Canÿe te, Jesús, Genesaret ca uabaina uafjajónaye tsachañe yojtsemna ora, ba ents̈anga tmojánashjajna, y chënga ts̈a imojtsenajuatsënts̈naye Bëngbe Bëtsabe palabra jouenama. 	 Op een dag was Hij bij het meer van Galilea. De mensen drongen van alle kanten tegen Hem op, want zij wilden horen wat Hij over God zou vertellen.


Bayté chë mandado ndoñe yonjábos̈ena chë viudábioye joyeunayama; pero chents̈ana cha yojenójuaboye: ‘Masque Bëngbe Bëtsá ndoñe quetsátebiauatja, ni ents̈anga ndoñe quetsátayaunana, 	 In het begin weigerde hij botweg. Maar tenslotte begon ze op zijn zenuwen te werken. 'Voor God ben ik niet bang', dacht hij bij zichzelf. 'En ik trek me van niemand iets aan.


Chents̈ana, chënga cada te imojanabuatambá y Jesús, chë Uámana Uabuayaná, chë Cristo bétsemnama ents̈ángbioye imojanabuayiyná, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e y yebnënguenáchnaca. 	 Zij trokken zich niets aan van de Hoge Raad en bleven gewoon over Jezus spreken, in de tempel en bij de mensen thuis. Elke dag vertelden zij dat Jezus de Christus is.


Y ts̈ëngaftanga, Judeoca Belenents̈e oyenënga, canÿe mandayá ts̈ëngaftangbents̈ana echanjabo. Cha nÿetsca chë Judeoca mándayëngbiama más uamaná echántsemna, y ats̈be ents̈anga Israeloca echántsanÿena. Chíyeca ts̈ëngaftangbe pueblo ndoñe nÿe bats̈á uámana pueblo quenátsmëna ca. 	 'Bethlehem in Efratha, u bent één van de kleinste steden in Juda, maar toch zult u de geboorteplaats zijn van onze Koning, die mijn volk zal leiden."


Ramá ca uabaina pueblents̈e canÿe oyebuambnayana tmojanuena, ngménaca os̈achiyana y becá tsets̈anánaca oyebuambnayana. Raquel yojamna chabe básengbiama os̈achiyiñe, pero ndoñe yontsebos̈e chamuatebiajuama, chabe básenga ya obanënga causa ca —cha tojanábema. 	 "In Rama wordt bitter getreurd. Rachel huilt om haar kinderen en wil zich niet laten troosten. Er zijn geen kinderen meer over."


“Cbochanjáuyana nts̈amo Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana yomnana. Endmëna mo nts̈amo canÿe réyeftaca tojanopasacá. Chë rey yojamánda canÿe bëts fiesta jamama, chabe uaquiñabe casamentama. 	 "Het Koninkrijk van de hemelen lijkt op een koning die de bruiloft van zijn zoon voorbereidde.


Jesús jabuátambama tojanpochocá ora, tojanótbema Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e, chë crocénana quëcjnayëtema ndirichiñe; y chë crocénana quëcjnayënga yojtsë́nÿaye. Bëtscá bomnëngna becá crocénana imojtsequëcjnaye. 	 Hij ging bij één van de collectekisten in de tempel zitten en zag hoe de mensen er geld ingooiden. Er waren nogal wat rijken die er veel in deden.


Canÿe ibeta, Bëngbe Bëtsá Páblëbioye mo canÿe otjenayoquëcá tbojaniyana: “Ndoñe matauatjana; nÿe cochtsana ats̈be soyëngama oyebuambnaye y ndoñe iytëca cattsemana. 	 Op een nacht zei de Here in een visioen tegen Paulus: "Wees niet bang! Spreek vrijuit. Laat u niet het zwijgen opleggen,


Chora chë oservená yojesshë́cona y lempe chabe nduíñbioye ibojauenaye. Chë nduiño ts̈a ibojtsetna, y chë oservenábioye ibojauyana: “Cam ora motsa tsashenangoye y benachëngoye, y moye cochjunatse ndbomnëjémënga, jama ndobenënga, jtanënga y coshetënga ca.” 	 De knecht ging terug en vertelde het allemaal aan zijn heer. Die was hevig verontwaardigd. Hij gaf de knecht opdracht vlug naar de achterbuurten van de stad te gaan om de armen, kreupelen, lammen en blinden uit te nodigen.


Er ts̈ëngaftanga ya s̈mondë́tats̈ëmbo, ndocna chë shembása o boyabásaftaca bacna soye amá, ndocna chë nÿe chabe bacna juabnë́ngaca soyënga jtsamama oyená, o chë nÿe más soyënga ínÿengbiama jtsebomnama bos̈á y amá (chca jtsayanana chabiama más iuámana soyënga jtsebomnana, Bëngbe Bëtsábioye jatsbobonshánama), chca amënguents̈ana ndocná tondaye queochatóyëngacñe ndayá Bëngbe Bëtsá chabe ents̈ángbioye jats̈atayama tojas̈ebuachenants̈ana, Cristo y Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca. 	 U moet goed weten dat in het Koninkrijk van Christus en God geen plaats is voor mensen die ontuchtig, losbandig of hebzuchtig zijn. Hebzucht is het dienen van een valse god.


Bënga mondë́tats̈ëmbo, Bëngbe Bëtsá nts̈amo ndegombre yomncá inétsamama, chë chca amëngbiama ndoñe ts̈abá tmonjama ca y castigánënga jtsemnama yojtsamna ca cha tojayana ora. 	 Wij weten dat God rechtvaardig oordeelt. Hij geeft ieder die zulke slechte dingen doet een rechtvaardige straf.


Chora chë shembásenga Jesusbe palabrëngama imojtenójuaboye, 	 Zij herinnerden zich dat Hij dat inderdaad had gezegd. Ze holden terug naar Jeruzalem om aan Zijn elf discipelen en al de anderen te vertellen wat er gebeurd was.


Pero Jesús nÿe iytëca yojtsemna. Chíyeca chë bachnangbe más uámana amëndayá tbojaniyana: —Bëngbe Bëtsá Ainabe mándoca cbomandá chas̈cuyana aca ndegombre chë Cristo, chë Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá comna o ndoñe ca. 	 Maar Jezus bleef zwijgen. "Uit naam van de levende God", riep de hogepriester. "Zeg ons of U de Christus bent, de Zoon van God."


Y chora, ents̈anga mochanjinÿe, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá jants̈etëshiñe echántsaboye, corente obenánaca y corente buashinÿinÿaniñe. 	 Dan zal iedereen Mij zien komen in de wolken, met veel macht en schittering.


As chë peonga imojá chë nduiño jauyanama: ‘Bacó, chë jajañe ts̈abe jénaye tconjanjé y as, ¿ndáyeca chë bacna shácuana chiñe tojuábocna ca?’ 	 De knechten gingen naar de boer toe en zeiden: 'Het veld waar u dat goede graan hebt gezaaid, staat vol onkruid!'


Cha nÿets tempo yomna cach Bëngbe Bëtsacá y uamaná cach Bëngbe Bëtsacá, pero masque chca, ndocna te yonjanjuabná: “Ats̈e së́ntsebos̈e nÿetsca ents̈anga nÿets tempo ats̈e chas̈motserrespetana, nts̈amo ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsá mondërrespetancá ca.” 	 Die, hoewel Hij God was, Zich niet heeft vastgeklampt aan Zijn goddelijke rechten.


As Pablo, yëfsana chë cántanga tonjanënatse y chë́ngaftaca tonjanma soyënga Bëngbe Bëtsabe delante ts̈ábenga jtsatsmënama. Chents̈ana, Pablo Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye tonjánamashëngo chë bachnanga júnayama, ndayténtscoñe yojamna chë cantangbiama soyënga jtsamama, Bëngbe Bëtsabe delante ts̈ábenga jtsatsmënama, y jayanama ndayté chëngbiama yojtsemna ndaye ora cada ona ibojtsemna ndayánaca Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye juambana, Bëngbe Bëtsabiama juats̈ëmbonama. 	 Paulus nam de vier mannen mee en liet zich de volgende dag samen met hen reinigen. Daarna ging hij naar de tempel om bekend te maken op welke dag hun reinigingsweek voorbij zou zijn. Dan zou voor ieder van hen het offer worden gebracht, dat aan hun plechtige belofte een einde maakte.


Ats̈e Juan, chë soyënga sënjanuena y sënjáninÿe. Y chca sënjanuena y sënjaninÿents̈ana, chë chca s̈onjaninÿinÿé ángelbe delante ats̈e sënjanoshaments̈é, cha jadórama. 	 Ik, Johannes, zag en hoorde al deze dingen en viel op mijn knieën voor de engel, die ze me had laten zien en wilde hem vereren.


Pero chë fariseunga tmojésanbocana ora, tmojanonts̈é juabnayana nts̈amo jamëse Jesús jóbama. 	 De Farizeeërs liepen meteen naar buiten om te overleggen hoe zij Jezus uit de weg konden ruimen.


Bëngbe Bëtsá ats̈biama tojtenojuabó, ats̈e chabe oservénëjema. Er morscana muents̈a ents̈anga nÿetscanga puerte oyejuayá ca s̈mochantsábobuatma. 	 God, mijn Redder, heeft aan mij gedacht. En ik ben maar een gewone vrouw. Nu zullen de mensen altijd en overal zeggen dat ik bevoorrecht ben,


Cha s̈mochtseimpadana chë Judea luaroca ndos̈buáchiyënga ndocá chas̈mondëborlama, y chë Jerusalenoquënga Bëngbe Bëtsábenga, ts̈abá chamóyëngacñama ndayá chënga jujabuáchama chaijáftsayents̈buachiye ora. 	 Vraag God mij te beschermen tegen de vijanden van Christus in Judea. Vraag Hem ook ervoor te zorgen dat de gelovigen in Jeruzalem het op prijs zullen stellen wat ik voor hen doe.


Chca, chë te, nts̈amo cada ona tojë́ftsemama, Bëngbe Bëtsábents̈ana echanjóyëngacñe. 	 Als Hij de wereld oordeelt, zal Hij ieder geven wat hij verdient.


Tito, quem tsbuanácha cbontsabobiamná. Ats̈e Jesucristbe soyëngama ents̈anga sënjanabuayiyná ora, aca chábeñe contsanos̈buaché y nÿets útata cachca os̈buáchiyana Jesucrístbeñe bondbomna, y chca, aca mo ats̈be ndegombre uaquiñacá condmëna. Ats̈e së́ntseimpadana, Bëngbe Bëtsá Bëngbe Taitá y Jesucristo Bëngbe Atsebacayá, ácbeñe ts̈abe bendicionënga chaotsemnama chata chaboma, y chaboma aca ainaniñe ts̈abe ebionana chacotsebomnama. 	 Ik wens je de genade en de vrede van God, de Vader, en van onze Here Jezus Christus toe.


Pero juats̈ëmbonama ents̈anga bayënga tmojóba ora, josérviana ents̈anga bacna soyënga tmojamama cada uata chamuatenójuaboma; 	 Maar wat er gebeurde, was precies het tegenovergestelde. In plaats van hen van zonden te bevrijden, herinnerden die jaarlijkse offers hun aan hun ongehoorzaamheid en schuld.


Chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Oyebuambnayana quem luariñe yojtsanmëna; masque cháftaca Bëngbe Bëtsá quem luare tojanma, nda cha yojamnama muents̈a oyenënga ndoñe monjántats̈ëmbo. 	 Christus kwam in de wereld die door Hem Zelf gemaakt is, maar de wereld wilde niets van Hem weten.


Chcasna, nts̈amo chë Uámana Espíritu Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe tojanayancá: Mënté ts̈ëngaftanga ndayá Bëngbe Bëtsá tojtsichamcá s̈mojouenëse, 	 Omdat Christus zo groot is, zegt de Heilige Geest dat wij naar Hem moeten luisteren en


Chents̈ana chë Uámana Espíritu Jesúsbioye ents̈anga ndoyena luaroye tbojanánatse. 	 Onmiddellijk daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn gestuurd.


Bëngbe Bëtsá, chë Uámana Espíritu ts̈ëngaftangbe ainaniñe cháuamashënguama tojanma ora, y ts̈ëngaftangbeñe bëts soyënga chaopasama tojama ora, ¿ndáyeca chca nanjama? ¿Ts̈ëngaftanga nts̈amo chë leyiñe jamama yomna ca iuayancá s̈mojtsamama, o ts̈ëngaftanga Jesucristbe ts̈abe noticiënga s̈mojanuena y chiñe s̈mojtsos̈buáchema? 	 Geeft God u Zijn Geest en laat Hij wonderen onder u gebeuren omdat u zo goed doet wat de wet zegt? Of omdat u gelooft wat wij u over Jezus Christus hebben verteld?


Chca, Bëngbe Bëtsá echanjama chë chabe ainaniñe ts̈abe ebionana ts̈ëngaftanga chas̈motsebomnama; chë ts̈abe ebionana puerte bëtscá endmëna, y bënga ents̈anga quetsomñecá ndoñe ntsobenana chama jósertana; y chca ts̈abe ebionánaca, ts̈ëngaftangbe juabnënguiñe y ainaniñe tondayama ques̈mochátenocochinÿena, er ts̈ëngaftanga cánÿiñe mo canÿacá Cristo Jesúseftaca s̈mondmëna. 	 Dan zult u de vrede van God ervaren, een vrede die ons menselijk besef te boven gaat en die de wacht houdt over uw hart en gedachten, omdat u in Christus Jezus bent.


Lempe nts̈amo chas̈mojtsamcá, nÿets ts̈ëngaftangbe añémoca s̈mochtsama, mo Bëngbe Utabná ndegombre cuaftseservencá, y ndoñe nÿe ents̈angbioycá. 	 Wat u ook doet, doe alle werk met plezier, alsof het voor de Here is en niet voor mensen.


Nda ndoñe s̈ontsebobonshana, ndoñe queochátama nts̈amo sëntsoyebuambnacá. Nts̈amo sëntsoyebuambnacá ndoñe nÿe ats̈be juábnaca quenátsmëna, sinó chë Taitá, chë s̈onjichmó chabe juábnaca. 	 Maar wie niet van Mij houdt, trekt zich niets van mijn woorden aan. Wat Ik tegen u allen zeg, komt niet van Mijzelf maar van mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft.


Pedro chora tojanonts̈é mënts̈á jóyebuambayama: —Mora ats̈e s̈ontsosertana, ndegombre Bëngbe Bëtsabiama nÿetscanga cachcá uámanënga imomnama. 	 Petrus zei: "Het is mij nu pas echt duidelijk dat God geen onderscheid maakt tussen mensen.


Chënga chca jtsemnana, er ndoñe tmonjábos̈ena Bëngbe Bëtsabe ndegombre soyënguiñe jtsos̈buáchiyana, pero chë ndoñe ndegombre soyënguiñe cocayé jtsos̈buáchiyana; chënga jtsadoránana y jtseservénana, Bëngbe Bëtsá quem luarents̈e tojama soyënga; pero ndoñe ntsadoránana, ni ntseservénana cach Bëngbe Bëtsá, chë nÿetsca chë soyënga tojanmá. Ents̈anga nÿets tempo cha chamotsatschuaná. Chca chaotsemna. 	 Zij ruilden Gods waarheid in voor de leugen. Zij vereerden de dingen die God gemaakt heeft in plaats van God Zelf. Hij is toch de Maker! Hem komt alle eer toe, voor altijd en eeuwig.


Judas, chë boshjuaná, tojanjuabó nts̈amo jamana ents̈anga jinÿanÿiyama ndëmua Jesús bétsemnana. Chíyeca yojáuyana: “Nda chaijauámocho, cha echántsemna. S̈mochjishache ca.” 	 Judas, de verrader, had tegen de mannen gezegd: "De Man, die ik een kus zal geven, moeten jullie gevangen nemen."


