Ats̈e tcbonjanamëndá, Bëngbe Bëtsábeñe jtsobátmanëse, lempe chas̈motsoboyá padecena soyënguiñe, y ts̈ëngaftanga chca s̈monjama. Chíyeca, ats̈e puerte ts̈abá cbochántsanÿena, chë quem luarents̈e oyenënga nÿetscanga jasúfriama y padecena soyënguiñe jtsemnama chaojtsemna ora, Bëngbe Bëtsábeñe aíñe o ndoñe mondos̈buáchema jinÿanÿiyama. 	 U bent Mij dwars door alles heen trouw gebleven, zoals Ik u had opgedragen. Ik zal u dan ook redden voor de tijd van beproeving, waarin alle bewoners van de aarde zwaar op de proef worden gesteld.


Cha, Juan, endmëna ndabiama Bëngbe Bëtsá chabe uabemana palabrënguiñe tojánayana mo chabe ichmonacá, mënts̈á tojánayana ora: Cristo, ats̈be ents̈á natsana sënjichmó acbiama chaóyebuambama, ents̈anga jábuayenama aca jabama ainaniñe ts̈abe juabnë́ngaca chamotseprontánama ca. 	 Want hij is de man over wie (in het boek van Maleachi) is geschreven. Hij is de heraut, die voor Mij zou uitgaan om mijn komst aan te kondigen.


Bëngbe Bëtsá nÿetsca ents̈anga ndoñe tonjanalesenciá, quem luare jobojáts̈ama orscana y nÿets tempo chë buayenánama chamotsetats̈ëmbuama; pero mora, chábenga imomnënga chë soye cha tojinÿanÿé. 	 Dat heeft God door de eeuwen heen verborgen gehouden, maar nu bekendgemaakt aan hen die Hem liefhebben en voor Hem willen leven.


Chora chata ibojtsenatsëtsnaye: “Chë benachiñe Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrëngama s̈ondabuayiyná ora, ndegombre bëngbe ainaniñe más bontsebos̈e cha más chas̈otsabuayiynama, ¿ndoñe chca ca?” 	 Ze zeiden tegen elkaar: "Weet je nog hoe diep we in ons hart geraakt werden, toen Hij met ons liep te praten en ons een glasheldere uitleg gaf over wat in de Boeken staat?


Chents̈ana, Siracusa bëts puebloye fsënjánashjajna y chents̈e unga te fsënjë́ftsemna; 	 De eerste plaats die wij aandeden, was Syracuse, waar wij drie dagen bleven.


Y cachora chë ngallo uta soyama yojacánta, y Pedro yojenójuaboye nts̈amo Jesús tbojaniyanama: “Ngallo cabá uta soye ndëcánta ora, aca unga soye cochanjayana ndoñe s̈conduabuatma ca.” Y tojanonts̈é enóbos̈achiyana. 	 Hij had dit nog maar net gezegd of de haan kraaide voor de tweede keer. Toen schoot hem te binnen wat Jezus had gezegd: "Voor de haan twee keer heeft gekraaid, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent." Toen hij zich realiseerde wat hij had gedaan, barstte hij in tranen uit.


Jesús yojtsemnoye chë ents̈anga tmojánashjajna ora, tmojáninÿe chë tempo bacna bayëjënga uambayá, inétsotbemañe, ents̈ayá uichëtjoná y chabe nÿets juábnaca. Y chë ents̈anga chama imojtsëuatjaná. 	 Zij zagen de man die een boze geest had gehad. Hij had nu kleren aan en was volledig bij zijn verstand.


Zabulón y Neftalibe luare, Jordán béjaye chenguánoica, uafjajónaye tsachañe; Galilea luariñe, ndoñe judío ents̈anga oyenents̈e. 	 "Zoals Hij aanvankelijk smaad heeft gebracht over het land Zebulon en het land Naftali, brengt Hij later glorie naar de weg van de zee aan de andere zijde van de Jordaan, het woongebied van de heidenen.


José chë cruzocana Jesusbe cuerpo tbojtanë́stjango, canÿe lino ents̈ë́juaca tbojanandmaná y canÿe cuevëshiñe, peñës̈iñe pormániñe, tbojanjajó. Chents̈e cabá ndocná mondëjajo. 	 Nadat hij het lichaam van Jezus van het kruis had afgenomen, wikkelde hij het in een lang stuk linnen. Daarna legde hij het in een nog niet eerder gebruikt graf, dat in de rotsen was uitgehakt.


Ats̈e canÿe s̈ocana sënjánbomna causa, ts̈ëngaftangbiama ndoñe paselo quenjatsmëna ts̈ëngaftangbeñe ats̈e jofjana; pero masque chca, ts̈ëngaftanga ndoñe ches̈matanaboté, ni ques̈matanáboyënja; masna, ts̈ëngaftangbeñe ts̈abá s̈monjanofja; s̈monjanofja mo canÿe ángel Bëngbe Bëtsabe ichmoná s̈mojofjcá, o cach Jesucristbioycá. 	 maar dat heeft u er niet van weerhouden mij welkom te heten als een boodschapper van God, ja, als Christus Jezus Zelf. Hoewel dat vast niet meeviel, hebt u niets laten merken van enige afkeer of iets dergelijks.


y chë ínÿengna tablëshënguiñe o chë barcuents̈a pedazënguiñe chamoshbuets̈ama. Y chca, nÿetscanga fsënjanobená ts̈abá y ndocá ntjapasacá fshantsoye jashjanguama. 	 De rest zou volgen op planken of andere drijvende dingen. Iedereen kwam veilig aan land.


Urbano s̈mochjachuaye, chë bë́ngaftaca Cristbiama oservéniñe trabajayá; y ats̈be bonshana Estáquisnaca s̈mochjachuaye. 	 Ook Urbanus die, net als wij, voor Christus werkt en mijn vriend Stachys.


Y ndoñe nÿe chca, ndayá bënga cháftaca puerte oyejuayënga chamotsemnámnaca Bëngbe Bëtsá jamana, ndayá Bëngbe Utabná Jesucristo bëngbiama tojánmayeca. Y mora, chábeyeca Bëngbe Bëtsá tojama bënga cháftaca tempcá ts̈abá chamotsatsmënama. 	 Maar daar houdt het niet mee op! Wij prijzen ons gelukkig over deze nieuwe relatie met God. En dan vooral door onze Here Jezus Christus, want Hij heeft ervoor gezorgd dat het nu weer goed is tussen God en ons.


As Jesús mënts̈á tojanacuntá, chënga jabuátambama: 	 Om hun duidelijk te maken waarom Hij dat deed, zei Hij:


Chocna, chë bachnangbe amë́ndayënga y chë más uámana judiënga Féstbioye tmojána Páblëbe contra jayanama. 	 Daar kwamen de hoofdpriesters en leidende Joden bij hem met hun verhalen over Paulus.


S̈mochtsefs̈na y Bëngbe Bëtsáftaca s̈mochtsencuéntaye, bacna soye jamama ndoñe chacmondócochënguama. Ts̈ëngaftanga ndegombre s̈montsebos̈e espíritoca Bëngbe Bëtsá joyeunayana, pero cuerpiñe ndoñe añemo ques̈mátsbomna ca.” 	 Blijf toch wakker en bid, anders zal de verleiding je te sterk worden. De geest is wel gewillig, maar het lichaam is zwak."


Bëngbe Bëtsábioye jëtschuayama tmojancantá chents̈ana, Olivos tjashoye tmojë́ftsanbocana. 	 Tot slot zongen zij een lied tot eer van God en gingen daarna naar de Olijfberg.


Abraham yojanobatmanëntscuana, cha puerte chábeñe yojtsanos̈buaché, nts̈amo tbojans̈buachenacá jóyëngacñama, masque Abraham yojtsonÿaye ya bëtsanánëjema yojtsemnama, er ya mo patse uata yojtsebomna, y chabe shema, Sara, ndoñe yonjobena s̈es̈onga jtsabamnama. 	 En zijn vrouw Sara was ook al veel te oud om nog een kind te krijgen. Toch werd zijn vertrouwen daardoor niet minder. Hij ging niet twijfelen. Integendeel!


Chë shembásana ents̈anga ndoyena luaroye tontsanachá, Bëngbe Bëtsá canÿe luare ibojaboprónta choye, chents̈e saná chamocaredadoma, canÿe uaranga y uta patse y chnë́nguana bnë́tsana tentscuana. 	 De vrouw vluchtte de woestijn in, waar God een schuilplaats voor haar had. Daar zou zij 1260 dagen lang verzorgd worden.


Cabá ntsatobuiye ora, chë fshantse ácbeshe endánmëna y tcojtsatobuíyents̈ana chë crocénana acbiana y chánaca condánobena nts̈amo tcojtsebos̈cá jamama. ¿Ndáyeca acbe ainaniñe tcojajuabó chë crocenánama chca jobostérama? Chca jamëse, ndoñe nÿe ents̈ángbioye quecatabuambná, sinó Bëngbe Bëtsánaca ca” —Pedro tbojaniyana. 	 U had het land niet hoeven te verkopen. Het was uw eigendom en nadat het verkocht was, mocht u zelf weten wat u met het geld deed. Hoe kon u zover komen? U hebt niet tegen mensen gelogen, maar tegen God!"


Chë yojanatbëbaná chauajbaná atbëbanama y jatrabájama chaonts̈é; cachabe cucuáts̈eca ts̈abe trabajo chaotsóboma, chca, ndayánaca cha chaotsebomnama chë ujabótënga jats̈atayama. 	 Wie een dief is, moet ophouden met stelen. Steek liever uw handen uit de mouwen en verdien eerlijk uw eigen brood. Dan kunt u nog eens iemand helpen die gebrek heeft.


Er chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá tonjabo chë pochocánënga jtsemnama imojtsajnënga jabátsebacama. 	 Want Ik ben gekomen om hen die verloren gaan, te redden. (a)


mënts̈á s̈ontsanatsëtsná: “Canÿe librë́s̈añe mábema lempe nts̈amo contsonÿacá y cochjuíchmua chë Asia luaroca canÿsë́ftañe os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbioye: Efeso, Esmirna, Pérgamo, Tiatira, Sardis, Filadelfia y Laodiceoquë́ngbioye ca.” 	 "Schrijf alles wat u ziet in een boek en stuur dat naar de zeven christengemeenten: Efeze, Smyrna, Pergamum, Thyatira, Sardes, Filadelfia en Laodicea!"


Pero Judas chca tojánayana, chë ndbomnëjémëngbeñe ntsejuabnaycá, sinó cha atbëbaná inamna causa. Judas chëngbe crocénana shecnës̈iñe yojánatbëna, y ba soye, chë shecnës̈oye imojanatsuáma crocenánents̈ana cha yojánatbëbana. 	 Niet dat hij zich zo om de armen bekommerde, maar hij was een dief. Hij hield de kas en van het geld dat binnenkwam, nam hij vaak iets weg voor zichzelf.


Y cachiñe tojtë́tanuena chë oyebuambnayana mënts̈á: —Bëngbe Bëtsá tojalesenciá y canÿe bayá ts̈abá jasama yomna ca tojayanëse, aca ndoñe matsjuabnana chë bayá jasama ndoñe ts̈abá yontsemna ca. 	 De stem kwam opnieuw: "Als God zegt dat u iets mag eten, dan mag u het eten!"


“Chorna chë Rey, Bëngbe Utabná, chabe cats̈bioica chamojtsemna ents̈anga echanjáuyana: ‘Ts̈ëngaftanga, Ats̈be Taitá ts̈ábeñe cmë́tabna, mabënga ca; ats̈be amë́ndaye luare mo ts̈ëngaftangbiama otocana soycá mosháchiñënga; ts̈ëngaftangbiama endëprontana, Bëngbe Bëtsá quem luare tonjanma orscana. 	 Dan zal Ik tegen de mensen aan mijn rechterhand zeggen: 'Kom, gezegende kinderen van mijn Vader. U mag het Koninkrijk binnengaan, dat van het begin van de wereld af voor u bestemd is.


Canÿe obanabe cuerpo tojtsemnama chë gallinacënga tmojátats̈ëmbona y cachora chë béconana jojotana. Cachcá, chë castigo echántsemna nÿa chama chë tempo chaojtsemna ora ca” —Jesús tojánayana. 	 Want zoals de bliksem van oost naar west langs de hemel schiet, zo zal het zijn als Ik terugkom. Waar het lijk ligt, daar komen de gieren.


Ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo nts̈amo nÿets Judeoca tonjanopasama. Chë soye Galilea luaroca tojanobojats̈é, Juan ents̈anga yojanabuayiyná orscana, chënga bacna soyënga amana chamotsajbanama y chamuenábayama. 	 U weet wel wat er in Israël is gebeurd. Het begon in Galilea, niet lang nadat Johannes de Doper de mensen opriep zich te laten dopen.


Pero Pedro ndoñe ca tojánayana, y chë shembásabioye mënts̈á tbojaniyana: —Sobrená, ats̈e cha ndoñe quetsatabuatma ca. 	 "Hoe kom je erbij", antwoordde Petrus. "Ik ken Hem niet eens."


Y Misia luaroca enajébanoye tbojánashjango ora, tmojanjuabó tsjuana jana, Bitinia luaroye; pero chë Uámana Espíritu tojanabuayená choye ndoñe chabondë́tsama. 	 Toen ze in Mysië kwamen, wilden zij doorreizen naar Bithynië, maar de Geest van Jezus hield hen tegen.


Chca tonjanopasá, masque ínÿenga monjánbos̈e Tito base bobachtema chë más delicadents̈e tëts̈ená chaotsemnama. Chënga tmonjánayana bëngcá Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga imojamna ca, pero ndoñe chca quemënjatsmëna. Chënga chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngaftaca tmojanenutaná, ndayá yojtsanopasánama chë os̈buáchiyënga ntsetats̈ëmbcá, mo chë os̈buáchiyëngbiama bacna soyënga jamama cuafseitë́mena cuenta. Chënga tmojánabo jtsetats̈ëmbuama nts̈amo Jesucristo bënga atsebácanënga s̈ojánabiamama, chë judiëngbe leyë́ngaca ndëmandánënga, cháftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse. Chënga chca tmojanma, er chënga imojtsanbos̈e jamana, bënga chë judiëngbe leyë́ngaca nÿets tempo mandánënga chamotsiyenama. 	 Die vraag zou niet eens zijn opgekomen als niet enkele schijnchristenen erop hadden aangedrongen dat hij besneden moest worden. Die waren binnengedrongen om ons te bespioneren en te zien of wij ons wel aan de Joodse wet hielden. Zij probeerden ons weer tot slavernij te brengen; maar als wij één zijn met Christus Jezus, zijn wij vrij!


Chora Jesús chabe uatsjéndayënga tojánachembo chamobéconama, y mënts̈á tojanë́yana: “Ndegombre cbë́yana, quem viudá ndbomnëjema, Bëngbe Bëtsabiama nÿetscangbiama más tonjëftsesegorá. 	 "Die arme weduwe heeft meer gegeven dan al die rijke mannen", zei Hij tegen Zijn discipelen.


Chë fshantsents̈e mar béjayoca unga ishinÿe fsënjë́ftsemna, y chents̈ana canÿe Alejandriocana yojanabá barcuiñe fsënjanenojayé; chë barco nÿets uaftena tempo chë luarents̈e yojëftsamna y enjanabaina Cástor y Pólux ca, mo chë romanëngbe uta diosata cats̈atcá. 	 Drie maanden na de schipbreuk gingen wij aan boord van een ander schip, de 'Tweelingen' uit Alexandrië. Het had in de haven van het eiland overwinterd.


Chë atarraië́sha jútjena tojtsamna orna, chë beonga ashebuánayënga jtsashëbjátsëcana, tsachoye juyambana y chents̈e juatbemana chë beonga jabocacayama; chë ts̈ábenga sbarëquënguiñe juatsuámana y chë ndoñe ts̈ábengna jtsëts̈anana. 	 Wanneer zijn net vol is, trekt hij het op de kant en gaat de vissen sorteren. De eetbare doet hij in de manden. De oneetbare gooit hij weg.


bëngbe bëtsë́tsangbioye jálastemama, y jenójuaboyama y jamama chabe uámana trato, 	 Hij is goed voor onze voorouders geweest.


