Chora Jesús tbojaniyana: —Tomás, nÿe s̈conjínÿeyeca cojtsos̈buaché. ¡Bëngbe Bëtsá chaoma puerte oyejuayënga chamotsemna chë nÿe ntjinÿcá tmojos̈buachenga ca! 	 "Geloof je het nu, omdat je Mij ziet?" zei Jezus. "Gelukkig zijn de mensen, die in Mij geloven zonder Mij gezien te hebben."


Cachca soyëngama, amë́ndayëngbiama impuesto ts̈ëngaftanga jtsatsquë́cjnayana; er chë amë́ndayënga Bëngbe Bëtsabe oservénënga mondmëna, nts̈amo chiñe jtsamama tojtsamncá corente tmojtsents̈ena ora. 	 Daarom betaalt u ook belasting, want de mensen die in dienst staan van de overheid, zijn eigenlijk in dienst van God. Zij letten er op of er wel belasting wordt betaald.


Chë Jesusbe ichmónëngna puerte obenánaca mënts̈á imojtsichamo: “Fsënjinÿe y fsë́ntsetats̈ëmbo Bëngbe Utabná Jesús obanënguents̈ana tojtayenama ca.” Y Bëngbe Bëtsá yojtsama chë ichmónënga bëtscá ts̈abe bendicionënga chamotsebomnama. 	 De apostelen verkondigden met grote overtuigingskracht dat de Here Jezus uit de dood was opgestaan. De liefde en eenheid waren zichtbaar onder hen. (C)


Chënga tmojanjuá: —Báseftanga montsichamo Juan chë Ubayaná ca, ínÿengna Elías ca, ínÿengna Jeremías y ínÿengna tempsca inÿe Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá ca. 	 "Sommigen zeggen dat U Johannes de Doper bent", antwoordden zij. "Anderen denken dat U Elia bent. Of Jeremia of één van de andere profeten."


y nÿetsca ents̈anga bës̈oye imojobeconá. 	 Veel nieuwsgierigen waren te hoop gelopen en voor het huis was het een drukte van belang.


Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, cha chaoma ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabe soyënguiñe corente osertánana chas̈motsebomnama, ts̈ëngaftanga chas̈motsetats̈ëmbuama, ndayá Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse ts̈ëngaftanga s̈mojtsobatmancá cha cmochjáts̈atayama. Bëngbe Bëtsá tcmojáchembo chábeñe chca chas̈motsobátmanama. Ats̈e cha së́ntseimpadana, chaoma ts̈ëngaftángnaca chas̈motsetáts̈ëmbo ts̈a bëtscá y bëts soyënga yomna ndayá chabe ents̈anga cha tojas̈ebuachenacá; 	 Ik bid dat u innerlijk vol licht zult zijn, zodat u iets zult zien van de heerlijke toekomst, waarvoor u geroepen bent. Dan zult u weten wat een geweldige rijkdom God voor al Zijn kinderen heeft klaarliggen.


Bëngbe tempsca bëts taitá Jacob, quem atëfjóniñe bëngbiama tojë́ftsanboshjona. Cachá, chabe básenga y chabe bayënga muents̈ana búyeshe tmojëftsanofs̈é; y ¿aca chabiama más bëtsá comna ca? —chë shembása yojtsichamo. 	 Bent U dan meer dan onze stamvader Jakob? Hij heeft deze put gegraven. En zijn zoons, zijn vee en hijzelf hebben er water uit gedronken."


Bënocana canÿe higo betiye yojinÿe; as tojána jontjes̈iyama tainashajo o ndoñe. Pero nÿe tsbuanáchënga chiñe yojínÿena, chora ndoñe shajo tempo bétsemna causa. 	 In de verte zag Hij een vijgeboom die in blad stond. Hij liep ernaar toe om te zien of er vijgen aanzaten, maar er zaten alleen maar bladeren aan. Het was nog niet de tijd voor vijgen.


Er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe Bëngbe Utabná mënts̈á tojánayana: Ndegombre ats̈e ainá sëndëtsomñe, y chíyeca ats̈e s̈cojurá, nÿetscanga ats̈be delante mochanjoshëntsaménts̈a ats̈e jadórama, y nÿetscanga s̈mochanjauyana, “ndegombre aca Bëngbe Bëtsá condmëna ca”. 	 Want de Here heeft gezworen dat alle mensen hun knieën voor Hem zullen buigen; iedereen zal openlijk erkennen dat Hij God is.


Ts̈ëngaftanga ts̈a jtsejuabnayana diënguiñe, shinÿënguiñe, canÿe uatents̈a tempënguiñe y uatënguiñe, mo uámana tempëngcá Bëngbe Bëtsá ts̈abá jadórama, y chama bëts fiestënga jtsebomnana. 	 U bepaalt uw aandacht bij dagen, maanden, seizoenen en jaren.


Chora Jesús mënts̈á jabuache tojánayana: “Nda áts̈beñe tojtsos̈buaché, ndoñe nÿe áts̈beñe ntsos̈buáchiyana; chë nda s̈ojichmó chábeñnaca cha jtsos̈buáchiyana. 	 "Wie op Mij vertrouwt", riep Jezus uit, "vertrouwt eigenlijk op God Die Mij gestuurd heeft.


Chca, ndocná quenátobena jayanana, ats̈e jóts̈ëmbonëse uabainá cha tojanoquedá ca, mo áts̈beñe os̈buáchiyënga cuaftsemncá. 	 Maar als een vrouw het haar lang draagt, is dat een eer voor haar, want het lange haar is voor de vrouw een natuurlijke sluier.


Er nts̈amo Bëngbe Taitá obenana endbomncá, cachá jamama ents̈anga vida chamotsebomnama, chabe Uaquiñábioynaca obenana tbojats̈etá ents̈anga vida chamotsebomnama jamama. 	 De Vader heeft leven in Zichzelf. Hij heeft deze macht ook aan Zijn Zoon gegeven, zodat Hij ook leven in Zichzelf heeft.


Chents̈ana, chabe mamá, chents̈a oservénënga tojanë́yana: —Lempe s̈mochjama, nts̈amo cha chacmojauyancá ca. 	 Zijn moeder zei tegen de bedienden: "Doe wat Hij u zegt."


Mora ya merecido taitsatobuajoñe acbe uaquiñá jtsabáinama; nÿe canÿe acbe trabajayacá Diosmanda s̈matofja ca.’ 	 Ik ben het niet waard nog langer uw zoon genoemd te worden.


Chents̈ana canÿe ángel sënjáninÿe, shinÿiñe enjétsatsana, chë celoca tsbanánoca nÿetsca monjanongüefjná shlofts̈ënga jabuache mënts̈á enjétsëtsëtsnaye: “¡Mabënga, menefjna chë Bëngbe Bëtsá tojaprontá bëts saná jasama; 	 Ik zag een engel in de zon staan. Met zijn sterke stem riep hij naar alle vogels die in het midden van de hemel vlogen: "Kom bij elkaar voor Gods grote maal!


Pero ats̈e s̈ontsemna mënté y yëfse jtsayana, y baseftaytesna Jerusalenoye jana, er ndoñe ts̈abá ntsemnana canÿa Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Jerusalenents̈a chábuañe chaóbana ca. 	 Het duurt niet lang meer tot Ik klaar ben. Hoe dan ook, Ik moet nog een paar dagen verder reizen. Want het is niet mogelijk dat een profeet van God ergens anders wordt gedood dan in de stad Jeruzalem.


Ats̈be bonshana cats̈átanga, quem soye s̈mochjouena: Bëngbe Bëtsá quem luarents̈e ndbomnënga imomnënga tojabacacá, chënga canÿe puerte uámana soye chamotsebomnama, Jesucrístbeñe puerte chamotsos̈buáchema; y mo otocana soycá Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama chamosháchiñama. Cha imobobonshánëngbioye chë soye jats̈atayama tojas̈ebuachená; 	 Luister naar mij, broeders. God heeft de armen uitgekozen om rijk in het geloof te zijn. Het Koninkrijk van God is voor hen, want dat heeft God beloofd aan allen die Hem liefhebben.


Chora Jesús tojanamëndá nÿetsca ents̈anga fshantsiñe chamotbiamama. 	 Jezus zei tegen de mensen dat zij op de grond moesten gaan zitten.


As, cha chë bobontse tbojë́ftsanbets̈e, chë nÿetsca soldadëngbe amëndayábioye tbojanánatse y tbojaniyana: “Chë utamená Pablo s̈onjachembo y s̈onjaimpadá quem bobontse ácbioye juanatsana; mua caojtsebomna canÿe soye aca jauyanama ca.” 	 De officier bracht hem bij de commandant en zei: "Paulus, onze gevangene, riep mij en vroeg deze jongeman bij u te brengen, omdat hij u iets te vertellen heeft."


Ats̈e nÿets tempo sëndinÿanÿná ents̈á chca ibomnama, chë jabuache jatrabájana y chë ujabótënga jujabuáchana, quem Bëngbe Utabná Jesusbe palabrëngama sempre jtsejuabnayëse: ‘Canÿe ents̈á más oyejuayá jtsemnana ndayánaca ínÿabioye tbojtsats̈etná ora, y ínÿabioye tbojtseyëngacá ora ndoñe nÿa nÿets̈á ca’ ” —Pablo tonjanoyebuambá. 	 Ik heb u steeds laten zien dat wij, door zc te werken, de armen tot steun moeten zijn. Denk maar eens aan de woorden van de Here Jezus. Hij zei dat geven beter is dan ontvangen."


“Pero ts̈ëngaftangna cach ts̈ëngaftangbiama s̈mochtsantjes̈na; ents̈anga cmochanjíshëche y amë́ndayëngbe cucuats̈iñe cmochanjábashejuana, judiëngbe enefjuana yebnënguenache cmochanjátsets̈enaye. Ats̈be ústonënga bétsemna causa, mandadë́ngbioye y reyë́ngbioye cmochanjunatse, choca, chëngbe delante nts̈amo ats̈biama s̈motats̈ëmbcá chas̈muayanama. 	 En wat jullie zelf betreft, wees op je hoede! Omdat jullie bij Mij horen, zul je voor het gerecht worden gesleept. In de synagogen zul je harde klappen krijgen. Jullie zullen zelfs voor koningen en presidenten moeten verschijnen. Dat zijn allemaal kansen om over Mij te vertellen.


Chë uafjajónaye tmojánenashbuachengo y canÿe luare Genesaret ca uabáinoye tmojánashjajna. 	 Zij legden aan in Gennésareth. Het nieuws dat Jezus er was, ging als een lopend vuurtje door het hele gebied, want Hij was herkend door enkele mannen die op de oever stonden. Van alle kanten werden er zieken bij Hem gebracht.


Jesús tojanë́yana: —¿Ndayama benachiñe s̈uabanencuéntaye ca? As chata ngménaca ibojotsaye, 	 "Waarover loopt u zo druk te praten?" vroeg Hij.


Menójuabonga nts̈amo Abraham tojanpasama. Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Cha Bëngbe Bëtsábeñe yojtsos̈buáchiye, y chíyeca Bëngbe Bëtsá tonjánayana cha chabe bominÿiñe ts̈abia yojamna ca.” 	 Kijk eens naar Abraham: Hij geloofde God en daarom was het goed tussen God en hem.


¿Ndáyeca ndoñe cmontsë́sertana ats̈e tandës̈ama ndoñe sëntsóyebuambnama? Cuedado s̈mochtsebomna fariseunga y saduceungbe levadurama ca —Jesús tojanë́yana. 	 Waarom denken jullie dan dat Ik het zojuist over brood had? Ik waarschuwde jullie voor de gist van de Farizeeërs en Sadduceeërs!"


Uta shembásata bochántsejanÿcoye; canÿa mochanjesbets̈e y chë ínÿana ndoñe. 	 Twee vrouwen zullen bezig zijn koren te malen. De een zal worden meegenomen, de ander achterblijven.


Nts̈amo tconjinÿcá mábema, chë quem tempo endmëna soyëngama y chë más chcoye echántsemna soyëngama. 	 Schrijf op wat u ziet; niet alleen dit, maar ook wat hierna zal gebeuren.


Ats̈e inÿe judiënga cach ats̈cá uata bomnëngbiama más sënjánama Bëngbe Bëtsá adórayiñe, nts̈amo judiënga cha jadórama monduamancá, y ats̈e nÿets añémoca ts̈a sënjants̈ena jtsamama nts̈amo bëngbe bëts taitanga básenga jabuátambama monjanamancá. 	 Ik was één van de vurigste Joden van mijn leeftijd en deed mijn uiterste best de tradities van onze voorouders te handhaven.


Canÿe pueblents̈e chacmojtsë́camena ora, inÿe puebloye s̈mochtsacheta. Ndegombre cbë́yana, Israelents̈a nÿetsca pueblëngoye cabá nda ora, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ya quem luaroye echanjabáshjango. 	 Wanneer je in de ene stad wordt vervolgd, vlucht dan naar de andere. Want Ik zal terugkomen voordat jullie ze allemaal hebben bereikt.


Chcasna, cada ona bënga s̈ontsamna Bëngbe Bëtsá jauyanana nts̈amo tmojamama ndáyeca chca ca. 	 Wij zullen ons persoonlijk voor God moeten verantwoorden.


Ya s̈monjouena nts̈amo tcbonjauyancá: ‘chanjá y ts̈ëngaftangbioye chanjésabo’. Ts̈ëngaftanga ats̈e s̈mojtsebobonshánëse, s̈mattsóyejuaye ats̈e chë Taitábioye jama s̈ojtsemnama, er chë Taitá ats̈biama más bëtsá endmëna. 	 U hebt Mij horen zeggen dat Ik wegga en weer terugkom. Als u werkelijk van Mij hield, zou u blij zijn dat Ik naar de Vader ga, want de Vader is groter dan Ik.


Bëngbe Bëtsá jëtschuayama tmojancantá chents̈ana, Olivos tjashoye tmojë́ftsanbocana. 	 Na de maaltijd zongen zij een lied tot eer van God en gingen vervolgens naar de Olijfberg.


Chnë́nguana te chë Bashco fiestama yojtsájamna ora, Jesús Betania puebloye tojtaná. Lázaro, chë Jesús tbojtanayená cha, choca inoyena. 	 Zes dagen voor het Paasfeest ging Jezus naar Bethanië. Daar woonde Lazarus die Hij uit de dood weer tot leven had gebracht.


Pero básefta fariseunga, chora ya Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, tmojantsá y mënts̈á tmojánayana: “Chë ndoñe judiënga entsamna chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga jtsemnana, bënga judiëngcá; y ts̈ëngaftanga cmontsamna chënga jáuyanana, nts̈amo Moisesbe leyënguiñe iuayancá chamotsamama ca.” 	 Maar sommigen van de Farizeeërs die christen waren geworden, zeiden: "Als die mensen christenen willen zijn, moeten zij zich ook laten besnijden en de wetten van Mozes houden!"


Baseftaytentscuana uenana fsënjánana y pordonto fsënjanobená Gnido pueblents̈a ndirichiñe jashjanguana. Cabá bëngbe contra enjétsebinÿiaye causa, Salmón luarëjana fsënjánachnëjna, Creta fshantsënga béconana, ndoñe yapa quentétsebinÿiayëjana. 	 Omdat wij opnieuw de wind tegen hadden, zaten wij dagenlang op zee zonder vooruit te komen. Toen wij eindelijk ter hoogte van Cnidus kwamen, waaide het zo hard dat we de steven naar Kreta moesten wenden. Wij omzeilden Kaap Salmone,


Canÿe uajuinÿanë́sha tcojuajuínÿena ora, ndoñe cajonëshe tajsoye jtsabuájuama, sinó tsbanánoca juajájuama, chca, nÿetsca ents̈anga chë yebnents̈e tmojtsemnëngbiama chaotsebínÿnama. 	 Men steekt immers geen lamp aan om er vervolgens een emmer overheen te zetten? Die lamp moet toch op een kandelaar staan en licht geven voor iedereen in huis?


Bashco fiestama canÿe te yojtsájamna, y mo nÿetsto ora yojtsemna. Chora Pilato chë judiënga tojanë́yana: —¡Muents̈e ts̈ëngaftangbe rey entsemna ca! 	 Het was twaalf uur 's middags. Die avond zou de sabbat van de Paasweek beginnen. "Hier is jullie koning", zei Pilatus tegen de Joden.