Chë bëts pueblo shë́conana canÿe bëts y tsbanana tapiës̈e enjamna, chë tapiës̈iñe bnë́tsana uta bës̈ashangá y cada bës̈áshents̈e canÿe ángel, y chë bës̈áshangañe enjanábemana chë Israeloca bnë́tsana uta bëts pamíllangbe uabaina. 	 De stad was omgeven door een dikke, hoge muur met twaalf poorten en bij elke poort stond een engel. Op de twaalf poorten stonden de namen van de twaalf stammen van Israël. Er waren drie poorten aan elke kant:


Bëngbe Bëtsá bënga puerte s̈ualastemánayeca, canÿa bëngbe juabnënga binÿnayá bochanjíchmua, bënga chë bacna soyënga causa mo ibetiñcá y obanëngbe luarents̈cá vida bomnë́ngbioye jabátsebacama, y jabuátambama nts̈amo natjë́mbana jtsiyenana ca” —cha tojánayana. 	 Want het hart van onze God loopt over van liefde en goedheid. Een hemels licht zal op ons schijnen,


Chënga jtsichámuana Bëngbe Bëtsá imuábuatma ca, pero nts̈amo tmojtsama soyë́ngaca jtsinÿinÿnayana chca ndoñe ndegombre yondmënama. Chënga Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe puerte bacna ents̈anga mondmëna, y nts̈amo cha tomandacá ndoñe ntsamana; chë causa chënga ndoñe ntsobenana ndaye ts̈abe soye jamama. 	 Zulke mensen zeggen wel dat zij God kennen, maar uit hun doen en laten blijkt dat het niet waar is. Zij zijn door-en-door slecht en ongehoorzaam; er komt niets goeds uit hun handen.


Chë uabouana bayá nÿetsca quem luarents̈a ents̈anga mochántsadorana. Chë ents̈anga mondmëna ndëmuanÿengbe uabaina ndoñe yontsábemana, chë Bëngbe Bëtsábioye jëtschuayama mo canÿe oveshatemcá, tojanóbanabe librë́s̈añe. Bëngbe Bëtsá quem luare cabá ndëma ora, quem librë́s̈añe tojanábema nÿetscanga chë ts̈abe vida mochjónÿenëngbe uabaina. 	 Alle mensen op aarde zullen hem aanbidden, behalve de mensen die al sinds het ontstaan van de wereld vermeld worden in het levensboek, het boek van het Lam, dat geslacht is.


“Y mora ats̈e ndegombre së́ntsetats̈ëmbo, ts̈ëngaftangbents̈ana, chë ndëmuanÿengbents̈e Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama sënjabuayená, ndocná ats̈e más ques̈mochátinÿe. 	 Ik weet dat niemand van u aan wie ik het Koninkrijk van God bekend heb gemaakt, mij meer zal zien.


Perge pueblents̈e Jesucristbe ts̈abe noticiënga ents̈ángbioye tmojanabuayená, y chents̈ana Atalia puebloye tbojánata. 	 Daarbij kwamen ze ook in Perge en spraken er over Jezus Christus.


Canÿe uatsjendayá, chë Jesús puerte ibnabobonshaná, Jesusbe juachaca inatbemana. 	 Rechts van Jezus zat Johannes, Zijn beste vriend.


As, ¿ndáyeca ts̈ëngaftanguents̈e báseftanga, cats̈átangbe contra jtsóyebuambnayana, ndayá chënga tmojtsamama? ¿Y ndáyeca ínÿenga ts̈ëngaftanguents̈e jtsichámuana, cats̈átanga ndoñe uámanënga montsemna ca, ndayá chënga tmojtsamama? Er nÿetscanga s̈ontsamna Bëngbe Bëtsabe delante jashjanguana, nts̈amo cada ona tojëftsemcá ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama cha cháuayanama. 	 Hoe durft u dan een andere gelovige te veroordelen of op hem neer te kijken? Wij zullen ieder voor zich voor Christus terecht moeten staan.


Chíyeca, Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe Jesucristbiama mënts̈á endayana: Cha celoye tontantsjuá, y cháftaca tonjanë́yamba nÿetsca chabe uayayënga, chë tojánayënjananga, y chabe ents̈ángbioye obenana tonjanats̈atá, ts̈abe soyënga jamama ca. 	 In de Psalmen staat immers dat Christus, na Zijn overwinning op satan, naar de hemel zou terugkeren en gaven aan de mensen zou geven. (A)


Chora chënga tmojánbos̈ena Jesús jishachana, pero ents̈angbiama imojtsauatja; chënga imojanjuabná Jesús Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá yojamna ca. 	 Daarom wilden zij Jezus gevangen laten nemen. Maar zij durfden niet, omdat ze bang waren voor de mensen, die in Hem een profeet zagen.


y mënts̈á jtsichámuana: ‘Ts̈ëngaftangbiama fsënjaflautá y ndoñe ches̈matslantsá; ngménaca fsënjaversiá y ndoñe ches̈matos̈achna ca.’ 	 'We hebben fluit gespeeld en jullie wilden niet eens dansen. Toen hebben we klaagliederen gezongen en jullie wilden niet eens treuren.'


Y Jesús aíñe tojanalesenciá; as chë bacna bayëjënga chë ents̈ábents̈ana tmojésanbocana y chë cots̈ë́ngbeñe tmojánamashjna. Cachora chë mo uta uaranga cots̈ënga batsjocana peñës̈ëjana uafjajónayoye imojtsoshbuets̈e y yojtsatajo. 	 Jezus vond dat goed. De geesten kwamen uit de man en gingen in de varkens. Op hetzelfde moment stormde de hele kudde de helling af, het meer in. Ze verdronken allemaal.


Jesusbiama Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Chë yebna jebuanënga tmontsanaboté ndëts̈bé, mora chë más bëts uashacuanës̈ents̈e entsejájona ca”. Ts̈ëngaftanga s̈mondmëna mo chë yebna jebuanëngcá, er Jesúsbioye s̈montsanaboté y mora cha chë más uamaná entsemna. 	 Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden. (A)


“Chents̈ana baytese chë oservénëngbe amëndayá yojtashjango y yojónts̈a chë crocenánama chënga jatjayana. 	 Na lange tijd kwam de heer terug. Hij riep zijn knechten bij zich om te horen wat zij met het geld hadden gedaan.


¡Nduabinÿna fariseo! Cochjshetsajbaná ainaniñe bacna soyënga bomnana. Chamna nÿe ts̈abe juabnënga chents̈e cochtsebomna, y lempe nts̈amo chacojtsamcá y ents̈anga chamojtsonÿacá ts̈abá echántsemna. 	 Blinde Farizeeërs! Maak eerst de binnenkant van de beker schoon. Dan zal ook de buitenkant schoon worden.


Pero chana cachiñe tojánayana Jesúsbioye ndoñe bonjanabuátma ca. Chents̈ana, chë chents̈e imojtsemnënga Pedro tmojátaniyana: —Ndegombre aca chënguents̈á contsemna; ácnaca Galileocá contsemna ca. 	 Petrus zei weer dat het niet waar was. Even later begonnen de mensen in de poort er zelf over. "U bent wèl een discipel van Jezus", zeiden zij tegen Petrus. "Het is duidelijk te horen dat u uit Galilea komt."


Er ndánaca ndayá tojtsotjanañá, jóyëngacñana; y tojtsenguá cha, jónÿenana; y nda tojtsechembuanábioye jebiatëfjuana ca. 	 Want ieder die bidt, ontvangt. Wie zoekt, vindt. En voor wie klopt, gaat de deur open.


Y chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca yojújonÿana ents̈ë́jua tsëntsaca yojtsenájataye, tsbanánocana fshantsoye. Chëjua bënë́jua inauamna y chë tsatsëntsaca inaújonÿana. 	 Het zware gordijn in de tempel scheurde op datzelfde moment van boven naar beneden in tweeën.


Caifás yojamna nda judiënga tojanë́yana: “Ts̈ëngaftangbiama más ts̈abá entsemna canÿe boyabása Israeloca ents̈angbiama chaóbana ca.” 	 Kajafas had indertijd tegen de Hoge Raad gezegd dat het beter voor hen was als één man voor het hele volk stierf. Annas stuurde Jezus, Die nog steeds geboeid was, door naar de hogepriester Kajafas. (a)


Pero nts̈amo ents̈anga tmojamama, ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama jayanama chaojobuache ora, ts̈ëngaftanga más bëts castigo s̈mochántsebomna, chë Tiro y Sidonoca bacna ents̈angbe castiguama. 	 Nee, voor Tyrus en Sidon zal het op de dag van het grote oordeel niet zo zwaar zijn als voor u.


Chë bachnangbe amë́ndayënga y chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈a soldadëngbe amëndayá chca tmojanuena ora, yojtsëtëmnana y imojtsentjanaye ndayá chents̈ana yochjanopásama. 	 De leider van de tempel en de hoofdpriesters waren van hun stuk gebracht en vroegen zich af waar dit op zou uitlopen.


“Puerte oyejuayënga mochántsemna chë uámanënga ndoñe mondbétsenobiamnayënga, er chënga mo chëngbe otocana soycá quem luare mochanjóyëngacñe. 	 Gelukkig zijn de zachtmoedigen, want de aarde is voor hen.


As Jesús tojanë́yana: —¿Ndáyeca ats̈e s̈monguá? ¿Ndoñe s̈ondë́tats̈ëmbo ats̈e s̈omna ats̈be Taitabe yebnents̈e jtsemnana ca? 	 "Dat hoefde toch niet?" antwoordde Hij. "Wist u niet dat Ik bezig moet zijn met de dingen van mijn Vader?"


Cachcá echanjochnëngo quem luare jopochócama tempo chaojobuache ora. Chë angelotémënga mochanjábocana chë ts̈abe ents̈ángbents̈ana bacna ents̈anga jaluárama, 	 Zo zal het ook gaan bij het einde van deze tijd. De engelen zullen komen om de slechte mensen van de goede te scheiden.


Chë mora cbontsëtsëtsná soyënga, chë ents̈angbiama mo ibetiñe cuaftsemncá soyënga, ts̈ëngaftanga s̈mochjama ents̈anga botamana chama chamotsetats̈ëmbuama. Y chë iytëcana cbontsëtsëtsná soyënga nÿetsca ents̈anga s̈mochtsabuayiynaye, mo nda canÿe yebnents̈a tsbanánocana noticiënga tojtsayebuachcá. 	 Wat Ik nu in het donker zeg, vertel dat rond zodra het licht wordt. Wat Ik je in het oor fluister, schreeuw het van de daken!


Y Abrahámnaca endmëna mo chë taitacá, chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga imomnëngbiama, pero aíñe Bëngbe Bëtsábeñe corente jtsos̈buáchiyëse imoyenëngbiama, cachcá nts̈amo bëngbe bëts taitá Abraham Bëngbe Bëtsábeñe yojtsos̈buachecá. Y cha cabá chë más delicadents̈e base bobachtema ntsetë́ts̈ena ora, ya chca yojtsos̈buáchiye. 	 Zij zijn pas echt kinderen van Abraham, als zij net zo op God vertrouwen als hij, toen hij nog niet besneden was.


Judas, chë boshjuaná, tojanjuabó nts̈amo jamana ents̈anga jinÿanÿiyama ndëmua Jesús bétsemnana. Chíyeca, yojáuyana: “Nda chaijauámocho, cha echántsemna; s̈mochjishache y cuedádoca s̈mochjuánatse ca.” 	 Judas had met hen afgesproken dat hij Jezus, volgens het gebruik, met een kus zou begroeten. Daaraan konden zij zien wie zij gevangen moesten nemen. "Laat Hem niet ontsnappen", had hij gezegd.


Pero Bëngbe Bëtsá tojanjuabó ndoñe ntjatonÿayana chë ents̈angbe tempsca ndosertánana, y morna, nÿetsca luarënguents̈a ents̈anga entsamë́nda, ndaye bacna soyënga tmojtsamama ngménaca chamuenojuabó, chca amama chamotsajbaná y Bëngbe Bëtsabe benache chamuatishache ca. 	 Hij heeft de domheid van de mensen een hele tijd geduldig verdragen, maar roept hen nu allemaal op tot een volledige ommekeer.


Nÿetscanga Efesoca oyenënga, judiënga y ndoñe judiënga, chca tmojántats̈ëmbona y corente imojtsanauatja. Y chca, Bëngbe Utabná Jesús ents̈anga más imojtsatschuanaye. 	 Iedereen in Efeze hoorde ervan, zowel de Joden als de Grieken. De angst sloeg hen om het hart en zij kregen allemaal een groot ontzag voor de naam van de Here Jezus.


Cesarea puebloye tojánashjango ora, tojána jacheuayama Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga Jerusalenoca; y chents̈ana Antioquioye tojána. 	 Na aankomst in Caesarea ging hij naar Jeruzalem en bezocht daar de christengemeente. Daarna reisde hij verder naar Antiochië.


Juan tonjánabo, y bëtscá ents̈ángbeñe ndoñe quenjatamana ni jasana, ni jofs̈iyana, y ents̈anga montsanichamo chana bacna bayëjbe juabna uambayá yojamna ca. 	 Want Johannes de Doper drinkt geen wijn en eet vaak niet, en u zegt: 'Hij is bezeten.'


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Ts̈ëngaftanga ats̈e s̈mojtsebobonshánëse, nts̈amo cbontsamëndacá cachcá s̈mochanjama. 	 Wie van Mij houdt, zal altijd volgens mijn geboden leven.


Pero ndoñe quemochatobenaye jamashjnana chë ba ndoñe ts̈abe juabnënga ainaniñe bomnënga, chë bocjuanënga, chë shembása o boyabásaftaca bacna soye amënga, chë ínÿenga obánayënga, chë soyënga adórayënga diosënga yomna ca jtsejuabnayëse, y nÿetscanga chë bostero soyënga ogusetánënga y chca jtsamëse oyenënga. 	 Buiten de stad zijn de honden, de tovenaars, de overspeligen, de moordenaars, de afgodendienaars en allen die met plezier liegen en bedriegen.


Chora Jesús tojanatjá: —¿Ndayents̈e cha s̈mojuatbontsá ca? Y chënga tmojanjuá: —Bëngbe Utabná, mabo y cochjinÿe ca. 	 "Waar hebben jullie hem neergelegd?" vroeg Hij ontroerd. "Wij zullen het U wijzen, Here", antwoordden zij.


Jesús chca tojánayana ora, chabe uayayënga imojtsëuatja, y nÿetsca ents̈anga imojtsóyejuaye Jesús ts̈a bëts soyënga yojtsamama. 	 Zijn tegenstanders schaamden zich. Maar de andere mensen waren heel blij over de geweldige dingen die Hij deed.


Y chca yojtsejuabnantscuana, mo otjenayoquëcá canÿe Bëngbe Bëtsabe ángel tbojáninÿe y chana Josébioye tbojaniyana: “José, Davídbents̈ana ents̈á, ndoñe matenócochinÿenana Maríaftaca jobouamayama, er chë bochántsebomna s̈es̈ona chë Uámana Espíritbe obenánaca cha bochántsebomna. 	 Terwijl hij hierover lag na te denken, kreeg hij een droom en zag een engel van God naast zich staan. "Jozef, zoon van David", zei de engel, "u kunt gerust met Maria trouwen.


Bëngbe Bëtsá Noébioye tbojanbuayená uabouana soyënga yochjanopásama, cachora ndopodena jinÿama soyënga, y cha Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, tojanma nts̈amo Bëngbe Bëtsá tbojanmandacá y barquë́sha tojanapormá chabe pamíllanga játsebacama. Cha chca tojanma ora, os̈buáchiyana bómnayeca, cha tojaninÿanÿé ents̈anga ts̈a bacna soyënga tmojanmama y chë causa castigánënga jtsemnama yojtsamnama. Chabe os̈buachiyanámnaca Noé tojánashjache Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abia jtsemnama, y chca ents̈á jashjáchana, nÿe Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse. 	 Noach vertrouwde op God. Toen God hem voor de toekomst waarschuwde, geloofde Noach Hem, hoewel niets erop wees dat er een grote overstroming zou komen. Hij deed wat God hem opdroeg en bouwde een ark om zijn gezin te redden. Zijn vertrouwen in God stak schril af tegen de zonde en het ongeloof van de rest van de wereld. Door dat vertrouwen werd Hij één van hen, die voor God rechtvaardig zijn.


Bënga ndegombre ts̈abe vida chamotsebomnama Uámana Espíritu yojtsámayeca, bënga mochtsiyena jtsamëse lempe nts̈amo Uámana Espíritu s̈ojtsamëndacá. 	 Als de Geest ons nieuw leven heeft gegeven, moeten wij ons ook in alle opzichten door de Geest laten leiden.


y chana bënga s̈onjanacuntá nts̈amo tojáninÿe, cachabe yebnents̈e canÿe ángel ibojtsebiatsana y mënts̈á tbojaniyana: “Básefta boyabásenga Jope bëts puebloye michamó y moye chamuánatse Simón, chë Pedro ca monduabobuatmá, 	 Toen wij bij die man in Caesarea thuis kwamen, vertelde hij ons dat hij een engel had gezien. De engel was voor hem gaan staan en had gezegd: 'Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen.


