Nts̈amo chacojtsoyebuambnacá sempre chaotsemna nts̈amo chë ndegombre buatëmbánana endmëncá. 	 Maar jij moet vrijuit zeggen hoe een christen hoort te leven.


Chora Jesús tojanë́yana: “Mabënga, s̈mochjase ca.” Chë uatsjéndayënguents̈ana ni canÿa yontsenñémua cha jatjayama nda cha yojamnama, er nÿetscanga imojtsetáts̈ëmbo cha chë Utabná bétsemnama. 	 "Kom", zei Jezus. "Laten wij gaan eten." Geen van de discipelen durfde te vragen wie Hij was, want zij wisten dat Hij de Here was.


Y chë ángelna chabe mëts̈taca quem luariñe tonjánachbonja, y nÿetsca quem luarents̈a uvasës̈angá tonjanátabe, y lempe chë juants̈ë́tetjiama luaroye tonjanëts̈ana. Chë soye entsinÿinÿná nts̈amo yochtsemnana Bëngbe Bëtsabe uabouana castigo. 	 En de engel zwaaide met zijn sikkel over de aarde en haalde de wijnoogst binnen. Hij gooide alle druiven in de grote wijnpers van Gods toorn, die buiten de stad stond.


Chora, inÿe Judas, ndoñe Judas chë Iscariote, Jesúsbioye tbojaniyana: —Bëngbe Utabná, ¿nts̈amo chca yojtsemna, nÿe bënga s̈cochjínÿanÿiye nts̈amo cach aca comnama, y nÿetsca quem luarents̈ë́ngbioye ndoñe ca? 	 Judas (niet Judas Iskariot, maar een andere discipel) vroeg: "Here, waarom wilt U alleen aan ons laten zien wie U bent en niet aan de hele wereld?"


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama, bacna ents̈anga nts̈amo ndegombre s̈mojuabnacá ndinÿinÿnayënga fariseunga y ley abuátambayënga! Ts̈ëngaftanga s̈mondmëna mo obanëngbe cuevëshënga botamana uafjantsenëshëngcá; shjoicajana puerte botamanëshënga, pero tsoyna jútjena obanëngbe betashë́ngaca y janjuana soyë́ngaca. 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, jullie lijken op witgekalkte graven, die er van buiten mooi uitzien, maar van binnen vol doodsbeenderen en bederf zitten.


Ats̈e chanjama, quem ents̈anga chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama; chënga ndocna te pochocánënga quemochátsmëna, y ndocná quenátobena áts̈bents̈ana chënga jefcana. 	 Zij zullen nooit verloren gaan. Niemand kan hen van Mij afnemen.


Pero chë soldadënga chë utámenoye tmojánashjajna ora, chënga chents̈e ndoñe tmonjánanÿena. Chcasna, chënga tmojtaná chë mándayënga chca jaúnayama. 	 Maar toen zij ontdekten dat die er niet waren, gingen ze terug en zeiden:


Chíyeca, momandá chë cuevëshe soldadënga chamotsashanÿá unga tentscuana. Chca, chabe uatsjéndayënga ndoñe ibeta chamondabo chabe cuerpo jabétsatbëbama, y chents̈ana chënga ents̈anga chamúyana, Jesús tojtayena ca. Y chca, chabiama quem ústonoye bostero soye, chë cachabiama tojánayana soyëngama puerte más bacá nántsemna ca —chënga tmojaniyana. 	 Daarom willen wij graag dat u het graf drie dagen laat bewaken. Anders zouden Zijn discipelen Zijn lichaam wel eens kunnen weghalen en rondvertellen dat Hij weer levend is geworden. Als dat gebeurt, zijn de gevolgen niet te overzien."


“Pero chë canÿe uaranga yojoyëngacñe oservená yojáshjango orna, chabe mandayábioye ibojauyana: ‘Taita, ats̈e sëndë́tats̈ëmbo aca canÿe ts̈átjaye ents̈á comnama; acna chë ndoñe tconjajé chents̈e saná jocñana y chë ndoñe tconjujquëshe luarents̈e jobuátbanana. 	 Tenslotte kwam de man die 1000 geldstukken had gekregen en zei: 'Meneer, ik wist dat u een hard mens bent. Ik was bang dat u mij zou afnemen wat ik had verdiend.


Pablo tmojanábocna ora, Tértulo tojanonts̈é chabe contra jayanama y Félixbioye tbojaniyana: “Aslëpaye, taita mandado, ácbeyeca bënga natjë́mbana fsëndoyena y aca puerte obiashjachá cómnayeca ba ts̈abe soyënga quem luarents̈a ents̈angbiama yojtsebinÿna. 	 Zij dienden bij de gouverneur een aanklacht in tegen Paulus. Toen Paulus naar voren was geroepen, begon Tertullus zijn beschuldigingen met de volgende woorden: "Excellentie, u hebt ervoor gezorgd dat ons volk in vrede en rust kan leven.


Bëngbe Bëtsá, Jesús celoye tbontanatsbaná chabe cats̈bioica jtsatsmënama jtsemándayama, y Bëngbe Bëtsá chë Uámana Espíritu Jesúsbioye tbojanënts̈abuaché nts̈amo chë Taitá tbojans̈buachenacá. Nts̈amo ts̈ëngaftanga s̈montsonÿá y s̈montsuenancá entsemna, Jesucrístoftaca chë Uámana Espíritu bëngbe ainaniñe cháuamashënguama Bëngbe Bëtsá tojámayeca. 	 Hij heeft Hem toen de ereplaats aan Zijn rechterhand gegeven. Zoals beloofd gaf God Hem ook de Heilige Geest en Jezus heeft de Heilige Geest uitgestort; en dat ziet en hoort u nu.


Pero ndoñe tcmonjóyeunasna, inÿe útata cochjáchembo chacmotjëmbambama, chca, chata chabouena nts̈amo cochjauyanama y chamuayana ndegombre chca yomnama. 	 Doet hij dat niet, haal er dan één of twee anderen bij die getuigen kunnen zijn.


“Ats̈e sëndmëna chë oveshënga ts̈abe abuajë́nÿa. Chë oveshënga ts̈abe abuajë́nÿa sempre jtseprontánana chëngbiama jóbanama, chabe oveshënga ababuánÿeshanayeca. 	 Ik ben de goede herder. De goede herder geeft Zijn leven voor zijn schapen.


As chabe shecuats̈ents̈e sënjanoshaments̈é cha jadórama, pero cha s̈onjaniyana: “Ndoñe, áts̈eftaca ndoñe chca mátamana, er ats̈e Bëngbe Bëtsabe canÿe oservená sëndmëna, nts̈amo aca condmëncá, y chë Crístbeyeca acbe cats̈átanga, nts̈amo chabiama motats̈ëmbcá y chabe ndegombre palabrënga nÿets tempo imabuayiynanga mondmëncá. Aca cmontsemna Bëngbe Bëtsá jadórama ca.” Ndayá Jesús tojanma y tojanayancá, endama chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga chëngbe ainaniñe osertánana y añemo chamotsebomnama, chë soyëngama ents̈ángbioye jábuayenama. 	 Ik viel voor hem neer om hem te aanbidden, maar hij zei: "Doe dat niet! Ik ben een dienaar van Jezus, net als u en uw broeders, die openlijk voor hun geloof in Jezus uitkomen. Aanbid God. De kern van alle profetie is het getuigenis van Jezus."


chca, jisháchichiyama jtsebos̈ëse, cachá nts̈amo tojayana sóyeca chënga jtsebomnama ndáyeca chábioye mal jaquédana. 	 Van die tijd af begonnen ze Hem strikvragen te stellen om te proberen Hem op een of ander woord te vangen.


Bënga tempo Bëngbe Bëtsá imojanáya; pero cha tojanma bënga cháftaca tempcá ts̈abá chamotsatsmënama, chabe Uaquiñá tojanóbanayeca. Y mora, bënga natjë́mbana cháftaca chamotsemnama ya tojama ora, ndegombre atsebácanënga mochántsemna, chabe Uaquiñá ainá yómnayeca. 	 Vroeger waren wij vijanden van God. Maar doordat Gods Zoon Zijn leven voor ons gaf, is die vijandschap veranderd in vriendschap. En omdat Jezus leeft, zijn wij voor altijd veilig.


Chë uchmë́shangañe yojuatquë́cjana jénaye entsemna mo chë Bëngbe Bëtsabe palabra tmojouena ents̈angcá, pero quem luarents̈a soyë́ngaca oyejuayënga jtsemnama yapa mochántsenojuabnaye y mallajta crocénana y ba soyënga jtsebomnama mochántsebos̈e. Chíyeca chënga Bëngbe Bëtsabe palabra jtsebnë́tjombana y nts̈amo cha tojayancá ndoñe ntsamana. 	 Dan zijn er mensen die het goede nieuws horen, maar het laten verstikken door de zorgen van het leven en het verlangen naar geld. Eigenlijk doen ze niets met het goede nieuws dat ze hebben gehoord. Dit soort mensen lijkt op de grond die vol distels staat.


nÿetsca ents̈angbiama jabáyanama nts̈amo tmojamcá ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama; y cha echanjamánda chë Bëngbe Bëtsábioye ndoñe adórayënga nÿetsca tescama castigánënga chamotsemnama, ts̈a bacna soyënga chabe contra tmojamama, y bacna soyënga chabe contra tmojayanama, chënga, chë puerte bacna soyënga amënga ca” —tojánayana. 	 Hij zal alle onbetrouwbare mensen straffen voor hun verzet tegen God en voor de grote mond die zij tegen Hem hebben opgezet."


Nderado acbe bomínÿeca bacna soye tcojinÿe y cachca soye tcojama, chë bominÿe cochtsenobuchjatsëca y bënoye cochtsë́ts̈ena. Acbiama más ts̈abá nántsemna, celoye jamashënguana nÿe canÿe bomínÿeca, y ndoñe nÿets uta bomínÿeca infiernoye chacmotsë́stjango, chë bëts íñeshoye ca” —Jesús tojánayana. 	 En als uw oog u tot slechte daden verleidt, ruk het dan uit en gooi het weg. Het is beter met één oog het eeuwige leven binnen te gaan, dan met twee ogen in het eeuwige vuur te worden gegooid.


Chents̈ana, Judas Iscariote, canÿe chë bnë́tsana uta uatsjendayënguents̈á, tojána chë bachnangbe amëndayë́ngaftaca jencuéntama, Jesús chëngbe cucuats̈iñe jaboshjonama. 	 Judas Iskariot, één van de twaalf discipelen, ging naar de leidende priesters. Hij wilde er wel aan meewerken om Jezus gevangen te nemen.


Chcasna, chënga tmojanjuá ndoñe monjántats̈ëmbo nda Juan tbojanichmó ents̈anga jubáyama ca. 	 Tenslotte zeiden ze dat ze het niet wisten.


Y ndánaca ts̈ëngaftanguents̈á chë más uamaná jtsemnama tojtsebos̈á bontsemna jtsemnana mo nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservenacá. 	 En wie de voornaamste wil zijn, moet jullie slaaf worden.


Y chora ts̈ëngaftanga cmontsamna jamándana chë ents̈á ya ndoñe más ts̈ëngaftangaftaca mo os̈buachiyacá chaondenútanama, mo Satanasbe cucuats̈iñe cha cuafjaboshjoncá, chca, chë quem ents̈á nÿe cachá ts̈abá jtsomñama juabnënga chaotsopochocama, y chca, Bëngbe Utabná cachiñe chaojésabo ora, chabe espíritu atsbocaná chaotsemnama. 	 Hij is gezien door Petrus en daarna door de twaalf apostelen samen.


Asna, chë nduiño ibojachembo y mënts̈á ibojauyana: ‘¿Nts̈amo acbiama s̈montsatsëtsnacá ndegombre yojtsemna ca? Mora cuenta s̈matats̈tá nts̈amo ats̈be soyë́ngaca tcojamama, er morscana ya ndoñe ats̈be soyënga inÿená quecochátsmëna ca.’ 	 De rijke man riep hem bij zich en zei: 'Wat hoor ik allemaal over u? Lever de boeken maar in voor controle. U bent ontslagen.'


Ts̈ëngaftanga y ats̈e cachca soyama montsenojuerzana. Ts̈ëngaftanga ya s̈monjinÿe nts̈amo ats̈e sënjánenojuerzana, ents̈anga jinÿanÿiyama chë ts̈abe noticiënga ndegombre soyënga bétsemnama. Y mora, ts̈ëngaftanga noticiënga s̈mochanjóyëngacñe nts̈amo ats̈e cach soyama cachcá stsamama. 	 U hebt dezelfde strijd als ik. U weet hoe ik voor Christus heb geleden; en zoals u hebt gehoord, ben ik op het ogenblik weer in een verschrikkelijke strijd gewikkeld.


Cabá Jesús ndë́bocna ora, Juan nÿetsca Israeloquënga tojanabuayená bacna soyënga amana chamotsajbanama y chamuenábayama. 	 Voordat Jezus in het openbaar optrad, riep Johannes de Doper het volk van Israël op tot bekering, die door een doop in water gevolgd moest worden.


Chë inÿe yëfsana, judiënguents̈ana báseftanga tmojanenoyeuná Pablo jtsóbama, y tmojanjurá tondaye ntjasana, ni ntjofs̈iyana, cha jóbantscuana. 	 De volgende morgen beraamden zo'n veertig Joden een samenzwering om een aanslag te plegen op Paulus. Onder een vloek verplichtten zij zich ertoe niets te eten of te drinken zolang zij hem niet hadden gedood.


Pero nderado ndánaca mënts̈á echanjayana: “Aca Jesucrístbeñe icos̈buaché, pero ats̈na ínÿengbiama ts̈abe soyënga së́ntsama ca.” Chora ats̈e stjojuá: “S̈minÿinÿé nts̈amo canÿa nantsobena Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyana, chca chaotsinÿnama tondaye ntsamcá, y chora, ndayá tijamama ats̈be os̈buáchiyana cbochjinÿinÿiye ca.” 	 Iemand zou kunnen zeggen: "Och, het hangt er maar van af hoe je het bekijkt. De één legt de nadruk op het geloof, de ander op de daden." Wel, als dat zo is, hoe kunt u mij dan uw geloof laten zien, als dat niet uit uw daden blijkt? Ik zal u mijn geloof laten zien uit wat ik doe.


Nÿetscanga tojtanichamó orna, Jesús canÿe tjoye tojántsjua canÿa jtsemnama, Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntama. Yojaibétata ora, cha canÿa chents̈e yojtsemna, 	 Toen iedereen weg was, ging Hij alleen de berg op om te bidden. Het werd donker en de discipelen waren al ver op het meer. Zij kwamen niet erg vooruit door de harde tegenwind en de hoge golven.


Canÿe, canÿe ochnayté Jesús yojonts̈é ents̈anga jabuátambana, chë judiëngbe enefjuana yebnents̈e, 	 Toen Jezus op een sabbat in een synagoge sprak, viel Zijn oog op een vrouw die helemaal krom liep. Zij had deze ziekte al achttien jaar en kon helemaal niet rechtop lopen.


chama, nda cachabe yebnents̈a tsbanánoca chaojtsemna, chocana ndoñe chaondë́tastjango, ni chaondë́tamashëngo tsoicana ndayá jesábocnama; 	 Als je op dat moment op het platte dak van je huis zit, ga dan niet naar binnen om nog iets mee te nemen. Vlucht!


Pero, Galión chë Acaya luarents̈a mandado inamna orna, chë judiënga imojenóyeunaye Páblëbe contra; cha tmojánishache y chë tribunaloye tmojanánatse. 	 Toen Gallio gouverneur van Achaje werd, spanden de Joden samen en brachten Paulus voor het gerecht.


Ats̈be bonshana cats̈átanga, quem soyama s̈mochtsenójuabnaye: nÿetsca ts̈ëngaftanga cmontsamna sempre jtseprontánana jouenama; pero jóyebuambayamna jobátmana y ínÿengaftaca jetnámnaca. 	 Beste broeders, vergeet niet dat het goed is om veel te luisteren, weinig te zeggen en niet snel kwaad te worden;


Chë enjétsebnatsanabe uayoicana enjanóbocana canÿe puerte efs̈ana espadëja, chë Bëngbe Bëtsábeñe ndos̈buáchiyënga játatsets̈ama. Cha puerte obenánaca echántsamëndaye, mo canÿe hierro varëfjaquëcá. Cha echanjama ents̈ángaftaca mo nda uvasës̈angá juants̈ë́tetjiama tojtsabotajná ora cuafjamcá; y echanjama chënga chamotsebomnama chë puerte uabouana castigo, Bëngbe Bëtsá chë nÿets obenana bomná tbojetna causa. 	 Uit Zijn mond komt een scherp zwaard, waarmee Hij de vijandige volken zal neerslaan. Hij zal hen met een ijzeren staf regeren en hen vertrappen in de wijnpers van de grimmige toorn van de Almachtige God.


