Y chca, chë ichmónënga ndoñe imonjobenaye jisháchichiyana, ndayá cha ents̈angbe delante tojayaniñe. Masna, nts̈amo tojanë́juama, ojnanánënga iytëca imojobiama. 	 Daar wisten ze niets op te zeggen. Hun plan om Hem in het bijzijn van de mensen op een woord te vangen, was op niets uitgelopen.


Chë jouenama tmojtsobenënga, chamouena ndayá Espíritu chë ndayenache os̈buachiyëngcá enefjuanënga yojtsëtsëtsnacá. Chë padecena soyënguents̈ana ts̈abá chamojábocana mo ayënjanayëngcá, ndegombre chënga ndoñe queochátamna játauatjana nÿetsca tescama castigánënga jatsmënama ca” —cha s̈onjaniyana. 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal niet door de tweede dood getroffen worden.


Chcáyecna, chë́ngbeñe entsemna cachcá nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Isaías tojanayancá: Masque becá chamouena, ndoñe queochátësertana. Masque puerte chamotsantjes̈na, ndoñe quemochátinÿe 	 De profeet Jesaja sprak over hen toen hij zei: 'Ze horen wel, maar begrijpen niet.


Nts̈amo cbonjanëtsëtsná y cbonjanabuayiynacá ats̈e sënjanoyebuambá ndoñe chë ts̈a osertánëngbe palabrë́ngaca, ts̈ëngaftanga jáyënjanama chiñe chas̈motsos̈buáchema; pero aíñe tcbonjanayënjaná, Bëngbe Bëtsabe Espíritu y chabe obenana ts̈ëngaftanga jinÿanÿiyëse, 	 De bijzondere gaven zijn verschillend, maar ze worden gegeven door dezelfde Geest.


Pedro chca yojtsóyebuambnantscuana, canÿe buashinÿinÿana jants̈etëshe nÿetscanga yojáutsbotse. Y chë jants̈etëshoicana canÿe oyebuambnayana tmojanuena mënts̈á: “Mua ats̈be bonshana Uaquiñá endmëna, ats̈e chabiama sëntsoyejuá. Cha s̈mochtseyeunana ca.” 	 Maar voordat hij was uitgesproken, kwam er een lichtende wolk boven hen. Een stem uit die wolk zei: "Dit is mijn geliefde Zoon, de man naar mijn hart. Luister naar Hem."


“Nda ts̈ëngaftanga tcmojoyauná, chana ats̈e joyeunayana; y nda ts̈ëngaftanga tcmojtsëbaté, chana ats̈e jtsabotena; y nda ats̈e s̈ojtsaboté, chana chë nda s̈ojichmó chábioye jtsabotena.” 	 Tegen Zijn discipelen zei Hij: "Wie naar jullie luistert, hoort Mij. Wie jullie negeert, negeert Mij. En wie Mij negeert, negeert God Die Mij heeft gestuurd."


Ents̈anga nÿets tempo chamotsinÿanÿná Bëngbe Bëtsá y Bëngbe Taitá puerte uamaná bétsemnama. Chca chaotsemna. 	 Alle eer is voor God, onze Vader, voor altijd en eeuwig. Amen.


Chca imojtsichamo, er ents̈anga Pablo tmojáninÿe chë bëts pueblents̈e Trófimo Efesocáftaca; y imojétsejuabnaye chábioye Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye Pablo tbojanánatse ca. 	 Zij hadden hem namelijk kort tevoren met Trofimus uit Efeze (die geen Jood was) in de stad gezien en dachten dat hij hem in de tempel had meegenomen.


pero quem viudá cada ora endabó causa, aíñe chanjóyeunaye, chabe uayayá chanjacastíga; ndóñesna cada te nandaboye y cabana ya s̈ochanjanamë́nts̈a ca.’ ” 	 Maar ik heb schoon genoeg van die vrouw! Ik zal zorgen dat ze haar recht krijgt. Straks doet ze mij nog wat!'


Chë uafjajónaye chenguanoicana chënga tmojtanabo ora, chë uatsjéndayënga yojésebnëtjomba tandës̈e jesocñana. 	 Aan de overkant kwamen Zijn discipelen tot de ontdekking dat zij hadden vergeten brood mee te nemen.


Juan ndoñe yonjamna chë binÿnayá. Cha inamna canÿe ichmoná, chë nda binÿnayá yomnabiama ents̈ángbeñe chauabáyanama. 	 Johannes was zelf niet het licht maar iemand die over het licht vertelde.


Ats̈e Pablo, Jesucristbe ichmoná Bëngbe Bëtsá chca yobós̈eyeca, y Jesucrístbeyeca bëngbe cats̈ata Timotéoftaca, 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Chë ats̈e sënjanuena oyebuambnayana celocana enjétsobocanana, cachiñe s̈onjanatsëtsá y s̈onjaniyana: “Motsa y mauaca chë mar béjayoca y quem luarents̈e ángel entsemnabe cats̈bioica cucuats̈iñe base uándmanana y utëfjna tsbuanácha ca.” 	 De stem uit de hemel, die ik eerder gehoord had, zei: "Ga het boek halen dat openligt in de hand van de engel, die op de zee en het land staat."


Chana, canÿe corente uámana ndëts̈ëtema yojínÿena ora, yojtá y lempe chë inabomna soyënga yojetsatobuiye y chë ndëts̈ëtema yojtobuámiñe ca” —Jesús tojánayana. 	 Ineens ontdekt hij er één van grote waarde. Hij verkoopt alles wat hij heeft en koopt die ene kostbare parel.


pero ats̈na Bëngbe Bëtsá sënjaimpadá, áts̈beñe os̈buáchiyana ndoñe chacmondëtsebuáshbenama. Y aca, nÿets os̈buáchiyana áts̈beñe chacojtsatsbomna ora, chë inÿe os̈buáchiyënga cochjújabuache áts̈beñe sempre chamotsos̈buáchema ca. 	 Maar Ik heb gebeden dat je geloof je niet in de steek zal laten. Wanneer je van je verkeerde weg bent teruggekomen, sterk dan je broeders in hun geloof."


As Jesús uta chabe uatsjéndayata tojanichamó y mënts̈á tojanë́yana: —Chë bëts puebloye motsata. Chas̈ojáshjango ora, canÿe bacó cmochanjóbiats̈e, matbajiñe búyeshe echantsabuyambaye; cha s̈ochjuasto y s̈ochtserreparana ndëmuanÿe yebnents̈e yochjámashënguama; 	 Hij stuurde twee van hen erop uit. "Ga naar de stad", zei Hij. "Onderweg zullen jullie een man tegenkomen die een waterkruik draagt.


Ats̈e becá os̈buachiyánaca Bëngbe Utabná Jesúsbeñe jtsobátmanëse, sëntsejuabná pronto chjobenaye Timoteo ts̈ëngaftangbioye jíchmuama, ts̈ëngaftangbiama chas̈uabocuéntama, y chca, ats̈e más añemo chaitsatsbomnama. 	 Als de Here Jezus het wil, zal ik binnenkort Timotheüs naar u toe sturen, zodat hij mij (als hij daarna bij mij terugkomt) kan bemoedigen door te vertellen hoe het met u gaat.


pero ni chca, chë ents̈anga chematanajbaná bacna soyënga jtsamana, ndayá chë yapa tsets̈ama y chë chëngbe cuerpiñe bacna nguayanana causa, chë celoca Bëngbe Bëtsabe contra ba soyënga montsanichamo. 	 Zij vervloekten de God van de hemel voor hun pijn en hun zweren in plaats van hun slechte leven vaarwel te zeggen en hun redding bij God te zoeken.


Nderado canÿe ts̈abe amigo yebnoye tojabo y tojachembo, ts̈ëngaftanga s̈mojouenëse y bës̈ás̈a s̈mojebiatëfjëse, cha jamashënguana, y cánÿiñe cháftaca joyejuayana y jasana. Cachcá, ats̈e ents̈anga sëntsachembuana chas̈molesenciá chëngbe ainaniñe jtsiyenama. Nderado nda s̈ojóyeunase, ats̈e chanjámashëngo chabe ainaniñe jtsiyenama, y nÿets tempo cháftaca cánÿiñe mo canÿacá chanjë́ftsemna. 	 Luister, Ik klop op de deur. Als iemand Mij hoort en de deur opendoet, zal Ik bij hem binnenkomen. Dan zullen wij samen eten; hij met Mij en Ik met hem.


“Pero nÿe chëngbiama ndoñe quecbátsimpadana, sinó chë áts̈beñe mochtsos̈buáchiyëngbiamnaca, chë ats̈biama s̈conjínÿinÿiyënga, chë́ngbioye ats̈biama ínÿenga chamojtsabuayiyná ora; 	 Wat Ik U vraag, is niet alleen voor hen. Het is ook voor de mensen die door hen in Mij zullen gaan geloven.


Ats̈e utamená së́ntsemnayeca, os̈buáchiyënguents̈ana banga ainaniñe más añemo montsebomna, y chíyeca chënga Bëngbe Bëtsabe palabra más y más añémoca y tondayama ntjatauatjcá ents̈ángbioye montsabuayiyná. 	 En door mijn gevangenschap lijken vele christenen hier hun vrees voor de boeien te hebben overwonnen. Op de een of andere manier heeft mijn geduld hen bemoedigd, met het gevolg dat zij steeds vrijmoediger spreken over Jezus Christus.


As Satanás tbojanobobeconá y tbojaniyana: —Aca ndegombre Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá tcomnëse, momandá quem ndëts̈benga tandës̈e chaobiama ca. 	 De duivel kwam naar Hem toe en zei: "Verander deze stenen toch in brood. Dan is dat het bewijs dat U de Zoon van God bent."


“Nts̈amo higo betíyeca endbétsopasanama s̈mochjuatsjinÿe: Tojtsaisabuacuana y tojtsaisë́jotsana ora, chë ts̈abe tempo ya tojtsaisobecuama jtsotats̈ëmbuana. 	 Ik zal het jullie duidelijk maken met een voorbeeld. Wanneer de takken van de vijgeboom zacht worden en er knoppen en blaadjes uit komen, komt de zomer eraan.


Sempre s̈ontsamna ts̈abe soyënga jtsamana y chë soyë́ngaca chaopodé jamana nÿetscanga natjë́mbana chamotsiyenama, y ndaye sóynaca s̈mochtsama, ndayá ínÿenga chaújabuache Jesucrístbeñe corente jtsos̈buáchiyama y ainaniñe bëtscá añemo jtsebomnama. 	 Wij moeten dus alleen doen wat de vrede ten goede komt. Laten wij steeds het beste voor elkaar zoeken.


Oyejuayënga ínÿengaftaca s̈mochtsemna, chënga oyejuayënga chamojtsemna ora; ngménaca s̈mochtsemna, ínÿenga ngméniñe chamojtsemna ora. 	 Wees blij als anderen blij zijn en wees verdrietig als zij verdrietig zijn.


Chabe uatsjéndayënga chca cha tmojáninÿe orna, ts̈a imojocochauatjaná y puerte auatjanánënga tmojanoyó: —¡Canÿe añemëse entsemna ca! 	 Zij schreeuwden van angst en dachten dat het een spook was.


Chë ibojétsaye puebloye imojtsebeconá ora, Jesús tojanma mo más chcoye cuaftsacá. 	 Ondertussen waren ze bijna bij het dorp gekomen waar ze moesten zijn.


Ats̈e së́ntsebos̈e, bëngbe ents̈anga, chë bëngcá Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, chamotsents̈ena chë ts̈abe soyënga jtsamama y chë puerte ujabótënga jtsëjabuáchanama, chca, chënga tondayama ndoservena vidënga ndoñe chamondë́tsebomnama. 	 Onze mensen moeten leren anderen te helpen; dat zal hun leven vruchtbaar maken.


cha s̈onjanatsebacá, pero ndoñe nderado bënga ndaye ts̈abe soye tmojanmama, ndayá cha bëngbiama tbojanongméyeca. Cha s̈onjanatsebacá, bëngbe bacna soyënga jabuajuánase, y chë Uámana Espíritu jujabuáchëse, bënga mo tsmëma ents̈angcá chamotsemnama, nts̈amo tempo yojamncá ntjatsjuabnaycá y ntjatamcá. 	 Niet omdat wij het hadden verdiend, maar omdat Hij met ontferming over ons bewogen was en medelijden met ons had. Hij heeft onze zonden afgewassen, ons nieuw leven gegeven en ons vernieuwd door de Heilige Geest,


Nda tojtsents̈ena quem luarents̈e bëtscá soyënga jtsebomnama y ats̈biama jasúfriama ndoñe tontseprontana, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echanjobuets̈e. Pero nda quem luarents̈a soyënga cachcá tojesonÿá ats̈e juastama, masque chaóbana, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echántsebomna ca” —Jesús tojánayana. 	 Wie zijn leven niet wil opgeven, zal het verliezen. Maar wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het behouden.


“Ts̈ëngaftanga s̈mojouena nts̈amo ts̈ëngaftangbe bëts taitángbioye tmojanëyancá: ‘Nderado tcojayana: De Dios chë soye chanjama ca; ojal chë soye ndoñe catjama ca.’ 	 In de wet van Mozes staat ook: 'U moet zich aan uw eed houden. Wat u voor God hebt gezworen, moet u nakomen.'


Quemënga imnamna Jesucristbe bëts taitanga: Jesucristna Rey David y Abrahámbents̈ana ents̈á inamna. 	 Abraham en David waren de belangrijkste voorouders van Jezus.


y Pédrëbioye tbojáninÿe ora, cha iñe juachaca yojtsans̈bonena, yejuana ibojonÿinÿiye y tbojaniyana: —Acnaca, Jesús Nazaretocáftaca conjánana ca. 	 "Hé!" zei zij en keek hem eens goed aan. "U was toch ook bij die man uit Nazareth, bij die Jezus?"


Nda nÿetsca soyënguents̈ana ts̈abá chaojabocná mo ayënjanayacá, lempe echanjóyëngacñe nts̈amo ats̈be ents̈ángbioye jats̈atayama tijas̈ebuachenacá, y ats̈e chabe Bëtsá chántsemna y cha ats̈be uaquiñá. 	 Wie overwint, krijgt het van Mij. Ik zal zijn God zijn en hij mijn zoon.


Ats̈be cats̈átanga, chë tempsquënga Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga, ndëmuanÿenga ents̈anga tmonjanabuayená Bëngbe Utabná jóts̈ëmbonëse, chënga bë́ngbioye s̈onjë́ftsaninÿanÿiye nts̈amo tmojansufrima, nts̈amo s̈ojtsamna uantadënga jtsemnana tmojtsesufrina ora; y chca ts̈ëngaftanga cmontsamna jtsamana. 	 Neem een voorbeeld aan de profeten, die namens de Here hebben gesproken. Als zij slecht behandeld werden, lieten zij het over hun kant gaan.


Pero morna, chë s̈ojichmó cha yomnoye chantá; y ts̈ëngaftanguents̈á ndocná s̈ochanjatjaye, ‘¿ndë́moye cojtsá ca?’ 	 Maar nu ga Ik terug naar God, Die Mij gestuurd heeft. Niemand vraagt waar Ik naar toe ga.


Chë padecena soyënguents̈ana ts̈abá chamojábocana mo ayënjanayëngcá, chëngbiama ats̈e chanjama sempre Bëngbe Bëtsabe delante chamuesomñama, y chca, chënga mochántsemna mo chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈a ucuatjoniñcá; ndocna te Bëngbe Bëtsábents̈ana quemocháisebocana; y chë́ngbeñe ats̈be Bëtsabe uabaina chanjuábema y ats̈be Bëtsabe bëts pueblents̈a uabaina, chë tsëm pueblo Jerusalén, chë celocana yobá pueblo, Bëngbe Bëtsábiocana. Y chë́ngbeñnaca chanjuábema ats̈be tsëm uabaina. Lempe chca chanjama jinÿanÿiyama chënga Bëngbe Bëtsábenga mochtsemnama. 	 Wie overwint, zal Ik maken tot een zuil in het huis van mijn God, een zuil die daar eens en voorgoed zal staan. Ik zal de naam van mijn God er op schrijven en de naam van de st d van mijn God. Die stad is het nieuwe Jeruzalem, dat mijn God uit de hemel zal laten neerdalen. En Ik zal mijn nieuwe naam er ook op schrijven.