Tojtsaisë́jotsanama s̈mojinÿe ora, jtsetats̈ëmbuana chë ts̈abe tempo ya yojtsaisobecuama. 	 Wanneer je de blaadjes ziet uitkomen, weet je dat het bijna zomer is.


Chë chabe shembiama nÿets tempo oservenabe s̈es̈ona, tojanonÿná nÿe Abraham y Agar chca chaotsemnama tbojánbos̈enayeca; y cachabe shembe s̈es̈ona tojanonÿná, Bëngbe Bëtsá chë soye jamama Abrahámbioye tbojans̈buachenáyeca. 	 Dat Hagar een kind van Abraham kreeg, was een natuurlijke zaak. Maar Sara kreeg pas een kind nadat God het aan Abraham had beloofd.


Bënga nÿetscángbioye Jesucristbiama fchandbétsabuayiynaye; fchandbétsëtsëtsnaye ndayá chënga ndoñe yontsamna jtsamana, y fsëndbétsabuatambaye nÿets osertanánaca ndayá chënga aíñe yojtsamna jtsamana, y chca, nÿetscángbioye Bëngbe Bëtsabe delante junatsama, puerte os̈buáchiyënga y osertánënga Bëngbe Bëtsabe soyënguiñe, chënga Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá jtsemnëse. 	 Waar wij ook komen, vertellen wij de mensen over Christus. Wij waarschuwen en onderwijzen hen in alle wijsheid. Wij willen graag ieder mens aan God voorstellen, volmaakt door wat Christus voor hem gedaan heeft.


Chorna, chë shembása chabe uafcanëja tojésanboshjona, y chë puebloye betsco tojtaná. Chocna, ents̈anga tojanë́yana: 	 De vrouw liet haar kruik bij de put staan en ging de stad in. "Kom mee!" riep zij naar de mensen.


Jesús yojtsetáts̈ëmbo chabe Taitá Bëngbe Bëtsá nÿets obenana tbojánats̈etama. Cachcá, Jesús yojtsetáts̈ëmbo, Bëngbe Bëtsábiocana cha tojánabama y cachábioye jtama ibojtsemnama. 	 Hij was Zich tenvolle bewust dat de Vader Hem de macht over alle dingen had gegeven. Hij wist dat Hij bij God vandaan kwam en weer naar God zou teruggaan.


Choye fsënjánashjajnents̈ana unga tianoye, Pablo tonjanmandá chents̈e imnoyena judiënga más uámanënga chamobéconama; y nÿetscanga ya tmojánenefjna ora, cha tojanë́yana: —Cats̈átanga judiënga, masque ats̈e tondaye chiyatsma bënga judiënga mondbétsama soyëngama contra, ni bëngbe bëts taitanga imojanamana soyëngama contra, judiënga Jerusalenoca s̈monjanishache y romanëngbe cucuats̈iñe s̈monjánboshjona. 	 Drie dagen later vroeg hij de leiders van de Joodse gemeenschap bij hem te komen. "Mannen broeders", zei hij, "hoewel ik geen enkele misdaad tegen ons volk en onze oude tradities heb begaan, ben ik toch door de Joden in Jeruzalem gevangen genomen en aan de Romeinen uitgeleverd.


Jesús Jerusalenoca chë Bashco fiestama yojtsemnëntscuana, ents̈anga tmojáninÿe Jesús jamana bëts soyënga Bëngbe Bëtsabe obenánaca. Chíyeca, ba ents̈anga chábeñe imojtsos̈buaché. 	 Door de wonderen die Jezus tijdens het Paasfeest in Jeruzalem deed, gingen veel mensen in Hem geloven.


Ndegombre cbë́yana, banga Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga y nÿetsca soyënguiñe ts̈abá amënga tmonjánbos̈ena chë ts̈ëngaftanga s̈montsonÿá soyënga jinÿama, y ndoñe chemátaninÿe; tmonjánbos̈ena chë ts̈ëngaftanga s̈montsuenana soyënga jouenama, y ndoñe chemátanuena ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Vele profeten en gelovigen hebben ernaar verlangd te zien wat jullie zien en te horen wat jullie horen. Maar zij konden het niet.


Y tojáninÿe uta angelotémata uafjantsë́jua uichë́tjonata, Jesusbe cuerpo yojëftsejajónents̈e ibojtsetbemana. Canÿa tsënts̈énëshoica y chë ínÿana matsëscoica. 	 Snikkend boog zij zich voorover en keek in het graf. Op de plaats waar Jezus had gelegen, zag zij twee engelen in witte kleren zitten. Een aan het hoofdeinde en een aan het voeteneinde van de plaats waar Hij gelegen had.


Y as, chabe uatsjéndayënga tmojanenojuabó nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuayanama: “Bëngbe Bëtsabe yebna jtseboguianama juabna, nÿets áts̈beñe entsemna ca.” 	 Dit herinnerde de discipelen aan wat er geschreven is: "Ik wil alles doen voor de eer van Uw huis." (A)


Chë ts̈abe noticiëngna, chabe Uaquiñá Bëngbe Utabná Jesucristbiama jtsóyebuambnayana. Ents̈á quetsomñecana, tojanonÿná canÿe rey Davídbents̈a ents̈ábents̈ana; pero chabe espíritu sempre uamanáyecna, Bëngbe Bëtsá chabe obenánaca ents̈anga tojaninÿanÿé Jesucristo chabe Uaquiñá bétsemnama. Cha chca tojaninÿanÿé chë Uaquiñá cháuatayenama cha tojanma ora. 	 Het gaat over Gods Zoon, Jezus Christus, onze Here. Menselijk gezien stamt Hij van David af. Doordat Hij terugkwam uit de dood heeft de Heilige Geest bewezen dat Hij de machtige Zoon van God is.


Chënga chca imojtsichámuama, Jesús chënga tojánachembo, y cuentë́ngaca tojanonts̈é jáuyanana, jinÿanÿiyama chënga canÿe ndoñe ndegombre soyiñe imojtsemnama, mënts̈á: “¿Nts̈amo Satanás nantsobena cachá jtenábocnama ca? 	 Jezus riep hen bij Zich. Om hun duidelijk te maken hoe onzinnig hun opmerking was, zei Hij:


y chë canÿsëfta castellano candelerës̈ënguiñe tsëntsaca canÿa sënjáninÿe, mo ents̈acá inÿná, canÿe bën ents̈ayá uichëtjoná, y cochóntscoca canÿe tënts̈a castellano uasnanë́jaca. 	 Tussen de lampen stond Iemand Die er uitzag als de Mensenzoon. Hij droeg een lang kleed, dat tot op Zijn voeten hing en had een gouden band om Zijn borst.


As chora, cachiñe tmojantjá: —As, ¿ndase cojtsemna? ¿Chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Elías ca? Y Juan tojanë́jua: —Ats̈e cha ndoñe quetsátsmëna ca. Chora chënga tmojantjá: —As, ¿chë Bëngbe Bëtsabe juabna jabóyebuambayama jabamá ca? Y Juan tojanë́jua: —Ndoñe ca. 	 "Wie dan wel?" vroegen zij. "Elia?" "Nee", antwoordde hij. "Bent u dan de profeet die komen zou?" was hun volgende vraag. "Ook niet", zei Johannes.


Y cha ibojojuá: ‘Canÿe patse barrilës̈angá aceitiye ca.’ As cha ibojauyana: ‘Muents̈e acbe recibë́cha entsamna; mora mótbema y inÿácha nÿe shachna bnë́tsana barrilës̈angama matapormá ca.’ 	 'Honderd vaten olie', antwoordde de man. 'Hier is uw schuldbekentenis', zei de beheerder. 'Verscheur die en schrijf een nieuwe voor vijftig vaten.'


Chë ents̈anga ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama jayanama te, chë Nínive bëts puebloca ents̈ángnaca mochanjotsaye y mochanjayana morsca ents̈anga ndoñe ts̈abá tmonjama ca; er chënga, Jonás yojtsabuayiynaye ora, tmojanoyeuná y chë ts̈abe benache tmojtanishache, y chë mora muents̈e entsemnana, Jonasbiama más uamaná endmëna ca” —Jesús tojánayana. 	 Op die dag zullen de mannen van Ninevé ook levend worden en dit volk veroordelen. Want zij luisterden naar de waarschuwingen van Jona en keerden zich af van het kwaad. Maar Ik ben meer dan Jona!


As chë soldadënga tmojána y shecuats̈ënga imojtsatcacaye, natsana canÿa y chents̈ana chë inÿa, Jesúseftaca yojtsecrucificaná. 	 Daarop braken de soldaten eerst de benen van de twee mannen, die gelijk met Jezus waren gekruisigd.


Y chca, bënga montsobena corente añémoca jayanama: Bëngbe Utabná endmëna nda ats̈e s̈onduájabuachana; tondayama quichátauatja. ¿Ndayá canÿe ents̈á nanjobenaye áts̈eftaca jamama ca? 	 Daarom kunnen wij goede moed hebben en zeggen: "De Here helpt mij; daarom hoef ik niet bang te zijn voor wat een mens mij kan aandoen." (B)


Más chcoyna, Bëngbe Bëtsá Saúlbioye chë mándayents̈ana tbojtsanjuaná, y chents̈ana Davídbioye mo chëngbe reycá tbojánbema. Chabiama Bëngbe Bëtsá tojánayana: ‘Ats̈e sëndë́tats̈ëmbo, David, Isaíbe uaquiñá, canÿe ts̈abe ents̈á yomnama y chama ats̈e sëndoyejuá, y cha sempre endëprontana nts̈amo ats̈e stsebos̈cá jtsamama ca.’ 	 Maar na veertig jaar zette God hem af en gaf hun een nieuwe koning, David, een man naar Zijn hart. 'Ik heb David, de zoon van Isaï, gevonden', zei Hij, 'een man naar mijn hart, die altijd zal doen wat Ik hem vraag'.


Sempre bënga ndaye castigo tmojtsebomna ora, chora bënga chama ndoñe oyejuayënga ntsemnana, pero aíñe cochtsets̈enánënga. Pero bënga chë castigüents̈ana tmojuatsjinÿe ndayá Bëngbe Bëtsá chë sóyeca tbojtsabuayiynacá, as chents̈ana jóbocnana natjë́mbana oyenana, nÿetsca soyënguiñe nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamëse. 	 Niemand vindt het prettig terechtgewezen te worden; op het moment zelf worden wij er alleen maar verdrietig van. Maar later zien wij dat het toch goed is geweest; de terechtwijzing heeft ons geholpen mensen te worden, die goed doen en vrede brengen.


Y chë Sodoma y Gomorra, y chë béconana pueblënguents̈e ents̈angbiámnaca; chë́ngnaca cach angelëngcá ndoñe ts̈abá monjánama, y nÿetsca bacna soyënga imojánama boyabása o shembásaftaca, y ínÿengaftaca y bayëngaftácnaca. Chíyeca chënga tmonjansufrí chë íñesheca castigo nÿetsca tescama, y chca, nÿetsca ents̈ángbioye tmojaninÿanÿé, ndayá yochjopása chë chca Bëngbe Bëtsábioye ndoñe tbontsobedecenáftaca. 	 En denk eens aan Sodom en Gomorra en de steden daar in de buurt. Hun inwoners werden ook ontrouw en gingen zich aan allerlei onnatuurlijke praktijken te buiten. De steden en hun inwoners werden door het vuur vernietigd. Door de straf die zij kregen, zijn zij een blijvende waarschuwing voor ons.


Chora chë bachnangbe más uámana amëndayá chabe uichëtjonëjuangá yojtsenánts̈ajatanëca, puerte ibojtsetna causa, y tojánayana: —¡Nts̈amo quem boyabása tonjoyebuambacá, Bëngbe Bëtsabiama entsemna mo cha cuafjoyenguangcá, chë chabe Uaquiñá yomna ca cha tonjayana ora! ¿Ndayama más ents̈anga s̈ochjátëjaboto Jesusbe contra chamuayanama? 	 Hevig verontwaardigd scheurde de hogepriester zijn kleren kapot. Hij schreeuwde: "Hij belastert God! Hebben we nu nog getuigen nodig! U hebt allemaal gehoord wat Hij zei! Wat doen wij met Hem?"


Jesús puerte obená endmë́nayeca, quem cosheto añémoca entsatsmëna. Nts̈amo s̈monjinÿe y s̈monjatats̈ëmboncá ndegombre tonjopasá Jesúsbeñe betsos̈buáchema. Chë Jesúsbeñe jtsos̈buáchiyana tonjama cha ts̈abá ts̈ëngaftangbeñe chaotsatsmënama. 	 Jezus heeft deze lamme man genezen. Door ons geloof in Jezus is hij volkomen gezond geworden. U ziet het zelf!


Bëngbe Bëtsá jamana ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama, chënga Jesucrístbeñe tmojtsos̈buáchema. Bëngbe Bëtsá nÿetscanga Crístbeñe os̈buáchiyëngbiama chca jamana, y chabiama nÿetscanga cachcá monduámana; 	 Deze rechtvaardigheid voor God wordt bereikt door op Jezus Christus te vertrouwen. Dit geldt voor alle mensen die in Hem geloven, wie zij ook zijn.


Bëngbe Bëtsá ndocna te ndocna ángelbioye mënts̈á tbonjaniyana, nts̈amo chabe Uaquiñábioye tbojaniyancá: Ats̈be cats̈bioica cochtsetbemana, acbe uayayënga acbe cucuats̈iñe chamoquedama ats̈be obenánaca chjamëntscuana ca. 	 Heeft God ooit tegen een engel gezegd, zoals tegen Zijn Zoon: "Ga hier naast Mij op de ereplaats zitten, totdat Ik al Uw vijanden aan Uw macht heb onderworpen"? (f)


Chíyeca Pablo chë ents̈anga mënts̈á tonjanabuayená: “Baconga, ats̈e s̈ontsinÿana mora puerte resjo entsemna bejaycá játama, y ndoñe ts̈abá queochátsmëna, ni chë uasmanëshangama, ni chë barcuama y bëngbiama cach ndoñe, mo nderado muanjanóbana ca.” 	 "Mannen", zei hij. "Ik voorzie een zware reis. Het schip en de lading lopen groot gevaar. En dat niet alleen: Er staan ook mensenlevens op het spel!"


Y Jesús tojanë́jua: —Salud bomnënga ashnayá ndoñe ntsëjabótana, pero s̈oquëngna aíñe. 	 Toen nam Jezus het woord: "Weet u wie een dokter nodig hebben?


Chë levadúraca ndëpormana tandës̈e saye fiestents̈ana, Filíposents̈ana barquë́shañe fsënjë́ftsanbocna y shachna tianoye, Troasoca chë tmonjanonatsenga fsëntanishëche, y chents̈e canÿe semana fsënjanoquedanga. 	 Na de Paasdagen vertrokken wij per boot uit Filippi en kwamen vijf dagen later in Troas aan, waar wij de anderen ontmoetten. Wij bleven daar een hele week.


Asna, ts̈ëngaftanga s̈mochtseprontana nÿe Bëngbe Bëtsá chacmotsamë́ndama; nts̈amo Satanás tcmojtsamëndacá ndoñe s̈mattsama, y cha cachora ts̈ëngaftangbents̈ana echantsachá. 	 Onderwerp u dus aan God, maar verzet u tegen de duivel en hij zal van u wegvluchten.


As cha cmochanjínÿanÿiye canÿe bëts tsañe, tsbanana pisoca; ya lempe echántseprontana, y chents̈e, Bashco fiestama saná s̈ochjaprónta ca. 	 Hij zal jullie meenemen naar boven, naar een grote, compleet ingerichte kamer. Maak daar het Paasmaal klaar."


Bënga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga bétsemnayeca mondmëna mo cach cuerpents̈ëngcá, chë Cristbe cuerpo, y cachca Espíritu bënga nÿetscanga ainaniñe mondbomna. Bëngbe Bëtsá s̈ojáchembo, bënga chábeñe jtsos̈buáchiyëse, nÿetscanga cachcá s̈ochjáts̈atayama chamotsobátmanama. 	 Wij horen immers allemaal bij hetzelfde lichaam; wij hebben dezelfde Geest; wij verwachten dezelfde heerlijke toekomst, omdat God ons heeft geroepen.


