Inÿengbiama bacna juabnënga ainaniñe ndoñe chas̈mondë́tsebomna, etonánënga ndoñe chas̈mondë́tsemna, ni ínÿengaftaca ndoñe chacmondetëna. Inÿengbioye ndoñe chas̈mondë́tsabuachembuana, ínÿengbioye ndoñe s̈matjoyánguango y ndaye bacna sóynaca ndoñe s̈mattsama. 	 Doe alle wrok, woede en haat uit uw leven weg. Vloek niet, maak geen ruzie en beledig elkaar niet; vermijd alles wat slecht is.


Chíyeca, Bëngbe Bëtsá jasérviama ndegombre ainaniñe corente jtsebos̈ëse, y chábeñe puerte jtsos̈buáchiyëse, s̈ontsamna Bëngbe Bëtsábioye jobéconana. Nts̈amo chë bachnángbioye buíñeca tmojanabues̈cacjcá, Bëngbe Bëtsabe delante ts̈abengcá chamotsemnama cha jasérviama, cachcá, Cristbe buiñe juabuáshanëse y bëngbiama jóbanëse, bënga ainaniñe corente montsetáts̈ëmbo Bëngbe Bëtsá nÿetsca tescama bëngbe bacna soyëngama s̈ojtsaperdonama. Y bënga béjayeca uabainë́ngnaca mondmëna; chíyeca bënga jtsobenana Bëngbe Bëtsábioye chca jobéconana. 	 Laten wij daarom naar God gaan met een oprecht hart en het vaste vertrouwen dat Hij ons zal ontvangen. Want ons hart is met het bloed van Christus besprenkeld, waardoor wij een zuiver geweten hebben gekregen; en ons lichaam is met schoon water gewassen.


Asna, ¿ndayama chë Moisesbe ley nantsoservena? Bëngbe Bëtsá chë leyënga tojanáboshjona, ba ts̈abe soyënga jamama Abrahámbioye tbojans̈buáchenants̈ana baytese. Bëngbe Bëtsá yojanjuabná chë ley chaoservé ents̈anga jinÿanÿiyama ndayá ts̈abá o ndoñe ts̈abá jamama bétsemnama, chë Abrahámbents̈ana Uámana Ents̈á jashjanguëntscuana, ndabiama Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye tbojans̈buachená ba ts̈abe bendicionënga jamama. Bëngbe Bëtsá angelë́ngaftaca chë ley Moisesbe cucuats̈iñe tbojanánts̈aboshjona, y chë ents̈á Moisés enjamna chë oyebuambnayá Bëngbe Bëtsáftaca y ents̈ángaftaca. 	 Waarom moest de wet er dan komen? Die is gekomen om duidelijk te maken dat er zonde is. De wet zou alleen maar gelden zolang de Messias er nog niet was, die God beloofd had. God heeft de wet door engelen aan Mozes gegeven voor het Joodse volk.


Y ts̈ëngaftanga cabá s̈mojatsjuabná corente ts̈ábenga s̈momna ca, masque chca ts̈ëngaftangbeñe yojtsopasánëse. Ts̈ëngaftanga cmontsamna puerte ngménaca jtsemnana, ts̈a uabouana soye cha yojtsama causa. Canÿe ents̈á chca tojamáftacna, ts̈ëngaftanga cmontsamna jamana cha ndoñe más ts̈ëngaftangaftaca chaondenútanama mo os̈buachiyacá. 	 Als u blijft bij wat ik u heb gezegd, is dat uw redding. Anders had u net zo goed niet gelovig kunnen worden.


Pablo y chabe enutënga chë judiëngbe enefjuana yebnents̈ana tmojë́ftsanbocna ora, chë ndoñe judiënga chë́ngbioye tmojanaimpadá, chë inÿe ochnaytescama chë soyëngama más jábuayenama. 	 Toen Paulus en Barnabas de synagoge verlieten, werd hun gevraagd de volgende sabbat terug te komen en weer over Jezus te spreken.


Nda chë altarama tojajurá, ndoñe nÿe chë altarama ntsejúrayana. Lempe chë altar juatsboca tojtsemnámnaca cha jtsejúrayana. 	 Wie zweert bij het altaar, zweert bij het hele altaar.


As cha tojanatjá: —¿Ntseco orscana tbënjatëcja ca? Y chënga tmojanjuá: —Tonjopasá yëfse, mos̈enana orscana chë calentora tbonjábosana ca. 	 Hij vroeg hun wanneer de jongen genezen was. "Gistermiddag om één uur was de koorts ineens weg", antwoordden zij.


pero ndoñe tmonjáninÿena, masque banga tmojánashjajna Jesusbe contra uayátsenaye soyënga jayanama. Cabana, útata tbojánashjango, 	 En die getuigenissen waren niet met elkaar in overeenstemming.


Chents̈ana, Jesús tojánbocna y nts̈amo yojanamancá Olivos tjashoye tojána, y chabe uatsjéndayënga tmojanasto. 	 Jezus en Zijn discipelen verlieten de kamer en gingen zoals gewoonlijk naar de Olijfberg.


¡Aca Bëngbe Bëtsábeñe tcojos̈buaché; cojtsetáts̈ëmbo Bëngbe Bëtsá nts̈amo tcmojas̈buachenacá yochjamama; chíyeca puerte oyejuayá cochántsemna ca! 	 Jij hebt geloofd dat God zou doen wat Hij zei. Wat een geluk!"


Samariocna, canÿe pueblo Sicar ca uabáinoye Jesús tojánashjango. Chë pueblo yojamna, chë Jacob chabe uaquiñá Josébioye tbojëftsanlargá fshantse béconana. 	 en kwam in de stad Sichar in Samaria. Deze stad lag vlakbij het stuk land dat Jakob aan Jozef had gegeven


Asna, canÿe tescama Pablo tmojaniyana chca chaotsemnama; y chë tena, ba ents̈anga chë Pablo posada inabomnoye tmojanobeconá. Y cachëscana tojanjétanëntscuana, Pablo ents̈anga yojanëtsëtsná Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama, ndayama cha ininÿe y inatáts̈ëmbo; y yojtsents̈ena chënga jáyënjanama Jesúsbeñe chamotsos̈buáchema, Moisesbe leyënguents̈a soyë́ngaca y Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayëngbe uabemana librë́s̈angañe soyë́ngaca. 	 Zij maakten een afspraak met Paulus om daar eens uitgebreid over te praten. Op de afgesproken dag kwamen zij bij hem thuis en luisterden naar wat hij te vertellen had. Van 's morgens tot 's avonds sprak hij vol vuur over het Koninkrijk van God. Hij probeerde hen aan de hand van de boeken van Mozes en de profeten, ervan te overtuigen dat Jezus de Christus is.


Chíyeca bënga s̈ontsamna Jesúsbioye jobéconana, nda ents̈anga tmojtsanaboté y bëts pueblents̈ana chaboca tojanóbana. Cha mochjuasto, y nts̈amo cha tojansufricá bë́ngnaca mochjasúfria. 	 Laten wij dan naar Hem toe gaan, buiten de stad en dezelfde schande dragen die Hij gedragen heeft.


As chë útata tbojána, y tbojáninÿena lempe nts̈amo Jesús tojanëyancá, y chents̈e chë Bashco saná tbojanprontata. 	 Ze gingen naar de stad en alles was precies zoals Jezus had gezegd. Daar maakten ze het eten klaar.


Ats̈e chca sëndama, ts̈ëngaftanga y chënga ainaniñe bëts añemo chas̈motsebomnama, y cánÿiñe mo canÿacá chas̈motsemanama, nÿetscanga jtsenbobonshánëse. Chca, nÿets osertánana ts̈ëngaftanga chas̈motsebomnama, y chë tempo Bëngbe Bëtsá ents̈anga ndoñe tonjaninÿanÿé buayenánama chas̈motsetats̈ëmbuama, y chë buayenánana Cristbe soye entsemna. 	 Ik bid God dat u bemoedigd zult worden en door sterke liefde aan elkaar verbonden blijft. En dat u de rijke ervaring zult hebben van het kennen van Christus. Want Gods geheim, dat Hij nu tenslotte heeft bekendgemaakt, is Christus Zelf.


Pero Pedro ndoñe yontsetáts̈ëmbo nts̈amo tojaninÿcá ndayá chabiama yojtsayanama. Chëntscuana, chë Cornéliëbe ichmónënga noticiánana Simónbe yebnoca tmojánashjajna y shjoca bës̈oca imojtsobátmana. 	 Petrus wist er niet goed raad mee. Hij vroeg zich af wat dat visioen kon betekenen. Op datzelfde moment stonden er enkele mannen voor de deur, die gestuurd waren door Cornelius. Zij hadden het huis van de leerlooier Simon gevonden en


Jesús cabá ndoñe chë puebloye tonjánamashëngo; yojétsemna Marta tbojanjébengo luarents̈e. 	 Jezus was nog niet in het dorp aangekomen. Hij was op de plaats gebleven waar Martha Hem had ontmoet.


“Mënts̈ánaca cbë́yana: Nderado útata ts̈ëngaftanguents̈ana quem luarents̈e tbojenoyeuná Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama ndayánaca jótjañama, Bëngbe Bëtsá chë celoca endmëná pronto chë soye cmochanjáts̈ataye. 	 Dit moet u vooral weten: Als twee van u het hier op aarde eens zijn over iets wat u mijn hemelse Vader vraagt, zal Hij het voor u doen.


Chë fariseunga chca imojinÿe ora, Jesúsbioye tmojaniyana: —Minÿe. ¿Nts̈amo acbe uatsjéndayënga montsamcá, ndoñe quenátslesenciana ochnayté jtsamama ca? 	 Een paar Farizeeërs zeiden tegen Jezus: "Waarom zegt U daar niets van? U weet toch dat het vandaag sabbat is? Het is een rustdag. Wat zij doen, is verboden."


Chca entsemna, er ats̈be vida Cristo jtseservénama endmëna, y nderado ats̈e chaijóbanëse, nÿetscanga puerte bëts soye mochanjë́ftsashjache. 	 Voor mij is het leven Christus Zelf en het sterven pure winst.


Bëngbe Bëtsabe ents̈anga opresido bomnënga s̈mochjújabuache, y s̈mochtseprontana ts̈ëngaftangbe yebnents̈e posada ínÿenga júyents̈amiama. 	 Help de gelovigen die tegenslag hebben en doe altijd uw best om gastvrij te zijn.


Nda nts̈amo stsemandacá jamama tojtsebos̈e, ats̈e chas̈otsë́stona. Chca, ndayents̈e ats̈e chaitsemna, chánaca, chë ats̈e oservená, chents̈e chaotsemna. Ats̈e s̈ojtseservénabiama, ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá echanjínÿanÿiye bëtsá yomnama ca” —Jesús tojánayana. 	 Als iemand Mij dient, moet hij Mij volgen. En waar Ik ben, moet ook mijn dienaar zijn. Als iemand Mij dient, zal de Vader hem eren.


Pero María Magdalena y chë inÿe Mariyna chents̈e tbojtsanoquedañe y chë cuevëshe ndirichiñe tbojanótbema. 	 Maria van Magdala en de andere Maria zaten tegenover het graf.


Y báseftanga, nts̈amo jtsejuabnayama ents̈anga abuátambayënga, epicureunga y estoiquënga ca uabainë́ngnaca Pábloftaca imojánenatsëtsnaye. Inÿenga imojtsichamo: “¿Ndayama quem bostero yojtsoyebuambná ca?” Y ínÿengna: “Chana inÿe luarëngoca ents̈angbe diosëngbiama muents̈e entsabóyebuambnaye ca.” Chënga chca imojtsichamo, er Páblëna Jesusbiama y chë obanënga jtayenama yojanoyebuambná. 	 Hij raakte ook in discussie met enkele Epicureïsche en Stoïcijnse wijsgeren. Sommigen van hen merkten schamper op: "Wat wil die praatjesmaker eigenlijk?" Omdat Paulus over Jezus en Zijn opstanding sprak, zeiden anderen: "Het lijkt wel of hij ons in andere goden wil laten geloven."


Pero chë bachnangbe amë́ndayënga y chë bëtsëjémënga ents̈anga tmojanayënjaná, Barrabás jëtsboshjonama y Jesús chaóbana ca chamuayanama. 	 Intussen hadden de mannen van de Hoge Raad de massa opgehitst om de vrijlating van Barabbas en de dood van Jezus te eisen.


María chca tojanuena y cachora tojë́ftsanbocna y tojána Jesús jinÿama. 	 Maria stond onmiddellijk op en ging naar Jezus toe.


Chca, tojanochnëngo nts̈amo Jeremías, chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá, tempscá tojanayancá, ndayá yochjanchnënguama. Chana mënts̈á tojánayana: “Y chë unga bnë́tsana ralbenga tmonjanca, ntsachets̈á chë Israeloca ents̈anga cha tmojanamananacá, 	 Door dit alles kwam uit wat in het boek van de profeet Jeremia staat: "Ze namen de dertig zilveren munten. Meer vond het volk van Israël hem niet waard.


As, Natanael tbojaniyana: —Buatëmbayá, ¡aca chë Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá comna! ¡Aca, chë Israeloca ents̈angbe Rey ca! 	 "Kent U mij dan?" vroeg Nathanaël verbaasd. Jezus antwoordde: "Voordat Filippus je vroeg mee te gaan, zag Ik je al onder de vijgeboom zitten."


Choca, chë Oveshëngbe amashjuana ca uabáinents̈e yojamna canÿe binche uafjajónaye, ents̈angbe pormániñe. Chë béjayna judiëngbe biyañe Betzata ca inauabaina. Chë béjaye juachañe shachna amashjuana otsbojebniñe inamna. 	 Bij de Schaapspoort in Jeruzalem was de vijver Bethesda met vijf zuilengalerijen.


Ats̈be cuenta Prisca y Aquila s̈mochjácheuaye, chë áts̈eftaca tbonjatrabajata, Cristo Jesusbiama oservéniñe. 	 Doe de groeten aan Prisca en Aquila die, net als ik, voor Christus Jezus werken.


Chë bobontse chca tojanuena ora, ngménaca yojtsatoñe, cha corente bomná bemna causa. 	 Toen de jongeman dit hoorde, werd hij heel verdrietig en ging weg. Want hij was erg rijk.


Pero chents̈ana, Pedro tojëftsantsbaná y ochamanana chë Jesús tmojanjajó cuevëshoye tojána. Y choca yojtsemna ora, yojotsejbéna tsoye jontjes̈iyama, pero nÿe ena ents̈ëjuangá yojuinÿe, chë Jesús tmojanbochmëjuangá. As Pedro ojnananá yebnoye yojtá, chca tojanopasama. 	 Petrus liep toch vlug naar het graf om eens te kijken. Hij bukte zich voorover, keek naar binnen en zag alleen de lege windsels liggen. Op weg terug vroeg hij zich verwonderd af wat er gebeurd kon zijn.


Pablo cachëngbe biyañe, hebreo biyañe yojtsóyebuambnama ents̈anga tmojanuena ora, más iytëca tmojanobiama. As Pablo tojanë́yana: 	 Toen zij hem in het Hebreeuws hoorden spreken, waren ze een en al aandacht.


Chënga buacuats̈ë́ngaca cmochanjishache, shecuats̈e ndocá ndëts̈beñe chacondomama ca —cha tbojaniyana. 	 Zij zullen U opvangen, zodat U niet te pletter slaat."


Y chë trabajo s̈onjabonÿé jamama, nÿetscanga botamana jinÿama chamotsobenama ndayá Bëngbe Bëtsá yochjama, ndayá cachá, chë nÿetsca soyënga tojamá, tempscana yojanjuabnacá. Më́ntscoñama Bëngbe Bëtsá chë soye ndocnábioye tbonjinÿinÿé, pero mora aíñe. 	 Ik mag de mensen laten zien hoe God, Die alles gemaakt heeft, Zijn verborgen plan uitvoert. Het plan dat Hij vanaf het begin voor Zich heeft gehouden.


Chents̈ana, Jesús cachiñe chë uafjajónaye chenguana tojesaná barquë́shañe. Chocna ba ents̈anga tmojanobuashconá, y Jesús chë uafjajónaye tsachañe yojtsemna. 	 Jezus stak het meer weer over. Toen Hij aan de overkant afmeerde, stond er op de oever een menigte mensen te wachten.


banga, chë bocjuanana soyënga jamama imojanënts̈énënga, chëngbe bocjuanana librës̈angá tmojaniyëbo y ents̈anga imojtsantjes̈na ora, chës̈angá imojtsajuinÿiye. Tmojanjuabó ntsachets̈á chë librës̈angá betsámanama y tojanóbocna shachna bnë́tsana uaranga crocénana nÿets̈á. 	 Velen die zich met toverij hadden beziggehouden, gooiden hun toverboeken op een stapel en staken die voor de ogen van heel de stad in brand. Er ging naar schatting voor 50.000 zilverstukken in vlammen op.