Nts̈amo chë judiënga chë fiesta ora mondbamcá, nÿets levadura ojamnana cachcá jonÿayana, cachcá, bënga s̈ontsamna jtsajbanana oyenana bacna soyënga ínÿengbiama jamama jtsebos̈ëse, y ndaye bacna soye jtsamëse, nts̈amo tempo imojanamcá. Nts̈amo chë judiënga chë fiestiñe nÿe levadúraca ndëpormana tandës̈e mondbetsesaycá, cachcá, bënga s̈ontsamna jtsiyenana nÿetsca soyënga ainaniñe ndocna bacna juábnaca jtsamëse, y ndegombre yomncá jtsóyebuambnayëse y jtsamëse. 	 En als allerlaatste heb ik Hem ook gezien; ik, een onwaardige. Ik ben de minste van alle apostelen en zou niet eens apostel mogen worden genoemd, omdat ik de Gemeente van God vervolgd heb.


As Jesús tojanë́jua: —Nts̈amo s̈montsotjanañama tsëndata ndoñe ques̈nátstats̈ëmbo. ¿Nts̈amo ats̈e chaitsesufrincá, tsëndátnaca cachcá jasúfriama tas̈atjobenaye? ¿Y ents̈anga puerte bacá chacmojtsëbuatsená ora, tas̈ochjauánta, nts̈amo ats̈e chjauantacá ca? 	 Jezus antwoordde: "Je weet niet wat je vraagt! Kunnen jullie de beker drinken, die Ik moet drinken? Of de vreselijke dingen doorstaan, die Ik moet doorstaan?"


Pero ínÿenga mondmëna mo chë uanguaniñe yojuatquë́cjana jenaycá. Chëngna Bëngbe Bëtsabe palabra botamana mochanjouena; nÿets ainánaca mochántseprontana chiñe jtsos̈buáchiyama. Mo canÿe betiye becá ts̈abá tojtseshajuancá, chënga bëtscá ts̈abe soyënga Bëngbe Bëtsabiama mochántsama. Inÿenga ínÿengbiama más bëtscá soyënga mochanjama; y chca, ínÿenga mochántsemna mo chë unga bnë́tsana meshe tojanshajo jenaycá, ínÿenga mo chë chnë́nguana bnëtsancá, y ínÿengna mo chë patse meshënga tojanboté jenaycá ca” —Jesús tojánayana. 	 Maar de goede grond stelt de mensen voor, die het woord van God horen en er met hun hele hart in geloven. Zij doen er iets mee. Het goede zaad brengt vrucht voort in hun leven. Wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als is gezaaid."


Chabe shecuats̈ënga enjétsebuashinÿinÿana mo bronscá, ndaybé natsana iñëjana tcojuchnëngo enabé chaotsemnama y chents̈ana ents̈ë́juaca becá tcojajojó corente chaotsebuashinÿinÿanama; y chabe oyebuambnayana jabuache enjétsenana mo bëtscá béjaye cuaftsebuachquëcjancá. 	 Zijn voeten glansden als gesmolten brons en Hij had een stem als een donderende waterval.


Pero chë uayayëngbe cucuats̈iñe s̈ochjaboshjoná, mesë́shents̈e áts̈eftaca entsemna. 	 Maar hier bij ons aan tafel zit de man die Mij zal verraden.


Nÿetsca ts̈abe soyënga y chë puerte ts̈abe soyënga tsbanánocana endobá, Bëngbe Bëtsá chë Taitábiocana. Y cha chë shinÿe, juashcona, y nÿetsca chë celoca yobuashinÿinÿana soyënga tojamá, nÿets tempo nÿe cachá iuesomñe y ndoñe inÿa ntjátsmënana. 	 Alles wat goed en volmaakt is, wordt ons door God gegeven; Hij is de bron van alle licht. Hij is een en al licht en verandert nooit.


Natsanëna, Anás, Caifasbe uambén taitábioye Jesús tmojanánatse. Caifás chë uata inamna chë bachnangbe más uámana amëndayá. 	 Zij boeiden Hem en brachten Hem eerst bij Annas, de schoonvader van Kajafas, de hogepriester van dat jaar.


Y ínÿengbe cucuats̈iñe jabáshejuanama chacmojtsënachá ora, ndoñe s̈mattsenócochinÿena nts̈amo chora s̈mochjayanama. Chora s̈mochjayana nts̈amo Bëngbe Bëtsá yochjamcá ts̈ëngaftanga chas̈muayanama, er ts̈ëngaftanga cánÿenga ndoñe chora ques̈mochátoyebuambnaye, ndayá chë Uámana Espíritu ts̈ëngaftangbiajana echantsóyebuambnaye. 	 Maar als je voor het gerecht wordt gebracht, maak je dan geen zorgen over wat je moet zeggen. Zeg wat je op dat moment wordt ingegeven. Je hoeft zelf niet te spreken. De Heilige Geest zal het doen.


Y chama cha ibojamna jtsemnana nÿetsca soyënguiñe cachcá mo chabe uabentsëngcá, chë ents̈anga, chca, jobenayama jtsemnama chëngbiama mo bachnangbe canÿe más uámana amëndayacá, Bëngbe Bëtsá jtseimpadánama chë́ngbioye chëngbe bacna soyëngama cháuaperdonama, puerte lastemado mëná y sempre nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojauyancá amá. Chca, cha jóbanëse jamama ents̈anga chamobenama perdonánënga jtsemnama, y chca, jobenayama Bëngbe Bëtsáftaca ts̈abá tempcá jtsemnëngama. 	 Het was nodig dat Jezus Christus, aan ons (Zijn broeders) gelijk werd. Anders had Hij niet onze genadige en trouwe hogepriester voor God kunnen worden; een priester die, als Hij met onze zonden afrekent, zowel genadig voor ons als trouw aan God is.


Ndegombre, más paselo endmëna canÿe camello chë coshufjents̈a atëfjnëjana chauachnëngo, y ndoñe canÿe bomná Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguana ca. 	 Het is voor een kameel gemakkelijker om door het oog van een naald te gaan, dan voor een rijke om het Koninkrijk van God binnen te komen."


As Jesús tojanatjá: —Y ts̈ëngaftangna, ¿nda ats̈e bétsemnama nts̈amo s̈mochjayana ca? 	 "En jullie dan?" vroeg Hij. "Wat denken jullie over Mij? Wie ben Ik?"


Jesús cabá yojtsóyebuambnantscuana, ba ents̈anga chents̈e tmojánashjajna. Chë Judas ca uabainá, canÿa chë bnë́tsana uta uatsjendayënguents̈á, chë ents̈angbe natsana yojtsaye. Cha yojobeconá Jesús juamóchama; 	 Hij was nog niet uitgesproken of er kwam een troep mannen aan. Judas, één van de twaalf discipelen, ging voor hen uit. Hij liep op Jezus toe en groette Hem met een kus.


As Jesús tbojaniyana: —¡María ca! Chora María chábioye tojanontjes̈é y tbojaniyana: —¡Rabuni ca! (hebreo biyañe chca endayana “Buatëmbayá ca”.) 	 "Maria", zei Jezus. Zij keek Hem aan. "Meester!" riep zij uit.


Aca tcojama ents̈á puerte uamaná chaotsemnama, y chë angelëngna nÿe bats̈atema chabiama más uámanënga mondmëna. Aca tcojama cha puerte uamaná y respeto merecido bomná chaotsemnama, 	 Hoewel U hem een korte tijd lager dan de engelen hebt gezet, hebt U hem nu gekroond met heerlijkheid en eer.


Bëngbe Bëtsá y Bëngbe Utabná Jesucristbe Taitábioye mochjëtschuaye, er bënga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá mondmë́nayeca, Bëngbe Bëtsá tojama bënga nÿetsca ts̈abe soyënga chamotsebomnama, nts̈amo celoca yobinÿncá. 	 Aan God, de Vader van onze Here Jezus Christus, komt alle dank en eer toe. Hij heeft ons, nu wij één zijn met Jezus Christus, alle geestelijke zegen gegeven, die er in de hemel is.


Nts̈amo ents̈anga, nÿe ents̈angbe juábnaca tmojtsamcá, nÿetscanga paselo jtsonÿayana: chënga bacna soye boyabása o shembásaftaca jtsamana, nÿe chca soyëngama jésejuabnayana, y ndoñe ntsobenana cachënga jenomándama, chca soyënga jtsamëse. 	 Het is duidelijk wat de zondige natuur voortbrengt: Overspel, ontucht, vuiligheid en losbandigheid;


Chënga monjanmëna chë shembásaftaca ndocna bacna soye tmonjanmënga, er chënga imojanenománda chca bacna soyënga ndoñe ntsamama; chë Oveshatema ndë́moye tojtsá y chë́ngnaca choye jtsë́stonana. Chënga imojamna chë natsanënga chë quem luarents̈a ents̈anguents̈e atsebácanënga jtsemnama, y chënga atsebácanënga imojtsemna Bëngbe Bëtsá y chë Oveshatema jtsaservénama. 	 Zij hebben met niemand gemeenschap gehad, maar zijn zuiver gebleven. Zij volgen het Lam waar Hij ook heengaat. Zij zijn vrijgekocht uit de mensen, de eerste vruchten voor God en het Lam.


Pedro chë tsashenoica bës̈ás̈oca tojanchembo ora, canÿe oservená, Rode ca uabainá, tojánbocna jarrepárama. 	 Hij klopte aan en een dienstmeisje, Rhodé, kwam naar de deur.


Y ndegombre cha s̈ocá enjamna, y enjétsinÿna mo jtsobanamcá; pero Bëngbe Bëtsá tbonjalastemá, y ndoñe nÿe chábioye sinó áts̈bioynaca, ats̈e ndoñe más ngmenanënga chayátsbomnama, nts̈amo mora sëntsebomnama. 	 Hij is inderdaad erg ziek geweest. Het scheelde niet veel of hij was gestorven. Maar God heeft hem gespaard en mij daarmee een groot verdriet bespaard.


Pero ora echanjobuache y chë boyabása chë́ngbents̈ana mochantsánatseñe; chora cocayé chë ófjanënga echántsamna tondaye ntjascá jtsemnana. Nts̈amo chë tojobouamá boyabása y chë ofjanë́ngaftaca endmëncá, cachcá endmëna ats̈e y ats̈be uatsjendayë́ngaftacnaca. 	 Maar er komt een tijd dat Hij er niet meer is. Dan zullen zij hun eten laten staan.


Chents̈ana, Anás tojanmandá, chë bachnangbe más uámana amëndayá Caifasbe yebnoye, Jesús batsëcná chamuánatsama. 	 Terwijl Petrus zich bij het vuur stond te warmen, vroegen enkelen van de mannen: "Zeg, bent u ook niet één van Zijn discipelen?" "Welnee!" antwoordde Petrus.


Ndayá cha tonjanmama, Bëngbe Bëtsá, chë celoca más uámana luare tbojaninÿinÿé y chë más uámana uabaina, chë más bëtsë́tsangbe uabainënguents̈a uabaina tbojabuajo; 	 Daarom heeft God Hem de hoogste plaats gegeven en Hem een naam gegeven, die Hem boven alles plaatst,


“Canÿe casamentama nda chacmojofja ora, quëfseroca ndoñe catjótbema, er nderado inÿe ofjaná acbiama más uamaná ústonoye nandaboye; 	 "Als iemand u uitnodigt op een bruiloft, ga dan niet op de beste plaats zitten. Stelt u zich voor dat de gastheer iemand heeft uitgenodigd die belangrijker is dan u.


Bëngbe Bëtsá echanjácastigaye, er nts̈amo ents̈anga imobencá Bëngbe Bëtsabiama jtsetats̈ëmbuama soye, chë́ngaftaca sempre endétsemna. Y chca endmëna, Bëngbe Bëtsá chë soye tojinÿanÿéyeca. 	 Want die mensen kunnen heel goed weten dat God er is. Hij heeft het hun Zelf bekendgemaakt.


Chents̈ana, celocana inÿe oyebuambnayana sënjanuena, mënts̈á enjétsichamo: ¡Chë bëts pueblents̈ana maisebocana!, ts̈ëngaftanga chë ats̈be ents̈anga s̈momnënga, chë chents̈a ents̈anga mondbétsama bacna soyënga ndoñe chas̈mondë́tsamama, ni chë chë́ngbioye japochócama soyënga ts̈ëngaftangbiama cach ndoñe chaondë́tsemnama. 	 Toen hoorde ik een andere stem uit de hemel zeggen: "Ga uit die stad weg, mijn volk. Anders wordt u medeplichtig aan haar zonden en zullen u dezelfde rampen treffen als haar.


Motsbananga, cuajna. Minÿënga, chë boshjuaná ya entsebeconá ca.” 	 Sta op. Kijk, daar is mijn verrader al."


Juan, Jesúsbioye tbojanabáyents̈ana, chë Uámana Espíritu Jesusbe ainaniñe yojtsemándaye. Jesús Jordán bejayoicana tojtaná y chë Uámana Espíritna ents̈anga ndoyena luaroye tbojanánatse. 	 Jezus ging vol van de Heilige Geest uit de Jordaanvallei weg.


Chca, ts̈ëngaftanga cmontsamna oyejuayënga jtsemnana, y s̈mochjama áts̈naca oyejuayá ts̈ëngaftangaftaca chaitsemnama. 	 Want u moet u samen met mij verheugen.


Chë inÿe yëfsana Cesarea puebloye tmojánashjajna. Chents̈e Cornelio Pédrëbiama yojtsobatmana, y Cornelio tojanë́buaja pamíllanga y ts̈abe amiguë́ngnaca chents̈e imojtsemna. 	 De dag daarop kwamen zij in Caesarea aan. Cornelius, die zijn familie en zijn beste vrienden bijeen had geroepen, stond al te wachten.


Y chca, nÿets chë luariñe más ents̈anga Bëngbe Bëtsabe palabra imojtsuenana. 	 Het nieuws over Jezus Christus ging door heel de streek.


Ts̈ëngaftanga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse, jtsemnana mo ts̈ëngaftanga ya cuafjobancá, er mora ya ndoñe ques̈mátiyena tempcá jtsamëse. Cristo, Bëngbe Bëtsáftaca cánÿiñe mo canÿacá endmëna, y Cristo endmëna nda mora ts̈ëngaftangbe vida yojtsinÿena. 	 U bent immers al gestorven en uw leven is nu, samen met Christus, verborgen in God.


Y Jesús tojanatjá: —¿Bueta tandës̈e s̈mojtsebomna ca? Y chënga tmojanjuá: —Canÿsëfta tandës̈e y básefta beonatémënga ca. 	 "Hoeveel brood hebben jullie bij je?" vroeg Jezus. "Zeven broden en een paar visjes."


Chora ents̈anga tmojanonts̈é mënts̈á uayebuáchana: “¡Chë entsoyebuambná cha ents̈á ndoñe quenátsmëna! ¡Chana canÿe dios entsemna ca!” 	 "Dat is de stem van een god en niet van een mens!"


Mo cachcá cuaftsemncá, bënga chë ndegombre soyëngama cabá ndosértaye ora, bë́ngnaca mandánënga monjamna mo nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservenëngcá, quem luarents̈e imománda espiritë́ngaca. 	 Zo was het ook met ons voordat Christus kwam. Wij waren slaven van allerlei wetten en gebruiken, want wij dachten dat die ons konden redden.


Cristo tmonjáninÿe ora, bënga tmojántats̈ëmbona nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomnana; ents̈anga imojobena cha jinÿama, pero Bëngbe Bëtsábioye ndoñe. Cha, chë Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá, ya natsana yojtsemna lempe chë Bëngbe Bëtsá tojanma soyëngama; y cha lempe chë soyëngama más uamaná endmëna. 	 In de persoon van Christus is de onzichtbare God zichtbaar geworden. Hij was er al voordat God aan de schepping begon.


As Pedro tojanamëndá chënga jubáyama, Jesucristo jóts̈ëmbonëse. Chents̈ana chënga tmojanimpadá baseftayté chë́ngaftaca chaoquedama. 	 Hij gaf de andere volgelingen van Jezus opdracht hen in de naam van Jezus Christus te dopen. Cornelius vroeg hem nog een paar dagen te blijven.


Bëngbe Bëtsá, ats̈be Utabná Crístbioye tbojaniyana: ats̈be cats̈bioica mótbema, ats̈be obenánaca acbe uayayënga acbe cucuats̈iñe chamoquedama chjamëntscuana ca. 	 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand, tot Ik Uw vijanden onder Uw voeten leg.' Dat was hem ingegeven door de Heilige Geest.


Er Bëngbe Bëtsá puerte etonaná chë chabiama nduauenanënga jabuache echanjácastigaye, y chca, cha jtsemnana mo canÿe íñeshe lempe jtsepochocamcá. 	 Want onze God is een verterend vuur.


