Pero Bëngbe Bëtsabe yebna, ndayama chora cha chca tojánayana, cachabe cuerpo yojtsemna, ndoñe chë jebna soye. 	 Maar Jezus sprak niet over de tempel! Hij bedoelde Zijn eigen lichaam.


Cachora chatbe atarraiëshangá cachcá tbojésanaboshjuana y Jesús tmojanasto. 	 Zij lieten meteen hun netten liggen en gingen met Hem mee.


Cha chca bontsemna, banga nÿe ndëmandánënga jtsiyenama bos̈ënga mondmëna causa, y chënga mondmëna, nÿe ndaye ndoservena soyëngama yapa oyebuambnayënga y ínÿenga áingñayënga, y chcanga más mondmëna chë nÿetsca os̈buáchiyënga base bobachtema chë más delicadents̈e të́ts̈enënga jtsemnama yojtsamna ca mondbétsichamënguents̈e. 	 Want er zijn er velen die weigeren te gehoorzamen; dat geldt in het bijzonder voor de Joden onder hen, die onzin spreken en beweren, dat christenen zich aan de Joodse wetten moeten houden. (A)


er ats̈e sënjouena nts̈amo s̈conjachuá, y cachora ats̈be s̈es̈ona oyejuayá ats̈be uafsbioye tonjobonjó. 	 Want toen je binnenkwam en ik je stem hoorde, begon het kind in mijn buik te trappelen van blijdschap.


Chca orna, David, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye yojámashëngo y chë Bëngbe Bëtsá chents̈e yojamnama inÿinÿnaye tandës̈ënga yojase. Chë tandës̈e nÿe ndánaca jasama ndoñe yonjalesenciana, ni Davidbiama, ni chabe enutëngbiama. Nÿe bachnangbiama belesenciana chë tandës̈e jasama. Masque David chca tojanma, Bëngbe Bëtsá chora ndoñe tonjánayana David canÿe bacna soye tojanma ca. 	 Hij ging Gods tempel binnen, haalde het heilige brood en at het samen met zijn vrienden op. Dat mocht ook niet, want dat brood is alleen voor de priesters bestemd.


“Juan chë Ubayaná tojánabo orscana më́ntscoñama, bëtscá ents̈anga ts̈a mondbos̈e Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguama, y chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama contra imomnëngna, chëngbe nÿets añémoca montsebos̈e chë mándayana jtsepochócama. 	 Sinds de dag dat Johannes de Doper zijn werk begon tot nu toe proberen talloze mensen het Koninkrijk van de hemelen binnen te dringen.


Chora Jesús mënts̈á tojánayana: “Taita, mëngbe bacna soye motsaperdónaye, er nts̈amo montsamama chënga ndoñe quemátstats̈ëmbo ca.” Chë soldadënga Jesusbe ents̈ayamna, tsbanánoye tmojanë́ts̈ena, chënga jtenájatayama. 	 "Vader", zei Jezus, "vergeef het deze mensen. Zij weten niet wat ze doen." De soldaten verdeelden Zijn kleren onder elkaar door erom te loten.


Chë bnë́tsana tobias̈ënguents̈ana, shachnënga sempre enójuabnayënga imnamna, y chë inÿe shachnëngna, ndenójuabnayënga. 	 Vijf van hen waren zo verstandig extra olie mee te nemen, maar de andere vijf waren dom en dachten daar niet aan.


Pero inÿa ndoñe s̈monjaperdonasna, Bëngbe Taitá, celoca endmëná, cach ndoñe ts̈ëngaftanga quecmochátaperdonaye ca —cha tojánayana. 	 Als je echter niet vergeeft, zal ook je Vader in de hemel jouw zonden niet vergeven." (a)


As Jesús tojanë́yana: “Ts̈ëngaftanga ents̈angbe delante mo ts̈ábenga cuaftsemncá jtsenobiamnayana, pero Bëngbe Bëtsá endë́tats̈ëmbo ndayá ts̈ëngaftangbe ainaniñe yomnama; er ndayá ents̈anga más tojtsebos̈cá, Bëngbe Bëtsá jtsáboyënjana ca. 	 Jezus zei tegen hen: "U doet zich heel vroom voor, maar God kijkt dwars door u heen. Waar de mensen hoog tegen opzien, daar gruwt God van.


Ya cach yebnoca imojtsatsmëna ora, chabe uatsjéndayënga cach soyama imojtë́tstjaye. 	 Later, toen Hij met Zijn discipelen weer thuis was, begonnen die er ook over.


Y Jesús tbojanjuá: —Arseñor, ats̈e cha sëndmëna; y ts̈ëngaftanga s̈mochanjinÿe, ats̈e, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá, chë nÿets obenana bomnabe cats̈bioica chantsetbemana, y celoca jants̈etëshiñe chántsaboye ca. 	 "Ja", zei Jezus. "Dat ben Ik. En U zult Mij zien zitten aan de rechterhand van God en Mij zien komen in de wolken."


pero báseftanga imojtsichamo: “Beelzebú, cach Satanás, chë bacna bayëjëngbe amëndayá, quem boyabásabioye obenana tbojats̈etá chë bayëjënga chauatëbuacnama ca.” 	 Maar sommigen zeiden: "Geen wonder dat Hij boze geesten kan wegjagen. De duivel zelf heeft Hem die macht gegeven."


Chora cha tojanë́yana: —¿Ndaye soyënga ca? Y chata tbojaniyana: —Chë Jesús Nazaretocáftaca tonjopasá soyëngama. Cha enjamna canÿe Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá, puerte obenana bomná ndayá jamama y jayanama, Bëngbe Bëtsabe delante y nÿetsca ents̈angbe delante. 	 "Wat voor dingen dan?" vroeg Jezus. "Wel", zeiden ze, "wat ze hebben gedaan met Jezus van Nazareth. Die Man was een profeet. Hij deed ongelooflijke wonderen en was een geweldige leraar. Hij stond hoog in aanzien bij God en de mensen.


Jesús yojtsobóchaye y más juabna yojtsebomna; y Bëngbe Bëtsá y nÿetsca ents̈anga corente oyejuayënga chabiama imojtsemna. 	 Hoe ouder Jezus werd, hoe meer wijsheid Hij kreeg. Hij stond in de gunst bij God en de mensen.


“Taitanga y mamanga, ats̈e sëndë́tats̈ëmbo ts̈ëngaftangbe causa y ts̈ëngaftangbe amë́ndayëngbe causa Jesús tojanóbanama. Pero ts̈ëngaftanga chca s̈mojanma, ndayá s̈mojétsamama ntsetats̈ëmbcá. 	 Broeders, ik weet dat u indertijd niet besefte wat u deed en uw leiders ook niet.


Y tojtanabo ora, chë uatsjéndayënga cachiñe imnétsomañe; yapa ocnaye causa nÿe imojtsefshétana. 	 Toen Hij weer bij hen terugkwam, zag Hij dat ze door slaap waren overmand.


Ndegombre cbë́yana, lempe chë soyëngama castigo morsca ents̈angbiama echántsemna ca” —Jesús tojánayana. 	 Het oordeel over al het kwaad van vroeger zal op het hoofd van deze generatie neerkomen.


As Pablo tojantsá y ents̈ángbioye cucuáts̈eca tojánefjats̈ëmbo iytëca chamobiamama, y tojánayana: —S̈mochjouena Israeloquënga y ndoñe judiënga Bëngbe Bëtsá adórayënga. 	 Paulus stond op en wenkte om stilte. "Mannen van Israël en u die ontzag voor God hebt,


Y Moisésnaca, chë yojtsángbototjuana betiyetémama tojanábements̈e, bënga s̈ontsinÿanÿná chë obanënga imnátayenama; chents̈e Bëngbe Bëtsá tojánayana cha yomna Abraham, Isaac y Jacobëbe Bëtsá ca. 	 Dat de doden weer levend worden, staat overigens duidelijk in de boeken van Mozes. Als hij vertelt hoe hij God in die brandende braamstruik zag, spreekt hij over 'de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob'.


Cha bëngbe cuerpënga, chë pronto jopochócama cuerpënga echanjátrocaye, jtsemnama mo chabe cuerpcá, chë obanënguents̈ana tojtayenabe cuerpcá; y cha chca echanjama, cha puerte obenana lempe jtsemándayama bómnayeca. 	 Door de onbeperkte kracht waarmee Hij alles aan Zich onderwerpt, zal Hij ons sterfelijke lichaam veranderen in een hemels lichaam, dat net zo sterk en schitterend is als het Zijne.


Y quem ts̈abe noticiënga Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama nÿets quem luariñe ents̈ángbioye mochántsabuayiynaye, chca, chë ndegombre soyënga Bëngbe Bëtsabiama chënga chamotsetats̈ëmbuama. Chents̈ana cocayé quem luare jopochócama tempo echántsemna. 	 Het goede nieuws over het Koninkrijk van God zal overal ter wereld worden gebracht, zodat alle landen het zullen horen.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “¡Jerusalenents̈a ents̈anga, Jerusalenents̈a ents̈anga! Ts̈ëngaftanga chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga jtsëbáyana y chë Bëngbe Bëtsabe ichmónënga ndëts̈béngaca jtsatëchë́nganjana jtsëbáyama. Bueta soye ats̈e sënjábos̈ena ts̈ëngaftanga áts̈bioye júbuajana, mo canÿe tuamba chabe bolletotémënga chabe juatëngmiásha tajsoye cuaftajayecá, pero ts̈ëngaftanga ndoñe ches̈mátsbos̈ena. 	 Jeruzalem, Jeruzalem! Stad die de profeten vermoordt en de mannen die naar haar zijn toegestuurd, dood gooit met stenen! Hoe vaak heb Ik uw kinderen bij elkaar willen brengen, zoals een hen haar kuikens onder haar vleugels bijeenbrengt. Maar u hebt het niet gewild!


Pedro bënocana Jesús tbojanasto, chë bachnangbe más uámana amëndayabe yebnents̈a chashjóntscoñe; y chents̈e tojanoquedá. Chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca josticië́ngaftaca yojtsetbemana; iñe juachaca yojtses̈bonena. 	 Petrus was Hem op een afstand gevolgd, tot op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Daar zat hij zich tussen het personeel te warmen bij een groot vuur.


Pero ts̈ëngaftanga, ats̈be bonshánënga, nÿets tempo, cada te más Jesucrístbeñe os̈buáchiyana s̈mochtsebomna, chë Bëngbe Bëtsábiocana endóbocana os̈buáchiyana, y Bëngbe Bëtsáftaca s̈mochjencuénta, nts̈amo Uámana Espíritu tcmojtsamëndacá. 	 Maar, vrienden, u moet uw allerheiligst geloof sterker laten worden en u bij uw bidden laten leiden door de Heilige Geest.


Y ndoñe s̈mattsejuabnaye cach ts̈ëngaftangbiama jayanama: ‘Abrahámbents̈ana ents̈anga fsëndmëna ca’. Er ats̈e s̈cuayana, Bëngbe Bëtsá quem ndëts̈béngacnaca Abrahámbents̈ana ents̈anga nanjábiama. 	 Denk nou maar niet dat u vrijuit gaat omdat u Joden bent. Want God kan zelfs deze stenen in Joden veranderen.


¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama, nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga fariseunga y ley abuátambayënga! Ts̈ëngaftanga chë viudángbioye chë tmobomna soyënga jtsabacayana, y ents̈angbe delante ts̈abá chacmotsë́nÿama y chënga s̈mojtsaíngñayama ndoñe chamondëtsetats̈ëmbuamna, Bëngbe Bëtsáftaca ts̈a jtsencuéntayana. Chë causa, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga más jabuache ínÿengbiama cmochanjácastigaye. 	 U doet wel heel vroom door in het openbaar lange gebeden uit te spreken. Maar intussen berooft u de weduwen en de wezen! U zult daarvoor uw straf wel krijgen!


Y bëngna, Bëngbe Bëtsábiocana Espíritu tmojóyëngacñe, ndoñe canÿe quem luarents̈a espíritu, chca, bënga chas̈ósertama chë Bëngbe Bëtsá tojama bënga chamotsebomna soyëngama, bëngbe ts̈abiama cha jtsejuabnayëse. 	 Ons lichaam bestaat uit vele delen, maar al die delen samen vormen één lichaam. Zo is het ook met Christus.


sempre s̈mochtsejuabnaye y s̈mochtsents̈ena ts̈ëngaftanga nÿets tempo cánÿiñe mo canÿacá chas̈motsemnama, nÿetsca ts̈ëngaftanga natjë́mbana jtsemnëse. Y ts̈ëngaftanga s̈montsobena cánÿiñe mo canÿacá jtsemnana chë Uámana Espíritbeyeca. 	 Doe uw uiterste best de eenheid te bewaren die de Heilige Geest onder u tot stand heeft ge- bracht, door in vrede met elkaar te leven.


Pero obanënguents̈ana chaitayenents̈ana, ts̈ëngaftangbe natsana Galileoye chanjá ca —cha tojanë́yana. 	 Maar als Ik uit de dood ben teruggekomen, zal Ik naar Galilea gaan en jullie daar ontmoeten."


Y Jesús tbojanjuá: —Chë judiënga mondmëna mo Bëngbe Bëtsabe basengcá y ats̈e ácbioye tcbojuajabuache y chë́ngbioye ndóñesna, nántsemna mo chë básengbe saná chënga cuaftsëbaquëcá y ques̈ënga ftsëbuajocá. Chca jamana ndoñe ts̈abá quenátsmëna ca. 	 "Het is niet goed het brood van de kinderen af te nemen en aan de honden te geven", zei Hij.


Chë boyabása Felipe, Betsaida pueblocá inamna. Andrés y Pédrëna cach pueblocata ibnamna. 	 De volgende dag besloot Jezus naar Galilea te gaan. Onderweg ontmoette Hij Filippus. "Kom", zei Hij, "ga met Mij mee."


Nÿetsca chë pueblents̈a ents̈anga tmojánenbouenana, y ochamanana chë Pablo yojtsemnoye tmojánashjajna. Pablo tmojánishache y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ana shjoye tmojtsansjojó, y cachora chents̈a bës̈as̈angá tmojtanatame. 	 De hele stad was in rep en roer. Het was een complete rel. Paulus werd vastgegrepen en de tempel uitgesleurd. De poorten gingen meteen op slot.


Chents̈ana cachiñe sëntëtanuena chë celocana oyebuambnayana mënts̈á: “Bëngbe Bëtsá tojalesenciá y canÿe bayá ts̈abá jasama yomna ca tojayanëse, ndoñe matsjuabnana chë bayá jasama ndoñe ts̈abá yontsemna ca.” 	 Maar de stem kwam nog een keer: 'Als God zegt dat u iets mag eten, mag u het eten!'


Pero chënga ts̈a auatjanánënga imojtsemna, y canÿe añemëse imojétsonÿaye ca imojtsejuabnaye. 	 Ze schrokken allemaal en dachten dat Hij een geest was.


Unga shinÿëntscuana Pablo yojánaye chë judiëngbe enefjuana yebnoye y ndauatjcá Jesucristbe soyëngama yojanoyebuambná; ents̈ángaftaca imojánenatsëtsnaye y ents̈anga yojanëtsëtsná Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama, chënga chábeñe chamotsos̈buáchema. 	 Paulus ging elke sabbat naar de synagoge en sprak daar vrijmoedig over Jezus. Hij voerde veel gesprekken, waarbij hij probeerde de mensen te overtuigen.


Chents̈ana Satanás, Jerusalén, chë uámana bëts pueblo ca uabáinoye Jesús tbojanánatse, y chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e chë más tsbanánoca tbojanatsá. 	 Toen nam de duivel Hem mee naar het dak van de tempel in Jeruzalem


Y cach ndoñe, chë tojtseshayana vínoye tanguá jasabenguiñe ntjataftsuámayana. Tcojuaftsuamasna, chë jasabenga jtseshébëfjuana y chë vínoye jtsabuáshanana; y chca, chë vínoye y chë jasabenga tondayama ntjatoservénana. 	 Men doet ook geen jonge wijn in oude leren zakken. Want door het gisten van de jonge wijn zou het oude, stugge leer gaan scheuren.


Jesús yojtsetáts̈ëmbo chënga chca jatjayama imojtsebos̈ama, y tojanë́yana: —Ats̈e tcbonjáuyana: “Baseftayté y ats̈e ya ndoñe más ques̈mochátinÿe, y inÿe baseftayté y cachiñe ats̈e s̈mochantë́tinÿe ca.” ¿Chë soyëngama s̈mojtsentjaná nts̈amo stsents̈áyanama? 	 Jezus wist wat zij Hem wilden vragen en zei: "U vraagt zich zeker af wat Ik bedoel met: 'Nog even en u ziet Mij niet meer. En niet lang daarna zult u Mij weer terugzien.'