Chents̈ana canÿe oyebuambnayana celocana sënjanuena, mënts̈á s̈onjétsatsaye: “Mënts̈á mábema: ‘Ts̈a oyejuayënga mochántsemna chë mëntescana mochjóbanënga, Bëngbe Utabnáftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsomñëse ca.’ ” “Aíñe ca” —chë Uamana Espíritu tonjayana—, “chënga ya ndoñe más queochátamna jatrabájana, ni jasúfriana, er chënga tmojama ts̈abe soyënga Jesús jasérviama, y chë soyëngama chënga ts̈abe bendicionënga mo uacanancá celoca mochanjóyëngacñe ca.” 	 Ik hoorde een stem uit de hemel zeggen: "Schrijf op: Gelukkig zijn de doden die van nu af in het vertrouwen op de Here sterven." "Inderdaad", zei de Geest, "zij zullen van hun zwoegen uitrusten en het loon krijgen dat hun toekomt voor al het werk dat zij hebben gedaan."


Pero Bëngbe Bëtsá, bëngbe ts̈abiama jtsejuabnayëse bënga jtsëjabuáchanana, chíyeca Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: Bëngbe Bëtsá chë nÿe cachënga uámanënga tmojtsenobiamnangbe contra entsemna, y chë ndoñe uámanënga montsenobiamnangbiamna, Bëngbe Bëtsá más ts̈abe juabna entsebomna ca. 	 Maar Hij geeft ons steeds meer kracht om die slechte verlangens de baas te worden. In de Boeken staat het zo: "God is genadig voor de nederige mensen, maar Hij verzet Zich tegen hoogmoedigen." (B)


Chora cuentë́ngaca ba soyëngama tojanabuatambá. Mënts̈á tojanë́yana: 	 Om duidelijk te maken wat Hij bedoelde, vertelde Jezus gewoonlijk een gelijkenis. Dat deed Hij nu ook.


Y Pédrëna cachiñe ndoñe ca tojánayana, y cachora canÿe ngallo yojacánta. 	 Petrus ontkende het opnieuw. Direct daarna kraaide er een haan.


Y nda celocama tojajurá, chents̈e reycá Bëngbe Bëtsabe tbemaniñama cha jtsejúrayana y cachora Bëngbe Bëtsabiámnaca, chents̈e yotbemanabiama. 	 En wie zweert bij de hemel, zweert bij de troon van God en bij God Zelf, Die op de troon zit.


Shinÿe tojábocna y becá tojojënÿana ora, chë shácuana jtsebuashana, chë uants̈efjúsha jtsátsats̈ana y chabe uabótamanana ya ndoñe más ntsebínÿnana. Cachcá chë bomná, echanjóbana nÿe cachabiama más becá crocénana onguayiñe chaojtsemna ora. 	 Net als een mooie veldbloem die door de brandende zon en de hete wind verwelkt. Het zal niet lang meer duren of de rijke sterft en moet zijn bezittingen achterlaten.


Ats̈naca së́ntsebos̈e jayanama, chë uaquiñá nda yochjóyëngacñe nts̈amo tbojtsotocancá, nts̈amo chabe taitá jats̈etayama tbojas̈buachenacá, cha cabá mo canÿe basacá tojtsemnëntscuana, ndocna derecho chë soyënguiñe ntsebomnana; y chca, cha jtsemnana mo canÿa nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservenacá, masque lempe nts̈amo chabe taitá tbojas̈buachenacá chë uaquiñabiama tojtsemna. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader. Hij moet doen wat zijn voogden en de beheerders van de erfenis hem zeggen. Pas als hij de leeftijd heeft bereikt, die zijn vader in het testament heeft genoemd, mag hij met de erfenis doen wat hij zelf wil.


Y cachora chë oboftjajuanana ibojtsobojuána; y chabe cuerpiñe ibojebiónana ya ts̈abá yojtsatsmënama. 	 Het bloeden hield onmiddellijk op en zij merkte dat ze genezen was. Ze verloor geen bloed meer.


Chents̈ana, lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuayancá Jesúseftaca tojanochnëngo ora, chabe ústonënga chë cruzocana tmojtanë́stjango y tmojanatbontsá. 	 Toen alles gebeurd was wat er over Hem in de Boeken staat, hebben zij Hem van het kruis gehaald en in een graf gelegd.


Nderado nda, ¿ndáyeca s̈mojtsanachá ca? chacmojátjase, s̈ochjojuá: ‘Bëngbe Utabná bontsájaboto y chora bochantabáiseboshjona ca.’ ” 	 Maak het los en neem het mee. Als iemand vraagt waarom jullie dat doen, zeg dan: De Here heeft het nodig. Maar we brengen het gauw weer terug."


“Ats̈e cabá ts̈ëngaftangaftaca së́ntsemnëntscuana, lempe quem soyëngama sëntsoyebuambná. 	 Ik vertel dit allemaal omdat Ik nu nog hier ben.


Chents̈ana Jesúsbioye chë burrotema tmojanánatse, y chë burrotémbeñe chatbe ents̈ayá tbojanájatse, y chábeñe Jesús tmojanenjayé. 	 Ze brachten het veulen bij Jezus en legden hun jassen erover, zodat Hij erop kon zitten.


Er menójuabonga, nda tondaye tontsama Bëngbe Bëtsá cháuayanama cha chabe bominÿiñe ts̈abia yomna ca, pero aíñe tojtsos̈buaché Bëngbe Bëtsábeñe, nda endbáyana chë bacna soye tmojamënga mora mo ndoñe chca cuafjamcá chamotsemna ca, chabiama Bëngbe Bëtsá echanjama chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, chabe os̈buáchiyama. 	 Als iemand zich echter (zonder eigen inspanning) toevertrouwt aan God, Die de goddeloze vrijspreekt, verklaart Hij hem onschuldig op grond van zijn vertrouwen in Hem.


Pero Bëngbe Bëtsá tojama cha cháuatayenama; y chë obanëngbe luarents̈ana tbojatsbocá, er ndoñe yonjopodena cha obaná chaoquedama ca” —cha tojánayana. 	 God, Die dit voorzag, heeft Hem uit de greep van de dood bevrijd en weer levend gemaakt. De dood kon Hem niet vasthouden.


Muiñe s̈mochtsos̈buáchiye: Ats̈be Taitá áts̈beñe endmëna, y áts̈naca chábeñe mo nÿe canÿacá sëndmëna. Chama ndoñe s̈montsos̈buachese, as nÿe chë tijama soyëngámnaca áts̈beñe s̈mochtsos̈buáchiye. 	 Geloof toch dat Ik in de Vader ben en dat de Vader in Mij is. De dingen die Ik doe, zijn het bewijs daarvan.


Y ats̈e s̈cuayana: Muents̈e canÿa entsemna, cha chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈a bachnangbiama más uamaná endmëna y chabe amë́ndayoca soyënga más entsámana chë bachnangbe mándayents̈a soyëngama. 	 Maar Ik zeg u: Hier staat iemand die meer is dan de tempel!


Ats̈be Taitabe s̈buachenaná, ts̈ëngaftangbiama chanjíchmua. Pero morna camuents̈e Jerusalenents̈e moquedanga, Bëngbe Bëtsabe obenana chas̈móyëngacñëntscuana ca” —cha tojanë́yana. 	 Luister: Ik zal de Heilige Geest sturen. Hij zal over jullie komen, zoals mijn Vader heeft beloofd. Blijf hier in de stad wachten tot jullie kracht uit de hemel hebben ontvangen."


Cachora chë jama ndobená tojtantsbaná, chabe tjuashe yojesocñe, y ents̈angbiajana chents̈ana yojésebocna. Chama nÿetsca ents̈anga imojenjnaná y Bëngbe Bëtsábioye imojtsatschuanaye, y mënts̈á imojtsichamo: “Nÿa ndocna te ts̈a bëts soye chemuáisinÿe ca.” 	 De man sprong overeind, nam zijn draagbaar onder de arm en liep tussen de verblufte omstanders door naar buiten. Er steeg een gejuich op tot eer van God. "Zoiets hebben wij nog nooit gezien!" reageerde iedereen.


Y lempe nts̈amo chas̈mojtsamcá ndegombre ts̈abá echántsemna, y nÿe Jesucristo endobena jamama ents̈anga chca chamotsamama. Nÿetsca chë ts̈abe soyënga echántsemna, Bëngbe Bëtsá puerte bëtsá y uamaná bétsemnama jinÿanÿiyama. 	 Uit heel uw doen en laten moet blijken dat God het (door Jezus Christus) tussen u en Hem in orde heeft gemaakt. Daarvoor zal Hij geëerd en geprezen worden.


¡Ents̈á oveshabiama puerte más uamaná endmëna! Chcasna, entselesenciana chë ochnayté ts̈abe soye jamama ca —Jesús tojanë́yana. 	 Is een mens niet veel meer waard dan een schaap? Het is dus toegestaan op de sabbat goed te doen."


Y ba judiënga chë uabemana soye tmojanalía, er chë Jesús tmojancrucificá luare Jerusalenó béconana inamna. hebreo, latín y griego biyañe yojetsábemana. 	 En vele Joden lazen dat, want de plaats waar Jezus gekruisigd werd, lag niet ver buiten de stad.


Chatna ts̈abá amata ibnamna Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe, y nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomandacá ibojoyena; y chca, ndocná yonjanobena jayanana chata ndoñe ts̈abá ibonjánama ca. 	 Zacharias en Elisabeth waren goede mensen, die zich stipt aan Gods wetten hielden.


As Pilato tojanë́yana: —Ts̈ëngaftanga matánatse, y nts̈amo cach ts̈ëngaftangbe leyiñe iuayancá muabiama s̈mochjayana ts̈abá o ndoñe ts̈abá tonjamama ca. Y chë judiënga tmojanjuá: —Bënga derecho queftsátsbomna ndocná jóbama ca. 	 "Neem Hem maar weer mee", zei Pilatus. "U hebt een eigen wet. Spreek zelf maar recht over Hem." "Maar het is ons verboden zelf iemand terecht te stellen", brachten de Joden er tegenin.


Pero Jesús chë́ngbeñe ndoñe yontsos̈buaché, cha nÿetscanga yojanëbuatma causa. 	 Maar Hij bleef terughoudend, omdat Hij de mensen door en door kende.


Pero chënga, viudángbioye chë tmobomna soyënga jtsabacayana, y ents̈angbe delante ts̈abá chamotsë́nÿama, y chë́ngbioye imojtsaíngñama ndoñe chaondëtsótats̈ëmbuamna, Bëngbe Bëtsáftaca ts̈a jtsencuéntayana. Chë causa, Bëngbe Bëtsá ínÿengbiama más chënga echanjácastigaye ca” —Jesús tojánayana. 	 Maar houd ze in de gaten! Zij persen de weduwen alles af, zelfs hun huis. En voor de vrome schijn zeggen zij lange gebeden op. De straf die zij krijgen, zal er alleen maar zwaarder door worden."


“Nderado canÿa ts̈ëngaftanguents̈á canÿe bochichnayá tbojtsebomna, cha jajocana tojtashjango jajañe arayocana o uacnënga anÿenocana, ¿chábioye bochjauyana: ‘Matabo y mabose ca’? 	 Wanneer een knecht thuiskomt van het land, waar hij heeft geploegd of de dieren heeft verzorgd, gaat hij niet meteen zitten eten.


Chents̈ana baseftaytese, chabe shema Isabel ngomamaná yojoquéda, y chë causa, chë shema shachna ishinÿe cach tsoca yebnents̈e totanoquedá. 	 Kort daarna werd Elisabeth zwanger. Vijf maanden lang kwam zij niet onder de mensen.


Pablo chca tojánayana ora, chë fariseunga y saduceunga tmojanonts̈é enatsëtsnayana, y chë causa nÿetsca ents̈anga ndoñe cachcá imontsejuabnaye. 	 Door die woorden ontstond er onenigheid tussen de Farizeeërs en de Sadduceeërs. Weg was hun eensgezindheid!


Pero Simón tbojanjuá: —Buatëmbayá, nÿets ibeta fsëndanguá y tondaye chibiátashebuaye. Pero aca chca tcjayánayecna, cachiñe atarraië́sha chantëtëshbuets̈e ca. 	 "Maar Meester", antwoordde Simon, "wij zijn de hele nacht aan het vissen geweest en hebben niets gevangen! Maar omdat U het zegt, zal ik het nog eens proberen."


“Ndocná ntsobenana uta mandayata jtsaservénana; er cánÿabioye bochantsáboyënja y chë ínÿabioyna bochántsebobonshana, o cánÿabiama ts̈abá echántsetrabajaye, y chë ínÿabiamna ndoñe ts̈abá. Ndoñe quecátobena Bëngbe Bëtsá jtsebobonshánana, nÿe quem luarents̈a soyënga jtsebomnama tcojtsebos̈ëse ca” —Jesús tojánayana. 	 U kunt niet twee heren dienen. Dat is onmogelijk. Want u zult de ene haten en de andere liefhebben. Of omgekeerd: De ene van harte dienen en van de ander niets willen weten. U kunt niet God dienen en tegelijk achter het geld aanzitten."


Ts̈ëngaftanga nts̈amo leyiñe yomandancá s̈mojtsamëse, Bëngbe Bëtsábenga s̈momnama jinÿanÿiyama, chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga jtsemnana ts̈abá nántsemna; pero nts̈amo chiñe tomandancá ndoñe s̈montsamëse, chca të́ts̈enënga jtsemnana, tondayama ntsoservénana, y chca, ts̈ëngaftanga jtsemnana mo chë más delicadents̈e base bobachtema ndëtëts̈enëngcá. 	 Uiteraard heeft uw besnijdenis naar de Joodse wet alleen waarde als u zich aan de wet houdt.


Ts̈ëngaftanga os̈buachiyë́ngbeñe nÿetsca amë́ndayënga s̈mochjácheuaye, y nÿetsca Bëngbe Bëtsabe ents̈ángnaca choca. Chë Italia luaroquënga os̈buáchiyënga ts̈ëngaftanga cmontsacheuaná. 	 Doe de groeten aan al uw voorgangers en aan de andere gelovigen. U ontvangt de groeten van de christenen in Italië.


Y ats̈e chë Uámana Espíritoftaca corente mandaná jtsemnëse, chë ángel s̈onjanánatse canÿe bëts y tsbanana tjoye, y s̈onjaninÿinÿé chë tsëm bëts pueblo Jerusalén, chë “uámana ca” uabaina pueblo, celocana Bëngbe Bëtsábiocana enjétsostjajuana. 	 Hij droeg mij in de geest naar een grote, hoge berg en liet mij de heilige stad Jeruzalem zien, die van God uit de hemel naar beneden kwam. De stad schitterde als God Zelf.


¡Puerte oyejuayá chaotsemna chë nda ats̈e bacna soye ndoñe stsama ca jtsejuabnayëse, áts̈beñe os̈buáchiyana ndoñe tontsajbaná cha ca! —Jesús tojanë́yana. 	 Gelukkig is degene die Mij accepteert zoals Ik ben."


Chë cach ats̈cá judeocá Herodión s̈mochjachuaye, y chë Narcisbe pamillents̈ana Bëngbe Utabnábeñe os̈buachiyë́ngnaca. 	 aan mijn landgenoot Herodion en aan de gelovigen in de familie van Narcissus.


Chents̈ana, chë soldadëngna chë mandayë́ngbeñe tmojanobuambá nts̈amo Pablo y Silas tbojanayancá; chca chënga tmojántats̈ëmbona chatna mo Romoca onÿnanatcá derecho bomnata ibnamnama; chë causa, chë mándayënga puerte imojtsauatja. 	 De dienaren brachten dit over aan de rechters en die schrokken toen zij hoorden dat Paulus en Silas Romeinen waren.


Y banga mora nduámanënga imomnënga, chora uámanënga mochántsemna; y banga mora uámanënga imomnënga, chora nduámanënga mochántsemna ca” —Jesús tojánayana. 	 En let op: Sommigen die nu vooraan staan, zullen dan met de laatste plaats genoegen moeten nemen."


