zit, omdat ik het goede nieuws heb bekendgemaakt. Dan zou u, door hem, mij een grote dienst hebben bewezen,


Jesús yojtsetáts̈ëmbo chëngbe bacna juabnëngama; chíyeca tojanë́yana: —Bacna ents̈anga, nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga. ¿Ndáyeca ts̈ëngaftanga s̈mojtsebos̈e chë sóyeca ats̈e jisháchichiyama? 	 Maar Jezus had hen wel door. "Stelletje huichelaars!" zei Hij. "Waarom proberen jullie altijd Mij erin te laten lopen? Geef Mij eens een geldstuk." Zij gaven Hem er één.


Pero chabe Uaquiñabiama Bëngbe Bëtsá tojánayana: Utabná, acbe amë́ndayana nÿetsca tescama echántsemna, y aca nÿetsca soyënguiñe condbétsemandaye, nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamëse. 	 Maar van Zijn Zoon zegt Hij: "Aan Uw koninkrijk, o God, komt nimmer een einde; er gelden regels die goed en rechtvaardig zijn.


Jesús ya uabainá yojtsemna ora, chë buyeshoicana tojtanshë́bëbocna. Chorna Jesús tsbanánoye yojontjes̈iye y tojáninÿe chë celoca atëfjniñe y chë Uámana Espíritu mo canÿe palomatemcá chábioye yojtsastjajuana. 	 Na gedoopt te zijn, klom Jezus meteen op de oever. De hemel scheurde open en Johannes zag dat de Geest van God in de vorm van een duif op Jezus neerdaalde.


mënts̈á jáuyanëse: “Tsëndatbe natsana entsemna base pueblotémoye motsata. Chas̈ojáshjango ora, canÿe burrotema utsbuaná s̈ochanjínÿena. Chábeñe cabá ndocná tonjenojayé. S̈ochjuajafjoná y s̈ochjuánatse. 	 "Ga naar het dorp daar", zei Hij. "Als jullie er binnenkomen, zullen jullie een ezel zien die vastgebonden langs de weg staat. Het is een veulen, waarop nog niemand heeft gereden.


Chë ts̈a beonga jashebuáyama Jesús tojanmama, Simón y chë cháftaca imojtsemnënga imojouatjaná. 	 De andere mannen konden het ook bijna niet geloven dat zij zoveel vis hadden gevangen.


Lempe chca tojánayanents̈ana, Jesús chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


As Jesús tojanë́yana: “Chë ts̈abe jénaye jená endmëna chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá, 	 "Luister", zei Hij. "Ik ben de boer die het goede zaad zaait. Het land is de wereld.


Y mënts̈ánaca cha Bëngbe Bëtsabiama tojánayana: Ats̈e ats̈be Bëtsábeñe chantsos̈buáchiye ca. Y más chcoye mënts̈á tojánayana: Muents̈e Bëngbe Bëtsabe básengaftaca së́ntsemna, chë ats̈be cucuats̈iñe tojábashejuanënga, ats̈e jtsanÿenama ca. 	 Er staat ook: "Samen met mijn broeders zal Ik op God vertrouwen." (C) En op een andere plaats: "Kijk, hier ben Ik met de kinderen die God Mij gegeven heeft." (D)


As chata tbojána, y tbojáninÿena chë burrotema tsáshenañe, canÿe bës̈ás̈añe utsbuaná, y imojuajafjoná. 	 Zij gingen naar het dorp en zagen het veulen meteen. Het stond op straat, vastgebonden bij de deur van een huis. Zij maakten het los.


Enjamna canÿe shembása, Lidia ca uabainá, Tiatira pueblocá, y cha enjamna uámana uabuángana uafjatsenga ents̈ayá uená. Cha inamna Bëngbe Bëtsábioye adorayá y chents̈e Páblëbioye ibotseyeunana. Bëngbe Bëtsá tojanma cha chabosertá lempe nts̈amo Pablo yojtsoyebuambnacá, Jesucrístbeñe chaotsos̈buáchema. 	 Eén van hen heette Lydia, een zakenvrouw uit Thyatira, die purperen stoffen verkocht. Zij leefde dicht bij God en luisterde heel aandachtig naar ons. De Here opende haar hart, zodat zij aannam wat Paulus zei.


Jesús chë soyënga jacuéntama tojanpochocá ora, chents̈ana tojtsanoñe. 	 Na het vertellen van al deze gelijkenissen ging Jezus naar Nazareth, de stad waar Hij was opgegroeid.


Ts̈ëngaftanga ndaye sóynaca ats̈e s̈mojotjañe, y chca s̈mojama ats̈e jóts̈ëmbonëse, áts̈beñe s̈mos̈buachéyeca, ats̈e chë soye chanjama ca —Jesús tojánayana. 	 Als u Mij iets vraagt in mijn naam, zal Ik het doen.


Pero chë Bëngbe Bëtsá tojanma chauatayenamabe cuerpna, ndoñe tonjanopochocá. 	 Maar het lichaam van Jezus, Die door God weer levend is gemaakt, is niet vergaan.


Pero Pedro Jerusalenoye tojesaná ora, báseftanga chabiama ndoñe ts̈abá tmonjánayana. Chënga imojamna chë juabnayënga, chë ndoñe judiënga os̈buáchiyënga boyabásenga canjánamna chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga jtsemnama ca, nts̈amo chë judiënga imojanamancá, as chënga jobenayama chë judiënga os̈buáchiyëngaftaca jenútanama ca. 	 Toen Petrus weer in Jeruzalem kwam, maakten zij hem het verwijt dat hij met mensen van een ander volk was omgegaan en zelfs met hen had gegeten.


Nderado nda s̈ocá tojtsemna, cha bontsemna chents̈a os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbeñe bëtsëjemëngcá amë́ndayënga jáchembuana, chënga Bëngbe Bëtsá chabiama chamoimpadama, y Bëngbe Utabná jóts̈ëmbonëse aceitiye chamuanëtjuama. 	 Als iemand ziek is, laat hij de voorgangers van de gemeente vragen bij hem te komen om met hem te bidden en hem namens de Here met olie te zalven.


Cachora chë shachna uaranga yojoyëngacñá yojá trato jabemama, y chca, inÿe shachna uaranga crocénana yojábotiye. 	 De man die 5000 geldstukken had gekregen, begon er onmiddellijk zaken mee te doen. Hij verdiende er 5000 geldstukken bij.


Pero Jesusbe nÿetsca ubuátmënga y chë shembásenga Galileocana tmojanastëngna, chaboca tmojanoquedá chë soyënga onÿayiñe. 	 Jezus' vrienden en ook de vrouwen die met Hem uit Galilea waren meegekomen, stonden op een afstand te kijken.


Pero Pedro y Juan tbojánayana: “¿Nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈matjayana nts̈amo fchanjayanama ca? Ndegombre, Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ndoñe ts̈abá quenátsmëna ts̈ëngaftangbioye aíñe joyaunayana y chábioye ndoñe. 	 Maar Petrus en Johannes antwoordden: "Wat vindt u nou? Is het juist dat wij u in plaats van God gehoorzamen?


“Ts̈ëngaftanga áts̈eftaca cánÿiñe mo canÿacá s̈mojtsemna y nts̈amo ats̈e tijayancá s̈mojtsamëse, lempe nts̈amo s̈mojtsebos̈cá s̈mochjotjañe, y lempe s̈mochanjóyëngacñe. 	 Maar als u één met Mij blijft en mijn woorden niet vergeet, kunt u vragen wat u wilt en het zal gebeuren.


er chënga ústonoye imojétsaye y “¡Chaóbana ca!” imojtsaiuáyebuache. 	 "Weg met hem!" schreeuwde de mensenmassa.


pero Juan tojanë́yana: “Ndegombre, ats̈e béjayeca cbondubáyana. Pero chë echanjabá ats̈biama corente más obenana endbomna, y ats̈e merecido taitsatobuajoñe ni mo jotsejbiyana chabe shecochëtjonëshents̈a corriëja jajafjonama. Chë Bëngbe Bëtsabe benache chamojtishachëngbiama, Bëngbe Bëtsá echanjama chë echanjabábeyeca, chë Uámana Espíritu chëngbe ainaniñe cháuamashënguama. Pero chë ndoñe chamontishachëngbiamna, Bëngbe Bëtsá echanjama chë echanjabábeyeca, chënga corente castigánënga chamotsemnama, mo iñeshequëcá. 	 Om ieder misverstand uit de weg te ruimen, zei Johannes: "U hebt gezien dat ik in water doop. Maar het duurt niet lang of er komt Iemand die veel groter en machtiger is dan ik. Ik ben niet eens waard Zijn slaaf te zijn. Hij zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur.


“Ats̈e cbëyana, matëtsbaná, acbe tjuashe mesocñe y acbe yebnoye motsatoñe ca.” 	 Daarop zei Hij tegen de verlamde man: "Sta op, ga naar huis en neem uw draagbaar mee."


Pero ats̈e, útata ats̈biama tats̈ëmbuata y oyebuambnayata chanjichamuá ats̈be cuenta ents̈ángbioye jábuayenama, canÿe uaranga y uta patse y chnë́nguana bnë́tsana tentscuana. Chatna uajojësha ents̈ayangá uichë́tjonata bochántsemna, chca, ngmena bomnama jinÿanÿiyama ca” —chata tbonjánayana. 	 Dan zal Ik mijn twee getuigen sturen. Zij zullen rouwkleren dragen en tijdens die 1260 dagen zeggen wat Ik hun opdraag."


Uta ents̈ata canÿe trato jénbemamna, jtseytana inÿe ents̈á chë uta ents̈átaftaca chaóyebuambama; pero Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye ba ts̈abe soyënga jamama tbojans̈buachená ora, nÿe canÿa chca tojanma, y ndoñe bonjanájaboto inÿa chabiama Abrahánoftaca chaóyebuambama. 	 Maar toen Hij Zijn belofte aan Abraham gaf, deed Hij dat zonder tussenpersoon.


Chents̈e, ndocna te más quemochátuenana arpangá uabuástoyana, ni cantayana, flautëfjënga y trompetëfjuangá cach ndoñe; ndocna te más quemochátsmëna obrerënga, ni chë nantsnëbeñe trabájayana quemochátuenana. 	 Er zal geen muziek meer gehoord worden, ook niet van harp, fluit of bazuin. Er zullen geen ambachtslui meer werken en geen molen zal meer draaien.


Y chca, quem ents̈á Abraham, chë s̈es̈onga jtsabamnama ya ndobenábents̈ana, ba básenga tmojanonÿná, ts̈a mallajta mo chë celoca estrellëngcá, y ts̈a chë́ftanga mo chë mar béjayoca chënÿañents̈a cascajcá, ndocná jacúntama ntjobenayana. 	 Zo werd uit Abraham, die ook al te oud was om nog een kind te kunnen verwekken, een heel volk geboren; een volk van zoveel mensen dat het niet te tellen is. Net zoals de sterren aan de hemel en de zandkorrels van het strand niet te tellen zijn.


Chora chë bayëja jana y inÿe canÿsëfta bayëjënga, chabiama más opëjënga jobiats̈ana, nÿetscanga choye jamashjnama, chë boyabásabeñe joyénanama. Y chca, chë boyabása tempscama más bacna ents̈á jtoquédana, chora chë natsanama más bayëjënga abamna causa ca” —Jesús tojánayana. 	 Hij gaat zeven andere geesten halen, die nog slechter zijn dan hijzelf. Samen trekken ze erin en blijven er wonen. Zo iemand is er daarna nog veel erger aan toe dan daarvoor."


Chë enbouenanana tojanochnëngo ora, Pablo chë Jesucrístbeñe os̈buachiyë́ngbioye tojanë́buaja jábuayenama, añemo chamotsatsbomnama; tojesanodios̈oftá y Macedonioye tojë́ftsanbocna. 	 Nadat de rust was weergekeerd, riep Paulus de christenen bij zich en sprak hen moed in. Daarna nam hij afscheid en vertrok naar Macedonië.


Chca ts̈ëngaftanga ya s̈montsama cach ts̈ëngaftanguents̈e báseftanga más uámanënga ínÿengbiama chamotsemnama, y chca s̈mojtsama, ana bacna juabnënga s̈mojtsebomna causa. 	 Dan zou u mensen op hun uiterlijk beoordelen. U zou zich laten leiden door verkeerde maatstaven.


¡Chcasna, celoca corente oyejuayana chaotsemna, y ts̈ëngaftanga chë choca oyenë́ngbeñnaca! ¡Pero ts̈a lastema chë fshantsoca y mar béjayoca oyenëngbiama, er chë diablo ts̈ëngaftangbioye tonjástjango, corente ts̈atjayá, er cha entsetáts̈ëmbo ya nÿe bats̈á yojtsábojamna chë chábioye mochjacastígama ca! —enjétsichamo. 	 Daarom moet de hemel en ieder die er woont, blij zijn. Maar wat ziet het er vreselijk uit voor de aarde en de zee. De duivel is afgedaald, buiten zichzelf van woede. Hij weet dat hij niet veel tijd meer heeft."


Chíyeca, Bëngbe Bëtsá tojánayana cha chabe bominÿiñe ts̈abia yojamna ca. 	 Daarom verklaarde God hem rechtvaardig.


Chë luarënguenache chata ibojánana chë Jesucristbe ustonë́ngbioye atañémuaye, cada te chábeñe más chamotsos̈buáchema. Y ents̈ángbioye tmojanë́yana: “Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguamna, bënga s̈ontsamna quem luarents̈e bëtscá jëftsepadecénana ca.” 	 en bemoedigden de christenen daar. Zij spoorden hen aan in Jezus Christus te blijven geloven, ondanks de vervolgingen. "Want", zeiden zij, "voordat wij in het Koninkrijk van God komen, moeten wij nu eenmaal veel moeilijkheden doormaken."


