Enjétsebinÿana ora, Pablo nÿetscanga tonjanaimpadá ndayánaca chamosëngama, mënts̈á jáuyanëse: “Ya uta semana entsemna y ts̈ëngaftanga ni mo bats̈atema ches̈matamaná, y tondaye ches̈matsbmuananga. 	 Tegen de morgen spoorde Paulus allen aan iets te eten. "U wacht nu al veertien dagen op beter weer. Ondertussen hebt u niets gegeten.


Mora ats̈e chanjama bëts s̈ocana cha chaboshachama, y chë cháftaca bacna soye tmojamënga, juabnayana ndoñe tmonjatrocá y chca jtsamana ndoñe tmontsajbanase, chëngbiama chanjama puerte chamosufrima; 	 Daarom zal Ik haar ziek maken en laten lijden; haar vrienden zal ik in grote moeilijkheden brengen, tenzij zij breken met haar ontucht.


Er chë natsana tempënga orscana, nÿetsca pueblënguenache mondmëna chë Moisés tojë́ftsanayana soyënga ents̈ángbioye abuayiynayënga; y chabe leyënga, nÿetsca ochnayté mondbetsalíaye chë bënga judiëngbe enefjuana yebnënguenache ca” —cha tojanë́yana 	 Want sinds jaar en dag zijn er in alle steden mensen, die de wet van Mozes bekendmaken. Elke sabbat wordt de wet in de synagoge voorgelezen."


Ats̈e cbë́yana, Bëngbe Bëtsá betsco ts̈ëngaftanga cmochanjátsebacaye, ts̈ëngaftanga chë ínÿengbe causa mora s̈mojtsesufrínënga. Pero chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chaojésabo ora, ¿cabá Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyënga quem luarents̈e ents̈anga yochjánÿena ca?” —Jesús tojánayana. 	 Hij zal hen vlug antwoorden. Maar het is de vraag of Ik bij de mensen geloof zal vinden als Ik terugkom."


Canÿe ochnaytena, chë pueblents̈ana fsënjë́ftsanbocna y chë fshájaye tsachoye fsënjána. Fsënjanuena chents̈e canjamna canÿe luare Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama ca, y fsënjána janguanguama. Fsënjáninÿena ora, chents̈e fsënjanotbiama y Bëngbe Bëtsabe palabra fsënjanoyebuambá chents̈e tmojanójoto shembásengbiama. 	 Op de sabbat gingen wij de poort uit naar de rivier, omdat wij verwachtten daar mensen te ontmoeten die samenkwamen om te bidden. Er bleek een groepje vrouwen te zijn. Wij gingen bij hen zitten en vertelden hun over Jezus Christus.


S̈mochtsiyena nÿetsca soyënga bonshanánaca jtsamëse, nts̈amo Cristo s̈ojanababuanÿeshancá; chca, cha chabe derecho vida jtsobomñama cachcá tojanonÿá y bëngbiama tojanóbana. Y nts̈amo Cristo tojanmcá, yojamna Bëngbe Bëtsábioye jëtschuayama, y chabe bominÿiñe ts̈a ts̈abá yojtsemna, mo ndaye ora Bëngbe Bëtsá oyejuayá jóyëngacñana ndayá tcojóba y altaroca tcojajuinÿese, y chë soye botamana jtsonguëts̈iyana. 	 Wees vol liefde, net als Christus, Die zoveel van u hield dat Hij Zich voor u opofferde om uw zonden weg te nemen. God nam dit offer van Christus aan; het was als een heerlijke geur voor Hem.


Chents̈ana Andrés, Simónbioye tbojanánatse Jesús yojtsemnoye. Jesús, Simónbioye tbojáninÿe ora, tbojaniyana: “Aca condmëna Simón, Jonasbe uaquiñá, pero Cefas ca cochantsabaina ca.” (Chcana endayana “Pedro o ndëts̈bé ca”.) 	 Hij ontmoette zijn broer Simon en zei tegen hem: "Wij hebben de Christus gevonden."


Pero Jesús ndoñe más tbonjanjuá; chë causa, Pilato ndoñe yontsetáts̈ëmbo nts̈amo jajuaboyana. 	 Tot zijn verbazing bleef Jezus echter zwijgen.


Mënts̈ánaca Jesús chënga yojtsabuátambaye: “Cuedado s̈mochtsebomna y ndoñe s̈mattsama chë ley abuatambayëngcá. Chënga jtsogusetánana bënëna ents̈ayangaca jtsajnana y jtsebos̈ana tsáshenañe ents̈anga nÿa respétoca chamotsacheuanama. 	 Hij waarschuwde hen voor de godsdienstleraars. "Zij houden ervan in deftige kleren rond te lopen om op te vallen", zei Hij. "Zij vinden het heerlijk om op straat eerbiedig gegroet te worden.


Chca imojánama chë judío Esceva ca uabainabe canÿsëfta uaquiñënga. Esceva inamna bachnangbe amëndayá. 	 Het waren de zeven zonen van Sceva, een Joodse hoofdpriester. Toen die dit zeiden tegen een man die een boze geest had, antwoordde de geest:


Nÿetscanga chë ats̈be natsana tmojánabënga, atbëbanënga y abacayënga imnamna, pero chë oveshënga ndoñe chë́ngbioye ntjóyaunayana. 	 Ik ben de deur van de schaapskooi. Al die zogenaamde profeten en verlossers zijn dieven en rovers. Maar de schapen hebben niet naar hen geluisterd.


Pero chcasna, ¿ndayá Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá nts̈amo nanjochnëngo? Chiñe endayana nts̈amo entsopasancá jochnënguama canmëna ca.” 	 Maar hoe kan dan in vervulling gaan wat over deze dingen is geschreven?"


As Jesús tojánayana: —Bëngbe Bëtsá ats̈e s̈onjichmó jtsanÿenama nÿe chë ents̈anga, chë mo óts̈ena oveshëngcá imomnënga Israeloquënga, y chë ndoñe judiëngna ndoñe ca. 	 Jezus zei tegen de vrouw: "Ik ben gestuurd om de Joden te helpen en niet de andere volken."


Nÿets tempo y lempe nts̈amo cha tojamama Bëngbe Bëtsá chë Taitá s̈mochtsatschuanaye, Bëngbe Utabná Jesucristbiajana. 	 Dank God, onze Vader, altijd voor alles in de naam van onze Here Jezus Christus.


o más ts̈abá jayanamna, ts̈ëngaftanga y áts̈eftaca mochjenájabuache ainaniñe bëts añemo jtsebomnama, ts̈ëngaftanga y áts̈naca Jesucrístbeñe ts̈a imos̈buachéyeca. 	 Of kan ik het beter zo zeggen: Ik wil graag dat u en ik door elkaars geloof bemoedigd zullen worden.


Chora chë uatsjéndayënga tmojanjuá: —Bëngbe Utabná, tojtsomanase yojtsayana chana ts̈abá yochtsatsmëna ca. 	 "De slaap zal hem goed doen; dan wordt hij vlug beter", zeiden de discipelen.


Chë soldadëngbe oyenoye ya jamashënguama imojtsemna orna, Pablo chë soldadëngbe amëndayábioye tbojantjá: —¿Tas̈catjaleséncia ratotema ácaftaca jóyebuambayama ca? Y chë mandayá tbojanjuá: —¡Aca icobena griego biyañe jóyebuambayama! 	 Bovenaan de trappen, vlak voordat hij het fort binnengebracht zou worden, vroeg Paulus de commandant: "Mag ik iets zeggen?"


Chora Pilato tbojaniyana: —¿Mo ats̈e judío quetsmëna? Cach ácbioca ents̈anga y chë bachnangbe amë́ndayënga muents̈e tcmonjúshjango. ¿Ndayá tcojama ca? 	 "Ik ben geen Jood!" zei Pilatus. "U bent hier gebracht door de priesters van Uw eigen volk. Waarom weet ik niet. Wat hebt U gedaan?"


Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuayancá mënts̈á endmëna: “Ts̈ëngaftanga paselo s̈montsobena nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojabuayenacá jouenama, ts̈ëngaftanga ya chama palabrë́ngaca s̈mojoyebuambá y ts̈ëngaftangbe ainaniñe chama s̈mojtsejuabná.” Chë buayenánana endmëna ndayá bënga ftsabuayiynacá, y chiñe endayana Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyama s̈ojtsamna ca. 	 Zij zegt dat wat u zoekt, vlakbij is; in uw mond en in uw hart. U moet op Christus vertrouwen! Dat vertellen wij hier en overal.


Ts̈ëngaftanga ats̈e s̈mojtsábuatmëse, ats̈be Taitánaca s̈mattsábuatma. Morscana ya cha s̈montsábuatma y cha s̈montsonÿá ca —tbojaniyana. 	 Als u Mij kent, moet u ook mijn Vader kennen. Van nu af aan kent u Hem; want door Mij hebt u Hem gezien."


Chents̈ana, chë mandayabe yebnoye tmojánashjajna ora, Jesús tojánanÿe ents̈anga ts̈a imojtsenbouenana, ents̈anga imojtsos̈achiye y puerte ngménaca imojtseyoye. 	 Toen zij bij het huis van Jaïrus kwamen, klonk daar gehuil en gejammer!


Pero Jesús yojtsetáts̈ëmbo nts̈amo chëngbe juabna bétsemnana. As tojanë́yana: “Canÿe amëndayábents̈e ents̈anga tmojtsenojatá y tmojtsenáyase, cachënga jtsenpochócana; y canÿe yebnents̈e oyenënga tmojtsenojatá y tmojtsenáyase, chë pamíllanga ts̈abá nÿets tempo ndoñe quemochátsmëna. 	 Hij wist wel wat in hen omging. "Een land waar burgeroorlog is, verwoest zichzelf", zei Hij. "Een gezin waar altijd ruzie is, valt uiteen.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: —Ndoñe ainana tsets̈anënga matsmënana. Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábeñe s̈mondos̈buaché; áts̈beñnaca s̈mochtsos̈buáchiye. 	 "Laat uw hart niet bezwaard worden. Vertrouw op God en vertrouw ook op Mij.


Quem ents̈anga ndoñe quemátsbos̈e botamana jajuaboyana; chënga uamatsáchtonënga montsemna y chëngbe bomínÿnaca cachcá. Chca ndóñesna, chënga muantsobena jinÿama, jouenama y ainaniñe josértama; y chca, chënga bacna soyënga amana muantsajbaná y ats̈be benache muantishache, as ats̈e chënga chayatsebacama ca —cha tojë́ftsanbema. 	 Ze kijken wel, maar zien niet. Hun hart is onverschillig, hun oren zijn doof en hun ogen zitten dicht. Daarom zullen zij niets zien, horen of begrijpen. Daarom kunnen zij niet naar God terugkeren, want dan zou Hij hen moeten genezen.' (a)


y cach judiëngbe cuentënga ndoñe chamondëtsuenana, ni chë ndegombre soyënga uabotenëngbe mandënga. 	 niet langer luisteren naar Joodse fabeltjes en naar mensen die de waarheid de rug hebben toegekeerd.


Altarocánënaca canÿe oyebuambnayana sënjanuena, mënts̈á enjétsichamo: “Aíñe, Bëngbe Utabná, Bëngbe Bëtsá, nÿets obenana bomná condmëna, y nts̈amo ents̈anga contsacastigacá, ndegombre y ts̈abá entsemna ca.” 	 En ik hoorde het altaar zeggen: "Ja, Here, Almachtige God, Heerser over alles, Uw oordelen zijn juist en goed."


Chíyeca, ya ndoñe ques̈nátamna ínÿengbe contra jtsóyebuambnayana. Chca játamamna, s̈mochtsejuabnaye y yejuana s̈mochtsantjes̈na ndocna te tondaye ntjamana, ndayá chaoma Jesucrístbeyeca acbe cats̈ata, chaojuabó y bacna soyënga chaoma. 	 Houd ermee op elkaar te veroordelen. U kunt beter deze maatstaf aanleggen: Doe niets waardoor andere gelovigen in verwarring komen of waaraan zij zich stoten.


Nderado nda ts̈ëngaftanguents̈ana ndoñe tontsobena corente osertánana jtsebomnama, cha bontsemna Bëngbe Bëtsá jaimpádana cha chaoma aíñe chana jtsebomnama, y Bëngbe Bëtsá chana bochanjáts̈etaye; er Bëngbe Bëtsá nÿetscanga bëtscá endbétsats̈atnaye y ndocnábioye jatáboyënjana. 	 Als u wilt weten wat God van u verwacht, vraag het Hem en Hij zal het u graag vertellen. Want Hij staat altijd klaar om ieder die Hem daarom vraagt, voldoende wijsheid te geven; Hij zal het u niet kwalijk nemen.


“Cabana, botamana yojinÿe nts̈amo yojtsepasacá, y mënts̈á yojenójuaboye: ‘¡Bueta trabájayënga ats̈be taitabe yebnents̈e bëtscá saná mondëtsóbomñe, y ats̈e muents̈e shëntsama chanjóbana ca! 	 Eindelijk kwam hij tot bezinning en dacht bij zichzelf: 'Bij mijn vader thuis hebben zelfs de knechts meer dan genoeg te eten. En kijk mij hier nu eens zitten! Ik sterf bijna van de honger.


Pero chca ndoñe quenjatsmëna nts̈amo ts̈ëngaftanga Cristbe soyëngama s̈mojanatsjinÿe y nts̈amo chábioye s̈mojanabuatmancá. 	 Maar dat heeft Christus u niet geleerd! Als u werkelijk Zijn stem hebt gehoord en Hij u de waarheid over Zichzelf heeft bekendgemaakt,


Ts̈ëngaftanga samaritanënga ndoñe ques̈matábuatma nda s̈metsadoránama; pero bënga aíñe fsënduábuatma, er chë atsebacayá judiënguents̈ana endabó. 	 U aanbidt blindelings, want u kent God niet. Wij weten wie wij aanbidden. Wij kennen God. De Redder van de wereld komt uit het Joodse volk.


Bëngbe Bëtsá puerte bonshanánaca bëngbe ts̈abiama bëtscá yojuabnáyeca, cha bëngbe bacna soyëngama s̈ojtsaperdoná y s̈ojatsebacá, er Jesús bëngbiama tojanóbana, chabe buiñe juabuáshanëse. 	 Gods Zoon heeft Zijn leven en Zijn bloed gegeven om ons van de zonde te verlossen. Alles wat wij hebben misdaan, is ons daardoor vergeven. Wat een ongelofelijke genade!


“Chora nderado nda chacmojáuyana: ‘Minÿe, muents̈e chë Cristo entsemna’, o ‘Choca cha entsemna ca’, chë soyëngama ndoñe s̈mattsayaunana. 	 Als iemand je komt vertellen dat de Christus hier is of daar, geloof het niet.


pero ndoñe chematanobená jáyënjanama, y chëngbiama ya ndoñe más luare celoca quentétsemna. 	 Hoewel de draak en zijn engelen terugsloegen, hadden zij geen schijn van kans.


Chcasna ts̈ëngaftanga, chë ínÿenga ndoñe ts̈abá montsama ca s̈mojtsichámënga, ndoñe ques̈mátobena jayanana ndáyeca chca cach ts̈ëngaftanga s̈mojama soyëngama. Ts̈ëngaftanga chca ínÿengbiama s̈mojtsichamo ora, jtsinÿanÿnayana cach ts̈ëngaftángnaca ndoñe ts̈abá s̈monjamama, y castigánënga jtsemnama cmontsamna, er ts̈ëngaftanga cachëngcá s̈mojtsiyena. 	 Maar ook alle andere mensen treft dit oordeel. Want wie zegt dat dergelijke mensen streng gestraft moeten worden, veroordeelt daarmee zichzelf. U doet immers dezelfde dingen?


Jesusbe pamíllanga nts̈amo cha yojtsepásama tmojántats̈ëmbona ora, tmojána cha jetsbets̈ama, er ents̈anga imojtsencuéntaye cha opá tojtsanóbema ca. 	 Zijn familie, die dit hoorde, ging er naar toe om Hem te halen. "Hij weet niet meer wat Hij doet", zeiden zij.


As chë bobontse tbojaniyana: —Judiënga tmojenoyeuná taitá jaimpádama, yëfse chëngbe amë́ndayëngbioye Pablo chacuánatsama, y chënga cmochanjauyana chca yojtsemna ana chë ndayá yojtsopasánama más botamana cha jatjayama ca. 	 "De Joden hebben een afspraak gemaakt", zei Paulus' neef. "Zij zullen u morgen vragen Paulus nog eens voor de Raad te brengen, zogenaamd om hem nader te ondervragen.


