Pero bënga ndocna ora fchiyátanayana aíñe ca chë nts̈amo chënga monjánichamo bënga s̈ojánamna jamama soyëngama, er bënga becá fsënjánbos̈e ts̈ëngaftanga nÿets tempo Jesucristbe ndegombre ts̈abe noticiënga chas̈motsóbomñama. 	 Wij hebben ons door hen geen strobreed in de weg laten leggen, omdat wij absoluut wilden dat u de hele waarheid van het goede nieuws voor altijd zou kennen.


Y canÿa chënguents̈á, chë bachnangbe más uámana amëndayabe bochichnayábioye cats̈bioica matscuas̈e tbojtsantëts̈e, y tbojtsanë́stjango. 	 Eén van hen zwaaide met zijn zwaard en sloeg de knecht van de hogepriester het rechteroor af.


chë Bëngbe Bëtsabe obenana jinÿanÿiyama bëts soyëngama, chë chabe obenánaca tojopasá ts̈abe soyëngama, y chë Uámana Espíritu bëts obenánaca tojama soyëngama. Y chca, Jerusalenocana jabojáts̈ase, nÿetsca luarënguëjana Iliria luaróntscoñe, Cristbe ts̈abe noticiëngama nÿets luarënguenache ents̈anga tijabuayená. 	 door overtuigende bewijzen en wonderen, door de kracht van de Heilige Geest. Zo heb ik overal (van Jeruzalem tot Joegoslavië) het goede nieuws van Christus gebracht.


Pero chë bobóntsbioye inÿets̈á ibojtsínÿnana Jesús chca tbojaniyanama; y puerte ngménaca yojtá, cha puerte bomná inamna causa. 	 Het gezicht van de man betrok. Verdrietig ging hij weg, want hij was erg rijk.


Chë ichmónënga ts̈a ts̈abá imojtsamama, chë judío bachnangbe más uámana amëndayá y chabe ústonënga, chë saduceunga, puerte envidia imojtsebomna. 	 De hogepriester en de Sadduceeërs waren woedend en konden het niet uitstaan.


Canÿa chënguents̈á, shnaná yojtsemnama tojáninÿe ora, yojesshë́cona Bëngbe Bëtsábioye jabuache atschuanaye; 	 Een van hen kwam bij Jezus terug en juichte: "Wat is God goed! Ik ben genezen!"


Imojtsaye ora imojtsayénatsëtsnaye: “¿Chë cuevëshoye amashjuanents̈a ndëts̈bé nda bochtsabuajuána ca?” 	 Onderweg vroegen zij zich af hoe zij ooit die zware steen voor de opening konden wegrollen.


Er ats̈e ts̈a sënjésebos̈e ts̈ëngaftanga jánÿama, chca, ats̈e chayobená jamama chë Uámana Espíritbents̈ana yóbocana ts̈abe soyënga ts̈ëngaftanga chas̈motsebomnama; y chca, ts̈ëngaftanga ainaniñe bëts añemo chas̈motsebomnama, y Jesucrístbeñe corente chas̈motsos̈buáchema; 	 Ik verlang ernaar u te zien. Ik wil u zo graag iets geestelijks geven, iets waardoor u versterkt wordt.


Y cháftaca útata bacna soye ochjajnayátnaca tmojanacrucificá, canÿa chabe cats̈bioica, y ínÿana chabe uañicuayoica. 	 Tegelijk met Hem werden twee misdadigers gekruisigd, de een links en de ander rechts van Hem.


Chora Jesús tbojanjuá: —Ats̈e quem luaroye jesabámëntscuana cha ainá chauesomñama ats̈e stsebos̈ëse, ¿aca ndayá chama cmatjátsënts̈amna? Acna nÿe s̈masto ca. 	 Jezus antwoordde: "Als Ik wil dat hij blijft leven tot Ik terugkom, is dat niet jouw zaak. Het enige wat jij moet doen, is Mij volgen."


Bënga fsë́ntsetats̈ëmbo quem boyabása ents̈anguents̈e entsemna mo bacna shacuancá, nÿets luarënguenache yojtsana y yojtsama chë judiënga nÿetscanga cachca soye ndoñe chamondë́tsejuabnama, y cha yojtsemna chë Nazaretocabe ustonëngbe uanatsaná. 	 Wij zijn tot de conclusie gekomen dat deze man problemen veroorzaakt. Hij is een van de leiders van de partij van de Nazareners en zet de Joden in heel de beschaafde wereld aan tot allerlei opruiende aktiviteiten.


Quem luaroye chca tojánabo bënga jabátsebacama, y chamotsobenama Bëngbe Bëtsabe basengcá jtsemnama, bënga chë tempo s̈onjánamna chë ley jtsobedecénana. 	 Hij zou ons vrijkopen van die wet, zodat God ons als Zijn kinderen kon aannemen.


er ts̈ëngaftanga cabá s̈mojtsama, nÿe nts̈amo cach ts̈ëngaftanga ts̈abá jtsomñama ts̈ëngaftangbe juabnënga yomncá. Y ts̈ëngaftanga ínÿengaftaca cabá yapa s̈mojtsenánts̈abos̈e y nÿe ínÿengbioye jayë́njanama soyënga s̈mojtsamëntscuana, ts̈ëngaftanga s̈mojtsama nÿe nts̈amo cach ts̈ëngaftanga ts̈abá jtsomñama ts̈ëngaftangbe juabnënga yomncá, y chca, ts̈ëngaftanga s̈mojtsiyena mo chë nÿe quem luarama enójuabnaye ents̈angcá. 	 Als ik mijn bezittingen stuk voor stuk uitdeel en mijn lichaam geef om te worden verbrand, maar geen liefde heb, dan heb ik er niets aan.


Y nÿetsca ochnayté, Pablo yojanamana chents̈a judío ents̈angbe enefjuana yebnoye jana, Bëngbe Bëtsabe soyëngama jóyebuambayama, y puerte yojtsents̈ena judiënga y ndoñe judiënga chamotsos̈buáchema, nts̈amo cha yojtsanëtsëtsnacá ndegombre bétsemnama. 	 Elke sabbat was hij in de synagoge te vinden, waar hij met Joden en gelovige Grieken discussieerde en probeerde hen te overtuigen.


Tempo, Bëngbe Bëtsá, acbe obenánaca y nts̈amo icnabos̈cá tcojanmandá nts̈amo mora chaotsemnama, y chënga chca Jesúseftaca tmonjama. 	 Daarmee doen zij wat U, in Uw wijze macht, van tevoren had bepaald.


Chora chë judiënga tmojaniyana: —Canta bnë́tsana chnë́nguana uatiñe, quem Bëngbe Bëtsabe yebna tmojanjebo. ¿Y aca, nÿe unga tese lempe cochtë́tsjebo ca? 	 "Wat!" riepen de Joden. "Er is 46 jaar aan deze tempel gewerkt en U zou er in drie dagen mee klaar zijn?"


Canÿa, nÿets ainánaca Bëngbe Bëtsabe Uaquiñábioye tbojtsaboté; y tojayana Cristbe buiñe, chë ndë́muanÿeye tojanábuashana bëngbiama tojanóbana ora, tondaye yonduámana ca, ndayá nÿe ndaye ents̈abe buiñcá ca, chë buiñe chë ndë́muanÿeye s̈ojtsinÿanÿná ndayá Bëngbe Bëtsá tbojas̈ebuachenacá bëngbiama jamama, y ndáyeca Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga s̈ojábiama, cha jasérviama; chë ents̈á Uámana Espíritbioye tbojóyenguango, nda inétsama bënga ts̈abe soyënga chamotsebomnama; y canÿa chca amá, ¿ts̈ëngaftanga ndoñe s̈montsejuabná cha ibojtsomerecena Bëngbe Bëtsábiocana canÿe puerte más uabouana castigo, chë Moisesbe leyama tondaye yondovalena ca tojayanabiama? 	 Wel, hoeveel zwaarder zal dan de straf zijn voor mensen, die de Zoon van God hebben vertrapt. Die voorbijgingen aan de heiligheid van Zijn bloed, waarmee Gods verbond is bezegeld en waardoor zij voor God waren afgezonderd en die de Heilige Geest, Die hun genade heeft gegeven, hebben beledigd.


Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyama ents̈anga chamobenama tempo joshjanguëntscuana, bënga monjamna corente mandánënga chë léyeca, y chca enjamna mo presënga cuaftsemncá, cárceloca utámenënga. Chë ley chca enjamna, nts̈amo ents̈anga Jesucrístbeñe muanjobenaye jtsos̈buáchiyama Bëngbe Bëtsá jinÿanÿiyama tempo joshjanguëntscuana. 	 Tot de komst van Christus werden wij door de wet bewaakt. Wij leefden bij wijze van spreken onder het strenge toezicht van de wet, zolang wij nog niet wisten dat wij op Jezus Christus mochten vertrouwen.


Y sënjanuena, lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanmcá aina soyënga, celoca, quem luarents̈e, quem luarents̈a jashenoye y chë mar béjayoca, chë́ngnaca mënts̈á monjétsichamo: ¡Chë uámana puestents̈e tbemanábioye y chë Oveshatema nÿetscanga nÿets tempo y nÿetsca tescama chamótsatacheuanaye y chamotsichamo chata puerte uámanata y nÿets respeto buajonata ibomna ca, y chamotsinÿanÿná chata puerte bëtsë́tsata y obenata bétsemnama ca! 	 En ik hoorde alle schepselen in de hemel, op de aarde, onder de aarde en in de zee daarmee instemmen: "Alle lof, eer, heerlijkheid en macht is voor Hem, Die op de troon zit en voor het Lam, voor altijd en eeuwig."


Y chë dragón chë shembásabioye tondaye jamana chenatanobená causa, corente cacháftaca tbonjánetna, y tonjána chë ínÿenga, chë shembásabe basengcá mondmënënga játsjayama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomandacá imobedecénënga, y nts̈amo Jesucristo tonjanabuayená ndegombre soyë́ngaca sempre imoyenënga. 	 De draak werd woedend op de vrouw en ging weg om de rest van haar kinderen de oorlog aan te doen. Dat zijn de mensen die zich houden aan wat God gezegd heeft en die er openlijk voor uitkomen dat zij bij Jezus horen.


Y tempo Bëngbe Bëtsá chabe uabemana palabrënguiñe tojaninÿanÿé cachá jamama Jesús cháuatayenama y ndoñe cachiñe chaondóbanama, mënts̈á tojánayana ora: Chë ndegombre soyënga y chë ts̈abe bendicionënga nts̈amo David sënjans̈buachenacá, ts̈ëngaftanga cbochanjáts̈ataye ca. 	 Dat God Hem weer levend heeft gemaakt en Hem nooit meer zal laten sterven, klopt met wat er in de Boeken staat. 'Ik zal voor U de geweldige dingen doen die Ik David heb beloofd' (B)


Jesús chë soyënga tojanë́yana ora, básefta fariseunga tmojánashjajna y tmojaniyana: —Muents̈ana motsatoñe; Herodes entsebos̈e aca jtsóbama ca. 	 Op dat moment kwamen enkele Farizeeërs bij Hem en zeiden: "Ga hier zo vlug mogelijk vandaan, want Herodes wil U laten doden!"


Y tojanibétata orna, Jesús chë bnë́tsana uta uatsjéndayëngaftaca mesë́shents̈e yojtsemna. 	 Terwijl Hij die avond met Zijn twaalf discipelen zat te eten, zei Hij: "Een van jullie zal Mij verraden."


As Pablo tojánayana: —Nÿe bats̈atema más o bëtscama más, ats̈e Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, ndoñe nÿe bëndatbe barie, sinó nÿetscanga chë mora s̈mojtsuenanënga, ats̈cá Cristbe ústonënga chas̈mobiamama, pero utámenënga ndoñe chamondë́tsemna, nts̈amo mora ats̈e sëntsemncá ca. 	 "Ik zou God wel willen vragen", antwoordde Paulus, "of niet alleen u, maar ook ieder die mij nu hoort, vroeg of laat zo zal worden als ik; zonder deze boeien natuurlijk."


Chë yebnents̈a ents̈anga ainaniñe ts̈abe ebionana jtsebomnama merecido tmojtsebuajonëse, chë ts̈ëngaftangbe ainaniñe ts̈abe ebionana chë́ngaftaca chaotsemna. Ndóñesna, nÿe cach ts̈ëngaftangaftaca chaotsomñe. 	 Wens zijn gezin vrede toe, als je er goed wordt ontvangen, maar niet als je er slecht wordt ontvangen.