Y chë palabrama tondaye tbonjanenóyeunata causna, Pablo y Bernabé cachcá tbojesanenonÿaye. Y chca, Bernabé, Marcos tbojë́ftsanbets̈e, y bejaycá Chipre luaroye tbojánata; 	 Het geschil liep zo hoog op dat Paulus en Barnabas uit elkaar gingen. Barnabas ging naar Cyprus en nam Johannes Markus mee.


y chents̈ana Filíposoye. Filipos enjamna canÿe uámana bëts pueblo Macedonioca y bëtscá romanënga oyeniñe. Chë luarents̈e baseftayté fsënjanoquedanga. 	 Vandaar reisden wij naar de Romeinse kolonie Filippi, de voornaamste stad in dat deel van Macedonië en bleven er enkele dagen.


Bëngbe Bëtsábioye s̈mochtobeconá, y cha echanjama ts̈ëngaftanga nts̈amo cha yomnama chacmotsësertánama. Ts̈ëngaftanga bacna soye amënga, cach ts̈ëngaftangbe cucuats̈ë́ngaca ts̈abe soyënga s̈mochtsama, bacna soyënga ndoñe. Ts̈ëngaftanga chë inÿe ora jtsejuabnayana Bëngbe Bëtsá jtsebobonshánama, y inÿe orna, nÿe quem luarents̈a soyënga jtsebomnama, s̈mochtsajbaná bacna soyënga jamama bos̈ana, chca, nÿe ts̈abe juabnënga ts̈ëngaftangbe ainaniñe chas̈motsebomnama. 	 Als u dichter bij God komt, komt God dichter bij u. Was uw handen, zondaars, u die op twee gedachten hinkt; laat uw hart zuiver voor God zijn.


Ts̈a bëts soyënga chë ichmónëngaftaca yojtsebinÿna; chíyeca ents̈anga imojanamana jutsnëshangañe y tjuashënguiñe tsáshenoye s̈oquënga jubuacnana, chca, Pedro chëjana tojtsachnëjuana ora, nÿe mo chabe sómbrënaca chëngbe cuerpëjana chaochnënguama, shnánënga jtsatsmënama. 	 De mensen droegen de zieken naar buiten en legden hen neer op veldbedden en matrassen; zij hoopten dat als Petrus voorbijkwam, in elk geval zijn schaduw op hen zou vallen.


Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e, Jesús yojtsë́nÿaye chë bomnënga crocénana jtsequëcjnayana chë crocénana quëcjnayëtémiñe; 	 Hij keek op en zag hoe de rijken hun gaven in de collectekist gooiden.


Chora chata tbojésanshëcona chë ínÿenga chama jacúntama; pero chëngna cach ndoñe ndegombre ca tmojanjuabó. 	 Ze gingen terug om het aan de anderen te vertellen. Maar die geloofden het ook nu nog niet.


Pero inÿe judiënga imojtsichamo: —Chë jtaná chabuabínÿnama tojamá, ¿tondaye tonjobená jamama, Lázaro ndoñe chaondóbanama ca? 	 Maar enkelen van hen merkten schamper op: "Hij had er toch wel voor kunnen zorgen dat Lazarus niet gestorven was! Hij heeft toch ook iemand van blindheid genezen?"


mënts̈á jayanëse: Bëngbe Utabná, Bëngbe Bëtsá nÿets obenana bomná, aca chë mora cha condmëná y chë tempo cha conjamná cbontsatschuaná, er nÿa mora acbe bëts obenánaca soyënga cochjama, acbe amë́ndayana jónts̈ama. 	 "Here, Almachtige God, U bent er altijd geweest. Wij danken U dat U de macht in handen hebt genomen en het koningschap hebt aanvaard.


Ts̈abá endmëna mënts̈ena ndoñe ntjasana, vínoye ndoñe ntjofs̈iyana o ndayánaca ndoñe ntjamana, pero chë soye aíñe tcojama ora, Jesucrístbeyeca canÿe cats̈ata chaojuaboma y bacna soye chaomama tojoservese. 	 Wie vlees eet en het daardoor een andere gelovige moeilijk maakt, moet het laten. Met wijn drinken of iets anders is het net zo.


“Pero pronto chë luarents̈a rey cha imojábema. Y chë luaroye yojtá orna yojamánda chë crocénana yojëftsayents̈buáchenga chamobéconama, jtsetats̈ëmbuama ntsachets̈á cada ona chë crocenánaca yojongánama. 	 Nadat hij tot koning was gekroond, kwam hij in zijn land terug. Hij riep de mannen aan wie hij het geld had gegeven, bij zich. Hij wilde weten wat ze ermee hadden gedaan en hoeveel winst ze hadden gemaakt.


Chíyeca, jtseytana nts̈amo chë amë́ndayënga tmojtsichamcá jtsamana, pero ndoñe nÿe chë castigo ndoñe chas̈mondë́tsebomnama, ndoñe chca s̈montsama causa, sinó chë ainanents̈a ts̈abe juabnënga nts̈amo tbojtsëtsëtsnacá joyeunayama yómnayeca. 	 Doe daarom wat de overheid zegt; niet alleen uit vrees voor straf, maar ook om een zuiver geweten te houden.


Ts̈abe soyënga tmojëftsemënga, obanënguents̈ana mochántayena, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama. Pero bacna soyënga tmojëftsemëngna obanënguents̈ana mochántayena nÿetsca tescama castigánënga jtsemnama ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Dan zullen zij uit hun graf opstaan en wie het goede hebben gedaan, zullen leven. Maar wie het slechte hebben gedaan, zullen veroordeeld worden.


Ats̈be bariëna, tondaye quenatámana, nts̈amo tijamcá s̈mojinÿe y ndoñe ts̈abá tijama ca s̈mojayanëse, o inÿe ents̈anga cachcá tmojayanëse mo canÿe tribunaliñcá. Ni cach ats̈e ndoñe chca quetsátama, jtsetats̈ëmbuana nts̈amo ats̈be trabajuama tijayancá ndegombre tayojtsemnama. 	 Maar wie woorden van God doorgeeft, spreekt de mensen opbouwend, bemoedigend en troostend toe.


Pero chë tojanábema soyiñe ts̈ëngaftanga ndoñe s̈montsos̈buachesna, ¿nts̈amo s̈mochjobenaye chë ats̈e së́ntsichamo soyënguiñe jtsos̈buáchiyana ca?” —Jesús tojanë́yana. 	 Als u niet gelooft wat hij heeft geschreven, hoe zult u dan geloven wat Ik zeg?"


Mo la cinco ora, chë nduiño cachiñe yojábocna y chenache ínÿenga yojánÿena, tondaye ntsamcá. As yojátjaye: ‘¿Ndáyeca ts̈ëngaftanga nÿets día ntjatrabajacá muents̈e s̈motsomñe ca?’ 	 Om een uur of vijf ging hij nog eens naar de stad. Weer zag hij een stel mannen die niets te doen hadden. 'Waarom hangen jullie hier de hele dag rond?' vroeg hij.


Chama ats̈e uatjana s̈juábuache, chíyeca ats̈e sënjá y fshantsiñe chë crocénana sënjetseitëme. Pero muents̈e acbe crocénana entsatsmëna ca.’ 	 Daarom heb ik uw geld in de grond verstopt. Hier hebt u het terug.'


ni ches̈matuena chëngcá, canÿe trompetë́fjua uajatëtanana, ni Bëngbe Bëtsabe oyebuambnayana. Chë oyebuambnayana tmojanuenënga, imojtseimpadana ndoñe más chë́ngbioye chaondëtsóyebuambnama. 	 U hebt ook geen luid trompetgeschal gehoord of de donderende stem van God. De Israëlieten werden daar zo bang van dat zij God vroegen niets meer tegen hen te zeggen. (B)


Y as yojamë́nda: ‘Chë uaranga motseboca y chë bnë́tsana uaranga entsebomnábioye chana motsats̈etá ca. 	 Dan had ik nog rente gekregen. Neem deze man het geld af en geef het aan de man die 10.000 geldstukken heeft.


Y chë bacna soye ochjajnayata, Jesúseftaca ibojtsecrucificanátnaca cachcá ibojtsóyenguaye. 	 Zelfs de rovers die met Hem waren gekruisigd, bespotten Hem.


Chora Jesús tojanë́yana: —Chë ndëts̈bé mojuánanga ca. Chora Marta, chë obanabe uabena tbojaniyana: —Bëngbe Utabná, mora ya bacá yojtsonguëts̈é, er ya canta te entsemna cha tontsóbana ca. 	 "Haal die steen weg", zei Hij. "Maar, Here", protesteerde Martha, "er hangt al een lijklucht. Hij ligt er al vier dagen!"


Choca, chashja tsëntsaca, canÿe íñeshe tmojanangbotjó y ents̈anga chë shë́conana imojtsetbiámana; y Pédrënaca chents̈e chë́ngaftaca yojótbema. 	 De soldaten maakten op de binnenplaats een vuur en gingen er omheen zitten. Petrus kwam er ook bij.


Pero ndoñe quemuátobena jayanana ‘ents̈anga ca’.” Chca tmojánayana, er chënga ents̈angbiama imojánauatja, er nÿetscanga imojanjuabná, Juan ndegombre Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá yojamnama. 	 Maar we kunnen ook niet nee zeggen, want dan krijgen we last met de mensen. Die zijn er allemaal van overtuigd dat Johannes de Doper een profeet was."


Chocna, chnë́nguana ndëts̈bé matbaja inamna. Chca matbajënguents̈a béjayeca, judiënga imojanamana jtsacuénts̈abiana cabá ndëse ora, nts̈amo tempo ents̈anga imojanamancá, Bëngbe Bëtsabe delante ts̈ábenga jtsatsmënama. Cada matbajiñe, mo shachna o canÿsëfta bnëtsanájua béjaye yojanába. 	 Er stonden zes grote aarden kruiken, elk met een inhoud van zo'n honderd liter. Die werden bij bepaalde gelegenheden met water gevuld, zodat men zich volgens de Joodse voorschriften kon wassen.


Bëngbe Bëtsá chaoma nts̈amo mochjapásama chënga ndoñe chamondobená jtsetats̈ëmbuana, y chaoma puerte chamosufrima, nÿets tempo padecena soyënguiñe jtsiyenëse ca —cha tojánayana. 	 Maak hun ogen zc dat zij niet meer kunnen zien. Maak hun rug voor altijd krom." (d)


Pero Jesús mënts̈á tojanë́jua: —Ndegombre cbë́yana, mënga iytëca tmojobiamëse, chë ndëts̈benga muanjuayebuáchena ca. 	 "Als zij hun mond houden", antwoordde Jezus, "zullen de stenen gaan roepen!"


Chca orna, Bëngbe Utabná sënjáninÿe y cha mënts̈á s̈onjaniyana: ‘Betsco motsa y cam ora Jerusalenents̈ana métsebocna; quemuents̈a ents̈anga ndoñe quecmochatóyeunaye nts̈amo ats̈biama condë́tats̈ëmbo y contsëtsëtsnacá ca.’ 	 'Vlug', zei Hij, 'maak dat u uit Jeruzalem wegkomt! Want de mensen in deze stad zullen niets willen weten van wat u over Mij vertelt.'


Chents̈ana, básefta fariseunga y Moisesbe ley abuátambayënga Jesús tmojantjá: —Buatëmbayá, bënga fsë́ntsebos̈e aca canÿe bëts soye chacoma, acbe obenana chas̈cuinÿanÿema ca. 	 Op een dag kwamen er enkele godsdienstleraars en Farizeeërs naar Jezus toe. Zij vroegen Hem een wonder te doen om te bewijzen dat Hij werkelijk de Christus was.


Aca ngomamaná cochanjoquéda y canÿe s̈es̈ona boyabásetema cochántsebomna, y chana Jesús ca cochjuabaye. 	 U zult zwanger worden en een zoon krijgen, die u de naam Jezus moet geven.


Chë áts̈eftaca monjánajnënga chë bëts tcuinÿe tmojáninÿe y tmojanouatjananga, pero chë oyebuambnayana ndoñe tmonjanuena. 	 De mannen die bij mij waren, zagen wel het licht, maar hoorden de stem niet.


y canÿa chënguents̈á, ley abuatambayá, Jesúsbioye jisháchichiyama tbojantjá: 	 Eén van hen, een godsdienstleraar, nam het woord. "Meester, wat is het belangrijkste gebod in de wet van Mozes?"


Báseftanga mondmëna, chënga jtsejuabnayana canÿe te inÿe tescama más uámana te yomna ca; pero ínÿengna jtsejuabnayana cada te cachcá iuámana ca. Y entsemna ndayá cada ona corente ts̈abá chaotsetáts̈ëmbo, nts̈amo yojuabnacá ndáyeca chca ca. 	 Voor de een zijn er bepaalde dagen, die een bijzondere betekenis hebben. Voor de ander maakt het geen verschil en zijn alle dagen gelijk. Laat ieder zijn eigen overtuiging volgen.


Sión bëts puebloca oyenënga, ndoñe matauatjëngana. Minÿënga, ts̈ëngaftangbe Rey burrotémiñe enjaquená entsabó ca. 	 "Wees niet bang, volk van Jeruzalem! Uw koning komt op de rug van een jonge ezel." (A)


As Pablo chë́ngbents̈ana tojésanbocna. 	 En daarmee verliet Paulus hen.


Chora Jesús tojánenobos̈achna. 	 Jezus huilde.


Abraham ndocna te tonjanajbaná Bëngbe Bëtsábeñe os̈buáchiyana, y ni mo canÿe ndoñe yonjanjuaboye chë nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojans̈buachenacá ndoñe joparéjana ca; sinó más corente chábeñe yojtsanos̈buaché, y chca Bëngbe Bëtsábioye ibojtsatschuanaye, 	 Hij klemde zich vast aan de belofte van God. Zijn vertrouwen bleef sterk en hij gaf God alle eer.


As Jesús chë higo betiyoye tojánayana: “¡Ndocna te más chacondëshájona ents̈anga chamosama ca!” Y chabe uatsjéndayënga imojouena nts̈amo cha tojanayancá. 	 De discipelen hoorden Hem tegen de boom zeggen: "Er zullen aan jou nooit meer vruchten komen."


Pablo y chabe enutënga, Páfosocana, bejaycá Perge puebloye tmojátananga, Panfilia luaroca. Pero Juan tojésanabashejuana y Jerusalenoye tojésanshëcona. 	 Paulus en zijn metgezellen verlieten Pafos en gingen per boot naar Perge, in Pamfylië. Johannes Markus reisde niet verder met hen mee, maar ging vandaar naar Jeruzalem terug.


y acbiama ndegombre oyebuambnayá Esteban tmonjanóba ora, áts̈naca chents̈e sënjamna y ts̈abá imojtsama ca chama sënjétsejuabnaye, y cabá chë monjanóbanangbe ents̈ayëjuangá ats̈e chora sënjanabojanÿá ca’ —ats̈e sënjanjuá. 	 Ik stemde ermee in en paste zelfs op de kleren van zijn moordenaars.'


“Canÿe betiye ts̈abá mobocuedanga y botamana echanjashájona; ndoñe ts̈abá matscuedánana y ts̈abe shajuana ndoñe queochátsbomna. Chë betiye ts̈abe betiye o ndoñe ts̈abe betiye tondmënama, jtsotats̈ëmbuana nts̈amo chëshe tojashajoncá. 	 Een boom kent men aan zijn vruchten. Aan een goede boom komen goede vruchten en aan een slechte boom slechte.


Jesús chca tojanuena ora, canÿe barquë́shañe tojtsanoñe canÿe bën luaroye, ents̈anga ndoyena luaroye. Pero ents̈anga chama imojátats̈ëmbona y chë pueblënguents̈ana tmojánbocana shecuáts̈eca cha juastama. 	 Bij het horen van dit nieuws stapte Jezus in een boot en ging naar een afgelegen plaats om alleen te zijn. Maar de mensen zagen waar Hij naar toe ging en uit vele dorpen liepen zij Hem achterna.


Y chë shembása chë ents̈anga tmojaniyana: “Mora cocayé fsëntsos̈buaché, ndoñe nÿe nts̈amo aca s̈cojáuyanama, sinó cach bënga chábioye oído fsënjabuajóyeca; y mora fsë́ntsetats̈ëmbo ndegombre cha yojtsemna chë quem luare ents̈angbiama Atsebacayá ca.” 	 "Wij geloven nu ook in Hem", zeiden zij tegen de vrouw, "maar niet alleen door wat u ons hebt verteld. We hebben Hem nu zelf gehoord. Wij weten dat deze Man werkelijk de Redder van de wereld is."