Y Jesús tbojaniyana: —Bëngbe Bëtsábeñe s̈mochtsos̈buáchiye. 	 Jezus zei tegen de discipelen: "Heb toch geloof! Als je gelooft en tegen deze berg zegt: 'Ga hier vandaan en val in de zee', gebeurt het absoluut!


Ts̈ëngaftanga s̈mojtsenbobonshánëse, nÿetsca ents̈anga mochántsetats̈ëmbo, ts̈ëngaftanga ats̈be uatsjéndayënga s̈momnama ca —Jesús tojanë́yana. 	 Aan de onderlinge liefde zullen de mensen zien dat u mijn discipelen bent."


Chora, canÿe shembása chents̈a oservená, Pédrëbioye tbojáninÿe chë iñe juachaca yojtsetbemana; tbojanonÿinÿé y tojánayana: —Muánaca cháftaca endánmëna ca. 	 Een dienstmeisje zag hem in het licht van het vuur zitten en keek hem eens goed aan. "Kijk eens", zei ze, "die man hoorde ook bij Jezus' discipelen!"


Canÿe te yojtsájamna Herodes ents̈angbe delante Pedro juabocnama. Chë te ibetna, Pedro yojtsomañe y cátatoica canÿe soldado yojtsemna; uta cadenë́juaca yojtsabatsëcna y inÿe soldadëngna bës̈ócana chë utámeniñe imojtsebojanÿá. 	 De nacht voordat hij zou terechtstaan, lag Petrus tussen twee soldaten in te slapen. Hij was met twee kettingen aan hen vastgemaakt. Voor de deur van de cel stonden ook nog twee soldaten op wacht.


Y ndoñe ques̈matsjuabná, ts̈ëngaftangbiama más ts̈abá yojtsemna nÿe canÿe boyabása Israeloca ents̈angbiama chaóbana, y ndoñe nÿets bëngbe luare chamotsepochocá ca —cha tojanë́yana. 	 Begrijpt u niet dat het in ons voordeel is als deze Man in plaats van het volk sterft? Anders raken wij dit hele volk nog kwijt."


Sempre s̈mochtsama chë áts̈bents̈ana s̈mojuábouinÿe soyënga, chë ats̈biajana s̈mojóyëngacñe soyënga, chë ats̈e s̈mojoyeuná soyënga y nts̈amo s̈mojinÿcá ats̈e jtsamana. Chca s̈mochtsama y Bëngbe Bëtsá, chë bënga ainaniñe ts̈abe ebionana chamotsebomnama amá, ts̈ëngaftangaftaca echántsemna. 	 Breng niet alleen in praktijk wat u van mij geleerd hebt, maar ook wat u van mij gehoord en gezien hebt; dan zal de God van de vrede met u zijn.


Celoca yojtsatëfjna y mo canÿe bëts ents̈ayëjuacá yojtsabá y nÿets canta sibients̈ana yojtsë́jonÿana. 	 Hij zag de hemel open en er kwam iets naar beneden wat op een groot kleed leek. Het werd aan de vier hoeken vastgehouden en op de aarde neergelaten.


Aca chë luarënga cochanjátrocaye, mo tsmëcá cuafjabiamcá. Chca, chë luarë́ngaca cochanjama, mo ents̈ayá tcojtenëjonëtse y tcojenotrocacá. Pero aca nÿets tempo cach aca cochandesomñe, y nÿets tempo vida cochandesóbomñe ca —cha tojánayana. 	 op een dag zult U ze oprollen en door nieuwe vervangen. Maar U zult Zelf nooit veranderen; aan Uw jaren zal geen einde komen." (E)


As Jesús tojanë́yana: —Ndegombre cbë́yana, nÿetsca quem luarents̈a soyëngama mo tsmëcá jtsemnama tempo chaojobuache ora, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chabe buashinÿinÿana bëts ts̈enës̈iñe reycá echanjótbema jtsemándayama; y ts̈ëngaftanga, chë ats̈e s̈mëstonëngna, chora bnë́tsana uta uámana tbemaniñe s̈mochanjotbiama mo reyëngcá, chë Israeloca bnë́tsana uta bëts pamillents̈a ents̈angbiama jayanama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama. 	 Jezus antwoordde: "Luister, wanneer Ik eenmaal op mijn schitterende troon zal zitten, zullen ook jullie op twaalf tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.


Y mora, nÿetscanga Bëngbe Bëtsá chamotsatschuaná. Cha obenana yobomna nts̈amo bënga tmojtsotjanañe o tmojtsejuabnama más soyënga jamama, chabe puerte bëts obenánaca; y chë obenana bëngbe ainaniñe yojtsemánda y yojtsama bënga ainaniñe sempre os̈buáchiyana chamotsebomnama. 	 God kan oneindig veel meer doen dan wij ooit kunnen bidden of beseffen. Dat blijkt uit de kracht die in ons werkt.


Jesucristo cachá nÿets tempo iuétsemna, tempo, mora y nÿetsca tescama. 	 Jezus Christus was, is en blijft voor altijd Dezelfde.


Y Jesús tojanë́jua: —Ndegombre cbë́yana, ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyana s̈mojtsebomna y chabiama ainaniñe ndoñe inÿets̈á s̈monjátsjuabnase, s̈mochantsobena jamama ndoñe nÿe nts̈amo ats̈e quem higo betíyeca sënjamcá, sinó quem tjoye, “muents̈ana mojuaná y uafjajónayoye moshbuets̈e ca” s̈mojayanëse, chca jochnënguana. 	 Jezus antwoordde: "Luister. Wie geloof heeft en niet twijfelt, kan dit soort dingen ook doen. En nog veel meer. Dan kan men zelfs tegen deze berg zeggen: 'Ga hier vandaan en val in de zee.' En hij zal het doen.


Chë cosheto ya shnaná ora, ndoñe yontsebos̈e Juan y Pédrëbents̈ana joluárana. As, nÿetsca ents̈anga ojnanánënga tmojanótjajo chë amashjuana otsbojebniñe, Salomonbe Amashjuana ca uabáinoye, chë Juan, Pedro y chë cosheto shnaná imojétsemnoye. 	 Zij liepen te hoop in de zuilenhal van Salomo, waar Petrus en Johannes door de man werden vastgehouden. Toen Petrus al die mensen zag, zei hij: "Mannen van Israël, waarom bent u zo verbaasd? Wat staat u ons aan te staren?


As Jesús tbojanjuá: —Cachcá monÿá. María më́ntscoñe chë botamana uanguëts̈iye iuabofjájona, cha jobenayama áts̈beñe jabués̈cjama, er ndoñe bën y ats̈e s̈mochanjaitëme. 	 "Laat haar toch begaan", zei Jezus. "Zij heeft dit gedaan als voorbereiding op mijn begrafenis.


Chcase, ndánaca s̈uatjatjaye, as ¿Bëngbe Bëtsabe ents̈á jtsemnama jëftsashjáchama, más ts̈abá yojtsemna canÿe judío jtsemnana ca? ¿Base bobachtema chë más delicadents̈e tëts̈ená jtsemnana becá yojtsámana ca? 	 Is het dan niet belangrijk om Jood te zijn? Wat heeft de besnijdenis dan voor nut?


Chora chë natsana ángel tonjána y chabe copbé quem luariñe tonjanbuashcja, y nÿetsca ents̈anga chë uabouana bayabe uinÿnanana soye bomnënga y chë chábioye jadórama pormana soye adórayëngbe cuerpiñe bañe bacna nguayanana tonjanóbocna, puerte tsets̈énana. 	 De eerste engel verliet de tempel en goot zijn schaal over de aarde uit. De mensen die het nummer van het beest hadden en zijn beeld aanbaden, kregen lelijke, kwaadaardige zweren.


Nda tojtsama quem luarents̈e bëtscá soyënga jtsebomnama y ats̈biama jasúfriama ndoñe tontseprontana, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echanjopérdia. Pero nda quem luarents̈a soyënga cachcá tojëftsonÿá ats̈e juastama, masque chaóbana, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echántsebomna. 	 Want wie zijn leven voor zichzelf houdt, zal het verliezen.


Ndegombre, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemáftaca echanjopása, nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabiama tojanjuabocá. ¡Pero ts̈a lastema chë bochjáboshjonabiama ca!” —Jesús tojánayana. 	 Het is duidelijk dat Ik moet sterven. Het is een onderdeel van Gods plan. Maar het lot van de man die Mij verraadt, is afschuwelijk."


Chë inÿe ora aíñe y inÿe ora ndoñe Jesucrístbeñe os̈buáchiyana bomnënga s̈mochtsalastemana. 	 Leef mee met de mensen die twijfelen.


Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse, chábeñe s̈mobatmánayeca, puerte oyejuayënga s̈mochtsemna; padecena soyënguiñe chas̈mojtsachnëjuana ora, puerte uantadënga s̈mochtsemna, y sempre Bëngbe Bëtsáftaca s̈mochtsencuéntaye. 	 Wees blij, want God gaat iets geweldigs voor u doen. Geef niet op als u het erg moeilijk krijgt en houd nooit op met bidden.


Ndegombre, nÿetsca jenayëngama chë mostaza jénaye chë más básetema endmëna, pero tojójua orna, chë jajañents̈e chë más bëts betiye jóbemana. Ts̈a bëts betiye jtsemnana, chíyeca ba buacuashangá jtsabomnana y chë jaja shlofts̈ënga jana y chiñe uajajonëtemëngá jauábopormana ca” —Jesús tojánayana. 	 Het is een bijzonder klein zaadje, maar het wordt een heel grote struik. Net een boom. De vogels komen zelfs in zijn takken schuilen."


Chcasna, Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈ata, Bëngbe Utabnáftaca cánÿiñe mo canÿacá quetsomñecá, Diosmanda chë pavor s̈cochtsebema. Diosmanda cochjama ats̈be ainana ngménaca ndoñe chaondë́tsemnama. 	 Ja, broeder, maak mij blij door deze daad van liefde; dan zal mijn hart in Christus verkwikt worden en de Here prijzen.


Chënga jtsebos̈ana chë fiestënguiñe nÿa quëfseroca jtsetbiámanama, y chë judiëngbe enefjuana yebnënguenache chë más uámana luarënguiñe. 	 Zij vinden het heerlijk om bij de maaltijden aan het hoofd van de tafel te zitten. Zij genieten ervan als zij in de synagoge de voornaamste plaatsen krijgen


Y Pedro tojánayana: —Bacó, ndayama cojtsichámuama ndoñe quetsátstats̈ëmbo ca. Cachora, y Pedro cabá yojtsóyebuambnantscuana, canÿe ngallo yojacánta. 	 Maar Petrus antwoordde: "Man, ik weet niet waar je het over hebt." Op dat moment kraaide ergens een haan.


Pero ni mo chë angelëngbe mandayá Miguel quem buatëmbayëngcá tojanma. Cha chë diábloftaca ibojentsjaná ora, Moisesbe cuerpama cháftaca jabuachana ibojanenatsëtsnaye ora, ndoñe tonjanenñemó jayanama chë diablëbiama podesca soyënga, jóyenguanguse, ndayá nÿe mënts̈á ibojauyana: “Bëngbe Utabná chacmácacana ca.” 	 Wat een verschil met Michaël, één van de voornaamste engelen! (A) Toen die met de duivel streed om het lichaam van Mozes, durfde hij de duivel niet te veroordelen of te beledigen.


Chorna, Pablo canÿe básefta soldadëngbe mandayábioye tbojanchembo y tbojaniyana: “Diosmanda quem basa mánatse chë nÿetsca soldadëngbe amëndayábioye; canÿe soye entsebomna chábioye juenayama ca.” 	 Paulus riep één van de officieren en zei: "Breng deze jongeman naar de commandant. Hij heeft hem iets belangrijks te vertellen."


Chë Oveshatema tonjanobeconá y chë uándmanana tsbuanácha tonjanaca, chë uámana puestents̈e tbemanabe cats̈bioica cucuats̈ents̈ana; 	 Het Lam kwam naar voren en nam de boekrol aan uit de rechterhand van Hem, Die op de troon zit.


Ndoñe s̈mattsama soyënga, Bëngbe Bëtsabe Uámana Espíritu chabongmema. Bëngbe Bëtsá tojama Uámana Espíritu ts̈ëngaftangbe ainaniñe cháuamashënguama, y chca, tcmojanainÿnaná chabe ents̈anga bétsemnayeca, chë yochjóshjango tescama, Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga nÿetsca tescama yochjatsebacaye orscama. 	 Doe de Heilige Geest geen verdriet; Hij staat immers borg voor u tot de dag van de volle bevrijding komt.


Quem tsbuanácha chas̈mojualiá chents̈ana, Laodiceoca os̈buachiyë́ngbioye s̈mochjuíchmua, chócnaca mëcha chamualiama; y ts̈ëngaftángnaca s̈mochjualía chë Laodiceoca os̈buachiyë́ngbioye tmonjanichmó tsbuanácha, chëcha ts̈ëngaftangbioye chaojuáshjango ora. 	 Als deze brief bij u is voorgelezen, laat hem dan ook in de gemeente van Laodicea voorlezen. En zorg ervoor dat u ook de brief leest die ik aan hen gestuurd heb.


Tmojanchembo ora, tmojanënoticiá Simón, chë Pedro ca uabobainá, chents̈e taibojatanama. 	 vroegen of daar ook een zekere Petrus logeerde.


Nts̈amo aca quem luaroye s̈conjanichmocá, cachcá áts̈naca chënga sëntsachamná, quem luare ents̈anga jábuayenama. 	 Ik stuur hen de wereld in, zoals U Mij de wereld hebt ingestuurd.


Y ts̈ëngaftanga, ndëmuanÿengbiama ínÿenga nÿets tempo imoservena, nÿetsca soyënguiñe ts̈abá s̈mochtsama, y nÿetscangbiama cachcá s̈mochtsemna, chë nÿets tempo nÿe ts̈ëngaftangbiama oservenë́ngaftaca, er ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo celoca canÿa endmëna, ndabiama ts̈ëngaftángnaca oservénënga s̈mondmëna. 	 Meesters, behandel uw slaven goed en eerlijk. Denk eraan dat ook u een Heer in de hemel hebt.


Chora uta boyabásata jajoca bochántsemna; canÿa mochanjesbets̈e y chë ínÿana ndoñe. 	 Dan zullen twee mannen samen op het veld werken. De een zal worden meegenomen, de ander achterblijven.


Chents̈ana, canÿe bëts soye celoca tonjanonÿná ents̈anga canÿe soye jinÿanÿiyama: canÿe shembása, shinÿe mo chabe uichëtjoniacá, juashcona chabe shecuats̈ents̈a tajsoye, y chabe bests̈as̈iñe canÿe coronë́sha bnë́tsana uta estrellë́ngaca. 	 Er was in de hemel iets heel opmerkelijks te zien: Een vrouw die met de zon bekleed was, de maan onder haar voeten had en een kroon van twaalf sterren droeg.


y Bëngbe Bëtsá tojánbos̈ena, Crístbeyeca nÿetsca soyënga quem luarents̈e y celoca, cháftaca tempcá ts̈abá chaotsatsmënama. Bëngbe Bëtsá chë soye tojanma, chabe Uaquiñá cruciñe tojanóbana ora y chabe buiñe tojanábuashana ora; y chca, Bëngbe Bëtsá tojanma nÿetsca soyënga quem luarents̈e y celoca, cháftaca tempcá ts̈abá chaotsatsmënama. 	 Door Zijn Zoon heeft God een altijddurende vrede gesticht tussen Zichzelf en alles wat in de hemelen en op aarde is. Doordat Christus Zich aan het kruis heeft opgeofferd en Zijn bloed heeft gegeven, is er verzoening met God.


Ats̈e sënjama soyënga Bëngbe Bëtsabe delante ts̈abá jtsatsmënama; chents̈ana, básefta Asioca judiënga Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e s̈monjínÿena, pero ndoñe ches̈mátinÿena ni ba ents̈ángaftaca, ni enbouenaniñe. 	 Men zag mij daarmee in de tempel. Ik was naar behoren gereinigd, had geen mensen om me heen en maakte geen drukte.


“Nda ndoñe áts̈eftaca tontsemná, ats̈be uayayá jtsemnana. Y nda áts̈eftaca ndoñe tontsetrabája, chana ats̈be contra jtsetrabájayana. 	 Dan pas kun je zijn trawanten, de boze geesten, verjagen. Wie niet met Mij meewerkt, werkt Mij tegen.