Ndayá ents̈angbiama chjama, canÿe tempo chents̈ana chanjas̈ebuachená soye mënts̈á entsemna ca, Bëngbe Utabná tojánayana: Ats̈e chanjama chënga chamotsebos̈e jtsamana ndayá chëngbe ainaniñe chaitsemánda soye, y chamotsejuabnama chë chëngbe juabniñe chaitsemánda soyama ca. 	 "Het volk van Israël heeft zich niet aan het verbond gehouden", zei Hij, "maar Ik zal een nieuw verbond met hen sluiten: Ik zal mijn wetten in hun gedachten leggen en in hun hart schrijven."


Ats̈e chabiama cbonjutsëtsná, mënts̈á sënjánayana ora: ‘Ats̈be ústonoye canÿa echanjáshjango. Cha ats̈biama más uamaná endmëna, er ats̈e cabá ndonÿna ora, cha ya yojtsemna ca.’ 	 Hem bedoelde ik toen ik zei: 'Na mij komt Iemand Die er eerder was dan ik. Want Hij was er al voordat ik geboren werd.'


Chë inÿe uatsjéndayëngna chë barquë́shañe tmojána, y chë atarraië́sha jútjena beóngaca imojtsásjaye, er chë tsachocama bécoñe imojtsemna, nÿe canÿe patse metroca. 	 De anderen kwamen met de boot en sleepten het volle net mee. Zij waren maar honderd meter van de kant af.


Chents̈ana, Zebedeobe uaquiñatbe mamá chabe uaquiñátaftaca Jesúsbioye tojanobeconá, chabe shecuats̈ents̈e yojoshaments̈iye canÿe pavorama jaimpádama. 	 De moeder van Jakobus en Johannes kwam met haar twee zonen naar Jezus toe. Zij boog zich voor Hem neer om Hem iets te vragen.


Y mënts̈ánaca Jesús tojanë́yana: “Canÿe luarents̈a ents̈anga, inÿe luaroca ents̈ángaftaca mochántsentsjanaye; y canÿe amëndayábents̈a ents̈anga, inÿe amëndayábioca ents̈angaftácnaca. 	 Het ene volk zal tegen het andere worden opgehitst. En het ene koninkrijk tegen het andere.


Y chca, ts̈ëngaftanga, bacna soyënga amënga, ts̈ëngaftangbe basetemë́ngbioye ts̈abe soyënga jats̈atayama s̈mojtsamanëse, ¡más chë celoca Taitá, chë Uámana Espíritu echanjáts̈ataye, chca tmojtsotjanañë́ngbioye ca!” —Jesús tojánayana. 	 Dus, al ben je slecht, je geeft je kinderen toch wat zij nodig hebben. Hoeveel te meer zal je hemelse Vader de Heilige Geest geven aan wie Hem daarom vragen?"


Bëngbe Bëtsá tojama, bënga chabe ents̈anga y chabe delante ts̈ábenga chamotsemnama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá Jesucristo tojánmayeca, chabe derecho vida jtsobomñama cachcá jonÿayëse y ents̈angbe bacna soyëngama jóbanëse, canÿe y nÿetsca tescama. 	 Door te doen wat God van Hem vroeg en eens en voor altijd voor ons te sterven, heeft Christus onze zonden vergeven en ons gereinigd.


Mallajta ents̈anga Jesús imojtsë́stona; as cha tojanobuértana y tojanë́yana: 	 Er kwamen heel veel mensen naar Jezus toe. Op een gegeven ogenblik draaide Hij Zich om en zei:


Chë mar béjayoye tmojanóbanënga choicana tmontanbocna, y chë obanënga tmojanoquedanga luarënguents̈ana tmontanbocna, y cada cánÿabiama tmonjánayana nts̈amo cháftaca jamama yojtsemnana, cachënga vida imojábomna ora nts̈amo tmojë́ftsema soyë́ngaca. 	 De doden kwamen overal vandaan (uit de zee, het graf en het dodenrijk) en zij werden allemaal geoordeeld naar wat zij hadden gedaan.


Y Jesús tbojanjuá: —¿Ndáyeca chë ts̈abe soye ndayá bétsemnama s̈cojtsetjaná ca? Ts̈abia nÿe canÿa endmëna: Bëngbe Bëtsá. Aca chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama tcojtsebos̈ëse, mandënga cochtsobedecena ca. 	 "Waarom komt u met die vraag bij Mij?" vroeg Jezus. "Alleen God is toch goed? Maar om op uw vraag te antwoorden: Als u het eeuwige leven wilt hebben, moet u zich houden aan de geboden."


As yojáuyana: ‘Ts̈ëngaftángnaca ats̈be uvas betiyënga jajoye motsajna jatrabájama y nts̈amo chas̈mojamcá cbochtëbuénaye ca.’ Y chë ents̈anga imojá. 	 Hij zei dat zij ook in de wijngaard konden gaan werken en dat hij ze zou betalen wat redelijk was.


As Jesús tbojanjuá: —Nÿetscanga chë quem búyeshents̈ana tmojofs̈enga, chënga cachiñe echantë́tëjuendaye. 	 Jezus antwoordde: "Wie van het water uit deze put drinkt, krijgt weer dorst.


Chcasna, cha betsco natsanoye tojaftsanótjajo y canÿe sicomoro betiyeshoye tojánas̈ëngo, chca, Jesús chëjana tojtsachnëjuana ora, jinÿama jobenayama. 	 Daarom liep hij hard vooruit en klom in een wilde vijgeboom om Hem toch te kunnen zien.


Chë uaranga uata chaojochnëngo ora, Satanás chabe utámenocana mochanjë́tsboshjona; 	 Als die duizend jaar voorbij zijn, zal satan uit zijn gevangenis worden losgelaten.


Chë bachnanga Bëngbe Bëtsabe bëts yebnents̈e tmojtsoservena ora, sempre imojanamana jabocacayana, nda ts̈abá tbojtsonÿená, Bëngbe Bëtsábioye atschuanaye luaroye cháuama incienso jajuinÿiyama. Canÿe, Zacaríasbe ents̈anga Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca, Bëngbe Bëtsábents̈e imojtsoservena orna, Zacaríasbioye ts̈abá ibojonÿena; y chca, cha ibojotóca jana incienso jajuinÿiyana. 	 Op een dag had Zacharias dienst in de tempel, omdat zijn afdeling aan de beurt was.


Judiëngbe Bashco fiestama bats̈á yojtsájamna, y ba ents̈anga pueblënguents̈ana Jerusalenoye imojtsajna, soyënga choca jamama nts̈amo tempo inamncá, chca, Bëngbe Bëtsabe bominÿama ts̈ábenga jtsemnama, chë Bashco fiesta cabá ndobuache ora. 	 Het was vlak voor het Joodse Pasen. Jeruzalem stroomde vol met mensen uit het hele land, die zich volgens de voorschriften eerst wilden reinigen.


“Ats̈e sempre sëndétseprontana jóbanama, chora jtayenama. Chíyeca chë Taitá s̈ondbobonshana. 	 De Vader houdt van Mij, omdat Ik mijn leven geef en het later zal terugnemen.


y mënts̈á tmojanabuayená: “Ts̈ëngaftanga s̈mochjayana, ibeta s̈motsomáñëntscuana, Jesusbe uatsjéndayënga tmojabo y chabe cuerpo tmojabétsatbëba ca. 	 Daardoor hadden de discipelen van Jezus Zijn lichaam kunnen weghalen.


Pablo tojánbos̈ena choye jamashënguama chë ents̈ángaftaca jóyebuambayama, pero Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga ndoñe tmonjanlesenciá. 	 Paulus wilde er zelf ook heen gaan, maar de christenen hielden hem tegen.


As jacrucifícama Jesús tmojanánatse. Chora jajocana inátaboye canÿe boyabása, Simón ca uabainá, Cirene luarocá; y cha Jesusbe cruz tmojancutsá, Jesusbe ústonoye chaotsambama. 	 Zij brachten Jezus naar de plaats van terechtstelling. Onderweg dwongen de soldaten een zekere Simon van Cyrene, die net van het land kwam, het kruis achter Hem aan te dragen.


Cachora, Bëngbe Bëtsabe canÿe ángel tojanma Herodes s̈ocana chaboshachama, chabe cuenta Bëngbe Bëtsá chamuatschuama ents̈anga ndoñe yonjáuyana causa. Herodes tojanóbana mamángaca sasná. 	 Op hetzelfde ogenblik sloeg een engel van God hem neer, omdat hij zich liet vereren en niet de eer aan God gaf. Hij werd van binnenuit opgevreten door wormen en stierf.


Ya së́ntsetats̈ëmbo ndayá chjama, chca, ats̈be trabajuents̈ana chas̈ojtábocna ora, ats̈e jtsabamnama ndëmuanÿenga chëngbe yebnents̈e chas̈mofjama ca.’ 	 Ik weet al wat! Natuurlijk! Daardoor krijg ik veel vrienden. Die zullen voor me zorgen, als ik op straat word gezet.'


Chë Uámana Espíritu tbojanmandá ora, Zacarías, chë basetembe taitá, Bëngbe Bëtsabe mándoca jtsóyebuambnayëse, mënts̈á tojánayana: 	 Zacharias werd vol van de Heilige Geest, Die hem liet zeggen:


As Jesús tojanë́yana: —Ats̈naca së́ntsebomna canÿe soye ts̈ëngaftanga jatjayama. Chas̈mojojuase, áts̈naca cbochjáuyana ndaye deréchoca ats̈e chca stsama. 	 "Ik heb ook een vraag", zei Jezus, "geef Mij daar eerst eens antwoord op. Dan zal Ik u vertellen wie Mij het recht geeft dit allemaal te doen.


Ats̈be Bëtsá, chabe bëtscá uámana y bëts bomnánaca, echanjama ts̈ëngaftanga lempe nts̈amo cmëjabotcá Cristo Jesusbiajana chas̈móyëngacñama. 	 Mijn God zal uit Zijn rijkdom in Christus Jezus u alles geven wat u nodig hebt.


s̈mochjenójuaboye nts̈amo tempo s̈mojamnama, Crístbeñe cabá ndos̈buáchiye ora. Chora, ts̈ëngaftanga Cristo ndoñe s̈monjánbomna, Israeloca ents̈angbiama stëts̈oye s̈monjanquedana, y ndoñe s̈monjantáts̈ëmbo lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga tojanas̈ebuachenacá. Ts̈ëngaftanga quem luarents̈e s̈monjaniyena ndocnábeñe ntsobatmancá y Bëngbe Bëtsá ntsabuatmcá. 	 U leefde vroeger in elk geval zonder Christus en u stond volledig buiten de gemeenschap van Gods volk. De beloften die God had gedaan, golden toen nog niet voor u.


Chora chë boyabása tbojanjuá: —Buatëmbayá, ats̈e lempe chë mandënga básetema orscana sëndocumplina ca. 	 "Daar heb ik mij altijd aan gehouden", zei de man.


Chents̈ana Jesús tojanmandá ents̈anga chamoshë́ntsjatbiamama. Chorna, chë shachna tandës̈e y chë uta beónata tojanca, celoye tojanontjes̈é y Bëngbe Bëtsábioye chama tbojtanchuá. Chora chë saná tojanjatá, chabe uatsjéndayënga tojanëjátaye, y chëngna nÿetsca ents̈anga tmojanacaredadó. 	 Hij zei tegen de mensen dat zij op de grond moesten gaan zitten. Daarna nam Hij de vijf broden en de twee vissen, keek naar de hemel en dankte God. Hij brak de broden in stukken en gaf deze aan Zijn discipelen.


Chë inÿe uabentsá chora cháftaca tonjanobouamá, pero tontsanóbana básenga ntjëftsabashejuancá; y cachcá, chë inÿe uabentsë́ngnaca cháftaca tmonjanobouamá, pero nÿetscanga tmonjanóbana básenga ntjëftsabashejuancá. 	 Er waren nog steeds geen kinderen. En zo ging het verder. De een na de ander trouwde met de vrouw en stierf zonder kinderen na te laten.


Bëngbe Bëtsá bënga s̈ojatsebacá, Satanás, chë ibetiñe luarents̈a mandayabe cucuats̈ents̈ana, y tojama chë chabe bonshana Uaquiñabe amë́ndayana bëngbe ainaniñe chamotsebomnama; 	 Want God heeft ons bevrijd uit de macht van de duisternis en ons een plaats gegeven in het koninkrijk van Zijn Zoon, Die Hij liefheeft.


Canÿe te, Bëngbe Utabná imojtsatschuanaye y chama tondaye ntjascá imojtsemna ora, chë Uámana Espíritu tojánayana: “Mora s̈mochjaleséncia Bernabé y Saulo ts̈ëngaftangbents̈ana chabuétsebocnama; chatna canÿe trabajuama sënjabacacá ca.” 	 Op een dag, toen deze mannen vastten en bij elkaar waren om de Here te aanbidden, zei de Heilige Geest tegen hen: "Geef Mij Barnabas en Saulus, want Ik heb een speciale taak voor hen."


