Chora tojanë́yana: “¿Ndáyeca s̈motsomañe? Motsbananga y Bëngbe Bëtsá s̈mochtseimpadana, bacna soye jamama ndoñe chacmondócochënguama ca.” 	 "Hoe is het mogelijk?" zei Hij. "Slapen jullie? Bid God dat de verleiding jullie niet teveel zal worden."


As Jesús, Pédrëbioye tbojaniyana: “Acbe espadëja matosëngbuajonÿá. Nts̈amo ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá tojanmandacá, chë ats̈e puerte ngménana jtsebomnama, ¿ndoñe chca chaondë́tsemna ca?” 	 Jezus zei: "Doe dat zwaard weg! Zou Ik de beproeving die de Vader Mij stuurt, uit de weg gaan?"


Tondayama s̈mattsenócochinÿena, pero cada Bëngbe Bëtsáftaca chas̈mojtsencuénta ora, ndayá cmojtsë́jabotama cha s̈mochjaimpáda. Y chca chas̈mojtsama ora, chánaca s̈ochtsatschuanaye. 	 Maak u nergens zorgen over, maar bid voor alles. Vertel God al uw problemen en verlangens en vergeet vooral niet Hem te danken voor alles wat Hij doet.


Jesús, cachiñe puerte cochtsets̈enaná, chë uatbontsánoye tojanobeconá. Chë luarna cuevëshe inamna, y amashjuanents̈e canÿe bëts ndëts̈beca yojtsatámena. 	 Bij het graf kwam de ontroering weer in Jezus op. Het graf was een grot en er lag een zware steen voor de opening.


Chíyeca, nda nÿe mo canÿe mando chë leyënguiñe ndoñe tonjoyeuná cha, masque nÿe base soye chë mando tojtsemna, y chë ínÿenga cachcá tojtsabuatambá, cha Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca chë más nduamaná echántsemna. Pero ndëmuanÿenga tmojtsama nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojamëndacá y chë ínÿenga cachcá chamotsamama tmojtsabuátambase, chënga Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca uámanënga mochántsemna. 	 Wie tegen de mensen zegt dat het niet zo nauw luistert (en zelfs maar het kleinste gebod afschaft) zal de kleinste zijn in het Koninkrijk van de hemelen. Maar wie zich aan Gods wetten houdt (en anderen leert dat ook te doen) zal groot zijn in dat Koninkrijk.


As Pablo tojánayana: —Ats̈e së́ntsemna chë Romoca bëts mandado tojichamó amë́ndayëngbe delante y chënga entsamna jayanama ats̈e ts̈abá o ndoñe ts̈abá sënjamama. Nts̈amo ndegombre contsetatsëmbcá, judiëngbe contra ats̈e ndocna bacna soye chiyatsma. 	 "Ik sta voor de Romeinse rechtbank", antwoordde Paulus. "Dan moet mijn zaak daar ook worden behandeld! Zoals u wel weet, heb ik de Joden niets gedaan.


Pero chë bobontse tojanë́yana: “Ndoñe matauatjëngana; ts̈ëngaftanga s̈mondënguá Jesús Nazaretocá, chë tmonjancrucificá cha. Cha ya tontayena; muents̈e ndoñe quenátsmëna. Minÿënga cha enjë́ftsejajonents̈e. 	 "Jullie hoeven niet zo te schrikken", zei hij tegen hen. "Jullie zoeken Jezus van Nazareth, Die gekruisigd is. Hij is hier niet meer, want Hij leeft weer! Kijk, daar heeft Hij gelegen.


“Ndegombre chca tonjopasá. Rey Herodes y Poncio Pilato, quem bëts pueblents̈e, ndoñe judië́ngaftaca y israelitë́ngaftaca tmonjánenefjna, jenóyeunayama nts̈amo jamana, Jesús chë acbe uámana oservená y chë Uámana Uabuayaná tcojabemábioye jóbama. 	 Dat is nu precies wat hier in Jeruzalem gebeurt! Herodes en Pontius Pilatus hebben, samen met de volken van Israël en Rome, de handen ineengeslagen om te strijden tegen Uw dienaar Jezus.


y chë ángel tbojaniyana: “Matichëtjo y matóshecochëtjo ca.” Pedro tojanma nts̈amo chë ángel tbojaniyancá, y chora chë ángel tbojátaniyana: “Mataquëfsayé y s̈masto ca.” 	 De engel zei tegen hem: "Maak uw riem vast en doe uw sandalen aan." Petrus deed het. "Sla nu uw mantel om en kom mee", zei de engel.


¿Nÿetsca soyënga ndayëjana ts̈ëngaftanga s̈mojachnëjna, tondayama tonjoservé? Ndegombre chca ndoñe taiuatsmëna. 	 Is wat u hebt geleden dan voor niets geweest? Was dat maar zo.


Chora Pedro tojatanë́yana: “Israeloquënga, s̈mochjouena nts̈amo cbochanjauyancá: Bëngbe Bëtsá ndegombre tcmonjaninÿanÿé, Jesúsbioye chabe trabajo biamnayá cha tbojánbemama. Chë soye Bëngbe Bëtsá tcmonjaninÿanÿé, Jesús chë Nazaretocáftaca cha tojanma bëts soyë́ngaca y ójnanana soyë́ngaca, Bëngbe Bëtsabe obenana jinÿanÿiyama. Cach ts̈ëngaftanga chë soyëngama s̈mondë́tats̈ëmbo, Bëngbe Bëtsabe obenánaca chë soyënga ts̈ëngaftangbeñe Jesús tonjánmayeca. 	 Mannen van Israël, luister naar mij. Jezus van Nazareth is door God Zelf gestuurd. De wonderen en bijzondere dingen die Hij deed, zijn daar een duidelijk bewijs van. U hebt die met eigen ogen gezien.


Mënts̈ánaca Jesús ents̈anga tojanë́yana: “Ts̈ëngaftanga, chë jants̈etëshënga shinÿe uenatjë́mbambanoicana tojóbocnama s̈mojinÿe ora s̈mondbétsichamo ‘echanjuafté ca’, y ndegombre chca jopásana. 	 Jezus zei tegen de mensen: "Als u in het westen wolken ziet opkomen, zegt u: 'Daar komt een bui aan.' En dat is juist.


Y chca, ts̈ëngaftanga s̈mochantsobena jtsiyenana jtsamëse nts̈amo Bëngbe Utabná yobos̈cá, y sempre s̈mochántsama nts̈amo chabiama ts̈abá yomncá. Nts̈amo ts̈ëngaftanga chas̈mojtsiyencá ts̈abe soyënga jtsamëse, chents̈ana nÿetsca ts̈abe soyënga echanjóbocna, y ts̈ëngaftanga más ts̈abá Bëngbe Bëtsá s̈mochantsábuatma. 	 opdat u tot eer van de Here zult leven en doet wat Hem aangenaam is. Hoe beter u God leert kennen, hoe vruchtbaarder uw leven zal zijn.


Nÿetscanga chë soyëngama tmojántats̈ëmbona ora, chë́ngnaca corente chama imojtsejuabnaye y mënts̈á imojtsichamo: “¿Chë básetema, bëtsá ora nda yochtsemna ca?” Y ndegombre, Bëngbe Bëtsabe obenana cháftaca yojtsemna. 	 Ieder die het nieuws hoorde, nam het ter harte en zei: "Wat zal er van dat kind worden?" Want het was duidelijk dat de Here iets bijzonders met hem voorhad.


Isabelbe juachañe oyenënga y chabe pamíllanga tmojántats̈ëmbona nts̈amo Bëngbe Bëtsá chábioye ibojalastemama, y chama corente Isabélaftaca tmojanoyejuanga. 	 Natuurlijk kwamen haar buren en familieleden het al gauw te weten. Iedereen was blij omdat de Here zo goed voor haar was geweest.


Tempo bënga nÿetscanga fsënjaniyena nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈monjaniyencá. Bënga soyënga fsënjánama, nÿe nts̈amo ftsjanbos̈cá nÿe bëngbe cuerpëngbe ts̈abiama, y nÿe nts̈amo bëngbe juabna enjamncá bacna soyënga jamama. Bënga fsënjaniyena soyënga jtsamëse mo chë Bëngbe Bëtsábioye nduabuatma ents̈anga mondbetsamcá; chë causa bënga fsënjanomerecena jtsebomnana chë Bëngbe Bëtsabe uabouana castigo, cachcá chë Bëngbe Bëtsábioye nduabuatmëngcá. 	 Zo was het ook met ons. Wij hebben allemaal aan onze slechte begeerten toegegeven. Wij hebben allemaal gedaan wat ons egoïsme ons ingaf. Door naar onze eigen natuur te leven, hadden wij Gods oordeel over ons gehaald.


Nÿetsto orscana las tresë́ntscoñe, nÿets quem luare yojtseibétata. 	 Van twaalf tot drie uur hing er een dichte duisternis over het hele land.


Chents̈ana Jesús tojanonts̈é chata jábuayenana, lempe nts̈amo chabiama yojanoyebuambnacá chë Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe; yojonts̈é Moisesbe librë́s̈angañe y chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayëngbe librës̈angáñnaca. 	 Hij herinnerde hen aan allerlei gedeelten uit de boeken van Mozes en de profeten. Hij legde hun uit wat ze betekenden en wat ze over de Christus zeiden.


Chora Satanás tbojaniyana: —Ats̈e nÿets obenana cbochjáts̈etaye y lempe quem amëndayëngbenache yobinÿna soyë́ngnaca. Ats̈e lempe chca sënjóyëngacñe y sëntsobena jats̈etayama nda stsebos̈ábioye. 	 "Kijk", zei hij, "dat zal ik U allemaal geven, met al hun roem en eer erbij. Want het is allemaal van mij.


Cachcá, chë soyënga ndayama ts̈ëngaftanga tcbonjauyancá chas̈mojinÿe ora, s̈mochántsetats̈ëmbo Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ya jésabama yojtsemnama. 	 Zo is het ook met de komst van de nieuwe wereld. Als je ziet gebeuren wat Ik zojuist heb gezegd, weet je dat het niet lang meer duurt, dat het vlakbij is.


Chca, nÿetsca canÿsëfta cats̈átangaftaca cha tonjanobouamá, pero ndocná básenga ntjëftsabáshejuanana. Y chents̈ana chë shembásanaca tontsanóbana. 	 Met de derde ging het net zo. Geen van de zeven broers kreeg kinderen bij de vrouw en zij stierven allemaal. Tenslotte stierf ook de vrouw.


Pero chë fariseunga chca tmojanuena ora, imojtsichamo: “Beelzebú, cach Satanás, chë bacna bayëjëngbe amëndayá, quem boyabásabioye obenana tbojats̈tá chë bayëjënga chauatëbuacnama ca.” 	 Maar de Farizeeërs die ook van dit wonder hoorden, reageerden: "Hij kan de boze geesten verjagen omdat de duivel hem die macht heeft gegeven."


Ents̈angbe delante chë judië́ngaftaca jabuachana imojánenatsëtsnaye y nÿetscanga tojaninÿanÿé, nts̈amo ndoñe ts̈abá inamncá chë judiënga imnatats̈ëmbuama; y Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrë́ngaca chënga tojaninÿanÿé, Jesús Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná bétsemnama. 	 Krachtig weerlegde hij de Joden in het openbaar. Daarbij bewees hij aan de hand van de Boeken dat Jezus de Christus was.


Cesarea pueblents̈e inamna canÿe boyabása Cornelio ca uabainá; cha inamna chë Italiano ca uabaina soldadëngbe amëndayá. 	 In Caesarea woonde Cornelius, de commandant van het zogenaamde Italiaanse regiment.


Y chë jants̈etëshiñe enjantbemaná chabe mëts̈taca quem luariñe tonjánachbonja, y nÿets quem luarents̈e atbanániñe tonjanoquedá. 	 En Hij die op de wolk zat, zwaaide met Zijn sikkel over de aarde en de oogst van de aarde werd binnengebracht.


As cha chabe oservénënga tojanë́yana: “Mua Juan chë Ubayaná ctsemna, obanënguents̈ana tojtayena, chíyeca chca obenana bëts soyënga jamama yojtsebomna ca.” 	 Herodes had Johannes namelijk gearresteerd en op aandringen van Herodias, de vrouw van zijn broer Filippus, gevangen gezet.


Canÿe niñë́fjaca Jesús bests̈as̈iñe imojtsë́tsjanjnaye, imojtsebuashëtjnaye, y chabe delante imojtsofshëntsaménts̈enaye. 	 Daarna sloegen zij Hem met een stok op het hoofd en spuugden naar Hem. Zij deden net of zij Hem vereerden door voor Hem op de knieën te vallen.


Chents̈ana, Pedro tojantsá chë inÿe bnë́tsana canÿe ichmónëngaftaca y jabuache tojanonts̈é chë ents̈anga jáuyanana, mënts̈á: “Ats̈be ents̈anga judiënga y nÿetscanga Jerusalenents̈e oyenënga, ts̈abá s̈mochjouena. Nts̈amo tojopasama cbochanjábuayenaye, as chacmë́sertama. 	 De twaalf apostelen stonden op en Petrus nam het woord. "Mannen van Israël!" riep hij. "Inwoners en bezoekers van Jeruzalem! Luister!


Y chca, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: “Nda tojtsebos̈e jayanama cha canÿe uamaná yomna ca, chamna más ts̈abá cha bontsemna jayanama Bëngbe Utabná puerte uamaná yomna ca.” 	 Als wij onszelf rekenschap geven van wat wij doen, zal de Here ons niet bestraffen.


Mënts̈ánaca cha s̈onjaniyana: “Tiatira bëts puebloca os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbeñe chaotsemándama uámana ichmonábioynaca mënts̈á mabobema: Mënts̈á entsichamo Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá, chë mo iñeshcá uafs̈ná y mo ents̈ë́juaca jojona puerte chaotsebuashinÿinÿanama bronce shecuats̈ënga bomná: 	 THYATIRA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Thyatira: Dit zijn de woorden van de Zoon van God, Die ogen heeft als vlammend vuur en voeten als gesmolten brons:


Bëngbe Bëtsá chca chë bëts pueblents̈e echanjama, er chents̈e tmojínÿena chë Bëngbe Bëtsabiama trabájaye causa tmojanóbanëngbe buiñe; chë chabe juabna oyebuambnayënga, chabe ents̈anga, y chë chábioye oservénama nÿets quem luarents̈e tmojtsëbayëngbe buiñe. 	 Zij is schuldig aan het bloed van alle mensen, die op aarde zijn vermoord."


Simón s̈onjabuayená nts̈amo Bëngbe Bëtsá natsana tojaninÿanÿé, chë ndoñe judië́ngnaca cha iuanÿenama, y chíyeca cha chënguents̈ana banga tojubuáyana chabe ents̈anga chamotsemnama. 	 Petrus heeft ons verteld hoe God voor het eerst mensen van een ander volk benaderde om hen tot Zijn volk te maken.


Er ts̈ëngaftanga nts̈amo ínÿenga imomnama ntjatats̈ëmboncá, básefta ents̈anga ts̈ëngaftangaftaca tmojenutaná. Chënga mondmëna Bëngbe Bëtsá ndoñe adórayënga, y chë buatëmbana soyënga tmojtsetrocá. Bëngbe Bëtsá bëngbe ts̈abiama juabna yobómnayeca, chënga jtsichámuana ts̈ëngaftanga s̈mojtsobena nÿetsca bacna soyënga jtsamëse jtsiyenana, jenomándama ntsobencá ca; y chca, chënga montsebos̈e jinÿanÿiyama, Jesucristo ndoñe bëngbe canÿe Nduiño y Bëngbe Utabná chëngbiama yondmëna ca. Y bayté, Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe tmojanábema, chë chca amëngna jtsamnana nÿetsca tescama castigánënga jtsemnama ca. 	 Ik zeg dit omdat er onbetrouwbare mensen zijn binnengedrongen, die beweren dat wij er maar op los kunnen leven. Volgens hen is Gods genade zo groot dat Hij alles door de vingers ziet. Het staat allang vast dat mensen die dit zeggen en toepassen, daarvoor veroordeeld zullen worden. Zij weigeren Jezus Christus als Leider en Heer van hun leven te erkennen.


As Pilato tojanmandá nts̈amo chë ents̈anga imojtsotjanañcá chaotsemnama; 	 Ten einde raad besloot Pilatus hun maar hun zin te geven. Hij liet Barabbas vrij. Barabbas, de moordenaar. Maar Jezus leverde hij aan hen uit. Ze mochten Hem laten kruisigen.


