“Ats̈e cbë́yana, nda ats̈be ents̈á yomna ca ents̈angbe delante tojayanabiama, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemánaca, Bëngbe Bëtsabe angelëngbe delante echanjayana chë ents̈á chabia yomna ca; 	 Onthoud dit: Als je er bij de mensen openlijk voor uitkomt dat jij en Ik vrienden zijn, zal Ik je aan de engelen van God voorstellen als mijn vriend.


Pero, bënga bëtscá mondënguá, Bëngbe Bëtsá chaomama bënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, bënga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse, chábeñe imos̈buáchema. Chca mondos̈buaché, bënga chë bacna soyëngama perdonánënga chamotsemnama. Pero inÿe ents̈anga jtsichámuana bënga bacna soyënga amënga imomna ca, nts̈amo chë Moisesbe leyiñe iuayancá ndoñe montsama causa. ¿Y chca, Cristo bacna soye amënga s̈uabiamná ca nántsayana? ¡Ndoñe, ndegombre ndoñe! 	 Als wij erkennen dat wij door geloof in Christus rechtvaardig voor God worden, ontdekken wij tegelijkertijd dat wij zondaars zijn. Wanneer wij ons, als gevolg van die ontdekking, tot de wet wenden om gerechtvaardigd te worden, is Christus dan (in plaats van een dienaar van gerechtigheid en redding (a)) een dienaar van de zonde? Absoluut niet!


Nda ats̈e s̈ojtsaboté y ats̈be palabrëngama ndoñe s̈onjoyeuná, ya entsebomna nda chabiama yochjayana bëts castigo jtsebomnama ibojtsemna ca. Ats̈e tijanoyebuambá palabrë́ngaca, quem luare jopochócama te chabiama chca echántsayana. 	 Wie Mij afwijst en niet luistert naar wat Ik zeg, zal op de laatste dag veroordeeld worden; en wel door het woord dat Ik gesproken heb.


As Jesús tojanë́jua: —Canÿa nda chabe tandës̈e entsefchecuacná cach ats̈e sëntsefchecuacná s̈cnenents̈e, cha uayayëngbe cucuats̈iñe s̈ochanjáboshjona. 	 Jezus antwoordde: "Aan wie Ik het eerst het eten heb aangereikt, die is het.


As chë mándayënga cachiñe chata tmojánachembo y tmojanamëndá ndoñe más Jesús jtsebáyanana, ni chabiama ents̈ángbeñe jtsabuátambayana. 	 Zij riepen de twee apostelen weer binnen en verboden hun ooit weer over Jezus te spreken.


Ndegombre, nts̈amo tmojaninÿcá ts̈a uabouana yojtsemna, cach Moisésnaca mënts̈á tojánayana: “Ts̈a s̈ontsengmëmná auatjananá së́ntsemna causa ca.” 	 Mozes was zo ontzet door wat hij zag en hoorde, dat hij zei: "Ik ben zo bang, dat ik sta te trillen op mijn benen."


Chë utámenëngbiama sempre s̈mochtsenójuabnaye, mo ts̈ëngaftángnaca chë́ngaftaca utámenënga cuaftsemncá. Chë ínÿenga tmojtsama chamotsesufrinëngbiama s̈mochtsenójuabnaye, er ts̈ëngaftángnaca nderado cachcá s̈matjatspása. 	 Denk aan de mensen die in de gevangenis zitten, alsof u zelf gevangen was. Denk ook aan de mensen die mishandeld worden. Omdat u zelf ook een lichaam hebt, kunt u met hen meevoelen.


tbojaniyana: “Acbe contra ichámënga chamobeconá ora, ácbioye oído cbochjabuájua ca.” Chents̈ana, cha tojanmandá Rey Heródesbe bëts yebnoca Pablo chamotsebojanÿama. 	 "Ik zal u verhoren als uw aanklagers hier zijn", zei de gouverneur. Hij gaf bevel hem gevangen te zetten in het paleis van Herodes.


Chorna, báseftanga chë fariseungbe ichmónënguents̈ana, 	 Er stonden ook enkele Farizeeërs bij,


Chents̈ana, Bernabé Tarso puebloye tojána Saulo janguanguama, 	 Barnabas vertrok naar Tarsus om Saulus op te zoeken. Toen hij hem had gevonden, ging hij met hem naar Antiochië.


Pero ts̈ëngaftangbents̈e, ínÿenga Tiatira pueblents̈e s̈mojtsemnënga, chë shembásabe buatëmbana soyënguiñe ndoñe s̈montsos̈buachenga, y chë ínÿenga imuábuatma Satanasbe soyënga, chë ndoñe paselo josértama soyënga ndoñe s̈monjuabuátmanënga, ts̈ëngaftanga ndoñe quecbochatamë́nda inÿe más toto soye chas̈motsamama. 	 Maar gelukkig zijn er in Thyatira nog mensen die deze verderfelijke leer niet volgen, die niet de zogenaamde diepten van satan hebben leren kennen. Van u vraag Ik niets meer


As, chë judiënga y ndoñe judiënga chents̈a mandayë́ngaftaca tmojanenoyeuná chata jtsatsets̈enama y ndëts̈béngaca jtsëbáyama. 	 Op een gegeven ogenblik liepen een heleboel mensen, zowel Joden met hun leiders als niet-Joden, opgewonden te hoop om voorgoed met de apostelen af te rekenen en hen te stenigen.


As, ndauatjcá Bëngbe Bëtsá mochjóts̈ëmbona, mo chábioye cuaftsobecocnangcá; cha canÿe uámana tbemaniñe yojtsetbemana canÿe bëts reycá; chca mochjama, bënga chás̈ualastemama, y bëngbiama ts̈abe juabna jtsebomnëse, chas̈újabuachama bënga chca chas̈ojtsë́jaboto ora. 	 Laten wij daarom vrijmoedig naar de troon van God gaan om van Hem genade te ontvangen; om hulp te krijgen, juist in die ogenblikken dat wij het moeilijk hebben.


canÿe ichmonacá Júdasbe cuenta chaotrabajama. Judas ya ndoñe canÿe ichmoná quenátsmëna, bacna soye tojama causa, y cha mora yojtsemna chë ndayents̈e jtsemnama ibomna luaroca ca” —chënga tmojánayana. 	 Laat hij apostel worden in de plaats van Judas, die afgeweken is van zijn taak."


Chca Jesús Bëngbe Bëtsabe soyëngama ents̈anga yojanabuatambá, ba cuentënguents̈ana, mo chë tmonjouena cuentcá, ntsachets̈á chë ents̈anga josértama tmojobenacá. 	 Hij vertelde hun veel van zulke gelijkenissen. Anders zouden zij Hem niet begrijpen.


Nÿets luarënguenache Bëngbe Bëtsá júbuajana cha tmojtsatschuaná y ts̈abe soyënga tmojtsamënga. 	 Hij aanvaardt ieder die ontzag voor Hem heeft en die doet wat Hij wil, ongeacht tot welk volk die persoon behoort.


Pero canÿa chënguents̈á, Caifás ca uabainá, chë uata chë bachnangbe más uámana amëndayá inamná, tojanë́yana: —Ts̈ëngaftanga tondaye ques̈mátstats̈ëmbo. 	 Kajafas, die dat jaar hogepriester was, zei: "U hebt geen flauw idee wat hier aan de hand is.


bënga chca bacna soyënga tmojtsamëse, ¿nts̈amo mochjobenaye jtsejuabnayana Bëngbe Bëtsá chama ndoñe s̈ochanjacastígaye ca? Ndegombre cha chca echanjama, bënga chábeñe ndoñe tmontsos̈buáchese, chë bëts soye jëftsashjáchama, atsebácanënga jtsemnama. Bëngbe Utabná chë natsaná yojtsemna nda ents̈anga tojanabuayená Bëngbe Bëtsá ents̈anga yochjánatsebacama; y ínÿenga bënga s̈onjanabuayená cachcá nts̈amo chábioye tmojanoyeunacá. 	 Hoe durven wij dan te denken dat wij de straf zullen ontlopen, als wij geen ernst maken met de geweldige redding die door Jezus Christus Zelf is bekendgemaakt en aan ons is doorgegeven door de mensen die Hem hebben gehoord!


Cha s̈onjauyana: “Cornelio, Bëngbe Bëtsá condbétseimpadanama y chë ujabótënga condbétsëjabuachanama, Bëngbe Bëtsá ácaftaca entsoyejuá y lempe cmochanjóyeunaye ca. 	 Ineens stond er een man voor me, met schitterend witte kleren aan. 'Cornelius', zei hij, 'God heeft uw gebeden gehoord en Hij is niet vergeten wat u voor de armen hebt gedaan.


Asna, chë anclents̈a lazëjënga tmontsantë́tsets̈e y chë anclënga buyeshoye tmontsanboshjuana, y chë timón, chë barco juyambama oservena soyents̈a uabatsëcnëjë́ngnaca tmontsanjafjoná. Chorna, chë barcuents̈a natsanoica niñës̈iñe ents̈ë́jua tsbanánoye tmontanë́s̈ëngo, y chë binÿia tonjanma chë barco chaonts̈é chë chënÿoye juabéconama. 	 Zij kapten de ankertrossen, lieten de stuurriemen zakken en hesen het voorzeil. Toen het schip vaart begon te maken, stuurden ze aan op de kust,


y canÿe bobontse, Eutico ca uabainá, ventanents̈e enjántbemana. Pablo bën enjanoyebuambná causa, chë bobontse ocnayana tbojanábuache. Cabana, corente tojtsanomaná ora, chë unga tsañocana tontsanótsats̈e y obaná chora tmontanatsbaná. 	 Eutychus, een jonge man die in de vensterbank zat, viel in slaap. Toen Paulus maar bleef doorspreken, viel hij vanaf de derde verdieping naar beneden. Toen ze hem optilden, bleek hij dood te zijn.


Pero chë uatsjéndayëngna imojtsenatsëtsnaye: —Chca entsichamo, bënga tandës̈e ndoñe tmonjesocñama ca. 	 Zij dachten dat Hij dit zei omdat zij geen brood bij zich hadden.


Chca orna, chabe uatsjéndayënga tmojáninÿe Moisés y Elías tbojanobinÿná, Jesúseftaca encuéntaye. 	 Ineens zagen zij Mozes en Elia met Hem staan praten.


Y chabe angelëngbiama, mënts̈á tojánayana: Ats̈e sëndama ats̈be angelënga, chë ats̈be buayiynayënga, mo binÿiëngcá chamotsemnama, y chënga, ats̈be oservénënga, mo iñëjëngcá ca. 	 God zegt van Zijn engelen dat zij zo vlug zijn als de wind; dienaars van vuur en vlam. (c)


Bënga chabiama fsënjanobátmana, Césarbe cucuats̈ents̈ana Israeloca ents̈angbe atsebacayá chaotsemnama; pero morna ya unga te entsemna chca tonjopasá. 	 Wij dachten nog wel dat Hij de Christus was, de bevrijder van Israël. Maar het is nu al de derde dag sinds ze Hem hebben gedood.


Quem luare ndobojáts̈a ora, Cristo, chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Oyebuambnayana ya yojtsemna; chora cha, chë chca uabainá, Bëngbe Bëtsáftaca yojtsanmëna, y cachá Bëngbe Bëtsá inamna. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


Ats̈be bonshánënga, ats̈e ts̈a së́ndbos̈e ts̈ëngaftanga jubuábiamama, nts̈amo Jesucristo bëngbe bacna soyënguents̈ana s̈ojátsebacama, ts̈ëngaftangbioye y bë́ngbioynaca; pero ats̈e sëntsejuabná ats̈e s̈ojtsemna ts̈ëngaftanga jubuábiamana, jáimpadama bëtscá chas̈motsama Jesucristbe soyëngama, chë mondos̈buaché soyëngama jenojuérzama, ndoñe chaondopochocama. Chë soyënga Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga canÿe tojats̈atá, y nÿetsca tescama. 	 Vrienden, ik voelde mij gedrongen u te schrijven over de bevrijding die wij allemaal hebben ervaren, maar nu zie ik dat ik eerst over iets anders moet beginnen. Ik roep u op te strijden voor het geloof, dat God aan Zijn volk gegeven heeft.


Zacarías, incienso yojtsejuinÿnantscuana, ba ents̈anga shjoca imojtsemna, Bëngbe Bëtsáftaca encuéntaye. 	 Terwijl hij in het heiligdom bezig was, stonden op het tempelplein vele mensen te bidden.


Chora Jesús chë uatsjéndayënga tojánachembo y tojanë́yana: —Ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, chë ndoñe judië́ngbeñe chë reyënga lempe jtsemándayana nÿa mo nduiñënga cuaftsemncá; y chë bëtsëtsa ents̈angna chëngbe obenánaca jtsemándayana, ndayánaca jtsamëse, chë inÿe ents̈anga sempre chamotsayaunanama. 	 Jezus riep hen allemaal bij Zich en zei: "Jullie weten dat de mannen die het in de wereld voor het zeggen hebben, de bevolking onderdrukken. Zij maken misbruik van hun macht. Maar onder jullie is dat totaal anders.


Chca, nda tojtsejuabná canÿe nduamaná yomna y quem basetemcá yomna ca, cha chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca chë más uamaná echántsemna. 	 Wie zo eenvoudig en onbevangen is als dit kind, is de grootste in het Koninkrijk van de hemelen.


Chë básefta soldadëngbe mandayá chë soye tojanuena ora, tojána y nÿetsca soldadëngbe amëndayábioye chama ibojuenaye, mënts̈á: —¿Ndayá cochjama? Chë ents̈á derecho bomna mo canÿa Romoca onÿnanacá canmëna ca. 	 De officier ging naar de commandant en zei: "Wat gaat u doen? Die man is een Romein!"


Chents̈ana, Jesús chabe uatsjéndayënga tojanamëndá chë barquë́shoye jtamashjnama y chë uafjajónaye chenguánoica chabe natsana jashjajnana. Chëntscuana Jesús ents̈anga yojtichamuá. 	 Hierna zei Hij tegen Zijn discipelen dat zij met de boot moesten overvaren naar de andere kant van het meer. Hij zou nog blijven om de mensen weg te sturen.


Chë fariseunga cabá cachents̈e imojtsemnëntscuana, 	 Er stonden verschillende Farizeeërs om Jezus heen. Hij vroeg hun:


Y chë ents̈anga imojtsëjuana: —Chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Jesús, chë Galileoca pueblo Nazaretocá ca. 	 De mensen die met Jezus waren meegekomen, antwoordden: "Dit is Jezus, de profeet uit Nazareth in Galilea."


Chora Pilato tojtëtanatjá: —¿Ndáyeca? ¿Nts̈amo cha tojobuachjanguá ca? Pero chënga cachiñe tmojanáyebuachena: —¡Motsecrucificá ca! 	 "Maar waarom toch?" vroeg hij. "Wat voor kwaad heeft Hij dan gedaan?" Maar zij bleven roepen: "Hij moet sterven! Sla Hem aan het kruis!"


Y tmojanimpadá, mo chëngbiama canÿe bëts pavor cuenta, cha chaomandá Pablo Jerusalenoye chamuánatsama. Chëngna imojétsejuabnaye Pablo benachiñe chamotsóbama. 	 Zij vroegen hem dringend Paulus naar Jeruzalem te laten overbrengen. Zij waren namelijk van plan hem onderweg vanuit een hinderlaag te vermoorden.


Ndayents̈e útata o únganga tmojénefjna, áts̈beñe os̈buáchiyënga bétsemnama, chents̈e ats̈e chëngbe tsëntsaca chántsemna ca” —Jesús tojánayana. 	 Want als twee of drie mensen bij elkaar zijn, omdat zij bij Mij horen, ben Ik bij hen."


y Jesús tmojaniyana: —S̈më́yana; ¿ndaye deréchoca chë contsama soyënga aca cojtsama ca? o ¿chca jtsamama nda obenana tcmënjats̈etá ca? 	 Ze vroegen Hem wie Hem de bevoegdheid had gegeven de handelaars de tempel uit te jagen.


Chíyeca, ba ents̈anga tmojánbocana Jesús jajébenguama, chë bëts soye Bëngbe Bëtsabe obenánaca cha tojanmama tmojanuénayeca. 	 Daarom gingen zovelen Hem tegemoet. Zij hadden gehoord wat een machtig wonder Hij had gedaan.