Pero ats̈e sënjátats̈ëmbona chë judiënga tmojenoyeuná cha jtsóbama; chíyeca, cam ora cha ácbioye sëntsichamná, y chabe contra ichámëngna sënjáuyana, ndayá muabe contra jayanama imojtsebomncá acbe delante chamuayana ca. 	 Nu is mij verteld dat er een aanslag op deze man wordt beraamd. Daarom heb ik hem meteen naar u gezonden; ik heb zijn aanklagers gezegd hun beschuldigingen tegen de man bij u te brengen. U groetend met de meeste hoogachting, Claudius Lysias."


Chora, ents̈anga tmojánashjajna y tmojanonts̈é Pilátbioye jauyanana, nts̈amo Bashco fiesta ora jamama yojanamancá chaomama. 	 Een grote groep mensen drong op Pilatus aan en vroeg hem een gevangene vrij te laten.


Y Jesús Nazaretocá chëjana yojtsachnëjuanama cha yojátats̈ëmbona ora, tojanonts̈é mënts̈á uayebuáchana: —¡Jesús, Davídbents̈ana Ents̈á, s̈motselastemá ca! 	 Langs de weg zat een blinde bedelaar, Bartimeüs. Zodra deze hoorde dat Jezus van Nazareth eraan kwam, begon hij te schreeuwen: "Jezus, Zoon van David, heb medelijden met mij!"


Chë ángel áts̈eftaca oyebuambnayá canÿe castellano juinÿnanës̈ëfja enjánatbëna jamedídama chë bëts pueblo, chents̈a bës̈ashangá y chents̈a tapiës̈e. 	 De engel die met mij sprak, had een gouden meetlat om de stad, de poorten en de muur op te meten.


Y chënga tmojanjuá: —Jesús, chë Nazaretocá fsëntsenguá ca. As Jesús tojanë́jua: —Ats̈e cha sëndmëna ca. Y Judas, chë boshjuaná, chánaca chë ents̈ángaftaca yojtsemna. 	 "Jezus van Nazareth", antwoordden zij. "Dat ben Ik", zei Hij. De verrader Judas was er ook bij.


Chcáyeca, ats̈na, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama stseimpadana ora, sempre cha sëndbétsatschuanaye, er ats̈e sënjátats̈ëmbona nts̈amo ts̈ëngaftanga Bëngbe Utabná Jesúsbeñe ts̈a s̈mojtsos̈buáchema, y nts̈amo ts̈ëngaftanga nÿetsca chë Bëngbe Bëtsábenga imomnënga s̈mababuánÿeshanama. 	 Daarom houd ik ook niet op God voor u te danken, want ik heb gehoord hoe groot uw geloof in de Here Jezus en uw liefde voor alle christenen is.


Ndayá jamama Bëngbe Bëtsá yojuabnacá, lempe echanjochnëngo nÿa chama tempo chaojóshjango ora, y quem Bëngbe Bëtsabe juabna endmëna jamana, lempe nts̈amo cha tojamcá celoca y quem luarents̈e, Cristo chamotsebomna nÿetsca chë soyënguiñe mo chë mandayacá. 	 Hij heeft besloten alles in de hemel en op aarde bijeen te brengen onder het absolute gezag van Christus, als de tijd ervoor gekomen is.


Chents̈ana, chë enefjuana yebnents̈ana tmojánbocana y Santiago y Juánoftaca Jesús tojána, Simón y Andresbe yebnoye. 	 Uit de synagoge ging Jezus met Simon en Andreas mee naar huis. Jakobus en Johannes waren er ook bij.


Acbe uatsjéndayëngbioye cha sënjuánatse y ndoñe chematobená jtseboshnama ca —cha tbojaniyana. 	 Daarom heb ik hem bij Uw discipelen gebracht. Maar zij konden hem niet genezen."


—Buatëmbayá, Moisés tojë́ftsanabema, nderado canÿe boyá tojóbana y básenga ndoñe tonjëftsabáshejuanësna, canmëna chë uabentsá chë shémaftaca jtobouamayana, chca, chabe uabochená obanabiama básenga jtsabamnama ca. 	 Zij zeiden: "Meester, in de boeken van Mozes staat: 'Als een man sterft en zijn vrouw zonder kinderen achterblijft, moet zijn broer met haar trouwen om haar namens zijn overleden broer kinderen te geven.'


Chíyeca ndoñe matauatjëngana, ts̈ëngaftanga ba jaja shlofts̈etémëngbiama corente más s̈monduámana ca” —Jesús tojánayana. 	 Maak je dus geen zorgen. Jij bent God veel meer waard dan een zwerm mussen.


Y chents̈ana, Jesús yojánana Bëngbe Bëtsabiama ents̈anga abuayiynaye chë judiëngbe enefjuana yebnënguenache, nÿets Galileiñe, y ents̈ángbents̈ana bacna bayëjënga yojtëbuacana. 	 Zo reisde Hij heel Galilea door en sprak overal in de synagogen. Uit vele mensen verjoeg Hij boze geesten.


Chë ats̈e s̈mondústonënga, ats̈e s̈mondbóyeunaye y s̈mondbëuasto. Ats̈e chënga sëndëubuatma. 	 Mijn schapen luisteren naar mijn stem en Ik ken ze. Zij volgen Mij en Ik geef hun eeuwig leven.


Ts̈ëngaftanga ínÿenga s̈mojanichamó ats̈biama Juan jatjayama; y nts̈amo cha tcmojauyancá ndegombre endmëna. 	 Jullie hebben mensen naar Johannes de Doper gestuurd om te horen wat hij zei. En hij heeft niets dan de waarheid gesproken.


Ents̈anga imojanamana Jesúsbioye basetémënga junatsana chauabájajuama, y Bëngbe Bëtsábioye chëngbiama chaboimpadama; pero chë uatsjéndayënga chca tmojáninÿe ora, tmojanonts̈é chë basetémënga unachayënga jtsëcácanana. 	 Op een dag brachten enkele mensen hun kleine kinderen bij Hem. Zij wilden graag dat Hij ze zou aanraken en zegenen. De discipelen zeiden echter dat ze moesten weggaan.


Pero Pédrëna tbojtanatsbaná y mënts̈á tbojaniyana: —Matëtsbaná, ats̈e cach aquëcá nÿe canÿe ents̈á sëndmëna ca. 	 Maar Petrus trok hem overeind en zei: "Sta op! Ik ben ook maar een mens!"


Jerusalenoye tmojánashjajnents̈ana, Jesús Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tojánamashëngo, y tojanonts̈é chents̈ana jtëbuacnana chë chents̈e imojtsena y imojtsobuámnañënga. Chénts̈naca imojtsemna ents̈anga canÿe crocénana enënga, y chë crocénana nÿe Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ama inoservena. Chë ents̈anga crocénana atrocayëngbe mesëshangá tojtsanenásatajchquëca, y chë palomatémënga enëngbe ts̈enës̈ë́ngnaca; 	 Zij kwamen in Jeruzalem en Jezus ging meteen naar de tempel. Hij begon de handelaars en hun klanten van het tempelplein te jagen, gooide de tafels van de geldwisselaars en de kraampjes van de duivenhandelaars omver en


Chca tojanopasá, ana nts̈amo Jesús cachá jóbanama tojanayancá cachcá chaotsemnama. 	 Dit klopte met wat Jezus had gezegd over de manier waarop Hij zou sterven.


Pédrëna, tsmanoca yojtsemna chashjoca. Chora, canÿe shembása, chë bachnangbe más uámana amëndayabe oservená yojáshjango; 	 Petrus zat nog steeds op de binnenplaats. Een dienstmeisje van de hogepriester zag hem bij het vuur zitten.


Jesúsbioye bënocana tbojáninÿe ora, chábioye tojanótjajo y chabe natsanoica yojoshëntsaments̈iye; 	 Toen hij Jezus zag aankomen, rende hij op Hem toe en viel voor Hem neer. Jezus zei tegen de boze geest, die in de man zat: "Duivelse geest! Ga eruit!" De geest begon vreselijk te krijsen: "Waarom bemoeit U Zich met mij, Jezus, Zoon van de Allerhoogste God? In Gods naam, doe mij geen pijn!"


más inÿets̈á, y ts̈ëngaftanga lempe s̈mondë́tats̈ëmbo, ats̈e cach ats̈be cucuáts̈eca tijë́ftsetrabajama, ats̈biama y áts̈eftaca imojamnëngbiama opresido enjamna soyënga janguanguama. 	 U weet dat ik met mijn eigen handen de kost heb verdiend voor mijzelf en mijn medewerkers.


Pablo chora mënts̈á tojanë́yana: “Ndegombre s̈mochtsetáts̈ëmbo, cach quem Bëngbe Bëtsabe buayenana soyënga ents̈anga bacna soyënguents̈ana játsebacama, chë ndoñe judië́ngbioye mochanjábuayenaye, y ndegombre chënga cocayé aíñe mochanjóyeunaye ca.” 	 Als ze dat wel deden, zou ik hen genezen.' (B) U moet goed beseffen, broeders, dat God de andere volken dezelfde redding aanbiedt als ons. En zij zullen naar Hem luisteren!"


Chíyeca, ts̈ëngaftanga ndoñe quecmátamna jinÿana y jayanana ínÿenga ndoñe ts̈abá tmonjama ca, chë nÿa chama tempo cabá ndóshjanguëntscuana, Bëngbe Utabná chama chaojésabo ora. Cha chaojésabo ora, puerte ts̈abá echanjínÿanÿiye chë iytëmencá yomna soyëngama, mo ibetiñe cuaftsemncá, y botamana echanjínÿanÿiye, mo binÿniñcá, ndayá jamama nÿe chëngbe ainanoca ents̈anga tmojajuabocá. Y chora Bëngbe Bëtsá cada ents̈abiama echanjayana ts̈abe soyënga, nts̈amo tbojtsomerecencá. 	 Ik zou graag willen dat u allemaal in vreemde talen sprak, maar nog liever dat u woorden van God doorgaf, want dat is veel belangrijker. Als u iets in een vreemde taal zegt, heeft de gemeente er alleen iets aan als u uitlegt wat het betekent.


y chca, celoca imomnënga, y quem luarents̈e y fshantse jashenoye imomnë́ngnaca nÿetscanga chamóshaments̈ema, Jesúsbioye jëtschuayama, chabe uámana uabaina jayanëse; 	 zodat in de naam van Jezus iedereen in de hemel, op aarde en onder de aarde zijn knieën zal buigen


Lempe chë soyënga nÿets tempo ndoñe queochátsmëna; aca nÿetsca tescama cochántsemna. Lempe chë soyënga echanjopochóca, mo tojuatanguaná ents̈ayacá. 	 Eens zullen die vergaan, maar U blijft voor altijd. Zij zullen eens versleten zijn als een stel oude kleren;


Ts̈ëngaftangbe Taitá, Bëngbe Bëtsá celoca endmëná, nÿetsca ts̈abe soyënga bomná y amá endmëna. Ts̈ëngaftángnaca cachcá s̈mochtsemna ca” —Jesús tojánayana. 	 Wees volmaakt, zoals ook uw hemelse Vader volmaakt is."


Pero chë ley abuatambayá ts̈abá jenoquédamna Jesúsbioye tbojantjá: —Y ¿ndase chë ndëmua ents̈ánaca yomna ca? 	 De man voelde zich aangesproken. Om zich te rechtvaardigen, vroeg hij: "Wie is eigenlijk mijn medemens?"


Y chë ndëts̈benguiñe yojuatquë́cjana jénaye entsemna mo chë aíñe Bëngbe Bëtsabe palabra tmojouena y Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyama oyejuayënga tmojtsemna ents̈angcá; 	 Er zijn ook mensen die over het Koninkrijk horen vertellen en er direct enthousiast over zijn.


Y chëjana imojtsachnëjuana ents̈angna, Jesús imojtsóyenguaye, imojtsobests̈fshanenaye 	 De mensen die voorbijkwamen, scholden Hem uit en schudden hun hoofd.


Ats̈e sënjantjá: ‘¿Nda comna, Bëngbe Utabná ca?’ Y chë oyebuambnayana s̈onjanjuá: ‘Ats̈e sëndmëna Jesús Nazaretocá, y aca condama ats̈be ents̈anga chamotsesufrínama ca.’ 	 'Wie bent U, Here?' vroeg ik. 'Ik ben de Jezus van Nazareth, Die u vervolgt', was het antwoord.


Cachora Jesús ents̈anga tojanatjá: “¿Ndáyeca s̈mojabo espadë́jangaca y ngarotbéngaca ats̈e jishachama, mo ats̈e canÿe bacá uamana ents̈á cuaftsemncá ca? Ats̈e cada te Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca ts̈ëngaftangaftaca sënjántbemana abuátambaye, y choca ndoñe ches̈mátanishache. 	 Daarna richtte Hij Zich tot de gewapende mannen. "Ben ik een gevaarlijke misdadiger, dat u Mij komt arresteren met zwaarden en knuppels? Waarom hebt u Mij niet gepakt toen Ik dagelijks in de tempel was en de mensen toesprak?


Pero mora entseyta canÿe fshantse mar béjayiñe chas̈úshejanguama ca” —cha tonjanë́yana. 	 Maar wat ons schip betreft, dat zal op een of ander eiland aan de grond lopen."


Nÿetsca ents̈anga imojtsuenana, y Jesús chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: 	 Alle omstanders konden het horen toen Hij tegen Zijn discipelen zei: "Ik waarschuw jullie voor de godsdienstleraars.


Chabe librë́s̈añe mënts̈á tojanábema: ¡Ts̈a oyejuayënga jtsemnana chë Bëngbe Bëtsá chëngbe bacna soyënga tojáperdonanga, chë Bëngbe Bëtsá chëngbe bacna soyënga tojabuajuánanga! 	 "Gelukkig is hij wiens misstap vergeven en zonden niet meer gezien worden." zei hij.


Chora Jesús tbojaniyana: —Ts̈abá s̈conjojuá. Chca cochtsama y chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida cochántsebomna ca. 	 "Goed!" zei Jezus. "Doe dat en u zult eeuwig leven krijgen."


Chë canÿsëfta bnë́tsana y útatna Jesús yojtsemnoye tmojtanashjajna, puerte oyejuayënga; y chábioye mënts̈á tmojaniyana: —¡Bëngbe Utabná, aca jóts̈ëmbonëse, chë bacna bayëjë́ngnaca s̈onjoyauná ca! 	 Na verloop van tijd kwamen de zeventig discipelen weer bij Hem terug. "Here", zeiden zij opgetogen, "als wij Uw naam gebruiken, doen zelfs de boze geesten wat wij zeggen!"


Mora, ts̈ëngaftangbe ainana ngménaca entsemna, ats̈e chca tcbonjáuyana causa. 	 Mijn woorden maken u verdrietig.


Mo nda chë atcana s̈ës̈e ndoñe más jatsndbemana, chë ndobenënga cha ndoñe queochátapochocaye. Mo nda chë quinÿenë́fjua nÿe uabojáts̈ena uajuinÿnë́fjua ndoñe ntsafsanana, chë Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyama imojtsebojáts̈angbe obatmanana chábeñe, cha ndoñe queochátabuajuanaye. Cha nÿets añémoca echanjëftsetrabája, ents̈anga chëngbe ainaniñe Bëngbe Bëtsabe ndegombre soyënga chamóyëngacñëntscuana. 	 Op straat zal niemand Zijn stem horen. Hij zal de gewonde niet verbrijzelen en ook een klein sprankje hoop zal Hij niet uitdoven. Hij zal het recht doen overwinnen.


y chënga obenana tojanats̈atá ents̈ángbents̈ana bacna bayëjënga jtëbuacanama. 	 Zij zouden macht krijgen boze geesten weg te jagen.


Chë útatna ba soye tbojotsbocá vida jáshbiama, Bëngbe Utabná Jesucristbiama oservéniñe. 	 die hun leven voor de naam van onze Here Jezus Christus op het spel hebben gezet.


Chë soyënga enënga, chë bëts pueblents̈a ents̈ángbeyeca bomnënga tmojanobiamënga, bënoca mochanjoquéda antjes̈na, chë bëts pueblents̈a ents̈angbiama ts̈a bëts castiguama auatja causa; mochanjos̈achna, puerte ngmenánaca mochántsemna. 	 De zakenmensen die haar deze dingen verkochten en er rijk van werden, zullen huilen en jammeren. Zij zullen op een afstand blijven staan, vol afschuw over de pijniging die zij ondergaat.