Canÿe luarents̈a ents̈anga inÿe luaroca ents̈ángaftaca mochántsentsjanaye, y canÿe amëndayábents̈a ents̈anga inÿe amëndayábioca ents̈angaftácnaca; ba luarënguenache fshantse echanjuangmë́mana y bëts shëntsana echanjóshjango. Masque chca jasúfriase, más chcoye cabá más mochanjatssúfria. 	 Want over de hele wereld zullen de volken tegen elkaar worden opgehitst om oorlog te voeren. Er zullen aardbevingen en hongersnoden zijn. Nu hier, dan weer daar. Maar deze dingen zijn niet meer dan een voorspel, want het ergste komt nog.


Choca Cristo nÿetsca soyënguiñe yojtsemánda, y más bëtscá obenana y mando yojtsebomna nÿetsca mándayëngbiama, chë mando y obenana bomnëngbiama, y cha yomna más uamaná y bëtsá nÿetsca chë ents̈angbiama mo bëtsëtsangcá utabnëngbiama, chëngbe uabaina respétoca jtsichámëse. Cristo puerte bëtsá endmëna lempe nts̈amo quem luarents̈e yobínÿnama y Cristo yochjésabents̈ana yochtsebinÿnámnaca. 	 Nu is Hij hoog verheven boven elk gezag, elke macht, kracht en regering, boven alles waarvoor men respect heeft; niet alleen in deze wereld, maar ook in de wereld die komt.


Nda nÿe chë buayenánana tojouena, pero betsco tbojtsebnatjëmba y ndoñe tontsama nts̈amo chiñe tojtsayancá, cha jtsemnana mo canÿe ents̈á chabe jubiá espejuiñe tojtsenonÿacá: 	 Misleid uzelf niet. Want als u alleen maar luistert en niets doet, lijkt u op iemand die in de spiegel heeft gekeken en


Chca tojë́ftsanayana chents̈ana, Jerusalenoye yojétsaye ora, Jesús tojánashjango canÿe tjashoye, Olivos ca uabáiniñe, Betania y Betfagé pueblënga béconana. Chora, uta chabe uatsjéndayata tojanichamó, 	 Nadat Hij dit verhaal had verteld, ging Jezus met Zijn discipelen verder naar Jeruzalem.


Chcasna, nÿe chë base soye jamama ndoñe s̈montsobenëse, ¿ndayama chë inÿe soyëngama s̈mochjatenócochinÿena? 	 Natuurlijk niet. Als je dat nog niet eens kunt, waarover zul je je dan zorgen maken?


Er obanënga chamojtayena ora, ni boyabásenga ni shembásenga quemochatóbouamnaye, y chca, chënga mochántsemna mo celoca angelotemëngcá. 	 Want als de mensen uit de dood opstaan, is er geen sprake meer van trouwen. Dan zijn zij als engelen in de hemel.


Chora Jesús tojánayana: “Y chca, chë mora nduámanënga imomnënga, uámanënga mochántsemna; y chë mora uámanënga imomnëngna, nduámanënga mochántsemna ca.” 	 Nu begrijpt u zeker wel dat de laatsten de eersten zullen zijn en de eersten de laatsten."


Chë canÿsëfta te tonjanochnëngo ora, chents̈ana fsënjë́ftsanbocna y nÿetscanga parejo chëngbe shémangaftaca y básengaftaca s̈onjanatjëmbambá chë pueblo chabóntscoñe; y chents̈e, chë chënÿañe fsënjanoshaments̈é y Bëngbe Bëtsá fsënjanimpadá. 	 Toen wij terug moesten naar het schip, deed de hele gemeente, vrouwen en kinderen inbegrepen, ons uitgeleide op het strand. Daar knielden wij neer en baden met elkaar. Nadat we afscheid hadden genomen,


Pero Caifás chë soye nÿe cachabe juábnaca ndoñe chca tonjánayana. Cha, chë uata chë bachnangbe más uámana amëndayá inámnayeca, Bëngbe Bëtsabe Espíritbe obenánaca tojánayana Jesús ibojamna Israeloca ents̈angbiama jóbanama ca. 	 Dat zei hij niet uit zichzelf. Als hogepriester van dat jaar werd dit hem door God ingegeven. Hij voorspelde daarmee dat Jezus voor het Joodse volk zou sterven;


Pero chë Romocama impuesto atjanayana, bënoca yojtsemna, ni celoye ntjontjes̈iycá, yojtsenócochjants̈etaye y mënts̈á yojtsichamo: ‘¡Ats̈be Bëtsá, s̈motselastemá, ats̈ajema bacna soye amá tsmëna causa ca!’ ” 	 Maar de tolontvanger stond helemaal achterin de tempel. Hij durfde niet eens omhoog te kijken, terwijl hij aan het bidden was. Hij sloeg zich van berouw en verdriet op de borst en zei: 'God, ik ben een zondaar. Wilt U mij in genade aannemen?'


y unga tianoye bë́ngnaca s̈onjanotocá, cach bëngbe cucuáts̈eca, chë barcuents̈a soyënga buyeshoye jtsëts̈anana. 	 En toen het de dag daarna nog niet beter werd, ging er allerlei scheepstuig overboord.


Er nda cachá bëtsá tojtsenobiamná, nduamaná mochántsebema; y nda cachá nduamaná tojtsenobiamná, aíñe bëtsá mochanjábema ca.” 	 Dan maakt u voor al de andere gasten een goede beurt. Want ieder die zichzelf me er eer geeft dan hem toekomt, zal worden vernederd. En wie zichzelf heel gewoon vindt, zal eer ontvangen."


Y nda nÿetsca chabe quem luare soyënga ndoñe tonjéseboshjona ats̈e juastama, y ats̈biama jasúfriama ndoñe tontseprontana y cruciñe jobanámnaca, cha ndoñe ntsomerecénana ats̈be ents̈á jtsemnama. 	 Wie weigert zijn kruis op te nemen en Mij te volgen, is niet waard mijn discipel te zijn.


Y Bëngbe Bëtsánaca tonjaninÿanÿé, ndayá chënga tmojanabuayenacá ndegombre bétsemnama, chabe obenana jinÿanÿiyama soyë́ngaca, ents̈anga chamenjnaná soyë́ngaca, bëts soyë́ngaca, y ents̈anga chë Uámana Espíritu ainaniñe chamotsebomnama cha jtsamëse. Chca jamëse, cada ona chaotsobena jamama nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá. 	 God heeft bewezen dat die boodschap waar is; door tekenen, wonderen en machtige daden. En ook door de gaven van de Heilige Geest te geven aan wie Hij wil.


Nÿe chë ndabiama ats̈e chaijama ats̈be bominÿiñe ts̈abia chaotsemnama, áts̈beñe cha betsos̈buáchema, cha ndegombre chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida echántsebomna; pero uatjana causa, áts̈beñe os̈buáchiyana tojtsajbanase, ats̈e cháftaca ndoñe quichátoyejuaye ca —cha tojánayana. 	 De mensen die rechtvaardig zijn, zullen in vertrouwen leven. (E) Maar als iemand God de rug toekeert, heeft God geen vreugde meer in hem.


Er ats̈e ndoñe nÿe ats̈be juábnaca quetsatoyebuambná. Chë Taitá, chë s̈onjichmó cha, s̈onjamandá nts̈amo jayanana y ndayá jabuátambana. 	 Want Ik heb niet uit Mijzelf gesproken, maar Ik heb gezegd wat Mij is opgedragen door mijn Vader, Die Mij heeft gestuurd.


As, chë Jesucristbe ichmónënga y bëtsëjemëngcá mándayënga tmojánenefjna jencuéntama, chë ndoñe judiënga aíñe o ndoñe yonjánamnama chë más delicadents̈e base bobachtema të́ts̈enënga jtsemnama, nts̈amo chë judiënga imojanamancá. 	 De apostelen en leiders kwamen in een speciale vergadering bijeen om deze kwestie te bespreken.


Y chë oveshá jetsinÿenama tojobenase, ndegombre chë boyabása más oyejuayá jtsemnana chë óts̈ena oveshabiama, y ndoñe nÿa chca chë inÿe esconëfta bnë́tsana y esconëfta oveshëngbiama chë ndoñe tmonjanots̈ëngbiama. 	 Als hij het vindt, is hij nog meer blij over dat ene, dan over de 99 andere die veilig in de wei zijn.


Y Pilato ents̈anga tojanë́yana: —¿Ndáyeca? ¿Nts̈amo cha tojobuachjanguá ca? Pero chëngna más añémoca tmojtë́tanayebuachena: —¡Motsecrucificá ca! 	 Pilatus vroeg: "Wat heeft Hij dan voor kwaad gedaan?" Maar zij schreeuwden nog harder: "Sla Hem aan het kruis!"


Chábents̈ana inÿe ángel mënts̈á enjétsichamo: “¡Ya bëts castigo, ya bëts castigo chë Babilonia bëts puebloca ents̈ángbeñe echántsemna!, ndëmuanÿenga tmojinÿanÿé nts̈amo puerte bacna soyënga shembása o boyabásaftaca jtsamama y inÿe corente bacna soyë́ngnaca, y chents̈ana nÿets quem luarents̈a ents̈anga mo cach Babilonioquëngcá tmojama. Chë causa, Bëngbe Bëtsá echanjama chëngbiámnaca chabe uabouana castigo chaotsemnama ca.” 	 Er kwam een tweede engel, die zei: "Gevallen! Gevallen is het grote Babylon, dat alle volken van de wijn van haar woeste ontucht heeft laten drinken."


Chë inÿe bnë́tsana uatsjéndayënga chca tmojanuena ora, chë uta cats̈átaftaca tmojanotjayaná. 	 De tien andere discipelen waren hevig verontwaardigd, toen zij hoorden wat Jacobus en Johannes hadden gevraagd.


y tonjanjurá Bëngbe Bëtsabiama, chë nÿets tempo y nÿetsca tescama oyenabiama, chë celoca, quem luare, chë mar béjaye, y lempe chë luarënguiñe yobinÿncá tojanmabiama. Tonjánayana: “Ya ndoñe más quemochatobatma; mora Bëngbe Bëtsá echanjama nts̈amo tojas̈ebuachenacá, 	 Hij riep de naam aan van Hem, Die altijd en eeuwig leeft, Die de hemel, de aarde en de zee, met al hun bewoners gemaakt heeft en zei:


y cachora chë barquë́sha tbojésanaboshjona, chë taitá cachents̈e imojéseboshjona y Jesús tmojanasto. 	 Zij stapten uit de boot, lieten hun vader alleen achter en gingen met Jezus mee.


Ts̈ëngaftanga ndaye sóynaca Bëngbe Bëtsábioye s̈mojotjañe, y chca s̈mojama ats̈e jóts̈ëmbonëse, áts̈beñe s̈mos̈buachéyeca, lempe s̈mochanjóyëngacñe; chca, chë Uaquiñá echanjínÿanÿiye chë Taitá corente bëtsá y obená yomnama. 	 Wat u in mijn naam biddend vraagt, zal Ik doen. Want daardoor zal blijken hoe groot en machtig de Vader in Mij is.


chents̈ana chë inÿa chë shémaftaca tonjanobouamá, y cachcá tonjanopasá. 	 Zijn broer trouwde met de weduwe en hij stierf ook.


Jesús chábioye tbojáninÿe ora, tbojanchembo y mënts̈á tbojaniyana: “Batá, mora ya ndoñe s̈ocá quecátsmëna ca.” 	 Jezus riep haar bij Zich en zei: "U bent van uw ziekte verlost." Hij legde Zijn handen op haar en op hetzelfde moment werd haar rug recht. De vrouw loofde en dankte God.


Y más Jesús tojánayana: “¡Mora ts̈a cochtsets̈enaná së́ntsemna! ¿Ats̈e chjayana: ‘Taita, chë áts̈eftaca echanjopása soyënga s̈motsebojuaná ca?’ Ndoñe; er más chama ats̈e quem luaroye tijabo. 	 Ik ben erg bang en weet niet wat Ik moet zeggen. Moet Ik zeggen: 'Vader, bevrijd Mij van wat Mij te wachten staat'? Nee, want juist daarvoor ben Ik gekomen.


Ats̈e chanjá choye nts̈amo jama y jashjanguama ya s̈montsetáts̈ëmbo ca —Jesús tojánayana. 	 U weet de weg waar Ik naar toe ga."


Pero chca bayëjënga jtëbuacnamna jobenayana nÿe Bëngbe Bëtsáftaca jencuéntase y chama tondaye ntjascá jtsemnëse ca —Jesús tojanë́yana. 	 Dit soort boze geesten wordt alleen verdreven wanneer jullie ervoor bidden en vasten." (a)


Chents̈e yojtsemna canÿe ley abuatambayá. Cha yojouena nts̈amo Jesús y chënga imojtsenatsëtsnayana, y yojtsetáts̈ëmbo Jesús ts̈abá tojanë́juama. As, tojanobeconá y Jesúsbioye tbojantjá: —¿Ndayá chë más bëts uámana mando yomna ca? 	 Een godsdienstleraar die stond te luisteren, hoorde hoe raak Jezus de Sadduceeërs antwoordde. Hij kwam dichterbij en vroeg: "Wat is het belangrijkste gebod?"


Chora Jesús ents̈anga tojanatjá: —¿Nts̈amo ts̈ëngaftanga quem soyama s̈matjayana? Canÿe boyabása uta uaquiñata yojánabamna, y cánÿabioye ibojauyana: “Uaquiñá, mënté motsa ats̈be uvas betiyënga jajoye jatrabájama ca.” 	 "Maar wat denkt u hiervan? Een man had twee zonen. Hij zei tegen de eerste:


er canÿe ats̈be amigo yebnoca tonjáshjango y tondaye quetsátsbomna cha jonánjama ca.’ 	 Je maakt hem wakker en zegt: 'Er is een vriend bij ons aangekomen. Hij heeft een hele reis achter de rug. En nu heb ik niets voor hem te eten.'


Chora Simón Pedro tbonjantjá: —Bëngbe Utabná, ¿ndë́moye cochjá ca? As Jesús tbojanjuá: —Ats̈e sëntsá luaroye, mora aca ndoñe quecátobena ats̈e juastana, pero más chcoye aíñe s̈cochanjuasto ca. 	 Simon Petrus vroeg: "Here, waar gaat U dan heen?" "Daarheen kun je Mij nu niet volgen", antwoordde Jezus, "maar later wel."


Chora Jesús tojanënÿanÿé y tojanë́yana: —Ents̈anga ndoñe quemátobena jamana canÿa atsbocaná chaotsemnama, pero Bëngbe Bëtsá aíñe; er Bëngbe Bëtsá lempe jamama endobena ca. 	 Jezus keek hen aan en zei: "Menselijk gezien, niemand! Maar bij God is alles mogelijk."


Ats̈e sënjanjuá: ‘Bëngbe Utabná, chënga mondë́tats̈ëmbo ats̈e sënjánana nÿetsca chëngbe enefjuana yebnënguenache y chë ácbeñe os̈buáchiyënga sënjanëtámiana y sënjánatsets̈enaye; 	 'Ja, Here', antwoordde ik. 'Zij weten maar al te goed dat ik de synagogen ben langsgegaan en de mensen die in U geloofden, heb gevangengezet en geslagen. Toen Uw getuige Stefanus werd vermoord, stond ik erbij.


Básefta fariseunga chábioye tmojanobeconá, y jisháchichiyama mënts̈á imojtsetjanaye: —¿Queojtselesenciana canÿe boyá chabe shémbioye cachcá jesonÿayama ca? 	 Er kwamen enkele Farizeeërs naar Hem toe. Om Hem uit Zijn tent te lokken, vroegen zij: "Mag een man van zijn vrouw scheiden?"


Ndegombre s̈cuayana: Ts̈ëngaftanga s̈mochanjenóbos̈achna y puerte ngménënga s̈mochántsemna, pero chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈anga corente oyejuayënga mochántsemna. Masque ts̈a ngménënga s̈mochántsemna, chents̈ana ts̈ëngaftangbe ngménana, oyejuayana echanjóbema. 	 Luister goed! De mensen zullen blij zijn over wat er met Mij gebeurt, maar u zult door verdriet overmand worden. Maar uw verdriet zal omslaan in blijdschap.


Ndegombre cbë́yana, quem luare jopochócama te, chë luarents̈a ents̈ángbioye Bëngbe Bëtsá puerte jabuache echantsacastígaye, y Sodoma puebloca bacna ents̈ángbioye ndoñe nÿa nÿets̈á jabuache ca” —Jesús tojánayana. 	 Op de vreselijke dag van het grote oordeel zal het voor zo'n stad erger zijn dan voor het beruchte Sodom.