Y Jesús tojánayana: —Cuedado s̈mochtsebomna ndocná chacmondáingñema. Er banga mochanjabo y mochantsabíchamo chënga ats̈e imomna ca. Mochántsichamo: “Ats̈e chë Cristo sëndmëna”, y “Mora chë tempo entsemna ca”. Pero ndoñe s̈matjóyaunaye. 	 Hij antwoordde: "Laat je niet misleiden. Want er zullen velen komen die van zichzelf zeggen dat zij de Christus zijn en die beweren dat het einde er bijna is. Maar geloof ze niet!


Jesús cruciñe tojanóbana y tojtanayenents̈ana, ba soye chë ichmónënga yojánebëbuacana, chca, chënga jinÿanÿiyama cha ndegombre tojtanayenama. Canta bnë́tsana tentscuana cha yojánebëbuacana y Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama chënga yojanabuatambá. 	 Gedurende de veertig dagen na Zijn kruisiging is Hij van tijd tot tijd bij de apostelen geweest en bewees hun op allerlei manieren dat Hij het echt Zelf was. Telkens weer sprak Hij met hen over het Koninkrijk van God.


Celoca y quem luare echanjopochóca, pero ats̈be palabra ndocna te queochaisopochóca. 	 Hoewel hemel en aarde voorbijgaan, zullen mijn woorden altijd blijven gelden.


Ats̈e Jesucristbiama canÿe oservená sëndmëna, y chíyeca nÿetscángaftaca obligaciónaca së́ntsemna, chë pueblënguiñe oyenë́ngaftaca y bën tjoye oyenë́ngaftaca, chë uatsjinÿenë́ngaftaca y ndoñe chcangaftácnaca. 	 Het is namelijk mijn plicht beschaafde èn primitieve volken, ontwikkelde èn ongeletterde mensen het goede nieuws te brengen.


“Cabana, chë jajañe nduiño cachabe uaquiñá ibojíchmua; as mënts̈á yojtsejuabnaye: ‘Ats̈be uaquiñá cocayé mochanjóyeunaye ca.’ 	 Tenslotte stuurde de eigenaar zijn zoon. Hij dacht dat zij voor hem wel respect zouden hebben. Maar toen de boeren de zoon zagen aankomen, zeiden ze tegen elkaar: 'Daar is de erfgenaam! Laten wij hem doodslaan. Dan is de wijngaard van ons!'


¿Y ndayá yojtsayana chë “cha tontantsjuá ca”? Chca entsayana co Cristo natsana, quem luaroye tojánastjango ca. 	 Er staat 'terugkeren'. Daaruit blijkt dus dat Hij eerst uit de hemel is neergedaald naar de aarde.


Pero canÿa chents̈e Jesúseftaca yojtsemná, chabe espadëja yojenosëngbotë́nts̈ena, y chë bachnangbe más uámana amëndayabe oservená canÿe matscuas̈e tbojtsanë́stjango. 	 Maar één van Zijn discipelen trok een zwaard, haalde uit en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af.


Pero Jesús cachora lempe yojtsetáts̈ëmbo nts̈amo chënga ainanoca imojtsejuabnacá; as tojanë́yana: “¿Ndáyeca chca ts̈ëngaftanga ainaniñe s̈mojtsejuabná? 	 Jezus wist wel wat er in hen omging en zei tegen hen: "Waarom windt u zich zo op over mijn woorden?


Chca, masque becá chamotsafs̈na, ndoñe chamondobená chë Bëngbe Bëtsabe soyënga jinÿama; y masque becá chë soyënga chamouena, ndoñe queochátësertana, chënga Bëngbe Bëtsábioye ndoñe chamondëtobéconama, y cha ndoñe chaondáperdonama ca.” 	 Er staat immers geschreven: 'Hun oren zijn doof en hun ogen zitten dicht. Daarom zullen zij niets zien, horen of begrijpen. Daarom kunnen zij niet naar God terugkeren, want dan zou Hij hen vergeven.' (a)


Jesús chca tojanë́yana, er chënga imojtsichamo cha bacna bayëja ibojtsambá ca. 	 Dit zei Hij omdat zij hadden gezegd dat de duivel en niet de Heilige Geest Hem die wonderen liet doen.


Inamna canÿe bacó, Ananías ca uabainá, y chabe shemna, Safira ca. Chatna canÿe fshantse tbojániye. 	 Ook een zekere Ananias verkocht een stuk land. Maar hij hield, met instemming van zijn vrouw Saffira, een deel van de opbrengst achter.


Chë oservená tondaye yonjábomna chë ndebénama jëtsjájuama; asna chë rey yojamánda cha chamotsiye nÿets tempo nÿe ínÿabiama chaotsoservénama, chabe shema y chabe básengnaca, y lempe nts̈amo yojanbomncánaca, y chca chë ndebénama jtopágama. 	 Maar de man kon niet betalen. De koning nam het besluit hem als slaaf te verkopen om zo aan geld te komen. Ook zijn vrouw en kinderen en al zijn bezittingen moesten worden verkocht.


Báseftanga imojtsichamo: “Quem fiestëntscuana ndoñe, er nderado ents̈anga yapa muanjónts̈a enbouenanana ca.” 	 "Maar niet met Pasen", zeiden zij, "want dan komt er een geweldige opstand van."


Moisés yojtsama ndayá chaotsamama Bëngbe Bëtsá tbojanmandacá, ts̈abe oservenacá nÿetsca Bëngbe Bëtsabe ents̈ángbeñe, y yojamna canÿa corente tats̈ëmbuá ndayá más chcoye yochjanopásama, ndayá Bëngbe Bëtsá yochjánayanama. 	 Nu deed Mozes zijn werk in het huis van God wel goed, maar hij was toch niet meer dan een knecht; zijn werk was vooral een verwijzing naar wat er later zou gebeuren.


Ba ents̈anga imojtsanos̈buaché nts̈amo Pedro tojanë́yanama y tmojánenabaye. Cach te mo unga uaranga ents̈anga nÿets̈á tmojanoboté, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga jtsemnama. 	 De mensen die aannamen wat hij zei, werden gedoopt. Op die ene dag waren dat ongeveer 3000 personen.


Masque chca, banga ents̈anguents̈ana, nts̈amo Pedro y Juan tbojanayancá tmojanuenënga, aíñe Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchiye. Chë tentscuana shachna uaranga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga imojtsemna, nÿe boyabásenga jacuéntase. 	 Maar ondanks dat geloofden veel mensen de apostelen. Daarmee nam het aantal gelovigen toe tot ongeveer 5000.


er bënga fsënjátats̈ëmbona nts̈amo ts̈ëngaftanga Cristo Jesúsbeñe ts̈a s̈mojtsos̈buáchema, y nts̈amo ts̈ëngaftanga nÿetscanga chë Bëngbe Bëtsábenga imomnënga s̈mababuánÿeshanama. 	 Want wij hebben gehoord dat u op Christus Jezus vertrouwt en ook uw medegelovigen liefhebt. Deze liefde komt voort uit de verwachting die u hebt van de toekomst,


Chca orna celocana canÿe ángel tbojánebëbocna, añemo chaotsebomnama juajabuáchama. 	 Maar wat U wilt zal gebeuren en niet wat Ik wil." Op dat moment kwam een engel uit de hemel om Hem kracht te geven.


Ndegombre, puerte ts̈abá entsinÿinÿena, Bëngbe Bëtsá ndoñe yochanjama ndocná chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, nts̈amo chë leyiñe jamama ibomna ca iuayancá tojtsobedecénëse. Chca ndegombre endmëna, er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Nÿe ndabiama Bëngbe Bëtsá tojama chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, cha Bëngbe Bëtsábeñe betsos̈buáchema, cha ndegombre chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echántsebomna ca.” 	 Daaruit blijkt duidelijk dat niemand het ooit met God in orde kan maken door de wet te houden. In de Boeken staat immers ook: "Alleen door op Hem te vertrouwen, komt het tussen God en u in orde." (C)


Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye tbojanchembo, inÿe luaroye cháuama; Abraham Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, tojanma nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojanmandacá, y tojánbocna chë luaroye jama, chë Bëngbe Bëtsá tbojans̈buachená jats̈etayama luaroye, masque Abraham ndoñe yontsetáts̈ëmbo ndë́moye yochjánama. 	 Abraham vertrouwde op God. Toen God hem zei dat hij zijn vaderland moest verlaten en naar een land moest gaan dat God hem zou geven, gehoorzaamde hij. Maar hij wist niet eens waar hij naar toeging.


“Chë yebnoca fiesta yojtsemnëntscuana, chë mayor uaquiñana jajoca inétsomñe. Yebnoye yojtsataye y ya béconana yojtsemna orna, cha yojouena imojtsabuastoye y imojtselántsaye. 	 Ondertussen was de oudste zoon op het land aan het werk. Toen hij thuiskwam, hoorde hij dansmuziek.


Bacna soyënga fsënjama: s̈motsaperdónaye; er bë́ngnaca nÿetscanga chë bëngbiama bacna soyënga amë́ngbioye fsëndbetsaperdónaye. Bacna soyënga jamama s̈ojocochëngo ora, s̈cochjujabuache chca ndenobuíyama. 	 Vergeef ons de zonden die wij hebben gedaan. Want wij vergeven ook de mensen die ons iets hebben aangedaan. Laat niet toe dat wij in verleiding komen."


Asna, s̈mochtsenójuabnaye ndayá Bëngbe Bëtsábiocana s̈mojóyëngacñama, y chabiama s̈mojouena soyënguíñnaca. Nts̈amo chë soyënga yomncá s̈mochtsiyena, juabnayana s̈mochjatróca y s̈mochjónts̈a bëtscá jtsamana Bëngbe Bëtsá jasérviama. Ndoñe ts̈abá cach ts̈ëngaftanga chas̈monjenójuabose y juabnayana ndoñe chas̈monjatrocase, nÿe ndeolpe chanjá ts̈ëngaftangbioye, mo canÿe atbëbanacá, chabiama ndocná tontsejuabná ora, y ndegombre ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mochátstats̈ëmbo mocna ora ats̈e ts̈ëngaftangbioye chjama. 	 Herinner u hoe u het goede nieuws hebt gehoord en hoe enthousiast u erover was. Keer daarnaar terug en leef weer zoals toen. Maar als u niet wakker wilt worden, zal Ik u verrassen als een dief in de nacht. Dan kom Ik op een moment dat u Mij niet verwacht.


Er quem luarents̈e bënga ndoñe quemátsbomna canÿe bëts pueblo bëngbiama, nÿets tempo chauesomñe bëts pueblo, ndayá bëngna ts̈a mondbos̈e y puerte mondobátmana bënga joyénanama chë celoca yochtsemna Bëngbe Bëtsabe bëts pueblents̈e. 	 Wij horen immers niet in deze wereld thuis; wij kijken uit naar de toekomstige stad.


Chë ústonoye ángel chabe trompetë́fjua tonjanájatëto ora, celoca ts̈a monjétsayebuache, mënts̈á monjétsichamo: Ora tocjobuache, Bëngbe Utabná y chabe Uámana Uabuayaná Jesucristbe amë́ndayana quem luarents̈e chaotsemnama, y chë amë́ndayana echántsemna nÿets tempo y nÿetsca tescama ca. 	 De zevende engel blies op zijn bazuin en luide stemmen in de hemel zeiden: "Nu hebben onze Here en Zijn Christus de heerschappij over de hele wereld. Hij zal er voor altijd en eeuwig over heersen." (A)


Cristo cháuatayenama Bëngbe Bëtsá tojanma ora, enjamna mo ts̈ëngaftángnaca Crístbeñe os̈buáchiyënga, chas̈matayenama cha cuafjamcá. Chíyeca, ts̈ëngaftangbe ainaniñe puerte s̈mochtsebos̈e ndayá Bëngbe Bëtsá celoca ts̈ëngaftangbiama yobomncá; y choca, Cristo uámana puestents̈e endëtbemana, Bëngbe Bëtsabe cats̈bioica. Y s̈mochtsinÿinÿnaye chca s̈mojtsebos̈ama, nts̈amo jtsamëse mora s̈mojtsiyenama. 	 Nu u met Christus bent opgestaan uit de dood, moet u zich bezighouden met hemelse zaken. Want Christus zit daar nu op de allerhoogste plaats aan de rechterhand van God.


Nÿets Judea luarocana chábioye ents̈anga imojánbocana, y Jerusalenents̈ana nÿetsca ents̈ángnaca, y Bëngbe Bëtsábioye chëngbe bacna soyëngama jaimpáda chents̈ana, Juan Jordán ca uabaina béjayiñe chënga yojanëbáyana. 	 Uit Jeruzalem en de provincie Judea kwamen vele mensen naar Johannes toe. Zij beleden hun zonden en lieten zich door hem dopen in de rivier de Jordaan.


Y chcasna, Bëngbe Bëtsabe pamíllanga bënga tmomnëse, ndoñe ques̈nátamna jtsejuabnayana Bëngbe Bëtsá yomna mo cach ents̈angbe castellano, midio o chë ndëts̈beca pormana soyëngcá ca, er chë soyëngna nÿe nts̈amo ents̈anga tmojajuabocá y tmojtsobencá japórmana. 	 Wij zijn dus uit God voortgekomen en moeten niet denken dat wij Hem kunnen uitbeelden in goud, zilver of steen. God is niet te vangen in een kunstwerk of de verbeelding van een mens.


Pero ats̈e s̈cotjá: ¿ndegombre nandmëna judiënga chë buayenánana ndoñe tmonjanuena ca? ¡Aíñe, chënga aíñe tmonjanuena! Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá, chë Bëngbe Bëtsabe buayenana soyëngama oyebuambnayëngbiama: Chëngbe oyebuambnayana nÿets quem luariñe tojóshjango, y chëngbe palabrënga nÿets luarënguents̈a ents̈angbenache tojuáshana ca. 	 Maar hebben de Israëlieten het dan niet gehoord? Jawel! Waar ter wereld ook mensen wonen, het nieuws heeft hen overal bereikt.


Pero chë Bëngbe Bëtsabe yebnents̈e más shjoica luarna cachcá cochjonÿaye, ndoñe catjamedída, er chiñe chë ndoñe judiëngbiama endmëna; y chënga, chë uámana ca uabaina bëts pueblama, canta bnë́tsana y uta shinÿëntscuana soyënga mochántsama chiñe jtsepochócama, mo cuaftsebotajnaycá. 	 Maar meet het plein voor de tempel niet op, want dat is voor de vreemde volken bestemd. Zij zullen de heilige stad 42 maanden lang vertrappen.


Er nts̈amo chë tojatcuinÿe ora, shinÿe bocanoicana y shinÿe uenatjëmbambanë́ntscoñe jabuashinÿinÿenancá y ba luarënguenache ents̈anga jobenayana jinÿama, cachcá, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá quem luaroye chaojésabo te, ents̈anga nÿets luarents̈e mochanjobenaye cha jinÿama. 	 Als iemand zegt dat de Christus zich ergens verborgen houdt, geloof hem niet.


Aca iconts̈ena nts̈amo ts̈abá yomncá nÿetsca soyënguiñe jtsamama, y sempre chca jtsamama ts̈a icobos̈e, pero nÿa tondayama cmondogustana bacna soyënga jtsamana, chë ndayá Bëngbe Bëtsá ndoñe yondbos̈e soye; chíyeca Bëngbe Bëtsá tcmojabocacá, y tojama aca puerte oyejuayá chacotsemnama, chë ínÿengbiama más oyejuayá ca —Bëngbe Bëtsá tojánayana. 	 U houdt van het goede en haat het kwade. Zelfs Uw God, o God, heeft meer blijdschap over U uitgegoten dan over iemand anders." (D)


Mënts̈ánaca Jesús tojanë́yana jabuátambama: “S̈mochjinÿe canÿe higo betiye o ndaye inÿe betíynaca. 	 Hij maakte het hun duidelijk met deze gelijkenis: "Let eens op de vijgeboom of op een andere boom.


As chë nduiño ibojauyana: “Motsa benachëngoye y betiyetemë́ngaca jetjaniñëngoye, y ents̈anga cochjautáriaye moye chamuábama, ats̈be yebna chaojutjiama; 	 'Goed', zei de heer. 'Ga de stad uit. Ga de wegen en de paden op en zoek nog meer mensen. Doe je uiterste best ze hierheen te brengen.


Choye tbojtanashjango ora, nÿetsca Jesucrístbeñe os̈buachiyë́ngbioye tmojánachembo, y tmojanacuntá nts̈amo Bëngbe Bëtsá ts̈abe soyënga chátaftaca tojanmama, y nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojaninÿanÿé, chë ndoñe judië́ngnaca chamotsobenama Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyama. 	 Toen ze in Antiochië aankwamen, riepen zij de christenen bijeen en vertelden hun wat God allemaal had gedaan. God had nu ook niet-Joden de mogelijkheid gegeven in Jezus Christus te geloven.