Y chca ndegombre cha tonjánayana; chíyeca chënga jabuache cochjucácana, chca, chënga Jesucrístbeñe chamotsos̈buáchema y chamotsobedecena chë buatëmbana soyënga, chë ndayiñe bënga mondos̈buaché; 	 Dat is waar. Pak de christenen van Kreta dan ook hard aan, zodat zij sterk worden in het geloof en


Chca tojanochnëngo, cachcá chaotsemnama nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Isaías tojanayancá. Isaías tojánayana: 	 Dat was in overeenstemming met wat de profeet Jesaja had gezegd:


“Nderado acbe cats̈ata, bacna soye tcmojaborlase, cochjá, cánÿata s̈ochjencuénta y cochjama cha chauenójuaboma, ndegombre bacna soye tcmojaborlama. Cha chacmojóyeunasna, acbe cats̈ata cachiñe ts̈abá ácaftaca echántsatsmëna. 	 Als één van uw broeders u kwaad doet, moet u het hem onder vier ogen zeggen. Als hij uw terechtwijzing aanneemt, is de relatie tussen u en hem hersteld.


Chënga chca tmojanuena ora, ojnanánënga imojtsemna. As chënga cachcá Jesús tmojanonÿá y tmojtsatanoñe. 	 Daar hadden zij niet van terug. Verslagen dropen zij af.


Quem luarents̈e ts̈ëngaftanga s̈mondoyena ba botamana soyë́ngaca y nÿe nts̈amo cach ts̈ëngaftanga s̈mobos̈cá jtsamëse. Nts̈amo canÿe uacná jóbana, minÿicá tojtsemna ora, cachcá ts̈ëngaftangbiama entsobeco chë te, ndaye ora Bëngbe Bëtsá echanjama castigánënga chas̈motsemnama, er puerte bacna soyënga s̈mojama. ¡Chë castigo jtsebínÿnama tempo ya entsobeco! 	 U hebt op aarde veel plezier gehad; u hebt in grote weelde geleefd en uzelf vetgemest, zoals een dier wordt vetgemest voor de slacht.


Er Bëngbe Bëtsá canÿe os̈buachiyabe ainaniñe tojtsemánda ora, chca jtsinÿnana ndoñe nÿe nts̈amo tojtsichámuama, ndayá Bëngbe Bëtsabe obenana chábeñe tojtsemnama. 	 Broeders, denk niet als kinderen, maar wees volwassen in uw denken. Alleen in het kwaad moet u onmondig zijn.


Chents̈ana, Jesús más natsanoye tojána, tojanoshëntsaments̈é y fshantsóntscoca tojanotsejbéna y Bëngbe Bëtsábioye tbojanimpadá, jopódianëse, chë ts̈a japadésa ora ndoñe chaondóshjanguama. 	 Hij liep een stukje verder en liet Zich vallen. Hij vroeg God of het mogelijk was dat Hij al die verschrikkelijke dingen die voor Hem lagen, niet hoefde door te maken.


Cbochanjabuayená ndábioye cmojtsamna jtsebiauatjana: s̈mochtsebiauatja chë nda vida jtsabuajuánama y chents̈ana infiernoye jtsichámuama obenana endbomnábioye; chábioye cocayé s̈mochtsebiauatja ca. 	 Weet je voor wie je een heilige vrees moet hebben? Voor God, Die macht heeft te doden en daarna in de hel te gooien.


Chíyeca cbochjáuyana: Nÿets tempo s̈mochtsiyena nts̈amo chë Uámana Espíritu cmojtsamëndacá, y chca, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mochátama soyënga, nÿe cach ts̈ëngaftanga ts̈abá jtsomñama juabnë́ngaca. 	 Leef altijd in gehoorzaamheid aan de Heilige Geest; dan zal de zonde geen kans krijgen zich uit te leven.


y nderado chë tsëndatbe ofjajaná nanjabo y cmatjauyana: ‘Mua chents̈e chaótbema, maluaré ca’, y chora cmatjotóca ouatjents̈e chafjoca jana jatótbemana. 	 Dan zal hij naar u toekomen en vragen: 'Wilt u alstublieft plaats maken voor deze gast?' Dan staat u voor schut en moet u genoegen nemen met een plaatsje dat nog over is.


Y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈ana tmonjánbocna chë canÿsëfta angelënga, chë canÿsëfta pochócaye soyënga uambayënga, uafjantse lino ents̈ëjuangá uabuashinÿinÿanëjuangá uichë́tjonënga, y tënts̈a castellano uasnanë́jëngaca cochóntscoñe. 	 De zeven engelen met de zeven rampen kwamen naar buiten. Zij hadden blinkend witte kleren aan en droegen een gouden gordel om de borst.


Chents̈e baseftayté yojë́ftsemna; y chents̈ana, Pablo tojesaná Galacia y Frigia luarënguenache, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga añemo ats̈atnaye. 	 Maar ook daar bleef hij niet lang. Al gauw vertrok hij weer naar Galatië en Frygië om de christenen in die streken te bemoedigen.


Chca tojánayana ora, tojanostëts̈antjes̈é y tojáninÿe chents̈e Jesús yojtsemna, pero María ndoñe yontsetáts̈ëmbo cha Jesús bétsemnama. 	 Zij keek achterom. Daar stond Jezus, maar zij herkende Hem niet. Zij dacht dat het de tuinman was.


Bashco fiesta ora, chë mandado yojanamana canÿe utamená jëtsboshjonana, nda ents̈anga tmojuabuayaná. 	 Nu had de gouverneur de gewoonte ieder jaar met Pasen een gevangene vrij te laten en de mensen mochten altijd kiezen wie dat zou zijn.


Echántsemna mo canÿe ents̈acá; chana inÿe luaroye ya jëftsebocnama ora, chabe oservénënga jëftsamë́ndana chabe yebna chamotsinÿenama. Cada ona canÿe trabajo jëftsebónÿiyana, y chë shanÿá jëftsemándana botamana chaotsantjes̈nama. 	 Je kunt het vergelijken met iemand die naar een ander land gaat en zijn knechten op zijn huis laat passen. Ieder van hen krijgt een taak. De portier moet op de uitkijk blijven staan.


¡Oyejuayënga y Bëngbe Bëtsabe ents̈anga, chë tmojtanayenënga chë obanënga chámuatayenama Bëngbe Bëtsá tojanma ora! Chënga ndoñe quenátamna chë nÿetsca tescama castigo jtsebomnana, ndayá Bëngbe Bëtsá y Crístbioye mo bachnangcá chënga mochántseservena, y Crístoftaca chë uaranga uatama mochántsemandaye. 	 Gelukkig zijn zij die aan deze eerste opstanding deel hebben. Zij zijn voor God afgezonderd. De tweede dood zal hun niets kunnen doen. Zij zullen priesters van God en Christus worden en al die duizend jaar samen met Christus regeren.


y mënts̈á tojanë́yana: —Puerte bacna soye tijama. Ats̈e canÿe bacna soye ndbomná ts̈ëngaftangbe cucuats̈iñe tijáboshjona chaóbanama ca. Pero chënga tmojanjuá: —¿Chë soye ndayá bëngbiama? Cach aca cochátotats̈ëmbñe ca. 	 "Het is misdadig wat ik heb gedaan", schreeuwde hij. "Ik heb onschuldig bloed verraden." "Dat gaat ons niet aan", antwoordden ze. "Dat is uw zaak."


Pero chë uanguanëshiñe yojuatquë́cjana jénaye entsemna mo chë Bëngbe Bëtsabe palabra tmojouena y botamana jósertana ents̈angcá. Mo canÿe betiye puerte ts̈abá tojtseshajuancá, chënga bëtscá ts̈abe soyënga Bëngbe Bëtsabiama mochántsama. Inÿengna ínÿengbiama más bëtscá soyënga mochántsama, y chca, ínÿenga jtsemnana mo chë patse meshënga tojanshajo jenaycá, ínÿenga mo chë chnë́nguana bnëtsancá y ínÿengna mo chë unga bnë́tsana meshënga tojanshajo jenaycá ca” —Jesús tojanabuayená. 	 Tenslotte zijn er mensen die het goede nieuws horen en begrijpen. Bij hen draagt het zaad vrucht, soms honderd, soms zestig en soms dertigvoudig. Dit soort mensen lijkt op de goede grond, waar het zaad mooi kon opkomen en vruchtdragen."


Y chata tbojaniyana: —Aíñe fchanjobenaye ca. Y Jesús tojanë́yana: —Ndegombre tsëndátnaca ats̈cá s̈ochanjasúfria, y ats̈be causa cmochántsamna bëtscá soyëngama jasúfriana. 	 "Ja", zeiden zij. "Jullie zullen inderdaad uit dezelfde beker drinken als Ik", zei Hij, "en dezelfde vreselijke dingen meemaken.


Chë shembásata ibojtsayëntscuana, básefta soldadënga chë bëts puebloye tmojána y nts̈amo tojanopasacá lempe chë bachnangbe amëndayë́ngbeñe tmojanobuambá. 	 Terwijl de twee vrouwen naar de discipelen onderweg waren, gingen enkelen van de mannen die bij het graf de wacht hadden gehouden, naar de leidende priesters. Zij vertelden wat er was gebeurd.


pero Lot Sodoma bëts pueblents̈ana tojë́ftsanbocna ora, Bëngbe Bëtsá tojanma celocana íñeshe y azufre chauaftema, y chents̈a ents̈anga tojtsanapochocá. 	 Tot op de morgen dat Lot uit Sodom vertrok. Toen regende het vuur en zwavel en alle mensen in de stad kwamen om.


Chora chë uaquiñá ibojauyana: ‘Taita, s̈motseperdoná. Ats̈e tijama ndayá Bëngbe Bëtsá ndoñe yondbos̈cá, y nts̈amo aca ndoñe condbos̈cá; mora ya merecido taitsatobuajoñe acbe uaquiñá jtsabáinama ca.’ 	 'Vader', zei de zoon, 'ik heb gezondigd tegen God en tegen u. Ik ben het niet langer waard uw zoon genoemd te worden...'


Chca cmontsemna jtsabuátambayana, chënga becá añemo jtsats̈atnayëse, y jtsinÿanÿnayëse chënga bacna soye tmojamama, chë nÿets condbomna mándoca jucácanëse. Ndoñe catjaleséncia ndocná chaondayana aca mando ndoñe condbomna ca. 	 Je moet dit onderwijzen en de mensen aanmoedigen ernaar te leven. Wijs hun zonodig terecht. Jij hebt daar het recht toe. Laat niemand denken dat jouw woorden genegeerd kunnen worden.


Chora Pedro, Jesúsbioye tbojaniyana: “Bëngbe Utabná, ¡ts̈a ts̈abá bëngbiama cuanmëna muents̈e jtsemnana ca! Tcojtsebos̈ëse, unga tambotémënga ats̈e chjapórma: cánÿetema acbiama, ínÿetema Moisesbiama y ínÿetemna Elíasbiama ca.” 	 Petrus zei spontaan: "Here, wat geweldig dat wij hier zijn! Zal ik drie tenten maken? Eén voor U, één voor Mozes en één voor Elia?"


er choca cha chë ndoñe judiëngbe cucuats̈iñe mochanjáboshjona, y mochantsáboyejuana, mochanjóyenguango, mochántsebuashëtotjo; 	 Ik zal in handen van de ongelovigen vallen. Ze zullen Mij bespotten, mishandelen en in mijn gezicht spugen. Ze zullen Mij afranselen en doden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Chca tmojanuena ora, chënga imojóyejuaye y tmojans̈buachená crocénana jtabuénayana. Y cach orscana Judas yojtsenguaye nts̈amo jamana y ndëmua ora, Jesús chëngbe cucuats̈iñe jaboshjonana. 	 Toen zij dat hoorden, waren ze blij verrast en beloofden hem geld. Judas wachtte zijn kans af om Jezus te verraden.


“Pero ndayté y ntseco ora Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá yochjésabama, ndocná quenátstats̈ëmbo, ni chë celoca angelotémënga, ni Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá. Nÿe chë Taitá chama yotáts̈ëmbo. 	 Maar wanneer dat allemaal zal gebeuren, op welke dag en welk uur, weet niemand. Ook de engelen in de hemel weten het niet. Alleen de Vader weet het.


Y Jesús tojanë́yana: “Nda chabe shémbioye cachcá tbojesonÿá y ínÿaftaca tojtóbouamase, cha chë natsana shémbioye inÿe shembásaftaca jtseíngñayana; chana canÿe uabuatmá jtsebomnana. 	 Hij zei: "Als een man zijn vrouw verlaat en met een ander trouwt, pleegt hij overspel.


Chora Jesús tojanë́jua: —Mabo y s̈ochjinÿe ca. As chata tbojána y tbojáninÿe ndayents̈e cha yojaniyenana. Y chents̈e cháftaca tojë́ftsanajëtana, ya jetiñe mo las cuatro ora yojtsemna causa. 	 Zij vroegen: "Meester, waar woont U?"


Pero mora ts̈ëngaftanga Cristo Jesúseftaca cánÿiñe mo canÿacá s̈montsemna, chë tempo Bëngbe Bëtsá ndoñe s̈monjanábuatmënga, y cha tojama chábioye chas̈motsábuatmama; y chca yomna, er Jesús, chabe buiñe juabuáshanëse, ts̈ëngaftangbiama tojanóbana. 	 U leefde zonder hoop en zonder God. Maar nu u één met Christus bent, is er geen afstand meer tussen Gods volk en u. Doordat Christus Zijn leven en Zijn bloed voor u heeft gegeven, bent u dichtbij gekomen.


Pero Bëngbe Bëtsá, bëngbe Atsebacayá, bëngbe ts̈abiama juabna yobómnayeca y ts̈a s̈uababuánÿeshanama s̈onjaninÿanÿé ora, 	 Maar toen de tijd aanbrak dat God ons, door de komst van Zijn Zoon, Zijn liefde en vriendelijkheid zou tonen, heeft Hij ons gered.


Ents̈á endobena jtsamë́ndayana nÿetsca tjoica bayënga, shlofts̈ënga, osjojnayënga y buyeshiñe oyena bayënga; y ndegombre mora entsamë́nda; 	 De mensen kunnen allerlei dieren temmen, of het nu zoogdieren, vogels, reptielen of vissen zijn; en ze hèbben dat ook gedaan.


Enoc Bëngbe Bëtsábeñe puerte yojanos̈buachéyeca, Bëngbe Bëtsá celoye tbojesanbéts̈eñe, ntjobancá. Chents̈ana ndocná tonjanobená cha jtsinÿenana, Bëngbe Bëtsá tbojesanbéts̈eñe causa. Y Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayana, Bëngbe Bëtsá Enócaftaca oyejuayá canjamna ca, nts̈amo jtsamëse yojoyenama, y chents̈ana celoye tbojtsanámbañe. 	 Henoch vertrouwde op God en daarom stierf hij niet, maar werd door God weggenomen. Ineens was hij er niet meer. Voordat dit gebeurde, had God gezegd dat Hij heel tevreden over Henoch was.


Y chca, nts̈amo canÿe ents̈á, Adán, canÿe bacna soye tojanmama, Bëngbe Bëtsá tojánayana nÿetscanga bacna soye tmojanma y castigánënga chamotsemna ca; cachcá nts̈amo canÿe ents̈á, Cristo, puerte ts̈abe soye tojánmayeca, Bëngbe Bëtsá jayanana nÿetscanga imojtsobena chabe bominÿiñe ts̈ábenga jtsemnama y chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama ca. 	 Dus, zoals door die ene overtreding van Adam alle mensen werden veroordeeld, worden door die ene goede daad van Christus alle mensen vrijgesproken, zodat zij kunnen leven.


Asna, nts̈amo ts̈ëngaftanga chë soyëngama ndegombre s̈mos̈buachecá, nÿe Bëngbe Bëtsá y ts̈ëngaftangaftaca chaotsemna. Canÿe ents̈á ndegombre oyejuayá jtsemnana, canÿe soye jamama ts̈abá yomna ca tojtsejuabnase, y chë soye tojaments̈ana, ndoñe ts̈abá chca yonjamna ca juabnënga ainaniñe ndoñe tontsebomnëse. 	 Houd uw eigen overtuiging dan voor uzelf. God weet ervan. U bent gelukkig als u zonder een schuldig geweten alles kunt eten, waarvan u meent dat het goed is.