Y chca jtsamëse, y Bëngbe Bëtsábeñe os̈buachiyánaca jtsiyenëse, jtsobátmanana chë puerte oyejuayana jtsebomnama te, Bëngbe Bëtsá obená y Atsebacayá Jesucristo, buashinÿinÿaniñe y canÿe corente uamanacá yochjésabo ora. 	 Wij moeten vol verwachting uitkijken naar de tijd dat wij Zijn heerlijkheid zullen zien; de heerlijkheid van onze grote God en Redder, Jezus Christus.


Chents̈ana, Jesús benachëjana yojtsaye y canÿe base pueblotémoye tojë́ftsanamashëngo; y canÿe shembása Marta ca uabainá, chabe yebnents̈e tbojanofja. 	 Tijdens hun reis naar Jeruzalem kwamen Jezus en Zijn discipelen in een dorp waar zij gastvrij werden ontvangen door een zekere Martha.


Pero Jesús cátoye yojtserreparana jinÿama nda tbojánbojajuama. 	 Maar Hij keek rond om te zien wie het geweest was. Geschrokken kwam de vrouw naar Hem toe. Zij beefde over haar hele lichaam, omdat zij zich realiseerde wat met haar was gebeurd. Zij viel op haar knieën en vertelde Hem precies wat er was gebeurd.


As chë uatsjéndayënga tmojanma nts̈amo Jesús tojanamëndacá y chë Bashco fiesta saná tmojanprontá. 	 De discipelen deden zoals Hij hun gezegd had en maakten het Paasmaal klaar.


Mo canÿe bests̈as̈cá, chës̈e jamana nÿetsca chë cuerpents̈a soyënga ndayents̈e chamuenefjnama y chiñe jobónjuama chamotsobenama, chë cuerpo saná chaotsebomnama jtsamëse, chca, nÿets cuerpo ts̈abá chaóbochema, cachcá Cristo, chë nÿetsca os̈buáchiyëngbe amëndayá, chabe obenánaca jamana chënga cada te más os̈buáchiyana y bonshánana chamotsebomnama. Cada cuerpents̈a soye tojtsama nts̈amo chë soye chaotsamama tomncá, as nÿets cuerpo ts̈abá jobóchana; cachcá, os̈buáchiyënguents̈e cada ona tojtsama nts̈amo jamama tbojtsemncá, as nÿetsca os̈buáchiyënga cada te más os̈buáchiyana mochántsebomna, puerte jtsenbobonshánëse. 	 Door Hem wordt het lichaam prachtig samengevoegd; elk deel helpt de andere delen naar vermogen, zodat het hele lichaam gezond groeit en vol liefde is.


Ats̈e sënduamana, ácaftaca jencuéntamna, canÿe semaniñe uta soye tondaye ntjascá jtsemnana; y lempe stjonÿenents̈ana, bnë́tsanents̈ana canÿe soye acbiama sëndëquëcjná ca.’ 	 Ik vast twee maal per week. En ik geef U tien procent van alles wat ik verdien.'


Nderado nda tcmojademandá y tojtsebos̈e acbe shabuanguanë́jua jtsabocñama, cha molesenciá acbe quëfsaíyanaca chauetsácñama. 	 Als u voor het gerecht wordt gebracht en uw hemd moet afstaan, geef dan ook uw mantel.


Chas̈mojualiá ora, s̈mochanjátats̈ëmbona Cristbe soyënga s̈osertánama, chë tempo ndocná yonjanábuatma soyënga, 	 Daaraan kunt u zien hoe goed ik begrijp wat voor bedoeling God met Christus heeft.


Chora Jesús canÿe basetémbioye tbojanchembo y chëngbe tsëntsaca tbojanatsá. 	 Jezus riep een kind bij Zich en zette het midden in de kring. "Als u niet verandert en net zo wordt als de kinderen", zei Hij, "zult u nooit in het Koninkrijk van de hemelen komen.


Chca ora, ats̈e chanjama nÿetsca ats̈be oservénëngbiama, boyabásenga y shembásenga, chëngbe ainaniñe ats̈be Espíritu cháuamashënguama, as chënga ats̈be soyëngama ents̈anga mochantsë́tsëtsnaye. 	 In die dagen zal God Zijn Geest ook uitstorten over ondergeschikten en zij zullen Zijn woorden spreken.


Y podesca Bëngbe Bëtsabiama tonjánayana, soyënga chabe contra, chabe bëts yebnama y chë celoca oyenëngbe contra. 	 En hij deed zijn muil open en braakte de grofste beledigingen uit tegen God, tegen Zijn naam, tegen Zijn tempel en tegen allen die in de hemel woonden.


Iconioca, Pablo y Bernabé cánÿiñe tbojánamashëngo chë judiëngbe enefjuana yebnents̈e y corente obenánaca Bëngbe Bëtsabe palabra tbojanoyebuambá. Chíyeca, ba judiënga y ndoñe judiënga Jesucrístbeñe imojtsos̈buaché. 	 De volgende plaats waar Paulus en Barnabas kwamen, was Iconium. Toen zij daar waren, gingen ze samen naar de synagoge. Door wat ze vertelden, geloofden vele Joden en andere mensen in Jezus Christus.


As chora útata tmojanabocacá: José, nda Barsabás ca imojanábobuatma y ínÿengna Justo ca; y chents̈ana Matías. 	 Zij stelden twee mannen voor: Jozef (die ook wel Barsabbas of Justus werd genoemd) en Matthias.


Ndoñe ts̈abá quecmátinÿana chë tmojóba y tmojajuinÿé bayënga, ents̈anga bacna soyëngama chacotsaperdonama. 	 U was niet tevreden met de dierlijke offers, die voor U geslacht en verbrand werden om de zonden weg te doen.


Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: Mënté ts̈ëngaftanga nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojtsichamcá s̈mojouenëse, ndoñe s̈mattsama, Bëngbe Bëtsabe buayenana soyënga ainaniñe ndoñe chaondómashënguama, mo chë ents̈anga ndoyena luaroca Moisésoftaca imojëftsemnëngcá, Bëngbe Bëtsabe contra nÿetsca soyënguiñe imojtsemna ca. 	 Maar dat geldt al voor nL! Vergeet nooit deze waarschuwing: "Als u nu de stem van God hoort, verhardt u dan niet, zoals het volk Israël dat zich in de woestijn tegen Hem verzette." (B)


Jesucrístbeyeca cats̈átanga, nts̈amo ats̈e sëndmëncá ts̈ëngaftanga s̈mochtsemna, y chë nts̈amo jtsiyenama tcbonjaninÿanÿecá imojtsiyenë́ngbioye s̈mochtsë́nÿaye. 	 Broeders, volg mijn voorbeeld en let goed op hen die dat al doen.


José chë otjénayents̈ana tojanofs̈ená ora, tojanma nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe ángel tbojanmandacá y Maríaftaca tojanobouamá. 	 Daarna werd Jozef wakker.


Chents̈ana chë taitá chë inÿe uaquiñábioye cachcá ibojauyana. As cha ibojojuá: “Arseñor, aíñe chanjá ca.” Pero ndoñe yonjá. 	 'Nee, ik wil niet.' Maar later kreeg hij spijt en ging toch. Daarna zei de vader tegen de tweede dat hij op het land moest gaan werken. En die zei:


Pero mora ats̈be trabajo quem luarënguiñe sënjapochocá y tempscana ts̈ëngaftanga jánÿama ts̈a sëndánbos̈eyeca, 	 Maar ik heb hier gedaan wat ik moest doen. Als ik ooit naar Spanje ga, kom ik bij u langs, want daar verlang ik al jaren naar. Ik hoop u op doorreis te ontmoeten en, na eerst een tijdje van uw gezelschap te hebben genoten, door u uitgeleide te worden gedaan.


Nÿetsca ents̈anga entsamna jtsamana nts̈amo chë amë́ndayënga tmojtsamëndacá, er ndocná obenana ntsebomnana, Bëngbe Bëtsá ndoñe chca tbonjalesenciase, y nÿe Bëngbe Bëtsá tojama amë́ndayënga obenana chamotsebomnama. 	 Iedereen moet zich aan het gezag onderwerpen, want er is geen autoriteit, die niet door God is ingesteld. Alle gezag komt van God.


Chora chabe oservénënga yojáuyana: ‘Lempe entseprontana chë casamento fiestama, pero chë ófjanënga ndoñe quenjatëmerecena moye jabama. 	 Daarna zei hij tegen zijn knechten: 'Het feestmaal is klaar. Maar de mensen die ik had uitgenodigd, waren het niet waard.


Chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnana endmëna aca, chë nÿe canÿe y ndegombre Bëngbe Bëtsá jtsabuatmana, y ats̈e Jesucristo, acbe ichmoná. 	 Het eeuwige leven is dat zij U kennen als de enig ware God, en Jezus als de Christus Die U naar de aarde hebt gestuurd.


Jesús tmojancrucificá luarents̈e canÿe base jajañe inamna, y chiñe canÿe tsëm cuevëshe, ents̈angbe pormánëshe, obanëngbiama; chëshiñe cabá ndocna obaná mondëjajo. 	 Niet ver van de plaats waar Jezus gekruisigd was, lag een tuin. In die tuin was een nieuw graf, waarin nog nooit een dode had gelegen.


As Jesús tbojanjuá: —Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Ents̈á nÿe tandë́s̈eca ndoñe vida ntsebomnana ca.” 	 Maar Jezus antwoordde: "In de Boeken staat dat er in het leven belangrijker dingen zijn dan brood alleen."


Mo nda ba ndebénënga tojtsabamna y chama tsbuanachangá tojtsamna y chiñe tojtsayana chënga obligaciónaca imojtsemna chë ndebénana pronto jtobocana ca, pero chë ents̈á chëchangá tojtsandbiama chë ents̈anga cha ndoñe más chamondëtsendebénama, Bëngbe Bëtsá cachcá tojama, bacna soyëngama bënga s̈ojtsaperdoná ora. Jesús bëngbe bacna soyëngama cruciñe tojanóbana ora, enjamna mo Bëngbe Bëtsá bëngbe ndebénana tojtsanpochocá cuenta. 	 Hij heeft ons strafblad dat tegen ons getuigde (de lijst met regels waaraan we ons niet hebben gehouden) verscheurd. Dat bewijs heeft Hij vernietigd door het aan het kruis te slaan.


Ndegombre, más paselo endmëna chë coshufjents̈a atëfjnëjana canÿe camello chauachnëngo, y ndoñe canÿe bomná Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye jamashënguana ca. 	 Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te kruipen, dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen."


Chë padecena soyënguents̈ana ts̈abá chamojábocana mo ayënjanayëngcá y nts̈amo ats̈e sëndëmandacá chamojtsamënga, chë quem luarents̈e ya ndoñe más vida jesebomnámëntscuana, ats̈be obenana chanjáts̈ataye nÿetsca mándayëngbents̈a ents̈ángbeñe jtsemándayama, 	 Wie overwint en tot het einde doet wat Ik van hem vraag, zal Ik macht geven over vreemde volken.


Ts̈ëngaftanga quem boyabásenga moye s̈mojunatse, masque Artemisbe yebnents̈e tondaye tmonjatbëba y bëngbe Artemisbiama ndoñe podesca tmonjoyebuambá. 	 De mannen die u hier hebt gebracht, zijn geen tempelrovers en hebben niets lelijks over onze godin gezegd.


Chora Pedro tojanë́yana: —Cach ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo chë judiëngbe leyënguiñe endayana ndoñe yondopodena canÿe judío ndoñe judío ents̈ángaftaca jenútanama y ni mo chëngbe yebnënguenache jábuachama ca. Pero Bëngbe Bëtsá s̈onjinÿinÿé ats̈e ndocna te s̈ondmëna ínÿabiama jatsjuabnayana cháftaca jenútanama ndoñe ts̈abá yondmëna ca. 	 Petrus nam het woord en zei: "U weet vast wel dat het mij als Jood verboden is met mensen van een ander volk om te gaan. Maar God heeft mij duidelijk gemaakt dat ik niemand minderwaardig of onrein mag vinden.


Chë uabouana bayábioye tbonjanlesenciá corente podesca Bëngbe Bëtsabiama chaotsóyebuambnama, y obenana tbonjanats̈etá, canta bnë́tsana y uta shinÿëntscuana chaotsemándama. 	 Het beest mocht met grote woorden God beledigen, 42 maanden lang.


Pero chëngna canÿe más ts̈abe luare imnabos̈e, canÿe luare celoca. Chíyeca Bëngbe Bëtsá ndoñe yonjanëuatja, chëngbe Bëtsá ca chënga chamotsechembuanama, er celoca canÿe bëts luare, mo canÿe bëts pueblëcá chëngbiama tojanprontá. 	 Maar nee, zij verlangden naar een beter, hemels vaderland. Daarom schaamt God Zich er ook niet voor hun God genoemd te worden; want Hij heeft een hemelse stad voor hen gebouwd.


Jerusalenoca sëndánmëna ora, chë bachnangbe amë́ndayënga y chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá mándayënga Páblëbe contra demanda tmonjajajó y s̈monjaimpadá cha jóbanama ibojtsemna ca ats̈e jayanama. 	 Toen ik in Jeruzalem was, hebben hun hoofdpriesters en leiders mij gevraagd hem terecht te stellen.


Abraham chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, ndayá cha tojanmama Bëngbe Bëtsá matënjanmëse, cha matënjanobená ents̈ángbeñe ndayama jtsenábotamnayana, pero Bëngbe Bëtsabe delante ndoñe; 	 Als hij door zijn eigen inspanning vrij voor God stond, zou hij reden hebben om trots te zijn. Maar bij God kun je niet trots zijn.


Y chca, ya ndoñe útata quebochátsmëna, sinó mo nÿe canÿacá. Chcasna, ents̈á ndoñe chaondë́ndbema ndayá Bëngbe Bëtsá mo canÿiñcá tojë́ftsema soye ca —Jesús tojánayana. 	 Zij zijn één. Niet langer twee, maar één. En geen mens mag scheiden wat God heeft samengebracht."


Shbuenda uafjatsenga uinÿna ents̈ayá mo reycá tmojanichëtjo; canÿe coronë́sha tmojanapormá uchmas̈ë́fjangaca y tmojanabests̈ajó. 	 Zij deden Hem een rode mantel om, zetten Hem een kroon van doornige twijgen op,


Ats̈e cbë́yana, cachcá, celócnaca más oyejuayana jtsebínÿnana, canÿe bacna soyënga amá ts̈abe benache tojtishachabiama, y ndoñe nÿa yapa, esconëfta bnë́tsana y esconëfta ts̈abe soyënga amëngbiama, chë ndoñe yondujaboto bacna soyënga amana jtsajbanana ca. 	 Zo is ook in de hemel meer blijdschap over één zondaar die bij God terugkomt dan over 99 anderen die niet verdwaald waren.


Yëfsana cachëse, cachëjana imojtésachnëjuana ora, tmojáninÿe chë higo betiye parejo tbëtëjë́ngaca yojtsebuashá. 	 De volgende morgen kwamen zij weer langs de vijgeboom, waar Jezus geen vruchten aan had gevonden. Zij zagen dat hij helemaal verdord was.


Jerusalenoye benache, Jesús tojánachnëngo Samaria y Galilea luarëjana. 	 Op weg naar Jeruzalem kwam Jezus bij de grens tussen Galilea en Samaria.


Y Júdasna aíñe ca tojánayana; y cach orscana cha yojtsenguaye nts̈amo jamana y ndëmua ora Jesús chë́ngbioye jayents̈báshejuanama, ndocna ents̈anga ora. 	 Judas vond dat best en begon uit te kijken naar een gelegenheid om Jezus te laten gevangen nemen zonder dat de mensen er iets van zouden merken.


Chca chaojopasá ora, nÿetsca Israelents̈a ents̈anga atsebácanënga mochántsemna; nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: Ents̈angbe atsebacayá Israelocana echanjabo, y echanjama nÿetsca Jacóbëbents̈ana ents̈anga ndoñe más vida chamondë́tsebomna, bacna soyënga jtsamëse ca. 	 Dan zal heel Israël gered worden. Dat staat ook in de Boeken: "De grote bevrijder zal uit Sion komen om het kwaad van Israël weg te doen." (f)


¡Ts̈a lastema chë tempo shembásenga ngomámanëngbiama o ochóchaye básenga chamojtsabamnëngbiama! Er chora corente ngménana quem luarents̈e echántsemna, y quem luarents̈a ents̈angbiama chë uabouana castigo. 	 Het zal een vreselijke tijd worden voor vrouwen die zwanger zijn of een baby hebben. Er zal een diepe ellende over dit land komen. God zal Zijn toorn op dit volk koelen.