¡Ts̈ëngaftanga Galacients̈a ents̈anga, yapa ndenójuabnayënga! Entsemna mo nda tcmojtsabocjuanacá, ts̈ëngaftangbe juabna tojtsetrocá. Ndoñe ques̈nátësertana nts̈amo chca nanjopása, er cach ats̈e botamana cbonjanabuayiyná, Jesucristo cruciñe tojanóbanama. 	 Och, domme Galaten, door wie bent u tot die waandenkbeelden gekomen? Ik heb u toch zo'n duidelijk beeld gegeven van Jezus Christus, Die aan het kruis gestorven is.


Chë ents̈á chca tojanuena ora, puerte ngménaca yojtsemna, er cha corente bomná inamna. 	 Toen de man dat hoorde, ging hij heel verdrietig weg, want hij was erg rijk.


Herodes chë soyama tbojanongmé, pero chë ófjanëngbe delante jajúrase tbojans̈buachená causa, yojamánda chca chaotsemnama. 	 Herodes vond dit heel erg, maar kon er niet onderuit. Al zijn gasten hadden gehoord welke eed hij had gezworen.


Y ts̈ëngaftanga, Capernaumoca ents̈anga, ¿s̈mojtsejuabná celóntscoca atsebánanënga s̈mochtsemna ca? ¡Chë uabouana infiernoye cmochantsë́setjango! Chë muents̈e sënjama bëts soyënga Sodomoca matënjochnënguse, choca ents̈anga ya tempo ngménaca chëngbe bacna soyëngama matmëntenojuabó y Bëngbe Bëtsabe benache matmë́ntishache, y chë bëts pueblo cabá cachcá mëntscuana mantsomñe. 	 En Kapernaüm? Zal het hemelhoog verheven worden? Nee, het zal dodelijk vernederd worden! Want als de geweldige wonderen die Ik in Kapernaüm heb gedaan, in de zondige stad Sodom waren gebeurd, zou ze er nu nog zijn.


er Bëngbe Bëtsá nÿets tempo ts̈ëngaftangbe ainaniñe inétsama ts̈ëngaftanga ndayánaca chas̈motsebos̈ama y chas̈motsamama, nts̈amo cha yojuabná y yobos̈cá chaotsemnama. 	 God is onder u aan het werk. Hij zorgt ervoor dat u Hem graag wilt gehoorzamen en dat u ook doet wat Hij van u vraagt. Zo bereikt Hij Zijn doel.


Er, aca shachna boyanga conjánabamna, y chë mora contsebomnana, acbe boyá ndoñe quenátsmëna. Nts̈amo tconjayancá ndegombre entsemna ca. 	 "U bent vijf keer getrouwd geweest en de man met wie u nu samenleeft, is uw man niet."


Jesusbiama mochtsejuabnaye, nda s̈uebënatsana bënga os̈buáchiyana chamotsebomnama, y s̈uinÿanÿná nts̈amo nÿets tempo nÿetsca soyënguiñe Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyama. Cha chë cruzoca jóbanama sufrínana lempe tojanoboyá, er cha yojanobátmana chë chents̈ana yochtsanbomna bëts oyejuayánama; y yojanjuabná, chë más bacá uamana ents̈angcá jóbanana, chabiama ndoñe canÿe uámana soye yonjamna ca; y chents̈ana chë uámana puestents̈e tojtanótbema, Bëngbe Bëtsabe cats̈bioica, jtsemándayama. 	 Daarbij moeten wij blijven kijken naar Jezus, Die ons de weg wijst. Hij is het doel van ons geloof. Hij kon Zich aan het kruis laten slaan en de schande negeren, omdat Hij wist welke blijdschap Hem te wachten stond. En nu zit Hij op de ereplaats naast de troon van God.


Jesús mënts̈ánaca tojanacuntá jabuátambama: “Ndocná queonÿbatatëts̈e basájua tsëm ents̈ayañe, tanguá ents̈ayá jtarméndama. Chca tcojamëse, chë tsëm ents̈ayá jtsandbemana, y chë tcojuatëts̈e ents̈ë́jua chë tanguájuañe ndoñe ts̈abá ntsinÿnana. 	 Om duidelijk te maken wat Hij precies bedoelde, gaf Hij hun dit voorbeeld: "Men knipt toch niet een stuk uit een nieuwe jas om een oude mee te verstellen? Dat zou zonde zijn van die nieuwe jas. En de oude jas zou er toch niet mee gemaakt kunnen worden, omdat de nieuwe stof zou gaan krimpen. Zowel de oude jas als de nieuwe lap zouden scheuren.


As Jesús cucuáts̈eca tbojánbojajo y tbojaniyana: —Aíñe, së́ntsebos̈e. ¡S̈ocana cbotsebojuaná ca! Y cachora chë s̈ocana tbojtsanóbojuanañe. 	 Jezus stak Zijn hand uit, raakte de man aan en zei: "Natuurlijk wil Ik dat. Wees genezen van deze z iekte." En de melaatsheid verdween onmiddellijk.


Chorna chë uatsjéndayënga ngménaca imojtsemna, y tmojanonts̈é canÿánÿa cha jatjayana: —¿Ats̈e chtsemna ca? 	 Dat was een slag voor hen. Verdrietig vroegen zij allemaal: "Ik toch niet?"


Nÿetscángaftaca ts̈ábenga s̈mochtsemna, nÿetscanga s̈mochtsenlastemana y s̈mochjenperdóna, nts̈amo Bëngbe Bëtsá, Crístbeyeca tcmojaperdonacá. 	 Wees in plaats daarvan vriendelijk en liefdevol voor elkaar. Vergeef elkaar, zoals God uw zonden heeft vergeven om wat Christus voor u deed.


Pero natsana cha bontsemna puerte jasúfriana, y morsca ents̈angbiama uabotená jtsemnana. 	 Maar eerst moet Ik vreselijk lijden. Ik zal door de mensen van deze tijd worden verworpen.


Jesús chca tojáninÿe ora, tbojánetna y chë uatsjéndayënga tojanë́yana: “Cachcá mónÿaye chë basetémënga áts̈bioye chamuabo y ndoñe matë́uyanana; er Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna chë mo quem basetemëngcá imomnëngbiama. 	 Jezus zag het en nam hun dat kwalijk. "Laat die kinderen toch bij Mij komen", zei Hij. "Houd ze niet tegen, want juist voor kinderen is het Koninkrijk van God.


Ts̈ëngaftanga cmontsamna corente uantadënga jtsemnana, padecéniñe chas̈mojtsachnëjuana ora, chca, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá ts̈ëngaftanga chas̈motsamama, y ndayá Bëngbe Bëtsá tojanas̈ebuachenacá chas̈móyëngacñama. 	 U moet volhouden om de wil van God te doen. Als u dat doet, krijgt u wat Hij heeft beloofd.


“Chora ats̈e ndoñe quetstétsetats̈ëmbo nts̈amo chë soyiñe jamana; asna, Pablo sënjantjá Jerusalenoye jama tayojétsebos̈e ca, choca ats̈e jayanama ts̈abá o ndoñe ts̈abá cha tonjanmama. 	 Omdat ik niet wist wat ik ermee aan moest, stelde ik Paulus voor naar Jeruzalem te gaan en daar de rechtzaak voort te zetten.


Chora Jesús tbojanjuá: —Ats̈be jamándama luare ndoñe quem luarents̈e quenátsmëna. Aíñe tojtsemnësna, ats̈be ústonënga muantsatsejaye ats̈e chë judiëngbe cucuats̈iñe ndoñe chas̈mondboshjonama. Pero ats̈be jamándama luare ndoñe quem luarents̈e quenátsmëna ca —Jesús tbojanjuá. 	 Jezus antwoordde: "Mijn koninkrijk is niet van deze wereld. Als dat zo was, zouden mijn lijfwachten met geweld hebben verhinderd dat Ik in de handen van de Joden was gevallen. Nee, mijn koninkrijk is niet van deze wereld."


Y morna, ¿ndayá yochjopása nderado judiënguents̈e báseftanga ya ndoñe chca tmontsents̈énëse? Y chë causa, ¿Bëngbe Bëtsánaca yochtsajbaná nts̈amo tojas̈ebuachenacá amana? 	 Als sommigen van hen ontrouw zijn geweest, zal God daardoor dan ook ontrouw worden?


Pero chora Jesús tojanë́yana: —¡Añemo s̈mochtsebomna, ats̈e Jesús sëndmëna; ndoñe matauatjëngana ca! 	 Hij stelde hen gerust. "Wees maar niet bang; Ik ben het."


Chë shembásenga, Galileocana Jesús tmojantjëmbambanga, tmojána y chë cuevëshe tmojáninÿe, y tmojanrrepará nts̈amo Jesusbe cuerpo tmojanjajoma. 	 De vrouwen die met Jezus uit Galilea waren meegekomen, gingen mee naar het graf en zagen hoe het lichaam erin werd gelegd.


Y Jesús tojanë́yana: —Chë bëts puebloye motsajna canÿe bacobe yebnoye y cha s̈mochjauyana: “Buatëmbayá tonjayana: ‘Ats̈be ora ya echanjobuache, y ats̈e acbe yebnoye sëntsá, Bashco fiesta jamama ats̈be uatsjéndayëngaftaca ca.’ ” 	 "Ga naar de stad, naar meneer die-en-die", antwoordde Hij. "Zeg tegen hem dat mijn tijd gekomen is en dat Ik met mijn discipelen het Paasmaal in zijn huis wil eten."


er bats̈atema más y matënjétsobana, Cristbiama trabajayiñe uajabuachaniñe. Cha chë trabajo tonjanma ats̈e juajabuáchama, nts̈amo cach ts̈ëngaftanga ndoñe ches̈matanobenacá, ats̈e juajabuáchama. 	 want hij heeft voor het werk van Christus de dood voor ogen gezien. Hij heeft zijn leven op het spel gezet door voor mij te doen wat u zelf niet hebt kunnen doen.


Ats̈na búyesheca cbondëubáyana, pero chë echanjabábeyecna, Bëngbe Bëtsá bochanjíchmua chë Uámana Espíritu ts̈ëngaftangbe ainaniñe cháuamashënguama ca.” 	 Ik heb u gedoopt in water, maar Hij zal u dopen in de Heilige Geest."


Mënts̈ánaca Jesús tojanë́yana: “Cbochanjáuyana nts̈amo Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana yomnana. Endmëna nts̈amo canÿe réyeftaca tojanopasacá. Cha yojábos̈ena chabe oservénënga crocénana jtsëtjañana. 	 "U kunt het Koninkrijk van de hemelen vergelijken met een koning die besloot geld op te eisen dat hij tegoed had.


y chents̈ana fshantse béconana bejaycá fsënjána, Regio puebloye jashjanguëntscuana. Yëfsana, tsmanoicana tsjuanoye enjétsebinÿiaye, y chca, chë inÿe yëfsana Puteoli puebloye fsënjánashjajna. 	 Daarna zeilden wij om het eiland Sicilië heen en kwamen in Rhegium. Na daar een dag in de haven te hebben gelegen, gingen we weer verder. Er was een zuidenwind opgestoken, zodat wij binnen twee dagen in Puteoli waren.


Chora chë ents̈anga tmojanonts̈é uayebuáchana; as, chë mándayënga tmojanamëndá chata ents̈ayá jtsëtsejquëcana y niñëfjë́ngaca jtsachebuánganjana. 	 De mensen die erbij waren gekomen, keerden zich allemaal tegen Paulus en Silas. De rechters rukten hun de kleren van het lijf en lieten hen geselen.


Chents̈ana fsënjánachnëjna Cauda ca uabaina stëts̈oicajana, base fshantsënga mar béjayoca; chiñe ya ndoñe ts̈a jabuache quentétsebinÿiaye y pordonto fsënjanobená buyeshoicana jtabocnana chë barco enjanasjá canous̈e, ndoñe chaondëtsóndbemama. 	 Op een zeker moment kwamen we in de luwte van het eilandje Clauda en daar lukte het met veel moeite de sloep aan boord te hijsen.


er ndayánaca binÿniñe tojtsinÿinÿena, jtsopodénana jinÿama nts̈amo ndegombre chë soye tomncá. Cachcá, nts̈amo ents̈anga iytëmencá tmojtsamcá chë binÿnayá chaojinÿanÿé ora, chënga mochántsetats̈ëmbo bacna soyënga imojtsamama. Chíyeca mënts̈á jtsichámuana: Botamana cochjájuaboye, aca ndoñe quecátobena jenomándana, mo canÿa cuaftsomañcá; chë bacna soyënga ama causa, Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe mo obanëngcá imomnënguents̈ana s̈mochtsojuánañe, y Cristo acbe juabnënga echantsebínÿnaye ca. 	 Zo staat het ook in de Boeken: "Slaper, word wakker! Sta op uit de dood. Christus zal u licht geven." (A)


Canÿe te, Pedro y Juan Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tbojánata bëts mos̈enana ora. Chca ora ents̈anga imojanamana Bëngbe Bëtsáftaca jtsencuéntayana. 	 Op een middag omstreeks drie uur, het Joodse gebedsuur, gingen Petrus en Johannes naar de tempel.


Er Bëngbe Bëtsá ats̈be ts̈abiama jtsejuabnayëse, chë trabajo s̈ojabonÿé, y ats̈e mo canÿe puerte ts̈abe jebuanacá, canÿe yebna ndayiñe chaotsë́cuatjonama tojapormacá, sënjanbojats̈é chë trabajo, Bëngbe Bëtsabe soyëngama ts̈ëngaftangbeñe jábuayenama. Chents̈ana inÿa, mo chë inÿe yebna jebuaná tojabojats̈é jajebuama chiñe más jatsjebuama nda tojatonts̈ecá, cach ats̈e sënjanbojats̈é trabajuiñe tojanonts̈é. Pero cada ona botamana chaotsantjes̈na nts̈amo chë trabajo yojtsamama. 	 Maar wanneer het blijvende en volmaakte komt, is dat het einde van het gebrekkige en onvolmaakte.


Nÿe cachcá chamojonÿase, nÿetsca ents̈anga chábeñe mochantsos̈buáchiye; chë romanëngbe amë́ndayënga mochanjabo y lempe mochantsepochóca, Bëngbe Bëtsabe bëts yebna y bëngbe luare Israel ca —chënga imojtsichamo. 	 Als wij Hem Zijn gang laten gaan, gaat iedereen in Hem geloven. Als de Romeinen moeten ingrijpen, zal het met onze invloed gedaan zijn. Dan hebben we niets meer over de heilige stad en dit volk te zeggen."


Motsbananga, cuajna. Minÿënga, ats̈e boshjuaná ya entsebeconá ca.” 	 Sta op, wij gaan. Kijk, daar is mijn verrader al."


Chca fsënjanuena ora, bënga y chents̈a ents̈anga Pablo fsënjanimpadá Jerusalenoye ndoñe chaondë́tsama. 	 Toen we dat hoorden, smeekten wij en de andere christenen Paulus niet naar Jeruzalem te gaan.


As Jesús tojanë́yana: —Canÿe ley abuatambayá jtsetats̈ëmbuana ndayá Bëngbe Bëtsá tempo Moisesbiajana yojanoyebuambná soyëngama. Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana bétsemnama cha tojtsatsjendá orna, mo canÿe yebnents̈a nduiñcá cha jtsemnana. Chë nduiñna chabe grano uaquëcjnaye yebnocana anteo y tsëm uámana bomnana juabocnana. Cachcá chë ley abuatambayá, Bëngbe Bëtsabe soyëngama jtsabuátambayana chë tempo Bëngbe Bëtsá tojanoyebuambá soyëngama y chë tsëm soyë́ngnaca Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama ca —tojanë́yana. 	 Hij ging verder en zei: "Iedere leraar van de Joodse godsdienst die een discipel van Mij wordt, heeft een dubbele schat: De oude schat van Mozes en de profeten èn de nieuwe schat van Mij."


Bëtscá s̈mochtsama, báseftanga chë uabouana castigüents̈ana atsebácanënga chamotsemnama, mo chënga íñeshents̈ana cuaftëbuacancá. Inÿengbiama chacmotsangmena, pero cuedado s̈mochtsebomna, chënga chas̈mojtsëjabuachana ora, nts̈amo chënga bacna soyënga tmojtsamcá ndoñe chas̈mondë́tsamama; y chë bacna soyënga nts̈amo chënga tmojtsiyena jtsamëse, chëngbe bacna juabnë́ngaca, nÿa tondaye chacmondë́tsogusetana. 	 Houd hen vast en red hen uit het vuur. Maar bij sommige mensen moet u voorzichtig zijn met uw medeleven; u zou mogelijk door hun zonden kunnen worden beïnvloed. Haat elk spoor van hun zonde.