Er ats̈e ya lempe sënjóyëngacñe, y chë s̈uajabótama cabá más së́ntsebomna. Ats̈e chë nts̈amo s̈juajabotcá lempe së́ntsebomna, chë ts̈ëngaftanga Epafrodítoftaca s̈monjanichmó soyë́ngaca. Ndayá ats̈e s̈mojanichmocá, Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe puerte ts̈abá entsemna, mo juats̈ëmbonama ndayá tcojóba y altaroca tcojajuinÿé y botamana tojtsonguëts̈ecá, chora cha oyejuayá chca jóyëngacñana. 	 Ik heb de hele gift ontvangen en heb momenteel meer dan voldoende. Voorlopig kom ik niets tekort nu Epafroditus mij uw gaven heeft overhandigd. Zij zijn een heerlijk geurend offer, aangenaam voor God.


As Jesús tojánbocna chë uchmas̈ë́fjangaca coronë́sha uabests̈ajoná y chë shbuenda uafjatsenga ents̈ayá mo reycá uichëtjoná. Y Pilato tojanë́yana: —¡Muents̈e chë boyabása entsemna ca! 	 Jezus kwam achter hem aan naar buiten, met de doornenkroon op Zijn hoofd en de rode mantel om. "Kijk nu eens naar deze Man", zei Pilatus.


Chents̈ana, Juanbe ústonënga tmojánashjajna, chabe cuerpo tmojésanocñe y tmojána jauátbontsama. Y chora, Jesús yojtsemnoye chënga tmojána y chë soyëngama tmojancuentá. 	 Later kwamen Johannes' discipelen het lichaam halen en begroeven het. Zij gingen ook naar Jezus toe om Hem te vertellen wat er gebeurd was.


cha chca chaoma, nÿetsca ts̈ëngaftanga mo cánÿiñe cuaftsemncá, y mo nÿetscanga canÿe ora cuafjayancá, Bëngbe Bëtsá, Bëngbe Utabná Jesucristbe Taitá, puerte bëtsá y uamaná yomnama chas̈muinÿanÿema. 	 Dan kunt u, eensgezind en eenstemmig, de God en Vader van onze Here Jezus Christus loven en prijzen.


Chents̈ana, chë ústona uabentsá chë shémaftaca tonjanobouamá, pero chana tontsanóbana, básenga ntjëftsabashejuancá; chë inÿe uabentsáftaca cachcá tonjanopasá. 	 Hij stierf en zijn vrouw bleef alleen achter. De tweede broer trouwde met haar, maar stierf ook zonder kinderen.


Pero chca chas̈mojtsemnëse, s̈mochtsents̈ena jashjáchama nts̈amo canÿe ents̈á Bëngbe Bëtsabe soyëngama corente osertaná yomncá chas̈motsemnama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá chas̈motsiyenama, chiñe ni mo canÿe soye jamama chacmondë́tsabuashebenëse. 	 Laat uw geduld dus toenemen en probeer niet de problemen te ontlopen. Als uw geduld volgroeid is, zult u alles aankunnen en een sterk en zuiver karakter hebben.


Cha canÿa bochjanichmuá bëngbe uayayënga y nÿetsca uaboyënjëngbiama bënga jabátsebacama; 	 Hij heeft ons iemand gestuurd die ons zal redden uit de handen van onze vijanden, van allen die ons haten.


Jesús cabá yojtsóyebuambnantscuana, Judas, canÿe chë bnë́tsana uta uatsjendayënguents̈á, tojánashjango, y cháftaca imojtsemna ba ents̈anga espadë́jangaca y ngarotbéngaca prontánënga. Chënga imojamna chë bachnangbe amë́ndayënga y chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá amë́ndayëngbe ichmónënga. 	 Op het moment dat Jezus dit zei, kwam Judas naar Hem toe. Hij had een hele troep mannen bij zich die door de Hoge Raad waren gestuurd, gewapend met zwaarden en knuppels.


As Jesús tojanë́jua: —Quem puerte bacna ents̈anga y ndos̈buáchiyënga montsebos̈e ats̈e canÿe bëts soye chaima, ats̈be obenana jinÿanÿiyama; pero chca soye ndoñe quemochátinÿe, sinó nÿe chë ndayá yomna mo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Jonásoftaca tojanopasá soycá. 	 Jezus antwoordde: "Alleen een slecht en ongelovig volk vraagt om nog meer bewijzen. Het enige bewijs dat u krijgt, is dat van Jona.


As Pilato cach yebnoye tojtanamáshëngo, Jesús tbojanchembo y tbojantjá: —¿Aca chë judiëngbe Rey cojtsemna ca? 	 Dus ging Pilatus het gebouw weer binnen en liet Jezus bij zich brengen. "Bent U de koning van de Joden?" vroeg hij.


Y chents̈ana mënts̈á tojánayana: Ndocna te más quichátsjuabnaye chënga bacna soyënga tmojamama, y nts̈amo ats̈e stsebos̈cá contra soyënga chënga tmojamama ca. 	 En Hij voegde eraan toe: "Ik zal nooit meer aan hun zonden denken." (B)


Chorna chënga imojtsóbobecocnaye y jtsafchayama imojtsatsëtsnaye: “¡Bayté judiëngbe Rey cochtsemna ca!” Y imojtsejuebants̈etaye. 	 "Dag, Jodenkoning!" Daarbij sloegen zij Hem in het gezicht.


Chë yebnents̈a nduiño chaojotsbaná y chë bës̈ás̈a chaojtatáments̈ana, ts̈ëngaftanga chë shjoca chas̈mojtsemnënga, s̈mochántsechembuana, mënts̈á jtsichámëse: “Utabná, s̈mebëtafjo ca.” Pero cha cmochanjáuyana, “Ats̈e ndoñe quetsátstats̈ëmbo ndëmoquënga ts̈ëngaftanga s̈momnama ca.” 	 Nadat de huiseigenaar de deur gesloten heeft, zal het te laat zijn. Dan zult u buiten blijven staan. En als u aanklopt en smeekt: 'Here, doe de deur voor ons open', zal Hij zeggen: 'Ik ken u niet.'


Jesús celoye yojtsetsjuama chënga bën imojtserreparánëntscuana, nÿe ndeolpe, uta boyabásata uafjantse ents̈ayaca bopormánata chëngbe juachaca tbojabántsaye, 	 Terwijl zij nog naar de lucht tuurden, stonden er plotseling twee mannen bij hen, met witte kleren aan.


y cachcá chë angelëngbiámnaca, ndëmuanÿenga ndoñe tmonjanoquedá chë tmojanóyëngacñe mándoca, pero aíñe chëngbe luarënga cachcá imojëftsonÿaye. Chë causa, Bëngbe Bëtsá tojanmandá cadenë́juangaca nÿetsca tescama chamoquedama, chë más ibetiñe, tondaye binÿniñe luarents̈e, chënga bacna soyënga tmojanmama nÿetsca tescama castigánënga jtsemnama yojtsamna ca, cha jayanama tescama. 	 Hij heeft engelen, die eerst met Hem over het heelal regeerden maar Hem ontrouw werden, gevangen gezet in de eeuwige duisternis; daar houdt Hij hen vast tot de dag van het grote oordeel.


Nts̈amo Jonás unga te y unga ibeta chë bëts beonbe uafsbioye yojëftsemncá, cachcá chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá unga te y unga ibeta fshantse jashenoye echanjë́ftsemna. 	 Jona zat immers drie dagen en drie nachten in de buik van het zeemonster. Zo zal Ik drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn.


Pero, Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, Bëngbe Bëtsabe ndegombre soyëngama ts̈ëngaftanga jábuayenama sënjána ora, chca sënjanma ndoñe chë uámanëngbe palabrë́ngaca, ni chë ts̈a osertánëngbe palabrë́ngaca. 	 Broeders, ik wil u over de geestelijke uitingen niet in onzekerheid laten.


Pero Jesús tbojanjuá: —Nda bebená tojtsemna, nÿe shecuats̈e jtsashecjabiama jtsajabótana, ndoñe nÿets̈á cachiñe. Nda tojtsobebé, ndoñe tsengá ntsemnana. Cachcá, mo bebénënga cuenta ts̈ëngaftanga s̈montsemna; pero canÿa muents̈e entsemna, y cha mo bebenacá ndoñe quenátsmëna. 	 Jezus zei: "Wie zich gebaad heeft, hoeft zich niet nog eens te wassen. Hij is helemaal schoon.


Jesucrístbeyeca cats̈átanga, ats̈e cbontsaimpadana ts̈abá s̈mochjuáfs̈na y cuedado s̈mochtsebomna chë cánÿenga ínÿengaftaca contra chamotsemnama y ínÿenga Jesucrístbeñe os̈buáchiyana chamotsajbanama imnétsamëngbiama; chëngna, chë ts̈ëngaftanga ndaye s̈mojóyëngacñe buatëmbana soyëngama contra jtsóyebuambnayana. 	 Vrienden, er is nog één ding waarvoor ik u ernstig wil waarschuwen, en dat is het gevaar van scheuring. Sommigen zijn daarop uit. Zij proberen u verkeerde dingen te laten doen, dingen die ingaan tegen wat u is geleerd.


Juan Jesúsbioye tbonjanabaye orscana y Bëngbe Bëtsá Jesúsbioye bë́ngbents̈ana celoye tbontanatsbanantscuana. Y mora s̈ontsamna canÿa mënguents̈á juabuáyanama, Jesús tojtanayenama ents̈ángbioye bë́ngaftaca jábuayenama ca.” 	 vanaf de dag dat Jezus in de Jordaan werd gedoopt tot Hij in de hemel werd opgenomen. Hij moet, net als wij, kunnen vertellen dat hij zelf gezien heeft dat Jezus weer leeft."


Pero ínÿenga chamotsesufrínama jtsamëse ts̈ëngaftanga s̈mojtsiyenëse, mo ts̈átjaye bayënga tmojtsenashantsná y tmojtsenobanacá, cuedado s̈mochtsebomna. Ndóñese, nÿetscanga s̈matjánenpochocaye. 	 Maar als u als beesten tegen elkaar tekeergaat, blijft er niets van u over. Pas daar dus voor op.


Yëfsana tojanbinÿna ora, Jesús chë pueblents̈ana tojë́ftsanbocna, y canÿe luaroye, ents̈anga ndoyenoye tojtsanoñe. Pero ents̈anga tmojána cha jetsenguanguama, y cha yojtsemnoye tmojánashjajna. Chënga imojétsebos̈e Jesús cach pueblents̈e chaotsoquedáñama, 	 De volgende morgen vroeg ging Jezus naar een stille plek. De mensen zochten Hem overal. Toen zij Hem eindelijk hadden gevonden, smeekten zij Hem niet weg te gaan. Zij wilden zo graag dat Hij bij hen bleef.


Ndeolpe, Bëngbe Utabnabe canÿe ángel tojánbocna, y lempe chë utámeniñe yojtsebuashinÿinÿana. Chora chë ángel tëchañe Pédrëbioye tbojánbojajo, tbojanfs̈ená y tbojaniyana: “Betsco motsbaná ca.” Y cachora chë cadenëjuangá Pédrëbe buacuats̈ënguents̈ana tojanatquë́cjana, 	 Ineens was er een licht in de cel. Er stond een engel van God en hij stootte Petrus in de zij. "Sta op, Petrus", zei hij. "Maak voort!" Op hetzelfde ogenblik vielen de kettingen van zijn polsen.


Chora, chë nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomandacá amëngna corente mo shinÿcá mochantsebuashinÿinÿana chëngbe Taitá, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca. Chë jouenama tmojtsobenënga, s̈mochjouena ca” —chora Jesús tojánayana. 	 Maar de goede en gelovige mensen zullen in het Koninkrijk van hun Vader stralen als de zon. Onthoud dit goed!


Bëts rey Agripa, ¿Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojánayana soyënguiñe aca quecos̈buaché? Ats̈e së́ntsetats̈ëmbo aíñe chiñe cos̈buáchema ca —Pablo tbojaniyana. 	 Koning Agrippa! Gelooft u de profeten? Ja, ik weet dat u ze gelooft!"


Pero imojtsichamo: “Quem fiestëntscuana ndoñe, ents̈anga yapa muanjónts̈a enbouenanana ca.” 	 "Wij moeten het niet op het Paasfeest doen", zeiden sommigen. "Want dan ontstaat er vast en zeker een enorme rel!"


Cristo tojanabacacangna chabe ents̈ángbioye mochjanëjabuache, cha tojanabanÿé trabajo chënga chamotsamama, y nÿetsca os̈buáchiyënga, chë nÿetscanga cánÿiñe mondmëna mo Cristbe cuerpcá, cada te más os̈buáchiyana y bonshánana chamotsebomnama, 	 Met elkaar moeten zij de christenen klaarmaken om God te dienen, zodat de Gemeente (als het lichaam van Christus) zal groeien en sterk en volwassen zal worden.


Isaíasnaca, Bëngbe Bëtsabiama tojanoyebuambá ora, puerte añémoca tojánayana: Chë ats̈e ndoñe s̈mondënguanga, s̈monjínÿena; y chë ats̈biama ndoñe mondënotíciangbioye sënjenonÿinÿé ca. 	 Jesaja zei het nog sterker: "God zal worden gevonden door mensen die Hem niet zochten. Hij zal Zich bekendmaken aan mensen die geen belangstelling voor Hem hadden."


Cha tojanë́jabuache chabe ents̈anga Israeloca, chabe oservénënga, y ndoñe tbonjánebnatjëmba jtsalastemánana, 	 Hij heeft Zijn knecht Israël geholpen.


Chora Judas tojánashjango, y cháftaca ba soldadënga y básefta Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca josticiënga; chënga imojamna chë bachnangbe amë́ndayënga y fariseungbe ichmónënga; nÿetscanga uajuinÿanë́shangaca, lamparëshangaca y espadë́jangaca uajátënga. 	 Judas had van de leidende priesters en Farizeeërs een troep soldaten en tempeldienaars meegekregen. Daarmee ging hij naar de tuin. Zij hadden fakkels, lantaarns en wapens bij zich.


Tojanibétata ora, cach semana bojats̈enté, chë uatsjéndayënga tmojánenefjna canÿe luarents̈e, pero lempe tmojtanatame, chë judiëngbiama auatja causa. Chora Jesús tojánamashëngo, chëngbe tsëntsaca tojantsá y mënts̈á tojanacheuá: “Chë ats̈be ainaniñe ts̈abe ebionana ts̈ëngaftangaftaca chaotsema ca.” 	 's Avonds zaten de discipelen bij elkaar. Zij hadden de deur op slot gedaan, omdat zij bang waren voor de Joden. Ineens was Jezus bij hen. "Vrede", zei Hij.


Er nÿe cha endmëna canÿa cach ats̈cá ainaniñe juabnayá, y cha ndegombre puerte entsebos̈e ts̈ëngaftanga ts̈abá chas̈muetsiyenama; 	 Er is niemand die zo met mij meevoelt als Timotheüs; niemand wie uw wel en wee zo ter harte gaat.


Inÿenga jañémuama bënga chamotsobenama Bëngbe Bëtsá tojamëse, chca s̈ontsamna. Lempe nts̈amo bënga tmobomncá inÿengbiámnaca chaotsemnama bënga jamama chamotsobenama Bëngbe Bëtsá tojamëse, nÿets ainánaca chca s̈ontsamna. Amë́ndayënga jtsemnama bënga chamotsobenama Bëngbe Bëtsá tojamëse, s̈ontsamna bëtscá jamana ts̈abá jtsamë́ndayama. Inÿenga jálastemama bënga chamotsobenama Bëngbe Bëtsá tojamëse, s̈ontsamna oyejuayënga chca jamana. 	 Wie anderen moet aansporen en bemoedigen, krijgt daar de woorden voor. Wie iets moet uitdelen, krijgt de gave om eenvoudig te blijven. Wie leiding moet geven, krijgt daar de wijsheid voor. Wie zich ontfermt over mensen die het moeilijk hebben, doet dit met opgewektheid.


As cha cmochanjínÿanÿiye canÿe bëts tsañe, tsbanana pisoca, lempe prontániñe; chents̈e s̈ochjaprónta bënga mochjasama ca. 	 Hij zal jullie mee naar boven nemen naar een grote kamer, waar alles staat wat we nodig hebben. Maak daar het Paasmaal voor ons klaar."


Ats̈e chë Taitábiocana sënjábocna y quem luaroye sënjabo. Pero mora quem luare chanjë́ftseboshjona ats̈be Taitábioye jtama ca” —Jesús tojánayana. 	 Ik ben van de Vader naar de wereld gekomen. Nu verlaat Ik de wereld en ga terug naar de Vader."