Ts̈ëngaftanga ya s̈mondë́tats̈ëmbo, nts̈amo cha chabe ents̈anga tojas̈ebuachenacá mo uacanancá, Bëngbe Utabná ts̈ëngaftanga cmochjáts̈atayama. Er Cristo, chë Utabná, endmëna ndábenga ts̈ëngaftanga s̈momnana, y cha s̈mondëservena. 	 U weet immers dat de Here u zal belonen met een deel van de erfenis, want u dient de Christus als Here.


chca, nÿetscanga chábeñe tmojtsos̈buáchenga, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama ca” —Jesús Nicodémbioye tbojaniyana. 	 Opdat ieder die in Mij gelooft, eeuwig leven zal hebben.


Pedro Cornélioftaca encuéntaye chë yebnents̈e tojánamashëngo y ba ents̈anga tojánanÿena, chents̈e tmojanójotënga. 	 Al pratend kwamen zij in de kamer waar alle genodigden bij elkaar waren.


Chë abuajë́nÿana, oveshënga chabe cats̈bioica echanjáchembo y chivëngna chabe uañicuayoica. Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá cachcá echanjama: chë ubuáyanënga chabe cats̈bioica echanjúbuaja y chë bacna ents̈angna chabe uañicuayoica echanjátsaye. 	 De schapen zal Ik aan mijn rechterhand zetten en de bokken aan mijn linkerhand.


Chë Uámana Espíritu tbojanmandáyeca, Simeón Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tojána; y Jesusbe bëtsë́tsata chë básetema tmojanamba ora, nts̈amo Moisesbe leyiñe iuayancá chabiama jamama ora, 	 De Heilige Geest had hem ertoe gedrongen die dag naar de tempel te gaan. Terwijl hij daar was, zag hij Jozef en Maria komen om (in gehoorzaamheid aan de wet) het kind Jezus aan God op te dragen.


Chora chë boyabása tbojanjuá: —Ats̈e lempe chca básetema orscana sëndocumplina ca. 	 De man antwoordde: "Van kindsbeen af heb ik mij aan al die voorschriften gehouden."


Chents̈ana chënga báseftanga tmojanichamó, mo ndegombre ts̈abe ents̈anga cuaftsemncá chamobiamëse, Jesús jisháchichiyama, nderado ndayá cha tojayaniñe; y chca chënga jobenayama cha jishachana y chëngbe mandádbioye juanatsama. 	 Daarom probeerden ze Hem iets te laten zeggen waarvoor de Romeinse gouverneur Hem gevangen kon nemen. Zij hielden Hem goed in de gaten en stuurden enkele handlangers op Hem af die zich voordeden als eerlijke, oprechte mensen.


Chë uvasës̈angá juashacama tempo yojobuache orna, chë jajañe nduiño canÿe oservená ibojíchmua chë arréndayënga jáuyanama ntsachets̈á chë nduiño ibojtsotocánama. 	 In de oogsttijd stuurde Hij één van zijn knechten naar de boeren om de huur op te halen.


Canÿe luarents̈a ents̈anga inÿe luaroca ents̈ángaftaca mochántsentsjanaye, y canÿe amëndayábents̈a ents̈anga inÿe amëndayábioca ents̈angaftácnaca; y ba luarënguiñe shëntsana echanjóshjango y chents̈a fshantsënga echanjuangmë́mana. 	 Over de hele wereld zullen volken tegen elkaar worden opgehitst. Er zullen hongersnoden en aardbevingen zijn. Nu hier, dan daar.


Mallajta ents̈anga Galileocana, Decápolis luarocana, Jerusalenocana, Judeocana y chë Jordán béjaye chenguanoicana Jesús imojústona. 	 Hij werd gevolgd door een menigte mensen. Zij kwamen uit Galilea, Dekapolis, Jeruzalem, Judea en het Overjordaanse.


Moisesbiajana tifjanóyëngacñe chë Bëngbe Bëtsá tojanmandá soyënga. Pero Jesucrístbeyeca, Bëngbe Bëtsá ts̈abe bendicionënga bëngbiama tojama y chë ndegombre soyënga bënga tmojëftsashjache. 	 In de wet van Mozes is ons al verteld wat wij wel en niet moeten doen. Maar Jezus Christus bracht ons genade en waarheid.


Chënga lempe jtsamana nÿe ents̈anga chamotsë́nÿama. Chënga chë ínÿengbiama más Bëngbe Bëtsá imobobonshana ca chamotsejuabnama, chënga monduamana tënts̈a sëndachëjënguiñe juabemana nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá, y juentsaca y buacuats̈iñe chëjënga jenábatsëcana y sibiajana nÿa tënts̈a uasebtotonanëjuangá jtsichë́tjonana. 	 Alles wat zij doen, is om op te vallen. Ze binden hun gebedsriemen, met wetteksten erin, op hun linkerarm en hun voorhoofd. (a) Om heilig te lijken, maken ze die extra breed. En de kwasten aan hun kleren, die aan Gods geboden herinneren, (a) maken ze extra lang.


Ats̈be cats̈átanga, nderado nda ts̈ëngaftanguents̈á tojtsajbaná chë ndegombre soyënga jtsamana, pero inÿa chábioye tbojuájabuache cachiñe chë ts̈abe benache cháuatishachama, 	 Broeders, als één van u niet langer met de Here leeft, moet u hem weer bij de Here terugbrengen.


Chíyecna, chë bacna soyënga s̈mojtsamama s̈mochjobuambaye, y Bëngbe Bëtsá nÿetscangbiama s̈mochtseimpadana, chca, ts̈abá mo shnanëngcá chas̈motsemnama. Canÿa ndabiama Bëngbe Bëtsá tojayana chabe bominÿiñe ts̈abia yomna ca, cháftaca tbojencuentá ora, chánaca ba ts̈abe soyënga jóyëngacñana, y jobenayana bëts soyënga jamama. 	 Beken daarom uw zonden aan elkaar en bid voor elkaar, zodat u genezen wordt. Want als een goed en rechtvaardig mens God om iets bidt, heeft dat een geweldige uitwerking.


Chca cha yojtsichamo, ana jinÿanÿiyama nts̈amo jóbanama ibojamnama. 	 Daarmee bedoelde Hij dat Hij aan het kruis zou sterven.


Cada ts̈ëngaftangbiama stenojuabó ora, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbiama sëndbétsatschuanaye; 	 Telkens als ik aan u denk, dank ik God.


Chora Pedro, Jesúsbioye tbojaniyana: —Bëngbe Utabná, ndegombre aca tcojtsemnëse, momandá ats̈e béjaye juatsbuacá ácbioye chayá ca. 	 Petrus riep: "Here, als U het werkelijk bent, zeg dan dat ik over het water naar U toe mag komen!"


Ibeta canÿe ángel s̈onjébëbocna; Bëngbe Bëtsá, ndabia ats̈e sëndmëna y nda sëndëservena, cha tbojichmó; 	 Vannacht heeft er een engel bij mij gestaan, een engel van de God, aan Wie ik toebehoor en Die ik dien.


Pero ats̈e, ats̈be bëts uámana mandádbioye quem boyabásabiama juábobemama ndocna serto soye quetsátsbomna causa, ts̈ëngaftangbe delante cha tijatsá, y masna, acbe delante, bëts rey Agripa; chca, lempe chacojatjá chents̈ana, ndayá juabemama ats̈e chaitsebomnama. 	 Ik weet nu niet wat ik de keizer moet schrijven. Daarom heb ik de man hier laten voorleiden, in het bijzonder om door u, koning Agrippa, te worden gehoord. Misschien komt daar iets uit wat ik kan schrijven.


Os̈buáchiyana bómnayeca, básefta shembásenga chëngbe óbana pamíllangbioye cachiñe ainënga tmojtananÿe, chënga ainënga chamotsatsmënama Bëngbe Bëtsá tojanma ora. Os̈buáchiyana bómnayeca, ínÿenga tmojanma básefta os̈buáchiyënga, puerte chamosufrima, y jobanámnaca; er chënga más tmojánbos̈ena jashjáchana chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnana, y ndoñe nÿe chë jótsbocana bats̈atema más vida jtsebomnama. 	 Vrouwen kregen hun geliefden uit de dood terug. Anderen die op God vertrouwden, werden doodgeslagen; zij wilden liever sterven dan God de rug toekeren, omdat zij wisten later een beter leven te krijgen.


Pero cach ts̈ëngaftanga ya s̈mondë́tats̈ëmbo, nts̈amo Timoteo chë padecena soyënguents̈ana ts̈abá tonjétsobocñama, y nts̈amo Timoteo y ats̈e, mo canÿe uaquiñá chabe taitábioye cuaftsajabuachancá, cánÿiñe fsënjantrabája, más bëtscá ents̈anga chë ts̈abe noticiënga chamóyëngacñama. 	 Maar u weet hoe waardevol Timotheüs is; hij heeft mij als een eigen zoon geholpen het goede nieuws bekend te maken.


Ndoñe yapa bën y inÿa chábioye tbojátaninÿe y tbojaniyana: —Acnaca chë uatsjendayënguents̈á condmëna ca. Pero Pedro tbojanjuá: —Bacó, ats̈e ndoñe quetsátsmëna ca. 	 Even later keek iemand hem aan en zei: "U bent wel één van Zijn discipelen!" "Welnee, man!" was Petrus' antwoord.


Chcase, canÿe bë́ngbents̈e canÿsëfta cats̈átanga monjamna. Chë natsaná tonjanobouamá y tontsanóbana. Básenga ndoñe quenjátabamna, chíyeca chë shemna chë uabentsáftaca tontanobouamá. 	 Nu waren er bij ons eens zeven broers. De oudste broer trouwde en stierf. Omdat er geen kinderen waren, trouwde de tweede broer met de weduwe. Maar die stierf ook zonder kinderen.


Er chë ndegombre soyëngama ts̈abá tmojátats̈ëmbonents̈ana y chë soyënga tmojoyeuná chents̈ana, bacna soyënga jtsamëse tmojtsiyena, nÿe chca jamama tmojtsebos̈e causa, muattsaboté ndayá Cristo bëngbiama tojanmcá, bëngbe bacna soyëngama cha tojanóbana ora, y ya tondaye nántsemna nts̈amo Bëngbe Bëtsá bënga jtsaperdónama. 	 Wij hebben de waarheid leren kennen en weten dat Jezus Christus voor onze zonden gestorven is. Maar als wij willens en wetens blijven zondigen, is er geen offer meer over om onze zonden weg te doen.


Bëngbe Bëtsá mënts̈á tojanmandá: “Acbe bëtsë́tsata stëts̈oye ndoñe catjáquedaye”, y “nda cachabe bëtsë́tsatbiama podesca tojóyebuambase, chana jóbanama jtsemnana ca.” 	 Waarom zet u tradities ervoor in de plaats? Gods wet zegt bijvoorbeeld: 'Heb eerbied voor uw vader en moeder en wees goed voor hen.


Ts̈ëngaftangbe amë́ndayëngbiama, chë Bëngbe Bëtsabe buayenana soyënga tcmojábuatambangbiama, sempre s̈mochtsenójuabnaye. Sempre s̈mochtsenójuabnaye chë nts̈amo chënga imojaniyenents̈ana tojanóbocna ts̈abe soyëngama, y s̈mochtsiyena jtsamëse nts̈amo chënga imojanamcá, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga bétsemnama. 	 Vergeet de voorgangers niet die u het woord van God hebben doorgegeven. Kijk eens hoe zij hebben geleefd; vertrouw net zo op God als zij deden.


Jerusalenoca inamna canÿe bacó, Simeón ca uabainá; cha inamna nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amá, y yojaniyena nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomandacá. Cha yojanobátmana chë tempo ndaye ora, Bëngbe Bëtsá bochjanichmuá canÿa Israeloca ents̈anga cháuatsebacama. Y chë Uámana Espíritu chabe ainaniñe yojtsemna; 	 In Jeruzalem woonde een zekere Simeon. Hij was een goed en eerlijk man en had een diep ontzag voor de wet van God. Hij was vol van de Heilige Geest en leefde in de stellige verwachting dat de Christus spoedig zou komen.


Tojanibétata ora, Jesús chë yebnoca tojánashjango, chabe bnë́tsana uta uatsjéndayëngaftaca. 	 's Avonds kwam Jezus met de andere discipelen. Onder het eten zei Hij: "Eén van jullie zal Mij verraden; één die samen met Mij eet."


Chíyeca, ats̈e chorsca ents̈ángaftaca s̈onjánetna y sënjánayana: ‘Ts̈ëngaftanga mora áts̈eftaca ndoñe ques̈mátajna, mo chë ots̈enënga tmojtsemnëngcá, y ndoñe s̈monjábos̈ena jtsiyenana nts̈amo ats̈e tsbos̈cá jtsamëse.’ 	 "Maar", zei God, "Ik keerde Mij van hen af, omdat hun hart altijd bij iets anders was dan bij Mij. Zij hebben nooit de wegen willen gaan die zij van Mij moesten volgen."


Italia ca uabaina luaroye Pablo jíchmuama tmojanenoyeuná ora, ats̈e, quem librë́s̈a uabiamnayá, cháftaca sënjána. Chora Pablo y chë inÿe utámenënga Julio ca uabainabe cucuats̈iñe tmonjánabashejuana. Julio enjamna canÿa chë Romoca bëts mandadbe soldadënguents̈a mandayá. 	 Toen besloten was dat wij naar Italië zouden varen, werden Paulus en enkele andere gevangenen aan een Romeins officier toevertrouwd. Hij heette Julius en was lid van het keurkorps van de keizer.


y natsana, Damascoca ents̈anga chë ts̈abe noticiëngama sënjanabuayená; chents̈ana, Jerusalenoquënga y nÿetsca chë Judea luaroquënga y ndoñe judië́ngnaca; chënga sënjánaimpadana bacna soyënga amama ngménaca chamuatenójuaboma, chca amana chamuajbaná y Bëngbe Bëtsabe benache chámuatishachama, y soyënga chamotsama jinÿinÿiyama chca ndegombre tmojanmama. 	 Ik ging eerst naar Damascus, toen naar Jeruzalem en heel Judea en daarna naar andere landen. Overal waar ik kwam, heb ik de mensen opgeroepen tot bekering, tot een leven met God, wat ook uit hun doen en laten zou moeten blijken.


Fsënjamna canÿe tsoye tsbanana tsañoca y chents̈e ba uajuinÿanëshangá enjanamna; 	 Er brandde in de bovenkamer, waar wij bij elkaar waren, een flink aantal olielampen.


Natsana, Cristo tojánayana, Bëngbe Bëtsá ndoñe tonjánbos̈ena, ni ts̈abá tbonjanínÿnana ents̈anga chamuáts̈ëmbona soyënga, ni Bëngbe Bëtsábioye jëtschuayama tmojóba bayënga, ni tmojóba ni tmojajuinÿé bayënga, ents̈anga bacna soyëngama cha chaotsaperdonama ca, masque chënga chë Bëngbe Bëtsábioye jadórama soyë́ngaca jamana, nts̈amo leyiñe iuayancá ndayá chënga jamama yojtsamna. 	 Nadat Christus had gezegd dat God niet tevreden was met de verschillende offers en gaven, die onder het oude verbond vereist waren, voegde Hij eraan toe:


Morsca ents̈anga ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama Bëngbe Bëtsá yochjayana te, Nínive bëts puebloca ents̈anga mochanjotsaye y morsca ents̈angbiama mochanjayana ndoñe ts̈abá tmonjama ca; er chënga, Jonás yojtsabuayiynaye ora, tmojanoyeuná y chë ts̈abe benache tmojtanishache, y chë mora muents̈e entsemnana, Jonasbiama más uamaná endmëna. 	 Op de dag van het grote oordeel zullen de mannen van Ninevé tegelijk met u levend worden en u veroordelen. Want zij luisterden naar de waarschuwingen van Jona en bekeerden zich tot God. Maar hier staat Iemand die meer is dan Jona!


“Lempe nts̈amo s̈conjamandacá ats̈e sënjapochocá, y chca quem luariñe sënjama aca corente bëtsá y obená comnama jinÿanÿiyama. 	 Ik heb de mensen laten zien hoe groot Uw macht en majesteit zijn. Daarmee heb Ik gedaan wat U Mij had opgedragen.


Ts̈ëngaftángnaca uantadënga s̈mochtsemna, y ts̈ëngaftangbe ainaniñe añemo chaotsemna, er Bëngbe Utabná mëntescana ndoñe bën y moye echanjésabo. 	 Wees dus geduldig en houd moed, want het duurt niet lang meer voordat de Here komt.