“Cuedado s̈mochtsebomna y ndoñe s̈matjaleséncia ts̈ëngaftangbe ainana bacna juabnë́ngaca chaotsemnama, jenomándama ntsobencá mocá enobuena causa, tmoye causa y nÿe quem luarents̈a soyëngama enócochinÿena causa; y ts̈ëngaftanga prontánënga s̈mochtsemna, nÿe ndeolpe chë te chaojobuache ora; y ts̈ëngaftanga ndëprontánënga ndoñe chas̈mondë́tsemna, mo ts̈ëngaftangbiama canÿe uachmaniñe cuaftsemncá. Er nÿetsca quem luarents̈a ents̈angbiama chca echántsemna. 	 Pas op! Laat je niet door mijn plotselinge komst overrompelen; laat je niet bedwelmen door allerlei uitspattingen en door te veel te drinken;


Chca ngmená tbojáninÿe ora, Jesús tojánayana: —¡Yapa totcá bomnëngbiama entsemna Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama! 	 Jezus keek hem na en zei: "Wat is het voor rijke mensen moeilijk om in het Koninkrijk van God te komen!


er bënga nÿetscanga cánÿiñe mondmëna mo chabe cuerpo cuaftsemncá, y bënga mo chabe cuerpents̈a soyënga cuaftsemncá. 	 Zijn lichaam, waarvan wij deel uitmaken.


Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye jinÿama, ndegombre aíñe o ndoñe Bëngbe Bëtsábeñe tayojtsanos̈buachema, tbojanmandá chabe uaquiñá Isaac chabuánatse jóbama, chábioye jëtschuayama, nts̈amo Abraham chë tojóba bayë́ngaftaca jamama yojanamancá. Cha Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, yojtseprontana chë nÿe canÿe uaquiñá ibnabomná jóbama, Bëngbe Bëtsábioye jëtschuayama, masque Bëngbe Bëtsá mënts̈á tbojans̈buachená: 	 Omdat Abraham op God vertrouwde, heeft hij (toen God hem op de proef stelde) zijn zoon Isaäk op het altaar gelegd om hem te offeren. Hij was bereid zijn enige zoon aan God te offeren,


Chca tojánayana ora, chë́ngbioye tojangouo y tojanë́yana: “Chë Uámana Espíritu s̈mochjóyëngacñe. 	 Toen blies Hij Zijn adem over hen heen en zei: "Ontvang de Heilige Geest.


Cachcá, Cristo ndoñe cachá tonjanenábuayana jtsemnama chë Bëngbe Bëtsabe delante sempre bëngbiama impadaná, mo bachnangbe canÿe más uámana amëndayacá, ndayá Bëngbe Bëtsá tbojanábuayana chë uámana trabajo jtsebomnama. Cha endmëna nda Jesúsbioye mënts̈á tbojaniyana: Aca ats̈be Uaquiñá condmëna. Mënté ents̈anga sënjinÿanÿé aca ats̈be Uaquiñá comnama ca. 	 Ook Christus heeft Zichzelf niet uitgekozen om hogepriester te worden. God koos Hem en zei tegen Hem: "Mijn Zoon, vandaag heb Ik U het leven gegeven." (a)


Er chë judiëngbe más uámana bachnangbe amëndayá, chë tmojóba bayëngbe buiñe chë “más uámana ca” uabaina luaroye juabuyambana, Bëngbe Bëtsá ents̈angbe bacna soyëngama cháuaperdonama, y chë bayëngbe cuerpënga jtsejuinÿiyana ents̈anga tmoyena luarents̈ana chaboca. 	 Onder dat verbond bracht de hogepriester het bloed van een geslacht dier in de tempel, als een offer voor de zonden. Maar het lichaam van het dier werd buiten de stadsmuren verbrand.


Chora Jesús tojanonts̈é mënts̈á jayanana: —Camënté ts̈ëngaftangbeñe tonjopasá nts̈amo quem librë́s̈añe iuabemancá ca. 	 Hij begon: "Wat Ik u zojuist heb voorgelezen, is werkelijkheid geworden."


Y mora quem soye s̈mochjouena, ts̈ëngaftanga chë s̈mondbétsichamo: “Mënté o yëfse quemoye o chë inÿe bëts puebloye fchanjanga, y chents̈e canÿe uata fchanjë́ftsemna ba soyënguiñe trabájayiñe, y ndegombre becá fchanjónÿena ca.” 	 Er zijn mensen onder u die zeggen: "Vandaag of morgen gaan we naar die en die stad om zaken te doen. Wij zullen er een jaar blijven en goed winst maken."


Er nÿetsca quem luariñe mándayëngbents̈a ents̈anga puerte bacna soyënga tmojama chents̈a ents̈angbe causa, mo chë bacna vida bomna shembásaftaca bacna soyënga cuafjamcá, mo puerte cuafjotmenangcá chë bacna vida bomna shembásabe vínoyeca. Nÿetsca luarënguents̈a mandadënga puerte bacna soyënga tmojama, mo chë shembásaftaca bacna soye cuafjamcá, y quem luarents̈a obuámnañënga y enënga, bomnënga tmojobiama chents̈a ents̈anga yapa crocénana nÿe ndayíñnaca ntsejuabnaycá gástaye causa ca —cha enjétsichamo. 	 Want alle volken hebben van de wijn van haar woeste ontucht gedronken. De koningen van de aarde hebben ontucht met haar gepleegd en de zakenmensen van over de hele wereld zijn rijk geworden door haar grote welvaart."


Pero nts̈amo s̈mojtsoyebuambnacana lempe ainanocana jtsóbocanana y chë soye endobena ts̈ëngaftangbioye Bëngbe Bëtsabe delante ndoñe ts̈ábenga jábiamana. 	 Maar wat een mens zegt, komt van binnenuit. Uit zijn hart.


Y nda cachabe yebnents̈a tsbanánoca chaojtsemna, chaotsachá chocana ntjtastjangcá ndayá tsoicana jëftsábocnama. 	 en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen. Zit je op dat moment op het platte dak van je huis,


Yejuana s̈mochtsantjes̈na, ndocná Crístbeñe os̈buáchiyana chaondëtsajbanama, y chca, chë Bëngbe Bëtsá chabe ents̈ángbioye yochjats̈ataye ts̈abe soyënga chënga ndoñe chamondashjache. S̈mochtsantjes̈na, ts̈ëngaftanguents̈e ndocná chaondë́tsemna, mo canÿe untja tbëtëjcá, chë chcaja sayë́ngbioye jás̈ocayana, nda chaotsama, ínÿenga natjë́mbana ainana ndoñe chamondë́tsebomnama y bacna soyënga jtsamëse chamotsiyenama. 	 Let erop dat niemand van u de genade van God aan zich voorbij laat gaan. Er mag geen verbittering onder u komen, want als dat gebeurt, zullen velen erdoor aangestoken worden en zijn de gevolgen niet te overzien.


Y chë jabínÿnama ora bínÿnaye estréllnaca chanjáts̈ataye. 	 Wie overwint, zal Ik de morgenster geven.


Yëfsana cabá cachëse, cabá ibetcá, Jesús tojëftsantsbaná, chë pueblents̈ana tojë́ftsanbocna y ents̈anga ndoyena luaroye tojtsanoñe, choca Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama. 	 Op een morgen stond Hij voor dag en dauw op en ging alleen naar een stil plekje om te bidden.


y ts̈a ibojtseimpadana, mënts̈á: —Ats̈be bembetema ya echantsóbana; Diosmanda mabo, acbe cucuats̈ënga chábeñe cochjajájua, salud chauatinÿenama y cháuatayenama ca. 	 "Wilt U alstublieft meekomen om Uw handen op haar te leggen", smeekte hij, "dan zal ze beter worden en blijven leven."


Cilicia y Panfilia luarënga béconana mar bejaycá fsënjánachnëngo, y Mira bëts puebloye fsënjánashjajna, Licia luaroca. 	 langs Cilicië en Pamfylië, naar Myra in de provincie Lycië.


Pero ts̈ëngaftangbe ainanoye chabe palabra ndoñe tonjómashëngo, cha tbojichmóbeñe ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈matos̈buaché causa. 	 Wat de Vader zegt, bereikt u niet werkelijk. Want u gelooft Mij niet, hoewel Ik door Hem gestuurd ben.


Chca yojtsamëntscuana, cha chë́ngbents̈ana tojanoluaré y tojanonts̈é celoye játsjuana. 	 Terwijl Hij dat deed, werd Hij opgenomen in de hemel.


Er ats̈e ácaftaca së́ntsemna y ndocná quecmochátsbojajo nts̈ámnaca jáborlama; ats̈e bëtscá ents̈anga quem pueblents̈e sëndábamna ca.” 	 want Ik ben bij u. Niemand zal een vinger naar u uitsteken. Een groot aantal mensen in deze stad hoort bij Mij."


Chë soldadëngbe amë́ndayana Pilátbioye ibojauyana Jesús ya obaná yojtsemna ca; y as chora, Josébioye tbojanlesenciá Jesusbe cuerpo chabotsámbañama. 	 Die zei dat Jezus inderdaad al was gestorven. Toen kreeg Jozef toestemming het lichaam mee te nemen.


Chora ndocná tonjanobená ni mo canÿe palabra jojuana. Y chë tescana ndocná yonjenñémua Jesús más jatstjanayama. 	 Ze hadden daar geen antwoord op. En van die dag af durfde niemand meer met zo'n vraag bij Hem te komen.


As chora, canÿa tojanótjajo, untja vínoyeca canÿe esponjëshe tojanfchecuacuá, canÿe niñëfjiñe tojananguësëtjo y Jesúsbioye tojanbeconá chaofs̈ema; y tojánayana: “Cachcá mochjonÿaye, er Elías tayochjabo jabátëstjanguama ca.” 	 Eén van hen haalde vlug een spons met zure wijn en stak die op een stok om Hem te laten drinken. "Wacht", zei hij, "misschien haalt Elia Hem er wel af."


Pero ndegombre cbë́yana, nts̈amo ents̈anga tmojamama, ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama jayanama chaojobuache ora, ts̈ëngaftanga más bëts castigo s̈mochántsebomna, chë Tiro y Sidonoca bacna ents̈angbe castiguama. 	 Voor Tyrus en Sidon zal het op de dag van het grote oordeel minder erg zijn dan voor u.


Ats̈e Pablo, mora utamená Cristo Jesusbiama oservena causa, quem tsbuanácha sëntsabiamná, Jesucrístbeyeca bëngbe cats̈ata Timotéoftaca, acbiama Filemón, bëngbe bonshaná y nda bë́ngaftaca condëtrabája Jesucristo jasérviama. 	 Van: Paulus, die in de gevangenis zit omdat hij het goede nieuws van Jezus Christus heeft bekendgemaakt, en van onze broeder Timotheüs. Aan: Filémon, onze medewerker. Wij schrijven niet alleen aan u persoonlijk,


S̈mochtsiyena nÿetscanga jtsenëyeunanëse. Nÿe cach ts̈ëngaftanga uámanënga ndoñe s̈mattsenobiamnaye, sinó chë nduámanënga imomnë́ngaftaca ts̈abá mándbomnënga s̈mochtsemna. Ndoñe s̈mattsejuabnaye yapa osertánënga s̈momna ca. 	 U moet één van hart en ziel zijn. Wees niet hoogmoedig, maar doe uw best nederig te zijn. Doe niet of u de wijsheid in pacht hebt.


Chora, ba s̈oquëngbents̈ana bacna bayëjënga imojtsaisebocana y mënts̈á imojtsanchembumbuana: “¡Aca chë Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá condmëna ca!” Pero Jesusna yojtsëcácana y ndoñe tonjanalesenciá chamóyebuambama, er chë bayëjënga imnatáts̈ëmbo cha chë Cristo bétsemnama. 	 Het deed er niet toe wat voor ziekte het was. Ook joeg Hij uit vele mensen boze geesten weg. Die schreeuwden dan: "U bent de Zoon van God!" Maar Hij legde ze onmiddellijk het zwijgen op, want de boze geesten wisten dat Hij de Christus was.


Chcasna, nts̈amo tojopasama cbochanjabuayená, chca, ts̈ëngaftanga y nÿetsca Israeloca ents̈anga chë soyënga chas̈motsetats̈ëmbuama. Quem boyabása, chë ts̈ëngaftangbe tsëntsaca entsemná, Jesucristo chë Nazaretocabe bëts obenánaca chca ts̈abá entsatsmëna. Y Jesús endmëna nda ts̈ëngaftanga s̈monjancrucificá y ndabiama Bëngbe Bëtsá tojanma cháuatayenama. 	 Nu, wat ik u en het hele volk van Israël moet zeggen, is dit: Dat deze man hier gezond vccr u staat, komt door de naam en de macht van Jezus Christus uit Nazareth, Die door u gekruisigd werd, maar door God weer levend is gemaakt.


Y tsbanánoye tmojanontjes̈é ora, Jesús nÿe canÿa tmojáninÿe, ndocná inÿa más. 	 Toen zij opkeken, zagen ze alleen Jezus nog.


Chíyeca cbabuayená, áts̈bents̈ana chas̈muatsjinÿe chë Bëngbe Bëtsabe soyënga y uámana soyënga, mo chë ena castellano jabemama, iñëjana fjëchnënguëse castellano áts̈bioye s̈mojtsonts̈abuamnañcá. Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe delante mo enas̈ëngcá s̈mondmëna, er cha endonÿá chë ba bacna soyënga nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈mojtsamcá. S̈mochjaleséncia ats̈e chacbë́jabuache ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈ábenga chas̈motsemnama, mo juichëtjuama uafjantse ents̈ayá áts̈bioye s̈mojtsants̈abuamnañcá. Chca s̈mochjama, ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe delante ndoñe chas̈mondëtsëuatjama. S̈mochjaleséncia ats̈e chacbë́jabuache ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe soyëngama chacmósertama, mo ts̈ëngaftanga bominÿe s̈ocanama shnana áts̈bioye s̈mojtsonts̈abuamnañcá. Chca s̈mochjama, Bëngbe Bëtsabe soyëngama puerte ts̈abá chacmósertama. 	 Ik geef u de raad goud van Mij te kopen dat in het vuur gezuiverd is; dan pas zult u rijk worden. En koop witte kleren van Mij, zodat u niet naakt bent en u niet hoeft te schamen. Koop ook ogenzalf en smeer dat op uw ogen, zodat u kunt zien.


Chë ents̈anga imojétsejuabnaye chábioye bochtsacuefshachá y nÿe ndeolpe obaná yochjashajaye ca. Pero bën tonjanochnëngo y ndocá chenátanopasama chënga tmonjáninÿe ora, ya ndoñe cachcá quemëntétsanjuabnaye y tmonjanonts̈é ichámuana Pablo canÿe dios inamna ca. 	 De eilandbewoners verwachtten dat hij zou opzwellen of plotseling dood zou neervallen. Maar toen er na lange tijd niets met hem gebeurd was, sloegen zij om als een blad aan een boom en zeiden dat hij een god was.


Ndocná quenátobena ndayánaca cha natsana jshats̈etayana, chë tbojats̈etabiama ndebená cha jatsmënama, y chë ndebénama ndayánaca jtoyiyama chabotsemnama ca. 	 Wie heeft Hem ooit iets gegeven waarvoor Hij iets terug moet geven?


Cachcá echántsemna chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chaojtonÿná ora. 	 Zo zal alles zijn gewone gang gaan tot de dag dat Ik terugkom en door iedereen gezien word.


Baytentscuana bënga ndoñe chibiatanobená jinÿana ni shinÿe, ni estrellatémënga, ts̈a tonjétseibetata causa; y ts̈a jabuache enjétsebinÿiaye causa, bënga ya ndoñe quefstétsanobatmana chents̈ana jótsbocana. 	 Wij zagen dagenlang geen zon en geen sterren. Er leek geen einde te komen aan de vreselijke storm. Langzamerhand lieten wij alle hoop op een behouden aankomst varen.


Oyejuayá chaotsemna chë ents̈á chë padecena soyënguents̈ana ts̈abá tojëtsbocná, cabá Jesucrístbeñe os̈buachiyá; chama Bëngbe Bëtsá chabiama oyejuayá echántsemna y echanjama chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida cha chaotsebomnama, mo uacananancá chabe os̈buáchiyama. Chë soye Bëngbe Bëtsá tojas̈ebuachená nÿetscanga cha imobobonshánëngbioye. 	 Gelukkig is hij die telkens verleidingen weerstaat en niet doet wat verkeerd is, want later zal hij als beloning de kroon krijgen, die God beloofd heeft aan wie Hem liefhebben: Het eeuwige leven.