Herodes Judea luaroca rey inamna ora, yojamna canÿe judiëngbe bachna, Zacarías ca uabainá. Cha yojamna Abíasbe bachnanguents̈a pamillo. Chabe shemna, Isabel ca yojanabaina, y chana Aarónbents̈ana ents̈á inamna (Aarón, chë más uámana bachnangbe natsana amëndayá). 	 Mijn verhaal begint bij de Joodse priester Zacharias, die leefde in de tijd dat Herodes koning van Judea was. Hij behoorde tot de priesterafdeling van Abia. Zijn vrouw Elisabeth kwam net als hijzelf uit het priestergeslacht van Aäron.


Ats̈e sëndama nts̈amo ats̈be Taitá s̈ondëmandacá. Chíyeca ats̈e sëndoyena chabe bonshánama jtsejuabnayëse. Cachcá ts̈ëngaftángnaca, nts̈amo ats̈e cbontsamëndacá s̈mojtsamëse, ats̈be bonshánama jtsejuabnayëse s̈mochantsiyena. 	 Zorg ervoor dat Ik van u kan blijven houden, door te doen wat Ik zeg. Want de Vader is van Mij blijven houden, doordat Ik heb gedaan wat Hij zei. Leef vanuit Zijn liefde.


er nts̈amo ts̈abá yomncá amënga, ndoñe quenátamna ndayama chë amë́ndayënga jatebë́uatjana, nÿe chë bacna soye amëngna aíñe. Ts̈ëngaftanga s̈mojtsebos̈e jtsiyenama chë amë́ndayëngbioye ntjatebëuatjcá; chcasna, nts̈amo ts̈abá yomncá s̈mochtsama, y chë amë́ndayëngna ts̈abe bomínÿeca mochantsonÿaye nts̈amo chas̈mojtsamcá; 	 Wie zich goed gedraagt, hoeft niet bang te zijn voor mensen die namens de overheid optreden, maar wie verkeerde dingen doet wél. Dus als u niet bang voor hen wilt zijn, moet u doen wat goed is. Dan zult u daarvoor eer ontvangen.


Nts̈amo canÿe ents̈á, uacná yuguës̈iñe juabatsëcana juanatsama, cachcá, ts̈ëngaftanga ats̈e s̈mochjaleséncia jobnatsayama y jabuátambama. Ats̈bents̈ana s̈mochjuatsjinÿe: ats̈e uantado mëná sëndmëna y ndoñe quetsatamana yapa uamaná jatenobiamnayana. Y chca, ts̈abá jóchnama s̈mochantsobena y ainaniñe más añemo s̈mochántsebomna. 	 Voeg u naar Mij en wees mijn discipel, want Ik ben vriendelijk en nederig van hart. Bij Mij zult u diepe innerlijke rust vinden.


Chíyeca, Cristo quem luaroye tojánabo ora, Bëngbe Bëtsábioye mënts̈á tbojaniyana: Ndoñe tconjábos̈ena ents̈anga chacmáts̈ëmbona soyënga, ni tmojobaye bayënga, pero aíñe tcojama ats̈e canÿe ents̈acá chaitsemnama. 	 Daarom heeft Christus, toen Hij in de wereld kwam, gezegd: "O God, het bloed van stieren en bokken kan U niet tevreden stellen. Daarom hebt U Mij dit lichaam gegeven om het als een offer op Uw altaar te leggen.


Tempo ts̈ëngaftanga s̈mojaniyena bacna juabnënga jtsebomnëse y bacna soyënga jtsamëse, mo ibetiñe cuaftsiyencá, pero mora Bëngbe Utabnáftaca cánÿiñe mo canÿacá bétsemnayeca, chabe soyënga s̈montsetáts̈ëmbo y sempre s̈mondétsemna cháftaca, chë ents̈angbe juabnënga binÿnayáftaca. S̈mochtsiyena jtsamëse mo chë binÿnayabe ents̈angcá. 	 Want uw hart, dat eens vol duisternis was, is nu vol van het licht van de Here.


“¡Chë Utabná, chë Israeloca ents̈angbe Bëtsá matschuanga, er cha tonjabo chabe ents̈anga jabújabuachama y jabátsebacama! 	 "Prijs de Here, de God van Israël. Hij heeft Zijn volk bezocht en gered.


Asna, chë utámenents̈a shanÿá canÿe uajuinÿanë́sha tojanëyá y chë utámenoye ochamanana tojánamashëngo y auatja causa ngmëmnayá Pablo y Sílasbe shecuats̈ents̈e yojoshëntsaments̈iye. 	 De cipier vroeg om licht en rende naar de kerker van Paulus en Silas. Hij viel, bevend over zijn hele lichaam, voor hen neer.


Chë tempo, Efesoca ents̈anga corente tmojánenbouenana, chë Bëngbe Utabná yojtsinÿanÿná Benache imojtsisháchichanëngbe causa. 	 In diezelfde tijd ontstond er in Efeze grote opschudding over de persoon van Jezus. (A)


Pero ínÿengna imojtsanichamo: —Ndocna bacna bayëjbe juabna uambayá ntsobenana chca jóyebuambayama. ¿Canÿe bayëja nantsobena jamama canÿe jtaná chabotsabinÿnama ca? 	 Anderen waren het daar niet mee eens en zeiden: "Dit zijn geen woorden van iemand die in de macht van een boze geest is. Een boze geest kan niemand van blindheid genezen!"


Canÿa bëtsëjémama uabuayaná mënts̈á bontsemna: chaotsiyena nts̈amo chabiama ndocná chaondë́tsichamo ndoñe ts̈abá yontsama ca; nÿe canÿe shembásabe boyá; chabe básengna, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chamotsemna, y chamotsiyena, nts̈amo ndocná chaondayana chënga nÿe jenomándama ntsobencá y nÿe nts̈amo tmojtsebos̈cá imojtsiyena ca, o chënga chëngbe bëtsë́tsanga o mándayënga ndoñe montsayaunana ca. 	 Op de mannen die je uitkiest, mag niets aan te merken zijn; zij mogen slechts één vrouw hebben; hun kinderen moeten de Here liefhebben en er mag niet van hen gezegd kunnen worden dat zij vrijgevochten of ongehoorzaam zijn.


Os̈buáchiyana bómnayeca, ínÿenga corente tmojansufrí, ínÿenga chë́ngbioye tmojanoyánguango ora y tmojanatsets̈ená ora; y ínÿenga tmojansufrí y cárceloye cadenë́juangaca utámenënga joquédamnaca. 	 Weer anderen werden bespot en afgeranseld en tenslotte geboeid in de gevangenis geworpen.


Chëngbe juabnoca obenana mondbomna nÿe ndoñe ndegombre soyëngama josértama. Chënga ndoñe quemátsbomna chë Bëngbe Bëtsábiocana yóbocana ts̈abe vida, er chënga ndoñe quematsleséncia chë Bëngbe Bëtsabe soyënga chëngbe ainaniñe chaómashënguama; y chca endmëna, er chënga tmojajuabó y tmojama chë Bëngbe Bëtsabe buayenana soye chëngbe ainaniñe tondaye chaondómashënguama. 	 In hun hart is het helemaal donker. Zij staan ver van het leven van God, omdat zij niets van Hem willen weten en Hem niet willen begrijpen.


Jesús nÿets Galilea luarëjana yojánana, chents̈e judiëngbe enefjuana yebnënguenache abuátambaye. Chë ts̈abe noticiënga Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama ents̈anga yojanabuayiyná y nÿetsca s̈ocanëngama y tsets̈anëngama yojánashnaye. 	 Jezus trok door heel Galilea. Hij sprak in de synagogen en vertelde overal de blijde boodschap van het Koninkrijk. Hij genas de mensen van alle ziekten en kwalen.


“Jerusalén nÿets shë́conana soldadënga chas̈mojanÿe ora, s̈mochtsetáts̈ëmbo Jerusalén jopochócama tojobuáchama. 	 En als je ziet dat Jeruzalem wordt belegerd, is dat het teken dat de verwoesting van de stad nadert.


chë inÿebé ónice ndëts̈beca, chë inÿebé cornalina ndëts̈beca, chë inÿebé crisólito ndëts̈beca, chë inÿebé berilo ndëts̈beca, chë inÿebé topácioca, chë inÿebé crisoprasa ndëts̈beca, chë inÿebé jacíntoca y chë inÿebena amatista ndëts̈beca. 	 de vijfde met sardonyx, de zesde met sardius, de zevende met topaas, de achtste met beryl, de negende met chrysoliet, de tiende met chrysopraas, de elfde met saffier, de twaalfde met amethist.


Ochnayté tojanopasá ora, María Magdalena, María Santiagbe mamá, y Salomé, botamana uanguëts̈e béjaye tmojanabuamé, chíyeca jama Jesusbe cuerpo janëtjuama; 	 De volgende avond, toen de sabbat voorbij was, kochten Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van Jakobus, kruiden om het lichaam van Jezus te balsemen.


Er ainanoca bënga Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyana y Bëngbe Bëtsá jamana cachabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama; palabrë́ngaca bënga jinÿanÿiyana ndegombre Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchema, y Bëngbe Bëtsá bënga játsebacana. 	 Door met uw hele hart op Christus te vertrouwen, wordt u rechtvaardig verklaard. En door daarvoor uit te komen, wordt u gered.


Y ndoñe quemuátobena jayanana ‘ents̈anga ca’; ents̈anga ndëts̈béngaca buattsë́baye, er nÿetscanga becá mondëjuabná Juan ndegombre Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá yojamnama.” 	 Maar als we zeggen dat mensen hem die bevoegdheid hadden gegeven, zal het volk ons vermoorden, want dat is ervan overtuigd dat Johannes een profeet was."


Chë shembásengbeñe imojtsemna María Magdalena; María, Santiago y Josebe mamá; y Zebedeobe uaquiñatbe mamá. 	 Onder hen waren Maria van Magdala, Maria de moeder van Jakobus en Jozef, en de moeder van Jakobus en Johannes (de zonen van Zebedeüs).


Mo chë cánÿabents̈ana inÿe trabajayacá, ndoñe ntsobenana chë yebna jajebuama tojanbojats̈é cha chë yebna chaotsë́cuatjonama tojanpormañe inÿe soye cachcá chaoservema jatspórmana, cachcá, ndocná chaondëtsabuatambá inÿe soyënga, nÿe nts̈amo Jesucristbe soyënga yomncá aíñe, chë nts̈amo ats̈e natsana sënjanabuatambacá. 	 Toen ik een kind was, sprak ik als een kind, dacht ik als een kind en redeneerde ik als een kind. Maar nu ik volwassen ben, heb ik het kinderlijke voorgoed achter mij gelaten.


Bëtscá entsemna quem palabrama jóyebuambayama, pero chë soyënga jayanama nts̈amo ts̈ëngaftanga catafjosertaycá, ndoñe paselo quenátsmëna, er ts̈ëngaftangna nÿa uenana Bëngbe Bëtsabe soyëngama jósertana. 	 Ik zou hierover nog veel meer willen zeggen, maar u luistert gewoon niet; daarom kan ik het zo moeilijk duidelijk maken.


Ats̈e ndoñe quetsatábotena nts̈amo Bëngbe Bëtsá ents̈angbe ts̈abiama juabna yobomncá. Nderado Bëngbe Bëtsá tojama canÿe ents̈á chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, nts̈amo chë leyiñe jamama yomna ca iuayancá cha tojtsamama, as Cristo nÿe tondayama matënjanóbana. 	 Wat God in Zijn genade heeft gedaan, wil ik niet onderschatten. Want als wij het met God in orde konden maken door de Joodse wet te houden, zou Christus voor niets gestorven zijn.


Chents̈ana, mo canÿe otjenayoquëcá Bëngbe Bëtsá chë maguënga tojanabuayená rey Herodesbiajana ndoñe chamondesshëcuanama. As chënga chents̈ana inÿe benachëjana cachëngbe luarëngoye tmojésanshëcuana. 	 Maar zij gingen niet via Jeruzalem naar hun land terug. God had hen in een droom gewaarschuwd niet bij Herodes langs te gaan. Daarom kozen zij een andere weg.


Chora Pablo, nÿetsca chë mandayë́ngbioye tojanënÿanÿé y tojanë́yana: —Taitanga, ats̈e mënténtscoñe tsiyena jtsamëse nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá y chabe delante ats̈be ainana natjë́mbana endëtsomñe ca. 	 Paulus keek de Raad onderzoekend aan en zei: "Mannen broeders, tot op deze dag heb ik steeds met een zuiver geweten voor God geleefd."


Mora chë David tonjanonÿná pueblents̈e canÿe s̈es̈ona tonjonÿná. Cha ts̈ëngaftangbe atsebacayá echántsemna y ts̈ëngaftangbe ents̈angbiámnaca. Cha endmëna chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná, Cristo ca uabainá, y Bëngbe Utabná. 	 Vandaag is in Bethlehem de Redder geboren: Christus, de Here.


Ndoñe matenjnanana nts̈amo tcbonjauyanama: “Nÿetscanga entsamna cachiñe jtónÿnama”. 	 Het is dus helemaal niet zo vreemd dat Ik zei dat u opnieuw geboren moet worden.


Canÿe chabe bests̈as̈ënguents̈e enjétsinÿna mo jóbanama tëts̈eniñcá; pero chents̈e tbontanóbema; y chora quem luarents̈a nÿetsca ents̈anga ojnanánënga monjétsemna, y chë uabouana bayábioye montsanëyeunana. 	 Het leek of één van zijn koppen dodelijk gewond was, maar de wond genas. De hele wereld liep vol verbazing achter het beest aan. Alle mensen vielen op de knieën en vereerden de draak, omdat hij het beest zo'n grote macht had gegeven.


Nÿets tempo y nÿetsquénache chë soyënga fsëndóyëngacañe, bëts uámana mandado, y bënga chama corente cbondetsechuaná. 	 Dank zij uw vooruitziende blik zijn er allerlei hervormingen doorgevoerd. Daar is ons hele volk u in alle opzichten dankbaar voor.