Y chatbe óbana cuerpo, chë corente bëts pueblents̈a tsáshenañe echanjoquéda, chë chatbe Utabná tmojancrucificá luarents̈e, y chë bëts pueblo inÿets̈á juabáyamna nántsemna mo chë Sodoma y Egiptó luaroycá. Chents̈e endmëna mo chë bëts pueblënga Sodoma y Egiptcá, er chents̈e chë ents̈anga yapa bacna soyënga jtsamana. 	 Hun lijken zullen drie en een halve dag zomaar op straat blijven liggen in de grote stad, waar hun Heer gekruisigd is; de stad die heel toepasselijk Sodom en Egypte heet.


Chora chënga tmojanjuá: —Cornelio s̈onjichamó. Cha endmëna chë soldadëngbe amëndayá, canÿe ts̈abá mándbomna ents̈á y Bëngbe Bëtsábioye adorayá, y nÿetsca judiënga chabiama ts̈abá mondbétsoyebuambnaye. Bëngbe Bëtsabe canÿe ángel chábioye tbojabuayená nts̈amo jamana aca chábioye chacotsama, as chë ndayá cha jauyanama cojtsebomncá cha jouenama ca. 	 Zij antwoordden: "Wij zijn gestuurd door Cornelius, een Romeins officier uit Caesarea. Hij is een goed man en heeft diep ontzag voor God. Hij wordt door de Joden op handen gedragen. Nu heeft een engel van God hem gezegd dat hij u moest vragen bij hem thuis te komen om te luisteren naar wat u te zeggen hebt."


Y tojanë́yana: “Chamna, ts̈ëngaftangbe amë́ndayënga áts̈eftaca Cesareoye chamua y chë boyabása ndaye bëts soye tojobuáchjanguase, choca chabe contra s̈mochjayana ca.” 	 "Laten enkele van uw leiders met mij meereizen. Als die man iets verkeerds heeft gedaan, kunnen zij hem beschuldigen" zei hij.


y Jesucristo, chë nts̈amo Bëngbe Bëtsabiama yotats̈ëmbcá ndegombre oyebuambnayá, chë natsaná ndabiama Bëngbe Bëtsá tojama obanënguents̈ana cháuatayenama, y nÿetsca quem luarents̈a mandadëngbe amëndayá. Cristo s̈ondábabuanÿeshana y bëngbe bacna soyënguents̈ana s̈ojatsebacá, cha tonjanóbanayeca, chabe buiñe juabuáshanëse. Cha tojama bënga chamotsobena cháftaca jtsemándayana y uámanënga chamotsemnama, y Bëngbe Bëtsá chabe Taitá mo bachnangcá chamotseservénama. ¡Nÿetscanga nÿets tempo chamotsinÿanÿná Cristo puerte bëtsá y uamaná bétsemnama y obenana nÿetsca tescama yobomnama! Chca chaotsemna. 	 van Jezus Christus, Die ons trouw de hele waarheid bekendmaakt. Hij is de eerste, Die uit de dood terugkwam en niet meer stierf. Hij is de heerser van alle koningen van de wereld. Alle lof en eer is voor Hem, Die ons liefheeft en Die onze zonden heeft afgewassen door Zijn bloed voor ons te geven.


Chents̈ana, Jesús cachiñe chë judiëngbe enefjuana yebnoye tojésanamashëngo; y chents̈e canÿe boyabása yojtsemna, buashana cucuats̈e bomná. 	 Op een andere sabbat kwam Jezus weer in een synagoge. Er zat een man met een lamme, verschrompelde hand.


Canÿe yebnoye chas̈mojámashjna ora, nÿetsca chents̈a oyenënga mënts̈á s̈mochjácheuaye: ‘Chë bëngbe ainaniñe ts̈abe ebionana ts̈ëngaftangbe ainaniñe chaotsemna ca.’ 	 Wees vooral vriendelijk tegen hem die jullie onderdak verleent.


Ats̈be cats̈átanga, ¿ndayama cánÿabioye buanjosérvia jayanana aíñe Jesucrístbeñe sëntsos̈buaché ca, pero cha ínÿengbiama ts̈abe soyënga ndoñe tontsama, y chca, nts̈amo cha tojtsamcá ndoñe tontsinÿanÿná cha Jesucrístbeñe yos̈buáchema? Ndegombre, cha nÿe chca tojtsichámëse, ndoñe ntsopodénana cha atsbocaná chaotsemnama. 	 Broeders, wat voor zin heeft het te zeggen dat u christen bent als dat niet blijkt uit wat u voor anderen doet? Kunt u door zo'n geloof gered worden?


Jesús tojanma nts̈amo ochnayté ndoñe yonjanapodencá, y Bëngbe Bëtsabiama tojánayana “Ats̈be Taitá ca”. Mënts̈á Jesús yojtsanobiamná cach Bëngbe Bëtsacá. Chama, chë judiënga más imojtsebos̈e Jesús jóbama. 	 Omdat Hij dat gezegd had, wilden zij Hem doden. Hij had niet alleen iets gedaan wat volgens hen op de sabbat niet mocht; Hij had nu ook nog God Zijn eigen Vader genoemd. Daarmee beweerde Hij dus aan God gelijk te zijn.


Chë judiënguents̈e báseftanga Jesucrístbeñe ndoñe montsanos̈buaché ora, ts̈ëngaftanga chë ndoñe judiënga s̈monjanobená chábeñe jtsos̈buáchiyana. Y chca, judiënga monjamna mo canÿe jena olivo betiyents̈ana ents̈anga tmojatëts̈e buacuafjëngcá, y ts̈ëngaftangna mo tjoca olivo betiyents̈a buacuafjënga, chë jena olivo betiyeshiñe jenëfjëngcá. Mora ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábents̈ana cachca ts̈abe soyënga chë judië́ngaftaca s̈montsebomna, mo chë jena buacuafjënga y cachents̈a buacuafjënga cach tbëtëjents̈ana lempe cuaftsoyëngacañcá. 	 Sommige takken van de goede olijfboom zijn afgebroken. En u, niet-Joden, bent als wilde olijftakken op de goede olijfboom geënt. Nu u tussen de andere takken staat, krijgt u net als zij voedsel uit de wortel.


Pero Heródesbe cumpleaño oboyejuaye ora, Herodíasbe bembe ents̈angbe delante tojanlantsá y Herodes puerte chama yojtsóyejuaye. 	 Op de verjaardag van Herodes kwam de dochter van Herodias de feestzaal binnen en danste voor de gasten.


Masque chcasna, ts̈ëngaftanga ts̈abá s̈monjama, ats̈e padecena soyënguiñe sënjamna ora ats̈e juajabuáchana. 	 Hoe dan ook, het is goed dat u de druk waaronder ik leef, hebt verlicht.


Y fshantsoye sënjétseshajaye y canÿe oyebuambnayana sënjanuena mënts̈á: ‘Saulo, Saulo, ¿ndáyeca s̈cojtsacmena ca?’ 	 Ik viel op de grond en hoorde iemand tegen mij zeggen: 'Saul, Saul, waarom vervolgt u Mij?'


Jëtsboshjonama Pablo crocénana chabuatabuenámnaca Félix inobátmana; y chca, ba soye ibojanófjajana cháftaca jencuéntama. 	 Intussen hoopte hij heimelijk van Paulus steekpenningen te krijgen; hij liet hem daarom nogal eens bij zich komen om met hem te praten.


Ts̈ëngaftanga cmontsamna, chë soyënguiñe ndayá ainaniñe yomnents̈ana ínÿengbioye jats̈atayana, y chca, lempe nts̈amo chas̈mojtsamcá Bëngbe Bëtsabe delante ts̈abá echántsemna ca. 	 Uw innerlijke zuiverheid blijkt het beste uit de mildheid waarmee u geeft.


Pero morna, ts̈ëngaftanga cada ona cachabe shémbioye chabotsebobonshana, nts̈amo cachá iuenobobonshancá, y shema boyábioye ndoñe stëts̈oye chabondëquedá. 	 Voor ieder van ons persoonlijk komt het hierop neer: De man moet net zoveel van zijn vrouw houden als van zichzelf en de vrouw moet haar man respecteren.


“Canÿe cats̈ata cachabe cats̈ata ínÿengbe cucuats̈iñe bochanjáboshjona chamotsóbama, y bëtsë́tsanga cachëngbe básenga mochanjábashejuana chamotsëbáyama; y chë básengna chëngbe bëtsë́tsangbe contra mochántsemna y chamotsëbáyama mochanjábashejuana. 	 Er zullen mensen zijn die hun broer de dood injagen door hem te verraden. Vaders zullen hetzelfde doen met hun kinderen. En kinderen zullen tegen hun ouders in opstand komen en hen vermoorden.


Ts̈ëngaftanga, nts̈amo chë Uámana Espíritu cmojtsamëndacá s̈mojtsamëse, ndoñe quecmátamna nts̈amo chë leyiñe iuayancá játamama. 	 Als u zich voortdurend door de Heilige Geest laat leiden, valt u niet meer onder de wet.


Y nda Crístbioye chca tbojtseservena, jamana Bëngbe Bëtsá cháftaca oyejuayá chaotsemnama, y ents̈angbe bominÿiñe ts̈abia jtsemnama. 	 God waardeert het als wij op deze wijze Christus dienen en ons door de Heilige Geest laten leiden; en de mensen zullen dat ook waarderen.


¿Ndáyeca ts̈ëngaftanga judiënga s̈mojtsichamo, chë obanënga chámuatayenama Bëngbe Bëtsá yochjamama jtsos̈buáchiyama ndoñe s̈montsobena ca? 	 Waarom kan niemand hier geloven dat God doden levend maakt?


Chë bëts puebloye mochanjiyëbo chë nÿetsca luarënguents̈a ents̈angbe uámana y bëts soyënga, y chë nÿetsca luarënguents̈a ents̈ángbeñe bëtsë́tsanga y uámanënga iuabiamná soyë́ngnaca. 	 De rijkdom en de pracht van de volken zal in de stad worden gebracht.


Pilato tojanmandá canÿe uabemana soye chë cruciñe chamuanjuama. Chiñe yojetsábemana: JESÚS NAZARETOCÁ, JUDIËNGBE REY ca. 	 Er werd een bord aan het kruis bevestigd, waarop Pilatus had laten schrijven (in het Hebreeuws, Latijn en Grieks) "Jezus van Nazareth, de Koning van de Joden."


Bënga nÿetscanga mondë́tats̈ëmbo Bëngbe Bëtsá mënts̈á tojánayanama: “Ats̈e chanjama chënga chamosufrima, ínÿenga chamosufrima tmojama causa; y chënga chanjácastigaye, ínÿengbioye bacá tmojaborlá causa ca.” Y mënts̈ánaca tojánayana: “Bëngbe Utabná chabe ents̈angbiama echanjayana nts̈amo tmojëftsemcá ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama, y chë́ngaftaca echanjama nts̈amo chora chaojajuabocá ca.” 	 Wij weten dat God gezegd heeft: "Ik zal wraak nemen. Ik zal het kwaad vergelden." En Hij heeft ook gezegd: "Ik zal rechtspreken over mijn volk." (C)


Pero chë arréndayënga cha imojinÿe ora, imojeniyana: ‘Mua chë fshantse nduiñbe uaquiñá entsemna. Lempe chabe soyënga mua echanjóyëngacñe. Cuajna, motsóbanga, y lempe chabe otocana soyënga bëngbiama echanjoquéda ca.’ 	 Maar de boeren zeiden tegen elkaar: 'Als zijn vader sterft, krijgt die jongen de hele boel. Kom, we slaan hem dood, dan is de wijngaard van ons!'


Pero ndocná mal chabonduínÿnanamna uafjajónayoye motsa, anzuelë́fjua cochjúts̈ena y chë natsana chaojuásjana beona cochjuábocna. Cochjuayetëfjoná y choye crocénana cochanjínÿena y chánaca echanjoshjache ats̈biama y acbiama jëtsjájuama. Cochjëftsejatsëca y cochjatsboshjona ca —Jesús tbojaniyana. 	 "De burgers zijn dus vrijgesteld", zei Jezus. "Maar wij zullen die belastingontvangers niet kwaad maken. Ga naar het meer en gooi een lijn uit. In de bek van de eerste vis die je vangt, zul je een geldstuk vinden. Dat is genoeg om de tempelbelasting te betalen, voor jou en voor Mij."


Pablo tonjanacheuá y chents̈ana tonjanacuntá lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá Páblëbe trabájoca chë ndoñe judië́ngbeñe tojanmama. 	 Na de begroeting deed Paulus uitgebreid verslag over wat God door hem onder de andere volken had gedaan.


Aíñe, chama cbontsadorana, Taita, chca chaotsemnama tcojábos̈enayeca. 	 Ja, Vader, want zo hebt U het graag gewild."


“Chora chë befta ibojojuá: ‘Ats̈be uaquiñá, aca sempre áts̈eftaca condétsemna y lempe nts̈amo ats̈e tsbomncá acbiámnaca endmëna. 	 'Maar jongen', zei de vader, 'jij en ik zijn altijd samen. Alles wat van mij is, is van jou.


Chë soyënga jochnënguama chaojobojats̈é ora, añemo s̈mochjents̈etaye y bests̈as̈e játsbanase s̈mochjarrepára, er chora echántsemna chë ts̈ëngaftangbe atsebacayana ca” —Jesús tojánayana. 	 Dus als deze dingen beginnen, ga dan rechtop staan en kijk omhoog! Want je verlossing is niet ver meer!"


Bëngbe Bëtsá mënts̈á tojánayana: ‘Quem luare jopochócama te chaojtsobeco ora, chë soyënga echanjochnëngo. Ats̈e chanjama, ats̈be Espíritu nÿetscangbe ainaniñe cháuamashënguama. Chents̈ana, ts̈ëngaftangbe uaquiñënga y bembianga ats̈be soyëngama ents̈anga mochantsë́tsëtsnaye; ts̈ëngaftangbe bobontsëngna, ats̈e chanjama soyënga mochantsonÿaye mo otjenayoquëcá; y ts̈ëngaftangbe bëtsëjémëngna ats̈be soyënga mochantsotjénaye. 	 'God zal aan het einde van de tijd Zijn Geest over alle mensen uitstorten. Uw zonen en dochters zullen Gods woorden spreken. Jonge mannen zullen visioenen zien en oude mannen bijzondere dromen hebben.


Y Bëngbe Utabná tbojanjuá: —¡Bacna ents̈anga, nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga! ¿Ts̈ëngaftanguents̈á ndocná chë ochnayté chabe uacná o chabe burrotema buanjuajafjoná, juanatsama béjaye chaofs̈ema? 	 "Huichelaar!" antwoordde Jezus. "U werkt nota bene zelf op de sabbat! Maakt u soms niet op de sabbat uw vee los van de voerbak om het buiten te laten drinken?


Inÿoca Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe, Salmos librë́s̈a uabiamnayá, mënts̈á tojanábema nts̈amo Jesús Bëngbe Bëtsábioye tbojaniyanama: Aca ndoñe quecochatsleséncia ats̈be cuerpo, chë acbe Uámana oservenabe cuerpo chaotsopochocama ca. 	 In één van de andere psalmen staat het weer anders: 'God, U zult het lichaam van Uw heilige dienaar niet laten vergaan.' (C)


chánaca bontsemna, chë Bëngbe Bëtsabe uabouana castigo jasúfriana. Ents̈anga puerte bacna soye tmojamama, Bëngbe Bëtsá puerte tbojetna, y chë causa echanjama chë castigo chë́ngbeñe chaotsemnama. Y chë uámana angelënga y chë Oveshatembe delante, chë bayá adorayábioye puerte mochanjatsets̈ená, íñeshe y azúfreca. 	 Die zal door vuur en zwavel gepijnigd worden, voor de ogen van de heilige engelen en het Lam.


Nÿetsca ents̈anga, Adánbents̈ana Moisésbentscoñe, nÿetscanga yojánamna jóbanama, nts̈amo cach Adán tojanmcá ndoñe tmonjanmë́ngnaca, nts̈amo cha ndoñe chaondëmama Bëngbe Bëtsá tbojanmandacá cha tojanma ora. Y Adánbeñe ents̈anga mondobena jinÿama, nts̈amo chë jabama ibojamná canÿe soyënguiñe yochtsanmëna. 	 Toch ontkwam in de tijd van Adam tot Mozes niemand aan de dood, ook al had men niet, zoals Adam, gezondigd door een uitdrukkelijk verbod van God te overtreden. Wat een tegenstelling tussen Adam en Christus, Die nog komen moest!


As chë uatsjéndayënga Jesús tmojantjá: —¿Ndáyeca chë ley abuátambayënga mondbétsichamo, canmëna Elías jabana chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayanabe natsana ca? 	 De discipelen vroegen: "Waarom zeggen de godsdienstleraars altijd dat de Christus pas kan komen nadat Elia is geweest?"