Chora tojanë́yana: —Mora ndoñe chca; shecnaja tobomná, chëja chauesocñe y crocenánama shecnëbénaca; y nda ndoñe espadëja tondbomna, chabe quëfsaíya chaotsatábuiye y canÿe espadëja chauatobuámiñe. 	 "Maar", ging Hij verder, "neem nu een beurs mee als je er één hebt en een tas. Als je geen zwaard hebt, verkoop dan je mantel. Dan kun je een zwaard kopen.


¡Ndoñe, ndegombre ndoñe! Ndoñe quemuátobena chca jayanama. Bëngbe Bëtsá nÿets tempo nts̈amo ndegombre yomncá ndoñe tontsamëse, ndegombre cha ndoñe nanjobenaye jayanama nÿetsca quem luarents̈a ents̈angbiama, nts̈amo tmojamcá ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama. 	 Nee, God is niet onrechtvaardig! Anders zou Hij toch geen rechter van de wereld kunnen zijn.


Chë tempo, báseftanga Judeocana áshjajnënga tmojanonts̈é, Antioquía pueblents̈e, chents̈a Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga mënts̈á jabuátambana: “Base bobachtema chë más delicadents̈e ndoñe s̈monjenotëts̈ëse, nts̈amo Moisesbe leyiñe endayancá, ndoñe quenátopodena ts̈ëngaftanga atsebácanënga jtsemnama ca.” 	 Enkele mannen uit Judea kwamen de christenen van Antiochië vertellen, dat zij niet gered konden worden, als ze zich niet eerst volgens Joods gebruik lieten besnijden.


Chents̈ana, canÿe luare Getsemaní ca uabáinoye tmojána. Chocna Jesús tojanë́yana: “Muents̈e motbiama, chëntscuana ats̈e choye chanjá, Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama ca.” 	 Zij kwamen bij Gethsemané, een tuin op de helling van de Olijfberg.


Chë nÿe canÿe Bëngbe Bëtsá, bëngbe Atsebacayá obenana endbomna ts̈ëngaftanga jtsanÿenama, chca, tondaye chaondëma ts̈ëngaftanga Jesucrístbeñe os̈buáchiyana chas̈motsajbanama; y obenana endbomna ts̈ëngaftanga ainaniñe ndocna bacna soye ndbomnënga chas̈motsemnama y puerte oyejuayënga cachabe delante chas̈motsemnama, cha canÿe puerte uamaná y obená bétsemnama chaojinÿanÿé ora. Bëngbe Utabná Jesucrístbeyeca, nÿetscanga Bëngbe Bëtsá chamotsatschuaná; y cha puerte bëtsá chauesomñe, nÿets obenana bomná y nÿets mando bomná, nÿets tempscana, tempo, mora y nÿetsca tescama. Chca chaotsemna. 	 God kan ervoor zorgen dat u niet struikelt. Hij kan u zover brengen dat u zonder gebreken en vol blijdschap voor Zijn schitterende troon komt te staan.


Chca tmojanma, y Bernabé y Sáuloftaca chë crocénana tmojanichmó chë Judeoca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënguents̈e bëtsëjemëngcá amë́ndayëngbioye. 	 Ieder van hen gaf zoveel als hij kon missen. En zij stuurden Barnabas en Saulus naar de leiders van de christenen in Jeruzalem om de gift te overhandigen.


Chabe uascuats̈ë́juaca úngañents̈ana cánÿents̈e chë estrellatémënga celocana tontsansjojó, y quem fshantsoye chëtémënga tontsanëts̈ana. Y chë dragón chë s̈es̈ona jtsebomnama shembásabe delante tonjantsá, chë s̈es̈onatémbioye jtsósañama, cha tojonÿná ora. 	 de staart van de draak veegde een derde deel van de sterren weg en slingerde die naar de aarde. De draak stond voor de vrouw om haar kind te verslinden, zodra het geboren was.


Ts̈ëngaftanga ats̈biama soyënga s̈monjinÿe y s̈mondë́tats̈ëmbo. 	 Jullie hebben nu zelf gezien dat deze woorden zijn uitgekomen.


Davídnaca chëngbiama mënts̈á tojánayana: Mo chë ents̈anga canÿe fiestents̈e oboyejuayënga, chëngbe uayayë́ngbeyeca nÿe ndeolpe ishëchenëngcá, y mo chë bayëngbiama uachmaniñe ishëchenëngcá, chënga mal chamopasama chaomama Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, mo nda ndëts̈beñe cuaftsojestjcá. Chca Bëngbe Bëtsá chaoma, chëngbe bacna soyëngama; y cha cháuayana chënga puerte castigánënga jtsemnana yojtsamna ca, bacna soyënga tmojama causa; 	 David zei: "Laat het lekkere eten een valstrik voor hen worden. Laten ze in de val lopen en struikelen. Dat is hun verdiende loon.


Cha bochanjíchmua canÿe atsebacayá puerte obenana bomná, y cha echántsemna Bëngbe Bëtsabe oservená Davídbents̈ana ents̈á; 	 Hij heeft ons een machtige Redder gestuurd uit het geslacht van Zijn dienaar David,


Chë fariseunga y chë ley abuátambayënga, chë ents̈ángaftaca Jesús yojtsesama tmojáninÿe ora, chabe uatsjéndayëngbioye tmojanatjá: —¿Ndáyeca ts̈ëngaftangbe buatëmbayá, ents̈anga impuesto atjanayë́ngaftaca y bacna soye amë́ngaftaca yojtsesá ca? 	 Toen enkele godsdienstleraars zagen met wie Hij de maaltijd gebruikte, zeiden zij tegen Zijn discipelen: "Schaamt Hij Zich niet met dat soort mensen te eten?"


Chora, Bëngbe Bëtsabe bëts yebna celoca tonjantëfjo, y choye enjétsebinÿna chë cajontema, ndayëtema yojaninÿanÿná nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabe ents̈ángbioye tojanas̈ebuachenacá; y chora enjétsemna tcuinÿënga, ts̈a shauenanana, juesasanana, quem fshantse tontsanangmë́mana y bëtscá bëntstá tonjantquë́cjana. 	 Gods tempel in de hemel ging open en de ark van Zijn verbond met de mensen was te zien. Het bliksemde, rommelde en donderde; er kwam een aardbeving en een vreselijke hagelbui.


Chënga tmonjánashjajna ora, Pablo tonjanë́yana: “Ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo nts̈amo ats̈e quem Asia luaroye sënjabánashjango orscana ts̈ëngaftangbeñe snetsamana. 	 zei tegen hen: "U weet hoe ik onder u heb geleefd; hoe ik vanaf de eerste stap die ik in Asia zette,


cha mora quem luarents̈e echanjóyëngacñe chama patse soye más yebnënga, cats̈átanga, uabénanga, bebmanga, básenga y fshantsënga, masque puerte chaosufrima ínÿenga mochántsama; y chë inÿe luarocna, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echanjónÿena. 	 krijgt honderd keer zoveel terug. Hier en nu. Huizen, broers, zusters, moeders, kinderen en bezittingen; dat staat vast. Maar hij zal ook worden vervolgd.


Ats̈e së́ntseimpadana ts̈ëngaftanga chas̈mobená chë bonshánana juabuátmanana (chë bonshánana puerte bëtscá endmëna causa, bënga ndocna te quemochatobenaye josértama nts̈amo chë soye lempe yomnana). Pero së́ntsebos̈e, ts̈ëngaftangbe ainaniñe nÿe Bëngbe Bëtsabe soyënga chaotsemna y ts̈ëngaftanga chas̈motsiyena jtsamëse, nts̈amo ts̈ëngaftanga chas̈motsamama Bëngbe Bëtsá yojuabnacá. 	 U zult ervaren en begrijpen dat die liefde van Christus ons menselijk verstand te boven gaat. Uw hele wezen zal dan vol van God zijn.


Chca imojouena ora, chë uatsjéndayënga ojnanánënga imojtsemna, pero Jesús cachiñe tojanoyebuambá y mënts̈á tojanë́yana: —Ats̈be básenga; ¡puerte totcá entsemna Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama! 	 De discipelen waren hoogst verbaasd. Daarom zei Jezus: "Ja, het is verschrikkelijk moeilijk om in het Koninkrijk van God te komen.


Chora Jesús chë bayë́jbioye tbojtsanácacana, y tbojaniyana: —¡Iytëca móbema y chábents̈ana maisebocna ca! 	 "Zwijg", zei Jezus tegen de boze geest. "Ga onmiddellijk uit die man!"


Chora chënga cachiñe tmojánbos̈ena Jesús jishachama, pero cha chë́ngbents̈ana tojanotsbocá. 	 Zij stonden weer op het punt Hem gevangen te nemen, maar Hij ontkwam.


Ats̈e ndoñe quetsátëuatja chë ts̈abe noticiënga jtsabuayiynayama, er chë noticiënga jtsinÿanÿnayana Bëngbe Bëtsabe obenana; y chë obenánaca, nÿetscanga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga jtsobenana atsebácanënga jtsemnama, natsana chë judiënga chca os̈buáchiyënga, pero chë ndoñe judië́ngnaca. 	 Ik schaam mij niet voor dit goede nieuws. Het is immers door de kracht van God het middel waardoor mensen die het geloven, gered worden. In de eerste plaats is dit nieuws voor de Joden, maar ook voor alle andere volken.


As chë Jesusbe bonshana uatsjendayá, Pédrëbioye tbojaniyana: “¡Bëngbe Utabná entsemna ca!” Simón Pedro chca soye tojanuena y cachora ents̈ayá tojtaníchëtjo, er nduichëtjoná yojtsemna, y chë béjayoye tojanoshbuets̈e. 	 Johannes zei tegen Petrus: "Het is de Here." Toen Simon Petrus dat hoorde, trok hij vlug iets aan en sprong in het water.


Chë bnë́tsana uta uatsjéndayënga mënts̈á imojanabaina: chë natsaná Simón, Pedro cánaca uabainá y chabe uabentsá Andrés; Santiago y chabe uabentsá Juan, Zebedeobe uaquiñata; 	 Dit zijn de namen van Zijn twaalf discipelen: Simon (ook wel Petrus genoemd) en diens broer Andreas, Jakobus en Johannes (-) allebei zonen van Zebedeüs,


Ndegombre cbë́yana, nda Bëngbe Bëtsabe soyënga ndoñe tonjóyëngacñe mo canÿe basetemcá jtsos̈buáchiyëse, cha ndoñe queochatobenaye Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama ca.” 	 Het is zelfs zo dat wie niet als een kind in het Koninkrijk van God gelooft, er nooit kan komen."


¡Ts̈a ts̈abá chë echanjóshjango amë́ndayana, bëngbe bëts taitá David yojëftsemánda orcá! ¡Bëngbe Bëtsá celocá matschuanga ca!” 	 "Eer voor het nieuwe koninkrijk van onze vader David!" en "Lang leve de grote koning!"


Y cachents̈e Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayana, chë tempo chábioye chca tmojtsanábotengbiama: Chënga ndocna te quemocháisashjache chë áts̈eftaca jóchnama uámana luaroye jashjanguama ca. 	 Toch kwamen de Israëlieten er niet, want God zei tenslotte: "Zij zullen nooit deel krijgen aan mijn rust." (B)


Ya nÿetscanga fshantsoca ts̈abá fsënjétsemna ora; fsënjántats̈ëmbona chë luare Malta ca yojanabaina. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Ats̈e nÿetsca chë Bëngbe Bëtsabe ents̈anguents̈e sëndmëna chë más nduamaná; pero Bëngbe Bëtsá bëts pavor s̈ontsebema, s̈onjalesenciá chë Cristbe bëtscá ts̈abe soyënga chë ndoñe judiënga jábuayenama. Chë Cristbe soyënga ts̈a bëtscá endmëna, y chca, quenátopodena chë soyënguents̈ana lempe jtsabuatmana. 	 En dan te bedenken dat ik de minste van alle gelovigen ben! Alleen door de genade van God mag ik andere volken op de onvoorstelbare rijkdom van Christus wijzen.


Chora Pilato tbojaniyana: —¿Y ndayase chë ndegombre soye yomna ca? Chca tbojantjá chents̈ana, Pilato cachiñe tojánbocna judië́ngaftaca jóyebuambayama, y tojanë́yana: —Ats̈e ni mo canÿe soye chiyátinÿena, quem boyabása castiganá chaotsemna ca jayanama. 	 "Waarheid?" vroeg Pilatus. "Wat is waarheid?" Hij ging weer naar buiten en zei tegen de Joden: "Volgens mij heeft Hij geen misdaad begaan.


As Jesús tbojanjuá: —Canÿe, Jerusalenocana Jericó benache canÿe ents̈á yojtsetsmá, y básefta salteadorënga imojébëbocna. Lempe imojtsefca, chë ents̈ayánaca; imojtsejants̈etaye y chents̈ana imojtsatóñënga, y chë ents̈á bats̈á obaná imojéseboshjona. 	 Als antwoord gaf Jezus hem dit voorbeeld: "Een man reisde van Jeruzalem naar Jericho. Onderweg werd hij door rovers overvallen. Zij rukten hem de kleren van het lijf, sloegen hem bont en blauw en lieten hem halfdood langs de weg liggen.


¿Ndayents̈ana chë ts̈ëngaftanga jtsentsjanayama y jtsenpenzéntsiayama yóbocana? Endóbocana chë ts̈ëngaftangbe bacna juabnënguents̈ana, nÿe cach ts̈ëngaftanga ts̈abá jtsomñama; y chë soyënga ts̈ëngaftangbe ainaniñe sempre chë ts̈abe juabnëngama contra jésemnana. 	 Maar hoe komt het dan dat u altijd ruzie maakt en vecht? Omdat er slechte verlangens in u zijn, die u daartoe aanzetten.


Er Bëngbe Bëtsá tojinÿanÿé, cha ndoñe ntjoyeunayama juabnë́ngaca nÿetscanga mandánënga imomnama, chca, nÿetscanga jálastemama cha jobenayama. 	 Want God heeft alle mensen aan de ongehoorzaamheid overgegeven om hun allemaal genadig te kunnen zijn.


As Jesús tojanë́jua: —Nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈monjayancá ndmëncá s̈montsoyebuambná, Bëngbe Bëtsabe uabemana palabra, ni chabe obenanama ndoñe quecmátësertana causa. 	 Jezus antwoordde: "U denkt verkeerd. Dat komt omdat u de boeken van Mozes en de kracht van God niet kent.


Ya tonjanbinÿna ora, chë barcuents̈a trabájayënga ndoñe quemëntétsetats̈ëmbo ndaye fshantse chents̈e bétsemnama, pero tmonjáninÿe chë fshantsents̈e canÿe luare jachañe, chë béjaye chë luaroye omashjuanents̈e, y chiñe canÿe chënÿañe enjamna; as chënga tmonjanjuabó jarrepárana nderado cuanjobenaye chëjana chë barco chë fshantsoye juyambana. 	 Toen het goed en wel licht was, herkenden zij de kust niet. Ze zagen wel een inham met een strand en wilden proberen het schip daar aan de grond te laten lopen.


Taita, quem luare cabá ndoñe quenjatsmëna ora, aca tconjaninÿanÿé ats̈e corente bëtsá y obená ácaftaca bétsemnama. Mora moma ats̈e cachcá ácaftaca chaitsemnama. 	 Vader, laat Mij nu bij U terugkomen om de eer en de heerlijkheid te ontvangen die Ik voor het ontstaan van de wereld al had.


Quem vínoye ats̈be buiñe entsemna. Ats̈be buiñe echanjuábuashana ents̈anga chamotsetats̈ëmbuama nts̈amo Bëngbe Bëtsá ents̈anga tojanas̈ebuachenacá aíñe yochjochnënguama. Chë buiñe bëtscá ents̈angbiama echanjuábuashana, chëngbe bacna soyëngama perdonánënga chamotsemnama. 	 "Drink er allemaal uit", zei Hij. "Dit is mijn bloed, waarmee het nieuwe verbond wordt bezegeld. Het zal vloeien om vergeving van de zonden te bewerken.


Chë shembása chca tojanuena ora, Jesúsbioye tbojaniyana: —Señor, mora ats̈e së́ntsetats̈ëmbo, aca canÿa Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá comnama. 	 "Here", zei de vrouw tegen Hem. "U moet een profeet zijn!