Isabel chnë́nguana ishinÿe ngomamaná yojtsemna ora, Bëngbe Bëtsá, ángel Gabriel tbojanichmó Galilea luaroye, Nazaret ca uabaina puebloye, 	 Toen Elisabeth in haar zesde maand was, stuurde God de engel Gabriël naar Nazareth, een dorp in Galilea.


Chents̈ana, Jesús tmojanánatse chë bachnangbe más uámana amëndayábioye; y chocna, nÿetsca chë bachnangbe amë́ndayënga, bëtsëjemëngcá amë́ndayënga y ley abuátambayënga tmojánenefjna. 	 Jezus werd naar het paleis van de hogepriester gebracht, waar de Hoge Raad was bijeengekomen.


Chora, chë fiesta otocaná, chë béjaye Jesús vínoye tojanbemiye tojanftantiá, ndë́mocana yojóbocnama ntsetats̈ëmbcá. Pero chë oservénëngna aíñe imojtsetáts̈ëmbo ndë́mocana, er cachënga chë béjaye tmojanbuatsjo. As, chë fiesta otocanana, chë bobontse bouamnábioye tbojanchembo, 	 die niet wist wat er gebeurd was. Hij proefde van het water dat wijn was geworden en riep de bruidegom.


Chë shembásengna ndoñe imontsetáts̈ëmbo nts̈amo jajuaboyana chë soyama; chora, uta boyabásata, uabuashinÿinÿana ents̈ayá uichë́tjonata chents̈e tbojabántsaye. 	 Ze wisten niet wat ze daarmee aan moesten. Plotseling waren er twee mannen bij hen, in blinkende kleren.


Chë ts̈abe soyë́ngaca ents̈ángbioye chauinÿanÿé nts̈amo muanjobenaye ts̈abe vida jtsebomnama. Chca chas̈mojamëse, Cristo cachiñe yochjésabo ora, ats̈e chantsobena ts̈ëngaftangbeyeca puerte oyejuayá jtsemnana, er nts̈amo chas̈mojamcá echanjínÿanÿiye ats̈e ndoñe nÿe bonamente jabuache tijatrabajá. Chca ats̈e chántsemna mo nda bëtscá tojoprontá, y chents̈ana ínÿengaftaca tojótjajo ora, chë́ngbioye tojtsayënjanacá. 	 die de mensen het woord voorhouden, dat het leven geeft. Dan zal ik mij op de dag dat Christus terugkomt, erover kunnen verheugen dat al mijn werk onder u niet voor niets is geweest.


Pero bënga, Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse, mondobátmana cha yochjama bënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga nÿets tempo chamotsemnama. Y bënga chca mondobátmana, Jesucrístbeñe os̈buáchiyana bómnayeca, y chë os̈buáchiyana chë Uámana Espíritbiajana bë́ngbioye endobá. 	 Wij, christenen, vertrouwen erop en zien er met grote verwachting naar uit dat Jezus Christus het voor ons met God in orde maakt. De Heilige Geest geeft ons die zekerheid.


Chë boyabásana, obanëngbe cuevëshënguenache inoyena, y ndocná yonjobena cha jtsebátsëcana, ni mo cadenë́juangaca; 	 Hij woonde tussen de rotsgraven en was zo sterk dat niemand hem in bedwang kon houden.


Gayo cmontsacheuaná; ats̈e Pablo chabe yebnents̈e posada së́ntsebomna, y cha enduamana nÿetsca chë muents̈a os̈buáchiyënga ts̈abá júbuajana. Erasto, chë quem pueblents̈a crocénana bojanÿá, ts̈ëngaftanga cmontsacheuaná, y Jesucrístbeyeca bëngbe cats̈ata Cuártënaca. 	 De hartelijke groeten van Gajus, bij wie ik logeer en van alle gelovigen hier. Ook nog de groeten van de stadsontvanger Erastus en van onze broeder Quartus.


Chata bochjóbanama, quem luarents̈e oyenënga mochanjóyejuaye; ts̈a oyejuayënga mochántsemnama, ndayánaca mochanjénats̈ëtaye, er nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayata tbojanayancá, tojanma quem luarents̈e oyenënga puerte chamosufrima. 	 De bewoners van de aarde zullen blij zijn dat de twee die namens God gesproken hebben niet meer leven, omdat die hen gekweld hebben. Zij zullen feestvieren en elkaar geschenken sturen.


Motsajna tsashenangoye y ndëmuanÿéngnaca chas̈mojánÿenënga, chë casamento fiestama s̈mochjúbuaja ca.’ 	 Ga nu naar de drukste wegen en nodig iedereen uit die je daar ziet.'


Chatna ents̈ángbioye imojtsabuátambaye Jesús tojtanayenama y chë soye yojánayana obanënga ndegombre mochtayena ca. Chë causa, chë tmojánashjajna amë́ndayënga tojánetëna. 	 Zij waren woedend dat de apostelen het volk vertelden dat Jezus niet meer dood was en daarmee leerden dat er opstanding uit de dood bestaat.


Ats̈e corente s̈ontsengmena, nderado ats̈be trabajo ts̈ëngaftangbeñe tondayama tonjoservé. 	 U mag wel weten dat ik mij zorgen maak om u. Ik ben bang dat alles wat ik voor u heb gedaan, voor niets geweest is.


Pero chë natjë́mbana ainánaca ndoñe chas̈mondëtsiyenama imojtsamëngna, ¡malaye cachënga muanjenocbóna! 	 Laten die onruststokers zichzelf maar laten verminken!


Ya yojtsebínÿana orna, Jesús chë tsachoca yojtsemna, pero chë uatsjéndayënga ndoñe imontsetáts̈ëmbo cha Jesús yojamnama. 	 Toen het licht begon te worden, stond Jezus aan de oever van het meer. Maar Zijn discipelen herkenden Hem niet.


Y tsmanoicana tojtsebínÿia orna, ts̈ëngaftanga s̈mondbétsichamo ‘echanjojënÿana ca’, y ndegombre chca jopásana. 	 Als een zuidenwind opsteekt, zegt u: 'Het wordt heet.' En ook dat is juist.


y chabe ents̈angcá, nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amënga, Bëngbe Bëtsabe delante nÿetsca te bëngbe vidënguiñe jëftsiyenama. 	 Wij mogen bij Hem horen en doen wat Hij zegt, heel ons leven lang.


‘Chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá bontsemna bacna soye amëngbe cucuats̈iñe chamoboshjonama, chamocrucificama y unga tianoye cháuatayenama ca’ ” —chata tbojánayana. 	 Hij zei immers dat Hij door verraad in de handen van slechte mensen zou vallen en door hen gekruisigd zou worden. Maar ook dat hij op de derde dag uit de dood zou opstaan."


Ya tmojancrucificá orna, chë soldadënga Jesusbe ents̈ayamna, tsbanánoye tmojanë́ts̈ena, chca, jtsetats̈ëmbuama ndabiama yochjanáquedama. 	 Na Hem aan het kruis gehangen te hebben, verdeelden de soldaten Zijn kleren onder elkaar door erom te dobbelen


Bënga mondbomna canÿe bëts bachnangbe más uámana amëndayá, Bëngbe Bëtsabe ents̈ángbeñe jtsemándayama, y cha endmëna Jesús. 	 Jezus is de grote priester, Die in het huis van God is aangesteld.


y chë bëts pueblo chaojtsangbototjuanents̈a ngona chamojinÿe ora, jabuache mochanjayana: “¡Quem uámana bëts pueblëcá ndocna inÿe pueblo cachcá quenátsmëna ca!” 	 'Zo'n grote en machtige stad komt er nooit meer!' kermden zij.


Pedro chë soyama juicio tojanca ora, tojána María, Juanbe mamabe yebnoye; Juan, Marcos ca imojanábobaina. Y chë yebnents̈e banga cánÿiñe imojtsemna, Bëngbe Bëtsáftaca encuéntaye. 	 Hij dacht even goed na en ging toen naar het huis van Maria, de moeder van Johannes Markus. Daar waren veel christenen bijeen om te bidden.


Chë ba ents̈anga chents̈e chabe shë́conana imojtsetbiámanëngna, chora tmojaniyana: —Acbe mamá, acbe cats̈átanga y uabénanga shjoca montsemna; aca cmontsenguá ca. 	 De mensen die om Hem heen zaten, zeiden: "Uw moeder en Uw broers en zusters staan buiten. Zij willen U spreken."


Er chë judiënga Bëngbe Bëtsá tojtsanëbaté ora, cha tojanma inÿe ents̈anga quem luarents̈e cháftaca tempcá ts̈abá chamotsatsmënama; y chënga cha chamojoyeuná ora, corente ts̈abá echántsemna, nÿa chënga mo obanënga cuabmëncá y cuaftsatayanëngcá. 	 Wat zou het geweldig zijn als zij in Christus gingen geloven. Toen God Zich van hen afkeerde, betekende dit dat Hij Zich naar de rest van de wereld keerde om hun Zijn redding aan te bieden. Nog geweldiger is het als de Joden tot Christus komen. Dan is het net alsof dode mensen weer levend worden.


Chë ents̈anga monjamna chë natsanënga chë ts̈abe noticiënga jouenama, pero chë Bëngbe Bëtsáftaca jóchnama uámana luare ndoñe tmonjë́ftsashjache, nts̈amo cha inabos̈cá chënga ndoñe tmonjanma causa. Chcasna, cabá ndegombre endëtsomñe báseftanga, chë Bëngbe Bëtsá tojánayana soyënguiñe tmojtsos̈buáchenga, mochjë́ftsashjache chë Bëngbe Bëtsáftaca jóchnama uámana luaroye jashjanguama. 	 Maar de belofte is niet ingetrokken. Daarom komen sommigen er wel; al zijn dat niet de mensen die het eerst de kans kregen, want die waren God ongehoorzaam.


Chora, chë mandadbe uajabuachaná Jesúsbioye tbojaniyana: —Taita, betsco mabo, ats̈be uaquiñá cabá ndóbana ora ca. 	 Maar de man bleef aandringen: "Here, kom toch mee! Anders sterft mijn kind nog!"


Y Jesús chë ents̈anga tojanatjá: “¿Ndáyeca s̈mojabo espadë́jangaca y ngarotbéngaca ats̈e jishachama, mo ats̈e canÿe bacá uamana ents̈á cuaftsemncá ca? 	 Jezus zei: "U doet net of u een rover komt arresteren! Waar zijn anders die zwaarden en knuppels voor nodig?


Cháftaca, Bëngbe Bëtsá lempe tojanma; cháftaca ndóñesna, lempe nts̈amo mora yomncá, Bëngbe Bëtsá tondaye matënjanma. 	 Alles ontstond door Zijn Woord. Zonder Hem is niets ontstaan; al het bestaande heeft Hij gemaakt.


Bëngbe Utabná Jesucristo mënts̈á tojayana: “S̈mochjinÿe, ats̈e nÿe ndeolpe chanjabo, mo canÿe atbëbanacá, chabiama ndocná tontsejuabná ora; chíyeca oyejuayënga mochántsemna ats̈e jabama tmojtseprontanënga, mo nda tojtsefs̈na y chabe ents̈ayá totsaboprontañacá, nÿe enas̈á ndoñe chaondë́tsemnama, y ents̈anga chca tmojinÿe ora ndoñe chaondëtsëuatjama ca.” 	 "Ik kom als een dief in de nacht. Gelukkig is hij die wakker blijft en zijn kleren aanhoudt. Hij zal niet naakt rondlopen. Hij hoeft zich niet te schamen voor de mensen die hem zien."


Chora Pilato Jesúsbioye mënts̈á tbojantjá: —¿Aca chë judiëngbe Rey cojtsemna ca? Y Jesús tbojanjuá: —Aíñe, aca ndegombre yomncá tcjayana ca. 	 Pilatus vroeg Hem: "Bent U de koning van de Joden?" En Jezus antwoordde: "U zegt het!"


Chca tmojanuena ora, báseftanga chents̈e imojtsemna ents̈anguents̈ana imojtsichamo: “Cha Elías, chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá, bontsechembuana ca.” 	 Sommigen van de mensen die daar stonden, hadden het niet goed verstaan.


Jtsamana nts̈amo chë leyënguiñe jamama yomna ca iuayancá, ndoñe quenátsmëna mo Bëngbe Bëtsábeñe cuaftsos̈buachecá. Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: “Nda tojtsama nÿetsca mandënga nts̈amo chë leyënguiñe endayancá, ts̈abe vida echántsebomna, nÿets tempo chë leyë́ngaca mandaná ca.” 	 Bij het houden van de wet is het geen kwestie van geloven, maar van doen. "Wie de wet houdt, zal daardoor leven", staat er geschreven. (D)


Jesús canÿe ents̈ábents̈ana canÿe bacna bayëja tbojtanábocna. Chë bayëja ndëbiá chë ents̈ábioye tbojánbema, y chábents̈ana tojésanbocna ora, chë ndëbiá tojtanonts̈é oyebuambnayana. Y chë ents̈anga chama imojenjnaná; 	 Op een keer joeg Jezus uit iemand een boze geest weg, die hem stom maakte. Zodra de geest weg was, begon de man te praten. De mensen stonden perplex.


Bëngbe cats̈átanga cha tmonjayënjaná, er Cristo, chë mo tmojóba Oveshatemcá, Bëngbe Bëtsá bacna soyëngama ents̈anga cháuaperdonama, tonjanóbana, chabe buiñe juabuáshanëse, y chë ndegombre soyëngama chënga monjanóyebuambnáyeca; er chëngbe vida chëngbiama ndoñe quenjatámana; Jesucristo jasérviama jóbanama chënga monjanprontana. 	 Onze broeders hebben hem overwonnen, doordat het Lam Zijn bloed voor hen gegeven heeft en doordat zij daar in hun spreken van hebben getuigd. Zij waren bereid hun leven ervoor te geven.


Chents̈ana baseftaytese, chë mandado Félix Cesareoye tojtanashjango, chabe shema Drusílaftaca, canÿe judiá. Chorna, cha tojanmandá Pablo jachembuana y tojanuena nts̈amo Pablo yojtsichamo, nts̈amo canÿa nanjobenaye Jesucrístbeñe os̈buachiyá jtsemnama. 	 Een paar dagen later kwam Felix met zijn Joodse vrouw Drusilla in de gevangenis. Hij liet Paulus halen en luisterde naar wat hij over het geloof in Jezus Christus vertelde.


Chora Jesús chábioye tbojtanichmó, pero puerte mënts̈á tbojanmandá: 	 Jezus vond het niet goed dat de man bij Hem bleef. "Ga direct naar de priester", zei Hij streng, "en laat u onderzoeken. Pas op dat u niemand iets vertelt! Neem het offer mee dat volgens de wet van Mozes gebracht moet worden, als iemand van melaatsheid genezen is. Dan zal het voor iedereen duidelijk zijn dat u genezen bent."


Jerusalenoye fsënjánashjajna orna, chents̈a Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga oyejuayënga s̈onjanë́buaja. 	 Bij onze aankomst in Jeruzalem werden wij door de christenen hartelijk ontvangen.


Cochtsama chënga chamuatenójuaboma chë mandadënga y inÿe mándayënga chamotsayaunanama, chamotsobedecénama, y ts̈abá yomncá jamama sempre chamotseprontánama. 	 Herinner de gelovigen eraan dat zij de overheid en het gezag moeten gehoorzamen; zij moeten altijd bereid zijn goed en eerlijk werk te doen.


Y chë shembása tbojanjuá: —Aca canÿe judío condmëna y ats̈na canÿe samaritaná. ¿Nts̈amo cojtsobena ats̈e búyeshe juabuátjañama ca? (Cha chca tojánayana, er canjanopasana, judiëngna samaritanë́ngaftaca ndoñe monjanenatsëtsná.) 	 "Dat begrijp ik niet", zei de vrouw verbaasd. "Ik ben een Samaritaanse en U bent een Jood. Welke Jood vraagt een Samaritaanse nu iets te drinken?" Want Joden gaan niet met Samaritanen om.


Banga Bëngbe Bëtsabe ndoñe ndegombre juabna oyebuambnayënga mochanjábocana y ba ents̈anga mochanjáingñaye. 	 Die zullen de anderen haten en verraden.


Y Pilato tojanë́jua: —¿Ts̈ëngaftanga s̈mojtsebos̈e ts̈ëngaftangbe rey ats̈e chjëtsboshjona ca? 	 "Moet ik de koning van de Joden loslaten?" zei hij, want hij begreep wel dat dit geen eerlijke zaak was.