Chca entsemna, er ats̈e sëndobena ats̈be crocenánaca nÿe ndayánaca jamana. ¿O aca envidia cojtsebomna, ats̈e ts̈abia tsmënama ca?’ ” —cha yojayana. 	 Mag ik mijn geld niet weggeven als ik dat wil? Of neemt u mij kwalijk dat ik goed ben?'


Chënga tmojtsatanoñe ora, Jesús tojanonts̈é Juanbiama chë ents̈anga jáuyanana, mënts̈á: “Juan jinÿama s̈mojánbocana ora, ¿ndayá jinÿama chë ents̈anga ndoyena luaroye s̈mojánbocana? ¿Canÿe ents̈á ainaniñe tondaye añemo ndbomná, mo canÿe s̈ës̈e bínÿiaca shatiyeynës̈cá? 	 Toen de discipelen van Johannes weggingen, zei Jezus tegen de mensen die om Hem heen stonden: "U bent in de woestijn geweest om Johannes te zien. Wat dacht u eigenlijk van hem? Dat hij een riet was, dat wuift in de wind?


Cach orscana Jesús tojanonts̈é ents̈anga jábuayenama: “Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ya echanjóshjango. Ngménaca s̈mochtenójuaboye ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama y chca amana s̈mochtsajbaná ca.” 	 Van toen af begon Jezus de mensen in het openbaar toe te spreken. "U moet zich bekeren", zei Hij, "want het Koninkrijk van de hemelen is dichtbij."


Chë oboyejuayents̈e, vínoye yojtsopochóca y Jesusbe mamá tbojaniyana: —Ya tondaye vínoye quemátsbomna ca. 	 Op zeker ogenblik raakte de wijn op. Jezus' moeder hoorde het en ging het Hem vertellen.


Y chents̈ana, Jesús más tojánayana: “Chë jouenama tmojtsobenënga, s̈mochjouena ca.” 	 Onthoud dit goed!"


Pero chë oservená, chabe nduiño betsco ndoñe yochantabo ca tojtsejuabná, y tojonts̈é chë inÿe oservénënga, boyabásenga y shembásenga jtsajants̈etayana, becá jtsesana, jofs̈iyana y jtsótmenana, 	 Maar de rentmeester kan ook denken: 'Mijn heer komt voorlopig niet terug.' Hij kan de arbeiders en de werksters beginnen te slaan. Hij kan erop los leven en dronken worden.


Chcasna, s̈mochtsajbaná bacna soyënga jtsamëse oyenana, y amana nÿetsca soyënga ndoñe nts̈amo Bëngbe Bëtsá yomandacá; y chë Bëngbe Bëtsá tojama ts̈ëngaftangbe ainaniñe chaómashënguama buayenánana, ntjatosoberbnaycá s̈mochjóyëngacñe. Chë buayenánana chas̈mojóyeunase, echanjopódia ts̈ëngaftanga atsebácanënga jtsemnama. 	 Reken dus voorgoed af met alles in uw leven wat vuil is of wat maar de schijn heeft slecht te zijn. Wees dankbaar voor het geweldige nieuws dat wij ontvangen hebben, want daardoor kan onze ziel gered worden.


Y chca, Bëngbe Bëtsá tbojánbema chë angelëngbiama más uamaná y obená, er Bëngbe Bëtsá tbojanbuajó canÿe más uámana uabaina y chë angelëngbiama canÿe más uámana trabajo tbojanbonÿé. 	 Zo is Hij groter en belangrijker geworden dan de engelen, wat ook blijkt uit de prachtige naam die Zijn Vader Hem heeft gegeven: 'Zoon van God'.


Morna, ts̈ëngaftanga y chë inÿe muents̈a mandayë́ngaftaca chë soldadëngbe amëndayá s̈mochjaimpáda Pablo moye chabuánatsama; y s̈mochjauyana chca yojtsemna ana chë ndayá yojtsopasánama más botamana cha jatjayama ca; y bëngna fchtseprontana cha jtsóbama, cabá moye ndáshjango ora ca.” 	 Vraag de commandant Paulus nog eens voor de Raad te brengen, omdat u zijn zaak nauwkeuriger wilt onderzoeken. Voordat hij hier komt, zullen wij hem vermoorden. Wij zijn er klaar voor!"


Chëngbiama más yojanámana, ents̈anga chëngbiama chamotsichamo ts̈a uámanënga imojamna ca, y ndoñe, Bëngbe Bëtsá chca chaotsamama. 	 Zij vonden het belangrijker wat de mensen van hen zeiden, dan wat God van hen dacht.


Muents̈e ats̈be oservená entsemna. Ats̈e cha sënjabocacá, ats̈be bonshaná, y ats̈e corente chabiama sëntsoyejuá. Ats̈e chanjama ats̈be Espíritu chabe ainaniñe chaotsemnama y ents̈anga echanjabuayená, Bëngbe Bëtsá nÿetsca luarënguents̈ana ents̈angbiama yochjayanama chënga ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama. 	 "Let op mijn knecht. Kijk naar de man die Ik heb uitgekozen. Ik houd van Hem. Hij is mijn oogappel. Ik zal mijn Geest op Hem leggen en hij zal rechtspreken over de volken.


Chíyeca ats̈e corente oyejuayá së́ntsemna, y ats̈be uayás̈aca cbontsatschuaná. Ats̈e masque chanjóbana, ts̈abá sëndë́tats̈ëmbo aca ats̈be Bëtsá, ats̈e chaitayenama cochjamama. 	 Daar ben ik zo blij om dat ik het moet uitzingen! Er is zelfs hoop voor mijn lichaam.


Y Jesús tbojanjuá: —¡Satanás, áts̈bents̈ana mojuaná! Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Bëngbe Bëtsá cochtsadorana y nÿe cha cochtseservena ca.” 	 "Ga weg, satan", zei Jezus. "Er staat immers in de Boeken: 'Geef niemand anders eer dan de Here, uw God. Doe alleen wat Hij zegt."


“Ats̈be padecéniñe ts̈ëngaftanga sempre áts̈eftaca s̈mondétsemna. 	 Jullie zijn Mij in deze vreselijk moeilijke dagen altijd trouw gebleven.


Ndocná quenátsmëna nts̈amo ndegombre yomncá chabotsosertánama; ¡Ndocná quenátsmëna nda chaotsebos̈e Bëngbe Bëtsáftaca jtsemnama! 	 Er is niemand verstandig. Er is niemand die echt zijn best doet om God te vinden.


Pero ts̈ëngaftangbe pavor quem ts̈abe soye s̈montsebomna: Ts̈ëngaftanga s̈monduábotena lempe nts̈amo chë nicolaíta ca uabaina ents̈anga tmojtsamcá, ndayá áts̈naca sënduábotena. 	 Het is wel goed dat u de verderfelijke praktijken van de Nicolaïeten haat, want Ik haat ze ook.


Nts̈amo, chë jená y chë matënguiñe béjaye bues̈cjnayá ndoñe yapa ntsámanana chiñe shajuanënga chaóbocnama, nÿe Bëngbe Bëtsá aíñe, cachcá, nda Bëngbe Bëtsabiama ents̈anga jábuayenama trabajo tojabojats̈é y nda chents̈ana tojáshjango cach trabajuiñe jónts̈ama, ndoñe ntjamana ents̈anga Jesucrístbeñe chamotsos̈buáchema; nÿe Bëngbe Bëtsá chca jamana. 	 De liefde beschermt altijd, heeft altijd vertrouwen, verwacht het altijd van God en houdt stand.


Y bënga puerte jabuache fsëndëtrabája cach bëngbe cucuats̈ë́ngaca. Ents̈anga s̈ojóyanguango ora, Bëngbe Bëtsá fchandbétseimpadana cha chaoma chënga ts̈abe bendicionënga chamotsebomnama. Bënga chamosufrima ínÿenga tmojtsama ora, bënga chë soye fchandbétsoboyaye. 	 Dus moet u, omdat u zo vurig naar de gaven van de Geest verlangt, proberen uit te blinken in d!e gaven waar de gemeente door opgebouwd wordt.


Mënts̈ánaca Jesús tojánayana: “¿Ndayacá morsca ents̈anga imomna? Chënga mondmëna mo chë plazëngoca mondbetsetbiámana basetemëngcá; chënga chëngbe enutë́ngbioye jtsayebuáchana 	 Wat kan Ik over u zeggen? U bent net kinderen die buiten spelen en tegen hun vriendjes zeggen:


¡Pero ni mo ndayá yëfse ts̈ëngaftangaftaca yochjochnënguama ndoñe ques̈mátstats̈ëmbo! Ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mátstats̈ëmbo ndayëntscuana vida s̈mochjë́ftsebomna, y chca, ts̈ëngaftanga s̈mondmëna mo canÿe jants̈etëshcá, chëshe mora jónÿnana y nÿe ndeolpe jatenatjëmbana. Ts̈ëngaftangaftaca cachcá echanjopása. 	 Hoe weet u wat er morgen met u zal gebeuren? Uw leven lijkt op een damp, die er nu is en straks weer verdwijnt.


Diosmanda, masque nÿe mo bats̈atémnaca s̈mochjase. Chca cmontsamna jamana ndoñe chas̈mondóbanama, er ndocná ndocá queochatspása ca.” 	 Toe, eet wat! Uw leven hangt ervan af. Er zal geen haar op uw hoofd gekrenkt worden."


Nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojaments̈ana tondaye quenátopodena chabiama iytëmenana jtsemnama. Bëngbe Bëtsá lempe bominÿe iuetsequëcjná, y nÿetsca soyëngama y nÿetscangbiama lempe yotáts̈ëmbo; Bëngbe Bëtsá, ndábioye s̈ojtsamna sempre jojuana ndáyeca canÿe soye chca tmojamama. 	 God weet alles over iedereen. Alles in en om ons ligt open en bloot voor Zijn ogen; niets kan verborgen blijven voor Hem aan Wie wij verantwoording moeten afleggen voor alles wat wij hebben gedaan.


y tmojanabuiyé vínoye mírraca enájuabniye, pero Jesús ndoñe yonjuáyëngacñe. 	 Daar kreeg Hij wijn met bittere kruiden om de pijn te verzachten, maar Hij weigerde die.


“Bëngbe Bëtsá bochanjaperdóna, nda chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemabiama ndoñe ts̈abá tontsichamuábioye, pero chë Uámana Espíritbiama ndoñe ts̈abá tontsichamuábioyna ndoñe. 	 Wie kwaadspreekt over Mij, zal daarvoor nog vergeving kunnen krijgen. Maar voor wie de Heilige Geest willens en wetens belastert, is vergeving uitgesloten.


Chë bëts pueblents̈e ndoñe quenjatsiyta shinÿe o juashcona chaotsebínÿnaye, er Bëngbe Bëtsabe buashinÿinÿanana chents̈e enjétsebinÿnaye, y chë Oveshatembe buashinÿinÿanana mo uajuinÿanëshacá enjamna chë bëts pueblama. 	 De stad had geen zon) of maanlicht nodig, want zij werd verlicht door de schittering van God en het Lam is haar lamp.


Chents̈e báseftanga judiëngbe ley abuátambayënga imnatbemana; chënga chora mënts̈á imojtsejuabnaye: 	 Er zaten ook een paar Joodse godsdienstleraars in dat huis. Toen die dit hoorden, dachten ze bij zichzelf:


Y chë inÿe uabouana bayábioye tmonjanlesenciá obenana chaotsebomnama jamama, chë natsana uabouana bayábioye jadórama ents̈anga tmonjanma soye vida chaotsebomnama, y chë soye jóyebuambayama chaotsobenámnaca, y jamama chë chábioye ndoñe tmontsadoránënga chamóbanama. 	 Het tweede beest kreeg zelfs macht om het standbeeld te laten leven, zodat het kon spreken en iedereen kon dwingen het te aanbidden. Wie dat niet deed, werd gedood.


Chents̈ana Bëngbe Utabná tojánayana: “S̈monjouena nts̈amo chë ndoñe ts̈abá ama mandado yojayancá. 	 Als die onrechtvaardige rechter zoiets kan zeggen, zal God zeker recht doen aan Zijn kinderen die Hem er dag en nacht om smeken! Zal Hij hen laten wachten? Nee!