Chents̈ana Jesús Nazaretoye tojtanashjango, chë pueblents̈e cha tojanoboché, y ochnayté, nts̈amo cha yojanamancá, chë judiëngbe enefjuana yebnents̈e tojánamashëngo. Y chocna tojantsbaná Bëngbe Bëtsabe palabra jualíama. 	 Hij kwam ook in Nazareth, het dorp waar Hij Zijn jeugd had doorgebracht. Op de zaterdag (of sabbat, de plechtige rustdag van de Joden) ging Hij naar de synagoge; dat was zo Zijn gewoonte. Tijdens de dienst stond Hij op om voor te lezen.


Y tojë́ftsanëbiats̈e Pedro, Santiago y Juan. Choca cha yojónts̈a puerte ngménaca jtsemnama y corente cochtsets̈enaná. 	 "Ga hier zitten", zei Jezus tegen Zijn discipelen. "Ik ga iets verderop bidden." Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee.


Y cabá más, tondaye ats̈biama quenatámana, chë bëts soye jtsonÿayëse, Cristo Jesús, Bëngbe Utabná jtsabuatmana. Chábeyeca, lempe chë nÿe quem luarents̈a soyënga sënjéseboshjona, y lempe chë soyënga ats̈biama tondayama quenátoservena; y chca entsemna, chë bëts soye jëftsashjáchama, Cristo jtsabuatmama, 	 Echt, ik beschouw zelfs alles als waardeloos, omdat niets meer waarde heeft dan het kennen van Christus Jezus. Ik heb alles als vuilnis weggegooid om Christus te kunnen ontvangen en één met Hem te zijn.


Pablo cabá bayté Corintents̈e tbojántotona. Chents̈ana, Jesucrístbeñe os̈buachiyë́ngbents̈ana tojesanodios̈oftá y bejaycá Siria luaroye tojána, Priscila y Aquílaftaca. Cabá Sirioye nda ora, Cencrea puebloca nÿets stjënashe yojtsenátsbotje, Bëngbe Bëtsábioye jinÿinÿiyama canÿe soye tbojans̈buáchenama. 	 Paulus bleef nog in de stad. Na enkele dagen nam hij afscheid van de christenen en vertrok naar Syrië. Priscilla en Aquila gingen met hem mee. Voor hij in Kenchreae aan boord ging, liet hij zijn haar afknippen, omdat hij een plechtige belofte had afgelegd.


Galileoca oyenënga Jerusalenoye tmojána, y tmojáninÿe nÿetsca bëts soyënga nts̈amo Jesús Bashco fiesta ora choca tojanmcá. Chíyeca, Jesús Galileoye tojtanashjango ora, chënga ts̈abá tmojtanofja. 	 Toch werd Hij in Galilea wel ontvangen, want de mensen die met het Paasfeest in Jeruzalem waren geweest, hadden Zijn wonderen gezien.


“Chents̈ana chë Utabná chabe uañicuayoica chamojtsemna ents̈anga echanjáuyana: ‘Ats̈bents̈ana mojuánanga ats̈be Bëtsabe uaboténënga. Infiernoye motsajna, chë ndocna te queochátsfsana íñeshoye; choca endëprontana Satanás y chabe ustonëngbiama. 	 Daarna zal Ik tegen de mensen aan mijn linkerhand zeggen: 'Weg jullie, vervloekten! Naar het eeuwige vuur dat voor de duivel en zijn trawanten bestemd is.


Er chë saduceunga jtsichámuana chë obanënga ndoñe ntayenana ca, y ni angelënga, ni espíritënga ndoñe mondmëna ca; pero chë fariseunga aíñe chë soyënguiñe jtsos̈buáchiyana. 	 Want de Sadduceeërs zeggen dat de mens na zijn dood niet meer levend kan worden en ook dat er geen engelen en geesten bestaan. Maar de Farizeeërs zijn het daar niet mee eens en leren het tegenovergestelde.


Chíyeca Jesús ents̈ángbeñe, Judea luariñe ya ndoñe yontsana. Chë luarents̈ana tojë́ftsanbocna y canÿe luaroye tojtsanoñe, ents̈anga ndoyeniñe béconana, canÿe pueblo Efraín ca uabáinoye. Y chents̈e chabe uatsjéndayëngaftaca tojtsanoquedañe. 	 Daarom bewoog Jezus Zich niet langer vrij onder de mensen, maar ging naar Efraïm, een rustig plaatsje aan de rand van de woestijn. Daar bleef Hij enige tijd met Zijn discipelen.


Chë tats̈nía ya entsaprontana chë betiyeshënga tbëtëjëngocana jtseshatë́tsets̈ama. Ndaye betiye ndoñe tontseshajo, jtseshatëts̈ana y iñoye jtsatmets̈ana. Ts̈ëngaftangaftácnaca cachcá, ts̈abe soyënga ndoñe s̈montsamëse, Bëngbe Bëtsá cmochanjácastigaye. 	 De bijl van Gods oordeel ligt trouwens al onder de bomen. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en verbrand.


Ts̈ëngaftanga Cristbe ents̈anga s̈mondmë́nayeca, s̈montsemna mo Abrahámbents̈ana ents̈anga cuaftsemncá; y chca, nts̈amo Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye tbojas̈buachenacá, ts̈ëngaftanga s̈mochanjóyëngacñe. 	 Als u een deel van Christus bent, bent u ook kinderen van Abraham en dan is wat God hem beloofde, ook voor u.


“Nÿetsca judiënga mondë́tats̈ëmbo nts̈amo ats̈e tempscana chë́ngbeñe tsiyenama, bobontse sënjamna orscana, ats̈e sënjanonÿná luarents̈e y Jerusalenents̈e. 	 Alle Joden weten hoe ik heb geleefd. Zij kennen mij van jongsaf aan. Ik heb mijn opvoeding eerst in Tarsus en later in Jeruzalem genoten.


Chents̈ana Jesús chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: —Nda ats̈be uatsjendayá jtsemnama tojtsebos̈e, cháuayana nÿe Bëngbe Bëtsá yobena sempre chabe vidiñe jtsemándayana ca, chabe quem luarents̈a soyënga cachcá chauesonÿá ats̈e juastama, y ats̈biama jasúfriama chaotseprontana y cruciñe jobanámnaca. 	 Daarna zei Jezus tegen Zijn discipelen: "Wie bij Mij wil horen, moet zichzelf niet belangrijk vinden. Hij moet zijn kruis opnemen en dicht achter Mij aan gaan.


Y chca orna, chë ents̈anga tmojáninÿe: chë ndëbianga imojtsatoyebuambná, chë ts̈abá jobónjuama ndobenënga ts̈abá imojtsatsmëna, chë coshetënga ts̈abá imojtsatana y chë jtanëngna yojtsëbinÿna; y chama chënga corente ojnanánënga imojtsemna. Chora chënga tmojanonts̈é jëtschuayana chë Israelents̈a ents̈anga imojánadorana Bëngbe Bëtsá. 	 Hij genas hen. Het was iets geweldigs! Mensen die vroeger geen woord konden uitbrengen, stonden te praten. Mensen die kreupel waren geweest, stonden recht op hun benen. Mensen die verlamd waren geweest, liepen gewoon rond. En mensen die blind waren geweest, keken nu hun ogen uit. De God van Israël werd door iedereen geëerd en geprezen.


Pero Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayana, nÿetsca quem luarents̈a ents̈anga cachëngbe bacna soyënga jamama juabnë́ngaca mandánënga imomna ca, chca, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chamobenama ndayá Bëngbe Bëtsá tojas̈buachenacá jóyëngacñama. Y chënga, Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchema imojtsebomna ndayá Bëngbe Bëtsá tojanas̈ebuachenacá. 	 Want volgens de Boeken zitten alle mensen in de macht van de zonde. De enige manier om aan de macht van de zonde te ontkomen is: op Jezus Christus te vertrouwen.


Pero báseftanga aíñe Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchiye y Pablo tmojanasto más jatuenama; chënguents̈e imojamna Dionisio, canÿa chë Areopagoca tbiamanënguents̈á; canÿe shembásanaca, Dámaris ca uabaina, y ínÿenga. 	 Sommige mannen sloten zich bij hem aan en werden christen. Onder hen waren Dionysius, een stadsbestuurder, en een vrouw, die Damaris heette, en nog enkele anderen.


Bëngbe Bëtsá ents̈anga jabacacayana chëngbiama ts̈abe juabna bómnayeca; y ndoñe chca ntjamana ndayá ents̈anga tmojamama. Er ndayá tmojamama Bëngbe Bëtsá ents̈anga tojábacacase, cha nanjínÿanÿiye cha chca inétsama, ndoñe nÿe chëngbiama ts̈abe juabna bómnayeca. 	 Het was de genade van God. Ze konden er zelf niets aan toedoen, anders zou het geen genade zijn.


Inÿenga bëngbiama bacá tmojtsoyebuambná ora, jtsababuánÿeshanëse fsënduamana jtëjuana. Quem luarents̈a ents̈angbe bominÿiñe bënga jtsemnana chë puerte nduámanënga, mo chë quem luarents̈a basurëshëngcá, chë quem luarents̈a ents̈anga tondayama ndoservénënga, mo chë quem luarents̈a tsengacá; y chca endmëna më́ntscoñama. 	 Daarom moet iemand die in vreemde talen spreekt, God vragen of hij het ook mag uitleggen.


As chë rey ibojauyana: ‘Bacna oservená, cach acbe palabrë́ngaca chanjínÿanÿiye aca ndoñe ts̈abá tconjamama. Ats̈e chë ndoñe sëndbuajonents̈ana jocñana y chë ndoñe sënjajé luarents̈ana jobuátbanana tsuamanama icojátats̈ëmbëse, 	 De koning antwoordde: 'Ben ik hard? Nu, dat zul je dan ook merken! Je bent een slechte medewerker.


“Ndocná canÿe uajuinÿanë́sha juajuínÿenana, canÿe iytë́mena luaroye juajájuama, ni canÿe cajonëshe tajsoye, sinó canÿe tsbanana luaroca juajájuama, chca, chë luaroye amashjuanëngbiama chaotsebínÿnama. 	 Niemand doet een lamp aan en zet die ergens onder, waar hij niet te zien is. Nee, hij zet hem op een verhoging. Ieder die de kamer binnenkomt, heeft dan licht.


Báseftanga imojotsaye y mënts̈á Jesusbe contra, ndoñe ndegombre betsemncá tmojánayana: 	 Enkele valse getuigen beweerden dat zij Hem hadden horen zeggen: "Deze tempel is door mensen gemaakt.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Chë puerte ngménana tempo chaojochnëngüents̈ana, shinÿe ndoñe queochátsbuashinÿinÿana, juashcona ndoñe queochátsbinÿnaye, celocana estrellënga echanjatquë́cjana y quem luarents̈a tsbanánoca espíritënga obenana bomnënga echanjángmëmana. 	 Onmiddellijk na die dagen van terreur en ellende zal de zon worden verduisterd en de maan niet meer schijnen. Het zal net zijn of de sterren uit de hemel vallen. De machten van het heelal zullen door elkaar worden geschud.


Chë nÿetsca soyënguiñe nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamama buatëmbana soyënga ndoñe tontsabuatmá cha, jtsemnana mo canÿe s̈es̈onatemcá, nda vida jtsebomnana nÿe léts̈iye jtseftmanëse. 	 Als iemand nog op melk moet leven, blijkt daaruit dat hij als christen niet erg ver gevorderd is; hij kent nauwelijks het verschil tussen goed en kwaad. Hij is nog een baby!


Chë judiëngbe enefjuana yebnents̈e imojtsemna ents̈anga chca tmojanuena ora, puerte tojánetëna. 	 Dat was de mensen teveel. Woedend sprongen zij op en joegen Jezus het dorp uit.


Chcasna, Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, bënga ndoñe quemuátsmëna mo canÿa nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservenabe básenga cuaftsemncá, er mora ya ndoñe más quemuátsmëna chë léyeca nÿets tempo mandánënga. Y aíñe montsemna mo canÿe shema ndoñe nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservenabe básenga cuaftsemncá, er Bëngbe Bëtsabe básenga bënga mondmëna. 	 Nu, broeders, wij zijn geen kinderen van de slavin, die zich aan de wet moeten houden. Nee, wij zijn kinderen van de vrije vrouw.


José, Mariybe boyá, canÿe nÿetsca soyënguiñe ts̈abá jamama bos̈á inamna. Cha ndoñe yontsebos̈e ents̈angbe delante cha mal jaquédana; chíyecna tojanjuabó nÿe iytëcana Maríybents̈ana jtsojuánañana. 	 Jozef wilde de verloving verbreken. Maar omdat hij een goed man was, besloot hij het in stilte te doen om haar de schande te besparen.


Chora Jesús tbojanábuacueshache y cachëngbe biyañe tbojaniyana: “Talita, cum ca.” (Chca endayana “Shembásetema, matëtsbaná ca”.) 	 Hij nam haar bij de hand en zei: "Sta op, meisje." Het meisje, dat twaalf jaar was, sprong uit haar bed en liep de kamer rond! Haar ouders wisten niet wat zij zagen.


Canÿe bëts bacna soyënga ochjajnayá yojtsecrucificaná, Jesúsbioye mënts̈á tbojanóyenguango: —Chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná tcomnësna, mentsbocá y bëndátnaca s̈matsebocá ca. 	 Eén van de misdadigers die naast Hem hing, zei spottend: "Zo, U bent dus de Christus? Bewijs dat eens. Red Uzelf en ons."


Chora Jesús tonjánayana: “Mouena. ¡Ats̈e cachiñe betsco chanjésabo! Oyejuayá nda quem buayenana soyënga, nts̈amo ndegombre jopásama, chë Bëngbe Bëtsabe juábnaca oyebuambana soye tojoyeuná, chë ndayama quem librë́s̈añe entsábemana ca.” 	 Jezus zegt: 'Ja, Ik kom gauw.' Gelukkig is hij die de profetische woorden van dit boek onthoudt."


Moisés bëngbe bëts taitanga tojanabuayená: ‘Chë Utabná Bëngbe Bëtsá canÿe chabe juabna oyebuambnayá nts̈amo ats̈e sëndmëncá, cmochanjayents̈íchmua. Cha ts̈ëngaftangbents̈ana echanjábocna y ts̈ëngaftanga cmontsamna nts̈amo chacmojtsëtsëtsnacá cha jtseyeunanana. 	 Zo zei Mozes bijvoorbeeld: 'De Here God zal uit uw midden een profeet laten opstaan, een profeet als ik. U moet goed naar Hem luisteren. (b)


Bëngbe Bëtsá, Espíritu endmëna; y chë chábioye adórayënga entsamna, chë Uámana Espíritbeyeca y ndegombre juabnë́ngaca cha jtsadoránana ca —Jesús tbojaniyana. 	 God is Geest en wij kunnen Hem alleen aanbidden als onze aanbidding geestelijk en oprecht is."


Chents̈ana baseftayté tojanochnëngo ora, Rey Agripa y Berenice Cesareoye tbojána, Festo jauatsëtsayama. 	 Kort daarop kwam koning Agrippa met zijn zuster Bernice in Caesarea aan voor een bezoek aan Festus.


Y cachora, Bëngbe Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca yojújonÿana ents̈ë́jua tsëntsaca yojtsenájataye, tsbanánocana fshantsoye. Chëjua bënë́jua inauamna y chë tsatsëntsaca inaújonÿana. Fshantse yojuangmë́mana, ndëts̈benga yojtsashtëts̈ana, 	 Op hetzelfde moment scheurde het zware gordijn voor de heilige plaats in de tempel (b) van boven naar beneden in tweeën. De aarde sidderde en de rotsen scheurden.


y as, cha jónts̈ana chë inÿe oservénënga jtsajants̈etayana, becá jtsesana y jtsetmuana inÿe tëmië́ngaftaca. 	 'Mijn meester komt nog lang niet terug,' en hij begint de andere knechten te mishandelen


Chë soldadëngbe amëndayá tojána soldadë́ngaca, chë Jesusbe ichmónënga junatsama; pero nÿe ts̈abá tmojanënatse, er chënga ents̈angbiama imojtsauatja, nderado cachë́ngbioye ndëts̈béngaca muantsëbaye. 	 De leider ging er met zijn mannen op af en nam de apostelen zonder geweld gevangen; zij waren bang dat het volk hen anders met stenen zou bekogelen.