“Chíyeca, acbe cucuáts̈eca o acbe shecuáts̈eca bacna soye tcojamëse, cochtsenástjango y bënoye cochtsë́ts̈ena. Acbiama más ts̈abá nántsemna celoye jamashënguana chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama, cucuats̈e ndbomná o cosheto, y ndoñe nÿets uta cucuáts̈eca o shecuáts̈eca chë nÿets tempo echanjesomñe íñeshoye chacmotsë́stjango. 	 Als uw hand of voet u tot slechte daden verleidt, hak hem af en gooi hem weg. Het is beter verminkt het eeuwige leven binnen te gaan, dan met beide handen en voeten in het eeuwige vuur te worden gegooid.


Bëngbe Bëtsábioye chëngbe bacna soyëngama jaimpáda chents̈ana, Juan chë Jordán béjayiñe chënga yojanëbáyana. 	 Ieder die zijn zonden beleed, werd door hem gedoopt in de rivier de Jordaan.


Chca, Bëngbe Bëtsá chábioye tbojánbema lempe nts̈amo ents̈anga tmojtsajabotcá, nda chëngbe bacna soyëngama cháuatsebacama; chents̈ana cha, Cristo, tojanma lempe nts̈amo yojaniytcá, nÿetscanga chë ents̈anga chábioye imojánëyeunanënga chamotsobenama nÿetsca tescama atsebácanënga jtsemnama; 	 Nadat Jezus had bewezen daarin volmaakt te zijn, werd Hij de gever van eeuwige redding voor alle mensen die Hem gehoorzamen.


As Jesús tbojaniyana: —Acbe yebnoye motsatá. Acbe uaquiñá ainá endëtsomñe ca. Chë boyabásana tojanos̈buaché nts̈amo Jesús tbojaniyancá y tojtaná. 	 "Ga maar naar huis", zei Jezus. "Uw zoon is genezen." De man geloofde Hem en ging op weg naar huis.


Pero nts̈amo s̈mojtsamcá jtsamëse, ts̈ëngaftanga s̈montsinÿanÿná ndegombre chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayë́ngbioye tmojanëbayëngbe ents̈anguents̈ana s̈momnama. Y mora cach ts̈ëngaftangbe bëts taitangcá ts̈ëngaftanga s̈montsama. 	 U erkent dus dat u zonen bent van hen, die de profeten hebben vermoord.


Nicodemo, chë ibeta Jesúsbioye tbojanbuachá, chánaca tojánashjango y tojanëyamba unga bnë́tsana kilo mirra y áloe enájuabnana. 	 Nicodémus, die op een nacht met Jezus was komen praten, ging met hem mee. Hij had ruim dertig kilo balsemkruiden bij zich, een mengsel van mirre en aloë.


As chë yebnoye tojánamashëngo y chë ents̈anga tojanë́yana: “¿Ndayama ts̈a s̈mojtsenbouenana y ts̈a s̈mojtsendëntjana? Chë shembásetema ndoñe chenatóbana, nÿe endëtsomañe ca.” 	 Jezus ging naar binnen en vroeg: "Waarom maakt u zo'n lawaai? Waar is dat gehuil voor nodig?


As chë mandado chë tsbuanácha tojanalía; chents̈ana, cha tojanënoticiá ndaye luarocá Pablo inamnama, y Cilicia luarocá cha inamnama cha tojántats̈ëmbona ora, 	 De gouverneur las de brief en vroeg Paulus uit welke provincie hij kwam. "Uit Cilicië", antwoordde Paulus.


Ats̈e cada te ts̈ëngaftangaftaca sënjamna Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e, y ni ches̈mátanbojajo. Pero ora tocjobuache ts̈ëngaftanga chca chas̈momama, y Satanás nts̈amo yojtsebos̈cá ts̈ëngaftangbeñe echantsemándaye ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Had u Mij niet in de tempel kunnen oppakken? Daar was Ik elke dag. Maar dit is uw moment. De kans van de duivelse macht."


Ats̈e chaijá y chë luare chacbojabuaprontá ora, cachiñe moye chanjésabo, ts̈ëngaftanga áts̈eftaca junatsama. As, ats̈e chaitsemnoye, ts̈ëngaftángnaca chas̈motsá joyénanama. 	 Wanneer Ik daarmee klaar ben, kom Ik terug om u op te halen. Dan mag u voor altijd bij Mij zijn.


Chë Jesucrístbeñe os̈buachiyá, ndbomnëjema y ndoñe yapa uámana ents̈á tomná, corente oyejuayá chaotsemna, er Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe cha canÿe uámana ents̈á jtsemnana; 	 Een christen die in de wereld onbetekenend is, mag blij zijn omdat hij in Gods ogen groot is.


Chë jouenama tmojtsobenënga, chamouena ndayá Espíritu chë ndayenache os̈buachiyëngcá enefjuanënga yojtsëtsëtsnacá. Chë padecena soyënguents̈ana ts̈abá chamojábocana mo ayënjanayëngcá, chë́ngbioye maná chanjáts̈ataye chamosama, chë celoca tandës̈e, ndayá Bëngbe Bëtsá tempo ents̈ángbioye ndoñe tonjinÿanÿé; y canÿe fjantse ndëts̈ëtema chanjáyents̈buachiye, chënga oyejuayënga s̈mojábemama. Chiñe canÿe tsëm uabaina echantsábemana; ndocná chë uabaina quenátabuatma, ndayá nÿe chë chamojóyëngacñënga ca” —cha s̈onjaniyana. 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal Ik te eten geven van het verborgen manna, van het voedsel uit de hemel. En Ik zal hem een witte steen geven met daarop zijn nieuwe naam, die niemand kent, behalve hijzelf als hij hem ontvangt.


Morna, chë más uámana soye entsemna, ts̈ëngaftanga chas̈motsama nts̈amo jtsiyenama nts̈amo chë Cristbiama ts̈abe noticiënguiñe endayancá. Y mënts̈á, cachcá, jutsëtsayama chaijá o ndoñe, ats̈e chántsetats̈ëmbo ts̈ëngaftanga Jesucrístbeñe os̈buáchiyama ndoñe s̈montsajbanama, y aíñe becá os̈buáchiyana chábeñe s̈motsobomñama; nÿetscanga cachcá s̈mojtsejuabnáyeca y nÿetscanga cach soye s̈mojtsebós̈eyeca, cánÿiñe nÿetscanga enutanánënga jtsenojuerzánëse, ndocná chë ts̈abe noticiënguiñe ts̈ëngaftanga s̈mobomna os̈buáchiyana chacmondábuajuanama. 	 Maar let erop dat u zich altijd zo gedraagt als christenen past. Laat ik, of ik u nu terugzie of niet, altijd goede berichten over u mogen horen; dat u één van hart en ziel bent en dat u zich volledig inzet voor het geloof en het goede nieuws.


Chora chë uatsjéndayënga tmojanonts̈é entjanayana: —¿Nderado nda jasama chabiama tojiyëbo ca? 	 "Zou iemand Hem iets te eten hebben gebracht?" vroegen ze elkaar.


¡Bëngbe Bëtsá sëndbétsatschuanaye ats̈e ndocná ts̈ëngaftanguents̈á tijanábayama; nÿe Crispo y Gáybioye aíñe! 	 Leert de natuur zelf niet hoe het hoort? Het is voor de man een schande om lang haar te hebben.


Bënga, Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga quetsomñecá, ácaftaca mo canÿacá fsëndmëna. Chca endmë́nayeca ats̈e Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, ts̈ëngaftanga chas̈mobená más botamana josértana nÿetsca chë Bëngbe Bëtsábiocana tmojóyëngacñe ts̈abe bendicionënga, bënga Cristo Jesúseftaca cánÿiñe mo canÿacá bétsemnayeca. 	 Ik bid ook dat er van uw geloof kracht mag uitgaan en dat het mag doorwerken in veel goeds, dat Christus in ons bewerkt en waarnaar wij uitzien.


Er ndayá bënga, nÿe ents̈angbe juábnaca jamama mondbos̈cá, jtsemnana ndayá chë Uámana Espíritu bënga chamomama yobos̈cá contra; y ndayá chë Uámana Espíritu bënga chamomama yobos̈cá, jtsemnana ndayá bënga, nÿe ents̈angbe juábnaca jamama imobos̈cá contra. Chca endmë́nayeca, nts̈amo chë Uámana Espíritu chas̈momama yobos̈cá s̈mojtsamëse, ndoñe ques̈mátobena jamana, ndayá cach ts̈ëngaftanga, nÿe ents̈angbe juábnaca jamama s̈mojatsbos̈cá. 	 Want de zondige neigingen gaan in tegen de verlangens van de Heilige Geest en omgekeerd. Deze twee krachten zijn altijd met elkaar in conflict. U moet dus niet doen wat u maar wilt.


Y canÿe tsbuanácha chë́ngaftaca tojanichmó y chë́chañe mënts̈á yojtsábemana: 	 Daarna schreef hij een brief waarin stond:


Chca s̈montsobena jamana, cháftaca cánÿiñe mo canÿacá nÿets tempo jtsemnëse. S̈mochtsiyena jtsamëse nts̈amo cha tojabuatëmbacá y cada te más chca. Cabá más s̈mochtsos̈buáchiye chë Cristbiama buayenana soyëngama, nts̈amo tcmojabuatambacá; y Bëngbe Bëtsá sempre s̈mochtsatschuanaye. 	 Met uw wortels diep in Hem verankerd, moet u uw leven door Hem laten opbouwen. Blijf in geloof vasthouden aan wat u over Hem hebt geleerd en laat uw hart daarbij overvloeien van dankbaarheid.


Pero canÿa chë bëtsëjemënguents̈á s̈onjaniyana: “Ndoñe más matenóbos̈achena; mouena, chë Judabe pamillents̈á, León ca uabobainá, mando y obenana bétsebomnama, chë rey Davídbents̈ana Ents̈á, tonjayënjaná; cha entsobena chë uándmanana tsbuanácha jutë́fjonama, y chë canÿsëfta sellënga jutsë́cama ca.” 	 Maar één van de ouderlingen zei tegen mij: "U hoeft niet te huilen, want de leeuw uit de stam Juda, de nakomeling van David, heeft de overwinning behaald. Daarom mag Hij de zeven zegels verbreken en de rol openmaken."


Bëtscá tojánatsjinÿe chë Bëngbe Utabná tojaninÿanÿé benachama; añémoca yojanoyebuambná y Jesusbe soyëngama botamana yojanabuatambá, masque cha nÿe nts̈amo Juan ents̈anga tojánabuatambama y tojanëbáyama inatáts̈ëmbo. 	 Daar had iemand hem verteld wie Johannes de Doper was en wat die over Jezus Christus had gezegd. Meer wist hij niet, want de rest van het verhaal had hij nooit gehoord.


As Jesús tojanë́jua: —Ya tcbonjáuyana y ts̈ëngaftanga áts̈beñe ndoñe ntsos̈buáchiyana. Chë ats̈e sëndama soyënga, ats̈be Taitá Bëngbe Bëtsabe obenánaca, cmontsinÿanÿná nda ats̈e bétsemnana. 	 "Dat heb Ik al gezegd", antwoordde Jezus, "maar u gelooft Mij niet. De wonderen die Ik in de naam van mijn Vader doe, zijn het overtuigende bewijs dat Ik de Christus ben.


Chë inÿe oservénënga chca imojinÿe ora, puerte yojóngmia y imojá lempe nts̈amo yojopasacá chëngbe rey jacuéntama. 	 Enkele andere mensen die het zagen, vonden dit verschrikkelijk. Ze gingen het de koning vertellen.


—Quem botamana uanguëts̈iye unga patse denario crocénana enduámana. ¿Ndáyeca ndoñe s̈monjuiye y ndbomnëjémënga chë crocénana mas̈mëntsats̈atá ca? 	 "Die olie is een kapitaal waard! Dat geld had beter besteed kunnen worden. U had het aan de armen kunnen geven."


Canÿe coronë́sha tmojanapormá uchmas̈ë́fjangaca y tmojanabests̈ajó, y cats̈bioica cucuats̈iñe canÿe niñëfja. Chorna, chabe shecuats̈ents̈e imojtsofshëntsaménts̈enaye y imojtsáboyejuana. Mënts̈á imojtsichamo: “¡Bayté judiëngbe Rey cochtsemna ca!” 	 Zij maakten een kroon van takken, waar dorens aanzaten, en zetten die op Zijn hoofd. Ze gaven Hem een stok in Zijn rechterhand, als een scepter. Ze vielen voor Hem op de knieën en joelden: "Leve de koning van de Joden!"


Pero ndoñe tonjanoquedá Nazaret pueblents̈e, sinó Capernaumoca, uafjajónaye tsachañe; choye tojána joyénanama, chë uámana bëts taitata Zabulón y Neftalibe luariñe. 	 Niet lang daarna verhuisde Hij naar Kapernaüm, een stadje aan het meer van Galilea, in het gebied van Zebulon en Naftali.


Y Pedro tojanë́jua: —Aíñe, cha endbetsatsquëcjnaye ca. Chents̈ana, Pedro chë yebnoye tojánamashëngo ora, Jesús natsana mënts̈á chábioye tbojaniyana: —Simón, ¿nts̈amo catjájuaboye? ¿Quem luarents̈a reyënga ndë́muanÿengbioye impuesto imnétsayëngacaye y crocénana imnétsatjanaye: cach luarents̈e oyenë́ngbioye o chë inÿe luarocana ashjajnë́ngbioye ca? 	 "Natuurlijk", antwoordde Petrus. Hij ging naar huis om er met Jezus over te praten. Maar Deze was hem voor. "Petrus, van wie eisen de koningen belasting of schatting? Van hun eigen burgers of van volken die ze hebben onderworpen?"


Canÿe, Juan chë Ubayanabe ústonënga y chë fariseungbe usetonënga, Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama tondaye ntjascá imojtsemna ora, básefta ents̈anga Jesúsbioye tmojanobeconá y mënts̈á tmojaniyana: —Juanbe ústonënga y chë fariseungbe usetonënga monduamana tondaye ntjascá jtsemnana Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama. ¿Ndáyeca acbe uatsjéndayënga ndoñe chca ca? 	 De discipelen van Johannes de Doper sloegen soms maaltijden over. De Farizeeërs hielden zich ook aan de gewoonte om te vasten. Op een dag kwamen zij naar Jezus toe en vroegen waarom Zijn discipelen dat niet deden.


Y mënts̈ánaca cbëyana: Mora acna Pedro o chë ndëts̈becá contsemna, y chë ndëts̈beñe ats̈be bëts yebna chanjajebo, y ni Satanás, chabe obenánaca ents̈á jóbanama, queochatobenaye jtsepochócama. 	 Jij bent Petrus. Op deze rots zal Ik mijn Gemeente bouwen. De poorten van het dodenrijk zullen nooit macht over haar krijgen.


As, ats̈e chë cárceloye utamená, Bëngbe Utabnabiama trabájaye causa, ts̈ëngaftanga cbontsaimpadana, ndëmuanÿenga Bëngbe Bëtsá tcmojáchembo chabe ents̈anga chas̈motsemnama, sempre chas̈motsiyena mo chë ents̈angcá ndëmuanÿenga Bëngbe Bëtsá cach soyama tojánachembo y chca imomerecena. 	 Ik zit gevangen omdat ik de Here dien en vraag u dringend te leven zoals past bij mensen die door de Here geroepen zijn.


Botamana s̈mochjenóbobonÿe y más s̈mochtsama chë Bëngbe Bëtsá jasérviama cabá s̈mondama básefta soyënga. Ndoñe yapa quenatájamna chë ts̈abe soyë́ngnaca chas̈motsajbanama, er ats̈e sënjinÿe chë Bëngbe Bëtsábioye jasérviama nts̈amo jtsamëse s̈moyencá, ats̈be Bëtsabiama ndoñe yapa ts̈abá quenátsmëna. 	 Word wakker en versterk wat nog leeft; anders sterft dat ook. Als God op u let, kan Hij niet tevreden zijn over uw daden.