Chca, Cristo masque Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá inamna, jasúfriase tojanábouinÿe nts̈amo jamana ndayá Bëngbe Bëtsá tojtsebos̈cá. 	 Zelfs al was Jezus de Zoon van God, toch moest Hij uit ervaring leren wat gehoorzaamheid was. Ook als dat pijn en verlatenheid betekende.


Chents̈ana Jesús tmojánishache, y chë bachnangbe más uámana amëndayabe yebnoye tmojanánatse. Y Pedro bënocana ibojtsë́stona. 	 Nadat ze Hem hadden gegrepen, brachten zij Hem naar het paleis van de hogepriester. Petrus volgde Hem op een afstand.


Ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, chë Judas bacna soye tojanmama tmojtanabuená crocenánacna fshantse tmojánbuamema. Chents̈ana cha tojtsanótsats̈e y chabe bests̈as̈e tsëntsaca tbojtsanashtë́ts̈ena y chabe uafsbents̈ana nÿetsca chabe chunchullëjuangá tojtsanáshana. 	 Met het geld dat hij voor zijn verraad had gekregen, werd een stuk grond gekocht. Zelf viel hij languit voorover en zijn buik scheurde open en al zijn ingewanden kwamen eruit.


Jesús, chë uafjajónaye tsachañe bécoñe tojáninÿe uta ena barquë́sha; chë beonga ashebuánayëngna barquë́shanguents̈ana tmojë́ftsanbocna atarraiëshangá jetsáboshabiama. 	 Hij zag twee boten liggen die half uit het water waren getrokken. De vissers stonden iets verderop hun netten schoon te spoelen.


Cháftaca Onésimo echanjá, Jesucrístbeyeca bëngbe bonshana cats̈ata; cha canÿe ts̈abe palabra bomná endmëna, nda ts̈ëngaftangbiocana tonjánabo. Chata ts̈ëngaftanga cmochanjácuntaye lempe nts̈amo muiñe yojtsopasancá. 	 Onésimus, ook een trouwe broeder, die bij u hoort, komt met hem mee. Zij zullen u precies vertellen hoe het hier gaat.


Aca nÿets merecido condëtsobuájoñe, Bëngbe Utabná y Bëngbe Bëtsá, ents̈anga chamotsinÿanÿnama, aca puerte bëtsá comnama, y chamotsichamo aca nÿets respeto buajoná comna, y nÿets obenana bomná comna ca, er aca nÿetsca soyënga tcojama; aca icnabós̈eyeca chë soyënga yojtsemna y aca chca tcojanma ca. 	 En zij zeggen: "Here, onze God, U bent alle lof, eer en macht waard, omdat U alles gemaakt hebt. Alles is ontstaan en gemaakt, omdat U het wilde."


Uta shembásata cánÿiñe bochántsejanÿcoye; canÿa mochanjesbets̈e y chë ínÿana ndoñe. 	 Twee vrouwen zullen samen in huis aan het werk zijn. De een zal worden meegenomen om bij Mij te zijn. De ander moet achterblijven."


Báseftanga imojtsanjuabná chënga ts̈abe ents̈anga imnamna ca, pero chë ínÿengbioye imojtsëbuayënja; chíyeca Jesús mënts̈á tojanacuntá jabuátambama: 	 Daarna vertelde Hij een gelijkenis speciaal bedoeld voor degenen, die opschepten over hun eigen goedheid en die op al de anderen neerkeken.


Chantá ats̈be taitabe yebnoye y mënts̈á cha chanjauyana: Taita, s̈motseperdoná. Ats̈e tijama ndayá Bëngbe Bëtsá ndoñe yondbos̈cá, y nts̈amo aca ndoñe condbos̈cá. 	 Ik weet wat! Ik ga naar mijn vader en zal hem zeggen: 'Vader, ik heb gezondigd tegen God en tegen u.


Chora Jesús cachiñe tonjánayana: “Mouena. Ats̈e quem luaroye betsco chanjésabo, y áts̈eftaca chanjiyëbo chë uacanana soye, y cada ona ts̈ëngaftanguents̈ábioye chanjoyiye ndayá tojamama nts̈amo tbojtsomerecencá. 	 "Ja", zegt Jezus, "Ik kom gauw met mijn beloning. Ik geef ieder wat hij verdient.


y chë cuevëshënga obanë́ngaca yojtsëtëfjo y banga Bëngbe Bëtsabe ents̈anga tmojtanayena. 	 Graven gingen open en vele gelovige mannen en vrouwen, die gestorven waren, werden weer levend.


Ats̈e corente sëndoyejuá Bëngbe Utabnáftaca cánÿiñe mo canÿacá tsmënama, er ts̈ëngaftanga ba ishinÿe chents̈ana, cachiñe s̈mojatobená ats̈e jatinÿinÿiyana ntsachets̈á ats̈be ts̈abiana ts̈ëngaftangbiama iuámanana. Chca, ats̈e ndoñe quetsátichamo ts̈ëngaftanga ats̈biama cmojtsanebnë́tjomba ca, ndayá nts̈amo ts̈ëngaftanga ts̈abá s̈mojuabnacá ats̈e jinÿinÿiyama ndoñe yonjanopodena ca. 	 Ik ben erg blij en dankbaar dat u mij weer hebt geholpen. U was al een hele tijd bezorgd geweest, maar kreeg steeds de kans niet om iets te doen.


Quem ndbomnëjema yojtsebos̈e chë bomná yojtsesayents̈ana yojatquëcjana sanángaca jtoshachayana; y chë ques̈ënga imnaboye chabe nguaye cuerpo jajáfjuama. 	 Hij hoopte zijn honger te stillen met wat bij de rijke man van tafel afviel. Hij was er zelfs zo erg aan toe dat de honden zijn zweren kwamen likken.


Jesús chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: “Sempre echanjë́ftsemna juabnënga bacna soyënga jamama; pero, ¡ts̈a lastema chë ents̈abiama ndabe causa ínÿenga bacna soyënga tmojama! 	 Op een dag zei Jezus tegen Zijn discipelen : "Verleidingen zullen er altijd zijn. Dat is onvermijdelijk. Maar degene die de verleidingen veroorzaakt, zal het slecht vergaan.


Quem luarents̈a bacna soyënga mándayabiama Bëngbe Bëtsá ya tonjayana, nts̈amo cha tojamama ndoñe ts̈abá yontsemna ca y nÿetsca tescama castiganá chaotsemna ca. Chíyeca chë Uajabuachaná echanjama ents̈anga corente chamotsetáts̈ëmbo, ndayá ndegombre yomna chë Bëngbe Bëtsá ents̈angbiama jayanana ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama. 	 En het oordeel houdt in dat de overheerser van deze wereld al geoordeeld is.


Pero bënga ndoñe ts̈abe soye montsama ca báseftanga tmojayana ora, Bëngbe Bëtsá sempre ts̈abá inétsamama ents̈anga más ts̈abá jinÿama tmojtsobenëse, ¿nts̈amo bënga mochjayana? ¿Bënga imojtsobena jayanana Bëngbe Bëtsá ndoñe ts̈abá tonjama ca, bëngbiama castigo chaotsemna ca cha tojayana ora? (Morna ats̈e sëntsoyebuambná nts̈amo ents̈anga jóyebuambayama monduamancá.) 	 Maar als onze onrechtvaardigheid de rechtvaardigheid van God bevestigt, hebben wij d...n recht van spreken? Is God dus onrechtvaardig als Hij ons oordeelt? Dat is natuurlijk een menselijke gedachte!


Nÿetscanga nts̈amo quem librë́s̈añe entsabemancá, chë ndegombre echanjopásama chamojouenë́ngbioye s̈cuabuayená. Nderado nda chë soyëngama más chaojaboté, Bëngbe Bëtsá echanjama cha chaosufrí chë quem librë́s̈añe entsábemana pochócaye soyënga. 	 Ik waarschuw ieder die de profetische woorden van dit boek hoort: Als iemand er iets aan toevoegt, zal God hem de rampen laten overkomen, die in dit boek staan.


Bichtájaca bënga puerte ts̈abá Bëngbe Bëtsá y Taitabiama jtsichámuana, y cach bichtájaca bënga puerte bacá ents̈angbiama mondbétsichamo, masque Bëngbe Bëtsá cachacá enoparecénënga chënga tojábiama. 	 De ene keer prijst ze onze Here en Vader en de andere keer vervloekt zij mensen, die naar het beeld van God gemaakt zijn.


Chë buayenana soyënguiñe endayana, Jesús ndegombre Bëngbe Utabná yomna ca aca tcojayanëse, y Jesucristo cháuatayenama Bëngbe Bëtsá tojanmama, nÿets ainánaca tcojtsos̈buáchese, Bëngbe Bëtsá cmochjatsbocá ca. 	 Want als u zegt dat Jezus Christus uw Heer is en als u met uw hele hart gelooft dat God Hem uit de dood heeft opgewekt, zult u gered worden.


Chëntscuana Pédrëna shjoca yojtsemna, chashjoca yojtsetbemana. Chora, canÿe shembása chents̈a oservená tbojanobobeconá y tbojaniyana: —Acnaca, Jesús chë Galileocáftaca conjánana ca. 	 Ondertussen zat Petrus nog steeds op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Een dienstmeisje kwam naar hem toe en zei: "U was ook bij die Jezus uit Galilea."


y chë uayayá, chë bacna shácuana yojáje chana, Satanás. Chë jaja saná atbanayana entsemna chë quem luare jopochócama chaojobuache ora, y chë trabájayëngna chë angelotémënga. 	 De vijand die het onkruid heeft gezaaid, is de duivel. De oogst is het einde van deze tijd en de maaiers zijn de engelen.


Chë ángel mënts̈ánaca s̈onjaniyana: “Chë tconjinÿe béjayënga, ndayiñe chë bacna vida bomna shembása entsetbemana, mondmëna nÿetsca canÿe luarents̈a ents̈anga, enutanana ents̈anga, nÿetsca biyañe oyebuambnayënga y nÿetsca mándayëngbents̈a ents̈anga. 	 De waterwegen die u hebt gezien, waar de hoer aan zit, zijn alle rassen, volken, stammen en taalgroepen.


Cha chabe derecho vida jtsobomñama cachcá tojanonÿá y bëngbiama tojanóbana, chë nts̈amo Bëngbe Bëtsá bemandacá ndoñe yondmëncá jtsamëse oyenents̈ana bënga játsebacama, ainaniñe ndocna bacna soye ndbomnënga jábiamama, bënga chábenga chamotsemnama, sempre prontánënga nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamama. 	 Hij is voor onze zonden onder Gods oordeel gestorven om ons te redden. Hij behoedt ons ervoor dat wij telkens weer tot zonde vervallen. Daardoor heeft Hij ons gemaakt tot Zijn eigen volk, dat zuiver van hart is en een groot verlangen heeft om goed te doen.


Chora chë uatsjéndayënga tmojanobeconá y Jesús tmojantjá: —¿Ndáyeca ents̈anga cuentë́ngaca cojtsabuatambá ca? 	 Zijn discipelen kwamen naar Hem toe en vroegen: "Waarom vertelt U altijd van dit soort gelijkenissen?"


Muents̈ana baseftaytese, chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anga ndoñe más ques̈mochátonÿaye; pero ts̈ëngaftangna aíñe, ats̈e cachiñe s̈mochántinÿe. Ats̈e ainá chántsemna, chíyeca ts̈ëngaftanga áts̈eftaca ts̈abe vida s̈mochántsebomna. 	 Nog even en dan kan de wereld Mij niet meer zien. Maar u zult Mij wel kunnen zien, omdat Ik dan weer leef. Daardoor zult u het echte leven ontvangen.


y chca Jerusalenents̈e ats̈e sënjanma. Chë bachnangbe amë́ndayënga mando s̈monjanats̈etá, y chca, banga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga cárceloye sënjanëtame; y jtsëbáyama ca chëngbiama montsanichamo ora, áts̈naca aíñe chca chamoma ca sënjánichamo. 	 Met toestemming van de hoofdpriesters heb ik in Jeruzalem vele van Zijn volgelingen gevangen gezet. En als tegen hen de doodstraf werd geëist, stemde ik daar altijd mee in.


Chora chë uatsjéndayënga tojanësertá, Juan chë Ubayanabiama Jesús chca yojtsëtsëtsnama. 	 De discipelen maakten hieruit op dat Hij het over Johannes de Doper had.


Chents̈ana tojanopasá, juasama mesë́shents̈e imojtsetbiámana ora, Jesús chë tandës̈e tojanca, Bëngbe Bëtsábioye tbojtanchuá, chë tandës̈e tojanjatá, y chata tojanats̈atá. 	 Hij ging met hen mee naar huis om er de nacht door te brengen. Terwijl ze met elkaar aan tafel zaten, nam Hij het brood, dankte God ervoor, brak het in stukken en gaf het hun.


Chora, canÿe bomna ents̈á, chë Romocama ents̈anga impuesto atjanayëngbe amëndayá, Zaqueo ca uabainá, yojtsebos̈e Jesús jinÿama. Pero ndoñe yontsobena jinÿama, bëtscá ents̈anga causa y cha becua inamna causa. 	 Een zekere Zacheüs, een hoofdtolontvanger, die schatrijk was, probeerde Jezus te zien te krijgen. Maar hij kon niet over de mensen heenkijken, omdat hij klein was.


“Chë tconjinÿe bnë́tsana tsëtjonës̈e mondmëna bnë́tsana mandadënga, jamë́ndama cabá ndoñe tmonjójayenga; pero básefta tescama cánÿiñe chë uabouana bayáftaca, mando mo reyëngcá mochanjóyëngacñe. 	 De tien horens van het beest zijn tien koningen die nog aan de macht zullen komen. Zij zullen maar één uur regeren, samen met het beest.


Chora Marta Jesúsbioye tbojaniyana: —Bëngbe Utabná, aca muents̈e macmënëse, ats̈be uafts̈e ndoñe matënjóbana. 	 "Here", zei Martha tegen Jezus, "als U hier geweest was, zou mijn broer niet gestorven zijn.


Chë “Obanabe Bests̈ashe ca” uabaina luaroye tmojánashjajna ora, Jesús tmojancrucificá y chë bëts bacna soyënga ochjajnayátnaca, canÿa chabe cats̈bioica y chë ínÿana chabe uañicuayoica. 	 'Schedel' of 'Golgotha' heette die plaats. Daar werden ze alle drie gekruisigd. Jezus in het midden en de twee misdadigers aan weerszijden van Hem.


Er Bëngbe Taitá chabe Uaquiñábioye bondbobonshana, y lempe nts̈amo cha tojtsamcá chábioye bondinÿinÿná; y más bëts soyënga bochanjinÿinÿiye, chë soyëngama ts̈ëngaftanga chas̈menjnanama. 	 De Vader houdt van de Zoon en laat Hem steeds zien wat Hij doet. De Vader zal Hem nog grotere dingen laten doen. U zult uw ogen nauwelijks kunnen geloven.


Chca chents̈ana sënjanontjes̈é y sënjáninÿe chë celoca Bëngbe Bëtsabe bëts yebna tonjantëfjo, chë Bëngbe Bëtsá Moisésbioye tbojaniyé leyënga uajajónents̈e. 	 Daarna zag ik de tempel in de hemel, de tent waarin God woont, wijd open gaan.


Chíyeca, ts̈ëngaftangbiama nÿets castigo echántsemna chë nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amënga tmojëftsóbanama; Abel, chë jóbanama chabotsemnama tondaye tonjanmá, tmojanóba orscana y Zacarías tmojanóbantscoñe. Zacarías, Berequíasbe uaquiñana, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e tmojanóba, altar y chë ents̈anga Bëngbe Bëtsábioye imojánadorana luariñe. 	 Daardoor maakt u zich schuldig aan de dood van al de onschuldige en gelovige mensen die werden vermoord, van de onschuldige Abel tot Zacharia, de zoon van Berechja, die werd vermoord tussen het tempelhuis en het altaar.


Y ndóñesna, chë inÿe rey cabá bënoca tojtsemna ora, básefta ents̈anga echanjichamuá, cha jauyanama más ts̈abá yomna ndoñe jatentsjanayana ca. 	 Als hij ziet dat hij geen kans maakt, zal hij de vijand, zolang die nog ver weg is, een delegatie tegemoet sturen om over vrede te onderhandelen.