“Ats̈e chë ts̈abe uvas betiycá sëndmëna y ts̈ëngaftanga chë buacuafjëngcá. Nda áts̈eftaca cánÿiñe mo canÿacá tojtsemna y ats̈e cháftacnaca, cha Bëngbe Bëtsabiama bëtscá soyënga echanjama, mo canÿe buacuafja becá tojtseshajuancá. Er, ts̈ëngaftanga ats̈be uajabuáchenana ndoñe s̈montsebomnëse, áts̈eftaca cánÿiñe mo canÿacá ndoñe s̈montsemna causa, tondaye s̈mattsobena jamama. 	 Ik ben de wijnstok en u bent de ranken. Als u dicht bij Mij blijft en Ik blijf in u, brengt u veel vrucht voort. Want zonder Mij kunt u niets doen.


y mora Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, nÿa mora y cha tojtsebos̈ëse, chas̈olesenciá jama ts̈ëngaftanga jautsëtsayama. 	 Telkens wanneer ik bid, vraag ik God of ik (als Hij het tenminste goed vindt) een veilige reis naar Rome mag maken om u te bezoeken.


Cachcá nts̈amo Lot yojaniyena ora tojanopasacá: ents̈anga imnasaye, imnofs̈ës̈naye, imnóbouamnaye, imojtsena, sananga imnajena y imnajebuana; 	 Het zal ook net zo zijn als in de dagen van Lot. Iedereen had het druk met zijn dagelijkse bezigheden. Eten en drinken, kopen en verkopen, planten en bouwen.


er ndayama cha tojayancá ndegombre jtsemnana, y nts̈amo ts̈abá chama tojtsemncá. Cha chë uachuana bacna vida bomna shembásabioye tbojacastigá. Chë shembásabe puerte bacna soyënga causa, nÿets luarents̈a ents̈ángnaca bacna soyënga tmojama. Chábioye chca jacastígase, Bëngbe Bëtsá tojama nts̈amo jamama ibomerecencá, chábioye oservénënga chë shembásabeyeca tmojóbana causa ca —chënga monjétsichamo. 	 Zijn oordelen zijn juist en goed. Hij heeft de grote hoer gestraft, die de aarde met haar ontucht verontreinigd heeft. Hij heeft de moord op Zijn knechten op haar gewroken.


Chënga jtsebos̈ana tsáshenañe ents̈anga nÿa respétoca chamotsacheuanama, y ‘abuátambayënga ca’ chamotsachembuanámnaca chënga jtsebos̈ana. 	 en voelen zich gevleid als ze op straat eerbiedig worden gegroet, als men hen met 'rabbi' of 'meester' aanspreekt.


Chë jouenama tmojtsobenënga, s̈mochjouena ca.” 	 Onthoud dat goed!


Chë tempo, Galilea luarocana Nazaret pueblents̈ana Jesús yojë́ftsebocna, y Juan yojtsemnoye tojána; y Jordán béjayiñe Jesúsbioye cha tbojanabaye. 	 Op een dag kwam Jezus daar ook. Hij was uit Nazareth gekomen om Zich door Johannes in de Jordaan te laten dopen.


Chora, chabe uatsjéndayënga tmojanonts̈é enonÿinÿnayana, y ndoñe montsetáts̈ëmbo ndabiama Jesús chca tojánayanama. 	 Geschrokken keken de discipelen elkaar aan. Zij hadden geen idee wie Hij bedoelde.


Nÿetscanga, ndëmuanÿenga cha tmojanë́buaja y chábeñe tmojtsos̈buáchenga, cha derecho tonjanats̈atá jtsobenama Bëngbe Bëtsabe básenga ca jtsabáinama. 	 Maar allen die Hem wel aanvaard hebben, heeft Hij het recht gegeven kinderen van God te worden.


Ba luarënguiñe jabuache echanjuangmë́mana, bëts shëntsana, y ents̈anga pochócaye s̈ocanënga echanjóshjango; y celoca echántsemna puerte uabouana soyënga y bëts soyënga, ents̈anga jinÿanÿiyama quem luare ya yochtsopochócama. 	 Er zullen geweldige aardbevingen komen, hongersnoden en epidemieën. Nu hier en dan weer daar. In het heelal zullen verschrikkelijke dingen gebeuren.


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama fariseunga! Ts̈ëngaftanga ts̈a jtsebos̈ana chë judiëngbe enefjuana yebnënguenache chë más uámana luarënga jtsebomnama, y benachiñe nÿa puerte respétoca ents̈anga chacmotsacheuanayama ca. 	 Wat ziet het er voor u slecht uit, Farizeeërs! U vindt het heerlijk in de synagogen op de voornaamste plaatsen te zitten. U voelt zich gestreeld als de mensen op straat u eerbiedig groeten.


Jesús chabe mamábioye tbojáninÿe, y chabe juachacna chë Jesusbe bonshana uatsjendayá yojtsemna. Chora chabe mamá tbojaniyana: “Mama, chents̈e acbe uaquiñá entsemna ca.” 	 Jezus zag Zijn moeder staan bij Johannes, Zijn beste vriend.


Chë ínÿenga, chë Jesucrístbeñe ndos̈buáchiyëngna, imojtsauatja Jesucrístbeñe os̈buáchiyëngaftaca jtsenutana; pero ents̈angna chë os̈buáchiyëngbiama ts̈abá imojtsencuéntaye. 	 De andere mensen die in de tempel kwamen, durfden zich niet bij hen aan te sluiten, maar hadden wel veel respect voor hen.


Chents̈ana, Jesús yebnoye tojtanamáshëngo, y ts̈a ents̈anga chents̈e tmojanójoto; chë causa, ni cha ni chabe uatsjéndayënga, ni mo jasama luare ndoñe imontsebomna. 	 Jezus ging een huis binnen en weer stroomden de mensen van alle kanten toe. Het huis liep zo vol dat Hij en Zijn discipelen niet eens de kans kregen om te eten.


Canÿe te, Jerusalenoca judiënga tmojanichamó básefta chëngbe bachnanga y levitënga, chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca trabájayënga, Juan yojtsemnoye, cha nda bétsemnama chamuatjayama. 	 De Joodse leiders stuurden priesters en tempeldienaars naar Johannes om te vragen wie hij was.


Jesús chë soyënga yojtsichamëntscuana, ents̈anguents̈e canÿe shembása yojuayebuáchena: —¡Puerte oyejuayá chë quem luaroye tcmojúshjango y tcmojëftseboché shembása ca! 	 Terwijl Jezus nog aan het woord was, riep een vrouw: "Wat moet Uw moeder gelukkig zijn! U bent uit haar schoot geboren en hebt aan haar borsten gedronken!"


Pero ats̈e cbë́yana: Tondayama s̈mattsejúraye; ni celocama, er choca Bëngbe Bëtsabe tbemaniñe endmëna. 	 Maar Ik zeg: Zweer nooit! Zeg niet: 'Ik zweer bij de hemel', want de hemel is de troon van God.


Báseftanga ts̈ëngaftanguents̈ë́ngbioye ents̈angbe delante tcmojanoyánguango, y ínÿenga tmojanma puerte chas̈motsesufrínama; y ínÿenga ts̈ëngaftanguents̈ënga chca imojansufrinë́ngaftaca s̈mojanama, chënga jujabuáchama. 	 Nu eens werd u uitgelachen en geslagen, dan weer waren anderen het slachtoffer en leefde u intens met hen mee.


Nÿetscanga imojtsenjnanaye, chë ichmónënga bëts soyënga y inÿe soyënga chabe obenana jinÿanÿiyama chamomama Bëngbe Bëtsá tojánmayeca. 	 Iedereen was vol ontzag voor de wonderen en tekenen die de apostelen deden.


Chë soyënga cmontsamna jtsamana, er bënga mondë́tats̈ëmbo ya chë uámana tempiñe imojtsiyenama, chë mocna ora s̈ojtsamna prontánënga jtsemnana, mo ocnayents̈ana cuafjofs̈enangcá, Jesucristo jasérviama jtsents̈énëse. Chca cmontsamna jamana, er chë Bëngbe Bëtsá bënga játsebacama te, mora ya más bécoñe entsemna, nts̈amo chë Jesucrístbeñe jtsos̈buáchiyama tmonjanonts̈é ora enjamnama. 	 U moet niet vergeten in wat voor tijd wij leven. Het is tijd om wakker te worden. Sta op! Onze bevrijding is veel dichterbij dan toen wij pas gelovig werden.


Chents̈ana inÿa ibojatichmuá, y chana chë arréndayënga imojtsóba. Y bángnaca yojichamuá; pero chëngna, ínÿengna imojtsajants̈etaye y ínÿengna imojtsëbaye. 	 De eigenaar stuurde nog een knecht en die moest het met zijn leven bekopen. Daarna stuurde hij nog vele anderen, maar ze werden stuk voor stuk mishandeld of vermoord.


Judiënga y ndoñe judiënga Bëngbe Bëtsabe soyëngama sënjabuayená, bacna soyënga amama ngménaca chamuenójuaboma y chca amana chamotsajbanama, Bëngbe Bëtsabe benache chamuishachama y Bëngbe Utabná Jesúsbeñe chamotsos̈buáchema. 	 Ik heb er bij Joden en Grieken op aangedrongen zich tot God te bekeren en in de Here Jezus te geloven.


Chë soldadëngbe amëndayá chë bobóntsbioye tbojëftsanobuácuetënts̈iye, luaroye tbojanánatse y tbojantjá: —¿Ndayá cojtsebomna ats̈e jauyanama ca? 	 De commandant nam de jongeman bij de hand en toen zij alleen waren, vroeg hij: "Wat heb je me te vertellen?"


Er Bëngbe Bëtsá bënga s̈onjinÿanÿé cha bëngbe ts̈abiama juabnënga yobomnama, y chca, cha tojama nÿetsca ents̈anga chamotsobena atsebácanënga jtsemnama. 	 De genade van God is bekend geworden, waardoor voor alle mensen eeuwige redding mogelijk werd.


Y chë fariseunga tojanë́yana: “¿Nda ts̈ëngaftanguents̈á, nderado chabe uaquiñá o uacná canÿe tboye tojtsótsats̈e, cachora ndoñe nanjá jetsejátsëcama, masque ochnayté totsomñëse ca?” 	 Daarna keek Hij hen weer aan en zei: "Als uw zoon op een sabbat in een put valt, haalt u hem er toch ook uit? En een koe laat u er ook niet in liggen."


Y ts̈ëngaftanga, chë ínÿenga ndoñe ts̈abá montsama ca s̈mojtsichámënga, y cachca soyënga s̈mojtsama, ¿s̈mojatsjuabná Bëngbe Bëtsabe castigüents̈ana s̈mochjotsbocá ca? 	 Of denkt u misschien dat u, die anderen veroordeelt voor dingen die u zelf ook doet, Gods straf zult ontlopen?


er ats̈e sënjátats̈ëmbona nts̈amo aca nÿetsca chë Bëngbe Bëtsábenga imomnënga icuababuánÿeshanama, y nts̈amo aca Bëngbe Utabná Jesúsbeñe ts̈a icos̈buáchema. 	 want ik hoor dat u de Here trouw bent en dat u uw medechristenen liefhebt.


Chë s̈es̈ona posuftayté yojtsebomna ora, tmojánashjango y chëtémbioye chë más delicadents̈e base bobachtema tmojantëts̈e, nts̈amo chë judiënga imojanamancá. Chënga imojétsebos̈e chë s̈es̈ónbioye Zacarías ca juabáyana, cach beftcá; 	 Toen het kind acht dagen oud was, werd naar Joods gebruik zijn voorhuid weggesneden en kreeg hij zijn naam. Ieder die bij deze plechtigheid aanwezig was, dacht dat het kind net als zijn vader Zacharias zou heten.


“¡Ts̈a lastema ts̈ëngaftangbiama! S̈mondmëna mo obanënga uatbontsaniñcá, ndoñe ntsinÿnana, y ents̈anga ntsetats̈ëmbcá chiñe jtsebotájayana. Chca s̈mondmëna, er ts̈ëngaftangbe ainana entsemna jútjena bacna juabnë́ngaca, pero ents̈angbiama ndoñe chca ques̈mátinÿna ca.” 	 Maar u bent net verborgen graven in het veld. De mensen komen voorbij zonder te weten dat u vol bederf zit."


Er entseyta, quem luare cabá ndopochóca ora, Bëngbe Bëtsabe ts̈abe noticiënga nÿetsca luarënguents̈a ents̈ángbioye chaóshjanguama. 	 Want voordat het einde komt, moeten eerst alle volken van de wereld het goede nieuws van God horen.


Cachcá, chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ndoñe chenátabo cha chamotseservénama, ndayá ínÿenga jabáserviama. Y mo nda ínÿenga játsebacama cuafjëtsjajocá, cha echanjóbana, ba ents̈anga atsebácanënga chamotsemnama ca —Jesús tojánayana. 	 Jullie moeten net zo zijn als Ik, want Ik ben niet gekomen om Mij te laten dienen. Ik ben gekomen om te dienen en mijn leven te geven als losgeld voor vele mensen."


