Chë ángelna mo canÿe tcuinÿëjcá yojtsebuashinÿinÿana, y chabe uichëtjonëjuangá uafjantsëjuangá mo jants̈etëshcá yojtsamna. 	 Zijn gezicht schitterde als de bliksem en Zijn kleren waren zo wit als sneeuw.


ni quebnatájaboto ndocná chabiama tondaye chaondë́tsama, er cha endmëna nda inétsama bënga vida chamotsebomnama y jtseshachnayama chamotsobenama, y cha nÿetsca soyënga s̈netsats̈atnaye. 	 Hij hoeft ook niet door mensen verzorgd te worden, omdat Hij niets nodig heeft. Hij geeft ons leven en adem en alles wat wij nodig hebben.


As ats̈e sënjánayana: ‘¿Nda comna, Bëngbe Utabná ca?’ Y chë Utabná s̈onjanjuá: ‘Ats̈e sëndmëna Jesús, y aca condama ats̈be ents̈anga chamosufrima ca. 	 'Wie bent U, Here?' vroeg ik. En de Here antwoordde: 'Ik ben Jezus, Die u vervolgt.


Ts̈ëngaftanga ndoñe ches̈matobeconá, mo chë ents̈anga Israeloca Sinaí ca uabaina tjoye tmojanobeconacá, ndayá chënga imojobena jabojajuama, y íñesheca yojtsángbototjuana, tondaye binÿniñe luare, ts̈a ibetiñe y puerte jabuache binÿië́ngaca; 	 U bent niet oog in oog komen te staan met iets ontzettends (met laaiend vuur, diepe duisternis en gierende wind) zoals de Israëlieten in de tijd van Mozes, toen God op de berg Sinaï Zijn wet gaf. (B)


Y Juan tojanë́yana: —Nÿe nts̈amo chë leyiñe yomandancá ents̈ángbioye crocénana s̈mochtsayëngacaye ca. 	 "Wees voortaan eerlijk", antwoordde Johannes, "en vraag niet meer tol dan voorgeschreven is."


Y ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, chca tojanopasá chents̈ana, Esaú tojánbos̈ena chabe taitá Bëngbe Bëtsábioye chaboimpadama, chabiama ts̈abe bendicionënga chaomama, chë mayor uaquiñá bétsemnama yojanobena jtsebomnama soyënga; pero chora chabe taitá ndoñe tbonjanoyeuná, er masque Esaú chora juabna tojantrocá, cha ndoñe tonjanobená nts̈amo yojtsopasancá jëtsjandmanana. Masque cha ts̈a tojánbos̈ena, shëchbuíyeca chabe taitábioye jaimpádase, ya ndoñe yontsopodena nts̈amo tojanopasacá jëtsjandmanana. 	 Want u weet het! Toen hij die rechten terug wilde hebben, was het te laat; het hielp niets dat hij huilde van spijt. Houd daar dus rekening mee.


y chata tbojánayana: “Quem boyabása tonjayana canobena Bëngbe Bëtsabe bëts yebna jtsenásatajchcana y nÿe unga tese jtëtsjebuana ca.” 	 Tenslotte stapten er twee mannen naar voren die zeiden: "Wij hebben Hem horen zeggen dat Hij de tempel van God kon afbreken en in drie dagen weer opbouwen."


pero mora ts̈ëngaftanga cmontsamna lempe quem soyënga stëts̈oye jaquédana: ínÿengaftaca jetnana, ínÿengaftaca rábiaca jtsemnana, ínÿabioye nts̈amo jáborlama jtsebos̈ana, ínÿengbioye joyánguanguana, y ndoñe ts̈abe palabrënga jtsóyebuambnayana. 	 maar nu mag er bij u geen sprake meer zijn van bitterheid, woede en boosaardigheid, van roddel en vuile taal.


Chents̈ana, chë oveshënga abuajë́nÿanga tmojtaná Bëngbe Bëtsá atschuanaye, ndayá tmojáninÿama y tmojanuenama. Nÿets̈á tojanopasá lempe nts̈amo chë ángel tojanëyancá. 	 Later gingen de herders weer terug naar hun kudde in het veld. Zij prezen God voor wat zij hadden gehoord en gezien. Het was precies zoals de engel had verteld.


“Muents̈e canÿe soye entsemna chë chca josértama chamojobenangbiama: chë bayabe canÿsëfta bests̈as̈e endmëna canÿsëfta tjañe ndayiñe chë shembása entsetbemana; chë bests̈as̈ë́ngnaca mondmëna canÿsëfta mandadënga. 	 Er is wijsheid nodig om dit te begrijpen. De zeven koppen van het beest zijn de zeven bergen, waar de vrouw op zit. Ook zijn het zeven koningen.


Pero ba nduauenanënga ndoñe imontsos̈buaché y Bëngbe Utabná tojaninÿanÿé Benachama ents̈ángbeñe bacna soyënga imojtsichamo. Chcasna, Pablo chë́ngbents̈ana tojtsanojuánañe y nÿe chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga tojanë́buaja canÿe scueloye, canÿe ents̈á Tirano ca uabainabe yebnoye. Chents̈e cada te chë ouenanë́ngaftaca yojanoyebuambná, 	 Dat deed hij gedurende meer dan drie maanden. Maar toen sommigen van hen koppig weigerden hem te geloven en Jezus openlijk bespottelijk maakten, keerde Paulus zich van hen af en nam de christenen uit de synagoge mee. Van toen af sprak hij elke dag in de school van Tyrannus.


er chë toronga y chivënga tmojóbanëngbe buíñeca ndoñe ntsopodénana ents̈ángbioye bacna soyënga jabuajuánama. 	 Want het bloed van stieren en bokken kan nooit voorgoed met de zonden afrekenen.


Yebnoye tmojtaná orna, tmojanprontá botamana uanguëts̈e béjayënga y soyënga chë cuerpiñe janëtjuama. Chë ochnaytena chënga tmojanochná, nts̈amo Moisesbe leyiñe yojanmandancá. 	 Daarna gingen ze naar huis en maakten speciale kruiden en olie klaar om Hem te balsemen. Op de sabbat (A) namen ze rust. Dat is volgens de Joodse wet verplicht.


Pero ents̈anga chama ndoñe más chamondëtsencuéntamna, chata mochjáuyana: ‘Ndoñe más ents̈ángbeñe Jesús s̈mattsebáyana; y ndoñe chas̈monjouenëse, jabuache castigo s̈ochántsebomna ca.’ ” 	 Iedereen in Jeruzalem weet ervan. Om te voorkomen dat zij nog meer propaganda maken, moeten wij hun verbieden die naam nog verder te noemen, anders zullen zij streng gestraft worden."


Y ts̈ëngaftangbents̈ánënaca báseftanga mochanjábocana y ents̈ángbioye uayátsenaye soyënga mochanjabuatambá, chca, báseftanga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chë ínÿengbents̈ana chamotsoluarema y nÿe chë abuátambayëngbioye chamotsë́setonama. 	 Zelfs sommigen van u zullen de waarheid verdraaien en proberen de christenen aan hun kant te krijgen.


Inÿenga nÿe ndoservena soyëngama jabuachana tmojtsenatsëtsná ora, y anteungbe cuentëngama chamojtsoyebuambná ora, ndoñe cattsontremetena; ndoñe cattsama cach ts̈ëngaftanga ndoñe ts̈abá jtsenëyeunanamcá, y judiëngbe leyëngama ndoñe ínÿengaftaca cattsenpéliaye. Chca jtsamana tondayama ntsoservénana, y nÿe bonamente chca jtsamana. 	 Doe niet mee aan discussies over schijnbare problemen en stambomen van voorouders. Laat je niet in met ruzies over de Joodse wetten. Dat is allemaal zo zinloos en het doet meer kwaad dan goed.


Barrabás inautámena, mandadë́ngbioye ndëtsayaunanama chë bëts pueblents̈e ents̈anga tojánenautanama y ents̈á óbanaye causa. 	 Laat Barabbas vrij!" Barabbas zat in de gevangenis, omdat hij in Jeruzalem een opstand tegen de regering had geleid en daarbij een moord had gepleegd.


Más ts̈abá chabiama nántsemna canÿe nantsnëbé chamotsetamos̈ë́nts̈bua y mar béjayoye chamotsashbuets̈e, y ndoñe chë canÿa Bëngbe Bëtsábeñe os̈buachiyá bacna soye chaomama juanatsana. 	 Hij zou beter af zijn als hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid, dan wanneer hij één mens tot zonde bracht.


“Chora chents̈e puerte s̈mochanjenóbos̈achna y tsets̈anama juatsas̈ënga s̈mochantsenoftë́s̈jojnaye, Abraham, Isaac, Jacob y nÿetscanga Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca imojtsemnama chas̈mojinÿe ora, y ts̈ëngaftanga chents̈ana cmochtëbuacanama. 	 U zult huilen en knarsetanden als u ziet dat Abraham, Isaäk en Jakob en alle profeten in het Koninkrijk van God zijn, maar u zelf niet.


Bëngbe Bëtsá tojánayana chabe bominÿiñe Abraham, bëngbe tempsca bëts taitá, ts̈abia yojamna ca; chca tojánayana, er Bëngbe Bëtsá tbojanmandá ora, yojtseprontana chabe uaquiñá altariñe jóbama, cach Bëngbe Bëtsábioye jëtschuayama. 	 Weet u niet meer dat God onze voorvader Abraham rechtvaardigde om wat hij deed? Hij gehoorzaamde, zelfs al hield dat in dat hij zijn eigen zoon op een altaar moest offeren.


Chents̈ana, chë uafjajónaye béjayiñe ts̈a jabuache binÿia yojóshjango; olëshënga chë barquë́sha imojtsë́tsbotsana, y chë causa chë barquë́sha yojónts̈a búyesheca jtsobuajútjiana. 	 Terwijl zij op het meer waren, stak er een vreselijke storm op. De opgezweepte golven sloegen over de boot. Er kwam zoveel water in dat die bijna zonk.


Masque chca endmëna, masque canÿa ts̈a tojesenócochinÿena, ¿nts̈amo nanjobenaye jamana, chë ntsachets̈á vida yochtsebomnents̈ana canÿe hora vida más jabotiyana? 	 Waar zijn zorgen trouwens goed voor? Kun je je leven erdoor verlengen?


Chora Jesús, chë basetémbeñe bacna bayë́jbioye tbojanácacana y chábents̈ana cha tojésanbocna. Cach orscana chë básetema ts̈abá yojtsatsmëna. 	 Hoe lang moet Ik jullie nog verdragen? Breng die jongen maar hier." Hij bestrafte de boze geest in de jongen en die ging er meteen uit. Van dat moment af was de jongen genezen.


Y Pilato tojanatjá: —¿Y nts̈amo chjama chë “judiëngbe Rey ca” s̈monduabobuatmáftaca ca? 	 "Maar wat moet ik dan doen met de man die jullie de koning van de Joden noemen?" vroeg Pilatus.


As, cha yojá trabajo jonguangoñama y yojínÿena chë luarents̈a canÿe ents̈ábents̈e; chana, chabe jajoye ibojíchmua cots̈ënga jtsanÿenama. 	 Het zag er heel slecht voor hem uit. Hij wist een baantje te krijgen bij een boer en moest naar het land om op de varkens te passen.


Chcasna, ¿nts̈amo catjájuaboye? ¿Ts̈abá tayojtsemna, César, chë Romoca bëts mandadbiama, bënga impuesto jtsatsquë́cjnayana o ndoñe ca? 	 Nu hebben wij een vraag: Is het wel of niet goed om aan de Romeinse keizer belasting te betalen?"


Cristo jabama tempo tonjanoshjanguëntscuana, chë ley bëngbiama enjamna mo canÿe pamillents̈a oservenacá, cha jtsamana chents̈a básenga chamotsamama nts̈amo ts̈abá tojtsemncá. Chë ley chca yojamna, bënga Crístbeñe jtsos̈buáchiyama chamobenama, y chca, Bëngbe Bëtsá chaoma bënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama. 	 Laat ik het anders zeggen: De wet was onze leermeester tot Christus kwam; Christus zou ons leren dat wij alleen maar recht voor God zouden staan door in Hem te geloven.


Ats̈e cbë́yana, cachcá, chë Bëngbe Bëtsabe angelotémëngbeñe oyejuayana jtsebínÿnana, nÿe canÿe bacna soyënga amá chë ts̈abe benache tojtishachabiama ca” —Jesús tojánayana. 	 Ik zeg u dat er bij de engelen van God grote blijdschap is als één zondaar bij God terugkomt."


Nÿets Siria luarëjana ents̈anga cha imojtsebáyana. As ents̈anga nÿetsca s̈ocana bomnënga Jesúsbioye imojtsënachaye: s̈oquënga y tsets̈anana bomnënga, bacna bayëjbe juabna uambayënga, ataque osháchichanënga y jama ndobenënga. Jesús nÿetscanga yojánashnaye. 	 Het nieuws over Zijn daden ging door het hele land en bereikte zelfs heel Syrië. Van alle kanten werden ernstig zieke mensen bij Hem gebracht. Sommigen hadden boze geesten. Anderen leden aan vallende ziekte. Weer anderen waren verlamd. Maar wat zij ook hadden, Hij genas hen allemaal.


Chcasna, sempre s̈mochtsantjes̈na; ndoñe chacmondébnëtjomba, ats̈e unga uatëntscuana, bnëté y ibeta, ts̈ëngaftanga cada ona cbondétsabuayiynama y chama ats̈e puerte tijasufrí. 	 Wees daarom op uw hoede. Vergeet niet dat ik, in de drie jaar dat ik bij u was, ieder van u voortdurend heb terechtgewezen, zowel 's nachts als overdag en vaak onder tranen.


Y chë ndoñe judiënga chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga, judiëngcá ndoñe quemátsmëna; pero chënga nts̈amo leyiñe yomandancá tmojtsamëse, ndegombre Bëngbe Bëtsá chënga echanjúbuaja mo cachabe ents̈angcá. 	 Maar als u dat niet doet, bent u niet beter af dan de mensen die geen Jood zijn. Als niet-Joden zich aan de wet houden, zal God hun dan ook niet alles geven wat Hij de Joden beloofd heeft?


Bëtscá ents̈anga, Samarioca pueblents̈ënga Jesúsbeñe imojtsanos̈buaché, nts̈amo chë shembása tojanë́yanama. Chë shembása tojanë́yana: “Lempe nts̈amo ats̈e tijamcá cha s̈onjauyana ca.” 	 Veel mensen uit de Samaritaanse stad geloofden in Jezus. Zij waren daarvan overtuigd omdat de vrouw vertelde dat Hij precies wist wat er in haar leven gebeurd was.


Ampliato s̈mochjachuaye, ats̈be bonshaná, er ats̈cá cha Bëngbe Utabnáftaca cánÿiñe mo canÿacá bondmëna. 	 Groet mijn vriend Ampliatus, met wie ik één ben in de Here.


As Pedro tbojaniyana: —¡Ndocna te s̈catjuashecjabiá ca! Pero Jesús tbojaniyana: —Ndoñe chacbonjuáshecjabese, ats̈bia ndoñe quecochátsmëna ca. 	 "Geen sprake van! Ik wil niet dat U mijn voeten wast!" zei Petrus. "Als Ik ze niet mag wassen, Petrus, ben je mijn vriend niet", antwoordde Jezus.


Aca tcojama chënga chamotsobena ácaftaca jtsemándayama y uámanënga chamotsemnama, Bëngbe Bëtsábioye mo bachnangcá chamotseservénama, y quem luarents̈e chënga montsemánda ca —chënga monjétseversiaye. 	 U hebt hen bijeengebracht in een Koninkrijk en hen tot priesters van onze God gemaakt. En zij zullen op de aarde heersen."


Utata bacna soye ochjajnayátnaca chënga chents̈e tmojanacrucificá, canÿa Jesusbe cats̈bioica y chë ínÿana chabe uañicuayoica. 	 Die morgen werden er ook twee rovers gekruisigd, de een links en de ander rechts van Jezus.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Ats̈e sëndmëna mo chë ts̈abe uvas betiycá, y ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá chë ts̈abe uvas betiye inÿenacá. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Pero chë mandadëngbe cucuats̈iñe chacmojábashejuana ora, nts̈amo o ndayá s̈mochjayanama ndoñe s̈mattsenócochinÿena. Chca orna, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga cmochanjabuayená nts̈amo o ndayá jóyebuambayama. 	 Als je wordt gearresteerd, hoef je je geen zorgen te maken over wat je moet zeggen. De juiste woorden zullen je op het juiste moment worden ingegeven.


