pero quem luarents̈a soyë́ngaca oyejuayënga jtsemnama yapa mochántsebos̈e, y nÿe bomnana jëftsebomnama yapa mochanjésenojuabnaye. Chë soyama y inÿe ba soyëngama yapa enócochinÿena causa, Bëngbe Bëtsabe soyëngama echantsebnë́tjomba, y ndoñe quemochátama nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojayancá. 	 Maar de zorgen van het leven, de zinloze jacht naar rijkdom en het verlangen naar allerlei andere dingen krijgen de overhand. Het gevolg is dat deze mensen niets doen met wat zij hebben gehoord.


Chë ndëts̈benga ndayiñe chë tapiës̈e enjanë́cuatjona enjánbotamanana nÿetsca uámana botamana ndëts̈béngaca: canÿebé jaspe ndëts̈beca, chë inÿebé zafíroca, chë inÿebé ágata ndëts̈beca, chë inÿebé esmeráldaca, 	 was gebouwd op een fundering van twaalf lagen, die met allerlei edelstenen versierd was: De eerste laag met diamant, de tweede laag met lazuursteen, de derde met robijn, de vierde met smaragd,


Chabe cats̈bioica cucuats̈iñe enjétsatbëna canÿsëfta estrellënga, y chabe uayoicana enjétsobocana canÿe espadëja, nÿets utoicajana puerte efs̈ánëja, y chabe jubiá ts̈a enjétsebuashinÿinÿana, mo chë shinÿe corente, lempe nts̈amo tojobenacá tojtsebuashinÿinÿana orcá. 	 In Zijn rechterhand hield Hij zeven sterren; uit Zijn mond kwam een scherp, tweesnijdend zwaard en Zijn gezicht straalde en schitterde als de felle zon.


y más sëntsoyejuá, taitá conduábuatmama lempe nts̈amo judiënga monduamancá y condë́tats̈ëmbo chë judiënga ndayama imuenoboyebuambnama. Chcasna, Diosmanda uantádoca s̈motsoyeuná. 	 U bent zeer goed op de hoogte van de gebruiken en geschilpunten onder hen. Wilt u daarom zo vriendelijk zijn mij geduldig aan te horen?


Pero ats̈e cbë́yana, canÿa mo Eliascá ya tonjabo, ents̈anga ndoñe chematanotëmbá y cháftaca ents̈anga tmonjanma lempe nts̈amo tmojanbos̈encá. Y cachcá, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ents̈angbe cucuats̈iñe echanjasúfria ca —Jesús tojánayana. 	 Hij is al geweest, maar niet herkend. De mensen hebben hem slecht behandeld. En het duurt niet lang meer of zij zullen ook Mij veel leed aandoen."


Y Judas, chë Jesús uayayëngbe cucuats̈iñe boshjuaná, ts̈abá chë luare yojanábuatma, er Jesús y chabe uatsjéndayënga ba soye chents̈e imojánenefjuana. 	 De verrader Judas wist dat, want Jezus was daar vaker geweest met Zijn discipelen.


As, Pablo tonjánastjango, chë bobóntsbioye tbonjanotsbuajó y tbonjanotsejcjuá. Y chë ents̈anga tonjanë́yana: “Ndoñe nÿets̈á matauatjëngana; ainá cha entsatsmëna ca.” 	 Paulus rende de trappen af, liet zich op de jongen vallen en sloeg zijn armen om hem heen. "Huil niet", zei hij. "De jongen leeft nog."


Jesucrístbeyeca cats̈átanga, ats̈e nÿets ainánaca së́ntsebos̈e y Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, cha Israeloca ents̈anga cháuatsebacama. 	 Broeders, het verlangen van mijn hart en mijn gebed tot God is dat het Joodse volk gered mag worden.


Jesús chca tojánayana ora, canÿe ley abuatambayá tbojaniyana: —Buatëmbayá, chca palabrënga contsoyebuambná ora, bëngbiámnaca ndoñe ts̈abá quecátichamo ca. 	 "Meester", zei een godsdienstleraar die stond te luisteren, "door dit allemaal te zeggen, hebt U ook ons zwart gemaakt."


Simón, chë celote ca uabobainá y Judas Iscariote, chë uayayëngbe cucuats̈iñe Jesúsbioye boshjuaná. 	 Simon de Zeloot (a) en Judas Iskariot (door wie Jezus is verraden).


Cristo chënga mo cachca ents̈angcá tojábiama, judiëngbe leyënga y mandënga ndocna obenana chamondë́tsebomnama jamëse. Chca tojama, cha jóbanëse, chë útoica ents̈anga mo nÿe canÿe tsmëma ents̈angcá jábiamama, cháftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse. Cha chca tojanma chënga nÿetscanga ts̈abá chamotsiyenama; 	 Door voor ons te sterven, heeft Christus afgerekend met de Joodse wet, die de oorzaak van de scheiding was. Hij bracht de twee tegenstanders bij elkaar door hen tot een deel van Zichzelf te maken. Hij smeedde de twee (Jood en niet-Jood) samen tot één persoon en toen was er vrede.


chas̈mosama reyëngbe mënts̈ena, soldadënga amë́ndayëngbe mënts̈ena y valente ents̈angbe mënts̈ena, couayënga y chë́ngbeñe enjaquenëngbe mënts̈ena, y nÿetsca ents̈angbe mënts̈ena, cachëngbiama trabájayënga y nÿe ínÿabiama nÿets tempo trabájayënga, básesenga y bëtsë́tsanga ca!” 	 Jullie mogen het vlees eten van koningen, generaals en soldaten, van paarden en hun ruiters, van vrijen en slaven, van kleinen en groten."


Y nÿetsca ents̈anga mochanjinÿe chë Atsebacayá Bëngbe Bëtsábents̈ana jabana ca” —cha tojanábema. 	 Dan zullen alle mensen de Redder zien, die door God gestuurd wordt."


y Bëngbe Bëtsá tbojanábuayana, chë chabe delante sempre bëngbiama impadaná, mo bachnangbe canÿe más uámana amëndayacá chaotsemnama, canÿe bëts bachna nts̈amo Melquisedec yojamncá. 	 God had Hem immers aangewezen als hogepriester, op dezelfde wijze als Melchizédek.


Chora Herodes iytëcana chë maguënga tojánachembo y cuedádoca tojanatjá ntseco ora chë estrella tmojáninÿama. 	 Herodes liet de sterrenkundigen in het geheim bij zich komen. Na te hebben uitgehoord wanneer zij de ster voor het eerst hadden gezien, liet hij hen gaan en zei:


Chíyeca Herodes, jajúrase, tbojans̈buachená ndayánaca jats̈etayana, nts̈amo tbojotjañcá. 	 Herodes vond het zo mooi, dat hij beloofde haar te zullen geven wat zij verlangde. "Ik zweer het je", zei hij.


Y chë uámana puestents̈ana canÿe oyebuambnayana tonjanóbocna, mënts̈á: Bëngbe Bëtsá matschuanga, nÿetsca chabe oservénënga y chë nÿetscangbiama cha chë más uamaná yomnama juabnayënga, básenga y bëtsë́tsanga ca. 	 Een stem uit de troon zei: "Alle dienaren van God en allen die ontzag voor Hem hebben, klein en groot, prijs God!"


Y cachora chë obaná tojtanbocna, cucuats̈ënga y shecuats̈ënga ents̈ë́juaca batsëcná, y chabe jubiá base ents̈ë́juaca uamochëcjuaná. As Jesús tojanë́yana: “Motsejafjoná y jama chaotsobena ca.” 	 De gestorven man kwam uit het graf. Zijn handen en voeten waren met linnen windsels omwikkeld en er was een doek over zijn gezicht gebonden. "Haal die doek en die windsels eraf", zei Jezus, "en laat hem naar huis gaan."


Enjamna canÿa, ndabiama ents̈anga jtsichámuana cach Creta luarents̈a diosëngbiama oyebuambnayá canjamna ca, y cha cachabe luarents̈a oyenëngbiama mënts̈á tonjánayana: “Creta luarents̈e oyenënga, nÿets tempo bosterënga mondmëna, ainana ndbomnënga y oyënjayënga nÿe becá jasama bos̈ënga ca.” 	 Eén van hun eigen mensen, een profeet van Kreta, heeft over hen gezegd: "De Kretenzers zijn allemaal leugenaars; zij zijn lui en denken alleen maar aan veel eten."


Nÿetsca ents̈anga tmojanse jtoshachaye nÿets̈á. Y chents̈ana cabá canÿsëfta bëts sbarë́cua tmojanajutjé chë tojanójamëtemëngaca. 	 Ieder at tot hij genoeg had.


As Jesús tojanë́yana: —Barquësha cats̈bioica chë atarraië́sha më́ts̈ena y beonga s̈mochanjáshebuaye ca. As chënga chca tmojanma, y chora chësha jtabocnama ndoñe imontsobena, nÿets̈á beonga tmojánishëche causa. 	 "Gooi het net uit aan de rechterkant van de boot", riep Hij. "Dan hebben jullie meer resultaat." Dat deden zij. En zij vingen zoveel vis, dat ze het net niet eens aan boord konden krijgen.


Taita, nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amá, masque chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anga ndoñe quecmatábuatma, ats̈e aíñe cbonduábuatma, y quem boyabásenga montsetáts̈ëmbo, aca comna chë s̈cojichmó cha. 	 Rechtvaardige Vader, al kent de wereld U niet, Ik ken U. En mijn discipelen weten dat U Mij gestuurd hebt.


Pero, ni celoca, ni quem luarents̈e, ni quem luarents̈a jashenoye, ndocná quenjatsmëna obenánaca chë uándmanana tsbuanácha jutë́fjonama, ni juinÿama. 	 Maar er was niemand in de hemel of op de aarde of onder de aarde, die de rol mocht openmaken en lezen.


Jesús chata tojanë́yana: “Chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá corente bëtsá yomnama jinÿanÿiyama te ya tocjobuache. 	 "Het is nu zover dat Ik de hoogste eer en heerlijkheid zal ontvangen", antwoordde Jezus.


Chë inÿe semana jobojáts̈ama te, fsënjánenefjna Jesucrístbeñe os̈buachiyëngcá tandës̈e jajátayama, cánÿiñe jasama; y Pablo ents̈anga enjétsëtsëtsnaye. Cha bonjamna yëfsana chents̈ana jë́ftsebocnana; chë causa, más bën chë́ngaftaca tonjanoyebuambá, tsëntsetëntscuana. 	 Toen wij 's zondags bijeen waren voor de maaltijd van de Here, sprak Paulus de christenen toe. Omdat hij de volgende morgen wilde vertrekken, ging hij door tot middernacht.


Y ndoñe nÿe Israeloca ents̈angbiama, sinó chë inÿe luarënguiñe Bëngbe Bëtsabe básenga tmojanáshanënga chamuatábama, as chca, nÿetscanga nÿe canÿe luarents̈a ents̈anga chamotsemnama. 	 en niet alleen voor dat volk, maar ook voor de kinderen van God die over de wereld verspreid zijn. Jezus zou hen allemaal bijeenbrengen.


Tempo, Bëngbe Bëtsá chë chabe juabna oyebuambnayënga tojanamëndá ents̈anga jábuayenama, chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná puerte ngménana yochtsanbomnama. Morna, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanayancá ya tonjochnëngo. 	 Maar langs deze weg heeft God Zijn plan uitgevoerd. Want lang van tevoren had Hij al door Zijn profeten gezegd dat Zijn Christus veel zou lijden.


Chë maguënga tmojtsatanoñe ora, otjénayoca José canÿe Bëngbe Bëtsabe ángelbioye tbojáninÿe y cha mënts̈á tbojaniyana: “Motsbaná, chë s̈es̈onatema y chabe mamá mesë́biats̈e y Egiptoye motsachá. Herodes chë s̈es̈onatema bochanjánguango jtsóbama, chíyeca choca cochtsoquedañe ats̈e chacbochjábuayenantscuana ca.” 	 Nadat zij waren vertrokken, zag Jozef in een droom een engel van God. "Luister, Jozef", zei hij. "Vlucht met het kind en Zijn moeder naar Egypte en blijf daar tot ik zeg dat u kunt terugkomen. Want Herodes zal alles doen om het kind te doden."


Chcase, ¿nts̈ámoyeca bënga imojtsobena chënga joyaunayana cach bënga mondëbiyacá ca? 	 "Hoe kan het dan dat zij ònze taal spreken en nog andere talen ook? Kijk eens waar wij overal vandaan komen:


“Cachcá echántsemna Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chaojésabo ora; chíyeca s̈mochtseprontana, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátstats̈ëmbo ndayté, ni mocna ora chca yochjopásama ca” —Jesús tojánayana. 	 Wees daarom waakzaam, want u weet niet op welk moment Ik terugkom.


Chora enjétsemna tcuinÿënga, shauenanana y juesasanana, y quem luariñe tontsanangmë́mana, yapa jabuache quem luare tontsanëbanjó causa; quem luarents̈e ents̈anga imobinÿna orscana, ndocna te nÿa chca quem luare tontsanëbanjó. 	 Het begon te bliksemen, te rommelen en te donderen en er kwam een enorme aardbeving, zoals er nog nooit was geweest, zolang er mensen op aarde wonen. Zo hevig was de aardbeving.


Yojanmëna canÿe boyabása, José ca uabainá, canÿe Judeoca pueblocá, Arimatea ca uabaina; cha inamna canÿa chë pueblents̈a uámana amëndayënguents̈á y canÿe ts̈abe ents̈á y nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amá. 	 Een zekere Jozef, die lid was van de Hoge Raad en uit de stad Arimathea kwam, ging naar Pilatus. Hij vroeg of hij het lichaam van Jezus mocht hebben. Deze Jozef was een goed en rechtvaardig man. Hij geloofde dan ook dat Jezus de lang verwachte Christus was. Hij was het helemaal niet eens geweest met de beslissing en het optreden van de andere Joodse leiders.


Pero Israeloca ents̈angbiama mënts̈á tojánayana: Nÿets tempo ats̈e ts̈a sënjánama, chënga áts̈eftaca ts̈abá tempcá chamotsatsmënama, pero chënga ndoñe chemátanbos̈ena jouenama, y ats̈be contra monjétsemna ca. 	 Maar wat Israël zelf betreft, zegt hij: "Het is een ongehoorzaam en dwars volk, waarnaar God de hele dag Zijn handen uitgestrekt houdt." (e)


Timoteo, chë áts̈eftaca trabajayá, ts̈ëngaftanga cmontsacheuaná; y Lucio, Jasón y Sosípater, cach ats̈cá Judeoquënga, chë́ngnaca ts̈ëngaftanga cmontsacheuaná. 	 Ik breng u ook nog de groeten over van mijn naaste medewerker Timotheüs en mijn landgenoten Lucius, Jason en Sosipater.


Chíyeca ats̈e cbontsaimpadana ndoñe chas̈mondëtsajbaná ainaniñe añemo bomnana, ats̈e së́ntsesufrina causa, er chë ts̈ëngaftangbe ts̈abiama tsësufrinents̈ana, ts̈ëngaftangbiama ts̈abe soyënga endóbocana. 	 Verlies dus de moed niet door alles wat mij wordt aangedaan. Ik maak het allemaal door voor u; u zou het als een eer moeten beschouwen.


¡Mopochocanga jamama chë bacna soyënga, chë ts̈ëngaftangbe bëts taitanga tmojanbojats̈é jamama soyënga! 	 Maak de maat maar vol. Slangen! Addergebroed! Hoe zult u aan het vreselijke oordeel van de hel ontkomen?


Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojanmandacá, Moisés chë judiënga tojanabuayená Bashco fiesta jamama, y chë Israeloca ents̈ángaftaca yebnëngoye amashjuaniñe buíñeca tojanbués̈cacja, chca, chë ángel obanayá, chë Israeloca pamíllangbeñe Egiptoca chë mayor uaquiñënga ndocá chaondámama. 	 Omdat hij op God vertrouwde, zei Mozes tegen de Israëlieten dat zij een lam moesten slachten en het bloed ervan op de deurposten van hun huizen moesten strijken. Dan zou de doodsengel hun oudste kinderen niet doden, maar alleen die van de Egyptenaren.