Quem Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá endmëna nÿetscangbiama más uamaná. Chca Bëngbe Bëtsá tojánayana, chabe natsana Uaquiñá quem luaroye cháuashjanguama cha tojanma ora: Bëngbe Bëtsabe nÿetsca angelënga cha chamotsatschuaná ca. 	 En toen Hij Zijn enige Zoon naar de aarde zond, zei Hij: "Laten alle engelen van God Hem aanbidden."


Y lempe nts̈amo chas̈mojtsama o chas̈motsichamcá, Bëngbe Utabná Jesúsbeñe os̈buáchiyënga quetsomñecá chca s̈mochjama, sempre Bëngbe Bëtsá Bëngbe Taitábioye, chábeyeca jtsatschuanayëse. 	 Wat u ook zegt of doet, doe het in de naam van de Here Jezus en dank ook God, de Vader, in Zijn naam.


y chë jajañna, quem luare. Chë ts̈abe jénaye entsemna chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye mochjámashjna ents̈anga, y chë bacna shácuana entsemna chë bacna bayëjëngbe amëndayabe ents̈anga, 	 Het goede zaad zijn de mensen die bij het Koninkrijk horen. En het onkruid zijn de mensen die bij de duivel horen.


Chents̈e canta bnë́tsana te y canta bnë́tsana ibeta ntjascá tbojanjétana; chíyeca chora tbojaneshë́ntsena. 	 Hij bleef daar veertig dagen en veertig nachten. Al die tijd at Hij niet en tenslotte kreeg Hij honger.


Canÿe mandayá Jesúsbioye tbojantjá: —Ts̈abe Buatëmbayá, ¿ndayá s̈ojtsemna jamana chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama ca? 	 Een vooraanstaande Jood kwam bij Hem met de vraag: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?"


Chë puerte bëts pueblo úngañe tontsanojatá, y nÿets luarents̈a bëts pueblënga tontsanáshajaye, y Bëngbe Bëtsá tojanenojuabó chë puerte bëts pueblama, Babilonia ca uabaina pueblama, chents̈a ents̈anga chë uabouana castigo chamotsebomnama, Bëngbe Bëtsá ts̈a tbojánetna causa, ts̈a bacna soyënga chents̈e tmojanmama. Y chca, chë chëngbe bëts pueblo úngañe tontsanojatá ora, cha chënga tonjanacastigá. 	 De grote stad Babylon scheurde in drie stukken en de andere steden van de wereld veranderden in puinhopen. God was niet vergeten wat het grote Babylon allemaal had misdaan. Zij moest de beker met de wijn van de grimmige toorn van God tot op de bodem leegdrinken.


As, Pablo y Bernabé tbojésanshecstëtonata, judiënga jinÿanÿiyama chënga ndoñe ts̈abá tmojanmama; y chents̈ana, Iconio puebloye tbojtsanoñe. 	 De twee apostelen schudden het stof van hun voeten om hun vervolgers duidelijk te maken dat zij niets meer met hen te maken wilden hebben.


Er chca, nts̈amo Jonás Nínive puebloca ents̈anga canÿe bëts soye tojaninÿanÿé Bëngbe Bëtsá obená yomnama chamotsetats̈ëmbuama, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemánaca entsinÿanÿná morsca ents̈ángbioye, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana tojóshjanguama. 	 Zoals Jona voor het volk van Ninevé een teken was dat God hen wilde redden, zo zal Ik een teken zijn voor het volk van deze tijd.


Y shinÿe bocanoicana y uenatjë́mbambanoicana, tsmanoicana y tsjuanoicana ents̈anga mochanjabo y juasama mochanjotbiama Bëngbe Bëtsabe amë́ndayents̈e. 	 Uit alle delen van de wereld zullen mensen plaatsnemen in het Koninkrijk van God.


Chora sënjáninÿe, chë uámana puesto y chë canta Ainënga y chë bëtsëjémëngbe tsëntsaca, canÿe Oveshatema tsanana, pero enjétsinÿna mo cuaftsobacá. Chë Oveshatema enjánbomna canÿsëfta tsëtjonës̈e y canÿsëfta fs̈nëbé. Chë canÿsëfta fs̈nëbé monjaninÿinÿná chë Bëngbe Bëtsabe canÿsëfta espíritënga, chë Bëngbe Bëtsá nÿets quem luarëjana tojánichamonga. 	 Toen zag ik tussen de troon en de vier levende wezens, in het midden van de 24 ouderlingen, een Lam staan. Het leek wel of het geslacht was. Het had zeven horens en zeven ogen; dat zijn de zeven Geesten van God, die over de hele aarde uitgestuurd zijn.


ts̈ëngaftanga y nÿetsca Bëngbe Bëtsabe ents̈ángnaca ts̈ëngaftangaftaca, chas̈motsobena josértama Cristbe bonshánana bëngbiama ts̈a bëtscá yomnama. Nderado nda tojonts̈é chabe bonshánana jats̈ëmbonana mo canÿe soye cuaftsemncá, cha ndocna te nanjobenaye jtsetats̈ëmbuana tënts̈oye ndayë́ntscoca yomna y nÿanëjoye ndayë́ntscoca, jashenoye ndayë́ntscoñe y tsbanánoye ndayë́ntscoñe yomna. 	 Dan zult u, samen met alle gelovigen, zien hoe breed, lang, hoog en diep de liefde van Christus is.


Chë bobontsna yojtsebos̈e chë cots̈be saná jtsesana, pero ndocná tondaye ibonjanájuats̈naye. 	 Hij had zo'n honger dat hij graag wat van het varkensvoer had gegeten, maar dat mocht niet.


Cha co echanjá y chë trabájayënga echanjetsëbaye, y chë uvas betiyënga jajañe inÿe trabájayënga echanjárrendaye ca. Chë ents̈anga chca tmojanuena ora, tmojánayana: —¡Bë́ngaftaca ndocna te chca chaondopasá ca! 	 Wat zal de eigenaar nu doen? Reken maar dat hij die boeren hun verdiende loon zal geven. Hij zal hen doden en de wijngaard aan anderen verhuren." "Zoiets zouden die boeren nooit doen!" protesteerden de mensen die stonden te luisteren.


Pero ínÿengna, chë soyëngama chë́ngbioye imojtsëbayajuana y imojtsichamo: “Chënga tëmiënga montsemna ca.” 	 "Och, die mensen hebben teveel zoete wijn gedronken", lachten sommigen schamper.


Chënga nÿets tempo bacna soyënga jtsamana cachëngbe bacna juabnë́ngaca, y chë bacna soyënga nts̈amo tmojtsamcá jtsinÿanÿnayana chënga chë bacna juabnënga imobomnama. Chca, chënga jtsemnana mo mar béjayoca oleshëngcá, chents̈ana espumushënga bëtscá tsenguë́sheca jtsóbocanana. Y cabana, chënga jtsemnana mo estrellëngcá chëtemëngbe benachents̈ana tmojtsebocna, y chents̈ana jtsefsanana. Bëngbe Bëtsá tojamandá, chë buátëmbayënga nts̈amo tmojamamna, chë más ibetoca, tondaye binÿniñe luarents̈e nÿetsca tescama chënga chamoquedama. 	 Zij zijn net als woeste golven op zee, die schuimkoppen krijgen; zij laten zich zc door hun schandalige begeerten opzwepen, dat er allerlei vuiligheid naar boven komt. Dwaalsterren zijn het, die hun einde zullen vinden in de eeuwige duisternis.


Sënjanonÿná y posufta tianoye base bobachtema chë más delicadents̈e s̈mojantëts̈e; ats̈be nÿets uta bëtsë́tsata Israeloca ents̈anguents̈ata bonjamna, y ats̈na Benjaminbe bëts pamillents̈á sëndmëna; ats̈be tempsca bëts taitanga nÿetscanga hebreunga imnamna. Ats̈na fariseo sënjamna. Ats̈e sënjánama, lempe nts̈amo judiëngbe leyënguiñe endayancá, ndayá jamama s̈ojanmëncá. 	 Volgens voorschrift werd ik op de achtste dag besneden; ik ben een rasechte Jood uit de stam van Benjamin, een echte Hebreeër. Wat het naleven van de Joodse wetten betreft, behoorde ik tot de Farizeeërs.


Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, cha chaoma ts̈abe bendicionënga ts̈ëngaftangbeñe chaotsemnama. 	 Ik wens u allen Gods genade toe.


Cach te Herodes y Pilato tbojtanenatsëtsaye; tempna chata ibojenáyata. 	 Herodes en Pilatus waren altijd elkaars vijanden geweest, maar op die dag werden ze de beste vrienden.


Chora chënga tmojaniyana: —Asna, ¿aca ndase cojtsemna? Bënga s̈ontsamna nda aca cojtsemnama jtsetats̈ëmbuana, as chë s̈onjadespachenga jacúntama. ¿Ndayá cojtsobena cach acbiama jayanama ca? 	 "Maar wie bent u dan? Zeg het alstublieft, anders kunnen wij niet eens antwoord geven aan de mensen die ons gestuurd hebben."


Ats̈e së́ntseimpadana Bëngbe Bëtsá Bëngbe Taitá y Bëngbe Utabná Jesucristo, chaboma ts̈ëngaftangbeñe ts̈abe bendicionënga chaotsemnama, y chata chaboma ts̈ëngaftangbe ainaniñe ts̈abe ebionana chas̈motsebomnama. 	 Ik wens u de genade en de vrede toe van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus.


Chorna, chënga imojtsemnents̈e canÿe boyabása tojánashjango y mënts̈á tojanë́yana: “Chë s̈mojutámiënga mora Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca montsemna, ents̈anga montsabuatambá ca.” 	 Even later kwam iemand hun vertellen dat de mannen die zij gevangen hadden gezet, in de tempel waren en het volk onderwezen.


Pero jtsetjanjama ya tmojanbatsëca orna, chents̈e imojtsemna soldadëngbe amëndayábioye Pablo tbojantjá: —¿Ts̈ëngaftanga s̈mobena canÿe ents̈á derecho bomná mo canÿa Romoca onÿnanacá jatjanjana, ndegombre ts̈abá o ndoñe ts̈abá tonjamama cabá ndayana ora ca? 	 Terwijl zij Paulus voorover bogen en vastbonden, vroeg hij aan de officier die erbij stond: "Mag u zonder enige vorm van proces zomaar een Romein zweepslagen geven?"


Y chcasna, ts̈ëngaftanga chë ínÿenga abuátambayënga, ¿ndáyeca ndoñe cach ts̈ëngaftanga s̈mondëtsánatsana? Ts̈ëngaftanga ínÿengbioye jtsabuayiynayana ndoñe chamondëtsatbëbanama; as, ¿ndáyeca cach ts̈ëngaftanga s̈mnétsatbëbana? 	 Maar als u anderen onderwijst, waarom onderwijst u zichzelf dan niet? U beweert dat men niet mag stelen. Steelt u zelf dan niet?


¿Ndáyeca chca s̈cojtsetjaná? Ats̈be palabra tmojouenënga mátjaye, as chënga chacmëyana nts̈amo ats̈e tijáuyanama. Chënga mondë́tats̈ëmbo nts̈amo ats̈e tijayancá ca —Jesús tbojanjuá. 	 Waarom ondervraagt u Mij eigenlijk? Er zijn genoeg mensen die Mij hebben gehoord. Vraag het aan hen. Zij kunnen u precies vertellen wat Ik gezegd heb."


Chca, nda canÿe trabajo tojtsebojanÿabiamna, chabe mandayá jtsobátmanana cha aíñe ts̈abe palabra bomná chaotsemnama. 	 Als iemand in een vreemde taal spreekt, spreekt hij tot God en niet tot mensen, want zij verstaan hem niet. Wat hij onder de leiding van de Geest zegt, is geheimtaal.


y chë útatna mo canÿacá bochántsemna.” Y chca, ya ndoñe útata quebochátsmëna, sinó nÿe mo canÿacá. 	 Hij en zijn vrouw zijn dan niet langer twee, maar één. Wat God bij elkaar heeft gebracht, mag door geen mens worden gescheiden."


Chëntscuana Pedro cabá yojtsechembuana; tmojánebiatëfjo y tmojáninÿe ora, chënga puerte imojenjnaná. 	 Petrus bleef net zo lang kloppen tot zij aan de deur kwamen. Toen zij hem binnenlieten, zagen ze tot hun grote verbazing dat hij het echt was.


Y Jesús aíñe Galileoca yojamnama cha tojántats̈ëmbona ora, Rey Heródesbioye cha tbojanichmó. Herodes inamna Galileoca mandado y chora Jerusalenents̈e cha yojtsemna. 	 Toen Pilatus hoorde dat Jezus daar inderdaad vandaan kwam, stuurde hij Hem door naar Herodes, die juist in Jeruzalem was. Want als Galileeër viel Jezus onder het gezag van Herodes.


Nts̈amo Agar y Sara, y chatbe s̈es̈ónataftaca tojanopasacá, bënga canÿe uámana soye s̈ontsabuatambá. Ndayá chë uta shembásataftaca tojanopasacá, uta trato entsinÿinÿná: chë shembása Agar, chë nÿets tempo nÿe ínÿabiama oservená yojamná, entsinÿinÿná chë trato Bëngbe Bëtsá y Israeloca ents̈ángaftaca, chë Moisésoftaca Bëngbe Bëtsá leyënga ents̈angbe cucuats̈iñe tojanáboshjona ora. Agar básenga yojtsabamna ora, chë́ngnaca tmojanonÿná nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservénënga jtsemnama, y chë tratents̈a leyiñe soyë́ngaca mandánënga jtsemnama tmojtsebos̈ë́ngnaca jtsemnana mo nÿe ínÿabiama nÿets tempo oservenëngcá. 	 Hieruit blijkt dat God twee keer een verbond met de mens heeft gesloten. Het ene op grond van een wet, het andere op grond van een belofte.


Er chë ínÿengbiama ndoñe ngménana bomnëngbiama, Bëngbe Bëtsá ntjongmiacá echanjayana nts̈amo tmojamcá aíñe o ndoñe ts̈abá bétsemnama; pero chë ínÿengbiama aíñe ngménana bomnëngbiama, nts̈amo tmojamcá aíñe o ndoñe ts̈abá bétsemnama Bëngbe Bëtsá chaojayana ora, chënga ts̈abá chents̈ana mochanjábocana. 	 Als u geen medelijden met anderen hebt gehad, zal God ook geen medelijden met u hebben. Maar als u wel medelijden met anderen hebt gehad, zal Gods medelijden het winnen van Zijn oordeel.


Y chë rey ibojauyana: ‘Acnaca shachna pueblents̈a mandado cochántsemna ca.’ 	 'Prima', zei de koning. 'Jij wordt gouverneur over vijf steden.'


Y chca imnaftsáboyejuanents̈ana, chë shbuenda uafjatsenga ents̈ayá tmojtsanabotsca y cachabe ents̈ayá tmojtanichëtjo, y pueblo chaboye tmojanánatse jacrucifícama. 	 Nadat zij Hem bespot hadden, deden de soldaten Hem de rode mantel af, trokken Hem Zijn eigen kleren weer aan en brachten Hem weg om gekruisigd te worden.


Chë tcuinÿe yapa tonjanbuashinÿínÿena causa, ats̈e jtaná sënjanoquedá. Chcasna, chë ínÿenga s̈montanobuacuetënts̈é y chca, Damascoye sënjánashjango. 	 Omdat ik door dat felle licht blind geworden was, moesten mijn reisgenoten mij aan de hand Damascus binnenleiden.


Y chë ents̈ábioye tbojaniyana: —Matëtsbaná y motsatoñe; Bëngbe Bëtsábeñe aca icos̈buachéyeca shnaná contsatsmëna ca. 	 Jezus zei tegen de man: "Sta op. U kunt gaan. U bent gered door uw geloof."


Andrés, Felipe, Bartolomé, Mateo, Tomás, Santiago, Alfeobe uaquiñá; Tadeo, Simón chë celote ca uabobainá; 	 Andreas; Filippus; Bartholomeüs; Mattheüs; Thomas; Jacobus, de zoon van Alfeüs; Thaddeüs;


Y betsco nÿets Galilea luarents̈a pueblënguenache Jesusbiama yojtsótats̈ëmbo. 	 Dit nieuws ging als een lopend vuurtje door heel Galilea.


Chënga, chë Taitá Bëngbe Bëtsá ndoñe quematábuatma, y áts̈bioye cach ndoñe. Chíyeca, chca cmochanjáborlaye. 	 Zij zullen dat doen, omdat zij de Vader en Mij niet kennen.