Chíyeca, ndoñe s̈mattsenócochinÿena ndayá jasama o jofs̈iyama onguayiñe; 	 Denk toch niet altijd aan eten en drinken. Ik wil niet dat jullie je daarover ongerust maken, zoals de andere mensen. Je hemelse Vader weet heel goed wat je nodig hebt.


Y cach ndoñe, chë tojtseshayana vínoye tanguá jasabenguiñe ntjataftsuámayana; er chë jasabenga jtseshébëfjuana y chë vínoye jtsabuáshanana, y chë vínoye y chë jasabenga tondayama ntjatoservénana. Chíyeca comna, chë tojtseshayana vínoyna tsëm jasabenguiñe juaftsuámana; chca, chë jasabenga y chë vínoye josérviana ca” —Jesús tojánayana. 	 En wie doet er nu jonge wijn in oude leren zakken? Het leer van oude wijnzakken is hard en stug. Door het gisten van de jonge wijn komen er barsten in. De wijn gaat verloren en de zakken zijn waardeloos. Nee, jonge wijn doet u in nieuwe, soepele wijnzakken."


Pero nÿetscanga imojtsomañe orna, chabe uayayá yojáshjango y chë trigo jeniñe bacna shácuana yojesejé y yojtsatoñe. 	 Maar op een nacht, terwijl iedereen sliep, kwam zijn vijand en zaaide onkruid tussen het graan.


Y chca, morna ats̈e cbochanjínÿanÿiye, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá quem luariñe obenana yobomnama, ents̈anga bacna soyëngama jáperdonama ca” —Jesús tojánayana. As Jesús chë jama ndobenábioye tbojaniyana: “Ats̈e cbëyana, matëtsbaná, tjuashe mesocñe y acbe yebnoye motsatoñe ca.” 	 Ik zal u laten zien dat de Mensenzoon macht heeft om zonden te vergeven." Hij zei tegen de verlamde: "Sta op, neem uw draagbaar en ga naar huis."


Pero tsë́ntseto orna, Pablo y Silas ibnétsocantañe Bëngbe Bëtsá jëtschuayama, y cháftaca ibnéncuentaye; y chë inÿe utámenëngna chca imojtsuenana. 	 Rond middernacht waren Paulus en Silas aan het bidden. Zij zongen lofliederen voor God en de andere gevangenen luisterden naar hen.


Canÿa áts̈eftaca cánÿiñe mo canÿacá ndoñe tontsemnëse, cha jtsemnana mo canÿe buacuetë́ts̈ena buacuafja, uts̈enëfja y buashánëfjcá. Chca buacuafjënga, ents̈anga jtsatbanana, íñeshoye jtsëts̈enana y chents̈e jtsejuinÿiyana. Cachcá, nda ndoñe áts̈eftaca cánÿiñe mo canÿacá tontsemna, ndoservená jtsemnana y luaroca cha mochantsesegóra. 	 Wie niet in Mij blijft, wordt weggegooid als een waardeloze rank en zal verdorren. Samen met andere dorre ranken wordt hij in het vuur gegooid en verbrand.


Mënts̈ánaca Juan tojánayana: “Chë tsbanánocana tojabá, nÿetsca ents̈angbiama más uamaná endmëna. Chë quem luare oyená quem luare ents̈angcá jtsemnana y quem luarents̈a soyëngama jtsóyebuambnayana, pero chë celocana tojabana, nÿetsca ents̈angbiama más uamaná endmëna. 	 Ik ben van de aarde en spreek de taal van de aarde. Hij komt uit de hemel en is belangrijker dan enig ander. Hij staat boven alle andere mensen.


Chë bachnangbe más uámana amë́ndayënga y ley abuátambayënga, Jesús bëts soyënga yojtsamama tmojáninÿe ora, y chë basetémënga Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e imojtsayebuáchama tmojanuena ora, ts̈a tmojanotjáyananga. Chë basetémënga mënts̈á imojtsáyebuache: “¡Chë Rey Davídbents̈ana Ents̈á matschuanga ca!” 	 De leidende priesters en de godsdienstleraars zagen deze geweldige wonderen en hoorden hoe zelfs kinderen in de tempel riepen: "God zegene de Zoon van David!"


Chca ora, básefta judiënga tmojánashjajna Pisidioca, Antioquíocana y Iconiocana, y chents̈a ents̈ángbioye tmojanayënjaná, Jesucristbe ichmonatbe contra chamotsemnama. Chcasna, Pablo ndëts̈béngaca imojtsénanaye y chabe cuerpo chë pueblo chaboye tmojtsansjojó, er chënga imojtsejuabnaye Pablo ya obaná yojtsemna ca. 	 Maar de stemming in de stad sloeg om, toen er Joden uit Antiochië en Iconium kwamen, die veel kwaad over de apostelen vertelden. De mensen werden vijandig en gooiden stenen naar Paulus, die zo zwaar getroffen werd dat zij dachten dat hij dood was. Daarom sleepten ze hem de stad uit.


Inÿe meshëngna uchmë́shangañe yojuatquë́cjana; chë uchmashá yojuájua ora, lempe yojtsatscué, y chca, chë jénayents̈ana tondaye yonjuashájona. 	 Ander zaad viel tussen de distels. De distels overwoekerden het, zodat er geen vrucht aan kwam.


Pero ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábioye s̈mojobeconá, y chca endmëna mo ts̈ëngaftanga canÿe Sión ca uabaina tjoye celoca cuafjobeconacá, chë Bëngbe Bëtsá nÿets tempo vida bomnabe bëts puebloye, mo celoca Jerusalén cuenta; y ba uaranga angelë́ngbioye s̈mojobeconá, cánÿiñe oyejuayënga enefjuanënga imojtsemnë́ngbioye, Bëngbe Bëtsá jtsatschuanayama. 	 Nee, u staat voor de berg Sion en voor de stad van de levende God; het hemelse Jeruzalem, waar tienduizenden engelen wonen.


As Pilato, Galilea luarama yojouena ora, tojanatjá Jesús Galileocá tayojamnama. 	 "Komt Hij dan uit Galilea?" vroeg Pilatus.


Chents̈ana, Jesús Galileoye tojesaná chë Uámana Espíritbe obenánaca, y nÿetsca ents̈anga chë luariñe chabiama imojtsencuéntaye. 	 Jezus ging terug naar Galilea, vol van de kracht van de Heilige Geest.


Y ndegombre cbë́yana, morscana ya ndoñe más chë uvasës̈ents̈ana obocniye quichaisofs̈iye. Chë tsëm vínoye ts̈ëngaftangaftaca chanjofs̈iye, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca chamojtsemna ora ca” —tojánayana. 	 Wat de wijn betreft, die zal Ik niet meer drinken tot de dag dat Ik de nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van God."


Chíyeca, nderado chënga chacmojáuyana: ‘Minÿënga, chents̈e chë Cristo entsemna, ents̈anga ndoyenoca ca’, choye ndoñe s̈matjá; o chacmojáuyana: ‘Cha canÿe tsoca entsemna ca’, chama ndoñe s̈mattsayaunana. 	 Als iemand je komt vertellen dat de Christus is teruggekomen en dat hij in de woestijn is, trek je er niets van aan en ga niet kijken.


Pero cha bontsemna, Bëngbe Bëtsábeñe puerte jtsos̈buáchiyëse chama cha jaimpádana, y cha nderado ndoñe bochanjóyeunayama ntjatatëmnancá. Nda mënts̈á tojtsamëse, inÿe ora aíñe Bëngbe Bëtsábeñe cuaftsos̈buachecá y inÿe ora ndoñe, cha entsemna mo canÿe olëshcá, mar béjayoca binÿia nÿe cátatoye jtsambayana. 	 Maar als u Hem erom vraagt, moet u ook verwachten dat Hij het zal geven. Iemand die twijfelt, lijkt op een golf van de zee, die door de wind heen en weer gejaagd wordt.


Chora Jesús tojanë́yana: —S̈mochtsantjes̈na; cuedado s̈mochtsebomna chë fariseunga y saduceungbe levadurama ca. 	 "Pas op voor de gist van de Farizeeërs en Sadduceeërs", waarschuwde Jezus.


“Chents̈ana baseftaytesna, chë más bobontse uaquiñá lempe nts̈amo ibojobuachcá yojtsatobuiye y chë crocenánaca bën luaroye yojtsoñe, y choca, cha nÿe nts̈amo ibojocochëngcá, mocá yojenobuiye, y chca, lempe yojtsepochóca. 	 Een paar dagen later pakte de jongste zoon zijn bezittingen en ging op reis naar een ver land. Daar verbraste hij zijn hele hebben en houden.


pero ndoñe ibonjobenaye jtsinÿenana. As, chata chora Jerusalenoye tbojésanshëcona choca cha jetsenguanguama. 	 Hij was echter nergens te vinden. Daarom liepen ze terug naar Jeruzalem.


“Chë atbëbaná jabana nÿe jatbëbama, jóbama y lempe jtsepochócama; pero ats̈na, ents̈anga vida chamotsebomnama y áts̈eftaca bëtscá ts̈abe vida chamotsebomnama tijabo. 	 De dief komt alleen om te stelen, te doden en uit te roeien. Ik ben gekomen om mijn schapen leven in overvloed te geven.


Bëngbe Bëtsá canÿe te tojuinÿnaná, y chë tena, ndocnábioye ínÿabiama más ts̈abá ntjatonÿaycá, cha echanjayana ents̈anga ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama; lempe chca cha echanjama canÿa cachá tbojabocacá ents̈áftaca, Jesús; y chca yochtsemnamna, Bëngbe Bëtsá ents̈anga tojinÿanÿé, chë bocacaná Jesús cháuatayenama cachá tojánmayeca ca” —Pablo tojánayana. 	 Want Hij heeft een dag vastgesteld, waarop Hij rechtvaardig over de mensheid zal oordelen, door een Man die Hij daartoe heeft aangewezen. Om iedereen te garanderen dat Hij Zijn woord zal houden, heeft Hij die Man uit de dood laten terugkomen.


Chorna, Pedro y chë inÿe ichmónënga tmojánayana: —Bënga s̈ontsamna natsana Bëngbe Bëtsá joyeunayana y chents̈ana ents̈ángbioye. 	 Petrus en de andere apostelen antwoordden: "Men moet God meer gehoorzamen dan de mensen.


Pero yojtseibétatana ora, Jesús chabe uatsjéndayëngaftaca chë bëts pueblents̈ana yojesóbocñe. 	 Zoals gewoonlijk ging Hij 's avonds met Zijn discipelen de stad uit.


Masque chca, canÿe soldado Jesúsbioye costillaca canÿe lanzë́s̈aca tbojanashacuá. Y cachora buiñe y búyeshe chents̈ana tonjanóbocna. 	 Daarom braken zij Zijn benen niet. Wel stak een van de soldaten zijn speer in Jezus' zij. Meteen kwam er bloed en water uit.


Ents̈anga ndoyena luaroca cha enduáyebuache mënts̈á: “Bëngbe Utabná echanjabo ca; mo nda canÿe benache tojtseprontacá canÿe uámana ents̈á jashjanguama, cachcá ts̈ëngaftanga, cha jabama ainaniñe ts̈abe juabnë́ngaca s̈mochtseprontana ca” —cha tojanábema. 	 In de woestijn zou een stem gehoord worden: "Baan voor de Here een weg in de wildernis; maak een rechte en vlakke weg door de woestijn." (b)


Ya ibeta yojtsemna orna, chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga tmojanma cachora Pablo y Silas Berea bëts puebloye chabuétsebocnama. Y chata choye tbojánashjango ora, chë judiëngbe enefjuana luaroye tbojánata. 	 Zodra het donker was, brachten de christenen Paulus en Silas vlug de stad uit en zeiden dat zij naar Berea moesten gaan.


Chë soyëngama ents̈anga puerte imojenjnaná y mënts̈á imojtsenatsëtsnaye: “Chë chca montsóyebuambnanga Galileoquënga mondmëna. 	 Zij begrepen er niets van. "Dat zijn toch mannen uit Galilea?" riepen zij verbaasd uit.


y chabe cuerpo ndoñe tmonjínÿena; as chora chënga bë́ngbioye tmontabo y montsabíchamo angelënga tmojë́ftsanÿe y chënga catmënjayana cha ainá yojtsatsmëna ca. 	 dat Zijn lichaam weg was. Ze hadden ook engelen gezien die zeiden dat Hij leeft.


Chora chë inÿe uatsjendayá, chë cuevëshoye natsana tojanashjanguá, choye tojánamashëngo. Tojáninÿe y Jesús tojtanayenama yojtsanos̈buaché. 	 Johannes ging toen ook naar binnen. Door wat hij zag, geloofde hij dat Jezus weer levend was geworden.


Ts̈ëngaftángnaca cmontsamna jtsetats̈ëmbuama ndayá Bëngbe Bëtsá s̈ojinÿinÿé, nts̈amo cha jamama tempo tojanjuabocá, pero ents̈anga chca ndoñe tonjaninÿanÿé, y chë soyama ya bats̈atema tcbonjubuábiama. 	 Wat ik hiervoor in het kort schreef, was tot nog toe onbekend. Maar God heeft het mij duidelijk gemaakt.


Noebe tempo, chë uabouana uaftena cabá nduáshjango ora, ents̈anga imnasaye, imnofs̈ës̈naye y imnóbouamnaye; natjë́mbana imojtsiyeñe, y chca imojtsomñe Noé chë barquë́shoye tojánamashënguëntscuana. 	 In die tijd voor de grote vloed ging alles gewoon door. Men at, dronk en trouwde tot het moment dat Noach de ark inging.


Ents̈anga chëjana imojtsachnëjuanama tojanuena ora, yojanotícia ndayá yojtsopasana ca, 	 Toen hij zoveel mensen hoorde voorbijgaan, vroeg hij wat er aan de hand was.


Ndegombre cbë́yana, ndoñe. Y cach ts̈ëngaftanga, bacna soyënga amama ndoñe s̈montsajbaná y Bëngbe Bëtsabe benache ndoñe s̈montishachëse, ts̈ëngaftángnaca s̈mochanjóbana. 	 "Is dit hun daarom overkomen? Nee! Het zal met u allemaal net zo slecht aflopen, als u niet gaat leven zoals God wil.


As Jesús tbojaniyana: —Motsatoñe. Ts̈abá jtsatsmënama Bëngbe Bëtsábeñe icos̈buachéyeca, ts̈abá contsatsmëna ca. Y cachora cha ts̈abá ibojtabinÿna, y Jesúsbioye benachëjana ibojtsë́stona. 	 "Dat kan", zei Jezus. "Omdat u op Mij vertrouwt, bent u genezen." Op datzelfde moment kon de man weer zien. En hij ging met Jezus mee naar Jeruzalem.


Y chents̈ana quem inÿe mándnaca: “Ndëmua ents̈ánaca cochtsebobonshana, nts̈amo cach aca cuenobobonshancá.” Ndocna mando quem uta mandama más quenatámana ca —Jesús tojánayana. 	 En het gebod dat daarna komt, is dit: U moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf. Belangrijker geboden dan deze twee zijn er niet."


Pero chë viudángbioye chë tmobomna soyënga jtsabacayana; y ents̈angbe delante ts̈abá chacmotsë́nÿama y chënga imojtsaíngñama ndoñe chaondëtsótats̈ëmbuamna, Bëngbe Bëtsáftaca ts̈a jtsencuéntayana. Chë causa, Bëngbe Bëtsá ínÿengbiama más chënga echanjácastigaye ca” —Jesús tojánayana. 	 Terwijl ze voor de schijn lange gebeden opzeggen, beramen ze allerlei plannen om weduwen geld af te troggelen. Dit soort mannen zal de zwaarste straf van God krijgen."