Chents̈ana, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye Jesús tojánamashëngo y tojanonts̈é chë chents̈e imojtsenënga chents̈ana jtëbuacnana, 	 Toen Hij in de tempel kwam, joeg Hij de handelaars eruit. "Er is geschreven: Gods huis moet een huis van gebed zijn. Maar wat hebben jullie ervan gemaakt? Een rovershol!"


Jesús y chabe uatsjéndayënga cánÿiñe Galilea luaroye imojétsaye ora, cha tojanë́yana: “Chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ents̈angbe cucuats̈iñe mochanjáboshjona, 	 In de tijd dat zij door Galilea trokken, zei Jezus: "Het is bijna zover dat Ik in de handen van de mensen zal vallen.


“Chents̈e enjamna canÿe bacó Ananías ca uabainá; cha inoyena nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá y yojánama nts̈amo bëngbe leyënguiñe iuayancá, y nÿetsca chents̈a judiënga monjanamana chabiama ts̈abá jtsóyebuambnayana. 	 Daar kwam een zekere Ananias naar mij toe. Hij was een gelovig man, die zich stipt hield aan de wet van Mozes en bij de Joden van Damascus hoog in aanzien stond.


Canÿe yebna jebuaná chë yebnama más uamaná jtsemnana; cachcá Jesús, nda inétsama ents̈anga Bëngbe Bëtsábenga chamotsemnama, más jtsomerecénana Bëngbe Bëtsá cha puerte bëtsá y uamaná bétsemnama cháuinÿanÿema, nÿe nts̈amo Moisés, canÿa Bëngbe Bëtsabe ents̈anguents̈á yojanomerecénama. 	 Maar Jezus heeft een veel grotere heerlijkheid dan Mozes, zoals een man die een mooi huis bouwt meer eer krijgt dan het huis.


Chora chë ndëts̈bé tmojanjuaná; Jesús celoye yojontjes̈iye y Bëngbe Bëtsábioye tbojaniyana: “Taita, cbatschuá ats̈be opresido tcojouenama. 	 Zij haalden de steen weg. Jezus keek omhoog en zei: "Vader, dank U wel dat U mijn gebed verhoort.


Nÿe canÿe Bëngbe Bëtsá endmëna, y cha nÿets osertánana endbomna. ¡Nÿetscanga chamotsinÿanÿná cha puerte bëtsá y uamaná yomnama, ndayá Jesucristo tojanmama! Chca chaotsemna. 	 Alle lof en eer is voor God (alleen Hij is wijs en verstandig) door Jezus Christus, voor altijd en eeuwig. Amen.


Cha puerte echantsámana, y ents̈angna Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá ca chábioye mochantsábobuatma. Y Bëngbe Bëtsá chë Utabná, chábioye canÿe rey bochanjábema, nts̈amo David yojamncá, 	 Hij zal een groot man zijn en 'Zoon van de Allerhoogste God' worden genoemd. God, de Here, zal Hem de troon van Zijn voorvader David geven.


Chents̈ana celoca sënjanuena mo mallajta ents̈anga cuaftsayebuachcá, mënts̈á monjétsichamo: ¡Bëngbe Utabná matschuanga! Bëngbe Bëtsá endmëna nda chabe ents̈anga tojatsebacá; cha puerte uámanana, buashinÿinÿana y mando endbomna, 	 Toen hoorde ik uit de hemel het geluid als van een grote menigte, die zei: "Loof God! Van Hem komt alle redding! Voor Hem is alle eer en macht!


Pablo chënga tojanatjá: —¿Uámana Espíritu chenjánabo ts̈ëngaftangbe ainaniñe jtsemándayama, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga s̈mojanóbiama ora ca? Chora chënga tmojanjuá: —Ni mo queftsátstats̈ëmbo chë Uámana Espíritu yomnama ca. 	 "Hebt u de Heilige Geest ontvangen, toen u ging geloven?" vroeg hij. "Nee", antwoordden zij. "Wij hebben daar nog nooit van gehoord. Wat is de Heilige Geest?"


Inÿenga bacá chacmojtsaborlana ora, ndoñe s̈mattsatëchénanguaye; corente s̈mochtsents̈ena nts̈amo nÿetsca ents̈angbiama ts̈abá yomncá jtsamama. 	 Als iemand u kwaad doet, zet het hem dan niet betaald. Doe liever iets goeds voor alle mensen.


Cmontsamna nÿetscanga puerte jtsenbobonshánana, Jesucrístbeyeca cats̈átanga quetsomñecá, chë ínÿenga bëngbiama más uámanënga imomna ca jtsejuabnayëse. 	 Houd veel van elkaar, als broeders en zusters, en laat elkaar uw waardering blijken.


Bëndata fsëndmëna trabájayata Bëngbe Bëtsabiama oservéniñe, y ts̈ëngaftanga s̈mondmëna mo Bëngbe Bëtsabe jajañcá, ndayents̈e cha yojtsebos̈e ts̈abe jaja saná chaóbocnama, y s̈mondmëna mo chë cha yojtsejebuana bëts yebncá. 	 Want wat wij weten, is onvolledig; en wat wij namens God zeggen, is gebrekkig.


As Jesús cachiñe tojanë́yana: “Chë ats̈be ainaniñe ts̈abe ebionana ts̈ëngaftangaftaca chaotsemna. Nts̈amo ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá s̈ojichmocá, áts̈naca cachcá ts̈ëngaftanga cbonts̈achamná ca.” 	 "Vrede!" zei Jezus. "Zoals de Vader Mij gestuurd heeft, zo stuur Ik jullie."


Pablo quem boyabásenga tmojantjëmbambá: Sópater, chë Bereocá, Pirrbe uaquiñá; Aristarco y Segundo, Tesalónicocata; Gayo, Derbe pueblocá; Timoteo; y Tíquico y Trófimnaca, Asia luarocata. 	 Een aantal mannen ging met hem mee: Sopater, de zoon van Pyrrhus, uit Berea; Aristarchus en Secundus uit Thessalonica; Gajus uit Derbe; Timotheüs; Tychicus en Trofimus uit Asia.


Festo yojtsebos̈e chë judië́ngaftaca ts̈abá joquédama; as Páblëbioye tbojantjá: —¿Tacatjábos̈ena Jerusalenoye jama, choca ats̈e quem acbe soyama jayanama ca? 	 "Hebt u er iets op tegen naar Jeruzalem te gaan" vroeg Festus, die de Joden een plezier wilde doen, "en daar voor mij terecht te staan?"


Chabe stjënashana uafjantsë́sha, puerte uafjantsë́sha mo canÿe oveshabe boboshëshacá, y chabe fs̈nëbenga mo iñeshcá enjétsinÿna. 	 Zijn haar was zo wit als wol, zelfs zo wit als sneeuw en Zijn ogen schitterden als vuur.


Y Jesús tojanë́jua: —¿Nda ts̈ëngaftanguents̈á, canÿe oveshá tbojtsebomna y nÿa chë ochnayté canÿe fshantsents̈e atëfjnoye chë oveshá tojtsótsats̈e, chora chë boyabása nanjá o ndoñe chë oveshá jatábocnama? 	 Maar Jezus antwoordde: "Als u maar één schaap had en het zou op de sabbat in een put vallen, wat zou u dan doen? Het eruit halen natuurlijk!


Pero nts̈amo chë útata tbojanmcá ndoñe cachca soye quenátsmëna; er Bëngbe Bëtsá ents̈angbe ts̈abiama jtsejuabnayëse ts̈abe soyënga chëngbiama tojanma ora, ndoñe yonjamna mo nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojanmandacá ndoñe chaondëmama Adán tojanma orcá. Ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, nÿe canÿe ents̈á canÿe bacna soye tojanma causa, cha tojanma nÿetsca ents̈anga jóbanama chaotsamnama, pero Bëngbe Bëtsá ents̈angbe ts̈abiama yojuabnáyeca, más bëts soyënga jamana, chë Adanbe bacna soye ents̈angbiama bacna soyënga tojanmama. Chca, Bëngbe Bëtsá tojanma ba ents̈anga bëtscá ts̈abe soyënga chamotsebomnama; y chca tojama, nÿe canÿe ents̈á, Jesucristo, ts̈abe soyënga tojánmayeca. 	 Hoe schril steekt de zonde van de mens af tegen de genade van God! Door de schuld van één mens, Adam, zijn de mensen gestorven. Maar hoog boven alles uit torent de genade van God voor alle mensen, de onverdiende gift van die ene mens Jezus Christus, Die Zijn eigen leven opofferde om tallozen van de dood te redden.


Chora Jesús chë buashana buacuats̈e bomnábioye tbojaniyana: “Macuenÿanëjaná ca.” Y chë boyabásana tojanacuenÿanëjaná y chora chëts̈a ts̈abá yojtsatamna mo cach inÿets̈acá. 	 En Hij zei tegen de man: "Steek uw arm uit." De man deed het en zijn verschrompelde hand werd op datzelfde moment genezen. Toen had hij twee gezonde handen.


Pilato cachiñe tojánayana Jesúsbioye jëtsboshjonama yojtsanbos̈e ca; 	 Pilatus ging er tegenin. Hij wilde Jezus vrijlaten. Maar zij schreeuwden: "Kruisigen! U moet Hem kruisigen!"


Er Bëngbe Bëtsabe palabra endmëna mo canÿe aina soycá, nÿets tempo ents̈ángbioye ndayánaca jtsabuátambayana, y bëtscá jamana corente obenánaca, y ndocna te nÿe bonamente chë palabra jóyebuambayana. Mo chë nÿets utoicajana más efs̈ana espadëjaquëcá, jobenayana puerte jashenoye jatëts̈ana canÿe cuerpo tcojatëts̈e ora, cachcá y cabá puerte más Bëngbe Bëtsabe palábraca, cha bënga jinÿanÿiyana nts̈amo bënga nÿe bëngbe ainaniñe tmojtsejuabná y tmojtsebos̈cá, y chë ndocnábioye tmonjinÿinÿé sóynaca; y chë palábraca cha endobena jáuyanana nts̈amo bënga tmojajuabó y tmojabos̈encá aíñe o ndoñe ts̈abá bétsemnana. 	 Want het woord van God is vol van kracht en leven. Het is scherper dan het scherpste zwaard; het dringt in één keer door tot onze diepste gedachten en verlangens en snijdt alle delen los; het laat zien wie en wat wij werkelijk zijn.


o canÿe alacránashe joyiyana, shëmnëbé tbojtsotjanañe ora? 	 Of als hij om een ei vraagt, geef je hem dan een schorpioen? Natuurlijk niet!


Chama ndoñe matenjnanana. Er canÿe tempo echanjobuache, y chora chë Uaquiñá obanënga echántsachembuana; chënga mochanjouena y cach ora, chëngbe oyenocana mochanjésebocana. 	 Verbaas u niet hierover. Eens zullen alle doden Zijn stem horen.


Y chora, chë uta bnë́tsana y canta bëtsëjémënga amë́ndayënga y chë canta Ainënga tmonjanoshaments̈é, y Bëngbe Bëtsá, chë uámana tbemanents̈e enjétsetbemanabioye tmonjanadorá, mënts̈á jayanëse: “¡Chca chaotsemna! ¡Bëngbe Utabná matschuanga ca!” 	 De 24 ouderlingen en de vier levende wezens aanbaden God, Die op de troon zit en zeiden: "Amen! Prijs God!"


Pero ndegombre cbë́yana, quem luare jopochócama te, Bëngbe Bëtsá puerte jabuache cmochantsacastígaye, y chë Sodoma luaroca ents̈ángbioye ndoñe nÿets̈á jabuache quemochatacastígaye ca” —Jesús tojánayana. 	 De dag van het grote oordeel zal voor Sodom zeker niet zo erg zijn als voor Kapernaüm."


Chora Jesús tbojaniyana: —Ndoñe s̈catábojajo, er ats̈e cabá ndoñe ats̈be Taitábioye quetstë́tstsjua. Pero motsa ats̈be cats̈átangbioye y cochjáuyana, ats̈e stsetsjuá ats̈e y ts̈ëngaftangbe Bëtsábioye, ats̈e y ts̈ëngaftangbe Taitábioye ca. 	 "Raak Mij niet aan", zei Jezus. "Want Ik ben nog niet teruggekeerd naar mijn Vader. Ga naar mijn broeders en vertel hun dat Ik terugga naar mijn Vader, Die ook jullie Vader is. Naar mijn God, Die ook jullie God is."


“Pero chë nduiño canÿa chca yojtsichamuábioye ibojojuá: ‘Sobreno, acbiama ndocna ndoñe ts̈abe soye chiyatsma. ¿Ndoñe canÿe denario crocénana canÿe tescama tbonjenoyeuná ca? 	 Hij antwoordde: 'Vriend, ik heb u toch niets tekort gedaan! Hadden we niet afgesproken dat u voor een dagloon bij mij zou komen werken?


Cha sënjáninÿe ora, chabe shecuats̈ents̈e mo obanacá sënjánshajaye. Pero cha, chabe cats̈bioica cucuats̈e áts̈beñe jajájuase, s̈onjaniyana: “Ndoñe matauatjana; ats̈e sëndmëna chë nÿetsca soyënga bojats̈ayá y pochocayá, 	 Toen ik Hem zag, viel ik als dood voor Hem neer. Maar Hij legde Zijn rechterhand op mij en zei: "Wees niet bang. Ik ben de eerste en de laatste.


Chora tmojanonts̈é Jesús juebëbuashëtjnayana, jabuache jants̈etayana y ínÿengna imojtsejuébjants̈etaye, 	 Daarna spuugden zij Hem in het gezicht en sloegen Hem. Sommigen gaven Hem klappen in het gezicht en hoonden: "Hé, profeet! Zeg, Christus! Zeg eens wie U heeft geslagen!"


Cabana, ats̈be cats̈átanga, lempe nts̈amo ndegombre yomncá soyënguiñe s̈mochtsejuabnaye, lempe chë respeto yomerecéniñe, nÿetsca soyënguiñe ents̈angbe bominÿiñe ts̈abá yomniñe, nÿets tempo corente ts̈abá yomniñe, nÿetsca soyënga ents̈anga yogusetániñe, y lempe chë ndayama ents̈anga tmojtsejuabná ts̈a iuámana ca soyënguiñe. Lempe chë ts̈abá yomna soyënguiñe y jtsatschuanayama yomna soyënguiñe s̈mochtsejuabnaye. 	 Broeders, richt daarom uw gedachten op alles wat waar, eervol, rechtvaardig, zuiver en mooi is en wat goed bekend staat, kortom alles wat deugdzaam en loffelijk is.


Jerusalenents̈e oyenënga chë soyama tmojántats̈ëmbona ora, chë fshantse chëngbe biyañe Acéldama ca tmojanabaye. Acéldama endayana ‘Buiñe Luare ca’. 	 Iedereen in Jeruzalem hoorde ervan. Daarom heet dat stuk grond ook Akeldama, wat 'bloedgrond' betekent.


Masque chca, Sardisents̈e ts̈ëngaftangbeñe básefta ents̈anga mondmëna, chënga ndoñe chematajbaná oyenana ts̈abe soyënga jtsamëse, bacna soyënga játamama. Chëngna áts̈eftaca mochántsajna uafjantsëjuangá uichë́tjonënga, chënga chca merecido montsebuajónayeca. 	 Toch zijn er in Sardes een paar mensen die zich niet bevuild hebben. Die zijn het waard altijd bij Mij te zijn en witte kleren te dragen.


Y chë natsana imojtsajnënga y chë ústonoyënga mënts̈á imojtsaiuáyebuache: “¡Rey Davídbents̈ana Ents̈á matschuanga ca! ¡Corente bendición bomná, chë Bëngbe Utabnabe obenánaca tojabá! ¡Bëngbe Bëtsá celocá matschuanga ca!” 	 Jezus reed midden tussen een zee van mensen die riepen: "Eer voor de Zoon van David! Gezegend is Hij, die komt in de naam van God! Prijs Hem tot in de hoogste hemelen!"


Canÿe te Lázaro yojtsóbana, y Bëngbe Bëtsabe angelënga Abrahámbioye cha imojtamba, chë nÿetscanga oyejuayënga mondmëna luaroye. Chë bomnánaca yojóbana y imojuátbontsa. 	 Tenslotte st ierf de bedelaar. Hij werd door de engelen bij Abraham gebracht.


Ndoñe paselo quenátsmëna jajuaboyana, ndáyeca canÿa nantseprontana jóbanama canÿa nts̈amo chë leyiñe yomandancá jamama tojtsamanabiama; pero, canÿa bëtscá jtsababuánÿeshanëse ts̈abe soyënga ínÿengbiama tojtsamabiama, nderádose chabiama jóbanama cuantseprontana. 	 Is er iemand die voor een onschuldig mens wil sterven? Nauwelijks! Misschien gaat iemand nog zover dat hij zijn leven geeft voor een goed mens.