Ndegombre cbë́yana, quem luariñe ndayénts̈naca Bëngbe Bëtsabe soyëngama chamojtsabuayiyná chents̈e, nts̈amo quem shembása tojamámnaca becá mochanjëftsóyebuambaye, chca, ents̈anga chabiama chamotsenójuabnama ca —Jesús tojanë́yana. 	 Daardoor zal ze altijd in de herinnering blijven. Want overal waar het goede nieuws wordt gebracht, zal ook worden verteld wat zij heeft gedaan."


As chë rey ibojauyana: ‘Sobreno, nts̈amo canÿe casamento fiestama endbetsemncá ndoñe quecatichë́tjona. ¿Nts̈amo chca moye tcojamáshëngo ca?’ Pero chë boyabásana nÿe iytëca yojtsemna. 	 'Beste vriend. Hoe is het mogelijk dat u hier zonder feestkleding zit?' Maar de man had geen antwoord.


Y chë rey ibojojuá: ‘Ts̈a ts̈abá, ts̈abe oservená. Aca quem base soyiñe nts̈amo tcbojamandacá ts̈abá tcojámayeca, bnë́tsana pueblents̈a mandado chacotsemnama cbojayé ca.’ 	 'Fantastisch!' riep de koning uit. 'Je bent een goede medewerker. Je hebt het weinige dat ik je heb toevertrouwd, goed beheerd. Ik maak je gouverneur over tien steden.'


Cachcá, canÿe yebnents̈e pamíllanga tmojtsenojatá y tmojtsenáyase, chë pamíllanga ndoñe ts̈abá nÿets tempo quemochátsmëna. 	 Een gezin waar men elkaar niet kan verdragen, gaat stuk.


Asna, tojëftsanótjajo y tojána chë Simón Pedro y chë inÿe uatsjendayá, ndábioye Jesús ts̈a ibnabobonshana ibojtsemnoye. Chora tojanë́yana: “Bëngbe Utabnabe cuerpo chë cuevëshents̈ana tmojtsámbañe y ndayents̈e tmotsejájoma ndoñe queftsátstats̈ëmbo ca.” 	 Zo vlug ze kon, holde zij naar Simon Petrus en Johannes. "De Here is uit het graf gehaald!" hijgde ze. "Wij weten niet waar ze Hem hebben neergelegd."


Bernabé imojtsábobuatma Zeus ca, mo chë chëngbe diosënga amëndayacá; y Páblëna Hermes ca, mo chë inÿe diosëngbiama oyebuambnayacá. Páblëbioye chca imojtsábobuatma, er cha más yotsoyebuambná. 	 Zij noemden Barnabas 'Zeus' en Paulus 'Hermes', omdat hij de mensen had toegesproken.


Chents̈ana, chë inÿe ángel chabe copbé mar béjayoca tonjanbuashcja, y choca búyeshe buiñcá tontsanóbema, mo canÿe ents̈á obanabe buiñcá, y nÿetscanga chë mar béjayoca vida bomnënga tmontsanóbana. 	 De tweede engel goot zijn schaal over de zee uit. Het zeewater veranderde in bloed als van een dode en alles wat in de zee leefde, ging dood.


er Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga Macedonia y Acaya luarents̈ënga, tmonjajuabó ts̈abá yojtsemna crocénana jájuabana chë Jerusalenoca ents̈anga, Bëngbe Bëtsábenga imomnënga y ndbomnëjémënga imomnënga jujabuáchama; y oyejuayënga chca tmonjama. 	 Want het leek de Griekse gelovigen goed iets voor hun arme geloofsgenoten in Jeruzalem te doen.


Ats̈e corente sënjesoyejuá mora ts̈ëngaftangbiama jasúfriama stsobenama. Ba ents̈anga entsamna jasúfriana Cristo jasérviama, y ats̈e së́ntsesufrina nts̈amo Cristo tojansufricá, mora ats̈e jtsesufrinëse chabe cuenta, nts̈amo jasúfriama yomncá. Y nts̈amo sëntsesufrincá entsemna Crístbeñe os̈buáchiyëngbe ts̈abiama, chë chabe cuerpcá imomnënga, chënga Crístbenga bétsemnama. 	 Ik ben blij dat ik nu voor u lijden moet ondergaan, omdat ik op die manier in mijn lichaam iets mag voelen van de pijnen die Christus terwille van Zijn Gemeente heeft geleden.


Canÿe te echanjóshjango y chë te s̈mochántsichamo: ‘Ts̈a ts̈abá chë shembásenga s̈es̈ona ndbomnëngbiama, chë quem luaroye s̈es̈onga ndoñe tmonjëftsëshejajnëngbiama, y chë s̈es̈onga ndoñe tmonjëftsabachengbiama ca.’ 	 Huil om uzelf en om uw kinderen. Er komt een tijd dat de vrouwen die geen kinderen hebben gehad, benijd zullen worden.


Aca tsëm soyënga s̈contsëtsëtsná y bënga fsë́ntsebos̈e jtsetats̈ëmbuana ndayá chë soyënga bétsayanana. 	 Want die is nieuw voor ons. Wij hebben u dingen horen zeggen die ons vreemd in de oren klinken. Wij zouden wel eens willen weten wat u daarmee bedoelt."


Chë Uajabuachaná, chë Uámana Espíritu, ats̈be impadanánaca ats̈be Taitá bochanjíchmua. Cha lempe cmochántsabuatambaye, y echanjama nÿetsca chë tcbonjáuyana soyëngama chas̈muatenójuaboma. 	 Maar de Vader zal de Plaatsvervanger sturen. Dat is de Heilige Geest, Die u in mijn naam alles zal leren en u steeds weer zal herinneren aan wat Ik gezegd heb.


Jesús jualíama tojanpochocá y chora chë uajabuachanábioye chës̈a tbojtaniyé y tojtanótbema. Nÿetsca ents̈anga chë enefjuana yebnents̈e imojtsemnënga Jesúsbioye imojtsobuáuatja. 	 Hij deed het boek dicht, gaf het aan de dienaar en ging zitten. Alle ogen waren op Hem gericht.


Bacna soye ndoñe s̈mattsóyebuambnaye, ni corente ntjenojuaboycá, ni nÿe nts̈ámnaca bacna soye jenbotats̈ëmbonana cach ndoñe, er chë soyënga ts̈ëngaftangbiama ndoñe ts̈abá ntsemnana. Chca játamamna, más ts̈abá, Bëngbe Bëtsá s̈mochtsatschuanaye. 	 Dat past christenen niet, om over ongepaste taal en dom en flauw gepraat maar te zwijgen. Wijs elkaar liever op Gods goedheid en wees dankbaar.


Pero Bëngbe Bëtsá ats̈be ts̈abiama yojanjuabná, y chíyeca, ats̈e cabá ndonÿna ora, canÿe bëts soyama cha s̈ojanbocacá. 	 Maar toen vond God dat de tijd gekomen was dat Zijn Zoon in mij kwam wonen. Al voor mijn geboorte had Hij dat besloten; wat een genade! Hij wilde dat ik het goede nieuws van Zijn Zoon bij de andere volken bekend zou maken. Ik ben er niet onmiddellijk met iemand anders over gaan praten,


masque cha cada ibeta jtsojájuana y bnëté jotsbanama, ibeta o bnëté, chë jénayents̈ana juabocnana y juájuana, nts̈amo chca yojtsájuajnama chë boyabása ntjatstats̈ëmbcá. 	 Na verloop van tijd kwam het zaad op.


Bernabé yojtsebos̈e, Juan chë Marcos ca uabobuatmábioye chátaftaca jëftsbets̈ama. 	 Barnabas wilde dat Johannes Markus ook meeging,


Jesús chca tojanuena ora, tojánayana: —Quem s̈ocana ndoñe quenátsmëna Lázaro chaóbanama. Pero aíñe entsemna Bëngbe Bëtsabe obenana ents̈anga jinÿanÿiyama, y Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá chamuatschuama ca. 	 Toen Jezus dit hoorde, zei Hij: "Hij zal niet sterven. Deze ziekte is tot eer van God. Hierdoor zal de Zoon Zijn grootheid en macht bewijzen."


As mora s̈cotjá: ¿Israeloca ents̈anga Bëngbe Bëtsá ndoñe tmonjanoyeuná ora, cha tojánayana chënga nÿetsca tescama castigánënga jtsemnana yojtsamna ca, ndocna inÿe soye chëngbiama ntsemncá? ¿Chëngbiama yojamna mo chë ndëts̈beñe jojéstjiana y jtëtsbanama ndoñe más ntjobenayancá? ¡Ndoñe, ndegombre ndoñe! Chca ndoñe quenátsmëna. Chënga Bëngbe Bëtsá ndoñe chematanoyeuná causa, ndoñe judiënga tmonjántats̈ëmbona ndayá bétsemnana Bëngbe Bëtsábeyeca atsbocaná jtsemnana; y chë causa, mora, judiënga, ndayá chë ndoñe judiënga Bëngbe Bëtsábents̈ana tmojoshachiñcá montsíyents̈buas̈e. 	 Zijn de Israëlieten dan gestruikeld om voorgoed te blijven liggen? Natuurlijk niet! Maar door hun weigering om te gehoorzamen, is nu de andere volken het heil te beurt gevallen en wel om de Israëlieten jaloers te maken.


Mënts̈á tojanë́yana: “Ts̈ëngaftanga s̈montsonÿá, Jerusalenoye bënga mora montsajnama. Chocna, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá, chë bachnangbe amë́ndayënga y ley abuátambayëngbe cucuats̈iñe mochanjáboshjona, y chënga mochanjayana cha chaóbana ca; y ndoñe judiëngbe cucuats̈iñe mochanjáboshjona. 	 "Ik zal daar in de handen van de leidende priesters en godsdienstleraars vallen", zei Hij. "Zij zullen Mij ter dood veroordelen en uitleveren aan de Romeinen.


Y chë Uámana Espíritu s̈onjanmandá ats̈e yapa ntjatenojuabnaycá chë́ngaftaca jama; y quem chnë́nguana Jesucrístbeñe os̈buachiyë́ngnaca áts̈eftaca tmonjána. Nÿetscanga canÿe ents̈á Cornelio ca uabainabe yebnoye fsënjánamashjna; 	 Zij waren door iemand uit Caesarea gestuurd om mij te halen. De Geest zei dat ik zonder aarzelen met hen moest meegaan. En deze zes broeders besloten met mij mee te reizen.


Er Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama ts̈abe juabna yojánbomnayeca, tcmojatsebacá, Jesucrístbeñe s̈mojtsanos̈buáchema; pero atsebácanënga s̈mondmëna, ndoñe cach ts̈ëngaftanga ndayá s̈mojánmayeca, ndayá atsbocaná jtsemnana endmëna Bëngbe Bëtsabe canÿe ts̈etana soye. 	 Door Zijn genade bent u gered; doordat u in Hem ging geloven. Dat is niet uw eigen verdienste, maar een geschenk van God.


Martna canÿe quenata ibnabomna, María ca uabainá. Cha Jesusbe shecuats̈ents̈e yojótbema chabe palabra jouenama; 	 De zuster van deze vrouw, Maria, ging meteen bij Jezus zitten om naar Hem te luisteren.


Jesús yojtsetáts̈ëmbo, chënga bacna ents̈anga nts̈amo ndegombre tmojuabnacá ndinÿinÿnayënga imojamnama; chíyeca tojanë́yana: —¿Ndáyeca ts̈ëngaftanga s̈mojtsebos̈e chë sóyeca ats̈e jisháchichiyama? Canÿe denario crocénana s̈miyëboñe, ats̈e chayobená jinÿama ca. 	 Jezus doorzag hen en zei: "U probeert Mij weer te vangen, hè? Geef Mij eens een geldstuk, dan zullen we eens zien."


Ndoñe chamondëtsatbëbana, pero aíñe nÿétscañe ts̈abe palabra bomnënga chamotsemna. Chënga chca entsamna, chca, ínÿenga chámuinÿe y chamojuabó ts̈a botamana chë buatëmbana soyënga, Bëngbe Bëtsá bëngbe Atsebacayabiama yomna ca. 	 Ook mogen zij niet oneerlijk zijn, maar zij moeten in alles laten zien dat zij betrouwbaar zijn. Dan zullen vele mensen in onze Redder en God willen geloven.


Pedro chca tbojaniyana ora, tbojanábuacueshache cats̈bióicats̈e y tbojtanatsbaná, y cachora chë cosheto shecuats̈iñe y shëmiabeñe añemo yojtsatsbomna. 	 Hij pakte hem bij de rechterhand en trok hem overeind. Op hetzelfde moment werden de voeten en enkels van de man stevig en sterk.


Chca ndoñe quenátayana ats̈e tsjuabná nÿe ts̈ëngaftangbents̈ana ndayánaca jóyëngacñama ca; chë sóyeca ats̈e së́ntsebos̈e ndayá ts̈ëngaftanga más ts̈abe soyënga chas̈motsamama, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama más chaotsóyejuama. 	 Nu gaat het mij niet om de gift op zich, maar wel om uw goede werk waardoor uw hemelse beloning steeds groter wordt.


Nts̈amo tmojtsiyencá chënga jtsinÿanÿnayana, ndayá leyiñe yomandánama chënga ainaniñe cachcá imojuabnama. Nts̈amo chënga ainaniñe imotáts̈ëmbo y imojuabnacá ndayá cachënga tmojamama, jtsinÿanÿnayana chënga nts̈amo chë leyiñe yomandánama cachcá imojuabnama. Inÿe ora, chëngbe juabnënga echantsë́tsëtsnaye aíñe o ndoñe ts̈abá tmonjama ca; y ndayté, Bëngbe Bëtsá nÿetscangbiama nts̈amo tmojamama yochjayana ora, cachëngbe ainaniñe tmojajuabó soyë́ngaca, cha echanjínÿanÿiye ndayá ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama. 	 De wet van God staat in hun hart geschreven. Hun geweten vertelt hun wat zij moeten doen: Of hun gedachten klagen hen aan, òf hun gedachten spreken hen vrij. Dit is het goede nieuws dat ik breng: Er komt een dag dat Jezus Christus in opdracht van God Zijn oordeel zal uitspreken over het verborgen leven van de mensen, over hun diepste gedachten.


y nts̈amo chata jamama Páblënaca jamama inatáts̈ëmboyecna, chátaftaca yojtsoquedañe y cánÿiñe chënga imnatrabájaye; chënga imnatáts̈ëmbo mo tambotemëngcá ents̈ë́juaca japórmana. 	 Paulus bleef bij hen en werkte met hen samen, omdat zij (net als hij) tentenmakers waren.


Bayté entsemna, Bëngbe Bëtsá ents̈angbe cucuats̈iñe chë mandënga tojánboshjona, chë soyëngama bënga jabuátambama. Chë mandë́ngaca Bëngbe Bëtsá yojaninÿanÿnaye ndayá más chcoye jopásama; ents̈ángbioye yojaninÿanÿnaye ndayá Cristo yochjanmama. 	 Dit soort dingen zijn immers maar tijdelijk. Zij zijn slechts een schaduw van toekomstige zaken. Maar ons lichaam behoort aan Christus toe.


Chora chë bacna bayëjna tojanma chë boyabása ataque chaboshachama, jabuache tojanoyó y chábents̈ana tojésanbocna. 	 De boze geest rukte en trok aan de man, gilde vreselijk en verliet hem.


Pablo tojáninÿe chë mándayënguents̈e báseftanga saduceunga y ínÿengna fariseunga imojtsemnama; as, mënts̈á tojanáyebuachena: —Taitanga, ats̈e fariseo sëndmëna; ats̈be bëtsë́tsanga fariseunga mondmëna. Ats̈e, jtsos̈buáchiyëse chë obanënga mochtayenama tsobátmana causa, ats̈e ndoñe ts̈abá së́ntsama ca ts̈ëngaftanga s̈mochjayana ca. 	 Paulus wist dat de Raad voor de helft uit Sadduceeërs en voor de helft uit Farizeeërs bestond. Hij riep: "Mannen broeders! Ik ben een Farizeeër en kom uit een familie van Farizeeërs! Ik sta hier vandaag terecht omdat ik verwacht dat de doden weer levend zullen worden!"


Ndegombre cbë́yana, chë nduiño chábioye bochanjaimpáda lempe chabe soyënga chabotsinÿeñama. 	 Zo'n knecht krijgt het beheer over al zijn bezittingen.


Chénts̈naca imojtsemna, chë bachnangbe más uámana amëndayá Anás ca uabainá, Caifás, Juan, Alejandro y chë bachnangbe más uámana amë́ndayëngbe nÿetsca pamíllangnaca. 	 Onder hen waren de hogepriester Annas, Kajafas, Johannes, Alexander en andere familieleden van de hogepriester.