Jesús yojtsachnëjuanama, Juan tbojáninÿe ora, tojanë́yana: “S̈ochjinÿe. Mua entsemna nda Bëngbe Bëtsá tbojichmó y iytanana Oveshatemcá entsobiamná cha ca.” 	 Hij zag Jezus voorbijgaan en zei: "Kijk, Hij is het offerlam van God!"


Jesús quem luarents̈e yojëftsiyenëntscuana, cha juayebuáchëse y shëchbuíyeca Bëngbe Bëtsáftaca ibnéncuentaye y ibnaimpadana, cha chë jobanáments̈ana jatsbocama yojanobená; y Jesús nts̈amo Bëngbe Bëtsá yojanbos̈cá tojánmayeca y ts̈a respeto chabiama bómnayeca, chábioye tbojanoyeuná. 	 Terwijl Hij hier op aarde was, heeft Christus onder tranen geroepen tot God, Die Hem van de dood kon redden. God verhoorde Zijn gebeden, omdat Hij Zich aan Gods wil onderwierp.


Chë Bëngbe Bëtsabe juabna bëngbe ts̈abiama, s̈ontsabuatambá jtsajbanama oyenana soyënga jtsamëse mo chë Bëngbe Bëtsá ndoñe mondadoranëngcá, quem luarents̈a bacna soyënga bos̈ana jtsajbanama; y nts̈amo mora quem luarents̈e jtsiyenámnaca s̈ontsabuatambá, cabënga jenomándama jtsobenëse, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abá yomncá y cha jadórama soyënga jtsamëse. 	 En daardoor leren wij dat wij ons van ons slechte leven en onze zondige genoegens moeten afkeren om daarna van dag tot dag verstandig en goed te leven, met ontzag voor God.


Bëngbe Bëtsá s̈mochtseimpadana chë ts̈ëngaftanga jachetama, uaftena tempo ora o canÿe ochnayté ndoñe chaondë́tsemnama. 	 Het wordt een vreselijke tijd voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben.


Bëngbe Bëtsá tojama Jesús cháuatayenama y bënga cha fsënjinÿe. Chíyeca bënga fsë́ntsetats̈ëmbo chca ndegombre bétsemnama. 	 God heeft Jezus uit de dood laten opstaan; dat hebben wij allemaal gezien.


Chents̈ana Jesús tojánayana: “Ats̈e cbë́yana, quem Romocama impuesto atjanayá chabe yebnoye tojtaná chabe bacna soyëngama perdonaná, pero chë fariseo ndoñe. Er nda cachá bëtsá tojtsenobiamná, nduamaná mochántsebema; y nda cachá nduamaná tojtsenobiamná, aíñe bëtsá mochanjábema.” 	 Onthoud dit goed: Die tolontvanger had vergeving van God ontvangen, toen hij naar huis ging. Maar die Farizeeër niet! Want wie erop uit is meer eer te krijgen dan hem toekomt, zal worden vernederd. Maar wie nederig is, zal eer ontvangen."


Y ndocná quenjátanobena ni jiyama, ni jobuámiñama, chë uinÿnanánana ndoñe tontsebomnëse; chë uabouana bayabe uabaina o chë chabe uabainama yomna número. 	 Wie dat teken niet had, kon niets kopen of verkopen. Dat teken moest de naam of het nummer van het beest zijn.


Chë oservená cachiñe Pédrëbioye tbojáninÿe y tojanonts̈é chë ínÿenga jauyanana: —Muánaca Jesusbe uatsjendayënguents̈á entsemna ca. 	 Het meisje zag hem gaan. Ze liep hem achterna en zei tegen de mensen die in de poort stonden: "Die man hoort bij Jezus."


Chocna, judiënga Jesús imojtsenguaye, y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e imojtsentjanaye: “¿Nts̈amo s̈mojtsejuabná, cha tayochjabo o ndoñe quem fiestama ca?” 	 Zij keken rond of Jezus er ook was. "Wat denk je?" vroegen ze, terwijl zij met elkaar in de tempel stonden te praten. "Zou Hij ook komen?"


Er chora echántsemna chë ents̈angbe jabuache castigo; lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá chora echanjochnëngo. 	 Want in die dagen zal God Zijn oordeel voltrekken. De woorden van de profeten zullen dan in vervulling gaan.


Nts̈amo ats̈e tijamandacá ts̈ëngaftanga s̈mojtsamëse, ats̈be amiguënga s̈mochántsemna. 	 U bent mijn vrienden als u doet wat Ik zeg.


Chora Pedro, Jesúsbioye tbojaniyana: —Nts̈amo chë cuento bétsayanama s̈mabuayená ca. 	 Petrus vroeg Jezus wat Hij nu precies bedoelde met dat slecht worden door woorden en gedachten.


Chents̈ana Jesús tojanë́yana: “Nÿets luarëngoye motsajna, y nÿetsca ents̈anga chë ts̈abe noticiëngama s̈mochtsabuayiynaye. 	 "Trek de wereld in", zei Hij tegen hen,


Lempe nts̈amo s̈mobomncá s̈mochtsatobuiye y chë ujabotë́ngbioye s̈mochtsats̈ataye. Mo ndotanguánaye shecnajiñe crocénana cuafjacjacá, celoca ts̈abe soyënga s̈mochjobuajo. Choca ndocna te queochaisopochóca, atbëbanënga choye ndoñe quemochátamashjna jatbëbama, y mejojón ndoñe queochatspochóca; 	 Verkoop je bezittingen en geef de opbrengst aan wie tekort hebben. Zorg dat je een beurs krijgt die nooit opraakt, waar dieven niet bij kunnen en waar de mot niet aan vreet.


Jesús yojtsabuátambaye chë judiëngbe enefjuana yebnënguenache, y nÿetscanga cha imojtsatschuanaye. 	 Het duurde niet lang of Hij was daar overal bekend. Hij sprak in de verschillende synagogen en stond bij iedereen hoog in aanzien.


Y chata tbojaniyana: —Aca reycá chacojtsemánda ora, cochjaleséncia bëndata fchayobená jótbemana, canÿa acbe cats̈bioica y inÿa acbe uañicuayoica ca. 	 "Mogen wij in Uw Koninkrijk naast U op de troon zitten?" vroegen zij, "de één links en de ander rechts van U?"


Sempre nts̈amo ts̈abá yomncá s̈mochtsama, y chë s̈mobomncá inÿengbiámnaca chaotsemna. Chca s̈mochtsama, er chca tcojama ora, Bëngbe Bëtsá oyejuayá jtsejuabnayana chca chabiama tcojama ca, y jtsinÿnana bënga Bëngbe Bëtsá imojtsatschuanama, ndayá cha tojamama. 	 Wees goed voor anderen en deel uw bezit met hen, want dat zijn offers die God waardeert.


Chora Jesús tojanë́jua: —Ats̈naca canÿe soye së́ntsebomna ts̈ëngaftanga jatjayama. S̈mochjojuanga. 	 "Ik heb eerst een vraag voor u", antwoordde Hij. "Van wie kreeg Johannes de bevoegdheid om te dopen? Van God of van de mensen?"


Chënga ndoñe ntsiyenana Bëngbe Bëtsabiama jtsejuabnayëse, cha chë más bëtsá nÿetscangbiama yomnama ca —chiñe endayana. 	 Zij houden geen rekening met God. Van enig ontzag voor Hem is geen sprake."


Chcasna, más paselo jtsemnana canÿe jena olivo betiyents̈a buacuatë́ts̈enëfja cach betiyiñe jë́tsjena, y ndoñe, chë tjoca olivos betiyents̈a buacuafja canÿe jena olivos betiyiñe chaójuama jájena. Cachcá, más paselo jtsemnana chë Jesucrístbeñe ndoñe montsos̈buaché judiëngbiama, jónts̈ana jtos̈buáchiyana y ts̈abe bendicionënga Bëngbe Bëtsábents̈ana jóyëngacñana, ts̈ëngaftanga ndoñe judiënga chë tempo Bëngbe Bëtsá ndoñe s̈monjanábuatmëngbiama. 	 Hij heeft u van de wilde olijfbomen afgekapt en op de goede geënt. Dat was tegen de natuur. Van nature was u takken van de wilde en niet van de goede olijfboom. Nu, wat zal God dan doen met de mensen die van nature takken van de goede boom zijn? Hij zal hen weer op hun eigen boom enten!


Bëngbe Bëtsá quem luare tojanma orscana, ents̈anga mondetsobena botamana josértana, Bëngbe Bëtsabe obenana ndocna te yochjëftsopochócama y cha ndegombre Bëngbe Bëtsá yomnama. Chë soyënga Bëngbe Bëtsabiama ents̈anga quemuátobena jinÿana; nÿe jtsetats̈ëmbuamna aíñe. Ents̈anga mondobena chë soyënga Bëngbe Bëtsabiama jtsetats̈ëmbuana, cachá tojanma soyë́ngaca. Chcasna, chënga ndoñe quemátobena jayanana bacna soye tmojama, cha nduabuatma causa ca. 	 God is wel onzichtbaar, maar Zijn werk (alles wat Hij heeft geschapen) bewijst Zijn eeuwige kracht. Want sinds het ontstaan van de wereld is Zijn bestaan duidelijk te herkennen uit wat Hij gemaakt heeft. Daarom hebben de mensen geen enkele verontschuldiging.


“Chora sënjanenojuabó nts̈amo Bëngbe Utabná tonjánayanama: ‘Ndegombre, Juan ents̈anga béjayeca tonjanëbaye; pero Bëngbe Bëtsá chë Uámana Espíritu bochanjíchmua, ts̈ëngaftangbe ainaniñe jtsemándayama cháuamashënguama ca.’ 	 Dat deed mij denken aan iets wat de Here eens tegen ons heeft gezegd: 'Johannes doopte met water, maar u zult met de Heilige Geest gedoopt worden.'


Pero inÿa chabiama más añemo bomná tojabo y tbojabetseyënjaná, chë cha yojanas̈buaché armangá jtsabocana y chë tobomna sóynaca; y nts̈amo chë inÿa tojtsebos̈cá chë soyë́ngaca jamana. 	 Maar als er iemand komt die sterker is en beter bewapend dan hij en die overwint hem, dan neemt hij hem zijn wapens af en geeft zijn buit aan anderen.


y mënts̈á imojtsichamo: —¡Ndegombre Bëngbe Utabná tojtayena; Simónbioye tbojébëbocna ca! 	 Zodra die hen zagen, zeiden ze: "Het is toch waar! De Here is weer levend geworden! Simon heeft Hem gezien!"


Canÿe soye s̈mochjauyana, ts̈ëngaftanga chë Moisesbe léyeca mandánënga jtsemnama s̈mojtsebos̈ënga. ¿Nts̈amo chë leyiñe endayancá tacmojtsë́sertana? 	 Luister, vrienden, u denkt nu wel dat u de Joodse wet moet gehoorzamen, maar probeer dan eens te ontdekken wat er precies in die wet staat.


acbe uayayënga acbe cucuats̈iñe chamoquedama ats̈be obenánaca chjamëntscuana ca.’ ” 	 dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (C)


Y Jesús tbojaniyana: —Matëtsbaná, acbe tjuashe mesocñe y matonts̈é jóyenana ca. 	 Jezus zei tegen hem: "Sta op! Pak uw matras en loop!"


As Jesús tbojantjá: —¿Ndayá cojtsebos̈e ca? Y chë shembása tbojaniyana: —Aca reycá chacojtsemánda ora, cochjamánda ats̈be uaquiñata chabótbema canÿa acbe cats̈bioica y chë inÿa acbe uañicuayoica, ácaftaca chabotsemándama ca. 	 "Wat wilt u?" vroeg Hij. "Ik wil graag dat U belooft dat mijn twee zoons in Uw Koninkrijk naast Uw troon mogen zitten. Eén links en één rechts van U."


er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Abraham, Bëngbe Bëtsábeñe yojtsos̈buáchiye, y chíyeca Bëngbe Bëtsá tonjánayana cha chabe bominÿiñe ts̈abia yojamna ca.” 	 In de Boeken staat het zo: "Doordat Abraham op God vertrouwde, werd hij vrijgesproken van schuld." (a)


Jesús chents̈ana, Tiro y Sidón luarëngoye tojtsanoñe. 	 Jezus verliet dat deel van het land en ging op weg naar de streek van Tyrus en Sidon.


“Chë oservenana chents̈ana yojésebocna y benachiñe inÿe oservenáftaca ibojenbets̈e, cach mandadbiama trabajayá. Chë inÿe oservenana nÿe bats̈atema crocénana chábioye ibnandebena. Chora chë oservená chë enutábioye tamos̈ajents̈ana ibojishache y ibojónts̈a jtsëtajuashbebiana y mënts̈á ibojauyana: ‘¡Ndebénana s̈matsënts̈abuaché ca!’ 	 Nauwelijks was de man weer buiten of hij ontmoette iemand van wie hij nog wat geld tegoed had. Hij greep hem bij de keel en eiste zijn geld onmiddellijk terug.


y tojanamëndá chabiama ents̈ángbeñe ndoñe chamondëtsóyebuambnama. 	 Hij genas iedereen die ziek was. Maar Hij wilde beslist niet dat zij rondvertelden wat Hij allemaal deed.


Pero, nts̈amo ats̈be Taitá endamcá ats̈e aíñe stsamëse, masque ndoñe áts̈beñe s̈montsos̈buaché, nÿe chë Taitabe obenánaca soyënga tijamama s̈mochtsos̈buáchiye. As, canÿe ora chas̈motsetáts̈ëmbo y chacmësertá, chë Taitá áts̈beñe yomnama y ats̈e chábeñe tsmënama ca —Jesús tojanë́yana. 	 Maar als Ik dat wèl doe en u gelooft Mij nog niet, geloof dan in de dingen die Ik doe! Dan zult u weten en ook moeten erkennen dat de Vader in Mij is en dat Ik in de Vader ben."