Jesucrístbeyeca bëngbe bonshana cats̈ata Tíquico, canÿe trabajayá ts̈abe palabra bomná y Bëngbe Utabnabiama bë́ngaftaca oservená, ts̈ëngaftangbioye noticiënga echanjuamba ndayá áts̈eftaca tojopasama. 	 Mijn goede vriend en broeder Tychicus, een trouwe werker die samen met mij de Here dient, zal u vertellen hoe het met mij gaat.


Pero quem tempo bë́ngaftaca tojoyebuambá, chabe Uaquiñá jíchmuase, bë́ngbioye cha chas̈úyanama. Bëngbe Bëtsá tojama, lempe nts̈amo chabe soye yomncá, chabe Uaquiñabiama chaotsemnama, y chábeyeca Bëngbe Bëtsá quem luare y nÿetsca inÿe luarënga tojama. 	 aan Wie Hij alles heeft gegeven en door Wie Hij de wereld heeft gemaakt.


Chora chë shembása tbojaniyana: —Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo, canmëna chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná, chë Cristo jabana ca; y cha chaojáshjango orna, cha nÿetsca soyëngama cas̈ochjabuayená ca. 	 De vrouw zei: "Ik weet dat de Christus komt; Hij zal ons Gods boodschap precies vertellen."


Chora chabe uatsjéndayënga Jesús tojanatjá: —¿Lempe chama quecmojtsë́sertana ca? Y chënga tmojanjuá: —Arseñor, aíñe ca. 	 Begrijpen jullie dit?" "Ja", antwoordden zij.


¡Nduabínÿnënga! ¿Ndayá más uámana soye yomna, chë Bëngbe Bëtsabiama tmojacjá soyënga o chë altar? Chë tmojacjá soyënga Bëngbe Bëtsabiama josérviama jtsemnana, nÿe chë altaroca chë soyënga tmojacjáyeca. 	 Jullie zijn werkelijk stekeblind! Wat is belangrijker? Het offer of het altaar dat het offer heilig maakt?


Nÿa chora Pedro tbojanosertá y tojánayana: “Mora ts̈abá s̈josertá, ndegombre Bëngbe Utabná chabe ángel tbojichmó ats̈e jatsbocama Heródesbe cucuats̈ents̈ana y lempe nts̈amo judiënga áts̈eftaca jamama imojuabnámnaca ca.” 	 Daardoor kwam Petrus tot zichzelf. "Het is dus toch echt!" zei hij. "Nu weet ik dat God Zijn engel heeft gestuurd om mij uit de handen van Herodes te redden en mij te beschermen tegen de Joden."


Chamna, nÿetscanga añemo s̈mochtsatenats̈etnaye cada te, chë bënga imobena Bëngbe Bëtsá joyeunayama tempo imoyenëntscuana, chë Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe “mënté ca” uabaina tempo. Chca cmontsamna, ndocná ts̈ëngaftanguents̈á chaondë́tsamama, Bëngbe Bëtsabe buayenana soyënga ainaniñe ndoñe más chaondómashënguama, bacna soyënga jamama juabnë́ngaca ingñená. 	 U moet hier elke dag met elkaar over spreken, nu er nog de tijd voor is; want niemand van u mag zich door de betovering van de zonde laten verharden, zodat hij niet meer naar God luistert.


Chora chë ángel s̈onjaniyana: “¿Ndáyeca tcojenjnaná ca? Ats̈e cbochanjauyana nts̈amo yojtsayana chë shembása y chë chábioye bontsambá uabouana bayá, chë canÿsëfta bests̈as̈e bomná y bnë́tsana tsëtjonës̈e; chë soye ndocná quenátstats̈ëmbo. 	 "Waarom bent u zo verbaasd?" vroeg de engel mij. "Ik zal u vertellen wie die vrouw is en wat de betekenis is van het beest waarop zij zit; het beest met de zeven koppen en de tien horens.


As chora chë uatsjéndayënga tojanësertá, Jesús ndoñe tonjánayana chë tandës̈ents̈a levadurama cuedado jtsebomnana ca, sinó ndayá chë fariseunga y saduceungbe buatëmbana soyëngama. 	 Eindelijk begrepen zij dat Hij met 'gist' de leer van de Farizeeërs en Sadduceeërs bedoelde.


Er cach David, chabe librë́s̈añe Salmos ca uabainë́s̈añe, tojánayana: Bëngbe Bëtsá, ats̈be Utabná Crístbioye tbojaniyana: ‘Ats̈be cats̈bioica mótbema, 	 Want David schreef in één van zijn Psalmen: 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand,


Nÿetscanga tmonjánenobos̈achna y Pablo tmontanotsejcjuá y tmontanámocho. 	 Zij begonnen allemaal te huilen, vielen hem om de hals en kusten hem.


Chca ats̈e, ts̈ëngaftangbe Utabná së́ntsichamo, nda ya bayté entsemna tonjanma ents̈anga chë soyënga chamotsetats̈ëmbuama ca —chiñe endayana.” 	 Dat heb Ik Mij vanaf het begin al voorgenomen.' (A)


As, Jesús tbojanjuá: —Mama, ¿ndáyeca chca ats̈e s̈cojtsatsá? Ats̈be ora cabá ndoñe ntjoshjanguana ca. 	 "Laat Mij met rust," antwoordde Hij. "Het is mijn tijd nog niet."


Chë tempo, rey Herodes básefta Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga tojánishëche jutámiama y játsets̈enama. 	 Ongeveer in dezelfde tijd pakte koning Herodes enkele christenen op met de bedoeling hen te mishandelen.


Jerusalenoca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chë soyënga tmojanuena ora, ndocá más tmonjantjá y Bëngbe Bëtsá tmojtanchuá, mënts̈á: —¡Asna, Bëngbe Bëtsá chë ndoñe judië́ngnaca tojalesenciá chëngbe bacna soyëngama ngménaca chamuatenójuaboma y chca amana chamotsajbanama, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama ca! 	 Toen de anderen dit hoorden, waren zij gerustgesteld. Zij loofden God. "Het is dus ook voor andere volken", zeiden zij. "God laat ook onder hen mensen tot bekering komen, zodat zij eeuwig leven hebben."


Chora Pedro tbojaniyana: —Masque nÿetscanga ácbeñe os̈buáchiyana chamotsobuets̈e y chamotsacheta, ats̈e nÿa ndocna te ca. 	 Petrus zei tegen Hem: "Zelfs al zouden alle mensen zich voor U schamen, ik nooit!"


Y chë trigo yojuájua y ya yojtseshajuana orna, chë bacna shácuanënaca yojuábocna. 	 Toen het graan begon te groeien, schoot ook het onkruid op.


Chënguents̈ana canÿa Agabo ca uabainá tojantsá y chë Uámana Espíritbeyeca tojánayana, mënts̈á: “Nÿets luariñe ents̈anga oyeniñe bëts shëntsana echanjóshjango ca.” Y ndegombre chca tojanopasá, Claudio Romoca bëts mandado inamna ora. 	 Eén van hen, Agabus, voorspelde dat er een grote hongersnood in dat gebied zou komen; de Heilige Geest had hem dat duidelijk gemaakt. Die hongersnood kwam inderdaad tijdens de regering van keizer Claudius.


Y ents̈ángbioye tojanë́yana: —S̈mochjinÿe y cuedado s̈mochtsebomna chë nÿe yapa soyënga jtsebomnama bos̈ama; er masque bëtscá soyënga chas̈motsóbomñe, chca ndoñe ques̈mochátstats̈ëmbo aíñe ts̈abe vida tais̈mochjónÿenama ca. 	 "Dat is nou iets waarvoor u moet oppassen", zei Hij tegen de mensen. "Verlang niet steeds naar dingen die u niet hebt. Want het leven bestaat niet uit het hebben van veel spullen."


Bën y bëtscá chënga tmojanencuentá chents̈ana, Pedro tojantsbaná y mënts̈á tojanë́yana: “Jesucrístbeyeca cats̈átanga, ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, ya bayté entsemna Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbents̈ana ats̈e s̈onjanábuayana, Jesucristbe ts̈abe noticiënga chë ndoñe judiënga jábuayenama, chca, chënga Bëngbe Utabnábeñe chamotsos̈buáchema. 	 Na veel heen en weer gepraat stond Petrus op. "Mannen broeders", zei hij, "u weet allemaal dat God mij uit uw midden heeft uitgekozen om het goede nieuws van Jezus Christus aan de andere volken bekend te maken, zodat ook zij in Hem kunnen geloven.


Chënga tmojanjuá: —Judeoca, Belén pueblents̈e ca. Bayté entsemna chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Miqueas mënts̈á tojanábema: 	 "In Bethlehem", antwoordden zij. "In Judea. Want de profeet Micha heeft geschreven:


Jesucrístbeñe imojtsos̈buachiyënguents̈ana, banga imojánashjajuana y ents̈angbe delante imojtsecomps̈aye, tempo bacna soyënga tmojanmama; 	 Verscheidene christenen bekenden openlijk wat voor verkeerde dingen zij hadden gedaan.


Chca ora, Abiatar chë judiëngbe bachnangbe más uámana amëndayá inamna ora, David Bëngbe Bëtsabe yebnoye yojámashëngo, y chë luarents̈e Bëngbe Bëtsá yojamnama inÿinÿnaye tandës̈ënga yojase; y chë cháftaca imojánajna ents̈ángnaca yojáts̈ataye. Y chë tandës̈na nÿe bachnangbiama belesenciana jasama. Masque David chca tojanma, Bëngbe Bëtsá ndoñe tonjánayana David canÿe bacna soye tojanma ca. 	 Hij ging de tempel van God binnen (Abjathar was toen hogepriester) en nam het heilige brood mee. Eigenlijk mochten alleen de priesters dat eten. Maar David en zijn vrienden aten het brood toch.


“Bënga fsënjáninÿe y fsëndë́tats̈ëmbo lempe nts̈amo Jesús tojanmcá Jerusalenoca y nÿets Judea luariñe; y cha tmonjanóba, canÿe cruciñe jacrucifícase. 	 Wij hebben met eigen ogen gezien wat Hij allemaal heeft gedaan, zowel in Jeruzalem als in heel Israël. Het volk heeft Hem gedood door Hem te kruisigen.


Y chca Epafras ts̈ëngaftanga tcmojanabuatambá, Bëngbe Bëtsabe bonshánama y ts̈abiánama. Epafras endmëna canÿa bë́ngaftaca Cristbiama oservená, y cha bënga fsëndbobonshana; cha Cristbiama endëtrabája bëngbe cuenta ts̈ëngaftangbents̈e. 	 U hebt het gehoord van onze medewerker Epafras, die bij ons erg geliefd is; hij is ook een trouw dienaar van Christus.


Jesús chë betiyeshoye tojánashjango ora, tsbanánoye tojanontjes̈é y Zaquéobioye tbojáninÿe. As Jesús tbojaniyana: “Betsco chocana matastjango, Zaqueo, er mënté chanjá acbe yebnoye jatema ca.” 	 Toen Jezus daar langskwam, keek Hij omhoog. Hij riep Zacheüs bij zijn naam. "Zacheüs! Kom vlug uit die boom! Want Ik moet vandaag in uw huis zijn!"


José y María lempe nts̈amo chë Utabnabe leyënguiñe iuayancá tbojanma ora, Galilea luaroye tbojtanata, cachëngbe puebloye, Nazaretoye. 	 Nadat Jezus' ouders alles hadden gedaan wat zij volgens de wet van God moesten doen, gingen zij terug naar huis, naar Nazareth in Galilea.


“O mënts̈á, ¿ndëmua shembása, bnë́tsana uámana crocénana tojtsebomna y cánÿana tojtsobuéts̈ëse, chora ndoñe canÿe uajuinÿanë́sha nanjuajuinÿená, y cuedádoca chë yebna nantsetsjajo y botamana chë crocénana nantsenguango candëtsónÿeñëntscuana? 	 Of denk eens aan een vrouw die tien zilveren muntjes had en één ervan verloor. Zou ze niet een lamp aansteken en overal zoeken en het hele huis aanvegen tot ze de munt vond?


Chë pueblents̈a mándayëngbe uajabuachaná, ents̈anga iytëca jábiamama tojanobená ora, tojanë́yana: “Efesoquënga, nÿets luariñe endótats̈ëmbo, quem pueblents̈e oyenënga iuamna jtsinÿenana chë Artemisa jadórama bëts yebna y chë cha jadórama celocana otsats̈ena ndëts̈bé. 	 Maar de secretaris van de stad bracht de gemoederen tot bedaren. "Mannen van Efeze!" riep hij. "Wie ter wereld weet nou niet dat Efeze de stad van de grote Artemis is! Wij zijn de bewakers van haar beroemde tempel en van haar beeld, dat uit de hemel is gevallen.


Chë ángel tbontsantbá chë dragónbioye, chë tempsca mëts̈cuaye, chë Diablo y Satanás endmëná, y canÿe uaranga uatama tbontsanbátsëca. 	 Hij pakte de draak (de oude slang, satan, de duivel) en boeide hem voor duizend jaar.


y chë bomnánaca puerte oyejuayá chaotsemna, Bëngbe Bëtsá chábioye nduámana ents̈á chabojábema ora, er mo chë shacuaniñe uants̈efjushacá, cha ndoñe nÿets tempo quem luarents̈e ntjëftsiyenana. 	 Maar een rijke christen mag blij zijn als hij beseft dat zijn rijkdom voor God niets betekent. Rijkdom gaat voorbij.


Cachcá tojanopasá Rahab, chë bacna vida bomna shembásaftaca; Bëngbe Bëtsá tojánayana chabe bominÿiñe cha ts̈abia yojamna ca, er cha canÿe ts̈abe soye tojanma. Cha chë noticia uambaye judiënga posada tojanë́yents̈ame, y chents̈ana tojanë́jabuache inÿe benachëjana chamuáisebocanama, chë pueblents̈a soldadëngbiama chamotsachetama. 	 De hoer Rachab is hier ook een voorbeeld van. Zij werd gered, omdat zij de Joodse boodschappers thuis verstopte en veilig de stad uit wist te krijgen; dus door haar daden.


Chcasna, cachora sënjichamó aca jobets̈ama, y aslëpaye jabama tcojóyaunama. Y as morna, nÿetscanga Bëngbe Utabnabe delante fsë́ntseprontana jouenama lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá tcmojamandacá ca —cha tojánayana. 	 Ik heb meteen een paar mannen naar u toe gestuurd. Fijn dat u gekomen bent. Wij zijn hier in de tegenwoordigheid van God en wachten met spanning op wat u namens Hem zult zeggen."


Chorna, tojánashjango chë judiëngbe enefjuana yebnents̈a canÿe mandayá, Jairo ca uabainá. Jesúsbioye tbojáninÿe ora, chábents̈e tojanoshëntsaments̈é, 	 Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem op de knieën viel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge uit de buurt. Hij was radeloos omdat zijn dochtertje op sterven lag.


Jesús Betanioca yojtsemna, Simón chë bacna nguayanánaca s̈ocá ca uabobuatmabe yebnents̈e; mesë́shents̈e Jesús yojtsemna ora, canÿe shembása tojánashjango. Chë shembása yojúshjango canÿe alabastro jarrëtema jútjena canÿe becá uámana y botamana uanguëts̈e béjayeca, ena nardana uanguëts̈iye; chana chë jarrëtema yojátsba y chë béjaye Jesusbe bests̈as̈iñe tbojanbues̈cja. 	 Jezus was in Bethanië, in het huis van Simon de melaatse. Tijdens het eten kwam er een vrouw binnen. Ze had een flesje echte, dure nardusolie bij zich. Zij brak de hals eraf en goot de olie over het hoofd van Jezus uit.


Jesús ts̈a ngméniñe yojtsemna, y Bëngbe Bëtsáftaca más ibojtsencuéntaye. Y chabe bosese yojtsemna mo fshantsiñe buiñe cuaftsebuastëtjuancá. 	 En Hij begon vuriger te bidden. Hij was zo verschrikkelijk bang geworden, dat het zweet Hem uitbrak en als grote druppels bloed op de grond viel.


Chë Jesucristbiama más uámana soyënga buatëmbayá jtsemnana mo chë castellano, midio y inÿe uámana soyë́ngaca yebna jebuanacá; y chë Jesucristbiama nÿe nduámana soyënga buatëmbayana mo chë niñëbenga, butsajë́sha y tëshenjnë́sheca yebna jebuanacá. 	 Nu hebben wij nog geen heldere kijk op Christus, maar later zullen wij oog in oog met Hem staan. Ik ken Hem nu nog niet volkomen, maar dan zal ik Hem volledig kennen, zoals Hij mij door en door kent.