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama, bacna ents̈anga nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga fariseunga y ley abuátambayënga! Ts̈ëngaftanga ba luarënguenache jtsajnana canÿa ts̈ëngaftangbe ustoná onguayiñe, y s̈mojínÿena ora, ts̈ëngaftanga jamana cha chaotsemna ts̈ëngaftangbiama uta soye más merecido buajoná infiernoye chaotsama. 	 U bent stuk voor stuk huichelaars! Want u trekt stad en land door om één mens tot uw geloof te bekeren en dan wordt die wel twee keer zo slecht als u bent: klaar voor de hel!


Juan chë Ubayaná cárceloye tmojanëtámiama Jesús tojanuena ora, Galilea luaroye cha tojtaná. 	 Toen Jezus hoorde dat Johannes de Doper was gevangen genomen, ging Hij terug naar Nazareth in Galilea.


Jesús canÿe barquë́shañe tojánamashëngo; chësha Simónbesha inauamna. Chora Simónbioye mënts̈á tbojaniyana: “Quem tsacháñents̈ana chcoye mëyamba ca.” 	 Jezus stapte in de boot van Simon en vroeg of hij Hem een stukje van de oever wilde afduwen. Daarna ging Hij zitten om de mensen meer over God te vertellen.


Chë tempo, Públiëbe taitá s̈ocá jutsnë́shañe inajájona, calentóraca y buíñeca buamachnëjuanánaca. Pablo tonjána cha jinÿama y tonjánamashëngo; Bëngbe Bëtsábioye tbonjanimpadá y chë s̈ocábeñe chabe cucuats̈ënga tonjanjajó, y chca, cha shnaná enjétsatsmëna. 	 Publius' vader lag met koorts en dysenterie in bed. Paulus ging naar hem toe, bad voor hem, legde zijn handen op hem en genas hem.


Chents̈ana fsënjë́ftsanbocna y yëfsana Quío luarëjana fsënjánachnëngo, y chë inÿe yëfsana Samos luaroye fsënjánashjajna. Chents̈ana fsënjána y yëfsana Mileto puebloye fsënjánashjajna. 	 Samen voeren wij naar Mitylene en kwamen de volgende dag langs Chios; de dag daarna staken wij over naar Samos en nog een dag later kwamen wij in Milete.


Chë soye unga soyama chca tojanopasá chents̈ana, chë ents̈ayë́jua celoye tojtanátsjua. 	 Dit gebeurde drie keer en toen werd het kleed weer in de hemel opgetrokken.


Y ats̈na, chë Bëngbe Bëtsabe Espíritbeyeca chë bayëjënga ents̈ángbents̈ana sëndëtëbuacana; y chë soye entsinÿinÿná Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ts̈ëngaftangbioye tojóshjanguama. 	 Als Ik door de Geest van God boze geesten verjaag, is het Koninkrijk van God bij u gekomen.


Er básefta os̈buáchiyënga corente imotáts̈ëmbo chënga nÿe ndayánaca jasama imobenama, pero chë Jesucrístbeñe nÿe bats̈atema os̈buáchiyëngna, ndocna mënts̈ena ntsesayana, er chënga jtsejuabnayana aíñe jasana canÿe bacna soye nántsemna ca. 	 De een gelooft dat hij alles mag eten. De ander is daar nog niet aan toe en eet voor alle zekerheid alleen plantaardig voedsel.


Chora Jesús cachiñe tojanatjá: —¿Nda s̈mojtsenguá ca? Y chënga tmojanjuá: —Jesús, chë Nazaretocá ca. 	 "Wie zoekt u?" vroeg Jezus nog eens. "Jezus van Nazareth", was het antwoord.


Cha tonjánabo ats̈e jinÿama y tonjánashjango ora, s̈onjaniyana: ‘Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈ata, Saulo, chacmotsatabinÿna ca.’ Cachora y cha sënjáninÿe. 	 'Saul, broeder', zei hij, terwijl hij bij me stond, 'kijk eens omhoog.' Ik keek op en kon weer zien! Mijn ogen waren weer goed.


“Ndoñe s̈mattsambaye crocénana uasnanëchiñe. 	 Neem geen geld mee, geen reistas met extra kleren en schoenen. Zelfs geen wandelstok. Want je zult krijgen wat je nodig hebt.


Chents̈ana, chë chents̈e imojtsemnënga Pédrëbioye tmojanobeconá y tmojaniyana: —Ndegombre, ácnaca chë uatsjendayënguents̈á condmëna. Chë contsoyebuambnacá contsoyátëmbana ca. 	 Kort daarna kwam een van de mannen naar hem toe en zei: "Ik weet zeker dat u een discipel van Hem bent. Ik hoor het aan uw Galilees accent."


Chë uta uaranga yojoyëngacñá cachcá yojama y inÿe uta uaranga yojábotiye. 	 De man die 2000 geldstukken had gekregen, deed hetzelfde.


Chora mënts̈ánaca s̈onjaniyana: “Ndoñe mo iytëmencá catjáboshjona ndayá quem librë́s̈añe entsabemancá, chë ndegombre jochnënguama soyënga, er chca jopásama chë tempo ya entsobeco. 	 Hij ging verder en zei: "Verzegel dit boek met profetische woorden niet, want de tijd waarin zij uitkomen, is niet ver meer.


pero yojuábocna orna, puerte yojojënÿána y yojtsancta; y yojtsábojo yapa tbëtëjënga tondaye causa. 	 maar toen de felle zon ging schijnen, verschroeide het. Het ging dood, omdat het nauwelijks wortels had.


Chë Jesucrístbeñe nÿe bats̈atema os̈buáchiyënga ts̈abá s̈mochjúbuaja, y chë́ngaftaca ndoñe s̈mattsenatsëtsnaye ndayá aíñe o ndoñe jamana yontsamnama. 	 Neem iemand met een zwak geloof in uw midden op, maar vermijd twijfelachtige discussies.


“Cha nÿe canÿe boyabásabents̈ana nÿets luarënguents̈a ents̈anga tojánabiama, nÿets quem luarents̈e chamotsiyenama; y cha quem soyënga cabá ndëma ora, tojanjuabó mocna ora y ndayents̈e ents̈anga chamuetsiyenama; 	 Hij heeft alle volken laten voortkomen uit één mens, die door Hem was gemaakt, en verspreidde hen over de aarde. Hij stelde vast hoelang zij zouden leven en binnen welke grenzen zij zouden wonen.


Pero ndegombre s̈cuayana: Ats̈e chanjá y chca ts̈ëngaftangbe ts̈abiama echántsemna. Ats̈e ndoñe quetsjase, chë Uajabuachaná y añemuayá ndoñe ts̈ëngaftangbioye queochátabo. Pero aíñe chanjá, y chora cha ts̈ëngaftangbioye chanjíchmua. 	 Wat Ik zeg, is de waarheid. Toch is het voor u beter dat Ik wegga, anders kan mijn Plaatsvervanger niet bij u komen. Als Ik wegga, stuur Ik Hem naar u toe.


Chënga mochanjinÿe Bëngbe Bëtsabe jubiá, y chabe uabaina chëngbe juentsaca mochantsambaye. 	 Zij zullen Zijn gezicht zien en Zijn naam zal op hun voorhoofd staan.


Cachiñe chabe yebnoye tojtanamáshëngo y Jesús tbojantjá: —¿Ndëmocá aca cmëna ca? Pero Jesús ndocá tbonjanjuá. 	 Hij nam Jezus weer mee naar binnen en vroeg: "Waar komt U vandaan?" Jezus gaf hem echter geen antwoord.


Y cha tbonjanlesenciá chaoma chabe obenana jinÿanÿiyama chë natsana uabouana bayabe delante. Chë soyë́ngaca ents̈anga tonjanaíngñé, y quem luarents̈a ents̈anga tonjanë́yana canÿe soye chamopormá, y chë soye cháotsinÿna mo chë natsana uabouana bayacá, chë espadë́jaca tëts̈ená enjamná, y chora ts̈abá enjetsatsmëná. 	 Door de opmerkelijke dingen die het tweede beest onder de ogen van het eerste beest deed, werden de bewoners van de aarde misleid. Het kreeg hen zover een standbeeld te maken van het beest, dat ondanks zijn dodelijke wond was blijven leven.


Pero nÿetscanga chë ts̈abe noticiënga ndoñe ntjoyeunayana. Cach Isaías mënts̈á tojánayana: “Utabná, ¿nda chë mondabuayiyná soyënguiñe yojtsos̈buaché ca?” 	 Maar niet iedereen heeft geluisterd naar het goede nieuws van God. De profeet Jesaja zei al: "Here, wie gelooft wat wij vertellen?" (d)


Ndoñe s̈matjaleséncia, nts̈amo ndoñe ts̈abá tontsemncá ts̈ëngaftanga chacmayë́njanama. Chamna, nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamëse, chë ndoñe ts̈abe soye s̈mochjayënjaná. 	 Geef het kwaad geen kans, maar overwin het door het goede te doen.


¿O ndoñe s̈mëndualía y s̈mondë́tats̈ëmbo, Moisesbe leyiñe, chë bachnanga ochnayté Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e jtsetrabájayana, pero ndoñe bacna soye ntsemnana chë bachnanga ochnayté ndoñe mondbóchnama? 	 En hebt u niet in de wet van Mozes gelezen dat de priesters op de sabbat in de tempel mogen werken?


Chë uámana puestents̈e enjantbemaná s̈onjaniyana: “Ats̈e lempe mo tsëm soyëngcá sëndbama ca.” Y mënts̈ánaca tonjánayana: “Chë soyënga mábema, er chë palabrënga endmëna nts̈amo ndegombre yomncá, y nÿetscanga mondobena chiñe corente jtsos̈buáchiyana ca.” 	 Hij Die op de troon zat, zei: "Ik maak alles nieuw." En Hij zei tegen mij: "Schrijf het allemaal op, want wat Ik zeg, is waar en betrouwbaar.


Y Jesús tbojanjuá: —Chë más uámana mando mënts̈á endmëna: “Israeloquënga s̈mochjouena, Utabná, Bëngbe Bëtsá endmëna, y nÿe canÿe Bëngbe Utabná endmëna, ndocná más. 	 Jezus antwoordde: "Dat is: Luister Israël, de Here, onze God, is de enige God.


Pero Jesús tojanënÿanÿé y tojánayana: —As ¿ndayama Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuayana?: Chë yebna jebuanënga tmojtsanaboté ndëts̈bé, mora chë más bëts uashacuanës̈ents̈e entsejájona ca. 	 Jezus keek hen aan en vroeg: "Wat betekent deze zin uit de Psalmen dan: 'De steen die door de bouwers is weggegooid, blijkt onmisbaar te zijn'?" (A)


Aca chë ts̈abe benache s̈conjaninÿinÿé, nts̈amo ts̈abe vida jtsebomnama. Aca áts̈eftaca condbétsemnama, ats̈e puerte oyejuayá së́ntsemna ca —David tojë́ftsanabema ca.” 	 U zult mij het leven teruggeven. Door dicht bij mij te zijn, zult U mij vreugde geven.' (b)


Ndoñe s̈mattsambaye shecnaja, ni crocénana s̈mattsaiuábuenana, ni shecochëtjonëshe; y nda chacmojacheuá ora, ndoñe yapa bën chents̈e s̈matjáisenobiamnaye. 	 Neem geen geld mee, geen tas en zelfs geen extra schoenen. Ga recht op je doel af.


Chë tempo, Juan chë Ubayaná, ents̈anga ndoyena luaroye Judeoca tojánbocna, Bëngbe Bëtsabe soyëngama jábuayenama. 	 Terwijl zij nog in Nazareth woonden, begon Johannes de Doper te preken in de woestijn van Judea.


Chora Jesús tojanë́yana: —Cachcá monÿá; nÿe nÿets̈á ponto ca. Y chë bochichnayábioye chë matscuas̈e tbojánbojajo y tbojanshná. 	 "Houd op!" zei Jezus. Hij raakte het gewonde oor aan en genas het.


Ndegombre, chë bacó ndoñe tonjotsbaná chë tandës̈e jámnama, cháftaca s̈uenatsëtsnámase, cha pronto jotsbanana chca uébëyabomana ndoñe tconjajbaná causa, y lempe nts̈amo cmojtsajabotcá cha cmochanjoyiye. 	 Maar als je aandringt, zal hij toch opstaan om je te geven wat je nodig hebt. Dat verzeker ik je. Niet omdat je zijn vriend bent, maar omdat je de moed hebt gehad te blijven aandringen.


Chents̈e enjetsetbemaná enjamna, puerte tëshinÿná mo jaspe ndëts̈becá, puerte buanganá mo cornalina ndëts̈becá, y chë uámana puesto shë́conana canÿe tsëfcuácuatjo enjamna, y enjétsebuashinÿinÿana mo canÿe esmeralda ndëts̈becá. 	 Die schitterde als de zuiverste edelsteen, als de diamant en sardius. Om de troon stond een regenboog, die zo helder was als smaragd.


Ts̈ëngaftanga inÿa becá s̈mojtsatsëtsná, inÿe soyënga ts̈abá endmëna jasama ca, y cha tojtsejuabná, chca soyënga jasama ndoñe ts̈abá yondmëna ca, pero ts̈ëngaftanga ts̈a s̈mojtsatsá causa, cha chca soyënga tojase, y chents̈ana tbojtsebiona puerte bacna soye tojamama, chca, ts̈ëngaftanga jtsinÿanÿnayana ndoñe s̈mondoyena jtsamëse chë ínÿenga jtsababuánÿeshanëse. Nÿe ts̈ëngaftanga inÿe soyënga s̈métsesayama ndoñe s̈matjaleséncia chë soye chaoma inÿa, ndabiama Cristo tojanóbana, chë ndoñe ndegombre benachiñe chaoquedama. 	 Als u een andere gelovige voor het hoofd stoot door iets te eten waartegen hij bezwaar heeft, laat u zich niet door de liefde leiden. Wat u eet, mag niet zijn ondergang worden. Christus is ook voor hèm gestorven.


Bëngna fsënjanonatsé y barquë́shañe fsënjána Aso pueblóntscoñe, chents̈ana Pablo jtesbets̈ama, nts̈amo fsënjanenoyeunacá, er Pablo tonjánbos̈ena fshantscá choye jana. 	 Wij voeren zonder Paulus naar Assus, waar hij weer aan boord zou komen. Hij had dit zo geregeld, omdat hij zelf te voet wilde gaan.


Nts̈amo canÿa tojanayancá: ‘Bënga Bëngbe Bëtsáftaca cánÿiñe mo canÿacá mondmëna; chábeyeca bënga vida mondbomna, jobónjuama mondobena y ainënga mondmëna ca’. Nts̈amo ts̈ëngaftanguents̈a báseftanga bëts soyëngama uabiamnayë́ngnaca tmojanayancá: ‘Bënga nÿetscanga Bëngbe Bëtsabe básenga mondmëna ca’. 	 Toch is God niet ver bij ons vandaan, want in Hem leven, bewegen en zijn wij. Eén van uw dichters heeft het zo gezegd: 'Wij zijn uit Hem voortgekomen.'


Pero Pablo y Bernabé chama tbojántats̈ëmbona orna, tbojtsanëchañe Listra y Derbe puebloye, Licaonia luaroca, y choca chábuañe luarëngoye; 	 Toen Paulus en Barnabas dat hoorden, vluchtten zij voor hun leven.


Chënga imnatáts̈ëmbo cha chë cosheto yojamnama, chë nda yojanamana Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca, chë Botamana Amashjuanents̈e jótbemana, ents̈anga lemos̈na jotejañama. Cha ts̈abá yojtsatsmënamna ents̈anga ojnanánënga imojtsemna. 	 Vol verbazing herkenden zij hem als de verlamde man, die altijd bij de Mooie Poort zat te bedelen. Wat met hem gebeurd was, ging hun verstand te boven.


As Jesús tojanë́yana: —Ya tcbonjáuyana: “Ats̈e cha sëndmëna ca.” Ats̈e s̈mojtsenguasna, mënga cachcá s̈mochjónÿaye chamotsóñengama ca. 	 "Ik heb u toch gezegd dat Ik het ben! Als het u om Mij te doen is, laat die anderen dan gaan."


Ts̈ëngaftanga mënts̈ánaca s̈mondbétsichamo: ‘Nda ínÿabioye tbojas̈buachená ndayánaca jamama y tojayana chë altarama chca jamama ca, cha ndoñe ntsemnana chë tbojas̈buachená soye jamama ca. Pero chë Bëngbe Bëtsabiama altaroca tojtsejájona soyëngama tojajurasna, aíñe jtsemnana chë tbojas̈buachená soye jamama ca.’ 	 Nog zoiets: U zegt dat het niets betekent als iemand bij het altaar zweert. Maar zweert iemand bij het offer op het altaar, dan mag hij zijn eed niet breken.