Ats̈e chca cbontsabobiamná, er ats̈e ts̈abá sëndë́tats̈ëmbo, nts̈amo cbontseimpadancá cochjamama, y cabá más chama cochjatsmama. 	 Ik heb u deze brief geschreven omdat ik ervan overtuigd ben dat u zult doen wat ik u vraag en zelfs meer!


chë tobias̈ënga chamotsinÿanÿná y chamotsabuatambá nts̈amo chëngbe boyanga y básenga jtsababuánÿeshanana, 	 Zo moeten de oudere vrouwen de jongere aanmoedigen rustig te leven, hun man en kinderen lief te hebben,


Ats̈e cbë́yana, nda chabe shémaftaca tbojtsenë́ts̈ena y chca tojopasá ndoñe chë shema chabe boyábioye ínÿaftaca tbontseingñé causa, y chë boyá ínÿaftaca tojtóbouamasna, cha chë natsana shémbioye ínÿaftaca jtseíngñayana ca —Jesús tojánayana. 	 Luister goed, Ik zeg u: Iemand die zijn vrouw verlaat en daarna opnieuw trouwt, pleegt overspel. Tenzij zijn eerste vrouw gemeenschap met een andere man heeft gehad."


y Cristo cruciñe tojanóbanayeca, cha tojanma chë útoica ents̈anga enáyayana chamotsajbanama, y tojanma chë útoica ents̈anga mo canÿe ents̈angcá chamotsemnama, chënga tempcá ts̈abá Bëngbe Bëtsáftaca chamotsatsmënama. 	 Nu wij tot hetzelfde lichaam behoren, is de wederzijdse haat verdwenen, want wij zijn allebei met God verzoend. Door het kruis is er een einde aan de tegenstelling gekomen.


Chë bomnëngna chë yojtsóyents̈jaments̈ana tmonjëftsesegorá, y cabá bomnana imotsóbomñe; y chë viudana tonjëftsesegorá lempe ntsachets̈á yobomncá; masque ts̈a ndbomnëjema, chë vida jtsebomnama lempe ntsachets̈á yobomncá tonjëftsesegorá ca.” 	 "Want die rijken hebben gegeven wat zij niet nodig hadden, maar zij gaf alles wat zij bezat."


Y cachora unga boyabásenga Cesarea pueblocana ichmónënga, chë posada së́ndbomnents̈e tmonjánashjajna, ats̈e janguanguama. 	 Op dat moment kwamen er drie mannen aan bij het huis waar ik logeerde.


Y chënga tmojanjuá: —Césarbe jubiá; cha chca enduabaina ca. As Jesús tojanë́yana: —Césarbioye s̈mochtoyiye cha ibotocana soye; y Bëngbe Bëtsana cha ibotocana soye ca. 	 "Van de keizer", antwoordden zij. "Wel", zei Hij, "geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is."


Masque ndoñe s̈onjanomerecena, mo ndayá cuafjats̈etacá, Bëngbe Bëtsá s̈onjanábuayana cha jtseservénama, ts̈abe noticiënga ents̈anga jtsabuayiynayëse; y cha áts̈eftaca chca tojanma chabe obenánaca. 	 God heeft mij de taak gegeven dit overal bekend te maken. Dat is een geweldig voorrecht! Ik kan het alleen maar omdat God zo goed is mij er steeds weer de kracht voor te geven.


Chë shë́ntseca imomnë́ngbioye, chamosama bëtscá cha tojats̈atá, pero chë bomnë́ngbioyna tondaye tonjats̈atá. 	 Hij heeft hongerigen overladen met het goede en rijken met lege handen weggestuurd.


Demetrio y cháftaca s̈motrabájanga, nderado ndabiama ndaye demanda s̈mojtsebomnësna, cabildoca endatëfjna y chents̈e mándayënga montsemna chë demandënga jouenama, y chë́ngbents̈e cada ona s̈mochjëftsendemánda. 	 Als Demetrius en zijn werknemers iets tegen iemand hebben in te brengen, is het gerechtshof open en kunnen de rechters de zaak meteen in behandeling nemen.


Er Bëngbe Bëtsá chama s̈janichamó, mënts̈á jauyanëse: Aca tcbonjuábuayana chë ndoñe judië́ngbioye ts̈abe noticiënga jábuayenama, chaósertama. Y chca, aca chëngbiama cochántsemna mo canÿe binÿnayacá. Chca, ácbeyeca nÿets luarënguenache ents̈anga ats̈e chanjatsebacá ca.” 	 want dat heeft de Here ons opgedragen. Hij zei: 'Ik heb U gemaakt tot een licht voor de niet-Joodse volken, om redding te brengen tot in de verste uithoeken van de aarde." (E)


Chë fariseunga y chë bachnangbe amë́ndayënga tmojanmandá, nderado nda Jesús ndayents̈e tojtsemnama tojtsetats̈ëmbësna, chaobuambá ca, as Jesús jishachama. 	 De leidende priesters en de Farizeeërs hadden laten bekendmaken dat ieder die wist waar Jezus Zich ophield, dat onmiddellijk moest melden. Dan zou Hij gevangen genomen worden.


Bënga montsobena jamashënguama chë tsëm benachëjana, Cristo bëngbiama tojamëjana; cha nda inétsama chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama. Mo chë quem luarents̈e chë bachnangbe más uámana amëndayacá, chë ujonÿana ents̈ë́juajana jamashënguana chë “más uámana ca” uabaina luaroye, Bëngbe Bëtsabe delante jtsemnama, cachcá, Cristo bëngbe bacna soyëngama mo ents̈acá tojanóbanayeca, bë́ngnaca montsobena Bëngbe Bëtsabe delante luaroye jamashënguama. 	 Omdat Hij Zich voor ons heeft opgeofferd, is er voor ons een nieuwe weg naar het leven gekomen, dwars door het gordijn heen dat het Allerheiligste van het Heilige scheidde; en dat gordijn is Zijn lichaam.


Chora Jesús tbojaniyana: —¡Shembása, Bëngbe Bëtsábeñe ts̈a os̈buachiyá comna! Nts̈amo cojtsebos̈cá chca chaotsemna ca. Y cach orscana chabe bembe ts̈abá yojtsatsmëna. 	 "Wat hebt u een groot geloof!" zei Jezus. "U krijgt wat u hebt gevraagd." En haar dochter werd op datzelfde moment genezen.


Nts̈amo Simón s̈onjabuayenacá entsemna cachcá nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojanayancá, nts̈amo yochjanopásama y nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá, mënts̈á: 	 Dat klopt met wat de profeet Amos heeft geschreven. Hij schreef namens God:


Canÿe ents̈á chabe mëts̈tá cucuats̈iñe jiyëbana, chabe trigo jtsóbobemana y chë ndoservena shácuanënga jtsejashtsëtsana. Chabe trigo chë grano uaquëcjnaye tsañe jtsabuájuana, y chë ndoservena shácuanëngna iñoye jtsatmets̈ana. Cachcá, chë ats̈be ústonoye echanjabana, chë ts̈abe ents̈anga echanjúbuaja, y chë bacna ents̈angna canÿe íñeshiñe echantsacastígaye, y chë iñe ndocna te queochátsfsana ca” —cha tojanë́yana. 	 Hij staat klaar om het kaf van het koren te scheiden. Het koren zal Hij opslaan in de schuur. Maar het kaf zal Hij verbranden in een vuur dat nooit uitgaat."


Y ndánaca, ts̈ëngaftanguents̈á canÿe nduamanábioye masque nÿe mo base búyeshtema tbojuabuats̈etá, ats̈be ustoná bétsemnayeca, ndegombre Bëngbe Bëtsá canÿe uacanana soye chábioye bochántats̈etaye ca” —Jesús tojánayana. 	 En wie jullie, die mijn discipelen zijn, een beker koud water geeft, zal zeker worden beloond."


Ents̈anga chë soyënga imojtsuenana, y Jesús inÿe soye tojanacuntá jabuátambama, er cha ya Jerusalén béconana yojtsemna, y ents̈anga imojtsejuabnaye chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ya yochjanóshjango ca. 	 Omdat Jezus niet ver meer van Jeruzalem was, dachten velen dat de bevrijding van Israël nu wel vlug zou komen. Daarom vertelde Jezus een gelijkenis.


As chë soldadënga chë crocénana tmojanóyëngacñe y tmojanma nts̈amo chë mándayënga tmojanabuayenacá. Ba ents̈anga chë cuento tmojanuena y më́ntscoñama judiënga cachcá mondbétsichamo. 	 De bewakers namen de steekpenningen aan en deden wat hun was opgedragen. Zo is dit verhaal onder de Joden ontstaan. En zij geloven het nu nog steeds.


Chë uatsjéndayëngna, Jesús tmojtanadorá chents̈ana, Jerusalenoye oyejuayënga tmojtaná; 	 Zij vielen in aanbidding voor Hem neer. Daarna gingen zij met grote vreugde terug naar Jeruzalem.


Y enjánama soyënga chë natsana uabouana bayabe nÿets obenánaca, chabe delante. Chë fshantsents̈a bayá tonjanma nÿetsca luarents̈e oyenënga chamotsadoránama chë natsana uabouana bayábioye, chë jóbanama tëts̈eniñe tbontanobemá. 	 Het had twee horens, net als het Lam, maar het sprak als de draak. Het trad namens het eerste beest op en oefende dezelfde macht uit. Het dwong de aarde en haar bewoners het eerste beest te aanbidden; het beest dat van zijn dodelijke wond genezen was.


Chca tojánayanents̈ana, Marta tojtaná chabe quenata María jachembuama, y iytëcana tbojaniyana: “Buatëmbayá tonjáshjango y entsebos̈e aca jinÿama ca.” 	 Hierna ging zij weg om haar zuster te halen. "Maria", zei zij zacht, "de Meester is er en Hij wil je spreken."


As, Pedro y Juan tmojánishëche y ya jetiñe yojtsemna causa, cárceloye tojanëtame yëfsanëntscuana. 	 Zij namen Petrus en Johannes gevangen tot de volgende morgen.


Chë binÿnayá cabá ts̈ëngaftangaftaca endétsemnëntscuana, chábeñe s̈mochtsos̈buáchiye; as, ts̈ëngaftangbe juabnënga binÿniñe echántsemna ca —Jesús tojánayana. Chë soyënga tojánayanents̈ana, Jesús tojtsanoñe y ents̈angbiama yojetsóitana. 	 Vertrouw op het licht, zolang u het licht hebt. Dan zult u kinderen van het licht zijn." Daarna trok Hij Zich terug en verborg Zich voor hen.


Chë chacmojtsë́buayënjënga, chë s̈ojichmó cha ndoñe quematábuatma. Chíyeca chënga lempe chca cmochanjáborlaye, ats̈be causa. 	 De mensen zullen u vervolgen omdat u bij Mij hoort. Zij kennen God niet, Die Mij gestuurd heeft.


Chana, fshantse yojtsatobuiye, y chë crocénana Jesusbe ichmónëngbioye yojáyents̈buachiye, chë uajabótëngbiama chaoservema. 	 Deze Jozef had een stuk land verkocht en het geld aan de apostelen gegeven.


“Chíyeca cuedado s̈mochtsebomna y yejuana s̈mochtsantjes̈na, er ndoñe ques̈mátstats̈ëmbo ndayté ts̈ëngaftangbe Utabná yochjésabama. 	 Wees er dus altijd klaar voor, want je weet niet wanneer Ik kom.


Pero chë nduiño yojáuyana: ‘Ndoñe. Chë bacna shácuana s̈mojtsejashtsëtsana ora, chë trígnaca s̈mattsejashtse ca. 	 'Nee,' antwoordde de boer. 'Want dan trekken jullie het jonge graan ook mee.


Bëngbe Bëtsá chë soyënga tcmonjanas̈ebuachená ts̈ëngaftangbiama, ts̈ëngaftangbe básengbiama y nÿets chë bën luarënguenache imomna ents̈angbiama, nÿetscanga chë Bëngbe Utabná Bëngbe Bëtsá chábioye jabama chaojubuáyanënga ca. 	 Want God heeft Die beloofd aan u en uw kinderen, aan ieder die door God geroepen wordt en ook aan de verre, vreemde volken."


Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, nda inétsama bënga chábeñe chamotsobátmanama ts̈abe soyënga bëngbiama chaomama, cha chaoma ts̈ëngaftanga ainaniñe puerte oyejuayënga chas̈motsemnama y ainaniñe ts̈abe ebionana chas̈motsebomnama, chábeñe jtsos̈buáchiyëse; y Bëngbe Bëtsá chca ts̈ëngaftangbiama chaoma, ts̈ëngaftanga cada te más chábeñe chas̈motsobátmanama, chë Uámana Espíritbe obenánaca. 	 Het is mijn verlangen dat God, Die ons hoop geeft, u door uw geloof vol zal maken van blijdschap en vrede. Dan zal uw hoop steeds sterker worden door de kracht van de Heilige Geest.


Chora chë rey chabe oservénënga yojichamuá chë ófjanënga jobiats̈ama, pero chë ófjanëngna ndoñe imonjouena jama. 	 Hij had vele mensen uitgenodigd. Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knechten erop uit om de genodigden te zeggen dat ze konden komen.


“Nda ts̈ëngaftanga chacmojúbuaja, áts̈naca cha s̈ochanjofja; y nda ats̈e chas̈ojofja, chë nda s̈ojichmóbioynaca cha bochanjofja. 	 Wie jullie ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt God Die Mij gestuurd heeft.


Jerusalenoca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chë soye tmojántats̈ëmbona ora, Antioquía luaroye Bernabé tmojanichmó. 	 De volgelingen van Jezus in Jeruzalem hoorden ervan en stuurden Barnabas naar Antiochië.


Y Jesús tbojanjuá: —Aca, canÿe Israeloca abuatambayá, ¿chë soyëngama ndoñe condë́tats̈ëmbo ca? 	 Jezus antwoordde: "U leert de Joden hoe zij met God en hun medemensen moeten leven. Begrijpt u niet wat Ik zeg?


y chas̈motsetáts̈ëmbo ts̈a bëts soye y ndocna te ntjëftsopochócama chabe obenana yomnama, chë ndayá bëngbe ainaniñe ts̈abe soyënga yojtsama, bënga chë Crístbeñe os̈buachiyë́ngbeñe. Cach quem puerte bëts obenana endmëna, 	 Ik bid dat u zult beseffen hoe ontzaglijk groot de kracht is, die God ter beschikking stelt aan ons die in Hem geloven.


Unga tianoye chata tbojanobená Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e cha jetsinÿenana. Chana chë Moisesbe ley abuátambayëngbe tsëntsaca inétsotbemañe, chë́ngbioye inayaunana, inatjanaye. 	 Na drie dagen zoeken vonden ze Hem eindelijk. Hij zat in de tempel tussen de godsdienstleraars en was heel serieus met hen aan het praten.


Y más ents̈anga, cach nts̈amo Jesús yojtsanëtsëtsnacá tmonjanuena ora, chábeñe imojtsanos̈buaché. 	 Er gingen nog veel meer mensen in Hem geloven.


Chënga imojenjnaná Pedro y Juan ts̈a añémoca ibojtsóyebuambnama tmojáninÿe ora, y chata tempo nduatsjínÿenata y librë́s̈a nduabuatmata bétsemnama tmojántats̈ëmbona ora. Chca chë mándayënga tmojántats̈ëmbona chata Jesúseftaca bayté ibojamnama. 	 De Joodse leiders keken ervan op dat Petrus en Johannes zich zo vrijmoedig verdedigden, hoewel zij toch onontwikkelde mannen waren. Zij herinnerden zich dat zij allebei veel met Jezus waren omgegaan.


Jesús chabe bnë́tsana uta uatsjéndayënga barie tojánachembo, y mënts̈á tojanë́yana: “S̈montsetáts̈ëmbo mora Jerusalenoye bënga montsajnama, y choca lempe echanjochnëngo nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemabiama tmojanabemcá; 	 Hij nam de twaalf apart en zei: "Zoals jullie weten, gaan we naar Jeruzale m. Alles wat de profeten over Mij hebben geschreven, zal in vervulling gaan.


Shinÿe bocanoica unga bës̈ashangá, shinÿe uenatjë́mbambanoica ungashá, tsjuanoica unga bës̈ashangá, y tsmanoica ungashá. 	 Drie op het oosten, drie op het noorden, drie op het westen en drie op het zuiden.


—Utabná, ats̈be uaquiñá motselastemá. Cha ataque bontsësháchichana y puerte entsesufrina, er cha inÿe ora iñoye jtseshajayana y inÿe orna, buyeshoye jtsoshbuets̈ana. 	 "Here", zei hij smekend en viel voor Hem op de knieën. "Heb medelijden met mijn zoon. Hij lijdt aan vallende ziekte. Het is heel erg met hem. Hij valt vaak in het vuur en in het water.