Ndocna yoiytë́mena soye ntjinÿencá queochaisoquéda, y chë ndótats̈ëmbo soye ntsotats̈ëmbcá queochaisoquéda. 	 Zo zal alles wat geheim of verborgen is, eens aan het licht komen.


Y ndóñese, ¿ndayá jinÿama choye s̈mojánbocana? ¿Canÿe boyabása uámana ents̈ayaca bopormaná? Ndoñe. Ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo chë boyabásenga uámana ents̈ayaca bopormánëngna chë mándayëngbe yebnënguiñe mondbétsiyenama. 	 Of dacht u iemand met dure kleren te zullen zien, zoals aan het hof van een koning?


Ts̈ëngaftanga, nts̈amo chë nÿe quem luarama enójuabnayënga mondbetsebos̈cá bos̈ana lempe s̈mochtsajbaná. Ndocná chaondë́tsebos̈e ndaye bacna soye boyabása o shembásaftaca jtsamana, ni chca soyënguiñe ndoñe chaondëtsejuabná; ndoñe chaondëtsiyena nÿe ínÿengbiama bacna juabnënga jtsebomnëse, y ndoñe chaondë́tsebos̈e nÿe bëtscá soyënga ínÿengbiama más jtsebomnama, er chca jtsamana jtsayanana, chabiama más yojtsámana soyënga jtsebomnana, Bëngbe Bëtsá jatsbobonshánama. 	 Weg dan met alle aardse zonden, zoals sexuele zonden, vuiligheid, hartstocht, slechte verlangens en hebzucht. Door altijd maar meer te willen hebben, aanbidt u een afgod.


Chë ents̈anga chca tmojanma, er canÿe ents̈á mídioca soyënga pormayá, Demetrio ca uabainá, chënga tojanayënjaná chca jamama. Cha yojanamana binche soyetémënga japórmana y chëtémënga yojáninÿna mo chë Efeso puebloquëngbe diosá Artemisa jadórama bëts yebncá. Demétrioftaca imojantrabájangna bëtscá crocénana imojanójacañe chë soyetémënga eniñe. 	 Het begon bij Demetrius, een zilversmid die zilveren tempeltjes van de godin Artemis maakte en vele vakmensen werk verschafte.


Chents̈ana, Satanás Jerusalenoye tbojanánatse y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e chë más tsbanánoca tbojanatsá, y tbojaniyana: —Aca ndegombre Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá tcomnëse, muents̈ana fshantsoye montsënja, 	 Daarna nam de duivel Hem mee naar het dak van de tempel in Jeruzalem. "Als U de Zoon van God bent", zei hij, "spring dan naar beneden.


y cháftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnama. Ats̈e ya ndoñe quetsatsnguá Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abia jtsemnama, nÿe nts̈amo ats̈e tijamama chë judiëngbe ley jtsocumplínëse, pero Crístbeñe jtsos̈buáchiyëse aíñe; Bëngbe Bëtsá entsama ats̈e chabe bominÿiñe ts̈abia chaitsemnama, ats̈be bacna soyëngama jtseperdónase, y lempe chca entsemna ats̈e Crístbeñe sëndos̈buachéyeca. 	 Ik reken er niet meer op dat ik het door het houden van allerlei wetten met God in orde kan maken. Nee, daarvoor vertrouw ik nu op Christus. Hij maakt het goed tussen ons en God, als wij maar in Hem geloven.


Chcasna, chë Antioquioca imojánenefjuana Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga Jerusalenoye chënga tmojanichamó. Fenicia y Samaria luarëjana imojtsachnëjuana ora, chënga tmojanacuntá nts̈amo chë ndoñe judiënga chëngbe tempsca soyënguiñe os̈buáchiyana tmojtsanajbanama y chora Bëngbe Bëtsábeñe imojtsos̈buáchema. Jesucrístbeñe chents̈a os̈buáchiyënga chca tmojanuena ora, puerte oyejuayënga imojtsemna. 	 De mannen reisden door Fenicië en Samaria en gingen onderweg bij verschillende christenen langs. Die waren blij te horen dat ook niet-Joden tot bekering waren gekomen en in Jezus Christus geloofden.


Cachcá ts̈ëngaftanga, ents̈angbe delante mo binÿnayëngcá s̈mochtsemna, as chënga ts̈ëngaftanga ts̈abe soyënga s̈muamama chamuinÿama, y chca, chënga chamuinÿanÿé chë Taitá, Bëngbe Bëtsá celoca endmëná, corente uamaná y obená bétsemnama ca” —Jesús tojánayana. 	 Laat daarom ook uw licht voor alle mensen schijnen. Als zij dan de goede dingen zien die u doet, zullen zij uw hemelse Vader eren.


jtsejuabnayana chë ínÿenga mo chabiama más uámanënga cuaftsemncá, y cachá nÿetsca soyënguiñe jenomándama jtsobenana. Y ndocna ley quenátsmëna, chca soyënga tmojtsama ents̈angbiama contra cháuayanama. 	 Er is geen wet die zulke dingen veroordeelt.


Boyanga, ts̈ëngaftangbe shémanga sempre s̈mochtsababuánÿeshana, y podesca palabrë́ngaca ndoñe s̈mattsëtsëtsnaye. 	 En mannen, wijd u met liefde aan uw vrouw; behandel haar niet grof of onverschillig.


Chca tmojanuena ora, chca pórmayënga puerte tojánetëna y tmojanáyebuachena: “¡Efesoquëngbe Artemisa corente bëtsá endmëna ca!” 	 Bij het horen van die woorden werden de mannen woedend. "Groot is Artemis van Efeze!" schreeuwden zij.


Simón Pedro chca tojáninÿe ora, Jesúsbents̈e tojanoshëntsaments̈é y tbojaniyana: —¡Bëngbe Utabná, ats̈e bacna soye amá sëndmëna, chíyeca áts̈bents̈ana mojuaná ca! 	 Simon Petrus was hiervan zo onder de indruk dat hij voor Jezus op de knieën viel en zei: "Och Here, laat mij maar alleen. Ik ben veel te slecht om bij U in de buurt te zijn."


Y ents̈anga Bëngbe Bëtsá imojtsatschuanaye, ndayá cha ats̈biajana tojanmama. 	 En zij prezen God voor wat met mij gebeurd was.


Ats̈e së́ntseimpadana Bëngbe Bëtsá Bëngbe Taitá y Bëngbe Utabná Jesucristo, chaboma ts̈abe bendicionënga ts̈ëngaftangbeñe chaotsemnama, y chaboma ts̈ëngaftangbe ainaniñe ts̈abe ebionana chas̈motsebomnama. 	 De genade en vrede van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus wens ik u toe.


Ndocna ents̈á chë ts̈abe noticiënga ches̈natanbuayená, ni ches̈natanbuatëmbá, ndayá cach Jesucristo s̈onjaninÿinÿé. 	 Ik heb het van niemand minder dan Jezus Christus ontvangen. Hij heeft het mij Zelf bekendgemaakt; ik heb het niet van mensen.


Chíyeca, s̈ontsamna lempe nts̈amo tmojobenacá jamana chë jóchnama uámana luare jëftsashjáchama, nts̈amo chë Bëngbe Bëtsábioye ndoñe tmonjanoyeunangcá ndocná chaondë́tsamama, y chë causa chënga chë soye ndoñe tmonjë́ftsashjache. 	 Laten wij ons best doen deel te krijgen aan die rust. Daarom moeten wij ervoor oppassen God niet ongehoorzaam te zijn zoals het volk Israël, dat daardoor die rust niet kreeg.


Ts̈ëngaftanga, chë ats̈biama mo ats̈be basengcá s̈mondmënënga, Jesucrístbeñe chas̈mos̈buáchema tcbonjanëjabuácheyeca; ats̈e cachiñe së́ntsesufrina ts̈ëngaftangbe causa, nts̈amo canÿe s̈es̈ona jtsebomnama ora canÿe shembása jtsesufrinancá; y ats̈e chca chanjë́ftsesentina, nts̈amo Cristo endmëncá ts̈ëngaftangbe vidiñe ndegombre chaojtsebínÿnëntscuana. 	 Mijn kinderen, u doet mij echt weer verdriet. Ik voel dezelfde pijn als een vrouw die bevalt. Zo sterk is mijn verlangen dat Christus in u zichtbaar wordt.


As Jesús tbojanjuá: —“Utabná Bëngbe Bëtsá cochtsebobonshana nÿets acbe ainánaca, nÿets espíritoca y nÿets juábnaca.” 	 Jezus antwoordde: "Heb de Here, uw God, lief met heel uw hart, ziel en verstand.


er ndayá Bëngbe Bëtsá tojanmcá, Cristo cruzoca chaóbanama jalesénciase, banga jtsinÿanana mo canÿe ndoñe corente juabna bomnabe soycá, pero ndegombre endmëna canÿe puerte más osertaná tojama soye, lempe nts̈amo ents̈anga imotats̈ëmbuama. Y ndayá cha tojamcá masque bángbioye jtsinÿanana mo canÿe tondaye obenabe soycá, ndegombre chë soye jtsinÿanÿnayana Bëngbe Bëtsá puerte más obenana yobomnama, nÿets obenana nts̈amo ents̈anga imobomnama. 	 Na het eten nam Hij ook de beker en zei: "Deze beker is het nieuwe verbond, dat wordt bekrachtigd met mijn bloed. Drink die geregeld als een herinnering aan Mij."


Y mora, ¡ndoñe más matobátmanana! Motsbaná y cochjenábaye Jesucristo jóts̈ëmbonëse, chca, acbe bacna soyëngama perdonaná chacotsemnama ca’ ” —cha s̈onjaniyana. 	 Nu, wat aarzelt u nog? Sta op en laat u dopen. Laat uw zonden afwassen en roep daarbij de Here aan.'


Chcáyeca, ents̈á ndoñe ntsobenana tondayama ntsenábotamnayana. Chca endmëna, er Bëngbe Bëtsá ts̈abia chabe bominÿiñe jabemana, ndoñe nts̈amo leyiñe tomandancá cha tojtsamama, sinó nÿe Jesucrístbeñe tojtsos̈buáchema. 	 Waarop kunnen wij ons dan nog beroemen? Nergens op! Waarom niet? Omdat we niet met God in het reine kunnen komen door ons aan de wet te houden.


¿Mua ndoñe yondmëna chë calpinterbe uaquiñá y chabe mamá ndoñe María? ¿Mua ndoñe yondmëna Santiago, José, Simón y Júdasbe cats̈ata, 	 "Hoe is dit mogelijk?" zeiden zij daar. "Hij is toch de zoon van onze timmerman! En we kennen allemaal Zijn moeder Maria en Zijn broers Jakobus, Jozef, Simon en Judas. Zijn zusters wonen hier ook.


Ndegombre s̈cuayana: Nda ats̈e tijichmóbioye tbojofja, cha ats̈e s̈ochanjofja; y nda ats̈e s̈ojofja, cha chë nda s̈ojichmóbioye bochanjofja ca” —Jesús tojánayana. 	 Luister goed naar wat Ik zeg: Wie iemand ontvangt die door Mij gestuurd is, ontvangt Mij; en wie Mij ontvangt, ontvangt mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft."


Chents̈ana, Jesús chabe unga uatsjéndayëngbioye tojtanabo y chëngna imnétsomañe. Chca tojánanÿena ora, Pédrëbioye tbojaniyana: “¿Ni mo canÿe horatema ts̈ëngaftanga s̈monjobená áts̈eftaca jtsefs̈nana ca? 	 Hij ging terug naar Zijn drie discipelen en zag dat zij in slaap waren gevallen. "Petrus", zei Hij. "Konden jullie niet een uurtje met Mij wakker blijven?


Lempe nts̈amo chë Taitá endbomncá, ats̈be soyë́ngnaca endmëna. Chíyeca ats̈e tcbonjáuyana, chë Uámana Espíritu ats̈be soyënguents̈ana yochjóyëngacñe y cach soyëngama cmochjabuatambá ca.” 	 Alles wat van de Vader is, is ook van Mij. Daarom zeg Ik dat Hij alles wat Hij van Mij hoort, aan u zal vertellen.


Nderado canÿe boyabása o shembása os̈buachiyá ents̈ayá tbojtsabuáshbena y saná chë te jasámnaca tbojtsebuáshbena, 	 Als uw vriend niet genoeg te eten krijgt en bijna geen kleren heeft en u zegt tegen hem:


Pablo tmojantjëmbambá ents̈angna, Atenas ca uabaina bëts pueblóntscoñe cháftaca tmojána. Chents̈ana, Pablo chënga tojanabuayená chamuaisshë́conama Silas y Timoteo jaúnayama betsco jtsayana, Pábloftaca jateninÿenama. 	 De mannen die bij Paulus waren, brachten hem helemaal naar Athene. Toen zij weer teruggingen, kregen ze van hem het bericht mee dat Silas en Timotheüs hem zo vlug mogelijk moesten nareizen.


Pero mora ts̈abá entsemna joboyejuayama y joyejuayëngama; er acbe uabentsá mo obanacá endánmëna, y mora bënga montsetáts̈ëmbo cha ainá yotsomñama; mo ots̈enacá endánmëna, y mora tmontsinÿena ca.’ ” 	 Wij kunnen niet anders dan feestvieren. Het is je eigen broer. Hij was dood en is weer levend geworden. We waren hem kwijt en hebben hem nu terug."


Chora nÿetscanga tmojantjá: —¿As, aca chë Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá comna ca? Y Jesús tojanë́jua: —Cach ts̈ëngaftanga chca s̈montsichamo; ats̈e cha sëndmëna ca. 	 "U bent dus de Zoon van God?" vroeg de Hoge Raad. Hij antwoordde: "Nu u het zelf zegt: Ja, dat ben Ik."


Pedro chë ents̈anga tojánanÿe ora, tojanë́yana: “Taitanga y mamanga, Israeloquënga, ¿ndáyeca chë soyëngama ojnanánënga s̈mojtsemna? ¿Ndáyeca nÿe s̈cojtsëbuáutja? ¿S̈mojtsejuabná nÿe bëndatbe obenánaca quem boyabása tifjashná ca? ¿O s̈mojtsejuabná quem boyabása tifjashná bëndata Bëngbe Bëtsá puerte ts̈abá ftsadoránayeca? 	 U denkt toch niet dat wij deze man door onze eigen kracht of godsdienstigheid hebben laten lopen?


Pero nda nÿe crocenánama totrabája y chë oveshënga ndoñe chábenga tmontsemna, cha nderado tojinÿe canÿe tjañe ques̈e chë oveshë́ngbioye tojtsobécocnama, cachora nÿe cachcá jesë́nÿayana y jtsachana. Chë tjañe ques̈e oveshënga jtsacamiyana, y chë oveshëngna nÿe cátoye jtsachetana. 	 Een herdersknecht laat de schapen in de steek zodra hij een wolf ziet aankomen. Want hij is de herder niet. De schapen zijn niet van hem. De wolf pakt er één en jaagt de andere uiteen.


Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama tmojanpochocá orna, chë tmojánenefjnents̈e tojanangmë́mana; y nÿetscangbe ainaniñe chë Uámana Espíritu tojanonts̈é más jtsemándayana, y chënga tmojanonts̈é más añémoca Bëngbe Bëtsabe soyëngama ents̈anga jábuayenama. 	 Terwijl zij dit aan God vroegen, begon het gebouw waar ze bijeen waren te schudden. Zij werden allemaal vol van de Heilige Geest en zeiden zonder angst wat God hun opdroeg.


Bëngbe Utabnabe obenana chë́ngaftaca yojtsemna, y chca, ba ents̈anga tmojanajbaná bacna soyënga amana y tmojanonts̈é Bëngbe Utabnábeñe jtsos̈buáchiyana. 	 En de Here werkte machtig met hen mee, zodat veel van die mensen ook in Hem gingen geloven en zich tot Hem bekeerden.


Ts̈ëngaftanga chas̈mojénefjna ora, chents̈e ats̈be espíritoca ts̈ëngaftangaftaca ats̈e chántsemna, y ats̈be espíritu chents̈e echántsemna Bëngbe Utabná Jesusbe obenánaca. 	 Hij werd begraven en is op de derde dag weer levend gemaakt, wat ook in de Boeken stond.


Chents̈ana, Bëngbe Bëtsábioye cachiñe tbojtanimpadá ora, quem luariñe tojanafté y cachiñe chë jajañenache bëtscá saná yojtsatsbinÿna. 	 Daarna vroeg hij God het weer te laten regenen en de regen viel in stromen naar beneden. Het land werd weer fris en groen.