Chents̈ana chë ángel, ats̈e chë Uámana Espíritbeyeca corente mandaná jtsemnëse, s̈onjanánatse ents̈anga ndoyena luaroye. Choca sënjáninÿe canÿe shembása, canÿe uabouana buángana bayábeñe enjaquená; chë bayabe cuerpiñe nÿétsañe Bëngbe Bëtsabiama puerte bacá oyebuambnaye uabaina enjétsabemana, y enjánbomna canÿsëfta bests̈as̈e y bnë́tsana tsëtjonës̈e. 	 De engel nam mij in de geest mee naar een woestijn. Daar zag ik een vrouw op een rood beest zitten. Het beest had zeven koppen en tien horens en zijn lijf stond vol met scheldnamen tegen God.


Jesús tojtanayenents̈ana, chë semana bojats̈enté, Jesús natsana María Magdalénbioye tbojánebëbocna. Tempo Jesús chábents̈ana canÿsëfta bacna bayëjënga tojtanë́buacana. 	 Jezus was op zondagmorgen vroeg weer levend geworden. De eerste die Hem daarna zag, was Maria van Magdala, uit wie Hij zeven boze geesten had weggejaagd.


Chents̈ana canÿe medídaye niñëfja s̈monjanoyé, mo jats̈ëmbonëfjcá, y s̈monjaniyana: “Motsa y Bëngbe Bëtsabe bëts yebna y chents̈a altar cochjamedída, y cochjácuntaye bueta ents̈anga chents̈e Bëngbe Bëtsábioye imojtsadorana. 	 Ik kreeg een meetlat, die er uitzag als een riet en er werd tegen mij gezegd: "Sta op, meet de tempel van God op en het altaar dat erin staat; en tel de mensen die Hem daar aanbidden.


Y tojanuena canÿe oyebuambnayana mënts̈á: —Motsbaná, Pedro; mobaye y quem bayënga mose ca. 	 Een stem uit de hemel zei: "Sta op, Petrus! U mag er zoveel van slachten en eten als u wilt."


Chora, Jesús chë jtanábioye tbojantjá: —¿Ndayá cojtsebos̈e ats̈e acbiama chjamama ca? Y chë jtaná tbojanjuá: —¡Buatëmbayá, s̈molesenciá ats̈e chas̈uatabínÿnama ca! 	 "Wat kan Ik voor u doen?" vroeg Jezus. "Och, Here", antwoordde de blinde man, "ik wil zo graag kunnen zien!"


Pero Pablo tbojanjuá: —Opá ndoñe quetsátsmëna, bëts uámana Festo; inÿets̈á entsemna; ats̈e sëntsoyebuambná nÿets juábnaca, y ndegombre soyënga. 	 Maar Paulus antwoordde: "Ik weet precies wat ik zeg, excellentie. Wat ik heb gezegd, is waar, zonder enige overdrijving.


Chë boyabása tojtsanoñe y chë judiënga tojanë́yana: —Chë s̈onjashná cha Jesús entsemna ca. 	 De man verliet de tempel en vertelde de Joden dat Jezus hem had genezen.


Pero chorna nÿetscanga imojonts̈é jtsoyáts̈ëmbuana. Canÿa yojayana: “Cabá mora canÿe fshantse sënjobuámiñe, y s̈ontsemna jana jarrepárama. Chcasna, aslëpaye s̈motsepacenciá ca.” 	 Maar zij hadden allemaal een excuus om niet te komen. De een zei dat hij een stuk land had gekocht en daar nodig moest gaan kijken. Hij verontschuldigde zich dat hij niet kon komen.


y cochjama acbe obenánaca s̈oquënga ts̈abá chamotsatsmënama y cochjama bënga fchayobená bëts soyënga jamama, Jesús chë uámana oservenabe obenánaca y cha jóts̈ëmbonëse ca” —chënga tmojánayana. 	 Laat zien dat U achter ons staat, door mensen te genezen. Laten er wonderen en tekenen gebeuren wanneer wij namens Uw dienaar Jezus optreden."


As María canÿe jarrëtema tojanaca; chiñe yojanaftsuamna canÿe botamana uanguëts̈iye, bëtscá uámaniye, ena nárdoca pormániye. Chë uanguëts̈iye, María, Jesusbe shecuats̈ënguiñe tbojanáshecbues̈cja, y cachabe stjënashaca tbojtanshecbojó. Chora, chë yebnents̈e ena nardiyana yojtsonguëts̈iye. 	 Maria nam dure nardusolie, goot die over de voeten van Jezus en droogde deze daarna af met haar lange haar. De fijne geur van de nardus vulde het hele huis.


Chcasna, ats̈e cbë́yana: S̈mochjotjañe y Bëngbe Bëtsá cmochanjáts̈ataye; s̈mochjánguango y s̈mochanjínÿena; s̈mochjachembo y cmochanjébëtafjo. 	 Luister, zo gaat het ook bij het bidden. Vraag en je zult ontvangen. Zoek en je zult vinden. Klop en de deuren zullen voor je opengaan.


Ts̈abá cha s̈mochjofja, mo canÿa Bëngbe Utabnábia quetsomñecá, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe ents̈anga entsamncá ínÿengaftaca jenofjana. S̈mochjuájabuache nts̈amo tbojtsajabotcá, er cha banga tonjújabuache; áts̈bioynaca. 	 Ontvang haar zoals het gelovigen past. Zij dient dezelfde Heer als u. Help haar zoveel als u kunt, want zij heeft al veel voor anderen gedaan en ook voor mij.


Chents̈a binÿnayánaca, ents̈anga nÿetsca mándayëngbents̈e mochantsiyena, y quem luarents̈a mandadënga chëngbe uámana y bëts soyënga chë bëts puebloye mochanjiyëbo. 	 De volken zullen in haar licht leven en de koningen van de aarde zullen hun rijkdom er naar toe brengen.


“¡Bëngbe Bëtsá, celoca entsemná matschuanga! Bëngbe Bëtsábioye yeunanëngbiama, Bëngbe Bëtsá corente entsoyejuá; quem luariñe chë́ngbeñe puerte ts̈abá chaotsemna ca.” 	 "Ere zij God in de hoge", zongen zij. "Vrede op aarde bij de mensen die naar Zijn wil leven."


Ba judiënga tmojántats̈ëmbona Jesús Betanioca yojtsemnama, y choye tmojána, ndoñe nÿe Jesús jinÿama, sinó Lázarnaca, chë Jesús tbojtanayená cha. 	 Vele Joden hadden gehoord dat Jezus in Bethanië was en gingen er ook heen. Zij wilden niet alleen Jezus Zelf zien, maar ook Lazarus die door Hem uit de dood tot leven was gebracht.


As Jesús tbojaniyana: —Ats̈e, chë ácaftaca entsoyebuambná cha, cha entsemna ca. 	 Jezus antwoordde haar: "Ik ben de Christus."


Chë fiesta tojanopochocá chents̈ana, chabe bëtsë́tsata yebnoye ibojtsataye, y chata ntsetats̈ëmbcá, Jesusna Jerusalenoca yojtsoquedañe. 	 Na de feestdagen gingen zij weer terug naar Nazareth, maar Jezus bleef in Jeruzalem achter.


Y Jesús tbojanjuá: —Ndegombre cbëyana, mënté áts̈eftaca celoca, chë nÿetscanga oyejuayënga mondbetsemnoca, aca cochantsatsmëna ca. 	 Jezus antwoordde: "Vandaag zult u met Mij in het paradijs zijn. Daar kunt u zeker van zijn."


Chents̈ana, Jesús yojtsemnoye Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e, jtanënga y coshetënga tmojanobeconá, y cha tojanashná. 	 Er kwamen allemaal blinde en lamme mensen naar Hem toe en Hij genas hen.


Jesús Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ana tojë́ftsanbocna ora, canÿe chabe uatsjendayá tbojaniyana: —Buatëmbayá, minÿe, ¡ts̈a bëts ndëts̈benga, y ts̈a botamana bëts yebnënga ca! 	 Toen Jezus de tempel verliet, zei één van Zijn discipelen tegen Hem: "Kijk eens, Meester! Wat een gebouw en wat een stenen!"


Ananías y Safirna tbojanenóyeunata; chcasna, bats̈á crocénana cachatbiama tbojanobuajó y chë tojanójama crocénana ichmónëngbioye Ananías tojanamba, pero tojanë́yana chana canjamna nÿets crocénana ntsachets̈á chë fshantsama tbojanosháchiñe ca. 	 De rest bracht hij naar de apostelen, maar hij deed net alsof het de hele opbrengst was.


Cuedado s̈mochtsebomna. “Acbe cats̈ata bacna soye tojamëse, cochjuácacana; y yochtsajbaná ca cha tojayanëse, cochtseperdóna. 	 Ik waarschuw jullie. Als je broer zondigt, wijs hem dan terecht. Als hij spijt heeft, moet je hem vergeven.


Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama corente ts̈abe juabna endbomna; mora ndoñe quecmátacastigaye, y ts̈ëngaftangaftacna puerte uantado nÿe chca endétsemna. ¿Chama ts̈ëngaftanga cha s̈mojtsábotena? ¿Ndoñe s̈mondë́tats̈ëmbo Bëngbe Bëtsá chca corente jtsababuánÿeshanëse cmojtsë́nÿa, ts̈ëngaftanga juabna chas̈motrocama y chabe benache chas̈muishachama cha yobós̈eyeca? 	 Bent u dan niet blij dat God zoveel liefde toont en trouw en geduldig is? Begrijpt u niet dat Hij zo lang met Zijn straf wacht om u de kans te geven met de zonde te breken?


Pero Festo tojanë́yana, Páblëna Cesareoca utamená yojtsemna y baseftaytese cha choye jtama ca. 	 Festus antwoordde dat Paulus in Caesarea bleef en dat hij zelf binnenkort daar weer heen wilde gaan.


Pero chë tmojtsobena jajuaboyana y jtsetats̈ëmbuana ndayá ts̈abá yomna o ndayá ndoñe ts̈abá jamama, chca jtsamëse tmoyenamna, chënga jtsemnana mo bëtsëtsangcá, ndëmuanÿenga ndayánaca jasana, chë ndoñe paselo jabmuánama soyë́ngnaca. 	 Zo zult u de zwaardere kost nooit kunnen verdragen. Die zwaardere kost is voor hen die goed en kwaad uit elkaar kunnen houden. Zij kunnen opgroeien tot volwassen christenen.


Shémanga, s̈mochtsetáts̈ëmbo ts̈ëngaftangbe boyanga chë yebnents̈a mándayënga imomnama, y nÿets tempo chca jtsejuabnayëse s̈mochtsiyena, er ts̈ëngaftanga Bëngbe Utabnábeñe os̈buáchiyënga quetsomñecá, chca cmontsamna. 	 Vrouwen, voeg u naar uw man, want dat is wat de Here van u verwacht.


Chents̈ana, chë ústonoye ángel chabe copbé quem luarents̈a tsbanánoca tonjanbuashcja, y chë celoca Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈a uámana puestents̈ana canÿe jabuache oyebuambnayana tonjanóbocna, mënts̈á enjétsichamo: “¡Chë jopásama enjamna soye ya tocjochnëngo ca!” 	 De zevende engel goot zijn schaal in de lucht uit. Een stem uit de troon in de tempel riep: "Het is gebeurd!"


Y mora ts̈ëngaftangbiama, chë judiënga s̈momna ca ichámënga, y ts̈a s̈mojtsejuabná Moisesbe léyeca ts̈ëngaftanga ts̈abe vida jtsebomnama, y jtsenábotamnayana Bëngbe Bëtsabe ubuáyana ents̈anga s̈momna ca; 	 En u, die er trots op bent Joden te zijn, vertrouwt op de geschreven wet van God! U bent er trots op dat u de enige, ware God kent en weet wat Hij wil.


Festo chë luaroye tojánashjango y unga tianoye, Cesarea pueblents̈ana Jerusalenoye cha tojána. 	 Drie dagen nadat Festus in zijn gebied was aangekomen, ging hij van Caesarea naar Jeruzalem.


Y ats̈biama chanjayana, Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga base bobachtema chëngbe más delicadents̈e të́ts̈enënga chamotsemnama ents̈anga cabá stsabuayiynase, ents̈anga ya ndoñe muantsama ats̈e chaitsesufrínama. Ats̈e chca stsamëse, Cristo cruciñe tojanóbanama nts̈amo iuayancá ents̈anga stsabuayiyná ora, chënga ya ndoñe áts̈eftaca nanjósentiaye. 	 Sommigen beweren zelfs dat !k zeg dat besnijden nodig is. Maar dan vraag ik mij wel af, broeders, waarom ik nog steeds vervolgd word. Als dat waar was, zou niemand zich eraan stoten dat ik Christus bekendmaak, Die aan het kruis gestorven is.


Jesús chents̈ana tojë́ftsanbocna y chë Galilea uafjajónaye tsachoye tojána. Chents̈ana, canÿe batsjoye tojántsjua y choca tojanótbema. 	 Later ging Jezus terug naar het meer van Galilea.


Chë bachnangbe amë́ndayënga y chëngbe josticiënga cha tmojáninÿe ora, tmojanonts̈é uayebuáchana: —¡Motsecrucificá! ¡Motsecrucificá ca! Chora Pilato tojanë́yana: —Cach ts̈ëngaftanga mánatse y s̈mochjacrucifíca; ats̈e ni mo canÿe soye chiyátinÿena quem boyabása castiganá chaotsemna ca jayanama ca. 	 Zodra de leidende priesters en de bewakers Jezus zagen, begonnen zij te schreeuwen: "Kruisigen! Kruisigen!" "Doe dat zelf maar", antwoordde Pilatus. "Ik zeg dat Hij onschuldig is."


Pero chë ndëmuanÿengbiama ents̈anga monjánichamo chë uánatsanënga imojamna ca (ndayá chënga tempo imojamna ats̈biama ndoñe quenatámana; Bëngbe Bëtsabiama nÿetscanga cachcá monduámana), chëngna tondaye ches̈matanbuayená, nts̈amo tempo tijanmama inÿets̈á chaimama. 	 De voornaamste leiders van de christenen hadden niets toe te voegen aan de boodschap die ik breng. Het interesseert mij niet wat voor positie die mannen vroeger hadden. Voor God maakt dat geen verschil.


Chíyeca, chë boyabása chabe taitá y chabe mamá echanjésabashejuana, chabe shémaftaca jenútanama, 	 Daarom moet een man zijn vader en moeder verlaten om te trouwen.


Chíyeca, chents̈ana, Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngbenache nÿetscanga imojánichamo, chë uatsjendayá ndoñe yochanjanóbana ca. Pero Jesusna ndoñe chca tonjánayana, sinó “ats̈e quem luaroye jesabámëntscuana cha ainá chauesomñama ats̈e stsebos̈ëse, ¿aca ndayá chama cmatjátsënts̈amna? ca”. 	 Onder de vrienden van Jezus deed daarna het verhaal de ronde dat Johannes niet zou sterven. Maar Jezus had niet gezegd dat hij niet zou sterven. Hij had alleen gezegd: "Als Ik wil dat hij blijft leven tot Ik terugkom, is dat niet uw zaak."


Chora Satanás tojésanabo y tbojaniyana: —Aca ndegombre Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá tcomnëse, momandá quem ndëts̈benga tandës̈e chaobiama ca. 	 De duivel zei: "Als U de Zoon van God bent, zeg dan tegen deze steen dat hij een brood moet worden."


Chëngna, Felipe chë Galilea luarocá, chë Betsaida pueblocábioye, tmojanobeconá y tmojanimpadá: “Señor, bënga fsë́ntsebos̈e Jesús jinÿama ca.” 	 kwamen bij Filippus en vroegen: "Kunnen wij Jezus ontmoeten?"


Y chca, ba ents̈angbe uayayënga cachëngbe pamíllanga mochántsemna. 	 Iemands ergste vijanden zullen in zijn eigen huis wonen.


As Pilato, chë bachnangbe amë́ndayënga y ents̈anga tojanë́yana: —Ats̈e ni mo canÿe soye chiyátinÿena, quem boyabása castiganá chaotsemnama jayanama ca. 	 "Wel", zei Pilatus tegen de leidende priesters en de andere mensen, "dat is toch geen misdaad!"


y s̈mondbétsichamo nÿe ndánaca chca tojayanëse, ya ndoñe ntsemnana chabe taitá o chabe mamá stëts̈oye ndoñe ntjaquédana, ni ntjuajabuáchana ca. Y chca, ts̈ëngaftangbiama tondaye ntsámanana nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanmandacá, y aíñe s̈montsama nts̈amo ts̈ëngaftangbe bëtsë́tsanga imojanamancá. 	 Door dat soort menselijke regels schuift u Gods wet gewoon opzij.