Chcasna, mora mochjayana, ents̈anga bacna soyë́ngaca puerte mandánënga imojamna, y chca, nÿetscanga jóbanama yojamna ca. Pero mora, ya ndoñe chca quenátsmëna, er Bëngbe Bëtsá tojama ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, Bëngbe Utabná Jesucrístbeyeca chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama; chíyeca mora bënga montsobena jtsiyenama, Bëngbe Bëtsá s̈ojats̈atá ts̈abe soyënga lempe bë́ngaftaca jtsemnëse. 	 Eerst was de zonde oppermachtig en had de dood het laatste woord. Nu is de genade aan de macht en worden mensen vrijgesproken. Nu geeft onze Here Jezus Christus ons eeuwig leven.


Chora chë ángel tbojaniyana: —Zacarías, ndoñe matauatjana. Bëngbe Bëtsá tonjouena nts̈amo tconjaimpadacá. Acbe shema Isabel canÿe s̈es̈ona bochántsebomna, boyabásetema, y chana Juan ca cochjuabaye. 	 De engel zei: "Wees niet bang, Zacharias. Ik ben gekomen om u te vertellen dat God uw gebed heeft verhoord. Uw vrouw Elisabeth zal een zoon krijgen en u moet hem Johannes noemen.


Pero bënga, cada ona ts̈etana obenana tojóyëngacñe, ts̈abe soyënga jamama, nts̈amo Cristo jats̈atayama tojanbos̈encá, chábeñe os̈buáchiyënga jujabuáchama. 	 Maar ieder van ons heeft genade gekregen, naar de mate waarin Christus die gegeven heeft.


Pedro y Juan cabá ents̈anga imojtsë́tsëtsnaye; chorna chë chata ibojtsemnoye tmojánashjajna judiëngbe bachnanga, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈a soldadëngbe amëndayá y saduceo ca uabaina judiëngbe amë́ndayënga. 	 Terwijl zij nog tegen de mensen spraken, kwam de leider van de tempel samen met de priesters en Sadduceeërs naar hen toe.


Ndegombre, ba ents̈anga jtsejuabnayana chë mandënga tmojamëngbiama, puerte osertanánaca chca tmojama ca, pero ndegombre chca ndoñe quenátsmëna; er chënga jtsichámuana, nts̈amo Bëngbe Bëtsá jadórama yomncá imojtsabuatambá ca, jtsabuátambayana ents̈á cabnmëna uamaná ndoñe ntsenobiamnayana ca, y jabuache cachabe cuérpoca jtsamana ca. Pero chë mandënga tondaye ntsámanana, er chë mandënga ents̈angbe ainanents̈ana ndoñe ntjajuánana chë bacna soyënga jtsamama juabnënga. 	 Die regels lijken wel heel mooi en wijs, maar het is een zelfgemaakte godsdienst. Zij vragen heel wat vroomheid, vernedering en zelfkastijding. Zij zijn waardeloos en bevredigen alleen het gevoel van eigenwaarde.


Pero Pedro tojanonts̈é ichámuana: —¡Bëngbe Bëtsá chas̈otsecastigá ndoñe ndegombre soye stsichámëse ca! —y yojónts̈a júrayana— ¡Ats̈e chë ents̈á ndoñe quetsatabuatma, ndabiama ts̈ëngaftanga s̈montsatsëtsná ca! 	 Hij begon te vloeken en te tieren en beweerde bij hoog en bij laag dat hij Jezus niet kende. "Ik ken die Man niet", zei hij.


Y chca, Bëngbe Utabnabe palabra más ba ents̈anga imojtsuenana y chiñe imojtsos̈buáchiye y Bëngbe Bëtsá chabe obenana ents̈ángbeñe yojtsinÿinÿnaye. 	 Zo werd de invloed van de woorden van de Here steeds groter en sterker.


¿Nts̈ámose Cristo, Davídbents̈ana Ents̈á nántsemna, cach David “Utabná ca” chábioye tbojtsabobuátmëse ca? —Jesús tojanatjá. 	 Als David hem 'Here' noemt, hoe kan de Christus dan zijn Zoon zijn?"


Cha endmëna nÿetsca chábeñe os̈buáchiyëngbe mandayá, y chënga mondmëna mo cachabe cuerpo cuaftsemncá. Chëngbe ainaniñe cha endoyena y nÿetsca luarënguíñnaca, y lempe cha endëmánda. 	 De Gemeente is Zijn lichaam, waarin Hij volledig tot uiting komt; Jezus Christus Die alles in de hele schepping vervult en volmaakt.


Chocna chë fariseo, tsanana Bëngbe Bëtsábioye mënts̈á ibojtsecuéntaye: ‘Bëngbe Bëtsá, cbontsatschuaná ats̈e chë inÿengcá ndoñe quetsatsmënama: atbëbanënga, puerte bacna soye amënga y shémbioye ínÿaftaca íngñayënga; y ni quem Romocama impuesto atjanayacá ndoñe quetsatsmënama. 	 De Farizeeër stond rechtop en zei dit gebed: 'Dank u, God, dat ik niet zo ben als alle zondaars. En zeker niet zoals die tolontvanger daar! Ik bedrieg niemand. Ik pleeg geen overspel.


Chíyeca ts̈ëngaftanga cmontsamna jtsetats̈ëmbuana, Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyënga mondmëna mo Abrahámbents̈ana ents̈angcá, cachcá os̈buáchiyana bétsebomnama, chë chábents̈ana ndegombre ents̈angbiama más. 	 De echte kinderen van Abraham zijn dus de mensen die, net als hij, op God vertrouwen.


Chents̈ana, tojtesaná y tojtanabo ora tojanë́yana: “¿Cabá s̈motsomañe y s̈motsochnañe? Nÿe nÿets̈á; hora tocjobuache, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá bacna soye amëngbe cucuats̈iñe mochanjáboshjona. 	 Toen Hij voor de derde keer bij hen terugkwam, zei Hij: "Slaap nu maar en rust maar uit. De strijd is gestreden. Het is zover dat Ik verraden zal worden en in de handen van slechte mensen zal vallen.


Os̈buáchiyana bómnayeca, Bëngbe Bëtsá tojanma lempe chaotsefsanama, chë́ngbioye íñeshiñe tmojanacjá ora, chënga ndocá chamondëpasama; tmojanotsbocá espadë́jaca jobanáments̈ana; ya tondaye añemo béntsebomna ora, Bëngbe Bëtsá tojanma bëts obenana y puerte añemo chamotsebomnama; tmojánashjache bëts obenana jtsebomnama ínÿenga jáyënjanama, chë́ngaftaca imojtsentsjaná ora; y tmojanobená inÿe mandadënga y chëngbe soldadënga jáyënjanama, chamotsachetama jamëse. 	 Het vuur had geen vat op hen en zij zijn aan het zwaard ontsnapt. Toen zij zwak waren, hebben zij kracht gekregen. In de oorlog werden zij zo sterk dat hele vijandelijke legers de aftocht moesten blazen.


Jesús chabiama tbojanongmé; cucuáts̈eca tbojánbojajo y tbojaniyana: —Aíñe së́ntsebos̈e. ¡S̈ocana cbotsebojuaná ca! 	 Toen Jezus zag hoe erg die man eraan toe was, kreeg Hij medelijden met hem.


Y nda jajoca chaojtsemna, yebnoye ndoñe chaondë́ta ni mo chabe quëfsaíya jesácñama. 	 ga dan niet naar binnen om nog iets uit huis mee te nemen. En als je buiten in het veld bent,


Chëngbiama ats̈e cachiñe mënts̈á cbëyana: Ats̈e nÿe acbiama sëndmëna. Y chca, chë́ngnaca, nts̈amo acbiama ndegombre yomncá jtsóyebuambnayëse acbe ents̈anga chamotsemna, y chca, nÿe acbiama vida chamuétsebomna, nts̈amo ndegombre yomncá chënga imoyenama. 	 Ik geef Mijzelf voor hen over om hen door de waarheid aan U te verbinden.


Morna Jerusalenoye chanjá, choca ents̈anga Bëngbe Bëtsábenga imomnënga jaujabuáchama; 	 Voorlopig is het nog niet zover. Ik ben nu onderweg naar Jeruzalem om de gelovigen daar geld te brengen.


As Jesús, Pedro y Juánbioye tojanë́yana: —Motsata y saná s̈ochjaprónta Bashco fiestama bënga mochjasama ca. 	 Toen die dag aanbrak, stuurde Jezus Petrus en Johannes erop uit om het Paasmaal klaar te maken.


Chíyeca, chë fshantse më́ntscoñama Buiñe Luare ca iuabaina. 	 Daarom heet die plaats nog altijd 'Bloedakker'.


Nts̈amo chë tempo tojanopasacá, chë Isaac chaosufrima Ismael tojanmcá (Ismael, Abrahambe uaquiñá Agárbeñe, chë nÿe chata chca tbojánbos̈enayeca onÿnaná; Isaac, chë Bëngbe Bëtsabe Espíritbeyeca onÿnaná), mórnaca cachcá entsopasana: chë ndoñe ndegombre soyënga buátëmbayënga judiënga montsama bënga chamosufrima, nts̈amo Isaac chaosufrima Ismael yojanamcá. 	 Zoals de zoon van de vrije vrouw vervolgd werd door de zoon van de slavin, worden nu de mensen die uit de Heilige Geest geboren zijn, vervolgd door hen die onder de slavernij van de wet leven.


Yëfsana, chë ochnayté, chë bachnangbe amë́ndayënga y chë fariseunga cánÿiñe tmojána Pilato jinÿama. 	 De eerste dag van het Paasfeest was voorbij. De leidende priesters en de Farizeeërs gingen naar Pilatus en zeiden:


Acaftaca cochjunatse, chë́ngaftaca cochtsemna y chëngcá cochtsama Bëngbe Bëtsabe delante ts̈ábenga jtsatsmënama nts̈amo chamojtsama ora, y ntsachets̈á jëtsjájuama chaojtsamncá, aca cochjëtsjájua, as chënga chamobená nÿets stjënashe jtsenátsbotjiama, jinÿanÿiyama, nts̈amo Bëngbe Bëtsábioye tmojas̈buachenacá ya tmojamama. Y chca, nÿetsca judiënga mochanjinÿe ndoñe ndegombre yontsemna chë nts̈amo chë́ngbioye acbiama tmojacuntacá; masna, chënga mochanjátats̈ëmbona aca ndegombre nts̈amo Moisesbe leyiñe yomandancá icuamama. 	 Ga met hen mee en neem, net als zij, deel aan de reinigingsplechtigheid. Laat op uw kosten hun haar knippen. Dan zullen alle mensen in de stad weten dat het niet waar is wat over u wordt gezegd, maar dat u zelf trouw leeft volgens de wet van Mozes.


Ats̈e sëntsejuabná nderado Onésimo ácbents̈ana básefta tescama tojanoluaré, mora ácaftaca nÿets tempo jtsatsmënama ca, 	 Misschien kunt u het zo bekijken: U bent hem een tijdje kwijt geweest, maar nu kan hij voor altijd van u zijn,


Ya bínÿanoyna, Jesús chë́ngbioye yojobeconá; béjaye juatsbuacá yojtsaye. 	 Om een uur of vier in de morgen liep Jezus over het water naar hen toe.


Cachora quem fshantse jabuache tontsanangmë́mana, y chë bëts pueblents̈e bnë́tsanents̈ana cánÿents̈e tontsanáshajaye, y canÿsëfta uaranga ents̈anga tmonjanóbana. Chë ainënga tmonjanoquedanga, ts̈a auatjanánënga, chë celoca Bëngbe Bëtsábioye montsanadorana. 	 Op dat moment zal er een zware aardbeving komen. Een tiende deel van de stad zal volledig verwoest worden en 7000 mensen zullen omkomen. De mensen die het er levend afbrengen, zullen niet weten waar zij het zoeken moeten en de God van de hemel eren.


Juan enjamna mo canÿe uajuinÿanë́sha tojtsajuinÿana y tojtsabuashinÿinÿancá. Ts̈ëngaftanga chabe buashinÿinÿanana s̈monjinÿe, y s̈monjábos̈ena rato cháftaca oyejuayënga jtsemnama. 	 Johannes was een helder schijnende lamp en u hebt een korte tijd van dat licht genoten.


Nderado nda bacna soye jamama tbojócochëngo, ndoñe chaondëtsejuabná Bëngbe Bëtsá chca cháftaca yojtsama ca; er Bëngbe Bëtsá ndocna te bacna soye jamama jócochënguana, y cha ndoñe ntsamana ínÿenga bacna soye jamama chaócochënguama. 	 Maar als u moeite hebt om de zonde het hoofd te bieden, moet u niet zeggen dat God u in de verleiding brengt. God heeft nooit de neiging iets slechts te doen en Hij brengt niemand in verleiding.


Jesucristbe ichmónënga y chë Judeoca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga tmojántats̈ëmbona, chë ndoñe judië́ngnaca Bëngbe Bëtsabe palabriñe imojtsos̈buáchema. 	 De overige apostelen en de volgelingen van Jezus die in Israël woonden, hoorden dat nu ook mensen van een ander volk het woord van God hadden aangenomen.


Nÿetsto orscana las tresë́ntscoñe nÿets quem luare yojtseibétata. 	 Tegen de middag werd het in het hele land donker. Dat duurde tot een uur of drie.


Ats̈e inÿe oveshënga sëndábamna, pero chënga ndoñe quem luariñe oveshënga quemátsmëna. Ats̈e s̈ontsemna chë́ngnaca moye junatsana. Chë́ngnaca ats̈be oyebuambnayana mochanjouena, y muents̈a oveshë́ngaftaca cánÿiñe mochántsemna, y ats̈na nÿetsca chë oveshëngbiama chë abuajë́nÿa chántsemna. 	 Ik heb nog meer schapen, die niet bij deze stal horen. Ik moet zorgen dat die er ook bijkomen. Zij zullen mijn stem horen en dan zal het één kudde zijn met één herder.


Y tmojánayana: “Chë utámenoca fsënjínÿena lempe ts̈abá endëtsëtámeñe y soldadëngna nÿetsca bës̈as̈angá monduabojanÿanga; pero fsënjatëfjo y tsoye fsënjámashjna orna ndocná chibiátinÿena ca.” 	 "De deuren van de gevangenis waren op slot en de bewakers stonden ervoor op wacht. Maar toen wij naar binnen gingen, was er niemand."


Pilato tojanatjá: —¿As, ndayá Jesús, chë Cristo ca uabobuatmáftaca ats̈e chjama ca? Y nÿetscanga tmojanjuá: —¡Motsecrucificá ca! 	 "Maar wat moet ik dan doen met Jezus, die Christus wordt genoemd?" vroeg Pilatus. Ze schreeuwden: "Kruisig Hem!"


Chë tapiës̈e enjanpormana jaspe ndëts̈beca, y chë bëts pueblo ena castellánoca, ts̈a chca nÿa mo cristalcá tëshínÿniñe enjáninÿna. 	 De stad zelf was van zuiver goud en zo doorzichtig als glas. De muur bestond uit een doorschijnend edelgesteente, uit diamant en


Y canÿe ents̈á ndegombre judío jtsemnana, nts̈amo chabe ainaniñe tomncá, cha Bëngbe Bëtsabe ents̈á yomnama tojtsinÿanÿnase. Y chca, canÿe ndegombre judío, Bëngbe Bëtsabe ents̈á yomnama chaotsinÿnamna ndoñe quenátsmëna chë más delicadents̈e base bobachtema jtsetë́ts̈enana, sinó nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojamcá chabe ainaniñe chaotsebínÿnama. Bëngbe Bëtsabe Espíritu jamana ents̈á chca ainana chaotsebomnama, ndayá inétsinÿanÿnaye cha canÿe ndegombre judío yomnama; y chë uabemana ley ndoñe quenátobena chca jamana. Bëngbe Bëtsá endmëna chë ts̈abe soye ents̈abiama ichamuá; ents̈anga ndoñe. 	 Het gaat er niet om of u lichamelijk besneden bent, maar of uw hart en gedachten voor God geopend zijn. Iedereen die zo'n levensverandering heeft ondergaan, krijgt zijn eer van God, niet van mensen.