Er cha, Bëngbe Bëtsabiama canÿe uámana ents̈á echántsemna. Ndocna te queochaisofs̈iye vínoye, ni jabuáchiye. Chë Uámana Espíritu chabe ainaniñe echantsemándaye, cha cabá ndonÿna orscana. 	 Uw zoon wordt één van Gods grote mannen. Hij mag geen druppel wijn of sterke drank drinken en al voor zijn geboorte zal hij vol zijn van de Heilige Geest.


Chents̈ana, Levina bëts fiesta chabe yebnents̈e Jesusbiama yojama. Y chë fiestents̈e imojtsemna banga impuesto atjanayënga; y inÿe ents̈ángnaca mesë́shents̈e imojtsetbiámana. 	 Enige tijd later organiseerde Levi een grote feestmaaltijd ter ere van Jezus. Onder de genodigden waren ook veel tolontvangers.


Y ents̈anga corente ngménaca monjétsemna, chënga ndocna te más cha mochántinÿe ca Pablo tojanë́yana causa. Chents̈ana, chënga chë barquë́sha enjetsamnë́ntscoñe cha tmonjantjëmbambá. 	 Waar zij het meeste verdriet om hadden, was dat hij had gezegd hen niet meer te zullen ontmoeten. Daarna brachten ze hem naar het schip.


Chora chë uatsjéndayënga Jesúsbioye tmojanobeconá y tmojaniyana: —¿Quéctsetats̈ëmbo, nts̈amo tconjayanama chë fariseunga ndoñe ts̈abá chenatëuénana ca? 	 De discipelen gingen naar Hem toe en zeiden: "Weet U dat de Farizeeërs zich hebben geërgerd aan wat U hebt gezegd?"


Chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga fsënjë́ftsanabashejuana ora, barquë́shañe fsënjanenojayé y ndericho Cos luaroye fsënjána; chë yëfsana Rodasoye y chents̈ana Pátara puebloye. 	 Na het moeilijke afscheid van de christenleiders uit Efeze, kozen wij zee en zeilden in één ruk naar het eiland Kos. De volgende dag voeren wij naar Rhodos en vandaar naar Patara.


Yejuana s̈mochtsantjes̈na ts̈ëngaftanga nÿets tempo chas̈motsiyenama, Bëngbe Bëtsá cmababuánÿeshanama jtsejuabnayëse, y s̈mochtsobátmana chë tempo ndaye ora Bëngbe Utabná Jesucristo, ts̈ëngaftanga jtsalastemánëse, yochjama ts̈ëngaftanga chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chas̈motsebomnama. 	 Blijf bereikbaar voor de liefde van God. Wacht geduldig op het eeuwige leven, dat onze Here Jezus Christus ons in Zijn goedheid zal geven.


Pero nda sempre tojtsiyena nts̈amo ndegombre yomncá jtsamëse, chana aíñe chë binÿnayábioye jabana, chë binÿnayá chabiama chabuinÿinÿema, chë tojama soyëngna, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojtsebos̈cá tojamama ca” —Jesús tojánayana. 	 Maar wie Gods wil doet, komt tot het licht, zodat van alles wat hij doet, gezien kan worden dat het tot eer van God is."


“Puerte oyejuayënga ts̈ëngaftanga s̈mochtsemna, ents̈anga chacmojoyánguango y chacmojtsë́camena ora y nÿetscna soyë́ngaca chacmojtsëbuayatsenaye ora, ats̈be ústonënga bétsemnama. 	 Gelukkig bent u als u beledigingen, vervolgingen, leugens en laster te verdragen krijgt omdat u bij Mij hoort.


Chë Moisesbe ley ndoñe monduábomnënga, bacna soye tmojamamna castigo mochántsebomna, masque leyënga ndoñe tmonduábomnëse, ndayá yojtsamna jamama chaúyanama; y chë Moisesbe leyënga imuabomnëngbiamna, bacna soye tmojamama, Bëngbe Bëtsá echanjayana chënga ndoñe ts̈abá tmonjama ca y castigo chamotsebomna ca, chë leyënguiñe iuayana soyë́ngaca. 	 De mensen die de wet van God niet kennen, gaan verloren zonder dat er naar de wet verwezen wordt. En de mensen die de wet van God wel kennen, worden door de wet veroordeeld.


chents̈a s̈oquënga s̈mochjáshnaye y s̈mochjáuyana: ‘Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ts̈ëngaftangbeñe entsemna ca’. 	 Genees de zieken. En zeg tegen de mensen dat het Koninkrijk van God heel dichtbij is gekomen.


Cha bontsemna más uamaná jtsemnana, pero ats̈e s̈ontsemna más nduamaná jtsemnana ca —Juan tojanë́yana. 	 Hij moet groter worden en ik steeds kleiner.


Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, ndoñe yapa buátëmbayënga ts̈ëngaftangbeñe chamondë́tsemna; er ts̈ëngaftanga ya s̈mondë́tats̈ëmbo, bënga, chë ents̈anga abuátambayëngbiama, chë castigo más bëtscá yochtsemnama, Bëngbe Bëtsá ndoñe tmonjóyeunase, nts̈amo ents̈anga tmojamama aíñe o ndoñe ts̈abá bétsemnama cha chaojayana ora. 	 Broeders, denk niet dat u allemaal leraars bent, want een leraar wordt strenger beoordeeld, omdat zijn verantwoording groter is.


Mo canÿe ents̈á, couáybioye uauta uasmanë́sha juasmayana y cachá tondaye tontsasmancá, chënga ents̈anga jtsamë́ndayana bëtscá mandënga chamotsocumplínama, pero cachënga ni mo bats̈atema ntsamana chë mandënga jtsocumplínama. 	 Ze doen zelf niet wat zij zeggen. Ze leggen de mensen enorme lasten op, maar steken er zelf geen vinger naar uit.


Chë causa, chë judiënga imojtsenguaye nts̈amo Jesús ndayánaca jabórlana, cha ochnayté chë soyënga tojanmama. 	 Omdat Jezus dat op de sabbat had gedaan, wilden de Joden Hem straffen.


Er masque ts̈ëngaftanga mallajta abuátambayënga chas̈motsóbomñe, jacúntama ntjobenaycá, Cristbiama chacmotsabuátambama, ndoñe banga ques̈mátabamna ts̈ëngaftangbiama mo taitangcá, Cristo Jesúsbeñe jtsos̈buáchiyama tcmojanë́jabuachama. Nÿe ats̈e sëndmëna mo taitacá ts̈ëngaftangbiama, mo os̈buachiyëngcá, er ats̈e natsana tcbonjanabuayená chë ts̈abe noticiënga Jesucristbiama, y ts̈ëngaftanga chiñe s̈montsanos̈buaché. 	 Wat ik hiermee wil zeggen, is dat ik zal bidden met mijn geest én bidden met mijn verstand; ik zal tot eer van God zingen met mijn geest én zingen met mijn verstand.


Y Jesús ndoñe tonjanalesenciá Jairëbe yebnoye banga chamuastama; nÿe Pedro, Santiago y Juan, Santiagbe uabentsana, aíñe. 	 Hij wilde niet dat er veel mensen met Hem meegingen. Alleen Petrus, Jakobus en Johannes mochten mee.


Cachora chë shembásata chë cuevëshents̈ana tbojésanbocna, auatjanánata pero puerte oyejuayata, y tbojë́ftsanotjajo chë soye chë uatsjendayë́ngbeñe jobuambayama. 	 Hevig geschrokken en tegelijkertijd vol blijdschap holden de vrouwen weg om de discipelen te vertellen wat de engel had gezegd.


Ats̈e, Artemas o Tíquico ácbioye chaijichmó y choca chaojáshjango ora, ndayánaca cochjama Nicópolis puebloye aca jama ats̈e jinÿama, er ats̈e sënjajuabó chents̈e chë uaftenëntscuana jëftsemnana. 	 Ik ben van plan Artemas of Tychicus naar je toe te sturen. Probeer zo gauw mogelijk, nadat een van hen is aangekomen, naar Nicopolis te komen om mij daar te ontmoeten. Want ik heb besloten daar de hele winter te blijven.


Bëngbe Bëtsáftaca cha s̈mojtsencuénta ora, bëngbiámnaca chas̈mochtseimpadana, cha chaoma bënga fchayobenama Bëngbe Bëtsabe palabra Cristbiama ents̈anga jábuayenama, chë buayenana soye ndayama tempo ents̈anga ndoñe monjántats̈ëmbo. Ats̈e chë buayenana soye ents̈anga abuátambaye causa, mora cárceloye sëntsëtámena. 	 Vergeet niet daarbij ook voor ons te bidden. Vraag God of Hij het woord dat wij doorgeven, duidelijk wil maken aan de mensen, zodat zij het geheim van Christus zullen begrijpen. Daarvoor zit ik nu immers ook in de gevangenis.


chë tempo Bëngbe Bëtsá ndocnábioye tbonjaninÿinÿé soyënga; pero mora cha tojinÿanÿé, Jesucristbe ichmónënga nÿe Bëngbe Bëtsabiama oservénëngbioye y Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayë́ngbioye; y cha chca tojama chabe Uámana Espíritoftaca. 	 Vroeger is dat altijd voor de mensen verborgen gebleven, maar nu heeft God het door de Heilige Geest aan Zijn apostelen en profeten bekendgemaakt.


Chcasna, ndoñe s̈matjajbaná ainaniñe bëtscá añemo jtsebomnana, ni Bëngbe Bëtsábeñe sempre jtsobátmanana; er chca s̈mobatmánayeca, Bëngbe Bëtsá echanjama ts̈ëngaftanga bëtscá uacanana soyënga chábiocana chas̈motsebomnama. 	 Laat de moed niet zakken, want als u de Here trouw blijft, krijgt u een grote beloning.


Chents̈ana ats̈e sënjáninÿe, canÿe uabouana bayá chë mar bejayoicana tonjánbocna; enjánbomna canÿsëfta bests̈as̈ënga y bnë́tsana tsëtjonës̈ënga, y chës̈ënguiñe bnë́tsana coronëshangá, y chë bests̈as̈ënguiñe bañe enjétsabemana Bëngbe Bëtsabiama contra oyebuambnaye uabaina. 	 Ik zag een beest uit de zee opkomen, dat tien horens en zeven koppen had. Op elk van zijn horens stond een kroon en op zijn koppen stonden beledigingen tegen God.


Chcasna, Pablo Corintents̈e canÿe uata y chnë́nguana shinÿe tojanototoná, Bëngbe Bëtsabe palabra ents̈anga abuátambaye. 	 Daarom bleef Paulus nog anderhalf jaar in Corinthe en sprak er over God.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: —Bëngbe Bëtsá quem luare ents̈ángbioye ts̈a yojánababuanÿeshanayeca, chë nÿe canÿe Uaquiñá ibobomná, bë́ngbioye tbojichmó, nÿetsca chábeñe os̈buáchiyënga ndoñe chamondóbanama, y aíñe chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama. 	 Want God heeft zoveel liefde voor de wereld, dat Hij Zijn enige Zoon heeft gegeven; zodat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat maar eeuwig leven heeft.


Chcasna, nts̈amo cbochanjabuayenacá cochjama: Bë́ngbents̈e canta boyabásenga montsemna y chënga entsamna Bëngbe Bëtsabiama canÿe s̈buachenana soye jamama. 	 Wij hebben een voorstel. Er zijn in ons midden vier mannen die een plechtige belofte hadden afgelegd.


Er, Bëngbe Bëtsá ndoñe queochatsma ndocná chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemna, nts̈amo leyiñe yomandancá cha tojamama; chë ley bëngbiama jamana, nÿe bënga bacna soye tmojamama chamotsetats̈ëmbuama. 	 Ook al houdt men zich aan de wet, dan nog gaat men voor God niet vrijuit. Het enige wat de wet doet, is de mens bewust maken van zijn zonde.


Chents̈ana, chë chabe shëconanana tbiamanë́ngbioye jarrepárase, tojánayana: —Quemënga mondmëna ats̈be mamá y ats̈be cats̈átanga. 	 Hij keek de kring rond en zei: "Kijk, dat zijn mijn moeder en mijn broers.


Er masque choca ts̈ëngaftangaftaca ats̈e ndoñe quetsátsmëna, ats̈be ainana aíñe choca ts̈ëngaftangaftaca entsemna; y ats̈e puerte sëntsoyejuá ts̈ëngaftanga s̈matenëyeunanama y nÿets tempo Bëngbe Bëtsábeñe s̈mojtsos̈buáchema. 	 Al ben ik lichamelijk ver weg, in mijn geest ben ik bij u. Ik zie met blijdschap hoe ordelijk het bij u toegaat en hoe sterk uw geloof in Christus is.


Pero chë Uámana Espíritu, chë nÿetsca soyënguiñe nts̈amo ndegombre yomncá oyebuambnayá, chaojáshjango ora, lempe nts̈amo ndegombre yomncá cmochanjabuatambá. Cha ndoñe nÿe cachabe juábnaca queochátoyebuambnaye. Nts̈amo chë Taitá chábioye tbojauyancá, ts̈ëngaftanga cachcá cmochanjáuyana, y cha cmochanjábuayenaye nts̈amo yochjopásama. 	 Maar als de Heilige Geest komt, zal Hij u de weg wijzen naar de volledige waarheid. Wat Hij u zal zeggen, heeft Hij niet uit Zichzelf, maar Hij geeft door wat Hij hoort. Hij zal vertellen wat er in de toekomst gaat gebeuren. Door u te vertellen wat Hij van Mij hoort, zal Hij Mij grootmaken.


Chents̈ana Felipe tojána Natanael janguanguama; y tbojaniyana: —Chë ndabiama leyënga librë́s̈angañe Moisés tojanábema cha fsënjínÿena ca. Cachabiama, Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayë́ngnaca tmojanábema. Cha Jesús entsemna, Josebe uaquiñá, chë Nazaretocá ca. 	 Filippus kwam, net als Andreas en Petrus, uit Bethsaïda.


Quem María inamna nda Bëngbe Utabná Jesusbe shecuats̈iñe botamana uanguëts̈iye tbojanáshecbues̈cja, y chabe stjënashaca tbojtanshecbojó cha. 	 Maria was de vrouw die kostbare parfumolie over de voeten van Jezus uitgoot en deze met haar lange haar afdroogde.


Chatna chë s̈ocá imojtsonÿaye, y Pedro tbojaniyana: “S̈cochtsë́nÿaye ca.” 	 Zij keken hem aandachtig aan en Petrus zei: "Kijk ons aan!"


Nts̈amo chents̈a ents̈anga ínÿengbiama ndoñe ts̈abá tmonjamcá, chë ents̈angbiámnaca cachcá chaotsemna; nts̈amo tmojamama, cabá uta soye más cachca soye chëngbiama chaotsemna; nts̈amo chents̈a ents̈anga ínÿenga chamosufrima tmojamcá, chë́ngnaca cachcá uta soye más chamosufrí. 	 Zet haar dubbel en dwars betaald wat zij u heeft aangedaan. Giet een brouwsel in haar beker dat tweemaal zo sterk is als wat zij voor u heeft gebrouwen.


Bëngbe Bëtsá bënga s̈ojanabacacá Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá chamotsemnama, cabá quem luare cha ndama orscana, bënga chabe delante chamotsemnama chabe ents̈anga, bacna soyëngama perdonánënga y chabe oservénënga, y bënga ainaniñe bacna soye ndbomnënga imomna ca cha cháuayanama. 	 Al voordat Hij de wereld maakte, heeft God ons uitgekozen; ons die één met Christus zijn. Wij zouden alleen van Hèm zijn en volmaakt voor Hem staan.


Banga Israeloca ents̈anga, nts̈amo cha chaojayanama mochanjonts̈é joyeunayana Bëngbe Bëtsá, chëngbe Utabná. 	 Hij zal vele Joden ervan overtuigen dat zij moeten terugkeren tot de Here, hun God.


Chamna, canÿe fiesta chacojama ora, cochjúbuaja ndbomnëjémënga, jama ndobenënga, coshetënga y jtanënga, 	 Nodig in plaats daarvan de armen, kreupelen, lammen en blinden uit.


Pero cha tojanë́yana: —Ats̈e canÿe soye jasama së́ntsebomna. Ts̈ëngaftanga chë soyama ndoñe ques̈mátstats̈ëmbo ca. 	 "Nee", zei Hij. "Ik heb al iets anders. En jullie weten niet wat het is."