Nÿe cha yobena ts̈ëngaftanga játsebacama. Bëngbe Bëtsá ndocna inÿe ents̈ábioye tbonjats̈etá chabe obenana chca jamama; chíyeca quem luarents̈e ndocná más quenátobena bënga játsebacama. Nÿe Jesucristbe obenánaca aíñe ca —Pedro tojánayana. 	 Er is bij niemand anders redding te vinden; Hij is de Enige, door wie de mensen gered kunnen worden."


¿ndáyeca ndoñe tconjá chë crocénana bancoca jetsobuájuama, y ats̈e camoye matijtabo ora, mas̈ctoyé chë crocénana y chë chents̈ana tojoboté crocénanënaca ca?’ 	 Als je zo goed weet hoe ik ben, waarom heb je het geld dan niet op de bank gezet? Dan zou ik het nog met rente hebben teruggekregen.'


As chë shembása Pédrëbioye tbojaniyana: —¿Acnaca ndoñe chë boyabásabe uatsjendayá condmëna ca? Y Pedro tbojanjuá: —Ndoñe; ats̈e cha ndoñe quetsatabuatma ca. 	 De portierster zei: "U bent zeker een discipel van die Jezus." "Nee, hoor", zei Petrus.


Chora chënga tmojantjá: —Buatëmbayá, ¿ntseco chca yochjopása? ¿Y ndayá Bëngbe Bëtsá yochjama, chca jopásama yojtsobecuama ents̈anga chamotsetats̈ëmbuama ca? 	 "Wanneer gebeurt dat, Meester?" vroegen ze Hem. "En hoe kunnen we weten dat het zover is?"


Cachëse, base mos̈enana ora Jesús tmojancrucificá. 	 Dat was om negen uur 's morgens.


Chorscana, ts̈ëngaftángnaca ats̈biama ents̈anga s̈mochantsë́tsëtsnaye, er ts̈ëngaftanga áts̈eftaca s̈mondétsemna, ents̈anga jábuayenama ats̈e sënjanbojats̈é orscana ca” —Jesús tojánayana. 	 Omdat u vanaf het begin bij Mij bent geweest, moet u ook van Mij getuigen."


Y aca, ats̈be básetemna, Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá ca cmochantsábobuatma, ents̈ángbioye Bëngbe Bëtsabe soyëngama cochtsabuayiynama, Bëngbe Utabná cabá ndáshjango ora, bacna soyënga amana chamuajbanama; as Bëngbe Bëtsá chëngbe bacna soyënga echanjáperdonaye, y Bëngbe Utabná jabama mochantsopróntaye. 	 En jij, kind, jij zult een profeet van de Allerhoogste God worden genoemd. Jij zult voor de Redder uitgaan om Zijn volk voor te bereiden op Zijn komst.


Chë́ngbioca tmojanë́shejajna ora, mandayë́ngbioye tmojanënatse; chora chë bachnangbe más uámana amëndayá mënts̈á tojanë́yana: 	 Zij brachten de apostelen voor de Raad.


Chents̈ana chë uta uaranga yojoyëngacñá yojáshjango y chë mandayábioye ibojauyana: ‘Taita, aca uta uaranga s̈conjanoyé y muents̈e entsemna inÿe uta uaranga sënjaboté ca.’ 	 Daarna kwam de man die 2000 geldstukken had gekregen. 'Meneer,' zei hij tegen zijn meester, 'u hebt mij 2000 geldstukken toevertrouwd. Ik heb er nog eens zoveel bijverdiend.'


“Y chë Utabná echanjójua: ‘Ndegombre cbë́yana, ts̈ëngaftanga nts̈amo chë ats̈be cats̈átanguents̈ana chë más bats̈á uámanëngaftaca, ndoñe s̈monjanmcá, áts̈eftaca cach ndoñe ches̈mátanma ca.’ 	 Ik zal hun antwoorden: 'Toen u de minste van mijn broeders niet wilde helpen, wilde u Mij niet helpen.'


As chë amëndayá tojána Pablo yojtsemnoye y tbojaniyana: —S̈mëyana, ¿aca derecho bomná mo canÿa Romoca onÿnanacá comna ca? Y cha tbojanjuá: —Arseñor ca. 	 De commandant kwam naar Paulus toe en zei: "Zeg, bent u Romein?" "Inderdaad" zei Paulus.


Cach David canÿe Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá inamna. Cha ts̈abá inatáts̈ëmbo Bëngbe Bëtsá bëtscá tbojans̈buáchenama, Davidbe ents̈anguents̈ana canÿa, Cristo, cach Davidcá rey jabemama. 	 Maar hij wist wat er na zijn dood zou gebeuren. God had hem beloofd dat één van zijn nakomelingen in zijn plaats koning zou worden.


Chë s̈es̈ona tmojáninÿe ora, chënga tmojanacuntá Jesusbe bëtsë́tsata y chë ínÿengbioye, nts̈amo chë s̈es̈onbiama chë ángel tojanëyancá. 	 Nadat zij het hadden gezien, gingen de herders overal vertellen wat er was gebeurd en wat de engel over het kind had gezegd.


Y Jesús tbojanjuá: —¿Ndáyeca “ts̈abia ca” s̈cjauyana? Ts̈abia nÿe canÿa endmëna: Bëngbe Bëtsá. 	 "Waarom noemt u Mij goed?" vroeg Jezus. "Alleen God is toch goed? U weet wat u te doen staat: U mag niet doden, geen overspel plegen en niet stelen; u mag niet liegen, niemand bedriegen en moet respect hebben voor uw vader en moeder."


Cachcá, chë bichtaja cuerpiñe canÿe base soyetema endmëna, pero chë bichtájaca ents̈anga jtsenábotamnayana bëts soyënga tmojamama. S̈mochjouena, canÿe base íñeshe jtsobenana canÿe bëts tjañe juangbotjuama. 	 Net als het bit van een paard en het roer van een schip, is ook de tong een klein ding, maar wat kan het veel kwaad doen! Eén vonkje is genoeg om een heel bos in brand te zetten.


Ats̈e ndoñe quecbátsimpadana, chënga quem luarents̈ana chacúbuacanama; pero aíñe, nÿetsca bacna soyënguents̈ana chacuatsebacama. 	 Ik vraag U niet hen uit de wereld weg te nemen, maar hen te beschermen tegen de duivel.


y tonjayana chë chabe contra ichámëngna caojtsamna ácbioye chama jabana ca. Cach taitá chacojatjá ora, ndegombre soyënga cochántsetats̈ëmbo ndáyeca bënga muabe contra fstsichámuama ca” —cha tojánayana. 	 Hij gebood dat wij ons tot u zouden wenden. Door hem zelf te ondervragen, kunt u aan de weet komen of het juist is waarvan wij hem beschuldigen."


Yëfsana, Pablo bë́ngaftaca tonjána Santiago jábuachama, y chents̈e, nÿetsca chë os̈buachiyë́ngbeñe bëtsëjemëngcá mandayë́ngnaca monjétsemna. 	 De volgende dag gingen wij met Paulus naar Jakobus. Alle christenleiders uit Jeruzalem waren er ook.


Cachcá, canÿe Levita, chë canÿe Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoca trabajayá chëjana yojtsachnëjuana; y chë ents̈ábioye ibojinÿe orna, nÿe chabuacá yojtsëchnë́nguañe. 	 Een tempeldienaar die voorbijkwam, deed hetzelfde en liet de man gewoon liggen.


Chora chënga tmojána chë cuevëshe jtsashanÿama; chë ndëts̈bena, tsengájas̈eca imojuinÿnaná, ntsotats̈ëmbcá ndocná choye chaondámashënguama, y soldadënga chents̈e tmojë́ftsanabashejuana. 	 Zij verzegelden de steen voor de opening van het graf en zetten er een aantal mannen bij op wacht.


y cada te, Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye imojánajna, Bëngbe Bëtsá jëtschuayama. 	 Ze bleven voortdurend in de tempel om God te eren en te danken.


Ats̈e së́ntsebos̈e jtsetats̈ëmbuana ndaye soyama chënga chabe contra imojtsichámuama; as, cha sënjuánatse nÿetsca chë judiëngbe amë́ndayënga montsemnoye; 	 Omdat ik precies wilde weten waarvan ze hem beschuldigden, bracht ik hem voor hun Hoge Raad.


Rufo, chë Bëngbe Utabnabiama uámana trabajayá, s̈mochjachuaye, y chabe mamánaca; cha mo ats̈be mamacá endmëna. 	 Doe de groeten aan Rufus, die ook bij de Here hoort, en aan zijn moeder, die ook voor mij als een moeder is.


Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe Bëngbe Bëtsábioye cha mënts̈á tbojaniyana: Ats̈be uabentsë́ngbeñe acbiama chanjóyebuambaye, y jacántase cbochanjëtschuaye, ácbioye adórayënguents̈e ca. 	 Dat komt overeen met wat in de Psalmen staat: "Ik zal met mijn broeders over God, mijn Vader, spreken. Samen zullen wij Hem eren door ons lied." (B)


As chë uatsjéndayënga tmojaniyana: —Buatëmbayá, baseftayté entsemna chë luaroca judiënga cmonjanbuachetá ndëts̈béngaca jtsóbama; y mora, ¿cabá choye jtésama cojtsebos̈e ca? 	 De discipelen protesteerden: "Kort geleden probeerden de Joden daar U te stenigen, Meester. En nu wilt U er weer naar toe?"


Belén béconana, chë ibeta, oveshënga abuajë́nÿanga shëntsjoca cachëngbe oveshë́ngaftaca imojtsemna. 	 Die nacht kwam een engel van God bij enkele herders, die buiten in het veld overnachtten en op wacht zaten bij hun kudde. Door de verschijning van de engel werd de omgeving in een helder licht gezet. De herders beefden van angst, maar de engel stelde hen gerust.


Jesús ents̈anga chca tonjanacuntá, pero chënga ndoñe ntjosértana nts̈amo yojtsents̈ayancá. 	 Zij begrepen niet wat Jezus met deze beeldspraak bedoelde. Daarom legde Hij het hun uit.


Chents̈ana Jesús tojánachembo chabe bnë́tsana uta uatsjéndayënga, y obenana tojanats̈atá bacna bayëjëngbe juabna ents̈ángbents̈ana jtabocnama y nÿetsca s̈ocanëngama y tsets̈anama jashnayama. 	 Jezus riep Zijn twaalf discipelen en gaf hun macht om boze geesten te verjagen en alle ziekten en kwalen te genezen.


Chíyeca, chca amëngbe soyënga tondaye s̈mattsama. 	 Ga zelfs niet met zulke mensen om.


Chë Uámana Espíritu ts̈ëngaftangbe ainaniñe jtsemándayama chaojabo ora, ts̈ëngaftanga obenana s̈mochanjóyëngacñe. Chents̈ana, nts̈amo ats̈biama s̈motats̈ëmbcá, chë tcbonjabuatambá soyënga, ents̈anga s̈mochjáuyana Jerusalenents̈e, nÿets Judea luariñe, Samarioca y quem luarents̈a nÿets luarënguenáchnaca ca. 	 Maar als de Heilige Geest op jullie neerkomt, zullen jullie kracht krijgen om de waarheid over Mij te vertellen aan de mensen in Jeruzalem en ook in Judea en Samaria. Zelfs tot in de verste uithoeken van de wereld."


Chcasna, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca, chë cha yochjama bënga chamuamashënguama luare, yomna cachcá nÿetsca tescama y ndocna te ntjotrócana. Bëngbe Bëtsá chama mochjëtschuaye, y nts̈amo cha ts̈abá tbojtsinÿancá mochtsadorana, chabiama bëts respeto jtsebomnëse, y nÿetscangbiama más bëtsá cha yomnama jtsejuabnayëse. 	 Omdat wij een blijvend vaderland krijgen, moeten wij dankbaar zijn en God dienen zoals Hij het graag wil, met eerbied en ontzag.


Y nda, ats̈biama ndoñe tontseprontana jasúfriama y cruciñe jobanámnaca, y nÿetsca chabe quem luare soyënga ndoñe tonjéseboshjona ats̈e juastama, cha ndoñe ntsobenana ats̈be uatsjendayá jtsemnama. 	 Anders kan hij mijn discipel niet zijn. Niemand kan mijn discipel zijn als hij niet zijn kruis draagt en Mij volgt.


Pero nda aíñe chë Espíritu tbojtsebomna jtsobenana nÿetsca soyënga ts̈abá jinÿama chabosertama, y ndocná chë Espíritu ndoñe tbondbomná ntsobenana josértana nts̈amo chë Espíritu bomná yomnama. 	 Als de voet zou zeggen dat hij niet bij het lichaam hoort, omdat hij geen hand is, hoort hij daarom niet bij het lichaam?


Pero chë tempo más bëtscá ents̈anga Bëngbe Bëtsabe palabra imojtsuenana y Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchiye. 	 Het nieuws over Jezus Christus verspreidde zich snel en vele mensen gingen in Hem geloven.