Nÿetsca os̈buachiyëngcá enefjuanenache, bëtsëjemëngcá mándayënga tmojanabacacá, chents̈a Jesucrístbeñe os̈buáchiyënguents̈ana, cachënga chents̈a os̈buachiyë́ngbioye jtsamë́ndayama. Bëngbe Bëtsá jëtschuayama tondaye ntjascá imojtsemna y cháftaca imojtsencuénta ora, cha tmojanimpadá, chë os̈buáchiyënga Bëngbe Utabnabe cucuats̈iñe chamotsemnama, ndábeñe chënga imojtsos̈buaché. 	 Ook wezen zij in elk van de christengemeenten leiders aan. Terwijl zij vastten, baden ze voor hen en vertrouwden hen toe aan God.


¡Chë Cristo, chë Israeloca Rey! ¡Cruzocana chauatastjango, bënga jinÿama y chábeñe chaftsos̈buachema ca!” Y cháftaca ibojtsecrucificanátnaca ibojtsóyenguaye. 	 Zeg, Christus, Koning van Israël! Laat ons eens wat zien en kom van dat kruis af! Dan zullen we in U geloven!" riepen zij. Zelfs de mannen die met Hem gekruisigd waren, maakten schampere opmerkingen.


“Ts̈ëngaftanga, ats̈be amiguënga, cbochjáuyana: Ndoñe matauatjëngana nÿe chë ts̈ëngaftangbe cuerpo japochócama imobenëngbiama, pero chents̈ana más jamana ndoñe ntsobenana. 	 Jullie zijn mijn vrienden. Wees niet bang voor de mensen die je willen vermoorden. Zij kunnen alleen maar je lichaam doden, maar hebben daarna geen macht meer over je.


Chë obanënga mochtayenama ichámuana chë ents̈anga tmojanuena ora, báseftanga Pablo imojtsáboyejuana, y ínÿengna mënts̈á imojtsichamo: —Bënga fsë́ntsebos̈e chë contsichamo soyënga más chcoye cachiñe jatuenama ca. 	 Toen zij Paulus hoorden vertellen dat er iemand uit de dood was teruggekomen, lachten sommigen hem uit. Maar anderen zeiden: "Daarover moet u nog eens wat meer vertellen."


“Chents̈ana, canÿánÿa chë chabe nduíñbioye ndebénënga yojáchembo. Cánÿabioye ibojatjaye: ‘¿Ntsachets̈á ats̈be nduiño icondebena ca?’ 	 Hij liet de mensen die bij zijn heer in de schuld stonden een voor een bij zich komen. 'Wat bent u mijn heer nog schuldig?' vroeg hij aan de eerste.


Er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: Nts̈amo ents̈á tojtsamama, ndocná Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abia quenátsmëna. ¡Ndoñe, ndegombre ndoñe, ni mo canÿa chca quenátsmëna! 	 Het staat zo in de Boeken: "Voor God is niemand rechtvaardig, werkelijk niemand.


—Buatëmbayá, Moisés bëngbe leyënguiñe tojë́ftsanabema, nderado canÿe boyá tojtsóbana y básenga ndoñe tonjëftsabáshejuanësna, canmëna chë uabentsá chë shémaftaca jtobouamayana, chca, chë chabe uabochená obanabiama básenga jtsabamnama ca. 	 "Meester", zeiden ze, "in de wet van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Hun kinderen zullen dan wettelijk van de gestorven man zijn, om zijn naam te laten voortbestaan.


Masque chca jasúfriase, más chcoye cabá más mochanjatssúfria. 	 Maar dat is allemaal nog slechts het begin van de ellende.


Chëntscuana, ba uaranga ents̈anga chents̈e tmojanójoto; ts̈a ents̈anga causa, nÿetscanga imojtsenatsë́nts̈enaye. Chora Jesús tojanonts̈é jóyebuambayama, y natsana chabe uatsjéndayëngbioye tojanë́yana: “Chë fariseungbe buatëmbana soyëngama cuedado s̈mochtsebomna, chënga mondmëna bacna ents̈anga, nts̈amo ndegombre tmojuabnacá ndinÿinÿnayënga. Nts̈amo chë levadura jamana nÿetsana chauábochema, cachcá chëngbe buatëmbana soyë́ngaca, chë fariseunga montsobena jamana bëtscá ents̈anga nts̈amo ndoñe ts̈abá tontsemncá chamotsamama. 	 Ondertussen verdrongen zich duizenden mensen om Hem heen. Jezus had eerst Zijn discipelen iets te zeggen. "Ik waarschuw jullie voor de Farizeeërs. Het zijn huichelaars! Maar het zal vanzelf blijken hoe ze werkelijk zijn.


Ndayá Agáraftaca tojanopasacá entsinÿinÿná chë Sinaí batsjoca tmojánbema trato, Arabia luaroca; y chë morsca bëts pueblo Jerusalénënaca entsinÿinÿná, er chents̈a ents̈anga montsemna chë leyë́ngaca mandánënga. Nts̈amo Agar y chabe básenga nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservénënga monjamncá, Jerusalenents̈a ents̈ángnaca cachcá chëngcá mondmëna, chë leyë́ngaca nÿets tempo mandánënga bétsemnayeca. 	 Het verbond van de wet werd gesloten op de berg Sinaï (of de 'berg Hagar' zoals de Arabieren zeggen). En de slavin Hagar is het symbool van het tegenwoordige Jeruzalem, de moederstad van de Joden. Haar kinderen leven allemaal onder de slavernij van de wet.


Masque chë soyënga tbojánayana, nÿe bats̈atema más bën y ya ndoñe matbënjanobenata chë ents̈anga jtsë́uyanana uacnënga jashebuáyama, chca, chátbioye jadórama. 	 De mensen hadden zich zo vast voorgenomen Barnabas en Paulus offers te brengen, dat die er met moeite in slaagden hen dit uit het hoofd te praten.


Chë bachnangbe amë́ndayënga y fariseunga, Jesús chë jabuátambama cuentënga yojtsëtsëtsnama, tmojanenótats̈ëmbona chëngbiama chca yojtsóyebuambnama. 	 De leidende priesters en Farizeeërs begrepen nu wel dat deze voorbeelden op hen sloegen.


“Ndegombre s̈cuayana: Chë jobuáchama te ya tocjobuache. Chë te, chë Bëngbe Bëtsabiama mo obanëngcá imomnënga mochanjouena Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá jtsóyebuambnayana. Nda chca ts̈abá chas̈ojoyeuná cha, ts̈abe vida echántsebomna. 	 Geloof Mij: Er komt een tijd dat de doden de stem van de Zoon van God zullen horen. Die tijd is er nu al. Wie naar de Zoon van God luisteren, zullen leven.


Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, ts̈ëngaftanga ndaye padecena soyënguiñe chas̈mojtsiyena ora, chiñe s̈mochjájuaboye mo chca ts̈ëngaftangbe ts̈abiama cuaftsemncá y s̈mochjóyejuaye; 	 Beste broeders, is uw leven vol moeilijkheden en verleidingen?


Bëngbe Bëtsá, Bëngbe Utabná Jesucristbe Taitá, nda corente iuámana, së́ntseimpadana cha chaoma Uámana Espíritu chacmë́jabuachama, corente osertánënga chas̈motsemnama, y chacminÿanÿé nda Bëngbe Bëtsá yomnana, chca, más ts̈abá cha chas̈motsábuatmama. 	 dan vraag ik de God van onze Here Jezus Christus (de Vader Die alle eer verdient) u wijsheid te geven, opdat u helder en duidelijk zult zien wie Christus is en Hem door-en-door zult kennen.


Er ats̈e sëntsejuabná ndoñe corente juabnayabe soye yomna, canÿe utamená jíchmuana y ndayama chabe contra tmojtsichámuama ndoñe lempe ntjuabemana ca” —cha tojánayana. 	 Want het lijkt mij onzinnig om een gevangene naar Rome te sturen zonder erbij te vermelden wat de aanklacht tegen hem is."


“Ndegombre, ats̈na béjayeca cbondubáyana Bëngbe Bëtsabe benache chas̈muatishachama. Pero chë ats̈be ústonoye echanjabá, ats̈biama más obenana bomná comna, y ats̈e merecido taitsatobuajoñe ni mo chabe shecochëtjonëshe jtsámbañama. Chë chabe benache aíñe chamojtishachëngbiama Bëngbe Bëtsá echanjama chë echanjabábeyeca, chë Uámana Espíritu chëngbe ainaniñe cháuamashënguama. Pero chë benache ndoñe chamontishachëngbiamna, Bëngbe Bëtsá echanjama chë echanjabábeyeca, corente castigánënga chamotsemnama, mo iñeshequëcá. 	 Ik doop met water als teken van de bekering. Straks komt er Iemand, die veel belangrijker is dan ik. Ik ben het niet eens waard Zijn slaaf te zijn. Hij zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur.


Canÿe luare Gólgota ca uabáinoca tmojánashjajna ora (hebreo biyañe chca endayana “Obanabe Bests̈ashe Luare ca”), 	 Zo kwamen zij bij de heuvel Golgotha, dat betekent 'Schedelplaats'. De soldaten gaven Jezus wijn met een pijnstillend middel erin. Maar toen Hij ervan proefde, wilde Hij het niet drinken.


As chë bachnangbe más uámana amëndayá tojantsá y Jesúsbioye tbojantjá: —¿Ndocá cochanjayana? ¿Ndayase yojtsemna chë acbe contra montsichamo soye ca? 	 De hogepriester stond op en vroeg aan Jezus: "Wat hebt U daarop te zeggen? Hebt U dat gezegd of niet?"


Chents̈ana Jesús tojanonts̈é cachiñe cuentë́ngaca chënga jabuátambana. Mënts̈á tojánayana: 	 Jezus vertelde verscheidene gelijkenissen. Hij zei:


Pero ínÿengna tmojánayana: “Cachcá mochjonÿaye, er Elías tayochjabo jabátsbocama ca.” 	 Maar de anderen zeiden: "Wacht! Laten we eens zien of Elia Hem komt redden."


Asna, chents̈a ents̈anga cha tmojanánatse canÿe luaroye, ents̈anga jénefjnama y oyebuambnayënga joyaunayama luare, Areópago ca uabáinoye. Chents̈e imojanamana uámanënga jénefjnana, nderado ndabiama jayanama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tonjamama. Chora Pablo tmojantjá: —¿Chë aca contsabuatambá soyënga ndayá bétsayanana bënga quefstsobena jtsetats̈ëmbuama ca? 	 Zij namen hem mee naar de Areopagus en vroegen: "Mogen wij eens wat meer horen over die leer van u?


Ats̈e së́ntsetats̈ëmbo, ats̈e chaitsoñe orna, banga mochanjabo y chënga mochántsemna mo corente ts̈átjaye tjañe ques̈ëngcá, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chábeñe os̈buáchiyana chamotsajbanama chënga jamama. 	 Want ik weet dat er na mijn vertrek valse leraars, als hongerige wolven, bij u zullen komen; zij zullen de kudde niet ontzien.


Bëngbe Bëtsá tojánayana bëngbe bëts taitanga ts̈abá imojánama ca, chënga chábeñe imojtsos̈buachéyeca. 	 Vroeger hebben vele mensen vanuit dit geloof geleefd. Zij zijn ook door hun geloof bekend geworden.


Jesús chë béconana tojánashjango ora, tojántats̈ëmbona Lázaro ya canta te uatbontsána yojtsemnama. 	 Toen Jezus in Bethanië aankwam, bleek Lazarus al vier dagen daarvoor begraven te zijn.


Y chë natsana imojtsajnënga y chë ústonoyënga mënts̈á imojtsaiuáyebuache: “¡Bëngbe Bëtsá matschuanga! ¡Corente bendición bomná, chë Bëngbe Utabnabe obenánaca tojabá! 	 Voor en achter Hem werd "Leve de koning!" geroepen. De mensen juichten: "Eer voor Hem, Die komt in de naam van God!"


Canÿe te echanjóshjango, Bëngbe Bëtsá lempe tsmëmacá jëtsbemama. Chë tentscuana Jesús bontsemna celoca joquédana. Chca echanjochnëngo nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabe juabna oyebuambnayëngbiajana ents̈anga tojanabuayenacá. 	 Hij moest naar de hemel teruggaan tot de tijd van het volledige herstel. Over die tijd heeft God vanaf het begin al gesproken door Zijn heilige profeten.


Er cbë́yana, entseyta áts̈eftaca chaopasá, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe ats̈biama iuayancá, mënts̈á: “Y chábioye tmonjáninÿe mo chë puerte bacna soye amënguents̈á canÿa cuaftsemncá ca.” Y lempe nts̈amo ats̈biama iuabemancá, mora ya echanjochnëngo ca —Jesús tojanë́yana. 	 Want het is bijna zover dat deze profetie zal uitkomen: 'Hij zal worden veroordeeld als een misdadiger.' (A) Alles wat de profeten over Mij hebben geschreven, zal uitkomen."


Cha jtsemnana canÿe ents̈á, mora canÿe soye juabnayá, pero chents̈ana inÿets̈á jatójuabnañana. Chca, cha jtsiyenana nÿetsca soyëngama uta soye jtsejuabnayëse, y chca cha ndoñe ntsobenana tondaye puerte ts̈abá jamama. 	 als hij twijfelachtig is en onzeker in zijn optreden.


Jasama tojanobuache ora, Jesús mesë́shents̈e tojanótbema chabe uatsjéndayëngaftaca, chë cachënga más chcoye chabe ichmónënga ca uabáinënga. 	 's Avonds kwam Jezus met de andere apostelen en ze gingen allemaal aan tafel.


Chë bëts pueblents̈a bës̈ashangá ndocna te quemochtë́tatame, y chents̈e ndocna ora ibeta queochátsmëna. 	 Haar poorten zullen de hele dag openstaan; zij zullen nooit worden gesloten, omdat er geen nacht zal zijn.


Chora Simón Pedro tbojanjuá: —Acna chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná condmëna, chë Bëngbe Bëtsá Ainabe Uaquiñá ca. 	 Simon Petrus zei: "U bent de Christus, de Zoon van de levende God."


Chë tena, ats̈e jóts̈ëmbonëse, áts̈beñe s̈mos̈buachéyeca, ats̈be Taitábioye s̈mochanjotjañe. Y ats̈e cbë́yana; chca, chë te ndoñe ques̈ochatájaboto ts̈ëngaftangbiama ats̈be Taitá jatsimpadánana. 	 Als het zover is, kunt u in mijn naam bidden. Ik hoef dan niets meer voor u aan de Vader te vragen,


Chamna, s̈ontsamna chënga juabuábiamana y jáuyanana ndoñe chamondëtsesá, sananga chë ndaye soyënga ents̈anga tmojuabná diosënga yomna ca jadórama tmojuiyëbana; bacna soyënga shembásenga o boyabásengaftaca ndoñe chamondë́tsama y ndoñe chamondëtsesá tses̈ana bayëngbe mënts̈ena, y buiñe cach ndoñe ca. 	 Het enige wat wij hun zullen schrijven, is dat zij niets mogen eten van wat aan afgoden geofferd is; dat zij geen hoererij mogen plegen; dat zij geen vlees mogen eten van dieren die door verstikking zijn gedood en dat zij geen bloed mogen eten of drinken.


Chents̈ana Jesús chë ents̈anga tojtanichamó y yebnoye tojtanamáshëngo. Chents̈na chabe uatsjéndayënga tmojanimpadá ndayá chë bacna shacuanama cuento betsayancá chauabuayenama. 	 Jezus stuurde de mensen weg en ging naar huis. Zijn discipelen kwamen bij Hem zitten en vroegen wat Hij bedoelde met de gelijkenis over het onkruid tussen het graan.


Y ats̈e sënjayana lempe nts̈amo ndegombre yomncá lempe chë tijinÿe soyëngama, chë Bëngbe Bëtsabe buayenana soyëngama y chë Jesucristo s̈onjaniyana ndegombre bétsemna soyëngama. 	 Johannes heeft opgeschreven wat hij van God gehoord heeft en wat Jezus Christus hem heeft bekendgemaakt.


Chë juachañe oyenënga nÿetscanga tmojanëuatjaná, y Judeoca nÿetsca chë tjañenache luariñe ents̈anga chë soyëngama imojtsencuéntaye. 	 Dit maakte diepe indruk op de mensen. Overal in het bergland van Judea werd erover gesproken.