Y cha yojtsachnëjuana ora, ents̈anga chëngbe ents̈ayá benachëjana imojtsëtë́tsatsana. 	 De anderen spreidden hun jassen voor Hem uit op de weg. Toen Hij de helling van de Olijfberg opging, begonnen al Zijn volgelingen te zingen en te jubelen. Zij prezen God voor de geweldige wonderen, die zij Jezus hadden zien doen.


Chënga corente imojtsebos̈e jtsamama chë Jesusbe ichmónënga imojtsabuatambá soyënga. Ts̈abá yojtsacochebiona nÿetscanga cánÿiñe jtsemnama y imojanamana mo chë Jesucrístbeñe os̈buachiyëngcá cánÿiñe jtsesayana y cánÿiñe Bëngbe Bëtsáftaca jtsencuéntayana. 	 Zij bleven trouw aan wat de apostelen hun leerden en gingen als een grote familie met elkaar om. Zij kwamen vaak samen voor de maaltijd van de Here en voor gebed.


Israeloca ents̈anga mondadorana Bëtsá, Bëngbe Bëtsá, bëngbe bëts taitanga tojanëbuáyana, y tojanma chënga corente bëtscanga chamotsemnama, chënga Egiptoca inÿe luarocana ashjajnëngcá imojoyena ora. Y chents̈ana, cachabe obenánaca chë luarocana chënga tojésanëbuacana. 	 weet wel dat de God van Israël onze voorouders heeft uitgekozen om Zijn volk te zijn. Toen zij als vreemdelingen in Egypte woonden, maakte Hij hen groot. Met geweldige wonderen leidde Hij hen uit dat land.


Ndegombre, Bëngbe Bëtsá ndoñe quenátsmëna, er cha ts̈ëngaftanga tcmojáchembo chabe ents̈anga chas̈motsemnama. 	 God in elk geval niet, want Hij heeft u geroepen om vrij te zijn.


As Zacarías chë ángelbioye tbojantjá: —¿Nts̈amo ats̈e stjobenaye jtsetats̈ëmbuana chë s̈contsatsá soye ndegombre bétsemnama? Er ats̈e ya bëtsëjema së́ntsemna y ats̈be shémnaca cachcá ca. 	 Zacharias zei tegen de engel: "Moet ik dat zomaar geloven? Ik ben immers al oud en mijn vrouw ook!"


Ats̈e Pablo, quem tsbuanácha sëntsabiamná Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngbiama, chë Galacia luaroca os̈buachiyëngcá enefjuanëngbiama. Jesucristo y Bëngbe Bëtsá, chë Taitá, nda tojanma Jesucristo cháuatayenama, chata s̈monjanchembo chatbe ichmoná jtsemnama. Ndocna ents̈á ches̈nátanabuayana ats̈e Cristbe ichmoná jtsemnama; ni Jesucristo, ni Bëngbe Bëtsá ndocna ents̈á tbonjanichmó ats̈e chatbe ichmonacá jabuábuayanama. Ats̈e y chë ínÿenga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga áts̈eftaca montsemnënga, ts̈ëngaftanga cbontsacheuaná. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Chca s̈mochanjapása, nts̈amo ats̈biama s̈motats̈ëmbcá chënga chas̈më́yanama. 	 Het zullen allemaal kansen zijn om over Mij te vertellen.


As Pedro tbojaniyana: —Ats̈be Utabná, ¿ndáyeca ndoñe sëntsobena mora aca juastama? ¡Ats̈e së́ntseprontana acbiama jóbanama ca! 	 "Maar waarom kan ik nu niet met U meegaan? Ik heb alles voor U over!" zei Petrus.


Bëngbe Bëtsáftaca stsencuénta ora, acbiama sëndbétsenojuabnaye, y sempre acbiama Bëngbe Bëtsá sëndbétsatschuanaye, 	 Als ik voor u bid, dank ik God telkens weer,


Ts̈ëngaftanga s̈montsejuabná ats̈e y ats̈be enutënga tëmiënga fstsemna ca, pero ndegombre, tëmiënga ndoñe queftsátsmëna; cabá cachëse, base mos̈enana ora ctsomñe. 	 Ik zal u uitleggen wat hier gebeurd is. Wij zijn helemaal niet dronken! De dag is nog maar net begonnen, het is pas negen uur!


Pero Bëngbe Bëtsá tonjanma unga tianoye cha cháuatayenama y bë́ngbeñe chaonÿnama. 	 Maar God heeft Hem op de derde dag na Zijn dood weer levend gemaakt en Hem aan enkele mensen laten zien,


Y ats̈e sënjáuyana: “Chë romanënga ndoñe quematamana ndocnabiama jayanana cha jóbanama ibojtsemna ca, chabe contra ichámënga chabe delante ndoñe tmontsemnëse, chca, chama jenë́uyanama cha chaobenama ca.” 	 Ik wees hen erop dat het bij ons, Romeinen, niet de gewoonte is iemand te veroordelen omdat anderen dat vragen. Hij moet eerst de kans krijgen zich tegenover zijn aanklagers te verdedigen.


Ats̈e së́ntsebos̈e nÿe canÿe soye ats̈e chas̈mëyana: ¿Uámana Espíritu ts̈ëngaftangbe ainaniñe tojánamashëngo jtsemándayama, ts̈ëngaftanga nts̈amo chë leyiñe jamama yomna ca iuayancá s̈mojamama, o ts̈ëngaftanga chë ts̈abe noticiënga s̈mojanuena y chiñe s̈mojtsos̈buáchema? 	 Zeg eens: Heeft God u de Heilige Geest gegeven omdat u de wet hebt gehoorzaamd of omdat u het goede nieuws van Jezus Christus hebt gehoord èn geloofd?


Er ats̈e s̈onjanishëntsana y ts̈ëngaftanga saná s̈monjancaredadó; s̈onjanajuendá y ts̈ëngaftanga s̈monjanafs̈é; inÿe luarocana ashjangonacá sënjánana y posada s̈monjanánts̈ame. 	 Want Ik had honger en u hebt Mij te eten gegeven. Ik had dorst en u hebt Mij te drinken gegeven. Ik was een vreemdeling en u hebt Mij in uw huis uitgenodigd.


Canÿe semana tojanochnëngo ora, chë uatsjéndayënga cachiñe canÿe luarents̈e tmojánenefjna. Y Tomásnaca chë́ngaftaca yojtsemna. Masque chents̈e atámeniñe yojtsemna, Jesús tojánamashëngo, chëngbe tsëntsaca tojantsá y tojanë́yana: —Ats̈be ainaniñe ts̈abe ebionana ts̈ëngaftangaftaca chaotsemna ca. 	 Acht dagen later waren de discipelen weer bij elkaar. Thomas was er nu ook bij. Zij hadden de deur op slot gedaan. Ineens was Jezus in hun midden. "Vrede", zei Hij.


Y jabuache tonjanoyó, mo canÿe león cuaftseyocá; y tonjanoyó ora, canÿsëfta juesasanents̈a jabuache shauenanana sënjanuena. 	 Hij riep krachtig, zo luid als een brullende leeuw; en toen hij dat deed, lieten de zeven donderslagen hun stem horen.


Pero chëngna, cha imojishache, imojtsejants̈etaye, y tondaye ntajatacá imojtichmuá. 	 Maar zij grepen hem, gaven hem een pak slaag en stuurden hem met lege handen terug.


Jesús uamaná y nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amá enjamna, pero ts̈ëngaftangna cha s̈montsanaboté y Pilato s̈monjanimpadá chabe cuenta canÿe boyabása, ents̈á obanayá, chabuatsboshjonama. 	 U hebt Hem afgewezen, zelfs toen Pilatus vond dat Hij vrijgelaten moest worden.


Nts̈amo Jesús chora, chë uajabuachanabe uaquiñabiama tojanmcá, Judeocana Galileoye yojtsataye orna, yojamna chabe utama chca bëts soye jamama, Bëngbe Bëtsabe obenana jinÿanÿiyama, Galilea luaroca. 	 Dit was het tweede wonder dat Jezus deed toen Hij uit Judea naar Galilea was gekomen.


As Herodes tojanmandá Pedro chamotsenguanguama; pero jtsinÿenama ndoñe imonjobenaye orna, Herodes chë soldadënga tojanatjá ndayá Pédroftaca tojanopasana y chents̈ana tojanmandá chë cha imojanbojanÿá soldadënga jtsëbáyama. Chë soyënga tojanochnëngo chents̈ana, Herodes Judea luarents̈ana tojë́ftsanbocna y Cesarea luaroye tojtsanoñe, y choca tojtsanoquedañe. 	 Herodes liet hem overal zoeken. Toen hij niet gevonden werd, liet Herodes de zestien soldaten voor de krijgsraad komen en veroordeelde hen ter dood. Daarna verliet Herodes de provincie Judea en ging voor een poos naar Caesarea.


Pero Jesusna, jabuache tojanoyó y tojanóbana. 	 Jezus gaf een schreeuw en stierf.


Bëngbe Bëtsá tonjayana: “Quem ents̈anga mondbétsichamo Bëngbe Bëtsá ts̈a ts̈abia yomna ca; chca nÿe uayás̈aca, pero chëngbe ainanents̈e ats̈biama ndocna ts̈abe juabnë́ngaca. 	 'Deze mensen eren God met de mond, maar in hun hart moeten ze niets van Hem hebben.


Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, nÿetscanga canÿe juabna imojtsebomna y ainaniñe cach canÿe ebionana. Ndocná ntjatichamuana chabe soyënga nÿe chabiama yojtsemna ca, pero aíñe imojtsichamo, “ats̈e së́ndbomna soyënga nÿetscangbiama entsemna ca”. 	 Alle mensen die in Jezus geloofden, waren van harte eensgezind. Niemand zei dat zijn bezittingen van hem alleen waren; alles was gemeenschappelijk.


Tats̈nía ya entsaprontana chë betiyeshënga tbëtëjëngocana jtseshatë́tsets̈ama. Ndaye betiye ndoñe tonjashájona, jtseshatëts̈ana y iñoye jtsatmets̈ana; ts̈ëngaftangaftácnaca cachcá, ts̈abe soyënga ndoñe s̈montsamëse, Bëngbe Bëtsá cmochanjácastigaye ca” —cha yojanëtsëtsnaye. 	 De bijl van Gods oordeel ligt al klaar. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en in het vuur gegooid."


Chë uatsjéndayënga imojtsenatsëtsnaye chënguents̈á nda chë más uamaná bétsemnana. 	 Zij kregen ook een meningsverschil over de vraag wie van hen de belangrijkste in het Koninkrijk van God zou zijn.


Puerte oyejuayënga chë oservénënga, chë nduiño tojtashjango ora tmojtsefs̈nënga. Ndegombre cbë́yana, chora chë mandayá sëndorëche echantásnaye, mesë́shents̈e chë oservénënga echanjátbiama, y saná echanjujuats̈iye. 	 Wie klaar staan en hem verwachten, zijn oneindig gelukkig, want de Here Zelf zal hun dienaar worden. Hij zal hen aan tafel nodigen en bedienen.


Baseftayté chents̈ana, chë judiënga canÿe oboyejuaye te imojtsebomna ora, Jesús Jerusalenoye tojána. 	 Jezus ging enige tijd later terug naar Jeruzalem om een van de Joodse feesten bij te wonen.


Y chca, quem trabajo chaijapochocá ora, y chë ndoñe judiënga os̈buáchiyënga lempe tmojátbanana chaijáftsayents̈buachiye ora, chanjonts̈é Españoye jama, y ts̈ëngaftangbiajana chanjachnëngo ts̈ëngaftanga jáftsanÿama, ts̈ëngaftangaftaca baseftayté jëftsemnama. 	 Als ik dat geregeld heb, ga ik op weg naar Spanje en hoop bij u langs te komen.


Y inÿa yojayana: “Cabá mora sëntsobouamá, y chë causa, ndoñe quichatobenaye jama ca.” 	 Ook hij kon niet komen. Weer een ander was pas getrouwd en daarom verhinderd.


nts̈amo Bëngbe Bëtsá bayté entsemna, chë chabe juabna oyebuambnayëngbiajana, chë chábenga imomnëngbiajana bënga s̈ojanas̈ebuachenacá, mënts̈á: 	 zoals Hij lang geleden door Zijn heilige profeten had beloofd.


ndoñe cuedado s̈montsebomnëse, nderado cha nÿe ndeolpe nántashjango, ts̈ëngaftanga ndëprontánënga s̈mojtsemna ora, mo ftsomañe cuenta. 	 Pas ervoor op dat je niet slaapt als Ik plotseling kom.


Jtsëtjañama yojónts̈a orna, canÿe boyabása imojuánatse, chë réybioye mallajta crocénana ibnandebena. 	 Niet lang nadat hij daarmee was begonnen, werd iemand bij hem gebracht die hem vele miljoenen (c) schuldig was.


y ndoñe nÿe mo basengcá, Bëngbe Bëtsabe soyëngama jtsetats̈ëmbuama. Chë soyënguiñe ya ndoñe más nÿe mo basengcá quemochátsmëna, ndëmuanÿenga paselo jáingñama yomna. Mo canÿe barquë́sha nÿe ndaye bínÿiacnaca tojtsëyambancá, básefta ents̈anga nÿe ndaye buatëmbana soye tmojatuencá jatsyeunanana; bënga ndoñe chca quemochátsmëna, ya ndoñe más bëngbe juabna quemochatstróca, nÿe ndaye tmojatuena tsëm sóyeca, ínÿengbioye áingñayënga. Chënga becá montsetáts̈ëmbo nts̈amo ents̈anga jáingñana, y montsebos̈e chë montsabuatambá bostero soyënga bënga jtseyeunanama. 	 Wij zullen dan niet langer als kinderen zijn, die zomaar van gedachten veranderen. Wij laten ons dan ook niet meer door van alles beïnvloeden. Ook niet door de verkeerde leer van slimme mensen, die ons op een dwaalspoor willen brengen.


Y chënga tmojanjuá: —Muents̈e tondaye queftsátsbomna; nÿe shachna tandës̈e y uta beónata ca. 	 "Hoe dan?" vroegen zij. "Het enige wat wij hebben, zijn vijf broden en twee vissen."


Inÿa yojayana: “Bnë́tsana toronga sënjobuámiñe, y s̈ontsemna jana jánÿama, jaárama taimochjosérvia. Chcasna, aslëpaye s̈motsepacenciá ca.” 	 De ander zei dat hij net vijf paar ossen had gekocht en die zou gaan keuren.


Asna, chabe uajabuachanënguents̈ana útata, Timoteo y Erasto, Macedonioye cha tojanichamó. Chëntscuana Pablo baseftayté más Asia luarents̈e tbojanjétana. 	 Hij zond twee van zijn medewerkers, Timotheüs en Erastus, vooruit naar Macedonië, maar bleef zelf nog een tijdje in Asia.


Salmos librë́s̈añe, Jesucristo uayayëngbe cucuats̈iñe boshjuanabiama mënts̈á enduábemana: Chabe yebna énañe chaotsemna y ndocná chents̈e chaondëtsiyena ca. Y mënts̈ánaca endayana: Chabe cuenta inÿa chabe trabajo chaoma ca. 	 Dit klopt precies met wat er in de Psalmen van David staat: 'Laat zijn huis leegstaan; laat er nooit meer iemand in wonen' (A) en 'Laat een ander zijn taak overnemen!' (B)


Juan cárceloye tmojanëtáments̈ana, Jesús Galileoye tojesaná; y chiñe cha yojanabuayiyná chë ts̈abe noticiënga Bëngbe Bëtsabiama. 	 Later, toen Johannes de Doper door koning Herodes gevangen was genomen, ging Jezus terug naar Galilea om de mensen het goede nieuws van God te vertellen.


Ndëmuanÿenga chëngbe bacna soyëngama chas̈mojáperdonanga, perdonánënga mochántsatsmëna; y ndoñe chas̈monjáperdonasna, ndëperdonánënga mochántsemna ca.” 	 Wie jullie zijn zonden vergeven, is ervan verlost. Maar wie jullie het aanrekenen, moet zijn zonden dragen."


Chora sënjáninÿe celoca atëfjniñe; canÿe fjantse couaye enjétsemna y chë chábeñe enjaquená enjanabaina “Nts̈amo tojas̈ebuachenacá amá” y “Ndegombre oyebuambnayá ca”, er nts̈amo ts̈abá yomncá cha tojanjuabó y tojanma ents̈ángaftaca; y chca chabe uayayë́ngaftaca monjánentsjanaye. 	 Ik zag de hemel opengaan en plotseling zag ik een wit paard. Hij die erop zat, heet Trouw en Oprechtheid. In Zijn oordeel en in de strijd is Hij rechtvaardig.