‘¡Chë ts̈ëngaftangbe pueblents̈a polvëshe, chë bëngbe shecuats̈ënguiñe tojuanjëshe, camuents̈e fs̈cuesenstëtoná, chca, ts̈ëngaftanga chas̈motsetats̈ëmbuama ndoñe ts̈abá s̈monjamama! Pero masque chca, s̈mochtsetáts̈ëmbo chë Bëngbe Bëtsabe amë́ndayana ts̈ëngaftangbeñe entsemnama ca.’ 	 'Kijk, dit is stof van jullie stad! Wij schudden het van onze voeten! Het is afgelopen met jullie! Vergeet nooit hoe dicht het Koninkrijk van God bij jullie is geweest!'


Tempo, cha ácbioye tondayama quecmënjátanservena, pero mora cha becá entsámana, acbiama y ats̈biama. 	 Onésimus is u tot nu toe niet van veel nut geweest, maar vanaf nu zal hij zowel u als mij van veel nut zijn.


pero chca ndegombre tojtsemnëse, ¿ndábeyeca ts̈ëngaftangbe usetonënga obenana imojtsebomna chë bacna bayëjënga jtëbuacnama? Chíyecna, cachënga montsinÿinÿná nts̈amo ndegombre yomnana, y ts̈ëngaftanga ndoñe ndegombre soye s̈montsichámuama. 	 Hoe kan zijn koninkrijk dan blijven bestaan? Als de duivel Mij de macht geeft boze geesten te verjagen, hoe staat het dan met uw eigen volgelingen? Want die verjagen ook boze geesten! Dat doen zij zeker ook door de macht van de duivel? Vraag het hun eens, als u durft.


Chë Listra y Iconioca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga Timoteobiama ts̈abá imojanoyebuambná. 	 Timotheüs stond bij de christenen van Lystra en Iconium goed bekend.


Chénts̈naca ínÿenga montsemna, y chëngna chë nicolaitëngbe buatëmbana soyënguiñe mondos̈buaché, y chca buatëmbana soyënga ndoñe ts̈abá quenátsmëna. 	 Zo zijn er ook onder u mensen, die de verderfelijke leer van de Nicolaïeten volgen.


¿Aca ndoñe condë́tats̈ëmbo, ats̈e ats̈be Taitábioye stjaimpádase, cha cachora ats̈biama nanjichamuá bnë́tsana utama más ejércitënga angelotémëngaca? 	 Besef je niet dat Ik mijn Vader zou kunnen vragen duizenden engelen te sturen om ons te verdedigen? En Hij zou ze sturen.


Pero chca Bëngbe Bëtsabe soye tomnëse, ts̈ëngaftanga ndoñe ques̈mochatobenaye jáyënjanama. Cuedado s̈mochtsebomna, nderado mo Bëngbe Bëtsabe uayayënga s̈muatjanenobiama ca” —cha tojanë́yana. Y as chënga Gamaliel tmojanoyeuná. 	 Maar als ze van God komen, zult u er niets tegen kunnen beginnen. Dan loopt u gevaar tegen God Zelf te strijden."


Pero ats̈e cbë́yana: Nda chabe shémaftaca tbojtsenë́ts̈ena y chca tojopasá ndoñe chë shema ínÿaftaca tbontseingñé causa, as chë boyá jtsamana cha chabotseingñema, chë shema ínÿaftaca tojtóbouamase. Y nda chë úts̈ena shémaftaca tojtobouamá, chana canÿe uabuatmá jtsebomnana, y chca, chë tsëm boyánaca canÿe bacna soye jamana ca” —Jesús tojánayana. 	 Maar Ik zeg: Als u zich van uw vrouw laat scheiden zonder dat zij met een andere man gemeenschap heeft gehad, drijft u haar tot overspel. En wie met een weggezonden vrouw trouwt, pleegt overspel.


Claudio Lisias, chë bëts uámana mandado Felixbiama: Salud bomná chacotsomñe. 	 "Aan Zijne Excellentie, gouverneur Felix:


Chë uvasës̈angá juashacama tempo yojobuache orna, chë jajañe nduiño básefta oservénënga yojichamuá chë arréndayënga jáuyanama ntsachets̈á chë nduiño ibojtsotocánama. 	 In de oogsttijd stuurde hij enkele mannen naar de boeren toe om zijn deel van de oogst op te halen.


María Magdalena y María, chë José y Santiagbe mamá, tbojáninÿe ndayents̈e Jesusbe cuerpo tbojanjájoma. 	 Maria van Magdala en Maria, de moeder van Joses, waren meegegaan om te zien waar Jezus werd neergelegd.


Chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá, chë ents̈á ochnayté tojtsama sóynaca jtsemándayana ca —Jesús tojánayana. 	 Ik, Jezus, beslis wat op de sabbat wel en niet mag."


As chë ichmónëngbioye tmojánishëche y chë bëts pueblents̈a cárceloye tojtsanëtame. 	 Zij grepen de apostelen en gooiden hen in de gevangenis.


As cha tbojanjuá: —Arseñor. Pero chë ques̈ë́ngnaca chëngbe nduiñëngbe mesë́shents̈ana tmojatquë́cjanatemënga mondbase, chë nduiñënga tmojtsesá ora. Chcasna, Diosmanda s̈motsajabuache ca. 	 "Inderdaad, Here. Maar de honden mogen toch wel de kruimels opeten die van de tafel vallen", was haar antwoord.


Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe quem Bëngbe Bëtsabe puerte osertánana bomna soyëngama mënts̈á endayana: Cha imobobonshánëngbiama Bëngbe Bëtsá tojaprontá soyënga, ndocná tonjinÿe, ni tonjouena y ni mo tonjajuabó ca. 	 De een krijgt ergens geloof voor en de ander de gave om zieken te genezen, beiden door dezelfde Geest.


Chë utamianá Páblëbioye tbojaniyana: —Chë mándayënga s̈monjamandá tsëndata jtabáshejuanama. Chcasna, s̈ontsobena natjë́mbana jtsatoñana ca. 	 "Stel die mannen in vrijheid", zeiden zij. De cipier ging het Paulus vertellen. "De rechters hebben gezegd dat u mag worden vrijgelaten. U kunt vertrekken en ongehinderd verder reizen."


y chë fariseunga y ley abuátambayënga chama Jesusbiama podesca imojtsoyebuambná, mënts̈á: —Mua bacna soyënga amë́ngaftaca entsenuta y chë́ngaftaca entsesá ca. 	 Dat lokte de kritiek van de Farizeeërs en de godsdienstleraars uit. Zij vonden het een schande dat Hij Zich met zulk soort mensen bemoeide. Hij ging zelfs met hen eten!


Chca tmojanuena ora, báseftanga chents̈e imojtsemnënga imojtsichamo: “Mouenënga, chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Elías bontsechembuana ca.” 	 Sommige van de mensen die stonden te kijken, zeiden: "Luister, Hij roept Elia."


Y nÿetscanga ts̈a imojtsáyebuache; asna, básefta fariseunga ley abuátambayënga tmojantsbaná y jabuachana mënts̈á imojtsáyebuache: “Quem boyabása ndocna bacna soye tonjama. Nderado mo Bëngbe Bëtsabe canÿe ángel o espíritu muábioye ndegombre tbojauyana ca.” 	 Er ontstond hooglopende ruzie tussen de twee partijen. Enkele Farizeese godsdienstleraars sprongen voor Paulus in de bres en zeiden: "Volgens ons is er niets op deze man aan te merken. Het is best mogelijk dat een geest of een engel met hem heeft gesproken."


Demetrio tojanë́buaja cháftaca imojantrabájanga y ínÿenga cach mídioca soyënga pórmayënga, y mënts̈á tojanë́yana: “Baconga, ts̈ëngaftanga s̈mondë́tats̈ëmbo, bënga bëtscá crocénana jtsebomnamna quem trabajuents̈ana chca jopódiana. 	 Hij riep zijn mannen bij elkaar, haalde er ook nog andere vakbroeders bij en zei tegen hen:


¿Ts̈ëngaftanga s̈mojtsejuabná ats̈e tijabo quem luarents̈e ents̈anga natjë́mbana chamotsiyenama? Ndegombre ndoñe chca queochátsmëna; ats̈e sënjabo causa, ents̈anga más mochántsentsjanaye. 	 Denken jullie soms dat Ik ben gekomen om vrede op de aarde te brengen? Dat is niet zo! Ik breng juist strijd en verdeeldheid.


Ats̈naca Tercio, chë Páblëbe cuenta quem tsbuanácha uabiamnayá, ts̈ëngaftanga cbontsacheuaná, ts̈ëngaftanga y áts̈naca Bëngbe Utabnáftaca cánÿiñe mo canÿacá quetsomñecá. 	 En tevens een groet in de Here van mij, Tertius, die deze brief voor Paulus heeft opgeschreven.


Jesús chabe uatsjéndayënga tojanë́yana: “Canÿe tempo echanjóshjango, y chora ts̈ëngaftanga s̈mochántsebos̈e canÿe te jtsebomnana, nts̈amo chë Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá ts̈ëngaftangbeñe enjëftsemna orcá; pero chora ndoñe chca queochatóshjango. 	 Hij zei tegen Zijn discipelen: "De tijd zal komen dat jullie ernaar verlangen Mij te zien, al was het maar een dag. En toch zullen jullie Mij niet zien.


Tojanbinÿna ora, nÿetsca chë bachnangbe amë́ndayënga y judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá amë́ndayënga tmojánenefjna jenóyeunayama nts̈amo jamëse Jesús chaóbanama. 	 Vroeg in de morgen kwam de hele Hoge Raad weer bijeen om te bespreken hoe de Romeinse overheid overgehaald kon worden Jezus ter dood te brengen.


Nÿe jtsebos̈ana nts̈amo inÿa tojatashjachcá jtsebomnama, yapa tmoyënga jtsemnana, fiestënguiñe ndoñe ts̈abe soyënga jtsamana, y inÿe soyë́ngnaca mo chë soyëngcá jtsamana. Y mora ats̈e cbabuayená, cach nts̈amo tempo sënjanmcá: chca soyënga jtsamëse oyenënga, Bëngbe Bëtsabe amë́ndayoca ndoñe luare quemochátsbomna. 	 jaloezie, dronkenschap, onmatigheid en meer van dergelijke dingen. Ik heb u al eens eerder gezegd dat mensen die dat soort dingen doen, het Koninkrijk van God niet zullen ontvangen.


Chë soyënga tojánayanents̈ana, Jesús Galilea luarents̈ana tojtsanoñe y Judeoye tojánashjango, Jordán chenguánoica. 	 Hierna vertrok Jezus uit Galilea. Hij stak de Jordaan over en kwam in Judea.


Ts̈ëngaftanga ndaye sanánaca jasama s̈mobénayeca, ndoñe s̈matjama chaotsopochocama ndayá Bëngbe Bëtsá ainaniñe tojamcá. Ndegombre, nÿetsca sananga ts̈abá jasama endmëna; pero ndayá ts̈ëngaftanga s̈mojasama, inÿa bacna benachiñe chaótsats̈ama s̈mojamëse, chë soye cocayé ndoñe ts̈abá ntsemnana. 	 Wat zou het verschrikkelijk zijn als wij om voedsel het werk van God zouden verwoesten. U mag inderdaad alles eten, maar als u daardoor iemand anders aan het twijfelen brengt, is het verkeerd.


Quem bnë́tsanënga nÿetscanga cachcá mochántsejuabnaye, y chë uabouana bayábioye chëngbe obenana y mando mochanjáts̈etaye. 	 Hun enige doel zal zijn hun macht en gezag aan het beest over te dragen.


¿Ts̈ëngaftangbiama ndayá más paselo nántsemna ts̈ëngaftangbe delante jayanama: ‘Acbe bacna soyënga tcbontseperdoná’, o jayanana: ‘Matëtsbaná y motsa ca’? 	 Wat is moeilijker: Hem zijn zonden vergeven of hem genezen?


Chora nÿets luarëngoca ents̈anga chabe natsanoica mochanjénefjna, y cha, ents̈anguents̈ana ínÿenga echanjábacacaye, mo chë oveshënga abuajë́nÿa oveshënga chivë́ngbents̈ana endbetsabacacnaycá. 	 Alle volken zullen voor Mij bijeen worden gebracht. Dan zal Ik hen van elkaar scheiden, zoals een herder de schapen en de bokken scheidt.


Y Jesús tbojanjuá: —¿Nts̈amo leyiñe iuábemana? ¿Ndayá chiñe condbétsaliaye ca? 	 Jezus vroeg: "Wat zegt de wet van Mozes daarover?"