¿Chca nántsayana, nts̈amo Moisesbe leyiñe iuayancá, chë Bëngbe Bëtsá tojans̈buachená soyëngama contra yomna ca? ¡Ndoñe, ndegombre ndoñe! Bëngbe Bëtsá ents̈angbe cucuats̈iñe canÿe ley tojanáboshjona, y chë ley tojtsobena jamana ents̈anga ndegombre ts̈abe vida chamotsebomnama, as Bëngbe Bëtsá nanjama ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, nts̈amo chë leyiñe jamama yomna ca iuayancá tmojtsamama. 	 Zijn Gods wet en Gods beloften dan met elkaar in tegenspraak? Nee, natuurlijk niet. Als wij het door een wet te houden met God in orde konden maken, zou Hij ons niet een andere weg hebben gegeven om uit de greep van de zonde vrij te komen.


Nÿetsca soyënga yobinÿna Bëngbe Bëtsabiama y chábeyeca. Ts̈abá enjamna, Bëngbe Bëtsá jamana Jesucristo chaotsemnama lempe nts̈amo ents̈anga tmojtsajabotcá, nda chëngbe bacna soyënguents̈ana cháuatsebacama. Bëngbe Bëtsá chca tojanma, Jesús, chë ents̈anga atsebácanënga jtsemnama unachayá, chaosufrima jamëse, chca, ba ents̈anga celoca, mo chabe basengcá, cháftaca bëtsë́tsanga chamotsemnama. 	 Door de goedheid van God heeft Jezus de dood geproefd voor iedereen in de hele wereld. Het was juist en goed dat God, Die alles terwille van Zichzelf heeft gemaakt, Jezus heeft laten lijden. Daardoor heeft Hij vele van Zijn zonen in Zijn heerlijkheid laten delen. Door Zijn lijden is Jezus hun volmaakte leider geworden, de enige die hen kon redden.


Rahab, chë pueblents̈a bacna vida bomna shembása, Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, ndoñe tonjanóbana chë ínÿengaftaca, chë bëts pueblents̈e oyenënga, chë nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanmandacá ndoñe tmonjanmënga; y ndoñe tonjanóbana, er chë Israeloca ents̈anguents̈ana ichmónënga ts̈abá tojanë́buaja, chë jarrepárama tmojánanga nts̈ámose chë luarents̈e oyenënga jáyënjanama jobenayama. 	 Omdat de hoer Rachab op God vertrouwde, werd zij niet gedood, zoals de andere ongehoorzame inwoners van Jericho; want zij had de spionnen van Israël gastvrij ontvangen.


Pero choye tmojánashjajna orna, tmojáninÿena chë cuevëshoye amashjuanents̈a ndëts̈bé chents̈ana juanániñe, 	 Maar ze ontdekten dat de steen voor de ingang was weggerold.


Er ndayá tcojtsamama Bëngbe Bëtsabiama uáts̈ëmbona soyë́ngaca y chábioye jëtschuayama tmojóba bayë́ngaca, ents̈anga Bëngbe Bëtsábioye adórayënga, chabe delante ts̈ábenga jtsemnama matmënjanobenase, chënga chë bacna soyënga tmojanmama ainaniñe ngménaca ya ndoñe mamënjétsemna, y matmëntsanajbaná soyënga amana chë tmojóba bayë́ngaca. 	 Als dat wel had gekund, zou één offer genoeg zijn geweest; dan zouden de gelovigen eens en voor altijd gereinigd zijn en zouden zij geen besef van schuld meer hebben.


Chora, chë bachnangbe más uámana amëndayá chabe uichëtjonëjuangá yojtsenánts̈ajatanëca, puerte ibojtsetna causa, y tojánayana: —¿Ndayama más ents̈anga s̈ochjátëjaboto Jesusbe contra chamuayanama ca? 	 De hogepriester maakte zich vreselijk kwaad en scheurde zijn kleren kapot.


Y nÿetsca luarënguents̈ana ents̈anga chábeñe mochantsobátmana ca —cha tojánayana. 	 En de hoop van de hele wereld zal op Hem gevestigd zijn." (b)


José tojána Pilato jinÿama, Jesusbe cuerpo jotjañama. As Pilato tojanmandá chë cuerpo chamonts̈abuáchema. 	 Hij vroeg hem om het lichaam van Jezus. Pilatus zei dat hij het mocht hebben.


Bëngbe Bëtsá nts̈amo morsca ents̈anga tmojanmama yochjayana te, chë Sur luaroca reiná echanjotsaye y morsca ents̈angbiama echanjayana ndoñe ts̈abá tmonjama ca; er chana chë quem luare iuajbana luarëngocana tojánabo Salomonbe osertanánaca palabrënga jouenama, y chë mora muents̈e entsemnana, Salomonbiama más uamaná endmëna. 	 Op de dag van het grote oordeel zal de koningin van Scheba tegelijk met de mannen van deze tijd levend worden en hen veroordelen. Want zij maakte een lange, moeilijke reis om zelf de wijsheid van Salomo te horen. Maar let op! Ik ben meer dan Salomo!


Chíyeca co, chë tojtseshayana vínoyna tsëm jasabenguiñe juaftsuámana. 	 Zowel de oude zakken als de jonge wijn zouden verloren gaan. Nee, jonge wijn hoort in nieuwe zakken.


Chents̈ana, chë soldadëngbe amëndayá tojánachembo útata chë inÿe soldadë́ngbioye mándayënguents̈ana, y tojanamëndá chamoprontama uta patse soldadënga, inÿe canÿsëfta bnë́tsanënga couayënguiñe y inÿe uta patse lanzë́s̈angaca, Cesarea puebloye ibeta, las nueve ora jabocanama; 	 Hij riep twee van zijn officieren en zei tegen hen: "Vanavond om negen uur moeten 200 soldaten klaarstaan om naar Caesarea te gaan en ook nog 200 speerdragers en 70 ruiters.


Ats̈e lempe sëndë́tats̈ëmbo nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈moyenama. Minÿënga, ats̈e sënjama ts̈ëngaftanga bëtscá ts̈abe soyënga chas̈motsebomnama, y ndocná quenátobena jamama chca ndoñe chaondë́tsemnama; y chca entsemna mo ats̈e ts̈ëngaftangbiama canÿe bës̈ás̈a cuafjatëfjcá, y chës̈a jtatámiama ndocná quenátobena. Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo ts̈ëngaftanga bats̈atema obenana s̈mobomnama, pero s̈mojouena nts̈amo jtsamama tcbonjauyancá, y ndocna te ches̈mátayana ats̈be ents̈anga ndoñe s̈mondmëna ca. 	 Ik ken uw doen en laten. Ik weet dat u niet sterk bent, maar u hebt gedaan wat Ik zei en bent Mij niet ontrouw geworden. Daarom heb Ik een deur voor u geopend die niemand sluiten kan.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna mo canÿe bëts jajañe nduiñcá. Chë nduiñna canÿe te cabá cachëse yojábocna peonga janguanguama, chabe uvas betiyënga jajañe chamotrabajama. 	 "U kunt zich het Koninkrijk van de hemelen zo voorstellen: De eigenaar van een landgoed ging er 's morgens vroeg op uit om arbeiders te huren voor het werk in zijn wijngaard.


Ats̈eftaca cánÿiñe mo canÿacá s̈mochtsemna y ats̈e ts̈ëngaftangaftácnaca. Chë buacuafja uvas betiyents̈ana juanánëfja ndoñe ntsobenana nÿe cachabe ponto jashájonana. Cachcá, ts̈ëngaftanga áts̈eftaca ndoñe cánÿiñe mo canÿacá s̈montsemnëse, ndoñe s̈mattsobena Bëngbe Bëtsabiama bëtscá soyënga jamama. 	 Blijf dicht bij Mij, dan blijf Ik in u. Net zoals een rank alleen maar kan vrucht dragen als zij in de wijnstok blijft, kunt ook u alleen maar vruchtbaar leven als u in Mij blijft.


Cach Cristo yojtsama bënga tempcá ts̈abá Bëngbe Bëtsáftaca chamotsemnama. Cha tojama judiënga y ndoñe judiënga nÿetscanga mo cachca ents̈angcá chamotsemnama, mo nda canÿe tapiës̈e tojtsendbemcá, chë ndayë́s̈eca canÿe luarents̈a ents̈anga tmojtsenjáta, chënga enáyaye causa. 	 Want Hijzelf is onze vrede. Hij heeft u en ons tot één volk gemaakt door de muur van vijandschap, die tussen ons in stond, af te breken.


Cha ts̈a ts̈abe ainana bómnayeca, bënga nÿetscanga mallajta ts̈abe bendicionënga tmojóyëngacñe. 	 Omdat Christus zo oneindig veel heeft, hebben wij zoveel gekregen. Hij heeft ons met het goede overladen.


Bëngbe Bëtsá mënts̈á tojánayana: S̈mochjouena. Ts̈ëngaftanga chë nts̈amo ats̈e tijayancá s̈mojtsábotenga, ojnanánënga s̈mochántsemna y s̈mochanjóbana. Ts̈ëngaftanga cabá vida s̈mobomnëntscuana, ats̈e bëts soyënga chanjë́ftsema, y masque ndánaca chë soyëngama chacmojtsacúnta, ts̈ëngaftanga chiñe ndoñe ques̈mochatos̈buáchiye ca” —Pablo tojanoyebuambá. 	 'Ja, kijk maar verbaasd, lelijke spotters. Verdwijn uit mijn ogen, want ik doe in uw dagen iets wat u nooit zult geloven, als men het u vertelt.' (D)


“Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna mo chë fshantsiñe uaiytë́mena bomnancá. Canÿe boyabása chë bomnana yojuínÿena y chents̈ana iytëcana cachents̈e yojesatbontsá. Corente oyejuayá yojtá, nÿetsca chabe bomna soyënga yojetsatobuiye y chents̈ana chë fshantse yojtobuámiñe ca” —Jesús tojánayana. 	 Het Koninkrijk van de hemelen is net een schat die ergens in een stuk land ligt en door iemand wordt ontdekt. Die man stopt de schat vlug weer in de grond. Hij is zo blij dat hij alles wat hij heeft, verkoopt. Dan koopt hij het stuk land, met de schat erbij!


Chë barcna nÿe chë bínÿiëbe ponto tonjanonts̈é uayana; chë binÿia enjétsobayëjana jama ndoñe quentétsopodena causa, s̈onjanotocá nÿe nts̈amo tojtsebinÿiacá chas̈úyambama. 	 De wind kreeg meteen vat op het schip, zodat het niet meer te houden was. Toen bleek dat we het niet meer met de kop in de wind konden krijgen, lieten wij het voor de storm uitlopen.


—Puerte s̈mochtsents̈ena chë base utënts̈á bës̈ás̈ajana jamashjnama; er ndegombre cbë́yana, banga mochántsebos̈e chëjana jamashjnama, pero ndoñe quemochatobenaye. 	 "De deur naar de hemel is smal", antwoordde Jezus. "Doe uw uiterste best er binnen te komen. Want vele mensen zullen het tevergeefs proberen.


Pero Bëngbe Bëtsá tojanma Jesús cháuatayenama. 	 Maar God heeft Hem weer levend gemaakt.


Chora chata tbojánayana: —Bëngbe Utabná bontsajabótoyeca ca. 	 "De Here heeft hem nodig", antwoordden de discipelen.


Pero Jesús tojanë́jua: “Ts̈ëngaftanga jetiñoye s̈mondbétsichamo: ‘Yëfse ts̈abe te echántsemna, er celoca buánganiñe entsemna ca.’ 	 Hij antwoordde: "Is de lucht 's avonds rood, dan zegt u: 'Het wordt goed weer.' Is de lucht 's morgens rood, dan zegt u: 'Het wordt slecht weer.' U ziet aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar in wat voor tijd u leeft, daar hebt u geen inzicht in!


Chcasna, cach tescana judiëngbe amë́ndayënga tmojanenoyeuná Jesús jóbama. 	 Vanaf die dag zochten de Joodse leiders naar een gelegenheid om Hem te doden.


Y ts̈ëngaftanga, Capernaum pueblents̈a ents̈anga, ¿celóntscoca atsebánanënga s̈mochtsemna ca s̈mojtsejuabnanga? ¡Chë uabouana infiernoye cmochantsë́setjango! 	 En wat moet Ik van Kapernaüm zeggen? Zal het worden verheerlijkt tot in de hemel? Nee, het zal worden vernederd tot in de dood."


Y ndegombre cbë́yana, morscana ats̈e ya ndoñe más chë uvasents̈ana obocniye quichaisofs̈iye. Chë tsëm vínoye ts̈ëngaftangaftaca chanjofs̈iye, ats̈be Taitabe amë́ndayoca chamojtsemna ora ca” —Jesús tojánayana. 	 Let op mijn woorden: Ik zal geen wijn meer drinken tot de dag dat Ik met jullie nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van mijn Vader."


Pero ats̈e cbë́yana: Ts̈ëngaftangbe uayayënga s̈mochtsababuánÿeshana, y chë cmë́camenëngbiama Bëngbe Bëtsá s̈mochtseimpadana. 	 Maar Ik zeg: Houd ook van uw vijanden! En bid voor wie u vervolgen!


Chents̈ana, Jesús chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: “Quem soye cbë́yana: Ndoñe s̈mattsenócochinÿena ndayá s̈mochjase o s̈mochjofs̈iye vida jtsebomnama, ni ndaye ents̈ayá s̈mochjuíchëtjuama cach ndoñe. 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Maak je geen zorgen over je levensonderhoud, over wat je zult eten of aantrekken.


Chë shembása yojouena nts̈amo Jesús ba s̈oquënga tojánashnama, y as stëts̈oicana ents̈angbe tsëntsajana yojobeconá, y Jesusbe ents̈ayá yojauábojajo. 	 Maar nu had ze gehoord over de wonderen die Jezus deed. Zij wrong zich tussen de mensen door naar Hem toe en raakte van achteren Zijn kleren aan.


“Y chora cha yojayana: ‘Quem ndoservena trabajayá shjoca ibetoye matábocna; choca puerte echanjenóbos̈achna y chë tsets̈anama juatsas̈ënga echantsenoftë́s̈jojnaye ca’ ” —Jesús tojanë́yana. 	 Met deze knecht valt niets te beginnen. Gooi hem buiten, in de diepste duisternis. Daar is wroeging en verdriet.'


“Aca quem luarents̈a ents̈anguents̈ana quem boyabásenga tconjabacacá y ats̈biama s̈conjinÿinÿé. Ats̈e chënga sënjanÿanÿé nts̈amo ndegombre aca comnama. Chënga acbe ents̈anga mondmëna; y acna, chë ats̈biama chënga s̈conjinÿinÿiyá. Chënga acbe palabra tmonjouena y ts̈abá tcmonjoyeuná. 	 Door wat Ik gedaan en gezegd heb, weten deze mensen nu wie U bent. U hebt hen aan Mij gegeven, omdat zij van U waren. Zij hebben zich gehouden aan wat U zei.


Yëfsana, Juan yojtsemnoye Jesús yojtsebéconaye, y chë cháftaca imojtsemna ents̈anga tojanë́yana: “S̈mochjinÿe. Chë nda Bëngbe Bëtsá tbojichmó y iytanana Oveshatemcá entsobiamná cha, entsashjajuana ca. Cha jóbanëse, quem luarents̈a ents̈anga bacna soyëngama perdonánënga mochántsemna. 	 De volgende morgen zag hij Jezus aankomen. "Kijk", riep hij. "Het offerlam van God! Hij neemt de schuld van de wereld op Zich.


Cach ora chë ibeta, chë utamianá chata tojanënatse chë lisianënguiñe jetsajabiama. Chents̈ana, cha y chabe pamíllanga tmojánenabaye. 	 Hoewel het midden in de nacht was, nam de cipier hen mee en waste hun striemen. Direct daarna werden hij en zijn hele gezin gedoopt.


Pero Pablo tontsanenacuestëtoná y íñeshoye chë mëts̈cuaye tbontsantsats̈e y Pablo ndocá chenatanpasá. 	 Paulus schudde echter het beest van zijn hand af, zodat het in het vuur viel. Hij had verder nergens last van.