Canÿe, Jesús Bëngbe Bëtsáftaca ibojtsencuéntaye canÿe luarents̈e. Tojanpochocá orna, canÿa chabe uatsjendayënguents̈á tbojaniyana: —Bëngbe Utabná, Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama s̈mabuatambá, nts̈amo Juan chabe uatsjéndayëngaftaca tojanmcá ca. 	 Op een keer was Jezus ergens aan het bidden. Toen Hij daarmee ophield, kwam één van Zijn discipelen bij Hem en vroeg: "Here, wilt U ons leren bidden? Johannes de Doper heeft het zijn discipelen ook geleerd."


“Ats̈e, ats̈be Taitábents̈ana chë Uajabuachaná y añemuayá ts̈ëngaftangbioye chanjíchmua. Cha chë Uámana Espíritu endmëna, chë nÿetsca soyënguiñe nts̈amo ndegombre yomncá oyebuambnayá. Cha endmëna chë Taitábents̈ana ichmoná; y cha lempe ats̈be ts̈abe soyënga cmochantsë́tsëtsnaye. 	 Als Ik bij de Vader ben, zal Ik mijn Plaatsvervanger sturen. Dat is de Heilige Geest, de bron van alle waarheid. Hij komt uit de Vader en zal u alles over Mij vertellen.


Pablo chë soyënga tonjánayanents̈ana, tonjanoshaments̈é y nÿetscanga chents̈e monjétsemnëngaftaca Bëngbe Bëtsá tmonjanóts̈ëmbona. 	 Toen hij uitgesproken was, knielde Paulus samen met hen allen neer en bad.


y chë luarënguenáchnaca, chata Jesucristbe ts̈abe noticiënga ents̈anga tmojanabuayená. 	 Ze gingen naar de landstreek Lycaonië, naar Lystra en Derbe, en spraken ook daar weer over Jezus Christus.


Ndëmuanÿenga ts̈ëngaftangbents̈ana s̈mojtsenguá, Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈ábenga jtsemnama, nts̈amo leyiñe jamama yomna ca iuayancá jtsamëse, ts̈ëngaftanga chca s̈mojtsamama, s̈mojama Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá ndoñe chas̈mondë́tsemnama; Bëngbe Bëtsábents̈anënaca s̈mojtsoluaré, y chca, s̈montsinÿanÿná ts̈ëngaftanga ndoñe s̈montsebos̈e, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbe ts̈abiama jtsejuabnayëse, chácmatsebacana. 	 Als u probeert het met God in orde te maken door de wet te houden, hebt u de band met Christus verbroken; u wijst daarmee Zijn genade van de hand.


Pero Páblëna ndoñe ts̈abá ibontsinÿana cha jëftsbets̈ana, er Juan chátbents̈ana tojtsanojuánañe Panfilia luarocana, y ndoñe tonjanatjëmbambá, Bëngbe Bëtsabe trabajo japochócantscuana. 	 maar Paulus was het daar niet mee eens. Hij vond dat zij deze man, die hen in Pamfylië in de steek had gelaten, zodat zij het werk alleen hadden moeten doen, niet konden meenemen.


Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana bë́ngbeñe ndoñe quenátsmëna inÿe soyënga aíñe jasana o inÿe soyënga ndoñe, canÿe soye aíñe jofs̈iyana o inÿe soye ndoñe. Pero chabe amë́ndayana bë́ngbeñe aíñe endmëna jtsamana soyënga ndayama Bëngbe Bëtsá tojayana aíñe ts̈abá jamama yomna ca, cháftaca tempcá ts̈abá jtsatsmënana y ainaniñe oyejuayana jtsebomnana; y Uámana Espíritbeyeca bënga jobenayana chca jamana. 	 In het Koninkrijk van God gaat het niet om eten en drinken. Het gaat om de rechtvaardigheid, de vrede en de blijdschap van de Heilige Geest.


Ndeolpe fshantse tojanangmë́mana, er Bëngbe Bëtsabe canÿe ángel celocana tojántsma, chë cuevëshoye tojanobeconá, chë atamiana ndëts̈bé tojtsanjuaná y chiñe tojanótbema. 	 Plotseling was er een hevige aardbeving. Een engel van God kwam uit de hemel, rolde de steen opzij en ging erop zitten.


Jesús canÿe burrotema tbojáninÿena y chábeñe tojanenojayé. Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuayancá, cachcá tojanopasá. Chiñe mënts̈á endayana Jerusalenoca ents̈angbiama: 	 Jezus zat op een jonge ezel die Hij gevonden had. Daarmee werden de woorden van de profeet Zacharia werkelijkheid.


Pero chabe contra ichámënga, nts̈amo ats̈e sëndanjuabnacá chënga mochjayanamna ni mo canÿe bëts soye chabe contra chemátayana, chënga jóyebuambayama tonjóyents̈buache ora. 	 Er was geen sprake van een overtreding of een misdaad.


Pablo tojanatbaná básefta buashana chamesëfjënga y chë íñeshoye enjétseshacjnaye ora, canÿe mëts̈cuaye tojánbocna y enjetsachaye, chents̈e yapa obonÿaye causa, y Páblëbe cucuats̈iñe tontsanojonÿá. 	 Paulus hielp mee met hout sprokkelen. Toen hij een bos takken op het vuur gooide, schoot er door de hitte een adder uit en beet zich in zijn hand vast.


er ba soye cadenë́juangaca y inÿe soyë́ngaca cha nÿetsá tmojanbatsëca, pero cha nÿetsca soye yojtsátabebe y yojtsenájaca, y ndocná yonjobenaye cha bonguana chaotsemnama. 	 Men had hem vaak aan handen en voeten gebonden, maar hij rukte de kettingen en boeien dan gewoon stuk. Niemand kon iets met hem beginnen.


Chë Bashco fiesta ora tojanóshjango, chë levadúraca ndëpormana tandës̈e sayté; chë te yojamna, Bëngbe Bëtsá jëtschuayamna canÿe oveshá jóbana chora jasama. 	 Op de eerste dag van het Paasfeest moest in ieder gezin een lam of een geitje worden geslacht.


Chora Jesús tojánayana: —¿Ts̈ëngaftanga ndocna te Bëngbe Bëtsabe uabemana palabra s̈mëndualía? Chiñe mënts̈á endayana: Chë yebna jebuanënga tmojtsanaboté ndëts̈bé, mora chë más bëts uashacuanës̈ents̈e entsejájona. Chë soye Bëngbe Utabná, Bëngbe Bëtsá chca tojama, y bënga chama ojnanánënga fsë́ntsemna ca. 	 Jezus zei: "U hebt toch wel eens in de Psalmen gelezen: 'De steen die door de bouwers was afgekeurd, is juist de hoeksteen geworden. Zo heeft God het gewild. Is dat niet wonderlijk?' (c)


Y Bëngbe Bëtsá tojánayana: “Chíyeca boyabása chabe taitá y chabe mamá echanjésabashejuana, chabe shémaftaca jenútanama, y chë útata mo canÿacá bochántsemna ca.” 	 Een man zal zijn vader en moeder verlaten om te trouwen. Hij en zijn vrouw zijn dan aan elkaar verbonden.


Bënga sempre mochtsinÿanÿnaye Bëngbe Bëtsá puerte uamaná yomnama. Cha endobena jamama ts̈ëngaftanga puerte chas̈motsos̈buáchema; y chca, cha echanjama nts̈amo chë bënga fsëndabuayiyná ts̈abe noticiënguiñe yomncá, nts̈amo chë Jesucristbe buayenana soyënga yomncá, y nts̈amo chë Bëngbe Bëtsá s̈ojinÿanÿé ndegombre soyënga yomncá. Nÿets tempo më́ntscoñama, Bëngbe Bëtsá chë soyënga ents̈anga ndoñe tonjinÿanÿé, y chë causa chënga chë soye ndoñe ntsetats̈ëmbuana. 	 God is machtig om u sterk te maken in uw geloof. Dat is het goede nieuws over Jezus Christus dat ik breng. De waarheid over Hem is eeuwenlang verborgen gebleven, maar nu bekendgemaakt.


Chora, Herodes y chabe soldadënga Jesúsbioye corente imojtsáboyënja, y jtsaboyejuanamna, botamana ents̈ayangá tmojanichëtjo, mo canÿe reycá; chents̈ana cachiñe Pilátbioye tmojesanichmó. 	 Tenslotte begonnen Herodes en zijn soldaten Jezus te bespotten en uit te lachen. Ze deden Hem een schitterende koningsmantel om en stuurden Hem naar Pilatus terug.


Ndegombre cbë́yana: Nÿets tempo ents̈ángbeñe, ndocná quenátsmëna Juan chë Ubayanabiama más bëtsá; masque chca, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca chë más bats̈á uamaná, más bëtsá echántsemna nts̈amo mora Juan yomnama. 	 Onthoud dit: Van alle mensen die ooit geboren zijn, is niemand groter dan Johannes de Doper. Toch is de kleinste in het Koninkrijk van de hemelen groter dan hij!


Er Abraham corente uantadá yojanobátmana chë canÿe luaroye celoca jamashënguama tempo; chë luare inamna canÿe bëts pueblo, puerte ts̈abe ucuatjoniñe pormana pueblo, canÿe luare chë ndayents̈ama Bëngbe Bëtsá tojanjuabó nts̈amo chaotsemnama, y cachabe pormana luare inamna. 	 Abraham vertrouwde erop dat God hem zou brengen in de stad met de vaste fundering, waarvan God Zelf de architect en bouwer is.


Pablo uta uata chents̈e tonjanoquedá canÿe uánts̈amena yebnents̈e; y nÿetscanga cha jauatsëtsayama monjánajnënga cha enjanëbuájajana. 	 Paulus woonde twee volle jaren in het huis dat hij had gehuurd en ontving iedereen die bij hem kwam.


Mariyna unga ishinÿe Isabélaftaca tojanoquedá, y chents̈ana cachabe yebnoye tojtaná. 	 Maria bleef ongeveer drie maanden bij Elisabeth. Toen ging zij terug naar huis.


Pablo y Bernabé baseftayshinÿe Antioquía pueblents̈e tbojanototoná y ba ínÿengaftaca Bëngbe Utabná Jesucristbe ts̈abe noticiënga ents̈anga tmojanabuatambá y tmojanabuayená. 	 Paulus en Barnabas bleven nog in Antiochië. Samen met vele anderen onderwezen zij over de Here Jezus en maakten het goede nieuws over Hem bekend.


Ts̈abá s̈mochjouena. Ats̈e Pablo cbë́yana: Nderado ts̈ëngaftanga ndoñe judiënga, s̈mojalesenciá ínÿenga chë ts̈ëngaftangbe más delicadents̈e base bobachtema chamotëts̈ama, nts̈amo judiënga monduamancá, asna, ndayá Cristo ts̈ëngaftangbiama tojanmcá tondayama nantsoservena. 	 Luister goed naar wat ik nu zeg: Als u erop rekent dat het met God in orde komt door u te laten besnijden en de Joodse wetten te houden, zal Christus u niet redden!


Pero chë unga y tsëntsa te tonjanochnëngo ora, Bëngbe Bëtsá tonjanma chë obanata chábuatayenama; chents̈ana tbontantsata, y chë monjétsantjes̈nënga ts̈a uatjana tonjanëbuache. 	 Maar na drie en een halve dag zal God een geest van leven in hen laten komen en zullen zij opstaan. Ieder die dat ziet, zal vreselijk bang worden.


Chë uatsjéndayata tbojána y lempe nts̈amo Jesús tojanëyancá tbojáninÿena. 	 Zij gingen op weg en vonden het veulen, precies zoals Jezus had gezegd.


As Juan tojanë́yana: —Ndocná quenátobena tondaye ntsebomnana, Bëngbe Bëtsá ndoñe tbonjats̈etase. 	 Johannes antwoordde: "Een mens heeft wat God hem geeft.


Bayté chata chents̈e tojanajë́tana; y chca, Festo chë réybioye tbojancuentá Páblëbe soyama. Cha mënts̈á tbojaniyana: —Muents̈e endmëna canÿe ents̈á, Pablo ca uabainá; Félix utamená tbonjë́ftseboshjona, ats̈e mandadcá sënjonts̈é ora. 	 Tijdens hun verblijf van enkele dagen sprak Festus met de koning over de zaak van Paulus. "Felix heeft hier een man in gevangenschap achtergelaten tegen wie de Joden een aanklacht hebben ingediend.


Chents̈ana Jesús, chabe uatsjéndayënga tojánachembo y tojanë́yana: —Quem ents̈angbiama s̈ontsengmena, er ya unga te chënga áts̈eftaca muents̈e montsemna y jasama tondaye quemátsbomna. Ats̈e ndoñe quetsátsbos̈e ntjascá cachëngbe yebnoye chënga jtichamuana, er benachiñe shëntsama nantsabuatëcja ca. 	 Jezus riep Zijn discipelen bij Zich en zei tegen hen: "Ik heb met deze mensen te doen. Ze zijn nu al drie dagen bij Mij en hebben niets te eten. Ik wil ze niet zonder eten naar huis laten gaan. Anders zullen ze onderweg nog naar worden van de honger."


Ndoñe s̈mattsenábotamnaye, uámanënga jatenobiamnayëse, ndoñe soyënga mattsama ínÿenga bë́ngaftaca chaoséntiayama, y ndoñe nÿe mochjátsbos̈e nts̈amo inÿa tojatashjachcá jatsbomnama. 	 Laten wij niet hoog over onszelf opgeven, want daarmee lokken wij alleen maar rivaliteit en jaloezie uit.


y chabe uabénanga ndoñe muents̈e bë́ngaftaca mondoyena? ¿Ndayents̈ana lempe chca mua yojtsebomna ca? —chënga imojtsichamo. 	 Wat verbeeldt Hij Zich wel?" Het was duidelijk dat zij niets met Hem te maken wilden hebben.


Nts̈amo imnabos̈cá tmonjansents̈ana, buyeshoye trigo tmontsanashaná, chca, chë barco ndoñe yapa chaondëtsautama. 	 Nadat wij hadden gegeten, maakte de bemanning het schip lichter door de lading graan overboord te zetten.