Chcase, canÿe bë́ngbents̈e canÿsëfta cats̈átanga monjamna. Chë natsaná tonjanobouamá y tontsanóbana, básenga ntjëftsabashejuancá; 	 Nu weten wij van een familie met zeven broers. De oudste trouwde en stierf zonder kinderen na te laten.


Ats̈be ústonënga bétsemna causa, nÿetsca luarënguents̈a ents̈anga cmochantsë́buayënja; pero nda nÿets tempo áts̈beñe os̈buachiyá totsomñe, atsbocaná echántsemna. 	 Iedereen zal jullie haten, omdat je bij Mij hoort. Maar wie Mij trouw blijft tot het allerlaatst, zal gered worden.


Chora, Jesús yojtsemnoye canÿe boyabása jtaná y ndëbiá tmojanánatse. Chana bacna bayëjbe juabna uambayá inamna; y Jesús chábioye tbojanshná, chabuatabínÿnama y chabuatauénanama. 	 Er werd iemand bij Jezus gebracht die een boze geest had en blind en doof was. Jezus genas hem zodat hij weer kon zien en spreken.


Canÿe te, mo bëts mos̈enana ora, cha botamana tojáninÿe mo otjenayoquëcá, mënts̈á: Bëngbe Bëtsabe canÿe ángel Cornelio yojtsemnoye yojtsamashjuana y tbojaniyana: —¡Cornelio ca! 	 Op een middag, om een uur of drie, kreeg hij een visioen. Hij zag duidelijk een engel binnenkomen, die voor hem ging staan en zei: "Cornelius!"


Y chë obanënga jtayenama, ¿Moisesbe librë́s̈añe ndoñe s̈mëndualía nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojaniyanama, chë betiyetema yojtsángbototjuana ora? Bëngbe Bëtsá mënts̈á tbojaniyana: “Ats̈e sëndmëna Abraham, Isaac y Jacobëbe Bëtsá ca.” 	 En dat de doden weer levend worden, staat duidelijk in de boeken van Mozes. Of hebt u die niet goed gelezen? Mozes kwam immers bij de brandende braamstruik en hoorde God zeggen: 'Ik ben de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob.' (b) Dat zou God niet hebben gezegd als deze mannen na hun dood niet weer levend waren geworden.


Pero Bëngbe Bëtsá chabe Uaquiñá quem luaroye tbojanichmó, nÿa chama tempo tojanóshjango ora; cha mo nÿetsca ents̈angcá, canÿe shembásabents̈ana tojanonÿná, y yojoyena jtsamëse nts̈amo judiëngbe leyiñe jamama ibojamna ca yojanayancá jtsamëse. 	 Maar toen de juiste tijd gekomen was, de tijd die God daarvoor had bepaald, stuurde God Zijn Zoon, Die als mens uit een Joodse moeder werd geboren en aan de Joodse wet onderworpen was.


“Chë ats̈be ainaniñe puerte ts̈abe ebionana ts̈ëngaftangbiama s̈cuétseboshjona, cbetsats̈atá. Chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anga cmondbétsats̈atnaye soyëngcá ndoñe quenátsmëna, chë ats̈e cbontsats̈atná ainaniñe puerte ts̈abe ebionana. Ainana tsets̈anënga ndoñe matsmënana, ni matauatjëngana. 	 Mijn vrede laat Ik bij u achter. Die vrede is heel anders dan die van de wereld. Wees dus nooit meer bang of ongerust.


Isaías chca tojánayana, er tojáninÿe Jesús puerte bëtsá y obená yojamnama, y chca chë uabemaniñe Jesusbiama yojanoyebuambná. 	 Jesaja schreef hier over Jezus, want hij had Zijn schitterende heerlijkheid gezien.


Pero ats̈e së́ntsetats̈ëmbo, masque ndayánaca mora Bëngbe Bëtsá chacojotjañe, y cha lempe chca cmochjáts̈etaye ca. 	 Maar ik ben er zeker van dat God U ook nu zal geven wat U Hem vraagt."


Y Jesús tbojaniyana: —Bacó, ¿nda ats̈e s̈ojábema tsëndatbe ujatanayá ca? 	 Jezus antwoordde: "Beste man, hoe komt u erbij dat Ik rechter over u wil zijn? Met erfeniskwesties houd Ik Mij niet bezig."


Y chë dragón chë mar béjaye tsachañe tonjantsá. 	 En hij (A) stond op het strand van de zee.


Pero chë enefjuana yebnents̈a mándayana tbojánetna, Jesús chë shembása ochnayté tbojanshnama, y ents̈anga tojanë́yana: —Chnë́nguana te comna jatrabájama; chora s̈mochjabo jenóshnama; ochnaytese ndoñe ca. 	 Maar de leider van de synagoge was boos, omdat Jezus de vrouw op de sabbat had genezen. "De week heeft zes dagen om te werken!" zei hij tegen de mensen. "Dan kunt u komen om genezen te worden. Maar niet op de sabbat!"


Cach te, uta uatsjéndayata Emaús puebloye ibojtsaye. Emaús yojamna Jerusalenocana bnë́tsana canÿe kilómetroca. 	 Diezelfde dag waren twee van Jezus' discipelen op weg naar het dorp Emmaüs, tien kilometer buiten Jeruzalem.


Cristo quem luaroye tojánabo ts̈abe noticiënga jabábuayenama, tempcá ts̈abá Bëngbe Bëtsáftaca jtsatsmënama. Cha quem ts̈abe noticiënga tojanabuayená ts̈ëngaftanga chë ndoñe judië́ngbioye, chë Bëngbe Bëtsá ndoñe s̈monjanábuatmënga, y chë judië́ngbioynaca, chë Bëngbe Bëtsá imojanábuatmënga. 	 Jezus kwam met het goede nieuws dat het vrede was; zowel voor u die ver van God was, als voor ons die dichter bij Hem leefden.


Cha nÿets juábnaca tbojanjuama Jesús tojáninÿe ora, tbojaniyana: —Bats̈atema cmontsebuáshbena jtseprontánama, Bëngbe Bëtsá chacolesenciama acbe ainanents̈e jtsemándayama ca. Y chents̈ana, ya ndocná yonjenñémua Jesús más jatstjanayama. 	 Jezus zag dat de man heel goed begreep waar het om ging en zei tegen hem: "U bent niet ver van het Koninkrijk van God." Toen Hij dat had gezegd, durfde niemand Hem nog iets te vragen.


Ts̈ëngaftanga s̈mojánenabaye ora, enjamna mo nts̈amo cach Cristo tmojanatbontsacá ts̈ëngaftanga utebuantsánënga cuaftsemncá, er ts̈ëngaftanga s̈mojanajbaná jtsamana chë tempo s̈mojánama bacna soyënga; y nts̈amo Cristo cháuatayenama Bëngbe Bëtsá tojamcá, cachcá, ts̈ëngaftanga s̈mojánenabaye ora, enjamna mo ts̈ëngaftanga chas̈matayenama Bëngbe Bëtsá cuafjamcá, er mora ts̈ëngaftanga mo tsmëma ents̈angcá s̈mondoyena. Chca tojanopasá, Bëngbe Bëtsá obená bétsemnama ts̈ëngaftanga s̈mojtsos̈buáchema, y chë obenana tojama Cristo cháuatayenama. 	 U bent in de doop met Christus begraven. Maar door het geloof in de macht van God, Die ook Hem heeft opgewekt uit de dood, bent u nu met Hem opgestaan en hebt u nieuw leven ontvangen.


Chíyeca, bënga mochtsejuabnaye ba ents̈angbiama, chë bëngbiama más natsana imojaniyenënga, ndëmuanÿenga puerte ts̈abá bënga jtsinÿanÿnayana nts̈amo ndegombre yomnana Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyana jtsebomnana, mo chënga ndayá bënga tmojtsamama cuaftsonÿangcá. Chcasna, mo chë tmochamanëngcá, ínÿengaftaca jenëyë́njanama, chë jashjanguama tojtsemna luaroye natsana jashjanguama, chënga jotjajuamna, chë chorscama nduaservena ents̈ayá jtsenátsejcana, y lempe ndayá tojtsama más uenana chamotjajuama soyë́ngnaca jtsenójacana; bë́ngnaca cachcá, ndoñe matjaleséncia bënga Crístbioye ndoñe ts̈abá ndëtsoservénama, ni chë bacna soyënga jamama juabnënga, chë bë́ngbioye paselo jáyënjanama juabnënga cachcá chamotsamama. Chamna, s̈ontsamna sempre Bëngbe Bëtsá jtseservénana, puerte uantadënga jtsemnëse masque padecena soyënguiñe tmoyena, bënga chamobená chë trabajo jamama, chë ndayama Bëngbe Bëtsá s̈ojáchembo. 	 Nu zo'n grote menigte ons ziet en aanmoedigt, moeten wij alles afleggen wat hindert en ons bevrijden van de zonde, die zich aan ons vastklemt. Wij moeten de baan afleggen die voor ons ligt, zonder op te geven.


Jesús chca tojanuena ora, tbojaniyana: —Cabá canÿe soye cmontsebuáshbena jamana: lempe nts̈amo icobomncá cochjetsatobuiye, y chë crocénana, ndbomnëjémënga cochtsats̈ataye; chca, celoca canÿe bëts bomnana cochántsebomna. Chents̈ana, cochjabo y s̈cochjuasto ca. 	 "Toch is er iets wat u nog niet hebt ge daan", zei Jezus. "Verkoop alles wat u hebt en geef het geld aan de armen. Daardoor krijgt u een schat in de hemel. Kom daarna terug en ga met Mij mee."


canÿe shembása María ca uabainá jauatsëtsayama. Mariyna cabá boyabása nduabuatmá inamna, pero Joséftaca jobouamayama tbojans̈buachená. Y Josena, rey Davídbents̈ana ents̈á inamna. 	 Hij moest bij Maria zijn, een jonge vrouw die verloofd was met een zekere Jozef, die nog van koning David afstamde.


Chora Jesús tbojaniyana: —Ts̈abá cochjinÿe ts̈a botamana bëts yebnënga. Pero muents̈e ndoñe queochaisoquéda ni mo canÿe ndëts̈bé inÿebé juatsboye. Lempe mochantsepochóca ca. 	 Jezus antwoordde: "Die grote gebouwen? Zij zullen met de grond gelijk worden gemaakt; er zal geen steen op de andere blijven."


Pero cha cmochanjójuaye: “Ya tcbonjáuyana, ndëmoquënga s̈momnama ndoñe tstáts̈ëmbo ca. ¡Ats̈bents̈ana mojuánanga, bacna soyënga amënga ca! 	 En Hij zal antwoorden: 'Ik zeg het nog eens: Ik weet niet waar u vandaan komt. Ga weg! U hebt niet willen doen wat God zei.'


Chënga tmonjánayana: ‘Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná, Cristo jóbanama bontsemna; pero chaojóbanents̈ana, cha chë natsaná echántsemna obanënguents̈ana jtayenama, y cha judië́ngbioye y ndoñe judië́ngbioye echanjabuayená, y chca, chënga mochántsetats̈ëmbo nÿetscanga chábeñe tmojtsos̈buáchenga atsebácanënga mochtsemnama ca.’ ” 	 Namelijk dat de Christus zou lijden en als eerste uit de dood zou terugkomen om de Joden en de andere volken te vertellen dat er licht komt."


Bënga os̈buáchiyënguents̈ana ndocná ainá ntsemnana nÿe cachabiama, ni jóbanana nÿe cachabiama. 	 Want niemand van ons leeft voor zichzelf. En niemand van ons maakt zelf uit wanneer en waar hij zal sterven.


Judiënguents̈ana báseftanga chiñe imojtsos̈buáchiye y Pablo y Silas tmojanë́seto más jouenama. Ba grieguënga, Bëngbe Bëtsá adórayënga, Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchiye y ba uámana shembásengnaca. 	 Enkele Joden raakten ervan overtuigd dat Paulus de waarheid sprak en sloten zich bij hem en Silas aan. Dat was ook het geval met een hele groep gelovige Grieken en verscheidene invloedrijke vrouwen uit de stad.


Ats̈be cuenta, nÿetscanga chë Jesucrístbeyeca Bëngbe Bëtsábenga imomnënga s̈mochjácheuaye. Ats̈eftaca montsemna Jesucrístbeyeca cats̈átangnaca cmontsacheuaná. 	 Breng mijn groeten over aan alle christenen daar.


Chents̈ana, Satanás canÿe bëts tjoye tbojanánatse y betsco nÿetsca quem luarents̈a amëndayëngbenache tbojaninÿinÿé. 	 De duivel nam Jezus mee naar een hoogvlakte en liet Hem in een oogopslag alle koninkrijken van de wereld zien.


Pero chë Bëngbe Bëtsábiocana óbocana osertánana bomnënga, nÿetsca soyamna, natsana puerte ts̈abe vídaca jtsiyenana, bacna soyë́ngaca ndëmandánënga; y chënga jtsemnana chë ínÿenga ndoñe chamondë́tsentsjanama amënga, ts̈ábenga y sempre jtseprontánana ínÿenga joyaunayama. Y cach quemënga jtsemnana ínÿengbiama ngménana bomnënga, sempre ts̈abe soyënga jtsamana, cachcá nÿetsca ents̈ángbioye jtsë́nÿayana, y nts̈amo ndegombre tojtsemncá jtsichámuana y jtsamana. 	 Maar de wijsheid die van God komt, is bovenal zuiver. Zij is ook vreedzaam, vriendelijk en beleefd; zij is bereid te praten en anderen gelijk te geven; zij leeft intens met anderen mee en doet veel goed; zij spreekt rechtuit en is zeker en oprecht.


Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endopodena jualíama, Bëngbe Bëtsá yochjanma chë ndoñe judiënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, chábeñe tmojtsos̈buáchema ca. Y Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe, cabá chca ndëma ora, Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye quem ts̈abe noticiënga tbojanbuayená: “Acbeyeca, ats̈e chanjama nÿetsca quem luarents̈a ents̈anga ts̈abe bendicionënga chamotsebomnama ca.” 	 In de Boeken is voorzegd dat niet-Joodse volken op God zouden vertrouwen, waardoor het tussen God en hen in orde zou komen. Lang geleden zei God tegen Abraham: "U zult voor alle volken een zegen zijn." (A) Dat was goed nieuws!


Pero bënga ndoñe quemátsmëna chë uatjana causa Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyana tmojtsajbananga, y chca, nÿetsca tescama pochocánënga jtsemnama imojtsajnënga; pero aíñe mondmëna chë Bëngbe Bëtsábeñe ndegombre os̈buáchiyënga, y chca, chë atsebácanënga jtsemnama mochjashjáchënga. 	 Wij horen niet bij de mensen, die God de rug hebben toegekeerd en de ondergang tegemoet gaan. Nee, wij horen bij de mensen die op God vertrouwen en gered worden.


Bënga padecena soyënguiñe tmojtsemna ora, más ts̈abá uantadënga jtsemnama mondobénayeca, Bëngbe Bëtsá oyejuayá bë́ngaftaca jtsemnana, padecena soyënguents̈ana ndegombre ts̈abá tmojachnëngo ora. Bëngbe Bëtsá oyejuayá bë́ngaftaca chaotsemnama bënga tmojama ora, bënga jtsobenana más jtsobátmanana, nts̈amo s̈ojas̈ebuachenacá cha yochjamama. 	 Als wij volhouden, doorstaan wij de proef. En als wij de proef doorstaan, wordt onze hoop sterker.


Jesús chë soye tojanuena; as tojanë́yana: —¿Ndáyeca ndoñe cachcá quem shembása s̈mochanjonÿaye ca? Nts̈amo tonjamcá ts̈abá entsemna. 	 Jezus merkte hun gemopper en zei tegen hen: "Waarom kijken jullie zo lelijk naar haar? Ze heeft toch iets goeds voor Mij gedaan?


Chents̈ana sënjanuena, chë béjayënguiñe mando bomna ángel mënts̈á enjétsichamo: Aca nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amá condmëna, er aca tcojayana chë quem luarents̈a ents̈anga chca castigánënga chamotsemnama. Bëngbe Bëtsá, Uamaná, mora chca condmëna y chca conjamna; 	 Ik hoorde de engel van het water zeggen: "Rechtvaardige God, Die er altijd is geweest, het is goed dat U deze oordelen over de wereld laat komen.


Chca jtsamëse, ts̈ëngaftanga s̈montsinÿanÿná, nts̈amo chë bëts taitanga tmojanmcá ts̈abá yomna ca ts̈ëngaftanga s̈mojtsejuabnama, er chënga chë oyebuambnayë́ngbioye tmojtsanëbaye y ts̈ëngaftangna chëngbe cuevëshënga jtsatspórmayana. 	 U bent het volledig eens met wat uw voorouders hebben gedaan. U zou precies hetzelfde doen.