Nts̈amo chë obenana y uámanana s̈conjats̈etacá, cachcá áts̈naca chënga sënjats̈atá. As, nts̈amo bëndata cánÿiñe mo canÿacá bondmëna, chë́ngnaca cachcá cánÿiñe mo canÿacá chamotsemnama. 	 Ik heb hun dezelfde eer gegeven als U Mij gegeven hebt, om hen zo één te laten zijn als U en Ik.


—¿Y as, ndayá jamama s̈ojtsamna ca? —chora chë ents̈anga tmojantjá. 	 De mensen vroegen: "Maar wat moeten wij dan doen?"


Pero canÿe pueblents̈e chas̈mojáshjango y ndoñe chacmonjúbuaja, chents̈a tsashenangoye s̈mochjábocana y mënts̈á s̈mochjayana: 	 Maar als ze in een stad niets van jullie willen weten, ga dan door de straten en zeg:


Chora chë ángel tojanë́yana: “Ndoñe matauatjëngana. Sënjabo ts̈abe soyënga tonjopasama jábuayenama, nÿetscanga chamóyejuama. 	 "Wees niet bang", zei hij, "want ik breng u het mooiste nieuws dat u ooit hebt gehoord. Het is groot nieuws voor het hele volk.


Chora chë ents̈anga tmojanjuá: —Bacá uamaná ndoñe tontsemnëse, ndoñe matifjuánatse ca. 	 "Van iets heel ernstigs", antwoordden zij. "Anders zouden we Hem niet bij u hebben gebracht."


Chë shembása ngomamaná enjétsemna, y chë s̈es̈ona jónÿnama yojétsobecuama jabuache enjétseyoye, chë s̈es̈ona jónÿnama cha puerte jasúfriama ibojamna causa. 	 Zij was zwanger en gilde van pijn omdat de geboorte van haar kind begonnen was.


Chca echanjopása, er Bëngbe Bëtsá ts̈ëngaftangaftaca puerte ts̈abia endmëna, Cristbiama oservénënga Bëngbe Bëtsá tcmojábiama, pero ndoñe nÿe chábeñe chas̈motsos̈buáchema, ndayá chabiama chas̈mosufrímnaca. 	 Want het is uw voorrecht niet alleen op Christus te mogen vertrouwen, maar ook voor Hem te mogen lijden.


Er nda tojtsebomnábioye, más jats̈etayana, y chca cha corente bëtscá jtsebomnana; pero tondaye tondbomnábioyna, chë bats̈atema tobomna sóynaca jtsebocana ca.’ 	 Want wie een goed gebruik maakt van wat hij heeft, zal er nog meer bij krijgen. Meer dan overvloedig. Maar wie niets doet met wat hij heeft, zal zelfs de kleinste verantwoordelijkheid worden afgenomen.


Bëtscá ents̈anga chëngbe ents̈ayá chë benachëjana imojtsanëtë́tsatsana, y ínÿengna chë jajoca imojuatë́tsets̈e buacuashangá chiñe imojuacjaye. 	 Vele mensen spreidden nu voor Hem hun jassen op de weg uit. Anderen legden bebladerde takken voor Hem neer, die zij van de bomen hadden gerukt.


Bëngbe Bëtsá s̈ojtabiama nts̈amo bënga mondmëncá, y Cristo Jesúseftaca cánÿiñe mo canÿacá bétsemnayeca, Bëngbe Bëtsá mo tsmëma ents̈angcá cuaftsatsmëncá s̈ojtabiama, ts̈abe soyënga jtsamëse jtsiyenama. Y ndayá bënga ts̈abá mondamcá, Bëngbe Bëtsá tempo tojanprontá bënga chamotsamama. 	 God heeft ons één gemaakt met Jezus Christus met de bedoeling dat wij het goede zouden doen, want dat heeft Hij altijd al gewild. Maar dan moeten wij daar ook ernst mee maken en die dingen doen!


chë causa, chë mandayá tojánayana chë soldadëngbe oyenoye Pablo chamotsë́mashëngo ca, y tojanmandá chamotsetjanja chaobuambama ndáyeca ents̈anga chca chabe contra imojtsáyebuache. 	 De commandant liet Paulus het fort binnenbrengen en gaf zijn soldaten bevel hem met zweepslagen tot een bekentenis te dwingen. Want hij wilde precies weten waarom het volk zo woedend was op Paulus.


“Chë bomná infiernoca puerte ngméniñe yojtsesufrina ora, tsbanánoye yojontjes̈iye y bënoca Abraham ibojinÿe, y Lázaro cháftaca yojtsemna. 	 De rijke man stierf ook. Hij werd begraven en ging naar het dodenrijk, waar men van God gescheiden is. Terwijl hij daar grote pijn leed, zag hij in de verte Lazarus, die bij Abraham was.


Antioquía luaroca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënguents̈e imojtsemna Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga y os̈buachiyë́ngbioye abuátambayënga. Chënga imojanabaina Bernabé, Simón (chë S̈ibetá ca uabobuatmá), Lucio Cirenocá, Manaén (nda tojanoboché cánÿiñe Herodes, chë Galileoca réyeftaca) y Saulo. 	 In de christengemeente van Antiochië waren verschillende profeten en leraars: Barnabas, Simeon de Neger, Lucius van Cyrene, Manaën (die samen met Herodes Antipas was opgevoed) en Saulus.


Masque tempo, Bëngbe Bëtsá ents̈anga tojanalesenciá cada ona chaoma nts̈amo tojtsejuabnacá, ts̈abá cachëngbiama yojtsémnayeca, 	 Tot nu toe heeft Hij alle volken hun gang laten gaan.


Pablo y Timoteo, Jesucristbiama oservénata, quem tsbuanácha fsëntsabiamná Filipos bëts puebloca Bëngbe Bëtsabe ents̈anga imomnënga, y Jesucrístoftaca cánÿiñe mo canÿacá imomnëngbiama. Fsëntsabiamná nÿetsca chë Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngbiama, nÿetsca chents̈a uanatsanë́ngaftaca y chë inÿe os̈buáchiyënga ujabuáchaniñe trabajayë́ngaftaca. 	 Van: Paulus en Timotheüs, dienaren van Christus Jezus. Aan: Alle gelovigen in de stad Filippi en hun voorgangers en diakenen.


Chora canÿe jabuache oyebuambnayana tbonjanuena, celocana mënts̈á enjétsëtsëtsnaye: “Moye mas̈ënguata ca.” Y chatna canÿe jants̈etëshiñe tbonjántsjua, y chatbe uayayënga chca monjétsonÿaye. 	 Dan zullen de twee profeten een luide stem uit de hemel horen zeggen: "Kom hierheen omhoog!" Voor de ogen van hun vijanden zullen zij in een wolk naar de hemel gaan.


Nÿetscanga chamotsetáts̈ëmbo, ts̈ëngaftanga ts̈abe juabna bomnënga s̈momnama. Bëngbe Utabná jésabama tempo ya entsobeco. 	 Laat uw vriendelijkheid bij iedereen bekend zijn. De Here is dicht bij u.


Pero lempe quem soyënga chca entsopasana, cachcá chaotsemnama nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tmojanayancá ca” —Jesús tojánayana. Cachora nÿetsca uatsjéndayënga tmojtsanëuatjaná y tmojtsanacheta, y Jesús chë uayayë́ngaftaca cachcá tmojesanonÿá. 	 Maar dit gebeurt allemaal om in vervulling te laten gaan wat de profeten hebben geschreven." Daarop lieten alle discipelen Hem in de steek. Zij maakten dat ze wegkwamen.


Y Jesús tojanë́yana: —Bëngbe Bëtsáftaca chas̈mojtsencuénta ora, s̈mochjayana: Bëngbe Taitá, acbe uabaina chë más uámana uabainana chauesomñe. Acbe amë́ndayana chaóshjango. 	 Jezus zei: "Als u bidt, zeg dan: 'Onze Vader in de hemelen! Wij eren Uw heilige naam.


Chcasna, acbe uacanana crocénana mesocñe y motsatoñe. Ats̈e së́ntsebos̈e chë ústonoye jatrabájama tojashjanguá jtabuénayana, cachcá nts̈amo aca tcbojtabuenacá. 	 Nu, neem uw geld en ga naar huis. Ik wil u allemaal hetzelfde betalen.


“Y nÿetsca chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayë́ngnaca Samuel orscana, ents̈anga tmojanabuayená ndayá quem tempo yochjanchnënguama, nts̈amo mora montsonÿacá. 	 Ook Samuël en alle andere profeten die na hem kwamen, hebben dit voorspeld.


Chents̈ana chë inÿe tobias̈ënga imojáshjajna y mënts̈á imojtsichamo: ‘¡Taita, Taita, s̈mebëtafjo ca!’ 	 Later kwamen de domme meisjes ook, maar zij konden er niet meer in. 'Heer!' riepen ze. 'Heer, laat ons er ook in!'


Chora chënga tmojanmandá Pedro y Juan junatsama, y chëngbe tsëntsaca tojanatsá y mënts̈á tmojanatjá: —¿Ndabe obenánaca chë soyënga s̈ojtsama, o, nda derecho tcmënjats̈atá chë soyënga chas̈otsamama ca? 	 Zij lieten Petrus en Johannes binnenbrengen en vroegen hun: "Door welke kracht of namens wie hebt u dit gedaan?"


Chents̈ana, Jesús cachiñe chë uafjajónaye tsachoye tojesaná; ba ents̈anga chábioye imojobeconá, y Jesús yojtsabuátambaye. 	 Jezus ging weer naar het meer. De mensen liepen met Hem mee en luisterden naar wat Hij te zeggen had.


Chë uta mandents̈ana endóbocana lempe nts̈amo Moisesbe leyiñe endayancá y nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga mondbetsabuatambacá ca —Jesús tbojaniyana. 	 Deze twee geboden zijn de basis van de hele wet en de profeten."


pero ndoñe nÿets tempo chana jocochájuana; y chca, ndoñe bayté Bëngbe Bëtsáftaca ntjëftsemnëngana, ndoñe yapa tmontsas̈buaché causa. Inÿenga mochantsë́buayënja, y Bëngbe Bëtsábeñe betsos̈buáchiyama mochanjasúfrianga; chíyeca chënga Bëngbe Bëtsabe palabra cachcá mochanjesonÿaye. 	 Maar het zit bij hen niet diep, ze zijn oppervlakkig. Als zij (door hun enthousiasme over Gods woord) problemen krijgen, moeten zij er ineens niets meer van hebben.


Chë Jesucristbe ichmónëngaftaca ba bëts soyënga ents̈ángbeñe yojtsebinÿna Bëngbe Bëtsabe obenana jinÿanÿiyama; y nÿetsca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga imojanamana Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca jénefjnana, Salomonbe Amashjuana otsbojebnents̈e. 	 De apostelen deden heel veel wonderen en tekenen onder het volk. De gelovigen kwamen regelmatig bij elkaar in de tempel, in de Zuilenhal van Salomo, één van hart en ziel.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Ndocná juiyëbana canÿe uajuinÿanë́sha cajonëshe o jutsnë́sha tajsoye juajájuama. Ndoñe; uajuinÿanë́sha juiyëbana tsbanánoca juajájuama, lempe chaotsebínÿnama. 	 Daarna zei Jezus: "Als je een lamp aansteekt, zet je er toch geen pot overheen. Natuurlijk niet! En je verstopt hem ook niet onder een bed. Je zet hem ergens bovenop of houdt hem omhoog. Dan schijnt het licht alle kanten uit.


Y nts̈amo mora imojtsejuabnacá chë judiënga tmojatrocá y tmojonts̈é Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyana, chë́ngnaca cachiñe chë ts̈abe bendicionënga Bëngbe Bëtsábents̈ana mochanjóyëngacñe, y mochántsemna mo betiyiñe jena buacuafjëngcá, er Bëngbe Bëtsá becá obenana endbomna jamama nts̈amo chë judiënga tempo imojanbomncá cachiñe chamotsatsbomnama. 	 Aan de andere kant: Als de Israëlieten tot geloof komen, zullen zij weer op de boom worden geënt. Ja, God kan dat!


Pero Bëngbe Bëtsá chëngbiama corente ts̈abe juabna bómnayeca, mo ndayá cuafjats̈atacá, cha jamana chënga chabe bominÿiñe ts̈ábenga chamotsemnama. Bëngbe Bëtsá chca tojanma, Cristo Jesúsbeyeca, ents̈anga atsebácanënga chamotsemnama y ya ndoñe más bacna soyënga jamama juabnë́ngaca mandánënga chamondë́tsemnama cha tojanma ora. 	 Maar God is zo goed en vergevend hen weer aan te nemen (zonder dat het hun iets kost en zonder dat zij het hebben verdiend) omdat Jezus Christus hen uit de greep van de zonde heeft bevrijd.


Chents̈e cha tmojancrucificá y inÿe útatnaca cátatoica tmojanacrucificá; Jesusna tsëntsaca. 	 Daar aangekomen sloegen zij Hem aan het kruis, samen met twee anderen, de één links en de ander rechts van Hem.


Tojanopasá, Jesús Levibe yebnents̈e yojtsesaye, y banga Romocama ents̈anga impuesto atjanayënga y inÿe bacna ents̈anga, mesë́shents̈e cánÿiñe imojtsetbiámana, Jesús y chabe uatsjéndayëngaftaca; er ba ents̈anga cha imojústona. 	 Die avond aten Jezus en Zijn discipelen bij Levi thuis. Er waren ook veel collega's van Levi uitgenodigd en nog anderen met een slechte naam. Want van dat soort mensen gingen er nogal wat achter Jezus aan.


Chents̈ana Jesús tojtsanoñe y chents̈a judiëngbe enefjuana yebnoye tojánamashëngo. 	 Hij ging naar de synagoge. Daar zag Hij een man met een lamme, verschrompelde hand. De Farizeeërs vroegen Hem: "Mag men op de sabbat iemand genezen?" Zij hoopten dat Hij "Jaä zou zeggen. Dan zouden zij een reden hebben om Hem gevangen te nemen.


Jesús mënts̈á tojanacuntá, ents̈anga jabuátambama, Bëngbe Bëtsáftaca nÿets tempo jtsencuéntayana yomnama, ainaniñe añemo jtsebomnama ndocna te ntjajbanacá. 	 Jezus vertelde Zijn discipelen een gelijkenis om duidelijk te maken dat men altijd moet blijven bidden, net zolang tot het antwoord komt.


Pero chë boyabásana, chents̈ana tojë́ftsanbocna y cachora yojónts̈a nÿetsquénache ents̈anga yapa acúntayana Jesús tbojanshnama. Chë causa, Jesús ndoñe yontsobena ents̈angbe delante pueblënguenache jtsanana, ndayá nÿe chë pueblënga béconana y nÿetsca chë ents̈anga ndoyena luarënguiñe yojánana; pero nÿets luarëngocana chábioye ents̈anga imojánashjajuana. 	 Maar de man kon het toch niet voor zich houden. Opgewonden vertelde hij overal dat Jezus hem had genezen. Jezus kwam zo in de belangstelling te staan dat Hij niet meer onopgemerkt een stad kon binnengaan. Daarom bleef Hij maar buiten op het platteland. Maar ook daar wisten de mensen Hem te vinden.


Y as tojanmandá chë Juan yojanëtámenoca chabe bests̈as̈e chamuetsë́stjanguama. 	 Daarom gaf hij bevel het hoofd van Johannes te halen.


Chë pueblents̈e judiëngbe enefjuana yebnents̈e yojtsemna canÿe ents̈á bacna bayëja uambayá, y chábeyeca chë boyabása yojónts̈a mënts̈á uayebuáchana: 	 In die synagoge was een man met een boze geest. Hij begon te schreeuwen:


Chíyeca ats̈e cbë́yana, quem boyabásenga matabáshejuana y ndocá mataborlánana. Nts̈amo chënga montsamancá, nÿe ents̈angbe juabna y nÿe chëngbe trabajo tojtsemnëse, betsco echanjopochóca. 	 Daarom raad ik u aan u niet met deze mannen te bemoeien. Laat hen met rust. Want als hun ideeën en aktiviteiten mensenwerk zijn, komt er vanzelf een einde aan.


ni queochátopodena chënga chamóbanama, y chca, chënga mochántsemna mo angelëngcá, y Bëngbe Bëtsabe básenga mochántsemna, obanënguents̈ana mochtayénayeca. 	 Zij kunnen niet meer sterven. Wat dat betreft lijken zij op engelen. Zij zijn zonen van God; zonen die uit de dood zijn opgestaan.