Chë ibojtsachnëjuana pueblënguenache chata ibojtsana Jesucrístbeñe os̈buachiyë́ngbioye abuayiynaye, nts̈amo Jerusalenoca Jesusbe ichmónënga y bëtsëjemëngcá mándayënga tmojanamëndacá, ndayá chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga ndoñe judiënga jamama yojtsamncá. 	 Op hun rondreis langs de verschillende steden, lazen zij de christenen de besluiten voor van de apostelen en leiders in Jeruzalem en zeiden er nadrukkelijk bij dat zij zich daaraan moesten houden.


Chë puerte bonshana uatsjendayá, Jesúsbioye bats̈atema más tojanosjoná y tbojantjá: —Bëngbe Utabná, ¿nda cha yojtsemna ca? 	 Johannes boog zich naar Jezus toe en vroeg: "Here, wie doet dat dan?"


Pedro y Juan Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye jamashënguama chë cosheto tojánanÿe ora, canÿe lemos̈na chátbioye yojótejañe. 	 Toen Petrus en Johannes de tempel wilden binnengaan, vroeg hij hun om geld.


Chca, ats̈e Pablo utamená së́ntsemna, Cristo Jesusbiama soyënga ents̈anga abuayiynaye causa, ts̈ëngaftanga chë ndoñe judiëngbe ts̈abiama. 	 Ik zit terwille van Christus Jezus in de gevangenis, omdat ik zeg dat u, die geen Joden van geboorte bent, ook tot Gods huis behoort.


Chora Jesús tojanobeconá, chë tandës̈e tojanca y chënga tojanats̈atá, y chë beónacnaca cachcá tojanma. 	 Jezus gaf hun brood en vis.


Chents̈ana, chë barquë́shoicana tojtanastjango ora, Jesús ba ents̈anga tojánanÿe, chë cha tmojánguanguënga. Chëngbiama tbojanongmé y chë ents̈anguents̈ana ba s̈oquënga tojanashná. 	 Toen Jezus terugkwam, stonden al die mensen Hem op te wachten. Hij kreeg medelijden met hen en genas allen die ziek waren.


Y cachá, chë ts̈abe soyënga jamama obenana tojanats̈atá ora, tojanma chábeñe os̈buáchiyënguents̈e chamotsemna ínÿengna chabe ichmónënga, ínÿengna Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga, ínÿengna ts̈abe noticiënga Cristbiama abuayiynayënga, y ínÿengna os̈buáchiyënga anÿenënga y Bëngbe Bëtsabe soyëngama abuátambayënga. 	 Christus heeft sommigen aan de Gemeente gegeven die apostel zijn, anderen die namens Hem spreken; sommigen die het goede nieuws aan ongelovigen vertellen, anderen die de christenen geestelijk verzorgen en weer anderen die onderwijzen.


Y chca sënjétsonÿaye ora, mallajta angelëngbe oyebuambnayana sënjanuena, y chënga monjétsemna chë uámana puestents̈e, chë Ainënga y chë bëtsëjémënga amë́ndayëngbe shë́conana. Nÿets̈á bëtscá angelënga monjétsemna, corente mallajta; 	 Toen zag en hoorde ik miljoenen engelen om de troon en ook de levende wezens en de ouderlingen.


Chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e imojétsemnënga nÿetscanga cha tmojáninÿe ts̈abá jtsanana y Bëngbe Bëtsá jtsatschuanayana. 	 Alle mensen zagen hem lopen en hoorden hoe hij God prees.


As Jesús tojanë́yana: —Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá ndoñe tcmonjosertá, ni Bëngbe Bëtsabe obenanama. Chíyeca nts̈amo ndoñe yondmëncá s̈montsichamo. 	 Jezus antwoordde: "Weet u wat uw probleem is? U kent noch de boeken van Mozes noch de kracht van God.


Ndegombre cbë́yana, nda Bëngbe Bëtsabe soyënga ndoñe tonjóyëngacñe mo canÿe basetemcá jtsos̈buáchiyëse, cha ndoñe queochatobenaye Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama ca.” 	 Het is zelfs zo dat wie niet het eenvoudige geloof van een kind heeft, niet eens in het Koninkrijk van God kan komen."


y chë ángel mënts̈á s̈onjauyana: ‘Pablo, ndoñe matauatjana; entseyta aca chë Romoca bëts mandádbioye chacotsama, y aca Bëngbe Bëtsábia cómnayeca, nÿetsca quem barcuiñe ajnënga jobanáments̈ana cha echanjatsebacá ca.’ 	 'Paulus', zei hij, 'wees niet bang. U zult voor de keizer terecht staan. En terwille van u zal God ieder hier aan boord in veiligheid brengen.'


Pero ats̈e ndoñe quetsátichamo lempe chca ya tijashjache ca, o ats̈e ndocna bacna soye ndamá y puerte ts̈abia Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe stsemna ca, pero sempre natsanoye sëntsá, mo nda canÿe luaroye jashjanguama cuaftsëchamancá; y puerte jtsos̈buáchiyëse sëntsobátmana ats̈e chjobenaye jtsemnama, chë ndayama Cristo s̈ojanchembo, er Cristo Jesús ya tonjama ats̈e chabiama chaitsemnama. 	 Daarmee wil ik niet zeggen dat ik er al ben of dat ik al volmaakt ben, maar wel dat ik met dat doel voor ogen blijf doorgaan. Die volmaaktheid probeer ik te grijpen, waarvoor ook Christus mij gegrepen heeft.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Inÿe cuento s̈mochjatuena chas̈muatsjínÿama: Canÿe jajañe nduiño uvas betiyënga yojáje y chë shë́conana yojajétja. Chë uvasës̈angá juants̈ë́tetjiamna canÿe base luare yojajutjo y canÿe tsbanana jebna soye yojapórma chents̈e jtsaishanÿama. Chents̈ana, inÿe trabájayënga chë jajañe yojárrendaye y chana inÿe luaroye yojtsoñe. 	 "Luister eens naar deze gelijkenis: Een landeigenaar legde een wijngaard aan. Hij zette er een muur omheen, maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde een uitkijktoren. Daarna verhuurde hij de wijngaard aan enkele boeren en vertrok naar het buitenland.


Pero Juan ndoñe yontsebos̈e Jesús juabáyama, y mënts̈á tbojaniyana: —Ats̈e s̈ontsemna aca chas̈cuabaye, y ¿más ats̈e aca cbochjuabaye ca? 	 Maar Johannes wilde dat niet doen. "Ik moet door U worden gedoopt", protesteerde hij, "in plaats van U door mij."


Chents̈a benë́ntscosna, inÿa más yojátayana: —Ndegombre, muánaca cháftaca enjánana; muánaca Galileocá entsemna ca. 	 Ongeveer een uur daarna begon er weer iemand over. "Die man is een discipel van Jezus. Absoluut! Hij komt ook uit Galilea."


Pedro chë palabrënga cabá yojtsóyebuambnantscuana, chë Uámana Espíritu tojánamashëngo nÿetsca chë imojtsuenanëngbe ainaniñe jtsemándayama. 	 Terwijl Petrus nog sprak, viel de Heilige Geest op allen die naar hem luisterden.


Ats̈e së́ntseimpadana Bëngbe Bëtsá Bëngbe Taitá y Bëngbe Utabná Jesucristo, chaboma ts̈ëngaftangbeñe ts̈abe bendicionënga chaotsemnama, y chaboma ts̈ëngaftanga ainaniñe ts̈abe ebionana chas̈motsebomnama. 	 Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader, en van de Here Jezus Christus.


Ats̈e chca, ndoñe quetsátichamo uajabotá stsemna ca, er ats̈e sënjuatsjinÿe sempre oyejuayá jëftsemnana, nÿe ndaye soyiñe masque bats̈atémnaca stsebomnëse. 	 Ik zeg dit niet omdat ik iets tekort kom, want ik heb geleerd onder alle omstandigheden tevreden te zijn met wat ik heb, of het nu veel of weinig is.


Y chca, chë ndegombre ts̈abe vida chas̈motsebomnama amábioye ts̈ëngaftanga s̈monjanóba. Pero Bëngbe Bëtsá tojanma cha cháuatayenama y bënga chë soye fsënjáninÿe y chama fsëndë́tats̈ëmbo. 	 Tegenover deze heilige en rechtvaardige Man bleef u vijandig, maar u eiste de vrijlating van een moordenaar! Daarmee bent u de moordenaars van de Levensvorst geworden. Maar God heeft Hem uit de dood teruggebracht in het leven. Wij zijn daar getuigen van.


Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈moyenama; sëndë́tats̈ëmbo ntsachets̈á ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábioye y nÿetscángbioye s̈mababuánÿeshanama, nts̈amo ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábeñe puerte s̈mos̈buáchema, nts̈amo chábioye s̈moservénama, nts̈amo ts̈ëngaftanga ínÿenga s̈mojujabuache y nts̈amo Bëngbe Bëtsábeñe jtsobátmanëse becá s̈mojoboyá padecena soyënguiñe; y së́ntsetats̈ëmbo mora más bëtscá ts̈abe soyënga s̈mojtsama, nts̈amo ts̈ëngaftanga áts̈beñe jtsos̈buáchiyama s̈monjanbojats̈é orscama. 	 Ik ken uw doen en laten. Ik weet hoe groot uw liefde, uw geloof en hulpvaardigheid zijn en hoe moedig u volhoudt. Ik weet ook dat u nu nog meer doet dan eerst.


Chiñna ba s̈oquënga jtanënga, coshetënga y jama ndobenënga imojtsecjana; chë béjaye chamobonjoma imojtsobátmana. 	 In die zuilengalerijen lagen talloze zieke mensen, zoals blinden, lammen en kreupelen, te wachten tot het water in beweging zou komen.


Jesús y chabe uatsjéndayënga Capernaumoye tmojánashjajna ora, chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnama ents̈ángbioye impuesto atjanayënga Pédrëbioye tmojána y tmojantjá: —¿Acbe buatëmbayá Bëngbe Bëtsabe bëts yebnama impuesto queonÿbetsatsquëcjnaye ca? 	 In Kapernaüm kwamen de ontvangers van de tempelbelas ting naar Petrus toe en vroegen: "Betaalt uw meester wel belasting?"


Pero quem soye ts̈abá chacmësertá: Chë yebnents̈a nduiño, ntseco ora ibeta atbëbaná yochjabama tojtsetats̈ëmbëse, cha nantsefs̈na y ndocnábioye buanjaleséncia jushañe chaotsendbemama tsoye jtsamashënguama y jtsatbëbama. 	 Door op wacht te staan, kan iemand voorkomen dat dieven in zijn huis inbreken.


“Ndaye pueblents̈e chas̈mojámashjna y ts̈abá chacmojúbuajents̈e, s̈mochjase nts̈amo chents̈e chacmojacaredadaycá; 	 Als jullie in een stad gastvrij worden ontvangen, moet je dit doen: Eet zonder bezwaar wat je wordt voorgezet.


Ts̈ëngaftanga ts̈a jtsenábotamnayana chë ley s̈mobomnama; as, ¿ndáyeca s̈monÿbétsama ínÿenga Bëngbe Bëtsabiama podesca chamotsóyebuambnama, ts̈ëngaftanga chë leyents̈a mandënga jobedésama ndocna te ntsebos̈ana causa? 	 U gaat er prat op Gods wet te kennen. Maar waarom maakt u God dan te schande door Zijn wet te overtreden?


Chora Jesús tojanë́jua: “Cuedado s̈mochtsebomna ndocná chacmondáingñema. 	 "Ik waarschuw jullie", zei Jezus. "Laat je door niemand van de wijs brengen.


Chora Pedro, Jesúsbioye tbojaniyana: —Bëngbe Utabná, aca contsonÿá, bënga lempe chë fsë́ndbomna soyënga fsënjéseboshjona, y ácaftaca fsëntsajna ca. 	 Petrus zei: "U weet dat wij alles hebben verlaten om U te volgen."


Pero ndoñe tbonjanlesenciá, sinó mënts̈á tbojaniyana: “Acbe yebnoye motsatoñe, acbe pamíllangbioye, y cochjácuntaye ndayá Bëngbe Utabná ácaftaca tojamama, y nts̈amo cha ácbioye tcmojalastemama ca.” 	 "Ga naar huis", zei Hij, "naar uw familie en vrienden en vertel hun wat God voor u heeft gedaan, hoe goed Hij voor u is geweest."


Pilato chë soyënga tojanuena ora, chashjoye Jesús tbojanábocna. Pilato tojanótbema chabe puestents̈e tribunaloca. Chë tribunaloca chashjañna hebreo biyañe Gabata ca inauabaina, y endayana “ndëts̈béngaca pormániñe ca”. 	 Toen Pilatus dat hoorde, bracht hij Jezus opnieuw naar buiten en ging op de rechter-stoel zitten. Die stoel stond op een stenen verhoging, die in het Hebreeuws 'Gabbatha' heette.


S̈mochjofja nÿets oyejuayánaca, Bëngbe Utabnábeyeca cats̈átanga quetsomñecá; y nÿets tempo chacá amë́ngbioye mo bëtsëtsangcá s̈mochtsë́tabna, 	 Verwelkom hem dus met grote blijdschap, zoals u het de Here zou doen. Mensen als hij moet u in ere houden,


“Chcasna, ndánaca ts̈ëngaftanguents̈á, lempe nts̈amo tobomncá ndoñe cachcá tonjesonÿá, cha ndoñe ntsobenana ats̈be uatsjendayá jtsemnama ca” —Jesús tojánayana. 	 Daarom kunt u, als u geen afstand kunt doen van al uw bezit, nooit mijn discipel worden.


As Jesús tojanobuértana y Pédrëbioye tbojaniyana: —¡Satanás, áts̈bents̈ana mojuaná! ¡Aca contsebos̈e ats̈e canÿe bacna soye chas̈ócochënguama! Pedro, acbe juabnënga Bëngbe Bëtsábiocana ndoñe quenatóbocana, sinó nÿe ents̈ángbents̈ana ca. 	 Jezus keerde hem de rug toe en zei: "Maak dat je wegkomt, satan! Je bent een valstrik voor Mij. Jij bekijkt het van de menselijke kant en niet van Gods kant."


Chë enefjuana yebnents̈e, canÿe boyabása bacna bayëja uambayá yojtsemna, y chabe causa chë boyabása tojanonts̈é mënts̈á uayebuáchana: 	 Op een dag was Jezus weer in de synagoge. Een man die in de macht van een boze geest was, schreeuwde:


Chë uaquiñá ibojojuá: “¡Jama ndoñe quetsátsbos̈e ca!” Pero botamana yojenójuaboye y pronto choye yojá. 	 'Jongen, ga vandaag op het land werken.' En de jongen antwoordde:


Chë oservená Pédrëbioye tbojanoyatëmbá ora, corente oyejuayá yojtsemna y cha, jebiatëfjo cuentna, cach tsoye tojesaná chë ts̈abe noticia jaúnayama, Pedro bës̈oca yojtsemna ca. 	 Toen zij Petrus' stem herkende, holde zij meteen naar binnen en riep: "Petrus is er!" Ze was zo opgewonden dat zij vergat de deur open te doen.


Chora s̈monjaniyana: “Aca cmontsemna cachiñe jtë́tabuayenana, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojayancá chë nts̈amo yochjopásama, ba canÿe luarents̈a ents̈ángaftaca, ba mándayëngbents̈a ents̈ángaftaca, ba biyana bomna ents̈anguents̈ë́ngaftaca y quem luarents̈a reyë́ngaftaca ca.” 	 Iemand zei tegen mij: "U zult ncg eens moeten profeteren over vele volken, naties, taalgroepen en koningen."


As chë bachnangbe amë́ndayënga, chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá mandayë́ngaftaca tmojánenefjna jenóyeunayama. Chëngna chë soldadë́ngbioye bëtscá crocénana tmojtanats̈atá, 	 De Hoge Raad werd onmiddellijk bijeengeroepen. Ze besloten de bewakers om te kopen en te laten zeggen dat ze in slaap waren gevallen.


Arquipo s̈mochjauyana yejuana chaotsantjes̈na chë Bëngbe Bëtsá tbojabonÿé trabajo sempre ts̈abá chaotsocumplínama. 	 Zeg tegen Archippus: "Zorg dat u de taak die de Here u heeft gegeven, goed uitvoert."