Quem soyama s̈mochjenójuaboye: Ndoñe bayté quenátsmëna, Teudas tonjánbocna y cha enjánichamo canÿe uámana ents̈á canjamna ca, y mo canta patse ents̈anga cha tmojanasto. Pero chora ínÿenga cha tmontsanóba y chabe ústonënga tmontsanáshana, y chca lempe tontsanopochocá. 	 Een hele tijd geleden kwam Theudas in het nieuws, die zich uitgaf voor een groot man. Hij kreeg zo'n 400 mensen achter zich, maar toen hij gedood werd, viel heel zijn aanhang uiteen. Er bleef niets van over.


Nda canÿe arninÿents̈ana chë natsana tandës̈e Bëngbe Bëtsabiama josérviama yojtsemna ca tojayanëse, jtsemnana mo nÿetsana chabiama cuaftsemncá. Canÿe betiyents̈a tbëtëjënga Bëngbe Bëtsabiama yojtsemna ca canÿa tojayanëse, nÿetsca chë betiyents̈a buacuafjë́ngnaca Bëngbe Bëtsabiama jtsemnana. 	 Omdat Abraham en de profeten het volk van God waren, zullen hun kinderen het ook zijn. (e) Als de wortel van God is, zijn de takken ook van Hem.


Báseftanga mondmëna y chënga mo nduamanëngcá ents̈ángbeñe jtsebínÿnana, pero tsoye cachënga corente uámanënga jtsenobiamnayana y angelënga jtsadórayana, mo Bëngbe Bëtsá cuaftsemncá. Ndoñe caso s̈mattsabiamnaye, ts̈ëngaftanga ndoñe ts̈abá s̈montsama ca chënga tmojtsichamo ora, nts̈amo chënga tmojtsichamcá ts̈ëngaftanga ndoñe s̈montsámayeca. Chënga jtsichámuana bëts soyënga mo otjenayoquëcá tmojinÿe ca, y nÿe cachënga puerte jtsenábotamnayana, pero chca chamotsamama razón ndoñe quemátsbomna, er nÿe nts̈amo inÿe ents̈anga imnetsejuabnaycá chë́ngnaca cachcá jtsejuabnayana. 	 Laat u niet wijsmaken dat u verloren bent als u geen engelen wilt vereren. Wie dat beweren, denken recht van spreken te hebben omdat ze een visioen hebben gehad. Het enige wat die trotse mensen hebben (ook al beweren zij nederig te zijn) is een rijke fantasie!


Chents̈ana Pablo tojánashjango Derbe y Listra luaroye, y chents̈e tbojáninÿena canÿe Jesucrístbeñe os̈buachiyá, Timoteo ca uabainá; cha inamna canÿe judiá Jesucrístbeñe os̈buachiyabe uaquiñá y chabe taitana griego ents̈á inamna. 	 Zij kwamen ook in Derbe en daarna in Lystra, waar zij met Timotheüs kennismaakten. Zijn moeder was een Joodse christin en zijn vader een Griek.


nts̈amo Bëngbe Bëtsá, bëts taitá Abrahámbioye tbojans̈buachenacá. 	 Hij heeft Zijn plechtige belofte aan Abraham niet vergeten.


Jesús nÿetsca chë soyëngama lempe cuentë́ngaca ents̈anga jtsëtsëtsnayana, y cuentë́ngaca ndóñesna ndoñe yonjanoyebuambná. 	 Telkens als Jezus de mensen toesprak, vertelde Hij gelijkenissen, dat zijn verhalen met een diepere betekenis. Hij gebruikte voortdurend voorbeelden om duidelijk te maken wat Hij bedoelde.


Chë tmojansënga imojamna canta uaranga boyabásenga, shembásenga y básenga ntjacuntacá. 	 Er bleef zelfs nog veel over: Zeven manden vol. En toch had een geweldig aantal mensen te eten gekregen: 4000 mannen, vrouwen en kinderen niet meegerekend!


Jesús Jerusalenoye tojánashjango, y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tojánamashëngo. Chabe shë́conana lempe yojëftserrepárase, y ya yojtseibétatana causa, chabe bnë́tsana uta uatsjéndayëngaftaca tojë́ftsanbocna, Betania puebloye. 	 Zo reed Hij Jeruzalem binnen. Hij ging naar de tempel en bekeek daar alles. Daarna vertrok Hij met Zijn twaalf discipelen naar Bethanië, omdat het al laat was geworden.


Ochnayté chents̈ana, chë inÿe semana bojats̈enté yojtsebínÿana ora, María Magdalena y chë inÿe María tbojána cuevëshoye jarrepárama. 	 Op de dag na de sabbat gingen Maria van Magdala en de andere Maria voor dag en dauw naar het graf.


Jesús tojanatjá: —¿Nts̈amo s̈mojtsejuabná chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayanabiama, chë Cristo? ¿Ndábents̈ana cha iuabó ca? Y chënga tmojanjuá: —Davídbents̈ana ca. 	 "Hoe staat het met de Christus? Van wie is Hij een zoon?" "Van David", antwoordden zij.


Tandës̈e tojanóyëngacñe y cach ora, Satanás Júdasbe ainaniñe bacna juabnënga tbojáncochëngo. As Jesús tbojaniyana: “Chë cochanjama soye, cam ora moma ca.” 	 Op dat moment kwam de duivel in Judas. "Als je iets van plan bent, doe het dan vlug", zei Jezus tegen hem.


Y chënga tmojánayana: —Moisés tojanalesenciá chë boyá chabe shémbioye chabuiyé canÿe tsbuanácha, ndayë́chañe chaotsayana cha ya ndoñe chabe shema yontsemna ca, y chora cachcá chabe shema chabuesonÿá ca. 	 "Dat het mag", antwoordden zij, "maar hij moet haar wel een brief meegeven, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is."


Er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe cha mënts̈á tojánayana: Betsco, ndoñe bën, y chë jabama ibomná echanjabo. Ndoñe bën quebochatóbema. 	 Het zal niet lang meer duren voordat Christus terugkomt. Hij kan elk ogenblik komen. (D)


Ts̈ëngaftanga, chë Moisés tojë́ftsanabema soyiñe s̈mojtsos̈buachese, áts̈beñnaca s̈mattsos̈buáchiye, er cha ats̈biama tojanábema. 	 Maar u hebt hem niet echt geloofd. Anders zou u Mij ook geloven. Mozes heeft immers geschreven dat Ik zou komen?


Choca tmojánashjajna ora, Jesús tojanë́yana: “Bëngbe Bëtsá moimpadanga, bacna soye jamama ndoñe chacmondócochënguama ca.” 	 Daar zei Hij tegen hen: "Bid God dat de verleiding jullie niet teveel zal worden."


Cachabe luare ents̈ángbioye tonjánabo, y ents̈anga ndoñe tmonjánbos̈ena cha jofjana. 	 Hij kwam in Zijn eigen land, maar Zijn eigen volk heeft Hem niet aanvaard.


Chca tojanopasá, cachcá chaotsemnama nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá tojanayancá. Cha mënts̈á tojanábema: 	 Dit klopt met wat de profeet Zacharia had gezegd:


Ats̈e chënga sënjinÿanÿé nts̈amo ndegombre aca comnama, y más chanjínÿanÿiye; chca, nts̈amo s̈condbobonshancá, chë́ngnaca cachcá chamotsenbobonshánama y ats̈e chëngbe ainaniñe chaitsemnama ca” —Jesús tojánayana. 	 Ik heb hun verteld wie U bent en zal dat blijven doen. Want Ik wil dat Uw liefde voor Mij in hen zal zijn, en dat Ikzelf ook in hen zal zijn."


Chora chë amëndayá tojánayana: —Ats̈e becá crocénana sënjëtsjajó mo canÿa Romoca onÿnanacá derecho jtsebomnama ca. As Pablo tbojanjuá: —Y ats̈na derecho bomná mo canÿa Romoca onÿnanacá sëndmëna ats̈e tijanonÿná orscana, er ats̈be taitá chca derecho bomná inamna ca. 	 "Ik heb het Romeinse burgerschap voor veel geld gekocht", zei de commandant. "Maar ik ben Romein van geboorte", antwoordde Paulus.


Chë fariseunga tmojanuena Jesús, Juanbiama más ústonënga yojtsabamnama, y más ents̈anga yojtsëbáyanama. 	 Jezus hoorde dat de Farizeeërs ervan op de hoogte waren dat Hij meer discipelen kreeg en meer mensen doopte dan Johannes.


Pero ¿ndayase chë soye ats̈biama? Masque nts̈ámnaca, ts̈abe soyënga ínÿengbiama tmojtsebos̈e o ndoñe, Cristbiama montsoyebuambná, y Cristbiama chënga montsoyebuambnama ats̈e oyejuayá së́ntsemna. Y cabá más chanjóyejuaye, 	 Maar wat dan nog? Jezus Christus wordt hoe dan ook gepredikt, hetzij vanuit een onoprechte, hetzij vanuit een oprechte houding, en daar ben ik op zichzelf heel blij mee.


Pero mora, Bëngbe Bëtsá tonjinÿanÿé nts̈amo cha inama ents̈anga ts̈ábenga chabe bominÿiñe chamotsemnama; y Bëngbe Bëtsá ndoñe ntjamana canÿa chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, nts̈amo ibomncá cha tojtsamama, nts̈amo chë leyënguiñe y mandënguiñe yomncá. Pero masque mora chca, Bëngbe Bëtsá tonjinÿanÿé, Moisesbe leyiñe y Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayëngbe librë́s̈angañe yopodena jinÿenana chca yochtsemnama. 	 Maar nu is aan het licht gekomen dat God de mens buiten de wet om vrijspraak wil geven. Daar is in de Boeken al op gewezen.


Ats̈be ainaniñe ndocna juabna quetsátsbomna ats̈e chas̈uyanama bacna soye tijama ca, pero chca ndoñe quenátayana, ndegombre Bëngbe Bëtsabe delante ndocna bacna soye ndbomná ats̈e stsemna ca. Er Bëngbe Utabná endmëna nda ats̈be trabajo yonÿá y nda ndegombre yobena jayanama ats̈e ts̈abá o ndoñe ts̈abá tijamama. 	 Als iemand in een vreemde taal spreekt, bouwt hij zichzelf op. Maar als iemand woorden van God doorgeeft, bouwt hij de gemeente op.


Chíyeca, s̈mochtsejuabnaye nts̈amo Jesús Bëngbe Bëtsábeñe jtsobátmanëse, puerte uantado yojamnama, chë bacna soye amënga corente chabe contra imojtsemna ora. Chca chábeñe s̈mochtsejuabnaye, ts̈ëngaftanga Cristbiama oservéniñe ndoñe chacmondëumants̈ema, ni ainaniñe añemo jtsebomnana ndoñe chas̈mondájbanama. 	 Als u niet onverschillig of zwak wilt worden, moet u denken aan wat Jezus heeft doorstaan; Hij heeft verdragen dat slechte mensen de lelijkste dingen van Hem zeiden.


Chora, chë chca imojouenënga tmojánayana: —¿As nda yochjobenaye atsbocaná jtsemnana ca? 	 "Maar wie kan dan wel gered worden?" vroegen de mensen die het hadden gehoord.


Pero chë chanjuabuáts̈etaye búyeshents̈ana tojofs̈é chana ndocna te cachiñe quebochë́tajuendaye. Cha chanjuabuáts̈etaye búyeshna, chábeñe echántsemna mo cánÿents̈e béjaytema obocaniñcá, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama ca —cha tbojaniyana. 	 Maar wie van het water drinkt dat Ik hem geef, zal nooit meer dorst krijgen. Dat water zal in hem als een fontein worden, waaruit eeuwig leven voortkomt."


Cha posada entsebomna inÿe Simónbents̈e, chë bobáchëshiñe trabajayabe yebnents̈e. Chabe yebna mar béjaye tsachañe endmëna. Cha cmochanjauyana ndayá jamama cmojtsemna ca. 	 Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont."


Chents̈ana, Jesús chabe uatsjéndayëngbioye tojanobuértana y nÿe chë́ngbioye tojanë́yana: “¡Puerte oyejuayënga chë nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈montsonÿacá jinÿama tmojtsobenënga! 	 Daarna keek Hij Zijn discipelen aan en zei: "Het is een enorm voorrecht dat jullie dit allemaal mogen zien.


“Canÿe bacna bayëja canÿe ents̈ábents̈ana tojésebocna ora, bojojo luarënguenache chë bayëja jtsanana, ndayents̈e jóchnama onguayiñe. Ndoñe tonjínÿena ora, jenójuaboyana: ‘Ats̈be oyenoye, chë ndayents̈ana sënjëftsebocnoye chanjesshë́cona ca.’ 	 Als een boze geest uit iemand is weggegaan, zwerft hij door onherbergzame streken op zoek naar rust. Maar hij vindt geen rust en besluit naar die persoon terug te gaan.


Chë ts̈abe ents̈á, chë ainanoca ts̈abe juabnënga bomnents̈ana jtsóyebuambnayana, y chë bacna ents̈ana chë ainanoca bacna juabnënga tobomnents̈ana jtsóyebuambnayana. 	 Want waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over. Dat een goed mens vol goedheid is, blijkt uit wat hij zegt.


“Puerte oyejuayënga mochántsemna chë ínÿenga tmojama chamotsesufrínënga, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá bétsamama; chca ents̈anga mochántsemna chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca mochtsiyenënga. 	 Gelukkig zijn de mensen die vervolgd worden omdat zij Gods wil doen, want het Koninkrijk van de hemelen is voor hen.


Chca, lempe nts̈amo tijayancá nÿa ndegombre endmëna, y ats̈e së́ntsebos̈e chë soyëngama bëtscá chacotsabuatambá, chca, chë Bëngbe Bëtsábeñe tmos̈buachenga chamotsents̈ena chë ts̈abe soyënga jtsamama. Chë buatëmbánana puerte ts̈abá endmëna y nÿetscangbiama bëtscá endoservena. 	 Wat ik je hier gezegd heb, is allemaal waar. Wijs er telkens met klem op. Dan zullen de christenen niet vergeten dat zij goed moeten doen. Dat is niet alleen juist, maar ook nuttig voor onze medemensen.


Chora canÿe soye celoca echanjónÿna ents̈anga jinÿanÿiyama Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ya iuaisaboma, y nÿets luarenache ents̈anga mochanjenóbos̈achna, y Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemábioye mochanjinÿe celoca jants̈etëshiñe echántsaboye, puerte obenánaca y corente buashinÿinÿaniñe. 	 Daarna zal het laatste teken van mijn komst aan de hemel te zien zijn. Heel de wereld zal jammeren en klagen. Iedereen zal Mij zien komen in de wolken aan de hemel, met grote macht en majesteit.


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama, bacna ents̈anga nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga fariseunga y ley abuátambayënga! Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabiama jtsequëcjnayana chë jajañents̈a sananga bnë́tsanents̈ana canÿe soye; chë binche matatémënga menta, anis y chë cominents̈a sanángnaca. Pero ts̈ëngaftanga nÿe bats̈á jtsamana chë leyents̈a más uámana soyënga, mo chë nÿetsca ents̈anga cachca derechënga chamotsebomnama, ínÿenga jtsalastemánana y chë ts̈abe soyënguiñe jtsiyenana, chca, ents̈anga ts̈ëngaftangbeñe chamotsos̈buáchema. Chë soyënga cocayé cmontsamna jtsamama, chë inÿe ts̈abe soyënga amana ntjajbanacá. 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u geeft akelig precies tien procent van uw inkomen aan God. Maar waar het op aankomt (goedheid, medelijden en trouw) daar houdt u zich niet mee bezig. U moet het ene doen en het andere niet nalaten.


Chë te ibeta, Pablo mo otjenayoquëcá tojáninÿe canÿe Macedonioca boyabása ibojtsebiatsana y mënts̈á ibojtseimpadana: “Diosmanda Macedonioye mabo y s̈mabëjabuache ca.” 	 Daar kreeg Paulus 's nachts een visioen. Hij zag een Macedonische man staan, die hem dringend vroeg: "Steek over naar Macedonië om ons te helpen!"


Cristo tojanóbana ora enjamna mo ts̈ëngaftángnaca cuafjobancá, y Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga cmojatsebacá chë quem luarents̈e imománda espíritëngbe cucuats̈ents̈ana. As, ¿ts̈ëngaftanga ndáyeca s̈mojtsiyena jtsamëse mo chë nÿe quem luarama enojuabnayëngcá? ¿Ndáyeca ts̈ëngaftanga cabá s̈mobedecena chca mandënga, mo: 	 Als u nu dus met Christus gestorven bent, bestaat u niet meer voor de geesten van deze wereld; hoe is het dan mogelijk dat u zich toch, net alsof er niets gebeurd is, weer regels laat opleggen van: 'blijf af', 'eet dat niet' en 'raak dat niet aan'.