Chë Taitá endama obanënga chámuatayenama y ts̈abe vida chamotsebomnama; cachcá, chë Uaquiñá entsama ts̈abe vida chamotsebomnama, ndëmuanÿenga cha tojtsebos̈cá. 	 Zoals de Vader de doden levend maakt, zo zal ook de Zoon levend maken wie Hij wil.


Imojtsesantscuana, tandës̈e tojanca, Bëngbe Bëtsábioye chama tbojtanchuá, tojanjataye y chabe uatsjéndayënga tojanëjatá, y mënts̈á tojánayana: “Mocñënga, mosënga, ats̈be cuerpo entsemna ca.” 	 Jezus nam een brood, dankte God ervoor, brak het en gaf het aan Zijn discipelen.


Ndayá chora ts̈ëngaftangaftaca enjanopasancá, puerte oyejuayënga tcmonjánabiama. ¿Y mora ndayá tojopasá? Ndegombre, ats̈e sëndë́tats̈ëmbo y sëntsobena jayanama, ts̈ëngaftanga ndaye sóynaca ats̈biama mas̈mënjanmama. Chë más uámana s̈mojánbomna soyënga ats̈be cucuats̈iñe mas̈mënjánboshjona, y nÿa mo chë bominÿë́ngnaca masmënjánenobuchjatsëca ats̈e jats̈etayama. 	 Wat is er over van de blijdschap en het geluk van toen? Ik moet zeggen dat u toen bijzonder op mij gesteld was. U zou bij wijze van spreken uw eigen ogen hebben uitgerukt om die aan mij te geven.


“Chë ácbents̈ana ents̈anga nÿe Isaacbiajana mochanjabo ca.” 	 hoewel God hem had beloofd: "Door Isaäk zult u veel nakomelingen krijgen." Hij rekende erop dat God Isaäk ook weer levend zou kunnen maken.


Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, s̈mochtsejuabnaye nts̈amo yojamnama, Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga chas̈motsemnama tcmojánachembo ora. Ts̈ëngaftangbents̈e nÿe báseftanga ts̈a osertánënga s̈mojamna, nts̈amo chë osertánana bomnënga imomnama ents̈anga mondbetsejuabnaycá; y báseftanga s̈mojamna becá mando ats̈etanënga o uámana pamillents̈ënga. 	 Want telkens als u van dit brood eet en uit de beker drinkt, bevestigt u daarmee dat de Here gestorven is. Doe dit tot Hij terugkomt.


Jesús chora tojanë́yana: —Ndegombre cbë́yana, ndánaca Bëngbe Bëtsábioye jasérviama, chabe amë́ndayama jtsabuayiynayëse, cachcá tojë́ftseboshjona chabe yebna, shema, cats̈átanga, bëtsë́tsanga o básenga, 	 "Ja", antwoordde Jezus. "En wie huis, vrouw, broers, ouders of kinderen verlaat ter wille van het Koninkrijk van God,


Chents̈e Satanás mënts̈á tbojaniyana: —Aca ndegombre Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá tcomnëse, muents̈ana fshantsoye montsënja, er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayana: Bëngbe Bëtsá chabe angelënga echanjichamuá, chacmotsinÿenama. Chënga buacuats̈ë́ngaca cmochanjishache, shecuats̈e ndëts̈beñe ndocá chacondomama ca —cha tbojaniyana. 	 "Laat nu eens zien dat U de Zoon van God bent", zei hij. "Spring naar beneden! Er staat immers in de Boeken dat God Zijn engelen zal sturen om U te beschermen. Die zullen er wel voor zorgen dat U niet te pletter valt."


Quem soyënga chas̈mojuatsjinÿe y chca chas̈mojamëse, ts̈ëngaftanga puerte oyejuayënga vida s̈mochanjë́ftsebomna. 	 Jullie zullen gelukkig zijn, als je van deze kennis gebruik maakt.


Jesús mënts̈ánaca tojánayana: “¿Ndayacá Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana yomna, o ndaye sóyeca nanjopódia chama jábuayenana ca? 	 Hij zei tegen de mensen: "Hoe kan Ik u duidelijk maken wat het Koninkrijk van God is? Ik zal het doen aan de hand van een vergelijking.


Chë bachnangbe amë́ndayënga bëtscá soyënga Jesusbe contra imojtsichamo; 	 De leidende priesters begonnen Hem van allerlei dingen te beschuldigen.


Y chcasna, ¿chë unganguents̈ana nda cmojtsinÿana chë ents̈abiama yojtsejuabnaye cha cachacá ents̈á inamnama ca?” 	 Wat denkt u? Wie van deze drie was de medemens van het slachtoffer van de roofoverval?"


Ats̈e së́ntseimpadana Bëngbe Utabná Jesucristo, chaoma ts̈ëngaftangbeñe ts̈abe bendicionënga chaotsemnama. 	 Ik wens u toe dat de genade van de Here Jezus Christus met uw geest zal zijn.


Chora Agripa tbojanjuá: —Bats̈atema más y mas̈cjayënjaná Jesucristbe ustoná ats̈e jóbemama ca. 	 "Wacht eens even", zei Agrippa. "U denkt toch niet dat u zomaar even een christen van mij kunt maken?"


Y chabe ústonoye monjétsajna mallajta soldadënga celoquënga, nduatsenga uafjantse y uámana lino ents̈ayá uichë́tjonënga, fjantse couayënguiñe enjaquenënga. 	 De hemelse legers volgen Hem op witte paarden; zij hebben kleren van zuiver wit linnen aan.


Pero Jesús tojanë́yana: “Ats̈be Taitá nÿets tempo ts̈abe soyënga endbétsama; cachcá, áts̈naca ts̈abe soyënga së́ntsama ca.” 	 Maar Jezus verdedigde Zich met de woorden: "Mijn Vader werkt voortdurend en Ik dus ook."


Nÿetsca quem ents̈anga imojëftsiyena jtsamëse nts̈amo chëngbe os̈buáchiyana yojamncá, y chca tmojanóbana, masque cabá ndoñe tmonjanóyëngacñe chë Bëngbe Bëtsá tojanas̈ebuachená soyënga. Pero chëngbe os̈buachiyánama corente imojtsetáts̈ëmbo, Bëngbe Bëtsá chents̈ana baytese nts̈amo tojanas̈ebuachenacá yochjánats̈atayama y chë soyënga ndegombre yochtsemnama, y chama oyejuayënga chënga imojtsemna. Chënga tmojánayana quem luarents̈e chënga imojoyena mo cachëngbe luarents̈e ndoyenëngcá, y quem luarëjana mo nÿe achnëjuanëngcá ca. 	 Al deze mensen zijn in het vertrouwen op God gestorven, zonder te krijgen wat hun beloofd was. Zij hebben het alleen uit de verte gezien en waren blij. Zij kwamen er openlijk voor uit dat zij hier op aarde alleen maar gasten en vreemdelingen waren.


Y chents̈e tmojanonts̈é cha mal jaquédana, mënts̈á: —Bënga fsënjínÿena mua entsabuatambá bacna soyënga, quem luarents̈a ents̈angbe amë́ndayëngbioye ndëtsayaunanama. Cha entsichamo bënga ndoñe s̈ontsamna Césarbiama impuesto jtsatsquë́cjnayana ca; y entsichamo cha yomna chë Cristo, chë Bëngbe Bëtsabe Uámana Uabuayaná, mo canÿe reycá ca. 	 Ze begonnen Hem meteen te beschuldigen. "Deze man hitst ons volk op tegen de Romeinse bezetters. Hij zegt dat we de keizer geen belasting hoeven te betalen. Hij beweert dat Hij de Christus is, de koning."


Chë ents̈anguents̈e yojtsaye canÿe shembása s̈ocá; cha ya bnë́tsana uta uata oboftjajuanánaca inapadecena. 	 Onder hen was een vrouw die al twaalf jaar bloed verloor. Zij had veel geleden omdat er veel aan haar was gedokterd. Al haar geld had zij eraan uitgegeven, maar het had niets geholpen. Ze was eerder achteruitgegaan.


Chca tmojanuena ora, chënga tmojánenabaye Bëngbe Utabná Jesús jóts̈ëmbonëse, chábeñe imojtsos̈buáchema. 	 Nadat zij dat hadden gehoord, werden zij gedoopt in de naam van de Here Jezus.


Chents̈ana, Jesús chë luarents̈ana tojë́ftsanbocna y tojána Judea luaroye y Jordán chenguana. Ents̈anga cachiñe chábioye tmojánabo, y cha chënga yojtsabuátambaye, chë nts̈amo jamana yojanamancá. 	 Jezus verliet Kapernaüm en ging naar het bergland van Judea en het Overjordaanse. Er liepen veel mensen met Hem mee en Hij vertelde hun, net als altijd, over God.


Simón Pedro chë barquë́shoye tojánamashëngo, y chë atarraië́sha jútjena bëts beóngaca, uasjojónana tsachóntscoñe tojanëyamba. Mo canÿe patse y shachna bnë́tsana y unga beóngaca; pero masque nÿets̈á beonga, chë atarraië́sha ndoñe ntjuatanë́canana. 	 Simon Petrus ging al en trok het volle net op de oever. Er zaten 153 vissen in en toch was het net niet gescheurd.


Chents̈ana, chë uatsjéndayënga luaroca Jesúseftaca tmojanoyebuambá y tmojaniyana: —¿Ndáyeca bënga ndoñe fsënjobená chë bacna bayëja jtabocnama ca? 	 Achteraf vroegen de discipelen Hem: "Waarom konden wij die boze geest niet uit die jongen wegjagen?"


¿Y ndëmuanÿenga imojamna, chë Bëngbe Bëtsá tojanëyancá tmojanuenents̈ana, nÿetsca soyënguiñe chabe contra imojtsanmëna? Co chë Moisésbeyeca Egiptocana tmojánbocanënga. 	 En over welke mensen spreek ik hier? Wie kwamen, nadat zij God hadden horen spreken, tegen Hem in opstand? Dat waren de mensen die onder leiding van Mozes uit Egypte trokken.


Mouenënga. Cristo jants̈etëshënguiñe echanjésabo. Chábioye nÿetscanga mochanjinÿe, chë tmonjancrucificángnaca; y quem luarents̈a nÿetsca ents̈anga puerte ngménaca mochántsemna y mochantsos̈achna chábeyeca. Ndegombre, chca chaotsemna. 	 Hij komt op de wolken terug en iedereen zal Hem zien; ook de mensen die de speer in Zijn lichaam staken. En alle volken van de wereld zullen om Hem treuren en jammeren. Ja, amen.


David ndoñe Jesuscá celoye tonjána, pero mënts̈á tojëftsanábema: Bëngbe Bëtsá ats̈be Utabná Crístbioye tbonjaniyana: ‘Ats̈be cats̈bioica cochtsetbemana, 	 David is niet zelf naar de hemel gegaan en sprak dus niet over zichzelf toen hij zei: 'Dit sprak de Here tot mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand,


Chë soyëngamna mënts̈á s̈cuayana: Ts̈ëngaftanga chë ley abuátambayënga y fariseúngbioye ndoñe s̈montsayënjanase, jtsamama nts̈amo Bëngbe Bëtsá tcmojamëndacá, ndocna te Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoye ques̈mochátamashjna. 	 Want Ik waarschuw u. Als uw oprechtheid niet groter is dan die van de godsdienstleraars en de Farizeeërs, komt u het Koninkrijk van de hemelen niet eens binnen.


¿Ndáyeca ts̈a ndenójuabnayënga s̈momna? Bëngbe Bëtsabe Espíritbeyeca ts̈ëngaftanga s̈monjanonts̈é mo tsmëma ents̈angcá jtsemnana. ¿Y mora s̈mojtsebos̈e ts̈ëngaftangbe vidënga jachnënguama nÿe ents̈angbe juabnë́ngaca jtsiyenëse? 	 Bent u nu zo dom? U bent christen geworden door het werk van de Heilige Geest, moet u nu met de wet eindigen?


“Bëngbe Utabná, acbe juabna oyebuambnayënga tmojtsëbaye y acbiama pormana altarënga tmojtsepochocá; nÿe ats̈e vídaca tijoquedá, y chënga montsebos̈e áts̈naca jóbama ca.” 	 "Here", zei hij, "zij hebben Uw profeten vermoord en Uw altaren omvergehaald. Alleen ik ben nog over en nu willen zij mij ook vermoorden." (a)


As ats̈e chë ángelbioye sënjána; chë base uándmanana tsbuanácha chas̈uíyema sënjaniyana, y cha s̈onjanjuá: “Quemë́cha, motsásañe. Acbe uayoye uames̈quénëcha mo tjouangbe meloycá echántsamna, pero acbe uafsbioyna puerte uauntjë́cha echantsábema ca.” 	 Ik ging naar de engel toe en vroeg hem mij het boek te geven. "Hier", zei hij, "eet het op. Het zal zwaar op uw maag liggen, maar in uw mond zo zoet zijn als honing."


Y chabe nduiño jtashjanguama ndoñe tontsejuabná te y ndoñe tontsetáts̈ëmbo ora, cha echántashjango. 	 en leeft er maar op los en bedrinkt zich, dan komt zijn meester op een moment dat hij hem helemaal niet verwacht.


As Jesús tbojaniyana: —Mënté, aca acbe bacna soyënguents̈ana atsbocaná contsemna, er Zaqueo, ácnaca Abrahámbents̈ana ents̈á condmëna. 	 Jezus zei tegen hem: "Er is vandaag redding gekomen in uw huis.


Ndoñe s̈mattsótmenaye, er chë soye ents̈ábioye juanatsana jenomándama ndoñe chaondëtsobenama; chamna, s̈mochjama Uámana Espíritu sempre y bëtscá ts̈ëngaftangbe ainaniñe chaotsemándama. 	 Drink niet teveel wijn, want daardoor verliest u de controle over uzelf. Wees daarentegen vol van de Heilige Geest.


Chora Jesús, ents̈anga y chabe uatsjéndayënga mënts̈á tojanë́yana: 	 Jezus zei tegen de mensen en Zijn discipelen:


as chë tcojiyëbo soye chë altarents̈a natsanoica cochjéseboshjona, cochtá y acbe cats̈átaftaca cochtenoyántsia. Chents̈ana cocayé altaroye cochjá y chë tcojuamba sóyeca Bëngbe Bëtsá cochjëtschuaye. 	 Ga eerst naar uw broeder, maak het met hem in orde en breng daarna pas uw offer aan God.


Chë tempo, ents̈anga imnasaye, imnofs̈ës̈naye, imnóbouamnaye; natjë́mbana imojtsiyeñe, y chca, natjë́mbana imojtsomñe, Noé chë barquë́shoye tojánamashënguëntscuana; pero chora uabouana uaftena tojánashjango y chë ents̈anga tojtsanapochocá. 	 Die aten en dronken en trouwden. Alles ging z'n gewone gang tot op de dag dat Noach in de ark stapte en de grote overstroming de aarde teisterde. Iedereen kwam daarbij om het leven, behalve de mensen die in de ark waren.


Chë ley juabocnana, Bëngbe Bëtsá puerte etonaná ents̈anga cháuacastigama, chënga nts̈amo chiñe iuayancá ndoñe tmontsamama; pero ndocna mandënga tontsemnëse, ndocná ntsobenana chë ndoñe tontsayancá ndoñe ntjamana. 	 Als de wet overtreden wordt, volgt daarop straf. Maar als er geen wet is, kan die ook niet overtreden worden.


Cach orscana Pilato yojtsenguaye nts̈amo jamana, jobenayama Jesús jëtsboshjonama; pero chë judiënga imotsáyebuache: —¡Chacojëtsboshjonësna, Césarbe amigo ndoñe condmëna! ¡Nda rey tojtsenobiamná chana, Césarbe uayayá jtsemnana ca! 	 Pilatus werd door die woorden diep getroffen en probeerde een manier te vinden om Jezus vrij te laten. Maar de Joden bleven schreeuwen: "Als u die man vrijlaat, bent u geen vriend van de keizer! Wie zichzelf tot koning uitroept, is een vijand van de keizer!"


Ats̈e, ts̈ëngaftangbe Buatëmbayá y Utabná, tcbonjushecjabebé; chcasna, ts̈ëngaftángnaca cmontsamna jenáshecjabebiyana. 	 Als Ik nu jullie voeten heb gewassen, moeten jullie dat ook bij elkaar doen.


Mënté s̈miyats̈atá, cada te s̈netsëjaboto tandës̈e. 	 Laat Uw koninkrijk komen. Geef ons elke dag opnieuw het voedsel dat wij nodig hebben.