Y Uámana Espíritnaca, Bëngbe Bëtsabe uabenana palabrënguiñe s̈ontsinÿanÿná chca ndegombre bétsemnama, mënts̈á tojánayana ora: 	 De Heilige Geest heeft ook gezegd dat dit zo was.


Chca, chë amë́ndayëngbe contra tmojtsemnëngna, nts̈amo chaotsemnama Bëngbe Bëtsá tojayancá contra chënga jtsemnana; y chca contra tmojtsemnëngna, castigánënga mochántsemna; 	 Als iemand zich tegen het gezag verzet, verzet hij zich eigenlijk tegen God. En het is dan ook zijn eigen schuld als hij gestraft wordt.


Pero chë te, Bëngbe Bëtsá echanjama, nts̈amo ts̈abá yomncá amëngna puerte uámanënga chamotsemnama, chëngbiama corente ts̈abá echanjóyebuambaye, y echanjama chënga cháftaca ts̈abá tempcá chamotsatsmënama; y chca echántsemna chë chcángbeñe judiënga imomnëngbiama natsana, pero ndoñe judiëngbiámnaca. 	 Maar ieder die het goede doet, zal door God worden verhoogd en vrede ervaren. Ook dat geldt niet alleen voor de Joden, maar eveneens voor alle andere mensen.


Pero inÿe meshëngna, uanguaniñe yojuatquë́cjana, y bëtscá ts̈abe shajuanënga chiñe yojóbocna: ínÿenache, canÿe meshents̈ana unga bnë́tsana meshënga yojóbocna; ínÿenachna, chnë́nguana bnë́tsana meshënga; y ínÿenachna patse meshënga ca” —cha tojánayana. 	 Maar het zaad dat in goede grond viel, kwam mooi op. Het werd rijp en gaf een grote opbrengst. Wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als was gezaaid.


Pero chënga más tmojanáyebuachena: —Nÿets Israel luarëjana entsabuatambá, Galilea ents̈angbe amë́ndayëngbe contra jtsemnama. Galilea luaroca chca tonjabojats̈é y mora moca Judeócnaca cachcá entsama ca. 	 Maar zij protesteerden: "Met Zijn toespraken heeft Hij de mensen opgehitst; eerst in Galilea, daarna in Judea en nu zelfs hier in Jeruzalem."


“Chë fariseunga y chë ley abuátambayënga cmondbétsabuatambaye nts̈amo Moisesbe leyënguiñe iuayancá. 	 "De godsdienstleraars en de Farizeeërs moeten de wet van Mozes handhaven.


Y chë obanënga sënjánanÿe, bëtsë́tsanga y básesenga, chë uámana puestents̈a natsanoica monjétsatsana; y chë librës̈angá tmonjanëtëfjo, y inÿe librë́s̈anaca, ndëmuanÿenga nÿetsca tescama ts̈abe vida mochjónÿenëngbe uabaina uabemana librë́s̈a. Chë obanëngbiama tmonjánayana nts̈amo chë́ngaftaca jamama yojtsemnana, cachënga vida imojábomna ora nts̈amo tmojë́ftsema soyë́ngaca, nts̈amo chë librë́s̈angañe yojanabemancá. 	 Ik zag de doden, groot en klein, voor de troon staan. Er werden boeken opengedaan; ook het levensboek. En de doden werden geoordeeld volgens wat in de boeken stond, volgens de dingen die zij hadden gedaan.


Aristarco, muents̈e áts̈eftaca cárceloye utamená, cmontsacheuaná. Y Marcos, Bernabebe primo, chánaca cmontsacheuaná. Ts̈ëngaftanga ya buayenánënga s̈montsemna ndayá jamama cmojtsamnana, Marcos ts̈abá jofjama, cha ts̈ëngaftanga jautsëtsayama tojase. 	 U moet de hartelijke groeten hebben van Aristarchus, mijn medegevangene, en van Markus, de neef van Barnabas. Ik heb u al eerder gevraagd om als Markus naar u toekomt, hem met open armen te ontvangen.


Y bayté chca enjanchembumbuana; chë causa, Pablo bonjétsetana y cabana, tonjanobuértana y chë bacna bayë́jbioye mënts̈á tbonjaniyana: “¡Jesucristbe obenánaca y cha jóts̈ëmbonëse, cbontsemánda chë tobiás̈bents̈ana chacuaisebocnama ca!” Y cachora chë bacna bayëja chë tobiás̈bents̈ana tojésanbocna. 	 Zij deed dat niet één keer, maar voortdurend, dag in, dag uit. Op een gegeven moment kon Paulus het niet meer aanhoren. Hij zei tegen de geest: "Ik gebied u in de naam van Jezus Christus dit meisje te verlaten!" Op hetzelfde moment verliet de geest haar.


Chë judiëngbe enefjuana yebnënguenache, chë más uámana luarënguiñe jtsetbiámanana, y chë fiestënguenache nÿa quëfseroca. 	 In de synagoge en aan tafel zitten zij graag op de voornaamste plaatsen.


Ats̈e chë bës̈ásha sëndmëna. Nda quem bës̈áshajana tojamashënguá, atsbocaná echántsemna. Canÿe oveshá jamashënguana y jabocnana, y shácuana jónÿenana. Cachcá, chë quemëjana tojamashënguá, lempe echanjónÿena. 	 Ik ben de deur en wie door Mij binnenkomt, zal veilig zijn. Hij zal in en uit kunnen gaan en voedsel vinden.


¿Mo ndoñe yonjamna chë Uámana Uabuayaná chë soyënga chaosufrima, y chents̈ana nÿetsca ents̈anga corente cha chamuatschuama ca? 	 De Christus moest immers al die vreselijke dingen doormaken voor Hij Zijn heerlijkheid zou binnengaan?"


y cha echanjábocna nÿets luarents̈a ents̈ángbioye, chë Bëngbe Bëtsabe soyëngama contra imomnë́ngbioye jáingñama, chë nts̈amo Bëngbe Bëtsabe contra Gog y Magog tempo ibojamncá imomnënga. Satanás, chë ents̈anga echanjáchembo Bëngbe Bëtsabe contra jéntsjama, y ts̈a chë́ftanga cha echanjáchembo, nÿa mo chë mar béjaye chënÿoca cascajcá mochántsemna. 	 Hij zal erop uitgaan om de volken van de vier windstreken, Gog en Magog, te misleiden en aan te zetten tot de oorlog; er waren zoveel soldaten als het zand van de zee.


Y chcase, nts̈amo Moisés ents̈anga ndoyenoca bronce mëts̈cuaye tsbanánoca tbojananguësëtjcá, s̈oquënga ts̈abá chamotsatsmënama; cachcá entsemna, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ents̈anga chamuatsbanama; 	 Zoals Mozes in de woestijn een koperen slang omhoog hield, zo moet ook Ik, de Mensenzoon, opgeheven worden.


Pero Pedro más yojtsichamo: —Masque chas̈otsemna ácaftaca jóbanama, ats̈e ndoñe quichátayana ndoñe cbonduabuatma ca. Y nÿetscanga cachcá imojtsichamo. 	 "Zeggen dat ik U niet ken?" viel Petrus uit. "Dat nooit! Al moest ik met U sterven!" Ook de anderen zeiden dat zij dat nooit zouden doen.


Pero chë oservená ndoñe yonjábos̈ena, sinó yojama chë inÿe oservenábioye cárceloye chamotsëtámiama, chë ndebénana candëtsjájëntscuana. 	 Maar de man wilde niet wachten en liet hem gevangen zetten, tot hij zijn schuld volledig zou hebben betaald.


Chë útata obenana bondbomna celoca jtsachtama, ndoñe chaonduaftema, ents̈ángbioye Bëngbe Bëtsabiama chabojtsabuayiyná tese; obenana béjayënga buiñe jtsebiamama, y jamama quem luarents̈e chaotsóndbemama, nÿetscna pochócaye soyë́ngaca, bueta sóynaca nts̈amo chata tbojtsebos̈cá. 	 Zij hebben de macht de hemel te sluiten, zodat er geen regen valt in de tijd dat zij namens God spreken. Zij hebben ook de macht al het water in bloed te veranderen en de wereld met allerlei rampen te teisteren, zo vaak zij dat willen.


Lempe crocénana yojtsoshañe orna, bëts shëntsana chë luarents̈e yojóshjango, y chë causa cha ibojotóca shë́ntseca jtsejétanana. 	 Juist toen hij niets meer over had, werd het land getroffen door een vreselijke hongersnood.


y luaroye tmojána chë soyama jencuéntama. Mënts̈á imojtsichamo: —Quem boyabása ndocna bacna soye tonjama jóbanama chabotsemnama, ni mo utamená jtsemnama ndoñe quebnátsmëna ca. 	 Toen zij buiten waren, zeiden zij tegen elkaar: "Die man heeft niets gedaan waarop doodstraf of gevangenisstraf staat."


Sempre s̈mochtsama nts̈amo chë ts̈ëngaftanga os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbeñe amë́ndayënga tmojayancá, y sempre s̈mochtsiyena jtsamëse nÿe nts̈amo chënga tmojtsebos̈cá. Chënga sempre ts̈ëngaftangbioye jtsanÿenana, ts̈ëngaftangbe ts̈abiama, nts̈amo cmojánanÿenama Bëngbe Bëtsábioye jojuama yojtsamnama chënga jtsetats̈ëmbëse. Jtsayaunanëse, s̈mochjama chënga chëngbe trabajo oyejuayánaca y ndoñe ngménaca chamotsamama, er ndoñe chca s̈monjamëse, chë trabajo ts̈ëngaftangbe ts̈abiama ndoñe nántsemna. 	 Gehoorzaam uw voorgangers en doe wat zij zeggen. Het is hun taak over u te waken; zij zullen voor God verantwoording moeten afleggen over wat zij hebben gedaan. Als u hen gehoorzaamt, zullen zij hun werk met voldoening kunnen doen, zonder veel zorgen en moeite. Maar als u hen niet gehoorzaamt, doet u daarmee uzelf tekort.


Jesús tbojaniyana: —Enutá, moma chë ndayá jabomama tcojabo ca. Chorna, chë ents̈anga tmojanobeconá, Jesús tmojánishache y tmojanánatse. 	 Jezus zei: "Vriend, wat kom je doen?" De mannen kwamen dichterbij en grepen Jezus vast.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Chora bëts soyënga echantsinÿna shinÿiñe, juashconiñe y estrellënguiñe; y quem luarents̈a ents̈anga ts̈a mochántsauatja, ndayá jamama ntsetats̈ëmbcá, chë mar béjaye y olëshënga corente echantsefshauenana causa. 	 Er zullen vreemde verschijnselen in het heelal zijn: waarschuwingen en tekenen van de zon, maan en sterren. De volken op aarde zullen in paniek raken. Ze zullen helemaal overstuur raken door het gebulder van de zee en de branding.


Jáyënjanama ndoñe chibiatanobená ora, ndoñe más chibiatanimpadá; nÿe mënts̈á fsënjaniyana: —Nts̈amo Bëngbe Utabná yojtsebos̈cá chaotsemna ca. 	 Toen wij begrepen dat hij zich niet liet ompraten, gaven wij het op en zeiden: "Wat God wil, moet gebeuren."


Chama Timoteo ts̈ëngaftangbioye sëntsichamná, ats̈be bonshaná, canÿe aíñe ts̈abe palabra bomná; Bëngbe Utabnábeñe tojanos̈buachéyeca, ats̈e Cristbiama sënjanbuayiyná ora, mo ats̈be uaquiñacánaca cha endmëna, nts̈amo chabe os̈buáchiyana yomnama. Cha echanjama ts̈ëngaftanga chas̈muatenójuaboma nts̈amo ats̈e ts̈ëngaftangbeñe tsjoyenama, Crístbeñe os̈buachiyacá, ndayama ats̈e nÿets tempo os̈buáchiyënga sëndbetsabuatambaycá nÿets luare os̈buáchiyënga enefjuanenache. 	 U dankt wel goed, maar een ander wordt er niet door opgebouwd.


“Nda canÿe básetema áts̈beñe os̈buachiyábioye tbojaingñé bacna soye jamama, chabiama más ts̈abá nántsemna canÿe bëts nantsnëbé chamotsetamos̈ë́nts̈bua y chë mar béjaye shbuatsëntsoye chamotsashbuets̈e chabotsenatjëmbama. 	 Maar als iemand één van deze kleine kinderen die in Mij geloven, op het slechte pad brengt, zou het beter voor hem zijn dat hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid.


Chëntscuana, chë bachnangbe amë́ndayënga y chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá mándayënga tmojánenefjna, Caifás, chë bachnangbe más uámana amëndayabe bëts yebnents̈e. 	 Op dat moment was in het paleis van hogepriester Kajafas juist een vergadering van de Hoge Raad.


Quem luarents̈a mandadënga, chents̈a ents̈ángaftaca puerte bacna soyënga tmojamënga, y chë́ngaftaca nÿe ndayíñnaca yapa crocénana, ntsejuabnaycá tmojagastanga, mochanjos̈achna y puerte ngmenánaca mochántsemna, chë bëts pueblo chaojtsangbototjuanents̈a ngona chamojinÿe ora. 	 Als de koningen van de aarde, die ontucht met haar hebben bedreven en van haar luxe hebben genoten, haar zien branden, zullen zij huilen en jammeren.


Nÿetsca ents̈anga tmojanse jtoshachaye nÿets̈á y cabá chë ojamnëtémëngaca bnë́tsana uta sbarë́cua tmojanajutjé. 	 En zij gaven ze weer aan de mensen. Iedereen kon zoveel eten als hij wilde.


Chents̈ana María chë ángelbioye tbojantjá: —¿Nts̈amo chca yochjopása, cabá ndoñe boyá sëntsebomnëse ca? 	 "Maar hoe kan ik een kind krijgen?" vroeg Maria. "Ik ben nog maagd."


Mënts̈á tojánayana: “Canÿe pueblents̈e canÿe mandado inamna; chana ni Bëngbe Bëtsábioye ndoñe bonjánebiauatja, ni ents̈anga yonjánayaunana. 	 "In een stad was een rechter", begon Hij, "een goddeloze man die zich van niemand iets aantrok.