Cachora Safira Pédrëbe shecuats̈ents̈e obaná tojánshajaye. Chë bobontsënga tmojtanamáshjna ora, obaná Safira tmojáninÿena; asna, chents̈ana tmojanamba y cachabe boyabe juachaca tmojanatbontsá. 	 Op hetzelfde moment zakte zij voor hem in elkaar en stierf. De jonge mannen kwamen binnen. Toen zij zagen dat zij ook dood was, droegen zij haar naar buiten en begroeven haar bij haar man.


Nÿets̈á bacna juabnënga ents̈angbe ainaniñe echanjésemna, y chë causa banga ndoñe quemochátenbobonshana. 	 Er zullen veel valse profeten komen. Ze zullen velen op het verkeerde spoor brengen.


Masque Jesús, judiëngbe delante ba bëts soyënga Bëngbe Bëtsabe obenánaca tojë́ftsema, chënga ndoñe chábeñe ntsos̈buáchiyana, 	 Ondanks de vele wonderen die Hij voor hun ogen had gedaan, geloofden de meeste mensen niet dat Hij de Christus was.


Er ndbomnëjémënga nÿets tempo ts̈ëngaftangbeñe mochanjë́ftsemna, ndayténaca s̈mojábos̈ena ora, s̈matjobenaye ts̈abe soye chëngbiama jamana; er ats̈e ts̈ëngaftangaftaca ndoñe nÿets tempo quicháisemna. 	 Arme mensen zijn er altijd. Als u vindt dat zij geholpen moeten worden, kunt u dat doen. Maar Ik zal niet lang meer bij u blijven.


Er ndayá Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga tojats̈atacá, tojtsemna chënga nts̈amo chë leyiñe jamama yomna ca iuayancá tmojtsamama, chca, chë ts̈etana soyënga ya ndoñe nantsóbocana ndayá Bëngbe Bëtsá jamama tojanas̈ebuáchenants̈ana. Pero ba ts̈abe bendicionënga Abrahambiama jamama, Bëngbe Bëtsá tbojans̈buachenáyeca, Bëngbe Bëtsá chë soyënga Abrahambiama tojanma. 	 Als wij gered konden worden door een wet te gehoorzamen, is het duidelijk dat dat een andere manier is om met God in het reine te komen dan Abraham deed. Want hij was een vriend van God omdat hij eenvoudig geloofde in Gods beloften.


Pero chë soldadëngbe amëndayá Páblëbioye ndoñe ntjoyeunayana; más, chë barcuents̈a mandayá y chë barco nduíñbioye aíñe. 	 Maar de Romeinse officier luisterde naar de stuurman en de kapitein in plaats van naar Paulus.


“Moisesbe ley y chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga ts̈ëngaftanga cmonjanabuayiyná, Juan chë Ubayaná quem luaroye tonjánabëntscuana. Cha tonjánabo orscana montsabuayiyná chë ts̈abe noticiënga Bëngbe Bëtsabe amë́ndayocama, y nÿetscanga ts̈a montsebos̈e choye jamashënguama ca. 	 Voordat Johannes de Doper kwam, moest u zich houden aan wat Mozes en de profeten hadden gezegd. Johannes kwam met het goede nieuws dat het Koninkrijk van God dichterbij was gekomen. En iedereen probeert uit alle macht er een plaatsje te krijgen.


As Pablo y Bernabé más añémoca mënts̈á tbojánayana: “Endánëyta, natsana ts̈ëngaftanga, chë judiënga s̈momnënga, Bëngbe Bëtsabe palabra jshabuayenana. Pero ts̈ëngaftangna chë palabra s̈montsaboté, y s̈montsejuabná ts̈ëngaftangbiama ndoñe ts̈abá yontsemna chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnana ca; chë causa, bënga fchantsoñe chë ndoñe judië́ngbeñe Bëngbe Bëtsabe palabra jóyebuambayama. 	 Paulus en Barnabas lieten zich niet van hun stuk brengen en zeiden: "Vanzelfsprekend moest u het eerst horen wat God te zeggen heeft. Maar nu u er niets van moet hebben en daarmee bewijst het eeuwige leven niet waard te zijn, gaan wij het de andere mensen vertellen,


Chë natsaná yojáshjango y yojayana: ‘Taita, acbe crocénana bnë́tsana soye más tonjoboté ca.’ 	 De eerste had enorme winst gemaakt. Wel tien keer het bedrag dat hij had gekregen.


Y Jesús tojanë́yana: “Morna, báseye mobuatsjo y chë fiesta otocanábioye mabuyamba ca.” Y chënga chca tmojanma. 	 Toen zij dat gedaan hadden, zei Hij: "Schep er nu wat uit en laat de ceremoniemeester ervan proeven." Zij gaven ervan aan de ceremoniemeester,


“Puerte oyejuayënga mochántsemna chë mondbétsos̈achiyënga; chënga Bëngbe Bëtsá entsëjabuáchana ngménaca ndoñe chamondë́tsemnama. 	 Gelukkig zijn zij die verdriet hebben, want zij zullen getroost worden.


“Ats̈be Taitá lempe chca s̈onjats̈tá. Chë Uaquiñábioye ndocná corente quebnatábuatma; nÿe chë Taitá aíñe. Y chë Taitábioye ndocná corente quebnatábuatma; nÿe chë Uaquiñá aíñe, y ndábioye chë Uaquiñá tojtsebos̈e nda chë Taitá yomnama jinÿanÿiyama, chánaca chë Taitábioye bochantsábuatma. 	 Hij sprak weer tot de mensen. "Mijn Vader heeft Mij alles toevertrouwd. Hij is de enige die de Zoon echt kent. En Ik ben de enige die de Vader echt kent. En ook de mensen die Ik heb laten zien wie Hij is, kennen Hem.


Chents̈ana, chë mandadbe soldadënga Jesús tmojanánatse chë mandadbe bëts yebnents̈a chashjoye y choca nÿetsca soldadënga chabe shë́conana tmojanójoto. 	 De soldaten namen Jezus eerst mee naar de binnenplaats van het paleis.


Er nts̈amo tcojtsóyebuambnama Bëngbe Bëtsá echanjayana ts̈abá o ndoñe ts̈abá tconjamama, y cmochanjauyana aíñe o ndoñe cmontsemna castiganá jtsemnama ca” —Jesús tojánayana. 	 Uw lot hangt af van uw woorden. Of u wordt erdoor vrijgesproken of u wordt erdoor veroordeeld."


Inÿenga espadë́jaca mochanjóbana, y ínÿengbioye nÿetsca luarënguëjana utámenënga mochanjunatse; y chë ndoñe judiëngna, Jerusalenoca ents̈ángbioye mochántsatsejaye y mochantsëbaye, chca chaotsemnama Bëngbe Bëtsá tojalesenciantscuana ca” —Jesús tojánayana. 	 De mensen zullen afgeslacht of als krijgsgevangenen over de hele wereld verstrooid worden. Vreemde volken zullen Jeruzalem overwinnen en vertrappen tot aan hun tijd een einde komt en Gods nieuwe wereld begint.


Y chents̈ana tmojancrucificá; y chabe ents̈ayangamna, tsbanánoye tmojanë́ts̈ena jinÿama ndayá cada ona yochjëftsanácñama. 	 Toen kruisigden zij Hem. Zijn kleren verdeelden zij onder elkaar, door erom te dobbelen.


Jesús corente yojánababuanÿeshana Marta, María y chatbe uafts̈e Lázaro. 	 Hoewel Jezus veel van Martha, Maria en Lazarus hield, maakte Hij geen aanstalten naar hen toe te gaan.


Pero masna, ats̈be cats̈átanga, ndayá jamama chas̈mojas̈buachená ora, chca ndoñe s̈matjama jajúrase ni celocama, ni quem luarama, ni ndocna inÿe soyama. Ts̈ëngaftanga aíñe ca jayanama s̈mojtsebos̈ëse, nÿe aíñe ca s̈mochjayana, y ndoñe casna nÿe ndoñe; chca, Bëngbe Bëtsá ndoñe chaondayana ndoñe ts̈abá s̈monjama ca júraye causa. 	 Waar ik vooral de nadruk op wil leggen, broeders, is dat u niet mag zweren; niet bij de hemel, niet bij de aarde, bij niets! Als u 'ja' zegt, moet het 'ja' zijn; en als u 'nee' zegt, moet het 'nee' zijn. Anders bent u strafbaar voor God.


Chë ents̈anga mondmëna chë natsanënga jtayenama, pero chë tempo chë inÿe obanënga ndoñe chemëntë́tanayena, ndayá nÿe chë canÿe uaranga uata chents̈ana. 	 Dit is de eerste opstanding. De rest van de doden werd pas weer levend na die duizend jaar.


Pablo chëngbe bests̈as̈iñe chabe cucuats̈ënga tojanjajó ora, Uámana Espíritu chëngbe ainaniñe tojánamashëngo jtsemándayama; tmojanonts̈é inÿets̈á biyangana, chënga tempo ndmabiyañe, y Bëngbe Bëtsabe juabna imojtsoyebuambná. 	 Toen Paulus zijn handen op hen legde, kwam de Heilige Geest over hen. Zij spraken in vreemde talen en gaven woorden van God door.


Chcasna, Judas Jesúsbioye tojanobeconá y tbojaniyana: “¡Buatëmbayá ca!” Y tbojanámocho. 	 Hij liep direct op Jezus toe. "Dag, Meester", zei hij en hij kuste Hem.


Pero inÿe judiënga fariseúngbioye tmojána, nts̈amo Jesús tojanmama chënga jacúntama. 	 Maar sommigen gingen naar de Farizeeërs om te vertellen wat Jezus had gedaan.


“Nda básefta soyënguiñe lempe ts̈abá tojama, bëtscá soyënguíñnaca lempe ts̈abá echanjama; y nda básefta soyënguiñe ndoñe ts̈abá tonjama, bëtscá soyënguíñnaca cach ndoñe ts̈abá queochatsma. 	 Wie betrouwbaar is in kleine dingen, is het ook in grote. Wie onbetrouwbaar is in kleine dingen, is het ook in grote.


Nts̈amo chora sënjanayancá endmëna ndayá tondayama ntsencuéntayana, chë Crístbeñe os̈buachiyá yomna ca tojayanáftaca, y boyabása o shembásaftaca bacna soye tojtsama, o nda nÿe cachabiama bëtscá soyënga jtsebomnama ts̈a tojtsebos̈e, o chë cachabe pormana soyënga diosënga yomnama jtsejuabnayëse tojtsadorana, o yapa tojtsayatsená, o yapa tojtsetmó, o tojtsatbëbana. Chca ents̈ángaftacna, ni mo s̈muatjótbema chë́ngaftaca cánÿiñe jasama. 	 En het gaat niet om hen of mij. Waar het om gaat, is dat wij allemaal hetzelfde goede nieuws hebben gebracht en dat u het hebt aangenomen.


Chora, chë bachnangbe amë́ndayënga y chë bëtsëjemëngcá mándayënga tmojánbos̈ena Jesús jishachana, er chënga tmojanenótats̈ëmbona cha chca tojancuentá jinÿanÿiyama chënga mo chë puerte bacna trabajayëngcá imojanmënama. Pero ents̈angbiama imojtsauatja, chíyeca cachcá tmojanonÿá y chents̈ana imojtsóñenga. 	 De mannen van de Hoge Raad begrepen wel dat dit verhaal op hen sloeg. Zij zouden Hem het liefst meteen gevangen nemen. Maar zij durfden niet, omdat zij bang waren dat het volk het niet zou nemen. Dus lieten zij Hem met rust en gingen weg.


Ndegombre, nÿe chë ndayá chënga mo iytëmencá tmojamama jóyebuambayama ya cuantsëuatja; 	 De dingen die de goddelozen stiekem doen, zijn zo schandelijk dat wij daaraan zelfs geen woorden vuil moeten maken.


Y chca, Bëngbe Bëtsabe delante ndocná quenátobena jayanana ts̈a bëtsá cha yomna ca. 	 Want wie eet en drinkt zonder rekening te houden met de diepe betekenis van deze maaltijd, haalt Gods oordeel over zich.


ndayá bëngbiámnaca, ndëmuanÿengbiama Bëngbe Bëtsá yochjayana chabe bominÿiñe ts̈ábenga imomna ca, bënga Bëngbe Bëtsábeñe imos̈buachéyeca; Bëngbe Bëtsá, nda tojanma Bëngbe Utabná Jesús cháuatayenama. 	 Het is ook geschreven met het oog op ons. Wij worden immers ook rechtvaardig verklaard, want wij vertrouwen op God, Die onze Here Jezus uit de dood heeft laten terugkomen.


Pero ndoñe tmonjáninÿena nts̈amo, er nÿetsca ents̈anga corente imojtseyeunana nts̈amo cha yojtsoyebuambnacá. 	 Maar zij wisten niet hoe. Want het volk hing aan Zijn lippen.


Chora Pedro bës̈oye yojábocna. Chents̈na, inÿe shembása oservená chábioye tbojáninÿe y chë inÿe ents̈anga tojanë́yana: —Cha, Jesús chë Nazaretocáftaca enjánana ca. 	 Later bij de poort zag een ander meisje hem. Zij zei tegen de mensen die daar stonden: "Die man was ook bij Jezus van Nazareth."


Ndoñe s̈matjaleséncia ínÿenga chamotsamama ts̈ëngaftanga chë benachents̈ana chas̈motsojuánañama, ndayá chënga tmojtsabuátambama, y chë Cristo tojánabuatambama contra soyë́ngaca. Más ts̈abá endmëna bënga ainaniñe añemo jtsebomnana, Bëngbe Bëtsá ts̈abe juabna bëngbiama yobómnayeca, y ndoñe chë sanama, chë ndayá aíñe o ndoñe s̈ontsamna jtsesayana soyëngama mandënga tcojtsamëse. Chca mandënga ndocna te chë Israeloca ents̈angbiama tempo tonjanoservé. 	 Laat u daarom niet meeslepen door allerlei vreemde ideeën. Voor onze geestelijke kracht zijn wij alleen afhankelijk van de genade van God en niet van allerlei regels voor eten en drinken; want de mensen die op regels vertrouwden, hebben er niets aan gehad.


Chents̈e básefta Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga fsënjánanÿena, y s̈onjanë́buaja chë́ngaftaca canÿe semana chents̈e jëftsajë́tanama; y chents̈ana Romoye fsënjë́ftsanbocna. 	 Daar vonden wij een groep christenen. Zij vroegen ons dringend een week bij hen te blijven. Maar na die week reisden wij weer verder naar Rome.


Bëngbe Bëtsá celocana tojinÿanÿé, chë uabouana castigo, ts̈a tbojetnama ents̈angbiama chaotsemnama, ainaniñe bacna juabnënga bomnëngbiama y chë bacna soyënga amëngbiama y ndëmuanÿengbiama, masque Bëngbe Bëtsabe ndegombre soyënga jtsotats̈ëmbñana, ts̈a bacna soyënga tmojtsama causa, ndoñe ntjalesénciana cachënga jtsiyenama nts̈amo ndegombre yomncá. 	 Vanuit de hemel straft God alle slechte, zondige mensen, die de waarheid niet willen accepteren.


Sempre ts̈abá chë ts̈ëngaftangbe yebnoye inÿe luarëngocana tmojáshjajnënga s̈mochjúbuaja, er chca jamëse, ntsetats̈ëmbcá báseftangna angelënga chëngbe yebnents̈e tmojanë́buaja. 	 Wees altijd gastvrij voor vreemdelingen; daardoor hebben sommigen, zonder het zich bewust te zijn, engelen in huis gehad.


Celoca y quem luare echanjopochóca, pero ats̈be palabra ndocna te queochaisopochóca. 	 De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen blijven.


“Ts̈ëngaftanga s̈mojouena nts̈amo Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbe bëts taitanga tojanamëndacá: ‘Ndoñe catjóba ca. Chca ochjajnayá bontsemna jobuambayana chë ents̈angbiama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama endbayanabe delante, ndáyeca chca ca.’ 	 Vroeger zei men: 'Wie iemand vermoordt, moet sterven.' Maar Ik ga verder. Ik zeg: Als u kwaad bent op uw broeder, wordt u veroordeeld. Als u hem uitscheldt, moet u voor God terechtstaan.