Jesús chë jajonábioye tbojáninÿe ora y ba uatama chca yojamnama tojántats̈ëmbona ora, tbojantjá: —¿Quecojtsebos̈e ts̈abá jtsatsmënama ca? 	 Jezus zag hem daar liggen en wist dat hij al heel lang ziek was. Hij vroeg: "Wilt u gezond worden?"


Chcasna, chë jatjanjama imojtseprontanënga, Páblëbents̈ana tmojanojuaná; y chë mandayánaca tojanojuaná y yojtsauatja, Pablo derecho bomná mo canÿa Romoca onÿnanacá yojamnama tojántats̈ëmbona ora, er cha tojanmandá Pablo chamotsebátsëcama. 	 De soldaten die Paulus hardhandig zouden verhoren, lieten hem onmiddellijk los. De commandant zelf werd ongerust toen hij begreep dat hij een Romein had laten boeien.


Y ts̈a chë rey ibojtsetna; as yojamánda jabuache chamotsetsets̈ená nÿets ndebénana candëtsjájuantscuana ca” —Jesús tojanacuntá. 	 De koning was woedend en stuurde hem naar de folterkamer. Daar moest hij blijven tot de laatste cent betaald was.


Ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá, chë ents̈anga ats̈e chas̈muastama tojamá, nÿetscangbiama más bëtsá endmëna, chíyeca ndocná quenátobena chábents̈ana chënga jefcana. 	 Mijn Vader Die hen aan Mij gegeven heeft, is groter dan wie ook. Niemand kan hen uit de hand van mijn Vader wegroven.


As chënga tojanë́mashengo y posada tojanë́yents̈ame. Yëfsana Pedro chë unga boyabásengaftaca tojána. Básefta Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga Jope pueblents̈ënga Pedro tmojantjëmbambá. 	 Petrus vroeg de mannen binnen te komen en nodigde hen uit te blijven slapen. De volgende morgen maakte hij zich klaar en ging met hen mee, samen met enkele andere volgelingen van Jezus uit Joppe.


Chë yebnoye tmojánamashjna ora, chë s̈es̈ona tmojáninÿe chabe mamá Maríaftaca. Chorna, tmojanoshaments̈é y chë s̈es̈onatema tmojanadorá. Chora chëngbe cajontémënga tmojanëtsë́caca y tmojanats̈tá castellano, incienso y canÿe botamana uanguëts̈e soye, mirra ca uabáiniye. 	 Zij gingen naar binnen en vonden het kind en Zijn moeder Maria. Eerbiedig knielden zij voor Hem neer. Zij gaven Hem kostbare geschenken: goud, wierook en mirre.


Y morna ats̈be uabaina jayanëse, áts̈beñe betsos̈buáchema, nÿets quem luarents̈e s̈mochjónts̈a ents̈anga ats̈biama jábuayenama, bacna soyënga amana chamuajbanama, as chca, Bëngbe Bëtsá chëngbe bacna soyëngama cháuaperdonama; chë soyënga Jerusalenents̈e chaobojats̈é. 	 Van Jeruzalem uit zou dit bericht over de hele wereld uitgaan: 'Ieder die zijn zonden aan Christus belijdt, krijgt vergeving.'


Nÿetsca ouenanënga imojtsenjnanaye Jesús ts̈a osertaná inamnama, y ts̈a ts̈abá jojuama cha yojtsobenama. 	 Ieder die Hem hoorde, verbaasde zich over Zijn verstand en Zijn antwoorden.


“Baconga y batanga, ¿ndáyeca chca s̈mojtsama ca? Bëndata cach ts̈ëngaftangcá ents̈ata fsëndmëna. Muents̈e bëndata fsë́ntsemna nÿe jábuayenama Bëngbe Utabná Jesucristbe ts̈abe noticiënga, ts̈ëngaftanga chë quem ndoservena soyënga, vida ndbomna soyënga adórayana chas̈motsajbanama, y Bëngbe Bëtsá Ainabe benache chas̈matishachama. Ndegombre, cha tojanma celoca, fshantse, nÿetsca béjayënga y lempe nts̈amo chenache yobinÿncá. 	 "Mannen!" schreeuwden zij. "Wat bent u nu van plan? Wij zijn maar gewone mensen, net als u! Wij hebben goed nieuws voor u. De goden die u aanbidt, zijn geen echte goden. U moet de levende God vereren! Hij heeft de hemel, de aarde en de zee gemaakt en alles wat daarin is.


Y Jesús tojanë́yana: —Nÿetscanga ndoñe quemátobena chë palabrënga jóyëngacñana, nÿe chë Bëngbe Bëtsá tojama jóyëngacñama chamobenama, chëngna aíñe. 	 "Niet iedereen zal begrijpen wat Ik nu ga zeggen", zei Jezus. "Het is alleen voor de mensen die God het inzicht geeft.


Pero ts̈ëngaftanga cmontsamna chë bëtscá os̈buáchiyana s̈mondbomnana nÿets tempo jtsebomnana, Bëngbe Utabnábeñe jtsos̈buáchiyama ndocna te ntjajbanacá. Nÿets tempo chë ts̈abe noticiënguiñe s̈mochtsos̈buáchiye, y ndoñe s̈matjaleséncia ndocná ts̈ëngaftangbe os̈buáchiyana chaotrocama; y nÿe chca puerte jtsos̈buáchiyëse Bëngbe Bëtsábeñe s̈mochtsobátmana, nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈mojanmcá, Jesucristbiama buayenánama s̈mojanuena ora. Chë buayenánana endmëna nts̈amo ba ents̈anga nÿetsca quem luarents̈a ents̈ángbioye tmojabuayenacá, y ats̈be trabajo endmëna cach ts̈abe noticiëngama ents̈anga jtsabuayiynayana. 	 De enige voorwaarde is dat u deze waarheid met uw hele hart gelooft en er standvastig in blijft. Dat u sterk bent in de Here en vast overtuigd van het goede nieuws, dat Jezus voor u gestorven is. Dit geweldige nieuws gaat de hele wereld door en ik heb mijn leven ten dienste ervan gesteld.


Ats̈e ndoñe quichatsimpadana, er cach Taitá ts̈ëngaftanga cmondábabuanÿeshana. Ts̈ëngaftanga ats̈e s̈mondbobonshánama, y Bëngbe Bëtsábiocana ats̈e tijabama s̈mojtsos̈buáchema, chë Taitá cmondábabuanÿeshana. 	 want de Vader houdt Zelf van u omdat u van Mij houdt en gelooft dat Ik bij Hem vandaan kom.


Bëtscá s̈mochtsejuabnaye Bëngbe Bëtsá puerte ts̈abia yomnama, pero cha ts̈atjayá yomnámnaca s̈mochtsejuabnaye; ts̈atjayá endmëna chë bacna soyënga tmojtsamë́ngaftaca, pero ts̈ëngaftangaftacna puerte ts̈abia. Cha ts̈ëngaftangaftaca chca echántsemna, ts̈ëngaftanga chca chas̈mojtsomerecénëntscuana; pero ndóñesna, Bëngbe Bëtsá echanjama ts̈ëngaftángnaca mo buacuetëts̈enëfjëngcá chas̈moquedama, chë ts̈abe bendicionënga Bëngbe Bëtsábents̈ana ntsoyëngacañcá. 	 U ziet dus dat God niet alleen goed is, maar ook streng. Hij is streng voor wie Hem ongehoorzaam zijn, maar vriendelijk voor wie Hem blijven vertrouwen en gehoorzamen. Anders zult u ook afgesneden worden.


¿Y ndëmuanÿenga tojanë́yana, mo nda cuafjajuracá, chënga ndocna te mochjë́ftsanashjache chë cháftaca jóchnama uámana luaroye jashjanguama ca? Co chë ndëmuanÿenga nts̈amo cha tojanmandacá ndoñe tmonjanmënga. 	 En tegen wie had God het, toen Hij onder ede verklaarde dat zij nooit de rust en vrede zouden krijgen, die Hij Zijn volk beloofd had? Natuurlijk tegen al die mensen die Hem ongehoorzaam waren.


Chora Jesús tbojaniyana: —Canÿe bacó canÿe bëts saná yojaprónta y ba ents̈anga yojúbuaja. 	 Jezus antwoordde: "Iemand organiseerde een groot feest en nodigde vele mensen uit.


Chama, Jesús obanënguents̈ana tojtanayena ora, chabe uatsjéndayënga tmojanenojuabó nts̈amo muents̈e cha tojanë́yanama. Chca ora, Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe y Jesús chora tojánayana palabrënguiñe más chënga imojtsos̈buaché. 	 Later, toen Hij uit de dood was teruggekomen, herinnerden Zijn discipelen zich dat Hij dit gezegd had. Het klopte precies met wat er in de Boeken staat.


Chíyeca, s̈monjobets̈e ora, ndocá ntjatichamcá nÿe sënjabo ca. Chora tojanatjá: —¿Ndáyeca s̈mojobets̈e ca? 	 Daarom ben ik zonder aarzelen meegegaan toen u mij liet vragen bij u te komen. Maar ik ben wel benieuwd waarom u dat hebt gedaan."


Chë tmojansënga imojamna mo shachna uaranga boyabásenga, shembásenga y básenga ntjacuntacá. 	 Er bleef zelfs nog over: Twaalf manden vol. En er waren maar liefst 5000 mannen; dus vrouwen en kinderen niet meegerekend.


Boyanga, ts̈ëngaftangbe shémanga s̈mochtsababuánÿeshana, nts̈amo Cristo chábeñe os̈buáchiyënga yojanababuanÿeshancá, y chca, chabe derecho vida jtsobomñama cachcá tojanonÿá y chëngbiama tojanóbana. 	 Mannen, geef uw vrouw dezelfde liefde als Christus aan Zijn Gemeente gaf, toen Hij Zich volledig voor haar opofferde.


er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayana: Bëngbe Bëtsá chabe angelënga echanjichamuá, chacmotsinÿenama. 	 Want er staat in de Boeken dat God Zijn engelen zal sturen om U te beschermen.


Y chabe bests̈as̈e juatsboicna canÿe uabemana soye tmojananjo. Chiñe yojétsayana ndáyeca cha tmojancrucificama, mënts̈á: MUA JESÚS ENDMËNA, CHË JUDIËNGBE REY ca. 	 Boven Zijn hoofd hingen ze een bordje. "Dit is Jezus, de koning van de Joden", stond erop.


Efeso puebloye tmojánashjajna ora, Páblëna Priscila y Aquila tojésanabashejuana. Chents̈ana, cha tojána chë chents̈a judiëngbe enefjuana yebnoye y chents̈e chë judië́ngaftaca yojanoyebuambná y imojánenatsëtsnaye. 	 Toen zij in de haven van Efeze kwamen, liet hij de anderen achter en ging zelf naar de synagoge. Daar had hij lange gesprekken met de Joden.


As Jesús tojanë́jua: —¿Ts̈ëngaftángnaca cabá ndoñe cmontsë́sertana ca? 	 "Zijn jullie ook nog zo dom?" vroeg Jezus.


Ya chë barquë́shoye fsëntanë́s̈ëngo orna, chë ents̈anga lazë́jangaca chë barquë́sha tmontsanabatsë́caca, más uamorochë́sha chaotsamnama. Pero chënga monjétsauatja nderado chë barco chë Sirte ca uabaina cascajuents̈e nanjetsánjua; asna, chë barcuents̈a ancla tmonjanashëbëúts̈ena, chë barco ndoñe betsco chaondëtsábonjnama, y nts̈amo enjetsanbinÿiaycá fsënjána. 	 De bemanning trok touwen onder het schip door en bond die vast om de beplanking bijeen te houden. En omdat ze bang waren bij Syrtis op de zandbanken te lopen, streken zij alle zeilen en lieten het schip drijven.


Chents̈ana, Simón Pedro chabe ústonoye tojánashjango y chë cuevëshoye tojánamashëngo, y tojáninÿe chë chents̈e tmojanacjá ents̈ëjuangá. 	 Petrus, die even na hem was gekomen, ging het graf wel binnen. Hij zag de windsels en ook de doek waarmee Jezus' hoofd bedekt was geweest. Die doek was opgerold en lag apart.


Chë uatsjéndayënga Bëngbe Utabnábioye tmojaniyana: —Os̈buáchiyana s̈mababuaté ca. 	 De apostelen zeiden tegen de Here: "Geef ons een groter geloof."


Y nderado nda ndáyeca s̈ojtsajafjná ca chacmojátjasna, s̈ochjauyana: ‘Bëngbe Utabná bontsájaboto ca.’ ” 	 Maak hem los en breng hem hier. Misschien vraagt iemand waarom jullie dat doen. Zeg dan alleen maar: De Here heeft hem nodig."


Y Jesús tojanatjá: —¿Ndayá s̈ojtsebos̈e ats̈e tsëndatbiama chjamama ca? 	 "Wel?" vroeg Jezus, "wat kan Ik voor jullie doen?"


Er cha banga tojanashná, y chë causa, nÿetscanga s̈ocana bomnënga chábioye tmojanojuatsënts̈ená cha jabojajuama. 	 Ieder die iets mankeerde, probeerde Hem aan te raken. Het was een grote volksoploop, want er werden die dag velen door Hem genezen.


“¡Ts̈a lastema Corazín puebloca ents̈angbiama! ¡Ts̈a lastema Betsaida puebloca ents̈angbiama! Er chë muents̈e Bëngbe Bëtsabe obenánaca sënjama soyënga, chë bëts pueblënga Tiro y Sidonoca chca matënjochnënguse, chents̈a bacna ents̈anga ya tempo chëngbe bacna soyëngama ngménaca matmëntenójuabonga y Bëngbe Bëtsabe benache matmë́ntishache, y chca tmojamama chaotsótats̈ëmbuama, uajojësha ents̈ayangaca matmëntopormanga y jatinÿashiñe matmënjotbiama. 	 Och Chorazin! Och Bethsaïda! Hoe verschrikkelijk is het! Want als de steden Tyrus en Sidon de geweldige wonderen hadden gezien die Ik bij u heb gedaan, dan zouden zij zich allang van de zonde hebben afgekeerd. Van berouw over hun slechte leven zouden zij in zak en as zitten.


Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, cha chë nda endbétsama bënga natjë́mbana chamotsiyenama, y nda tojanma Bëngbe Utabná Jesús cháuatayenama, nda bënga s̈ondánÿena mo oveshëngbe ts̈abe abuajënÿacá; y Bëngbe Bëtsá chca tojanma, Jesús, chabe buiñe juabuáshanëse tojanóbanayeca, chca, ents̈anga jinÿanÿiyama ndegombre bétsemnama nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabe ents̈angbiama tojanas̈ebuachenacá nÿetsca tescama jamama. 	 Ik bid dat de God van de vrede, Die de Here Jezus (onze grote Herder) door het bloed van het eeuwige verbond uit de dood heeft laten opstaan,


Nderado acbe cats̈bioica cucuáts̈eca bacna soye tcojamëse, más ts̈abá nántsemna chë cucuats̈e cochtsenástjango y cochtsë́ts̈ena. Nÿets cuerpo jtsebomnana y lémpeca infiernoye chacmotsë́ts̈enamna, acbiama más ts̈abá nántsemna nÿe canÿe soye acbe cuerpents̈ana chacoperdé ca” —Jesús tojánayana. 	 En als uw hand u tot verkeerde dingen brengt, hak hem dan maar af en gooi hem weg. Want het is beter één lichaamsdeel kwijt te raken, dan zelf in de hel terecht te komen.


er nÿetscanga tmonjëftsesegorá chë yojtsóyents̈jaments̈ana, pero chana, masque ts̈a ndbomnëjema, cha vida jtsebomnama lempe ntsachets̈á yobomncá tonjëftsesegorá ca.” 	 Want de rijken hebben vanuit hun rijkdom gegeven, maar deze vrouw heeft alles gegeven wat zij had."


Yojtsëjquëshaye orna, básefta jénaye benache juachañe yojuatquë́cjana, pero chë jaja shlofts̈ënga imojástjajna y lempe imojtsósañe. 	 "Een boer zaaide koren op zijn land. Bij het zaaien viel er wat zaad langs de weg en de vogels kwamen het oppikken.