Chénts̈naca, chabe delante yojtsemna canÿe ents̈á uafshachanánaca s̈ocá. 	 Zij hielden Hem daar goed in het oog, want er was iemand bij Hem komen staan die last van waterzucht had.


Y chca, ts̈ëngaftanga judiëngbiama Bëngbe Bëtsá echanjayana ndoñe ts̈abá s̈monjama ca, nts̈amo leyiñe yomandancá ndoñe s̈montsama causa. Cha chca echanjama, er bëtscá ndoñe judiënga mondmëna y chënga nts̈amo leyiñe yomandancá mondocumplina, pero chënga ndoñe quemátsmëna ts̈ëngaftangcá të́ts̈enënga, jtsinÿnama Bëngbe Bëtsábenga s̈momnama. Ts̈ëngaftanga, masque Bëngbe Bëtsabe uabemana ley s̈monduábomna y chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga s̈mondmëna, cabá ndoñe s̈montsama nts̈amo leyiñe iuayancá, ndayá jamama cmojtsamnama. 	 Zij die niet van geboorte Jood zijn, maar wel de wet van God naleven, zullen u (die de wet kent, maar niet houdt) veroordelen.


Chë bachnangbe amë́ndayënga y ley abuátambayënga imojtsenguaye nts̈amo jamëse Jesús jóbana, pero ents̈angbiama imojtsauatja. 	 De leidende priesters en godsdienstleraars probeerden nog steeds een listige manier te vinden om Jezus uit de weg te ruimen. Ze wilden Hem doden zonder het risico te lopen dat het volk zich tegen hen zou keren. Want daar waren ze toch wel erg bang voor.


Chíyeca, nts̈amo ts̈ëngaftanga cbochanjauyancá, nÿetscanga chanjáuyana: ¡Puerte cuedado s̈mochtsebomna ca!” —Jesús tojánayana. 	 Wat Ik tegen jullie zeg, zeg Ik tegen iedereen: Blijf wakker! Kijk altijd naar Mij uit!"


Bëngbe Bëtsá yobos̈e, chabe ents̈anga imomnënga chamotsábuatmama ndayá tempo chënga ndoñe tonjaninÿanÿecá; y yobos̈e chë ndoñe judiënga jinÿanÿiyama ts̈a bëts y ts̈abe soye yomna chë ndegombre buayenánana, ndayá tempo ínÿenga ndoñe tonjaninÿanÿecá. Chë tempo ndoñe yonjanótats̈ëmbo buayenánana entsemna, Cristo ts̈ëngaftangbe ainaniñe yojtsiyena, y chábeñe puerte jtsos̈buáchiyëse s̈mojtsobena jtsobátmanana, Bëngbe Bëtsá puerte bëtsë́tsanga y uámanënga chácmabiamama, bats̈á nts̈amo cachá yomncá. 	 Hij wilde dat zij zouden weten wat een rijk en prachtig geheim Hij voor alle volken heeft. Dit is het geheim: Dat Christus in uw hart wil leven. Hij is uw hoop op Gods heerlijkheid.


Chca, chora puerte ngménana echántsemna. Ts̈a jabuache ngmenancá, quem luare jabojáts̈ama orscana y më́ntscoñama y más chcoye, cachcá ngménana ndoñe ntjamnana. 	 Bid dat je niet in de winter zult moeten vluchten of op een sabbat. Want er zal een onderdrukking zijn zoals de wereld nog nooit heeft gekend en zoals ook nooit meer zal terugkomen.


er chënga tmonjama, chë acbe ents̈anga y acbe juabna oyebuambnayëngbe buiñe chauábuashanama, jtsëbáyëse; y mora tconjama chënga buiñe chamofs̈ema. Nÿets merecido imobuájona chca japásama ca —cha enjétsichamo. 	 Nu krijgen de mensen, die het bloed van Uw kinderen en profeten vergoten hebben, bloed te drinken. Dat is hun verdiende loon."


Cristo Jesúsbeñe s̈mojtsos̈buáchema, nÿetsca ts̈ëngaftanga s̈mojobená Bëngbe Bëtsabe básenga jtsemnama, Cristo Jesúseftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse. 	 Door het geloof in Christus Jezus bent u allemaal kinderen van God geworden.


Ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama ngménaca s̈mochtsemna, s̈mochjenóbos̈achna y cochtsets̈enánënga s̈mochjóyebuambaye. Jatenbiajuayamna, s̈mochjenóbos̈achna; y joyejuayëngamna, ngménaca s̈mochtsemna. 	 Beklaag uzelf; huil en jammer van ellende. Het lachen moet u vergaan; uw blijdschap moet omslaan in verdriet.


—¿Ndáyeca acbe uatsjéndayënga ndoñe montsama chë nts̈amo bëngbe bëts taitanga monjanamancá ca? ¿Ndáyeca ndoñe ntsacuents̈abiana ndayá jasama ora, nts̈amo bënga chë judiënga fsënduamancá, Bëngbe Bëtsabe delante ts̈ábenga jtsatsmënama ca? 	 "Waarom houden Uw discipelen zich niet aan de oude tradities?" vroegen zij. "Zij wassen niet eens hun handen voor het eten!"


Bëngbe Bëtsá bëngbiama s̈mochtseimpadana, er bënga ainaniñe corente fsëndë́tats̈ëmbo ts̈abá tifjamama, y ts̈a fsë́ntsebos̈e jtsiyenana nts̈amo ts̈abá yomncá lempe jtsamëse. 	 Bid voor ons, want wij vertrouwen dat wij een zuiver geweten hebben en willen dat houden.


y Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbe ts̈abiama stseimpadana ora, ats̈e corente oyejuayá chca sëndbétsama, 	 Als ik voor u bid, is mijn hart vol vreugde over de geweldige medewerking die u hebt gegeven aan het bekendmaken van het goede nieuws, vanaf de dag dat u het voor het eerst hoorde tot nu toe.


“Ts̈ëngaftanga s̈mojouena nts̈amo ts̈ëngaftangbe bëts taitángbioye tmojanëyancá: ‘Nderado nda tcmojtsebuchjatsëca, ácnaca derecho contsebomna canÿebé cha jëtsbuchjátsëcama ca; y nderado nda canÿe juatsas̈e tcmojtsás̈iye, ácnaca derecho contsebomna cánÿës̈e cha jtas̈iyama ca.’ 	 De wet van Mozes zegt: 'Wie iemand een oog uitsteekt, moet daarvoor boeten met zijn eigen oog. Wie iemand een tand uit de mond slaat, moet daarvoor boeten met een tand uit zijn eigen mond.'


Pero ts̈ëngaftanga, Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, Bëngbe Bëtsá tcmojáchembo chë judiëngbe léyeca ndëmandánënga chas̈motsemnama. Pero chca bétsemnama, mora ndoñe s̈matjátsjuabnaye s̈mojtsobena jalesénciana, nÿe ts̈ëngaftangbe cuerpënga ts̈abá chamotsemnama juabnë́ngaca mandánënga jatiyenama. Chamna, ts̈ëngaftanga s̈muenbobonshánayeca, nÿetscanga s̈mochtsenájabuachana. 	 Broeders, God heeft u niet de vrijheid gegeven om te misbruiken en uw eigen zin te doen, maar om elkaar te dienen in een geest van liefde.


Nts̈amo bayté entsemna, chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Isaías chabe librë́s̈añe yojëftsayancá, nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabe Uaquiñábioye ibojauyanama cha tojanábema ora: Minÿe, ats̈be abuayiynayá acbe natsana sëntsichamná, chë aca jabama lempe echanjaprónta cha. 	 Het is precies zoals beschreven staat in het boek van de profeet Jesaja: "Luister, Ik stuur mijn bode voor Mij uit om de weg gereed te maken." (a)


Simón Pedro chënga tojanë́yana: —Sëntsá beonga jashebuáyama ca. As chënga tmojanjuá: —Bë́ngnaca ácaftaca fchanjá ca. As tmojána y canÿe barquë́shoye tmojánamashjna; pero chë ibeta tondaye tmonjáninÿena. 	 "Ik ga vissen", zei Simon Petrus. "Wij gaan mee", zeiden de anderen. Zij gingen naar het meer en voeren met de boot weg. Maar die hele nacht vingen zij niets.


Ats̈e chca së́ntsichamo, botamana palabrë́ngaca ndocná chacmondáingñema. 	 Ik zeg dit om te voorkomen dat men u door mooie woorden misleidt.


y Jesusbe delante yojoshëntsaments̈iye, jubiaca fshantsóntscoñe yojotsejbéna, y chábioye ibojtsatschuanaye; y chë boyabásana Samarioca ents̈á inamna. 	 Hij viel uit eerbied languit voor Jezus neer, met zijn gezicht in het stof. En hij dankte Hem voor wat Hij had gedaan. Deze man was een Samaritaan.


Chë ents̈anga chë́ntscoñe tmojanuena; pero chë ndoñe judiëngbiama tojanoyebuambá orna, chënga tmojanonts̈é uayebuáchana: “¡Ndoñe ts̈abá quenátsmëna cha vídaca chaotsemnama! ¡Motsóba ca!” 	 Toen Paulus dat zei, begonnen de mensen die hem tot zover hadden aangehoord, luid te protesteren. "Weg met die man!" schreeuwden zij.


Ats̈e së́ntseimpadana Bëngbe Utabná Jesucristo, chaoma ts̈abe bendicionënga ts̈ëngaftangbeñe chaotsemnama. 	 Ik wens u toe dat uw geest door de genade van de Here Jezus Christus gesterkt zal worden.


“Y canÿe ents̈á cachabe cats̈átbioye uayayëngbe cucuats̈iñe bochanjáboshjona chamotsóbama; y canÿe taitá cachabe uaquiñábioynaca. Y chë básenga chëngbe bëtsë́tsangbe contra mochántsemna y uayayëngbe cucuats̈iñe mochanjábashejuana chamotsëbáyama. 	 De ene broer zal de andere ter dood laten brengen. Vaders zullen dat zelfs doen met hun eigen kinderen. Kinderen zullen de hand tegen hun ouders opheffen en hen vermoorden.


Chorna, banga chë jtaná imojtsácacana iytëca chaóbemama. Pero cha más yojtsáyebuache: —¡Davídbents̈ana Ents̈á, s̈motselastemá ca! 	 "Houd je mond!" snauwden de mensen. Maar Bartimeüs trok er zich niets van aan en schreeuwde nog harder: "Zoon van David, heb toch medelijden met mij!"


Taitá uaquiñabe contra echántsemna, y uaquiñá taitabe contra; bebmá, bembëbe contra, y bembe bebmabe contra; uambén mamá, bebincuabe contra, y bebincuá uambén mamabe contra ca” —cha tojánayana. 	 Vader en zoon zullen onenigheid krijgen over Mij. Moeder en dochter ook. En schoonmoeder en schoondochter zullen elkaar niet begrijpen."


Nÿe Israeloca pueblëngoye s̈mochjá. Choca ents̈anga mo óts̈ena oveshëngcá montsemna, Bëngbe Bëtsábioye corente nduabuatma causa. 	 maar alleen naar het volk van Israël, Gods verloren schapen.


Chënga chca tmojanuenents̈ana, nÿetscanga cánÿiñe tmojanonts̈é Bëngbe Bëtsáftaca mënts̈á jencuéntama: “Bëngbe Utabná, aca chë nda tojama celoca, fshantse, nÿetsca béjayënga y lempe nts̈amo chenache yomncá, 	 Daarna baden zij volkomen eensgezind tot God: "Machtige Here, U hebt de hemel, de aarde en de zee gemaakt, met alles erop en erin.


Bëngbe Bëtsá tojama chabe oservená cháuatayenama y natsana ts̈ëngaftangbioye tbojanichmó, bacna soyënga amana chas̈motsajbanama. Y chca, Bëngbe Bëtsá jamama ts̈ëngaftangbeñe ts̈abe bendicionënga chaotsemnama ca” —Pedro tojánayana. 	 God heeft Zijn dienaar Jezus in de eerste plaats laten opstaan om u te zegenen, zodat u het kwaad de rug zult toekeren."


Ents̈ángbeñe ndocná quenátobena jtsetats̈ëmbuana ndayá ents̈abe ainaniñe tomnama, sinó nÿe chë ents̈abe espíritu, chë chábeñe yomná. Cachcá, nÿe Bëngbe Bëtsabe Espíritu jtsetats̈ëmbuana ndayá Bëngbe Bëtsá tojuabnacá. 	 Maar het is een en dezelfde Geest, Die dit allemaal bewerkt. Hij geeft ieder wat Hij nodig vindt. Hij deelt Zijn gaven uit zoals Hij wil.


Y chca, ts̈ëngaftanga ya chabe básenga s̈mojtsemnama jinÿanÿiyama, Bëngbe Bëtsá chabe Uaquiñabe Espíritu tbojanichmó, nÿetscangbe ainaniñe cháuamashënguama, y chë Espíritu endama bënga Bëngbe Bëtsá chamochembo, “Ats̈be Taita ca”. 	 En omdat wij Zijn kinderen zijn, heeft God de Geest van Zijn Zoon in ons hart gegeven, zodat wij God echt kunnen aanspreken met 'Vader'.


As, Simón Pedro chábioye tbojánefjats̈ëmbo, ndabiama Jesús chca tojánayanama Jesúsbioye chabotjama. 	 Simon Petrus wenkte hem en zei dat hij aan Jezus moest vragen wie Hij bedoelde.


Ats̈e lempe sëndë́tats̈ëmbo nts̈amo s̈moyenama. Ats̈e së́ntsetats̈ëmbo ts̈ëngaftanga ndoñe yapa s̈montsebos̈e Bëngbe Bëtsá jasérviama, pero Bëngbe Bëtsabe buayenana soyënga ndoñe lempe s̈montsaboté. Y chca, nÿe bats̈atema s̈mojtsebos̈e Bëngbe Bëtsá jasérviama; chca, ts̈ëngaftanga s̈montsemna mo tibiye buyeshcá, ni nts̈niñiye, ni shécbaniye. ¡Ats̈e së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga chas̈motsemna mo nts̈niñiye o shécbaniye buyeshcá, ts̈abá jtsamëse o tondaye! 	 Ik ken uw doen en laten. Ik weet dat u niet koud en niet warm bent. W s u maar koud of warm!


Inÿengaftaca chas̈mojtsencuénta ora, s̈mochtsama nts̈amo s̈mojtsoyebuambnacá chëngbiama ts̈abá chaotsemnama, y soyënga s̈mochtsichamo nÿetscanga oyejuayana chamotsebomnama; y s̈mochtsetáts̈ëmbo nts̈amo cmojtsamna cada cánÿabioye jojuana. 	 Wees in uw spreken vriendelijk en verstandig en zorg ervoor dat u iedereen een goed antwoord geeft.


Chënga ínÿengbiama podesca jtsóyebuambnayana, Bëngbe Bëtsá jtsáyayana, ínÿenga jtsóyanguayana, nÿe cachëngbe soyënga más iuámana ca jésejuabnayana, ts̈a jtsenábotamnayana, jésejuabnayana nts̈amo muanjobenaye más bacna soyënga jamana; chëngbe bëtsë́tsangbioye ndoñe ntsayaunanana. 	 Gemeen als ze zijn, houden zij van roddel en kwaadsprekerij. Zij haten God. Het zijn brutale, verwaande opscheppers. Ze weten altijd wel iets slechts te bedenken en zijn hun ouders ongehoorzaam.


Inÿenga imoyena, nÿe cachëngbe juabnë́ngaca cachënga ts̈abá jtsomñama; y nts̈amo ndegombre ts̈abá yomncá tmojtsaboté, nts̈amo ndoñe ts̈abá yomncá jtsamama. Y Bëngbe Bëtsá chë te, ndoñe ts̈abá tmonjëftsobuachjanguamna puerte etonaná echanjayana nÿetsca tescama castigánënga jtsemnana chënga yojtsamna ca. 	 Anderzijds zal Hij Zijn strenge straf laten neerkomen op hen die alleen maar aan zichzelf denken en die, in plaats van zich aan de waarheid te houden, onrecht doen.


Masque chë soyënga cha tcmojáuyana, ndoñe ques̈natájaboto ndocna ents̈á ats̈biama chaotsichamo ‘cha aíñe chca endmëna ca’. Ats̈e quem soyënga së́ntsichamo ndayá nÿe ts̈ëngaftanga atsebácanënga chas̈motsemnama. 	 Nu heb Ik het getuigenis van een mens niet nodig. Ik herinner u er alleen maar aan, omdat Ik wil dat u gered wordt en zult leven.