Josué, Israeloca ents̈anga Canaán fshantsëngoye yojtsënachaye ora, chë Bëngbe Bëtsáftaca jóchnama uámana luare jtsebomnama cha choca matënjanmëse, Bëngbe Bëtsá bayté chents̈ana, David yojëftsiyena ora, inÿe tempuama ndoñe matënjanoyebuambá, chë ndaye ora ents̈anga muanjobenaye chë cháftaca jóchnama uámana luare jashjáchama. 	 Jozua heeft het volk niet in deze rust gebracht. Als dat zo was, zou God niet veel later hebben gezegd dat het 'nu' de tijd is om deel te krijgen aan die rust.


Ndëmuanÿe bachnangbe más uámana amëndayánaca jtsemnana ents̈anguents̈ana bocacaná, y uabuayaná chëngbe cuenta Bëngbe Bëtsá jasérviama, chábioye juats̈ëmbonama y bayënga jobáyama Bëngbe Bëtsá jëtschuayama, chca, Bëngbe Bëtsá chë bacna soyënga ents̈anga tmojamama cháuaperdonama. 	 De hogepriester van Israël is gewoon een mens, die de speciale taak heeft zijn medemensen bij God te vertegenwoordigen. Hij biedt God hun gaven aan en offert Hem de dieren die zijn gegeven om niet alleen de zonden van de mensen, maar ook die van hemzelf te bedekken.


Pero Bëngbe Bëtsá quem soyënga chabe Espíritoftaca bënga s̈ojanÿanÿé, er chë Espíritu lempe jtsetats̈ëmbuana, chë Bëngbe Bëtsabe soyëngama puerte totcá josértama yomna soyëngámnaca. 	 De een doet wonderen, de ander geeft Gods woord door. De een weet de duivelse geesten van Gods Geest en Zijn engelen te onderscheiden, de ander spreekt allerlei vreemde talen en weer een ander legt uit wat in die talen gezegd wordt.


Pablo y Silas inÿe luaroye ibojtsaye ora, Anfípolis y Apolonia bëts pueblënguëjana tbojánachnëngo y canÿe bëts pueblo, Tesalónica ca uabáinoye tbojánashjango. Chents̈e, chë judiënga canÿe yebna imnabomna chënga jénefjnama. 	 Zij reisden via Amfipolis en Apollonia naar Thessalonica, waar een Joodse gemeenschap was.


ndoñe s̈mattsama, Bëngbe Bëtsabe buayenana soyënga ts̈ëngaftangbe ainaniñe ndoñe chaondómashënguama, mo chë ents̈anga ndoyena luaroca Moisésoftaca imojëftsemnëngcá, Bëngbe Bëtsabe contra nÿetsca soyënguiñe imojtsemna. Chënga bëtscá bacna soyënga tmojanma, mo ndayá cuaftsamcá jinÿama ntsachets̈á más muanjobenaye jamana y Bëngbe Bëtsá cabá uantado chë́ngaftaca tayojtsemnama. 	 dat wij ons hart niet voor Hem mogen toesluiten zoals het volk Israël deed. Zij keerden zich van Zijn liefde af.


Chents̈e cha yobátmana, Bëngbe Bëtsá chabe obenánaca Cristbe uayayënga chabe cucuats̈iñe chamoquedama yochjamëntscuana. 	 Daar wacht Hij tot alle vijanden zijn onderworpen. Door dat ene offer heeft Hij allen die voor God zijn afgezonderd voor altijd volmaakt gemaakt.


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama, bacna ents̈anga nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga fariseunga y ley abuátambayënga! Ts̈ëngaftanga jtsamana chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tempsquënga bëtsëtsa ents̈anga chamotsemnama, chëngbe cuevëshënga jtsatspórmayëse. Ts̈ëngaftanga cachcá jtsamana chë nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amë́ngaftaca, chë chëngbiama jtenójuaboyama pormániñe jtsatsbótamnayëse; 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs, het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars! U bouwt monumenten voor de profeten, die door uw voorouders om het leven zijn gebracht. U legt bloemen op de graven van goede, onschuldige mensen en zegt:


Pedro, ndayá tojáninÿama chabosertama yojtsenójuabnantscuana, chë Uámana Espíritu tbojaniyana: “Mouena, muents̈e mora unga boyabásenga cmontsenguá. 	 Terwijl Petrus nog over het visioen zat na te denken, zei de Geest tegen hem: "Petrus, er zijn enkele mannen voor u.


As Jesús chata tojanë́yana: —¡Ts̈a juabna ndbomnënga y ts̈a uenana jos̈buáchiyama, chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojánayana soyëngama! 	 Jezus zei tegen hen: "Wat bent u toch dom! Wat hebt u moeite om alles te geloven wat door de profeten is gezegd.


Choye tojánashjango ora, José tojána canÿe pueblo Nazaret ca uabáinoye chents̈e joyénanama. Chca tojanochnëngo cachcá chaotsemnama nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojanayancá. Chënga tmojánayana: “Nazaretocá ca Jesús mochantsábobaina ca.” 	 Daar gingen zij wonen in het stadje Nazareth. Dat klopte met de woorden van de profeten, die hadden voorspeld dat de Messias 'Nazoreeër' zou worden genoemd.


Ts̈ëngaftanga nÿets tempo chë celoca soyëngama s̈mochtsejuabnaye, ndoñe chë nÿe quem luarents̈e yomna soyëngama. 	 Richt daarom uw gedachten op de dingen van de hemel en niet op die van de aarde.


Chama chënga tmojanichamó básefta cachëngbe usetonënga y ínÿengna Heródesbe ústonënga, Jesús jauyanama: —Buatëmbayá, bënga fsëndë́tats̈ëmbo aca ndegombre soyënga cnetsabuátambama y contsabuatambá ndegombre ts̈abe vida jtsebomnama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomandacá, y ndoñe jatuenanana nÿe nts̈amo ents̈anga tmojatichamcá, er acbiama tondaye quenatámana nda más uamaná o nduamaná tomnana. 	 Zij kwamen tot een besluit en stuurden een paar van hun leerlingen met enkele aanhangers van Herodes naar Hem toe met een vraag. "Meester, wij weten dat U eerlijk bent. U vertelt de waarheid over de weg naar God. U trekt zich niets aan van wat de mensen denken.


“Y cachcá jamama canÿe te Damascoye sënjétsaye; chë bachnangbe amë́ndayënga uabemanëchangá s̈monjanënts̈abuaché chca jamama y, cachënga choye s̈monjanichmó. 	 Zo ging ik ook naar Damascus, met toestemming van de hoofdpriesters. Zij hadden mij de bevoegdheid gegeven namens hen op te treden.


Chora chë inÿe ángel chabe copbé béjayënguiñe y béjaye obocanënguiñe tonjanbuashcja, y buiñe tontsanobiama. 	 De derde engel goot zijn schaal uit over de rivieren en de waterbronnen en al het water werd bloed.


Nÿetscanga chë áts̈eftaca montsemnë́ngnaca cmontsechuaná. Ats̈be cuenta cochjácheuaye nÿetscanga chë bënga imuababuanÿeshanë́ngbioye, cach bëngcá Jesucrístbeñe os̈buáchiyana bómnayeca. Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, cha chaoma ácbeñe ts̈abe bendicionënga chaotsemnama. 	 Allen die hier bij mij zijn, laten je groeten. Breng mijn hartelijke groeten over aan onze christenvrienden. Ik wens jullie allen de genade van de Here toe.


Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, chabe puerte bëtscá obenánaca cha chaoma ts̈ëngaftangbe ainaniñe bëts añemo chas̈motsebomnama; y chca, ts̈ëngaftanga chë padecena soyënguiñe chas̈mojtsemna ora, puerte uantadënga chas̈motsemnama, y ainaniñe añémoca Bëngbe Bëtsábeñe becá chas̈motsobátmanama. 	 Ook vragen wij Hem u te sterken met Zijn geweldige, hemelse kracht, opdat u alles blij kunt verdragen;


David inatáts̈ëmbo chë Uámana Uabuayaná, chë Cristo, cháuatayenama Bëngbe Bëtsá yochjanmama. Chama cha tojánayana y tojë́ftsanabema, obanëngbe luarents̈e Cristo ndoñe ntjëftseboshjonana y Bëngbe Bëtsá ndoñe ntjalesénciana chabe cuerpo chaotsopochocama ca. 	 Hij was een profeet en voorspelde dat de Christus uit de dood zou opstaan. De Christus zou niet dood blijven en Zijn lichaam zou niet vergaan.


Chora Nicodemo tbojantjá: —¿Nts̈amo chca nántsemna ca? 	 Nicodémus vroeg: "Hoe gebeurt dat dan?"


Y chca, Bëngbe Bëtsabiama nÿetscanga cachcá monduámana, judiënga y ndoñe judië́ngnaca; y cha tojama chë ndoñe judië́ngnaca chëngbe bacna soyëngama perdonánënga chamotsemnama y ainaniñe ts̈abe juabna chamotsebomnama, Bëngbe Bëtsabe palabriñe jtsos̈buáchiyëse. 	 Hij maakt geen verschil tussen hen en ons. Doordat zij in Jezus Christus geloven, heeft Hij hun hart van kwaad gezuiverd.


Bënga fsë́ntsetats̈ëmbo bë́ngbents̈ana báseftanga choye tmojángama, bënga ntjamëndacá, y fsë́ntsetats̈ëmbo mocna soyënga cmojtsabuátambama y chë causa, ts̈ëngaftanga ndoñe s̈montsetáts̈ëmbo nts̈amo jtsejuabnayana ndayá jamama yomnana, Jesucristbe canÿe ndegombre ustoná jtsemnama. 	 Wij hebben gehoord dat er bij u, die niet van Joodse afkomst bent, grote opschudding en onzekerheid is ontstaan door wat sommigen van ons u hebben verteld. Wel, dat hebben zij niet in onze opdracht gedaan.


Nda yapa bacna soyënga tojtsebos̈e, cabana cha pronto chë bacna soye jamana; y nda sempre bacna soyënga tojtsama, chama Bëngbe Bëtsá nÿetsca tescama bochanjacastíga. 	 Die slechte verlangens brengen u tot slechte daden; en de straf die u daar tenslotte voor krijgt, is de dood.


y chë más bëts tsashená tsëntsajana enjanobëjna. Chë fshajayents̈a catoica lado enjanójuajna betiyeshënga chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama, canÿe uatiñe bnë́tsana uta soye jashájonana, canÿe cada shinÿe; chë betiyeshents̈a tsbuanáchënga josérviana nÿetsca mándayëngbents̈a ents̈anga jáshnama. 	 Het kwam uit de troon van God en van het Lam en stroomde midden over de hoofdstraat van de stad. Aan weerskanten van de rivier stond een levensboom, die twaalf keer per jaar vruchten droeg, elke maand een keer. De bladeren van de boom zijn voor de genezing van de volken.


Y ínÿoca, Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayana: “Chë tmojenachents̈á bominÿe mochanjabuájua ca.” 	 En ergens anders staat: "Zij zullen kijken naar de Man, Die zij doorstoken hebben." (C)


Chca yojtsichámëse, chabe cucuats̈ënga y chabe shecuats̈ënga tojaninÿanÿé. 	 Terwijl Hij dit zei, liet Hij Zijn handen en voeten zien.


Pero ts̈ëngaftanga áts̈beñe ndoñe ques̈matos̈buaché, er ts̈ëngaftanga ats̈e ndoñe ques̈matë́stona, nts̈amo chë oveshënga chë ts̈abe abuajë́nÿa mondbetsëstoncá. 	 U gelooft Mij niet, omdat u niet bij mijn kudde hoort.


“Puerte oyejuayënga mochántsemna chë nÿetsca soyënguiñe ts̈abá jamama bos̈ënga. Chëngbe bos̈ana entsemna mo chë oshëntsiyá y uajuendayabe bos̈ancá. Chë nÿetsca soyënguiñe ts̈abá jamama bos̈ënga mochanjobenaye jëftsinÿana lempe nts̈amo tmojtsebos̈cá. 	 Gelukkig zijn de mensen die ernaar hunkeren dat Gods wil wordt uitgevoerd, want zij zullen volkomen tevreden worden gesteld.


Jerusalenocana sënjë́ftsanbocnents̈ana, Siria y Cilicia luarëngoye sënjána. 	 Daarna ging ik naar Syrië en Cilicië. En nog steeds wisten de christenen van Judea niet hoe ik er uitzag.


Mënts̈á cbetsamëndá: Nts̈amo ats̈e cbondababuanÿeshancá, cachcá s̈mochtsenbobonshana. 	 Ik zeg dat u net zoveel van elkaar moet houden als Ik van u gehouden heb.


Y chora canÿe jabuache oyebuambnayana Bëngbe Bëtsabe uámana puestents̈ana sënjanuena, mënts̈á: “Mouena. Bëngbe Bëtsá ents̈ángaftaca echántsemna y cha chë́ngbeñe echantsiyena. Chënga chabe ents̈anga mochántsemna, cach Bëngbe Bëtsá chë́ngaftaca echántsemna, y cha chëngbe Bëtsá echántsemna. 	 Ik hoorde een luide stem uit de troon zeggen: "Gods huis staat nu bij de mensen. Hij zal bij hen wonen. Zij zullen Zijn volk zijn en Hij zal Zelf bij hen zijn.


Bëngbe Bëtsá chë Taitabe bominÿiñe, chë puerte ts̈abe y ndegombre soyënga, ndayá ents̈á ibojtsemna jamana endmëna: chë uajchonga y viudanga corente ngménënga tmojtsemna ora jujabuáchana, y ndoñe bacna soyënga játamana, mo chë nÿe quem luarama enójuabnayënga mondbetsamcá. 	 De christen die zuiver is en op wie God onze Vader niets heeft aan te merken, zal wezen en weduwen bijstaan in hun nood. Hoe slecht en vuil de wereld ook is, hij zal zuiver blijven.


Banga imojtsichamo: —Chana bacna bayëjbe juabna uambayá y corente juicio ndbomná entsemna. Y as ¿ndáyeca cha mochjátsyeunana ca? 	 Velen van hen zeiden: "Hij is bezeten! Er zit een boze geest in Hem! Waarom luisteren jullie nog naar Hem?"


Ndoñe ts̈abá yonjamna, chë barco chora enjétsemnents̈e chë uaftena tempëntscuana jëftsemnana; chë causa, nÿa mo nÿetscanga tmonjanenoyeuná cachiñe bejaycá chents̈ana játama, nderado cuanjobenaye Fenice puebloye jashjanguama y chents̈e jëftsemnama chë uaftena tempo tojopochocantscuana. Chë pueblo Creta luaroca enjamna; y choye jamashënguamna enjamna shinÿe endbetsenatjëmbambana juachoica tsjuanoicajana y tsmanoicajana. 	 Nu was 'De Goede Rede' ook niet erg geschikt om te overwinteren. De haven van Phoenix, even verderop, was daarvoor veel beter. Daar kon een schip zowel uit het zuid als het noordwesten binnenlopen. Daarom waren de meeste mannen ervoor de zeilen te hijsen en te proberen naar Phoenix te varen en eventueel daar de winter door te brengen.


Y chorna, quem bëts bacna soyënga ochjajnayá Jesúsbioye tbojaniyana: —Jesús, ats̈biama cochtenójuaboye aca reycá jabomándama chacojtabo ora ca. 	 Hij zei tegen Jezus: "Jezus, denk aan mij als U in Uw koninkrijk komt."


chíyeca, cabá lempe chca ndopása ora, cha yojtsetáts̈ëmbo cha ndoñe yochjanóbanama, chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná ntjëftsinÿcá. 	 Want de Heilige Geest had hem duidelijk gemaakt dat hij pas zou sterven als hij de Christus had gezien.


Jesús chatbiama tbojanongmé y tojánabuchbojajo. Cachora chë jtanata ts̈abá yojtëbinÿna y Jesús tmojanasto. 	 Jezus kreeg medelijden met hen en raakte hun ogen aan. Zij konden onmiddellijk zien en gingen met Hem mee.


Chë uvasës̈angana, chë bëts pueblents̈ana chaboye tmonjanants̈ë́tetje, y chë luarents̈ana ts̈a buiñe tonjanóbocna; tonjanojutjé couayëngbe uayashbenëshantscoñe y mo unga patse kilómetrënga tonjanábuashana. 	 Toen ze uitgeperst werden, kwam er een enorme stroom bloed uit, bijna 300 kilometer lang en anderhalve meter diep.