Bëngbe Bëtsá tojama bënga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse chamotsiyenama, y chábeyeca tojama bënga chamóyëngacñama chabe osertánana bomna soyënga; chábeyeca tojama bënga ts̈ábenga chabe bominÿiñe chamotsemnama, chabe ents̈anga jtsemnama chamobenama, puerte ts̈ábenga cach Bëngbe Bëtsacá, y atsebácanënga chamotsemnama. 	 Daarom zijn er zoveel zwakken en zieken onder u en zijn velen al gestorven.


Chorna canÿe coptema vínoyeca tojanaca, Bëngbe Bëtsábioye tbojtanchuá y mënts̈á tojánayana: “Quem coptema vínoye menáfs̈enga; y cbë́yana, 	 Hij nam een beker wijn, dankte God ervoor en zei tegen Zijn discipelen: "Neem deze beker en drink er allemaal uit,


Chents̈ana, chë soldadëngbe amëndayá chë bobóntsbioye tbojanmandá, ndayá ibojuenayama ndocnábeñe ntsecuéntayana, y chents̈ana tbojtanichmó. 	 De commandant zei dat de jongeman kon gaan en voegde er streng aan toe: "Laat niemand weten dat je me dit hebt verteld."


Jesús, chë Justo cánaca uabainá, chánaca cmontsacheuaná. Quem pueblents̈a nÿetsca judiënga os̈buáchiyënguents̈ana, nÿe chë unga áts̈eftaca mondëtrabája, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ents̈ángbioye chaóshjanguama, y chënga mondama ats̈e ainaniñe bëts añemo chaitsebomnama. 	 Verder doet Jezus, ook wel Justus genoemd, u de groeten. Deze drie zijn de enige Joodse gelovigen, die hier met mij meewerken. Zij zijn een enorme steun voor mij geweest!


Cachora, celocana mallajta angelënga chë natsana ángelbents̈e tmojánbocana y Bëngbe Bëtsábioye mënts̈á imojtsatschuanaye: 	 Plotseling kwam bij de engel een menigte andere engelen die God loofden. Een hemels leger was het.


Chë maguënga chë estrella tmojáninÿe orna, corente oyejuayënga imojtsemna. 	 De ster ging voor hen uit en bleef stilstaan boven het huis waar het kind woonde.


Apeles s̈mochjachuaye; cha ba soye tonjinÿanÿé Jesucrístbeñe puerte yos̈buáchema; y Aristóbulbe yebnents̈ë́ngnaca s̈mochjácheuaye. 	 Doe de groeten aan Apelles, die zo duidelijk heeft bewezen van Christus te zijn. Doe de groeten aan de familie van Aristobulus,


“Uta boyabásata Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tbojána Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama: canÿa yojamna fariseo, y chë ínÿana, canÿe Romocama ents̈ángbioye impuesto atjanayá. 	 "Twee mannen gingen naar de tempel om te bidden. De ene was een Farizeeër die erg met zichzelf was ingenomen. De andere was een tolontvanger.


Pablo choye tojánashjango ora, Jerusalenocana tmojánashjajna judiënga tmojanobobeconá y ba uabouana soyënga chabe contra imojtsichamo, pero ni canÿe chë soyëngama tmonjanobená jinÿanÿiyana chca ndegombre bétsemnama. 	 Meteen gingen de Jeruzalemse Joden om Paulus heen staan en brachten vele zware beschuldigingen tegen hem in. Maar zij konden niets bewijzen.


Jesucrístbeyeca cats̈átanga, ts̈ëngaftanga cbontsaimpadana, jábuayenama nts̈amo tcbonjauyancá, puerte uantádoca ts̈abá chas̈móyëngacñama, er nÿe básefta palabrë́ngaca chama tcbonjubuábiama. 	 Ik smeek u, broeders, de woorden van deze vermanende brief ter harte te nemen; zo lang is deze niet.


Chents̈ana, Jesús y chabe uatsjéndayënga Capernaum ca uabaina puebloca tmojánashjajna. Chë ochnayté, Jesús chë judiëngbe enefjuana yebnents̈e tojánamashëngo y yojónts̈a ents̈anga jabuátambama. 	 Jezus en Zijn metgezellen kwamen in Kapernaüm aan. Op zaterdag (de plechtige rustdag die de Joden 'sabbat' noemen) ging Hij naar de synagoge en sprak de mensen toe.


Bëngbe Bëtsá jtsetats̈ëmbuana lempe nts̈amo ents̈anga tmojtsejuabnacá. Y cha s̈onjaninÿanÿé, chë ndoñe judië́ngnaca imnobena chabe ents̈anga jtsemnama, chábeñe tmojtsos̈buáchese, chë Uámana Espíritu chëngbe ainaniñe cháuamashënguama cha tojanma ora, nts̈amo cha bëngbe ainaniñe tojanmcá. 	 God heeft dat bevestigd door hun, net als ons, de Heilige Geest te geven.


¡Quem soye s̈mochjouena, ts̈ëngaftanga chë bomnënga! ¡Chë ts̈ëngaftanga s̈mochtsesufrínama s̈mochjenóbos̈achna y uatjananënga s̈mochtseyoye! 	 De rijke mensen onder u kunnen beter in huilen uitbarsten en jammeren over de ellende die hun te wachten staat.


Chë untja vínoye Jesús tojanofs̈é ora, tojánayana: “Ya lempe tocjochnëngo ca.” Tojanotsejbé y tojanóbana. 	 Toen Jezus wat van de wijn gedronken had, zei Hij: "Mijn taak is vervuld!" Hij boog Zijn hoofd en gaf Zijn geest over.


Mënts̈ánaca cha s̈onjaniyana: “Pérgamo bëts pueblents̈e os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbeñe chaotsemándama uámana ichmonábioynaca mënts̈á mabobema: Mënts̈á entsichamo chë nÿets utoicajana puerte efs̈ana espadëja entsatbëná: 	 PERGAMUM Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Pergamum: Dit zijn de woorden van Hem Die het scherpe, tweesnijdende zwaard in Zijn mond heeft:


Chca tojanma canÿa Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca trabajayá, José ca uabainá; cha chë ichmónënga imojanábobuatma Bernabé ca (y chca iuayana “Añemuayá ca”). Bernabé yojamna Chipre luarocá. 	 Eén van die mensen was Jozef, een Leviet van het eiland Cyprus. Hij werd door de apostelen Barnabas genoemd, wat betekent: "Zoon van de troost".


Pero ora entsoshjajuana, ya chë tempo tocjobuache, ndaye ora chë Bëngbe Bëtsá chë Taitá ndegombre atschuanayënga, chë Espíritbeyeca y ndegombre juabnë́ngaca chábioye mochántsadorana. Er chë Taitá entsebos̈e chë chábioye adórayënga chca chamotsamama. 	 Het gaat er niet om w r wij de Vader aanbidden, maar hce wij Hem aanbidden. Echte aanbidding is geestelijk en zuiver. De Vader zoekt mensen die Hem zo aanbidden.


Pero ats̈e cbë́yana: Ndoñe matsbos̈ana chë ndayánaca tcmojaborlábioye jtachnë́nguama; chamna, ndánaca cats̈bioica tcmojajuebjants̈etase, cochjomiye chë ínÿoica cachcá chacmomama. 	 Maar Ik zeg u: Vergeld geen kwaad met kwaad. Als iemand u een klap op de ene wang geeft, keer hem dan ook uw andere wang toe.


chënga ats̈be soyëngama josértama aca chacomama. Chca, chënga bacna juabnënga ndoñe chamondë́tsebomna, mo ibetiñe cuaftsemnëngcá, sinó mo binÿniñcá chamotsemna áts̈eftaca, ats̈e chë ents̈angbe juabnënga binÿnayá. Satanasbe cucuats̈iñe ndoñe chamondë́tsemnama, sinó Bëngbe Bëtsabe obenánaca chamotsiyenama; chënga áts̈beñe chamotsos̈buáchema, y chca, chëngbe bacna soyëngama perdonánënga chamotsemnama y chënga chamotsebomnama canÿe luare ents̈ángaftaca, chë ndë́muanÿengbioye Bëngbe Bëtsá ts̈abe ents̈anga y chabe ents̈anga tojábiama, chënga áts̈beñe betsos̈buáchiyama ca’ ” —cha s̈onjaniyana. 	 U zult hen de ogen openen voor de toestand waarin zij verkeren, opdat zij zich van het duister naar het licht zullen keren en zich door God zullen laten regeren in plaats van door satan. Dan zullen zij vergeving van hun zonden krijgen; zij zullen horen bij de mensen die, omdat ze in Mij geloven, voor God afgezonderd zijn!'


Ats̈e ts̈ëngaftangbiama sempre ainaniñe sëndbétsenojuabnaye, chíyeca ats̈biama puerte ts̈abá entsemna chca ts̈ëngaftangbiama jtsejuabnayana. Ts̈ëngaftanga nÿetscanga ats̈e s̈monjuájabuache jamama chë Bëngbe Bëtsá ts̈a ts̈abia bétsemnayeca s̈onjanënts̈abuaché trabajo. Ats̈e chë Bëngbe Bëtsabe trabajo së́ndbomna jamama, mora sëntsëtámena ora o natjë́mbana shjoca stsana ora, nÿetscángbioye ts̈abá inÿinÿnayiñe chë ts̈abe noticiënga ndegombre soyënga bétsemnama, y bëtscá amiñe ents̈anga chë soyënguiñe corente chamotsos̈buáchema. 	 Het spreekt eigenlijk vanzelf dat ik zo over u denk, want u hebt een bijzondere plaats in mijn hart. Immers, of ik nu gevangen zit of in vrijheid het geloof in Jezus Christus verdedig en verkondig, u deelt mee in de genade die God mij bewijst.


Chcasna, Bëngbe Bëtsá nÿetsca tescama ents̈anga bacna soyëngama tojaperdoná ora, ya ndoñe ntjátsiytana inÿe soyënga más játamama, mo bayënga cuafjobaycá, ents̈anga bacna soyëngama perdonánënga chamotsemnama. 	 Als de zonden vergeven en vergeten zijn, is er geen offer meer nodig.


Ts̈ëngaftángnaca s̈mochtseprontana, er chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá echanjésabo, ents̈anga chama tondaye tmontsejuabná ora ca” —Jesús tojánayana. 	 Het beste wat je dus kunt doen, is altijd klaar te zijn. Want Ik kom op een moment dat niemand Mij verwacht."


Chama, Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Ts̈ëngaftanga judiëngbe causa, ndoñe judië́ngbeñe Bëngbe Bëtsabiama ndoñe ts̈abá quematoyebuambná ca.” 	 Er staat niet voor niets in de Boeken: "Het is uw schuld dat de naam van God over de hele wereld door het slijk gehaald wordt!" (a)


Y imojtsóyenguaye, nÿe mocá soyënga jtsatsëtsnayëse. 	 Zij beledigden Hem op de meest grove manier.


Y Leví lempe tojésanboshjona, tojantsbaná y Jesús tbojanasto. 	 Jezus zei tegen hem: "Kom, ga met Mij mee." Levi stond op, liet alles achter en ging met Hem mee.


Cach te, yojtseibétatana ora, Jesús chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: “Uafjajónaye chenguana cuajna ca.” 	 Toen het avond werd, zei Hij tegen Zijn discipelen: "Kom, wij gaan naar de overkant van het meer."


Cuedado s̈mochtsebomna y yejuana s̈mochtsantjes̈na; nÿe ntseco órnaca Bëngbe Bëtsáftaca s̈mochtsencuéntaye, chca, chë echanjopása soyëngama jótsbocama chas̈mobenama, y chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemabe delante jashjanguama ca” —Jesús tojanë́yana. 	 laat je niet in beslag nemen door de zorgen van het leven; wees voortdurend op je hoede; bid steeds dat je veilig door de komende verschrikkingen heen zult komen en dat je daarna bij Mij mag zijn."


Canta bnë́tsana te chë ents̈anga ndoyena luaroca tbojanjétana, y Satanasna yojanabó jisháchichiyama. Chë luarents̈e ts̈átjaye bayënga imnajena; chents̈ana, Bëngbe Bëtsabe angelënga cha imojtseservena. 	 Daar probeerde de duivel Hem zover te krijgen dat Hij niet meer naar God zou luisteren. Veertig dagen lang was Jezus alleen bij de wilde dieren en de engelen zorgden voor Hem.


¡Jtanënga ents̈anga unachayënga! Ts̈ëngaftanga chë base soyënga jamama puerte jtsenócochinÿenana, pero jtsebnë́tjombana uámana soyënga jamama, Bëngbe Bëtsá tojanmandá soyënga. Y chca, ts̈ëngaftanga s̈montsemna mo canÿe ents̈á ndayá tojtsabuchetjcá bayëfja jtsejuánama, ndoñe ntjasama, jasama ndoñe yondëlesenciana ca chë leyiñe iuayana causa. Pero s̈mondmëna mo ents̈angcá ndëmuanÿenga camellbe mënts̈ena jasana, y chë leyiñe endayana chcana jasama ndoñe yondëlesenciana ca. 	 Jullie zijn blinde leiders en zeven de wijn om er een mug uit te halen. Maar een kameel slikt u door.


Menójuabonga nts̈amo chë tempo s̈monjánbobonshanama, juabnayana motrocanga y cachiñe s̈mochtsama nts̈amo chë áts̈beñe jtsos̈buáchiyama s̈monjanbojats̈é orcá. Ndoñe chcase, ats̈e ts̈ëngaftangbioye chanjá jabuache jetsacastígama, jtsapochócantscuana, mo chë ts̈ëngaftangbe cuenta entsemna candelerës̈e chabe puestents̈ana cuaftsejuanacá. Chca chanjama, ts̈ëngaftanga juabnayana ndoñe chas̈monjatrocase. 	 Denk er aan hoe diep u bent gevallen. Keer daarvan terug en doe weer dezelfde dingen als vroeger. Anders zal Ik uw lamp wegnemen.