Pero ts̈ëngaftanga s̈muatjayana: “Aíñe, pero Bëngbe Bëtsá básefta judiënga tojanëbaté, Jesucrístbeñe ndoñe montsanos̈buaché causa; chíyeca bënga fsënjanobená mo buacuafjënga betiyiñe jenëfjëngcá chca ts̈abe bendicionënga Bëngbe Bëtsábents̈ana jóyëngacñana ca.” 	 U zult dan vragen: "Maar die takken zijn toch weggebroken om plaats te maken voor ons?"


Cada Bashco fiesta ora, Pilato yojanamana canÿe utamená jëtsboshjonana, ndánaca ents̈anga tmojuabuayaná. 	 Pilatus had de gewoonte met Pasen een gevangene vrij te laten. De mensen mochten zeggen wie.


Chë ftsenga shlofts̈ënga s̈mochjanÿe: tondaye ntjájena, ni jaja saná ntjátbanana, ni grano uaquëcjnaye yebnënga ntsebomnana; pero Bëngbe Bëtsá chënga saná jtsats̈atnayana. ¡Y ts̈ëngaftanga chë ftsenga shlofts̈ëngbiama puerte más s̈monduámana! 	 Kijk eens naar de kraaien. Die zaaien en oogsten niet en ze hebben geen voorraadkamers of schuren. Toch gaat het hen goed, want God geeft ze te eten. Wel, jullie betekenen toch veel meer voor Hem dan die vogels!


Quem shembása lempe nts̈amo tojobenacá ats̈biama tonjama. Chca tonjama ora, ats̈be cuerpo tonjaprontá ats̈e juatbontsa tescama, cabá ndoñe obaná së́ntsemna ora. 	 Zij gaf wat ze had. Zij heeft de nardusolie voor mijn begrafenis nu al over Mij uitgegoten.


Chora Juan tojanë́jua: —Ats̈na, béjayeca ents̈anga sëndëubáyana. Pero ts̈ëngaftangbeñe canÿa entsemna; cha ndoñe ques̈matábuatma; 	 Hij antwoordde: "U weet dat ik mensen met water doop. Maar temidden van u staat Hij Die u nog niet kent.


Er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Ndánaca Bëngbe Utabná tbojtsots̈ëmbuanábioye, cha bochanjatsbocá ca.” 	 Want er staat ook: "Ieder die de naam van de Here aanroept, zal gered worden." (b)


Bernabé choye tojánashjango orna, tojáninÿe nts̈amo Bëngbe Bëtsá ts̈abe bendicionënga chë́ngbeñe tojanmama y chama corente tojanoyejuá. Nÿetscanga tojanabuayená chamotsiyena nÿets ainánaca Bëngbe Utabnábeñe jtsos̈buáchiyëse. 	 Toen hij daar aankwam en zag wat voor grote dingen God deed, was hij heel blij. Hij spoorde allen aan eens en voorgoed te besluiten de Here trouw te blijven, wat het hun ook zou kosten.


Chíyeca, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá, ndayá ents̈á ochnayté tojtsama sóynaca jtsemándayana ca. 	 Als Mensenzoon beslis Ik wat op de sabbat mag, want Ik kom van God."


Chorna, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chabe angelotémënga echanjichamuá chë ínÿenga bacna soye chamomama amënga y chë bacna soyënga amënga chabe amë́ndayents̈ana chamotsajuanayama. 	 Ik zal mijn engelen erop uitsturen. Zij zullen alle verleidingen en alle slechte mensen uit mijn Koninkrijk bijeenhalen


“Y chca, mora bënga chë ts̈abe noticiënga cbontsëtsëtsná. Nts̈amo Bëngbe Bëtsá bëngbe bëts taitanga tojanas̈ebuachenacá, 	 Wij brengen u het goede nieuws dat de belofte, die God lang geleden aan onze voorouders heeft gedaan, in onze tijd werkelijkheid is geworden. God heeft die belofte vervuld door Jezus weer levend te maken.


Pero chë shembása tojána, Jesusbe shecuats̈ents̈e tojanoshaments̈é y tbojaniyana: —¡Utabná! Diosmanda pavor s̈motsebema. ¡S̈motsajabuache ca! 	 De vrouw viel voor Hem op haar knieën en smeekte: "Here, help mij!"


Chcasna, jabuache chamotsecastigá y chents̈ana chanjë́tsboshjona ca —cha tojánayana. 	 Ik zal Hem zweepslagen laten geven en daarna in vrijheid stellen."


Pero Jesús tojanë́yana: —Ats̈e ts̈ëngaftangbeñe, ba bëts soyënga sënjama ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsabe obenánaca. ¿Ndëmua chents̈a soyama ats̈e s̈mochtsatëchë́nganja ca? 	 Jezus zei tegen hen: "U hebt met eigen ogen gezien wat Ik door de kracht van de Vader heb gedaan. Waarom wilt u Mij nu stenigen?"


Chënga bacna soyënga tmojtsama ora, tondayama ntsenócochinÿenana; chënga nÿets tempo jesents̈énana nÿetsca bacna soyënga amana, y chca jtsamana tondayama ntjatenojuabnaycá. 	 Het kan hun niets schelen of iets goed of slecht is. Zij trekken zich nergens iets van aan en worden voortgedreven door hun slechte gedachten en wilde begeerten.


y mënts̈á tojanë́yana: “Tsëndatbe natsana entsemna base pueblotémoye motsata. Chas̈ojáshjango y cachora s̈ochanjínÿena canÿe burrotema utsbuaná; chábeñe cabá ndocná tonjenojayé. S̈ochjuajafjoná y s̈ochjuánatse. 	 Daar stuurde Jezus twee van Zijn discipelen vooruit. "Ga naar het dorp", zei Hij. "Als jullie er binnenkomen, zul je een veulen zien waar nog niemand op heeft gereden. Het staat vastgebonden.


Derbe puebloca Jesucristbe ts̈abe noticiënga ents̈anga tmojanabuayená, y chca, ents̈anga Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchiye. Chents̈ana chata tbojésanshëcona Listra, Iconio y Pisidioca Antioquioye. 	 bracht daar het goede nieuws van Jezus Christus. Nadat ze in Derbe vele mensen voor de Here hadden gewonnen, gingen ze terug naar Lystra, Iconium en Antiochië


Chents̈ana, Bernabé y Pablo, bejaycá tbojtanata Sirioca Antioquía puebloye. Chents̈a ents̈anga Bëngbe Bëtsá tmojanimpadá chata chabe cucuats̈iñe chabotsemnama, chë trabajuiñe chaotsanÿenama; y chorna, chë trabajo ya tbojanpochocá. 	 In Attalia gingen zij aan boord van een schip dat hen naar Antiochië in Syrië zou brengen. Nu zij hun taak hadden afgerond, gingen zij terug naar de stad waar zij aan hun reis waren begonnen. Daar hadden zij, samen met de andere leiders van de christengemeente, God gevraagd hen onder Zijn hoede te nemen, zodat zij konden doen wat Hij hun had opgedragen.


Chë ts̈ëngaftanga tcmojanabuayená ts̈abe noticiënga más bëtscá ents̈anga montsuenana; y chca, nÿets quem luarents̈e ents̈anga montsiyena más ts̈abe soyënga jtsamëse. Chca entsemna nts̈amo ts̈ëngaftangbents̈e tojopasacá, chë natsana te chë ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe ts̈abiánama s̈mojanuena orscana, y nts̈amo Bëngbe Bëtsá puerte bonshanánaca y ts̈abiánaca bë́ngbioye s̈uanÿenama ndegombre cmojanosérta orscana. 	 Dit goede nieuws heeft overigens niet alleen u bereikt; het gaat over de hele wereld. Overal worden er mensen door veranderd, net als u sinds u van Gods genade hebt gehoord en deze als waarheid erkend hebt.


Chca tonjanopasá chents̈ana, chë luarents̈a inÿe s̈oquënga Páblëbioye monjánajna y cha enjánashnaye. 	 Toen dit nieuws bekend werd, kwamen overal van het eiland zieken naar ons toe, die werden genezen.


Judas y Silas Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayata ibnamna; as, chátnaca chë chents̈a Jesucrístbeñe os̈buachiyë́ngbioye ba soyënga tmojanë́yana, chënga añemo chamotsatsbomnama y Jesucrístbeñe corente chamotsos̈buáchema. 	 Daarna hielden Judas en Silas, die het woord van God konden brengen, allebei een lange toespraak. De christenen werden daardoor bemoedigd en versterkt in hun geloof.


Chë tempo, Jesús tojánayana: “Ats̈e cbatschuá, Taita, celoca y quem luarents̈a Utabná. Aca, chë nÿe bats̈á tats̈ëmbënga tcojanÿanÿé, chë ts̈a tats̈ëmbënga y osertánëngbiama tcojaiytëme soyënga. 	 En Jezus bad dit gebed: "Vader, Heer van hemel en aarde, dank U wel dat U de waarheid hebt verborgen voor wijzen en geleerden. Maar U hebt de waarheid bekendgemaakt aan kleine kinderen.


Ndoñe quecmátamna nÿe chë Bëngbe Bëtsabe buayenánana jouenana, ndayá nts̈amo cha tojayancá aíñe jtsamana; ndoñe chca s̈montsamëse, cach ts̈ëngaftanga s̈montsenoíngña. 	 Maar naar dat nieuws moet u niet alleen luisteren, u moet er ook naar handelen.


Chcasna, chënga tmojanjuá: —Bënga ndoñe queftsátstats̈ëmbo ca. Y Jesús tojanë́yana: —As ats̈e cach ndoñe quecbochatë́yana ndaye deréchoca ats̈e chca stsama ca. 	 Daarom zeiden zij maar dat ze het niet wisten. "Wel", antwoordde Jezus, "dan vertel Ik u ook niet wie Mij het recht geeft dit allemaal te doen."


As chabe uatsjéndayënga tmojantjá: —¿Nts̈amo muatjobenaye quem luarents̈e, ndocna ents̈á ndoyenents̈e, chëfta ents̈angbiama saná jinÿenama ca? 	 "Waar moeten we hier brood vandaan halen om al die mensen te eten te geven?" vroegen de discipelen verwonderd. "Hier woont immers niemand."


Ts̈ëngaftanga cmontsamna jashjáchana mo tsmëma ents̈angcá jtsemnama, y chë nts̈amo tempo s̈mojanamcá mora ndoñe cachcá chas̈mondë́tsamama. Chca, ts̈ëngaftanga s̈mochanjashjache jtsemnama nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomncá. Bëngbe Bëtsá chca tsmëma ents̈angcá tcmojábiama, ts̈ëngaftanga chas̈motsiyenama jtsamëse Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abá yomna soyënga y chábioye jadórama soyënga, chë ndegombre soyënguents̈ana óbocana soyënga. 	 Sterker nog, u moet een heel nieuw mens worden, die alleen voor God leeft, zuiver en goed. Trek een nieuwe natuur aan als een stel nieuwe kle- ren.


As, Jesús tmojanëcuébatsëca y tmojanánatse, y chca, Pilato, chë Judeoca Romano mandadbe cucuats̈iñe tmojánboshjona. 	 Na afloop van de vergadering stuurden zij Hem geboeid naar Pilatus, de Romeinse gouverneur.


Pablo y chë ínÿenga Jerusalenoye tmojánashjajna ora, chents̈a Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, Jesucristbe ichmónënga y bëtsëjemëngcá mándayënga chë́ngbioye tmojanë́buaja. Chents̈ana, Pablo y Bernabé tbojanacuntá lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá chátaftaca yojamcá. 	 Toen zij in Jeruzalem kwamen, werden zij door de christengemeente, de apostelen en de leiders, met open armen ontvangen. Paulus en Barnabas vertelden wat God met hen had gedaan.


Ndegombre, ndoñe quenátsmëna inÿe ndegombre buayenánana. Nts̈amo entsopasancá mënts̈á entsemna: báseftanga montsama ts̈ëngaftanga ndoñe natjë́mbana ainánaca chas̈motsiyenama, y becá montsama chë Cristbiama ts̈abe noticiënguents̈e, ba ndegombre soyënga jtsejuánama, inÿe soyënga jacjayama. 	 U bent van de wijs gebracht door bepaalde personen, die een verkeerd beeld van Christus geven.


Chorna, chë ents̈anga tmojánishache chë judiëngbe enefjuana yebnents̈a mandayá, Sóstenes ca uabainá, y Galionbe delante imojtsejants̈etaye. Pero Galión chë soye tondayana ibontsents̈amna. 	 Toen grepen zij Sosthenes, de leider van de synagoge en gaven hem voor de ogen van Gallio een pak slaag. Maar Gallio trok zich er niets van aan.


—¡Cachcá s̈monÿá! ¿Ndayama bë́ngbioye tëcjabo, Jesús Nazaretocá? ¿Tcojabo bënga jabétsapochocama? Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo nda aca comnama, aca chë Bëngbe Bëtsabe Uamaná ca. 	 "Jezus van Nazareth, ga weg! Ik wil niets met U te maken hebben. U bent gekomen om ons te vernietigen! Ik weet wel wie U bent: De heilige Zoon van God!"


Chcasna, Bëngbe Bëtsá jamana ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, Jesucrístbeñe tmojtsos̈buáchema; ¿chca yojtsayana chë ley nÿe tondayama yondoservena ca? ¡Ndoñe, ndegombre ndoñe! Inÿets̈á, chca jamana chë ley más chaotsámanama. 	 Betekent het dan dat wij door op Jezus Christus te vertrouwen, de wet opzijschuiven? Nee, integendeel. Dan doen wij juist wat de wet zegt.


Chca, aca ats̈biama condëjuabná mo ácaftaca cánÿiñe Bëngbe Utabnabiama trabajayacá; chíyecna cmontsemna cha jtofjana, mo ats̈e s̈cojofjcá. 	 Als ik werkelijk uw vriend ben, ontvang Onésimus dan even hartelijk als u mij zou ontvangen.


“Puerte oyejuayënga mochántsemna chë ínÿengbiama ongmiayënga, er Bëngbe Bëtsá chëngbiama bochanjóngmia. 	 Gelukkig zijn de mensen met een liefdevol en helpend hart, want zij zullen zelf liefde ontmoeten en hulp ontvangen.


Chënga ndoñe quemënjátaniyena jtsamëse nts̈amo yojanamncá, nts̈amo chë Jesucristbe ts̈abe noticiënguents̈a ndegombre soyënga endmëncá. Chca sënjáninÿe ora, Pédrëbioye nÿetsca os̈buáchiyëngbe delante sënjaniyana: “Aca canÿe judío, mo ndoñe judío bendmëncá cojtsiyena, y ndoñe nts̈amo chë judiënga jamama monduamancá; chcasna, ¿nts̈amo catjobenaye jamana chë ndoñe judiënga os̈buáchiyënga mo chë judiëngcá chamotsiyenama ca?” 	 Ik had meteen door dat dit in strijd was met het goede nieuws. Daarom zei ik, in bijzijn van allen, tegen Petrus: "Petrus, u bent een Jood van geboorte. Hoe kunt u van anderen eisen dat zij als Joden gaan leven, als u zelf niet volgens de Joodse wetten leeft?"


Bëngbe Bëtsá, ndábeñe Abraham, Isaac y Jacob imojanos̈buaché y ndábeñe bëngbe bëts taitanga imojanos̈buaché, cha tonjinÿanÿé chabe oservená Jesús chë más uamaná yomnama. Cha ts̈ëngaftanga chë mándayëngbe cucuats̈iñe s̈monjánboshjona chamóbama. Pilato enjétsebos̈e Jesús jëtsboshjonama, pero ts̈ëngaftanga Pilatbe delante s̈monjánayana chca ndoñe s̈montsanbos̈e ca, y chíyeca Pilato ndoñe tbontanboshjona. 	 De God van Abraham, Isaäk en Jakob geeft hiermee eer aan Zijn dienaar Jezus, Die door u aan de Romeinen is uitgeleverd.