Nderado ts̈ëngaftanguents̈e tojtsemna canÿe puerte tats̈ëmbuá y osertaná, cha bontsemna, chca yomnama ents̈anga jinÿanÿiyana, ts̈abe soyënga amana jtsiyenëse y chë ntjatosoberbnaycá tojama soyë́ngaca; y cha chca jamana, puerte osertaná bétsemnama. 	 Wie van u is wijs en verstandig? Dat kan alleen maar blijken uit iemands goede daden en liefdevolle wijsheid.


Cha chca tojanma, er yojtsejuabnaye: “Masque nÿe mo chabe ents̈ayá sibiájua chaijuábojajo, y salud chantsatsbomna ca.” 	 "Als ik Zijn kleren maar kan aanraken, zal ik beter worden", dacht zij.


Y canÿe trompetë́fjua jabuache chaojuénana ora, cha chabe angelotémënga echanjichamuá Bëngbe Bëtsabe ubuáyanënga júbuajama, nÿets luarëngocana, celoca cánÿoica juachoicana y chë ínÿoica juachóntscoñe. 	 Ik zal mijn engelen er met luid trompetgeschal op uitsturen. Ze zullen de mensen die bij Mij horen, verzamelen van de verste uithoeken van de hemel en de aarde.


pero masque chca, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátsbos̈e ats̈e jtsë́stonana, y chca, ts̈abe vida jtsebomnama. 	 En toch wilt u niet bij Mij komen om eeuwig leven te vinden.


Ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsábenga s̈mondmëna. Cha cmondábabuanÿeshana y tcmojabacacá chabe ents̈anga chas̈motsemnama; chíyeca, ts̈ëngaftanga cmontsamna ínÿenga jtsinÿanÿnayana nÿetscangbiama jóngmiama s̈muamanama, ts̈abe juabna ínÿengbiama sempre s̈mnétsebomnama, cada ona chë ínÿenga chabiama más uámanënga cuaftsemncá imnétsejuabnayama, nÿetscanga puerte bonshanánaca s̈mnétsënÿayama, y nÿetsca padecena soyënguiñe corente uantadënga s̈momnama. 	 Omkleed u, omdat God u heeft uitgekozen en zoveel van u houdt, zelf ook met innerlijk medeleven, goedheid, nederigheid, zachtaardigheid en geduld.


Pero Pedro tbojaniyana: —Masque chas̈otsemna ácaftaca jóbanama, ats̈e ndoñe quichátayana ndoñe cbonduabuatma ca. Y nÿetsca uatsjéndayëngnaca cachcá imojtsichamo. 	 "Ik zou liever sterven!" hield Petrus vol. Dat zeiden ook de andere discipelen.


Chcasna, chë quem Jerusalenocana ichmónënga tmojésanodios̈oftanents̈ana, Antioquía puebloye tmojána; y chocna, nÿetsca chë Jesucrístbeñe os̈buachiyë́ngbioye tmojanë́buaja y chë tsbuanácha tmojanayents̈buaché 	 Nadat zij afscheid hadden genomen, gingen de mannen naar Antiochië, riepen daar alle christenen bijeen en overhandigden hun de brief.


Chora Jesús chë buashana cucuats̈e bomnábioye tbojaniyana: —Chents̈e, ents̈angbe delante motsa ca. 	 Jezus riep de man naar voren. "Mag men op de sabbat iemand helpen?" vroeg Hij aan de Farizeeërs. "Of moet je hem in de kou laten staan? Is het een dag om mensen te redden of een dag om te doden?"


Bëngbe Bëtsá chca tojánayana ora, entsichamo cha ndoñe yondmëna obanëngbe Bëtsá, sinó aina ents̈angbe Bëtsá ca, er masque chënga tmojanóbana, chënga cabá Bëngbe Bëtsáftaca mondoyena. Ts̈ëngaftanga canÿe ndoñe ndegombre soyiñe s̈montsemna ca —tojanë́yana. 	 Hij is een God van levende mensen en niet van dode. Uw mening is dus helemaal fout."


Chora Jesús tojanë́jua: —Ndegombre canÿa Eliascá natsana echanjabo y nts̈amo jtsemnama yomncá, lempe echánjabatsma ca. 	 Hij antwoordde: "Elia komt inderdaad om voorbereidend werk te doen.


As Jesús tojanë́jua: “Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga cmontsinÿanÿná nÿetsca chë mo iytëmencá yomna soyënga chabe amë́ndayama, pero chë ínÿengbioye ndoñe; chë soyëngama chënga lempe cuentë́ngaca sëntsëtsëtsná. 	 Jezus antwoordde: "Jullie horen dingen over het Koninkrijk van God, die voor degenen die er buiten staan nog verborgen zijn. Die mensen vertel Ik er over met behulp van gelijkenissen.


Simón Pedro y inÿe uatsjendayá Anasbe yebnoye Jesús imojtsë́stona. Chë inÿe uatsjendayábioyna, chë bachnangbe más uámana amëndayá ibnauábuatma; chíyeca, cha tojanobená Jesúseftaca chabe chashjóntscoñe jashjanguana. 	 Simon Petrus en een andere discipel volgden Jezus. Die andere discipel was een kennis van de hogepriester. Hij mocht tegelijk met Jezus op de binnenplaats van het paleis.


Pero, Cristo jóbanama ibojamna ca tmojánayanama, y cha bëngbe causa chca chamomama chënga tojanalesénciayeyeca, Cristo tojama bënga nÿetsca tescama castigánënga ndoñe chamondë́tsemnama, nts̈amo chë leyiñe iuayancá ndoñe tmontsama causa. Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: “Nÿetsca tescama castigo chaotsebomna, nda canÿe niñës̈iñe tmojajonÿá chaóbanama cha ca.” 	 Christus heeft ons vrijgekocht van de vloek die de wet over ons bracht, door voor ons die vloek op Zich te nemen. Er staat immers: "Wie aan een paal is opgehangen, is vervloekt." (E)


Ts̈ëngaftanga, chë Filipos puebloca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, corente s̈mondë́tats̈ëmbo, Macedonia luarents̈ana sënjë́ftsanbocna ora, nÿe ts̈ëngaftanga ats̈e s̈monjanájabuachama; inÿe os̈buáchiyënga ndoñe. Chora enjamna ats̈be bojats̈ena tempo ts̈ëngaftangbe luarents̈e chë ts̈abe noticiënga ents̈anga abuayiynayiñe; y nÿe ts̈ëngaftanga ats̈e s̈monjanájabuache. 	 Beste Filippenzen, u weet immers nog goed dat in het begin van mijn werk voor de verbreiding van het goede nieuws u de enige gemeente was, die mij geregeld een gift stuurde nadat ik uit uw streek, Macedonië, vertrokken was.


Y Jesús tojanë́jua: —Motsajna y s̈mochjauyana chë corente studio bomná, mo tjañe mesetcá: “Minÿe, mënté y yëfse ents̈ángbents̈ana bacna bayëjënga sëndëtëbuacana y s̈oquënga sëndáshnaye, y baseftaytesna chanjapochóca ca.” 	 Jezus antwoordde: "Zeg maar tegen die vos dat Ik vandaag en morgen gewoon doorga met het wegjagen van boze geesten en het genezen van zieken.


Jobanámnaca bonjanprontana, ats̈e jatsbocama, ndoñe chas̈mondóbama. Ats̈e chama chata sëntsatacheuaná; y ndoñe nÿe ats̈e, sinó nÿets luarenache enefjuana ndoñe judiënga os̈buachiyë́ngnaca chca. 	 Zij hebben voor mij hun leven gewaagd. Ik ben niet de enige die hen dankbaar is; alle gemeenten buiten Israël zijn dat ook.


Chábeyeca, Bëngbe Bëtsá ats̈e canÿe bëts soyama s̈ojanábuayana, Jesucristbe ichmoná jtsemnama, chabe soyëngama ents̈anga jábuayenama, y nÿets luarënguenache Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chamotsemnama, y chca, nts̈amo cha yomandacá chënga chamotseyeunanama. 	 Jezus Christus heeft mij genade gegeven en tot apostel gemaakt. Ik moet in de hele wereld mensen oproepen God te gehoorzamen en in Jezus Christus te geloven.


Bëngbe Bëtsá bochanjaperdóna chë Cha Ents̈á tbojanbemabiama ndoñe ts̈abá ichamuábioye; pero chë Uámana Espíritbiama ndoñe ts̈abá ichamuábioyna, ni quem luarents̈e, ni ndocna te quebochatsperdóna ca” —Jesús tojánayana. 	 Maar voor één ding krijgt u nooit vergeving. In deze wereld niet en in de toekomstige wereld ook niet. Dat is voor het belasteren van de Heilige Geest.


Y quem inÿe soye, chë natsana mandcá endenoparecena. Endayana: “Ndëmua ents̈ánaca cochtsebobonshana, nts̈amo cach aca cuenobobonshancá ca.” 	 Het tweede, even belangrijke gebod is: 'Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf.'


y ndoñe nÿe acbiama mo nÿets tempo canÿe oservenacá, ndayá chama más uamanacá, mo Jesucrístbeyeca canÿe bonshana cats̈atcá. Ats̈e puerte Onésimo së́ndbobonshana, y acna cmontsemna más cha jtsebobonshánana, er cha mora ndoñe quenátsmëna canÿa nÿe acbiama nÿets tempo oservená, ndayá Bëngbe Utabnábeyeca canÿe cats̈ata, nts̈amo cach aca condmëncá. 	 niet alleen als uw slaaf, maar ook als uw geliefde broeder, die een speciaal plekje in mijn hart heeft. Is dat niet veel beter? Hij zal nu veel meer voor u betekenen, omdat hij niet alleen uw slaaf maar ook uw broeder in Christus is.


“Chíyeca, nderado ndayá Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tcojuamba Bëngbe Bëtsá jëtschuayama y chora tcojenojuabó acbe cats̈ata ácaftaca etonaná yojtsemna ca, 	 Stel dat u in de tempel voor het altaar staat om God een offer te brengen. Als u zich daar dan herinnert dat uw broeder iets tegen u heeft, moet u het offer naast het altaar laten liggen.


Er Bëngbe Bëtsabiama nÿetscanga cachcá monduámana. 	 Want voor God zijn alle mensen gelijk.


Nda tojtsejuabná canÿe te inÿe tescama más uámana te yomna ca, chca jamana Bëngbe Utabnábiama jtenójuaboyama. Y nda nÿetsca saná tojtsesá, chca jamana Bëngbe Utabnábiama jtenójuaboyama, er cha Bëngbe Bëtsábioye chë sanama jëtschuayana; y nda tojtsejuabná sananga yomna y os̈buáchiyënga chcana chamotsesama Bëngbe Bëtsá ndoñe yondbos̈e ca, cha chë soyënga ndoñe ntjasana, Bëngbe Utabnabiama jtenójuaboyama, y chánaca Bëngbe Bëtsábioye chë sanama jëtschuayana. 	 Wie aan bepaalde dagen waarde hecht, doet het om de Here. Wie alles eet, doet het ook om de Here, want hij dankt Hem ervoor. En wie niet alles eet, doet het net zo goed om de Here en dankt Hem ook.


Ats̈e sënjáninÿe chë shembása tëmiá, er cha tojanofs̈é chë Bëngbe Bëtsábenga imojamnëngbe buiñe, ndë́muanÿengbioye tmojanëbaye Jesusbiama oyebuambnaye causa. Chca sënjáninÿe ora, ts̈a sënjanenjnaná. 	 Ik zag dat de vrouw dronken was van het bloed van Gods kinderen, het bloed van hen die openlijk over Jezus hadden gesproken. Toen ik haar zo zag, was ik erg verbaasd.


Cha ndoñe queochátayajuatsana, ni queochátschembumbuana. Chabe oyebuambnayana tsáshenañe ndocná queochatuena. 	 Hij zal niet vechten of schreeuwen.


Motsajna; s̈mochjinÿe, ats̈e ts̈ëngaftanga cbontsichamná mo oveshënga cuenta, tjañe ques̈ë́ngbeñe. 	 Ga dan en vergeet niet dat Ik jullie er op uitstuur als lammeren tussen de wolven.


Er Bëngbe Bëtsá, chë Jesucrístbeñe ndoñe montsanos̈buaché judiënga, ndoñe tonjanaperdoná, y chënga chabe ents̈anga bétsemnamna, monjamna mo cach betiyents̈a buacuafjëngcá; ts̈ëngaftanga, chë mo betiyiñe jena buacuafjëngcá s̈momnënga, cha cach ndoñe quecmochátaperdonaye, chábeñe os̈buáchiyana s̈mojtsajbanase. 	 Als God de oorspronkelijke takken van de boom niet heeft gespaard, zal Hij u zeker niet sparen.


Chora Jesús chabe uatsjéndayëngbioye tojanobeconá, tojánabojajo y tojanë́yana: “Matëtsbananga; ndoñe matauatjëngana ca.” 	 Jezus kwam naar hen toe en raakte hen aan. "Sta op", zei Hij. "Jullie hoeven niet bang te zijn."


Ndocá jamama yontsobenama y ents̈anga más jabuache enbouenanama tmojanonts̈ema Pilato tojáninÿe ora, cha tojanmandá búyeshe juabuíyëboñana y nÿetscangbe delante yojtsenacuents̈abiá. Mënts̈á tojánayana: —Ats̈e ndocá chiyátayana, ni chiyatsma quem boyabása chaóbanama. Ts̈ëngaftanga lempe s̈monjama ca. 	 Pilatus zag dat de mensen niet meer te houden waren. Er kon zo een rel losbreken. Daarom liet hij een kom water halen. Hij waste zijn handen voor de ogen van het volk en zei: "Ik ben onschuldig aan het bloed van deze man. Nu moet u het zelf maar weten."


pero Jesús tojanë́yana: “Ats̈e s̈ontsemna chë ts̈abe noticiënga Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama inÿe pueblënguenáchnaca jábuayenana. Chama Bëngbe Bëtsá s̈onjichmó ca.” 	 Maar Hij antwoordde: "Ik moet het goede nieuws van het Koninkrijk van God ook op andere plaatsen brengen. Dat is mijn opdracht."


Pero, Alejandro judío bemnama chë ents̈anga tmojántats̈ëmbona ora, nÿetscanga tmojanáyebuachena uta horëntscuana, mënts̈á: “¡Efesoquëngbe Artemisa corente bëtsá endmëna ca!” 	 Maar toen de mensen merkten dat hij een Jood was en dus niet in Artemis geloofde, schreeuwden zij twee uur lang in koor: "Groot is Artemis van Efeze! Groot is Artemis van Efeze!"


Ats̈e acbiama uatjana s̈onjuábuache, er aca canÿe ts̈átjaye ents̈á condmëna; aca chë ndoñe condbuajonents̈ana jocñana y chë ndoñe tconjajé luarents̈ana jaja saná jobuátbanana ca.’ 	 'Ik was bang dat ik mijn winst aan u zou moeten afdragen. U bent immers een hard man. U neemt wat u niet hebt verdiend. U laat anderen voor u werken.'


y mënts̈á tmojantjá: —¿Ndaye deréchoca chë contsama soyënga aca cojtsama ca? ¿Chca jtsamama nda obenana tcmënjats̈etá ca? 	 Zij zeiden tegen Hem: "Over gisteren; waar haalt U de moed vandaan om hier zo tekeer te gaan? Wie geeft U het recht zo op te treden?"


Bëngbe tempsca bëts taitanga quem tjoca Bëngbe Bëtsá monjánadorana; pero ts̈ëngaftanga, judiënga s̈mondbétsichamo, bënga Bëngbe Bëtsá jadóramna, Jerusalenoca chë luare canmëna ca. 	 Op welke plaats moeten wij God eigenlijk aanbidden? Hier op de berg Gerizim zoals onze voorouders altijd deden of in Jeruzalem zoals de Joden zeggen?"


Pero ni canÿa chë jasama imojtsetbiamanënguents̈á tbojanësertá, ndayama Júdasbioye chca tbojaniyanama. 	 Niemand aan tafel begreep wat Hij daarmee bedoelde.


Ndeolpe, celocana mo canÿe jabuache binÿiëcá yojtsaishauenana y chca, ts̈a jabuache shauenanana tojanóshjango nÿets yebnents̈e, chënga imojtsetbiámanents̈e. 	 In eens kwam er uit de hemel een geluid, alsof er een storm opstak. Het was in het hele huis te horen.