Juan chë Ubayaná tonjánabo ts̈ëngaftanga jábuayenama nts̈amo jtsiyenana cmamnama, nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá, y ts̈ëngaftanga chë tcmojanabuayená soyënguiñe ndoñe ches̈matanos̈buaché; y chë cuenta, chë Romocama ents̈ángbioye impuesto atjanayënga y bacna vida bomna shembásengna aíñe chábeñe montsanos̈buaché. Y ts̈ëngaftanga, masque nts̈amo chënga Bëngbe Bëtsábeñe imojtsos̈buáchema lempe s̈mojinÿëse, chë juabnayana ndoñe s̈monjatrocá, chábeñe jtsos̈buáchiyama ca —cha tojanë́yana. 	 Want Johannes de Doper heeft verteld hoe u het met God in orde kunt maken. Maar u hebt hem niet geloofd. Het waren juist de oplichters en hoeren die hem wèl geloofden! Hoewel u dat zag, hebt u niet gedaan wat Johannes zei. U wilde hem gewoon niet geloven."


Chíyeca cbochanjáuyana, lempe nts̈amo Bëngbe Bëtsáftaca chas̈mojtsencuénta ora chas̈mojtsotjanañama, ainaniñe corente s̈mochtsejuabnaye ya s̈mojóyëngacñe ca, y ndegombre chca s̈mochántsebomna. 	 Maar denk eraan: Dat kan alleen als je gelooft dat het zal gaan zoals jij zegt en geen spoor van twijfel in je hart is. Wat je in het gebed ook vraagt, je krijgt het als je gelooft dat je het al hebt.


Chents̈ana baseftaytese, Pablo Bernabébioye tbojaniyana: “Bëngbe Utabnabe palabra tbonjanabuayená luarëngoye bochjésa, choca Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga jábuachama y jánÿama nts̈amo imojtsemnama ca.” 	 Verscheidene dagen later zei Paulus tegen Barnabas: "Zullen wij teruggaan naar de steden waar wij de Here Jezus bekend hebben gemaakt? Dan kunnen wij eens zien hoe het met de christenen daar gaat."


Chë judiënga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga Pédroftaca tmojánabënga imojenjnaná, chë Uámana Espíritu ndoñe judië́ngbeñnaca cháuamashënguama Bëngbe Bëtsá tojanmama. 	 De Joodse volgelingen van Jezus, die met Petrus waren meegekomen, waren verbaasd dat de Heilige Geest ook over mensen van een ander volk was uitgegoten.


Y inÿe soye, canÿe bëts tbuañe entsemna ts̈ëngaftangbiocana më́ntscoñe; chca, chë ts̈ëngaftangbioye muents̈ana jenachnënguama tmojtsebos̈ënga ndoñe chamondëtsobena, ni chocana bë́ngbioye cach ndoñe ca.’ 	 Bovendien is tussen u en ons een enorme kloof. Wie van hier naar u toe wil, komt er niet overheen.'


Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayënga nÿetscanga cach Jesusbiama tmojánayana, nda Jesúsbeñe tojtsos̈buaché, chábioye Bëngbe Bëtsá chabe bacna soyëngama bochanjaperdóna, Jesusbe obenánaca ca.” 	 Alle profeten hebben over Hem gesproken. Zij hebben verklaard dat ieder die in Hem gelooft, door Zijn naam vergeving van zonden krijgt."


As, chabe béconana imojtsemna ents̈anga tmojánayana: —¿Chca chë Bëngbe Bëtsabe bachnangbe más uámana amëndayábioye cochjóyenguango ca? 	 "Hoe durft u de hogepriester beledigen!" zei één van de mannen die bij Paulus stonden.


Chë mo ibetiñe cuaftsiyencá imojoyena ents̈anga, Bëngbe Bëtsabe soyënga nduabuatma causa, tmojinÿe canÿa ents̈angbe juabnënga binÿnayá. Chë chëngbe juabnënga binÿnayá entsebuashinÿinÿana chë Bëngbe Bëtsábioye nduabuatmëngbiama, y chë causa chabiama imomna mo obanëngcá, ndoñe binÿniñe jtsiyenëse ca —cha tojanábema. 	 Het volk dat in de duisternis voortgaat, zal een groot Licht zien; een Licht, dat straalt over hen die in een land van dichte duisternis wonen."


¡Cuedado s̈mochtsebomna! Cabá chca ndochnëngo ora, lempe tcbonjabuayená ca” —Jesús tojanë́yana. 	 Ik zeg het van tevoren. Jullie zijn gewaarschuwd.


Bëngbe Bëtsá tojama chënga chabe soyëngama ndoñe botamana chamondëtsejuabnama y chabe soyënga ainaniñe ndoñe chamondóyëngacñama, as ndoñe chaondëtsësertánama ca. Y Bëngbe Bëtsá entsichamo: “Chca entsemna, chënga ats̈be benache ndoñe chamondishachama, y ats̈e ndoñe ntjátsebacama; y chca, chënga mochántsemna mo ndëshnana ents̈angcá ca.” 	 "God heeft hun ogen blind en hun hart ongevoelig gemaakt. Hij wilde niet dat zij inzicht en begrip zouden krijgen. Anders zouden ze naar Hem toekomen en zou Hij hen moeten genezen." (c)


Y Jesús tojanë́yana: —César s̈mochtoyiye cha ibotocana soye; y Bëngbe Bëtsana cha ibotocana soye ca. 	 "Welnu", zei Hij. "Geef de keizer wat de keizer toekomt en aan God wat God toekomt."


Chora chënga tmojanonts̈é enatsëtsnayana: “ ‘Bëngbe Bëtsá ca’ chamojojuase, cha s̈ochanjáuyana: ‘As ¿ndáyeca chábeñe ndoñe s̈monjanos̈buaché ca?’ 	 Ze bespraken deze vraag onderling en zeiden tegen elkaar: "Als we zeggen dat God hem die bevoegdheid had gegeven, zetten we onszelf klem. Want dan zal Hij vragen: 'Waarom hebt u hem dan niet geloofd?'


Mënts̈ánaca Jesús tojanë́yana: “Pero chë tempo, ents̈anga puerte chamojasufrí chents̈ana, shinÿe ndoñe queochátsbuashinÿinÿana, juashcona ndoñe queochátsbinÿnaye, 	 Na die dagen van verdrukking en ellende zullen de zon en de maan ophouden te schijnen.


Y básefta ents̈anga chiñe imojtsemnënga, chátbioye tmojanë́yana: “¿Ndayá s̈ojtsama? ¿Ndáyeca chë burrotema s̈ojtsajafjná ca?” 	 "Wat moet dat daar?" riepen een paar mensen die het zagen. "Is dat veulen soms van u?"


Pero chë fariseungna, chents̈ana tmojésanbocana ora, Rey Heródesbe ustonë́ngaftaca tmojanenoyeuná Jesusbe contra, y tmojanonts̈é juabnayana nts̈amo jamëse Jesús jóbama. 	 De Farizeeërs liepen meteen de synagoge uit en gingen naar de leden van de partij van Herodes om met hen te overleggen hoe zij Jezus uit de weg konden ruimen.


y tojama bënga chamotsetats̈ëmbuama ndayá jamama cha yobos̈cá, ndayá cachá tempscana yojanjuabná jamama, pero ents̈anga chca ndoñe tonjaninÿanÿé. Ndayá jamama Bëngbe Bëtsá tempo yojanjuabnacá, ndayá cha tojama bënga chamotsetats̈ëmbuama, cachá yojanjuabná chca jamama. 	 Hij verlangde ernaar ons het geheim bekend te maken waarom Hij Christus heeft gestuurd.


Chents̈ana Pilato, chëngbe cucuats̈iñe Jesús tbojánboshjona chamocrucificama y chë judiënga cha tmojanánatse. 	 Daarop gaf Pilatus Jezus aan hen over om gekruisigd te worden.


Chë soye tojanochnëngo Cirenio ca uabainá Sirioca mandado yojamna ora. 	 Quirinius was toen gouverneur van Syrië.


Chë luarënguëjana cha tojánachnëngo Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga becá añemo atats̈atnaye, ba chabe palabrë́ngaca; chents̈ana, Grecia luaroye tojánashjango, 	 Op zijn reis door dat gebied sprak hij met veel christenen en bemoedigde hen.


Y tbojtsinÿena ora, oyejuayá chë oveshá jesotants̈ájuana; 	 Als u het verdwaalde schaap dan vond, zou u uw vrienden en buren bij elkaar roepen en zeggen: 'Luister. Mijn schaap was verdwaald en ik heb het teruggevonden. Zijn jullie ook niet blij?'


Ts̈ëngaftanga Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga s̈mojanóbiama ora, s̈mojanayana: “Cristo Jesús, Bëngbe Utabná entsemna ca”. Chcasna, ts̈ëngaftanga cmontsamna jtsiyenana soyënga jtsamëse mo chë cháftaca cánÿiñe mo canÿacá tojtsemnacá. 	 Daarom moet u, die Jezus Christus als uw Here hebt ontvangen, in het dagelijks leven een met Hem blijven.


Chorna, chë bachnangbe más uámana amëndayá yojotsbaná, nÿetscangbe tsëntsaca yojotsaye, y Jesúsbioye tbojantjá: —¿Ndocá cochanjayana? ¿Ndayase yojtsemna chë acbe contra montsichamo soye ca? 	 De hogepriester die in het midden zat, stond op en vroeg aan Jezus: "Waarom geeft U geen antwoord op de beschuldigingen van deze mannen?"


Nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Jeremías tojanoyebuambacá, cachcá tojanochnëngo: 	 Zo gebeurde wat de profeet Jeremia al lang geleden had gezegd:


y cha chaotsemándama nÿetsca chë inÿe soyënguiñe, chë quem luarents̈e aca tcojamiñe —chiñe canÿa tojánayana. Ents̈á lempe chaotsemándama Bëngbe Bëtsá tojanma ora, tondaye tonjánboshjona ents̈áftaca ndëmandana soye ca. Pero më́ntscoñama ndoñe nÿa chca quemëntinÿe, chë ents̈á lempe nts̈amo quem luarents̈e yomncá jtsemándayana. 	 En U hebt hem het beheer gegeven over alles wat er is." (a) Toen God dit zei, bedoelde Hij ook dat alles aan Hem onderworpen zou zijn, niets uitgezonderd. Wij hebben nog niet gezien dat het al zover is,


Pero banga, mora uámanënga imomnënga, nduámanënga mochántsemna; y banga, mora nduámanënga imomnëngna, uámanënga mochántsemna ca —Jesús tojánayana. 	 En in de komende wereld krijgt hij het eeuwige leven. Vele eersten zullen de laatsten zijn en vele laatsten de eersten."


Ats̈e Santiago, Bëngbe Bëtsá y Bëngbe Utabná Jesucristbe canÿe oservená, ts̈ëngaftanga cbontsëbuabiamná, ts̈ëngaftanga chë bnë́tsana uta Israeloca bëts pamíllangbioye nÿets luarëjana ujquë́shenënga. Ats̈e cbontsacheuaná. 	 Van: Jakobus, een dienaar van God en van de Here Jezus Christus. Aan: De Joodse christenen die over de hele wereld verstrooid zijn.


Chcasna, nda chë más delicadents̈e base bobachtema tmojatëts̈e ora, chábioye chë soye ndoñe ntjábemana canÿe ndegombre judío. Y canÿe ents̈á ndoñe Bëngbe Bëtsábia ntsemnana nÿe ínÿenga chë más delicadents̈e base bobachtema tmojatëts̈ama. 	 Omdat u als Jood geboren bent en volgens Joods gebruik besneden, bent u nog geen echte Jood. Nee, een echte Jood is iemand die in zijn hart recht voor God staat.


Ats̈e ts̈a sënjánbos̈e Bëngbe Bëtsá jtseservénama, chíyeca Jesúsbeñe os̈buáchiyënga bëtscá sënjanë́camena; y ndayá canÿe ents̈á ibnétsemna jtsamama, Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈abia jtsemnama, judiëngbe ley jtsocumplínëse, chama ndocná tondaye quenjátsbomna jayanama, ats̈e ndoñe ts̈abá sëntsanama ca. 	 Ik was zo fanatiek, dat ik de christenen probeerde uit te roeien. Ik week zelf op geen enkel punt van de wetten af en er was in dat opzicht dan ook niets op mij aan te merken.


Chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Isaíasbe librë́s̈a tmojaniyé chaualiama. Chë librë́s̈a yojutë́fjona orna, tojáninÿena mënts̈á uábemanents̈e: 	 Men gaf Hem het boek van de profeet Jesaja en Hij zocht het gedeelte op waar staat:


y nts̈ámnaca, ats̈e jëftsashjáchama Bëngbe Bëtsá chaoma ats̈e chaitayenama. 	 om uiteindelijk te komen tot de opstanding uit de dood.