Nda bëtsë́tsabents̈ana tojonÿná cha, quem luarents̈a ents̈angcá jtsemnana; pero chë Uámana Espíritbeyeca tojonÿná chana, jtsemnana canÿa chë Uámana Espíritu ainaniñe bomná. 	 Uit mensen komt menselijk leven voort, maar uit de Geest van God komt geestelijk leven voort.


y Bëngbe Bëtsá, ats̈be Atsbocayabiama corente chanjóyejuaye. 	 Ik kan mijn blijdschap niet op!


Cuedado s̈mochtsebomna, ndoñe s̈matjaleséncia ndocná chaondë́tsamama ts̈ëngaftanga jtsajbanama Crístbeñe os̈buáchiyana jtsebomnana. Chca ents̈anga montsebos̈e juabnë́ngaca ts̈ëngaftanga jáingñama, nÿe básefta ents̈angbe juabnënga y tondayama ndoservena juabnënga. Chë juabnënga jtsóbocanana nts̈amo bëts taitanga básengbioye mondbetsabuátambayents̈ana y chë espíritëngbents̈ana, ndëmuanÿengbiama ents̈anga jtsejuabnayana chënga nÿetsca soyënguiñe imománda ca; pero Crístbents̈ana chë juabnënga ndoñe ntsóbocanana. 	 Wees altijd op uw hoede. Laat u niet misleiden door mensen die met hun filosofieën en verleidelijk gepraat proberen u weer tot een slaaf van menselijke tradities te maken. Die filosofieën zijn hun ingegeven door de geesten van deze wereld en niet door Christus.


Y mënts̈á tojánayana: “¡Malaye s̈mëntsetáts̈ëmbo, nÿe mo mënténaca, ndayá yojtseita ts̈ëngaftangbeñe lempe ts̈abá chaotsomñama! Pero mora chë soye ts̈ëngaftangbe bominÿama entsëitë́mena. 	 Hij zei: "Jeruzalem! (A) Gods eeuwige vrede lag binnen uw bereik, maar u hebt er niets van willen weten.


Chents̈ana, chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: —Judeoye cachiñe cuajna ca. 	 Pas twee dagen later zei Hij tegen Zijn discipelen: "Kom, wij gaan naar Judea."


Ndegombre, Cristo endmëna nda endama ts̈ëngaftanga ts̈abe vida chas̈motsebomnama; y quem luarents̈e cha cachiñe chaojtonÿná ora, ts̈ëngaftángnaca chents̈e cháftaca s̈mochántsemna, y chora nts̈amo Cristo corente uamaná y bëtsá yomnama Bëngbe Bëtsá yochjinÿanÿiycá, ts̈ëngaftangbiámnaca echanjínÿanÿiye más bëtsë́tsanga y uámanënga s̈mojtsemnama. 	 Eens wanneer Christus, Die ons leven is, zichtbaar voor iedereen zal terugkomen, zal blijken dat ook u deel hebt aan Zijn glorierijke macht.


Muents̈e cha ndocná quenátsmëna, er cha ya tontayena. Menójuabonga ndayá cha tcmojanë́yanama, cha cabá Galileoca enjamna ora. Cha tonjánayana: 	 Hij is hier niet. Hij leeft weer! Herinnert u zich niet wat Hij heeft gezegd toen u nog met Hem in Galilea was?


Chë inÿe judiënga os̈buachiyë́ngnaca tmojanonts̈é amana cachcá nts̈amo Pedro yojtsamcá, jtsamëse nts̈amo chënga imojántats̈ëmbo chca jamama ndoñe yonjanamncá. Y Bernabénaca, nts̈amo chënga imojtsamcá jtsonÿayëse, chëngcá yojtsama, jtsamëse nts̈amo cha yojántats̈ëmbo chca jamama ndoñe ibonjamncá. 	 De andere Joodse christenen, en zelfs Barnabas, huichelden met hem mee!


Chocna cha, Zacaríasbe yebnents̈e tojánamashëngo y Isabélbioye tbojanchuá. 	 Zij ging het huis van Zacha rias binnen en groette Elisabeth.


Rey Herodes chca tojanuena ora, corente yojtsenócochinÿena, y nÿetsca chë Jerusalenents̈e oyenë́ngnaca. 	 Toen koning Herodes dit hoorde, raakte hij in paniek. In de stad was de spanning voelbaar.


Mënts̈á tojanobojats̈é chë ts̈abe noticiënga Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá Jesucristbiama. 	 In dit boek wordt het goede nieuws van Jezus Christus verteld.


y cha ats̈be ústonoye echanjáshjango. Ats̈e merecido taitsatobuajoñe, ni mo jotsejbiyama, chabe shecochëtjonëshents̈a corriëja jajafjonama ca. 	 Hij zal na mij prediken; Hij is zo belangrijk dat ik het zelfs niet waard ben om Zijn schoenen vast te maken."


Y chora bichtajënga mo iñeshcá yojónÿna y canÿánÿabeñe yojojátaye. 	 Zij zagen iets wat op vuur leek; vlammen die zich boven ieder van hen verspreidden.


Chë́ntscoñe chë útata cabá ndoñe yontsósertana nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá, chë Jesús obanënguents̈ana jtayenama ibojamnama. 	 Want zij wisten nog niet dat er geschreven stond dat Hij uit de dood zou terugkomen.


pero mora chabe Uaquiñáftaca, cha mo canÿe ents̈acá jóbanëse, Bëngbe Bëtsá tojama ts̈ëngaftanga tempcá ts̈abá cháftaca chas̈motsatsmënama; y chca tojama, ts̈ëngaftanga chabe delante nÿets tempo chas̈motsemnama; chora ts̈ëngaftanga, chabe ents̈anga, ainaniñe ndocna bacna soye ndbomnënga chas̈motsemnama, y ndocná chaondayana nts̈amo s̈mojamcá ndoñe ts̈abá yontsemna ca. 	 Hij heeft dit gedaan door de dood aan het kruis van Zijn eigen menselijk lichaam. Als gevolg daarvan heeft Christus u in de dichte nabijheid van God gebracht.


Chora Pablo tbojanjuá: —Ats̈e judío sëndmëna, Tarso puebloca onÿnaná, canÿe uámana pueblents̈e Cilicia luaroca; Diosmanda s̈molesenciá ents̈anga jáuyanama ca. 	 "Nee", zei Paulus. "Ik ben een Joods burger uit Tarsus, een bekende stad in Cilicië. Ik verzoek u dringend mij toe te staan iets tot het volk te zeggen."


Chë uatsjéndayëngbioye chca cuentayëngna imojamna María Magdalena, Juana, y María, chë Santiagbe mamá, y chë inÿe shembásenga chë́ngaftaca imojamnënga. 	 Maar toen de vrouwen (het waren Maria van Magdala, Johanna, Maria (de moeder van Jakobus) en verschillende anderen


“Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna mo canÿe atarraiëshacá, buyeshoye juts̈enana y nÿetsca beonga jashebuáyana. 	 Een ander voorbeeld van het Koninkrijk van de hemelen is een visser, die zijn net in het water gooit. Er komen allerlei vissen in, eetbare en oneetbare.


o, ‘¿Chë obanënga imomna luaroye yochjátsma ca?’ (chca endmëna ndayá Cristo chë obanënga imomna luarents̈ana chaotsjuama).” 	 En dat u ook niet in de afgrond hoeft te gaan om Christus uit de dood tot leven te brengen.


Chora Jesús tojanë́yana: “Cachcá mónÿaye chë basetémënga áts̈bioye chamuabo y ndoñe matë́uyanana; er Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna mo quem basetemëngcá imomnëngbiama ca.” 	 "Laat die kinderen toch bij Mij komen", zei Jezus. "Houd ze niet tegen. Want het Koninkrijk van de hemelen is ook voor hen."


Chents̈ana, shachnëngbe amë́ndayana ya tonjochnëngo, canÿa mora entsetbemana jtsamë́ndayama y chë inÿa cabá ndoñe tonjáshjango. Y cha chaojáshjango ora, ndoñe bënama cha queochaisemánda. 	 Vijf van hen zijn gevallen, de zesde is nu aan het bewind en de zevende moet nog komen; maar zijn regering zal niet lang duren.


Chcasna, ya ndoñe más s̈mattsebostero, ndayá cada ona cháuayana ndegombre soyënga cachacá Jesucrístbeñe os̈buachiyáftaca, er nÿetscanga cánÿiñe mondmëna mo nÿe canÿe ents̈angcá. 	 Houd op met liegen. Vertel elkaar de waarheid, want wij horen bij elkaar en zijn delen van hetzelfde lichaam.


Jesús, Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá celoye tojámashëngo, y mora cha endmëna nda chabe delante sempre bëngbiama ibuétseimpadana, mo chë bachnangbe canÿe más uámana amëndayacá. Chíyeca, bënga s̈ontsamna sempre chábeñe jtsos̈buáchiyana, nts̈amo bëngbe ndegombre os̈buáchiyana yomncá, chë ndayama bënga nÿetsca ents̈ángbeñe tmojayana. 	 Maar Jezus, de Zoon van God, is onze grote hogepriester, Die naar de hemel is gegaan om ons te helpen; daarom moeten wij geen ogenblik aan Hem twijfelen.


Ts̈ëngaftanga, chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anguents̈ana s̈mojtsemnëse, chënga cmattsababuánÿeshana cachëngbengbioycá. Pero ts̈ëngaftanga ndoñe chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anguents̈ana ques̈mátsmëna, y ats̈na, chë quem luare oyenënguents̈ana ts̈ëngaftanga tcbonjabacacá. Chíyeca chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anga ts̈ëngaftanga cmontsë́buayënja. 	 De mensen zouden alleen van u houden als u bij de wereld hoorde. Maar nu dat niet zo is, haten zij u. Dat doen zij omdat Ik u van hen heb losgemaakt.


“As chë Bëngbe Bëtsá chabe bominÿiñe ts̈ábenga tojábiamënga mochanjatjaye: ‘Bëngbe Utabná, ¿ntseco shë́ntseca tcbënjáninÿe y tcbënjanajuats̈é? ¿Ntseco uajuendayá tcbënjáninÿe y tcbënjanafs̈é? 	 Deze goede mensen zullen vragen: 'Here, wanneer hebben wij gezien dat U honger had en hebben wij U te eten gegeven? Of dat U dorst had en hebben wij U te drinken gegeven?


Ts̈ëngaftanga, Bëngbe Bëtsábenga s̈momnënga, ndoñe quecmátamna shembása o boyabásaftaca bacna soyënga jtsamana, ni chca játamama jtsejuabnayana y jtsebos̈ana, y chë nÿe yapa jésebos̈ana más soyënga ínÿengbiama jtsebomnama cach ndoñe. Ni chë soyëngama ndoñe s̈mattsóyebuambnaye. 	 Van ontucht, vuiligheid of hebzucht mag bij u geen sprake zijn.


Cornelio chë ángelbioye ibojtsonÿaye y auatjananá tbojaniyana: —Taita, ¿ndayá yojtsemna ca? Y chë ángel tbojaniyana: —Bëngbe Bëtsá condbétseimpadanama y chë ujabótënga condbétsëjabuachanama, Bëngbe Bëtsá ácaftaca entsoyejuá y lempe cmochanjóyeunaye. 	 Cornelius keek hem met grote ogen aan en begon bang te worden. "Ja, heer", stamelde hij. "Wat is er?" De engel zei: "God heeft uw gebeden gehoord en Hij heeft gezien wat u voor de armen hebt gedaan.


Y lempe nts̈amo ts̈ëngaftangbe ts̈abiama yomncá tcbonjabuayená; tondaye ntjatsbuetamencá. Nÿetscangbe delante sënjabuatambá y ts̈ëngaftangbe yebnënguenáchnaca. 	 Niets van wat goed en belangrijk voor u was, heb ik achtergehouden. Ik heb u onderwezen, zowel in het openbaar als bij u thuis.


Ndocná chacmondaingñé ndoñe ndegombre tondmëna palabrë́ngaca, bacna soyënga chas̈motsamama, er chë causa chë uabouana castigo echanjobaye, ndáyeca Bëngbe Bëtsá chábioye ndëyeunanënga yochjácastigaye. 	 Laat u niets wijsmaken door hen die proberen zulke zonden goed te praten, want God zal mensen die dat soort dingen doen, vreselijk straffen.


Chca chë Uámana Espíritu tojánamashëngo chëngbe ainaniñe jtsemándayama; chora nÿetscanga tmojanonts̈é inÿets̈á biyangana, chënga tempo ndmabiyañe, nts̈amo chë Uámana Espíritu yojtsamcá chënga inÿets̈á chamotsebiyama. 	 Zij werden allemaal gevuld met de Heilige Geest en begonnen in vreemde talen te spreken: woorden die de Heilige Geest hun ingaf.


As chora, Jesús tojanobeconá, chë s̈ocábioye tbojanábuacueshache y tbojanatsbaná. Cachora chë calentora tbojtsanóbojuanañe; y cachora cha tojtantsbaná y tojanonts̈é chënga jobuácuedana. 	 Toen Hij binnenkwam, ging Hij naar haar toe, pakte haar bij de hand en trok haar overeind. De koorts verdween meteen. Zij stond op en maakte eten voor hen klaar.


Anás y Caifás chë bachnangbe más uámana amëndayata ibojamna. Cach tempo, canÿe luare ents̈anga ndoyenents̈e Bëngbe Bëtsá tbojanatsëtsá Juánbioye; Juan, Zacaríasbe uaquiñá. 	 Annas en Kajafas waren de hogepriesters van de Joden. Toen Johannes, de zoon van Zacharias, in de woestijn was, hoorde hij de stem van God.


Bënga, chë Jesucrístbeñe corente os̈buáchiyënga, s̈ontsamna chë nÿe bats̈atema os̈buáchiyënga jujabuáchana, chënga bacna soyënga tmojtsama ora, nÿe bats̈á os̈buáchiyana bomna causa; y ndoñe nÿe jatsënguayana nÿe ndaye soyë́ngaca yopodena bënga ts̈abá jtsemnama. 	 Als wij sterk zijn in ons geloof, moeten wij rekening houden met de gevoeligheid van anderen die minder sterk zijn. Wij moeten niet aan onszelf denken.


Chca chaotsemnama, ats̈e bëtscá sëndëtrabája; y chca së́ntsama, chë Cristo yojtsama ats̈e chaitsebomnama bëts obenánaca. 	 Dit is mijn werk. Ik kan dat alleen maar doen doordat ik van Christus de kracht daarvoor krijg.


“Motsajna, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e s̈mochjámashjna, y ents̈anga s̈mochjabuayená nts̈amo cuanjama chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama, Jesucrístoftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse ca.” 	 "Ga naar de tempel", zei hij, "en vertel de mensen over het nieuwe leven."


Cada ona bënga s̈ontsamna jamana nts̈amo cach bëngcá Jesucrístbeñe os̈buachiyabiama ts̈abá tojtsemncá, y ndayá cha oyejuayá chaotsemnama tojama soye. Chca s̈ontsamna, cha más bëtscá Jesucrístbeñe chaotsos̈buáchema, y ainaniñe más añemo chaotsebomnama. 	 Wij moeten de anderen aanmoedigen zodat zij ook sterk worden.


y mënts̈á tojanë́yana: —Ts̈ëngaftanga quem ents̈á áts̈bioye s̈mojuánatse, mo bacna soye ents̈ángbeñe abuatambayacá, mandadënga ndëtsayaunanama ca; ts̈ëngaftangbe delante lempe sënjatjá, ts̈ëngaftanga ba soyënga muabiama s̈monjayana, pero ats̈na ni mo canÿe soye chiyátinÿena, quem boyabása castiganá jtsemnama ibojtsemna ca jayanama. 	 "U hebt deze Man bij mij gebracht op beschuldiging van opruiende aktiviteiten tegen de staat. Ik heb Hem daarover duidelijk ondervraagd en ben tot de conclusie gekomen dat Hij onschuldig is.


Mo canÿe bebmacá, chabe basetémbioye nÿe léts̈iye jafs̈iyana y paselo jabmuánama sananga, chë básetema chcana jasama cabá ndoñe ntsobenana causa, cachcá, ats̈e cbonjanabuatambá Bëngbe Bëtsabiama nÿe chë más paselo josértama soyëngama, y ndoñe inÿe soyënga más totcá josértama soyënga, er ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mënjatobena chca soyëngama josértana. Y ni mora, ts̈ëngaftanga ques̈mátobena Bëngbe Bëtsabe soyëngama josértana, chë josértama más totcá yomna soyëngama; 	 Als ik Gods woord doorgeef, alle diepe dingen doorgrond en alles weet en al het geloof heb, zodat ik bergen kan verzetten, maar geen liefde heb, ben ik niets.