Chca tojopasá, Bëngbe Bëtsá chaomama, chë ts̈abe bendicionënga nts̈amo cha Abrahámbioye tbojans̈buachenacá, ndoñe judië́ngnaca chamotsebomnama, Cristo Jesúsbeyeca; y Jesucrístbeñe os̈buachiyánaca, Bëngbe Bëtsá chaomama chë Uámana Espíritu bëngbe ainaniñe cháuamashëngo jtsemándayama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanas̈ebuachenacá. 	 Gods bedoeling is duidelijk. Nu kan Hij door Christus Jezus de andere volken de zegen geven, die Hij ook aan Abraham had beloofd; en nu kunnen wij de Heilige Geest ontvangen door in God te geloven.


Chents̈ana, chë bnë́tsana canÿe uatsjéndayënga Galileoye tmojána, chë ndëmua tjoye Jesús chënga tojanabuayená choye. 	 De elf discipelen gingen naar Galilea, naar de berg waar zij Jezus zouden ontmoeten.


Ndegombre cbë́yana, chë nduiño chábioye bochanjaimpáda nÿetsca chabe soyënga chabotsinÿeñama. 	 zal hij hem belonen en hem zijn hele bezit toevertrouwen.


Ats̈e corente së́ntsetats̈ëmbo chca ndegombre yochtsemnama, y chíyeca së́ntsetats̈ëmbo ats̈e cabá ainá chjëftsemnama, ts̈ëngaftanga jujabuáchama más Jesucrístbeñe chas̈motsos̈buáchema, y chiñe bëtscá oyejuayana chas̈motsebomnama. 	 Daarom zal ik mijn werk onder u voortzetten en u helpen te groeien in uw geloof en blijdschap.


Chora Simón tbojaniyana: —Bëngbe Utabná, ats̈e së́ntseprontana ácaftaca cárceloye jámnaca y jobanámnaca ca. 	 Simon zei: "Here, ik ben bereid met U de gevangenis in te gaan en zelfs de dood."


Chents̈ana, uafjajónaye chenguánoica tmojánashjajna, Geraseno ca uabaina ents̈angbe luaroye. 	 Zij kwamen aan de overkant van het meer in het gebied van de Gerasenen.


Nÿetscanga s̈mochtsenëyeunana, ts̈ëngaftanga Crístbioye puerte s̈morrespetánayeca. 	 Onderwerp u aan elkaar uit ontzag voor Christus.


Y chabe juentsaca canÿe uabaina enjétsabemana, ndoñe josérta soye, mënts̈á: “Chë puerte bëts pueblo Babilonia, ts̈a bacna ents̈anga chents̈e, mo chë puerte bacna vida bomna shembásengbe bebmá cuaftsemncá; chents̈ana tojanóbocna quem luarents̈a nÿetsca puerte uaboyënja soyënga ca.” 	 Op haar voorhoofd stond een geheime naam geschreven: "Het grote Babylon, de moeder van alle hoeren en van alle gruwelijkheden in de wereld."


Canÿe uaftena tempo inamna, y Jerusalenents̈e canÿe fiesta imojtsebomna. Chë fiesta inamna cada uata, Bëngbe Bëtsabe bëts yebna tempo cachiñe tmojtanjebuama ents̈anga jtenójuaboyama. 	 In Jeruzalem werd het jaarlijkse feest van de tempelvernieuwing gevierd.


Bëngbe Bëtsá sempre jamana nÿetsca soyënga nts̈amo tojtsejuabnacá y tojtsebos̈cá. Y Bëngbe Bëtsá bënga s̈ojabacacá, nts̈amo cabá chca ndama ora yojanjuabnacá; chca, bënga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse, bënga chamóyëngacñama ndayá Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga jats̈atayama tojas̈ebuachená, mo chëngbe otocana soycá. 	 Door onze eenheid met Christus zijn wij het eigendom van God geworden. Dat is altijd de bedoeling geweest van Hem, Die alles doet zoals Hij Zelf wil en goed vindt.


Chora, chë cots̈ënga anÿenënga tmojtsanacheta auatjanánënga, y tmojána chama jacuéntama chë puebloca y chabuenache; y ents̈anga tmojánabo nts̈amo tojanopasacá jinÿama. 	 De varkenshoeders sloegen op de vlucht en vertelden overal wat zij hadden meegemaakt. Van alle kanten kwamen mensen naar Jezus toe om te zien wat er gebeurd was.


Y chënga corente mondë́tats̈ëmbo chca soyënga amëngbiama, Bëngbe Bëtsá chabe leyiñe tojayana jóbanama yojtsëmerecena ca; pero masque chca, chënga nÿets tempo chca jtsamana, y oyejuayënga jtsë́nÿayana ínÿenga cachcá tmojtsama ora. 	 Zij weten dat God dit niet kan toestaan. Want wie zoiets doet, verdient de eeuwige dood. Maar toch doen ze het. Erger nog: Zij vinden het prachtig als anderen eraan meedoen.


Tojanotsejbé y chë chents̈e tmojanacjá ents̈ëjuangá tojáninÿe, pero choye ndoñe tonjánamashëngo. 	 Hij boog zich voorover, keek in het graf en zag alleen de linnen windsels liggen. Maar hij ging niet naar binnen.


Masque ats̈e razón sëndëtsóbomñe, ndayá ats̈be cuerpiñe tmojamcá ndegombre iuámanama jtsejuabnayama; nderado nda tojtsejuabná razón yojtsebomna chë soyënga yoservena ca jtsejuabnayama, ndegombre ats̈e chabiama más razón chama stsóbomñe. 	 Als !emand op zijn afstamming en inspanning kon vertrouwen, was !k het wel. En als anderen dus denken op hun Joodse afstamming en eigen inspanning te kunnen vertrouwen, dan kan ik dat nog veel meer!


Chca tojanopasá chents̈ana, Jesús canÿe pueblo, Capernaum ca uabáinoye tojtsanoñe. Chorna, chabe mamá, chabe cats̈átanga y chabe uatsjéndayënga cha tmojantjëmbambá, y choca baseftatescama tmojanoquedá. 	 Hierna ging Hij met Zijn moeder, broers en discipelen naar Kapernaüm, maar zij bleven daar niet lang.


Inamna canÿe boyabása Nicodemo ca uabainá. Cha yojamna fariseunguents̈á y judiëngbe canÿe amëndayá. 	 Op een nacht kwam Nicodémus met Jezus praten. Hij was een Farizeeër en lid van de Hoge Raad.


Chíyeca, ats̈e nÿets tempo puerte ts̈abá sëndama, tondayama ntjatenócochinÿenama y ats̈be ainana natjë́mbana chaotsomñama, Bëngbe Bëtsabe delante y ents̈angbe delántnaca. 	 Daarom doe ik mijn best om voor God en de mensen altijd een zuiver geweten te houden.


pero ndoñe ques̈nátamna játajbanana, Bëngbe Bëtsábioye jadórama enefjuanana mo Crístbeñe os̈buáchiyënga quetsomñecá, nts̈amo báseftanga imojtsamcá. Chamna, nÿetscanga añemo mochtsenats̈etnaye Cristo nÿets tempo jtseservénama, y más mora, chë ndayá imojtsonÿama, Bëngbe Utabná yochjésabama ya yojtsobecuama montsetáts̈ëmbo ora. 	 Wij moeten ook niet uit onze samenkomsten wegblijven. Sommigen maken daar een gewoonte van, maar dat is niet goed. Wij moeten elkaar bemoedigen en waarschuwen, vooral nu wij zien dat het niet lang meer zal duren, voor de Here Jezus terugkomt.


Y ts̈ëngaftanga s̈montsetáts̈ëmbo, Bëngbe Bëtsá ináyana canÿe ents̈á chabe bominÿiñe ts̈abia yomna ca, chë ents̈á ndayá tojtsamama, chabe os̈buáchiyana chaotsinÿnama, y ndoñe nÿe os̈buáchiyana tojtsebomnama. 	 Hieruit blijkt dus dat een mens gered wordt door wat hij gelooft én door wat hij doet.


Pero chents̈e ndocná tmonjáninÿena; as chë ents̈anga Jasón imojtsesjojoye y chents̈a mándayënga imojétsemnoye tmojanánatse y Jesucrístbeñe inÿe os̈buachiyë́ngnaca choye tmojanënatse, y mënts̈á imojtsáyebuache: “¡Chë boyabásata, chë ndëmuanÿata ibojtsama nÿetsca luarents̈a ents̈anga chamuenbouénanama, quem luaróynaca tbojabo, 	 Toen zij hen niet vonden, sleurden zij Jason en enkele andere christenen voor het stadsbestuur. "Er zijn hier twee mannen gekomen", schreeuwden zij, "die de hele wereld op zijn kop zetten!


Chents̈ana inÿe ángel sënjáninÿe, tsbanánoca celëjana enjétsongüefjnaye. Cha enjánbomna canÿe nÿets tempscama oservena buayenana soye, ents̈ángbioye jáuyanama, nÿets quem luarents̈e oyenënga, nÿetsca mándayëngbents̈a ents̈anga, nÿetsca cachca buiñe bomna ents̈anga, nÿetsca biyañe bomnë́ngbeñe y nÿetsca canÿe ents̈angbiama. 	 Ik zag een andere engel in het midden van de hemel vliegen. Hij had een blijvende boodschap bij zich, die hij aan ieder op aarde bekend moest maken: Aan alle volken, stammen en taalgroepen.


Er ats̈e shë́ntseca sënjánana y ts̈ëngaftanga saná ndoñe ches̈matancaredadó; s̈onjanajuendá y ndoñe ches̈matanafs̈é; 	 Want Ik had honger en u wilde Mij niet te eten geven. Ik had dorst en u wilde Mij niet te drinken geven.


Más ts̈abana, cachcá mochjonÿaye cánÿiñe chaójuama, chë jaja saná játbanama tempo chaojobuáchëntscuana. Chora chë trabájayënga chanjichamuá y chanjámëndaye natsana chë bacna shácuana chamotsejashtsëtse y chamotsentsacuacjuá jtsejuinÿiyama, y chents̈ana chë shajuana chamuatbaná y ats̈be grano uaquëcjnaye yebniñe chamotsatsuamá ca’ ” —Jesús tojánayana. 	 Laat ze maar samen opgroeien tot de oogst. Dan zal ik tegen de maaiers zeggen dat zij eerst het onkruid bijeen moeten halen en verbranden. Daarna kunnen zij het graan in de schuur brengen."


Y chë uámana puestents̈a natsanoica enjétsemna mo canÿe mar bejaycá, tëshínÿniye mo canÿe cristal ca uabaina ndëts̈becá. Chë luariñe tsëntsaca, chë uámana puesto enjétsemnents̈e y chë shëconánëjana monjétsemna canta Ainënga, nÿétsañe fs̈nëbéngaca, natsanoica y stëts̈oica. 	 Er lag voor de troon ook iets wat leek op een kristalheldere, spiegelgladde zee. Rondom de troon stonden vier levende wezens, die van voren en van achteren bezet waren met ogen.


Chents̈ana, canÿe boyabása bacna nguayanánaca s̈ocá Jesúsbioye tojanobeconá; y joshaménts̈ase mënts̈á tbojanimpadá: —Aca tcojtsebos̈ëse, aca catjobenaye ats̈be s̈ocana jtsebojuánama ca. 	 Op een dag kwam er een melaatse man naar Hem toe. Hij viel voor Jezus op zijn knieën en smeekte: "Als U wilt, kunt U mij genezen."


Y celocana Bëngbe Bëtsá mënts̈á tbojaniyana: “Acna ats̈be bonshana Uaquiñá condmëna; acbiama corente sëntsoyejuá ca.” 	 Een stem uit de hemel zei: "U bent mijn geliefde Zoon. U verheugt mijn hart."


As chë ents̈anga, ndayá Pablo tojanmcá tmojáninÿe ora, tmojanonts̈é uayebuáchana chë Licaonia luarents̈a biyañe, mënts̈á: “¡Bëngbe diosënga bë́ngbioye tbojátsma mo ents̈atcá ca!” 	 Er steeg een luid gejuich op onder de mensen die erbij stonden. "De goden!" riepen zij in hun eigen taal. "De goden zijn in mensengedaante naar ons toegekomen!"


Chents̈ana Jesús, chë mandado Pilátbioye tmojanánatse y cha mënts̈á tbojantjá: —¿Aca chë judiëngbe rey cojtsemna ca? Y Jesús tbojanjuá: —Aíñe, aca ndegombre yomncá tcjayana ca. 	 Jezus moest terechtstaan voor Pilatus, de Romeinse gouverneur. "Bent U de koning van de Joden?" vroeg Pilatus Hem.


y chëntscuana Marta ba soyënga yojtsama. Cha Jesúsbioye tojanobeconá y tbojaniyana: —Utabná, ¿tondayana cmontsents̈amna, ats̈be quenata nÿe canÿa chas̈onÿá lempe jamama ca? Mëyana chas̈uájabuache ca. 	 Maar Martha had het veel te druk met het klaarmaken van het eten. Op een gegeven ogenblik werd het haar teveel. Zij kwam bij Jezus staan en zei: "Here, hoe kunt U het goed vinden dat mijn zuster hier maar zit en ik al het werk moet doen! Zeg toch tegen haar dat zij mij moet helpen."


Ndegombre, vida chë sanama más enduámana y cuerpo chë ents̈ayama más. 	 Want het leven is meer dan voedsel en kleding alleen.


Uta soyama tojtesaná y mënts̈á Bëngbe Bëtsáftaca tbojanencuentá: “Ats̈be Taitá, ats̈e japadésama ndoñe chas̈ondë́tsemnama jamama ndoñe jopódianësna, nÿe nts̈amo aca cojtsebos̈cá chaotsemna ca.” 	 Opnieuw zonderde Hij Zich af en bad: "Vader! Als deze beker niet kan voorbijgaan, zonder dat Ik hem leegdrink, laat dan Uw wil uitgevoerd worden."


Y cbondbobonshánayeca, chca játamamna, aca cbochanjaimpáda. Ats̈e Pablo, Jesucristbe cuenta ichmoná jóyebuambayama y mora utamená, chabiama oservena causa, 	 maar terwille van de liefde geef ik er de voorkeur aan het u dringend te vragen. Ik, Paulus, ben nu een oude man en zit hier terwille van Jezus Christus in de gevangenis.


Ndegombre s̈cuayana, chë oservená chabe nduiñbiama ndoñe más uamaná ntsemnana. Cachcá, chë ichmoná chë tbojichmobiama ndoñe más uamaná quenátsmëna. 	 Luister goed, een knecht is niet de meerdere van zijn baas en een boodschapper niet van wie hem gestuurd heeft!


Chents̈ana chnë́nguana tianoye, Jesús tojë́ftsanëbiats̈e Pedro, Santiago y chabe cats̈ata Juan, y ínÿoye tojanënatse nÿe chënga, canÿe bëts tjoye. 	 Zes dagen later nam Hij Petrus, Jakobus en Johannes mee en ging met hen alleen een hoge berg op.


¡Mëts̈cuaye ents̈anga! ¿Nts̈amo s̈mattsobena ts̈abe soyëngama jtsóyebuambnayana, cach ts̈ëngaftanga bacna ents̈anga s̈mojtsemnëse? Er ndayá ainanoca becá tomnama ents̈á jtsóyebuambnayana. 	 Stelletje sluwe slangen! Hoe kunnen slechte kerels als u iets goeds zeggen?


Chora Jesús chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: —Ndegombre cbë́yana, puerte totcá entsemna canÿe bomnabiama Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama ca. 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Voor een rijke is het bijna onmogelijk om in het Koninkrijk van de hemelen te komen.


Juan mënts̈á chabiama yojanáyebuache: “Chabiama sënjanoyebuambná, chë ndabiama chora ats̈e sënjánayana, chë áts̈bents̈ana jabamana ats̈biama más uamaná endmëna, er ats̈e cabá ndonÿna orna, cha ya yojtsemna ca.” 	 Johannes was Zijn getuige, die zei: "Ik heb gezegd dat er na mij Iemand zou komen, Die er eerder was dan ik. Hij was er al voordat ik geboren werd."


Y chë otsats̈ena bobontsna ainá imojtsatánatseñe, y chama chë ents̈anga corente oyejuayënga imojtsemna. 	 De jongen werd levend en wel binnengebracht, wat voor alle gelovigen een geweldige bemoediging was.