Abélbioye tbojanóba orscana, Zacarías tmojanóbantscoñe. Zacaríasna Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e tmojanóba, altar y chë ents̈anga Bëngbe Bëtsábioye imojánadorana luariñe. Chcasna, Bëngbe Bëtsá echanjama chë oyebuambnayënga tmojanóbanama, morsca ents̈ángbeñe nÿets castigo chaotsemnama ca. 	 van de moord op Abel tot de moord op Zacharias, die gedood werd tussen het altaar en het tempelhuis. Het zal u allemaal worden aangerekend.


y canÿe viudá ndbomnëjémnaca tbojáninÿe, uta crocénana chëtémiñe yojaftsesegóra. 	 Er kwam ook een arme weduwe. Zij deed er twee koperen muntjes in.


y canÿa ts̈ëngaftanguents̈á tbojauyana: “Dios̈oftá, sësnama ndoñe chacondë́tsepadecena y becá chacuatoshachá ca”, pero chca chaotsemnama chábioye tondaye tbonjats̈etase, ¿ndayama nantsoservena chca jayanana? 	 "Het beste ermee, hoor! Vat geen kou en zorg dat je niet verhongert", is dat toch zinloos als u hem niet geeft wat hij nodig heeft?


Chíyeca Pilato tbojantjá: —¿Ndoñe contsuenana lempe nts̈amo acbe contra montsichamcá ca? 	 "Hoort U niet wat zij zeggen?" vroeg Pilatus. Tot zijn grote verbazing gaf Jezus geen antwoord.


Chënga imojanamana Bëngbe Bëtsá jtsatschuanayana, y nÿetsca ents̈anga imojtsejuabnaye chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngbiama ts̈abe ents̈anga imojamna ca. Y cada te Bëngbe Bëtsá yojtsama más os̈buáchiyënga chamóbotema, chë ndëmuanÿenga cha yojtsatsebacayënga. 	 Zij prezen God en het hele volk was hun goedgezind. En God zorgde dat er elke dag weer nieuwe mensen bijkwamen, die gered werden.


Y më́ntscoñama, bënga s̈ontsabuashebebiana saná, ndayá jofs̈iyama y ents̈ayá. Ents̈anga bë́ngbioye bacá jtsaborlánana, y tondaye yebna queftsátsbomna. 	 Maar als iemand iets tegen mij zegt in een taal die ik niet versta, blijven wij vreemden voor elkaar.


Ats̈e ndayá mënts̈á cbontsëtsëtsná: Natsana, Bëngbe Bëtsá Abrahánoftaca canÿe trato tojánbema, y tbojaniyana “aíñe ca”, nts̈amo tbojans̈buachenacá jamama. Chents̈ana canta patse y unga bnë́tsana uatëse, Bëngbe Bëtsá Moisesbe cucuats̈iñe chë leyënga tbojanánts̈aboshjona; chíyeca, chë leyënga ndoñe ntsobenana jamana chë Bëngbe Bëtsá Abrahánoftaca tojánbema trato ndoñe chaondëtsoservénama, ni jamana ndayá Bëngbe Bëtsá tojans̈buachenacá ndoñe chaondëtsoservénama. 	 Ik wil eigenlijk dit zeggen: Als God met Abraham een onverbrekelijke overeenkomst heeft gesloten, kan een wet die er pas 430 jaar later bijkwam, die overeenkomst niet ongedaan maken. De belofte die God heeft gedaan, blijft gelden.


Chora básefta fariseunga y judiëngbe ley abuátambayënga, Jerusalenocana tmojánabënga, Jesúsbioye tmojanobeconá y tmojaniyana: 	 Er kwamen enkele Farizeeërs en godsdienstleraars uit Jeruzalem om Jezus te ondervragen.


Chca enjamna, Bëngbe Bëtsá ents̈anga cháuinÿanÿema nÿetsca joshjanguama tempënguiñe, nts̈amo cha bëngbe ts̈abiama bëtscá juabna bétsebomnama, cha Cristo Jesúseftaca bë́ngbioye ts̈abe juábnaca s̈ojánanÿe ora. 	 Door in de persoon van Jezus Christus zo vriendelijk voor ons te zijn, heeft God eens voor altijd laten zien hoe oneindig groot Zijn goedheid is.


Er Bëngbe Utabná jábuayenana nda cha tbobobonshanábioye, y jacastígana chë mo chabe uaquiñacá tbojofjábioye ca —chiñe endayana. 	 Want daaruit blijkt dat Hij van u houdt. Als Hij u slaat, blijkt dat u Zijn zoon bent." (A)


Bëngbe Bëtsá Sinaí tjoca chë ents̈ángbioye tojanoyebuambá ora, chabe oyebuambnayánaca tojanma quem luare chauangmë́manama, pero mora cha chabe uabemana palabrënguiñe tojas̈ebuachená: “Ats̈e cachiñe chanjatsma chauangmë́manama, ndoñe nÿe quem luare, sinó celócnaca ca.” 	 Toen God vanaf de berg Sinaï sprak, denderde de aarde van Zijn stem. "Nog één keer", zegt Hij nu, "zal Ik niet alleen de aarde, maar ook de hemel laten schudden."


y ts̈ëngaftangbioye bochanjíchmua Jesús, chë tempo chabe Uámana Uabuayaná Bëngbe Bëtsá tbojanbemá. 	 Hij zal dan Jezus weer naar u toe sturen, van Wie al tevoren vaststond dat Hij uw Messias (A) zou zijn.


Y chë uatsjéndayëngna tmojánbocana y Bëngbe Bëtsabe soyëngama nÿetsquénache ents̈anga tmojanabuayená. Cach Bëngbe Utabná chënga yojanëjabuáchana, y yojánama ents̈anga chamotsetats̈ëmbuama chë buayenana soye ndegombre Bëngbe Bëtsabe soyënga bétsemnama, chë uatsjéndayënga bëts soyënga jamama obenana chamotsebomnama cha jtsamëse. 	 De discipelen trokken er op uit om overal het geweldige nieuws te vertellen. En de Here werkte met hen mee. Hij zette hun woorden kracht bij door er wonderen op te laten volgen.


Chë reyna chë boyabásabiama ibojóngmia; as chë ndebénana ibojtseperdóna y ibojë́tsboshjona. 	 De koning kreeg medelijden met hem, liet hem vrij en zei dat hij niets meer hoefde te betalen.


Jesús cachiñe tojesaná y Bëngbe Bëtsáftaca tbojanencuentá, cach palabrënga jayanëse. 	 Hij ging weer weg en bad nog eens, met dezelfde woorden. Maar de discipelen konden hun ogen niet openhouden en vielen weer in slaap. Zij wisten niet wat zij moesten zeggen, toen Hij bij hen terugkwam.


Y Jesús tbojanjuá: —Acbe uafts̈e echántayena ca. 	 "Je broer wordt weer levend, Martha", zei Jezus.


“Chë nduiño cabá canÿa ibojtsábojamna jíchmuama: cachabe bonshana uaquiñá. Cabana, cha ibojíchmua y mënts̈á yojtsejuabnaye: ‘Ats̈be uaquiñá cocayé mochanjóyeunaye ca.’ 	 Nu had hij alleen nog zijn zoon, zijn oogappel. Tenslotte stuurde hij hem, want hij dacht bij zichzelf: 'Voor mijn zoon zullen zij wel respect hebben.'


Chë tats̈ëmbuá inatrabájaye chë Chipre luaroca mandadbiama, Sergio Paulo ca uabainá; y chë mandadna corente osertaná inamna. Cha yojtsebos̈e Bëngbe Bëtsabe palabra jouenama; as tojanmandá Bernabé y Saulo jobiats̈ana. 	 Hij heette Bar-Jezus (in het Grieks Elymas) en was bevriend met Sergius Paulus, de gouverneur van het eiland, een wijs man. De gouverneur riep Barnabas en Saulus bij zich omdat hij wilde horen wat zij over Jezus Christus te zeggen hadden.


As Pedro tbojaniyana: “Ananías, ¿ndáyeca tcojalesenciá Satanás acbe ainaniñe bacna juabnënga chacmócochënguama, Uámana Espíritu chë crocenánama jabuambayama ca? Acna chë fshantsama tcmojtabuená crocenánents̈ana cach acbiama bats̈á tcontábojama. 	 "Ananias", zei Petrus, "waarom hebt u de duivel toegang gegeven tot uw hart? Waarom probeert u de Heilige Geest te bedriegen? Waarom zegt u dat dit de hele opbrengst van het land is, terwijl u een deel ervan achtergehouden hebt?


Pilato yojenjnaná Jesús ts̈a betsco yojóbanama; as tojanmandá chë soldadëngbe amëndayá chamuachembo, jatjayama Jesús ya bën obaná tayojétsemnama. 	 Maar Pilatus kon niet geloven dat Jezus al gestorven was. Hij liet de dienstdoende officier roepen en vroeg hem ernaar.


Cachcá, lempe chë ndayama ts̈ëngaftanga tcbonjauyancá chas̈mojinÿe ora, s̈mochántsetats̈ëmbo Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ya jésabama yojtsemnama. 	 Zo is het ook wanneer jullie al deze dingen zien gebeuren. Dat is het teken dat Ik bijna terugkom.


Tempo, ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsá stëts̈oye s̈mojanquedá y chábioye uayayënga s̈mojamna, bacna soyënga s̈mojanjuabná y s̈mojánama causa; 	 Dat geldt ook voor u, die vroeger zo ver van God verwijderd was. U leefde als vijand van Hem. Dat bleek uit de slechte dingen die u dacht en deed. God heeft alles met u goedgemaakt.


“Puerte oyejuayënga mochántsemna chë nÿetscanga natjë́mbana chamotsiyenama amënga, er chënga Bëngbe Bëtsabe básenga ca mochantsabaina. 	 Gelukkig zijn de mensen die vrede brengen, want zij zullen zonen van God worden genoemd.


Y mënts̈ánaca Jesús tojanë́yana: “Ts̈abá s̈mochjájuaboye nts̈amo s̈mojtsuenanama. Nÿe bats̈atema s̈mojouenëse, nÿe bats̈atema cmochanjósertaye; pero aíñe ts̈abá s̈mojouenëse, chama corente cmochanjósertaye; y Bëngbe Bëtsá echanjama ts̈ëngaftanga más soyëngama chacmósertama. 	 Het hangt er helemaal vanaf hoe je luistert. God zal je geven naar de maat waarmee je zelf meet.


“Chë higo betiyama s̈mochjuatsjinÿe: Tsëm buacuafjënga tojtsebomna ora y tojtsaisë́jotsana, jtsotats̈ëmbuana chë ts̈abe tempo ya tojtsaisobecuama. 	 Leer van de vijgeboom deze les. Wanneer er knoppen en blaadjes aan komen, weet je dat het gauw zomer wordt.


Chora Jesús rábiaca y ngménaca chë fariseunga tojanënÿanÿé, chënga ainaniñe josértama ndoñe montsebos̈e causa; y chë buashana cucuats̈e bomnábioye tbojaniyana: —Macuenÿanëjaná ca. As chë boyabása tojanacuenÿanëjaná, y chora ts̈abá chëts̈a yojtsatamna cach inÿets̈acá. 	 Zij zeiden niets. Jezus keek boos om Zich heen. Wat een harde kerels waren dit! Het deed Hem pijn dat zij zo onverschillig waren voor de ellende van andere mensen. Tegen de ongelukkige man zei Hij: "Steek uw hand uit." De man deed het en zijn hand werd op slag weer gezond!


Cachcá mónÿaye; chënga montsemna mo jtanënga inÿe jtanënga unachayëngcá. Y canÿe jtaná inÿe jtaná tbojtsánachase, nÿets útata canÿe tbuabents̈e bochanjetsótsats̈e ca —Jesús tojánayana. 	 Trek u dus niets aan van de Farizeeërs. Zij zijn blinde gidsen, die blinde mensen leiden. Zij zullen samen in een kuil vallen."


Y Jesús tbojanjuá: —Ndegombre, ya tcbonjauyana, aíñe áts̈beñe tcojtsos̈buáchese, cochjinÿe Bëngbe Bëtsá puerte obená y bëtsá bétsemnama ca. 	 "Ik heb toch gezegd dat je, als je op Mij vertrouwt, de macht en grootheid van God zult zien?" antwoordde Jezus.


Y nÿetsca ents̈anga ojnanánënga imojtsichamo: “¿Mua yojtsemna chë Davídbents̈ana Uámana Ents̈á, chë Cristo ca?” 	 De mensen wisten niet wat zij zagen. "Misschien is Jezus de Christus wel!" zeiden zij.


Bnë́tsana shachna uatama Tiberio César Romoca bëts mandado yojamna ora, Poncio Pilato yojamna Judeoca mandado, Heródesna Galileoca rey, chabe cats̈ata Felipe Iturea y Traconitoca rey, y Lisániasna Abilinioca rey. 	 Keizer Tiberius was al vijftien jaar aan het bewind. Pilatus was gou verneur van Judea, Herodes gouverneur van Galilea, zijn broer Filippus gouverneur van Iturea en Trachonitis, en Lysanias gouverneur van Abilene.


y chabe cucuats̈iñe tonjanaca ora, chë canta Ainënga y chë uta bnë́tsana y canta bëtsëjémënga amë́ndayënga chë Oveshatembe shecuats̈ents̈e tmonjanoshaments̈é. Nÿetscanga monjétsëtbëna arpangá y castellano copbenga jútjena inciensíyeca; chë copbenga inciensíyeca enjamna chë Bëngbe Bëtsabe ents̈anga tmojayana palabrënga, cháftaca jencuéntama ora. 	 Toen Hij dat deed, vielen de vier levende wezens en de 24 ouderlingen voor Hem neer. Zij hadden allemaal een harp en een schaal vol heerlijk reukwerk: Dat zijn de gebeden van de gelovigen.


Cha echanjama chënga ndocna te más ngménënga chamondë́tsemnama, y ndoñe más chamondóbanama, ndoñe más chamondos̈achema, ni ngménaca ndoñe chamondëtsóyebuambnama y ndoñe más tsets̈anana chamondë́tsebomnama; er nts̈amo chënga ents̈angcá fshantsoca tempo imojëftsiyena ora enjamncá, chora ya ndoñe chca queochátsmëna ca.” 	 Hij zal alle tranen van hun ogen afwissen en er zal geen dood meer zijn. Van verdriet, rouw en pijn zal geen sprake meer zijn. Dat hoorde allemaal bij de oude wereld en die is voorgoed voorbij."


“Chë Bëtsá quem luare y lempe nts̈amo chents̈e yomncá tojanma; cha endmëna quem luarents̈e y celoca Utabná, y cha ndoñe quenatiyena cha jadórama ents̈angbe jebna yebnënguiñe, 	 De God Die de hele wereld heeft gemaakt, de Here van hemel en aarde, woont niet in tempels die door mensen zijn gebouwd.


Ndocná quenátobena chama jayanama ndoñe ndegombre yondmëna ca. Chcasna, natjë́mbana motsomñënga y tondaye matamëngana corente ts̈abá ntjshajuaboycá. 	 Dat zal geen mens ontkennen. Blijf dus kalm en doe geen domme dingen.


y tmenguse, chë semana bojats̈éntena, cabá cachëse, shinÿe yojábocna ora, chë cuevëshoye tmojána. 	 Op zondagmorgen, bij het opgaan van de zon, gingen zij naar het graf.


Pero Cristo, ndayá Bëngbe Bëtsá tobos̈cá jamana, chë Bëngbe Bëtsabe ents̈ángbeñe Uaquiñacá jtsemándayëse, nts̈amo canÿe uaquiñá jtsemándayana ndayá nÿetsca chabe pamíllanga tmojtsamiñe; cha, chë Uaquiñacá y chënga chë Bëngbe Bëtsabe pamillents̈ëngcá. Bënga chë pamillents̈a ents̈anga jtsemnana, bënga chë ndayá tmos̈buáchema bëts añémoca sempre tmojtsóyebuambnase, y sempre Bëngbe Bëtsá ts̈abe soyënga bëngbiama yochjamama tmojtsobátmanëse, y bënga chca jtsebomnama puerte oyejuayënga tmojtsemnëse. 	 Maar Christus, Gods trouwe Zoon, heeft het volledige beheer over het huis van God. En dat huis zijn wij, de christenen, als wij tenminste tot het einde toe volhouden en met blijdschap op de Here blijven vertrouwen.


Nderado Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga ndoñe tcmonjabuayená, nts̈amo nÿetsca chabe básengaftaca cha endbetsamcá, as ts̈ëngaftanga ndoñe ntsemnana ndegombre chabe básenga. 	 Hebt u ooit gehoord van een zoon die niet gestraft werd? Als God u niet terechtwijst, wanneer u het nodig hebt, betekent het dat u niet Zijn zoon bent.