Chents̈ana Jerusalenoye imojtsaye, y Jesús yojtsebnatsana. Chë uatsjéndayënga puerte ojnanánënga imojtsemna, Jesús ndauatjcá choye yojtsayama; y inÿe becá ents̈anga ústonoye imojtsajnëngna, imojtsayáuatja. Jesús cachiñe chabe bnë́tsana uta uatsjéndayënga barie tojánachembo y tojanonts̈é jáuyanana nts̈amo cháftaca jopásama yojtsemnana. 	 Zij waren op weg naar Jeruzalem en Jezus liep voorop. De mensen die met Hem meeliepen, waren verbijsterd en bang. Jezus nam Zijn twaalf discipelen nog even apart. Hij vertelde hun wat Hem in Jeruzalem te wachten stond.


y chca, nts̈amo chë os̈buáchiyënga, Cristo chëngbe amëndayá yomnama imotats̈ëmbcá y chca jtsamana, cachcá, chë shemángnaca entsamna jtsemnana nÿetsca soyënguiñe chëngbe boyángaftaca. 	 Dus, vrouwen, u moet zich in alles naar uw man voegen, zoals de Gemeente zich naar Christus voegt.


Sempre nÿetscanga s̈mochtsenbobonshana, Jesucrístbeyeca cats̈átanga quetsomñecá. 	 Blijf als broeders van elkaar houden.


¿Y ndoñe s̈montsabouínÿna chë canÿsëfta tandës̈ents̈ana canta uaranga ents̈anga sënjanëjuats̈ema y canÿsëfta sbarë́cua s̈monjánajutjema? 	 En dat er volle manden overbleven? Weten jullie niet meer dat Ik later 4000 mensen van zeven broden te eten heb gegeven? En dat er weer heel veel overbleef?


Chábeyeca Bëngbe Bëtsá tojama lempe nts̈amo celoca y quem luarents̈e yobinÿncá, lempe nts̈amo chë ents̈anga imobena o ndoñe mondobena jinÿama soyënga, y chë espíritëngnaca chë imobena ínÿengbioye jtsamë́ndayana y obenana imobomna. Bëngbe Bëtsá, chábeyeca y chabiama tojama, lempe nts̈amo quem luarents̈e yobinÿncá. 	 Christus Zelf heeft alles in de hemelen en op aarde geschapen, al het zichtbare en onzichtbare. Koningen en wereldheersers, regeringen en andere autoriteiten, alles is door Christus gemaakt tot Zijn eer.


Herodes Jesúsbioye tbojáninÿe ora, corente tojanoyejuá. Chana tempscana inabos̈e Jesús jinÿama. Cha ba soyënga Jesusbiama tojanuena, y yojtsebos̈e jinÿama Jesús jamana canÿe bëts soye, Bëngbe Bëtsabe obenánaca. 	 Herodes was erg blij Jezus te zien. Hij had al veel over Hem gehoord en hoopte reeds lang dat Jezus eens een wonder zou doen waar hij zelf bij was.


Chë canta Ainënga, cada ona chnë́nguana juatëngmiásha enjanábomna, y tsoicajana y shjoicajana nÿétsañe fs̈nëbenga monjánbomna. Y chënga nÿets tempo, ntjochnacá mënts̈á monjánichamo: ¡Uamaná, Uamaná, Uamaná, Bëngbe Utabná, Bëngbe Bëtsá nÿets obenana bomná, nda enjamná, endmëná y sempre echanjëftsemná ca! 	 Elk van de vier wezens had zes vleugels. Zij waren rondom en van binnen vol met ogen. Zonder ophouden zeiden zij: "Heilig, heilig, heilig is de Here, de Almachtige God, Die was, Die is en Die komt." (A)


Chca tonjanochnëngo er Pablo ndoñe chenátanbos̈ena Efesoye jama, Asia luariñe ndoñe yapa ndétsemnama. Chca tojánbos̈ena er cha enjétsebos̈e betsco Jerusalenoca jtsatsmënana, tojopodesna chë judiëngbe fiesta, Pentecostés ca uabaina fiestama. 	 Paulus had namelijk besloten Efeze niet aan te doen om in Asia geen tijd te verliezen. Hij had haast omdat hij, als het even kon, met Pinksteren weer in Jeruzalem wilde zijn.


y aca corente oyejuayá cochántsemna; er chënga ndoñe quemochatobenaye cachcá aca jtëtofjana, pero acna acbe uacanana soye cochántsebomna, chë Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈ábenga imomnënga chamojtayena ora ca” —cha tbojaniyana. 	 Die mensen kunnen u niets teruggeven. Daarom zal God u belonen als de rechtvaardigen weer levend worden."


Pero nÿe sempre s̈mochtsama nts̈amo mora s̈mojtsamcá, y s̈mochtsiyena nts̈amo chë Bëngbe Bëtsábiocana s̈mojóyëngacñe soyënga yomncá, ats̈e quem luaroye jesabámëntscuana. 	 dan dat u vasthoudt wat u hebt, totdat Ik kom.


Y chca, ats̈e Cristbe ichmoná quetsomñecá sëntsobena, aca nÿe jamándana nts̈amo yomncá chacotsamama, pero ats̈e chca ndoñe quichatsma. 	 Nu wil ik u een gunst vragen; ik zou het namens Christus van u kunnen eisen omdat het uw plicht is,


Pero ndayá Jesús yojtsamama más ents̈anga imojátats̈ëmbona, y ba ents̈anga imojtsójotoye chábioye joyeunayama y chëngbe s̈ocanëngama chauashnama. 	 Toch wist iedereen binnen de kortste tijd wat voor kracht er van Jezus uitging. Van alle kanten stroomden de mensen toe om te luisteren naar wat Hij zei en om genezen te worden.


Chë tempo, chë Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye quem fshantse jats̈etayama tbojans̈buachená orscana, y chë tempo, chë bëngbe bëts taitanga chë fshantse tmojanóyëngacñëntscuana, canta patse y shachna bnë́tsana uata tojanochnëngo. “Chents̈ana, Bëngbe Bëtsá chëngbiama mandadënga tojánabiama, Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Samuel chëngbe mandayá yojë́ftsemna tempëntscuana. 	 Daarna gaf Hij hun telkens weer nieuwe leiders, 450 jaar lang, tot de profeet Samuël.


Y cachora Zacarías jóyebuambayama yojtobenaye, y yojonts̈é Bëngbe Bëtsábioye jëtschuayana. 	 Tot ieders verbazing schreef hij: 'Zijn naam is Johannes'. Op hetzelfde moment kon hij weer spreken en begon hij God te prijzen.


Er, nts̈amo bënga cada ona mondbomna canÿe cuerpo y chë cuerpiñe ba soyënga jtsebomnana, y nÿetsca soyënga ndoñe cach soyama cuerpiñe ntsoservénana, 	 Een menselijk lichaam bestaat uit vele delen en die delen doen niet allemaal hetzelfde. Zo is het ook met ons.


Chë soye tojanopasá, cachcá nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Isaías chabe librë́s̈añe yojëftsabemcá. Cha mënts̈á tojanábema: Ents̈anga ndoyena luaroca canÿa enduáyebuache: “Bëngbe Utabná echanjabo ca; mo nda canÿe benache tojtseprontacá canÿe uámana ents̈á jashjanguama, cachcá, ts̈ëngaftángnaca, Bëngbe Utabná jabama ainanents̈e ts̈abe juabnë́ngaca s̈mochtseprontana. 	 Johannes was, om met de woorden van de profeet Jesaja te spreken, de stem van iemand die roept in de woestijn: "Maak een weg voor de Here!


Ya yojétsobeco Bashco fiesta, chë levadúraca ndëpormana tandës̈e saye fiesta, chë Bëngbe Bëtsá Egiptocana judiëngbe bëts taitanga tojánatsebacama jtenójuaboyama. 	 Ondertussen was het bijna Pasen geworden. Tijdens dat feest eten de Joden alleen brood dat zonder gist gebakken is.


Chora chë ents̈anga tmojánishache y tmojanánatse. 	 De andere mannen wisten wie ze moesten hebben en namen Jezus gevangen.


Morna Abrahambiama mochjóyebuambaye, bëngbe tempsca bëts taitá, y mochjinÿe ndayá tojánatsjinÿe Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyana bomnents̈ana. 	 Hoe staat het dan met Abraham, die de stamvader van ons Joodse volk is?


Chora Felipe tojána Andrés jauyanama, y chë útatna Jesúsbioye tbojána, chë grieguëngbiama jauenayama. 	 Filippus vertelde het aan Andreas en samen gingen zij naar Jezus om het Hem te vragen.


Jesús tojanatjá: “¿Ndáyeca ts̈ëngaftanga s̈mnétsichamo chë Uámana Uabuayaná, chë Cristo, Rey Davídbents̈ana iuabó ca? 	 Daarna had Hij een vraag voor hen: "Waarom wordt gezegd dat de Christus rechtstreeks van David zal afstammen?


chë Uámana Espíritbiajana tcojánayana y acbe oservená David, nts̈amo tcojanayancá tojanábema, mënts̈á: ¿Ndáyeca ents̈anga yapa imojtsets̈átjaye ca? ¿Ndáyeca imojtsejuabná nÿe bonamentiama soyënga jamana? 	 Door de Heilige Geest hebt U Uw dienaar, onze voorvader David, laten zeggen: 'Wat zijn de ongelovige volken toch dwaas om tegen de Here op te staan! Het is onbegrijpelijk dat deze mensen proberen God te slim af te zijn!


Cach te, Jesús yebnents̈ana tojë́ftsanbocna y uafjajónaye tsachoca tojanótbema. 	 Later die dag verliet Jezus het huis en ging bij het meer zitten.


Jesucristo cruciñe tojanóbanayeca, Bëngbe Bëtsá tojanayënjaná Satanás y chabe bacna espíritënga obenana bomnënga y ínÿengbioye amë́ndayënga; y nÿetsca ents̈angbe delante tojaninÿanÿé cha chënga jtsamë́ndayama yobenama, mo canÿe reycá chë ínÿenga tojayënjaná ora, chabe ents̈ángaftaca natsana jtsayana y chë ayënjanánëngna ústonoye. 	 Op die manier ontnam God de duivel en zijn trawanten volledig hun macht. Hij heeft hen in het openbaar te kijk gezet en daarmee laten zien dat zij door het kruis van Christus overwonnen en verslagen zijn.


Y chë bacna bayëjënga uambayëngna, Jesús tmojinÿe ora, betsco chabe shecuats̈ents̈e imojtsofshëntsaménts̈enaye, y chë bacna bayëjë́ngbeyeca mënts̈á imojtsáyebuache: “¡Aca Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá condmëna ca!” 	 Wanneer mensen met boze geesten Hem zagen, vielen zij voor Hem op de grond en schreeuwden: "U bent de Zoon van God!"


Tmojansents̈ana, chë coptémaca tojanma cachcá nts̈amo chë tandë́s̈eca tojanmcá y mënts̈á tojánayana: “Quem coptema vínoye entsemna chë Bëngbe Bëtsabe tsëm trato ents̈ángaftaca. Ats̈be buiñe echanjuábuashana, ts̈ëngaftanga chas̈motsetats̈ëmbuama nts̈amo Bëngbe Bëtsá ents̈anga tojanas̈ebuachenacá ndegombre yochjochnënguama. Chë buiñe ts̈ëngaftangbe ts̈abiama echanjuábuashana. 	 Na het eten gaf Hij hun de beker en zei: "Deze beker wijn is het teken van Gods nieuwe verbond met jullie. Een verbond dat wordt bekrachtigd door mijn bloed, dat zal vloeien als een offer voor jullie.


“Mo canÿe ents̈á uámana fjantse ndëts̈ëtémënga obuamnañacánaca endmëna chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana. 	 Het Koninkrijk van de hemelen doet ook denken aan een koopman die op zoek is naar mooie parels.


Chents̈e imojtsemna bnë́tsana uta ents̈anga. 	 Zij waren met ongeveer twaalf personen.


Chora chë uatsjéndayëngbioye tojtanabo y tojanë́yana: “¿Cabá s̈motsomañe y s̈motsochnañe ca? Ya ora tocjobuache, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá bacna soye amëngbe cucuats̈iñe mochanjáboshjona. 	 Hierna kwam Hij weer bij Zijn discipelen en zei: "Slaap nu maar. Rust maar uit. Het is zover. Ik zal in de handen van slechte mensen vallen.


Chë Taitábioye chanjá y ats̈e ndoñe más ques̈mochátinÿe. Chíyeca chë Uajabuachaná echanjama chënga corente chamotsetáts̈ëmbo ndayá ndegombre yomna Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abia jtsemnana. 	 Van rechtvaardigheid, omdat Ik naar de Vader ga en u Mij niet meer zult zien.


Ts̈ëngaftanga s̈monjouena nts̈amo chë ents̈á entsichamcá, y chca Bëngbe Bëtsabiama entsemna mo cha cuafjoyenguangcá, chë chabe Uaquiñá yomna ca cha tonjayana ora. ¿Nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈matjayana ca? —cha tojanë́yana. Y nÿetscanga tmojánayana, cha ndegombre bacna soye yojtsebomna y jóbanama ibojtsemna ca. 	 "Nu hebben wij geen getuigen meer nodig!" riep hij. "Hebt u gehoord hoe Hij God beledigde? Wat doen wij met Hem?" Alle aanwezigen vonden dat Hij de doodstraf verdiende.


canÿe ruego cbochanjábema, Onésimo chacuájabuachama. Ats̈e utamená tsmënëntscuana, Jesucristbe soyëngama cha sënjanbuayiyná. Cha Crístbeñe tonjanos̈buachéyeca, cha mo ats̈be uaquiñacá tonjanóbema. 	 Ik smeek u mijn kind Onésimus vriendelijk te behandelen; ik heb hem tijdens mijn gevangenschap als kind voor de Here gewonnen.


“Ndocná, nÿe cachábeyeca Bëngbe Bëtsábioye tonjátsjua. Nÿe chë celocana tojabá aíñe, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá. 	 Er is nog nooit iemand bij God geweest behalve Ik, de Mensenzoon, Die bij Hem vandaan komt.


Isabel nts̈amo María tbojanchuama tojanuena ora, Isabelbe s̈es̈ona chabe uafsbioye tojanobonjó, y chë Uámana Espíritu Isabélbeñe tojánamashëngo chabe ainaniñe jtsemándayama. 	 Toen Elisabeth de groet van Maria hoorde, begon het kindje in haar buik te trappelen. En Elisabeth zelf werd vol van de Heilige Geest.


Felipe y Bartolomé; Tomás y Mateo, chë Romocama impuesto ents̈ángbioye atjanayá; Santiago, Alfeobe uaquiñá y Tadeo; 	 Filippus en Bartholomeüs, Thomas en Mattheüs (de tolontvanger), Jakobus (de zoon van Alfeüs) en Thaddeüs,


cha mora quem luarents̈e chë soyëngama más echanjóyëngacñe, y chë inÿe luarocna, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida ca. 	 zal nu al vele malen meer terugkrijgen. En in de toekomst krijgt hij het eeuwige leven."


Er ndánaca, nts̈amo ats̈be Taitá, celoca endmëná yobos̈cá tojtsama, jtsemnana ats̈be cats̈ata, ats̈be uabena y ats̈be mamá, ats̈be ndegombre pamillanguents̈á ca —Jesús tojánayana. 	 Ieder, die doet wat mijn hemelse Vader wil, is mijn broer, mijn zuster en mijn moeder."


Chë inÿe yëfsana, Sidón puebloye fsënjánashjajna. Chents̈e Julio, ts̈abá mandbomná Pábloftaca enjétsemna; tbonjanlesenciá chabe amiguë́ngbioye chauabuáchama, chënga chamofjama y chamóbocuedama. 	 De volgende dag legden wij in Sidon aan. Julius was erg aardig voor Paulus en gaf hem toestemming naar zijn vrienden in de stad te gaan om daar wat op verhaal te komen.


ts̈ëngaftanga jtsejuabnayana chë nts̈amo ts̈abá yomncá ndosertánëngbiama abuayiynayënga s̈momna ca, y mo chë basengcá tondaye nduatsjínÿenëngbiama abuátambayënga ca. Ts̈ëngaftanga ts̈a jésejuabnayana chë ley s̈mobomnama, lempe s̈motáts̈ëmbo ca y nts̈amo s̈mojtsichamcá ndegombre yojtsemna ca. 	 Omdat in Gods wet de waarheid en de kennis onder woorden zijn gebracht, denkt u buitenstaanders en kinderen iets te kunnen leren.


Heródesna ba soyënga tbojantjá, pero cha ndocá tbonjanjuá. 	 Hij vroeg Jezus van alles en nog wat, maar kreeg geen antwoord.