“Ats̈e cbabuayená, quem luarents̈e, chë bacna soyënga amëngbe luarents̈a bomnánaca amiguënga s̈mochjábiama, ínÿenga jtsëjabuáchanëse. Chca, chë bomnana tojtsopochocá ora chas̈motsabamna ndëmuanÿenga chë nÿetsca tescama oyenoye chacmúbuajama ca. 	 U moet verstandig met geld omgaan. Maak er vrienden mee, door het te gebruiken zoals Ik wil. Als u het eens moet achterlaten en in Gods eeuwige woning komt, zal Hij u liefdevol opnemen.


y chánaca chë Alfarerbe Luare tmonjanbuamé, nts̈amo Bëngbe Bëtsá s̈onjanmandacá ca.” 	 Daarvoor kochten ze het land van de pottenbakker. Dit moest ik van de Here zeggen." (a)


Chora más sënjáninÿe; sënjáninÿe canÿe fjantse jants̈etëshe, y chëshiñe canÿa enjétsetbemana. Cha enjamna mo canÿe ents̈acá; chabe bests̈as̈iñe enjanábomna canÿe castellano coronë́sha, y cucuats̈iñe canÿe puerte efs̈ana mëts̈tá enjétsatbëna. 	 Toen zag ik een witte wolk en op die wolk zat Iemand die op een Mensenzoon leek. Hij had een gouden kroon op Zijn hoofd en een scherpe sikkel in Zijn hand.


Y cachabe luaroye tojtanashjango y chents̈a judiëngbe enefjuana yebnents̈e tojanonts̈é jabuátambama. Ents̈anga ojnanánënga imojtsichamo: —¿Chë lempe yojtsetats̈ëmbcá ndë́moca mua tojuatsjinÿe ca? ¿Nts̈amo nantsobena chca bëts soyënga jamama ca? 	 Daar sprak Hij in de synagoge. Iedereen verbaasde zich over Zijn wijsheid en de wonderen die Hij deed.


pero, ínÿoicana ts̈ëngaftangbiama s̈ontsemna ainá jëftsemnana. 	 Maar omdat u eigenlijk niet zonder mij kunt, reken ik erop dat ik nog wel enige tijd in deze wereld zal blijven.


Chora chë Juanbe uta uatsjéndayata, chca tbojanuena ora, Jesús tmojanasto. 	 Toen zijn twee discipelen dat hoorden, gingen zij Jezus achterna.


Chëntscuana, chë barcuents̈a trabájayënga tmojánbos̈ena chents̈ana jtsachetana; chamna, chënga tmojanonts̈é chë canous̈e buyeshoye justjanguana, pero chca imojétsama, mo chë anclënga chë barco natsanoica cuaftsëstjajuancá. 	 De bemanning probeerde even later het schip te verlaten en streek de sloep, zogenaamd om ook van het voorschip ankers uit te gooien.


Aíñe, chca jtsemnana corente enduámana y nÿetsca soyënguiñe; natsana chjayana, Bëngbe Bëtsá, judiënga chabe palabra tojanabanÿé, nÿetscangbiama chamotsinÿenama. 	 Veel! In alle opzichten! In de eerste plaats omdat God Zich juist aan de Joden heeft bekendgemaakt. Hij heeft hun Zijn woorden toevertrouwd.


Jesucrístbeyeca cats̈átanga, nts̈amo ínÿenga tmojtsamama ndoñe nÿe s̈mattsoquejana, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama ndoñe chaondayanama, nts̈amo s̈mojóyebuambama ndoñe ts̈abá s̈monjama ca. Y nda yochjayana nts̈amo ents̈anga tmojamcá aíñe o ndoñe ts̈abá bétsemnama, ya entsebeconá. 	 Mopper niet over elkaar, broeders. Is op uzelf dan niets aan te merken? Ik wil u er nog eens op wijzen dat de Here eraan komt, opdat u hierom niet veroordeeld wordt.


Chents̈ana, canÿe ángel puerte obenana bomná, canÿe ndëts̈bé tonjanatsbaná, mo canÿe bëts nantsnëbé ndëts̈becá, mar béjayoye tonjanashbuets̈e y mënts̈á tonjánayana: Mënts̈á, nÿe ndeolpe y jabuache, Babilonia chë uámana bëts pueblo mochántsetsats̈e, y ndocna te más quem pueblo queochátsmëna. 	 Een sterke engel pakte een steen zo groot als een molensteen en gooide die in zee. "Zo zal de grote stad Babylon met één zwaai weggegooid worden", zei hij. "Zij zal voorgoed van de aardbodem worden weggevaagd.


Chë soyënga tmojanuena ora, ents̈anga cochtsets̈enánënga imojtsemna, y Pedro y chë inÿe ichmónëngbioye tmojanë́yana: —Baconga, ¿ndayá mora jamama s̈ojtsamna ca? 	 Toen de mensen dit hoorden, voelden zij zich heel erg aangesproken en vroegen aan Petrus en de andere apostelen: "Vrienden, wat moeten wij doen?"


Y chë altarents̈ana inÿe ángel tonjánbocna, chë mando bomná íñesheca castigo ents̈angbiama jamama; y chë puerte efs̈ana mëts̈tá bomna ángelbioye jabuache tbonjaniyana: “¡Acbe mëts̈taca machbonja y chë fshantsoca nÿetsca uvas betiyeshënguents̈a uvasës̈angá mátabe, er ya uabochenës̈angá entsamna ca!” 	 Een andere engel kwam uit het altaar en hij had macht over het vuur. Hij riep naar de engel die de scherpe sikkel had: "Zwaai met uw sikkel en haal de wijnoogst van de aarde binnen, want de druiven zijn rijp!"


Pero ats̈e ainá stsemnëse, chanjobenaye más uámana trabajo Cristbiama jëftsemama. Chíyeca, ats̈e ndoñe corente quetsátstats̈ëmbo nts̈amo mora jobuáyanana, ainá jtsemnama o ndoñe. 	 Toch weet ik niet wat ik kiezen moet. Aan de ene kant wil ik graag in dit lichaam blijven en hier nog veel goeds kunnen doen.


Ats̈e chanjama judiënga y ndoñe judiënga tondaye chacmondëborlama; y morna, ndoñe judië́ngbioye cbontsichamná, 	 Ik zal u bevrijden uit de handen van uw eigen volk en van de vreemde volken waar Ik u heen zal sturen.


Jesusbe bests̈as̈e juatsboicna canÿe uabemana soye tmojananjo; chiñe mënts̈á yojtsanábemana: MUA CHË JUDIËNGBE REY ENDMËNA ca. 	 Boven zijn hoofd hing een bordje met de woorden: "Dit is de Koning van de Joden".


Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo nts̈amo yomna ts̈ëngaftangbe oyenents̈e, canÿe luare ndayents̈e Satanás ents̈ángbioye puerte iuamë́nda. Masque chca, ts̈ëngaftanga sempre nÿe ats̈e s̈mondétseservena, y ndocna te ches̈máisayana áts̈beñe ndoñe s̈mondos̈buaché ca, ni mo Antipas, chë canÿe nÿets tempo ats̈be ustoná y ats̈biama ndegombre oyebuambnayá, ínÿenga tmonjanóba ora. Y lempe chca tojopasá ts̈ëngaftangbe pueblents̈e, ndayents̈e Satanás bëtscá entsana. 	 Ik weet dat u in de stad woont, waar de troon van satan staat. Toch bent u Mij trouw gebleven. U hebt het geloof in Mij niet herroepen, ook niet toen mijn trouwe getuige Antipas vermoord werd in uw stad, waar satan woont.


Y chama Herodes yojtsebos̈e Juan jóbana, pero ents̈angbiama yojtsauatja, er chënga imnajuabnaye Juan ndegombre Bëngbe Bëtsabe obenánaca yojanoyebuambná ca. 	 Daarom had hij Johannes willen doden. Maar hij durfde het niet uit angst voor een opstand. Het volk geloofde dat Johannes een profeet was.


Er Bëngbe Bëtsá chabe Uaquiñá quem luaroye ndoñe tbonjichmó quem luare ents̈angbiama jabáyanama nts̈amo tmojamama castigánënga chaotsamnama ca, sinó, ents̈anga chábeyeca atsebácanënga chamotsemnama. 	 God heeft Zijn Zoon niet naar de wereld gestuurd om de wereld te veroordelen, maar om haar van de ondergang te redden.


Nts̈amo tmojtsichamcá puerte bëts bacna soye jtsemnana, mo canÿe obanabe cuevëshe atëfjnëshe puerte bacá tojtsonguëts̈ecá. Chënga tmojtsoyebuambná soyë́ngaca ínÿengbioye jtsaíngñayana. Chë tmojtsichamo soyë́ngaca puerte bacna soye ínÿengbiama jtsamana, mo canÿe mëts̈cuaye tbojtseftëts̈e orcá, chë veneno canÿe ents̈ábioye jóbana. 	 De mensen slaan walgelijke, gemene taal uit. Zij gebruiken hun tong voor leugen en bedrog. Hun lippen spuwen dodelijk vergif.


y chënga mënts̈á monjétsayebuache: ¡Chë Oveshatema cuafjobacá endmëná, merecido endëtsobuájoñe, nÿets obenana, nÿets bomnana, nÿets osertánana y nÿets añemo chaotsebomnama, y ents̈anga chabiama chamotsichamo cha nÿets respeto buajoná yomna ca, y chamotsinÿanÿnama cha puerte bëtsá y uamaná yomnama, y nÿetscanga chamotsatschuanama ca! —chënga monjétsayebuache. 	 "Het Lam dat geslacht is", juichten zij, "is het waard om alle macht, rijkdom, wijsheid, kracht, heerlijkheid, lof en eer te ontvangen!"


Pero chë arréndayëngna chë oservénënga imojishëche: ínÿengbioyna imojtsajants̈etaye, ínÿengbioye imojtsëbaye y chë ínÿengbioyna ndëts̈béngaca imojtsatëchë́nganja. 	 Maar de boeren begonnen met hen te vechten. De ene ranselden zij af. Een ander sloegen zij dood en weer een ander gooiden zij met stenen dood.


Chents̈ana, uafjajónaye tsachoca Jesús tojtëtanonts̈é Bëngbe Bëtsabe soyëngama jabuátambama. Mallajta ents̈anga tmojanobeconá causa, chë uafjajónayents̈e yojanamna canÿe barquë́shoye Jesús tojánas̈ëngo y tojanótbema; y chë ents̈anga tsachoca imojtsemna. 	 Toen Jezus eens bij het meer was, kwamen er zoveel mensen naar Hem luisteren dat Hij maar in een boot ging zitten. Van daaruit sprak Hij verder tot de vele mensen die op de oever stonden.


Bashco fiesta cabá ndobuache ora, Jesús yojtsetáts̈ëmbo chabe tempo tojanóshjanguama, quem luarents̈ana jëftsebocnama y chabe Taitábioye jtama. Nts̈amo Jesús chábenga yojanababuanÿeshancá, chë quem luare imojamnënga, chórnaca yojtsebos̈e chë bëts bonshánana puerte más jinÿanÿiyana. 	 Voordat het Paasfeest begon, wist Jezus dat de tijd was aangebroken dat Hij deze wereld zou verlaten om naar Zijn Vader te gaan. Juist toen liet Hij tot het einde toe zien hoe groot Zijn liefde was voor hen die in deze wereld bij Hem hoorden.


Chca tojanopasá chents̈ana, Jesús chabe uatsjéndayëngaftaca básefta Judeoca pueblëngoye tojtsanoñe. Chiñe, baseftatescama chë uatsjéndayëngaftaca tojanoquedá, ents̈anga ubáyana. 	 Later ging Jezus met Zijn discipelen naar Judea. Hij trok daar een tijd rond en doopte.


Jasama tmojanpochocá ora, Jesús, Simón Pédrëbioye tbojantjá: —Simón, Juanbe uaquiñá, ¿quemëngbiama más ques̈cbobonshana ca? Y Pedro tbojanjuá: —Ats̈be Utabná, aíñe. Aca condë́tats̈ëmbo ats̈e aíñe cbondbobonshánama ca. As Jesús tbojaniyana: —Ats̈be ents̈anga, mo oveshatemëngcá imomnënga, cochtsanÿena ca. 	 Toen zij gegeten hadden, vroeg Jezus aan Simon Petrus: "Simon, zoon van Johannes, houd je echt van Mij? Meer dan de anderen?" "Ja, Here. U weet dat ik van U houd", zei Petrus. "Zorg dan voor mijn lammeren", was Jezus' antwoord.


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama fariseunga! Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabiama jtsequëcjnayana chë jajañents̈a sananga bnë́tsanents̈ana canÿe soye nÿets̈á, y chë binche matatémënguents̈ana menta, ruda y nÿetsca binche matatemënguents̈ánënaca; pero nÿe bats̈á jtsamana chë nÿetscanga cachca derechënga chamotsebomnama y cha jtsebobonshánama. Quem soyënga cocayé cmontsamna jtsamana, chë inÿe ts̈abe soyënga ntjajbanacá ca. 	 U geeft tien procent van al uw inkomsten aan de tempel. Maar u denkt er niet aan rechtvaardig te zijn en God lief te hebben. En daar komt het nu juist op aan. Natuurlijk is het geven van die tien procent heel goed, maar u mag de andere dingen niet verwaarlozen.


Chents̈ana Jesús tojanonts̈é jucácanana chë ents̈anga, ndëmuanÿenga imojoyena chë pueblënguiñe ndayenache ba chabe bëts soyënga tojanma, chënga bacna soyënga amana ndoñe tmontsanajbanama y Bëngbe Bëtsabe benache ndoñe tmontanishachama. Mënts̈á yojtsichamo: 	 Hij begon verwijten te maken aan de steden waar Hij de meeste wonderen had gedaan. Hij verweet ze dat zij zich niet tot God hadden bekeerd.


Chë soldadëngbe amëndayá y chë ínÿenga, Jesús jtsebojanÿama cháftaca tmojanoquedanga, chë fshantse yojuangmë́manama tmojáninÿe ora, y nÿetsca chë yojtsëchnëjuana soyëngama, puerte auatjanánënga imojtsemna y tmojánayana: “¡Ndegombre quem boyabása Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá yomna ca!” 	 De commandant en zijn soldaten die bij het kruis waren, schrokken vreselijk van de aardbeving en alle andere dingen die er gebeurden. "Deze man was werkelijk de Zoon van God!" riepen ze uit.


Chë soyënga chents̈ana, Bëngbe Utabná Jesús inÿe canÿsëfta bnë́tsana y útatnaca tojanabacacá, y utáta chabe natsana tojanichamó, chë cha ibojtsemna jama pueblëngoye y luarëngoye. 	 Jezus wees nog zeventig andere discipelen aan. Hij stuurde hen twee aan twee vooruit naar de dorpen en steden waar Hij langs zou komen.


Ats̈e cabá ndoñe quetsjátantats̈ëmbo nda cha bétsemnana, pero chë béjayeca jubáyama s̈onjanichmó cha, mënts̈á s̈onjaniyana: ‘Nda chacojinÿe, chë Uámana Espíritu jastjanguana y chabe juatsbuañe jototonana, chábeyeca ats̈e chanjíchmua chë Uámana Espíritu ents̈angbe ainaniñe cháuamashënguama ca.’ 	 Toen wist ik nog niet dat Hij het was. Maar God had tegen mij gezegd: 'Op wie u de Heilige Geest ziet neerdalen en blijven, dat is Hem. Hij zal de mensen dopen met de Heilige Geest.'


Jesús tojanatjá: —¿Ndabe jubiá quem crocenániñe yojtsemna, y nts̈amo muents̈e entsabemancá nda chca iuabaina ca? 	 Hij vroeg hun: "Wiens portret en opschrift staan erop?"


Ntsachets̈á s̈mojobenacá, lempe s̈mochtsama natjë́mbana nÿetsca ents̈ángaftaca jtsiyenama. 	 Probeer, voor zover het van u afhangt, met iedereen in vrede te leven.


(Chë barcuents̈e nÿetscanga fsënjamna uta patse y canÿsëfta bnë́tsana y chnë́nguanënga.) 	 We waren in totaal met 276 mensen.


Félix bëtscá inatáts̈ëmbo Bëngbe Utabná tojaninÿinÿé Benache ústonënga imojanos̈buaché soyëngama; as, Pablo chca yojtsoyebuambná ora, cha tojanmandá ndoñe más chë soyama chë te jatóyebuambnayana, y chë ents̈anga tojanë́yana: “Chë soldadëngbe amëndayá Lisias chaojáshjango ora, chanjayana nts̈amo quem ts̈ëngaftangbe sóyeca jamama ca.” 	 Felix, die goed van het christendom op de hoogte was, brak de rechtzitting af en zei: "Als commandant Lysias hier komt, zal ik de zaak verder onderzoeken."


Os̈buáchiyana jtsebomnana endmëna corente jtsetats̈ëmbuana, ndayá tmojtsobatmancá ndegombre chca yochjopásama; endmëna ainaniñe corente jtsetats̈ëmbuana, ndayá bënga mora ndoñe tmontsonÿacá ndegombre chca yomnama. 	 Wat is geloof? Het is de absolute zekerheid dat onze hoop ook werkelijkheid wordt en het is het bewijs van dingen die wij niet kunnen zien.