Chë puerte ngménana tempo, yapa bën ndoñe chaondë́tsemnama Bëngbe Bëtsá ndoñe tonjalesenciase, ndocná quentatsbocá; pero cha, chabe ubuáyanënga, chabe bocacánënga corente endábabuanÿeshanayeca, echanjama yapa bën tempo ndoñe chaondë́tsemnama. 	 En als God de tijd niet inkort, brengt geen mens het er levend af. Maar terwille van de mensen die Hij heeft uitgekozen, heeft Hij besloten het niet te lang te laten duren.


Básefta boyabásenga Jope bëts puebloye michamó y Simón chë Pedro ca monduabobuatmá moye chamuánatse ca. Cha posada entsebomna inÿe Simónbents̈e, chë bobáchëshiñe trabajayabe yebnents̈e, y chabe yebna mar béjaye tsachañe endmëna. Cha cmochanjauyana ndayá jamama cmojtsemna ca.” 	 Stuur enkele mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen. Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont'.


Y chë ley abuátambayënga Jerusalenocana tmojánashjajnëngna Jesusbiama mënts̈á imojtsichamo: “Chabe ndegombre mandayá Beelzebú, cach Satanás yojtsemna. Cha, chë bacna bayëjënga amëndayá, Jesúsbioye obenana tbojats̈etá ents̈ángbents̈ana bacna bayëjënga chauatëbuacnama ca.” 	 Enkele godsdienstleraars, die uit Jeruzalem waren gekomen, merkten op: "De duivel, de leider van de boze geesten, zit in Hem. Die geeft Hem macht om boze geesten te verjagen."


Pero, chabe bominÿiñe ts̈abia yojamna ca Bëngbe Bëtsá tojánayana ora, ndoñe nÿe Abrahambiama chca ntsóyebuambnayana; 	 Dat 'rechtvaardig verklaard worden' heeft niet alleen betrekking op Abraham.


as chënga nÿetscanga cánÿiñe mo canÿacá chamotsemnama. Nts̈amo aca, Taita, áts̈eftaca cánÿiñe mo canÿacá bondmëna y áts̈naca ácaftaca, cachcá chë́ngnaca cánÿiñe mo canÿacá bëndátaftaca chamotsemnama cbontseimpadana. Y chca, quem luarents̈a nÿetsca ents̈anga, ats̈e s̈cojichmoma chamotsos̈buáchema. 	 Ik vraag U, Vader, of zij net zo één mogen zijn als U en Ik. U bent in Mij en Ik ben in U. Laat hen ook zo in Ons zijn. Dan zal de wereld geloven dat U Mij gestuurd hebt.


Chents̈ana inÿa yojáshjango y yojayana: ‘Taita, acbe crocénana shachna soye más tonjoboté ca.’ 	 De volgende man had ook veel winst gemaakt. Vijf keer het bedrag dat hij had gekregen.


Chca tojanopasá chents̈ana, Jesús Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tojánamashëngo. Chents̈e yojtsabuátambantscuana, bachnangbe amë́ndayënga y judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá amë́ndayënga tmojanobobeconá y tmojantjá: —¿Ndaye deréchoca chë contsama soyënga aca cojtsama ca? ¿Chca jtsamama nda mando tcmënjats̈tá ca? 	 Toen Hij weer in de tempel was, vertelde Hij de mensen over God en Zijn Koninkrijk. Terwijl Hij daarmee bezig was, kwamen enkele leidende priesters en Farizeeërs naar Hem toe en vroegen: "Mag U dit wel doen? Wie heeft U daar de bevoegdheid voor gegeven?"


Ndegombre bëndata muents̈e bontsemna bëts bacna soyënga ochjajnaye causa, y chíyeca chca jasúfriama bontsamna. Pero quem boyabása ni mo canÿe bacna soye ndoñe tonjobuachjanguá ca. 	 Wij krijgen ons verdiende loon, maar deze Man heeft niets verkeerds gedaan."


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Chë te chaojóshjango ora, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana echántsemna mo nts̈amo canÿe casamento fiestents̈e tojanopasacá. Mënts̈á yojopása: Bnë́tsana tobias̈ënga chëngbe querosine uajuinÿanëshangá imojëftsájaca y imojábocana chë casamentero boyabása jajébenguama. 	 "Het Koninkrijk van de hemelen kan vergeleken worden met tien bruidsmeisjes die de bruidegom tegemoet gingen. Zij namen hun olielampen mee.


Chata ibojétsejuabnaye Jesús chë inÿe ents̈ángaftaca yojtsataboye ca; chcasna, canÿe te nÿets̈á benachëjana tbojánata ora, tbojanonts̈é chabe pamíllangbeñe y ubuatmë́ngbeñe jtsenguanguana, 	 Zijn ouders misten Hem eerst niet eens, want zij dachten dat Hij ergens tussen de andere reizigers liep. Maar 's avonds werden zij toch ongerust en gingen Hem zoeken tussen hun familie en vrienden.


Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, nda inétsama bënga ainaniñe ts̈abe ebionana chamotsebomnama, nÿetsca ts̈ëngaftangaftaca chaotsemnama. Chca chaotsemna. 	 Ik bid dat de God van de vrede met u allen zal zijn. Amen.


Chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá, chabe Taitabe obenánaca y puerte buashinÿinÿaniñe echanjabo chabe angelotémëngaftaca, y chora cada cánÿabioye bochántats̈etaye cachcá nts̈amo cada ona tojëftsemcá. 	 Ik zal samen met mijn engelen komen in de schitterende heerlijkheid van mijn Vader om iedereen te oordelen naar zijn daden.


Chcasna, cuedado s̈mochtsebomna, s̈mochtsantjes̈na, er nts̈amo chë trabajayëngcá chë yebna nduiño ntseco jtashjanguama, ndoñe ntsetats̈ëmbuana, mo nderado jétatana, tsë́ntseto ora, bínÿanoye o cachëse, ts̈ëngaftanga cachcá, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ntseco jésabama ndoñe ques̈mátstats̈ëmbo; 	 Kijk dus altijd naar Mij uit, want jullie weten niet wanneer Ik kom. Het kan 's avonds zijn of midden in de nacht; of tegen de morgen als de zon al op is.


Ents̈anga echantsabuatëcja ts̈a auatja causa y ndayá quem luariñe yochjopásama enócochinÿena causa; er chë quem luarents̈a tsbanánoca espíritënga obenana bomnënga echanjángmëmana. 	 De mensen zullen het besterven van angst, omdat ze denken dat de wereld vergaat. Want de krachten van het heelal zullen uit hun balans raken.


¡Bacna ents̈anga, chë nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga! Nts̈amo quem luarents̈e yochtsemnama, ndayá celoca s̈mojinÿama ts̈a ts̈abá s̈mojtsetats̈ëmbëse, ¿ndáyeca ndoñe s̈montsobena jtsetats̈ëmbuana ndaye bëts soye quem tempo Bëngbe Bëtsá cmojtsinÿanÿnama ca?” —Jesús tojánayana. 	 Huichelaars! U ziet dus aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar u ziet niet wat voor tijd u tegemoet gaat.


Chora, canÿa Jesusbe uatsjendayënguents̈á, Judas Iscariote, chë Jesús uayayëngbe cucuats̈iñe yochjanayents̈bashejuaná, tojánayana: 	 Eén van de discipelen, Judas Iskariot, die Hem later verraden zou, zei:


Chëngna ndocá tmonjanjuá. As Jesús chë s̈ocábioye tbojánishache, tbojanshná y tbojaniyana chaotsatoñe ca. 	 Zij zwegen in alle talen. Jezus nam de zieke man bij de hand, genas hem en liet hem gaan.


Ats̈e ndoñe ques̈nátsmëna jayanana chë ndos̈buáchiyënga, chë bë́ngaftaca ndoñe mondbénutananga, aíñe o ndoñe ts̈abá tmonjamama. Bëngbe Bëtsá echántsemna nda chëngbiama yochjayana nts̈amo tmojamcá ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama, ts̈ëngaftanga ndoñe. Ndegombre nÿe chë os̈buáchiyënga ts̈ëngaftangaftaca imnénutanangbiama cmontsamna chca jayanana. Chcasna, s̈mochjama nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: “Ts̈ëngaftanga cmontsamna, chca bacna soye amá ts̈ëngaftangbents̈ana jtabocnana ca.” 	 Als u nu het heerlijke nieuws hebt gehoord dat Christus weer levend is geworden, hoe kunnen sommigen van u dan zeggen dat er geen enkele dode ooit weer levend wordt?


Chë ndoñe ndegombre soyënga buátëmbayënga montsinÿinÿná mo ts̈ëngaftangbiama ndegombre ts̈abá chas̈motsiyenama cuaftsebos̈cá, pero chca ndoñe quenátsmëna; ndayá jamama imojtsebos̈cá, ts̈ëngaftangbiama ndoñe ts̈abá quenátsmëna. Chënga montsebos̈e ats̈be contra y ats̈be buatëmbana soyëngama contra chas̈motsemnama, chents̈ana ts̈ëngaftanga chë́ngaftaca jtsemnama chas̈motsebos̈ama y chënga chas̈motsababuánÿeshanama. 	 De valse leraars, die zo graag bij u in de gunst willen komen, doen dat niet voor uw bestwil. Nee, zij proberen een wig tussen u en ons te drijven om u helemaal voor zichzelf te hebben.


Nts̈amo tmojanuencá, yëfsana cabá cachëse Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tmojána y tmojanonts̈é ents̈anga jabuátambana. Chëntscuana, chë bachnangbe más uámana amëndayá y chabe ústonënga, chë Israeloca bëtsëjemëngcá mándayënga y inÿe chents̈a amë́ndayënga tmojánachembo jénefjnama y jenóyeunayama; as chora chënga tmojanmandá chë utámenocana chë ichmónënga jobiats̈ama. 	 Zij deden wat hun gezegd was en gingen 's morgens vroeg al weer naar de tempel om de mensen te onderwijzen. Toen de hogepriester en zijn mannen in de rechtszaal kwamen, riepen zij de Raad bijeen. Ondertussen stuurden zij enkele bewakers naar de gevangenis om de apostelen te halen.


As Pedro, chë Uámana Espíritu chabe ainaniñe corente jtsemándayëse, mënts̈á tojanë́jua: —Israeloca mándayënga y bëtsëjémënga, 	 Petrus, die gevuld was met de Heilige Geest, antwoordde:


Y chë meshënga ya tojtsebóchichna orna, játbanama jabocnana, chë saná josháchiñama ora ya tojobuácheyeca ca” —Jesús tojánayana. 	 Zodra het graan rijp was, nam de boer zijn sikkel en haalde de oogst binnen.


Bëngbe Bëtsá tbontatsbaná y chabe cats̈bioica tbojë́tstbema, jtsamë́ndayama, y tbojábema ents̈angbe Unachayá y Atsebacayá, chca, Israeloca ents̈anga ngménaca chamuenójuaboma bacna soyënga imojtsamama y chca amana chamotsajbanama, y chëngbe bacna soyëngama perdonánënga chamotsemnama. 	 Hij heeft Hem aan Zijn rechterhand gezet; op de ereplaats! Jezus is verheven tot Leider en Redder. Hij zal Israël tot God laten terugkeren en de zonden van het volk vergeven.


Y bënga mondë́tats̈ëmbo, canÿe ents̈á Jesucrístbeñe tojtsos̈buáchema, Bëngbe Bëtsá jamana cha chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, y Bëngbe Bëtsá ndoñe chca ntjamana, nts̈amo chë judiëngbe leyënguiñe jamama yomna ca iuayancá chë ents̈á tojamama. Y bë́ngnaca Jesucrístbeñe imojtsos̈buaché, Bëngbe Bëtsá chaomama bënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, pero ndoñe nts̈amo chë judiëngbe leyënguiñe jamama yomna ca iuayancá bënga tmojamama. Er Bëngbe Bëtsá ndocna ora ntjamana canÿe ents̈á chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, nts̈amo chë judiëngbe leyënguiñe iuayancá jamama ibomna ca cha tojamama. 	 Toch weten wij, als Joodse christenen, dat niemand recht voor God kan staan door zich aan de Joodse wetten te houden, maar alleen door in Jezus Christus te geloven. Ook wij konden alleen door het geloof in Christus Jezus recht voor God komen te staan en niet door de wet te houden. Het is uitgesloten dat iemand het met God in orde kan maken door alleen de wet te gehoorzamen.


As Jesús tojanáyebuachena: “Taita, ats̈be espíritu acbe cucuats̈iñe s̈coboshjona ca.” Y chca jayanama tojanpochocá ora, tojanóbana. 	 Op dat moment riep Jezus: "Vader, Ik vertrouw mijn geest aan U toe!" En met die woorden blies Hij Zijn laatste adem uit.


Y chca, Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye tbojans̈buachená, cha yojtsanos̈buachéyeca, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanas̈ebuachenacá, ndegombre chaotsemnama chë Bëngbe Bëtsábeñe imos̈buáchema mo Abrahámbents̈ana ents̈angcá imomnëngbiama; y Bëngbe Bëtsá chca tojanas̈ebuachená, cha chëngbe ts̈abiama iuantjés̈nayeca. Chë mo Abrahámbents̈ana ents̈angcá imomnë́ngbeñe, ndoñe quemnatsmëna nÿe chë nts̈amo ley yomandacá imnétsamënga, sinó nÿetscanga chë nts̈amo Abraham tojanos̈buachecá Bëngbe Bëtsábeñe imos̈buachéngnaca. Y Abraham nÿetscanga bëngbiama, Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyënga, mo taitacá endmëna. 	 Wat God ons door Zijn genade wil geven, wordt alleen ons eigendom als wij in Hem geloven. En Gods belofte aan al Abrahams nakomelingen is vast en zeker. Zij geldt niet alleen voor hen die volgens Gods wet leven, maar ook voor hen die, net als Abraham, alleen op God vertrouwen. Want als het om geloof gaat, is Abraham de vader van ons allemaal.


y tcmojtsébnëtjomba ndayá Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbioye, chabe básenga quetsomñecá tcmojábuayenama. Chë Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: Ats̈be uaquiñá, Bëngbe Utabná aca jábuayenama tojtsebos̈e ora, aca jasúfriase y padecena soyënga jauántase, chora ndoñe catjátsjuabnaye chiñe mo canÿe nduámana soye cuaftsemncá; y cha chacmojuácacana ora, ndoñe cattsajbaná ainaniñe añemo jtsebomnana. 	 U bent zeker vergeten hoe God u als Zijn kinderen bemoedigd heeft. Hij zei: "Denk niet licht over de tucht van de Here, mijn zoon. Laat de moed niet zakken als de Here u terechtwijst.


Ents̈anga chca ndoñe ts̈abá tmonjámayeca, Bëngbe Bëtsá cachcá tojónÿa, chënga ínÿengaftaca bacna soyënga jtsamama chamotsebos̈ama; chë soyëngamna jtsëuatjana chënga entsamna. Y chca, chë shembásengnaca tmojtsajbaná boyabásengaftaca jtsamana nts̈amo ts̈abá yomncá, inÿe shembásengaftaca bacna soyënga jtsamama. 	 Daarom heeft God hen losgelaten en zijn hun slechte begeerten hun de baas geworden. Het is zelfs zo erg dat de vrouwen zich van een natuurlijk seksueel leven hebben afgekeerd en op tegennatuurlijke wijze met elkaar omgaan.


Chíyeca, bënga chë Bëngbe Bëtsáftaca jóchnama uámana luare jashjáchama cabá imobenëntscuana, nts̈amo cha s̈ojanas̈ebuachenacá cachcá më́ntscoñama iuétsemna, puerte cuedado mochtsebomna, nderado ndánaca ts̈ëngaftanguents̈á ndoñe nanjobenaye chca jashjáchama. 	 Hoewel Gods belofte nog altijd geldt (de belofte dat allen Zijn rust zullen krijgen) moeten wij ervoor zorgen dat niet sommigen de indruk zouden wekken er geen deel aan te hebben.


Jacob Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, ya jóbanama ora, tbojanimpadá cada ona chë Josebe básengbiama, Bëngbe Bëtsá chaoma bëtscá ts̈abe bendicionënga chamotsebomnama. Cha chca tojanma, jotsejbénase Bëngbe Bëtsábioye jadórama, y chabe jatjonëfjiñe tsbanánoca jojuáchase. 	 Omdat Jakob op God vertrouwde, zegende hij kort voor zijn dood de twee zonen van Jozef. Leunend op zijn stok, boog hij vol ontzag voor God.