“Y chë bomná ibojauyana: ‘Masque chca, Taita Abraham, Diosmanda Lázaro michmó ats̈be taitabe yebnoye; 	 Daarop zei de rijke man: 'Vader Abraham, ik smeek u Lazarus dan naar het huis van mijn vader te sturen,


Pero cam orscana, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá, chë Bëngbe Bëtsá nÿets obenana bomnabe cats̈bioica echántsatsbemana ca. 	 Maar het duurt niet lang meer, of Ik, de Mens, zal zitten op de troon van God, aan Zijn rechterhand."


Y Pablo, cachá jenë́uyanama mënts̈á yojtsichamo: —Ats̈e tondaye chiyatobuachjanguá, ni judiëngbe leyëngama, ni Bëngbe Bëtsabe bëts yebnama, ni Romoca bëts mandadbe contra ca. 	 Paulus verdedigde zich en zei: "Ik heb de Joodse wet niet overtreden, de tempel niet ontwijd en mij ook niet tegen het Romeinse bewind verzet."


Y chë mo la cinco ora imojáshjajnënga imojobeconá, y cada ona canÿe denario crocénana yojtáyents̈buachiye. 	 De mannen die om vijf uur waren aangenomen, kregen allemaal een volledig dagloon.


“Ndegombre cbë́yana, Bëngbe Bëtsá ents̈angbe nÿetsca bacna soyënga echanjáperdonaye, y nts̈amo Bëngbe Bëtsabiama y ínÿengbiama ndoñe ts̈abá tmontsichamo soyë́ngnaca; 	 Ik wil u dit zeggen: U kunt vergeving krijgen voor alle zonden die u hebt gedaan, zelfs voor elke vorm van belasteren.


Chora chë oservená chë reybe shecuats̈ents̈e yojoshaments̈iye y ibojtseimpáda: ‘Taita, Diosmanda s̈motsëuantajema. Ats̈e lempe cbochanjëtsë́nts̈abuachiye ca.’ 	 De man liet zich voor de koning neervallen, met zijn gezicht in het stof. Hij smeekte: 'Och majesteit, geef mij uitstel. Dan zal ik u alles terugbetalen.'


Y chë ndoñe ts̈ëngaftangbe sóyeca ndoñe ts̈abá s̈monjamëse, ¿nda cmochjants̈abuáchiye ndayá ts̈ëngaftangbiama yomncá ca? 	 En als u de spullen van een vreemde niet goed behandelt, hoe zullen we dan onze spullen aan u toevertrouwen?


Chents̈ana, Agripa Páblëbioye tbojaniyana: —Jóyebuambayama contselesenciana, cach aca chacuenë́uyanama ca. As Pablo, chë réybioye jachuayama cucuats̈e tojanatsbaná y jenë́uyanama tojanonts̈é mënts̈á jayanama: 	 Agrippa zei tegen Paulus: Ga uw gang. U mag voor uzelf spreken." Paulus stak zijn hand op en verdedigde zich met deze woorden:


Pero ndegombre endmëna y chanjayana, ats̈e bëngbe taitangbe Bëtsá sëndëservena, jtsiyenëse nts̈amo Bëngbe Bëtsá s̈onjaninÿanÿé benache yomncá; y quem ents̈anga montsichamo, básefta soyënga nts̈amo bënga quem Tsëm Benache ústonënga fstsos̈buachecá, ndoñe ndegombre yondmëna ca. Pero ats̈na nÿetsca chë Moisesbe leyiñe y Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayëngbe uabemana librës̈anguents̈a soyënguiñe sëndos̈buaché; 	 Maar ik geef toe dat ik de God van onze voorouders dien, volgens de richting die zij een partij noemen. Ik geloof alles wat er in de wet van Mozes en de Boeken van de profeten geschreven staat.


er Bëngbe Bëtsá lempe jamama endobena ca —cha tojánayana. 	 Voor God is niets onmogelijk. Wat Hij zegt, gebeurt."


Chënga, Jericó bëts pueblents̈ana tmojánbocana ora, ba ents̈anga Jesús imojtsë́stona. 	 Toen Jezus en Zijn discipelen de stad Jericho verlieten, gingen heel veel mensen achter hen aan.


Chë soye endmëna chë más bëts uámana mando y nÿetsca mandëngama chë natsanoca entsemna. 	 Dit gebod is het eerste en het belangrijkste


Chë Jesúseftaca imojtsemnënga tmojáninÿe nts̈amo chora yochjanopásama; as tmojaniyana: —Bëngbe Utabná, ¿espadë́jaca fs̈cotsatsejaye ca? 	 Toen de andere discipelen zagen wat er ging gebeuren, riepen ze: "Meester, zullen we erop los slaan? We hebben zwaarden bij ons!"


Chcasna, Abrahámbents̈ana Davidbentscoñe bnë́tsana canta bëts pamíllanga imojëftsemna. Davídbents̈ana y chë israelitënga Babilonioca imojanëtamenëntscuana inÿe bnë́tsana canta bëts pamíllanga; y inÿe bnë́tsana canta bëts pamíllanga chë Israeloca ents̈anga imojanëtamenents̈ana, chë Cristo tojanonÿnántscoñe. 	 Van Abraham tot David zijn dus veertien generaties, van David tot de verbanning naar Babel ook veertien generaties, en van de verbanning tot de geboorte van Christus nog eens veertien generaties.


Ats̈e sëntsejuabná yojtsemna, Jesucrístbeyeca bëngbe cats̈ata Epafrodítnaca choye jíchmuana, nda áts̈eftaca cánÿiñe endëtrabája y chë ts̈abe noticiënga ndegombre soyënga bétsemnama jinÿanÿiyama endenojuerzana, nda ts̈ëngaftanga s̈mojanichmó ats̈e chas̈uabëuájabuachama. 	 Al met al leek het mij het beste Epafroditus naar u terug te sturen. Ik vond het heel fijn dat hij namens u bij mij kwam om mij in mijn nood bij te staan. Hij en ik zijn echte broeders geworden; wij hebben zij-aan-zij gewerkt en gestreden.


Chents̈a béconana ba cots̈ënga imnajena, batsjoca imnétsosañe; 	 Nu liep er op de helling een grote troep van zo'n 2000 varkens eten te zoeken.


Nts̈amo cach aca jtsetats̈ëmbuama contsobencá, cabá bnë́tsana uta te entsemna ats̈e Jerusalenoye sënjá, Bëngbe Bëtsá jadórama. 	 Zoals u zult kunnen nagaan, kwam ik pas twaalf dagen geleden in Jeruzalem aan om onze God te aanbidden.


“Ents̈anga tmojtsentsjanama y nderado mochjentsjámnaca ts̈ëngaftanga chas̈mojouena ora, ndoñe s̈mattsauatja; er chca chaochnënguama entsemna, pero masque chca, chora chë quem luare jopochócama tempo cabá ndoñe queochátsmëna. 	 Laat je niet in de war brengen door oorlogen en berichten over oorlog. Het staat vast dat die zullen komen, maar je mag er niet uit opmaken dat het einde er dan al is.


“Mabënga canÿe boyabása jinÿama ca. Cha ats̈e s̈onjauyana lempe nts̈amo tijamcá. ¿Chë boyabása, chë Cristo tanántsemna ca?” —cha yojtsichamo. 	 "Er is een Man Die mij wist te vertellen wat er in mijn leven gebeurd is. Zou Hij de Christus kunnen zijn?"


Asna, chë mandayá chabe soldadënga y inÿe chents̈a amë́ndayënga tojánachembo y cánÿiñe chë ents̈anga imojtsemnoye tmojëftsanótjajo. Ents̈anga, chë mandayá y chë soldadë́ngbioye tmojánanÿe ora, tmojtsanajbaná Pablo jants̈etayana. 	 Hij rukte meteen uit met zijn soldaten en officieren. Zodra de oproerkraaiers de commandant en zijn soldaten zagen aankomen, hielden zij op met slaan.


Canÿe mar béjaynaca sënjáninÿe, mo cristalcá enjétsinÿna íñeca enájuabniye; y chë béjaye juachaca monjétsatsana chë ts̈abá tmojanbocnënga, y ni chë uabouana bayá, ni chë chábioye jadórama pormana soye ndoñe tmonjánadoranga, y chë uabouana bayabe uabainama yomna número chë́ngbeñe chaotsemnama ndoñe tmonjanlesencianga. Nÿetscanga chënga monjétsabomna Bëngbe Bëtsá tojanëts̈atá arpangá. 	 Ik zag iets dat leek op een zee van glas, dat met vuur vermengd was. Bij die glazen zee stonden de mensen die als overwinnaars uit de strijd met het beest, zijn beeld en het nummer van zijn naam tevoorschijn waren gekomen.


As, áts̈naca sënjonts̈é cuedádoca juanotíciana lempe nts̈amo Jesusbiama imojtsichamcá, tojanobojats̈ents̈ana më́ntscoñe. Mora s̈ontsinÿana ts̈abá yojtsemna acbiama juabemana nts̈amo ndegombre yomncá, uámana taitá Teófilo, chë tijuanoticiá soyëngama, nts̈amo ndegombre bë́ngbeñe tojopasacá. 	 Toch dacht ik dat het nuttig zou zijn alles nog eens nauwkeurig na te gaan en u daarvan een geordend verslag uit te brengen.


“Bënga cha fsënjoyeuná mënts̈á: ‘Ats̈e quem Bëngbe Bëtsabe bëts yebna, ents̈angbe pormana yebna, chantsepochóca; y unga tese inÿe Bëngbe Bëtsabe bëts yebna, ents̈ángbeyeca ndëpormana yebna chanjëtsjebo ca.’ ” 	 Ik zal hem afbreken en na drie dagen een andere bouwen, zonder dat er een mens aan te pas komt."


Chents̈ana Jesús tojanonts̈é ents̈anga jáuyanana, y quem cuéntoca tojanabuatambá: “Canÿe ents̈á uvas betiyënga yojáje y chë fshantse inÿe trabájayënga yojúyents̈ame, y baytescama bën luaroye yojtsoñe. 	 Hierna vertelde Jezus de mensen een gelijkenis. "Een man legde een wijngaard aan en verhuurde die aan enkele boeren.


Pero Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyama bënga chamotsobenama mora ya tonjóshjangoyeca, chë ley ya ndoñe más quenátsmëna mo canÿe ents̈acá, ndayá ts̈abá yomncá bënga chamotsamama cuaftsamcá. 	 Maar nu wij in Christus geloven, heeft die leermeester (de wet) niets meer over ons te zeggen.


Ya bayté enjétsemna y chëntscuana tondaye saná ntjascá fsënjétsemna. Chents̈ana, Pablo bëngbe tsëntsaca tonjantsá y tonjánayana: “Baconga, ts̈abá manjamna ats̈e mas̈mënjanoyeuná y Creta luarocana ndoñe matmënjë́ftsanbocna; chca mora ndoñe mal mamojtsepasá y ndoñe nÿa nÿets̈á matmënjobuets̈e. 	 Een hele tijd at niemand iets. Paulus ging tenslotte in hun midden staan en zei: "U had naar mij moeten luisteren, mannen. Als u niet van Kreta was weggevaren, zou deze ellende ons bespaard zijn gebleven.


Chabe bëtsë́tsata chca tbojáninÿe ora, chátnaca ibojenjnaná. Chora, chabe mamá tbojaniyana: —Uaquiñá, ¿ndáyeca chca bëndátaftaca tcojama? Taitá y ats̈e corente enócochinÿenata cbondënguá ca. 	 Zijn ouders wisten niet wat zij moesten denken toen zij Hem daar zo zagen zitten. "Jongen toch", zei Zijn moeder. "Waarom heb je ons dit aangedaan? Vader en ik hebben je overal gezocht. Wij wisten ons gewoon geen raad."


Masque cada ochnayté, Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayëngbe uabemana palabra monjanalía chëngbe enefjuana yebnents̈e, Jerusalenents̈a oyenënga y chents̈a mándayënga ndoñe quenjátanësertana nda Jesús bétsemnama, y chë tmojtsalía soyëngama cach ndoñe. Y chca, chënga Jesús chamóbama tmojánboshjona ora, chë chca amënga tmojanma nts̈amo Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayëngbe librë́s̈angañe iuabemancá. 	 De Joden van Jeruzalem en hun leiders hebben Hem niet erkend, hoewel zij zich realiseerden dat Hij het was, over Wie elke sabbat in de synagoge wordt voorgelezen. Door Hem te doden, hebben zij de profetieën in vervulling doen gaan.


Chë ainaniñe bacna juabnënga ndbomnënga y chca juabnë́ngaca ndëmandánënga, nÿetsca soyëngama jtsejuabnayana mo ndegombre ts̈abe soyënga cuaftsemncá; pero chë bacna soyë́ngaca mandánënga y Jesucrístbeñe ndos̈buáchiyënga, nÿe ndayámnaca jtsejuabnayana mo bacna soye cuaftsemncá. Chca entsemna, er chëngbe juabnoca nÿe ena bacna soyënga jésebomnana, y ndaye bacna soye tmojama ora, chëngbe ainaniñe juabnënga ndoñe ntsebomnana, bacna soye tmojamama chaúyanama. 	 Wie zuiver van hart is, ziet in alles het goede en zuivere. Maar wie in zijn hart slecht en onbetrouwbaar is, ziet in alles het slechte; want alles wat hij ziet en hoort, wordt door zijn verkeerde gedachten en zijn opstandige hart besmet.


Chora chë judiënga tmojanjuá: —Bëngna canÿe ley fsë́ndbomna, nts̈amo chiñe endayancana, quem boyabása jóbanama bontsemna, Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá entsenobiamná causa ca. 	 De Joden antwoordden: "Volgens onze wetten moet Hij sterven, want Hij heeft Zichzelf de Zoon van God genoemd!"


Nÿetsto orscana y las tresë́ntscoñe, nÿets quem luare yojtseibétata. 	 Om twaalf uur werd het donker in het hele land. Dat duurde een uur of drie.


Y mënts̈á chents̈a ents̈angbiama mochanjayana: ¡Ts̈a lastema, ts̈a lastema ts̈ëngaftanga chë uámana bëts pueblents̈e oyenëngbiama! Chë enjáninÿna mo canÿe shembasacá, uámana lino ents̈ë́jua uichëtjoná, uámana shbuenda uafjatsenga y uabuángana ents̈ayá uichëtjoná, botamananá castellánoca, perlënga y uámana botamana ndëts̈béngaca. 	 'Och, grote stad!' zullen zij zeggen. 'Wat verschrikkelijk! Eerst was u gekleed in fijn linnen, purper en scharlaken en droeg u gouden sieraden, edelstenen en parels; een uur later was u al die schitterende rijkdom kwijt!'


¡Chë inÿe uabouana soye quem luare japochócama, mora tocjochnëngo, pero betsco chë ústonoye uabouana pochócaye soye echanjóshjango! 	 De twee rampen zijn voorbij; maar kijk, de derde komt er direct achteraan!


“Ndocná quenátobena canÿe corente añemo bomna ents̈abe yebnoye jamashënguana y chabe soyënga jtsebocana, ndoñe natsana tconjshétsebatsëquëse. Nÿe tcojshétsebatsëquëse cocayé cuanjobenaye cha jefcana. 	 Als u het huis van een sterke man wilt binnengaan om zijn spullen weg te halen, moet u hem eerst vastbinden. Dan pas kunt u zijn huis leeghalen.


Ats̈e lempe sëndë́tats̈ëmbo nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈moyenana; ats̈e corente sëndë́tats̈ëmbo ts̈ëngaftanga jabuache s̈motrabájama, y nts̈amo ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábeñe jtsobátmanëse s̈mnétsauantana padecena soyënguiñe s̈mojtsemna ora. Y áts̈naca sëndë́tats̈ëmbo ts̈ëngaftanga ndoñe s̈montsobena jtsëuantánana nts̈amo bacna ents̈anga tmojtsamcá. Ats̈naca sëndë́tats̈ëmbo ts̈ëngaftanga yejuana s̈mojarrepará y becá s̈mojenojuabó jinÿama chë Jesucristbe ichmónënga imomna ca tmojtsichamëngbiama; pero ndegombre chënga ndoñe chca quemátsmëna; y chca s̈mojámayeca, ts̈ëngaftanga mora s̈montsetáts̈ëmbo chënga bosterënga imomnama. 	 Ik weet dat u veel goed doet, hard werkt en geduldig bent. Ik weet dat u geen slechte mensen kunt verdragen; u hebt die zogenaamde apostelen als leugenaars aan de kaak gesteld.