Y chë shembásenga tmojanëuatjanama y fshantsoye imojtsatsejbénama, chata tbojanë́yana: “¿Ndáyeca obanë́ngbents̈e chë vida totsobomñá s̈mojtsenguá ca? 	 De schrik sloeg de vrouwen om het hart en ze bogen zich diep neer. De mannen vroegen: "Waarom komt u in een graf zoeken naar de Levende?


O, ¿ts̈ëngaftanga s̈mnétsejuabnaye, chë Jerusalenents̈a bnë́tsana posufta ents̈anga tmojanóbanënga, chë Jerusalenoca binche uafjajónaye Siloé béconana tsbanana jebna soye tojtsanáshajaye ora, chënga imojamna chë ínÿenga Jerusalenents̈e oyenëngbiama más bacna soyënga amënga ca? 	 En de achttien mannen die verongelukten toen de toren van Siloam op hen viel? Waren die soms slechter dan de anderen in Jeruzalem?


Chca, Crístbeñe os̈buachiyë́ngbeyeca, mora chë celoca mándayënga y obenana bomnënga, chamobená juabuátmanana nÿets osertánana nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobomncá. 	 God wil door de Gemeente aan de geestelijke heersers en machten laten zien hoe rijk en volmaakt Zijn wijsheid is.


Ndegombre s̈cuayana: Báseftanga muents̈e montsemnënga ndoñe quemochatóbana, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá amëndayacá jabana ntjëftsinÿcá ca —Jesús tojánayana. 	 Luister, Ik zeg dat sommigen van jullie, die hier bij Mij staan, Mij nog tijdens hun leven zullen zien komen in koninklijke waardigheid."


Chca chas̈mojamëse, ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama chanjaimpáda, ts̈ëngaftanga jabújabuachama y jabáñemuayama inÿa cha chabuichmoma, chë Uajabuachaná nÿetsca tescama ts̈ëngaftangaftaca chauétsemnama. 	 Ik zal de Vader bidden of Hij een Plaatsvervanger wil sturen, Die altijd bij u zal blijven.


Ents̈anga imojtsenjnanaye nts̈amo Jesús yojtsabuatambacá, er chama mo canÿe mando bomnacá yojtsóyebuambnaye, ndoñe nÿe nts̈amo Moisesbe ley abuátambayënga imojanabuatambacá. 	 Zij waren verbaasd, want Hij sprak als iemand die wist waarover Hij het had. Dit was iets heel anders dan zij gewend waren.


Mora, Bëngbe Bëtsá cmochanjacastíga, jtaná cochanjoquéda y baseftayté jinÿama quecochatobenaye ca.” Cachora Elimas mo ibetiñcá yojoquéda y ibojtsonguaye canÿa buacuetënts̈nana chabuánatsama, jtaná yojtsemna causa. 	 Nu geeft God u uw verdiende loon. U zult blind worden en het zal lang duren voordat u de zon weer kunt zien." Op hetzelfde moment kwam er een waas voor de ogen van Elymas en even later zag hij niets meer. Hij liep tastend rond, op zoek naar iemand die hem kon leiden.


Jabuache tmojanachebuánganjents̈ana, cárceloye tmojanautame y chë utámenënga shanÿá tmojanmandá yejuana chaotsabuajë́nÿama. 	 Na vreselijk te zijn geslagen, werden zij in de gevangenis gegooid. De cipier kreeg orders hen streng te bewaken.


“Y morna, Jesucrístbeyeca cats̈átanga, Bëngbe Bëtsabe cucuats̈iñe cbétsabashejuana y nts̈amo ts̈ëngaftangbiama chabe ts̈abe juabna yomnama palabrë́ngaca, ts̈abá chas̈muesomñe. Cha endobena jamama ts̈ëngaftangbe ainaniñe más chas̈motsos̈buáchema, y endobena ts̈abe soyënga ts̈ëngaftanga jats̈atayama, ndayá jats̈atayama tojanas̈ebuachenacá mo ts̈ëngaftangcá ents̈ángbioye, ndëmuanÿenga cha tojáchembo chabe ents̈anga chamotsemnama. 	 Nu vertrouw ik u aan de Here toe. Hij zal u Zijn goedheid doen ervaren. Hij kan u versterken in uw geloof en u het deel geven van de erfenis, die Hij heeft bestemd voor allen die Hem toebehoren.


Y tojanatjá: “¿Ntsachets̈á s̈matjtabuénaye y Jesús ts̈ëngaftangbe cucuats̈iñe cbochjayents̈bashejuana ca?” As chëngna, unga bnë́tsana ralbenga tmojtanabuená. 	 Hij vroeg: "Hoeveel krijg ik als ik u Jezus in handen speel?"


Chora Jesús chë útata tojánachembo; as chatna, chatbe taitá Zebedeo chë barquë́shañe tmojésanboshjona chabe peóngaftaca y Jesúseftaca tbojtsanoñe. 	 Hij riep hen ook en zij lieten hun vader met de knechten in de boot achter en gingen met Jezus mee.


Chíyeca Pilato tojánbocna y chënga tojanë́yana: —¿Ndayá quem boyabásabe contra s̈mochjayana ca? 	 Daarom kwam gouverneur Pilatus naar buiten en vroeg: "Waarvan beschuldigt u Hem?"


Mënts̈á, cada ona ts̈ëngaftanguents̈á ya ndoñe quenátsmëna mo chë nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservenëngcá, quem luarents̈e imománda espiritë́ngaca mandánënga, y aíñe Bëngbe Bëtsabe basa tojoquedá. Y chabe basa tojoquedáyeca, lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabe básenga jats̈atayama tojas̈ebuachenacá cha echanjóyëngacñe. 	 U bent dus niet langer slaven, maar Gods eigen kinderen. Als Zijn kinderen hebt u recht op alles wat Hij bezit.


Chora cha tojanë́jua: —¿Nda ats̈be mamá yomna, y ndëmuanÿenga ats̈be cats̈átanga ca? 	 Hij antwoordde: "Wie is mijn moeder en wie zijn mijn broers?"


As Jesús yojotsaye, chë jtanata tojánachembo y tojanatjá: —¿Ndayá s̈ojtsebos̈e ats̈e tsëndatbiama chjamama ca? 	 Jezus bleef staan, riep hen bij Zich en vroeg: "Wat willen jullie?" "Here", antwoordden zij, "wij willen zo graag kunnen zien!"


Pero chabe yebnents̈e posada ents̈anga júyents̈amiama sempre chaotseprontana, ts̈abe soyënga chaotsebínÿnama sempre chaotsents̈ena, botamana juabnayá chaotsemna, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abá yomncá chaotsiyena, nÿets tempo Bëngbe Bëtsábioye chabotsadorana, y cachá nÿetsca soyënguiñe jenomándama chaotsobena. 	 Zij moeten hun gasten hartelijk ontvangen en al het goede liefhebben. Zij moeten ook verstandig en eerlijk zijn en bovendien geestelijk en sober.


Chocna, canÿe judío Ponto luaroca onÿnanáftaca tbojáneninÿena, Aquila ca uabainá. Cha y chabe shema Priscila, cabá chora cuenta Italia luarocana tbojánabo, nÿetsca judiënga Romocana chamuáisebocanama choca bëts mandado Claudio tojanmandá causa. Pablo tojána chata jautsëtsayama, 	 Daar ontmoette hij Aquila, een Jood uit Pontus, en zijn vrouw Priscilla. Zij waren kort daarvoor uit Italië gekomen. Keizer Claudius had namelijk bevolen dat alle Joden Rome moesten verlaten.


Chora Jesús tojanë́yana: “Chë s̈monjáshebuaye beonguents̈ana báseftanga miyëbo ca.” 	 "Haal eens een paar van de vissen die jullie hebben gevangen", zei Jezus.


“Ts̈ëngaftanga s̈mojouena nts̈amo ts̈ëngaftangbe bëts taitángbioye tmojanëyancá: ‘Acbe amigo cochtsebobonshana y acbe uayayá cochtsaboyënja ca.’ 	 Er wordt gezegd: 'Houd van uw vrienden en haat uw vijanden.'


Y chë s̈ocá tbojanjuá: —Taita, ndocná quetsátsbomna nda chas̈uájabuache béjayoye jamashënguama, chë béjaye tojtsobonjná ora. Y ats̈e béjayoye jamashënguama stsebos̈e ora, inÿa ats̈be natsana jtsamashënguana ca. 	 De zieke man antwoordde Hem: "Ja, Here, maar ik heb niemand die mij het bad inhelpt als het water in beweging komt. En als ik het alleen probeer, ben ik altijd te laat."


Chora Jesús tbojanjuá: —Nda ats̈e s̈ojtsebobonshana, nts̈amo ats̈e sëntsoyebuambnacá echanjama. Ats̈be Taitánaca chábioye bochántsebobonshana, y bëndata chábioye fchanjabo y chábeñe vida fchantsebomna. 	 Jezus antwoordde hem: "Als iemand van Mij houdt, zal hij doen wat Ik heb gezegd. Mijn Vader zal van hem houden en samen zullen Wij bij hem komen wonen.


Y ts̈ëngaftanga inÿe soye s̈mojtsenguasna, cmontsamna nts̈amo bëngbe leyënguiñe yomandancá, nÿetsca quem pueblents̈e oyenë́ngaftaca jenóyeunayana. 	 Volg de wettige weg. Als er bepaalde wensen of verlangens zijn, kunnen die in de officiële volksvergadering aan de orde komen.


Jesús tojanë́yana: —Nÿetsca ts̈ëngaftanga quem ibeta áts̈beñe os̈buáchiyana s̈mochantsobuets̈e y s̈mochántsacheta, er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe, cha mënts̈á tojánayana: “Chë oveshënga abuajë́nÿa chanjóba y chë oveshënga mochantsáshana ca.” Chca ts̈ëngaftangaftaca echanjopása, uayayënga chas̈mojishache ora. 	 "Jullie zullen je allemaal voor Mij schamen", zei Jezus. "De profeet Zacharia heeft geschreven: 'Ik zal de herder doden en de schapen zullen uiteengejaagd worden.' (a)


Cochjama chënga acbe ents̈anga chamuétsemnama, y chca, nÿe acbiama vida chamotsebomna. Chca cochjama, nts̈amo ndegombre yomncá chënga imoyenama. Nts̈amo aca condbetsichamcá, ndegombre endmëna. 	 Maak hen zuiver en heilig door hen te onderwijzen in Uw woord van waarheid.


Chca tojanochnëngüents̈ana, Pablo tojanjuabó Macedonia y Acaya luarënguëjana jachnënguse, Jerusalenoye jésama. Y yojtsejuabnaye cha ibojtsemna Jerusalenents̈ana Romoye jama ca. 	 Toen Paulus daar met zijn werk klaar was, voelde hij zich gedrongen eerst een reis door Macedonië en Achaje te maken en pas daarna naar Jeruzalem terug te gaan. "Als ik daar ben geweest", zei hij, "moet ik naar Rome."


Cha tojayana Bëngbe Bëtsábeñe puerte yojtsos̈buaché ca. ¡Mora Bëngbe Bëtsá chabuatsbocá, cha ndegombre muábioye tbobobonshánëse!, er cha tonjánayana Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá canmëna ca” —chënga imojtsichamo. 	 Hij vertrouwde toch op God? Als God zoveel met Hem opheeft, laat Die Hem dan komen redden. Hij is immers Gods Zoon?"


“Chíyeca, nderado acbe cats̈bioica bomínÿeca bacna soye tcojinÿe y cachca soye tcojamëse, más ts̈abá nántsemna chë bominÿe cochtsenobuchjatsëca y cochtsë́ts̈ena. Nÿets cuerpo jtsebomnana y lémpeca infiernoye jama chacmotsë́ts̈enamna, acbiama más ts̈abá nántsemna nÿe canÿe soye acbe cuerpents̈ana chacoperdé. 	 Als uw oog dus slechte begeerten in u opwekt, ruk het dan uit en gooi het weg. Want het is beter één lichaamsdeel kwijt te raken, dan zelf in de hel te worden gegooid.


Y chë canta Ainëngna monjétsichamo: “Chca chaotsemna ca.” Y chë bëtsëjémënga amë́ndayëngna tmonjanoshaments̈é y chátbioye monjétsatacheuanaye. 	 De vier wezens zeiden: "Amen." En de 24 ouderlingen vielen in aanbidding neer.


Chents̈ana Pablo cach tsbanánoye tonjesaná y tandës̈e tonjanjatá, jtenójuaboyama ndayá Jesús jóbanëse tojanmama. Chora Pablo chë ents̈ángaftaca tonjanse y tontëtanonts̈é oyebuambnayana, jabinÿnëntscuana. Chora Pablo chents̈ana tontsanoñe. 	 Paulus ging weer naar boven en brak het brood. Na te hebben gegeten, bleef hij nog een hele tijd spreken. Hij vertrok pas toen het al licht was.


Y ndëmuanÿenga, ats̈e jasérviama tmojë́ftseboshjona cachëngbe yebna, cats̈átanga o uabénanga, befta o bebmá, básenga o fshantsënga, chë soyëngama patse soye más mochanjóyëngacñe y chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vídnaca. 	 Ieder die zijn huis, broers, zusters, vader, moeder, kinderen of bezittingen opgeeft om Mij te volgen, zal honderdmaal zoveel terugkrijgen. En bovendien krijgt hij het eeuwige leven.


Chë soyënga cocayé jtsobenana ents̈ábioye Bëngbe Bëtsabe delante ndoñe ts̈abia jabemama; pero chë ndoñe ntsacuents̈abiana ndayá jasama ora, ndoñe ntsobenana Bëngbe Bëtsabe delante ndoñe ts̈abia jabemama ca —Jesús tojánayana. 	 Daardoor wordt de mens slecht. Maar men wordt niet slecht door te eten zonder de handen te hebben gewassen."


Ya canÿe judiëngbe bëts fiesta, chë Bashco fiesta yojétsobeco, chë nts̈amo Bëngbe Bëtsá chëngbe bëts taitanga Egiptocana tojánatsebacama jtenójuaboyama. Chë fiestama Jesús Jerusalenoye tojána. 	 Weldra zou het Joodse Paasfeest beginnen. Daarom vertrok Jezus naar Jeruzalem.


Chamna, matmënjobenanga chë béjaye unga patse denario crocenánama juiyana, y chánaca ndbomnëjémënga matmënjújabuache ca. Y chë shembásabiama podesca imojtsichamo. 	 Zij had die olie voor veel geld kunnen verkopen en dat aan de armen kunnen geven." Zij vonden het schandalig wat zij gedaan had.


Pero canÿe soye së́ntsebomna ts̈ëngaftangbe contra jayanama: Ts̈ëngaftanga mora ya ndoñe cachca bonshánana ques̈mátsbomna ni ats̈biama ni nÿetsca ents̈angbiama, nts̈amo áts̈beñe jtsos̈buáchiyama s̈monjanbojats̈é orcá. 	 Toch heb Ik één ding op u tegen. U houdt niet meer zoveel van Mij als in het begin.


Jesús chë soye tojántats̈ëmbona ora, chents̈ana tojtsanoñe y ba ents̈anga tmojanasto. Nÿetsca s̈oquënga tojanashná, 	 Jezus had wel door wat zij van plan waren en ging weg. Heel veel mensen volgden Hem.


Ndoñe s̈mattsenbuambnaye, er nts̈amo tempo s̈mojamncá mora ts̈ëngaftanga ya ndoñe cachcá ques̈mátsmëna, y mora ndoñe ques̈mátiyena jtsamëse nts̈amo tempo s̈mojanamcá. 	 Lieg niet tegen elkaar; dat hoorde bij uw oude leven, waarmee u hebt afgerekend.


Chora, chënga Juánbioye tmojánabo y tmojaniyana: —Buatëmbayá, chë Jordán chenguánoica ácaftaca enjamná, ndabiama ts̈a ts̈abá conjanoyebuambná, mora ents̈anga entsëbayana y nÿetscanga cha montsë́stona ca. 	 Zij kwamen naar Johannes toe en zeiden tegen hem: "Meester, er is nog iemand die doopt en iedereen gaat naar hem toe. Het is de man die u aan de overkant van de Jordaan hebt ontmoet. U zei dat Hij de Christus is."


Chca tojanuena ora, canÿa chë mesë́shents̈e tbemaná tojánayana: —¡Puerte oyejuayá echántsemna Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca juasama chaojtsemná ca! 	 Iemand bij Jezus aan tafel hoorde dit en zei: "Wat moet het heerlijk zijn in het Koninkrijk van God te komen!"