Pero mora, Bëngbe Bëtsábioye s̈montsábuatma ora, o ts̈abá jayanama, Bëngbe Bëtsá cmojtsëbuatma ora, ¿nts̈ámoyeca ts̈ëngaftanga cachiñe chë quem luarents̈e imománda espíritënga s̈mojtsayaunana? Chënga ndocna obenana quemátsbomna, y nduámanënga mondmëna. ¿Ndáyeca ts̈ëngaftanga s̈mojtsebos̈e cachiñe jtsemnana mo chë nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservenëngcá, chë espiritë́ngaca mandánënga? 	 Maar hoe kunt u, nu u God hebt leren kennen (of, beter gezegd: nu God L kent), daar weer naar teruggaan? Wilt u soms weer slaven worden van de een of andere armzalige, krachteloze godsdienst?


Chë couayë́ngbioye freno tmojuayashbé ora, nts̈amo bënga tmojtsebos̈cá chënga mochántsama, y bënga cachora jtsobenana nts̈amo nÿets chëngbe cuérpoca tmojtsamcá jtsemándayana, y ndoñe nÿe chëngbe bests̈as̈e. 	 Een paard gehoorzaamt door het bit dat het in de mond heeft; wij houden het paard daarmee in bedwang en kunnen het laten gaan waar wij willen.


“Nda ndoñe áts̈eftaca tontsemná, ats̈be uayayá jtsemnana. Y nda áts̈eftaca ndoñe tontsetrabája, chana ats̈be contra jtsetrabájayana ca” —Jesús tojánayana. 	 Wie niet vccr Mij is, is tegen Mij. Wie niet met Mij meewerkt om de mensen bijeen te brengen in mijn koninkrijk, jaagt ze uiteen.


Jesús banga tojanashná, nÿetsca s̈ocana bomnënga, y ba bacna bayëjënga ents̈anguents̈ana tojtanëbuacna; y ndoñe tonjanalesenciá chë bayëjënga chamóyebuambama, er chënga imnatáts̈ëmbo cha chë Cristo bétsemnama. 	 Jezus genas heel veel mensen, wat voor ziekte ze ook hadden. Uit vele anderen verjoeg Hij de boze geesten. De boze geesten probeerden wel steeds te zeggen wie Hij was, maar Jezus gaf ze geen kans.


Jesús tojanë́yana: “Canÿe luarents̈a uámana ents̈á inÿe bën luaroye yojá, cachabe luarents̈a rey chamobemama y chents̈ana cachábioye jtama. 	 "Een edelman werd weggeroepen naar een ver land om tot koning te worden gekroond. Na de kroning zou hij weer terugkomen.


Y chca ndoñe chaondë́tsemna. Bënga mondos̈buaché bënga atsebácanënga imomnama Bëngbe Utabná Jesús chabe ts̈abe juabna s̈ojaninÿanÿéyeca, y Bëngbe Bëtsá cachcá chë ndoñe judië́ngnaca tojatsebacá ca” —cha tojanë́yana. 	 Wij geloven immers op dezelfde wijze als zij gered te worden, door de genade van de Here Jezus!"


Ts̈ëngaftanga ‘taitá ca’ chë ley abuátambayënga s̈mondbétsachembuana, pero ts̈ëngaftanga ndocna quem luarents̈á ‘taitá ca’ s̈mattsechembuana; ts̈ëngaftanga nÿe canÿe Taitá s̈mondbomna, chë celoca endmëná. 	 Noem nooit een mens 'Vader'. Want u hebt maar één Vader, God in de hemel.


—Ats̈e Jope puebloca sënjamna y Bëngbe Bëtsáftaca sënjencuénta ora, mo otjenayoquëcá sënjáninÿe celocana mo canÿe bëts ents̈ëjuacá áts̈bioye enjétsabeconaye y nÿets canta sibiocana enjétsëjonÿana. 	 "Terwijl ik daar aan het bidden was", zei hij, "kreeg ik een visioen. Ik zag iets neerdalen wat op een groot kleed leek. Het werd aan de vier hoeken uit de hemel neergelaten tot vlak voor mijn voeten.


Chíyeca, Jesucrístbeyeca cats̈átanga, Bëngbe Bëtsábenga, ndëmuanÿenga Bëngbe Bëtsá tojáchembo chabe ents̈anga chamotsemnama, corente Jesucrístbeñe s̈mochjésejuabnaye. Cha endmëna nda Bëngbe Bëtsá bë́ngbioye tbojanichmó, y nda bëngbiama yomna mo chë más uámana bachnangbe amëndayacá, Bëngbe Bëtsábioye jtseimpadánama bacna soyëngama chas̈otsaperdonama. Cha chca endmëna chë bënga mondos̈buaché soyënguiñe y chë mondbáyana ndegombre yomna ca soyënguiñe. 	 Broeders, God heeft u voor Zichzelf afgezonderd en u uitgekozen om u met ons een hemelse bestemming te geven. Daarom wil ik dat u uw aandacht richt op Jezus, de apostel van God en de hogepriester van ons geloof.


Cha bontsemna nÿets tempo jtsos̈buáchiyana y jtsobedecénana chë ndegombre buayenana soye, nts̈amo tmojabuatëmbacá, chca, chë ndegombre buatëmbana soyë́ngaca ínÿenga añemo chaotsats̈atnama, y chë soyama contra tmojtsemnënga jáyënjanama, ndoñe ts̈abá montsamama. 	 Hun geloof in de waarheid die hun geleerd is, moet sterk en onwrikbaar zijn. Dan zullen zij anderen kunnen bemoedigen en de tegenstanders de mond kunnen snoeren.


Chents̈ana Jesús tojanë́yana: “Quem palabrënga entsemna nts̈amo cabá ts̈ëngaftangaftaca sënjamna ora tcbonjanëyancá: Entsemna, lempe chaopasá nts̈amo ats̈biama iuabemancá, Moisesbe leyënguiñe, chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayëngbe uabemana librë́s̈angañe y Salmos librë́s̈añnaca ca.” 	 Ik heb gezegd dat alles wat over Mij in de boeken van Mozes en de profeten en in de Psalmen staat, werkelijkheid moet worden."


Chora chë ángel, chë mar béjayoca y quem fshantsents̈e atsaná sënjaninÿá, chabe cats̈bioica cucuats̈e celoye tonjanatsbaná, 	 De engel, die ik op de zee en het land zag staan, stak zijn rechterhand omhoog naar de hemel.


Jesús barquë́shoicana tojánastjango, y cachora, chë obanëngbe cuevëshënguents̈ana canÿe ents̈á, bacna bayëjbe juabna uambayá, tojánbocna y tbojanjébengo. 	 Jezus was nog maar net aan land gestapt of er rende een man op Hem toe die een boze geest in zich had.


María s̈mochjachuaye; cha ts̈ëngaftangbeñe bëtscá tojatrabajá. 	 Doe de groeten aan Maria, die zoveel voor u heeft gedaan.


“Ni canÿe uatsjendayá chabe buatëmbayabiama más uamaná ntsemnana, ni chë oservená chabe nduiñbiama más uamaná. 	 Een leerling is niet meer dan zijn leraar en een knecht niet meer dan zijn baas.


Pero lempe chca nts̈amo ats̈e sënjamnama y ndayá sënjánamama, puerte sënjanjuabná ats̈biama puerte yojanámana ca; pero mora, Cristo ats̈be ainaniñe tonjámashëngoyeca, chë soyënga ats̈biama ya ndoñe quenatámana. 	 Maar al deze dingen, waar ik vroeger zoveel waarde aan hechtte, zijn voor mij waardeloos geworden omdat ze mij afhielden van Christus.


Mënts̈á yojtsichamo: “Ats̈be Taitá, aca lempe jamama condobena; tojopodese, cochjama ats̈e japadésama ndoñe chas̈ondë́tsemnama. Pero nts̈amo ats̈e stsebos̈cá ndoñe chaondë́tsemna, sinó nts̈amo aca cojtsebos̈cá ca.” 	 "Abba! (b) Vader!" zei Hij. "Voor U is alles mogelijk. Neemt U die beker bij Mij vandaan. En toch, niet wat Ik wil, maar wat U wilt moet gebeuren."


pero nts̈amo s̈montsichamcá entsemna nÿe buatëmbana soyëngama, nÿe ts̈ëngaftanga s̈mëbuatma ents̈angbiama y cach ts̈ëngaftangbe leyëngama; chcasna, cach ts̈ëngaftanga cmontsamna jenóyeunayana y jamana nts̈amo chas̈mojenoyeunacá. Ats̈e quem base soyëngama ndoñe quetsátsbos̈e ngoberna jtsemnana ca. 	 Maar nu het een kwestie is van woorden en namen en uw eigen Joodse wet, zoekt u het zelf maar uit. Ik ben niet van plan mij daarmee te bemoeien."


Jesús chca jayanama tojanpochocá ora, chábioye canÿe fariseo tbojanofja chabe yebnoye jauasama. As Jesús tojánamashëngo y mesë́shents̈e tojanótbema. 	 Hij was nauwelijks uitgesproken of een Farizeeër nodigde Hem uit mee te gaan eten.


Chë nduiño tojtashjango ora, chë oservenábioye tbojínÿena nts̈amo ibomncá jtsamëse, chë oservená puerte oyejuayá echántsemna. 	 Het is goed dat een knecht bij de thuiskomst van zijn meester met zijn werk bezig is.


cach aca mentsbocá y cruzocana matastjango ca!” 	 Red eerst Uzelf en kom van dat kruis af!"


Chora Pedro tbojaniyana: “Quetsátsbomna ni crocénana, ni castellano aca jats̈etayama, pero ats̈e chanjama Jesucristbe obenánaca ndayá acbiama jamama ats̈e stsobencá: Jesús chë Nazaretocá obenana endbomna; chíyeca ats̈e cbëyana chabe mándoca, matëtsbaná y cochtsana ca.” 	 "Geld heb ik niet", zei Petrus, "maar wat ik heb, krijgt u van mij. In de naam van Jezus Christus uit Nazareth: loop!"


Chcasna, Bëngbe Bëtsabe ichmonana, jtsóyebuambnayana nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojtsichamcá. Bëngbe Bëtsana chë ichmonábioye tbojichmó chë Uámana Espíritu, nÿets tempo corente chabotsájabuachanama, nts̈amo cach Bëngbe Bëtsá tojtsichamo y cachcá chaotsichámuama. 	 Hij is door God gestuurd en geeft de woorden van God door. God geeft Hem Zijn Geest zonder beperking.


Chíyeca, ts̈ëngaftángnaca s̈mochtseprontana, er Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá echanjésabo, ents̈anga chama tondaye chamontsejuabná ora ca” —Jesús tojánayana. 	 Zo kunnen ook jullie moeilijkheden vermijden, door altijd klaar te zijn voor mijn onverwachte terugkeer.


Eliseo, chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá, Israeloca inamna ora, chents̈e banga imojamna bacna nguayanánaca s̈oquënga, y ni mo canÿa chents̈a s̈ocábioye tbonjanshná, pero aíñe canÿe s̈ocábioye, Naamán ca uabainá, cach bacna nguayanánaca, Siriocá ca” —cha tojánayana. 	 Of denk eens aan de profeet Elisa. Hij genas de melaatse Naäman, een Syriër. Maar van de vele Joodse melaatsen, die ook hulp nodig hadden, werd niet één genezen."


Y nda áts̈beñe os̈buachiyá bétsemnayeca, tbojofja canÿa mo quem basetembioycá, chana ats̈e jofjana ca —Jesús tojánayana. 	 Wie zo'n kind met open armen ontvangt, uit liefde voor Mij, ontvangt Mij.


Chora ats̈e sënjáninÿe chë uabouana bayá y quem luarents̈a reyënga chëngbe soldadë́ngaftaca tmojánenefjna, chë fjantse couayiñe enjaquená y chabe soldadë́ngaftaca jéntsjama. 	 Ik zag het beest samen met de koningen van de aarde. Zij hadden hun legers verzameld om oorlog te voeren tegen Hem, Die op het paard zit en tegen Zijn leger.


Quem Bëngbe Bëtsabe básenga nÿetsca ents̈angcá mondmë́nayeca, Jesúsnaca canÿe ents̈á chëngcá tojanóbema. Cha chca tojanma, jóbanëse, chë ents̈anga jóbanama chaotsamnama obenana bomná Satanás, jayë́njanama. 	 Omdat wij mensen van vlees en bloed zijn, is Hij ook een mens van vlees en bloed geworden; want alleen als mens kon Hij sterven en zo de duivel, die de macht over de dood had, machteloos maken.


Cha chaojáshjango ora, echanjama quem luarents̈a ents̈anga corente chamotsetáts̈ëmbo ndayá ndegombre yomna bacna soyënga jtsamana, ndayá ndegombre yomna chë Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abia jtsemnana, y ndayá yomna chë Bëngbe Bëtsá ents̈angbiama jayanana ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama. 	 Als mijn Plaatsvervanger komt, zal Hij de mensen in de wereld overtuigen van zonde, rechtvaardigheid en oordeel.


As Pilato tojanë́yana: —Ts̈ëngaftanga cach ts̈ëngaftangbiama soldadënga s̈mondábamna. Motsajna y chë cuevëshe cuedádoca s̈mochtsashanÿá, nts̈amo s̈mondëtats̈ëmbcá ca. 	 "U krijgt een wacht mee", antwoordde Pilatus. "Verzegel het graf zo goed mogelijk."


Jabojáts̈amna, Bëngbe Bëtsá, Jesucristbiajana s̈cuatschuá, cada ona ts̈ëngaftanguents̈abiama, er nÿets quem luariñe ents̈anga ts̈a monjesoyebuambná ts̈ëngaftanga Jesucrístbeñe bëtscá s̈mojtsos̈buáchema. 	 Om te beginnen dank ik God door Jezus Christus voor u allemaal. Want het nieuws dat u in Christus gelooft, gaat over de hele wereld.


Cha sënjuená ats̈e chjacastíga ca, chca juabnayana ndoñe tonjatrocase, y canÿe boyabásaftaca bacna soyënga amana ndoñe tontsajbanase. Cha jacastígama bats̈á sënjobatma, nderado chca amana nanjatróca, pero ndoñe chenátsbos̈ena. 	 Ik heb haar de tijd gegeven om zich te bekeren van haar ontucht, maar zij wil niet.


Ndegombre s̈cuayana, nda áts̈beñe tojtsos̈buaché, nts̈amo ats̈e tijamcá y cachcá cha echántsama. Ats̈be Taitá entsemnoye ats̈e chanjá, chíyeca, chë áts̈beñe os̈buachiyá, chama más bëts soyënga echanjama. 	 Luister goed, wie op Mij vertrouwt, zal dezelfde dingen doen als Ik. Zelfs nog grotere, want Ik ga naar de Vader.


Nderado nts̈amo cha tcmojanborlá o ndayánaca tcmondebena, ats̈e chama cbochjëtsë́nts̈abuachiye. 	 En als hij u tekort heeft gedaan of u iets schuldig is, reken het mij dan aan.


Chorna chë uatsjéndayënga tmojanonts̈é entjanayana, chënguents̈á nda chë boshjuaná bétsemnana. 	 De discipelen vroegen zich af wie van hen zoiets zou kunnen doen.


Chënga ndoñe ntsadoránana Bëngbe Bëtsá, chë ndocna te yochjëftsobaná; chë cuenta, soyënga tmojobopormá mo ents̈angcá, y chëngna aíñe jóbanana; o soyënga shlofts̈ëngcá o bayëngcá, o osjojnayëngcá, y chënga diosënga imomna ca jtsejuabnayëse jtsadoránana. 	 In plaats van de eeuwige God te eren, maakten zij afgodsbeelden van sterfelijke mensen, vogels, zoogdieren en reptielen.


Ndegombre, ts̈ëngaftángnaca cachcá, chora ts̈a ngménaca s̈mochántsemna. Pero ats̈e ts̈ëngaftangbioye chaijésabo ora, ats̈e s̈mochantë́tinÿe y corente oyejuayënga s̈mochántsatsmëna. Y ndocná queochatobenaye chë oyejuayana jabuajuánana. 	 U hebt nu wel verdriet omdat Ik wegga, maar Ik zal u terugzien. Dan zult u grote blijdschap ervaren en die kan niemand u meer afnemen.