¿Y asna? Israeloca ents̈anga ndoñe chemátaninÿena nts̈amo Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈ábenga jtsemnana, pero chënguents̈ënga básefta bocacánëngna aíñe tmojanobená. Bëngbe Bëtsá tojanalesenciá chë ínÿenga Israeloquënguents̈ana chabe buayenana soyënga ainaniñe ndoñe chamondóyëngacñama; 	 De Israëlieten hebben dus niet gekregen wat zij zo graag wilden, op een klein gedeelte na. Die waren door God uitgekozen. Maar de meesten werden steeds ongevoeliger.


Jesús mënts̈ánaca tojanacuntá: “Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna mo canÿe mostaza betiye jenaycá, canÿe boyabása chabe jajañe yojáje. 	 Jezus vertelde ook deze gelijkenis: "Het Koninkrijk van de hemelen is net een mosterdzaadje dat in de grond wordt gestopt.


Cochjayana chë bëtsëjémëngna chamotsemna cachënga nÿetsca soyënguiñe jenomándama obenënga, nÿetscangbiama mo uámana ents̈angcá utabnënga, nts̈amo jtsiyenama ts̈abá juabnayënga, nÿets tempo chë ndegombre soyënguiñe chamotsos̈buaché, Bëngbe Bëtsá y nÿetscanga chamotsababuánÿeshana, y padecena soyënguiñe puerte uantadënga chamotsemna. 	 Leer oudere mannen dat zij nuchter, ernstig en verstandig moeten zijn; zij moeten de waarheid kennen en geloven en alles met liefde en geduld doen.


Chora chë bobontse tbojanjuá: —Ats̈e lempe chca nÿets tempo sëndocumplina. ¿Ndayá más s̈ojtsebuáshbena ca? 	 "Maar daar heb ik mij altijd aan gehouden. Wat moet ik dan nog meer doen?" vroeg de jonge man.


Pero, chë ya tmojashjáchënga Bëngbe Bëtsábeñe puerte jtsos̈buáchiyama y chabe soyëngama corente jtsosertánama, chë́ngbeñe bënga fchandóyebuambaye becá osertánana bomna soyënga. Pero ndoñe quenátsmëna quem luarents̈a ents̈anga quem tempo mondbétsichamo soyënga, ni mora quem luarents̈e amë́ndayëngbe soyënga, ndëmuanÿenga ndoñe bën y ndocna obenana bomnënga mochanjëftsoquéda. 	 De aktiviteiten zijn verschillend, maar ze worden ontplooid door dezelfde God, Die alles in ons allen bewerkt.


As Pedro tojtanastjango y chë tmojánashjajnënga tojanë́yana: —Ats̈e sëndmëna chë s̈montsenguá cha. ¿Ndáyeca moye s̈mojabo ca? 	 Petrus ging naar beneden. "U zoekt mij", zei hij tegen de mannen, "maar waarom eigenlijk?"


Chora Jesús, chë Uámana Espíritbeyeca, corente oyejuayá tojánayana: “Ats̈e cbatschuá, Taita, celoca y quem luarents̈a Utabná. Aca, chë nÿe bats̈á tats̈ëmbënga tconjanÿanÿé, chë ts̈a tats̈ëmbënga y osertánëngbiama tcojaiytëme soyënga. Aíñe, chama cbontsadorana, Taita, aca chca chaotsemnama tcojábos̈enayeca. 	 Op dat moment bracht de Heilige Geest in Jezus een geweldige blijdschap teweeg. Hij sprak: "Vader! Heer van hemel en aarde! Wat geweldig dat U deze dingen hebt verborgen voor intellectuelen en geleerden. Maar U hebt ze bekend gemaakt aan kleine kinderen.


Chë ents̈anguents̈e básefta fariseunga imojtsemnënga, Jesús tmojaniyana: —Buatëmbayá, acbe ústonënga mëcácana chca ndoñe chamondëtsáyebuachama ca. 	 Maar enkele Farizeeërs, die tussen de mensen liepen, zeiden tegen Jezus: "Meester, zeg toch tegen Uw volgelingen dat zij hun mond houden."


Chë soyënga chë judiënga tmojanuena ora, cachiñe banga Jesusbe contra y ínÿengna Jesusbe pavor imojtsemna. 	 Door deze woorden kregen de Joden weer verschil van mening.


Chents̈ana, uta ustonátbioye, básefta yebnënga yojamna luaroye ibojétsaye ora, Jesús tojánebëbuacna, mo inÿa cuaftsemncá. 	 Later liepen twee van hen naar het land. Onderweg zagen zij Jezus, maar zij herkenden Hem niet omdat Hij er anders uitzag.


Chcasna, ts̈ëngaftanga s̈mochjáyents̈buachiye nts̈amo chënga jtsebomnama tojtsamncá. Chë crocénana ents̈anga ayëngacayë́ngbioye, ndaye impuéstnaca s̈mochtëbuénaye; chëngna s̈mochtsarrespetana nts̈amo yomncá, y chënga uámanënga chamotsemnama s̈mochtsejuabnaye. 	 Geef ieder wat hem toekomt. Als u belasting of invoerrechten moet betalen, doe dat dan. Als iemand een hoge positie heeft, laat dan merken dat u respect voor hem hebt.


Chë s̈monjinÿenënga entsamna ácbioye jabana y acbe delante ats̈be contra chamuayana, nderado ndayá tmojtsebomnëse. 	 Dat werd anders toen een paar Joden uit Asia mij zagen. Die hadden blijkbaar iets tegen mij. Zij zouden hier moeten zijn om hun aanklacht bij u in te dienen.


Ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, ats̈e sënjanobená chë natsana soyama ts̈ëngaftanga chë ts̈abe noticiënga jábuayenama, canÿe s̈ocana s̈onjanonts̈áshjango causa. 	 Want toen ik u voor het eerst iets over Jezus Christus vertelde, was ik lichamelijk erg zwak,


Ya Jerusalenoca béconana imojtsemna y canÿe pueblo Betfagé ca uabáinoca tmojánashjango, canÿe tjashe Olivos ca uabáinents̈e. Chora Jesús uta chabe uatsjéndayata tojanichamó, 	 Zij kwamen in de buurt van Bethfagé. Dat is een dorp op de helling van de Olijfberg, niet ver van Jeruzalem. Jezus stuurde er twee van Zijn discipelen heen en zei:


Judas, chë boshjuaná, Jesús jóbanama ibojtsemnama tojanuena ora, puerte yojtsenócochinÿena nts̈amo tojánchjanguama, y chë unga bnë́tsana ralbenga chë bachnangbe amë́ndayënga y bëtsëjemë́ngbioye tojtanamba, 	 Toen Judas, de verrader, zag dat Jezus ter dood was veroordeeld, kreeg hij berouw. Hij vond het verschrikkelijk wat hij had gedaan. Meteen ging hij het geld naar de leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad terugbrengen.


Ba uabouana soyënga jtsamana, diosënga yomna ca tmojtsejuabná soyënga jadórama, jtsencjuanayana, ínÿengaftaca jtsenáyayana, nÿetscanga ndoñe cachcá chamondëtsejuabnama jtsamana, ínÿengaftaca yapa jtsenánts̈abos̈ana, soyënga nÿe rábiaca jtsamana, ínÿengaftaca ts̈a jesenaleganana, y cánÿenga ínÿengaftaca contra chamotsemnama jtsamana. 	 afgoderij en spiritisme; haat, ruzie, nijd, drift, rivaliteit, onenigheid, sektarisme,


Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama tojanpochocá ora, tojtantsbaná y chabe uatsjéndayënga imojtsemnoye tojána; y chënga imnétsomañe, ts̈a ngménaca imojtsemna causa. 	 Tenslotte stond Hij op en ging terug naar Zijn discipelen. Hij zag dat ze in slaap waren gevallen, uitgeput van verdriet.


Chora, canÿe ents̈á chëjana yojtsatashjajuana, Simón ca uabainá, Cirene pueblocá, Alejandro y Rufbe taitá; jajocana yojtsatachnëjuana; y chë soldadëngna imojuatária Jesusbe cruz jëftsocutsayama. 	 Simon van Cyrene (de vader van Alexander en Rufus) kwam net van het land. Hij werd gedwongen het kruis van Jezus te dragen.


Judiëngbe nÿetsca bachnanga nÿets tempo ba soye altarents̈a natsanoica Bëngbe Bëtsá jtseservénana, y ba soye cachcá jtsamana tmojóba bayë́ngaca, pero chë soyë́ngaca ndocna te ntjopódiana ents̈anga bacna soyënga jabuajuánama. 	 De gewone priesters waren dag in, dag uit in de tempel bezig en brachten telkens dezelfde soort offers, die de zonden niet konden wegnemen.


Y Jesús más tojánayana: —Bëngbe Bëtsá ochnayté ents̈abiama tojama y ents̈á ndoñe tbonjánbema nÿe chë ochnayté ndoñe chaondëtrabajama. 	 De sabbat is een dag om de mensen rust te geven en niet een dag om hen te dwingen niets te doen.


As chë jajañe nduiño chë natsanama más ba oservénënga yojichamuá. Pero chë arréndayëngna, nts̈amo chë natsanë́ngaftaca imojamcá, cachcá chora imojama. 	 Daarna stuurde de eigenaar andere mannen. Nog meer dan de eerste keer. Maar het verging die al niet veel beter.


Oyejuayënga chë bacna soyëngama perdonánënga imojtsemnënga, mo chënga chëngbe ents̈ayá botamana cuaftsaboshabecá. Chca chënga mochantsobena chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama uacanánana jashjáchama, mo chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama betiyeshents̈ana cuaftsesacá, y mochanjobenaye chë tsëm bëts puebloye bës̈ás̈ajana ts̈abá jamashjnama. 	 Gelukkig zijn zij die hun kleren wassen omdat zij van de levensboom mogen eten en door de poorten van de stad mogen binnengaan.


Y imojtseimpadana nÿe mo chabe ents̈ayá sibiájuanaca juabojajuama chë s̈oquënga chaualesenciama. Y nÿetscanga chabe ents̈ayá sibiájua tmojanábojajënga, shnánënga imojtsatoquédaye. 	 Zij smeekten of ze Hem mochten aanraken, al was het maar de kwast van Zijn mantel. Allen die dat deden, werden helemaal gezond.


Ni ts̈ëngaftangbe bests̈as̈ama cach ndoñe, er ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátobena ni mo canÿe stjënashe ftsenguëshe o fjantsëshe jabemana. 	 Zeg ook niet: 'Ik zweer bij mijn hoofd', want u kunt niet één haar wit of zwart maken.


Quem inÿe cuéntnaca tojanë́yana: “Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna mo levadurcá; canÿe shembása chana jenájuabana unga medida arninÿañe, nÿetsana chauabochama ca.” 	 Hij vertelde nog een andere gelijkenis: "Het Koninkrijk van de hemelen is net gist dat u in het deeg doet om te laten rijzen. Als het deeg door en door is gerezen, kunt u er brood van bakken."


Chcasna, Isabel jabuache tojánayana: —¡Bëngbe Bëtsá acbiama más ts̈abe bendicionënga entsama nÿetsca shembásengbiama, y chë cochántsebomna s̈es̈onbiámnaca cachcá! 	 Zij jubelde het uit en zei tegen Maria: "Jij bent de gelukkigste vrouw van de hele wereld. Jouw kind is heel bijzonder in de ogen van God.


As Bernabé y Saulo, chë Uámana Espíritbeyeca ichmónata, Seleucia ca uabáinoye tbojánata y chents̈ana bejaycá, Chipre luaroye. 	 Barnabas en Saulus, die er dus door de Heilige Geest op uitgestuurd waren, gingen naar Seleucië aan de kust en staken vandaar over naar Cyprus.


Chë natsana imojtsajnënga chë jtaná imojtsácacana, iytëca chaóbemama; pero cha más yojtsáyebuache: —¡Davídbents̈ana Ents̈á, s̈motselastemá ca! 	 De mensen die voor Jezus uit liepen, zeiden tegen hem dat hij zijn mond moest houden. Maar hij trok zich er niets van aan en begon nog harder te schreeuwen: "Zoon van David! Heb medelijden met mij!"


Y chíyeca cha jtsemnana bayënga jobáyama Bëngbe Bëtsá juats̈ëmbonama, ndoñe nÿe ents̈ángbioye bacna soyëngama cháuaperdonama, ndayá chábioye chaboperdonámnaca. 	 Hij staat immers aan dezelfde verleidingen bloot en begrijpt hun problemen daarom heel goed.


Pero, Simón Pedro tbojanobuache ora, Jesúsbioye tbojaniyana: —Ats̈be Utabná, ¿aca s̈cochjuashecjabiá ca? 	 "Here", protesteerde Simon Petrus, "U gaat mijn voeten toch niet wassen?"


Chca tojanopasá chents̈ana, Jerusalenoye chënga tmojesaná. Jesús Bëngbe Bëtsabe bëts yebnëjana yojtsobuertanëntscuana, chábioye tmojanobeconá bachnangbe amë́ndayënga, ley abuátambayënga y chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá amë́ndayënga, 	 Zij kwamen in Jeruzalem. Terwijl Hij over het tempelplein wandelde, stapten de mannen van de Hoge Raad op Hem toe.


Mënts̈á entsemna nts̈amo cbontsëtsëtsnacá, y Bëngbe Utabná endmëna nda tojama ats̈e mando chaitsebomnama ts̈ëngaftanga chca jáuyanama: Ndoñe más s̈mattsiyena bacna soyënga jtsamëse, mo chë Bëngbe Bëtsábioye nduabuátmënga mondbetsamcá; chënga jtsiyenana jtsamëse nts̈amo cachëngbe ndoservena juabnënga tojtsamëndacá. 	 Laat ik dit zeggen, en ik spreek namens de Here: Leef niet langer als mensen die Gods wil niet kennen, want die zijn verblind en verward.


Chíyeca, s̈ontsamna sempre Bëngbe Bëtsábioye jtsatschuanayana, Jesucristbiajana. Bëngbe Bëtsá chca tmojtsadorana ora, jtsemnana mo chábioye jëtschuayama canÿe soye cuafjuats̈ëmboncá. Chcasna, jtsóyebuambnayëse cha mochtsadorana. 	 Met de hulp van Jezus zullen wij God altijd blijven eren; en ons offer aan God is dat wij openlijk voor Jezus uitkomen.


—Ats̈e ndegombre sëntsoyejuá mora chjobenaye acbe delante jóyebuambayama, uámana rey Agripa, chca, ats̈e jenë́uyanama nÿetsca soyëngama nts̈amo judiënga ats̈be contra montsichámuama; 	 "Ik ben blij, koning Agrippa, dat ik mij vandaag voor u mag verdedigen tegen alles waarvan de Joden mij beschuldigen.


Cachcá, Satanás tojtsenojatá y cachabe contra tojtsemnëse, ¿nts̈amo nantsobena chabe mándayana quem luarents̈e jëftsebomnana? Chca së́ntsichamo, er ts̈ëngaftanga s̈montsichamo Beelzebube obenánaca chë bayëjënga stsatëbuacana ca; 	 Als het waar is wat jullie zeggen, dan vecht de duivel tegen zichzelf.


Chorna, ents̈ayá tmojtsanabotsca y shbuenda uafjatsenga ents̈ayá mo reycá tmojanichëtjo. 	 Daar riepen ze het hele bataljon bijeen. Ze rukten Hem de kleren van het lijf en deden Hem een rode mantel om.


Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo y sëntsobena chëngbiama jayanama, chënga puerte mondbos̈e Bëngbe Bëtsá jasérviama, pero nts̈amo chënga yojtsësertancá, nts̈amo Bëngbe Bëtsá jasérviama yojtsamnamna, ndoñe quenátsmëna nts̈amo ndegombre yomncá. 	 Ik weet dat zij met veel toewijding God dienen, maar met verkeerde ijver.


Báseftanga Pablo tmojanimpadá inÿe baseftayté chents̈e chauesomñama, pero chana ndoñe tonjanoyauná; 	 Die vroegen hem zelfs nog een paar dagen te blijven, maar dat wilde hij niet.


Aca, Bëngbe Bëtsá, obanëngbe luarents̈e ndoñe ques̈cochátsboshjona, y ndoñe quecochatsleséncia acbe uámana oservenabe cuerpo chaotsopochocama. 	 Here, U zult mij niet dood laten blijven. U zult het lichaam van Uw heilige Zoon niet laten vergaan.