Ndoñe matauatjëngana chë ndoñe yapa bën y ts̈ëngaftanga s̈mochjasufrima, er Satanás echanjama ts̈ëngaftanguents̈ënga báseftanga cárceloye ínÿenga chacmëtámiama, jinÿama ntsachets̈á Crístbeñe os̈buáchiyana s̈mobomnama, padecena soyënguiñe s̈mojtsemna ora; y entsamna baseftayté jasúfriana. Sempre bëtscá os̈buáchiyana, y ainaniñe bëts añemo s̈mochtsebomna, masque jobanámnaca chacmotsamna, Cristbiama trabájaye causa. Chca chas̈mojtsamëse, ats̈e chanjama ts̈ëngaftanga chas̈motsebomnama mo canÿe uacanana soycá, chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida. 	 Wees niet bang voor wat u nog moet doormaken. De duivel zal sommigen van u in de gevangenis gooien om u op de proef te stellen; u zult het tien dagen erg moeilijk hebben. Maar blijf Mij trouw tot de dood. Dan zal Ik u de erekrans van het eeuwige leven geven.


“Tamó ts̈abe soye endmëna; pero chë tamó fténana tojtsóbemëse, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátobena jamana tempcá sanana cachiñe chaotsatsmënama, ni saná jatamuama. Chë ftena tamó tondayama ntsoservénana, cachcá, chë ats̈be uatsjéndayënga jtsemnama tmojtsebos̈ënga, pero lempe jéseboshjonama ndoñe tmontsebos̈e, cach ndoñe chama ntsoservénana. 	 Zout is goed. Maar als het zijn smaak verliest, waarmee zult u het eten dan nog pittig maken?


Juan candabëntscuana, nÿetsca Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga y Moisesbe Ley nÿe Bëngbe Bëtsabe amë́ndayama tmonjanobuambá. 	 Want zowel Mozes als de profeten hebben gezegd dat het zou komen.


Cabana, Satanás tbojanánatse canÿe bëts tjoye y betsco nÿetsca quem luarents̈a amëndayëngbenache y chents̈a nÿetsca uámana soyënga Jesúsbioye tbojaninÿinÿé. 	 De duivel gaf het niet op en nam Hem mee naar een heel hoge berg. Hij liet Hem alle landen van de wereld zien, met al hun pracht en praal.


Chents̈ana, Jesús canÿe batsjoye tojántsjua, y ndëmuanÿenga ts̈abá tbojanínÿnanënga tojánachembo. Y chëngna chábioye tmojanobeconá. 	 Later koos Hij een aantal mannen uit. Hij wilde dat zij met Hem meegingen.


Chënga mochantsáboyejuana, mochántsebuashëtotjo, mochántsetjanja y mochanjóba, pero chents̈ana unga tianoye cha echántayena ca.” 	 Ze zullen Mij bespotten, spugen, geselen en tenslotte vermoorden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


“Nda Bëngbe Bëtsabe Uaquiñábeñe tojtsos̈buáchebiama, Bëngbe Bëtsá ndoñe queochátayana nts̈amo cha tojamama, castiganá chaotsemna ca. Pero chë Uaquiñábeñe ndoñe tontsos̈buáchebiama, mora Bëngbe Bëtsá ya tojayana, nts̈amo tojamama cha castiganá chaotsemna ca, chë Bëngbe Bëtsá nÿe canÿe Uaquiñá ibobomnábeñe ndoñe yontsos̈buaché causa. 	 Wie zijn vertrouwen op Jezus stelt, wordt niet veroordeeld. Maar wie niet gelooft, is al veroordeeld omdat hij geen vertrouwen heeft gehad in de naam van Gods enige Zoon.


Pero Bëngbe Bëtsábeñe ntsos̈buachiycá, ndoñe quenátopodena cha oyejuayá bë́ngaftaca jabemama, er chábioye jobéconamna, ents̈á jtsemnana jtsos̈buáchiyana cha ndegombre bétsemnama, y cha inétsamama chë cha jtsabuatmama ts̈a tmobos̈ëngbiama bëtscá ts̈abe soyënga chamotsebomnama, mo chábiocana uacanana soyëngcá. 	 Maar als iemand niet gelooft, kan God niet tevreden over hem zijn. Wie tot God komt, moet geloven dat Hij bestaat en beloont wie Hem zoeken.


As chënga imojojuá: ‘¡Pero cha ya bnë́tsana soye más entsebomna ca!’ 	 'Maar koning', antwoordden ze, 'die heeft toch al genoeg.'


Chora chata tmojaniyana: —Shembása, ¿ndayama cos̈aché ca? As cha tojanjuá: —Ats̈be Utabná tmojtsámbañe, y ndayents̈e tmojtsejájoma ndoñe quetsátstats̈ëmbo ca. 	 "Waarom huilt u?" vroegen zij haar. "Ze hebben mijn Heer weggenomen", antwoordde Maria, "en ik weet niet waar Hij is."


y choye tmojánamashjna ora, Bëngbe Utabná Jesusbe cuerpo ndoñe tmonjáninÿena. 	 Toen ze naar binnen stapten, zagen ze dat het lichaam van de Here Jezus er niet meer was.


Posufta te tojánashjache ora, chë basetémbioye chë más delicadents̈e base bobachtema tmojantëts̈e, Bëngbe Bëtsabe ents̈á bétsemnama chaotsinÿnama, nts̈amo judiënga imojanamancá; y Jesús ca tmojanabaye, nts̈amo chë ángel tbojaniyancá, María cabá ndoñe ngomamaná yontsemna ora. 	 Acht dagen later werd de voorhuid van het kind weggesneden. Het kreeg de naam Jezus, zoals de engel had gezegd toen hij Maria kwam vertellen dat zij zwanger zou worden.


Tempo ts̈ëngaftanga Bëngbe Bëtsabiama mo obanëngcá s̈monjamna, er ts̈ëngaftanga s̈monjaniyena, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomandacá ntsamcá, y bëtscá bacna soyënga s̈mojánama. 	 Ook u bent door Hem tot leven geroepen; u, die eigenlijk al dood was, omdat u niet leefde zoals God wilde.


As Jesús tojanë́jua: —Ndaye betiye ats̈be Taitá celocá ndoñe tonjájese, tbëtëjocana mochántsejashtse. Cachcá echanjama chë nÿe ents̈angbe buatëmbana soyë́ngaca. 	 Jezus antwoordde: "Iedere plant die niet door mijn Vader is geplant, zal worden uitgetrokken.


As Jesús tojanë́jua: —Ndoñe quenátsiyta chënga chamotsatoñama. Ts̈ëngaftanga saná s̈mochjacaredádaye ca. 	 Jezus antwoordde: "Dat hoeft niet. Geven j-llie hun maar te eten."


Básefta soldadë́ngnaca chábioye tmojantjá: —¿Ndayá jamama s̈ojtsamna ca? Y Juan tojanë́yana: —Ndocnábioye tondaye s̈matjáboca, ni jauátjanase, ni nÿe ndayámnaca bonamente jobuáchëse; y nÿe ntsachets̈á s̈macaná crocenánaca oyejuayënga s̈mochtsomñe ca. 	 "En wij?" vroegen een paar soldaten. "Hoe moeten wij leven?" Johannes antwoordde: "Pers niemand iets af. Gebruik geen geweld of valse beschuldigingen om meer geld te krijgen. Wees tevreden met uw soldij."


Ndocnabiama ndocna bacna soye chamondëtsoyebuambná, penzentserënga ndoñe chamondë́tsemna, ndayá nÿetscángaftaca natjë́mbana jtsiyenama bos̈ënga, ts̈abá mándbomnënga, nÿetscanga ts̈abe ainánaca imojtsë́nÿama ents̈anga jtsinÿanÿnayëse. 	 Zij mogen van niemand kwaadspreken en geen ruzie zoeken, maar moeten voor iedereen vriendelijk en mild zijn.


Chë́ngbioye tojanë́yana: “Ats̈be ainana puerte ngménaca entsemna, mo jobanamcá. Muents̈e moquedanga y s̈mochtsefs̈na ca.” 	 Jezus begon bang te worden en kreeg het heel erg moeilijk. "Het wordt Mij teveel", zei Hij. "Ik sterf bijna van verdriet. Blijf hier waken."


Chora Jesús tojantsá y chë ínÿenga tojanë́yana: —Chë jtaná mochembo ca. As chë jtaná tmojanchembo, y mënts̈á tmojaniyana: —¡Añemo cochtsebomna; motsbaná! Jesús cmontsechembuana ca. 	 Jezus bleef staan: "Roep hem eens hier", zei Hij. Zij riepen de blinde man. "Je boft", zeiden ze. "Kom, Hij roept je!"


Chíyeca bënga Bëngbe Bëtsábioye sempre jtsatschuanayana, cha bëngbe ts̈abiama juabna yobómnayeca, ndayá chabe Bonshana Uaquiñáftaca bëngbe ts̈abiama cha tojamama. 	 opdat wij Hem zouden prijzen voor Zijn onovertroffen genade. En Hij heeft ons door Zijn geliefde Zoon laten ervaren hoe buitengewoon goed Hij is.


Bëngbe Utabnábeñe os̈buáchiyënga más imojtsóbotena, bëtscá boyabásenga y shembásengnaca. 	 Het aantal gelovigen bleef echter groeien. Talloze mannen en vrouwen gingen in de Here geloven.


Pedro bënocana Jesús tbojanasto, chë bachnangbe más uámana amëndayabe chashjóntscoñe; choye tojánamashëngo y chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca josticië́ngaftaca yojótbema, chca, jtsetats̈ëmbuama nts̈amo yochjopásama. 	 Petrus volgde op een afstand. Hij ging naar de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Daar bleef hij bij de soldaten zitten om te zien hoe het met Jezus zou aflopen.


Ndoñe caso s̈mattsabiamnaye, ndoñe ts̈abá s̈montsama ca ínÿenga ts̈ëngaftangbiama tmojtsichamo ora, ndayá ts̈ëngaftanga s̈métsesaye o s̈métsofs̈ës̈nayama, o ndayá aíñe o ndoñe s̈mondbétsamama Bëngbe Bëtsá jadórama fiestënga ora o shbojueta fiesta ora, o jóchnama tese. 	 Laat u dus door niemand bekritiseren over wat u eet of drinkt. En of u zich al of niet aan feestdagen en rustdagen moet houden.


chábeyeca Bëngbe Bëtsá Satanasbe cucuats̈ents̈ana s̈ojatsebacá; o mënts̈á, chábeyeca Bëngbe Bëtsá bëngbe bacna soyënga s̈ojtsaperdoná. 	 Hij kocht onze vrijheid met Zijn bloed en daardoor ontvingen wij vergeving voor al onze zonden.


y mënts̈á tojanë́yana: “Tsëndatbe natsana entsemna base pueblotémoye motsata. Cachora canÿe burrá utsbuaná s̈ochanjínÿena y cháftaca canÿe burrotema echántsemna. S̈ochjuajafjoná y s̈ochjuánatse. 	 "Als jullie het dorp binnenkomen, zie je een ezelin en haar veulen vastgebonden staan. Maak die los en breng ze hier.


Chora Jesús tojanë́yana: —Bnë́tsana uta hora bnëté endmëna. Nda bnëté tojtsana, ndoñe ntjojéstjiana, binÿniñe bétsemnayeca. Cachcá áts̈eftaca endmëna, tondaye quenátopodena áts̈eftaca jopásana, ats̈e jóbanama cabá ndoñe tonjobuache ora. Pero ibeta tojtsanëse, cha jtsojéstjiana, ndoñe binÿniñe causa. Cachcá, bënga s̈ontsamna yojtsësháchenëntscuana jatrabájana. Ats̈be jóbanama tempo chaojóshjango ora, ya ndoñe queochátëshachena jatrabájama ca —tojánayana. 	 Jezus antwoordde: "Een dag heeft toch twaalf uur. Als u overdag loopt, struikelt u niet, omdat het overal licht is.


Chora Pedro tbojantjá: —Ndegombre s̈mëyana, ¿chë s̈monjayana nÿets̈nama chë fshantse s̈mojiye ca? As chë shema tbojanjuá: —Aíñe, nÿets̈nama fsënjiye ca. 	 "Vertel eens", zei Petrus tegen haar, "is dit geld de hele opbrengst van uw land?" "Ja", antwoordde zij, "dat klopt."


Chíyeca, Pablo y Bernabé jabuachana chca buatëmbayë́ngaftaca imojánenatsëtsnaye. Cabana, tmojanëbuáyana Pablo, Bernabé y ínÿenga Jerusalenoye chamotsama, choca chë Jesucristbe ichmónëngaftaca y chë chents̈e Jesucrístbeñe os̈buachiyë́ngbeñe bëtsëjemëngcá mandayë́ngaftaca chama chamencuentama. 	 Paulus en Barnabas waren het daar helemaal niet mee eens en raakten met hen in een heftige discussie gewikkeld. Tenslotte werden Paulus en Barnabas, met enkele anderen, naar de apostelen en leiders in Jeruzalem gestuurd om hun deze kwestie voor te leggen. De christenen brachten hen een eind weg en gingen toen naar de stad terug.


Chora báseftanga mochántsichamo: ‘Muents̈e entsemna’ o ‘Choca entsemna ca’; pero choye ndoñe s̈matjá, ni s̈matjúseto. 	 Jullie zullen wel geruchten horen dat Ik hier of daar ben.


Shachna tianoye, Ananías, chë bachnangbe más uámana amëndayá, Cesareoye tojána báseftangaftaca chë judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá mándayënguents̈ana y canÿa ents̈anga obuauyayáftaca, Tértulo ca uabainá; y chë mandádbioye chënga tmojána Páblëbe contra jayanama. 	 Na vijf dagen kwam de hogepriester Ananias met enkele leden van de Hoge Raad en een advocaat, Tertullus, in Caesarea aan.


Chents̈ana Jesús, chë ents̈anga tojtanichamó, barquë́shoye tojánamashëngo y Magadán luaroye tojtsanoñe. 	 Daarna stuurde Jezus de mensen naar huis, stapte in de boot en stak over naar Magadan.


Chabe juabna oyebuambnayë́ngaftaca Bëngbe Bëtsá tojanas̈ebuachená bëts soyënga ts̈ëngaftangbiama, y ts̈ëngaftangbe bëts taitángaftaca canÿe trato tojánbema; chë soyënga cabá ts̈ëngaftangbiama entsemna. Bëngbe Bëtsá Abrahámbioye mënts̈á tbojaniyana: ‘Chë ácbents̈ana ents̈ángbeyeca ts̈abe bendicionënga chanjama nÿetsca quem luarents̈a ents̈angbiama ca.’ 	 U bent nakomelingen van de profeten. En wat God uw voorouders heeft beloofd, geldt ook voor u. God heeft immers tegen Abraham gezegd dat zijn nageslacht alle volken van de wereld tot zegen zal zijn? (D)


Cha y chabe yebnents̈e oyenënga tmonjánenabaye ora, Lidia mënts̈á s̈onjanaimpadá: “Ts̈ëngaftanga s̈monjayana ats̈e Jesucrístbeñe ndegombre stsos̈buaché ca; chcasna, mabënga yebnoye, áts̈bents̈e chas̈moquedama ca.” Y s̈onjanëtarié bënga chents̈e joquédama. 	 Nadat zij en haar gezin gedoopt waren, drong zij er op aan dat wij bij haar zouden logeren. "Als u ervan overtuigd bent dat ik echt in de Here Jezus geloof", zei ze, "ga dan met mij mee naar huis en blijf logeren." Wij konden gewoon niet weigeren.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chabe obenánaca, buashinÿinÿaniñe y nÿetsca chabe angelotémëngaftaca chaojésabo ora, chë reybiama puerte buashinÿinÿana tbemaniñe echanjótbema. 	 Wanneer Ik kom in mijn heerlijkheid met al de engelen, zal Ik op mijn schitterende troon zitten.


Bënga tmojtsiyenëse, Bëngbe Utabnabiama jtsiyenana; y tmojóbanësna, Bëngbe Utabnabiama jóbanana. Chca, masque ainënga o obanënga, bënga Bëngbe Utabnábenga jtsemnana. 	 Ons leven is voor de Here en ook ons sterven is voor de Here. Wij zijn van Hem, in leven en dood.


Chora ats̈e sënjantjá: ‘¿Bëngbe Utabná, ndayá jamama s̈ojtsemna ca?’ Y cha s̈onjaniyana: ‘Matëtsbaná y mëtëtonts̈é Damascoye jama. Chents̈e canÿa cmochanjabuayená ndayá jamama cmojtsemnama ca.’ 	 'Wat moet ik doen, Here?' vroeg ik. En de Here antwoordde: 'Sta op en ga de stad in. Daar zal u worden verteld wat er allemaal voor u geregeld is en wat u moet doen.'