Chënga, canÿe canto monjétsecantaye nts̈amo Moisés, chë Bëngbe Bëtsabe oservená tojancantacá, y nts̈amo chë Oveshatema tojancantacá. Mënts̈á monjétsecantaye: Puerte bëts soyënga y ts̈abe soyënga entsemna lempe nts̈amo aca tcojanmcá, Bëngbe Utabná Bëngbe Bëtsá nÿets obenana bomná; lempe nts̈amo jtsamëse aca icoyena, acbe bominÿiñe puerte ts̈abe y ndegombre soyënga yomna, nÿets luarënguenache ents̈angbe Rey. 	 Zij hadden allemaal een harp van God gekregen en zongen het lied van Mozes, de dienaar van God en het lied van het Lam: "Almachtige Here en God, wat U hebt gedaan, is groot en wonderbaar! Heerser over de volken, Uw wegen zijn juist en goed.


Ts̈ëngaftanga lempe chca s̈mobómnayeca, ats̈e corente oyejuayá s̈mochjábema, er ts̈ëngaftanga nÿetscanga cachcá cánÿiñe s̈mondëjuabná, cachcá nÿetscanga s̈mondénbobonshana, nÿetscanga mo canÿe ainancá s̈mondbomna, y nÿetscanga cachca soye s̈mondbos̈e. 	 maak mij dan helemaal gelukkig door het onderling eens te zijn en elkaar lief te hebben. Streef (één van hart en ziel) naar echte eenheid.


Ats̈e sempre canÿe soye inÿe soyëngama más sënjánbos̈e, y enjamna chë ts̈abe noticiëngama jábuayenana, ents̈anga ndocna te Cristbiama oyebuambnayana tmonjanuena luarënguenache; y chca sënjanma, ats̈e ndoñe játamama inÿa tojanbojats̈é trabajo, mo ínÿabe bojats̈ena yebnents̈e jajebuama cuafjatonts̈ecá. 	 Ik heb steeds mijn uiterste best gedaan om het goede nieuws bekend te maken op plaatsen waar men nog nooit van Christus had gehoord. Als iemand mij voor is geweest, wil ik niet op zijn werk verder bouwen.


Pero, Pablo Bereoca chë Bëngbe Bëtsabe buayenana soyama ents̈anga yojtsabuayiynama chë Tesalonicoca judiënga tmojántats̈ëmbona ora, chënga choye tmojána y tmojanma chents̈a ents̈anga chamuenbouénanama. 	 Maar toen de Joden van Thessalonica hoorden dat Paulus ook in Berea over Jezus Christus sprak, gingen zij erheen om onrust te zaaien.


asna, canÿe boyabása Jesúsbioye tbojanbuayená: —Acbe mamá y acbe cats̈átanga shjoca montsemna y montsebos̈e ácaftaca jóyebuambayama ca. 	 Toen iemand Hem vertelde dat zij er waren, vroeg Hij: "Wie is mijn moeder? En wie zijn mijn broers?"


y s̈mochjabuatambá lempe nts̈amo ats̈e tcbojamëndacá chënga chamóyeunama. Y ndegombre ats̈e nÿets tempo ts̈ëngaftangaftaca chanjë́ftsemna, quem luare jopochócantscuana ca” —Jesús tojanë́yana. 	 En vergeet dit niet: Ik ben altijd bij u, tot het einde van de tijd."


Cha lempe chca tojanma, jinÿanÿiyama cha sempre nts̈amo ndegombre yomncá inétsamama, y nÿetscanga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama inétsamama. 	 om uiteindelijk (in deze tijd) te laten zien hoe rechtvaardig Hij is. Ook als blijkt dat Hij ieder mens, die door geloof bij Jezus hoort, in ere herstelt.


Ndocná quenátobena cachá quem uámana trabajo jents̈etayana, bachnangbe más uámana amëndayá jtsemnama; cha jtsemnana, Bëngbe Bëtsábeyeca uabuayaná chca uámana trabajo jamama, nts̈amo ndegombre Aarónoftaca tempo cha tojanmcá. 	 Niemand kan hogepriester worden omdat hij dat zelf zo graag wil. Hij moet door God voor dit werk geroepen zijn, net als Aäron.


Bëngbe Bëtsá cha tbojanábuayana, chabe buiñe juabuáshanëse y jóbanëse, cha chaotsemna ndábeyeca Bëngbe Bëtsá ents̈anga bacna soyëngama jáperdonama; Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyëse ents̈anga jobenayana perdonánënga jtsemnama. Bëngbe Bëtsá chca tojanma, jinÿanÿiyama cha inétsama ents̈anga ts̈ábenga chabe bominÿiñe chamotsemnama, chë ents̈anga bacna soyënga tmojanmama chë tempo ntjatonÿaycá, er cha chë tempo corente uantado chë́ngaftaca yojtsemna y chëngbe bacna soyëngama ndoñe yonjánacastigaye. 	 God heeft Christus Jezus gegeven als verzoeningsoffer. Door Zijn bloed zal de mens, wanneer hij gelooft, Gods rechtvaardigheid ontdekken. God heeft namelijk de zonden die eerder gepleegd waren, verdragen


Ts̈ëngaftanga ats̈be ústonënga bétsemnama, nÿetsca ents̈anga cmochantsë́buayënja; pero nda nÿets tempo áts̈beñe os̈buachiyá chaotsomñá, atsbocaná echántsemna. 	 Iedereen zal jullie haten omdat jullie bij Mij horen. Maar wie standhoudt tot het allerlaatst, zal worden gered.


chca, Bëngbe Bëtsá chamonguanguama, masque chabiama ndoñe corente tmontsetáts̈ëmbo, y chamuinÿena y chábeñe chamotsos̈buáchema; pero ndegombre, Bëngbe Bëtsá bë́ngbents̈e cada cánÿabents̈ana ndoñe bënoca quenátsmëna. 	 Hij bepaalde dat de mensen Hem zouden zoeken, in de hoop dat zij Hem (misschien na veel rondtasten) zouden vinden.


Y útents̈e chë soldadënga imojtsebojanÿajana chata tbojánachnëngo y yerë́s̈a bës̈ás̈oye tbojánashjango, chë ndayë́s̈a yojanamna tsáshenoye jabocnama; y chë bës̈ás̈ana nÿe cachabe ponto yojotëfjo. Chents̈ana tbojë́ftsanbocna ora, canÿe tsáshenëjana ibojtsaye, y nÿe ndeolpe chë ángel Pédrëbents̈ana yojtsojuánañe. 	 Zij liepen langs de eerste wacht, toen langs de tweede en bereikten tenslotte de grote ijzeren poort die op straat uitkwam. De poort ging vanzelf voor hen open en zij stapten naar buiten. De engel liep één straat met Petrus mee en liet hem toen alleen.


¡Ents̈anga Bëngbe Bëtsá chamotsatschuaná nÿets tempo y nÿetsca tescama, ndayá Crístbeñe os̈buáchiyënga tmojtsamama y cach Cristo tojamámnaca! Chca chaotsemna. 	 Hem komt voor altijd en eeuwig alle eer toe in de Gemeente door Jezus Christus. Amen!


Quem Bëngbe Bëtsabe puerte osertánana bomna soyënga endmëna canÿe soye ndayá quem luarents̈a amë́ndayënga ndoñe ntsësertánana, er chënga aíñe matënjanësértase, Bëngbe Utabnábioye chënga ndoñe matmënjancrucificá, Bëngbe Utabná nda puerte bëtsá y uamaná yomna. 	 De een brengt Gods wijsheid onder woorden, door de Geest; de ander geeft blijk van Gods kennis, door dezelfde Geest.


Chë nduiño inÿa ibojatichmuá; pero chánaca chënga imojtsejants̈etaye, imojtselísia, y chents̈ana imojtábocna. 	 Daarna stuurde de eigenaar een derde man en die werd nog slechter behandeld. De boeren joegen hem zwaar gewond het erf af.


As chë base uándmanana tsbuanácha chë ángelbe cucuats̈ents̈ana sënjanaca, y sëntsanásañe; y ats̈be uayoye meloycá enjétsamna, pero sënjanabmuaná y ats̈be uafsbioyna puerte uauntjë́cha tontsanábema. 	 Ik nam het boek aan van de engel en at het op. Het was inderdaad zoet als honing, maar lag zwaar op mijn maag.


Y cha jtsebobonshánana nÿets ainánaca, juábnaca y añémoca, y ndëmua ents̈ánaca jtsebobonshánana cachá cuenobobonshancá, puerte cuámana. Cach nÿets̈á ndoñe quenatámana bayënga jtsëbánayana, ni chë uáts̈ëmbona soyënga Bëngbe Bëtsá jëtschuayama ca. 	 Waar het op aankomt, is dat wij Hem liefhebben met alles wat in ons is en dat wij net zoveel van onze medemens houden als van onszelf. Dat is veel belangrijker dan het brengen van allerlei offers."


Chë Uámana Espíritu, Pablo y Sílasbioye tojaninÿanÿé, chata ndoñe yontsanamna Asia luaroca Bëngbe Bëtsabe palabra ents̈anga jábuayenana; asna, tbojánachnëngo Frigia y Galacia luarëjana. 	 Zij reisden verder door het gebied van Frygië en Galatië, omdat de Heilige Geest hun niet had toegestaan naar Asia te gaan en daar over Jezus Christus te spreken.


Y morna, ats̈be cats̈átanga, ndayá Bëngbe Utabná tojamama móyejuanga. Ndoñe bacá ques̈natámana, nts̈amo chë inÿe tsbuanáchañe tcbonjanëbuabiamcá cachcá cachiñe jtëtë́yanama; y chë soye bëtscá cmochanjújabuache ndoñe resjuiñe chas̈mondë́tsemnama. 	 Maar wat er ook gebeurt, broeders, wees blij in de Here. Ik word niet moe dit telkens weer te zeggen en voor u is het goed dit keer op keer te horen.


Chë te jetiñe, shinÿe ya yojuenatjëmba ora, chë luarents̈a nÿetsca s̈oquënga y bacna bayëjënga uambayënga Jesúsbioye tmojanënatse; 	 Die avond na zonsondergang bracht men allemaal mensen bij Hem, die ziek waren of boze geesten in zich hadden.


Chents̈ana, inÿe bëts soye ents̈anga inÿe soyama jinÿanÿiyama, celoca sënjáninÿe, canÿe puerte bëts soye: canÿsëfta angelënga canÿsëfta pochócaye soyë́ngaca, chë ústonoye pochócaye soyënga. Chë soyënga chaojtsemnents̈ana ya ndoñe inÿe pochócaye soye yochántsemna, er chë́ntscoñe Bëngbe Bëtsá yochjacastíga, lempe nts̈amo cha jamama tojanjuabocá. 	 Ik zag nog iets anders in de hemel. Het was indrukwekkend en wonderlijk: Zeven engelen met de zeven laatste rampen. Na die rampen zal Gods toorn voorbij zijn.


Canÿe bobontse Jesúsbioye ibojtsë́stona, nÿe canÿe uafjantse ents̈ë́jua uichëtjoná. Cha chë ents̈anga tmojánishache, 	 Een jongeman volgde Jezus. Hij had niets anders aan dan een linnen kleed.


Er Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá tmojtsemna ora, aíñe base bobachtema të́ts̈enënga tmojtsemna o ndoñe, tondaye ntsámanana; ndayá puerte enduámana endmëna chë Jesucrístbeñe bënga mondbomna os̈buáchiyana, y chca bétsebomnamna bënga montsinÿanÿná ínÿenga jtsababuánÿeshanëse. 	 Voor wie bij Christus Jezus hoort, is het al of niet besneden zijn volmaakt onbelangrijk. Het enige wat telt, is geloof dat zich in liefde uit.


Chë binÿia ndëmuajana tojtsebos̈e jtsemnama, chëjana jtsanana. Masque ents̈anga, chë binÿiayama jtsuenanana, ndoñe ntsetats̈ëmbuana ndë́mocana yobama y ndë́moye yojtsoma. Cachcá, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátstats̈ëmbo nts̈amo ents̈anga chë Uámana Espíritbeyeca tmojtsónÿnama; pero ts̈ëngaftanga s̈montsetáts̈ëmbo aíñe chca yomnama ca —Jesús tbojaniyana. 	 De wind waait waarheen hij wil. Je hoort hem wel, maar je weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat. Zo is het ook als iemand door de Geest van God nieuw leven krijgt."


Maríaftaca tojána jenábemama, y muana tbojans̈buachená Joséftaca jobouamayama. María ngomamaná yojtsemna, 	 Samen met Maria, zijn zwangere vrouw, verliet hij Nazareth in Galilea om zich te laten inschrijven.


Y choye tojtashjango ora, jinÿenana lempe ts̈abá cha jtesamashënguama, mo tsjajniñe y prontániñe cuaftsemncá. 	 Als hij daar aankomt, ziet hij dat zijn oude woning helemaal schoon en opgeknapt is.


Chë cabá boyabása nduabuatmá ngomamaná echanjoquéda y canÿe s̈es̈ona boyabásetema bochántsebomna, y cha mochanjuabaye Emanuel ca. (Emanuel endayana “Bëngbe Bëtsá bë́ngaftaca ca”.) 	 Een maagd zal een kind krijgen! En zij zal het kind Immanuël noemen. Dit betekent 'God is met ons."


Y ínÿenga, Jesús jisháchichiyamna tmojanimpadá canÿe bëts soye chaoma, jinÿanÿiyama cha celoca obenana inabomna o ndoñe. 	 Anderen zeiden dat Hij maar eens moest bewijzen dat Hij de Christus was en zij probeerden Hem over te halen een teken uit de hemel te doen.


Pero Jesusna chëngbe tsëntsajana tojánachnëngo y ínÿoye tojtsanoñe. 	 Daar wilden zij Hem vanaf duwen. Maar Hij keerde Zich om, liep ongehinderd tussen hen door en ging Zijn eigen weg.


“S̈mochjouena; canÿe jená chë jénaye jaujquëshama yojë́ftsebocna. 	 "Luister", zei Hij, "een boer ging naar zijn land om te zaaien. Daarbij viel er wat zaad op het pad. De vogels kwamen erop af en pikten het weg.


Ndoñe, chamna mënts̈á bochanjauyana: ‘Jetiñe juasama cochjuábua, y moprontá ats̈e jasérviama ats̈e candëse y candofs̈entscuana; y chents̈ana aca cochjase y cochjofs̈iye ca.’ 	 Nee, hij maakt eerst het eten voor zijn heer klaar en bedient hem. Pas dan kan hij zelf gaan eten.


“Ats̈e chca cbontsëtsëtsná, chë ats̈e së́ntsebomna oyejuayana ts̈ëngaftángnaca chas̈motsebomnama, y ts̈ëngaftanga puerte chas̈motsóyejuama. 	 Ik heb dit gezegd met de bedoeling dat mijn blijdschap in u zal zijn. U zult grote blijdschap ervaren.


Pero Jesús tojánayana: —¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiámnaca, chë ley abuátambayënga! Mo canÿe ents̈á, couáybioye canÿe uauta uasmanë́sha tbojuasmá, y chësha ndoñe yapa chaondëtsautama tondaye tontsamcá, ts̈ëngaftanga ents̈ángbioye jtsamë́ndayana bëtscá mandënga chamotsocumplínama, pero cach ts̈ëngaftanga ni mo bats̈atémnaca jtsamana chë mandënga jtsocumplínama ca. 	 "Ja", antwoordde Jezus. "Ook u staat iets vreselijks te wachten. U eist het onmogelijke van de mensen, maar doet zelf niets.


Chora Natanael tbojaniyana: —¿Ndaye ts̈abe soye Nazaretocana nanjopódia jóbocnama ca? Y Felipe tbojanjuá: —Mabo y cochjinÿe ca. 	 Filippus ging naar Nathanaël en zei tegen hem: "Wij hebben de Christus gevonden, over wie Mozes en de profeten hebben geschreven. Hij heet Jezus en is de zoon van een zekere Jozef uit Nazareth."


Apolos Acaya luaroye jama yojtsebos̈e orna, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga bëtscá tmojanañemó y choca Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngbiama canÿe tsbuanácha tmojanichmó, chca, Apolos choca ts̈abá chamofjama. Acaya luaroye tojánashjango ora, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga bëtscá tojanë́jabuache. Bëngbe Bëtsá chëngbe ts̈abiama yojanjuabnáyeca, chënga Jesucrístbeñe corente imojtsos̈buáchiye. 	 Apollos was van plan naar Achaje te gaan en de christenen van Efeze vonden dat een goed idee. Ze schreven aan hun geloofsgenoten dat zij hem hartelijk moesten ontvangen. Nadat hij in Achaje was aangekomen, werd hij op een geweldige wijze door God gebruikt om de christenen daar te ondersteunen.