Y chca, nÿets castigo morsca ents̈ángbeñe echántsemna, nÿetsca Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojóbanama, Bëngbe Bëtsá quem luare tojanma orscana; 	 Als mannen van deze generatie zult u verantwoordelijk worden gesteld voor de moord op al Gods dienaren,


cha ndoñe tontsejuabná te y tontsetáts̈ëmbo ora, chabe nduiño echántashjango y puerte jabuache bochantsecastíga, y echanjama cha jasúfriama chabotsemnama, mo chë Bëngbe Bëtsábeñe ndos̈buáchiyënga mochanjasufriacá. 	 Maar als dan onverwacht zijn heer terugkomt, zal die hem ontslaan en behandelen als een misdadiger.


Bëngbe Bëtsá Moisésbioye chë leyënga cabá nduánts̈aboshjona ora, ents̈anga quem luarents̈e bacna soyënga tmojanma. Pero ndocna ley tontsemna ora, Bëngbe Bëtsá ndoñe ntjatonÿayana ents̈anga bacna soyënga tmojamama. 	 De zonde was al in de wereld voordat Mozes Gods wet ontving. Maar zolang die wet er niet was, werd de zonde niemand toegerekend.


Ndëmuanÿe yébnënaca canÿe jebuaná jtsebomnana, pero Bëngbe Bëtsá endmëna nda tojanma lempe nts̈amo yobinÿncá. 	 Mensen kunnen huizen bouwen, maar God heeft alles gemaakt.


Y nts̈amo, chë bachnangbe amë́ndayënga y chents̈a mandadënga ínÿengbe cucuats̈iñe tmonjáboshjona, jóbanama ibojtsemna ca ents̈anga chamuayanama y chamocrucificama. 	 Maar de hogepriesters en leiders van ons volk hebben Hem gevangen genomen en uitgeleverd aan de Romeinen. En die hebben Hem gekruisigd.


As chata tbojanonts̈é jacúntana, nts̈amo benachiñe tbojanpasacá, y nts̈amo Jesúsbioye imojótëmba, chë tandës̈e tojanjatá ora. 	 De twee mannen uit Emmaüs vertelden dat zij Jezus ook hadden gezien. Dat Hij met hen was meegelopen en dat ze Hem pas hadden herkend toen Hij het brood brak.


Quem puerte bacna ents̈anga y ndos̈buáchiyënga montsebos̈e ats̈e canÿe bëts soye chaima, obenana jinÿanÿiyama; pero ndoñe chca quemochátinÿe, sinó nÿe chë ndayá yomna mo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Jonásoftaca tojanopasá soycá ca” —Jesús tojánayana. Chora Jesús tojésanabashejuana y chents̈ana tojtsanoñe. 	 Dit slechte en onbetrouwbare volk wil dus een teken uit de hemel hebben. Het zal geen enkel teken krijgen dan het teken van Jona." Jezus keerde hun de rug toe en ging weg. Hij stak met Zijn discipelen het meer over.


Er chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá tojabo chë pochocánënga jtsemnama imojtsajnënga jabétsanguanguama y jabátsebacama ca. 	 Nu bent u echt een zoon van Abraham. Ik ben gekomen om afgedwaalde mensen te zoeken en te redden."


Jesús ndocá tbonjanjuá. As chabe uatsjéndayënga tmojanobobeconá y tmojanimpadá: —Chë shembása mëyana chaotsatoñe; bëngbe ústonoye yapa entsáyebuache ca. 	 Maar Jezus gaf haar geen antwoord. Zijn discipelen zeiden dat Hij haar maar moest wegsturen. "Zij loopt steeds achter ons aan te zeuren", zeiden zij.


Chë ángel Zacaríaseftaca yojtsóyebuambnantscuana, ents̈anga shjoca Zacaríasbiama imojtsobátmana, y mënts̈á imojtsejuabnaye: “¿Ndáyeca ts̈a bën Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e ibojtsobiamná ca?” 	 Ondertussen stonden de mensen buiten op Zacharias te wachten. Zij vroegen zich af waarom hij zo lang in het heiligdom bleef.


Chíyeca cha ts̈ëngaftangbioye sëntsichamná, chca, ts̈ëngaftanga chas̈motsetats̈ëmbuama ndayá bë́ngaftaca yojtsopasana, y cha chacmañémuayama. 	 Ik stuur hem daartoe speciaal naar u toe en ook om te zien hoe het met u gaat en om u te troosten en te bemoedigen.


Chents̈ana, chë soldadënga Jesús tmojanánatse chë mandadbe bëts yebnents̈a chashjoye, y nÿetsca soldadënga tmojánachembo chamobéconama. 	 Zij namen Hem mee naar de binnenplaats van de burcht en riepen het hele bataljon bijeen.


chca, ats̈be amë́ndayoca mesë́shents̈e áts̈eftaca s̈mochanjase y s̈mochanjofs̈iye, y uámana tbemaniñe mo reyëngcá s̈mochanjotbiama, chë Israeloca bnë́tsana uta pamíllanga ents̈angbiama chas̈muayanama ts̈abá o ndoñe ts̈abá chënga tmonjamama ca” —Jesús tojánayana. 	 Jullie zullen op tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.


Pero chora Pablo Ananíasbioye tbojanjuá: —¡Bëngbe Bëtsá ácnaca cmochanjëtsjants̈etá, bacna ents̈á, nts̈amo ndegombre tcojuabnacá ndinÿinÿnayá! Aca chents̈e contsetbemana ts̈abá o ndoñe ts̈abá tijamama jayanama, nts̈amo Moisesbe leyiñe yomandancá; as, ¿ndáyeca cojtsemánda chas̈mojants̈etama? Chca chë leyiñe ndoñe quenátslesenciana ca. 	 "God zal u slaan, huichelaar", zei Paulus tegen hem. "U zit hier om volgens de wet recht over mij te spreken. Geeft u iemand opdracht mij te slaan, wat tegen de wet is?"


Celocana bëtsëtsa bëntstbenga ents̈ángbeñe tonjantquë́cjana, chëbenga canta bnë́tsana kilama más utbenga; y ents̈anga Bëngbe Bëtsabe contra ba soyënga tmonjánayana, er chënga ts̈a montsansufrina chë bëts pochócaye bëntstá causa, y chë pochócaye bëntstá chëngbiama puerte jabuache castigo enjamnama. 	 Daarna begon het vreselijk te hagelen. Er vielen ijsblokken van dertig kilo uit de lucht op de mensen. Het was een verschrikkelijke ramp. En de mensen vervloekten God.


Chë jená y chë matiñe béjaye bues̈cjnayá cach trabajuiñe jtsents̈énana, y chatna mo trabajayatcá jtsámanana; y cada ona juácanana nts̈amo chabe trabajo tomncá. 	 Aan de liefde komt nooit een einde. Het spreken namens God zal eens niet meer nodig zijn; het spreken in vreemde talen zal ophouden; kennis zal dan niet meer worden gevraagd.


Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo, ats̈be Taitá tojamandá orna, cha jamándana ents̈anga chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama. Chíyeca, ndayá sëntsichamcá, endmëna nts̈amo ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá s̈ojamandacá ca” —Jesús tojánayana. 	 Hij heeft Mij opgedragen de mensen eeuwig leven te geven. Daarom zeg Ik alleen wat mijn Vader Mij verteld heeft."


Pero, ¿nts̈amo cha mochjóts̈ëmbona, chábeñe ndoñe tmontsos̈buáchese? ¿Y nts̈amo chábeñe mochtsos̈buáchiye, chabiama jóyebuambayama ndoñe tmonjouenëse? ¿Y nts̈amo chabiama mochjouena, chabe buayenana soyënga chënga jáuyanama ndocná tontsemnëse? 	 Maar als zij niet in Hem geloven, hoe kunnen zij Hem dan aanroepen? En als zij nooit van Hem gehoord hebben, hoe kunnen zij dan in Hem geloven? Als niemand hun over Hem vertelt, hoe kunnen zij het dan horen?


Ts̈ëngaftanga mënts̈á cmontsamna jayanama: “Bëngbe Bëtsá ques̈ojalesenciase, ainënga fchántsemna y quem soye o chë soye fchanjama ca.” 	 U kunt beter zeggen: "Als de Here het wil, zullen wij leven en dit of dat doen."


Chë bëts pueblo cach medida enjánbomna nÿets cantoica, cach medida tënts̈oye y nÿanëjoye. Chë ángel chabe juinÿnanës̈ë́fjaca chë bëts pueblo tonjanmedidá: enjánbomna uta uaranga y uta patse kilómetrënga; tënts̈oye, tsbanánoye y nÿanëjoye cach medida enjánbomna. 	 Toen hij die opmat, bleek de lengte even groot als de breedte te zijn. De stad was dus vierkant. Eigenlijk had zij de vorm van een kubus, want de hoogte, de lengte en de breedte waren allemaal even groot: Ruim 2100 kilometer.


Motsbaná, mocana matastjango y yapa ntjatenojuabnaycá chë́ngaftaca cochjá, er ats̈e chënga sënjichamó ca”. 	 Sta op, ga naar beneden en aarzel niet met hen mee te gaan, want Ik heb hen gestuurd."


Chents̈ana, chë burrotema Jesúsbioye tmojanánatse; chë burrotémbeñe chatbe ents̈ayá tbojanájatse, y Jesús chábeñe tojanenojayé. 	 Zij brachten het veulen bij Jezus, legden hun jassen erop en Hij ging erop zitten.


Chca játamamna, s̈mochtsiyena jtsamëse nts̈amo Bëngbe Utabná Jesucristo endbetsamcá, y ndoñe nÿe s̈matjésejuabnaye jtsamana nÿe cach ts̈ëngaftanga ts̈abá jtsomñama juabnë́ngaca, ndayá ts̈ëngaftanga chas̈motsamama chë juabnënguiñe tojtsemncá. 	 Laat uw leven beheerst worden door de Here Jezus Christus en geef niet toe aan verkeerde verlangens, die in u opkomen.


Tempo, Bëngbe Bëtsá ndoñe s̈monjanábuatma ora, ts̈ëngaftanga s̈mojamna mo nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservenëngcá, ndoñe ndegombre diosënga mondmëna espiritë́ngaca mandánënga. 	 Toen u God nog niet kende, onderwierp u zich aan afgoden.


Y chata ndoñe tonjóyaunase, chents̈a Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyënga macuntá. Y chënga ndoñe tonjóyaunasna, cochjayana cha yomna mo canÿa Bëngbe Bëtsábioye nduabuatmacá, mo canÿe ndoñe judiycá ca o canÿe bacna ents̈á mo canÿa Romocama impuesto ents̈ángbioye atjanayacá yomna ca. 	 Wil hij nog niet luisteren, leg de zaak dan aan de gemeente voor. Als de gemeente hem in het ongelijk stelt en hij wil nog niet luisteren, moet u niet meer met hem omgaan.


Ents̈anga chë jtanátbioye tmojtsanëcácana iytëca chabotsemnama, pero chatna más ibojtsáyebuache: —¡Utabná, Davídbents̈ana Ents̈á, s̈motsalastemá ca! 	 De mensen zeiden dat zij hun mond moesten houden, maar zij trokken zich er niets van aan en schreeuwden nog harder.


Chora Pedro y chë inÿe uatsjendayá chents̈ana tbojë́ftsanbocna y chë cuevëshoye tbojánata. 	 Petrus en Johannes renden onmiddellijk naar het graf.


Chora, chë soldadënga tmonjanjuabó chë utámenënga jtsëbáyana, jachbabëse chënga ndoñe chamondë́tsachetama. 	 Om te voorkomen dat sommige gevangenen naar de kust zouden zwemmen en ontsnappen, wilden de soldaten hen allemaal doden.


Y chë shema chabe boyábioye cachcá tbojesonÿá, y ínÿaftaca tojtóbouamase, chánaca chë natsana boyábioye ínÿaftaca jtseíngñayana; canÿe uabuatmá jtsebomnana ca” —Jesús tojánayana. 	 En als een vrouw haar man verlaat en met een ander trouwt, pleegt ook zij overspel."


Báseftanga imojtsichamo chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnama, ts̈a yojtsebotamanana puerte uámana ndëts̈béngaca y chë ents̈anga imojanamana juambana Bëngbe Bëtsábioye uáts̈ëmbona soyë́ngaca ca. As Jesús tojánayana: 	 Enkele van Zijn discipelen wezen op de mooie, grote stenen van de tempel en de prachtige versieringen op de muren.


Chë Jesús tmojánishachënga, tmojanánatse, Caifás chë bachnangbe más uámana amëndayabe yebnoye. Chents̈e chë ley abuátambayënga y chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá amë́ndayënga tmojánenefjna. 	 De mannen die Jezus gevangen genomen hadden, brachten Hem naar het paleis van hogepriester Kajafas. Daar was de hele Hoge Raad bijeen.


Evodia së́ntseimpadana y Síntiquenaca, chata chabuatenóyeunama, mo Bëngbe Utabnábeñe os̈buachiyata quetsomñecá. 	 Euodia en Syntyche vraag ik het eens te worden in de Here.


Bëngbe Bëtsabe Espíritu ndoñe tondbomná, chabe ainaniñe ndoñe ntjóyëngacñana chë Bëngbe Bëtsabe Espíritbiocana yóbocana soyënga, er chë ents̈abiama chë soyënga jtsemnana mo canÿe ndoñe corente juabna bomnabe soyëngcá, y chabosertama cach ndoñe ntsobenana. Chca endmëna, er ents̈á jobenayana quem soyëngama jtsetats̈ëmbuama y josértama, nÿe chabe ainaniñe chë Uámana Espíritu tbojtsájabuachanëse. 	 Een lichaam bestaat niet uit één enkel deel, maar uit vele delen.


Nderado ts̈ëngaftanga cánÿents̈e s̈mojénefjna, y chora canÿe bomna ents̈á tojáshjango castellano nts̈abuchë́tjonëfjangaca y uámana ents̈ayë́juangaca bopormaná, cha botamana s̈mojúmashëngo y mënts̈á s̈mojauyana: “Moca quëfseroca mabesótbema ca”. Pero cachca ora, canÿe ndbomnëjema tojáshjango uandocuenta ents̈ayá uichëtjoná, y cha s̈mojauyana: “Acna choca tsanana cochtsemna o chafjoca mótbema ca”. 	 Stel u voor dat u bij elkaar bent en er komt iemand binnen met dure kleren aan en gouden ringen aan zijn vingers, en u doet onderdanig en zegt: "Gaat u maar hier zitten, meneer. Dit is een goede plaats voor u." Maar aan de arme man, die gelijk met die ander binnenkomt, schenkt u nauwelijks aandacht. Als u dan tegen hem zou zeggen: "Blijf daar maar staan, of ga ergens op de grond zitten."


Inÿe palabrë́ngnaca Pedro tojatanë́yana y bëtscá tojanabuayená mënts̈á: “¡Bëngbe Bëtsá chë Israeloca bacna ents̈anga echanjácastigaye. Chas̈mótsbocamna, chë́ngbents̈ana s̈mochtsojuánañe ca!” 	 Petrus hield een lange toespraak en deed tenslotte een dringend beroep op hen: "Zorg dat u bevrijd wordt van de slechte invloed van deze wereld."


ents̈anga Judeoca chamojtsemnënga, batsjabengoye chamotsacheta. 	 Als jullie het afschrikwekkende in de heilige plaats zien staan (a), waar de profeet Daniël het over had (lees dit nog maar eens aandachtig na)


(Pablo chca tojánayana ora, chë judiënga chents̈ana imojésebocana y ts̈a imojtsenatsëtsnaye.) 	 Nadat hij dit gezegd had, verlieten de Joden hem, terwijl zij het onderling niet eens waren.


Chíyeca, canÿe ora pochócaye soyënga chëngbiama echanjóshjango: jóbanama s̈ocanënga, puerte ngménana y jabuache shëntsana, íñesheca lempe chë́ngbeñe echántsejuinÿe; er Bëngbe Bëtsá corente obenana bomná endmëna, Bëngbe Utabná chë chënga chca castigo chamotsebomnama tojayaná ca —cha enjétsichamo. 	 Omdat zij dat zegt, zal zij op één dag door allerlei rampen worden overvallen: Door honger, dood en ellende; en zij zal door het vuur verteerd worden. Dat is de straf die de Here, de sterke God, haar geeft.


Chca, nÿetsca chë romanëngbe mandadbe bëts yebna bojanÿá soldadënga y chë inÿe ents̈anga quem luarents̈e montsetáts̈ëmbo ats̈e utamená stsemna, ats̈e Cristbiama tstrabája causa. 	 Allen hier, ook de soldaten, weten dat ik terwille van Christus gevangen zit.