Y tmojanamba janshana uta shlofts̈e, Bëngbe Bëtsá jëtschuayama, nts̈amo Bëngbe Utabnabe leyiñe yomandancá. Chiñe mënts̈á endayana: “Chë natsana s̈es̈ona chaojonÿná ora, boyabásetema tojtsemnëse, janshana s̈mochjuamba uta fchetnatémata o uta s̈es̈ona palomatémata, Bëngbe Bëtsá jëtschuayama ca.” 	 Op diezelfde dag brachten zij ook het verplichte offer. Volgens de wet hoefden arme mensen maar twee tortelduiven of twee jonge duiven te geven.


Mora chë tempo entsemna, chë quem luare ents̈anga tmojë́ftsema bacna soyënga jinÿanÿiyama y chëngbe castiguama jayanama. Y mora, chë nÿetsca bacna soyënga mandayá, quem luarents̈ana mochantábocna. 	 "Nu wordt het oordeel over de wereld uitgesproken. Het is zover dat de overheerser van deze wereld wordt weggejaagd.


“Nts̈amo Noé yojëftsiyena ora tojanopasacá, cachcá echanjopása chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá chaojésabo ora. 	 Als Ik terug kom, zal het net zo zijn als in de tijd van Noach.


Yëfsana, Betaniocana Jerusalenoye chënga imojtésajna ora, Jesús tbojánishëntsena. 	 Toen zij de volgende morgen uit Bethanië vertrokken, had Jezus honger.


Endmëna mo ts̈ëngaftanga chë Bëngbe Bëtsabe ents̈ángbioye cuafjobeconangcá, chents̈e enefjuanënga mo Bëngbe Bëtsabe basengcá, chënga ndayá chë Taitá tojas̈ebuachenacá jóyëngacñama, ndëmuanÿenga Bëngbe Bëtsá chabe librë́s̈añe tojúbiama. Ts̈ëngaftanga s̈mojobeconá Bëngbe Bëtsábioye, nts̈amo nÿetsca ents̈anga tmojamcá ts̈abá o ndoñe ts̈abá bétsemnama yochjayanábioye. Endmëna mo ts̈ëngaftanga cuafjobeconacá, chë ents̈anga mora ya obanënga y nts̈amo ts̈abá yomncá jtsamëse imojëftsiyenëngbe espiritë́ngbioye, chë ents̈anga ndëmuanÿengbiama Bëngbe Bëtsá tojanma chamotsemnama lempe nts̈amo chabe ents̈angbiama yojanjuabnacá, chca, cháftaca sempre vida jëftsebomnama. 	 U bent gekomen naar een feestelijke samenkomst van Gods oudste kinderen, die in het bevolkingsregister van de hemel staan. U staat voor God, Die de rechter van alle mensen is en voor de geesten van de mensen die volmaakt geworden zijn.


Chents̈ana, báseftanga saduceo ca uabaina ents̈anga tmojána Jesús jinÿama. Chënga imojanjuabná obanënga ndocna te ntayenana ca. Jesús mënts̈á tmojantjá: 	 Wat later kwamen enkele Sadduceeërs naar Hem toe. Volgens hun leer bestaat er geen opstanding uit de dood.


Chë inÿe bnë́tsana uatsjéndayënga chca tmojanuena ora, tmojanonts̈é Santiago y Juánoftaca jotjáyanana. 	 Toen de tien andere discipelen hoorden wat Jakobus en Johannes hadden gevraagd, namen zij het hen erg kwalijk.


er ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, chcañe chas̈mojtsajna ora, s̈mochtsetáts̈ëmbo cach ts̈ëngaftanga Jesucrístbeñe puerte s̈mos̈buaché o ndoñe. Chca ora bëts os̈buáchiyana chas̈mojtsebomnëse, s̈mochanjobenaye, Bëngbe Bëtsábeñe jtsobátmanëse añémoca jtsemnana, masque padecena soyënguiñe chas̈motsomñëse. 	 Wees dan maar blij; want als de weg ruw is, kan uw geduld groeien.


“As chënga mochanjatjaye: ‘Bëngbe Utabná, ¿ntseco tcbënjáninÿe shë́ntseca o uajuendayá, o inÿe luarocana ashjangonacá, o enas̈á, o s̈ocá o cárceloca utamená y ndoñe tcbënjanajabuache ca?’ 	 Dan zullen zij vragen: 'Maar Here, wanneer hebben wij dan gezien dat U honger had of dorst? Of dat U een vreemdeling was? Of dat U niets had om aan te trekken? Of dat U ziek was of in de gevangenis zat? Wanneer hebben wij U niet geholpen?'


Pero Jesús puerte tojanamëndá, nda cha bétsemnama ents̈angbe delante ndoñe chamondëtsichámuama. 	 Maar Hij zei telkens weer dat zij niet mochten zeggen wie Hij was.


¿Nda Juan chë Ubayaná tbojanichmó ents̈anga jubáyama, Bëngbe Bëtsá o ents̈anga ca? —Jesús tojanë́yana. Chama chënga tmojanonts̈é mënts̈á enatsëtsnayana: “ ‘Bëngbe Bëtsá ca’ chamojojuase, cha s̈ochanjáuyana: ‘As, ¿ndáyeca chë tcmojanabuayená soyënguiñe ndoñe s̈monjanos̈buaché ca?’ 	 'Was Johannes de Doper door God gestuurd of niet?" Ze keken elkaar eens aan en probeerden een antwoord te vinden. "Als we zeggen dat Johannes door God gestuurd was, zal Hij vragen:


Mo canÿe uacnacá, ndoñe tishuta yuguës̈eca o ndoñe uauta uasmanë́shaca, paselo jama jobenayana, cachcá ts̈ëngaftanga s̈mochántsemna ats̈e cbojtsabnatsana y cbojtsabuátambase; y chca, ts̈ëngaftanga más oyejuayënga s̈mochántsemna y más paselo nÿetsca soyënga jamama echántsemna ca” —Jesús tojánayana. 	 Wat Ik van u vraag is nooit te zwaar en de last die u voor Mij moet dragen, is licht."


¿Y ndëmuanÿéngaftaca Bëngbe Bëtsá etonaná canta bnë́tsana uatëntscuana yojtsemna? Co chë bacna soyënga tmojanmë́ngaftaca, ndëmuanÿenga ents̈anga ndoyena luaroca tmojanóbana y chëngbe cuerpo chents̈e tojanoquedá. 	 Wie werden door de toorn van God getroffen, al die veertig jaar? Dezelfde mensen, die tegen Hem zondigden en daardoor in de woestijn moesten sterven.


Quem ats̈be uaquiñá mo obanacá endánmëna y mora bënga montsetáts̈ëmbo cha ainá yotsomñama. Quem ats̈be uaquiñá mo ots̈enacá endánmëna y mora tmontsinÿena ca.’ Y chents̈ana imojonts̈é joboyejuayama. 	 Want mijn jongste zoon was dood en is weer levend geworden. Ik was hem kwijt en heb hem weer terug.' En zij vierden feest.


Y chca, Bëngbe Bëtsá, chë Taitá, ndábents̈ana nÿetsca pamíllanga celoca y quem luarents̈e uabaina imóyëngacañe, chabe delante joshaménts̈ase, 	 Wanneer ik eraan denk hoe wijs en groot Gods plan is, val ik op mijn knieën voor Hem neer.


Pergents̈ana Antioquía puebloye tbojátanata; chë pueblo inamna Pisidia luare béconana. Chents̈na, ochnayté, chë judiëngbe enefjuana yebnoye tbojánamashëngo y tbojanótbema. 	 Paulus en zijn gezelschap reisden door naar een plaats in Pisidië, die ook Antiochië heette en bleven daar een tijd. Op de sabbat gingen zij naar de synagoge.


Chca yojochnëngüents̈ana, Jesús chents̈ana tojë́ftsanbocna y canÿe ents̈ábioye tbojáninÿe, Leví ca uabainá, chë ents̈ángbioye impuesto Romocama atjanayents̈e inétsotbemañe. Chora Jesús tbojaniyana: “S̈masto ca.” 	 Kort daarna reisde Jezus verder. Onderweg zag Hij Levi, een tolontvanger, voor zijn tolhuis zitten.


As Jesús tojantsá y tojanmandá cha chamobets̈ama. Cha ya bécoñe yojtsemna ora, Jesús tbojantjá: 	 Jezus bleef staan. "Breng die blinde man eens bij Mij", zei Hij.


Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana ts̈ëngaftanga cada te más cha chas̈motsebobonshánama y chë ínÿengbioynaca, chca, osertánana chas̈motsebomnama ndayá chë ndegombre soye bétsemnama jtsetats̈ëmbuama, y chas̈motsetáts̈ëmbo ndayá ts̈abá o ndayá ndoñe ts̈abá tondmënama; 	 Ik bid dat u meer en meer van liefde zult overvloeien, zodat u een diep geloof en inzicht in de dingen van God zult krijgen.


Chënga ndoñe ntsebos̈ana chë ts̈abe soyëngama chaósertama, tondayama palabra ndbomnënga, ndocnábioye ntsebobonshánana y ndocnabiama ntjóngmiana. 	 Zij zijn onverstandig en onbetrouwbaar, ongevoelig en genadeloos.


Chora Pedro tbojaniyana: —Aca contsonÿá, bënga lempe chë fsë́ndbomna soyënga fsënjéseboshjona y ácaftaca fsëntsajna ca. 	 "Wij hebben alles achtergelaten om U te volgen", merkte Petrus op.


Canÿe shembása tbojonts̈abuache s̈es̈ona jónÿnama ora, ts̈a ngménaca cha jésemnana, puerte tbojtsetsets̈e causa. Chë s̈es̈ona ya tojonÿná ora, cha ndoñe ntsenójuabnayana chë ts̈a ibuántsets̈ama. Canÿe s̈es̈ona quem luaroye cháuashjanguama chë shembása tojámayeca, chora cha ts̈abá y oyejuayá jtsemnana. 	 Net als bij een zwangere vrouw die moet bevallen. Tijdens de geboorte heeft zij veel pijn. Maar als het voorbij is, denkt zij niet meer aan de pijn en de moeite, zo blij en gelukkig is zij met haar kind.


Jesús tojanë́yana: “Ats̈eftaca mabata; ats̈e cbochanjábiama Bëngbe Bëtsabiama ents̈anga anguayata, y morscana nÿe beonga ashebuánayata ya ndoñe ques̈ochátsmëna ca.” 	 Jezus zei tegen hen: "Ga met mij mee. Dan zal ik een ander soort vissers van jullie maken. Vissers die mensen voor Mij vangen."


Chca tojanopasá nts̈amo Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe endayancá, mënts̈á: “Abraham Bëngbe Bëtsábeñe yojtsos̈buáchiye, y chama Bëngbe Bëtsá tojánayana chabe bominÿiñe cha ts̈abia yojamna ca.” Y Abraham entsanabaina Bëngbe Bëtsabe amigo ca. 	 In de Boeken staat het zo: "Abraham geloofde God en daardoor beschouwde God hem als rechtvaardig. God noemde hem zelfs Zijn vriend." (A)


Choca Jesús tojanë́yana: —Ts̈ëngaftanga nÿetscanga quem ibeta áts̈beñe os̈buáchiyana s̈mochantsobuets̈e y s̈mochántsacheta, er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe, cha mënts̈á tojánayana: “Chë oveshëngbe abuajë́nÿa chanjóba y chë oveshënga mochantsáshana ca.” Chca ts̈ëngaftangaftaca echanjopása, uayayënga chas̈mojishache ora. 	 Onderweg zei Jezus tegen hen: "Vannacht zullen jullie Mij allemaal in de steek laten. Want in de Boeken staat dat de herder zal worden geslagen en de schapen uiteengejaagd. (a)


Mora aca nÿets obenana s̈conjats̈etá nÿetsca ents̈ángbeñe, nÿetscanga chë ats̈biama tcojábacacanga chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chamotsebomnama ats̈e chaimama. 	 U hebt Hem macht gegeven over alle mensen, om aan ieder die U Hem hebt toevertrouwd, eeuwig leven te geven.


Ya tempo tocjobuache y cam ora entsemna, ts̈ëngaftanga nÿetsquénache s̈mochanjuáshana y ats̈e nÿe canÿa s̈mochanjéseboshjona. Pero ats̈e ndoñe nÿe canÿa quichátsmëna, chë Taitá áts̈eftaca entsémnayeca. 	 "Er komt een tijd dat u uiteengejaagd wordt; dan gaat ieder zijn eigen weg en laat Mij in de steek. Maar echt alleen zal Ik niet zijn, omdat de Vader dicht bij Mij is.


Ndoñe s̈matjaleséncia ndayá ts̈ëngaftanga ts̈abá s̈métsamama, ínÿenga ndoñe ts̈abá ts̈ëngaftangbiama chamotsóyebuambnama. Chca s̈mochanjobenaye, nts̈amo s̈mojtsamcá jtsajbanase, ínÿenga ndoñe ts̈abá tmontsoyebuambná ora. 	 Als u meent dat iets goed is, laat er dan niet iets slechts van gezegd kunnen worden.


Bënga chë Jesucrístbeñe mondos̈buáchenga, canÿe soye mondbomna mo chë Bëngbe Bëtsábioye jëtschuayama altaroca juinÿena soycá, bacna soyëngama perdonánënga jtsemnama. Bënga mondbomna chë Jesucristo bëngbiama tojanma soye, cruzoca tojanóbana ora, bëngbe bacna soyëngama; y chë nÿe tmojóba bayë́ngaca soyënga tmojtsama bachnanga ndoñe ntsebomnana, chë Cristo tojanóbana ora, ndayá tojanments̈ana tojanóbocna ts̈abe soyënga. 	 Wij hebben een altaar, waarvan niet gegeten mag worden door mensen die in dienst staan van het oude verbond.


¡Ndoñe, ndegombre ndoñe! Chca ndoñe cha queochatsma; ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo Bëngbe Bëtsá sempre endbétsama ndayá jamama tojas̈ebuachenacá, masque nÿetsca ents̈anga bosterënga chamotsomñe. Er Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe Bëngbe Bëtsabiama mënts̈á endayana: Aca nts̈amo chacojayana ora, nÿetscanga mochanjinÿe aca nts̈amo ndegombre yomncá cnétsamama; y chacojtsenëuyaná ora, sempre cochanjínÿanÿiye acbe contra tmojtsoyebuambnángbioye, chënga ndoñe ts̈abá montsamama ca. 	 Nee! Ieder mens mag dan een leugenaar zijn, God is het niet; Hij spreekt altijd de waarheid. Er staat immers in de Psalmen: "Here, Uw uitspraken zijn altijd rechtvaardig. U wint al Uw rechtszaken." (a)


Bëngbe Bëtsá yotáts̈ëmbo nts̈amo sëntsichamcá ndegombre bétsemnama. Ats̈e ts̈a së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga jánÿama y cbontsababuanÿeshana cachcá nts̈amo Cristo Jesús ats̈e s̈ondbobonshancá. 	 God weet hoe ik naar u verlang met de liefde van Christus Jezus.


Chë mándayënga chca tmojanuena ora, puerte tmojanotjayaná y tmojánbos̈ena chë ichmónënga jtsëbáyama. 	 De mannen van de Raad waren woedend en wilden hen doden.


Pero móyejuanga, ndoñe chë bacna bayëjënga chacmóyaunama obenana s̈mojtsebomnama, sinó ts̈ëngaftangbe uabaina celoca ya yojtsábemanama, er ts̈ëngaftanga chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida s̈mochántsebomna ca —cha tojanë́yana. 	 Maar het belangrijkste is niet dat de boze geesten doen wat jullie zeggen. Waar jullie vooral blij om moeten zijn, is dat jullie namen in de hemel geregistreerd staan."


“Morna chë aca condmënoye chantá; pero ats̈e cabá quem luariñe së́ntsemnëntscuana chca chënga sëntsëtsëtsná, chca, chë ats̈e së́ntsebomna puerte bëtscá oyejuayana chë́ngnaca chamotsebomnama. 	 Nu kom Ik bij U. Ik zeg dit allemaal terwijl Ik nog in de wereld ben, omdat Ik wil dat zij vol zullen zijn van de blijdschap die Ik heb.


“Ats̈e sëndmëna chë nÿetsca soyënga bojats̈ayá y pochocayá ca,” Bëngbe Utabná Bëngbe Bëtsá tojayana. Cha chë sempre endmëná, enjamná, nÿets tempo echantsemná, chë nÿets obenana bomná. 	 "Ik ben de Alfa en de Omega, het begin en het einde van alles", zegt de Here, de Almachtige God, Die is, Die was en Die komt.