Chcasna, chë ibeta jasama tmojanpochocá ora, mesë́shents̈ana tojantsbaná, chabe juatsboye uichëtjoníya tojanenátsejca y canÿe tuallë́jua tojanenasná. 	 Hij stond van tafel op, legde Zijn mantel af en deed een linnen doek om Zijn middel.


Asoca Pábloftaca fsë́ntaneninÿena ora, bë́ngaftaca barquë́shañe cha tonjána Mitilene puebloye. 	 Toen wij in Assus kwamen, stond hij ons op te wachten en kwam aan boord.


y chë́ngbioye tmojanë́yana: “Galileoca ents̈anga, ¿ndáyeca celoye s̈mojtsantjes̈ana? Jesús, chë ts̈ëngaftangaftaca enjamná celoye tontá y nts̈amo mora s̈monjinÿcá cha celoye jtama, cachcá quem luaroye cha echanjésabo ca.” 	 "Mannen uit Galilea", zeiden zij, "wat staat u toch naar de lucht te kijken? Jezus is in de hemel opgenomen. Maar Hij zal net zo terugkomen als u Hem hebt zien weggaan."


Ndoñe s̈mattsiyena jtsejuabnayëse nÿe mallajta crocénana jëftsebomnama. Nÿe chë s̈mobomna soyë́ngaca oyejuayënga s̈mochtsomñe, er Bëngbe Bëtsá tojánayana: “Ndocna te cachcá quecbochatonÿaye, ni canÿa quecbocháiseboshjona ca.” 	 Laat u niet door het geld in beslag nemen. Wees tevreden met wat u hebt, want God heeft gezegd: "Ik zal altijd voor u zorgen; Ik zal u nooit in de steek laten." (A)


Chora chë uatsjéndayata tbojána y tbojanma nts̈amo Jesús tojanamëndacá. 	 De twee discipelen deden wat Jezus had gezegd en brachten de dieren bij Hem. Zij legden hun mantel over de rug van het veulen, zodat Hij erop kon zitten.


cha tonjama, bënga chë chëngbe ents̈anguents̈ëngbiama, chca chaotsemnama. Y Bëngbe Bëtsá chca tojama, Jesús cháuatayenama cha jamëse. Rey David, Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe, segundo salments̈e mënts̈á tojanábema, nts̈amo Bëngbe Bëtsá Jesúsbioye tbojaniyanama: Aca ats̈be uaquiñá condmëna. Mënté ents̈anga sënjinÿanÿé aca ats̈be Uaquiñá comnama ca. 	 Dat komt overeen met wat in de tweede psalm staat: 'U bent mijn Zoon. Ik heb U vandaag het leven gegeven.' (A)


“Ts̈ëngaftangna oyejuayënga s̈mochanjoyena, er s̈mondbomna bominÿe y matscuas̈ënga Bëngbe Bëtsabe soyënga jinÿama y jouenama. 	 Gelukkig hebben jullie ogen die kunnen zien en oren die kunnen horen!


Masque nderado cucuats̈iñe mëts̈cuayënga tmojishache o veneno tmojofs̈enga, ndocá quemochatspása; y s̈oquë́ngbeñe cucuats̈ënga chamojacjá ora, chënga shnánënga mochántsatsmëna ca” —Jesús tojanë́yana. 	 zij zullen in nieuwe talen spreken; zij zullen zomaar slangen kunnen vastpakken; en als zij iets giftigs drinken, zal hun dat geen kwaad doen; zij zullen zieke mensen de handen opleggen en genezen."


As Satanás cachcá tbojanonÿá. Cachora Bëngbe Bëtsábiocana angelotémënga tmojánabo Jesús jtseservénama. 	 De duivel liet Jezus met rust en ging weg. Toen wamen er engelen om voor Jezus te zorgen.


Zacarías chábioye tbojáninÿe ora, tojanenjnaná y corente uatjana tbojanábuache. 	 Hij wist niet wat hem overkwam en werd bang.


Canÿa chë bnë́tsana uta uatsjendayënguents̈á, Judas Iscariote ca uabainá, tojána bachnangbe amëndayë́ngaftaca jencuéntama. 	 Toen ging Judas Iskariot, een van de twaalf discipelen, naar de leidende priesters.


Chora Jesús tojanatjá: —Básenga, ¿tondaye s̈monjashbuá ca? Y chënga tmojanjuá: —Tondaye ca. 	 Jezus riep: "Vrienden, hebben jullie iets te eten?" "Nee", antwoordden zij.


Er canÿa: “Ats̈e Páblëbe ustoná sëndmëna ca”, y ínÿana: “Ats̈e Apólosbe ustoná sëndmëna ca” tojayana ora, chca jtsamana mo chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈angcá. 	 De liefde is geduldig; de liefde is vriendelijk; de liefde is niet jaloers. Zij doet niet gewichtig en is niet trots;


Chë pueblents̈e canÿe viudánaca inamna; chana canÿe demanda yojánbomna. As chë mandádbioye yojobeconá y mënts̈á ibojauyana: ‘Diosmanda ats̈be uayayá motsecastigá ndayá s̈ojaborlama ca.’ 	 Een weduwe uit die stad kwam telkens bij hem. Zij eiste dat hij uitspraak zou doen in een conflict tussen haar en iemand die haar had benadeeld.


Y nÿetsca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chents̈e imojtsemnënga y nÿetscanga chë soye tmojántats̈ëmbonënga, corente imojtsauatja. 	 De gemeente was hiervan diep onder de indruk en de andere mensen niet minder.


Er mochanjábocana ndoñe ndegombre uámana ubuáyanënga, chënga Cristo imomna ca jtsichámëse, y Bëngbe Bëtsabe ndoñe ndegombre juabna oyebuambnayë́ngnaca; y chënga mochanjama bëts soyënga chëngbe obenana jinÿanÿiyama, ents̈anga jáingñama, y tmojobenase, chë Bëngbe Bëtsabe bocacánëngnaca. 	 Want er zullen zogenaamde christussen en zogenaamde profeten komen. Zij zullen grote, wonderlijke dingen doen om daarmee de mensen die bij God horen, weg te trekken als dat mogelijk was.


Pero chë judiënga Jesucrístbeñe ndos̈buáchiyënga, chë ndoñe judië́ngbioye tmojanayënjaná, Pablo y Bernabebiama podesca chamotsejuabnama. 	 Maar ook daar waren weer Joden die niets van hen wilden weten. Die zaaiden onrust onder de mensen en zetten hen op tegen Paulus en Barnabas.


Menójuabonga nts̈amo Lotbe shémaftaca tojanopasama. 	 Denk eens aan wat met de vrouw van Lot gebeurde!


nts̈amo cha tojanayancá ntseco yochjanopásama, y chca jopásama ya tojtsobecuama ents̈anga chamotsetats̈ëmbuama, ndayá Bëngbe Bëtsá yochjanma ca. 	 "Wanneer zal gebeuren wat U daarnet over de tempel hebt gezegd? En hoe kunnen wij weten dat het zover is?"


Ananías chë palabrënga tojanuena ora, obaná tojánshajaye. Y nÿetscanga chama tmojántats̈ëmbonënga corente imojtsauatja. 	 Toen Ananias dat hoorde, zakte hij in elkaar en stierf. Iedereen was vreselijk geschrokken.


Chora Pilato, Jesús tbojanánatse y tojanmandá chamotsetjanjama. 	 Pilatus nam Jezus mee en liet Hem geselen.


As Jesús tojánayana: —¡Nÿets̈á ndos̈buáchiyënga y bacna ents̈anga ca! ¿Buetayté s̈ojtsemna ts̈ëngaftangaftaca jëftsemnana? ¿Buetayté uantado ts̈ëngaftangaftaca chjë́ftsemna? Moye chë básetema mánatse ca. 	 "Och", zuchtte Jezus. "Wat zijn jullie toch ongelovig en verdorven!


Ba soye ats̈e Tesalónica puebloca sënjamna ora, y chas̈muájabuachama s̈onjanájaboto ora, ts̈ëngaftanga ats̈be opresidëngama crocénana s̈monjanafja. 	 Zelfs toen ik in Thessalonica was, hebt u mij nog twee keer iets gestuurd om mij te helpen.


Y chënga cabá ndoñe montsanos̈buaché, chca noticiama corente imojtsóyejuama y ts̈a ojnanánënga imojtsemna causa; as Jesús tojanatjá: “¿Muents̈e ndayá jasama ques̈mëbomna ca?” 	 Hoewel ze heel blij waren, leek hun dit te mooi om waar te zijn. Ze konden het gewoon niet geloven. Om hen te overtuigen, zei Hij: "Hebben jullie hier iets te eten?"


“¿Shachna jaja shlofts̈etémënga ndoñe nÿe uta denario crocenánama mondbétsena? Pero masque chca, Bëngbe Bëtsá chëngbiama sempre jesenójuabnayana. 	 Wat kosten vijf mussen? Bijna niets. Toch vergeet God er niet één van.


Cha nÿetsca ents̈angbe delante ndoñe chenátanbocna, pero aíñe bë́ngbeñe, chë tempo Bëngbe Bëtsá s̈ojanëbuáyanënga, Jesús tojtanayenama chamuinÿama. Y tojtanayenents̈ana bënga cháftaca fsënjanse y fsënjanofs̈é. 	 aan getuigen, die tevoren door God waren uitgekozen; niet aan het grote publiek, maar aan ons, die met Hem hebben gegeten en gedronken, nadat Hij uit de dood was opgestaan.


Chents̈ana Jesús, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tojánamashëngo y chë ents̈anga chents̈e imojtsena y imojtsobuámnañënga chents̈ana tojtanëbuacna. Chénts̈naca imojtsemna ents̈anga canÿe crocénana enënga, y chë crocénana nÿe Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ama inoservena. Chëngbe mesëshangá tojtsanenásatajchquëca y chë palomatema enëngbe ts̈enës̈ë́ngnaca. 	 Jezus ging naar de tempel en joeg de handelaars en hun klanten eruit. De tafels van de geldwisselaars en de kraampjes van de duivenhandelaars gooide Hij omver.


Jesús mënts̈ánaca tojánayana: —Simón, Simón; cochtsetáts̈ëmbo, Satanás obenana tonjotjañe ts̈ëngaftangaftaca nÿe nts̈ámnaca jamama, mo chë trigo matënga tcojtsashatiyeynacá; 	 Simon, Simon, let op. Satan heeft gesmeekt of hij jullie door elkaar mag schudden als tarwe in een zeef.


Chora Jesús tbojanjuá: —Marta, Marta, bëtscá soyëngama contsenócochinÿena y contsenomants̈ná; 	 "Martha, Martha", antwoordde Jezus. "Wat maak je je toch druk! In het leven heb je niet zoveel nodig. Eigenlijk maar één ding. Maria heeft dat ene ontdekt en het zal haar niet worden afgenomen."


Er Cristo, nts̈amo tojanmcá cach ndoñe tonjanma nÿe cha oyejuayá jtsemnama. Inÿets̈á, cháftaca tojanopasá nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá, mo Cristo Bëngbe Bëtsáftaca cuaftsoyebuambnacá: “Nts̈amo ents̈anga montsichamcá aca joyenguanguama, ats̈e s̈montsatsëtsná ca.” 	 Want ook Christus heeft niet Zijn eigen belang gezocht. Van Hem staat in de Boeken "de beledigingen die op God gericht waren, hebben mij getroffen." (a)


Chë historia juabemamna, chënga tmojanuena nts̈amo Jesusbe uatsjéndayënga y inÿe ents̈anga chabiama imnencuentaycá. Chë ents̈angna tmojáninÿe y tmojanuena ndayá Jesús tojanmama y nts̈amo tojanayancá, y chents̈ana chabe ts̈abe noticiënga ents̈ángbioye tmojanabuayená. 	 Men is daarbij steeds uitgegaan van wat de eerste discipelen en andere ooggetuigen hebben verteld.


Y nÿe chë amiguë́ngbioye s̈mojtsacheuanase, ¿ndaye bëts soye s̈mojtsama? Chë ndoñe judië́ngnaca chca mondbétsama. 	 Als u alleen maar vriendelijk bent voor uw vrienden, doet u niets bijzonders. Dat doet immers iedereen.


Chë ba ents̈anga bëtscá ts̈abe soyënga chamotsebomnama Bëngbe Bëtsá tojaments̈ana endóbocana soye, puerte inÿets̈á comna, chë ents̈á Adán, canÿe bacna soye tojanments̈ana tojanóbocna soyama. Adán bacna soye tojanments̈ana, Bëngbe Bëtsá tojánayana chana bacna soye tojanma y castigo jtsebomnama ibojtsemna ca, y nÿetsca ents̈ángnaca chë causa; pero masque nÿetscanga bacna soyënga tmojama, Bëngbe Bëtsá ents̈angbe ts̈abiama ndoñe bëndëtsebnatjë́mbayeyeca, tojanma ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama y chë bacna soyëngama castigánënga ndoñe chamondë́tsemnama. 	 Met die gift is het anders dan met de zonde van Adam. Door die ene zonde zijn velen veroordeeld. Maar door die ene gift van genade in Christus zijn velen vrijgesproken, hoewel zij het niet hadden verdiend.


Juanbe trabajo jopochócama yojtsobeco ora, cha tojánayana: ‘¿Nda ats̈e tsmënama ts̈ëngaftanga s̈mojuabná ca? Chë ts̈ëngaftanga s̈montsejuabná ats̈e tsmëna ca cha, ats̈e ndoñe quetsátsmëna. Pero áts̈bents̈ana echanjabo canÿa, y ats̈e merecido taitsatobuajoñe ni mo jotsejbiyama chabe shecochëtjonëshents̈a corriëja jajafjonama ca.’ 	 Aan het einde van zijn levensweg zei Johannes: 'U denkt toch niet dat ik de Christus ben? Nee, Hij komt na mij. Ik ben het zelfs niet waard Zijn slaaf te zijn.'


Inÿe tempo ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabiama mo obanëngcá s̈mojamna, yapa bacna soyënga jtsamama s̈mojanamana causa y uinÿnanánënga mo Bëngbe Bëtsabe ents̈angcá ndoñe s̈monjámnayeca, pero aíñe s̈mojanamana bacna soyënga jtsamana nÿe nts̈amo s̈mojanbos̈cá. Morna Bëngbe Bëtsá tojama ts̈ëngaftanga ts̈abe vida chas̈motsebomnama, Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse, y Bëngbe Bëtsá bëngbe nÿetsca bacna soyënga s̈ojtsaperdoná. 	 U was dood door uw ongehoorzaamheid aan God en de macht van de zonde leefde nog in u. Maar nu heeft Hij u samen met Christus levend gemaakt en al uw overtredingen vergeven.


Simonbe uambén mamá s̈ocá inajájona, jabuache calentóraca, y Jesúsbioye chë s̈ocabiama tmojaniyana. 	 Simons schoonmoeder was ziek en lag met koorts op bed. De mannen vertelden het aan Jezus.


Pero nda ats̈be soyëngama tojouena, pero nts̈amo sëntsichamcá ndoñe tontsama, ats̈e chabiama ndocá quichátayana ts̈abá o ndoñe ts̈abá tonjama ca. Ats̈e ndoñe chiyátabo, nts̈amo quem luarents̈a ents̈anga tmojamama ts̈abá o ndoñe ts̈abá yontsemna ca jatichámuama; quem luaroye sënjabo ndayá chënga jabátsebacama. 	 Als iemand hoort wat Ik zeg en zich er niets van aantrekt, zal Ik hem niet veroordelen. Ik ben niet gekomen om de wereld te veroordelen, maar om haar te redden.


“Más paselo endmëna, celoca y quem luare chaopochocá, y ndoñe chë nts̈amo leyiñe iuayancá, chë ndayá jopásama yomnama, ni mo canÿe punto ndoñe chca chaondë́tsemnama ca” —Jesús tojánayana. 	 Betekent dit nu dat de wet van Mozes niet meer geldig is? Helemaal niet! Want nog eerder zullen de hemel en de aarde verdwijnen, dan dat één letter uit de wet zou vervallen.


Ats̈e sëntsoyejuá choca ats̈e ndoñe tsmënama, ts̈ëngaftangbe ts̈abiama chaotsemnama; chca, ts̈ëngaftanga más áts̈beñe chas̈motsos̈buáchema. Pero cuajna cha jinÿama ca. 	 Ik ben blij voor jullie dat Ik er niet bij was, want nu zal jullie vertrouwen in Mij sterker worden. Kom, we gaan naar hem toe."