Pilato chca tojanuena ora, más yojtsauatja. 	 Toen Pilatus dat hoorde, werd hij echt bang.


Quem os̈buáchiyëngna, chca jtsemnama ndoñe tmonjanobená ents̈angbe buiñents̈ana tmojanonÿnáyeca, o ndaye ents̈abe juabnents̈ana. Nÿe Bëngbe Bëtsábeyeca chca chabe básenga imojtsabaina. 	 Door geloof in Zijn naam worden zij opnieuw geboren, natuurlijk niet als mens, maar geestelijk uit God.


y Herodes tojántats̈ëmbona judiënga chë soye tojanogúsetama; as, cha tojanmandá Pédrënaca chamutámiama. Chca tojanopasá chë levadúraca ndëpormana tandës̈e sayté, Bashco fiesta ora. 	 Toen Herodes merkte dat de Joodse leiders daarmee van harte instemden, ging hij verder en liet ook Petrus gevangen nemen. Maar omdat het juist Pasen was, zette hij hem voorlopig in de gevangenis.


Y mënts̈á endmëna nts̈amo chëngbiama chjas̈ebuachená: chënga játsebacana, chëngbe bacna soyëngama chaijaperdónaye ora ca —chiñe endayana. 	 "Dit is mijn afspraak met hen: Ik zal hun zonden wegnemen." (g)


Chora Pilato tbojaniyana: —¿Ndoñe s̈cochanjojuá ca? ¿Ndoñe condë́tats̈ëmbo, aca jacrucifícama o jëtsboshjonama ats̈e tsobenama ca? 	 "Waarom geeft U mij geen antwoord?" vroeg Pilatus. "Ik beslis of U vrijgelaten of gekruisigd zult worden."


Y chënga más imojtsáyebuache; puerte rábiaca chëngbe uichëtjonëjuangá tsbanánoye imojtsëbéntaye y tsbanánoye polvëshe imojtsëts̈ana; 	 "Hoe eerder hij dood is, hoe beter!" Ze zwaaiden met hun mantels en gooiden handenvol stof de lucht in.


Pero Sílasna ts̈abá ibojtsinÿana cachents̈e más jëftsajë́tanama. 	 Silas besloot er te blijven tot Paulus en Barnabas ook vertrokken. (B)


Jesucrístbeyeca ats̈be bonshana cats̈ata, aca chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga ts̈a condábabuanÿeshanama, ats̈e corente oyejuayá së́ntsemna y bëts añemo së́ntsebomna. Y aca tcojama, nÿetscanga chë Bëngbe Bëtsábenga imomnënga chëngbe ainaniñe ngménaca ndoñe chamondë́tsemnama, chënga jujabuáchëse. 	 Uw liefde heeft mij veel troost en blijdschap gegeven, broeder; uw vriendelijkheid heeft vele christenen goed gedaan.


Y tonjanopasá, canÿe tmengo, chë os̈buáchiyënga Bëngbe Utabnábioye cánÿiñe jëtschuayama te, ats̈e sënjanoquedá chë Uámana Espíritbeyeca corente mandaná, mo otjenayoquëcá soyënga sënjétsonÿaye, y ats̈be stëts̈oica canÿe jabuache oyebuambnayana sënjanuena, mo canÿe trompetë́fjua cuafjuajatëtcá; 	 Door de Heilige Geest werd mijn geest meegenomen naar de dag van de Here. Ik hoorde een luide stem, die klonk als een bazuin, achter mij zeggen:


Bënga chëngbiama fsëndbétsejuabnaye oyejuayënga imojamna ca, chë tmojansufrí ora Bëngbe Bëtsábeñe imojanobátmana ainaniñe añemo jtsebomnëse. Ts̈ëngaftanga s̈mojouena nts̈amo Job ainaniñe añémoca Bëngbe Bëtsábeñe yojanobátmana, puerte padecena soyënguiñe yojasufrina ora; y s̈mondë́tats̈ëmbo nts̈amo Bëngbe Bëtsá cabana chábioye tbojancuedama, y chca yojamna Bëngbe Utabná ents̈angbiama puerte ngmená yómnayeca. 	 Wij noemen hen gelukkig, omdat zij dwars door alles heen de Here trouw gebleven zijn. Denk maar eens aan Job, die het niet opgaf. U weet hoe het met hem afliep. Daaruit blijkt dat de Here liefdevol en goed is en vol medeleven Zijn hulp geeft.


Lempe chca sëndama, er Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse, ats̈e sëntsobátmana chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama. Bëngbe Bëtsá, chë ndocna te obosterayá, quem luare cabá ndmëna orscana tojanas̈ebuachená ents̈anga chca vida jtsebomnama; 	 Door die waarheid leiden zij een leven naar Gods wil en ontvangen het eeuwige leven, dat God voor het begin van de wereld beloofd heeft; en Hij liegt niet. Toen God vond dat de tijd ervoor gekomen was, heeft Hij dit goede nieuws bekendgemaakt en


Y Juan tojanë́jua: —Chë uta quëfsaíya uabomná bontsemna canÿiyá juts̈tayana chë tondaye tonduabomná. Saná bomná bontsemna juajatayana chë tondaye saná tondbomnábioye ca. 	 "Als u twee jassen hebt", antwoordde hij, "geef dan één ervan aan iemand die er geen heeft. Als u eten over hebt, geef het aan iemand die honger heeft."


Ts̈ëngaftanga s̈montsichamo ats̈e Beelzebube obenánaca chë bayëjënga stsatëbuacana ca; pero chca ndegombre tojtsemnëse, ¿ndábeyeca ts̈ëngaftangbe usetonënga obenana imojtsebomna chë bacna bayëjënga jtëbuacnama? Chíyecna, chënga montsinÿinÿná nts̈amo ndegombre yomnana y ts̈ëngaftanga ndoñe ndegombre soye s̈montsichámuama. 	 Volgens u heeft de duivel Mij de macht gegeven boze geesten te verjagen. Maar wie geeft uw leerlingen die macht dan? Zij zullen zo'n beschuldiging zeker niet nemen!


ats̈be obenánaca, acbe uayayënga acbe cucuats̈iñe chamoquedama chjamëntscuana ca.’ 	 totdat Ik U de overwinning geef over al Uw vijanden!" (b)


Básenga, ts̈ëngaftangbe bëtsë́tsanga nÿétscañe s̈mochtsayaunana; chca s̈mojtsamëse, Bëngbe Bëtsá oyejuayá echántsemna. 	 Kinderen, jullie moeten gehoorzaam zijn aan je vader en moeder, want dat vindt de Here goed.


Y nderado canÿe pueblents̈e o bëts pueblents̈e chë ents̈anga ndoñe tcmonjúbuaja y ndoñe tcmonjóyaunase, chents̈ana s̈mochjésebocana y chë shecuats̈ents̈a polvëshe s̈mochjésenstoto. Chca, chë ents̈anga mochántsetats̈ëmbo chënga ts̈ëngaftangaftaca ndoñe ts̈abá tmonjamama. 	 Als er steden of dorpen zijn waar ze niets van je willen weten, ga dan meteen verder en schud het stof van je voeten af.


Y cachiñe mënts̈á tmonjánayana: ¡Bëngbe Utabná matschuanga! ¡Chë bëts pueblo japochócama uangbototjuanents̈a ngona nÿetsca tescama chca echanjótsjuaye ca! 	 Prijs God! De rook van haar puinhopen zal voor altijd en eeuwig blijven opstijgen."


Ndegombre cbë́yana, lempe chca echanjochnëngo, morsca ents̈anga cabá ndóbana ora. 	 Ik ben er absoluut zeker van dat die dingen het einde van deze tijd inluiden.


¿Nda Juan chë Ubayaná tbojanichmó ents̈anga jubáyama, Bëngbe Bëtsá o ents̈anga? S̈mëyana ca. 	 Zeg eens: Doopte Johannes in opdracht van God of niet?"


Pero ats̈e ndoñe quetsátobena jamándana nda ats̈be cats̈bioica y ats̈be uañicuayoica chaótbemama. Chë útents̈e entsemna ndëmuanÿengbiama ats̈be Taitá tojaprontacá ca. 	 Maar wie in mijn Koninkrijk naast Mij zullen zitten, maak Ik niet uit. Dat bepaalt God."


Y Bëngbe Bëtsáftaca chas̈mojtsencuénta ora, chábeñe jtsos̈buáchiyëse, lempe nts̈amo chas̈mojotjañcá s̈mochanjóyëngacñe ca —Jesús tojánayana. 	 Wie geloof heeft, krijgt alles waar hij in het gebed om vraagt."


Canÿe, chë ichmónënga Jesúseftaca cánÿiñe imojtsemna ora, chënga tmojantjá: —¿César y chë Romoquëngbe amë́ndayents̈ana tas̈cochjatsebacá, y mora bënga, Israeloca ents̈anga, canÿe Rey quemochtsatsbomna ca? 	 Terwijl zij zo bij elkaar waren, vroegen zij Hem: "Here, gaat U nu van Israël weer een vrij land maken, met een eigen koning?"


Y chora inÿe bëts soye celoca tonjanonÿná, ents̈anga inÿe soye jinÿanÿiyama: canÿe uabouana dragón buanganá, canÿsëfta bests̈as̈ë́ngaca y bnë́tsana tsëtjonës̈ë́ngaca y chë bests̈as̈ënguiñe enjanábomna canÿsëfta coronëshangá. 	 Er was nog iets opmerkelijks in de hemel te zien: Een grote, rode draak met zeven koppen en tien horens. Op elke kop stond een kroon en


Chora Jesús tojanë́jua: —Quem luarents̈e boyabásenga y shembásenga mondbétsobouamnaye; 	 Jezus antwoordde: "Trouwen is iets voor de mensen van deze wereld.


Pero Bëngbe Bëtsá sempre ts̈a lastemado ents̈angbiama endmëna y sempre corente bënga s̈ondábabuanÿeshana; 	 Maar Gods liefde voor ons is zo groot dat Hij ons volledig gratie heeft verleend, zelfs al waren wij door onze misdaden dood voor Hem.


Mënts̈á chënga tojanë́yana: “Canÿe bëts jajañe bëtscá játbanama entsemna, pero peonga báseftanga; chíyeca, chents̈a nduíñbioye jaimpádana ba peonga chauichamó chë jaja saná játbanama. Cachcá, quem luarents̈e bëtscá ents̈anga montsemna Bëngbe Bëtsábioye nduabuátmënga, y chë́ngbioye chabiama abuayiynayënga nÿe báseftanga. Chíyeca, Bëngbe Bëtsá moimpadanga ba abuayiynayënga chauichamó quem ents̈anga chábioye júbuajama. 	 Hij zei tegen hen: "Vraag God meer arbeiders te sturen om de oogst binnen te halen. Want de oogst is groot, maar er zijn te weinig arbeiders.


Ndegombre, chënga Jesucrístbeñe ndoñe montsanos̈buaché causa, mo buacuetëts̈enëfjëngcá tmonjanoquedá, pero Jesucrístbeñe s̈mojtsos̈buáchema, ts̈ëngaftanga s̈mojoquedá Bëngbe Bëtsábents̈ana ts̈abe bendicionënga jtsoyëngacañcá. Chcasna, chama ndoñe s̈mattsenábotamnaye; más ts̈abana cuedado jtsebomnana. 	 Ja, dat is wel zo. Maar vergeet niet dat zij werden weggebroken, omdat zij weigerden te geloven. En u staat daar zolang u op Hem vertrouwt. Verbeeld u maar niets! Wees heel voorzichtig.


Ts̈ëngaftanga ts̈abá s̈monjánama, chë jtsiyenana nts̈amo Bëngbe Bëtsabe ndegombre soyënga yomncá jtsamëse. Y mora, ¿nda tojama ts̈ëngaftanga chas̈motsajbanama chë Bëngbe Bëtsabe ndegombre soyënga jtsuenanama? 	 U was zo goed op weg. Wie heeft u ervan weerhouden de waarheid te blijven volgen?


Chents̈ana tojtanëbuacna y tojanë́yana: —Señórata, ¿ndayá s̈ojtsemna jamama ats̈e atsbocaná jtsemnama ca? 	 Daarop bracht hij hen naar buiten en vroeg: "Heren, wat moet ik doen om gered te worden?"


Pero, ¿ndayá Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe Abrahambe básatbiama iuayana? Mënts̈á endayana: “Moma, chë nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservená y chabe basa acbe yebnents̈ana chábuaisebocnama, er chë nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservenabe s̈es̈ona ndoñe quenátobena chabe taitabe soyënga jtsebomnama. Nÿe chë propio shembe s̈es̈ona aíñe, er chë shemna ndoñe nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservená quenátsmëna.” 	 Maar in de Boeken staat dat Abraham de slavin en haar zoon moest wegsturen, want de zoon van de slavin mocht de erfenis niet delen met de zoon van de vrije vrouw.


Cachá nts̈amo tojinÿe y tojouencá entsoyebuambná, pero chë entsichamo soyënguiñe ndocná quenatos̈buaché. 	 Hij vertelt wat Hij gezien en gehoord heeft, maar niemand gelooft Hem.


Chca tmonjanuena ora, Bëngbe Bëtsá tmontanchuá y Pablo mënts̈á tmonjaniyana: “Morna, Jesucrístbeyeca bëngbe cats̈ata, contsonÿá nts̈amo ba uaranga judiënga Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchema, y chënga nÿetscanga montsantjes̈na nÿetsca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chë Moisesbe leyents̈a nÿetsca mandënga chamotsocumplínama. 	 Toen zij dat hoorden, prezen zij God. Daarna zeiden zij tegen Paulus: "U ziet, broeder, dat hier vele duizenden Joden in Jezus zijn gaan geloven. Ieder van hen hecht grote waarde aan de wet van Mozes.


Er chca amënga, ndoñe ntsents̈énana Cristo Bëngbe Utabná jtseservénana, sinó jtsamana ndayá cachënga tmojtsebos̈cá, nÿe cachëngbe cuerpama ts̈abá tojtsemncá; y ts̈abe y botamana palabrë́ngaca chë paselo jáingñama yomna ents̈anga jáingñana, chëngbe ainaniñe chëngcá chamotsejuabnama. 	 Blijf bij hen uit de buurt, want zulke mensen dienen niet de belangen van Christus, maar die van henzelf. Zij zetten altijd hun eigen zin door en als u niet oppast, hebben zij u zo omgepraat. Zij misleiden de eenvoudige gelovigen met huichelachtig gepraat.


Mua endmëna chë uatsjendayá; cha entsichamo quem soyënga ndegombre yojamnama, y camuá quem librë́s̈añe lempe tonjuábema. Y bënga mondë́tats̈ëmbo cha ndegombre soye endóyebuambnama. 	 Ik, Johannes, heb dit geschreven. Alles wat ik verteld heb, is waar.


“O ¿ndaye rey inÿe réyeftaca jéntsjama tbojotocase, natsana ndoñe nanjótbema jajuaboyama, nderado nanjobenaye bnë́tsana uaranga soldadë́ngaftaca chë ínÿabioye jayë́njanana, chë inÿa uta bnë́tsana uaranga soldadë́ngaftaca tojtsabose? 	 En welke koning zal het in zijn hoofd halen tegen een andere koning oorlog te voeren zonder eerst de legers te hebben vergeleken? Hij zal eerst nagaan of zijn leger van 10.000 man in staat zal zijn het vijandelijke leger van 20.000 man te verslaan.


Cach uayás̈ents̈ana jtsóbocanana Bëngbe Bëtsabiama ts̈abe palabrënga y ents̈angbiama bacna palabrënga. Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, chca ndoñe chaondë́tsemna. 	 Wij prijzen en vervloeken met dezelfde mond. Maar dat is niet goed, broeders!


Ats̈e sëntsobena bangbiama más jóyebuambayama, Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyëngbiama, pero luare s̈attsëshbe chcangbiama jóyebuambayama, mo Gedeoncá, Barac, Sansón, Jefté, David, Samuel y Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayëngcá. 	 Moet ik hiermee doorgaan? Ik zou tijd tekort komen als ik de ervaringen van Gideon, Barak, Simson, Jefta, David, Samuël en de profeten moest vertellen.


Chents̈ana, chë ents̈á yojtsatoñe y tojanonts̈é Decápolis uabaina pueblënguenache jacúntana lempe nts̈amo Jesús cháftaca tojanmcá; y nÿetscanga imojtsenjnanaye. 	 De man ging weg en vertelde overal in de provincie Dekapolis wat Jezus voor hem had gedaan. Iedereen luisterde met verbazing naar hem.