Chë romano soldadëngbe amëndayá, Jesusbe ndirichiñe yojtsemna; y nts̈amo cha tojanobancá tbojáninÿe ora, tojánayana: “¡Ndegombre quem boyabása Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá yomna ca!” 	 Toen de Romeinse officier, die tegenover het kruis stond, zag hoe Jezus stierf, zei hij: "Deze man was beslist een Zoon van God."


Ndoñe s̈mattsiyena jtsamëse nts̈amo chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anga monduamancá, y s̈mochjaleséncia Bëngbe Bëtsá mo tsëm ents̈angcá chácmabiamama, ts̈ëngaftangbe ainana y juabna mo tsëmcá chaomëse. Chca, ts̈ëngaftanga s̈mochanjobenaye jtsejuabnayana y s̈mochántsetats̈ëmbo nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá: ndayá ts̈abá yomna, chë ndayá cha oyejuayá ibnabema, y ndayá ya ndoñe yondopodena más ts̈abá jtsemnama. 	 U moet niet worden als de mensen die zich niets van God aantrekken. U moet anders worden, door een nieuwe manier van denken. Dan kunt u ontdekken wat God wil. En wat Hij wil, is goed, aangenaam en volmaakt.


Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: “Chíyeca, boyabása chabe taitá y chabe mamá echanjésabashejuana chabe shémaftaca jenútanama, y chë útata mo canÿacá bochántsemna ca.” 	 Dat wordt bevestigd door de Boeken, waarin staat: "Als een man trouwt, moet hij zijn ouders verlaten en één met zijn vrouw worden. Dan zullen zij samen één mens zijn." (B)


Pedro tojánashjango ora, Cornelio tojánbocna jajébenguama y chabe shecuats̈ents̈e yojoshëntsaments̈iye cha jadórama. 	 Toen Petrus binnenkwam, liep Cornelius naar hem toe en viel op zijn knieën.


Cha echanjáshjango chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayanabe natsana, y echántsebomna obenana y canÿe espíritu nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Elías inabomncá. Chabe natsana echanjáshjango, bëtsë́tsanga chëngbe básengaftaca ndoñe chamondë́tsentsjanama, y chë nduauenanënga cachiñe chamotsatsjuabnama nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abá amënga mondbetsejuabnaycá. Y chca, ents̈anga cha echantsapróntaye Bëngbe Utabná jabama orscama ca —chë ángel tbojaniyana. 	 Hij zal een bijzondere man zijn, met dezelfde geest en kracht als de profeet Elia. Hij mag de mensen erop voorbereiden dat de Christus komt. Hij zal hun leren God lief te hebben zoals hun voorouders deden en te leven zoals God het wil."


Fshantsoye tmojánastjajna ora, chënga tmojáninÿena canÿe chebániñe pormániñe, y chents̈na canÿe beona y tandë́s̈naca yojtsesegorana. 	 Toen zij aan wal stapten, zagen ze vis en brood op een houtskoolvuurtje.


Er nts̈amo Moisesbe leyents̈a nÿetsca mandënguiñe endayancá, nÿe canÿe mandiñe lempe chca entsayana. Y chë mando endmëna: “Ndëmua ents̈ánaca cochtsebobonshana nts̈amo cach aca cuenobobonshancá.” 	 De hele wet is immers samengevat in dit ene gebod: "Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf." (A)


Y chca uta uata tojanochnëngo; chents̈ana, Félix ya ndoñe más chë mandado yontsemna y chabe cuentna Porcio Festo mandadcá tmojántbema. Félix yojtsebos̈e chë judiëngbe delante ts̈abá joquédama, chíyeca utamená Pablo tbojë́ftsanboshjona. 	 Twee jaar later werd Felix opgevolgd door Porcius Festus. Om de Joden een plezier te doen, liet hij Paulus in gevangenschap achter.


Pero ts̈ëngaftanga ndoñe cachcá s̈montsenonÿase, chcana bacna soye jtsamana y s̈mojama nts̈amo Bëngbe Bëtsabe leyënguiñe ndoñe yondëlesenciancá. 	 Maar als de rijken bij u een streepje vccr hebben, overtreedt u de wet van God; dan zondigt u.


As José tojantsbaná, chë s̈es̈onatema y chabe mamá tojesanë́biats̈e y ibeta Egiptó benache tojë́ftsanbocna. 	 Jozef stond meteen op en vertrok diezelfde nacht nog met Maria en het kind naar Egypte. Hij bleef daar tot Herodes gestorven was.


¡Juabna ndbomnënga! Ts̈ëngaftanga ndoñe s̈mondë́tats̈ëmbo, chë ts̈ëngaftangbents̈ana ents̈anga ndayá jinÿama imobencá tojamá, chë ts̈ëngaftangbe tsoye yomna soyë́ngnaca tojamama; y chíyeca, chabiama cachcá enduámana ndayá ts̈ëngaftangbe ainanoye yomna soyënga, y chë ents̈angbe delante s̈mojama soyënga. 	 Dwazen! Heeft God niet de buiten èn de binnenkant gemaakt?


Chë Jesusbiama oyebuambnayana Juánbioye tbojanóyeunata y Jesús tbojanasto útatents̈ana cánÿana Andrés ca yojanabaina; cha yojamna Simón Pédrëbe cats̈ata. 	 "Kom maar kijken", zei Hij. Dus gingen zij met Hem mee, zagen waar Hij woonde en bleven de rest van de dag bij Hem. Dit gebeurde rond vier uur 's middags.


Chents̈ana canÿa chë angelënguents̈á, chë canÿsëfta copbenga bomnënga jútjena chë canÿsëfta ústonoye pochócaye soyë́ngaca, áts̈bioye tonjánabo y s̈onjaniyana: “Mabo, cbochanjinÿinÿiye chë tojobouamá shembása, chë Oveshatembe shema ca.” 	 Toen kwam één van de zeven engelen, die de zeven schalen met de zeven laatste rampen hadden uitgegoten, naar mij toe en zei: "Kom, ik zal u de bruid van het Lam laten zien, Zijn vrouw."


Chora Jesús tbojanjuá: —Shembása, s̈moyeuná; canÿe tempo echanjóshjango y chora ts̈ëngaftanga ndoñe quecmochátamna Bëngbe Bëtsá jadóramna, ni quem tjoye jabana, ni Jerusalenoye jana. 	 Jezus antwoordde: "Geloof Mij, er komt een tijd dat de mensen de Vader niet zullen aanbidden op de Gerizim en ook niet in Jeruzalem.


Pero chënga tmonjánayana ats̈e aíñe ts̈abá tijanma ca, y Tito, chë áts̈eftaca enjamná, masque Grecia luarocá enjamna, chënga ndoñe chematanmandá base bobachtema chë más delicadents̈e tëts̈ená chaotsemnama, nts̈amo judiënga monduamancá, Bëngbe Bëtsábenga imomnama chaotsinÿnama. 	 Zij verlangden zelfs niet van Titus, die immers geen Jood is, dat hij besneden zou worden.


As Jesús tojantsbaná, chë binÿia tbojanácacana, y chë bëts uafjajónayoye tojánayana: —¡Natjë́mbana cochtsemna! ¡Bonguana ca! Y cachora chë binÿia yojëtstëcja, y lempe bonguana yojtsatsmëna. 	 Hij stond op en riep tegen de wind dat hij stil moest zijn. Tegen de golven zei Hij: "Kalm, wees rustig." De wind ging liggen en de golven bedaarden. Even later was op het water zelfs geen rimpeltje meer te zien.


Ts̈ëngaftanga chca s̈mondmëna: ents̈angbe delante ts̈ëngaftanga jtsinÿnana mo nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amëngcá, pero ndoñe chca ques̈mátsmëna. Ts̈ëngaftangbe ainanents̈na chë bacna ents̈anga nts̈amo ndegombre tmojuabnacá ndinÿinÿnayëngcá y chë bacna soye amëngcá s̈montsejuabná. 	 U doet u heel vroom en oprecht voor, maar in uw hart bent u huichelachtig en slecht.


“Mënts̈ánaca leyiñe enduábemana: ‘Ndëmuanÿe boyá chabe shémaftaca tbojtsenë́ts̈ena, chë boyá bontsemna chabe shema canÿe tsbuanácha juiyiyana, ndayë́chañe chaotsayana cha ya ndoñe chabe shema yontsemna ca.’ 	 De wet van Mozes zegt: 'Als iemand van zijn vrouw af wil, kan hij van haar scheiden. Maar hij moet haar wel een brief meegeven, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is.'


nts̈amo cachënga jenomándama jtsobenana, ainaniñe ndocna bacna soye ntsebomnana, yebnents̈a soyënga jtsamama jtsents̈énana, nÿetscángaftaca ts̈ábenga jtsemnana, cachëngbe boyángbioye jtsayaunanana, chca, ndocná chaondëtsobena Bëngbe Bëtsabe palabrama bacá jatóyebuambnayana, nts̈amo chë tobias̈ënga tmojamama. 	 verstandig en zuiver te zijn, hun tijd te besteden aan de huishouding en goed en behulpzaam voor hun eigen man te zijn, opdat het woord van God niet in een kwade reuk komt te staan.


Zeusbiama chents̈a bachna inabomna canÿe yebna chë pueblo chaboca, chábioye jadórama. Chë bachna, uacnënga tojanënatse y uants̈efjushangá tojanëyamba chë Zeus jadórama yebnents̈a amashjuanoye; y cha y chë ents̈anga imojtsebos̈e chë uacnënga jashebuáyana y jajuinÿiyana, chca, chë ichmonátbioye jadórama. 	 De priester van de Zeus-tempel, die buiten de stad stond, bracht zelfs stieren en bloemenkransen bij de poort, want hij en de mensen wilden Barnabas en Paulus offers brengen.


Chë bacna soyënga tojtsamá ndoñe ntsebos̈ana, chë binÿnayá chabe bacna soyënga chabuinÿinÿema, ni chabe bacna soyëngama chabuácacanama. Chíyeca, chë bacna soyënga jtsamëse oyená, chë binÿnayábioye jtsáboyënjana, y chë binÿnayábioye ndoñe ntjabana. 	 Want wie zondigt, heeft een hekel aan het licht. Hij ontwijkt het uit angst dat al die slechte dingen aan het licht zullen komen.


Cachcá, chë bëtsanana shembásenga chamotsiyena mo Bëngbe Bëtsábioye adorayëngcá, uayátsenayënga ndoñe chamondë́tsemna, ni tmoyënga. Entsamna chamotsiyena ts̈abe soyënga jtsamëse; 	 Leer oudere vrouwen dat zij rustig en eerbiedig moeten zijn in alles wat zij doen. Zij mogen niet roddelen of veel drinken; nee, zij moeten anderen leren wat goed is.


Chora Jesús tbojaniyana: —¿Ndegombre cojtseprontana ats̈biama jóbanama? Ndegombre cbëyana, cabá ngallo ndëcánta ora, aca unga soye ats̈biama cochanjayana: “Cha ndoñe quetsatabuatma ca”. 	 "Alles voor Mij over?" vroeg Jezus. "Luister goed, nog voor de haan kraait, zul je drie keer gezegd hebben dat je Mij niet kent!"


Chíyeca ts̈ëngaftanga, Bëngbe Bëtsabe ents̈anguents̈e ndoñe ques̈mátsmëna mo inÿe luarocana ashjajnëngcá, y ni mo cachëngbe yebnents̈e ndoyenëngcá, tondayama derecho ndbomnënga. Inÿets̈á endmëna; ts̈ëngaftanga derecho s̈mondbomna cachcá nts̈amo Bëngbe Bëtsabe ents̈anga mondbomncá, y Bëngbe Bëtsabe básenga s̈mondmëna. 	 Voor God bent u nu geen vreemdelingen of buitenlanders meer; nee, u hebt dezelfde rechten als de Joodse christenen. U hoort nu ook bij het volk van God, bij Zijn gezin.


Bëngbe Bëtsá tojama Cristo nÿetsca soyënguiñe chaotsemándama, y tbojanábuayana nÿetsca soyënguiñe chaotsemándama, chábeñe os̈buáchiyëngbe ts̈abiama. 	 God heeft letterlijk alles aan Christus onderworpen en Hem, als enig hoofd, aan de Gemeente gegeven.


¿Ts̈ëngaftangbiama ndayá más paselo nántsemna ts̈ëngaftangbe delante chë jama ndobenábioye ats̈e jauyanana: ‘Acbe bacna soyënga tcbontseboperdoná’, o ‘Matëtsbaná, acbe tjuashe mesocñe y motsa ca’? 	 Mag Ik hem zijn zonden niet vergeven? Maar als Ik nu tegen deze verlamde man zeg dat hij moet gaan staan en naar huis lopen? Mag Ik dat ook niet zeggen?


Tojanopasá, Jesús Jericó puebloye yojtsebéconaye ora, canÿe jtaná benache juachañe inatbemana, lemos̈na otjanañe. 	 Niet ver van de stad Jericho zat een blinde man langs de weg te bedelen.


Pero cha s̈onjaniyana: “Ndoñe, áts̈eftaca ndoñe chca mátamana, er ats̈e canÿe Bëngbe Bëtsabe oservená sëndmëna, nts̈amo aca condmëncá, y nts̈amo chë Crístbeyeca acbe cats̈átanga, chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga y nÿetscanga chë ndayá quem librë́s̈añe endayanama tmojóyeunanga mondmëncá. Aca cmontsemna Bëngbe Bëtsá jadórama ca.” 	 Maar hij zei: "Doe dat niet! Ik ben slechts een dienaar van de Here, net als u en uw broeders, de profeten en net als ieder, die ter harte neemt wat in dit boek staat. Vereer alleen God!"


Fariseunga y saduceunga tmojána Jesús jinÿama, y jisháchichiyama imojtseimpadana canÿe bëts soye chaoma, as jtsetats̈ëmbuama Jesusbe obenana ndegombre Bëngbe Bëtsábiocana tainóbocanama. 	 Op een dag kwamen er Farizeeërs en Sadduceeërs naar Jezus toe om Hem op de proef te stellen. Zij vroegen Hem om een teken uit de hemel. Hij moest maar eens bewijzen dat Hij de Zoon van God was.


Pedro y Juan ya tmojtanabáshejuana ora, tbojánata chë inÿe os̈buáchiyëngaftaca jateninÿenama y lempe nts̈amo chë bachnangbe amë́ndayënga y bëtsëjemëngcá mándayënga chátbioye tmojanëyancá, chë́ngbioye tmojanacuntá. 	 Zodra zij vrij waren, gingen Petrus en Johannes naar hun vrienden en vertelden wat de Joodse leiders hadden gezegd.


Ndegombre s̈cuayana, quem luare jopochócama te, chë ndoñe chacmonjúbuaja y ndoñe chacmonjoyauná ents̈anga Bëngbe Bëtsá puerte jabuache echantsacastígaye, y chë bacna ents̈anga Sodoma y Gomorra luaroquëngna ndoñe nÿa nÿets̈á jabuache queochatacastígaye ca” —Jesús tojánayana. 	 Werkelijk, zo'n stad zal er op de dag van het grote oordeel erger aan toe zijn dan de beruchte steden Sodom en Gomorra.


“Nda chabe shémbioye cachcá tbojesonÿá y ínÿaftaca tojtóbouamase, cha chë natsana shémbioye ínÿaftaca jtseíngñayana; y nda chë úts̈ena shembásaftaca tojobouamá chana, canÿe uabuatmá jtsebomnana, y chca, chana canÿe bacna soye jtsamana ca” —Jesús tojánayana. 	 Wie van zijn vrouw scheidt en met een ander trouwt, pleegt overspel. En wie met een gescheiden vrouw trouwt, pleegt ook overspel.


er ats̈e chanjama puerte ts̈abá y osertanánaca ts̈ëngaftanga chas̈móyebuambama; y chca, ts̈ëngaftangbe uayayënga ndoñe quemochatobenaye jayanana ndoñe ts̈abá s̈montsichamo ca, y ndocá jojuama quemochatobenaye. 	 Ik zal jullie een wijsheid geven waar je tegenstanders niet van terug hebben.


Er bënga queftsátobena jtsajbanana oyebuambnayana chë tifjinÿe y tifjouena soyëngama ca.” 	 Wij kunnen gewoon niet zwijgen over wat wij hebben gezien en gehoord."


y chë bacna ents̈angna chë uabouana íñeshoye mochántsatquëcjaye, y chents̈e puerte mochanjenóbos̈achna y chë tsets̈anama juatsas̈ënga mochantsenoftë́s̈jojnaye ca” —Jesús tojanacuntá. 	 En de slechten zullen in het vuur worden gegooid. Daar zal één en al wroeging, tranen en verdriet zijn.