Er lempe cha tojama, lempe cha iútabna, y lempe chabiama yomna. ¡Nÿetscanga nÿetsca tescama cha chamotsatschuaná! Chca chaotsemna. 	 Want alles komt van God, alles bestaat door God en alles eindigt in God. Voor Hem is alle eer, voor altijd en eeuwig. Amen.


ouenana nts̈amo Pablo yojtsichamcá. Y Pablo chábioye tbojanonÿinÿé ora, tojántats̈ëmbona chë s̈ocá ts̈a yojtsos̈buáchema, shnaná jtsatsmënama; 	 Terwijl Paulus sprak, zat de man aandachtig te luisteren. Paulus keek hem eens goed aan en zag dat hij geloofde dat hij genezen zou worden.


Chca juabemama tojanmandáyeca, chë bachnangbe amë́ndayënga Pilato tmojaniyana: —Ndoñe matabiamnana “Judiëngbe Rey” sinó nts̈amo cachá tojayancá, “Judiëngbe Rey ats̈e sëndmëna ca”. 	 De priesters zeiden tegen Pilatus: "U had niet moeten schrijven: 'De koning van de Joden', maar: 'Hij heeft gezegd dat Hij de koning van de Joden is."


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama! Ts̈ëngaftanga jtsamana chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga tempsquënga bëtsëtsa ents̈anga chamotsemnama, chëngbe cuevëshënga jtsatspórmayëse; pero chë mo chëngcá, canÿe buayenana sóyeca tmojabë́ngbioye ndoñe ntsayaunanana. Y chë tempsquënga chca oyebuambnayë́ngbioye ts̈ëngaftangbe bëts taitanga tmojtsanëbaye. 	 U bouwt wel heel mooie graven voor de profeten. Maar u bent net als uw voorouders, die hen hebben gedood.


“Puerte oyejuayënga mochántsemna chë Bëngbe Bëtsabe soyënga ts̈a imuajaboto ca juabnayënga. Chca ents̈anga mochántsemna chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca mochtsiyenënga. 	 "Gelukkig zijn zij die nederig zijn, want het Koninkrijk van de hemelen is voor hen bestemd.


Cánÿabioye ibojánts̈abuachiye shachna uaranga crocénana, ínÿabioyna uta uaranga y ínÿabioyna canÿe uaranga. Chca yojamna nts̈amo cada ona ibojobiashjachcá. Y as chë boyabása yojtsoñe. 	 Zij moesten het beheren zolang hij weg was. Aan de ene knecht gaf hij 5000 geldstukken, aan de ander 2000 en aan de derde 1000. Hij hield rekening met wat zij konden. Daarna ging hij weg.


Ats̈e corente së́ntsetats̈ëmbo, Bëngbe Bëtsá tojanbojats̈é ts̈ëngaftangbe ainaniñe ts̈abe soyënga jtsamama, y más ts̈abe soyënga yochtsamama. Y chca yochtsama, lempe nts̈amo ts̈ëngaftangbiama cha yojtsejuabnacá chaochnënguëntscuana, y chca, Cristo Jesús yochjésabëntscuana. 	 Ik ben er zeker van dat God op de grote dag van Christus Jezus het goede werk dat Hij onder u begonnen is, zal voltooien.


Chë ents̈anga ndoyena luaroca, Bëngbe Bëtsá ents̈anga tojánachembo chë cháftaca jóchnama uámana luaroye chámuamashjnama, y chents̈ana ba uatëse cha cachiñe canÿe tempo tojuinÿnaná, chora ents̈anga chamobenama chë cháftaca jóchnama uámana luaroye jashjajnama, chë cha “mënté ca” tojanabaye tempo. Cha chca tojanma Davidbiajana jóyebuambayëse, David Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á tojánayana ora: Mënté ts̈ëngaftanga, ndayá Bëngbe Bëtsá tojtsichamcá s̈mojouenëse, ndoñe s̈mattsama, Bëngbe Bëtsabe buayenana soyënga ainaniñe ndoñe chaondómashënguama ca. 	 Maar God heeft de mensen een nieuwe kans gegeven om deel te krijgen aan Zijn rust en die kans is er nL! Hij heeft dat door de mond van David al aangekondigd met de eerder genoemde woorden: "Als u nL de stem van God hoort, verhardt u dan niet voor Hem." (C)


As chora chënga tmojánayana: —¿Ndayama más ents̈anga s̈ochjátëjaboto Jesusbe contra chamuayanama? Er cach bënga chabe uayás̈ents̈ana chca tmonjouena ca. 	 "Waarom zouden we er nu nog getuigen bij halen?" schreeuwden ze. "We hebben het uit Zijn eigen mond gehoord!"


Endmëna mo canÿe mostaza jénaye, canÿe ents̈á jajañe tojajecá; chiyna jójuana y canÿe bëts betiye jóbemana; ts̈a bë́tsashe jóbemana, chíyeca chë jaja shlofts̈ënga chë buacuashënguiñe uajajonëtemëngá jauábopormana ca.” 	 Het Koninkrijk van God is als een mosterdzaadje dat door iemand in de tuin wordt gezaaid. Het begint te groeien en wordt tenslotte een grote boom waarin de vogels kunnen nestelen."


“Motsbaná, chë s̈es̈onatema y chabe mamá mesë́biats̈e y Israeloye cochtá. Chë s̈es̈onatema jóbama bos̈ënga ya obanënga montsemna ca.” 	 Hij zei: "Ga met het kind en Zijn moeder terug naar Israël. Want de mensen die Hem wilden doden, zijn gestorven."


Chora Zaqueo tojantsá, Bëngbe Utabná Jesúsbents̈e, y mënts̈á tbojaniyana: —Mouena, ats̈be Utabná, ats̈be bomna soyënguents̈ana tsë́ntsañe ndbomnëjémënga chanjáts̈ataye y nda más crocénana tijëftseyëngacá, chë ntsachets̈á tijë́ftsefcama canta soye más chantoyiye ca. 	 Ondertussen was Zacheüs voor de Here gaan staan. "Here", zei hij, "ik zal de helft van mijn rijkdom aan de armen geven. En als ik iemand teveel belasting heb laten betalen, zal ik hem vier keer zoveel teruggeven."


Chora chë shembása canÿe s̈es̈ona boyabásetema bontsanbomna, nda nÿets luarenache ents̈ángbioye yochtsamë́ndaye mo canÿe hierro varëfjaquëcá. Pero chë s̈es̈ona chábents̈ana tmontsanjuaná y Bëngbe Bëtsábioye, chabe uámana puestoye tmontsanámbañe. 	 De vrouw bracht een jongen ter wereld, die alle volken van de wereld met een ijzeren staf zou regeren. Maar het kind werd van haar afgenomen en naar de troon van God gebracht.


Quem útata ats̈biama tats̈ëmbuata y oyebuambnayata bontsinÿinÿena chë uta olivos betíyeca y chë uta candelerë́s̈eca, nts̈amo Bëngbe Bëtsá, chë quem luarents̈e mandayabe delante endmëncá. 	 Deze twee getuigen zijn de twee olijfbomen en de twee olielampen die voor de Here van de hele aarde staan.


Bënga Jesucrístoftaca cánÿiñe mo canÿacá bétsemnayeca, Cristo Jesús cháuatayenama Bëngbe Bëtsá tojanma ora y celoca tbojtantbema ora, enjamna mo bë́ngnaca chámuatayenama Bëngbe Bëtsá cuafjamcá y Cristo Jesúseftaca celoca cuaftatbiamcá. 	 Hij heeft ons (die één met Jezus Christus zijn) samen met Hem levend gemaakt en ook met Hem een plaats in de hemel gegeven.


Chents̈ana sënjáninÿe inÿe ángel, puerte obenana bomná; celocana enjétsastjajuana, y chabe shë́conana canÿe jants̈etëshe enjétsemna; chabe bests̈as̈e tatsëtsacá canÿe tsëfcuácuatjo. Chabe jubiá shinÿcá enjétsebuashinÿinÿana, y chabe shecuats̈ënga mo úcuatjona niñëbenga cuaftsoiñcá. 	 Toen zag ik een andere sterke engel uit de hemel komen. Hij was gekleed in een wolk en had een regenboog rondom zijn hoofd.


y ínÿengna, chë reybe oservénënga imojishëche, jabuache imojtsatsets̈enaye y imojtsëbaye. 	 Weer anderen grepen de knechten van de koning en mishandelden hen. Sommigen zo erg dat ze stierven.


Sempre jtseprontánana ínÿengbioye nts̈ámnaca jáborlama y jobáyama. 	 Zij staan meteen klaar om te doden;


Jesús chë́ngbioye tojanobeconá y tojanë́yana: “Bëngbe Bëtsá nÿets mando ats̈e s̈onjats̈etá celoca y quem luarents̈e. 	 Jezus kwam dichterbij en zei tegen hen: "Ik heb alle macht in hemel en op aarde gekregen.


Ntjenojuaboycá ndoñe s̈mattsama, mo chë ndosertanëngcá. Pero aíñe bëtscá s̈mochtsents̈ena ndayá Bëngbe Utabná jamama yobos̈cá chacmósertama. 	 Denk goed na en probeer te ontdekken wat de Here van u verlangt.


Nts̈amo quem sóyeca tcbonjanÿanÿecá, ts̈ëngaftanga cachcá s̈mochtsama. 	 Want Ik deed het om een duidelijk voorbeeld te geven. Volg Mij hierin na.


masque imojtsonÿaye, ndoñe ibontsobena cha jótëmbana. 	 Het was Jezus Zelf! Maar zij herkenden Hem niet. Ze waren verblind.


Chca tojanuena ora, María yojenjnaná chë soyama, y yojtsejuabnaye ndáyeca chë ángel chca tbojanchuama. 	 Maria raakte daardoor in de war en werd bang. Zij vroeg zich af wat hij bedoelde.


Chënga ndoñe tmonjábos̈ena jtsiyenana jtsejuabnayëse, nts̈amo ents̈anga Bëngbe Bëtsabiama imotats̈ëmbcá ndegombre bétsemnama. Chíyeca Bëngbe Bëtsá cachcá tojónÿa, cachëngbe ndbémana juábnaca chamotsiyenama; y chca, chënga ba soyënga jtsamana, jamama ndoñe yontsamncá. 	 Omdat zij niets van God wilden weten, heeft God hen overgelaten aan alles wat in hun verdorven gedachten opkomt. Zij gaan zich te buiten aan allerlei onbehoorlijke dingen.


Chora Jesús tojanë́yana: —Chcasna, César s̈mochtoyiye cha ibotocana soye; y Bëngbe Bëtsana cha ibotocana soye ca. Y nÿetscanga chama imojenjnaná. 	 "Wel", zei Jezus, "geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is!" Zij stonden perplex. Daar hadden ze geen antwoord op.


Nda ts̈ëngaftangbeñe chë más uamaná tojtsemná bontsemna chë ínÿenga jtsaservénana. 	 Hoe nederiger u anderen dient, hoe groter u bent. Wie trots is, zal worden vernederd. En wie nederig is, zal worden verhoogd.


Y Jesús tbojanjuá: —¿Ndáyeca s̈cjauyana “ts̈abia ca”? Ts̈abia nÿe canÿa endmëna: Bëngbe Bëtsá. 	 "Beseft u wel wat u zegt, als u Mij 'goed' noemt?" vroeg Jezus. "Er is toch niemand goed behalve God?


Y Isaíasnaca Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á tojanábema: Canÿa Isaíbe ents̈anguents̈ana echanjabo, y Bëngbe Bëtsá chábioye uamaná bochanjábema, nÿets luarënguenache ents̈anga chaotsamë́ndama, y chënga chábeñe jtsos̈buáchiyëse, chábeñe mochantsobátmana ts̈abe soyënga chëngbiama chaotsamama ca. 	 De profeet Jesaja zei: "Een nakomeling van Isaï zal opstaan om over de volken te regeren. Hun hoop zal op Hem gevestigd zijn." (e)


Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Ndëmua ents̈ánaca cochtsebobonshana nts̈amo cach aca cuenobobonshancá ca.” Ts̈ëngaftanga nts̈amo chë Bëngbe Utabnabe mandiñe endayancá ndegombre s̈mojtsamëse, ts̈abá s̈mochántsama. 	 Het is goed om te doen wat de Here van u vraagt: "Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf."


Chíyeca, Bëngbe Bëtsá cachcá tojónÿa, cachëngbe ainaniñe puerte bacna juabnë́ngaca mandánënga chamotsiyenama, y chca, bacna soyë́ngnaca ínÿengaftaca imojtsama; chë soyëngamna jtsëuatjana chënga entsamna. 	 Daarom liet God hen een speelbal worden van hun eigen onreine begeerten, zodat hun lichamen misbruikt en onteerd werden.


Chabe uatsjéndayënga tmojanjuá: —Aca contsonÿá chë ents̈anga cmontsatsënts̈ená, y cabá cochjátsnoticiaye nda ents̈ayá tojuabojajo ca. 	 Zijn discipelen zeiden: "Hoe kunt U dat nu vragen? U staat midden tussen de mensen!"


“S̈mochjouena. Ats̈e cbontsachamná mo oveshënga cuenta tjañe ques̈ë́ngbeñe. Chíyeca studio bomnënga mo mëts̈cuayëngcá s̈mochtsemna y uamanënga mo palomatemëngcá. 	 Ik stuur jullie erop uit als schapen onder wolven. Wees zo verstandig en oplettend als slangen, en zo oprecht en onschuldig als duiven.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “Ni mo cánÿabioye quem tsëm os̈buáchiyënguents̈ana, chë mo basetemëngcá mondmënënga, mo nduamanacá s̈mattsonÿaye. Ndegombre cbë́yana, chëngbe angelotémënga celoca, sempre ats̈be Taitá celocáftaca mondétsemna ca. 	 Kijk niet op één van deze kleine kinderen neer. Onthoud dit: Hun engelen zijn voortdurend bij mijn Vader in de hemel


Nderado nda tojtsama ents̈anga ndoñe cachcá nÿetscanga chamondë́tsejuabnama y chamotsenpéliama, canÿe o uta soye cochjabuayená ndoñe ts̈abá tonjamama; pero cha ndoñe tcmonjóyeunase, chents̈ana cháftaca ndoñe más cattsóyebuambnaye. 	 Als iemand scheiding onder jullie maakt, moet je hem één, zo nodig twee keer waarschuwen. Als hij niet wil luisteren, moet je niet meer met hem omgaan.


“Chents̈ana cha tonjánayana: ‘Bëngbe bëts taitangbe Bëtsá aca tcmojuábuayana, nts̈amo cha acbiama yobos̈cá chacotsetats̈ëmbuama, chë nÿetsca soyënguiñe Ts̈abá Amá chacuinÿama y cachabe uayás̈ents̈ana chacóyeunama. 	 Hij zei: 'De God van onze voorouders heeft u al van tevoren aangewezen om Zijn wil te kennen, om de Rechtvaardige Christus te zien en te horen spreken.


Chora Jesús tojanë́yana: “Ats̈eftaca mabata. Ats̈e cbochanjábiama Bëngbe Bëtsabiama ents̈anga anguayata; y morscana, nÿe beonga ashebuánayata ndoñe ques̈ochátsmëna ca.” 	 Hij zei tegen hen: "Ga met Mij mee! Dan zal Ik een ander soort vissers van jullie maken. Vissers die mensen bij Mij brengen."


Canÿe ents̈á trabajayá, crocénana josháchiñana ndayá tojamama, pero chë crocénana ndoñe nÿe ts̈etánana ntsemnana, sinó chana jtsemnana nts̈amo cha tojtsomerecencá. 	 Wie werkt voor een beloning, krijgt die niet omdat het een gunst is, maar omdat hij er recht op heeft.


Becá tbojánishëntsena y jasama yojtsebos̈e; pero imojtsebopróntantscuana, Pedro mo otjenayoquëcá mënts̈á tojáninÿe: 	 omdat hij honger had, wilde hij graag iets eten. Terwijl het eten werd klaargemaakt, raakte hij buiten zichzelf.


Ats̈e sëntsacheuaná, Jesucrístbeyeca bëngbe uabena Apia y Arquípnaca, nda bë́ngaftaca cánÿiñe Jesucristbe soyëngama endenojuerzana; y nÿetsca os̈buachiyë́ngnaca, ndëmuanÿenga imuamana acbe yebnents̈e jénefjnama Bëngbe Bëtsá jëtschuayama. 	 maar ook aan onze zuster Apfia, aan onze medestrijder Archippus en aan heel de gemeente die in uw huis samenkomt.


Uta boyabásata jajoca bochántsetrabajaye; canÿa mochanjesbets̈e y chë ínÿana ndoñe ca” —cha tojanë́yana. 	 Twee mannen zullen op het land werken. De een zal worden meegenomen om bij Mij te zijn. De ander moet achterblijven."