Chíyeca, “bënga chë Utabná fsënjinÿe ca”, chë inÿe uatsjéndayënga tmojaniyana ora, Tomás tojanë́jua: “Ats̈e chabe cucuats̈iñe chë uajabonjana uinÿniñe ndoñe sënjinÿe, y chiñe ats̈be nts̈abuafja ndoñe sënjajué y ats̈be cucuats̈e chabe costillaca ndoñe, ndoñe quichátos̈buachiye ca.” 	 Toen de andere discipelen hem vertelden dat zij de Here hadden gezien, wilde hij het niet geloven. "Ik kan het pas geloven", zei hij, "als ik de wonden van de spijkers in Zijn handen zie en met mijn eigen hand voel dat Hij een wond in Zijn zij heeft!"


Sënjáninÿe chë “uámana ca” uabaina bëts pueblo, chë tsëm bëts pueblo Jerusalén, Bëngbe Bëtsábiocana celocana enjétsostjajuana, puerte botamaniñe, mo canÿe shembása puerte botamananacá, chabe boyá jábocnabiama. 	 Ik zag de heilige stad, een nieuw Jeruzalem, van God uit de hemel naar beneden komen. Zij zag er feestelijk uit, als een bruid die op haar bruidegom wacht.


As Pedro tojanë́jua: —Ngménaca s̈mochtenójuaboye bacna soyënga s̈mojtsamama, chca amana s̈mochtsajbaná y Bëngbe Bëtsabe benache s̈mochtishache. Chca chas̈mojama ora, cbochanjubaye mo chábeñe os̈buachiyëngcá, Jesucristo ats̈e jóts̈ëmbonëse. Chcase, Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama cmochanjáperdonaye y echanjama chë Uámana Espíritu ts̈ëngaftangbe ainaniñe jtsemándayama cháuamashënguama. 	 Petrus antwoordde: "U moet zich bekeren tot God en u laten dopen in de naam van Jezus Christus, want dan worden uw zonden vergeven. Dan komt ook de Heilige Geest in u wonen.


Chë puerte ngménana tempo yapa bën ndoñe chaondë́tsemnama Bëngbe Bëtsá ndoñe tonjalesenciase, ndocná quentatsbocá; pero chabe ubuáyanënga cha corente endábabuanÿeshanayeca, echanjama yapa bën tempo ndoñe chaondë́tsemnama. 	 Als die tijd niet wordt ingekort, zal iedereen omkomen. Maar die tijd zal worden ingekort terwille van hen die bij God horen.


Acbe bominÿe ts̈abá totsomñëse, acbe cuerpama mo canÿe uajuinÿanëshacá jtsemnana; chíyeca aca jtsobenana, nts̈amo tcojtsamcá chë bomínÿeca jtsonÿayana. Chë bominÿe ndoñe ts̈abá tontsemnësna, chë bominÿe tondaye ntsobenana jamana, nts̈amo tcojtsamcá chacobená jinÿama. Cachcá, acbe ainaniñe ts̈abe juabnënga tcojtsebomnëse, lempe nts̈amo chacojtsamcá ts̈abá echántsemna. Y acbe ainaniñe ndocna ts̈abe juabnënga tcontsebomnësna, lempe nts̈amo chacojtsamcá ndoñe ts̈abá queochátsmëna. 	 Het oog is de lamp van het lichaam. Als uw oog open en gezond is, leeft u in het licht. Maar als uw oog verduisterd is, leeft u in het donker.


Er ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátsbos̈e chacmotsësertánama, y bacna soyënga amama jtsajbanama ndoñe ques̈mátsbos̈e causa, s̈montsama más bëts castigo chas̈motsebomnama, chë ndayté Bëngbe Bëtsá nts̈amo ents̈anga tmojamcá ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama yochjayana ora; chë te, Bëngbe Bëtsá echanjamánda chë ndoñe ts̈abe soye amënga bëts castigo chamotsebomnama, y chë ts̈abe soye amëngna, uacanana soye; y chca echanjama nts̈amo ndegombre yomncá, y echanjínÿanÿiye cha ts̈a tbojetna, ents̈anga ndoñe ts̈abá tmonjamama. 	 Maar nee, u blijft hardnekkig weigeren uw leven te veranderen. Het is uw eigen schuld als de toorn van God u treft op de dag van het rechtvaardige oordeel.


Y inÿe meshëngna, uanguanëshiñe yojuatquë́cjana y puerte botamana chiñe yojuashajo: ínÿenache nÿe canÿe jénayents̈ana mo patse meshënga yojuashájona, ínÿeñna mo chnë́nguana bnë́tsana meshe y ínÿeñna mo unga bnë́tsana meshe.” 	 De rest van het zaad viel in goede grond en gaf een rijke oogst: wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als er was gezaaid.


pero chë Uámana Espíritbiama ndoñe ts̈abá ichámëngna ndocna te queochátaperdonaye, er nÿetsca tescama castigánënga jtsemnama chënga jtsamnana ca” —Jesús tojánayana. 	 Maar wie de Heilige Geest belastert, zal nooit vergeving krijgen. Die zonde blijft eeuwig bestaan."


Ats̈e cada te ts̈ëngaftangbeñe sëndétsemna Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca abuátambaye, y ndocna te choca ches̈mátanishache. Pero ts̈ëngaftanga chca áts̈eftaca s̈montsama, cachcá nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá chaotsemnama ca” —tojánayana. 	 Had u Mij niet kunnen arresteren toen Ik in de tempel was? Daar was Ik toch elke dag? Maar het moet zo gaan als de profeten hebben gezegd. Daarom gebeurt dit allemaal."


Quem buayenánana, Cristo ents̈angbiama cruzoca tojanóbanama, chë pochocánënga jtsemnama tmojtsajnë́ngbioye jtsinÿanana mo ndoñe corente juabna bomnëngbe soycá; pero bëngbiama, chë Bëngbe Bëtsá nÿetsca tescama s̈ochjátsebacangbiamna, quem buayenánana jtsinÿanÿnayana Bëngbe Bëtsabe obenana. 	 Ik heb gehoord dat er, wanneer u bijeenkomt, nogal wat onenigheid is. En ik geloof wel dat er iets van waarheid in is.


Chora chë uatsjéndayënga puerte ngménaca imojtsemna y tmojanonts̈é canÿánÿa Jesús jatjayama: —Bëngbe Utabná, ¿nderado ats̈e cha chtsemna ca? 	 Dat sneed hen diep door de ziel. En een voor een vroegen zij: "Ik ben het toch niet?"


Mo base mos̈enana ora, chë nduiño cachiñe yojábocna y plazoca atsanënga ínÿenga yojanÿe, tondaye ntsamcá. 	 Een paar uur later ging hij er weer op uit. Op de markt zag hij werkeloze mannen staan.


Y mora Jerusalenoye chanjá; Uámana Espíritu chca s̈ontsemánda y ndayá choca chjapásamna ndoñe quetsátstats̈ëmbo. 	 Nu ben ik op weg naar Jeruzalem omdat de Heilige Geest mij ertoe dringt. Hoewel ik niet precies weet wat mij daar zal overkomen,


Jesús chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: “Motsajna y canÿe barquë́sha ats̈biama s̈mochjuaprónta, ts̈a ents̈anga ndoñe chas̈mondë́tsatsënts̈nama ca.” 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen dat zij een boot in de buurt moesten houden voor het geval de menigte te veel zou opdringen.


Y chë jtaná, quefsaíya jtsenátsejquëse, yojontsënja y betsco Jesúsbioye yojobeconá. 	 De man gooide zijn jas neer, sprong op en liep naar Jezus toe.


Ats̈na obenana tcbonjats̈atá mëts̈cuayënga y alacranë́ngbeñe chas̈motsajnama, y bëngbe uayayá Satanasbe nÿets obenana jáyënjanama, ts̈ëngaftanga ndocá ntjapasacá. 	 Ik heb jullie macht gegeven over al de krachten van de vijand. Jullie zullen slangen en schorpioenen vertrappen. Niets, werkelijk niets, zal jullie kwaad doen.


Ats̈e chë bëts soyënga Bëngbe Bëtsabe obenánaca chë́ngbeñe ndoñe matijamëse, ndegombre chënga ndoñe bacna soyënga mattsebomna. Pero mora, masque nts̈amo sënjamcá tmonjinÿëse, chënga ats̈e s̈montsáboyënja y ats̈be Taitábioynaca. 	 Als Ik niet zulke grote wonderen onder hen had gedaan, zouden zij niet schuldig zijn. Maar nu hebben zij die wonderen met hun eigen ogen gezien, en ondanks dat haten zij zowel Mij als mijn Vader.


y bontsabuatambá soyënga jamama nts̈amo chë judiënga imuamancá y bëngbe leyënguiñe chë soyënga jamama ndoñe quenátslesenciana. Bënga ndoñe ques̈nátamna ni jouenana, ni jamana chë soyënga, romanënga bétsemnayeca ca” —chënga imojtsichamo. 	 Zij willen ons dingen laten doen die ons, als Romeinen, verboden zijn."


“Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, endánëyta nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe iuabemancá chaochnënguama, y tempo, David chë Uámana Espíritbeyeca chiñe tojanábema nts̈amo Júdaseftaca yochjanopásama; chcasna, Judas uayayënga tojanënatse Jesús chamuishachama. 	 "Vrienden", zei hij. "Wat er over Judas in de Boeken staat, moest gebeuren. Door David heeft de Heilige Geest gezegd hoe het met hem zou aflopen. Judas heeft de mensen die Jezus gevangen wilden nemen, de weg gewezen.


Chents̈ana Jesús tojanë́yana: “Nts̈amo ats̈biama iuabemancana yomna, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chaosufrí y unga tianoye chauatayena ca. 	 "Dus", zei Hij, "het was al lang voorzegd dat de Christus zou lijden en sterven. En op de derde dag zou Hij weer levend worden.


Chama aca corente oyejuayá cochántsemna, y bëtscá ents̈anga mochanjóyejuaye acbe uaquiñá tojonÿnama. 	 Hij zal u en vele andere mensen heel erg blij maken.


As, chë soldadënga tmonjána y chë canous̈ents̈a lazëjënga tmontsantë́tsets̈e y buyeshoye chës̈e tmontsantsats̈e. 	 Daarop kapten de soldaten de touwen van de sloep en lieten hem wegdrijven.


Chamna, nda chacmojofja ora, chafjoca cochjótbema, chca, chë ofjajaná chaojabo ora chacmëyana: ‘Taita, quëfseroye motsëchnë́ngoñe ca’. Y chca, aca chë chents̈e tmojtsetbiámanëngbiama uamaná cochántsemna. 	 U kunt het beste de minste plaats uitzoeken. Misschien zegt de gastheer dan wel: 'Vriend, u kunt deze plaats nemen. Die is veel beter.'


Chcasna, chë Antioquía bëts pueblents̈a Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga imojenóyeunaye ntsachets̈á crocénanënaca juíchmuana, nts̈amo cada ona tojobenacá, Judeoca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga jujabuáchama. 	 Daarom besloten de christenen van Antiochië hun geloofsgenoten in Judea te helpen.


Er chë ts̈abe noticiënga jtsinÿanÿnayana nts̈amo Bëngbe Bëtsá inétsama ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama. Y ents̈anga chabe bominÿiñe ts̈ábenga jábiamana, chënga Jesucrístbeñe tmojtsos̈buáchema. Nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá: “Nÿe ndabiama Bëngbe Bëtsá tojama chabe bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, cha Bëngbe Bëtsábeñe betsos̈buáchema, cha ndegombre chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echántsebomna ca.” 	 Want in die blijde boodschap wordt de rechtvaardigheid van God bekendgemaakt. Dit betekent dat iedereen volkomen op Hem moet vertrouwen. De profeet Habakuk heeft immers geschreven: "De rechtvaardige zal in vertrouwen op Mij leven." (a)


Jesús mënts̈á tojanacuntá jabuátambama: “Canÿe ents̈á jajoca canÿe higo betiye inabomna, y yojá nderado nantseshájonama, pero tondaye yonjínÿena. 	 Om een en ander duidelijk te maken, vertelde Hij hun een gelijkenis. "Iemand had een vijgeboom in zijn tuin geplant en ging regelmatig kijken of er al vijgen aankwamen. Maar, nee, er was geen vijg te zien.


Bënga os̈buáchiyënga nÿetscangbiama cach Bëngbe Bëtsá y Taitá endmëna. Cha bëngbe amëndayá endmëna, chabe obenana nÿetscángbeñe jtsinÿnana, y nÿetsca bëngbe ainaniñe chabe Espíritu endmëna. 	 En wij hebben allemaal één en dezelfde God en Vader, Die boven ons allen staat, Die in ons allen is en door ons allen werkt.


Nÿetscanga s̈mochtsenëuantana y s̈mochjenperdóna, nderado nts̈amo nda ínÿabioye tbojaborlá y chama cha tbojtsatsëtsná ora. Nts̈amo Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftanga tcmojaperdonacá, ts̈ëngaftángnaca cachcá ínÿenga s̈mochjáperdonaye. 	 Verdraag en vergeef elkaar als iemand iets tegen u heeft. Volg hierin het voorbeeld van Christus, Die u zonder meer vergeven heeft.


“Baseftayté y ats̈e ndoñe más ques̈mochátinÿe. Inÿe baseftayté y cachiñe s̈mochantë́tinÿe ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Nog even en u zult Mij niet meer zien. En niet lang daarna zult u Mij weer terugzien."


Chë bëts pueblo enjétsebuashinÿinÿana Bëngbe Bëtsabe buashinÿinÿanánaca; enjétsebuashinÿinÿana mo canÿe uámana botamana ndëts̈becá, mo jaspe ndëts̈becá, pero mo cristalcá tëshínÿniñe. 	 Er kwam een gloed vanaf als van een zeer dure edelsteen, als van een kristalheldere diamant.


Pero cha nÿe iytëca yojtsemna y ndocá ibontsëjuana. Chë bachnangbe más uámana amëndayá cachiñe tbojtëtantjá, mënts̈á: —¿Aca chë Cristo icomna, Bëngbe Bëtsá chë nda fsëndadoranabe Uaquiñá ca? 	 Maar Jezus zweeg. Hij sprak geen woord. De hogepriester vroeg: "Bent U de Christus? De Zoon van God?"


Chamna, tojánbos̈ena cha jasúfriama ínÿenga chamotsamama, cánÿiñe chë Bëngbe Bëtsabe ents̈ángaftaca, y ndoñe nÿe baseftayté ts̈abá jatsmënana, bacna soyënga jtsamëse, nts̈amo cachá tojtsejuabnacá, nÿe cachá ts̈abá jtsomñama. 	 Hij wilde liever met het volk van God slecht behandeld worden dan tijdelijk genieten van de zonde.


Pero nda nts̈amo tojouencá ndoñe tbonjebnatjëmba, y sempre tojtsejuabná chë ents̈anga játsebacama Bëngbe Bëtsabe puerte ts̈abe mando chabosertama, y tojtsiyena nts̈amo chë mandënguents̈e endayancá, lempe nts̈amo chë ents̈á chaojtsamiñe oyejuayá Bëngbe Bëtsá bochanjábema. 	 Maar als u blijft kijken naar Gods wet voor vrije mensen, zult u die niet alleen goed onthouden, maar er ook naar leven en God zal u zegenen in alles wat u doet.


Lempe nts̈amo chas̈mojobenacá s̈mochjama nÿetscángaftaca natjë́mbana jtsiyenama, y nts̈amo Bëngbe Bëtsabe ents̈anga mondbetsamcá jtsamëse chas̈motsiyenama, cha jtseservénëse; er chca ntjamcá, canÿa ndoñe ntsobenana Bëngbe Utabnábioye jinÿama. 	 Probeer de vrede met uw medemensen te bewaren en leef als afgezonderd voor de Here; anders zult u Hem nooit zien.


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama, chë ley abuátambayënga! Ts̈ëngaftanga jtsamana, Bëngbe Bëtsabe soyëngama jtsetats̈ëmbuama ents̈angbiama yapa totcá chaotsemnama. Cach ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátobena chë soyëngama ts̈abá jtsetats̈ëmbuana, y chama jtsetats̈ëmbuama tmojtsebos̈ë́ngbioyna ndoñe ques̈matalesénciaye ca” —Jesús tojánayana. 	 Slecht bent u, godsdienstleraars! U houdt de waarheid voor de mensen verborgen. U wilt er zelf niets van weten. Maar het ergste is dat u ook anderen tegenhoudt erin te geloven."


Cha mënts̈á yojtsichamo: “Bëngbe Utabná mora ats̈biama tojtenojuabó, ents̈ángbents̈e ats̈be ngménana jtsebojuánama, básenga tondaye béntsabamna causa ca.” 	 "Wat is de Here goed voor mij!" juichte zij. "Hij heeft de schande van mij weggenomen dat ik geen kinderen had."