¿Chë útatents̈ana ndëmuanÿá tojanma nts̈amo chë taitá yojabos̈cá ca? —Jesús tojanatjá. Y chënga tmojanjuá: —Chë natsaná ca. Chora Jesús tojanë́yana: —Ndegombre cbë́yana, chë Romocama ents̈ángbioye impuesto atjanayënga y chë bacna vida bomna shembásenga, ts̈ëngaftangbiama más montseprontana Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama. 	 'Ja, vader', maar hij ging niet. Wie van de twee heeft gedaan wat zijn vader zei?" "De eerste, natuurlijk", antwoordden zij. Jezus legde hun uit wat Hij ermee wilde zeggen: "Oplichters en hoeren zullen vast en zeker eerder in het Koninkrijk van God komen dan u.


Bëtscá ents̈anga chëngbe ents̈ayá chë benachëjana imojtsëtë́tsatsana, y ínÿengna betiyeshënguiñe buacuafjënga imojtsetcoye y chiñe imojtsequëcjná. 	 Van de mensen die bij Jezus waren, spreidden velen hun mantels voor Hem uit op de weg. Anderen rukten takken van de bomen en legden die voor Hem neer.


Y ndocná tondaye chaondë́tsama, nÿe chabiama ts̈abe soyënga jónÿenama, sinó ndayánaca chaotsama nÿetscangbiámnaca ts̈abe soyënga jónÿenama. 	 Denk niet alleen aan uw eigen zaken, maar heb ook belangstelling voor wat een ander doet.


Nda ndëmua ents̈ábioye tbojtsebobonshana, chábioye ndoñe bacá ntjabórlana; chca, ndánaca jtsebobonshánëse, ents̈á jamana lempe nts̈amo leyiñe yomandancá. 	 Wie van zijn medemens houdt, doet hem geen kwaad. Als er werkelijk liefde is, worden de andere voorschriften overbodig.


Chë uatsjéndayënga chë soyëngama cabá imojtsencuéntantscuana, Jesús chëngbe tsëntsaca tojabántsaye y mënts̈á tojanë́yana: “Chë ats̈be ainaniñe ts̈abe ebionana ts̈ëngaftangaftaca chaotsemna ca.” 	 Terwijl zij nog aan het vertellen waren, stond Jezus plotseling bij hen.


“Jerusalenoye sëntaná ora, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye sënjána cháftaca jencuéntama, y ndeolpe ats̈e mo otjenayoquëcá sënjanoquedá. 	 Later ging ik naar Jeruzalem terug. Toen ik op een dag in de tempel aan het bidden was, raakte ik buiten mijzelf en zag ik de Here.


Cha enjanichë́tjona buíñeca unë́tjona ents̈ayá y chabe uabaina enjamna “Bëngbe Bëtsabe palabra ca”. 	 Het kleed dat Hij draagt, is in bloed gedrenkt. De naam waarmee Hij wordt aangesproken, is 'Het Woord van God'.


Chë ínÿengbioyna tmontsanapochocá chë fjantse couayiñe enjaquenabe uayoicana enjanóbocana espadë́jaca, y nÿetsca shlofts̈ënga chëngbe mënts̈énaca yapa tmontanoshachá. 	 Heel hun aanhang werd gedood door het zwaard uit de mond van Hem, Die op het paard zit. En alle vogels deden zich tegoed aan hun vlees.


Chents̈ana, Olivos tjashoye chënga tmojána. Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈a ndirichiñe yojamna; y Jesús tojanótbema ora, Pedro, Santiago, Juan y Andrés iytëcana tmojantjá, 	 Hij ging tegenover de tempel op de helling van de Olijfberg zitten. Petrus, Jakobus, Johannes en Andreas kwamen met z'n vieren bij Hem en vroegen:


Chë útatbents̈ana inÿe ángel jabuache mënts̈á enjétsichamo: “Nderado nda chë uabouana bayábioye y chë chábioye jadórama pormana soye tojtsadorana, y tojalesenciá chabe uinÿnanana soye juentsaca o cucuats̈iñe chamojajoma, 	 Een derde engel volgde hen en riep: "Wie het beest en zijn beeld aanbidt en het teken op zijn voorhoofd of hand laat zetten, zal de wijn van Gods toorn drinken, die onvermengd in Zijn wraakbeker is gegoten.


Canÿe amëndayábents̈e ents̈anga tmojtsenojatá y tmojtsenáyase, chë amë́ndayana ndoñe ntjatotonana. 	 "Hoe kan de duivel zichzelf nu wegjagen? Een land waar burgeroorlog is, heeft geen macht.


Ts̈a bëts soyënga tojanma; chíyeca, nÿetsca chë Pablo tojuabojajo ents̈ayá y pañuelëjuangá, ents̈anga imojanamana s̈oquë́ngbioye juyambana, y chca tmojama orna, chë s̈ocanënga juenatjëmbana y chë bacna bayëjënga ents̈ángbents̈ana jésebocanana. 	 De mensen brachten zelfs de zweet) en gordeldoeken die hij gebruikt had, naar de zieken. Die genazen dan en boze geesten gingen uit hen weg.


Masna, chënga tmonjántats̈ëmbona, Bëngbe Bëtsá chë ts̈abe noticiënga ndoñe judiënga jábuayenama trabajo ats̈e jamama s̈ojanënts̈abuáchema, nts̈amo judiënga jábuayenama cachcá Pédrëbioye tbojanënts̈abuachecá. 	 Zij zagen in dat het, zoals het Petrus' opdracht was het goede nieuws aan de Joden te brengen, mijn opdracht was het onder de andere volken bekend te maken.


Nderado ats̈e ndaye bëts soye tijobuachjanguá y chama ats̈e jóbanama s̈ojtsemnëse, ats̈e tondaye quichátayana ats̈e ndoñe chayóbanama; pero ats̈be contra montsichamo soyëngama tondaye ndegombre tontsemnëse, ndocná queochatobenaye chëngbe cucuats̈iñe ats̈e jaboshjonana. Chíyeca, Diosmanda chë Romoca bëts mandado cháuayana ts̈abá o ndoñe ts̈abá sënjama ca —Pablo tojánayana. 	 Als ik iets heb gedaan waarop de doodstraf staat, wil ik mij niet tegen mijn terechtstelling verzetten. Maar als hun beschuldigingen stuk voor stuk gelogen zijn, heeft niemand het recht mij aan hen uit te leveren. Ik ga in hoger beroep bij de keizer!"


pero shinÿe yojábocna ora, puerte yojojënÿána y yojtsancta; y yojtsábojo, bëtscá tbëtëjënga tondaye causa. 	 Maar toen de zon erop ging schijnen, verschroeide het. Het ging dood, omdat het niet veel wortels had.


“Ats̈e ndoñe quem luarents̈e ques̈ocháisetotona, pero chënga aíñe cabá camuents̈e mochanjë́ftsemna. Ats̈e chantá ácaftaca jtsatsmënama. Uámana Taitá, chë ats̈biama s̈conjínÿinÿiyënga acbe obenánaca cochtsanÿena. Chca nts̈amo bëndata mo canÿacá bondmëna, chë́ngnaca cachcá chamotsemnama. 	 Ik verlaat de wereld en kom bij U, maar zij blijven nog in de wereld. Heilige Vader, bescherm hen in Uw naam, die U Mij gegeven hebt, zodat zij één kunnen zijn zoals Wij.


Puerte ts̈abá endmëna ats̈e y ínÿenga chafstsebos̈e ts̈ëngaftangaftaca amiguënga jtsemnama, canÿe ts̈abe soye jamama tojtsemnëse; y sempre chca chauétsemna, ts̈abiama tojtsemnëse, y ndoñe nÿe ats̈e chents̈e ts̈ëngaftangaftaca stsemna ora. 	 Inspanning voor een goede zaak is natuurlijk prachtig. Maar u moet dat altijd doen, niet alleen als ik bij u ben.


y nda jajoca chaojtsemna, yebnoye ndoñe chaondë́ta ni mo chabe quëfsaíya jesácñama. 	 Als je op het veld bent, ga niet naar huis om wat kleren te halen. Vlucht!


Ats̈e ts̈ëngaftanga cbonjichamó canÿe soye játbanama, y ts̈ëngaftanga tondaye ches̈matsma chca chaotsebínÿnama. Inÿenga chiñe bëtscá tmonjëftsetrabája, y ts̈ëngaftangna, chëngbe trabajënguents̈ana s̈mojolograñe ca —Jesús tojánayana. 	 Ik heb jullie erop uitgestuurd om te maaien wat je niet hebt gezaaid. Anderen hebben het voorbereidende werk gedaan en jullie mogen de oogst binnenhalen."


Y ats̈e puerte sënjánenobos̈achna, er ndocná ntjónÿnana merecido buajoná chë uándmanana tsbuanácha chautë́fjonama, ni chauinÿama. 	 Ik vond het zo erg dat niemand waardig was om de boekrol open te maken en erin te lezen, dat ik begon te huilen.


Jerusalenoye tmojtanashjajna orna, chë yebnents̈a tsbanánoca tsoye tmojtanás̈ëngo. Chents̈e yojánatana Pedro, Juan, Santiago, Andrés, Felipe, Tomás, Bartolomé, Mateo, Santiago chë Alfeobe uaquiñá, Simón chë Celote ca uabobainá, y Judas, chë Santiagbe uaquiñá. 	 In de stad gingen zij meteen door naar de bovenverdieping van het huis, waar zij elkaar altijd ontmoetten: Petrus, Johannes, Jakobus, Andreas, Filippus en Thomas, Bartholomeüs, Mattheüs en Jakobus (de zoon van Alfeüs), Simon de Zeloot en Judas, de zoon van Jakobus.


Nda ndaye soye tcmojotjañëse, cochjats̈taye; y nda ndaye soye tcmojuátjase, cha ndoñe stëts̈oye catjaquéda ca” —Jesús tojánayana. 	 Als iemand u iets vraagt, geef het hem. En als iemand iets van u wil lenen, weiger het dan niet.


y chë́ngbioye nÿetsca tescama infiernoca mochántsapochocaye. Chëngbiama chë más uámana soye yojtsemna jtsamana nts̈amo cachënga tmojtsebos̈cá, nÿe cachëngbe cuerpiñe ts̈abá jtsomñama. Chënga nÿa mo bëts soye cuafjamcá jtsemnana chë soyënga tmojtsama ora, pero ndegombre chënga entsamna cach soyëngama jtsëuatjama; y chënga sempre jésejuabnayana chë nÿe quem luarama enójuabnayëngbe soyëngama. 	 Zij zijn op weg naar de ondergang; hun buik is hun god en hoe schandaliger zij leven, hoe mooier zij het vinden; het enige waaraan zij denken, zijn de dingen van deze wereld.


Chë uámana puestents̈ana enjétsobocana tcuinÿëjënga, becá shauenanana y juesasanana; y chë uámana tbemaniñents̈a natsanoicna, canÿsëfta uajuinÿanë́sha enjétsangbototjuana; chë uajuinÿanëshangá entsayana chë Bëngbe Bëtsabe canÿsëfta espíritënga. 	 Uit de troon kwamen bliksemschichten en donderslagen en allerlei andere geluiden. Vlak voor de troon stonden zeven brandende fakkels; dat zijn de zeven Geesten van God.


Y más chcoye, Jesús inÿe uta cats̈átata tojánanÿe: Santiago y Juan, chë Zebedeobe uaquiñata. Chata ibojtsomñe canÿe barquë́shañe, chatbe taitáftaca, chëngbe atarraiëshangá atapórmayiñe. Jesús tojánachembo, 	 Iets verderop zag Jezus nog twee broers: Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs. Zij zaten bij hun vader in de boot netten te repareren. Hij riep hen ook.


—Buatëmbayá, Moisés tojánayana nderado canÿe boyá tojóbana básenga ntjëftsabashejuancá, ana chabe uabentsá jtsemnana chë shémaftaca jtobouamayana, chca, chabe uabochená obanabiama básenga jtsabamnama ca. 	 Zij zeiden: "Meester, in één van de boeken van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Die kan er dan voor zorgen dat zijn overleden broer toch kinderen krijgt.


As Jesús tojanë́yana: —Ts̈ëngaftanga ndoñe quecmátamna chë soyëngama jtsetats̈ëmbuana. Nÿe ats̈be Taitá aíñe; y cha, chabe obenánaca echanjamánda mocna ora y ndayté chca chaopasama. 	 "Dat hoeven jullie niet te weten", antwoordde Hij. "Mijn Vader beslist hoe en wanneer bepaalde dingen gebeuren.


“Ts̈ëngaftanga chë judiëngbe enefjuana yebnëngoye, nts̈amo ents̈anga bétsamama ichámëngbioye y mandadë́ngbioye chacmojunatse ora, ndoñe s̈mattsenócochinÿena nts̈amo o ndáyeca s̈mochjenë́uyanama, o ndayá s̈mochjayanama; 	 Als jullie moeten terechtstaan in de synagogen en voor de autoriteiten, maak je dan niet ongerust over wat je moet zeggen om je te verdedigen.


Chcasna, quem shembása, canÿa Abrahámbents̈ana ents̈á, y Satanasbe causa bnë́tsana posufta uata s̈ocá yojtsemna, ¿ndoñe ts̈abá yondmëna canÿe ochnayté chë bayëja jtsebojuánana ca? 	 Mocht Ik deze gelovige vrouw dan niet verlossen uit de greep van satan, die haar achttien jaar gevangen heeft gehouden? Enkel en alleen omdat het sabbat is?"


Chents̈ana, chë ents̈anga jenábemama enjamna ora, Judas chë Galileocá tonjánbocna y tonjanma báseftanga cha chamuastama; pero chánaca ínÿenga tmontsanóba y nÿetsca chabe ústonënga tmontsanáshana. 	 Later, tijdens de volkstelling, trok Judas de Galileeër de aandacht en wist veel mensen voor zich te winnen. Maar toen hij stierf, gingen al zijn aanhangers weer hun eigen weg.


Er chca osertánana, Bëngbe Bëtsábiocana ndoñe ntsóbocanana, ndayá nÿe quem luarama enójuabnayëngbents̈ana, nÿe ents̈angbe juabnents̈ana, y canÿe bacna bayë́jbents̈ana. 	 Want jaloezie en egoïsme lijken in de verste verte niet op Gods wijsheid; nee, zij zijn aards, ongeestelijk en duivels.


Pero ats̈e fshantsocana atsbananá chaitsemna ora, nÿetsca ents̈anga áts̈bioye chanjúbuaja ca —Jesús tojánayana. 	 Als Ik boven de aarde uitgetild ben, zal Ik allen naar Mij toe trekken."


As chë soldadënga tmojáneniyana: “Ndoñe matjuátanëca; más ts̈abana tsbanánoye mochjúts̈ena, ndabiama yochjuáquedama chaotsotats̈ëmbuama ca.” Chca tojanopasá ana nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá cachcá chaotsemnama, chë “Ats̈be ents̈ayangá tmojatenájataye; ats̈be cmes̈ë́juamna tsbanánoye tmonjanë́ts̈ena, ndabiama juaquédama jtsotats̈ëmbuama ca.” Y lempe chca chë soldadënga tmojanma. 	 "We moeten het maar niet in stukken scheuren. We gaan erom loten." Dat klopte met wat in de Boeken staat geschreven: "Zij hebben mijn kleren onder elkaar verdeeld en om mijn onderkleed geloot." (A)


Y chë basetémënga tojanchebá, y chë́ngbeñe cucuats̈ënga jajájuase, Bëngbe Bëtsábioye tbojanimpadá ts̈abe bendicionënga chë́ngbeñe chaotsemnama. 	 Hij nam de kinderen in Zijn armen, legde Zijn handen op hun hoofd en zegende hen.


Y Juan mënts̈á tojanë́jua: —Ats̈e së́ntsemna chë ndabiama Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Isaías mënts̈á tojanábema: “Ents̈anga ndoyenoca canÿe abuayiynayá echántsemna, y ents̈anga mënts̈á echántsabuayiynaye: Bëngbe Utabná echanjabo ca. Mo nda canÿe benache tojtseprontacá, ts̈ëngaftángnaca cachcá, cha jabama ts̈abe juabnë́ngaca s̈mochtseprontana ca.” 	 Hij zei: "Ik ben iemand die in de woestijn roept: 'Maak de weg vrij voor de Here!' De profeet Jesaja heeft dit voorspeld." (C)


Chents̈ana chë Uámana Espíritu ents̈anga ndoyena luaroye Jesús tbojanánatse, as Satanás chauábama cha jisháchichiyama. 	 Daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn geleid om door de duivel op de proef te worden gesteld.