Chora Pedro tbojanjuá: —Masque nÿetscanga ácbeñe os̈buáchiyana chamotsobuets̈e y chamotsacheta, nts̈amo ácaftaca yochjopása causa, ats̈e ndocna te ca. 	 Petrus protesteerde: "Al laat iedereen U in de steek, ik niet!"


Er, ndayá Jesús chabe amë́ndayoca yobomnents̈ana bënga chamóyëngacñamna, bënga s̈ontsamna sempre ainaniñe corente jtsetats̈ëmbuana Jesusbe soyënga ndegombre soyënga bétsemnama, nts̈amo bënga chábeñe jtsos̈buáchiyama tmonjanonts̈é ora monjanamcá. 	 Als wij Christus van het begin tot het einde trouw blijven, delen wij in alles wat Hij heeft.


Ndegombre ts̈ëngaftangbe cucuats̈iñe Jesús tmonjánboshjona, pero cabá ndë́boshjona ora, Bëngbe Bëtsá tojanjuabó nts̈amo jopásana yojamnama; y nts̈amo ts̈ëngaftanga cháftaca s̈mochjanmámnaca cha inatáts̈ëmbo. Ts̈ëngaftangna Jesús s̈monjanishache y s̈monjanma cha chamóbama y chamocrucificama, bacna ents̈angbe cucuats̈iñe. 	 Maar Hij is, volgens Gods plan, in handen van ongelovige mensen gevallen. U hebt Hem door Romeinse soldaten aan een kruis laten slaan.


Mënts̈á ats̈e cbetsamëndá: S̈mochtsenbobonshana ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Ik draag u op van elkaar te houden.


Pero ndocna te queochatómashëngo ndayánaca, y chë soye chaotsama ents̈anga ndoñe ts̈ábenga chamotsemnama Bëngbe Bëtsá jadórama; ni ndocná queochátamashëngo, Bëngbe Bëtsabiama nÿa tondayama ogustana soyënga amá o ínÿengbioye jáingñama soyënga amá. Choye mochanjámashjna nÿe chë ndëmuanÿengbe uabaina yojtsábemana chë Oveshatembe librë́s̈añe, chë nÿetsca tescama ts̈abe vida mochjónÿenëngbe uabaina uábemanents̈e. 	 Maar er komt niets lelijks of slechts in; walgelijke mensen en leugenaars blijven er buiten. Alleen de mensen die in het levensboek van het Lam staan, mogen die stad binnengaan.


Chora Jesús chë bacna bayë́jbioye tbojtsanácacana y tbojaniyana: —¡Iytëca móbema y chábents̈ana maisebocna ca! As chora chë bayëja ents̈anguents̈e chë boyabásabioye tbojanshajayé, y ndocá ntjëftsemcá chábents̈ana yojésebocna. 	 Jezus snoerde hem de mond. "Zwijg", zei Hij tegen de boze geest. "Kom eruit." De boze geest gooide de man midden in de synagoge op de grond en ging uit hem weg, zonder hem verder kwaad te doen.


Y chë uabouana bayábeñe tcojinÿe bnë́tsana tsëtjonës̈e y chë uabouana bayá, chë bacna vida bomna shembásabioye mochantsáboyënja; enas̈á cachcá mochanjesonÿaye; chabe cuerpents̈a mënts̈ena mochantsósañe y íñesheca mochántsejuinÿiye, chaopochocantscuana. 	 Het beest en zijn tien horens zullen de hoer haten. Zij zullen haar alles afnemen en haar naakt laten liggen. Zij zullen haar vlees eten en haar daarna verbranden.


As Tomás tbojaniyana: —¡Ats̈be Utabná y ats̈be Bëtsá ca! 	 "Mijn Here en mijn God", stamelde Thomas.


Chcasna, nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈mojanjuabná, s̈mojansentina y s̈mojanamcá Jesucrístbeñe cabá ndos̈buachená ora, mora lempe stëts̈oye s̈mochjaquéda; nts̈amo tempo ts̈ëngaftanga s̈mojanjuabná, s̈mojansentina y s̈mojanamcá, canÿe ondbiamnaye juabnents̈ana yojóbocana, ts̈ëngaftanga bacna soyëngama juabnë́ngaca mandánënga jtsemnëse, y chë juabnënga ts̈ëngaftangbioye cmojánaingñaye. 	 moet u uw oude menselijke natuur als oude kleren uittrekken; uw vroegere manier van leven, waardoor u geluk en vrede meende te vinden, maar die u in werkelijkheid dood en verderf bracht.


Chora chë fariseunga tmojaniyana: —¿As, ndáyeca Moisés tojanmandá, chë shémbioye canÿe uabemana tsbuanácha juiyiyana jtsenë́ts̈enama y cachcá jesonÿayana ca? 	 Zij vroegen daarop: "Maar waarom heeft Mozes dan gezegd dat een man van zijn vrouw mag scheiden? Als hij haar maar een brief geeft, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is."


Y nda chë ichmoná yochtsemnama jtsotats̈ëmbuamna tsbanánoye tmojanë́ts̈ena y Matías tbojanobuache; as cach orscana, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chabiama imojanjuabná mo canÿe Jesusbe ustonacá, cachcá nts̈amo chë bnë́tsana canÿe uatsjéndayëngbiama chënga imojanjuabnacá. 	 Zij gingen erom loten wie het zou worden en het lot viel op Matthias. Voortaan was hij één van de twaalf apostelen.


“Ats̈e ndoñe quecbocháisabashejuana, mo uajchonga cuenta chas̈motsemnama. Ts̈ëngaftangbioye chanjésabo. 	 Ik zal u niet als ouderloze kinderen achterlaten. Ik kom bij u terug.


Pero obanënguents̈ana chaitayenents̈ana, ts̈ëngaftangbe natsana Galileoye chanjá ca —cha tojanë́yana. 	 Maar nadat Ik weer levend ben geworden, zal Ik naar Galilea gaan en jullie daar ontmoeten."


Bëngbe Utabná Jesús jóyebuambayama tojanpochocá chents̈ana, celoye cha tmojtanatsbaná, y uámana luarents̈e, Bëngbe Bëtsabe cats̈bioica yojtótbema jtsemándayama. 	 Nadat Hij met hen gesproken had, werd Jezus opgenomen in de hemel en ging aan de rechterhand van God zitten.


Y Jesús tojanë́jua: —Canÿa chë bnë́tsana utatents̈á entsemna. Chabe tandës̈e cach ats̈e sëntsefchecuacná s̈cnenents̈e cha entsefchecuacná. 	 "Ja", antwoordde Hij. "Eén van de twaalf. Eén die samen met Mij zijn brood in de kom doopt.


Chents̈a béconana inamna chë luarents̈a mandayabe fshantsënga. Cha s̈onjanë́buaja y corente ts̈abá s̈onjanacuedá, unga tentscuana. Chë taitana Publio ca inauabaina. 	 Daar vlakbij lag het landgoed van Publius, de gouverneur van het eiland. Hij was heel gastvrij voor ons en gaf ons drie dagen onderdak.


Pero masque chca imojtsichamo, nÿetscanga ndoñe cachca soye montsanichamo. 	 Maar ook deze verhalen klopten niet.


Y chca, mora ats̈e cbochanjínÿanÿiye Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá quem luariñe obenana yobomnama, ents̈anga bacna soyëngama jáperdonama ca” —Jesús tojánayana. Y chë jama ndobenábioye tbojaniyana: 	 God heeft Mij (de Mensenzoon) de bevoegdheid gegeven zonden te vergeven. Als iemand van Mij vergeving krijgt, hééft hij vergeving gekregen."


Chënga tmojána y Jesús tmojaniyana: —Buatëmbayá, bënga fsëndë́tats̈ëmbo aca ndegombre soyënga cnetsabuátambama, y ndoñe jatuenanana nÿe nts̈amo ents̈anga tmojatichamcá, er acbiama tondaye quenatámana nda más uamaná o nduamaná tomnana; y contsabuatambá ndegombre ts̈abe vida jtsebomnama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomandacá. Chcasna, ¿ts̈abá tanántsemana, César, chë Romoca bëts mandadbiama bënga impuesto jtsatsquë́cjnayana? ¿Fchtsatsquëcjnaye o ndoñe ca? —chënga tmojantjá. 	 "Meester", zeiden die heel vriendelijk, "wij weten dat U echt voor de waarheid uitkomt. U gaat Uw eigen gang en trekt Zich niets aan van wat de mensen denken. Alles wat U over de weg van God zegt, is waar. Maar wij hebben een vraag: Is het toegestaan de keizer belasting te betalen of niet?"


er nÿe canÿe Bëtsá nÿetscangbiama endmëna, y cha echanjama chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga imomnëngbiama y ndoñe chcangbiámnaca, chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, Jesucrístbeñe tmojtsos̈buáchema. 	 Natuurlijk, er is maar één God. Hij spreekt Joden èn andere mensen vrij op voorwaarde dat zij in Jezus Christus geloven.


Inamna canÿe boyabása, Juan ca uabainá; y Bëngbe Bëtsá tbojanichmó, 	 God stuurde Johannes om de mensen ervan te overtuigen dat Jezus Christus het licht is. Het was zijn taak de mensen tot geloof te brengen.


“Uta jaja shlofts̈etémata nÿe canÿe denario crocenánama mondbétsena. Masque chca, ni cánÿetema obanatema fshantsoye jotsats̈ana, ts̈ëngaftangbe Taitá, Bëngbe Bëtsá ndoñe tontsebos̈ëse. 	 Geen enkele mus valt op de grond zonder dat je hemelse Vader ervan weet.


“Ndegombre cbë́yana, lempe chca echanjochnëngo, morsca ents̈anga cabá ndóbana ora. 	 Luister goed: Als deze dingen gebeuren, is het einde van deze tijd in aantocht.


“Chorna inÿa yojobeconá y mënts̈á yojayana: ‘Taita, muents̈e acbe crocénana entsatsmëna; canÿe pañuelë́juañe bonguana sëntsejajo. 	 Maar de derde man bracht alleen maar het geld terug waarmee hij was begonnen. 'Ik heb het in een doek gedaan en goed bewaard', zei hij.


Chë bachnangbe amë́ndayënga, ley abuátambayënga y chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá mándayënga cachcá imojtsóyenguaye. Mënts̈á imojtsichamo: 	 De mannen van de Hoge Raad lieten zich ook niet onbetuigd. "Hij heeft anderen gered", spotten ze. "Maar Hij kan Zichzelf niet eens redden! U bent toch de koning van Israël? Kom eens van dat kruis af. Dan zullen we in U geloven.


Pedro tmojánishache orna, Herodes tojanmandá chamutámiama, y chë cárceloca soldadënga cantátanga tmojanenojatá cántents̈e cha chamotsebojanÿama. Herodes yojétsejuabnaye, Bashco fiesta tojochnëngo ora Pedro juabocnama, ents̈angbe delante jayanama cha chaóbanama. 	 Hij liet hem bewaken door zestien soldaten, die om de beurt, met z'n vieren, de wacht moesten houden. Want Herodes wilde Petrus pas na het Paasfeest in het openbaar laten terechtstaan.


Jesús Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e yojtsabuátambaye ora, tojánayana: “¿Ndáyeca chë ley abuátambayënga mondbétsichamo chë Uámana Uabuayaná Davídbents̈ana iuabó ca? 	 Terwijl Jezus op het tempelplein stond te spreken, stelde Hij de mensen een vraag. "Hoe kunnen de godsdienstleraars nu zeggen dat de Christus een zoon van David moet zijn?


Chë padecena soyënguents̈ana ts̈abá chamojábocana mo ayënjanayëngcá, chca uafjantsëjuangá uichë́tjonënga mochántsemna, y chëngbe uabaina ndoñe quichatsjuána chë ts̈abe vida mochjónÿenëngbe uabaina enduábemana librë́s̈ents̈ana, ndayá ats̈e, Bëngbe Bëtsabe delante y chabe angelëngbe delante, chënga ats̈be ents̈anga imomna ca chanjayana. 	 Wie overwint, zal dus witte kleren aankrijgen. Ik zal zijn naam niet schrappen uit het boek, waarin de mensen vermeld staan die het eeuwige leven hebben, maar voor mijn Vader en Zijn engelen verklaren dat hij bij Mij hoort.


Y mora, ¿ndáyeca ts̈ëngaftanga ndoñe s̈montsebos̈e nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojamcá? Pero ts̈ëngaftanga s̈montsebos̈e, chë ndoñe judiënga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga lempe chë leyents̈a mandënga chamotsocumplínama, mo nda ínÿabioye uauta uasmanë́sha cuaftsasmëmnacá; pero lempe chë mandënga, ni bëngbe bëts taitanga ni bënga ntsobenana jocúmpliana. 	 Wel, waarom wilt u het beter weten dan God, door deze nieuwe christenen een juk op de schouders te leggen dat voor ons en onze voorouders al te zwaar was?


Ndegombre entsemna, báseftanga Cristbiama ents̈ángbioye imojtsabuayiyná, pero chëngna nÿe nts̈amo tijashjachcá s̈mojtsánts̈abos̈ama chca, y chënga imojtsebos̈e, bëtscá jtsamëse, ats̈e chayotjáyanama; chíyeca chca imojtsama. Pero ínÿengna, ents̈ángbioye montsabuayiyná ts̈abe soyënga ínÿengbiama jamama ndegombre imojtsebós̈eyeca. 	 Sommigen hier maken het goede nieuws over Jezus Christus bekend omdat zij jaloers zijn op de manier waarop God mij hier heeft gebruikt. Gelukkig zijn er ook anderen die het met de juiste motieven doen.


y ts̈ëngaftanga Crístbeñe jtsos̈buáchiyëse, mua ts̈ëngaftangbe ainaniñe chaotsiyenama. Bëngbe Bëtsánaca së́ntseimpadana, cha y ínÿenga nÿets ainánaca jtsababuánÿeshanëse, 	 Ik bid dat Christus meer en meer in u mag wonen, naarmate u Hem meer gaat vertrouwen. Dat u geworteld zult zijn in Gods liefde en daarop uw leven zult bouwen.


“Ndocná, canÿe tanguá ents̈ayá, base tsëm ents̈ë́juaca jtarméndana; chca tcojamëse, chë tsëm ents̈ë́jua jtsabéconana y chë tanguá ents̈ayá más jtsatanë́canana, y chca, chë uátanëcniñe más bëtsiñe jtsabemana. 	 Het een past niet bij het ander. Het oude niet bij het nieuwe en het nieuwe niet bij het oude. Op een scheur in een oude jas zet u toch geen nieuwe lap? Doet u dat wel, dan wordt het gat alleen maar groter. Want de nieuwe stof die nog niet gekrompen is, gaat krimpen en scheurt de oude stof stuk.


Chca imojóyëngacñe orna, chënga imojónts̈a chë nduiñbiama bacá ichámuana, 	 Zij mopperden: 'Die kerels hebben maar één uur gewerkt! En u geeft hun hetzelfde loon als ons die de hele dag in de brandende zon hebben gezwoegd.'


Y chca imnaftsáboyejuanents̈ana, chë shbuenda uafjatsenga ents̈ayá tmojtsanabotsca y cachabe ents̈ayá tmojtanichëtjo, y chora, jacrucifícama tmojanánatse. 	 Na afloop van al dit gespot deden zij Hem de rode mantel af, trokken Hem Zijn eigen kleren weer aan en namen Hem mee om gekruisigd te worden.


Y Jesús tbojanjuá: —¿Nts̈amo s̈conjatjacá, cach aca chca cojtsejuabnáyeca chca yojtsemna o ínÿenga ats̈biama tcmojacuentáyeca ca? 	 "Bent u zelf op die gedachte gekomen?" vroeg Jezus. "Of hebben anderen u dat verteld?"


—¿Ndayá cojtsebos̈e ats̈e acbiama chjamama ca? Y chë jtaná tbojanjuá: —Ats̈be Utabná, ats̈e së́ntsebos̈e chas̈uatabínÿnama ca. 	 Hij vroeg hem: "Wat wilt u van Mij?" "Here", zei de man. "Ik wil zo graag weer zien."