As Jesús tbojaniyana: —Más oyejuayana bomnëngna, chë Bëngbe Bëtsabe palabra tmojouena y chca tmojtsamënga ca. 	 "Ja", antwoordde Jezus. "Maar weet u wie nog gelukkiger zijn? Alle mensen die de woorden van God horen en zich eraan houden."


Y asna, ¿Bëngbe Bëtsá bënga judiënga ínÿengbiama más ts̈abá s̈onÿa? ¡Ndoñe, ndegombre ndoñe! Ats̈e ya sënjinÿinÿé judiënga y ndoñe judië́ngnaca, chë bacna soyënga jamama juabnë́ngaca mandánënga imomnama. 	 Wil ik hiermee zeggen dat wij als Joden beter zijn dan de andere volken? Nee, absoluut niet. Ik heb al eerder gezegd dat alle mensen, Jood of niet-Jood, schuldig zijn. Ze worden allen beheerst door de zonde.


Chora cha chë taitábioye ibojauyana: ‘Taita, aca condë́tats̈ëmbo bueta uata cbetsajabuáchanama, nÿets tempo cbetseyeunanama, pero ndocna te ni mo canÿe chivotema ches̈caisats̈tá ats̈be amiguë́ngaftaca joboyejuayama. 	 Maar hij antwoordde: 'Luister, vader! Al die jaren heb ik mij voor u uitgesloofd. Ik heb altijd gedaan wat u zei. Maar u hebt mij nog nooit een bokje gegeven om te slachten en feest te vieren met mijn vrienden.


Chora Jesús tbojanjuá: —Aca mo cojtsetáts̈ëmbo nÿe nts̈amo Bëngbe Bëtsá aca jats̈etayama yojtsebos̈cá, y nda chë búyeshe cmojtsábuatjanañama, acna más cha catjuábuatjañe, y chana béjaye vida bomniye cmatjuabuáts̈etaye ca. 	 "Als u wist wat God geeft en Wie Ik ben Die u om water heeft gevraagd", antwoordde Jezus, "dan zou u M!j om water hebben gevraagd en Ik zou u levend water hebben gegeven."


Y nÿa chë causa, ats̈e ndoñe chiyjobená ts̈ëngaftangbioye jana ts̈ëngaftanga jánÿama, masque ba soye tsjenojuabná choye jama. 	 Daarom ben ik nog steeds verhinderd naar u toe te komen.


“¿Nts̈ámoyeca quem boyabása chca yojtsichamo? Jesús ndoñe ts̈abá Bëngbe Bëtsabiama quenátichamo; mo chábioye cuafjoyenguangcá entsemna. Ndocna ents̈á quenátobena ínÿabioye bacna soyëngama japerdónana; nÿe Bëngbe Bëtsana aíñe ca.” 	 "Hoe durft Hij! Hij spot met God! Er is er maar één die de mensen hun zonden kan vergeven en dat is God!"


Ndoñe s̈matjaleséncia Satanás ndayánaca ts̈ëngaftangaftaca chaomama. 	 Geef de duivel geen schijn van kans.


Y morna, ¿nts̈amo ndegombre yomncá cbojtsëtsëtsnama, ats̈biama s̈mojtsejuabná mo ts̈ëngaftangbe uayayá cuaftsemncá ca? 	 Ben ik, omdat ik u de waarheid heb gezegd, opeens uw vijand geworden?


Chë quem luarents̈a obuámnañënga y enë́ngnaca mochanjos̈achna y ngmenánaca mochántsemna chë pueblents̈a ents̈angbiama, er chora ya ndocná queochátsmëna chë chënga tmojúshjango soyënga chamobuámiñama: 	 Over de hele wereld zullen zakenmensen huilen en jammeren omdat er niemand meer over is om hun handelswaar te kopen.


Chora Marta tbojaniyana: —Aíñe, Bëngbe Utabná, ats̈e ácbeñe sëntsos̈buaché, aca chë Cristo, chë Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá y chë quem luaroye jabamá comnama ca. 	 "Ja, Here", antwoordde zij. "Ik geloof dat U de Christus bent, de Zoon van God, Die in de wereld komen zou."


Galileocna, Jesús cachiñe Caná puebloye tojésanashjango, chë béjayeca vínoye cha tojánbements̈e. Choca yojtsemna canÿe mandadbe uajabuachaná, y chabe uaquiñana Capernaum puebloca s̈ocá yojtsejájona. 	 Op Zijn reis door Galilea kwam Hij ook weer in Kana, waar Hij water in wijn had veranderd.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “¿Ndaye sóyeca chjobenaye Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama jábuayenama ca? 	 Hij gaf nog een vergelijking. "Het Koninkrijk van God is als gist, dat in het deeg wordt gedaan. Het doet ongemerkt zijn werk, tot het deeg helemaal gerezen is."


“Chíyeca cbë́yana, Bëngbe Bëtsá ents̈anga echanjáperdonaye nÿetsca chëngbe bacna soyënga y chë Bëngbe Bëtsabiama puerte bacá oyebuambnayana, mo chábioye cuafjoyenguangcá; pero ndoñe queochátaperdonaye chë Uámana Espíritbiama puerte bacá ichámënga. 	 Wat voor verkeerds u ook doet, zelfs al spreekt u kwaad van Mij, het kan u worden vergeven.


Chora chënga tmojanonts̈é mënts̈á enatsëtsnayana: “ ‘Bëngbe Bëtsá ca’ chamojojuase, cha s̈ochanjáuyana: ‘As ¿ndáyeca chë cha tcmojanabuayená soyënguiñe ndoñe s̈monjanos̈buaché ca?’ 	 Zij wisten geen raad met deze vraag en zeiden tegen elkaar: "Als we ja zeggen, zal Hij vragen: 'Waarom hebben jullie hem dan niet geloofd?'


y Bëngbe Bëtsá puerte bëtsá yomna ca chë ndoñe judië́ngnaca chamuayanámnaca, cha chënga inétsalastemanama, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá, y chca tojanocumplí: Chíyeca, ats̈e chë ndoñe judië́ngbeñe chaitsemna ora, aca cbochantsatschuanaye, Bëngbe Bëtsá; y jacántase chanjayana aca puerte bëtsá y uamaná comna ca. 	 Een andere reden is dat ook de overige volken God zouden danken en eren voor Zijn genade. "Daarom zal Ik de volken over U vertellen", staat er in de Boeken. "Ik zal Uw naam bejubelen." (b)


Ndeolpe, corente jabuache yojtsëbánjua y chë utámena yebna fshantsocana yojtsábonjnaye. Cachora, nÿetsca chë utámenents̈a bës̈as̈angá tojantëfjo y nÿetsca utámenënga chë cadenëjuangá yojtsayents̈jafjona. 	 Ineens was er een geweldige aardbeving. De gevangenis stond op haar grondvesten te trillen. Op hetzelfde moment sprongen alle deuren open en gingen de boeien van de gevangenen los.


Chcasna, ats̈e sëntsobátmana cha jíchmuana, nts̈amo áts̈eftaca jopásama chaitsetáts̈ëmbo y cachora; 	 Zodra ik weet wat mij hier te wachten staat, zal ik hem naar u toe sturen.


Chë uta uabénatna ínÿenga tmojanichamó Jesús jauenayama: —Bëngbe Utabná, chë aca condbobonshaná s̈ocá entsemna ca. 	 De twee zusters stuurden iemand naar Jezus met de boodschap: "Here, Uw vriend Lazarus is ziek."


Pero Jesúsbioye tmojanobeconá ora, ya obaná tmojáninÿe; chíyeca chabe shecuats̈ënga ndoñe tmonjanatcacá. 	 Maar toen zij bij Jezus kwamen, zagen zij dat Hij al gestorven was.


Y chë mandado chë soyama chaojátats̈ëmbonëse, bënga lempe cháftaca fchjenóyeunaye, chca, ts̈ëngaftangaftaca ndocá chaondopasama ca” —chënga tmojanë́yana. 	 "En als de gouverneur ervan hoort", zei de Raad, "zullen wij wel een goed woordje voor jullie doen. Jullie hoeven echt niet ongerust te zijn."


Bëngbe Bëtsá tojanalesenciá ents̈anga Jesús chamóbama, bënga bacna soyënga tmojanma causa, y Bëngbe Bëtsá tojanma cha cháuatayenama. Bëngbe Bëtsá chca tojanma jobenayama, bënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga jábiamama. 	 Hij heeft Jezus voor onze zonden laten sterven en Hem uit de dood laten terugkomen om ons rechtvaardig te verklaren.


As, chë inÿe barquë́shañe imojtsemna enutë́ngbioye tmojánefjats̈ëmbo, jabújabuachama chamuábama. Chora chënga tmojánabo, y nÿets uta barquë́sha beóngaca tmojanajutjé. Ts̈a chë́ftanga causa, tojanonts̈é chë uta barquë́sha jtsenatjë́mbambana. 	 Zij wenkten de mannen in de andere boot om hen te komen helpen. Even later was in beide boten zoveel vis, dat die bijna zonken.


Bëngbe Bëtsá quem luarents̈ana tojanbocacá ndayá tondaye yonduamancá y ndayá ínÿenga imuabotencá; tojanbocacá ndayá tondaye yonduamancá, chca, ndayá quem luarents̈e ts̈a iuamancá tondaye chaondëtsámanama. 	 Daarom moet u uzelf eerst goed onderzoeken, voordat u van het brood eet en uit de beker drinkt.


Ba ents̈anga Jesusbe historia tmojuábema, nts̈amo bë́ngbeñe ndegombre tojopasacá. 	 Beste Theofilus, er zijn al verscheidene boeken over het leven van Jezus Christus geschreven.


Choye sënjána, choye jama s̈ojamnama Bëngbe Bëtsá s̈onjaninÿanÿéyeca. Ats̈e nÿe chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngbiama uámanënga imojamnë́ngaftaca sënjanencuentá, ínÿengaftaca ndoñe; y chë ts̈abe noticiëngama chë ndoñe judië́ngbeñe sëndabuayiynama chënga sënjanacuntá. Chca sënjanma ats̈e jtsetats̈ëmbuama, nts̈amo tijanma y sënjëftsamcá ndoñe nÿe bonamente yonjamnama. 	 God had mij duidelijk gemaakt dat ik erheen moest gaan om de christenen te vertellen wat voor blijde boodschap ik de andere volken breng. Ik heb daarover ook een vertrouwelijk gesprek met hun leiders gehad, omdat ik mij ervan wilde overtuigen of het wel goed was wat ik deed.


Jesús mënts̈ánaca tojanë́yana: “Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana endmëna mo nts̈amo canÿe boyabása jénaye tojuatbontsá ora echandbopasacá: 	 Het Koninkrijk van God kan vergeleken worden met een boer, die zijn land inzaaide.


Ndegombre cbë́yana, quem luaroca ndayénts̈naca Bëngbe Bëtsabe ts̈abe noticiënga chamojtsabuayiyná chents̈e, nts̈amo quem shembása tojamámnaca becá mochanjëftsóyebuambaye, chca, ents̈anga chabiama chamotsenójuabnama ca —cha tojanë́yana. 	 Ik wil u wel zeggen dat zij niet zal worden vergeten, want overal ter wereld waar over het goede nieuws van God wordt gesproken, zal ook verteld worden wat zij gedaan heeft."


Tojanbinÿna ora, chë bachnangbe amë́ndayënga, chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá amë́ndayënga y ley abuátambayënga cánÿents̈e tmojánenefjna, nÿetsca chë luarents̈a más uámana mandayë́ngaftaca, jenóyeunayama nts̈amo jamëse Jesús jóbama. Jesús tmojanëcuébatsëca y tmojanánatse, y Pilato, chë Judeoca mandadbe cucuats̈iñe tmojánboshjona. 	 Vroeg in de morgen kwamen de leden van de Hoge Raad bijeen om te overleggen wat hun te doen stond. Zij besloten Jezus naar Pilatus, de Romeinse gouverneur, te brengen. Enkele soldaten boeiden Hem en namen Hem mee.


Sara, Bëngbe Bëtsábeñe yojanos̈buachéyeca, Bëngbe Bëtsá tojanma cha canÿe s̈es̈ona chabotsebomnama, masque chora ya bëtsanánëjema yojtsemna, s̈es̈ona jtsebomnama. Bëngbe Bëtsá chca tojanma, er Sara corente yojanjuabná, cha chë canÿe s̈es̈ona yochtsanbomnama tbojans̈buachená cha, nÿets tempo nts̈amo tojayancá amá yojamna ca. 	 Sara vertrouwde op God en kreeg daarom een zoon, toen zij daar eigenlijk al te oud voor was. God had het haar beloofd en zij erkende dat Hij te vertrouwen is.


Pero chë judiënga ndoñe quemtétsebos̈e ats̈e chas̈muatsboshjonama; chíyeca, s̈onjanotocá jáimpadana cach Romoca bëts uámana mandado cháuayana ats̈e ts̈abá o ndoñe tijanmama, masque ats̈e tondaye quetsátsbomna, cach ats̈be luarents̈a ents̈anga, judiëngbe contra jayanama. 	 Maar toen de Joden daar heftig tegen protesteerden, heb ik mij op de keizer beroepen, overigens zonder de bedoeling mijn volk aan te klagen.


Ats̈e Pablo, Jesucristbe ichmoná Bëngbe Bëtsá chca yobós̈eyeca, quem tsbuanácha sëntsabiamná Efeso puebloca Bëngbe Bëtsabe ents̈anga y Cristo Jesúsbeñe os̈buáchiyënga imomnëngbiama. 	 Dit is een brief van Paulus, die door God is aangewezen als apostel van Jezus Christus, gericht aan alle gelovigen in de stad Efeze, die Christus Jezus trouw volgen.


Taitanga, ndoñe s̈mattsama ts̈ëngaftangbe básenga chauetënama, ainaniñe tondaye añémoca chënga ndoñe chamondëtsatsmënama. 	 Vaders, misbruik tegenover uw kinderen uw macht niet, want dan ontneemt u hun alle moed.


Chora cha chë oservenabe shecuats̈ents̈e yojoshaments̈iye y ibojtseimpáda: ‘Diosmanda s̈motsëuantajema. Ats̈e lempe cbochanjëtsë́nts̈abuachiye ca.’ 	 De ander viel voor hem neer en smeekte: 'Geef mij uitstel. Dan zal ik alles terugbetalen.'


Y ndeolpe Jesús chata tojánebëbuacna y tojanacheuá. Chatna, chábioye tbojanobéconata, tbojtanadorata y chabe shecuats̈e shë́conana imojtobojcjuá. 	 Ineens stond Jezus voor hen! "Vrede", zei Hij. Zij vielen voor Hem neer, omklemden Zijn voeten en keken vol ontzag naar Hem op.


Ats̈e Juan, sëntsabiamná chë Asia luaroca canÿsë́ftañe os̈buachiyëngcá enefjuanëngbiama. Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, ts̈abe bendicionënga chábiocana chas̈mosháchiñe y ainaniñe puerte ts̈abe ebionana chas̈motsebomna, Bëngbe Bëtsábents̈ana, chë canÿsëfta espíritëngbents̈ana y Jesucrístbents̈ana. Bëngbe Bëtsá, chë mora endmëná, enjamná y sempre echantsemná; chë canÿsëfta espíritënga, chabe uámana puesto natsanoica mondmënënga; 	 Dit schrijft Johannes aan de zeven christengemeenten in Turkije (A): Ik wens u de genade en vrede toe van God, Die is en Die was en Die komt, van de zeven geesten die voor Zijn troon staan en


Chë casamentero boyabásana ndoñe betsco yonjabo, chíyeca nÿetsca tobias̈ënga ocnayana yojubuache y imojtsomaná. 	 Toen de bruidegom maar niet kwam opdagen, maakten de meisjes het zich gemakkelijk.


Y Jesús chora tojánayana: “Chca endbopása chë nÿe chabiama bomnana tojtsejuabá y bëtscá Bëngbe Bëtsabe soyënga ndoñe tonjëftsashjacháftaca ca.” 	 Zo gaat het met iemand die altijd maar meer wil hebben, maar in Gods ogen een armoedzaaier is."


Ts̈ëngaftanga ats̈e s̈mondbauyana Buatëmbayá y Bëngbe Utabná ca; ts̈abá chca s̈montsichamo, er ats̈e ndegombre chca sëndmëna. 	 "Begrijpen jullie wat Ik gedaan heb?" vroeg Hij. "Jullie noemen mij Meester en Here. En dat is juist, want dat ben Ik ook.