Chë soldadëngbe amëndayá yojtsebos̈e ndegombre jtsetats̈ëmbuama ndaye soyama judiënga Páblëbe contra imojtsichámuama; asna, yëfsana tojanmandá cadenëjuangá jtsajafjonana y chë bachnangbe amë́ndayënga y nÿetsca chë judiëngbe amë́ndayënga chamobéconama. Chents̈ana, Pablo tbojanábocna y chëngbe delante tbojanatsá. 	 Omdat de commandant precies wilde weten waarvan de Joden Paulus beschuldigden, riep hij de volgende dag de leidende priesters en de gehele Hoge Raad bijeen. Hij liet Paulus uit de gevangenis halen en leidde hem voor.


Chënga mondmëna chë os̈buáchiyënguents̈e nÿetscanga ndoñe cachcá chamondë́tsejuabnama amënga; chënga mondoyena jtsamëse cachëngbe bacna juabnë́ngaca y ndoñe quemátsbomna Uámana Espíritu, chëngbe ainaniñe chaotsemándama. 	 Die mannen maken onderscheid tussen de ene christen en de andere. Zij doen dat omdat zij louter menselijk zijn en de Geest van God niet hebben.


Juan Heródesbioye mënts̈á ibnauácacana: “Ndoñe quenátslesenciana aca acbe cats̈atbe shémaftaca jobouamayama, acbe cats̈ata cabá ainá yotsomñe ora ca.” 	 Want Johannes had tegen hem gezegd dat hij niet met haar mocht samenleven.


Ndayá tempo Bëngbe Bëtsá ndoñe tonjaninÿanÿecá mënts̈á endmëna: chë ndoñe judiënga Jesucristbe ts̈abe noticiënguiñe chamojtsos̈buaché ora, cachcá nts̈amo chë judiënga os̈buáchiyënga Bëngbe Bëtsábiocana mochjoshachiñcá, chë́ngnaca chábiocana mo otocancá chë soye mochanjóyëngacñe. Chënga mo cach judiënga os̈buachiyëngcá, Cristo mondbomna mo chëngbe mandayacá. Y chca Cristo endmëna mo bests̈as̈cá y chënga nÿetscanga mondmëna mo cachabe cuerpents̈a soyëngcá. Chë ndoñe judiënga os̈buáchiyënga mochanjóyëngacñe lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá chë judiënga os̈buáchiyënga tojas̈ebuachenacá. Chca echántsemna chë ndoñe judië́ngaftaca, chënga Cristo Jesúseftaca cánÿiñe mo canÿacá bétsemnayeca. 	 Het komt hierop neer: Door het goede nieuws te geloven, worden niet-Joden gelijk aan de Joden. Zij delen mee in de rijke erfenis. Zij horen bij hetzelfde lichaam, de Gemeente; en voor hen geldt dezelfde belofte in Christus Jezus.


Chora celocana Bëngbe Bëtsá mënts̈á tojánayana: “Mua ats̈be bonshana uaquiñá endmëna. Chabiama corente sëntsoyejuá ca.” 	 Een stem uit de hemel zei: "Dit is mijn geliefde Zoon; Hij verheugt mijn hart."


“Y cach áts̈naca sënjanjuabná ats̈e s̈ojamna lempe nts̈amo stjobenacá jamana, Jesús chë Nazaretocábeñe os̈buáchiyënga corente chamosufrima, 	 Ik heb vroeger zelf ook gemeend al het mogelijke te moeten doen om de leer van Jezus van Nazareth te bestrijden.


Jesús mënts̈ánaca tojanacuntá: “Canÿe ents̈á uta uaquiñata yojánabamna; 	 Jezus vertelde nog een gelijkenis. "Een man had twee zonen.


Chents̈ana chë rey tojánachembo nÿetsca chë judiëngbe bachnangbe amë́ndayënga y chë judiëngbe ley abuátambayënga jenoyeunayëngama. Mënts̈á tojanatjá: —¿Ndayents̈e chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná, chë Cristo ca uabainá, jónÿnama ibomna ca? 	 Hij riep de leidende priesters en de godsdienstleraars bijeen en vroeg of zij wisten waar de Christus zou worden geboren.


Mar béjayoca nÿetsca fshantsënga y quem luarents̈a nÿetsca tjañe tontsanenatjëmba. 	 Alle eilanden verdwenen en van de bergen was niets meer te zien.


Chama, nÿetsca ents̈anga ojnanánënga imojtsemna, y mënts̈á imojtsentjanaye: “¿Ndayá chca yojtsemna? ¿Canÿe tsëm buatëmbana soye? ¡Quem boyabása mando bomnacá y obenacá entsabuatambá, y chca, chë bayëjënga cha jtsamë́ndayana y chë́ngnaca joyeunayana ca!” 	 De mensen keken hun ogen uit en begonnen opgewonden te praten. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord. Hier staat gezag achter! Deze Jezus zegt tegen de boze geesten dat zij moeten gaan en ze gaan nog ook!"


Chents̈ana, canÿe s̈cneniñe chë bests̈as̈e tmojanamba y chë tobias̈e tmojanënts̈abuaché y chana, chabe mamábioye. 	 Johannes werd in de gevangenis onthoofd. Zijn hoofd werd op een schaal binnengebracht en aan het meisje gegeven. En het meisje gaf het aan haar moeder.


Pero bënga, chë Jesucrístbeñe tmojos̈buachengna, mochanjobenaye chë jóchnama uámana luaroye jashjanguama, chë ndayama Bëngbe Bëtsá tojánayana, chë tempo chábioye chca tmojtsanábotengbiama cha mënts̈á tojánayana ora: Chíyeca, ats̈e chë́ngaftaca etonaná, sënjánayana mo nda cuafjajuracá, ndegombre chënga ndoñe mochjë́ftsashjache chë jóchnama uámana luaroye jashjanguama ca. Pero cha chabe trabajo tojanpochocá, quem luare tojanma ora; 	 Want alleen als wij God geloven, kunnen wij deel krijgen aan Zijn rust. Hij heeft immers gezegd: "In mijn toorn heb Ik gezworen dat mijn rust niet is voor mensen die Mij niet geloven." (A) Toch ligt Gods plan om hun die rust te geven, al klaar vanaf het begin van de wereld.


y Belenoca ibojtsemnëntscuana, chë ora tbojanónts̈abuache jtses̈ócanama. 	 Toen zij in Bethlehem waren, moest Maria bevallen. Zij bracht haar eerste kind ter wereld, een jongen. Zij wikkelde hem in doeken en legde hem in een voerbak, want in de herberg van het dorp hadden Jozef en Maria geen onderdak kunnen vinden.


Chents̈ana, chë mandado Páblëbioye tbojánefjats̈ëmbo chaóyebuambama; as Pablo tojánayana: “Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo aca ba uatama comna muents̈a ents̈angbiama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama ichamuá; chcasna, tondayama ntsauatjcá y puerte oyejuayá acbe delante s̈cuenëuyaná. 	 De gouverneur gaf een teken dat het nu Paulus' beurt was om te spreken. "Omdat ik weet dat u al vele jaren de rechter van het Joodse volk bent", zei Paulus, "begin ik met goede moed aan mijn verdediging.


Y chë uatsjéndayëngbents̈ana yojoluára, mo canÿe ndëts̈bé juts̈enë́ntscoca nÿets̈á, y yojoshëntsaments̈iye Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama. 	 Hij ging een meter of dertig bij hen vandaan en liet Zich op de knieën vallen.


Chë ents̈anga Juan chaubáyama imojánbocana ora, Juan yojanëtsëtsnaye: “¡Mëts̈cuaye ents̈anga! ¿Nda tcmënjáuyana chë echanjóshjango uabouana castigüents̈ana s̈mochjotsbocá ca? 	 De mensen kwamen in drommen naar Johannes om zich te laten dopen. Maar hij zei hun eerst duidelijk waar het op stond. "Adderengebroed! Ik weet wel waarom u zich wilt laten dopen. U probeert aan het oordeel te ontsnappen, zonder het met God in orde te maken.


Y ts̈ëngaftángnaca, chë ndegombre buayenánana s̈mojanuena ora, chë Bëngbe Bëtsá bënga játsebacama buayenánana, y Crístbeñe s̈mojtsanos̈buaché ora, Bëngbe Bëtsá tojanma ts̈ëngaftanga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá chas̈motsemnama y tcmojanainÿnaná ts̈ëngaftanga chabe ents̈anga bétsemnama. Bëngbe Bëtsá chca tojanma, Uámana Espíritu ts̈ëngaftangbe ainaniñe cháuamashënguama tojanma ora, nts̈amo tempo cha tojanas̈ebuachenacá. 	 En niet alleen wij, maar ook u, die de waarheid hebt gehoord, het goede nieuws dat uw redding is. Toen u in Christus ging geloven, gaf God u de Heilige Geest, Die Hij had beloofd als een bewijs dat u van Christus bent.


Pero chë binÿia ts̈a jabuache yojtsemnama tojáninÿe ora, Pedro puerte yojtsauatja y tbojanonts̈é jtsenatjë́mbambana. Chíyeca cha jabuache tojanchembo: —¡Bëngbe Utabná, s̈matsbocá ca! 	 Petrus stapte uit de boot en liep over het water naar Jezus toe. Maar hij besefte ineens dat er een heel harde wind stond. De golven waren erg hoog! De schrik sloeg hem om het hart en hij begon te zinken. "Here, help mij!" schreeuwde hij.


Y unga y tsëntsa tentscuana, chë obanatbe cuerpo mochantsonÿaye, nÿetsca canÿe luarents̈a ents̈anga, nÿetsca cachca buiñe bomna ents̈anga, ba biyana bomna ents̈anguents̈ana y ba mándayëngbents̈a ents̈anga; ndoñe quenátslesenciana chata jutabuantsama. 	 De lijken zullen niet worden vrijgegeven voor de begrafenis. Van over de hele wereld zullen mensen ernaar komen kijken.


Chents̈ana ats̈e chanjésabo y chë Rey Davidbe pamíllanga cachiñe uámanënga chantabiama; mo nda canÿe uáshajayena yebna tojëtsjebcá, ats̈e, Davidbe pamíllanga cachiñe uámanënga chantabiama; 	 'Ik zal terugkeren om het vervallen huis van David te herbouwen. Op de plaats van de ruïne zal Ik een nieuw gebouw neerzetten,


Mënga mondmëna chë bnë́tsana uta bocacánënga: Simón, chë ndábioye Pedro ca Jesús tbojanabaye; 	 Die mannen heetten Simon (of Petrus zoals Jezus hem noemde);


Y Bëngbe Bëtsá chca tojama, bënga chë Crístbeñe natsana imojtsanos̈buachenga, cha bënga s̈ochjánatsebacama, ts̈abe soyënga jtsamëse chamotsiyenama, chca, chë inÿe ents̈anga Bëngbe Bëtsabe obenanama cha chamotsatschuanama. 	 Hij wilde dat wij, Joden, die al zo lang gewacht en gehoopt hebben dat de Christus zou komen, Hem zouden prijzen en eren.


Ats̈e s̈ontsinÿana, bënga chë Cristbe ichmónënga Bëngbe Bëtsá s̈ojábiama mo chë nÿetscangbiama más nduamanëngcá, mo chë jóbanama yojtsamna ents̈angcá. Nÿetscanga chë Bëngbe Bëtsá tojábiamënga bë́ngbioye jtsë́nÿayana mo ndoñe cachca ents̈anga fstsemncá; angelënga y ents̈ángnaca cachcá bë́ngaftaca montsama. 	 Wel, als u een taal spreekt die niemand verstaat, gaan uw woorden verloren in de lucht.


Ndegombre endmëna, canÿe ents̈á bacna soye tojanma causa, nÿetsca ents̈anga jóbanama yojtsamna. Pero puerte más, canÿe ents̈á Jesucristo tojanma. Ndëmuanÿengbiama Bëngbe Bëtsá tojama bëtscá ts̈abe soyënga chamotsebomnama, ndëmuanÿengbiama Bëngbe Bëtsá tojama chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, y Bëngbe Bëtsábiocana chca tmojóyëngacñënga, chënga nÿetscanga mochantsiyena bacna soyënga jtseyë́njanayëse y nÿetsca tescama mo bëtsëtsangcá; y chca echántsemna ndayá Cristo tojánmayeca. 	 Door de overtreding van die ene mens kreeg de dood de wereld in zijn macht. Hoeveel meer is er door die andere mens, Jezus Christus, gebeurd! Door Zijn overvloedige genade is vrijspraak mogelijk geworden. Wie die grote gift van Hem aannemen, zullen samen met Hem leven en als koningen regeren.


¡Ts̈a lastema chë tempo ngomámanënga chamojtsemnëngbiama o ochóchaye s̈es̈onga chamojtsabamnëngbiama! 	 kom dan niet terug om thuis nog wat kleren op te halen.


Puerte móyejuanga y mochjínÿanÿiye Bëngbe Bëtsá puerte bëtsá y uamaná bétsemnama, er mora entsemna mo chë Oveshatembe casamento te cuafjoshjangcá; chabe shema yochjabocná puerte tojtenobotamá; 	 Laten wij blij zijn en juichen en Hem eren, want de bruiloft van het Lam en Zijn bruid is gekomen. De bruid is klaar.


Chents̈ana, Caifasbe yebnents̈ana Jesús tmojanánatse chë romano mandadbe yebnoye. Ya yojtsebínÿana, y chë bëts yebnoye chë judiënga ndoñe tmonjánamashjna, er chënga imojtsebos̈e chë Bashco saná jasama. Judiënga ndoñe imonjobena Bashco saná jasana, chca tempo canÿe ndoñe judiëbe yebnoye nda tojámashënguse. 	 's Morgens in alle vroegte brachten zij Jezus van het paleis van Kajafas naar het paleis van de Romeinse gouverneur. (b) Maar zij gingen er niet naar binnen. Als echte Joden wilden zij zich niet verontreinigen door het huis van een heiden binnen te gaan. Als zij dat deden, zouden ze niet mogen eten van het lam dat met Pasen geofferd werd.


Abraham corente yojanjuabná y yojátats̈ëmbo, Bëngbe Bëtsá ndegombre obenana bomná bétsemnama, chë obanënga chámuatayenama jamama. Chíyeca, Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye tbojtsanauyaná Isaac jóbama ora, yojamna mo Abraham obanënguents̈ana chábioye cuaftoyëngacñëcá. Y chca, nts̈amo Isaácaftaca tojanopasacá, bats̈á yojtsinÿanÿnaye nts̈amo Jesucrístoftaca yochjanopasacá. 	 En dat is in zekere zin ook gebeurd. Voor Abraham was Isaäk eigenlijk al dood, maar hij kreeg hem van God terug.


Y cachora chabe cucuats̈e tojanatsbaná, chabe uatsjéndayënga tojanënÿanÿé y tojánayana: —Quemënga montsemna mo ats̈be mamacá y mo ats̈be cats̈atangcá. 	 Hij wees naar Zijn discipelen en zei: "Kijk, dat zijn mijn moeder en mijn broers.


Cuedado s̈mochtsebomna, bë́ngbioye tojtsoyebuambná ora cha joyeunayama. Chë Israeloca ents̈anga ndoñe tmonjánbos̈ena Bëngbe Bëtsá joyeunayama, chë Sinaí tjoca quem luarents̈e tojanabuayená ora; chë́ngbioye cha tojanacastigá. Y mora más, Bëngbe Bëtsá, chë celocana bënga abuayiynayá, ndoñe cachcá ndëcastigánënga ques̈ochátabashejuana, nts̈amo cha s̈ojtsëtsëtsnacá ndoñe tmontseyeunanëse. 	 Pas op dat u God, Die tot u spreekt, niet de rug toekeert! Want toen de oude Israëlieten weigerden te luisteren naar de waarschuwingen van Mozes, die namens God sprak, liep het niet goed met hen af. Maar als wij niet willen luisteren naar wat Jezus Christus zegt, zal het met ons nog veel slechter aflopen.


Mo tsë́ntseto orna, chënga imojouena mënts̈á uayebuáchana: ‘¡Chë casamentero boyabása ya endabó! ¡Jajébenguama mobocana ca!’ 	 Ze vielen allemaal in slaap. Midden in de nacht schrokken ze wakker doordat er geroepen werd: 'Daar komt de bruidegom! Ga hem tegemoet!'


Chë ents̈anga chca tmojanuena ora, ojnanánënga imojtsemna nts̈amo Jesús yojtsabuátambama. 	 Iedereen was diep onder de indruk van Zijn inzicht.