Nÿetsca mándayënga tmojëftsantsbaná, y Pilátbioye, chë Judeoca mandádbioye Jesús tmojanánatse. 	 Ze stonden op en brachten Hem met z'n allen naar gouverneur Pilatus.


Pero quem buátëmbayëngna, chë ndoñe tontsë́sertana soyëngama podesca jtsichámuana, y nts̈amo tojtsebionama y tmojtsebos̈ama, nÿe mo bayëngcá, chë soyëngama ts̈abá josértama juabna ndbomnënga, ndayá chents̈ana tmojtsësertancá jtsamëse, jamana chënga nÿetsca tescama castigánënga jtsemnama chamotsajnama. 	 Hij zei alleen: "De Here zal je straffen." Maar deze mannen spotten met alles wat zij niet kennen. Zij doen precies waar ze zin in hebben, net als dieren, en gaan daaraan dan ook ten gronde.


Chënga tondaye imonjántats̈ëmbo, nÿe chë uabouana uaftena tojánashjango y nÿetscanga tojtsanë́yamba ora cocayé. Cachcá echántsemna Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chaojésabo ora; ya chaojochnëngo ora, ents̈anga chama mochanjátats̈ëmbona. 	 De mensen merkten niets tot de grote vloed kwam en hen allen wegnam. Als Ik kom, zal het net zo gaan.


Y chca jayanëse, mora bënga ts̈abá montsetáts̈ëmbo, Bëngbe Bëtsá inétsama canÿe ents̈á ts̈abia chabe bominÿiñe chaotsemnama, nÿe Jesucrístbeñe tojtsos̈buáchema, y ndoñe nts̈amo leyiñe yomandancá cha tojtsamama. 	 Wij komen met God in het reine door op Jezus te vertrouwen en niet door stipt de wet na te leven.


as chë bacna bayëjënga Jesúsbioye tmojanimpadá: —Chë cots̈ë́ngbioye s̈michamó, chë́ngbeñe fchayamashjna ca. 	 De boze geesten smeekten: "Laat ons alstublieft in die varkens gaan! Stuur ons daar maar in!"


Ts̈ëngaftanga s̈monjouena nts̈amo tijayancá; bëtscá chca s̈montsama. Chíyeca mora ts̈ëngaftanga s̈montsemna mo chë limpiana y shajuana buacuafjëngcá. 	 U bent zuiver door het woord dat Ik tot u gesproken heb.


Er lempe nts̈amo tempo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe tmojanabemcá, bënga jabuátambama endmëna. Ndayá bënga chiñe tmojuatsjínÿama, bënga jtsobenana padecena soyënguiñe tmojtsachnëjuana ora uantadënga jtsemnama, y ainaniñe más añemo jtsebomnama; y chíyeca bënga montsobena, chábeñe jtsos̈buáchiyëse, chábeñe jobátmana, nts̈amo tojanayancá chaomama. 	 De Boeken zijn geschreven om ons te leren. Wij lezen daar hoe mensen, die God onder alles trouw bleven, steeds weer bemoedigd werden. En dat geeft ons nieuwe moed en goede hoop.


Canÿe te, Jesús chë Galilea uafjajónaye tsachajana yojtsaye y ndeolpe uta boyabásata tojanÿe: canÿa yojamna Simón, chë Pedro cánaca uabainá, y chabe uabentsá Andrés. Chatna atarraiëshangá ibnetsashbuétsets̈añe, er beonga ashebuánayata ibnamna. 	 Op een dag liep Hij langs het meer van Galilea en zag twee vissers hun net in het water gooien. Het waren twee broers: Simon (ook wel Petrus genoemd) en zijn broer Andreas.


Nts̈amo sëntsichamcá entsemna ndayá ts̈ëngaftangbents̈e báseftanga s̈mojtsichamo: “Ats̈e Páblëbe ustoná sëndmëna ca”; ínÿengna imojtsichamo: “Ats̈na Apólosbe ustoná sëndmëna ca”; ínÿenga: “Ats̈na Pédrëbe ustoná sëndmëna ca”, y ínÿengna: “Ats̈na Cristbe ustoná sëndmëna ca” imojtsichamo. 	 Want hoewel de eerste vrouw uit de man is genomen, wordt iedere man uit een vrouw geboren. En de oorsprong van alles is God.


Chents̈ana, canÿe coptema vínoyeca tojanaca, Bëngbe Bëtsábioye tbojtanchuá y chë uatsjéndayënga tojanëfs̈as̈é. Y mënts̈á tojánayana: “Nÿetscanga quem coptéments̈ana mofs̈enga. 	 Daarna nam Hij een beker wijn, dankte God ervoor en gaf die aan hen.


Chë bachnangbe amë́ndayëngna chë ralbenga tmojtanatbaná y tmojánayana: —Quem crocenánama buiñe echanjuábuashana; nts̈amo leyiñe endayancá, bënga ndoñe quemuátobena chë Bëngbe Bëtsabiama soyënga quëcjnayëtémiñe chana jasegórana ca. 	 De leidende priesters raapten het geld op en zeiden: "Dit geld mogen wij niet in de collectekist doen, want het is moordenaarsgeld."


Chents̈ana, Jesús chë judiëngbe enefjuana yebnents̈ana tojë́ftsanbocna y Simonbe yebnents̈e tojánamashëngo. Simonbe uambén mamá s̈ocá inajájona jabuache calentóraca, y chë chents̈e imojtsemna ents̈anga chabiama Jesúsbioye tmojanimpadá. 	 Uit de synagoge ging Hij naar het huis van Simon. Simons schoonmoeder lag met hoge koorts in bed. Haar huisgenoten vroegen Jezus of Hij haar wilde genezen.


Chë jouenama tmojtsobenënga, chamouena ca” —Jesús tojánayana. 	 Onthoud dit goed!


Pero Bëngbe Bëtsá bënga s̈ojanÿanÿé ts̈a s̈uababuánÿeshanama, er bënga cabá bacna soyënga ntsamcá imojoyena ora, Cristo bëngbiama tojanóbana. 	 Maar God heeft ons Zijn grote liefde getoond door Christus te sturen en Hem voor ons te laten sterven toen wij nog schuldige zondaars waren.


y chë Uámana Espíritu mo canÿe palomatemcá Jesúsbioye yojtsastjajuana; y celocana Bëngbe Bëtsá tbojaniyana: “Acna ats̈be bonshana Uaquiñá condmëna. Acbiama corente sëntsoyejuá ca.” 	 ging de hemel open en streek de Heilige Geest als een duif op Hem neer. Een stem uit de hemel zei: "U bent Mijn Zoon, die Ik liefheb. Mijn hart verheugt zich in U."


Quem mandënga, “acbe shema ínÿaftaca ndoñe cattseíngñaye, inÿa ndoñe catjóba, ndoñe catjatbëba, inÿa tojtsebomna soye ndoñe nÿe acbiama cattsebos̈e”, y chë inÿe mandënga leyiñe lempe quem mandiñe entsemna: “Ndëmua ents̈ánaca cochtsebobonshana nts̈amo cach aca cuenobobonshancá”. 	 Alle voorschriften die God aan Mozes heeft gegeven, zoals: "U zult trouw zijn in het huwelijk, niet moorden, stelen of verlangen naar iets dat van een ander is", worden in dit ene gebod vervuld: "U moet de ander liefhebben als uzelf."


Chents̈e rey Agripa entsuenana, y cha puerte ts̈abá chë soyëngama endë́tats̈ëmbo, chíyeca, tondayama ntjatauatjcá, ats̈e chabe delante sëntsoyebuambná; ats̈e corente sëndë́tats̈ëmbo chánaca chë soyëngama yotats̈ëmbuama, er ndayá Jesús tojanmcá, ndoñe tonjopasá ndaye iytë́mena chaboye. 	 De koning begrijpt wel wat ik bedoel. Met hem kan ik er open en eerlijk over spreken. Ik kan mij niet voorstellen dat al deze dingen aan zijn aandacht zijn ontsnapt. Zij zijn per slot van rekening niet ergens in een uithoek gebeurd.


Y chë bonshana uatsjendayá tbojaniyana: “Chents̈e acbe mamá entsemna ca.” Cach orscana, chë uatsjendayá chabe yebnents̈e Jesusbe mamábioye tbojanofja. 	 "Kijk, hij is uw zoon", zei Hij tegen haar. En tegen Johannes zei Hij: "Zij is uw moeder." Van toen af aan nam Johannes haar bij zich in huis.


Chents̈ana, canÿa ents̈anguents̈á Jesúsbioye tbojaniyana: —Buatëmbayá, ats̈be cats̈ata momandá chë áts̈bioye otocana soyënga chas̈uatoyé ca. 	 Iemand uit de mensen riep: "Meester, zeg toch tegen mijn broer dat hij mij het deel van de erfenis geeft waar ik recht op heb!"


Isabel jtses̈ócanama tojanónts̈abuache ora, canÿe s̈es̈ona boyabásetema tojanonÿná. 	 De dag kwam dat Elisabeths kind geboren werd en het was een jongen.


Inamna canÿe boyabása s̈ocá, Lázaro ca uabainá. Cha inoyena canÿe pueblo Betania ca uabáinents̈e, Marta y Maríaftaca, chabe uabénata. 	 Lazarus uit Bethanië, de broer van Maria en Martha, was ziek.


Nÿetscanga ndoñe ts̈abe benache tmojishache y chiñe montsajna. Chënga nÿetscanga Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe tondayama quemátoservena. Ndocná quenátsmëna nts̈amo ts̈abá yomncá chaotsamama, ¡ni canÿa ndoñe! 	 Alle mensen hebben zich van God afgekeerd; zij zijn met elkaar de verkeerde weg opgegaan! Niemand doet wat goed is, zelfs niet één.


Jesusbe cruz juachaca imojtsemna chabe mamá; chë mamabe quenata María, Cleofasbe shema; y María Magdalena. 	 Jezus' moeder stond met haar zuster, Maria van Klopas en Maria van Magdala bij het kruis.


Cristo bënga s̈ojatsebacá, ndoñe más mo chë nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservenëngcá chamondëtsiyenama, chë léyeca mandánënga. Nÿa s̈mochtsents̈ena nÿets tempo chca atsebácanënga chas̈moquedama, y ndoñe s̈matjaleséncia ts̈ëngaftanga cachiñe chë léyeca mandánënga ínÿenga chácmabiamama. 	 Christus heeft ons dus de vrijheid gegeven. Dat is pas echte vrijheid! Laat u die niet ontnemen door weer een slaaf van wetten te worden.


Chíyeca, bënga s̈ontsamna sempre Bëngbe Bëtsabe soyënga jtsuenanana, chë bënga tmonjouena soyënga, chë ts̈abe benachents̈ana ndoñe chamondojuánama. 	 Daarom moeten wij heel aandachtig luisteren naar de waarheid, die wij hebben gehoord; anders zullen wij ervan vervreemd raken.


Chora, chë fariseunga y chë ley abuátambayënga tmojanonts̈é chë Jesusbe uatsjéndayëngbiama podesca oyebuambnayana; y chë́ngbioye mënts̈á tmojanë́yana: —¿Ndáyeca ts̈ëngaftanga impuesto atjanayë́ngaftaca y bacna soye amë́ngaftaca s̈mojtsesá y s̈mojtsofs̈ës̈ná ca? 	 De Farizeeërs en godsdienstleraars zeiden tegen Jezus' discipelen: "Onbegrijpelijk dat u met zulk soort mensen aan tafel gaat."


Pero Abraham ibojauyana: ‘Uaquiñá, menojuabó, aca fshantsoca vida conjánbomna ora, lempe nts̈amo icojabos̈cá tconjanóyëngacñe, y Lázaro chë cuenta tondaye quenjátsbomna; pero morna, cha ts̈abá y oyejuayá entsemna, y aca jabuache ngménana contsebomna. 	 Maar Abraham zei tegen hem: 'U bent zeker vergeten dat u tijdens uw leven alles had wat uw hart begeerde en Lazarus had niets dan ellende. Nu is het andersom: Hij wordt hier getroost en u vergaat van de pijn.


As Jesús tojanë́jua: —¿Ts̈ëngaftanga ndoñe chë Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe s̈mëndualía, Bëngbe Bëtsá, chë ents̈anga tojanabiamá, quem luare jobojáts̈ama ora “boyá y shema tojánabiamama”? 	 "Leest u de boeken van Mozes dan niet?" antwoordde Hij. "Daar staat toch in dat God de mens heeft gemaakt als man en vrouw.


Chora Jesús tbojanjuá: —Cach Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Ndoñe matsbos̈ana acbe Bëtsá chë Utabná bacna soyëngama jacochënguama ca.” 	 Jezus antwoordde: "Er staat ook dat wij de Here, onze God, niet mogen uitdagen."


¿Ts̈ëngaftanga ndayá más s̈mattsebos̈e: ats̈e chayá ts̈ëngaftangbioye jaucácanama, o chayá ts̈ëngaftangbioye jánÿama puerte bonshanánaca y ntsets̈atjaycá ts̈ëngaftanga jauyanama? 	 In de Boeken staat dat God in onbekende talen en door de mond van vreemdelingen tot het volk zou spreken, maar dat zij niet naar Hem zouden luisteren. (b)


Er Bëngbe Bëtsá yojanjuabná cachabiama ts̈abá yojamna, lempe nts̈amo cha yomncá, chabe Uaquiñábeñnaca chaotsemnama, 	 Want God had besloten met Zijn hele wezen in Zijn Zoon te wonen.


Ya bayté entsemna, Bëngbe Bëtsá chabe juabna oyebuambnayë́ngaftaca chë ts̈abe noticiënga ents̈anga tojanas̈ebuachená, y chënga chca tmojëftsanábema Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe. 	 namelijk dat God nL heeft gedaan wat Hij lang geleden door Zijn profeten in de Boeken al had beloofd.


Chora Jesús tbojanmandá: —Ndocnábeñe chë soye cattsecuéntaye; nÿe Jerusalenoca báchnëbioye motsa, y cha cochjinÿinÿiye aca mora ya ts̈abá cojtsatsmënama; y chora cochjuáts̈ëmbona nts̈amo Moisés chabe leyiñe tojanmandacá, Bëngbe Bëtsábioye chama jëtschuayama, chca, nÿetsca ents̈anga chamotats̈ëmbona mora ya ts̈abá cojtsatsmënama ca. 	 Jezus zei dat hij er met niemand over mocht praten. "Ga naar de priester en laat u onderzoeken. Doe wat in de wet van Mozes staat en breng het offer voor de genezing van melaatsheid. Dan zal niemand kunnen ontkennen dat u genezen bent."


Y tonjanma, nÿetscángbioye, básenga y bëtsë́tsanga, bomnënga y ndbomnënga, cachëngbiama trabájayënga y nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservénënga, cats̈bioica cucuats̈iñe o juentsaca chamuínÿnanama. 	 Het tweede beest had iedereen in zijn macht; klein en groot, rijk en arm, vrij en slaaf. Iedereen moest een merkteken op zijn rechterhand of voorhoofd hebben.


Er chë mandado yojtsetáts̈ëmbo, ents̈angna envidia causa Jesús chabe cucuats̈iñe tmojánboshjonama. 	 Wat willen jullie?" Want hij wist wel dat de Joodse leiders Jezus uit jaloezie hadden laten arresteren.


Y Jesús tmojáninÿe ora, tmojtanadorá. Pero báseftangna imojétsejuabnaye nderado cha ndoñe Jesús yontsemna ca. 	 Toen zij Hem daar zagen, vielen zij voor Hem neer. Maar sommigen wisten niet wat zij ervan moesten denken.


Er masque banga Jesusbe contra uayátsenaye soyënga imojtsichamo, nÿetscanga ndoñe cachca soye montsanichamo. 	 Maar dat lukte niet. Er waren wel veel getuigen die Hem vals beschuldigden, maar wat zij zeiden, klopte niet. Zij spraken elkaar tegen.


Felipe enjánabamna canta ndë́bouamna bembianga y chënga monjamna Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga. 	 Deze broeder had vier ongetrouwde dochters, die vaak woorden van God doorgaven en dus profetessen waren.


Bënga s̈ontsamna janguanguana nts̈amo muatjobenaye añemo jenats̈etayana, nÿetscanga jtsenbobonshánana, y nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamana; 	 Laten wij op elkaar letten en elkaar aansporen God en de mensen lief te hebben en altijd goed te doen.