Ats̈e ndocnabe crocénana, o castellano o ents̈ayá ats̈biama quetsatánts̈abos̈e; 	 Ik ben nooit op zilver, goud of kleding van anderen uit geweest.


Jesús bnë́tsana uta uata tojánashjache ora, Jerusalenoye tmojána, nts̈amo imojanamancá. 	 Toen Jezus twaalf jaar oud was, mocht Hij voor het eerst mee.


Chë ndoñe judiënga chca leyënga ndoñe quematábomna, pero chëngbe ainanents̈a juabnënga tojtsëtsëtsná ndayánaca jamana, y ndayá chamotsamama nts̈amo chë leyënguiñe tomandancá chënga tmojamëse, chënga jtsinÿanÿnayana ts̈abá imotáts̈ëmbo ndayá aíñe o ndoñe inétsamna jamama, masque leyënga ndoñe tmonduábomnëse, ndayá yojtsamna jamama chaúyanama. 	 Hoewel er veel volken zijn die de geschreven wet van God niet hebben, doen die van nature toch wat God wil. Daaruit blijkt dat zij weten wat goed en kwaad is.


Y s̈mochjinÿe, mora ats̈e cachcá cbochanjesë́nÿaye, y chca, ats̈na enánanga cbochanjésabashejuana, mo canÿe yebna cachcá tcojesonÿá y énañe tcojeseboshjoncá. Y ndegombre, ts̈ëngaftanga morscana ndoñe más ats̈e ques̈mochátinÿe; y ats̈e s̈mochántinÿe, chë: ‘¡Corente bendición bomná, Bëngbe Utabnabe obenánaca tojabá ca!’ chas̈mojtsichamo ora ca” —Jesús tojánayana. 	 Maar u wilde niet. Daarom wordt u nu aan uw lot overgelaten. En Mij zult u niet meer zien. U zult Mij pas weer zien op de dag dat u zegt: 'Alle eer is voor Hem Die komt in de naam van de Here."


Nÿetscanga chë tmojanuenënga tmojanenjnaná ndayá chë oveshënga abuajë́nÿanga imojtsacúntama. 	 Ieder die hun verhaal hoorde, was verbaasd.


Chë soldadëngbe amëndayá, canÿe Alejandría puebloca barco chents̈e tonjáninÿena, Italia luaroye yojétsaye; asna, s̈onjanamëndá chë barcuiñe jenójayiyana. 	 Daar vond de officier een Alexandrijns schip, dat naar Italië zou varen en bracht ons aan boord.


Pero chë fariseunga imojtsenatsëtsnaye: “Ts̈ëngaftanga s̈montsonÿá bënga tondaye jamama quemuátobenama y más, ¡nÿetscanga cha montsë́stona ca!” 	 De Farizeeërs zeiden tegen elkaar: "Het helpt allemaal niets! De hele wereld loopt achter Hem aan."


Chë bachnangbe amë́ndayënga y chë bëtsëjémënga Jesús mal imojtsequédantscuana, cha ndocá ntjojuana. 	 "U zegt het", antwoordde Jezus. De mannen van de Hoge Raad beschuldigden Jezus van alles en nog wat, maar Hij verdedigde Zich niet.


Ts̈ëngaftanga ndoñe judiënga, ndëmuanÿenga judiënga cmondubuatma “chë más delicadents̈e base bobachtema ndëtëts̈enënga ca”, chëngcá uinÿnanánënga ndoñe s̈mondmënama; chënga cachënga jtsenábobuatmana “chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga ca”, y cachëngbe cuerpënguiñe chca jtsamana. Mënts̈á, ts̈ëngaftanga chë ndoñe judiënga, 	 Vergeet niet dat u van geboorte niet bij het volk van God hoort. De Joden noemen u minachtend 'de onbesnedenen'. Dat besneden-zijn van hen betekent overigens niets meer dan dat er een snee in hun lichaam is gemaakt.


Cachiñe quem luaroye betsco chanjésabo. Sempre s̈mochtsama nts̈amo mora s̈mondamcá, y Bëngbe Bëtsábiocana s̈mojóyëngacñe soyënga s̈mochtsinÿena; chca ndocná chaondobená ndayá jamana, y chë sóyeca chaoma ts̈ëngaftanga ndoñe chas̈mondóyëngacñe ndayá Bëngbe Bëtsá chë chábioye jtseservénama ndoñe tmontsajbanángbioye yochjats̈ataycá, chëngbe uacanana soye. 	 Ik kom spoedig. Houd vast wat u hebt. Laat u de erekroon door niemand afnemen.


Chama Cristo tojanóbana y Bëngbe Bëtsá tojanma cha cháuatayenama, cha Bëngbe Utabná chaotsemnama, ainë́ngbeñe y chë ya tmojóbanëngbeñe chaotsemándama. 	 Daarom is Christus gestorven en weer levend geworden. Hij moest immers de Heer van de doden en de levenden zijn?


Asna, fsënjánas̈ëngo canÿe Adramitio puebloca barcuiñe; ya chë Asioca bëts pueblëngoye juama enjétsamna. Cesarea pueblents̈ana fsënjánbocna y Aristárcnaca bë́ngaftaca enjétsemna; cha enjamna Tesalónica bëts pueblocá, Macedonia luaroca. 	 Wij gingen aan boord van een schip uit Adramyttium, dat een reis langs de havens van Asia zou maken. Aristarchus, een Macedoniër uit Thessalonica, was ook bij ons.


Chë áts̈beñe os̈buáchiyënga ndegombre soyënga imojtsabuayiynama, ents̈anga mënts̈á mochántsetats̈ëmbo: ats̈e jóts̈ëmbonëse, áts̈beñe betsos̈buachéyeca, ents̈ángbents̈ana bacna bayëjëngbe juabna mochantábocna; tempo chënga ndmabiyañe mochantsóyebuambnaye. 	 De mensen die het geloven, zullen hieraan te herkennen zijn: Zij zullen in mijn naam boze geesten verjagen;


Chíyeca ats̈e cuentë́ngaca chënga sëntsëtsëtsná. Chca, masque corente chamotsafs̈na, ndoñe chamondobená Bëngbe Bëtsabe soyënga jinÿama; y masque becá chë soyënga chamouena, ndoñe ts̈abá quemochátuenana, ni queochátësertana. 	 Daarom gebruik Ik gelijkenissen. De mensen horen en zien Mij wel, maar begrijpen Mij niet.


Chamna, cha yojanjuabná, chë padecena soyënguiñe jasúfriana nts̈amo Cristo tojansufricá, más ts̈abá yojamna chë Egiptoca uámana soyëngama, er cha Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse chábeñe yojanobátmana, ba ts̈abe soyënga mo canÿe uacanana soycá cha ibochjanats̈etayama. 	 Hij vond het lijden voor Christus meer waard dan al de rijkdom van Egypte, want hij verwachtte dat God hem daarvoor zou belonen.


Chíyeca, chë tbojanshnábioye chë judiënga tmojaniyana: —Mëntena ochnayté. Mënté ndoñe quenátopodena aca tjuashe jtsecutsnana ca. 	 Maar het was die dag sabbat. Daarom zeiden de Joden tegen de man die net genezen was: "Het is sabbat! Dan mag u die matras niet dragen."


Bernabé inamna canÿe ents̈á ts̈abe soyënga amá, chë Uámana Espíritu chabe ainaniñe yojtsemándaye y bëtscá os̈buachiyá inamna. Y banga tmojanonts̈é Bëngbe Utabnábeñe jtsos̈buáchiyana. 	 Barnabas was een goed man, vol van de Heilige Geest en met een sterk geloof. Daarna werden nog veel meer mensen volgelingen van Jezus.


Chora Jesús tojanë́yana: “Ts̈ëngaftanga lempe s̈montsonÿá. Ndegombre s̈cuayana, quem Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e ndoñe queochaisoquéda ni mo canÿe ndëts̈bé inÿe ndëts̈bé juatsboye. Lempe mochantsepochóca ca.” 	 Jezus zei tegen hen: "Al deze gebouwen zullen worden verwoest. Er zal geen steen op de andere blijven."


Estéfanasbe pamillents̈ë́ngnaca sënjanëbaye, pero ndoñe quetsatabouínÿna inÿa tijanábayama. 	 Als het over deze dingen gaat, moet u niet per se gelijk willen hebben. Daar gaat het ons ook niet om, net zo min als de andere gemeenten.


Cha endmëna nda nÿetscanga Bëngbe Utabnábeñe os̈buáchiyënga iuamë́nda, nts̈amo chë bests̈as̈e nÿetsca chë cuerpents̈a soyënga jtsemandayancá. Cha endmëna nda iuama os̈buáchiyënga tsëm ts̈abe vida chamotsebomnama, y cha endmëna chë Bëngbe Bëtsabe más bëts Uaquiñá. Bëngbe Bëtsá tojanma, chë cachiñe ainënga mochtsatsmënënguents̈ana, cha chë natsaná chaotsemnama; nÿe cha canÿa chë más uámana luare chaotsebomnama, nÿétscañe chaotsemándayama. 	 Hij is het hoofd van de Gemeente, Zijn lichaam. Hij is het begin van alles en ging ons als eerste voor in de opstanding uit de dood. In alles is Hij de eerste.


Bënga Crístbeñe mondos̈buáchema, cha tojama bënga chamotsetats̈ëmbuama Bëngbe Bëtsá ts̈a ts̈abia yomnama, y Bëngbe Bëtsábiocana ts̈abe soyënga jtsebomnëse mora chamotsiyenama. Bënga ts̈a oyejuayënga jésemnana, er Bëngbe Bëtsábeñe jtsos̈buáchiyëse mondobátmana cha puerte uámanënga y bëtsë́tsanga s̈ochjábiamama, bats̈á nts̈amo cachá yomncá. 	 Hij heeft ons dit bevoorrechte leven binnengeleid, waar wij vol verwachting uitkijken naar alle grootse dingen die Hij voor ons heeft klaarliggen.


Ts̈ëngaftanga chë ts̈ëngaftangbe fshantsënguiñe tmojëftsetrabajanga ndoñe s̈montanëbuénaye, y mora s̈mochjouena, chënga chama cmontsachembuanama. Bëngbe Utabná nÿets obenana bomná, chë trabajayëngbe chembuanana ya tojouena. 	 Luister naar het geschreeuw van de landarbeiders die u niet hebt gegeven wat zij verdienden. De Oppermachtige Here heeft hun geschreeuw ook gehoord.


Ndegombre s̈cuayana: Celoca y quem luare chaojëftsemnëntscuana, ndocná queochatobenaye ni canÿe punto, ni canÿe letra chë leyënguents̈ana jtsejuánana, lempe nts̈amo jochnënguama yomncá chaojtsemnëntscuana. 	 Ik zeg u met nadruk: Tot de hemelen en de aarde vergaan, zal nog geen letter van de wet afgedaan hebben. Alles moet eerst volbracht zijn.


Pero ents̈anga nÿe imojtsáfchaye. As Jesús nÿetsca ents̈anga shjoye tojtanëbuacna, y tojë́ftsanëbiats̈e chë basetembe bëtsë́tsata y chabe enutënga; y chë shembásetema yojtsemnoye tojánamashëngo. 	 Het kind is niet gestorven, het slaapt." Zij lachten Hem in Zijn gezicht uit. Maar Jezus stuurde ze allemaal de deur uit en ging samen met de ouders en Zijn drie discipelen naar de kamer van het kind.


Pero imojontjes̈iye ora, tmojáninÿe chë cuevëshoye amashjuanents̈a bëts ndëts̈bé, chents̈ana juanániñe. 	 Maar toen zij bij het graf kwamen, ontdekten zij dat de steen al weg was.


Y Jesús tojanë́yana: —Chë s̈onjichmó cha nts̈amo yojtsebos̈cá jamana, y chabe trabajo japochócana, chë soyënga mo sanacá ats̈biama entsemna. 	 Jezus antwoordde: "Mijn voeding is het doen van de wil van God, Die Mij gezonden heeft, en het volbrengen van Zijn werk.


Chents̈ana tonjanonts̈é tsmanoicana bats̈á binÿiayana, chíyeca chë ents̈anga tmonjanjuabó ya yojtsanopodena jtëtónts̈ana jama ca. As, chents̈ana fsënjë́ftsanbocna y bejaycá fsënjána, Creta fshantsënga beconanëjana. 	 Toen er een zachte zuidenwind opstak, dachten zij dat het wel zou lukken. Zij lichtten het anker en voeren zo dicht mogelijk langs de kust van Kreta.


Jesús chca tojanuena; as mënts̈á tojanë́jua: —Chë salud tmotsobomñënga, ashnayá ndoñe ntsëjabótana, pero chë s̈oquëngna aíñe. Y ats̈e ndoñe chiyátabo chë Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abá amënga jabáchembuama, ndayá chë bacna soye amënga imomna ca juabnayënga áts̈bioye jabáchembuama ca. 	 Jezus hoorde het en zei tegen hen: "Gezonde mensen hebben geen dokter nodig, maar zieke en zwakke mensen wel. Ik ben niet gekomen om de goede mensen te redden, maar juist de slechte."


Pisidia luarëjana tbojánachnëngo ora, Panfilia luaroye tbojánashjango. 	 Paulus en Barnabas reisden door Pisidië en Pamfylië in de richting van de havenstad Attalia.


Chora chënga Jesúsbioye tmojaniyana: —Juan chë Ubayanabe uatsjéndayënga y chë fariseungbe usetonënga monduamana ba soye Bëngbe Bëtsáftaca jtsencuéntayana, y chama ba soye tondaye ntjascá jtsemnana; pero acbe uatsjéndayënga nÿe nÿets tempo jesosañana y jesofs̈ës̈nañana ca. 	 Zij hadden ook kritiek dat Jezus' discipelen gewoon aten en dronken in plaats van te vasten en te bidden. "Wat een verschil met de discipelen van Johannes de Doper en die van ons!" zeiden zij.


Cabá nda ora, chabe bnë́tsana oservénënga yojáchembo y bëtscá crocénana cada cánÿabioye yojë́ftsayents̈buachiye, y mënts̈á yojëftsë́yana: ‘Quem crocenánaca trato s̈mochjábema ats̈e candëtabëntscuana ca.’ 	 Voordat hij vertrok, riep hij tien van zijn medewerkers bij zich. Hij gaf ieder van hen tien goudstukken om daarmee handel te drijven.


Y chents̈ana, Cristo Bëngbe Bëtsábioye tbojátaniyana: “Muents̈e sënjabo, chë nts̈amo aca icobos̈cá ats̈e chaimama ca.” Chca, Cristo tojinÿanÿé chë jtsamana soyënga tmojóba bayë́ngaca, tondaye yonduámana ents̈anga bacna soyënga jabuajuánama, y ents̈angbe bacna soyëngama jóbanëse tojaninÿanÿé chë nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá jtsamana, más iuámana chë inÿe soyënga játamama. 	 "Hier ben Ik; Ik ben gekomen om Uw wil te doen en mijn leven te geven." Hij vervangt het oude verbond door een nieuw en beter verbond.


Canÿe yebnents̈e s̈mochjoquéda, y s̈mochjase y s̈mochjofs̈iye nts̈amo chents̈e chacmojacaredadaycá; er chë trabajayá merecido jtsebuájonana chca juácanama. Canÿe pueblents̈e nÿe inÿe y inÿe yebnënguenache ndoñe matajnana. 	 Wanneer je in een dorp komt, ga dan niet van het ene adres naar het andere. Blijf logeren in hetzelfde huis en eet en drink wat je wordt voorgezet. Geniet gerust van de gastvrijheid. Een arbeider moet zijn loon hebben.


Pero chë cuenta, ts̈ëngaftanga bëts soyënga s̈mochjamama sempre jtsenábotamnayana, ndayá ts̈ëngaftanga chas̈momama Bëngbe Bëtsá yochjalesenciacá ntsetats̈ëmbcá; y chca jtsamana ndoñe ts̈abá quenátsmëna. 	 Maar de manier waarop u nu praat, getuigt van zelfingenomenheid. Dat is niet goed.


Y chënga ndocá tmonjanobená cha jojuana. 	 Ze wisten niet wat ze moesten antwoorden.


Pero Mariyna nÿe cachabe ainanoca quem soyëngama más bën inétsenojuabnañe. 	 Maria nam deze dingen stil in zich op en dacht er veel over na.