Lucas, bëngbe bonshana ashnayá, cmontsacheuaná; y Démasnaca. 	 Onze geliefde dokter Lukas laat u ook groeten, evenals Demas.


Jesús canÿe pueblents̈e yojtsemna ora, chents̈e tojánashjango canÿe ents̈á bacna nguayanánaca s̈ocá. Chë s̈ocá Jesúsbioye tbojáninÿe ora, tojanoshëntsaments̈é y jubiaca fshantsóntscoñe yojotsejbéna y tbojanimpadá: —Bëngbe Utabná, aca tcojtsebos̈ëse, aca catjobenaye ats̈be s̈ocana jtsebojuánana ca. 	 In één van de stadjes waar zij kwamen, viel hun oog op een man die zwaar melaats was. Toen de man Jezus zag aankomen, viel hij voor Hem neer met zijn gezicht in het stof. "Here", smeekte hij, "als U wilt, kunt U mij genezen."


Chora chë shembása tbojanjuá: —Boyá ndoñe quetsátsbomna ca. As Jesús tbojaniyana: —Ts̈abá tcjayana boyá ndoñe condbomna ca. 	 "Ik heb geen man", antwoordde de vrouw. "Dat is waar", zei Jezus.


Ts̈ëngaftanga aíñe ca jayanama s̈mojtsebos̈ëse, nÿe aíñe ca s̈mochjayana, y ndoñe casna nÿe ndoñe. Ndayá chents̈ana más s̈mojatichamo soye, Satanásbiocana jtsóbocanana ca” —Jesús tojánayana. 	 Houdt u aan uw woord. Ja is ja en nee is nee. Als u uw woorden kracht bijzet door een eed, klopt er iets niet.


As Jesús tbojaniyana: —Ats̈e sëndmëna chë ents̈anga chámuatayenama y chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama endamá. Nda áts̈beñe tojtsos̈buaché, masque chaóbana, echántayena. 	 "Ik geef de doden het leven terug", zei Jezus tegen haar. "Ik ben Zelf het leven. Wie in Mij gelooft, zal leven, zelfs als hij gestorven is.


Ts̈ëngaftanga jtsichámuana, acbe shema o boyábioye ndoñe ínÿaftaca cattseíngñaye ca; as, ¿ndáyeca ts̈ëngaftanga cachcá s̈mnétsama? Ts̈ëngaftanga jtsáboyënjana soyënga chë ndayama ínÿenga tmojtsichamo diosënga yomna ca y jtsadórayana; as, ¿ndáyeca chë soyënga chënga jadórama yebnënguents̈ana uámana soyënga s̈mnétsatbëbana? 	 U zegt dat men geen overspel mag plegen. Maar wat doet u zelf? U zegt dat u een grote afkeer van afgoden hebt. Toch hebt u uw eigen afgod: het geld! Want u berooft de tempel!


Y mora cha entsobena, ndëmuanÿenga bacna soye jamama tojócochenguënga jujabuáchana; cha chca entsobena, er cachánaca tojansufrí, cha bacna soye chaomama Satanás ts̈a yojtsents̈ena ora. 	 Omdat Hij Zelf geleden heeft en verzoeking heeft gekend, weet Hij wat het is om te lijden en verzocht te worden; daarom kan Hij ons zo goed helpen.


Acbe bëtsë́tsata stëts̈oye ndoñe catjáquedaye y ndëmua ents̈ánaca cochtsebobonshana nts̈amo cach aca cuenobobonshancá ca” —Jesús tbojaniyana. 	 U mag niet liegen. U moet respect hebben voor uw ouders. U moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf."


Ts̈ëngaftanga s̈mojánalastemana chë chënguents̈ënga cárceloye imojanëtámenënga; y oyejuayënga s̈mojanlesenciá nts̈amo s̈mojanbomncá ínÿenga chacmotsabacama, er ts̈ëngaftanga s̈mojátats̈ëmbona Bëngbe Bëtsábiocana más ts̈abe soyënga s̈mojtsebomnama, chë nÿetsca tescama s̈mochtsebomna soyënga. 	 Als er mensen gevangen werden gezet, had u net zoveel verdriet als zij. Als uw bezittingen werden afgenomen, bleef u opgewekt. U wist dat u iets beters had, wat nooit meer kon worden afgenomen.


Pero chë utámenënga shanÿá tojanofs̈ená y chë utámenents̈a bës̈as̈angá yojtsatëfjnama tojáninÿe ora, cha tojanjuabó nÿetsca utámenënga tmojtsanacheta ca; chë causa, chabe espadëja yojenosëngbotë́nts̈ena jtsenóitanama. 	 De cipier schrok wakker. Toen hij alle deuren van de gevangenis zag openstaan, trok hij zijn zwaard om zelfmoord te plegen, want hij dacht dat de gevangenen ontsnapt waren.


Chë tempo canÿe uachuana utamená inamna, Jesús Barrabás ca uabainá. 	 Op dat moment zat er een beruchte misdadiger in de gevangenis. Barabbas heette hij.


Chabe tempo, chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e jtsetrabájayama tojanpochocá ora, Zacarías cachabe yebnoye tojtaná. 	 Zacharias bleef in de tempel tot zijn dienst voorbij was en ging toen naar huis terug.


Mënga chca montsama, ats̈e s̈mondbobonshánayeca y Bëngbe Bëtsá chë trabajo s̈ojanënts̈abuáchema mondë́tats̈ëmboyeca, Jesucristbiama ts̈abe noticiënga ndegombre bétsemnama ents̈anga jtsinÿanÿnayana; 	 Die doen het uit liefde. Zij weten dat ik door God geroepen ben om hier het geloof in Jezus Christus te verdedigen.


Jesús chënga tojánanÿe ora, tojanë́yana: —Jerusalenoca bachnángbioye motsajna, y chënga s̈mochjínÿanÿiye ts̈ëngaftanga mora ndës̈oquënga s̈mojtsemnama ca. Y tojanopasá, chë bnë́tsanënga cabá imojétsayëntscuana, ya shnánënga imojtoquédaye. 	 Hij keek hen aan en zei: "Ga naar de priester om te laten zien dat u genezen bent." Terwijl ze gingen, verdween hun melaatsheid.


“As chë Utabná echanjójua: ‘Ndegombre cbë́yana, lempe nts̈amo chë ats̈be cats̈átanguents̈ana chë más bats̈á uámanëngaftaca s̈mojamcá, cach áts̈eftaca s̈monjanma ca.’ 	 Ik zal tegen hen zeggen: 'Toen u dit voor één van mijn minste broeders hebt gedaan, deed u het voor Mij.'


Pero Bëngbe Bëtsá chábioye ibojauyana: ‘Obëjema, cach quem ibeta cochanjóbana; y asna, chë contsebocjana soye, ¿ndabiama yochtsemna ca?’ ” 	 Maar God zei tegen hem: 'Dwaas! Vannacht zult u sterven. En wie krijgt nu alles wat u achterlaat?'


Ats̈e sëntsobátmana, quem trabájoca ats̈e jobenayana jamama chë cach ats̈cá buiñe bomna ents̈anguents̈ënga, ndayá chë ndoñe judiënga Bëngbe Bëtsábents̈ana tmojoshachiñcá chamotsíyents̈buas̈e, y chca, ndayá tijamama, Bëngbe Bëtsá chënguents̈ana báseftanga cháuatsebacama. 	 Maar wat zou het heerlijk zijn als ik mijn eigen volk jaloers kon maken, zodat in elk geval enkelen ervan Jezus Christus zouden aannemen en daardoor gered zouden worden!


Chora Jesús tbojaniyana: —Bembe, Bëngbe Bëtsábeñe icos̈buachéyeca shnaná contsatsmëna. Natjë́mbana motsatoñe; acbe s̈ocana tontsopochocá ca. 	 Hij zei tegen haar: "Vrouw, u bent genezen door uw geloof in Mij. Ga met een gerust hart naar huis."


Chora Jesús tbojaniyana: —Ndegombre cbëyana, cam ibeta, ngallo cabá uta soye ndëcánta ora, aca unga soye cochanjayana ndoñe s̈conduabuatma ca. 	 "Hou op, Petrus", zei Jezus. "Vannacht zul je drie keer zeggen dat je Mij niet kent, nog voor de haan twee keer heeft gekraaid."


Chca orna, Jesusbe uatsjéndayënga chë soyëngama ndoñe tonjanësertá; pero chents̈ana, Jesús corente bëtsá yomnama Bëngbe Bëtsá tojaninÿanÿé ora, chë uatsjéndayënga chama tmojanenojuabó, lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuayancá y cachcá Jesúseftaca tojanopasama. 	 Zijn discipelen begrepen toen nog niet wat dit allemaal betekende. Maar later, toen Jezus in de schitterende heerlijkheid van God was gekomen, werd hun duidelijk dat deze woorden met betrekking tot Hem waren geschreven. Zij hadden ze voor hun ogen werkelijkheid zien worden.


¿David tojánayana nÿe chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga imomnëngbiama oyejuayana yomna ca? Ndoñe; ndoñe chca mondmënëngbiámnaca. Y muents̈e tmonjayana, Abraham Bëngbe Bëtsábeñe yojtsos̈buachéyeca, Bëngbe Bëtsá tojánayana cha chabe bominÿiñe ts̈abia yojamna ca. 	 Geldt dit alleen voor de Joden, die besneden zijn? Of ook voor de mensen bij wie dat niet gebeurd is? Ik heb toch gezegd dat Abraham vrijspraak kreeg, omdat hij op God vertrouwde! Nu, wanneer was dat?


Chca tmojanmandá ora, chë utamianá chata tojanënatse chë más tsoye utámenoye y shecuats̈ents̈ana tsbuanës̈iñe tojanatsebuá. 	 Daarom nam deze geen risico en bracht hij hen naar de diepste kerker. Voor alle zekerheid sloot hij hun voeten in het blok.


Ents̈angbiama cuedado s̈mochtsebomna, chëngbe pueblents̈a amë́ndayëngbe cucuats̈iñe ts̈ëngaftanga cmochanjábashejuana y chëngbe enefjuana yebnënguenache cmochanjátsets̈enaye. 	 Maar pas op! Men zal jullie voor de rechtbanken brengen en afranselen in de synagogen.


Ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá endmënoca, ba luarënga joyénanama endmëna. Ndoñe chca tontsemnëse, ats̈e chca matcbënjáuyana. Morna, cha endmënoye ats̈e chanjá ts̈ëngaftangbiama canÿe luare joyénanama jabuáprontama. 	 Waar mijn Vader woont, zijn vele huizen. Als dat niet zo was, zou Ik het u wel gezegd hebben. Ik ga er nu heen om alles voor u in orde te maken.


Jushecjabebiyama tojanpochocá ora, chabe juatsboye uichëtjoníya tojtaníchëtjo, y mesë́shents̈e tojtanótbema. Chora tojanë́yana: —¿Chë tcbonjábiama soyama quecmojtsë́sertana ca? 	 Toen Hij klaar was, sloeg Hij Zijn mantel om en ging weer aan tafel.


As chata chë utámenents̈ana tbojë́ftsanbocna y Lídiëbe yebnoye tbojë́ftsanata. Chents̈na, Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngaftaca tmojánenefjna y chata tbojánayana soyë́ngaca chë́ngbioye tmojanañemó. Y chents̈ana, chata ínÿoye tbojtsanoñe. 	 Nadat zij waren vrijgelaten, gingen zij naar het huis van Lydia, waar zij de andere christenen ontmoetten. Zij spraken hen moed in en verlieten daarna de stad.


Chora ents̈anga jetsóitanama mochántsebos̈e y mochanjonts̈é ichámuana: ‘¡Tjashënga s̈motsëtebuantsá y batsjabenga s̈motsaitame ca!’ 	 In die dagen zullen de mensen erom smeken dat de bergen op hen vallen en dat de heuvels hen bedekken.


Chë fariseunga chca tmojáninÿe ora, Jesús tmojaniyana: —Minÿe, acbe uatsjéndayënga canÿe soye montsama y chë soye ochnayté jamama ndoñe quenátslesenciana ca. 	 Enkele Farizeeërs zagen het en zeiden verontwaardigd: "Kijk eens, Uw discipelen doen iets wat niet mag. Zij oogsten op de sabbat."


Abel Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, oveshatémënga chábioye tbojanáts̈ëmbona, y chë soye Bëngbe Bëtsabiama más ts̈abá yojtsemna, chë ndayá Caín, chabe cats̈ata, Bëngbe Bëtsá jëtschuayama tbojanáts̈ëmbonama. Chíyeca, Bëngbe Bëtsá tojánayana Abel chabe bominÿiñe ts̈abia yojtsemna ca, ndayá Abel chábioye jëtschuayama tojanmcá oyejuayá tojanóyëngacñeyeca. Nts̈amo Abel Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachecá, masque cha ya obaná yojtsemna, chë soye cabá bënga s̈ontsabuatambá. 	 Omdat Abel op God vertrouwde, had zijn offer meer waarde dan dat van Kaïn. Door zijn offer aan te nemen, zei God dat Abel voor Hem rechtvaardig was. En hoewel hij allang dood is, spreekt Abel nog steeds door zijn voorbeeld.


Y Jesús tbojaniyana: —Mabo ca. Chora Pedro chë barquë́shoicana tojánastjango y tojanonts̈é béjaye juatsbuacá Jesúsbioye jama. 	 "Goed", riep Jezus. "Kom maar!"


Y chë rey chë soyama yojouena ora, corente ibojtsetna. As chabe soldadënga yojichamuá chë oservénënga obánayënga chamuetsëbáyama y chëngbe bëts pueblo jetsángbotjuama. 	 De koning was woedend. Hij stuurde zijn leger erop uit om de moordenaars te doden en hun stad plat te branden.


As Jesús tojanë́yana: —¿Ndoñe s̈mëndualía y s̈mondë́tats̈ëmbo ndayá David y chabe enutënga tmojanmama, shë́ntseca imojtsemna ora? 	 Maar Jezus antwoordde: "Hebt u niet gelezen wat koning David deed, toen hij en zijn vrienden honger kregen?


As chora cha canÿe oservenábioye ibojachembo y mënts̈á ibojatjaye: ‘¿Ndayá bëngbe yebnents̈e yojtsopasana ca?’ 	 Hij riep een knecht en vroeg wat er aan de hand was.


Y chents̈ana tmojanonts̈é jachuayana: “¡Bayté judiëngbe Rey cochtsemna ca!” 	 salueerden en riepen: "Lang leve de koning van de Joden!"


Chca tojánayana, ana jtsotats̈ëmbuama nts̈amo Pedro jóbanama ibojamnama, y chë chca jóbanëse, Bëngbe Bëtsá corente bëtsá y obená bétsemnama Pedro yochjáninÿanÿiyama. Y chca tojánayanents̈ana, Pédrëbioye tbojaniyana: —S̈masto ca. 	 Daarmee gaf Hij aan hoe Petrus tot eer van God zou sterven. Jezus zei nog eens nadrukkelijk tegen Petrus dat hij Hem moest volgen.


Bëngbe Bëtsá chca tojánayana chë chabe palábraca y cha chamotseservénama tojánamandangbiama; ndocná quenátobena jinÿanÿiyana ni mo canÿe soye Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe, ndoñe ndegombre soye yomnama. 	 En als God het zegt, is het zo. De mensen tegen wie God dit zei, werden dus 'goden' genoemd.


Jesús mënts̈ánaca tojanë́yana: “Nderado aca acbe bacóbioye tsë́ntseto ora tcojá y tcojauyana: ‘Bacó, Diosmanda unga tandës̈e s̈motsemná, 	 Jezus leerde hun nog meer over het gebed. "Stel dat je midden in de nacht naar een vriend gaat om drie broden te lenen.


Cha echanjínÿanÿiye Bëngbe Bëtsá chca yomnama, chíyeca Bëngbe Bëtsánaca echanjínÿanÿiye corente bëtsá y obená yomnama, y mora entsemna chë ndaye ora Bëngbe Bëtsá chca chabiama yochjínÿanÿiye. 	 Door wat er gaat gebeuren, zullen God en Ik in elkaar herkenbaar zijn en onze grootheid en macht zullen zichtbaar worden.


As chënga tmojantjá: —¿Nda yojtsemna chë “acbe tjuashe mesocñe y monts̈é jóyenana ca” tcmojauyaná ca? 	 "Wie was dat?" vroegen zij.