Masque ts̈ëngaftanga lempe quem soyama ya s̈mondë́tats̈ëmbo, ats̈e së́ntsebos̈e jamama ts̈ëngaftanga chas̈motsenojuabná, Bëngbe Utabná, Israeloca ents̈anga Egiptoquëngbe cucuats̈ents̈ana tojanatsebacá chents̈ana, cachá chë Israeloquënguents̈e chábeñe ndos̈buáchiyënga tojánapochocama; 	 U weet het allemaal al, maar ik wil u er toch nog eens aan herinneren dat God Zijn hele volk uit het land Egypte heeft bevrijd; maar de mensen die Hem niet vertrouwden, heeft Hij gedood.


Quem soyënga oyebuambnayá, chë lempe ndegombre echantsemnama tonjayaná, ats̈e, Jesús së́ntsichamo: “Aíñe, betsco chanjésabo ca.” Chca chaotsemna. ¡Cochjabo, Bëngbe Utabná Jesús! 	 Hij, Die dit alles bekend heeft gemaakt, zegt: "Ja, Ik kom al spoedig." Amen. Ja, Here Jezus, kom!


Chë soyënga tojánayanents̈ana y chabe uatsjéndayënga imojtsonÿaye ora, Bëngbe Bëtsá, Jesúsbioye tbojtanatsbaná y canÿe jants̈etëshe chábioye ibojútsbotse y ndoñe más tmonjanobená cha jinÿama. 	 Nadat Hij dit gezegd had, zagen zij hoe Hij omhoog ging in de lucht tot een wolk hem aan het gezicht onttrok.


Rey Herodes chë soyënga tojánëyanents̈ana, chë maguënga tmojtsatanoñe. Chora cachiñe tmojtaninÿe chë chëngbe luarëngoca tmojáninÿe estrella y yojtsanebnatsana chë s̈es̈ona yojtsemnë́ntscoñe. Chents̈a juatsbuacá chë estrella yojójayiye. 	 Toen reisden de sterrenkundigen verder. Tot hun verrassing stond de bijzondere ster, die zij in het oosten hadden gezien, plotseling wéér aan de hemel.


Mënts̈ánaca cha s̈onjaniyana: “Mënts̈á mabobema chë Efesoca os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbeñe chaotsemándama uámana ichmonábioye: Mënts̈á entsichamo chë chabe cats̈bioica cucuats̈iñe canÿsëfta estrellënga entsatbëná y chë canÿsëfta castellano candelerës̈ënga luarëjana entsaná: 	 EFEZE Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Efeze: Dit zijn de woorden van Hem, Die de zeven sterren in Zijn rechterhand houdt en tussen de zeven gouden lampen loopt:


Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Elías, mo cach bëngcá canÿe ents̈á inamna, y puerte jtsos̈buáchiyëse ndoñe chaonduaftema Bëngbe Bëtsábioye tbojanimpadá ora, quem luariñe mo unga uata y tsë́ntsañe ndoñe tonjanafté. 	 Elia was een gewoon mens, net als wij. Hij vroeg God of Hij geen regen meer op het land wilde laten vallen; en drie en een half jaar lang viel er geen druppel regen!


As Jesús tojánayana: —Ndegombre cbë́yana, ndánaca áts̈bioye jasérviama y chë ts̈abe noticiënga jábuayenama, tojéseboshjona chabe yebna, cats̈átanga o uabénanga, bebmá o befta, o básenga, o fshantsënga, 	 Jezus antwoordde: "Ieder die zijn huis, broers, zusters, vader, moeder, kinderen of bezittingen uit liefde voor Mij verlaat en andere mensen over het plan van God vertelt,


Chë shajuana buacuafjëngcá ts̈ëngaftanga chas̈mojtsemna ora, s̈mochanjínÿanÿiye ats̈be Taitá corente bëtsá y obená yomnama. Y chca, ts̈ëngaftanga ats̈be ndegombre uatsjéndayënga s̈mochántsemna. 	 Door veel vrucht te dragen, bewijst u mijn discipelen te zijn. Daardoor wordt mijn Vader grootgemaakt.


Romoca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga ya imojétsetats̈ëmbo bënga choye fchjanashjajnama; chcasna, chënga tmonjánbocna bënga jajébenguama canÿe luare Foro del Apio y Unga Tabernënga ca uabainóntscoñe. Pablo chënga tonjánanÿe ora, Bëngbe Bëtsá tbontanchuá y puerte añémoca enjétsemna. 	 De Romeinse christenen hadden gehoord dat wij in aantocht waren en kwamen ons tegemoet. Wij ontmoetten enkelen van hen al bij Forum Appii en weer anderen een paar kilometer verder, bij Tres Tabernae. Toen Paulus hen allen zag, dankte hij God en vatte nieuwe moed.


Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga ndoñe tonjubaté, chë tempscana tojánabacacanga. Ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá, Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Elías, Israeloca ents̈angbe contra Bëngbe Bëtsábioye cha ibojanatsëtsná ora: 	 Nee, God heeft het volk van Zijn keuze niet afgeschreven. U herinnert zich wel hoe de profeet Elia zich bij God over Israël beklaagde.


Uta te chents̈ana, Jesús Samariocana tojáisanbocna y Galileoye tojataná. 	 Na die twee dagen ging Jezus weer op weg naar Galilea.


Ats̈e chë́ngaftaca së́ntsemnëntscuana, chënga sëntsanÿena, aca s̈conjats̈etá obenánaca. Ats̈e chënga sëndánÿena, y ni canÿa queochátsmëna infiernoca pochocaná, nÿe chë infiernoca pochocaná jtsemnama ibomná chana aíñe, nts̈amo acbe uabemana palabrënguiñe endayancá, cachcá chaotsemnama. 	 Zolang Ik bij hen was, beschermde Ik hen in Uw naam die U Mij hebt gegeven. Ik heb geen van hen aan zijn lot overgelaten, behalve Judas, die zich door de duivel liet leiden. (A) Daardoor kwam immers uit wat in de Boeken stond.


Judiënga y ndoñe judiënga atsebácanënga mondmëna cach sóyeca, er canÿe Utabná nÿetscangbe Utabná endmëna, y cha tmojtsots̈ëmbuanëngbiama, cha bëtscá jtsamana. 	 En het maakt geen verschil of u Jood bent of niet. God is Heer over allen. Hij geeft Zijn rijkdom aan alle mensen die een beroep op Hem doen.


Y morna, ats̈e aíñe chca tijinÿe, y ndegombre ts̈ëngaftanga cbë́yana, cha chë Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá entsemna ca” —cha tojanë́yana. 	 Nu ik dat gezien heb, ben ik ervan overtuigd dat Hij de Zoon van God is."


Chorna, chë Judeoca oyenënga batsjabengoye chamotsacheta; Jerusalenents̈e chamojtsemnënga, chents̈ana chamuaisebocana; y chë jajenache chamojtsemnëngna, Jerusalenoye ndoñe chamondésamashjna. 	 Laten de mensen die dan in Judea zijn, naar de bergen vluchten. En wie op het platteland zijn, moeten niet naar de stad gaan.


Y chabe bests̈as̈e juatsboicna canÿe uabemana soye tmojananjo. Chiñe yojétsayana ndáyeca cha tmojancrucificama, mënts̈á: MUA CHË JUDIËNGBE REY ENDMËNA ca. 	 Aan het kruis hing een bordje. "Koning van de Joden" stond er op. Dat was de beschuldiging.


Chënga Jesucrístoftaca cánÿiñe ndoñe tmonjoquedanga, y Cristo endmëna chë nÿetsca os̈buáchiyëngbe amëndayá, mo chë bests̈as̈e nÿets cuerpo jtsemandayancá. Canÿe cuerpiñe chë bests̈as̈e jtsamana nÿets cuerpo chaóbochema, nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojtsebos̈cá, chë cuerpo ndayá jasama chaotsebomnama jtsamëse, y nÿetsca chë cuerpents̈a soyënga chamenefjnanama jtsamëse. Cachcá, Cristo jtsamana nÿetsca os̈buáchiyënga cánÿiñe mo canÿacá cháftaca chamotsemnama, y cada te más ts̈abá cha chas̈motsábuatmama. 	 Zij houden zich niet aan Christus, het hoofd van het Lichaam, de Gemeente, dat met gewrichten en pezen door Hem wordt bijeengehouden. Alleen door met Hem verbonden te blijven, kan de Gemeente groeien zoals God het wil.


Ndegombre chca entsemnama mënts̈á s̈mochanjátats̈ëmbona: canÿe s̈es̈ona ntsacjuaná y uacnëngbe bachetémiñe jajoná s̈mochanjínÿena ca” —cha tojanë́yana. 	 Ik zal u vertellen hoe u Hem kunt herkennen: Het kindje ligt in doeken gewikkeld in een voerbak."


Inÿoca mënts̈á endayana: Puerte oyejuayënga chë ndoñe judiënga s̈mochtsemna, Bëngbe Bëtsabe bocacana ents̈ángaftaca cánÿiñe ca. 	 Ergens anders staat geschreven: "Volken van de wereld, wees blij met het volk van God!" (c)


Básefta shembásengnaca chents̈e imojtsemna, bënocana imojtserreparana; chënguents̈e imojtsemna María Magdalena; María, Santiago chë más basa y Josebe mamá; y Salomé. 	 Een aantal vrouwen stond op een afstand te kijken. Onder andere Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van de jonge Jakobus en Joses.


Y chënga tmojanjuá: —Chë puerte bacna arréndayënga ni mo bats̈atema ntjalastemaycá echantsëbaye. Chë jajañe ínÿenga echanjárrendaye y chë uvasës̈angá juashacama tempo chaojobuache ora, nts̈amo chë nduiño chabojtsotocancá chënga mochantíyiye ca. 	 "Hij zal die ellendelingen een vreselijke dood laten sterven", antwoordden zij. "En de wijngaard zal hij verhuren aan andere boeren, die hem op tijd zullen betalen wat hem toekomt."


Ndoñe s̈mattsesaye mënts̈ena, chë ndaye soyënga ents̈anga tmojuabná diosënga yomna ca jadórama tmojóba bayëngbiana; ndoñe s̈matjofs̈iye buiñe, ni s̈matjase tses̈ana bayëngbe mënts̈ena; y shembásenga y boyabásengaftaca bacna soyënga ndoñe s̈mattsama. Chë soyënga nts̈amcá, ts̈abá s̈mochanjama. Bëngbe Bëtsá salúdoca chacmotsábouamna ca —chiñe yojétsayana. 	 eet niets van wat aan afgoden geofferd is; eet of drink geen bloed; eet geen vlees van dieren die door verstikking ter dood gebracht zijn en pleeg geen hoererij. Als u zich daaraan houdt, is het goed. Wij wensen u het allerbeste."


Chë tsoca imojtsemnëngna chora tmojaniyana: “¿Opá chectsebocna ca?” Pero chë oservená yojtsichamo ndegombre ca. Y chënga tmojaniyana: “¡Chabe ángel ctsemna ca!” 	 De anderen zeiden schamper: "Je bent niet wijs!" Maar het meisje hield vol dat het Petrus was. "Dan moet het zijn beschermengel zijn", antwoordden zij.


chë uvas betiyents̈a shajuanents̈ana obocniye ndoñe más quichaisofs̈iye, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana candóshjanguëntscuana ca.” 	 want Ik zal geen wijn meer drinken tot het Koninkrijk van God is gekomen."


pero chë soldadëngbe amëndayá Lisias tonjontremeté y jabuachana bëngbe cucuats̈ents̈ana tbojtsánatseñe, 	 Maar commandant Lysias greep toen in en heeft hem met geweld bij ons weggehaald.


Ts̈ëngaftanga ts̈a jésejuabnayana, s̈mobena ínÿenga chë nts̈amo ts̈ëngaftanga cmësertancá ndosertánënga jujabuáchama ca, mo jtanënga unachayënga cuaftsemnëngcá, o mo chë ndoñe binÿniñcá oyenëngbe juabnënga binÿnayëngcá; 	 Daarom beschouwt u zich als mensen die blinden op de goede weg leiden, als een licht voor hen die in het duister leven.


Chora Jesús tojanë́jua: —Chë boyabása bouamná chë ofjanë́ngaftaca tojtsemnëntscuana, chë́ngbioye saná ndoñe ntsabuáshebenana. ¿Nts̈amo chca ndoñe nántsemna? Chë tojobouamá cha chë́ngaftaca tojtsemnëntscuana, chë ófjanënga bëtscá jasana y cháftaca oyejuayënga jtsemnana. Pero ora echanjóshjango y chë boyabása chë́ngbents̈ana mochantsánatseñe; chora cocayé chë ófjanënga echántsamna tondaye ntjascá jtsemnana. Nts̈amo chë tojobouamá cha y chë ofjanë́ngaftaca endmëncá, cachcá endmëna ats̈e, ats̈be uatsjendayë́ngaftacnaca ca —cha tojanë́jua. 	 Jezus vroeg: "Moeten gelukkige mensen vasten? Wilt u dat de bruiloftsgasten het heerlijke eten weigeren, terwijl de bruidegom nog bij hen is?


Ents̈anga entsamna bëngbiama jtsejuabnayana bënga fstsemna Cristbe uajabuáchanënga y Bëngbe Bëtsabe soyëngama jtsabuátambayama trabajo bomnënga, chë Bëngbe Bëtsá baytentscuana ents̈ángbioye ndoñe tonjaninÿanÿé, pero mora aíñe tojinÿanÿé soyënga jtsabuátambayama trabajo bomnënga. 	 Laat de liefde uw doel zijn, maar streef ook naar de gaven van de Geest, in het bijzonder naar het spreken namens God.


¿Ntsachets̈á yojtsámana chë ts̈a osertaná y chë puerte uatsjinÿená tbojayana soyënga? ¿Ntsachets̈á yojtsámana chë ts̈a ts̈abá chë soyëngama juabnayá, morscá, y ínÿengaftaca enatsëtsnaye ora chëngbe ayënjanayá tojayana soyënga? Ndegombre Bëngbe Bëtsá tojinÿanÿé, chë quem luarents̈a bëts osertanánaca tmojayana soyënga tondaye yonduámanama. 	 Wanneer u bij elkaar komt om te eten, heeft dat niets te maken met de maaltijd van de Here.


¿Y nts̈amo chabe buayenánana mochtsabuátambaye, chë́ngbioye jíchamuama ndocná tontsemnëse? Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: “¡Ts̈a ts̈abá chë buayenánana abuátambayënga tmojáshjajna ora ca!” 	 Wie zal het hun vertellen, als hij niet gestuurd is? Daarover staat in de Boeken: "Wat heerlijk! Ik hoor het geluid van de voeten van de brenger van het goede nieuws!" (c)


Pero quem luare jobojáts̈ama orna, “Bëngbe Bëtsá canÿe boyabása y canÿe shembása tonjánabiama. 	 Maar God is tegen de echtscheiding. Want vanaf de schepping heeft Hij de man en de vrouw voor elkaar gemaakt.


pero ndocná tonjobená chë bichtaja jtsemándayana, chca, bacna soyënga amana chaotsajbanama. Chë bichtaja jtsamana bëtscá bacna soyënga cada te chauétsebinÿnama, y mo canÿe mëts̈cuaycá veneno jtsebomnana jóbama, chë bichtájnaca cachcá endmëna. 	 Maar geen mens heeft ooit de tong kunnen temmen. Zij kan elk ogenblik haar dodelijk vergif uitspuwen.


Chents̈ana yojtsataye orna, Jesús tbojáninÿe Levíbioye, Alfeobe uaquiñá, yojtsanotbemañe, ents̈anga impuesto atjanayacá inétsotrabajañe. Chora Jesús tbojaniyana: “S̈masto ca.” Y Leví tojantsbaná y tbojanasto. 	 Hij kwam langs een tolhuis. De tolontvanger was Levi, de zoon van Alfeüs. Hij zat voor het huis. "Kom", zei Jezus tegen hem, "ga met Mij mee." Levi stond meteen op en ging met Hem mee.


Pero ts̈ëngaftangbe ainaniñe yapa ínÿabioye s̈mojtsánts̈abos̈e y nÿe ínÿenga chamotjáyanama soyënga s̈mojtsama, as ndoñe s̈mattsenábotamnaye osertánënga y ts̈ábenga s̈momnama, er ndegombre Bëngbe Bëtsabe osertánana ts̈ëngaftanga ndoñe s̈montsebomna. 	 Maar als u door jaloezie en ruzie vol wrok zit, kunt u zich nergens op beroemen; dan zou u de waarheid geweld aandoen.