Canÿe ibeta, uta semana fsënjánana chents̈ana chë Adriático ca uabaina mar béjayiñe fsënjétsemna, y nÿe ínÿoye y ínÿoye chë binÿia s̈onjétsëyambaye. Y mo tsë́ntseto yojétsemna orna, chë barcuents̈a trabájayënga tmojanjuabó ya fshantse béconana imojétsemna ca. 	 Wij dreven inmiddels al veertien dagen rond op de Middellandse Zee. Omstreeks middernacht meende de bemanning in de verte een branding te horen. Daar zou dus land kunnen zijn.


Chëntscuana, Jesusbe uatsjéndayënga tmojtanashjajna, y tmojtsanëuatjaná, Jesús canÿe shembásaftaca yojtsoyebuambná causa. Pero ndocná Jesús tbonjantjá: ¿Ndayá cháftaca cojtsebos̈e? o ¿Ndáyeca cháftaca cojtsoyebuambná ca? 	 Op dat moment kwamen Zijn discipelen eraan. Zij vonden het vreemd dat Hij met een vrouw sprak, maar geen van hen zei er iets van.


Y chca, pordonto bejaycá fsënjánana, fshantsënga béconana; chents̈ana, canÿe pueblo, Ts̈abe Puertënga ca uabáinents̈e fsënjánashjajna, Lasea ca uabaina pueblo béconana. 	 bleven dicht onder de kust van het eiland en bereikten met moeite 'De Goede Rede', een haven niet ver van de stad Lasea.


As Jesús tojanë́yana: “Chë ndoñe judië́ngbeñe, chë reyënga chëngbe ents̈ángbioye nÿe nts̈ámnaca jtsamë́ndayana, y chents̈a amë́ndayënga jtsamana, ents̈anga chë́ngbioye ts̈abe soye amënga ca chamotsëbobuátmama. 	 Jezus kwam tussenbeide en zei: "In deze wereld doen de koningen en heersers met hun onderdanen wat ze willen. En de onderdanen moeten het maar goed vinden.


Chents̈ana Jesús tojanë́yana: —Ndegombre s̈cuayana: Ts̈ëngaftanga s̈mochanjinÿe celoca atëfjniñe, y Bëngbe Bëtsabe angelotémënga jtsetsjuajnana y jtsastjajuanana Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemabe tatsëtsoca. 	 Jezus antwoordde: "Dat geloof je omdat Ik zei dat Ik je onder de vijgeboom zag zitten? Je zult nog grotere daden zien!


Chë tempo tmojánenefjna canÿe patse y uta bnë́tsana Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, y canÿe, Pedro tojantsá y tojanë́yana: 	 Op één van die dagen ging Petrus staan om iets te zeggen. Er waren op dat moment ongeveer 120 mensen bijeen.


Y ya ndoñe más montsenñémua inÿe soyëngama jatstjanayana. 	 Van toen af durfde niemand Jezus nog iets te vragen.


Ya bayté chents̈e fsënjétsemna orna, Judeocana tonjánashjango canÿa Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá, Agabo ca uabainá. 	 Wij waren daar al enkele dagen toen Agabus, een profeet uit Judea, arriveerde.


er nda tojashjache chë Bëngbe Bëtsáftaca jóchnama uámana luaroye jashjanguama, cha jóchnana chë Bëngbe Bëtsá tbojanmandá jamama trabajëngama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanochnacá, chë quem luare jamama nÿetsca trabajënga tojanpochocá ora. 	 Wie door geloof die rust ervaart, rust uit van zijn eigen werk, net als God.


Mo chë canÿe benache ts̈abá y ndericho chaotsemnama tmojtsamëngcá, chca, chë coshetënga chiñe jama chamotsobenama y más ts̈abá jtsatanama chamuatatsjínÿama, y chë benachents̈ana ndoñe chamondëtsebocanama; cachcá ts̈ëngaftanga, chë bëtscá os̈buáchiyana y Cristo jasérviama corente añemo s̈mobomnënga, chë nÿe bats̈atema os̈buáchiyana y chca jatrabájama nÿe tondaye añemo ndbomnënga s̈mochjújabuache; chë soye s̈mochjama, nts̈amo Cristo ts̈abá jasérviama yomncá jinÿanÿiyëse, y ntjalesenciacá ndocna soye chaotsama chë ts̈abe benachents̈ana ts̈ëngaftanga chas̈motsojuánañama. 	 Zet bij het lopen uw voeten recht neer; anders verstuikt u uw kreupele voeten en die moeten nu juist genezen.


Chents̈ana, Simeón Bëngbe Bëtsábioye tbojanimpadá ts̈abe bendicionënga chata chabotsebomnama chaomama; y María, chë Jesusbe mamábioye tbojaniyana: “Quem soyënga corente cmochanjacochtsets̈enaná, mo ainana espadë́jaca cuafjenëchnëngcá. Cha Israeloca banga echanjápochocaye y banga echanjátsebacaye; y chca, nts̈amo banga ainaniñe imojuabnacá echantsótats̈ëmbo. Israeloca banga quem básetema mochantsábotena y chabe palabrë́ngnaca ca” —cha tbojaniyana. 	 Simeon noemde hen bevoorrechte mensen. "Maar", waarschuwde hij Maria, "er zal een zwaard door uw ziel gaan. Want velen in Israël zullen zich aan dit kind ergeren, tot hun eigen ongeluk. Maar vele anderen zal Hij de grootste vreugde geven. Hij zal de diepste gedachten van de mensen aan het licht brengen."


Chë tempo enjaniyena uabouana bayá pero mora ya ndoñe, endmëna chë canÿsëfta mandadënguents̈ana inÿe mandado, pero chánaca chë inÿe canÿsëftangcá endmëna y lempe pochocaná jtsemnama entsá. 	 Het beest dat er vroeger was, maar er nu niet meer is, is een achtste koning. Daarnaast is hij ook één van de zeven koningen. Na zijn tweede regering zal hij ten ondergaan.


Chents̈ana inÿe uabouana bayá sënjáninÿe, quem fshantsents̈ana enjétsebocana; uta tsëtjonës̈e mo oveshabes̈cá enjánbomna, pero mo canÿe dragoncá, mo canÿa Satanásbeyeca mandanacá enjétsoyebuambnaye. 	 Ik zag een ander beest. Dat kwam niet uit de zee, maar uit de aarde.


Canÿe tsëm soye cbetsamëndá: Nÿetscanga s̈mochtsenbobonshana. Nts̈amo ats̈e ts̈ëngaftanga cbondábabuanÿeshana, cachcá ts̈ëngaftanga s̈mochtsenbobonshana. 	 Dit is een nieuwe opdracht die Ik u geef: heb liefde voor elkaar. Heb voor elkaar net zoveel liefde als Ik voor u heb.


y ats̈e cach chëngcá, puerte jtsos̈buáchiyëse Bëngbe Bëtsábeñe sëndobátmana cha yochjama chë mochjóbanënga chámuatayenama, nÿetsca ents̈anga, lempe ts̈abá amënga y chë ndoñe ts̈abá amë́ngnaca. 	 Net als zij leef ik in de verwachting dat God zowel de goede en rechtvaardige, als de slechte en onrechtvaardige mensen na hun dood levend zal maken.


er ats̈e nts̈amo Bëngbe Bëtsá jamama yojuabnacá lempe tcbonjabuayená, tondaye ntsebuetamencá. 	 Want ik heb u alles over Gods wil en plan verteld.


Nda Bëngbe Bëtsabe bëts yebnama tojajurá, ndoñe nÿe Bëngbe Bëtsabe bëts yebnama ntsejúrayana. Bëngbe Bëtsabiama cha jtsejúrayana, cha chë chents̈e oyená. 	 Wie zweert bij de tempel, zweert bij de tempel èn bij Hem, Die erin woont.


Pero ndoñe yapa bën jatenbiamnayamna, Diosmanda ratotema s̈motsoyauná. 	 Neemt u ons niet kwalijk dat wij enige ogenblikken een beroep op uw welwillendheid doen. Daarom zal ik mijn betoog ook niet lang maken.


Chents̈na, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga fsënjánanÿena y canÿsëfta te chë́ngaftaca fsënjanoquedá. Chënga Pablo tmonjaniyana cha ndoñe ibonjamna Jerusalenoye jtsayana ca, er chë Uámana Espíritu tojanabuayená ndayá choca cháftaca jopásama. 	 Eenmaal aan land, vonden wij christenen en bleven een week bij hen. Op aandringen van de Heilige Geest waarschuwden zij Paulus niet naar Jeruzalem te gaan.


Chë tconjinÿe uabouana bayá, tempo chca enjamna, pero mora ya ndoñe. Chë corente bëts tboicana cha echanjesetsjuá, pero lempe pochocaná jtsemnama chca echántsaye. Quem luarents̈e oyenënga, ndëmuanÿengbe uabaina quem luare jobojáts̈ama orscana ndoñe yonduábemana, chë ts̈abe vida mochjónÿenëngbe uabaina iuábemana librë́s̈añe, chënga mochanjenjnaná, chë bayá chë tempo enjaniyená y mora ya ndoñe, pero cachiñe yochjésabama chamojinÿe ora. 	 Het beest dat u zag, heeft eens geleefd maar is er nu niet meer. Het zal straks uit de bodemloze put omhoog komen en er weer in ondergaan. De bewoners van de aarde die niet in het levensboek zijn ingeschreven, zullen zich erover verbazen dat het beest dat er vroeger was, er nu niet meer is, maar straks weer zal komen.


José chë cuerpo tojanca y canÿe nduatsenga lino ents̈ë́juaca tbojanandmaná. 	 Jozef nam het lichaam en wikkelde het in nieuw, schoon linnen.


Chorscana Jesús tojanonts̈é chabe uatsjéndayënga jábuayenana cha ibojtsemna Jerusalenoye jama, y chocna chë bëtsëjemëngcá mándayënga, chë judiëngbe bachnangbe amë́ndayënga y chë ley abuátambayënga mochjanma cha puerte chaopadecema ca. Tojanë́yana cha mochjanóba, pero unga tianoye yochtanayena ca. 	 Van toen af begon Jezus Zijn discipelen duidelijk te maken dat Hij naar Jeruzalem moest gaan en daar verschrikkelijke dingen zou meemaken. Hij zou in de handen van de Hoge Raad vallen en gedood worden. Maar op de derde dag zou Hij weer levend worden.


Más ts̈abana, ts̈ëngaftanga s̈mochtsebos̈e Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbe ainaniñe chaotsemándama, y chë cmojtsëjaboto soyënga nÿe s̈mochanjóyëngacñe ca” —Jesús tojánayana. 	 Wees dus in de eerste plaats bezig met het Koninkrijk van God; dan zorgt Hij wel dat je die andere dingen ook krijgt.


Er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Ndocná quenátabuatma Bëngbe Utabnabe juabna, chábioye jabuátëmbama chaotsobenama ca.” Pero bënga, chë os̈buáchiyënga, mondobena jajuaboyana nts̈amo Cristo yojuabnacá. 	 En als het oor zou zeggen dat het niet bij het lichaam hoort, omdat het geen oog is, hoort het daarom niet bij het lichaam?


Yejuana s̈mochtsantjes̈na ndocná ts̈ëngaftanguents̈e shembása o boyabásaftaca bacna soye amá chaondë́tsemnama, ni canÿa ndabiama Bëngbe Bëtsabe soyënga tondaye chaondëtsámana. Esaú chca tojanma, chë lempe yochjanashjachcá, mayor uaquiñá bétsemnama, chabe uabentsábioye canÿe s̈cnena sanama tbojtaname ora. 	 Let er ook op dat niemand van u betrokken raakt in sexuele zonden of onverschillig is als Esau, die als oudste zoon zijn rechten ruilde voor een bord eten.


Jerusalenocna chënga, Heródesbioye tmojána y tmojanënoticiá: “¿Ndayents̈e yojtsemna chë judiëngbe rey jtsemnama tojonÿná cha ca? Bëngbe luarëngoca shinÿe bocanoye chabe onÿnana estrella fsënjinÿe y as muents̈e cha jaboadórama tifjabo ca.” 	 "Waar kunnen wij de nieuwe koning van de Joden vinden?" vroegen zij. "Want in ons land, ver in het oosten, hebben wij een bijzondere ster zien opgaan. Daardoor wisten wij dat de grote Joodse koning geboren was. Wij zijn gekomen om Hem eer te bewijzen."


S̈mochjenatsëtsaye Salmos librë́s̈añe enduábemana cantënga jacántase, Jesucristbe soyëngama cantë́ngaca y chë Bëngbe Bëtsabe Espíritu inétsama ts̈ëngaftanga chas̈motsobena jacántama soyë́ngaca; chca, nÿets ainánaca Bëngbe Utabnabiama s̈mochjacántaye y cha s̈mochtsatschuanaye. 	 Spreek veel met elkaar over de Here en zing psalmen, lofliederen en geestelijke liederen. Zing met uw hele hart voor de Here.


Ndayánaca jamama chacmojtsë́jaboto ora, chë soye s̈mochjama, chca jamama yapa totcá comna ca ntjatichamcá y ínÿengaftaca jabuachana ntjatenatsëtsnaycá. 	 Doe alles zonder mopperen en zonder ruzie,


Y chora mënts̈á tojanacuntá: “Inamna canÿe bomna ents̈á, y chabe fshantsënguiñe ts̈a jaja saná yojtsopodena. 	 Hij maakte dit duidelijk met een gelijkenis. "Een rijk man had heel vruchtbaar land en de oogst was zo groot dat die niet in de schuren kon.


Ats̈e chca stjayana ora, ¿ts̈ëngaftanga cmojtsinÿana ats̈e soyënga stsama ents̈anga oyejuayënga áts̈eftaca chamotsemnama? Ndoñe chca quenátsmëna. Ats̈e së́ndbos̈e ndayá Bëngbe Bëtsá áts̈eftaca oyejuayá chaotsemnama. Ents̈anga oyejuayënga chamotsemnama, ats̈e cabá soyënga stsamëse, ats̈e ya ndoñe Cristbe canÿe oservená stsemna. 	 Probeer ik bij de mensen in de gunst te komen? Praat ik iedereen naar de mond? Nee, ik probeer Gods wil te doen. Als ik de mensen naar de mond zou praten, zou ik geen dienaar van Christus zijn.