Chë tobias̈e tojtsobouamá ora, chë bobontse chábioye jtsebomnana; y chabe amigna, chabiama jtsobátmanana y chë bobontse bouamnabe oyebuambnayana jtsuenanana; y chca tojtsuenana ora, ts̈a oyejuayá cha jtsemnana. Cachcá, nts̈amo chë Uabuayaná yojtsamama y yojtsóyebuambnama sëntsuenana ora, áts̈naca corente oyejuayá së́ntsemna. 	 De bruid is van de bruidegom. En de vriend van de bruidegom is blij als hij de stem van de bruidegom hoort. Daarom ben ik blij als de mensen naar Hem toegaan.


Cabana, chë shembásanaca tontsanóbana. 	 Tenslotte stierf de vrouw ook. Nu is onze vraag: Wie zal bij de opstanding uit de dood haar man zijn? Want ze is met alle zeven getrouwd geweest."


Pero nda nÿets tempo áts̈beñe os̈buachiyá totsomñe, atsbocaná echántsemna. 	 Het kwaad zal hand over hand toenemen, zodat de liefde van de meeste mensen zal verkoelen. Maar wie dwars door alles heen aan Mij vasthoudt, zal gered worden.


Ats̈e Pablo, nÿe quem palabrënga ts̈ëngaftanga jacheuayama cach ats̈be cucuáts̈eca sëntsabiamná. S̈mochtsenójuabnaye ats̈e utamená stsemnama. Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, cha chaoma ts̈abe bendicionënga ts̈ëngaftangbeñe chaotsemnama. 	 Nu schrijf ik persoonlijk nog een laatste groet. Vergeet niet dat ik gevangen zit. De genade zij met u.


Chca ndóñese, nderado chë uajatsana ucuatjoniñe tojapormá y lempe jajebuama ndoñe tonjobenase, nÿetscanga chca tmojinÿënga, muantsáfchaye y mënts̈á muantsichamo: 	 Anders komt hij misschien niet verder dan de fundering. Iedereen zou lachen en zeggen:


Pero Pablo chë soye tojáninÿe, y chë soldadëngbe amëndayábioye y chë soldadë́ngbioye tonjanëná y mënts̈á tonjanë́yana: “Chë barcuents̈a trabájayënga cach quem barcuents̈e ndoñe chamonjoquedase, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mochatobenaye muents̈ana jótsbocama ca.” 	 Maar Paulus waarschuwde de officier en de soldaten: "Als de bemanning niet aan boord blijft, zal niemand dit overleven."


Pablo tojánbos̈ena Timoteo jëftsbets̈ama; pero cabá ndetsbets̈e orna, Pablo base bobachtema chë más delicadents̈e tbojantëts̈e, nts̈amo judiënga imojanamancá. Cha chca tojanma, jobenayama chë judiënga imojoyena luarëngoye cháftaca jama, er nÿetsca judiënga imnatáts̈ëmbo Timoteobe taitá griego inamnama. 	 Paulus wilde graag dat deze jongeman met hen meeging op reis. Om de Joden in die streek terwille te zijn, besneed hij Timotheüs, want zij wisten allemaal dat hij niet besneden was, omdat zijn vader een Griek was.


Chora chë nduiño jabuache bochantsecastíga, y nts̈amo chë bacna ents̈anga ndayá ndegombre tmojuabnacá ndinÿinÿnayënga jasúfriama entsamncá, cha echanjasúfria. Chora cha puerte echanjenóbos̈achna y chë tsets̈anama juatsas̈ënga echantsenoftë́s̈jojnaye ca” —Jesús tojánayana. 	 Dan zal die de slechte knecht laten folteren en naar de plaats van de huichelaars laten brengen. Daar is wroeging en verdriet."


Chíyeca, ndayá Bëngbe Bëtsá tojamama, judiënga y ndoñe judiënga cachcanga mondmëna; nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservénënga y chë nÿe cachëngbiama trabájayënga cachcanga, y boyabásenga y shembásengnaca. Nÿetsca ts̈ëngaftanga mo canÿacá s̈mondmëna, Cristo Jesúseftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse. 	 Er kan nu geen sprake meer zijn van Jood of niet-Jood, van slaaf of vrij man, van man of vrouw; want in Christus Jezus zijn wij één geworden.


Y chë ángel tbojanjuá: —Chë Uámana Espíritu echanjabo nÿets ácbeñe, y Bëngbe Bëtsabe obenánaca ngomamaná cochanjoquéda. Chabe obenana mo jants̈etëshcá cmochanjaboútsbotse; chíyeca chë echanjónÿna s̈es̈ona Uamaná echántsemna, y chábioye Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá ca mochantsábobuatma. 	 De engel antwoordde: "De Heilige Geest zal over u komen. U zult zwanger worden door de kracht van God. Daarom zal uw Kind heilig zijn en de Zoon van God worden genoemd.


Chora Jesús tojanë́yana: —¿Ndáyeca quem shembása ndoñe cachcá s̈mochanjonÿaye ca? ¡Ndocá matatsana! Ats̈biama ts̈abe soye tonjama. 	 Jezus zei tegen hen: "Laat haar toch begaan! Waarom doet u zo lelijk tegen haar? Het was goed wat zij voor Mij deed.


Pedro, Jesúsbioye tbojaniyana: —Utabná, ¿chë tconjayana cuento nÿe bëngbiama o nÿetscangbiama yochtsemna ca? 	 Petrus vroeg: "Is dit voor iedereen bestemd? Of alleen voor ons?"


Chënga nÿetscanga nÿets luarëjana mochanjátsjua, y chë Bëngbe Bëtsabe ents̈anga oyenents̈e y chabe bonshana ents̈angbe bëts pueblo shë́conana mochanjotsaye. Pero celocana iñe echanjatquë́cjana y chë Bëngbe Bëtsabe contra imomnënga lempe echántsajuinÿe. 	 Zij rukten van alle kanten op en belegerden het kamp van de gelovigen, de stad die God liefheeft. Maar er kwam vuur uit de hemel dat hen verteerde.


Lempe nts̈amo ats̈e tsbomncá, acbiámnaca endmëna; y cachcá, lempe nts̈amo cobomncá, ats̈biámnaca endmëna. Acbengbe vidë́ngaca aca tcojinÿanÿé ats̈e corente bëtsá y obená bétsemnama. 	 Zij zijn van U. Alles wat van Mij is, is van U. En wat van U is, is van Mij. In hen wordt weerspiegeld wie Ik ben.


Nÿets tempo, bnëté y ibeta, obanëngbe cuevëshënguenache y tjañenache yojánana yoye, y ndëts̈béngaca enotsets̈enaye. 	 Dag en nacht zwierf hij rond tussen de graven en ging ook vaak de bergen in. Hij liep altijd te schreeuwen en sloeg zichzelf met scherpe stenen.


chana cachá jtsenónÿayana, pero chë espejo tojabuertaná ora, jtsebnatjëmbana nts̈amo cha bétsemnama. 	 meteen daarna weer vergeten is hoe hij er uitziet.


“Ndoñe matauatjëngana ats̈be ústonënga, ats̈be básefta oveshënga, er Bëngbe Bëtsá ts̈abá tbonjuínÿnana chabe amë́ndayana ts̈ëngaftanga jats̈atayama. 	 Wees niet bang, al vormen jullie maar een klein groepje. Want jullie Vader is zo goed geweest Zijn koninkrijk voor je open te stellen.


Ents̈anga chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayanabiama imojtsobátmana, y chëngna Juanbiama imojétsejuabnaye nderado cha chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná nanjamna ca; 	 In die tijd verwachtte iedereen dat de Christus gauw zou komen. Overal vroeg men zich af of Johannes het was.


Canÿe ents̈á chabe mëts̈tá cucuats̈iñe jiyëbana, chabe trigo jtsóbobemama, y chë ndoservena shácuanënga jtsejashtsëtsana. Chabe trigo chë grano uaquëcjnaye tsañe jtsabuájuana, y chë ndoservena shácuanëngna íñeshoye jtsatmets̈ana. Cachcá, chë áts̈bents̈ana echanjabá, chë ts̈abe ents̈anga echanjúbuaja, y chë bacna ents̈angna íñeshiñe echantsacastígaye, y chë iñe ndocna te queochátsfsana ca” —cha tojanë́yana. 	 Hij zal het kaf van het koren scheiden. Het koren zal Hij in Zijn schuur brengen, maar het kaf zal Hij verbranden in een vuur dat nooit uitgaat."


Barquë́shamnaca s̈mochjenójuaboye. Masque ts̈a bëtsëtsacuemëngá y ts̈a jabuache binÿiënga chë barco jtsëjuatsënts̈nayana, chë uamanéjayënga chë barco juyambana ndayëjana tmojtsebos̈cá, y chca, nÿe canÿe base soyetémaca, timón ca uabainëtémaca. 	 Met het roer dat toch maar een klein onderdeel van het schip is, kan de stuurman zijn grote schip sturen in de richting die hij wil, ook al staat er een sterke wind.


Pero Jesús corente tojanamëndá ndocnábeñe chama ntsecuéntayana ca, y tojanamëndá chë básetema saná chamuiyé chaosama. 	 Zij waren er helemaal ondersteboven van. Jezus drukte hen op het hart niemand te vertellen wat er was gebeurd. Voor Hij wegging, zei Hij dat ze het meisje iets te eten moesten geven.


As Jesús tojanë́jua: —¿Y ndáyeca ts̈ëngaftanga ndoñe s̈montsama nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanmandacá, nÿe cach ts̈ëngaftangbe bëtsë́tsanga imnétsama soyënga jtsamama ca? 	 Jezus antwoordde: "En waarom houdt u zich niet aan de wet van God?


Ts̈ëngaftanga ndoñe quecmátamna chë ínÿabe oservená ndoñe ts̈abá tonjama ca jatichámuana. Cachabe nduiño jtsemnana nda yochjayana cha ts̈abá o ndoñe ts̈abá tonjamama. Y chë oservená jamana nts̈amo tbojtsemncá, er Bëngbe Utabná obenana endbomna cha chca chaotsamama. 	 U mag de bediende van een ander niet beoordelen; of hij zijn werk goed of slecht doet is ter beoordeling aan zijn heer. Maar hij zal zijn werk wel goed doen, want God geeft hem daarvoor de kracht.


y chë ents̈anga tmojaniyana, —Jesús Nazaretocá entsebeconá ca. 	 "Jezus van Nazareth komt eraan", zei men. De man begon onmiddellijk te roepen: "Jezus! Zoon van David! Heb medelijden met mij!"


Y nderado tcbojátjasna, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mochatojuá ca. 	 U wilt zelfs geen antwoord geven op mijn vragen.


“Nderado canÿe bëts pueblents̈e o base pueblents̈e chas̈mojáshjajna ora, s̈mochjánguango canÿe ts̈abe ents̈á, ínÿengbioye ndaingñayá, y chabe yebnents̈e s̈mochtsoquedañe, inÿe puebloye játantscuana. 	 Wanneer jullie in een stad of dorp komen, zoek dan iemand bij wie je kunt logeren. Blijf daar tot je weer verder gaat.


Chora Pedro, Jesúseftaca tojanoluaré y tojanonts̈é mënts̈á uatsëtsnayana: —¡Ats̈be Utabná, Bëngbe Bëtsá ndoñe chaondëlesenciá chca chaopasama! ¡Ndocna te quenaisopodena chca ácaftaca jopásana ca! 	 Petrus nam Hem apart om Hem terecht te wijzen. "Dat mag niet, Here", zei hij. "God zal ervoor zorgen dat U zoiets niet overkomt."


Pero ts̈ëngaftanga, ats̈be bonshánëngna, s̈mochtsenójuabnaye ndayá chë Bëngbe Utabná Jesucristbe ichmónënga tcmojanë́yanama, mënts̈á: 	 Vergeet niet, vrienden, wat de apostelen van onze Here Jezus Christus vroeger hebben gezegd:


Y chënga imojojuá: ‘Ndocná bënga ches̈nataimpadá causa ca.’ As chë nduiño yojáuyana: ‘Ts̈ëngaftángnaca ats̈be uvas betiyënga jajoye motsajna jatrabájama y cbochtëbuénaye ca.’ 	 'Omdat niemand ons heeft gevraagd te komen werken', antwoordden zij. 'Ga maar naar mijn wijngaard om de anderen te helpen', reageerde hij daarop.


Cha chca lempe tojanma, chë os̈buáchiyënga japróntayama corente ts̈ábenga y uámanënga cachabiama chamotsemnama, ndocna bacna soye ndbomnënga, ni ndocna ents̈á chaondobená jayanama chënga imomna chë ndoñe ts̈abá tmonjamënga ca, ni ndocna inÿe cachca sóyeca. 	 Hij wilde dat de Gemeente stralend voor Hem zou staan; volmaakt, zonder vlek of rimpel. Zij moest heilig en zuiver zijn.


Chë binÿnayábeyeca ents̈anga ts̈abe soyënga jtsamana, chë Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abá yomna soyënga, y ndegombre soyë́ngnaca. 	 Laat dat dan ook blijken uit uw doen en laten. Het gevolg van het licht in u, is dat u alleen maar doet wat goed, juist en waar is.


Chë bnë́tsana uta bës̈ashangá enjuamna bnë́tsana uta perlënga; cada bës̈ásha nÿe canÿe pérlaca uapormanë́sha. Y chë más bëts tsáshenëjana enjamna ena castellánoca; mo cristalcá tëshínÿniñe enjáninÿna. 	 De twaalf poorten waren parels; elke poort bestond uit één parel. En de hoofdstraat was van zuiver goud, als doorzichtig glas.


Soldadë́ngnaca Jesús imojtsáboyejuana; tmojanobeconá y untja vínoye imojtsefs̈ës̈naye, 	 De soldaten lachten Hem ook uit en gaven Hem zure wijn te drinken.


Chca, ats̈e Cristo Jesúseftaca cánÿiñe mo canÿacá quetsomñecá, ndegombre sëntsobena jtsejuabnayana nts̈amo Cristo jasérviama ats̈e sëndamcá, puerte uámana soye yomnama. 	 Door Christus Jezus mag ik mij daarop beroemen bij God.


Bëngbe Bëtsá tojama bënga nÿets osertánana y becá juabna chamotsebomnama, cha becá bonshanánaca bëngbe ts̈abiama juabna yobómnayeca, 	 En dat niet alleen! God heeft ons alle wijsheid en inzicht gegeven.


“Chíyeca ents̈angbiama ndoñe matauatjëngana. Chë yoiytë́mena soyents̈ana tondaye ntjinÿcá queochaisoquéda, y chë ndótats̈ëmbo soye, ntsotats̈ëmbcá queochaisoquéda. 	 Maar wees niet bang voor de mensen die je kwaad willen doen. Want er komt een tijd dat de waarheid aan het licht wordt gebracht. Alle geheimen worden dan bekendgemaakt.


Y Jesús yojtsetáts̈ëmbo nts̈amo chënga imojtsejuabnayama; as tojanë́yana: “Canÿe amë́ndayents̈e ents̈anga tmojtsenojatá y tmojtsenáyase, cachënga jenpochócana. Cachcá, canÿe bëts pueblents̈a ents̈anga o canÿe yebnents̈a pamíllanga tmojtsenojatá y ndoñe tmontsenëyeunanëse, chënga ndoñe ts̈abá nÿets tempo quemochátsmëna. 	 Jezus wist wat zij dachten. "Een verdeeld koninkrijk valt uiteen", zei Hij. "Een stad of huis waar verdeeldheid heerst, blijft niet bestaan.


As canÿe tabena buana beonbiana tmojanoyé; 	 Ze gaven Hem een stuk geroosterde vis en zagen dat Hij het opat. Hij zei: "Herinneren jullie je niet meer wat Ik heb gezegd, toen Ik nog bij jullie was?


Chocna, chë mandado tmojaniyana: —Mua ents̈anga entsëtsëtsná y entsama chënga Bëngbe Bëtsá chamotsadorana, pero ndoñe nts̈amo bëngbe leyënguiñe endayancá ca. 	 Zij beschuldigden hem ervan de mensen ertoe over te halen God te vereren op een manier, die in strijd was met de Joodse wet.


Y Jesús, nts̈amo chënga imojtsichamcá ntjatuenancá chë judiëngbe enefjuana yebnents̈a mandayábioye tbojaniyana: —Ndoñe matauatjana. Nÿe Bëngbe Bëtsábeñe cochtsos̈buáchiye cha ts̈abá chaotsatsmënama ca. 	 Jezus hoorde het en zei tegen Jaïrus: "Wees niet ongerust, vertrouw maar op Mij."