Cach ts̈ëngaftanga ts̈abá s̈monjanuena y s̈montsobena ndegombre yomnama jayanana, ats̈e ndoñe chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná tsjanmëna ca sënjánayanama; sinó, Bëngbe Bëtsá ats̈e s̈ojanichmó chë Uabuayanabe natsana, chabiama ents̈anga jabábuayenama. 	 Jullie hebben mij steeds horen zeggen dat ik niet de Christus ben, maar dat God mij voor Hem uit gestuurd heeft.


së́ntseimpadana, chabe bëtscá uámana bomnánaca chaoma, ts̈ëngaftanga ainaniñe obenana y bëts añemo chas̈motsebomnama, chabe Espíritbeyeca, 	 Ik vraag Hem u vanuit Zijn heerlijke rijkdom de innerlijke kracht van de Heilige Geest te geven.


Chora chë shembása tbojaniyana: —Señor, chca búyeshe s̈mabuats̈etá, as ats̈e ndoñe cachiñe chas̈ondetsajuendama, ni búyeshe juafcama moye jtsaboyama ndoñe chas̈ondë́tsemnama ca. 	 De vrouw zei: "Here, geef mij van dat water, dan zal ik nooit meer dorst krijgen en hier geen water meer hoeven te putten."


Chora chabe uatsjéndayënga tmojaniyana: —Mora ya ndoñe cuentë́ngaca quecatoyebuambná, chíyeca lempe paselo josértama bëngbiama entsemna. 	 Zijn discipelen zeiden: "Dat is tenminste niet zo onbegrijpelijk. Nu spreekt U duidelijke taal.


Abraham yojamna Isaacbe taitá; Isaacna Jacobëbe taitá y Jacob, Judá y chabe cats̈átangbe taitá. Judá, Fares y Zarabe taitá; y chatbe mamá Tamar yojamna; Fares Esrombe taitá y mua Arambe taitá. Aram Aminadabëbe taitá; Aminadab Naasonbe taitá y Naasón Salmonbe taitá. Salmón Boozbe taitá y muabe mamá Rahab yojamna; Booz Obedbe taitá y muabe mamá Rut yojamna; y Obedna Isaíbe taitá. Isaí Rey Davidbe taitá; David Salomonbe taitá y muabe mamá yojamna chë Uríasbe shema inamná. 	 Abraham was de vader van Isaäk; Isaäk de vader van Jakob; Jakob de vader van Juda en zijn broers;


Chë soyënga tojánayanents̈ana, Jesús corente cochtsets̈enaná yojtsemna, y tojánayana: —Ndegombre s̈cuayana, canÿa ts̈ëngaftanguents̈á uayayëngbe cucuats̈iñe s̈ochanjáboshjona ca. 	 Nadat Hij dit had gezegd, werd Jezus diep ontroerd. "De waarheid is", zei Hij, "dat één van jullie Mij zal verraden."


Y Jesús tojanë́jua: —Ndayá ents̈anga ndoñe mondobena jamana, Bëngbe Bëtsá aíñe endobena jamana ca. 	 Hij antwoordde: "Wat bij de mensen niet kan, kan wel bij God."


Er Bëngbe Bëtsá cach Taitá nÿetscangbiama endmëna: Jesús, chë ents̈anga Bëngbe Bëtsábenga chamotsemnama iuamabiama, y chë ents̈anga chca chamojtsemnëngbiámnaca. Chíyeca Jesús, Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá, ndoñe ntsëuatjana chë́ngbioye cats̈átanga ca jtsachembuanama. 	 Nu wij door Jezus voor God zijn afgezonderd, hebben wij dezelfde Vader als Hij. Daarom schaamt Jezus Zich er niet voor ons Zijn broeders te noemen.


bëtscá canela y inÿe botamana uanguëts̈e y tamna soyënga, botamana uanguëts̈e béjayënga, incienso y mirra; vínoye, aceitiye, uámana arninÿá, trigo; bayënga ndayánaca uasmëmnayënga, oveshënga, couayënga, cochëshangá y ents̈anga nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservenë́ngnaca. 	 van brons, ijzer en marmer, van kaneel en andere specerijen, van parfums, zalven en wierook, van wijn en olie, van fijn meel en graan, van lastdieren en schapen, van paarden en wagens, en zelfs van slaven, levende mensen.


Chora Pedro yojenójuaboye nts̈amo yojopásama; as Jesúsbioye tbojaniyana: —¡Buatëmbayá, minÿe; chë tconjayana ndocna te más ts̈abe betiye chaotsemnama betiye tojtsebuashá ca! 	 Petrus dacht aan wat Jezus de vorige dag tegen de boom had gezegd. "Kijk eens, Meester", riep hij uit, "dit is de boom die U gisteren hebt vervloekt. Hij is helemaal dor!"


Y cabá chents̈ana, Abraham base bobachtema chë más delicadents̈e tëts̈ená yojtsemna; y chca yojamna jinÿanÿiyama, Bëngbe Bëtsá tempo ya chabiama tojánayana cha chabe bominÿiñe ts̈abia yojamna ca, cha Bëngbe Bëtsábeñe yojtsos̈buáchema. Lempe chca tojanopasá, jinÿanÿiyama Abraham mo taitacá yomnama Bëngbe Bëtsábeñe imos̈buachéngbiama, masque ndoñe base bobachtema chë más delicadents̈e të́ts̈enënga mondmëna. Y cachcá Bëngbe Bëtsá chë os̈buáchiyëngbiama tojánayana, chënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga imomna ca. 	 Dat was het teken waarmee zijn onschuld werd bezegeld. Dus is Abraham de voorvader van allen die op God vertrouwen, ook van hen die niet besneden zijn.


Y chca tmojtsichámëngna, puerte jtsinÿanÿnayana chënga ts̈a imojtsebos̈e inÿe luaroca joyénanama, canÿe luare cachëngbiama. 	 En wie dat zeggen, maken daarmee duidelijk dat zij uitkijken naar een vaderland.


Chë Laodiceoca Jesucrístbeyeca cats̈átanga bëngbe cuenta s̈mochjácheuaye. Ninfábioynaca s̈mochjachuaye, y nÿetsca os̈buáchiyënga chë Bëngbe Bëtsá jëtschuayama chabe yebnents̈e jénefjnama imuamanë́ngnaca. 	 Wilt u namens mij de gelovigen te Laodicea groeten, in het bijzonder Nymfas en de gemeente die in zijn huis samenkomt?


Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá, chë tempo Cristbiama ndoñe tmonjanuenëngbiama: Chë ndëmuanÿenga tempo ndocná chabiama tonjanabuayená, chënga ts̈abá mochanjinÿe nts̈amo cha yomnana; y chë ndocna te chabiama tmonjouenënga, chabe soyëngama echanjósertaye ca. 	 Ik houd mij aan wat in de Boeken staat: "De mensen die niets van Hem wisten, zullen Hem zien. Wie het niet hadden gehoord, zullen het begrijpen." (f)


Nÿetsca oveshënga tmojábocana ora, chë abuajë́nÿa chënga jtsebënatsanana, y chë oveshënga jtsë́stonana, er chabe oyebuambnayana chënga joyátëmbana. 	 Als alle schapen buiten zijn, loopt hij voor ze uit. Zij volgen hem omdat zij zijn stem kennen.


“Nderado nda áts̈bioye tojabo, y nts̈amo chabe taitá, chabe mamá, chabe shema, chabe básenga, chabe cats̈átanga y uabénanga tuababuánÿeshanama, y nts̈amo cachá tuenobobonshánama, ats̈e ndoñe más corente s̈ontsebobonshánëse, cha ndoñe ntsobenana ats̈be uatsjendayá jtsemnana. 	 "Wie bij Mij wil horen, moet meer van Mij houden dan van zijn vader, moeder, vrouw, kinderen, broers en zusters. Ik moet hem zelfs meer waard zijn dan zijn eigen leven.


Chë Taitá y ats̈e canÿa fsëndmëna ca —Jesús tojánayana. 	 De Vader en Ik zijn één."


cachcá bënga os̈buáchiyënga, masque bëtscanga imomna, Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá mondmë́nayeca, bënga mondmëna mo chabe cuerpo cuaftsemncá, y cada ona cánÿiñe mo canÿacá nÿetscángaftaca. 	 Al zijn we met velen, door onze verhouding tot Christus vormen wij één lichaam. En wij zijn stuk voor stuk leden van dat lichaam. Wij horen bij elkaar.


Básefta fariseunga Jesúsbioye tmojanobeconá y jisháchichiyama mënts̈á tmojantjá: —¿Queojtselesenciana canÿe boyá nÿe ndayámnaca chabe shémbioye cachcá jesonÿayama ca? 	 Er kwamen enkele Farizeeërs naar Hem toe. Zij wilden proberen Hem op Zijn woorden te vangen. "Mag een man zomaar van zijn vrouw scheiden?" vroegen zij.


As José y Nicodemo Jesusbe cuerpo tbojanca y tmojanandmaná chë botamana uanguëts̈e soyë́ngaca unë́tjona ents̈ë́juangaca. Judiënga chca imnauamana, obaná juatbontsama ora. 	 De twee mannen wikkelden Jezus' lichaam met de geurige kruiden in linnen doeken. Dat deden de Joden altijd als zij iemand begroeven.


Y cachora Jesús tbojtanobuácuetënts̈iye y tbojaniyana: —¡Ts̈a bats̈atema os̈buachiyá! ¿Ndáyeca ndoñe bëtscá áts̈beñe contsos̈buaché ca? 	 Jezus stak hem Zijn hand toe en trok hem uit het water. "Och, twijfelaar", zei Hij, "waarom heb je zo weinig vertrouwen in Mij?"


Jesús tojáninÿe cha chë s̈ocá jáshnama bétsobenama chënga puerte imojtsos̈buáchema. As, chë jama ndobenábioye tbojaniyana: “Bacó, acbe bacna soyënga tcbontseboperdoná ca.” 	 Bij het zien van zoveel geloofsvertrouwen, zei Jezus tegen de verlamde man: "Vriend, uw zonden zijn u vergeven."


Nÿetsca ents̈anga tmojouena, chë Bëngbe Bëtsabe soyëngama nts̈amo ínÿenga tcmojabuatambacá, ts̈ëngaftanga corente s̈mnétsayaunanama, y chíyeca ats̈e puerte oyejuayá ts̈ëngaftangaftaca së́ntsemna. Ats̈e së́ntsebos̈e, ts̈ëngaftanga ts̈abá chas̈motsetáts̈ëmbo jtsamana nts̈amo ts̈abá yomncá, y nts̈amo bacna soyënga jamamna chas̈motsemna mo ndoñe cuaftsetats̈ëmbcá. 	 Iedereen heeft gehoord van uw gehoorzaamheid aan Christus. U begrijpt wel dat ik daar heel blij mee ben. Ik wil graag dat u steeds meer vertrouwd raakt met het goede en dat u zich in geen enkel opzicht inlaat met het kwade.


As Jesús tojanë́yana: —Chë soyënga moye miyëbo ca. 	 "Breng die maar hier", zei Hij.


Bëngbe Bëtsá, Bëngbe Utabná Jesucristbe Taitá ts̈ëngaftangbiama fstseimpadana ora, cha sempre fchandbétsatschuanaye, 	 Altijd als wij voor u bidden, danken wij God, Die de Vader is van onze Here Jezus Christus.


Chorna, chents̈e imojtsemna ents̈anga nÿetscanga iytëca tmojanobiama, y tmojanuena Bernabé y Pablo jtsóyebuambnayana, chë bëts soyëngama, Bëngbe Bëtsabe obenana ents̈anga jinÿanÿiyama, y inÿe soyëngama chabe obenánaca, nts̈amo chë ndoñe judië́ngbeñe Bëngbe Bëtsá chátaftaca tojanmcá. 	 Toen werd het stil in de bijeenkomst. Iedereen ging ervoor zitten om te luisteren naar wat Paulus en Barnabas te zeggen hadden. God had door deze twee mannen geweldige dingen en grote wonderen onder de vreemde volken gedaan.


As chë rey yojamánda chë boyabása jobets̈ana, y ibojauyana: ‘¡Puerte bacna oservená! S̈conjaimpadáyeca, nÿets ndebénana tcbontseperdoná. 	 De koning liet de man bij zich roepen en zei: 'Ondankbare hond! Ik heb u die enorme schuld kwijtgescholden, omdat u mij erom had gesmeekt.


Cha echanjama ts̈ëngaftanga chábeñe corente chas̈motsos̈buáchema y ainaniñe bëts añemo chas̈motsebomnama, ndayá ts̈ëngaftangaftaca jamama cha yojuabnacá chaojapochocantscuana; chca, chë Bëngbe Utabná Jesucristo nÿetsca ents̈angbiama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama yochjayana te, ndocná chaondobená jayanana ts̈ëngaftanga ndoñe ts̈abá s̈monjama ca. 	 God heeft immers de vrouw voor de man gemaakt en niet de man voor de vrouw.


Jerusalenoye benache, Jesús ents̈anga yojtsabuátambaye bëts pueblënguiñe y base pueblotémënguiñe. 	 Hij reisde verder naar Jeruzalem. Onderweg, in de steden en dorpen, sprak Hij met de mensen.


Cachcá, chë bobontsënga añemo cochtsats̈atnaye cachënga jenomándama chamotsobenama, 	 De jonge mannen moeten zich verstandig en matig gedragen.


Chents̈ana, chë bachnangbe amë́ndayënga, chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈a soldadëngbe amë́ndayënga y chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá amë́ndayënga, chë cha juanatsama tmojánabënga, Jesús tojanë́yana: “¿Ndáyeca espadë́jangaca y ngarotbéngaca s̈mojabo ats̈e jishachama, mo ats̈e canÿe bacá uamana ents̈á cuaftsemncá ca? 	 Daarna zei Hij tegen de leidende priesters, de tempelwachters en de voorname burgers, die met Judas waren meegekomen: "Ben Ik een rover? Waarom hebt u die zwaarden en stokken meegenomen?


“Chëngna infiernoye nÿetsca tescama mochantsë́setjango, y chë Bëngbe Bëtsá chabe bominÿiñe ts̈ábenga tojábiamëngna chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida mochántsebomna ca” —Jesús tojánayana. 	 Die mensen gaan naar de eeuwige straf. Maar de goede en eerlijke mensen gaan naar het eeuwige leven."


Pero baseftayté chents̈ana, chë fshantsëngocana tonjanonts̈é corente jabuache binÿiayana y chë barquë́shoye enjétsoshjajuana. Chë binÿia yojanabaina Nordeste binÿia ca. 	 Korte tijd later stak echter de beruchte noordooster storm (A) op.


Pero básefta judiënga, canÿe ents̈á, Alejandro ca uabainá, chë ents̈angbe natsanoye tmojanajuatsënts̈e, y báseftanga cha tmojanbuayená nts̈amo yojtsopasánama. Asna, Alejandro tojánefjats̈ëmbo cucuáts̈eca iytëca chamobiamama, er cha yojtsebos̈e ents̈angbe delante chë judiënga jobuauyanama. 	 De Joden schoven een zekere Alexander naar voren. Zij vonden dat hij maar eens wat moest zeggen. Hij hief zijn hand op en wilde zijn standpunt verdedigen.


Pero mora ngménaca ndoñe matsmënëngana; masque chë barco echantsenatjëmba, ts̈ëngaftanguents̈á ndocná queochatóbana. 	 Maar laat ook nu de moed niet zinken! Al zal het schip verloren gaan, niemand van ons zal hierbij het leven verliezen.


Ats̈e sënjáninÿe, chë dragonbe uayáshoicana, chë uabouana bayabe uayáshoicana y chë ndoñe ndegombre Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayabe uayoicana tmonjánbocna unga bacna espíritënga; mo sapos̈ëngcá monjétsinÿna. 	 Toen zag ik uit de bek van de draak, uit de bek van het beest en uit de mond van de leugenprofeet drie boze geesten komen. Zij zagen eruit als kikkers.


Y Pedro y chë Zebedeobe uta uaquiñata tojë́ftsanëbiats̈e. Choca yojónts̈a puerte ngménaca y corente cochtsets̈enaná jtsemnama. 	 Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee.


Yëfsana, bënga chents̈ana fsënjë́ftsanbocna y Cesarea luaroye fsënjánashjajna. Chocna, bënga fsënjána Felipe chë Jesucristbiama ts̈abe noticiënga abuayiynayabe yebnoye y cháftaca fsënjanoquedanga. Felipe enjamna canÿa chë Jesucristbe ichmónëngbioye ujabuachanënguents̈á, Jerusalenoca ubuáyanënga. 	 Daarna gingen wij naar Caesarea en logeerden bij de evangelist Filippus, één van de eerste zeven helpers in de gemeente van Jeruzalem.