Chca endmëna, er Bëngbe Bëtsá ndoñe queonÿbatsma ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, nÿe nts̈amo chë leyiñe iuayancá tmojtsuenanama, sinó nts̈amo leyënguiñe iuayancá, ndayá jamama yojtsamncá tmojtsamëse. 	 Om voor God vrijuit te gaan, moet u doen wat Hij wil, of u Zijn wet nu kent of niet.


Chocna, Juan chë́ngbeñe ndegombre tojanobuambá: —Ats̈e, chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná ndoñe quetsátsmëna ca. 	 "Ik ben de Christus niet", vertelde hij hun.


Y ents̈anga chë́ngbioye noticia tmojats̈atá, aca chë inÿe luarënguenache imoyena judiënga cojtsabuatambá, Moisés tojanmandá soyënga ndoñe ntseyeunanama y basetémënga base bobachtema chë más delicadents̈e ndoñe ntjatëts̈ama, nts̈amo bënga judiënga fsënduamancá, y nts̈amo bënga fsëndëtats̈ëmbcá ndoñe chamondëtsamana ca. 	 Maar zij hebben gehoord dat u de Joden in het buitenland leert dat zij zich niet meer aan de wet van Mozes hoeven te houden. U zou hebben gezegd dat zij hun pasgeboren jongetjes niet hoeven te besnijden en ook dat zij zich niet aan de Joodse gebruiken hoeven te houden.


Bashco fiestama uta te yojetsájamna, chë Bëngbe Bëtsá Egiptocana judiëngbe bëts taitanga tojánatsebacama jtenójuaboyama fiesta, chë levadúraca ndëpormana tandës̈e sayora. Chë judiëngbe bachnangbe amë́ndayënga y chë ley abuátambayënga imojtsenguaye nts̈amo Jesús jishachana jtseíngñase, y jtsóbama. 	 Het was twee dagen voor Pasen. De Joden eten dan geen gewoon brood, maar brood dat zonder gist gebakken is. De leidende priesters en de godsdienstleraars zochten nog steeds een goede gelegenheid om Jezus gevangen te nemen en te doden.


Chë jouenama tmojtsobenënga, chamouena ndayá Espíritu chë ndayenache os̈buachiyëngcá enefjuanënga yojtsëtsëtsnacá. Chë padecena soyënguents̈ana ts̈abá chamojábocana mo ayënjanayëngcá, chëngbiama chanjama chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama, y chca chënga mochántsemna mo chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama betiyeshents̈ana cuaftsesacá, chë ents̈anga sempre oyejuayënga mondbetsemnoca ca” —cha s̈onjaniyana. 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal Ik te eten geven van de levensboom die in de tuin van God staat.


Chabe uabonjaníyañe y chabe mëntjoca canÿe uabaina enjanábemana: “Nÿetsca reyëngbiama chë más uámana Rey, y nÿetsca amë́ndayëngbiama chë más uámana Utabná ca”. 	 Op Zijn kleed en op Zijn dij staat deze naam: 'Koning van alle koningen en Heer van alle heren.'


Y cach orscana Judas yojtsenguaye nts̈ámose y ntseco ora, Jesús chëngbe cucuats̈iñe jayents̈báshejuanama. 	 Zij gaven hem dertig zilveren munten. Vanaf dat moment wachtte Judas zijn kans af om Jezus te verraden.


Cha ba bëts soyë́ngnaca enjánama chabe obenana ents̈anga jinÿanÿiyama, ents̈angbe delante jamana iñe celocana fshantsoye chaótsats̈amnaca. 	 Dat tweede beest deed buitengewone dingen; het liet voor de ogen van de mensen zelfs vuur uit de hemel regenen.


Judiënga bacna soyënga tmojanma causa, inÿe ents̈anga quem luarents̈e tmojobená ba ts̈abe soyënga jtsebomnama. Chë judiënga tmonjanorrebajá causa, chë ndoñe judiënga ba ts̈abe bendicionënga Bëngbe Bëtsábents̈ana tmojosháchiñe. Y chca, chë bëtscá judiënga Bëngbe Bëtsá játsebacama, chënga atsebácanënga chamojtsemna ora, más bëtscá ts̈abe bendicionënga Bëngbe Bëtsábents̈ana nÿetsca ents̈angbiama echántsemna. 	 De wereld heeft dus voordeel van hun ongehoorzaamheid. Als hun val de andere volken al zoveel goeds heeft gebracht, hoeveel te meer zal dat het geval zijn als straks alle Israëlieten gaan gehoorzamen!


Chcasna, Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, Bëngbe Utabnábeñe os̈buáchiyana ntjajbanacá, y puerte chábeñe jtsos̈buáchiyëse, cháftaca cánÿiñe mo canÿacá s̈mochtsemna. Corente cbondábabuanÿeshana y ts̈a së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga jánÿama. Ts̈ëngaftangbeyeca ats̈e puerte oyejuayá së́ntsemna, y ats̈e corente sëndbétsoyejuaye ts̈ëngaftangbiama ínÿengbioye jáuyanama. 	 Broeders, blijf daarom standvastig in de Here. Ik verlang erg naar u, omdat u een speciale plaats in mijn hart hebt. U bent mijn vreugde en de kroon op mijn werk.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Ats̈e quem soyënga cbontsëtsëtsná, ts̈ëngaftanga áts̈beñe os̈buáchiyana ndoñe chas̈mondájbanama, ats̈be causa chas̈mojtsesufrina ora. 	 "Ik heb dit verteld omdat Ik niet wil dat u de nederlaag lijdt.


Chénts̈naca yojtsemna canÿe shembása Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá, Ana ca uabainá; cha yojamna Fanuelbe bembe y Aserbe pamillents̈á; ya bëtsananá cha inamna. Nÿe canÿsëfta uata cha yojë́ftsebouamna; 	 Er was in de tempel ook een profetes, Anna, een dochter van Fanuël. Ze hoorde bij de stam van Aser en was84 jaar oud. Zeven jaar na haar huwelijk was haar man gestorven. En nu kwam ze nooit buiten de tempel. Dag en nacht bleef zij daar om God te dienen met vasten en bidden.


Mënts̈ánaca cha s̈onjaniyana: “Sardis bëts pueblents̈e os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbeñe chaotsemándama uámana ichmonábioynaca mënts̈á mabobema: Mënts̈á entsichamo chë Bëngbe Bëtsabe canÿsëfta espíritënga y chë canÿsëfta estrellënga bomná: Ats̈e lempe sëndë́tats̈ëmbo nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈moyenama; ats̈e sëndë́tats̈ëmbo ts̈ëngaftangbiama ínÿenga ts̈a jtsichámuana Bëngbe Bëtsá jasérviama bëtscá s̈mojtsama ca, pero ndegombre ts̈ëngaftanga nÿe bats̈atema s̈montsama, y chca, chabiama mo obanëngcá s̈mondmëna. 	 SARDES Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Sardes: Dit zijn de woorden van Hem Die de zeven geesten van God en de zeven sterren heeft: Ik ben van uw doen en laten op de hoogte. Ik weet dat u de naam hebt een levende gemeente te zijn, maar u bent dood.


Bëngbe Bëtsá s̈uababuánÿeshanayeca, tempo cha tojanjuabó y tojánbos̈ena bënga mo cachabe basengcá jábiamama, chë Jesucristo yochjanma sóyeca. 	 Het is altijd Zijn bedoeling geweest ons als Zijn kinderen aan te nemen door Jezus Christus,


Chora Pedro tojánayana: “Pero mëngna chë Uámana Espíritu tmonjóyëngacñe nts̈amo bënga tmonjoyëngacñëcá. Chcasna, ndocná queochatobenaye jamana chënga uabáinënga ndoñe chamondë́tsemnama ca.” 	 "Wie kan er nog bezwaar tegen hebben dat deze mensen gedoopt worden", zei Petrus, "nu zij, net als wij, de Heilige Geest hebben ontvangen?"


Choca yojamna cánÿents̈e atëfjóniñe, búyeshe jobuatsjuama, Jacobëbe atëfjóniñe ca uabáiniñe. Mo nÿetsto ora, chents̈e Jesús yojtsemna, aniñe uamënts̈nayá, chë atëfjóniñe batsjaca yojótbema. 	 en daar was ook de bron van Jakob. Jezus was moe van het lopen en rustte uit bij de bron; dat was omstreeks twaalf uur 's middags.


Chiñe endayana, Abraham uta uaquiñata yojánabamna ca; cánÿana Agárbeñe, canÿa chabe shembiama nÿets tempo oservená; y chë ínÿana, cachabe shémbeñe, Sara, y mua ndocnabiama nÿets tempo oservená yonjamna. 	 Er staat namelijk in dat Abraham twee zonen had, één van zijn jonge slavin Hagar en één van zijn eigen, vrije vrouw Sara.


Bëngbe Bëtsá s̈mochtseimpadana, chë ts̈ëngaftanga chas̈mosufrima amëngbiama ts̈abe bendicionënga cha chaotsamama; aíñe, cha s̈mochjaimpáda ts̈abe bendicionënga chëngbiama chaotsamama, bacna soyënga ndoñe. 	 Wens de mensen die u vervolgen alle goeds toe. U moet hun niets kwaads toewensen.


Pero Pablo tbojánbochembo: —¡Acbe cuerpo ndocá matenábomana; nÿetscanga camuents̈e fsëndëtsomñe ca! 	 "Niet doen!" schreeuwde Paulus. "Doe uzelf geen kwaad! Wij zijn allemaal nog hier!"


Chënga canÿe tsëm canto montsancánta Bëngbe Bëtsabe delante, chë chabe uámana puesto y chë cháftaca canta Ainënga y chë bëtsëjémënga amë́ndayëngbe natsanents̈e. Y ndocná quenjátanobena chë canto juatsjínÿana, nÿe chë canÿe patse y canta bnë́tsana y canta uaranga quem luarents̈ë́ngbents̈ana atsebácanëngna aíñe. 	 Het waren de 144.000 die een nieuw lied zongen voor de troon van God, voor de vier levende wezens en voor de ouderlingen. Zij waren de enigen die dat lied kenden. Niemand anders kon het leren. Het waren de 144.000 vrijgekochten van de aarde.


Chora Jesús tojánayana: “Ats̈be Taitá, celoca endmëná, cachcá ts̈ëngaftangaftaca echanjama, ts̈ëngaftangbe cats̈ata ndoñe ndegombre nÿets ainánaca s̈monjaperdonase ca.” 	 Zo zal mijn hemelse Vader ook met u doen als u uw broeders niet van harte vergeeft wat zij u hebben aangedaan."


Bënga chë Uámana Espíritu bëngbe ainaniñe mondbómnayeca, corente mondë́tats̈ëmbo ndayá Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga tojas̈ebuachenacá bënga mochjóyëngacñama. Uámana Espíritbeyeca bënga montsobena chca puerte ts̈abá jtsetats̈ëmbuama, chë Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga nÿetsca tescama játsebacama y nts̈amo tojas̈ebuachenacá jats̈atayama tempo chaóshjanguëntscuana; y lempe nts̈amo cha bëngbiama inétsamama, nÿetscanga cha mochántsatschuanaye, cha bëtsá y obená bétsemnama. 	 Deze Geest in ons is een borg voor wat God ons allemaal zal geven als Hij ons, Zijn eigen volk, zal verlossen. Een reden temeer om Hem te eren voor Zijn grootheid.


Tempo, Bëngbe Bëtsá ba soye y ba soyë́ngaca bëngbe bëts taitángbioye tojanë́yana, chë chabe juabna oyebuambnayë́ngaftaca. 	 In het verleden heeft God op vele manieren door de profeten tot onze voorouders gesproken. Maar nu, in onze tijd, heeft Hij tot ons gesproken door Zijn Zoon,


Y chë uta bnë́tsana y canta bëtsëjémënga amë́ndayënga, chë chëngbe uámana puestiñe Bëngbe Bëtsabe delante monjétsetbiamanënga, tmonjanoshaments̈é, fshantsóntscoñe jotsejbénase, y Bëngbe Bëtsá tmonjanadorá, 	 De 24 ouderlingen, die voor God op hun troon zaten, vielen in aanbidding voor Hem neer en zeiden:


Quem luarents̈a reyënga y amë́ndayënga imoprontánënga, nÿetscanga tmojenoyeuná Bëngbe Bëtsá y chabe Uámana Uabuayaná chë Cristbe contra jtsemnama ca —cha tojanábema. 	 De machthebbers van deze wereld hebben hun hoofden bijeen gestoken en de leiders spannen samen tegen de Here en Zijn Gezalfde.' (B)


Nda chë Uaquiñábeñe tojtsos̈buaché, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echántsebomna; y nda chë Uaquiñábioye ndoñe tbontsas̈buaché, chana chë vida ndoñe queochátsbomna, y chë Bëngbe Bëtsabe uabouana castigo nÿetsca tescama chábeñe echántsemna ca” —cha tojánayana. 	 Wie zich aan de Zoon toevertrouwt, heeft eeuwig leven. Wie de Zoon ongehoorzaam is, zal het eeuwige leven niet ontvangen. Integendeel, de straf van God blijft op hem."


Júdasna chë base tandëtema tojanóyëngacñe, y cachora chents̈ana tojë́ftsanbocna. Chora ya ibeta yojtsemna. 	 Nadat hij het brood van Jezus had aangenomen, ging Judas vlug naar buiten, de nacht in.


Chca jacuéntama tojanpochocá orna, Jesús tojánayana: —Y morna, chë jajañe nduiño chaojabo ora, ¿nts̈amo s̈mojtsejuabná chë arrendayë́ngaftaca cha yochjama ca? 	 Als de eigenaar naar zijn land terugkeert, wat zal hij dan met die boeren doen?"


Chents̈ana bënoca mochanjoquéda antjes̈na, chë uabouana castiguama auatja causa, y chents̈a ents̈angbiama mochanjayana: ¡Ts̈a lastema, ts̈a lastema ts̈ëngaftanga chë uámana bëts pueblo, Babilonients̈e oyenëngbiama, chë ts̈a obenana binÿnents̈e! Canÿe ora ts̈ëngaftangbe castigo tojóshjango ca —mochántsichamo. 	 Vol afschuw over de pijniging die zij ondergaat, blijven zij van verre toekijken: 'Och, groot en machtig Babylon, wat erg dat u in één uur alle straf krijgt!'


Chora básefta ley abuátambayënga Jesús tmojaniyana: —Buatëmbayá, ts̈abá tcjayana ca. 	 "Dat hebt U goed gezegd, Meester", merkte een godsdienstleraar op.


Moisés Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, ya bëtsá yojtsemna ora, ndoñe tonjánbos̈ena chë Egiptoca reybe bembëbe uaquiñacá chamotsábuatmama. 	 Omdat Mozes op God vertrouwde, wilde hij (toen hij volwassen was geworden) niet voor een kleinzoon van de Farao worden aangezien.


Cachcá, chë soyënga yojtsëchnëjuanama chas̈mojinÿe ora, s̈mochtsetáts̈ëmbo chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ya yojtsobecuama. 	 Wanneer je ziet gebeuren wat Ik zojuist heb gezegd, kun je er van opaan dat het Koninkrijk van God er bijna is.


Jesús tojanë́yana: “Ats̈be ainana puerte ngménaca entsemna, mo jobanamcá. Muents̈e moquedanga y áts̈eftaca s̈mochtsefs̈na ca.” 	 Hij begon angstig en onrustig te worden. "Ik ben doodsbang", zei Hij. "Mijn hart breekt van verdriet. Blijf hier met Mij waken."


Pero chë barco canÿe luaroye tonjánashjango, y chents̈e chë béjaye catatoicajana enjetsobuá y chë barco cánÿents̈e, bëtscá cascajo buyeshiñe binÿnents̈e tontsananjo. Chë barcuents̈a natsanoica lado chë cascajuiñe entsanajuena, ndócnoye juabónjuama ntsopodencá, y chë stëts̈oica lado puerte entsanashatiyiyná y lempe entsanandbiamná, yapa binÿia causa y búyeshe chents̈e enjétsojants̈etaye causa. 	 maar bleven op een zandbank steken. De boeg zat zo vast als een huis en het achterschip werd door de oplopende golven stukgeslagen.


¿Nts̈ámose Cristo Davídbents̈ana Ents̈á nántsemna, cach David ‘Utabná ca’ chábioye tbojtsabobuátmëse ca?” —cha tojanë́yana. Y chë bëtscá ents̈anga, oyejuayënga imojtsuenana. 	 Als David Hem zijn Here noemt, hoe kan de Christus dan zijn zoon zijn?" Heel veel mensen stonden geboeid naar Hem te luisteren.