Y Jesús ndoñe bonjanájaboto chë ents̈angbe soyëngama chabotsebuayiynama, er cachá ents̈angbe ainaniñe nÿetsca juabnënga yojanábuatma. 	 Niemand hoefde Hem te vertellen hoe gemakkelijk mensen van gedachten kunnen veranderen.


Chents̈a judiënga imojamna más ts̈abe ainana bomnënga chë Tesalonicoca judiëngbiama; chcasna, oyejuayënga chë buayenana soye Jesucristbiama tmojanóyëngacñe, y cada te Bëngbe Bëtsabe uabemana palabra imojanalía, jtsetats̈ëmbuama, nts̈amo Pablo y Silas ibojtsëtsëtsnacá aíñe o ndoñe ndegombre yojtsemnama. 	 Toen ze daar aankwamen, gingen zij naar de synagoge. De Joden daar waren niet zo bevooroordeeld als die van Thessalonica. Zij luisterden heel aandachtig naar hen. Elke dag keken zij in de Boeken na of het waar was wat Paulus beweerde.


Nÿetsto ora y bëts mos̈enana ora, chë nduiño cachiñe yojábocna y cachiñe cachcá yojopása. 	 En ze gingen. Om twaalf uur en om drie uur deed hij hetzelfde.


Ats̈e chanjama bëts soyënga celoca; y quem luariñe echántsemna buiñe, íñeshe y ngona mo jants̈etëshcá, ats̈be obenana jinÿanÿiyama. 	 Hij zal hoog aan de hemel bijzondere dingen laten gebeuren en beneden op de aarde duidelijke tekenen geven: bloed, vuur en rookwolken.


Jesucristo jónÿnanamna mënts̈á tojanopasá: María tbojans̈buachená Joséftaca jobouamayama, pero cabá ndoñe cánÿiñe ibontsiyena ora, tojanopasá Mariyna ngomamaná yojoquéda chë Uámana Espíritbe obenánaca. 	 Aan de geboorte van Jezus Christus gingen enkele bijzondere gebeurtenissen vooraf. Toen Zijn moeder Maria met Jozef verloofd was (en dus nog niet met hem samenwoonde) bleek zij in verwachting te zijn door de Heilige Geest.


Chora Jesús tbojaniyana: —Chëfta te ts̈ëngaftangaftaca së́ntsemna, y ¿cabá ndoñe ats̈e s̈contsábuatma, Felipe? Nda ats̈e s̈ojinÿe, chë Taitá Bëngbe Bëtsábioynaca jinÿana. As, ¿nts̈amo ats̈e s̈cojtsatsá, chë Taitá s̈manÿanÿé ca? 	 "Nu ben Ik al zo lang bij u, Filippus. Kent u Mij nu nog niet? Wie Mij gezien heeft, heeft immers de Vader gezien? Hoe kunt u Mij dan vragen u de Vader te laten zien?


Chca, ts̈ëngaftanga s̈monjánama mo chë nÿe quem luarama enójuabnayënga monduamancá, y s̈monjanëyeunana Satanás, chë bacna espíritënga obenana bomnënga y quem luarents̈a tsbanánoca imomnëngbe amëndayá, chë Bëngbe Bëtsábioye ndëyeunanëngbe ainaniñe yománda espíritu. 	 U liep met de grote massa van deze wereld mee en deed dezelfde slechte dingen als zij. U gehoorzaamde satan, de leider en vorst van de geestelijke machten in de lucht, die nu nog aktief is in de mensen die vijanden van de Here zijn.


mënté s̈conjatjá chë jama ndobenáftaca ts̈abe soye tifjamama y nts̈amo cha mora jama yojtsatobenama. 	 "Geachte leiders van Israël: Als ik het goed begrijp, worden wij vandaag verhoord omdat wij iets voor een invalide man hebben gedaan, waardoor hij is genezen.


Chë yebnents̈e imojtsemna judiënga, María ts̈a ngménaca ndoñe chaondë́tsemnama tjëmbambnayënga, tmojánbocana María juastama; er chë tojëftsantsbaná y tojë́ftsanbocna ora, chë judiënga imojtsejuabnaye, Lázaro yojtsátbontsana luaroye María yojtsaye, choca jos̈achnama ca. 	 De Joden die bij Maria waren om haar te troosten, zagen hoe zij vlug opstond en naar buiten liep. Zij volgden haar omdat zij dachten dat zij naar het graf ging om haar verdriet uit te huilen.


Chora Jesús tbojaniyana: —Bnë́tsanënga mondmëna chë shnánënga tmontoquedanga. ¿Ndayents̈e chë inÿe esconë́ftanga imojtsemna? 	 Jezus vroeg: "Zijn niet al die tien mannen genezen? Waar zijn de negen anderen?


Chents̈ana, chë nduiño ts̈abá yojayana chë ndoñe ts̈abá ama mayordombiama, cha stúdioca yojamama. Chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anga, cachëngbe soyë́ngaca puerte studio bomnënga mondmëna; y chë ents̈angbe juabnënga binÿnayábenga ndoñe nÿa yapa ca. 	 De heer moest vol bewondering toegeven dat die sluwe beheerder zijn eigen zaken heel goed had behartigd. Ja, de mensen van deze wereld zijn in hun omgang met de medemensen vaak veel handiger dan de mensen die bij God horen.


Bernabé y Saulo chatbe trabajo tbojë́ftsanma ora, Jerusalenocana Antioquía luaroye tbojésanata y Juan, chë Marcos ca uabobuatmá, chátaftaca tmojë́ftsanbets̈e. 	 Nadat Barnabas en Saulus de gift aan de christenleiders in Jeruzalem hadden overhandigd, gingen zij terug naar Antiochië en namen Johannes Markus mee.


y tbojaniyana: “¡Abuambnayá, puerte bacna ents̈á, Satanasbe uaquiñá y ts̈abe soyënga ndoñe chaondëtsebínÿnama trabajayá! Bëngbe Utabnabe nÿetsca ndegombre soyëngama aca contsichamo uayátsenaye soyënga yojtsemna ca. 	 "Wat bent u een gemeen en listig heerschap! U bent een vijand van alles wat goed is! Zoon van de duivel! Houdt u nooit op de woorden van de Here te verdraaien?


Chënga imojanamana fshantsënga jtsatobuíyana y chë imojánbomna soyë́ngnaca, y chë crocénana jujátayana nts̈amo chë ínÿenga tojtsëjabotcá. 	 Zij verkochten hun huizen en andere eigendommen en het geld gaven zij aan mensen die het nodig hadden.


Y chë ndoñe judiënga Jesucrístbeñe imojtsos̈buachengbiamna, bënga ya fsënjubuábiama y fsënjáuyana ndayá jtsocumplínama chënga yojtsamnama, mënts̈á: ‘Ndoñe chamondëtsesá mënts̈ena, chë ents̈anga tmojtsejuabná diosënga imomna soyënga jadórama tmojiyëbana; ni buiñe, ni tses̈ana bayëngbe mënts̈ena; y ndoñe chamondë́tsama bacna soyënga shembásenga y boyabásengaftaca ca’ ” —chënga tmojánayana. 	 Wat de christenen uit de andere volken betreft: Wij hebben hun in een gezamenlijke brief geschreven dat zij niet mogen eten of drinken wat aan afgoden is geofferd. Zij mogen geen vlees van dieren eten die door verstikking zijn gedood en ook geen bloed drinken. Ook mogen zij geen hoererij plegen."


Chents̈e chë te jénefjnama tempo tojanopochocá ora, ba judiënga y ndoñe judiënga, chë Bëngbe Bëtsábioye imojánadorana mo chë judiëngcá, Pablo y Bernabé tmojanë́seto. Y chatna chënga tmojanabuayená nÿets tempo chamotsejuabnama, Bëngbe Bëtsá chëngbiama ts̈abe soyënga yojtsamama. 	 Na de bijeenkomst gingen vele Joden en andere vereerders van God hen achterna. Paulus en Barnabas spoorden hen aan te blijven vertrouwen op de genade van God.


Chënga ndocna te tondaye ntjamana nÿetscanga natjë́mbana chamotsiyenama; 	 Zij weten niet hoe zij in vrede moeten leven.


As Jesús tbojaniyana: —Ndegombre cbëyana, cam ibeta, ngallo cabá ndëcánta ora, aca unga soye cochanjayana ndoñe s̈conduabuatma ca. 	 "Petrus", antwoordde Jezus. "De waarheid is dat jij voordat vannacht een haan kraait, drie keer zult beweren dat je Mij niet kent."


“Ats̈e ndoñe quetsátsbos̈e ents̈anga yapa ts̈abá ats̈biama chamotsichámuama. 	 Eer van mensen vind Ik niet belangrijk, omdat Ik weet hoe u bent: u hebt de liefde van God niet in u.


Bëngbe Bëtsá, nÿets osertánana bomná quetsomñecá y puerte ts̈abá jtsejuabnayëse, ndoñe tonjanalesenciá quem luarents̈a ents̈anga cha chamotsábuatmama, chë quem luarents̈ënga ts̈a osertánënga tmojánayana soyëngama. Chamna, cha ts̈abá tbojanínÿnana chábeñe os̈buáchiyënga játsebacana chë bënga fsëndabuayiyná soyëngama, masque ínÿengbioyna mo ndoñe corente juabna bomnabe soycá jtsinÿanana. 	 Voordat de maaltijd goed en wel is begonnen, schrokt iedereen zoveel mogelijk naar binnen, met het gevolg dat sommigen nog honger hebben en anderen dronken zijn.


Nda tojtsents̈ena quem luarents̈e bëtscá jtsebomnama y ats̈biama jasúfriama ndoñe tontseprontana, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echanjobuets̈e. Pero nda quem luarents̈a soyënga cachcá tojonÿá ats̈e juastama, masque chaóbana, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echántsebomna. 	 Wie zijn leven niet wil loslaten, zal het verliezen. Wie zijn leven loslaat, zal het mogen behouden.


y cha tojanma chë Canaán luaroca canÿsë́ftents̈a ents̈anga chamopochocama y bëngbe bëts taitanga chëngbe fshantsënga nduiñënga tojánabiama. 	 Nadat Hij de zeven volken die in Kanaän woonden had uitgeroeid, gaf Hij het land aan de Israëlieten.


Nÿetscanga chë muents̈e Bëngbe Bëtsábenga imomnënga, y más chë romanëngbe mandadbe bëts yebnoca oyenënga, cmontsacheuaná. 	 De broeders die bij mij zijn, groeten u ook. Evenals alle gelovigen hier, en vooral zij die bij de keizer in dienst zijn.


Chë́ngnaca imojtsanbuashëtjnaye y cach niñë́fjaca bests̈as̈ents̈e imojtsë́tsjanjnaye. 	 Ze spuugden naar Hem, rukten de stok uit Zijn hand en sloegen Hem ermee op het hoofd.


Chents̈ana, canÿa chë canta Ainënguents̈á chë canÿsëfta angelë́ngbioye tonjanoyé canÿsëfta castellano copbenga jútjena chë Bëngbe Bëtsabe uabouana castígoca; Bëngbe Bëtsá chë nÿets tempo y nÿetsca tescama vida bomná. 	 Eén van de vier levende wezens gaf elk van de engelen een gouden schaal, vol met de wraak van God, Die eeuwig leeft.


Pero chatna tmojanatarié chents̈e chaotsoquedáñama, mënts̈á jauyanëse: —Bëndátaftaca motsoquedañe; ya jetiñe entsemna y ya echanjaibétata ca. As Jesús chátaftaca tojtsanoquedañe. 	 Jezus deed alsof hij verder wilde lopen, maar zij lieten Hem niet gaan en zeiden: "Blijf vannacht bij ons. Het is al te laat geworden om nog verder te reizen."


Chë Galileocana Jerusalenoye cháftaca tmojánanga, baytentscuana Jesús yojánebëbuacana; y morna, lempe nts̈amo Jesusbiama tmojaninÿcá, chënga ents̈ángbeñe montsoyebuambná. 	 In de dagen daarna is Hij vele malen gezien door de mannen en vrouwen, die met Hem uit Galilea naar Jeruzalem waren gekomen. Die zijn nu Zijn getuigen. Zij vertellen iedereen wat zij van Hem weten.


Crocénana inÿa jëtsënts̈abuáchiyama chacmojtsamnëse, nÿe ntoyiycá ndoñe s̈matjoquéda, nÿets tempo ndebénënga; nÿe quem soye sempre s̈mochtsama: nÿetscanga s̈mochtsenbobonshana; er nda ndëmua ents̈ábioye tbojtsebobonshana, ya tojama nts̈amo leyiñe yomandancá. 	 Wij mogen bij niemand in de schuld staan. Maar één ding blijven we elkaar schuldig en dat is de liefde. Wie zijn medemens liefheeft, voldoet daarmee aan de wetten van God.


Tirents̈ana fsënjë́ftsanbocna y Tolemaida puebloye fsënjánashjajna; y chents̈e tonjanopochocá bëngbiama bejaycá chë te ayana. Tolemaidents̈e Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga fsënjanacheuá y chë́ngaftaca canÿe te fsënjanoquedanga. 	 De volgende haven die we aandeden, was Ptolemaïs. Daar brachten we de christenen een bezoek, maar bleven slechts een dag.


As Jesús chë ley abuátambayënga y fariseunga tojanatjá: “¿Quenlesenciana canÿe ochnayté canÿe s̈ocá jáshnama o ndoñe ca?” 	 Jezus vroeg aan de Farizeeërs en godsdienstleraars in dat huis: "Mag men volgens de wet van Mozes iemand op de sabbat genezen of niet?"


Chora chë ángel tbojanjuá: —Zacarías, ats̈e ángel Gabriel sëndmëna; ats̈e Bëngbe Bëtsábioca sëndoservena. Cha s̈onjichmó chë ts̈abe noticiënga aca jauyanama y juenayama. 	 Toen zei de engel: "Ik ben Gabriël en leef heel dicht bij God. Hij heeft mij naar u toegestuurd om u dit te vertellen, maar u wilt mij niet geloven.


Chënga monjamna bayëjëngbe espíritënga; bëts soyënga monjánama obenana jinÿanÿiyama, y montsanbocana nÿets luarents̈a reyënga jáchembuama, chë uámana te, ndayté Bëngbe Bëtsá, chë nÿets obenana bomná yochjabo ents̈angbiama jabáyanama nts̈amo chënga tmojamama, chë te chënga chabe contra chamotsetsjama. 	 Het waren duivelse geesten, die opmerkelijke dingen deden. Zij gingen naar alle koningen van de aarde om hen bijeen te brengen voor de oorlog op de grote dag van de Almachtige God.


Y as mora s̈cotjá: ¿Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga tojtsanëbaté? ¡Ndoñe, ndegombre ndoñe! Cach ats̈e canÿe Israelocá sëndmëna, Abrahámbents̈ana ents̈á y Benjaminbe bëts pamillents̈ana ents̈á. 	 Heeft God Zijn eigen volk dan afgeschreven? Nee! Ik ben immers zelf een Israëliet. Ik ben een nakomeling van Abraham en ik hoor bij de stam van Benjamin.


tmojalesenciá cha chauatíchëtjo uámana, nduatsenga uafjantse y uabuashinÿinÿana lino ents̈ayá. Chë shema entsinÿinÿná chë Bëngbe Bëtsabe ents̈anga; y chë lino ents̈ayá jtsichë́tjonana entsinÿinÿná chënga lempe nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamëse imoyena ca —chënga monjétsichamo. 	 Zij mocht een kleed van schitterend wit linnen aantrekken. Dat fijne linnen stelt de goede daden van de gelovigen voor."


Y mënts̈á Bëngbe Bëtsá tbojanjuá: “Ats̈e canÿsëfta uaranga boyabásenga ats̈biama sënjacuedá, Baal ndoñe tmonjadoranga, ndayá ents̈anga tmojobopormá y imojtsejuabná canÿe dios yomna ca.” 	 En wat antwoordde God hem? "Ik heb ervoor gezorgd dat er nog 7000 mannen aan mijn kant staan. Ook die hebben hun knieën niet voor Baäl gebogen." (b)


“Ats̈e sëndmëna chë oveshënga ts̈abe abuajë́nÿa. Ats̈e chënga sëndëubuatma, y chë́ngnaca ats̈e s̈monduábuatma. 	 Ik ben de goede herder. Ik ken mijn schapen en zij kennen Mij, zoals Ik de Vader ken en Hij Mij kent. Ik geef mijn leven voor mijn schapen.