Nts̈amo s̈ojtsamncá mochtsiyena, nts̈amo ents̈anga ndaye ts̈abe sóynaca jamama monduamancá, ínÿengbiama lempe chaotsinÿnëse. Chcasna, ndoñe ques̈nátamna yapa tmoyënga ntsemnana, ndoñe fiestënguenache ndoñe ts̈abe soyënga ntsamana, ndoñe bacna soye boyabása o shembásaftaca ntsamana y jenomándama ntsobencá chca soyënga ndoñe ntsamana, nÿetscanga ndoñe cachcá ntsejuabnayama ndoñe ntsamana y ndoñe ínÿenga yapa ntsíyents̈buas̈ana. 	 Leef zuiver, zoals het hoort. Doe niet mee aan allerlei uitspattingen, waarbij eten, drank en sex centraal staan. Maak geen ruzie en wees niet jaloers.


Bëngbe Bëtsábeñe ndegombre os̈buáchiyënga s̈mochtsemna, as chca chaotsinÿna chë bacna soyënga amana ts̈ëngaftanga ndegombre s̈mojtsajbanama. 	 Laat eerst maar eens in uw leven de gevolgen van de bekering zichtbaar worden.


Chca cochjama, er aca cochanjátats̈ëmbona canÿa chca tojtsemná, chabe juabna tojatrocá bacna soyënga jtsejuabnayama. Chë soye y chë inÿe bacna soyënga nts̈amo cha tojtsamcá, jtsinÿanÿnayana cha ibojtsemna castiganá chama jtsemnama. 	 Je weet dan dat hij God niet meer wil volgen en dat hij zondigt en daarmee zichzelf veroordeelt.


pero jamashjnama ndoñe tmonjanobená, ts̈a ents̈anga causa. Chcasna, gradasës̈ënguëjana chë yebnents̈a tsbanánoye tmojánas̈ëngo y bats̈á tejëshe tmojtsanjuaná. Chorna, chë atëfjnëjana chë s̈ocá tjuashiñe tmojanë́stjango, ents̈angbe tsëntsaca, Jesusbe natsanoica. 	 Zij probeerden hem het huis binnen te dragen tot vlakbij Jezus. Maar er stonden zoveel mensen dat het niet lukte. Daarom gingen zij het platte dak op en haalden daar enkele tegels weg. Vervolgens lieten zij de man op zijn draagbaar door het gat zakken tot vlak voor de voeten van Jezus.


Nderado nda tojayana: “Ats̈e ndaye bacna soye stjama y ndoñe nts̈amo ndegombre yomncá tojtsemna, y chë soye tojoservé Bëngbe Bëtsá puerte uamaná y bëtsá yomnama jinÿanÿiyama, y Bëngbe Bëtsá sempre nts̈amo ndegombre yomncá tojtsamama jinÿama ents̈anga tmojtsobenëse, ¿ndáyeca Bëngbe Bëtsá cabá iuichamo nts̈amo ats̈e tijamcá ndoñe ts̈abá yontsemna ca y ats̈e canÿe bacna soye amá stsemna ca?” 	 Maar als God meer eer ontvangt door mijn oneerlijkheid (omdat die zo schril afsteekt tegen de waarheid van God) waarom word ik dan nog als zondaar veroordeeld?


Ainanocana jtsóbocanana bacna juabnënga: jenóbama, shema o boyábioye ínÿaftaca jaíngñama, shembása o boyabásaftaca bacna soye jamama, jatbëbama, jobostérama y ínÿabiama jtsayátsenayama. 	 Daardoor wordt een mens slecht. Want uit het innerlijk komen slechte gedachten, moord, overspel, ontucht, diefstal, leugen en roddel voort.


Ts̈ëngaftanga cmontsamna jtsemnana nts̈amo cach Cristo Jesús yojanjuabná y yojanamcá: 	 Blijf erop toezien dat uw innerlijke houding moet zijn zoals die van Christus Jezus,


Báseftanga judiëngbe amë́ndayënga, saduceos ca uabáinënga, imojanjuabná chë obanënga ndocna te ntayenana ca. Cach te, chë impuestama Jesús tojanoyebuambá te, básefta saduceunga tmojána y mënts̈á tmojantjá: 	 Nog diezelfde dag kwamen er enkele Sadduceeërs naar Hem toe. De Sadduceeërs beweerden dat de doden niet meer levend worden.


Nts̈amo chë Taitá s̈ondbobonshancá, áts̈naca cachcá ts̈ëngaftanga cbondábabuanÿeshana. Chíyeca, s̈mochtsiyena ats̈be bonshánama jtsejuabnayëse. 	 Zoals de Vader van Mij houdt, houd Ik van u. Blijf u bewust van mijn liefde.


Y chë boyabása tojanë́yana: —Chë s̈onjashná cha mënts̈á s̈onjauyana: “Acbe tjuashe mesocñe y monts̈é jóyenana ca”. 	 Hij antwoordde: "De Man die mij genezen heeft, zei dat ik mijn matras moest oppakken en lopen."


Chorna, chë soldadëngbe amëndayá tojanobeconá, Páblëbioye tbojánishache y tojanmandá uta cadenë́juaca cha chamotsebátsëcama y tojanatjá: “¿Nda mua yomna y ndayá tojama ca?” 	 De commandant stapte op Paulus toe, greep hem en liet hem met twee kettingen boeien. Daarna vroeg hij de mensen wie die man was en wat hij had gedaan.


Quem luarents̈a mandadënga cháftaca puerte bacna soyënga tmojama, y quem luarents̈a oyenënga puerte tmojóyejuanga chë cháftaca bacna soyënga amama, mo chë bacna vida bomna shembásabe vínoyeca puerte cuafjotmenangcá ca.” 	 De koningen van de aarde hebben ontucht met haar gepleegd en de bewoners van de aarde zijn dronken geworden van de wijn van haar ontucht."


Chora, chë judiënga cachiñe ndëts̈benga tmojanájaca Jesús jtsatëchë́nganjama. 	 Weer pakten zij stenen om Hem te stenigen.


Teófilo, ats̈be natsana librë́s̈añe tcbonjuábobema lempe nts̈amo Jesús tojanmama y tojánabuatambama, chca tojanbojats̈é orscana, 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders.


Nÿe mënts̈á aíñe sëndë́tats̈ëmbo: Nÿetsca bëts pueblënguenache ndayëjana ats̈e chandbétsana, Uámana Espíritu s̈ondbétsebuayiynaye ents̈anga cas̈mochjutame y puerte chaisufrima camochjama ca. 	 zegt de Heilige Geest mij nadrukkelijk in elke stad waar ik kom, dat mij gevangenschap en vervolging te wachten staat.


Chents̈ana, canÿe coptema vínoyeca tojanaca, Bëngbe Bëtsábioye tbojtanchuá, chabe uatsjéndayënga tojanëfs̈as̈é, y nÿetscanga tmojanofs̈é. 	 "Hier", zei Hij, "dit is mijn lichaam." Daarna nam Hij een beker wijn, dankte God ervoor en gaf hem aan Zijn discipelen. Zij dronken er allemaal uit.


Chents̈ana, chë inÿe ángel chabe copbé shinÿiñe tonjanbuashcja; chë shinÿe corente tontsanobonÿaná y chíyeca ents̈ángbioye íñesheca tontsanajuinÿé. 	 De vierde engel goot zijn schaal over de zon uit. Die moest de mensen met vuur verbranden.


Chca ts̈ëngaftanga, chë Taitá, Bëngbe Bëtsá, chë celoca endmënabe básenga s̈mochántsemna; Bëngbe Bëtsá endbétsama ts̈abe y bacna ents̈ángbeñe chabe shinÿe chaotsebinÿnayama, y endbétsama chë nÿetsca soyënguiñe ts̈abá jamama bos̈ënga y ndoñe chca ents̈ángbeñe chauaftema. 	 Als u dat doet, bent u echt zonen van uw hemelse Vader. Want Hij geeft het licht van de zon aan goede en slechte mensen. Hij laat het regenen voor schuldigen en onschuldigen.


Y chë rey yojójua: ‘Ats̈e cbë́yana, nda tojtsebomnábioye, más mochanjáts̈etaye; pero nda tondaye tondbomnábioye, chë tojtsejuabná bats̈atema yobomna sóynaca mochántseboca ca. 	 'Ja', zei de koning, 'zo is het nu eenmaal. Wie veel heeft, krijgt er meer bij. Wie weinig heeft, raakt ook dat beetje nog kwijt.


Canÿe ndbomnëjémnaca inamna, Lázaro ca uabainá, bacna nguayanánaca s̈ocá; y cha yojanamana chë bomnabe bës̈ás̈ents̈e fshantsiñe jótbemana. 	 Op een dag werd een bedelaar, Lazarus, bij de poort van zijn grote villa neergelegd. Zijn lichaam zat onder de zweren.


Chë Uámana Espíritu y chë Oveshatembe shema bondbétsichamo: “¡Mabo ca!” Y nda chca chaojouená cháuayana: “¡Mabo ca!” Y mo nda ts̈a uajuendayana tojtsebomna, tojabo y bëtscá béjaye cuafjofs̈ecá, cachcá nda ts̈a tojtsebos̈e Jesusbe soyënga jtsebomnama, chábioye chaobeconá y cha echanjama chë soyënga cha chaotsebomnama y chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vídnaca, chca jtsebomnama tondaye ntsotjañcá. 	 De Geest en de bruid zeggen: "Kom." En wie dat hoort, moet ook zeggen: "Kom." Wie dorst heeft, mag voor niets het levenswater komen drinken, als hij dat wil.


Y canÿe chabe tsëm cuevëshiñe tbojanjajó. Tempo cha inamánda chë cuevëshna ndëts̈benguiñe chamopormama. Canÿe bëts ndëts̈bé tojansjoná y chë cuevëshoye amashjuanents̈e tojánachto; y chents̈ana José yojtsatoñe. 	 Daarna legde hij het in een nieuw graf dat hij pas in de rotsen had laten uithakken. Hij rolde een grote steen voor de ingang en ging weg.


Mënts̈ánaca cha s̈onjaniyana: “Filadelfia bëts puebloca os̈buachiyëngcá enefjuanë́ngbeñe chaotsemándama uámana ichmonábioynaca mënts̈á mabobema: Mënts̈á entsichamo chë uamaná y ndegombre oyebuambnayá, chë jtsemándayama puerte obenana bomná, nts̈amo Rey David enjanbomncá, chë nda ndayá chaotsemnama tojamandá ora, ndocná ntsobenana jamama chca ndoñe chaondë́tsemnama, y ndayá ndoñe chaondë́tsemnama tojamandá ora, ndocná ntsobenana jamama aíñe chaotsemnama: 	 FILADELFIA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Filadelfia: Dit zijn de woorden van Hem Die heilig en echt is, Die de sleutel van het nieuwe Jeruzalem heeft, Die binnenlaat wie Hij wil en buitensluit wie Hij wil:


Cabana, Jesús chë bnë́tsana canÿe uatsjéndayënga tojánebëbuacna, chënga imojtsesaye ora; y tojanëcácana chë cha ainá yojtsemnama ndoñe ndegombre yontsemna ca tmojánjuaboma y nÿets ainánaca chábeñe ndoñe montsanos̈buachema, er cha ainá tmojáninÿënga chama tmojanacuntá ora, chca ndoñe ndegombre yontsemna ca chë uatsjéndayënga tmojánayana. 	 Op een zeker moment zaten alle elf discipelen samen te eten. Ineens was Jezus bij hen. Hij verweet hun dat zij zo ongelovig waren geweest; dat zij de mensen die Hem weer levend hadden gezien, niet hadden geloofd.


Pero nda ents̈angbe delante ats̈be ents̈á ndoñe yondmëna ca tojayanabiama, áts̈naca, ats̈be Taitá, chë celoca endmënabe delante chanjayana cha ats̈be ents̈á ndoñe yondmëna ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Maar als je voor de mensen net doet of je Mij niet kent, zal Ik ook tegen mijn hemelse Vader net doen of Ik jou niet ken.


Chca orna, canÿe enutá Jesúseftaca yojtsemná, chabe espadëja tojanenosë́ngbotënts̈ena, y chë bachnangbe más uámana amëndayabe oservenábioye canÿe matscuas̈e tbojtsanë́stjango. 	 Een van Jezus' discipelen trok een zwaard en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af.


Mënts̈á endmëna nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuayana, ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama nts̈amo cha inétsamama, Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyëse: “Ndoñe cattsetjanaye: ‘¿Nda celoye yochjátsjua ca?’ (chca endmëna ndayá Cristo quem luaroye chaotsmama); 	 Maar met de rechtvaardigheid, die uit het vertrouwen op Christus voortkomt, is het heel anders. Daaruit blijkt dat u niet naar de hemel hoeft op te stijgen om Christus te laten afdalen.


Jerusalenoca, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e, Jesús tojánanÿena uacnënga, oveshënga y paloma enënga, y ents̈ángbioye crocénana atrócayënga, chëngbe luarënguenache imojtsetbiámana. 	 Op het tempelplein zag Hij handelaars die runderen, schapen en duiven verkochten en geldwisselaars die achter hun tafeltjes zaten.


Pero ts̈ëngaftangbeñna ndoñe chca chaondë́tsemna. Inÿets̈á; masna, nda ts̈ëngaftanguents̈e chë más uamaná jtsemnama tojtsebos̈á bontsemna chë ínÿenga jtsaservénana. 	 Wie van jullie de grootste wil zijn, moet jullie dienaar worden.


Y jabuache mënts̈á enjétsichamo: “¡Bëngbe Bëtsabiama s̈mochjájuaboye cha nÿetscangbiama chë más uamaná endmënama, y cha s̈mochtsatschuanaye, er ya tonjóshjango chë tempo nts̈amo ents̈anga tmojamama ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama cha cháuayanama! ¡Chë celoca y quem luare, chë mar béjaye y nÿetsca chë fshantsents̈ana óbocana béjayënga tojamá s̈mochtsadorana ca!” 	 Hij riep: "Heb ontzag voor God; eer Hem, want de tijd is gekomen dat Hij recht zal spreken. Aanbid Hem, Die de hemel en de aarde, de zee en de waterbronnen gemaakt heeft."


¡Ts̈a uabouana, Bëngbe Bëtsá chë nÿets tempo ainabe cucuats̈iñe joquédana, castiganá jtsemnama! 	 Het is verschrikkelijk om te vallen in de handen van de levende God.


Ba soyënga comna ndaye causa chë boyabásenga ndoñe ntsobenana jobouamayana. Inÿenga jónÿnana jobouamayama ndobenënga, ínÿengbioye cach ents̈anga jábiamana jobouamayama ndobenënga y ínÿengna, nÿets tempo nÿe Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama oservena causa ca —tojanë́yana. 	 Sommige mensen kunnen niet trouwen, omdat zij met een afwijking geboren zijn. Anderen kunnen niet trouwen, omdat zij door andere mensen verminkt zijn. Weer anderen trouwen niet, omdat zij daar terwille van het Koninkrijk van de hemelen van afzien. Laat ieder die het begrijpt, dit aannemen."


Y nÿetsca ents̈anga cmochantsë́buayënja, ats̈be ústonënga bétsemna causa. 	 Iedereen zal jullie haten, omdat jullie bij Mij horen.


Chë te cachëse, Jesús cach bëts puebloye yojtésa ora, tbojánishëntsena. 	 De volgende morgen ging Hij weer naar Jeruzalem. Onderweg kreeg Hij honger.


Ndegombre cbëyana: Más bobontse conjamna ora, conjanamana cach aca jtichëtjuana y ndë́moye jama cojtsebos̈e choye jtsoñana; pero tanguá chacojtsemna orna, buacuats̈ënga cochanjatsbaná, y inÿa cmochantichëtjo y ndë́moye jama ndoñe chacontsebos̈e choye cmochanjuánatse ca —Jesús tbojaniyana. 	 "Luister, toen je jong was, maakte je je eigen plannen en ging waarheen je wilde. Maar als je ouder wordt, zul je niet meer zo vrij zijn. Anderen zullen plannen voor je maken en je brengen waar je niet wilt."


Bënga judiënga fsëndmëna, bëngbe bëtsë́tsanga judiënga monjámnayeca, y nts̈amo judiënga chë ndoñe judië́ngbioye mondubobuatmcá, chë “bacna soye amënga ca”, ndoñe queftsátsmëna. 	 Wij zijn Joden van geboorte en geen zondaars uit de vreemde volken.


Chënga tmonjanonatsé y s̈onjanëbatma Troasoca. 	 Deze mannen reisden ons vooruit naar Troas en bleven daar op ons wachten.