S̈mochjenójuaboye nts̈amo tcbonjáuyanama: ‘Chë oservená chabe nduiñbiama ndoñe más uamaná quenátsmëna ca’. Chënga monjánama ats̈e chaisufrima; ts̈ëngaftángnaca chas̈motsesufrínama mochántsama. Ents̈anga nts̈amo ats̈e tijayanents̈ana ntsachets̈á tmojtsamcá, cachcá chënga mochántsama nts̈amo ts̈ëngaftanga chas̈mojtsëtsëtsná chents̈ana. 	 Weet u nog dat Ik zei dat een dienaar niet de meerdere van zijn heer is? Als zij Mij hebben vervolgd, zullen ze u ook vervolgen. Als zij niet naar Mij hebben geluisterd, zullen ze ook niet naar u luisteren.


Ndeolpe, chë benachëjana canÿe judiëngbe bachna yojtsachnëjuana. Chë ents̈ábioye ibojinÿe ora, nÿe chabuacá yojtsëchnë́nguañe. 	 Toevallig kwam een priester langs. Maar toen hij de man zag liggen, ging hij aan de overkant van de weg voorbij.


Chë mandado chca tojáninÿe ora, Jesucrístbeñe yojtsos̈buaché y yojenjnaná Bëngbe Utabnabe soyënga tojanatsjínÿama. 	 Toen de gouverneur dat zag, kwam hij tot geloof in de Here Jezus Christus. Hij was diep onder de indruk van Zijn leer.


Yëfsana ibeta, Bëngbe Utabná Páblëbioye tbojánebëbocna y tbojaniyana: “Pablo, ainaniñe añemo cochtsebomna. Nts̈amo aca ats̈biama condë́tats̈ëmbo y muents̈e Jerusalenents̈e condoyebuambnacá, cachcá cmontsemna Romoca jamama ca.” 	 Die nacht kwam de Here bij Paulus en zei: "Maak u geen zorgen, Paulus. Zoals u hier in Jeruzalem over Mij hebt gesproken, moet u ook in Rome over Mij spreken."


Mora bënga mondoyena canÿe luarents̈e bëtscá bacna soyë́ngaca y ngmenánaca, y chca jtsemnana mo bënga nÿets tempo ibetiñe cuaftsajncá. Pero ya entsobeco chë Bëngbe Bëtsá bënga játsebacama te, mo chë ibetiñe ya jtsopochócama y binÿniñe ya jonts̈amcá. Chíyeca mochtsajbaná bacna soyënga amana, y mochtsiyena ts̈abe soyënga jtsamëse, Satanás játsjama y jáyënjanama bënga jtseprontánëse, mo canÿe soldado jenë́uyanama y inÿa jayë́njanama ba soyënga tojenocjacá. 	 De nacht is bijna voorbij, dan breekt de dag aan. Houd dus op met wat het daglicht niet kan verdragen. Doe voortaan alleen maar wat gezien mag worden.


Cach tempo, Juanënaca ents̈anga yojanëbáyana Enonoca, Salim béconana, er choca bëtscá béjaye inabinÿna. Ba ents̈anga choye imojtsaye, y Juan chënga yojanëbáyana. 	 Johannes de Doper zat toen nog niet in de gevangenis. Hij doopte in Aenon bij Salim; daar was veel water. Er kwamen daar veel mensen om zich te laten dopen.


Chë canÿsëfta juesasana chca tmonjanoyebuambá ora, ats̈e sënjanoprontá nts̈amo chënga tmonjanayancá juabemama; pero canÿe oyebuambnayana celocana sënjanuena, mënts̈á s̈onjétsatsaye: “Nÿe aca cochtsójuabnañe nts̈amo chë canÿsëfta juesasana tmonjayancá, ndocnábioye catjauyana, y chë soye ndoñe catjuábema ca.” 	 Ik wilde opschrijven wat de zeven donderslagen hadden gezegd, maar een stem uit de hemel zei: "Houd geheim wat de donderslagen hebben gezegd. Schrijf het niet op."


As chë judiënga tmojánayana: —¡Minÿënga, ts̈a ibnabobonshana ca! 	 De Joden zeiden tegen elkaar: "Je kunt wel zien dat Hij veel van Lazarus hield."


Chora Abraham ibojauyana: ‘Chënga ya mondbomna ndayá Moisés y chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojëftsanábema soyënga; ¡chë́ngbioye chamoyauná ca!’ 	 Abraham antwoordde: 'In de boeken van Mozes en de profeten staan waarschuwingen genoeg. Uw broers kunnen die zo vaak lezen als zij willen.'


Bëngbe Bëtsá, nda nÿets ainánaca sëndëservena, ts̈abe noticiënga chabe Uaquiñabiama abuayiynayiñe, endë́tats̈ëmbo ats̈e nÿets tempo Bëngbe Bëtsáftaca stsencuénta ora, ts̈ëngaftangbiama sëndétseimpadanama; 	 God weet dat ik voortdurend voor u bid. Ik dien Hem met hart en ziel en vertel de mensen het goede nieuws over Zijn Zoon.


Pero chë inÿe bëts bacna soyënga ochjajnayana mënts̈á tbojanácacana: —¿Ni mo Bëngbe Bëtsá ndoñe condërrespetana? Bëndátnaca bontsamna chacá jóbanama. 	 Maar de ander snoerde hem de mond. "Heb je nu nog geen ontzag voor God, zo vlak voor de dood?


Isaac Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, Bëngbe Bëtsábioye tbojanimpadá chabe uaquiñátbiama, Jacob y Esaú, bëtscá ts̈abe bendicionënga chabotsebomnama, chë joshjanguama tempënga ora. 	 Omdat Isaäk op God vertrouwde, kon hij zijn twee zonen, Jakob en Esau, zegen voor de toekomst beloven.


Pero chë uatsjéndayënga nÿe más imojtsenjnanaye y imojtsentjanaye: —¿As, nda yochjobenaye atsbocaná jtsemnana ca? 	 De discipelen wisten niet meer wat zij ervan moesten denken. "Maar wie kan er dan ooit gered worden?" vroegen zij.


Canÿe, chë fariseunga Jesús tmojantjá, mocna ora chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana yochjanóshjanguama; y cha tojanë́jua: “Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana chaojóshjango ora, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mochatobenaye chca jinÿana. 	 De Farizeeërs vroegen Jezus: "Wanneer komt het Koninkrijk van God?" Jezus antwoordde: "Het koninkrijk komt niet zo dat u het kunt zien.


Er chë tojatcuinÿe ora, nts̈amo celoca catoica juachoica tojabuashinÿinÿenacá, chca echántsemna chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá quem luaroye chaojésabo te. 	 Maar ga niet kijken. Loop niemand achterna. Want als Ik terugkom, zal er geen enkele twijfel over bestaan. Het zal zo duidelijk zijn als de bliksem die door de lucht schiet.


Cachcá, chë ndoñe ndegombre soyënga buátëmbayëngnaca chë mo otjenayoquëcá tmojáninÿe soyëngama jtsichámuana, y chë causa cachëngbe cuerpëngama bacna soyënga jtsamana, chë mando bomnë́ngbioye jtsëbátenana, y chë espíritënga obenana bomnëngbiama ndoñe ts̈abá ntsichámuana, mo chë́ngbioye cuafjoyanguangcá. 	 Maar de mensen over wie ik net sprak, trekken zich daar niets van aan. Zij laten hun fantasie de vrije loop en doen schandalige dingen met hun lichaam. Zij aanvaarden geen enkel gezag en spotten met de hemelse machten.


Y canÿe coronë́sha uchmas̈ë́fjangaca chë soldadënga tmojanapormá y Jesús tmojanabests̈ajó; y canÿe shbuenda uafjatsenga ents̈ayá mo reycá tmojanichëtjo. 	 De soldaten maakten een krans van doornige takken en zetten die op Zijn hoofd. Daarna deden zij Hem een rode mantel om en zeiden spottend:


Chíyeca chents̈e Jesús ndoñe tonjë́ftsanma ba bëts soyënga Bëngbe Bëtsabe obenánaca, chë ents̈anga chábeñe ndoñe montsanos̈buaché causa. 	 Hij deed daar niet veel wonderen, omdat zij geen vertrouwen in Hem hadden.


Chë ndbomnëjémëngna ts̈ëngaftangbeñe sempre mochanjesomñe, pero ats̈e ndoñe ca —tojánayana. 	 Er zullen altijd arme mensen zijn, maar Ik zal niet lang meer bij jullie blijven."


Chora cha chabe angelënga echanjámëndaye chë Bëngbe Bëtsabe ubuáyanënga júbuajama, nÿets luarëngocana, quem fshantsoca cánÿoica juachoicana, celoca ínÿoica juachóntscoñe. 	 Ik zal de engelen erop uitsturen om de mensen die Ik heb uitgekozen, bij elkaar te halen. Van het oosten, het westen, het noorden en het zuiden; ja, vanuit de verste uithoeken van de wereld.


Chcasna, cach ts̈ëngaftangbiama s̈mochtsantjes̈na y nÿetscanga muents̈e Jesucrístbeñe os̈buachiyëngbiámnaca. Chë́ngbeñe mo chëngbe abuajënÿangcá Uámana Espíritu tcmonjajayé, Bëngbe Bëtsabe ents̈anga chas̈motsanÿenama, chënga Bëngbe Bëtsá chábenga tojábiama, chabe Uaquiñabe buiñe juabuáshanëse y jóbanëse, mo bëtscá cuafjopagacá. 	 Pas goed op uzelf en op de kudde waarover de Heilige Geest u het toezicht heeft gegeven. Leef als herders voor de gemeente van God, die Hij door het bloed van Zijn eigen Zoon heeft verkregen.


pero quem fshantse chë shembásabioye tbonjanájabuache, er chë fshantse mo uayas̈acá tonjantëfjo, y chë dragonbe uayoicana béjaye obocniye tontsanobmuánañe. 	 Maar de aarde kwam haar te hulp door open te splijten en de stroom water op te slokken.


‘Ats̈be oyenoye, chë ndayents̈ana sënjëftsebocnoye chanjesshë́cona ca’. Y choye tojtashjango orna, jinÿenana lempe ts̈abá cha jtesamashënguama, mo chents̈e ndocná tontsiyencá, tsjajniñe y lempe botamaniñe cuaftsemncá. 	 'Ik ga terug naar de man uit wie ik ben weggegaan.' Bij zijn terugkomst ziet hij dat het hart van de man schoon en leeg is.


Lempe nts̈amo chas̈mojobenacá nÿets tempo ts̈abe soyënga s̈mochtsama, er quem tempo ents̈anga yapa bacna soyënga montsama. 	 Grijp elke gelegenheid aan om goed te doen, want wij leven in een slechte tijd.


As María Magdalena tojána y Jesusbe uatsjéndayënga tojanë́yana cha chë Utabnábioye tbojáninÿe ca y cha chë palabrënga tojánayana ca. 	 Maria ging snel naar Jezus' discipelen. "Ik heb de Here gezien!" zei ze en vertelde hun wat Hij tegen haar gezegd had.


Cabana, Satanás tojanajbaná bos̈ana Jesúsbioye bacna soyëngama jacochënguama, y bënama Jesúsbents̈ana tojtsanojuánañe. 	 Zo probeerde de duivel op alle mogelijke manieren Jezus om te praten. Maar zonder succes. Daarom liet hij Hem voorlopig met rust.


Pero nts̈amo tempo yojamnama s̈mochtsenójuabnaye, chë ndegombre soyënga Jesucristbiama cabá chora s̈monjanábuatmana ora, y chora ts̈a jenojuérzana cmonjanotocá padecena soyënguiñe, y chë causa ts̈a s̈mojansufrí. 	 Vergeet nooit die heerlijke tijd toen u Christus pas had leren kennen. Al had u het zwaar te verduren, u liet de Here niet los.


Boyabása y shembása tbojanobouamá ora, nts̈amo tbojanens̈buachenacá nÿetscanga chamotserrespetana; y chë útata chabotsama nÿe ndayá y nÿe nts̈amo Bëngbe Bëtsá bouamnátbioye tojanamëndacá, er Bëngbe Bëtsá echanjácastigaye chë shembása o boyabásaftaca bacna soye amënga, y chë shema o boyábioye ínÿaftaca ingñayë́ngnaca. 	 Laat iedereen het huwelijk in ere houden. Man en vrouw moeten elkaar trouw blijven. Wie overspel pleegt, zal door God gestraft worden.


Fsëntsanachnëjuana ora, fsënjáninÿe Chipre luare; Chipre bëngbe uañicuayoica tonjanoquedá y bëngna Sirioye fsënjétsaye. Tiro pueblents̈e chë barquëshents̈a uasmanëshangá jëftsáboshjonama yojámnayeca, chë puebloye bënga fsënjë́ftsanamashjna. 	 en zeilden langs Cyprus, dat in de verte aan bakboord lag, en kwamen in Syrië, waar wij de haven van Tyrus binnenliepen. Daar moest het schip worden gelost.


Pero ats̈e ndoñe chiyatsma cha chaoquedama ats̈e chas̈uájabuachama, er ats̈e ndoñe quetsátsbos̈e aca obligaciónaca chacotsemnama, ats̈e juajabuáchama ndayánaca chacomama; y së́ntsebos̈e aca ndayánaca chacoma, cach aca chca jamama puerte tcojtsebos̈ëse. Chcasna, tondaye quichatsma, chë soye chca chaotsemnama aca cabá ndocá ntjayancá. 	 maar ik wilde het niet zonder uw toestemming doen. U kunt alleen maar goed doen uit vrije wil en niet onder dwang.


Mo canÿe bëtscá bomnana iytë́mena soycá pero mora ya uínÿenana, cachcá Crístbeñe entsemna nÿets osertánana y obenana Bëngbe Bëtsá jtsabuatmama. Chë soye tempo Bëngbe Bëtsá ents̈anga ndoñe tonjaninÿanÿé, pero mora Cristo yojtsama bënga chë uámana soyënga chamotsebomnama. 	 Al de schatten van wijsheid en kennis zijn in Hem verborgen.


Ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, Bëngbe Bëtsá Israeloca ents̈anga tojánabuayenama, ts̈abe noticiënga jtsóyebuambnayëse, chënga nÿetscanga ainaniñe ts̈abe ebionana chamotsebomnama, Jesucrístbeyeca; y cha endmëna nÿetsca ents̈angbe Utabná. 	 Hij heeft het volk van Israël de heerlijke boodschap van vrede gebracht, door Jezus Christus, de Here van allen.


Nts̈amo ents̈anga mondënts̈ayancá: “Nÿe base levadura jamana nÿetsana chauabochama ca”; cachcá, ts̈ëngaftanga chë judiëngbe básefta leyë́ngaca mandánënga jtsemnama s̈mojabojáts̈ese, s̈muatjábocna nÿetsca leyë́ngaca mandánënga. 	 Maar als er één verkeerd wil, steekt hij de hele groep aan. Een beetje zuurdeeg maakt het hele deeg zuur.


Ats̈e, chë ndocna bacna soye amá, chíyeca puerte obená, chca s̈mojaborlase, ¿nts̈amo mochjama chë ndegombre bacna soye amë́ngaftaca, chíyeca ndobenënga? O mënts̈á, ¿chë nguëfshna betíyeca chca tmojtsamëse, nts̈amo chë tojtsebuashá betíyeca mochjama ca?” —cha tojanë́yana. 	 Want als dit met Mij gebeurt, wat zal u dan overkomen?"


“Chorna, cach benachëjana canÿe samaritano ináboye. Chë ents̈ábioye ibojinÿe orna, ibojóngmia. 	 Gelukkig kwam er ook iemand langs die medelijden kreeg toen hij hem daar zag liggen. Het was een Samaritaan, een vijand van de Joden. (A)


Chë ley tojuapormá cha nÿe canÿa endmëna, Bëngbe Bëtsá, y cachá endmëna nts̈amo ents̈anga tmojamcá aíñe o ndoñe ts̈abá bétsemnama ichamuá, y cachánaca entsobena ents̈anga játsebacama o nÿetsca tescama jácastigama. Y acna, ¿ndase cmëna ndëmua ents̈abiámnaca jobenayama jatichámuama nts̈amo tojamcá aíñe o ndoñe ts̈abá bétsemnama? 	 De enige die mag oordelen, is degene die ons de wet heeft gegeven. Hij kan ons redden of ons verloren laten gaan. Met welk recht veroordeelt u dan uw medemens?