Chënga monjétsauatja nderado bëts ndëts̈béngaca nanjetsánts̈ëtjiama; asna, chë barco stëts̈oicajana canta ancla buyeshoye tmonjanashëbëúts̈ena, chë barco ndoñe más chaondëtsábonjnama, y ts̈a monjétsebos̈e betsco chaobínÿnama. 	 Omdat zij bang waren ergens op de rotsen te lopen, gooiden ze van het achterschip vier ankers uit en baden of het licht mocht worden.


Chents̈ana Pedro tojatanë́yana: “Baconga y batanga, s̈ontsemna ndegombre ts̈ëngaftanga jábuayenana ts̈abá chacmë́sertama. Bëngbe tempsca bëts taitá David tojanóbana y tmojanatbontsá, y bënga montsemna cha tmojanatbontsá luare béconana. 	 Vrienden, ik hoef u niet te vertellen dat David gestorven en begraven is. Zijn graf is nog altijd te zien.


Chama, chënga puerte auatjanánënga imojtsemna y mënts̈á imojtsenatsëtsnaye: “¿Nda quem boyabása yomna? Cha tonjayana y chë binÿia y chë béjaye tmonjoyeuná ca.” 	 Vol ontzag zeiden zij tegen elkaar: "Wie is Hij eigenlijk? Zelfs de wind en de golven doen wat Hij zegt."


As chë cosheto, canÿe jontsënjëse ts̈abá tojtantsá y tojanonts̈é ts̈abá jtsanana, y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye Juan y Pédroftaca tojánamashëngo; yojtsayontsënjnaye y Bëngbe Bëtsá ibojtsatschuanaye, tbojanshnama. 	 Hij sprong op, stond even stil en begon toen te lopen. Daarna ging hij lopend met hen de tempel binnen en danste van blijdschap en loofde God.


Pero María chents̈e tojanoquedá, chë cuevëshe juachaca s̈achénaca; yojtsos̈achentscuana tojanotsejbé cuevëshoye jarrepárama. 	 Maria van Magdala bleef echter bij het graf achter.


Chora tojanopasá, básefta boyabásenga canÿe s̈ocá, jama ndobená, tjuashiñe choye imojuamba. Chënga imojétsebos̈e tsoye cha juambana, Jesús yojtsemnoye, 	 Er kwamen enkele mannen met een verlamde op een draagbaar.


Ats̈e cbochanjáts̈etaye obenana, mo llavëfjcá, ents̈anga Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama chamobenama. Bëngbe Bëtsáftaca chacojtsencuénta ora, canÿe soye ndoñe chaondë́tsemna ca chacojayanëse, Bëngbe Bëtsá cachcá echanjayana. Y cháftaca chacojtsencuénta ora, canÿe soye aíñe chaotsemna ca chacojayanëse, Bëngbe Bëtsá echanjayana aíñe chca chaotsemna ca —Jesús tbojaniyana. 	 Ik zal je de sleutels geven van het Koninkrijk van de hemelen. De deuren die jij op aarde sluit, zullen in de hemel gesloten zijn. En de deuren die jij op aarde opent, zullen in de hemel geopend zijn."


Mënts̈á cha yojanëtsëtsnaye: “Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ya echanjóshjango. Ngménaca s̈mochtenójuaboye ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama y chca amana s̈mochtsajbaná y Bëngbe Bëtsabe benache s̈mochtishache ca.” 	 Hij riep iedereen toe: "Houd op met zondigen, want het Koninkrijk van de hemelen is vlakbij!"


Abraham Bëngbe Bëtsábeñe yojtsos̈buáchiye y yojtsobatmana nts̈amo tbojans̈buachenacá chaotsemnama, masque ents̈abe juabniñe ndoñe chca ntjátsjuabnayana; y chca, cabana cha tojánashjache jtsemnana “ba luariñe ents̈angbe taitá”, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojaniyancá: “Acbents̈ana ents̈anga ts̈a mallajta mochántsemna, ndocná queochatobenaye jacúntana ca”. 	 Hoewel alle hoop vervlogen was, bleef Abraham verwachten en geloven dat hij de stamvader van vele volken zou worden, want God had het gezegd! Hij besefte maar al te goed dat hij op honderdjarige leeftijd te oud was om nog een kind te verwekken.


Chora canÿe higo betiye benache juachaca yojinÿe; as choye yojobeconá, pero nÿe ena tsbuanáchënga chiñe yojínÿena. As Jesús chë higo betiyoye tojánayana: “¡Ndocna te más chacondëshájona ca!” Y betsco chë higo betiye tojtsanbuashá. 	 Hij zag een vijgeboom langs de weg staan en liep er heen. Maar er zaten geen vijgen aan. Alleen maar bladeren. "U zult nooit meer vruchten dragen!" zei Hij tegen de boom. Meteen begon de vijgeboom te verdorren.


Pero matëtsbaná y matëtsá. Ats̈e cbonjébëbocna jinÿinÿiyama aca tcbojuábuayanama ats̈e s̈cochjasérviama, y chacotsetats̈ëmbuama y ents̈anga chacuacuntama, mora tconjinÿe soyama y más chcoye ats̈biama cbochanjinÿinÿiye soyëngámnaca. 	 Maar kom, sta op. Ik heb Mij aan u vertoond om u in dienst te nemen. U moet de mensen vertellen wat u vandaag van Mij hebt gezien en wat Ik u nog zal laten zien.


Chë soye Bëngbe Utabná, Bëngbe Bëtsá chca tojama, y bënga chama ojnanánënga fsë́ntsemna ca.” 	 De Here heeft daarvoor gezorgd en wij zien het als een groot wonder." (a)


Y Agripa Féstbioye tbojaniyana: —Chë Romoca bëts mandado, quem chabe soyama cháuayanama cachá ndoñe matënjábos̈enëse, bënga matmënjobená quem boyabása jëtsboshjonama ca. 	 En de koning zei nog tegen Festus: "Als hij zich niet op de keizer beroepen had, zou hij nu vrij man zijn."


Jesús ents̈anga yojanëtsëtsnaye: “Ora tocjobuache, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana echanjóshjango. Ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama ngménaca s̈mochtenójuaboye, y chca amana s̈mochtsajbaná y Bëngbe Bëtsabe benache s̈mochtishache; y ainaniñe chë ts̈abe noticiënga Bëngbe Bëtsabiama s̈mochjóyëngacñe ca.” 	 "Eindelijk is het zover!" riep Hij. "Het Koninkrijk van God is vlakbij. Keer u af van de zonde en geloof het goede nieuws."


Chora, chë ley abuatambayá Jesúsbioye tbojaniyana: —Buatëmbayá, puerte ts̈abá tcjayana. Ndegombre yomncá contsichamo, nÿe canÿe Utabná endmëna y ndocná más. 	 De godsdienstleraar zei: "Ja, Meester, het is waar wat U zegt. Er is maar één God. Er is geen God behalve Hij.


Choca ndocna soye queochátsmëna chë ndayama Bëngbe Bëtsá tojayana ndoñe ts̈abá yondmëna ca, y ndaye bacna soye japásama chaotsemna soye. Chë Bëngbe Bëtsá y chë Oveshatembe uámana puesto chë bëts pueblents̈e echántsemna, y chatbe oservénënga mochántsadorana. 	 Elke vloek zal zijn opgeheven. De troon van God en van het Lam zal in de stad staan en al Zijn knechten zullen Hem vereren.


¡Ndegombre, Bëngbe Bëtsá nÿetscangbiama puerte ts̈abia endmëna, puerte osertaná y puerte obiashjachá! Ndocná quenátobena ínÿenga jábuayenama ndayá Bëngbe Bëtsá jamama inetsejuabnaycá, y ndocná quenátobena corente josértana nts̈amo cha inetsamcá. 	 Wat is God groot! Zijn rijkdom, wijsheid en kennis zijn onmeetbaar. Geen mens weet hoe Hij Zijn beslissingen neemt. Het is onmogelijk Zijn wegen na te gaan. Wie kan vertellen wat er in de gedachten van de Here omgaat?


Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo, mo canÿa Bëngbe Utabnáftaca cánÿiñe mo canÿacá quetsomñecá, ndocna soye yondmëna, nÿe cachabe ponto chaotsemna ndoñe ts̈abe soye. Pero canÿe ents̈á tojtsejuabná ndayánaca ndoñe ts̈abe soye yondmëna ca, ni jasama, ni jabojajuama, chabiama cocayé chë soye nÿets tempo jëftsemnana ndoñe ts̈abe soye. 	 Wat mijzelf betreft, heeft de Here mij ervan overtuigd dat niets op zichzelf onrein is. Maar als iemand iets onheilig vindt, dan is het voor hem onheilig.


—¿Nda ts̈ëngaftanguents̈á, canÿe patse oveshënga tojtsabamna, y canÿa tbojtsobuéts̈ëse, chë inÿe esconëfta bnë́tsana y esconëfta oveshënga shëntsjañe ndoñe cachcá nanjesë́nÿaye, y nanjá chë ots̈ená jetsenguanguama candëtsónÿeñëntscuana? 	 "Als u nu eens honderd schapen had en één ervan raakte verdwaald, wat zou u dan doen? Het zoeken! Net zolang tot u het vond. De andere 99 zou u gewoon laten grazen.


Chora Zaqueo betsco tojtanastjango y chents̈ana puerte oyejuayá Jesúsbioye tbojanofja. 	 Zacheüs liet zich snel uit de boom zakken en ontving Jezus gastvrij in zijn huis. Wat was hij blij!


Chë́ngnaca mondë́tats̈ëmbo y montsobena jayanana, chënga tmojtsebos̈ëse, chca ndegombre yomnama; ats̈e nÿets tempo fariseucá vida së́ndbomna, y chë fariseunga mondoyena más soyënga jtsamëse chë judiëngbe leyë́ngaca chë inÿe judiëngbiama. 	 Het is hun bekend dat ik van mijn jeugd af heb geleefd volgens de regels van de Farizeese partij, de strengste richting van onze godsdienst. Als zij dat nu maar wilden toegeven.


Jesús tmojanánatse Gólgota ca uabaina luaroye (hebreo biyañe endayana “Obanabe Bests̈ashe Luare ca”); 	 Zo brachten zij Jezus naar de plaats Golgotha. Golgotha betekent Schedelplaats.


Ndegombre cbë́yana, chents̈ana ndoñe quecochtë́tsbocna, nÿets ndebénana candesopagantscuana ca” —Jesús tojánayana. 	 En u komt de gevangenis niet uit, voordat u de laatste cent betaald hebt."


nts̈amo chë Bëngbe Utabná Moisésbioye tbojaniyé leyënguiñe iuayancá, mënts̈á: “Canÿe yebnents̈e chë natsana s̈es̈ona boyabása tojtsemnësna, Bëngbe Bëtsábioye cha jinÿinÿiyana chábioye chabotseservénama ca.” Chcasna, chë básetema Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tmojanamba. 	 In de wet stond namelijk: 'Elk eerste kind dat een jongen is, moet aan de Here worden opgedragen.'


Chë Taitá Uaquiñábioye bondbobonshana, y chë Uaquiñábioye obenana tbojats̈etá nÿetsca soyënguiñe jtsemándayama. 	 De Vader houdt van Zijn Zoon en heeft Hem alles gegeven.


Jesús bonshanánaca tbojanonÿinÿé y mënts̈á tbojaniyana: —Canÿe soye cmontsebuáshbena jamana: Motsa, lempe nts̈amo icobomncá cochjetsatobuiye, y chë crocénana, ndbomnëjémënga cochtsats̈ataye; chca, celoca canÿe bëts bomnana cochántsebomna. Chents̈ana, cochjabo y s̈cochjuasto ca. 	 Het was duidelijk zichtbaar dat Jezus genegenheid had voor deze man. Hij keek hem aan en zei: "Er is één ding dat u niet hebt gedaan. Ga naar huis, verkoop alles wat u hebt en geef het geld aan de armen. Kom dan terug en volg Mij. Dan zult u rijk zijn in de hemel."


“¿Ts̈ëngaftanga ndocna te Bëngbe Bëtsabe uabemana palabra s̈mëndualía? Chiñe mënts̈á endayana: Chë yebna jebuanënga tmojtsanaboté ndëts̈bé, mora chë más bëts uashacuanës̈ents̈e entsejájona. 	 U hebt vast wel eens in de Psalmen gelezen: 'Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden.


er chë ndayents̈e ts̈ëngaftangbe bomnana tojtsemnents̈a soyëngama, ainánaca ts̈ëngaftanga s̈mochántsejuabnaye ca” —Jesús tojánayana. 	 Want waar je schat is, daar zullen ook je hart en gedachten zijn.


—Bënga jabuachana tcbontsëuyaná y tcbonjáuyana ndoñe s̈montselesenciana jtsóyebuambnayama chë boyabása Jesús tojánayana yojtsemna jabuátambama soyëngama ca. Masque chcasna, mora ts̈ëngaftanga nÿetsca chë Jerusalenents̈a oyenënga chabe soyëngama s̈mojtsabuatambá y s̈mojtsebos̈e, cha tojanóbanama castigo bë́ngbeñe chaotsemnama ca. 	 De hogepriester ondervroeg hen: "Wij hebben u streng verboden over die Jezus te spreken. En kijk nu eens wat u hebt gedaan! Heel Jeruzalem weet inmiddels van Hem. U wilt zeker de schuld van Zijn bloed over ons brengen!"


Nÿetsca chë Romocama impuesto ents̈ángbioye atjanayënga y inÿe bacna soyënga amënga, Jesúsbioye imojánajna chabe palabra jouenama; 	 De tolontvangers en andere mensen met een slechte naam kwamen vaak naar Jezus luisteren.