Zacaríasna jats̈ëmbombonana canÿe tablëbé tojanëyá y chiñe tojanábema: “Cha entsabaina Juan ca”. Y chë causa, nÿetscanga ojnanánënga imojtsemna. 	 Hij maakte hun duidelijk dat hij iets wilde hebben om op te schrijven.


Chents̈ana, chë Jesucristbe ichmónënga y bëtsëjemëngcá mándayënga, nÿetsca chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngaftaca tmojanenoyeuná chënguents̈ana báseftanga jabacacayama, Pablo y Bernabéftaca Antioquía puebloye jíchamuama. Chcasna, tmojanëbuáyana Judas, chë Barsabás ca uabobuatmá, y Silas; chata ibnamna uámanata chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyënguents̈e. 	 Toen besloten de apostelen en de leiders enkelen uit hun midden met Paulus en Barnabas mee te sturen naar Antiochië. De hele gemeente was het daarmee eens. Degenen die daarvoor werden uitgekozen, waren Judas (die ook wel Barsabbas werd genoemd) en Silas. Twee mannen die een belangrijke plaats in de gemeente hadden.


Chents̈ana chë inÿe ángel chabe copbé chë uabouana bayabe uámana puestiñe tonjanbuashcja, y nÿets chabe amë́ndayiñe ibetiñe tonjanoquedá. Chë ents̈anga bichtaja montsanenójantsnaye, yapa tsets̈e causa; 	 De vijfde engel goot zijn schaal uit over de troon van het beest, waardoor het in het koninkrijk van het beest vreselijk donker werd. De mensen hadden zo'n pijn, dat zij zich op de tong beten.


Natsana ndoñe s̈matjátsjuabnaye jenë́uyanama nts̈amo chora jóyebuambayana, 	 Ga niet van tevoren bedenken wat je zult zeggen om je te verdedigen. Onthoud dat goed! Ik zal jullie de juiste woorden in de mond leggen.


Er mëntescana, canÿe yebnents̈e, shachnënga ndoñe quemochátenëyeunana, únganga útatbe contra y útata úngangbe contra mochántsemna. 	 Van nu af aan zal in gezinnen onenigheid zijn. Drie mensen zullen voor Mij zijn en twee tegen, of omgekeerd.


Chë tempo Jerusalenents̈e imojtsemna ba judiënga, Bëngbe Bëtsá puerte adórayënga, nÿets luarëngocana áshjajnënga; chënga tmojánabo Bëngbe Bëtsá jëtschuayama. 	 In die dagen waren er in Jeruzalem vele gelovige Joden uit alle landen van de wereld.


Pero chë oservená bacna ents̈á tomnësna, jajuaboyana chë nduiño ndoñe betsco yochantabo ca, 	 Maar als zo iemand slecht is en bij zichzelf zegt:


y ents̈anga jáuyanama ndëmua ora chë Utabná chabe ents̈anga yochjatsebacaye ca.” 	 Hij heeft mij gestuurd om uit te roepen dat gevangenen zullen worden vrijgelaten, dat blinden zullen zien, dat onderdrukten zullen worden bevrijd en dat de tijd van Gods genade is aangebroken." (B)


Ents̈anga chca tmojanuena ora, ínÿenga imojtsichamo nÿe tojanjuésase ca; pero ínÿengna imojtsichamo: —Canÿe ángel chábioye tbonjuatsëtsá ca. 	 De mensen om Hem heen hoorden het ook. De meesten beweerden dat het een donderslag was geweest. Anderen zeiden dat een engel iets tegen Hem had gezegd.


Nÿetscangbe delante puerte añémoca ents̈anga enjanabuayiyná Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama, y enjanabuatambá soyënga Bëngbe Utabná Jesucristbiama, y ndocna Romoca mandayá quebënjatanauyá chca jtsamama. 	 Hij liet geen kans voorbijgaan om over het Koninkrijk van God te spreken. Met grote vrijmoedigheid sprak hij over de Here Jezus Christus. En niemand legde hem een strobreed in de weg.


Nda canÿe Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayábioye tbojoyeuná, cha chca bétsemnama, chábioye Bëngbe Bëtsá canÿe uacanana soye bochántats̈etaye, mo cach Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayabe uacanana soycá. Y nda canÿe nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amábioye tbojofja, cha chca uamanama, chábioye Bëngbe Bëtsá canÿe uacanana soye bochántats̈etaye, mo cach nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amabe uacanana soycá. 	 Wie een profeet ontvangt omdat hij een knecht van God is, zal dezelfde beloning krijgen als een profeet. Wie een goed man ontvangt omdat hij goed is, zal dezelfde beloning krijgen als hij.


Nÿets tempo Bëngbe Bëtsáftaca s̈mochtsencuéntaye, nts̈amo s̈mojtsichámuama botamana jtsejuabnayëse y Bëngbe Bëtsá jtsatschuanayëse. 	 Blijf altijd bidden. Verslap daarin niet en toon de Here uw dankbaarheid.


Y chénts̈naca, chë bachnangbe amë́ndayënga y judiëngbe ley abuátambayënga imojtsemna, y Jesús corente mal imojtsequédaye. 	 Ondertussen stonden de leidende priester s en de godsdie nstleraars fanatiek allerlei beschuldigingen te schreeuwen.


“Chë oservená, nda tojtsetáts̈ëmbo ndayá chë nduiño tojtsebos̈ama, pero ndoñe tontseprontana y ndoñe tontsobedecena, cha ba soye mochántsetjanja. 	 Hij zal zwaar gestraft worden. Want hij wist wat hij moest doen, maar heeft het niet gedaan.


Chcasna, baconga, ndoñe matauatjëngana, er ats̈e Bëngbe Bëtsábeñe corente sëntsos̈buaché y lempe nts̈amo chë ángel s̈onjauyancá echanjóbocna. 	 Houd dus moed, mannen, want ik geloof in God. Hij zal ervoor zorgen dat het zo zal gaan als mij gezegd is.


choca sëndábamna shachna cats̈átanga; as chaúyana nts̈amo moca ats̈e stsepasana y nts̈amo jamëse chënga ndoñe chaondë́tsamna quem ngménënga luaroye jabama ca.’ 	 want ik heb vijf broers. Laat hij hen ernstig waarschuwen voor de pijn en ellende hier. Want ik zou het verschrikkelijk vinden als zij ook hier moesten komen.'


Herodes cach ndoñe, chíyeca cachiñe bë́ngbioye cha tbojesichmó. Quem boyabása ni mo canÿe ndoñe tonjobuachjanguá jóbanama chabotsemnama. 	 Herodes vond dat blijkbaar ook en heeft Hem naar ons teruggestuurd. Nee, de Man heeft niets gedaan waarop de doodstraf staat.


Morna, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá tonjabo, y chana aíñe entsamana bëtscá ents̈ángbeñe jtsesayana y jtsofs̈ës̈nayana, y ents̈anga montsichamo chana yapa uasayá y vínoye tmoyá entsemna ca y Romocama impuesto ents̈ángbioye atjanayënga y bacna soye amëngbe amigo ca. Pero Bëngbe Bëtsá endbétsinÿanÿnaye cha nÿets osertánana bomná yomnama, chë ndayá cha tojama ora ndayá chents̈ana tojóbocna soyë́ngaca ca” —Jesús tojánayana. 	 Ik eet en drink wel, en u moppert: 'Hij is een veelvraat en een drinkebroer; een vriend van tolontvangers en slechte mensen!' De praktijk zal wel uitwijzen of u gelijk hebt!"


Cha Jesúsbioye ainá tbojáninÿents̈ana, tojána Jesúseftaca imojánajnënga chama jaúnayama; chëngna ngménaca y s̈achénaca imojtsemna. 	 Zij ging meteen naar Zijn discipelen, die nog steeds verdrietig en in tranen bij elkaar zaten.


Chë shembásengna Jesús tmojanasto y tmojanájabuache cha Galileoca yojamna ora; y inÿe ba shembásengnaca chents̈e imojtsemna, chë cháftaca Jerusalenoye tmojánanga. 	 Samen met vele andere vrouwen waren zij Jezus gevolgd en hadden voor Hem gezorgd in de tijd dat Hij in Galilea was. Ze waren met Hem meegekomen naar Jeruzalem.


Ts̈ëngaftanga s̈mondbétsichamo: “Cabá canta ishinÿe entsashbena jaja saná chaotsebínÿnama ca”; pero ats̈e cbë́yana: Minÿënga ts̈a ents̈anga moye montsabëbana; chënga montsemna mo jajañe saná játbanama tojtseprontancá. 	 Zegt men niet dat er pas vier maanden na de zaaitijd geoogst kan worden? Maar kijk eens rond! Overal liggen de velden rijp om te oogsten.


Chents̈ana chë uatsjéndayata chatbe oyenoye tbojtaná. 	 De twee discipelen gingen terug naar huis.


Y mora ts̈ëngaftanga s̈mojashjache jtsemnama mo tsmëma ents̈angcá, y nts̈amo tempo s̈mojanamcá ndoñe cachcá ques̈mátama. Bëngbe Bëtsá chca tsmëma ents̈angcá tcmojábiama; y cha nÿets tempo yojtsama, ts̈ëngaftanga cada te más nts̈amo cha yomncá chas̈motsemnama, chca, corente ts̈abá cha chas̈muábuatmanama. 	 Maar nu bent u een nieuwe mens, die nog steeds groeit en God beter leert kennen. Zo zult u meer en meer gaan lijken op God, Die u heeft gemaakt.


Chë ley abuatambayá tbojanjuá: —“Chë Utabná Bëngbe Bëtsá cochtsebobonshana nÿets ainánaca, nÿets espíritoca, nÿets añémoca y nÿets juábnaca”; y “ndëmua ents̈ánaca cochtsebobonshana, nts̈amo cach aca cuenobobonshancá ca.” 	 Hij antwoordde: "U moet van de Here, uw God houden met heel uw hart, heel uw ziel, heel uw kracht en heel uw verstand. En u moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf."


Y mora ndayá, básefta shembásenga bëngbe enutënga ójnanana soyënga s̈onjáuyana. Chënga cabá cachëse chë Jesusbe cuerpo tmonjanjajó cuevëshoye tmonjá, 	 Een paar vrouwen van onze groep kwamen vandaag met een wonderlijk verhaal. Ze vertelden dat ze vanmorgen vroeg bij Jezus' graf waren geweest en


Chents̈ana chë angelënga celoye tmojésanshëcuana. Y chora chë oveshënga abuajë́nÿanga tmojanonts̈é jeniyanana: “Belenoye cuajna, chë quem tojopasá soye jinÿama. Ndegombre, Bëngbe Bëtsá chë soye s̈ojanÿanÿé ca.” 	 Zodra de engelen naar de hemel waren teruggekeerd, zeiden de herders tegen elkaar: "Kom! We gaan vlug naar Bethlehem. Nu de Here ons dit verteld heeft, moeten wij zien wat daar gebeurd is."


Nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabe uabemana palabrënguiñe tojanayancá: Ats̈e chanjama chë ts̈a osertánëngbe osertánana tondayama chaondëtsoservénama; y chanjama chë ba soyëngama osertánëngbe osertánana tondayama chaondëtsámanama. 	 Er moeten wel splitsingen onder u plaatsvinden; anders zou niet duidelijk worden wie aan de goede kant staan.


y lempe mochantsepochóca. Muents̈a oyenënga mochantsëbaye, y ni mo canÿe ndëts̈bé inÿebé juatsboca quemochaiseboshjona, chë Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga játsebacama tojabo ora, ndoñe ches̈matoyeuná causa ca” —Jesús tojánayana. 	 Ze zullen u en uw inwoners vertrappen. Zij zullen geen steen op de andere laten. Want God heeft u de kans gegeven, maar u hebt die laten voorbijgaan."


As chora, chents̈a canÿa tojëftsanótjajo canÿe esponjëshe janguanguama, untja vínoyeca chëshe tojanfchecuacuá, canÿe niñëfjiñe tojananguësëtjo y Jesúsbioye tojanbeconá chaofs̈ema. 	 Zij dachten dat Hij om Elia riep. Eén van hen haalde vlug een spons, liet er zure wijn intrekken en stak die op een stok. Hij hield die omhoog en liet Jezus ervan drinken.


Yëfsana mo nÿetsto ora, chënga benachiñe Jope béconana imojtsajnëntscuana, Pedro yebnents̈a tsbanánoye tojánas̈ëngo, Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama. 	 De volgende dag, terwijl de mannen Joppe naderden, ging Petrus het platte dak van het huis op om te bidden. Het was omstreeks het middaguur en


Y chents̈e, ba ents̈anga Jesúsbeñe imojtsanos̈buaché. 	 En velen kwamen tot geloof in Jezus.


As Pedro shjoye tojánbocna, y corente ngménaca yojtsenóbos̈achna. 	 Huilend liep Petrus de binnenplaats af. Hij was er kapot van.


Miletocana Pablo tonjanmandá chë Efesoca os̈buachiyë́ngbeñe bëtsëjemëngcá mándayënga jobiats̈ana. 	 Terwijl hij in Milete was, liet hij de leiders van de christengemeente te Efeze bij zich komen en


¿O ntseco s̈ocá o cárceloca utamená tcbënjáninÿe y jauatsëtsayama tifjána ca?’ 	 En wanneer was U ziek of zat U in de gevangenis en hebben wij U bezocht?'


Cristo endama ts̈ëngaftangbe ainaniñe ts̈abe ebionana chas̈motsebomnama. Chë ts̈ëngaftangbe ainaniñe ts̈abe ebionánaca s̈mochtsiyena nÿetscanga natjë́mbana, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga quetsomñecá. Bëngbe Bëtsá tcmojáchembo ts̈ëngaftanga nÿetscanga cánÿiñe mo canÿe cuerpcá chas̈motsemnama, y chca, natjë́mbana chas̈motsiyenama. Bëngbe Bëtsá sempre s̈mochtsatschuanaye. 	 Laat de vrede van God uw harten beheersen. God wil dat zo, opdat u één bent in het Lichaam van Christus. Wees daarom dankbaar.


Oyejuayá nda tojtsalía, y oyejuayënga ndëmuanÿenga botamana tmojtsuenana quem yochjopása soyëngama, chë muents̈e entsabemancá ndegombre tmojóyeunanga, er chca jopasa tempo entsobeco. 	 Gelukkig is hij die deze profetie van de Here voorleest; en dat geldt ook voor de mensen die ernaar luisteren en het zullen onthouden. Want de tijd dat deze dingen werkelijkheid worden, komt steeds dichterbij.


Aca condë́tats̈ëmbo nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanmandacá: “Acbe shema ínÿaftaca ndoñe cattseíngñaye, inÿa ndoñe catjóba, ndoñe catjatbëba, ndoñe catjuaboínÿena y acbe bëtsë́tsata ndoñe stëts̈oye catjáquedaye ca.” 	 En wat uw vraag betreft, u weet best wat u moet doen. Geen overspel plegen, niet doden, niet stelen, niet liegen en eerbied voor uw ouders hebben."


y ndánaca ts̈ëngaftanguents̈á chë más uamaná jtsemnama tojtsebos̈á, bontsemna jtsemnana nÿetscangbiama, mo nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservenacá. 	 En wie de voornaamste wil zijn, moet ieders slaaf worden.


As chë basetémënga tojánabojajo, Bëngbe Bëtsá jaimpádase; y chents̈ana cha tojtsanoñe. 	 Hij legde Zijn handen op hun hoofdjes en zegende hen voordat Hij verder ging.


Bënga fsë́ntsichamo ndayá bënga ndegombre tifjinÿe Bëngbe Bëtsá chca jtsamana ca; chë Uámana Espíritnaca chë soyëngama endbétsoyebuambnaye. Bëngbe Bëtsá endbétsama chë Uámana Espíritu cháuamashëngo chë tmojtseyeunanëngbe ainaniñe jtsemándayama ca —chënga tmojánayana. 	 Wij willen daar graag van vertellen en niet alleen wij, maar ook de Heilige Geest, Die God geeft aan wie Hem gehoorzamen."


Y Satanás, chë aingñayá, mochántsatmets̈e chë íñeshe y azúfreca uafjajónayoye, ndayents̈e chë uabouana bayá y chë Bëngbe Bëtsabe ndoñe ndegombre juabna oyebuambnayá tmontsanatmets̈e. Chents̈e bëts castigo nÿets tempo, bnëté y ibeta mochanjasufrina. 	 En de duivel die hen verleidde, werd in het brandende zwavelmeer gegooid, waar ook het beest en de leugenprofeet waren. Daar zullen zij dag en nacht gepijnigd worden, voor altijd en eeuwig.