Chë bachna jtsobenana jóngmiana, chë bacna soyënga amëngbiama chama ntsetats̈ëmbcá, y chë bacna soyënga jamama ingñénënga imomnënga, mo ots̈enëngcá imomnëngbiama, er cachánaca inÿe ora ndoñe yapa obenana ntsebomnana, chë bacna soyënga jamama juabnëngama jtocochbuáchama. 	 Omdat hij zelf een mens is, kan hij andere mensen vriendelijk tegemoet treden, ook al zijn zij afgeweken en onwetend.


“Ndoñe s̈mattsejuabnaye ats̈e quem luaroye tijabo nÿetsca ents̈anga natjë́mbana chamotsiyenama. Ats̈e chama ndoñe chiyátabo; ats̈e sënjabo causa, ents̈anga más mochántsentsjanaye. 	 Denk niet dat Ik ben gekomen om vrede op aarde te brengen. Nee, eerder een zwaard.


—Canÿe tempo echanjóshjango, y lempe nts̈amo mora muents̈e s̈montsonÿacá tondaye queochatoquéda, ni mo canÿe ndëts̈bé inÿebé juatsboye. Lempe mochantsepochóca ca. 	 Maar Jezus zei: "Er komt een tijd dat al deze dingen die jullie zo mooi vinden, vernietigd worden. Geen steen zal op de andere blijven. Er zal niets van overblijven dan één grote puinhoop."


Chëngna, chë judiëngbe enefjuana yebnënguents̈ana cmochantë́buacana. Chca tempo chaojobuache ora, chë ts̈ëngaftanga chacmojtsëbáyënga mënts̈á mochántsejuabnaye: ‘Bënga ts̈abá tmonjama ca. Nts̈amo Bëngbe Bëtsá yojtsebos̈cá, cachcá bënga tmonjama ca.’ 	 Want de Joden zullen u niet alleen uit de synagoge gooien, maar zelfs doden; en dan denken zij ook nog God daarmee een grote dienst te bewijzen.


Nÿetscanga fsënjánshajaye y ats̈e sënjanuena canÿe oyebuambnayana, hebreo biyañe, mënts̈á s̈onjétsatsaye: ‘Saulo, Saulo, ¿ndáyeca chca s̈cojtsacmena ca? Cach aca bacá contsenabomá, ats̈be ents̈anga chamosufrima tcojtsama ora, mo uacná ngmëche niñëfjiñe cha tojtsoscunjná orcá, cachá jenótsets̈enana ca.’ 	 Wij vielen allemaal op de grond en ik hoorde iemand in het Hebreeuws tegen mij zeggen: 'Saul, Saul! Waarom vervolgt u Mij? Het heeft geen zin u tegen Mij te verzetten. Daarmee doet u uzelf alleen maar kwaad.'


Chora Jesús tojanë́yana: “Ts̈a sëndánbos̈e quem Bashco saná ts̈ëngaftangaftaca jasama, ats̈e cabá ndoñe chandësufrí ora. 	 Hij zei: "Ik heb er geweldig naar verlangd dit Paasmaal met jullie te eten. Nog even en dan breekt voor Mij een tijd van groot lijden aan.


Nts̈amo canÿe higo betiyents̈ana ndoñe ntsopodénana olivosës̈ënga jashacama, y canÿe uvas betiyents̈ana ndoñe ntsopodénana higuëbenga jashacama, cachcá, ats̈be cats̈átanga, tamona búyeshents̈ana ndoñe ntsopodénana ts̈abe búyeshe chaóbocnama. 	 En van een vijgeboom plukt u toch ook geen olijven of vijgen van een wijnstok? En uit een zoutwaterbron komt toch ook geen zoet water? Nou dan!


Misia luarëjana tmojánachnëngo ora, Troas luaroye chënga tmojána. 	 Daarom trokken zij door Mysië in de richting van de westkust en kwamen in de havenstad Troas.


Jesús, chabe uatsjéndayëngbe delante inÿe bëts soyënga Bëngbe Bëtsabe obenánaca tonjë́ftsema, pero quem librë́s̈añe ndoñe quenatábemana. 	 Veel van de wonderen die Jezus voor de ogen van Zijn discipelen heeft gedaan, staan niet in dit boek vermeld.


Pero chë judiënga Páblëbe contra imojtsemna y tmojanonts̈é podesca chabiama ichámuana. Asna, Pablo chabe uichëtjoniyangá yojtsenánts̈asjajaye, chënga jinÿanÿiyama chënga ndoñe ts̈abá tmonjánchjanguama, y tojanë́yana: “Ts̈ëngaftanga ndatsebácanënga chas̈mojóbanëse, cach ts̈ëngaftanga s̈mochtsótats̈ëmbñe; ats̈na ndoñe. Mëntescana chë ndoñe judiënga jábuayenama chantsoñe ca.” 	 Maar toen zij vijandig werden en met Jezus gingen spotten, schudde Paulus het stof van zijn kleren en zei: "U veroordeelt uzelf. Het is niet meer mijn verantwoording. Vanaf nu ga ik naar de mensen die niet tot het Joodse volk behoren."


As Festo, chë soyama chabe buayiynayënga tojanatjá y chents̈ana tojánayana: —Chë Romoca bëts mandado quem soyama cháuayanama tcojábos̈enësna, chábioye cochjá ca. 	 Na met zijn raadsheren te hebben gesproken, antwoordde Festus: "Nu u een beroep op de keizer hebt gedaan, zult u ook naar de keizer gaan."


Chora Jesús tbojanjuá: —Morna chca chaotsemna. Entsemna lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojamandacá jobedésana ca. As Juan yojouena Jesús juabáyama. 	 "Toch wil Ik dat je Mij doopt", antwoordde Jezus. "Want we moeten precies doen wat God van ons verlangt." Toen doopte Johannes Hem.


Er bë́ngnaca tempo monjamna Bëngbe Bëtsabe soyëngama ndosertánënga, nts̈amo Bëngbe Bëtsá endëmandacá ndoñe quemjátanama, ingñénënga y mandánënga monjamna nÿetsca bacna soyënga jamama juabnë́ngaca y nÿe quem luarents̈e ts̈abá jtsemnama juabnë́ngaca. Bënga monjaniyena nÿe bacna soyënguiñe juabnaye, ínÿenga uants̈abos̈e. Inÿenga bënga s̈onjanë́buayënja y bënga nÿetscanga monjanenáboyënja. 	 Vroeger hadden wij ook geen inzicht; wij waren ongehoorzaam; misleide slaven van onze zondige genoegens en slechte verlangens. Ons leven was vol wrok en jaloezie. Wij haatten anderen en wij haatten elkaar.


Bënga s̈ontsamna nÿets tempo Bëngbe Bëtsábeñe puerte jtsos̈buáchiyana, y ndocna te nÿe ndayámnaca játajbanana ents̈ángbeñe ichámuana, chë Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse bënga imobatmana soyënga cha yochjamama, er chë soyënga s̈ojas̈ebuachená cha, sempre jamana nts̈amo tojayancá. 	 Wij moeten blijven vasthouden aan wat God ons heeft beloofd en andere mensen erover vertellen. Omdat God Zich aan Zijn woord houdt, zullen wij krijgen wat wij van Hem verwachten.


Chë chabe amiguëngbiama tojóbanabiama, ndocna quenátobena chabiama más bonshánana jtsebomnana. 	 Wie zijn leven voor zijn vrienden overheeft, heeft de grootste liefde.


y chents̈e unga ishinÿe tojanoquedá. Barquë́shañe Sirioye játama Pablo yojtseprontana orna, tojántats̈ëmbona chë judiënga cha jtsóbama tmojanenóyeunama. Asna, tojanenojuabó jesshë́conama, cach Macedonia luarëjana jésachnënguse. 	 Na verloop van tijd reisde hij naar Griekenland en bleef daar drie maanden. Vlak voordat hij uitvoer naar Syrië, hoorde hij dat de Joden daar het op zijn leven gemunt hadden. Daarom besloot hij een omweg te maken en via Macedonië te gaan.


O ndóñesna, cach quemënga, muents̈e montsemnënga chamuayana, chë judiëngbe amë́ndayëngbioye ats̈e s̈monjuánatse ora, ats̈e ndayá tijobuáchjanguama ches̈mënjínÿena, ats̈e castiganá jtsemnama s̈ojtsemna ca chënga chamuayanama; 	 Maar wat deze mensen hier betreft: Laten zij eens vertellen wat voor schuld zij in mij hebben gevonden, toen ik voor de Hoge Raad terechtstond, behalve dan dat ik daar heb geroepen:


Chamna, nÿetscanga tojanotocá jtangana jenábemëngama, cada ona ndë́moca chëngbe bëts taitanga imojëftsiyena puebloye. 	 Iedereen moest naar de stad of het dorp van zijn voorouders gaan om zich te laten inschrijven.


Y ts̈a Jesús ibojtserruana chë luarents̈ana ndoñe chaondëtëbuacanama. 	 En hij smeekte: "Jaag ons niet ver weg! Wij willen in deze buurt blijven!"


“Chíyeca, Bëngbe Bëtsá chabe bëts osertanánaca tojánayana: ‘Ats̈e chë́ngbioye chanjichamuá ats̈be juabna oyebuambnayënga y ats̈biama abuayiynayënga, y báseftangbioye mochantsëbaye y ínÿengbioyna mochantsë́camiye ca.’ 	 God zegt over u: 'Ik zal hen profeten en apostelen sturen, maar ze zullen sommigen van hen vermoorden en anderen wegjagen.'


Ts̈ëngaftanga corente jésebos̈ana, ínÿenga ts̈ëngaftangbiama ts̈abá chamotsichámuama, y ínÿengbiama ts̈abá jtsichámuama; pero ndoñe ntsebos̈ana chë nÿe canÿe Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama cachcá chaotsichámuama. Chca s̈mojtsamëse, ¿nts̈amo s̈mochtsobena Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyana? 	 U vindt het zo belangrijk wat de mensen van u zeggen, dat u vergeet dat het erom gaat wat God van u denkt. Daarom kunt u niet in Mij geloven.


As chënga imojóyejuaye, y Judas tmojans̈buachená crocénana chama jtats̈etayana. 	 Die waren daar natuurlijk blij mee. Zij besloten hem er geld voor te geven.


Y cachora chatbe atarraiëshangá cachcá tbojésanaboshjuana y Jesús tmojanasto. 	 Zij lieten hun netten liggen en gingen onmiddellijk met Hem mee.


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama, bacna ents̈anga nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga fariseunga y ley abuátambayënga! Ts̈ëngaftanga s̈montsama ents̈angbiama puerte totcá chaotsemna Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama, mo bës̈ás̈a cuaftsebiatamiancá. Pero ni cach ts̈ëngaftanga choye ques̈mátamashjuana, ni ínÿenga choye jamashënguama bos̈ë́ngbioye chama ques̈mátalesenciana. 	 Maar pas op, godsdienstleraars en Farizeeërs! Huichelaars! Want u belet mensen het Koninkrijk van de hemelen in te gaan. En zelf gaat u er ook niet in! De mensen die er in willen gaan, worden door u tegengehouden.


Jesús chënga tojanënÿanÿé y tojanë́yana: —Ents̈anga ndoñe quemátobena jamama canÿa atsbocaná chaotsemnama, pero Bëngbe Bëtsá aíñe, er cha nÿetsca soyënga jamama endobena ca. 	 Jezus keek hen ernstig aan en zei: "Menselijk gesproken, niemand. Maar bij God is alles mogelijk."


Pero morna, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojanabemcá, tojama bëtscá ents̈anga chë ndegombre soyëngama chamotsetats̈ëmbuama; Bëngbe Bëtsá, chë nÿets tempo vida bomná, tojanmandá ents̈anga nÿets luarënguenache chë ndegombre soyëngama chamotsetats̈ëmbuama, chënga chábeñe chamotsos̈buáchema y nts̈amo cha yobos̈cá chamotsamama. 	 In de Boeken van de profeten werd er al over gesproken. Maar nu heeft de eeuwige God opdracht gegeven dat alle volken het moeten horen, opdat zij Hem gaan gehoorzamen en vertrouwen.


Ats̈be vida cach ats̈biama ndoñe yapa quenatámana, chaitsaina o chayóbana. Pero ats̈biama iuámanana endmëna ndayá ats̈e jobenayana ats̈be trabajo jëftsepochócana, ndayá Bëngbe Utabná Jesús s̈ojanmandá jamama, chë ts̈abe noticiënga Bëngbe Bëtsá ents̈ángaftaca ts̈abia yomnama jábuayenama. 	 Maar ik geef niets om mijn eigen leven. Ik hoop alleen dat ik mijn doel mag bereiken en de opdracht die de Here Jezus mij heeft gegeven tot een goed einde mag brengen. Ik moet andere mensen het goede nieuws vertellen van de genade van God.


As Jesús tojanjuá: —Cuedado s̈mochtsebomna ndocná chacmondáingñema. 	 "Laat je door niemand iets wijsmaken", antwoordde Jezus. "Want er zullen velen komen die beweren dat zij de Christus zijn. Zij zullen vele mensen op het verkeerde spoor brengen.


Pero morna s̈ontsamna jtsiyenana nts̈amo më́ntscoñama Bëngbe Bëtsabe soyëngama s̈ojosertacá. 	 Alleen, laten wij in ons gedrag wel consequent doorgaan op de ingeslagen weg.


Pero chë auatja causa Crístbioye ndoñe mondëservénënga, chábeñe ndos̈buáchiyënga, chë bacna soyënga causa Bëngbe Bëtsabiama puerte uaboyë́njanënga imomnënga, chë ínÿengbioye obánayënga, chë shembása o boyabásaftaca bacna soye amënga, chë bocjuana soyënga amënga, chë soyënga adórayënga diosënga yomna ca jtsejuabnayëse, y nÿetscanga bosterënga imomnëngbiamna, chënga entsamna chë íñesheca uafjajónayoca jasúfriana, chë azufre yojuínÿinÿanents̈e. Chents̈e puerte castigánënga sempre mochanjë́ftsemna, mo uta soyama cuafjobancá ca.” 	 Maar de lafaards, de ongelovigen, de mensen van wie Ik walg, de moordenaars, de mensen die ontucht plegen, de tovenaars, de afgodendienaars en alle bedriegers staat wat anders te wachten: Het brandende zwavelmeer, de tweede dood.


¡Ts̈a lastema quem buátëmbayëngbiama! Er chënga ndoñe ts̈abá tmojanma, mo Caincá; cha tojanaboté nts̈amo Bëngbe Bëtsá inétsama bacna soyënga japerdónama, y cabana chabe cats̈átbioye tbojanóba. Chënga crocénana juácanama, mo Balaam yojanamcá, Bëngbe Bëtsabe ts̈abe benachents̈ana tmojtsojuánañe, bacna soyënga jamama. Chënga chë amëndayëngcá Bëngbe Bëtsá tojanabacacángbioye ndoñe ntsayaunanana, nts̈amo Coré, Moisés y Aarónbioye joyaunayama ndoñe tonjanbos̈encá; y chë causa chënga pochocánënga mochántsemna, nts̈amo Coré pochocaná chaotsemnama Bëngbe Bëtsá tojanmcá. 	 Het ziet er heel slecht voor hen uit. Zij volgen het voorbeeld van Kaïn, die zijn broer vermoordde. Zij zijn net als Bileam, die voor geld alles wilde doen. Zij gaan Korach achterna, die tegen God in opstand kwam en dat met de dood moest bekopen.


Asna, nÿetsca tobias̈ënga imojotsbaná y imojónts̈a chë uajuinÿanëshangá juabopróntana. 	 Alle meisjes stonden op en maakten hun olielampen in orde. De domme meisjes vroegen de anderen om wat olie, omdat hun lampen uitgingen.


Chora chë ángel tbojaniyana: —María, ndoñe matauatjana, Bëngbe Bëtsá entsama ts̈abe bendicionënga chacotsebomnama. 	 "Wees niet bang, Maria", zei de engel, "want God heeft besloten u heel bijzonder te zegenen.


Chcasna, s̈mochtsantjes̈na nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamëse chas̈motsiyenama. Ndoñe s̈mattsiyena jtsamëse, mo chë Bëngbe Bëtsabe soyëngama ndosertanëngcá, pero aíñe chë chca soyëngama osertanëngcá. 	 Kijk daarom goed uit hoe u leeft. Wees niet onnozel, maar verstandig.