Y Jesús tojanë́yana: —Nÿe baseftatescama chë ents̈angbe juabnënga binÿnayá ts̈ëngaftangbeñe entsemna. Chë binÿnayá cabá ts̈ëngaftangbeñe yojtsemnëntscuana, cháftaca s̈mochtsajna. Chca, mo ibetiñcá ndoñe ques̈mochátajna. Nda ndoñe binÿniñe tojtsana, cha ndoñe ntsetats̈ëmbuana ndëmuajana yojtsana. 	 "Het licht zal niet lang meer bij u zijn", antwoordde Jezus. "Loop in het licht zolang het kan. Want als de duisternis u overvalt, ziet u de weg niet meer.


¿Ndoñe condos̈buaché, ats̈be Taitá áts̈beñe y áts̈naca chábeñe nÿe canÿacá ftsmënama? Chë cbontsëtsëtsná soyënga, ndoñe nÿe ats̈be juábnaca chca quetsatoyebuambná. Ats̈be Taitá, chë áts̈beñe vida endbomná jtsamana lempe nts̈amo stsamcá. 	 Gelooft u niet dat Ik in de Vader ben en dat de Vader in Mij is? Wat Ik tegen u zeg, komt niet van Mijzelf, maar van mijn Vader. Hij leeft in Mij en doet in Mij Zijn werk.


Ats̈be ainanoca inÿets̈á s̈ontsebiona, er nda nanjouena, ts̈ëngaftanga nÿe baseftayshinÿe y ya juabna s̈mojatstrocá y Bëngbe Bëtsá stëts̈oye s̈mojtsequedá, nda ts̈ëngaftanga tcmojáchembo chabe ents̈anga chas̈motsemnama. Cha chca tojanma Crístbeyeca, er mua puerte ts̈abia ts̈ëngaftangaftaca enjamna. Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsá stëts̈oye s̈mojtsequedá, ínÿengbe buayenana soye jouenama, y chë ínÿenga jtsichámuana chë buayenana soyënga chë ts̈abe noticiënga canmëna ca. 	 Ik ben verbaasd dat u mijn woorden zo vlug naast u hebt neergelegd en een ander 'evangelie' gelooft. God heeft in Zijn liefde en goedheid door Jezus Christus eeuwig leven gegeven en nu gelooft u een boodschap die niet van God is!


Jesúseftaca cruciñe jóbanama, útata bëts bacna soyënga ochjajnayátnaca imojtsënachaye. 	 Twee misdadigers werden samen met Hem naar de plaats van terechtstelling gebracht.


Quem soyënga ndoñe quecbatëbuabiamná ts̈ëngaftanga chas̈motsëuatjama, sinó ndayá jábuayenama mo cach ats̈be basengbioycá, ats̈be bonshánënga. 	 Want als ik in een vreemde taal bid, is het mijn géést die bidt; mijn verstand staat erbuiten.


Bënga chë soyëngama fsëndoyebuambná, ndoñe chë quem luarents̈a ents̈ángbents̈ana tifjuatsjinÿe osertánana bomna palabrë́ngaca, sinó chë Bëngbe Bëtsabe Espíritu s̈ojabuatambá palabrë́ngaca. Chca, Bëngbe Bëtsábiocana soyëngama bënga fsëndabuayiyná, Bëngbe Bëtsabe Espíritbents̈ana yóbocana palabrë́ngaca, chë Uámana Espíritu ainaniñe imobomnë́ngbioye. 	 Want de Geest heeft ons allemaal door de doop tot één lichaam samengevoegd: Het lichaam van Christus. Het doet er niet toe of wij Jood of niet-Jood zijn, slaaf of vrij man. Wij zijn allen doordrenkt met die ene Geest.


Y chë ats̈e uayayënga, chë chëngbe rey ats̈e chaitsemnama ndoñe monjánbos̈ëngna, moye mënatse y ats̈be delante s̈mochtsëbaye ca’ ” —cha chora yojayana. 	 En breng nu mijn vijanden, die in opstand zijn gekomen, hier en dood hen voor mijn ogen!"


Acnaca cachcá cmondmëna chë cach aquëcá muents̈a trabájayabiama jóngmiana, nts̈amo ats̈e acbiama s̈onjongmecá ca.’ 	 Moest u dan geen medelijden hebben met die ander, zoals ik medelijden heb gehad met u?'


Ts̈ëngaftanga, Bëngbe Bëtsabe bonshana básenga quetsomñecá, nÿa s̈mochtsents̈ena cachacá jtsemnama. 	 Volg Gods voorbeeld in alles, zoals een geliefd kind zijn vader nadoet.


Pero básefta soyënga së́ntsebomna ts̈ëngaftangbe contra jayanama: Chents̈e ts̈ëngaftangbeñe báseftanga montsemna, soyënga montsabuatambá nts̈amo bayté entsemna Balaam enjanabuatambacá. Cha rey Balácbioye tbojanbuayená nts̈amo jamana Israeloca ents̈ángbioye jáingñama, chënga chë nts̈amo ndoñe ts̈abá yomncá chamotsamama; y chca, Balac tojanma chë ínÿenga diosënga yojamna ca imojanajuabná soyënga jadórama uáts̈ëmbona saná chë Israeloca ents̈anga chamosama, y shembása o boyabásaftaca bacna soyënga chamotsamama. 	 Maar er zijn enkele dingen die Ik tegen u heb. U laat de volgelingen van Bileam onder u hun gang gaan. Bileam vertelde koning Balak immers hoe hij de Israëlieten ten val kon brengen: Door hen vlees te laten eten dat aan afgoden geofferd was en door hen ontucht te laten plegen.


Nÿa s̈mochtsents̈ena soyënga jamama, Bëngbe Bëtsá oyejuayá chaotsemnama. 	 Probeer steeds weer te ontdekken wat het hart van de Here tot vreugde is.


celocana estrellënga echanjatquë́cjana, y quem luarents̈a tsbanánoca espíritënga obenana bomnënga echanjángmëmana. 	 De sterren zullen van de hemel vallen en het heelal zal heen en weer worden geschud.


Cachcá, boyabásenga tmojtsajbaná shembásengaftaca jtsamana nts̈amo ts̈abá yomncá; y ts̈a imojtsebos̈e inÿe boyabásengaftaca bacna soyënga jtsamama. Chënga chë inÿe boyabásengaftaca bacna soyënga imojtsama causa, entsamna jtsëuatjana, y chë soyëngama castigánënga mochántsemna, cachëngbe cuerpënguiñe jasúfriase, nts̈amo chëngbe bacna soyëngama yojtsëmerecencá. 	 En met de mannen is het al even erg. Die willen niets meer weten van een natuurlijke seksuele omgang met vrouwen, maar branden van begeerte naar elkaar. Mannen die schandelijke dingen doen met andere mannen! Zij ondervinden in hun diepste wezen de gevolgen van hun afdwalen van God.


Yëfsana, chë shecuáts̈eca tmojána soldadëngna cach soldadëngbe oyenoye tmojésanshëcuana, y chë couayiñe enjaquenënga Pábloftaca tmojána. 	 De volgende morgen lieten ze het aan de ruiters over om hem verder te brengen en gingen zelf terug naar het fort in Jeruzalem.


Chents̈ana, tandës̈e tojanca y Bëngbe Bëtsábioye tbojtanchuá; tojanjatá, tojanats̈atá y mënts̈á tojánayana: “Quem soye, ats̈be cuerpo entsemna, y chanjóbana ts̈ëngaftangbe ts̈abiama. Nts̈amo mora bënga montsamcá s̈mochtsama, ats̈biama jtenójuaboyama ca.” 	 Daarna nam Hij een brood, dankte God ervoor, brak het in stukken en gaf het Zijn discipelen. "Dit is mijn lichaam dat voor jullie wordt gegeven", zei Hij. "Eet het ter herinnering aan Mij."


Chë bës̈ásha ebtafjuaná, chë bës̈ásha jebëtafjuana, y chë oveshënga abuajë́nÿa nts̈amo cada ona tmabaincá chë oveshënga jáchembuana. Y chë oveshënga jtsetats̈ëmbuana chëngbe abuajë́nÿa yojtsachembuanama; y chë luarents̈ana cha jubuacnana. 	 De wacht doet de deur voor hem open en de schapen spitsen hun oren als de stem van de herder klinkt. Hij roept zijn schapen bij hun naam en brengt ze naar buiten.


Utabná Bëngbe Bëtsá cochtsebobonshana nÿets acbe ainánaca, nÿets espíritoca, nÿets juábnaca y nÿets añémoca.” 	 U moet Hem liefhebben met heel uw hart, ziel en verstand.


er ats̈e së́ntsetats̈ëmbo quem utámenents̈ana ats̈e chjésebocnama. Ats̈e së́ntsetats̈ëmbo muents̈ana chjésebocnama, ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsá s̈moimpadánayeca y Jesucristbe Uámana Espíritu s̈uajabuachánayeca. 	 Mijn boodschap zal niet minder worden, want ik weet dat, als u voor mij bidt en de Heilige Geest mij helpt, dit alles mijn behoud alleen maar ten goede zal komen.


Mallajta ents̈anga Jesús yojtsemnents̈e tmojánashjajna, y coshetënga, jtanënga, ts̈abá jobónjuama ndobenënga, ndëbianga y ba s̈ocana bomnënga imojtsënachaye. Jesusbe shecuats̈ents̈e tmojanë́shejango y cha nÿetscanga tojanashná. 	 Toen Hij daar ergens op een heuvel zat, kwamen heel veel mensen naar Hem toe. Er werden velen bij Hem gebracht die verlamd, verminkt of blind waren. Er kwamen mensen die niet konden spreken of die ziek waren. Zij werden allemaal voor Jezus neergelegd.


“Nts̈amo Noé yojaniyena ora tojanopasacá, cachcá echanjopása chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá quem luaroye chaojésabo ora. 	 Tegen de tijd dat Ik terugkom, zal men net zo onverschillig tegenover God staan als de mensen in de tijd van Noach.


As chë bachnangbe amë́ndayënga tmojanenoyeuná Lázarnaca jóbama. 	 Van toen af aan waren de leidende priesters van mening dat ook Lazarus uit de weg geruimd moest worden.


Pedro utámenocana chë ángel ibojtsë́stona, pero ndoñe yontsetáts̈ëmbo aíñe ndegombre o ndoñe bentsemna chë ángel yojtsama cha chocana cháuaisebocnama; masna, ibojtsinÿana mo canÿe otjénayoca cuaftsemncá ca. 	 Zonder na te denken liep Petrus achter hem aan. Hij had niet door dat het echt een engel was, die hem uit de gevangenis leidde. Hij dacht dat hij droomde.


Chorna, chë ents̈anga jesabáshejuanëse, chë uatsjéndayënga Jesús tmojtsanánatseñe, cach yojánenjaquena barquë́shañe; y inÿe ents̈ángnaca inÿe barquë́shangañe tmojanasto. 	 Zij lieten de mensen achter, stapten bij Jezus in de boot en staken van wal. Er gingen nog enkele boten met hen mee.


er nÿetscanga bacna soye tmojama, y chë causa, ndocna ents̈á tonjobená jashjáchana ndocna bacna soye ndbomná jtsemnama y puerte bëtsá jtsemnama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanjuabocá ents̈anga chamotsemnama. 	 Alle mensen hebben gezondigd en missen daardoor Gods nabijheid.


Canÿe te, Jesús yojtsabuatambá ora, chents̈e básefta fariseunga y ley abuátambayënga imojtsetbiámana, Galileoca nÿetsca pueblënguents̈ana áshjajnënga, Judeoquënga y Jerusalenoquënga. Y chora Jesús s̈oquënga yojtsashnaye, Bëngbe Bëtsabe obenánaca. 	 Toen Jezus op een dag de mensen weer over God vertelde, zaten er ook Farizeeërs en godsdienstleraars te luisteren. Het leek wel of zij overal vandaan kwamen. Uit Galilea, Judea en uit Jeruzalem. Jezus was vol van Gods genezende kracht.


Chents̈ana Jesús chë bëtsë́tsataftaca Nazaretoye tojtaná y chata yojtsayaunana. Y chabe mamana nÿe cachabe ainanoca chë soyëngama más bën inétsenojuabnañe. 	 Hij ging met hen naar Nazareth terug en was gehoorzaam. Zijn moeder dacht veel over deze dingen na en nam alles goed in zich op.


Ents̈anga imojtsemnoye chënga tmojtanashjajna ora, canÿe boyabása tojanobeconá, Jesusbe natsanoica yojoshaments̈iye y tbojaniyana: 	 Uit de mensen die aan de voet van de berg stonden te wachten, kwam een man naar Jezus toe.


Bë́ngbents̈ana baseftángnaca chents̈ana chë cuevëshoye tmonjá, y tmojínÿena nts̈amo chë shembásenga tmonjayancá, pero Jesús ndoñe tmonjë́ftsinÿe ca —chata ibojtsichamo. 	 Een paar van ons gingen er onmiddellijk heen om te kijken. En inderdaad, het lichaam was weg, zoals de vrouwen hadden gezegd. Maar Jezus zagen ze niet."


Chcasna, quem luarents̈e, chë bacna soyënga amëngbe luarents̈a bomnánaca ndoñe ts̈abá s̈monjamëse, ¿nda chë ndegombre bomnana, chë Bëngbe Bëtsabe soyënga cmochjábanÿiye? 	 Als u niet eens eerlijk met geld omgaat, wie zal u dan de ware rijkdom toevertrouwen?


Andrés, cabá ndocna inÿe soye ndëma ora, tojána chabe cats̈ata Simón janguanguama. Y tbojáninÿena ora, Simónbioye tbojaniyana: “Chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná, Cristo, fsënjínÿena ca.” 	 Een van deze twee mannen was Andreas, de broer van Simon Petrus.


Pero Jesús yojtsetáts̈ëmbo nts̈amo chënga imojtsejuabnayama; as tojanë́yana: “¿Ndáyeca ts̈ëngaftangbe ainaniñe chca s̈mojtsejuabná? 	 Jezus wist wel wat in hen omging en vroeg: "Wat gaat er in uw hart om?


Chora, Santiago y Juan, Zebedeobe uaquiñata, Jesúsbioye tbojanobeconá y tmojaniyana: —Buatëmbayá, bëndata fsë́ntsebos̈e pavor chas̈cuabiamama nts̈amo chacbojaimpadacá ca. 	 Jakobus en Johannes kwamen naast Hem lopen. "Meester", zeiden zij, "wij willen U iets vragen. U moet iets voor ons doen."


Bernabé y Pablo chama tbojántats̈ëmbona ora, ents̈ayá tbojtsanenánts̈ajatanëca, ents̈anga jinÿanÿiyama, nts̈amo chënga imojtsamcá chata tondaye yonjógusetama, y tbojë́ftsanotjajo ents̈angbe tsëntsajana y mënts̈á ibojtsaychembumbuana: 	 Maar toen die dat hoorden, schrokken zij. Zij scheurden van ontzetting hun kleren en renden naar de mensen toe.


Y sënjanuena canÿe oyebuambnayana mënts̈á: “Motsbaná, Pedro; mobaye y quem bayënga mose ca.” 	 Ik hoorde een stem tegen mij zeggen: 'Sta op, Petrus! U mag er net zoveel van slachten en eten als u wilt.' Maar ik antwoordde:


Chíyeca, ats̈e ndegombre mënté cbetsë́yana: Ats̈e tondaye quetsátstats̈ëmbo nderado nda ndatsbocaná chaojóbanabiama, 	 Ik wil u nu dan ook duidelijk zeggen dat u zelf de verantwoording draagt over uw leven.


Ts̈ëngaftanga s̈montsemna mo chë saná atbanayëngcá. Chëngna jajañe jtsetrabájayana, y chëngbe uacanánana jtsësháchiñana. Cachcá, ts̈ëngaftanga cmontsamna ats̈biama ents̈anga júbuajana, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama. Chë jaja saná átbanaye ora, jenënga y chë atbanayënga cánÿiñe oyejuayënga jtsemnana. Cachcá, chë ents̈anga áts̈beñe chamojtsos̈buaché ora, nÿetscanga, chë ats̈biama obuájajanënga y chë ats̈biama trabájayëngnaca cánÿiñe oyejuayënga mochántsemna. 	 De maaier krijgt zijn loon al en brengt mensen in Gods koninkrijk. Nu zijn de zaaier èn de maaier blij. Want de één zaait en de ander maait.