Chora chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: —¿Ndáyeca ts̈a s̈mojtsauatja? ¿Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga jujabuáchama yobenama cabá ndoñe s̈montsos̈buaché ca? 	 "Waarom waren jullie zo bang?" vroeg Jezus. "Hebben jullie nu nog geen vertrouwen in Mij?"


Y chca, Jesucrístbeyeca cats̈átanga, Jesusbe buiñe tojanábuashanama y bëngbiama tojanóbanama, chábeñe jtsos̈buáchiyëse, bënga montsobena, tondayama ntjatauatjcá Bëngbe Bëtsabe delante jamashënguama. 	 Omdat Jezus Zijn leven en Zijn bloed voor ons heeft gegeven, broeders, mogen wij bij God komen.


Cachcá chë bachnangbe amë́ndayënga y chë ley abuátambayënga imojtsáboyejuana, y chënga imojtsenatsëtsnaye: “Cha ínÿenga tojëftsatsebacá, pero cachá jéntsbocama ndoñe quenátobena. 	 Ook de leidende priesters en de godsdienstleraars dreven onderling de spot met Hem. "Hij zou andere mensen redden, maar kan Zichzelf niet eens redden.


Y chë yebnents̈e chca juabna bomna ents̈anga tmomnësna, chë ts̈abiana ndegombre chents̈e echántsemna; pero ndóñese, chca ts̈abiana chents̈e ndoñe queochátsmëna. 	 Woont daar een vredelievend man, dan zal je vrede over hem komen. Zo niet, dan komt die vrede bij je terug.


Chora Jesús tbojanjuá: —Ats̈e canÿe base tandëtema chanjafchécuacuaye y ndábioye chajoyé, cha entsemna ca. As Jesús canÿe base tandëtema tojanfchecuacuá, y Judas, Simón Iscariotbe uaquiñábioye, tbojanoyé. 	 Jezus antwoordde: "Ik zal een stuk brood indopen en dat geven aan degene die het is." Hij nam een stuk brood, doopte het in de saus en gaf het aan Judas, de zoon van Simon Iskariot.


Ts̈ëngaftanga, Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, s̈mondos̈buaché Bëngbe Utabná Jesucristo, chë puerte bëtsá y uamanábeñe; chíyeca ts̈ëngaftanga cmontsamna nÿetsca ents̈anga cachcá jtsatenonÿayëngana. 	 Broeders, als u bij de Here Jezus Christus hoort (bij Hem, Die alle macht en majesteit heeft) maak dan geen onderscheid tussen rijk en arm.


Jesús chë mallajta ents̈anga tojánanÿe ora, batsjoye tojántsjua y tojanótbema. Chabe ústonënga tmojanobobeconá y 	 Op een dag, toen er weer heel veel mensen naar Hem toe kwamen, liep Jezus de berg op en ging zitten. Zijn discipelen kwamen bij Hem.


Pero canÿe soye së́ntsebomna ts̈ëngaftangbe contra jayanama: Ts̈ëngaftangbeñe s̈mondëuantana chë shembása, mo chë bacna reiná Jezabelcá endmënábioye. Chë shembása entsichamo Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá canmëna ca; pero chabe buatëmbana soyë́ngaca ats̈be oservénënga entsaíngña, shembása o boyabásaftaca bacna soyënga chënga chamotsamama, y chë ínÿenga diosënga yojamna ca imojanajuabná soyënga jadórama uáts̈ëmbona saná chamosama. 	 Toch heb Ik iets tegen u. U laat die vrouw Izébel maar haar gang gaan. Zij beweert namens Mij te spreken, maar leert de vreselijkste dingen. Zij verleidt mijn dienaren tot ontucht en het eten van vlees dat aan afgoden geofferd is.


Y Pablo tojanë́yana: —As, ¿nts̈amo s̈mojánenabaye ca? Y chënga tmojanjuá: —Fsënjánenabaye nts̈amo Juan ents̈anga yojanëbayancá ca. 	 "Hoe bent u dan gedoopt?" vroeg Paulus.


Chíyeca, ndayá Bëngbe Bëtsá tojamama, ndoñe judiënga y judiënga cachcanga mondmëna; chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga ndoñe más uámanënga quemátsmëna chë ndoñe chca mondmënëngbiama; chë inÿe luarëngocana áshjajnënga, bën tjoye oyenënga, chë nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservénënga y chë cachëngbiama trabájayënga, nÿetscanga cachcanga mondmëna. Chë nÿe ndayá iuámana endmëna Crístbeñe jtsos̈buáchiyana y nÿetsca os̈buáchiyëngbe ainaniñe cha yojtsemna jtsemándayama. 	 In dit nieuwe leven is het van geen enkel belang van welke nationaliteit of ras u bent en evenmin welke opleiding of maatschappelijke positie u hebt. Het gaat om Christus, Die alles in allen is.


Más chcoye yojátaye orna, Jesús tojánanÿe Santiago y chabe uabentsá Juan, Zebedeobe uaquiñata; chatna barquë́shañe ibnetsotbemañe, chatbe atarraiëshangá atapórmayiñe. 	 Even verderop zag Hij nog twee vissers, Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs. Zij zaten in hun boot de netten te repareren.


As Jesús tojanë́jua: —Quem Bëngbe Bëtsabe yebna menásatajchca, y ats̈e unga tese chtëtsbaná ca. 	 "Breek deze tempel af", zei Jezus. "En in drie dagen zal Ik hem weer opbouwen."


¿Nÿe quem boyabása, inÿe luarocana ashjangoná, tojesshë́cona Bëngbe Bëtsá jëtschuayama? ¿Ndáyeca chë ínÿenga ndoñe ca? 	 Is alleen deze man teruggekomen om God te prijzen en te danken? En hij is niet eens een Jood!"


Chabe fs̈nëbenga mo iñeshcá enjáninÿna, bests̈as̈iñe ba uabuashinÿinÿana coronëshangá enjanábomna, y canÿe uabaina chábeñe enjanábemana; nÿe cha chë uabaina yojanábuatma. 	 Zijn ogen zijn als laaiend vuur en op Zijn hoofd draagt Hij vele kronen. Hijzelf is de enige die de naam kent die op Hem geschreven is.


Chënga sempre imojanamana jtenefjnana Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama básefta shembásengaftaca, María Jesusbe mamá y Jesusbe cats̈átangaftaca. 	 Zij baden voortdurend met elkaar, samen met de vrouwen die met Jezus waren meegekomen, Zijn moeder Maria en Zijn broers.


As chë uatsjéndayata tbojána y tbojáninÿena lempe nts̈amo Jesús tojanëyancá; y chents̈e chë Bashco saná tbojanprontata. 	 De twee discipelen gingen naar de stad, vonden alles precies zoals Jezus gezegd had en begonnen een en ander voor de maaltijd in orde te maken.


Chents̈e, chëngbe delante inÿets̈á cha tojanobinÿná. Chabe jubiá shinÿcá yojtsebuashinÿinÿana, y chabe uichëtjonë́juangana mo binÿniñcá uafjantsëjuangá yojtsamna. 	 Zijn uiterlijk veranderde voor hun ogen. Zijn gezicht straalde als de zon en Zijn kleren werden verblindend wit.


Cha chë ndoñe judiëngbe juabnënga binÿnayá echántsemna; y chábeyeca, nÿets quem luarents̈e mochanjátats̈ëmbona, chë acbe ents̈angbiama, Israeloquëngbiama ca” —cha tojánayana. 	 Hij is een licht voor alle volken; de roem en eer voor Uw volk Israël."


Chë cach ats̈cá judeocata Andrónico y Junias s̈mochjácheuaye. Chata canÿe ora áts̈eftaca cárceloye bonjanëtámëna, y Jesucristbe ichmónëngbiama chata puerte uámanata bonjamna, y ats̈biama más natsana tbojanonts̈é Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyama. 	 Doe ook de groeten aan Andronicus en Junias, mijn landgenoten, die samen met mij gevangen hebben gezeten. Zij zijn belangrijke apostelen en geloofden al eerder in Christus dan ik.


Pero chë soldadëngbe amëndayá inabos̈e Pablo jatsbocama, y chíyeca chë soldadë́ngbioye ndoñe chenatanalesenciá chca jamana; y tojanmandá nÿetscanga chë jachbabama obenëngna natsana chë buyeshoye joshbuets̈ana tsachoye chamuashjanguama, 	 Maar de officier verbood het omdat hij Paulus wilde sparen. Hij gaf bevel dat iedereen aan land moest zien te komen. Wie konden zwemmen, moesten het eerst overboord springen.


Er ents̈anga mondmëna y chënga chca soyënga jtsamama jtsebos̈ana, y Bëngbe Bëtsá ndoñe ntseyeunanana. Chca ents̈ángaftaca Bëngbe Bëtsá puerte bochanjetna, y echanjamánda chë uabouana castigo chë́ngbeñe chaotsemnama. 	 Gods vreselijke straf komt over hen, die deze dingen doen.


¿O ntseco inÿe luarocana ashjangonacá tcbënjáninÿe y posada tcbënjanánts̈ame, o enas̈á y ents̈ayá jtichëtjuama tcbënjanëts̈etá? 	 Of dat U een vreemdeling was en hebben wij U geholpen? Of dat U niets had om aan te trekken en hebben wij U kleren gegeven?


Os̈buáchiyënga bëtscá jasérviama bënga chamotsobenama Bëngbe Bëtsá tojamëse, chca mochtsama. Ts̈abá jtsabuátambayama bënga chamotsobenama Bëngbe Bëtsá tojamëse, chca mochtsama. 	 Wie namens God moet spreken, doet dat naar het geloof dat hij daarvoor krijgt. Wie moet helpen, krijgt daar de kracht voor. Wie moet onderwijzen, krijgt de gave om te onderwijzen.


Chabe causa, ba judiënga chë́ngbioye cachcá tmojesanë́nÿa y Jesúsbeñe imojtsos̈buaché. 	 Want door wat er met hem gebeurd was, gingen vele Joden in Jezus geloven.


Lempe chë soyëngama más enduámana nÿetscanga jtsenbobonshánana. Nÿetscanga s̈mojtsenbobonshánëse, ts̈ëngaftanga s̈mochantsobena sempre lempe chë inÿe soyënga corente ts̈abá jtsamana, nts̈amo ndegombre chë soyënga jamama yomncá. 	 Waar het op aankomt, is dat u zich laat leiden door de liefde, want dan zal de Gemeente in volmaakte harmonie bijeenblijven.


Enas̈á sënjánana y ents̈ayá s̈monjanëts̈etá jtichëtjuama; s̈ocá sënjanjájona y s̈monjanatsëtsaye; cárceloca sënjanëtámena y jabëuatsëtsayama s̈monjánabo ca.’ 	 Ik had niets om aan te trekken en u hebt Mij kleren gegeven. Ik was ziek en u hebt Mij opgezocht. Ik zat in de gevangenis en u bent bij Mij geweest.'


Tempo, Juan Heródesbioye tbojanácacana, cha tojanobouamama cachabe cats̈ata Felipbe shémaftaca, Felipe cabá oyena ora; chana Herodías ca uabainá. Chama Juan tbojanácacana y nÿetsca bacna soyënga Herodes tojanmámnaca. 	 Gouverneur Herodes (die al heel wat slechte dingen had gedaan) maakte een einde aan Johannes' optreden door hem gevangen te nemen. Want Johannes had in het openbaar gezegd dat het niet goed was dat Herodes samenleefde met Herodias, de vrouw van zijn broer.


Chcasna, chë ichmónëngbioye tmojánachembo, tmojtsanachebuánganja y tmojanë́yana Jesusbe uabáinaca ents̈ángbeñe ndoñe chamondëtsoyebuambná ca; y chents̈ana tmojtanabáshejuana. 	 Zij moesten hem gelijk geven. Na de apostelen te hebben binnengeroepen, lieten ze hun zweepslagen geven. Zij verboden hen streng ooit nog in het openbaar over Jezus te spreken en lieten hen daarna gaan.


Er Jesús nÿets tempo tojanma ndayá chaotsamama Bëngbe Bëtsá tbojaniyancá, Bëngbe Bëtsá, nda tbojanábuayana chca chaoservema, cachcá nts̈amo Moisés tojanma nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojanmandacá, chabe ents̈ángbioye cháuaservema. 	 Want Jezus is trouw aan God, Die Hem als hogepriester heeft aangesteld, zoals ook Mozes trouw was aan zijn opdracht in het huis van God.


Chora chë bobontse tbojantjá: —¿Ndaye mandënga ca? Y Jesús tbojanjuá: —“Ndoñe catjóba, acbe shema ínÿaftaca ndoñe cattseíngñaye, ndoñe catjatbëba, ndoñe catjuaboínÿena. 	 "Welke geboden?" vroeg hij. Jezus antwoordde: "U mag niet moorden. U mag geen overspel plegen. U mag niet stelen.


Pero banga mora uámanënga imomnënga, nduámanënga mochántsemna; y banga mora nduámanënga imomnëngna, uámanënga mochántsemna ca —Jesús tojánayana. 	 Maar vele eersten zullen de laatsten zijn, en vele laatsten de eersten."


Inÿe meshëngna ndëts̈benguiñe yojuatquë́cjana, ndoñe yapa fshantse binÿnents̈e. Chiñna betsco yojuábocna, ndoñe yapa jashenocana fshantse yojanmëna causa; 	 Er viel ook zaad op plaatsen waar veel stenen in de grond zaten. Daar lag maar een dun laagje aarde. Het zaad kwam daardoor wel vlug op,


As, chora chënga tmojantsbaná, chë pueblents̈ana Jesús imojtábocna y más tsjuanoye canÿe peñës̈ëjana imojuánatse. Chënga imojanajebna cach peñës̈iñe, y chë ents̈anga imojtsebos̈e Jesús chocana jtsajuatsënts̈ana. 	 Zij brachten Hem naar de rand van een afgrond even buiten het dorp.


Bëngbe Atsebacayá Jesucrístbeyeca, Bëngbe Bëtsá tojanma Uámana Espíritu bëngbe ainaniñe nÿets tempo chaotsemándama y bënga chas̈otsë́jabuachanama, 	 Die Hij rijkelijk over ons heeft uitgegoten. En dat allemaal om wat Jezus Christus, onze Red- der, heeft gedaan.


Ba soyënga Jesusbiama tcmojabuátëmbanga, y ats̈e së́ntsebos̈e aca chacotsetáts̈ëmbo, nts̈amo tcojouencá ndegombre yomnama. 	 U zult zien dat het volledig overeenstemt met wat u is geleerd.


Chcasna, chënga tmojanenoyeuná, chë crocenánacna chë Alfarerbe Luare ca uabaina fshantse jabuámiyana, y chca, canÿe luare jtsebomnama ndayents̈e chë inÿe luarëngocana ents̈anga áshjajnënga jutabuantsama. 	 Ze kwamen tot het besluit er het land van de pottenbakker voor te kopen. Het zou worden gebruikt als begraafplaats voor vreemdelingen, die in Jeruzalem stierven.


Cachcá, Jesúsnaca tojansufrí y tojanóbana bëts pueblents̈ana chaboca, chabe buiñe tojanábuashana ora jóbanëse, ents̈anga Bëngbe Bëtsábenga chamotsemnama, y chabe delante mo ts̈abengcá chamotsemnama. 	 Daarom is ook Jezus buiten de stad een vreselijke dood gestorven; om ons door Zijn bloed voor God af te zonderen en onze zonden weg te doen.


Cachá tojanlesenciá nduamaná jtsemnama, y sempre Bëngbe Bëtsábioye ibnayeunana, y jobanámnaca, cruciñe jóbanëse. 	 Herkenbaar als mens, vernederde Hij Zich en gehoorzaamde tot het uiterste, zelfs tot in de dood aan het kruis.


Ats̈e së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga chas̈motsetáts̈ëmbo, Timoteo Jesucrístbeyeca bëngbe cats̈ata, ya ndoñe utamená yontsemnama, y cha betsco áts̈bioye chaojtabëse, áts̈eftaca chanjëftsbets̈e ts̈ëngaftanga jánÿama chaijá ora. 	 Het zal u goed doen te horen dat onze broeder Timotheüs weer uit de gevangenis is. Als hij hier op tijd komt, zal ik u samen met hem bezoeken.