Chora ats̈e sënjánayana: “Bëngbe Utabná, ndoñe; ats̈e ndocna te chiyáisese chë Moisesbe leyiñe ndoñe yondëlesenciana jasama bayënga y jasama ndoñe ts̈abá imomnënga ca.” 	 'Nee, Here, ik heb nog nooit iets gegeten wat mij als Jood verboden is.'


As Pablo tojanë́yana: —Juan tojanëbaye chë bacna soyënga amama ngménaca tmojanenojuabó, chca amana tmojanajbaná y chë Bëngbe Bëtsabe benache tmojánishachënga, y ents̈anga yojanëtsëtsná chë chábents̈ana yochjanashjanguábeñe chamotsos̈buaché ca; y cha Jesús endmëna ca —Pablo tojánayana. 	 "Zoals Johannes heeft gezegd", was het antwoord. Paulus zei: "Johannes doopte mensen die tot bekering waren gekomen en hij zei dat zij moesten geloven in de Man, Die na hem zou komen; dat is Jezus!"


Pero Pablo chë soldadënga tojanë́yana: —Bëndátnaca fsëndmëna mo Romoca onÿnanatcá derecho bomnata y s̈onjáchebuanganja ents̈angbe delante, bacna soyënga aíñe o ndoñe tatifjamama cabá ndinÿanÿiye ora, y cárceloye s̈monjautame. ¿Y mora imojtsebos̈e iytëcana jtabáshejuanama? Chca ndocna te chaondë́tsemna; cach mándayënga chamuabo jabátëbuacnama ca —cha tojánayana. 	 "Geen denken aan", antwoordde Paulus. "Wij zijn Romeinse burgers. Ze hebben ons zonder enige vorm van proces in het openbaar afgeranseld en daarna in de gevangenis gegooid. En nu willen zij ons in stilte laten vertrekken. Nee! Laten zij zelf maar komen om ons vrij te laten."


Y cachora chë s̈ocana tbojtsanóbojuanañe y ts̈abá yojtsatsmëna. 	 Hij raakte hem aan en zei: "Dat wil Ik, word gezond!" De melaatsheid verdween onmiddellijk en de man was helemaal genezen!


Jesús Jerusalenoye tojánamashëngo ora, nÿetsca ents̈anga imojtsenbouenana y banga imojtsenotíciaye: —¿Nda mua yojtsemna ca? 	 Zo reed Hij Jeruzalem binnen. De hele stad was in rep en roer. "Wie is dit toch?" werd er gevraagd.


Y mora, nts̈amo Bëngbe Bëtsá bëngbe bëts taitanga tojanas̈ebuachenacá, chë obanënga jtayenama cha yochjamama puerte jtsos̈buáchiyëse ats̈e obatmana causa, s̈mojuánatse ats̈be contra jayanama. 	 Nu sta ik hier terecht omdat ik verwacht dat God zal doen wat Hij onze voorouders heeft beloofd.


Y Jesús tbojanjuá: —Ats̈e nÿetsca ents̈angbe delante sënjoyebuambá. Sempre chë ents̈angbe enefjuana yebnënguenache sëndabuatambá, y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnócnaca, nÿetsca judiënga mondbétsenefjuanents̈e; y chca, iytëmencá tondaye chiyatoyebuambá. 	 "Het is algemeen bekend wat Ik heb gezegd", antwoordde Jezus. "Ik heb vrijuit gesproken. Ik sprak openlijk in de synagoge en in de tempel, overal waar de Joden bij elkaar komen.


Chents̈ana chënga, básefta fariseunga y Heródesbe ústonënga Jesúsbioye tmojanichamó, ndayá cha tojayaniñe jisháchichiyama, as chca jtsebomnama ndaye sóyeca mandadë́ngbeñe cha mal jaquédana. 	 Zij stuurden wel enkele Farizeeërs en een paar aanhangers van Herodes op Hem af. Die moesten proberen Hem op een woord te vangen.


As Pilato tbojaniyana: —¿As aca rey cojtsemna ca? Y Jesús tbojanjuá: —Ts̈abá tcjayana; ats̈e rey sëndmëna. Chama ats̈e tijonÿná y quem luaroye tijabo; y ats̈e sënjabo ndegombre soyëngama jabóyebuambayama. Y chca soyënga jtsamëse tmoyenënga, ats̈e jtseyeunanana ca. 	 "Bent U dan toch een koning?" vroeg Pilatus. "U gebruikt zelf het woord koning", was Jezus' antwoord. "Inderdaad, Ik ben een koning. Ik ben geboren en in de wereld gekomen om de waarheid bekend te maken. Ieder die de waarheid liefheeft, luistert naar wat Ik zeg."


Chënga, nÿets tempo ínÿengbiama podesca jtsichámuana, y sempre jtsóyebuambnayana chë ínÿenga nts̈ámnaca jáborlama. 	 Hun mond is vol vloeken en hatelijkheden.


Y cachcá, Satanás y chábenga ndoñe tmontsenëyeunana y cachabe contra tojtsemnëse, chabe amë́ndayana ndoñe más queochátstotona; y cha ya ndoñe más chëngbe amëndayá queochátsmëna. 	 Als de duivel tegen zichzelf vecht, blijft er niets van hem over.


Jesús yojtsetáts̈ëmbo, nts̈amo cha tojayaniñe jisháchichiyama chënga imojtsebos̈ama; as tojanë́yana: 	 Hij had hen echter door en zei: "Laat me eens een geldstuk zien. Wiens afbeelding staat erop?" "Van de Romeinse keizer", antwoordden zij.


Cha s̈mochjacuénta: Chë jtanënga ts̈abá entsatëbinÿna, chë coshetënga ts̈abá montsatana, chë bacna nguayanánaca s̈oquënga shnánënga montsatsmëna y chë tësmënga montsuenana, chë obanënga tmontayena y chë ndbomnëjémëngbioye chë ts̈abe noticiënga montsabuayiyná ca. 	 Blinden zijn gaan zien en verlamden lopen weer. Melaatsen zijn genezen en doven kunnen nu horen. Doden zijn weer levend gemaakt en arme mensen luisteren naar de blijde boodschap.


Quem soyënga tcbonjáuyana, cabá ndoñe chca tonjopasá ora; as, chca chaojopasá ora, chiñe jenójuaboyëse áts̈beñe chas̈motsos̈buáchema. 	 Ik zeg het nu alvast. Als Ik straks weg ben, zult u in Mij geloven.


Ts̈ëngaftanga, chë puerte ts̈abá amëngbiama s̈mojayana jóbanama yojtsamna ca y s̈mojtsëbaye, chca ndoñe chaondë́tsemnama chënga ndocá jamama ntsobencá. 	 U hebt goede mensen, die zich niet tegen u konden verdedigen, veroordeeld en gedood.


“Nderado nda ts̈ëngaftanguents̈á tojtsejuabná canÿe tsbanana jebna soye japórmama, ¿cha natsana ndoñe nanjótbema jinÿama ntsachets̈á crocénana chents̈e yochjuába, y japochócama nÿets̈á crocénana tayojtsebomnama? 	 Maar begin er niet aan als u niet eerst hebt berekend wat het u gaat kosten. Want wie laat nu een toren bouwen zonder eerst prijsopgave te vragen? Hij moet weten of hij genoeg geld heeft om alle rekeningen te betalen.


Chora Natanael Jesúsbioye tbojantjá: —¿Nts̈amo ats̈e s̈cuabuatma ca? Y Jesús tbojanjuá: —Felipe cabá aca ndëchembo ora, ats̈e tcbonjinÿe, chë higo betiye tëchets̈oye condëtsomñe ora ca. 	 Toen Jezus Nathanaël zag aankomen, zei Hij: "Kijk, een eerlijke, oprechte man, een echte Israëliet!"


Jesusna yojtsetáts̈ëmbo lempe nts̈amo cha yochjanpásama; chíyeca, natsanoye tojánbocna y chë ents̈anga tojanë́yana: —¿Nda s̈mojtsenguá ca? 	 Jezus wist wat Hem zou overkomen. Hij liep hun tegemoet en vroeg: "Wie zoekt u?"


As, cachora chë bacna bayëjbe juabna uambayá chë́ngbioye tojanontsënja y ts̈a añemo bomná bétsemnayeca chënga tojtsanayënjaná, jabuache jtsajants̈etayëse; chë causa, chënga chë yebnents̈ana tmojtsanacheta enas̈ënga y lisiánënga. 	 De man besprong hen en gaf hun er vreselijk van langs. Zij konden niets tegen hem beginnen en vluchtten naakt en gewond het huis uit.


Chëntscuana canÿe shembása Jesúsbioye tojanabeconá. Chë shembásana tojanamba canÿe alabastro jarrëtema, jútjena canÿe puerte uámana botamana uanguëts̈e béjayeca. Jesús mesë́shents̈e yojtsemnëntscuana, chë shembása chabe bests̈as̈iñe chë botamana uanguëts̈e béjaye tbojanbues̈cja. 	 Terwijl Hij zat te eten, kwam er een vrouw naar Hem toe. Zij had een kruikje kostbare zalfolie bij zich. Dat goot ze leeg over Zijn hoofd.


Chë yëfsana, Agripa y Berenice corente uachuanents̈e chë tribunaloye tbojánamashjna y chátaftaca tmojánamashjna chë soldadëngbe amë́ndayënga y chë pueblents̈a uámana taitanga. Chents̈ana Festo tojanmandá Pablo jobets̈ana; 	 De volgende morgen stapten Agrippa en Bernice in vol ornaat de aula binnen. In hun gevolg warenhoge militairen en leden van het stadsbestuur.


Ats̈e Pablo, cach ats̈be cucuáts̈eca quem soye sëntsabiamná. Ats̈e chama cbochanjëtsë́nts̈abuachiye. Ndegombre, ndoñe quenátsiyta ats̈e chacbëyana becá s̈condebena ca, nts̈amo atsbocaná jtsemnama ats̈e tcbojánbuayenama. 	 Ik zal het u terugbetalen. Dat garandeer ik, Paulus, hier met mijn eigen handschrift. En dan wil ik niet eens praten over wat u mij schuldig bent! U bent mij uzelf schuldig!


¡Obëjémënga y nduabínÿnënga! ¿Ndayá más uámana soye yomna, chë castellano o Bëngbe Bëtsabe bëts yebna? Chë castellano Bëngbe Bëtsabiama josérviama jtsemnana, nÿe Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca chë castellano tojtsemnayeca. 	 Wat een domme redenering! U bent stekeblind. Wat is belangrijker? Het goud of de tempel waardoor het goud heilig wordt?


Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, Moisés Egiptocana tojë́ftsanbocna, chë luarents̈a rey cháftaca chábuetnama ntjatauatjcá. Cha ainaniñe nÿets tempo añemo yojtsebomna, y chca yojáninÿna mo chë ndocná jinÿama tondobenacá, Bëngbe Bëtsábioye cuaftsonÿacá. 	 In dat vertrouwen verliet hij Egypte en was niet bang voor de woede van de Farao. Hij liet zich niet van de wijs brengen; het was alsof hij steeds de onzichtbare God zag.


As, ats̈e jóyebuambayama sënjanbojats̈é orna, chë Uámana Espíritu tonjánamashëngo chëngbe ainaniñe jtsemándayama, nts̈amo bë́ngbeñe natsana tonjanamashëngcá. 	 Ik had nauwelijks iets gezegd of de Heilige Geest viel op hen, net als in het begin op ons.


Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo ts̈ëngaftanga ts̈a jabuache s̈mojasufrima y ndbomnëjémënga s̈momnama, pero ndegombre Bëngbe Bëtsábiocana bëtscá ts̈abe soyënga s̈mondëtsóbomñe. Y sëndë́tats̈ëmbo ts̈a bacá ts̈ëngaftangbiama mondoyebuambná chë judiënga imomna ca ichámënga, pero ndoñe ntsamana mo chë Bëngbe Bëtsabe bocacana ents̈angcá; chca, chënga mondmëna mo Satanasbe ents̈angcá, nÿe chábioye jtseservénëse y jtsatschuanayëse. 	 Ik weet hoe u terwille van Mij vervolgd wordt en in wat voor armoede u leeft, hoewel u rijk bent. Ik weet ook welke lelijke dingen er over u gezegd worden door mensen die zich Joden noemen, maar in feite dienaren van satan zijn.


Y Herodíasna lempe bémbëbioye ibojabuayená nts̈amo Herodes jojuama. As chë bembe tbojaniyana: “Canÿe s̈cneniñe Juan chë Ubayanabe bests̈as̈e s̈mats̈etá ca.” 	 Op aanraden van haar moeder vroeg zij om het hoofd van Johannes de Doper, op een schaal.


pero chë ínÿengna chca imojtsama, ndoñe ts̈abe soyënga ínÿengbiama imojtsebós̈eyeca, ndoñe chënga chë ínÿengbiama ts̈abe soyënga imojtsebós̈eyeca. Chënga Jesucristbiama imojtsoyebuambná nÿe ents̈anga chënga chamotsarrespetánama, y nÿe cachëngbiama ts̈abe soyënga jtsebomnama imojtsebós̈eyeca. Chënga jtsejuabnayana mochjobenaye jamama ats̈e más chas̈otsengménama ca, muents̈e utamená chjëftsemnëntscuana, chënga ents̈ángbioye chca tmojtsabuatambá ora. 	 Maar de eersten die ik noemde, spreken over Hem in de hoop mij jaloers te maken. Zij hopen dat hun succes mijn gevangenschap zwaarder zal maken.


As chë uaquiñá imojishache, chë uvas betiyënga jajañents̈ana imojtsábocna y imojtsóba.” 	 Ze sleepten hem buiten de wijngaard en vermoordden hem.


Ts̈ëngaftanga Jesúsbioye s̈mojobeconá, chë jóbanëse, ents̈anga Bëngbe Bëtsáftaca mo canÿacá chamotsemnama tojanmá, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe tsëm trato yojamncá; y endmëna mo chë bëngbiama cha tojanóbana ora tojanábuashana buiñoye ts̈ëngaftanga cuafjobeconacá; chca tojanábuashana, bë́ngbioye Bëngbe Bëtsabe delante mo ts̈abengcá jábiamama, mo nts̈amo ents̈ángbeñe buiñe jabués̈cacjama chë bachnanga imojuamancá. Caín chabe cats̈ata Abélbioye tbojanóba ora, yojamna mo chë Abelbe uabuáshanana buiñe Bëngbe Bëtsábioye cuaftseimpadancá, chë bacna soyama castigo chaotsemnama; pero Jesucristbe buiñe ndoñe chca ntsamana, ndayá chíyeca bënga más ts̈abe soyënga jashjáchana; Jesusbe buíñeca, bënga montsobena atsebácanënga jtsemnama. 	 U bent naar Jezus gekomen, Die ervoor gezorgd heeft dat er een nieuw verbond tussen God en de mensen kwam. Hij heeft daarvoor Zijn bloed gegeven; en Zijn bloed roept om vergeving in plaats van om wraak, zoals dat van Abel.


Chë s̈oquënguiñe canÿe boyabása inamna, unga bnë́tsana y posufta uatama jama ndobená. 	 Er lag ook een man die al 38 jaar ziek was.


Y mora inÿe soye, Diosmanda posada s̈cochjaboprónta, ats̈e jánÿama chaijábocna orscama, er ats̈e puerte jtsos̈buáchiyëse Bëngbe Bëtsábeñe sëndobátmana, cha ts̈ëngaftangbiama yochjama lempe nts̈amo ats̈biama chas̈mojotjañcá, y chca, cha s̈ochjaleséncia ats̈e ts̈ëngaftangbioye jésama. 	 Houd een logeerkamer voor mij klaar, want ik hoop dat God uw gebeden zal verhoren, zodat ik binnenkort als vrij man naar u toe zal kunnen komen.


Jesucrístbeyeca cats̈átanga, Bëngbe Utabná Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga quetsomñecá, y bënga bonshánana chamotsebomnama chë Uámana Espíritu inétsamayeca, ts̈ëngaftanga cbontsaimpadana, bëtscá chas̈motsents̈ena Bëngbe Bëtsá nÿets ainánaca jtseimpadánama, nts̈amo ats̈e sëndbetseimpadancá, cha ats̈e chas̈otsinÿenama. 	 Terwille van onze Here Jezus Christus en terwille van de liefde die de Heilige Geest ons heeft gegeven, doe ik een dringend beroep op u. Wilt u mij helpen door vurig voor mij te bidden?