Santiago y Juan, chë Zebedeobe uaquiñata y Simonbe enutata, chátnaca auatjanánata ibojtsemna. Chora Jesús Simónbioye tbojaniyana: —Ndoñe matauatjana. Morscana, ents̈anga Bëngbe Bëtsabiama cochántsanguaye, y nÿe beonga ashebuanayá ndoñe quecochátsmëna ca. 	 Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs, die met Simon samenwerkten, wisten niet wat ze zagen. Jezus zei tegen Simon: "Wees niet bang meer. Van nu af aan zul je een visser van mensen worden."


Asna, nÿe chents̈e Jesusbe cuerpo tmojansegorá, chë Bashco fiestama canÿe te yojtsájamna causa, y chë cuevëshe chë béconana inámnayeca. 	 Omdat de zon bijna onderging en het spoedig sabbat zou zijn, legden zij Jezus in dat graf.


Ts̈ëngaftanga tcmonjanëbaye, y chca, Crístoftaca cánÿiñe mo canÿacá s̈montsemna. Y mora s̈mojobená mo cach Cristcá jtsemnama. 	 Door de doop in Christus bent u één met Hem geworden; u bent als het ware omhuld door Hem.


Chë fariseo tojanëuatjaná, Jesús ntsacuents̈abiacá jasama yojonts̈é causa, ndoñe nts̈amo chë judiënga imojanamancá, Bëngbe Bëtsabe delante ts̈ábenga jtsatsmënama. 	 Jezus nam de uitnodiging aan. Toen Hij aan tafel ging zonder Zijn handen te hebben gewassen, was de Farizeeër verbaasd, want Joden vergeten dat nooit.


Pero Abraham ibojauyana: ‘Chënga ni mo Moisés, ni chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayë́ngbioye ndoñe tmonjóyaunase, Bëngbe Bëtsábeñe ndoñe quemochatos̈buáchiye, masque canÿe obaná chauatayenëse, chë́ngbioye jábuayenama ca’ ” —Jesús tojancuentá. 	 'Dat is niet waar', zei Abraham. 'Als zij niet naar Mozes en de profeten luisteren, zullen zij ook niet luisteren naar iemand die terugkomt uit de dood."


Pero nts̈amo Bëngbe Bëtsabiama ibotats̈ëmbcá ents̈ángbioye jábuayenama chata chabojapochocá ora, chë uabouana bayá, chë corente bëts tboicana chaojabocná, chátbioye echántsatsjaye, echantsayënjaná y echantsëbaye. 	 Als zij klaar zijn met hun getuigenis, zal het beest uit de bodemloze put opkomen en hun de oorlog aandoen. Het zal hen overwinnen en doden.


Nderado nda tcmojuasmá y tcmojamandá bnë́tsana cuadroca juyambama, inÿe bnë́tsana cuadra cochjuyamba. 	 Als iemand u dwingt iets een kilometer te dragen, draag het dan twee kilometer.


Y chë bichtaja endmëna mo canÿe iñeshcá, mo canÿe luare ndayents̈e puerte bacna soyënga tobinÿncá. Chë bichtaja jtsobenana bëngbe cuerpents̈e puerte bacna soyënga bëngbiama jamama. Mo canÿe íñeshe becá tojtsendbiamnacá, chë bichtájaca tcojtsichamo ndoñe ts̈abe soye, jtsobenana bacna soyënga bëngbiama jamama nÿets tempo quem luarents̈e tmuetsiyenëntscuana; y mo nda ndayá tojtsangbotjuacá, Satanás jtsobenana chë bichtaja jtsemándayana, bacna soyënga chaotsamama. 	 Zo is ook de tong een vuur. Zij zit vol venijn en vergiftigt elk deel van het lichaam. En de tong zelf wordt in vlam gezet door de hel. Zij zet het hele leven in brand, met als gevolg verwoesting en ellende.


Ts̈ëngaftangbe bomnana buajónana janguánana entsemna, tondayama quenátoservena, y chë ents̈ayëjuangá mejëjonga montsasá. 	 Uw rijkdom is weggerot en uw mooie kleren zijn door de mot aangevreten.


Chë ley ents̈angbe cucuats̈iñe tmojanáboshjona, jinÿanÿiyama nts̈amo ndegombre yomna bacna soyënga jtsamana; pero ents̈anga más bacna soyënga imojtsama ora, Bëngbe Bëtsá cabá más chëngbe ts̈abiama yojtsanjuabnaye y más ts̈abe soyënga chëngbiama yojtsama. 	 Toen de wet van God erbij kwam om aan te tonen dat geen mens zich aan Gods geboden zou houden, namen de overtredingen toe. Maar hoe de zonde ook toenam, Gods genade nam nog veel meer toe.


Y ínÿoca mënts̈á endayana: Bëngbe Utabná s̈mochtsatschuanaye ts̈ëngaftanga ndoñe judiënga, y cha s̈mochtsatschuanaye nÿetsca ts̈ëngaftanga nÿets luarënguenache ents̈anga ca. 	 En weer ergens anders: "Prijs de Here, alle volken! Laten alle mensen Hem loven!" (d)


Ts̈ëngaftangbe castellano y midio tojtsengúsheshe; y chë ngúsheshna echántsinÿinÿnaye ts̈ëngaftanga chë crocenánaca ndoñe s̈monjanmama nts̈amo ínÿenga jujabuáchama yojamncá; chë causa, nÿetsca tescama cmochántsapochocaye, nts̈amo chë íñeshe canÿe soye endbetsepochocacá. Ts̈ëngaftanga quem tempo bomnana s̈mojtsejuabá, y mora quem luare jopochócama ya entsobeco. 	 Uw zilver en goud zijn waardeloos geworden. Omdat u het renteloos hebt laten liggen, zult u erdoor worden aangeklaagd; en u zult erdoor worden verteerd als door een vuur. Al die ellende hebt u zelf opgespaard voor de dag van het grote oordeel.


Mórnaca cachcá entsemna, judiënguents̈e báseftanga monduájamna Jesucrístbeñe os̈buáchiyënga, ndëmuanÿenga Bëngbe Bëtsá tojabacacá, cha chëngbiama ts̈abe juabna bómnayeca. 	 Ook in deze tijd zijn er Israëlieten die bij God horen. Hij heeft in Zijn genade een aantal van hen uitgekozen.


Chca orna, Jesús chabe biyañe tojanáyebuachena: “Eloi, Eloi, ¿lema sabactani ca?” (Chca endayana “Ats̈be Bëtsá, ats̈be Bëtsá, ¿ndáyeca cachcá s̈cojonÿá ca?”) 	 Om drie uur riep Jezus luid in het Aramees: "Eloï, Eloï, lama sabachthani?" Dit betekent: Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?


Simeón tbojanocutsá y Bëngbe Bëtsábioye tbojtanchuá. Cha mënts̈á tojánayana: 	 Simeon nam het kind in zijn armen en begon God te prijzen.


Pero chë jajañe inÿená ibojauyana: ‘Bacó, inÿe uata cachcá monÿá, fshantse chanjáboplojua y uanguanëshe chanjabotboto. 	 'Laat hem nog één jaar staan', antwoordde de tuinman. 'Ik zal hem extra goed verzorgen en mest geven.


“Pero ts̈ëngaftangna ndoñe s̈mattsebos̈e ents̈anga ‘abuátambayënga ca’ chacmotsachembuanama, er nÿetsca ts̈ëngaftanga mo cats̈atangcá s̈mondmëna, Bëngbe Bëtsábeñe betsos̈buachéyeca, y nÿe canÿa endmëna ts̈ëngaftangbe Buatëmbayá. 	 Maar Ik waarschuw u: Laat u nooit zo noemen. Want u hebt maar één Meester. U bent allemaal broers.


Pero inÿa entsemna. Cha endë́tats̈ëmbo y entsichamo nts̈amo ndegombre ats̈biama yomncá; y së́ntsetats̈ëmbo nts̈amo cha ats̈biama yojtsichamcá, nÿetscangbiama aíñe yojtsámanama. 	 Maar God getuigt van Mij dat Ik de waarheid spreek. Ik weet dat Hij gelijk heeft.


Pero Jesús yojtsanëtsëtsná ndayá Lázaro tojtsanóbana ca, y chabe uatsjéndayëngna imojtsejuabnaye Lázaro ndegombre yojtsomáñama. 	 Zij dachten dat Jezus had gezegd dat Lazarus lag te slapen. Maar Jezus bedoelde dat hij gestorven was.


Y quem librë́s̈añe soyëngna, entsábemana ts̈ëngaftanga chas̈motsos̈buáchema, Jesús, chë Cristo y Bëngbe Bëtsabe Uaquiñá bétsemnama; y chcase, chábeñe chas̈mojtsos̈buachese, chábeyeca chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida chas̈motsebomnama. 	 Ik heb hier enkele opgeschreven opdat u zult geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God. Als u in Hem gelooft, leeft u in Zijn naam.


Mouena, Isabel, acbe primá, canÿe s̈es̈ona bochántsebomna, masque ya bëtsananá cha entsemna; chë “s̈es̈ona ndbomná ca” monjanabobuatmá, mora ya chnë́nguana ishinÿe ngomamaná entsemna, 	 Ik heb nog meer nieuws. Het is over uw oude tante Elisabeth. U weet dat zij geen kinderen kon krijgen, maar nu verwacht zij een zoon. Zij is al in haar zesde maand.


Chë soyënga josértama puerte totcá comna, pero ats̈e s̈cuayana, chë soye entsoyebuambná nts̈amo Cristo chábeñe os̈buáchiyëngaftaca yomnama. 	 Ik weet dat dit moeilijk te begrijpen is, maar ik zeg het om duidelijk te maken wat voor verhouding tussen Christus en Zijn Gemeente bestaat.


Bëngbe Bëtsá ndocna te ntjájbanana ts̈ëngaftanga jtsinÿanÿnayana, cachá tojama ts̈abe soyë́ngaca, mocna Bëtsá cha yomnana. Cha endama ts̈ëngaftangbiama chauaftema y chë matënga botamana chaoshájonama, y becá saná cmondats̈atná; y cha endama ts̈ëngaftangbe ainaniñe corente oyejuayana chas̈motsebomnama ca” —chata tbojánayana. 	 Maar toch heeft Hij Zich nooit onbetuigd gelaten. Altijd waren er bewijzen van Zijn goedheid: Regen en goede oogsten, zodat wij naar hartelust konden eten en genieten."


As Jesús tbojaniyana: “Espadëja matosëngbuajonÿá. Nda espadë́jaca tbojóba chana, cach espadë́jaca echanjóbana. 	 "Doe dat zwaard weg", zei Jezus tegen hem. "Wie geweld gebruikt, zal zelf door geweld omkomen.


Chcasna, rey Herodes inÿe tescama tojánachembo. Chë tena, jóyebuambayama Herodes uámana ents̈ayaca yojtopórma y yojótbema chabe mándaye tbemanents̈e; chents̈ana tojanonguamé. 	 Op een daarvoor vastgestelde dag trok Herodes zijn koninklijke mantel aan, ging op zijn troon zitten en sprak hen toe. Zij juichten hem toe:


Pero uayayëngbe cucuats̈iñe cmochanjábashejuana cach ts̈ëngaftangbe bëtsë́tsanga, cats̈átanga, pamíllanga y amiguënga; y ts̈ëngaftanguents̈ana báseftanga cmochantsëbaye. 	 Zelfs je ouders, broers, familie en vrienden zullen je verraden en laten arresteren. Sommigen van jullie zullen gedood worden.


Er Cristo tojama ents̈anga ndoñe chamondë́tsama nts̈amo leyiñe iuayancá, Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈ábenga jtsemnama, chca, chënga chamobenama chabe bominÿiñe ts̈ábenga jtsemnama, Crístbeñe jtsos̈buáchiyëse. 	 Want nu Christus er is, hoeft niemand meer zijn best te doen om volgens de wet van Mozes rechtvaardig te worden. Ieder die op Christus vertrouwt, wordt rechtvaardig.


Trifena y Trifosa s̈mochjácheuaye; chata Bëngbe Utabnabiama puerte bondëtrabája; y bëngbe bonshaná Pérsidnaca s̈mochjachuaye; cha bëtscá endëtrabája, Bëngbe Utabnabiama oservéniñe. 	 Groet Tryfena en Tryfosa, die veel werk voor de Here doen. En onze beminde Persis, die veel voor de Here heeft gedaan.


Cachcá monÿá chë bacna ents̈á bacna soyënga chaotsama; chë puerte bacna soyënguiñe jtsiyenama bos̈á, cachca soyënga chaotsama; pero chë ts̈ábiana nts̈amo ts̈abá yomncá chaotsama, y chë Bëngbe Bëtsabe ents̈á, nÿets tempo nÿets ainánaca chábioye chabotseservena ca” —cha s̈onjaniyana. 	 Wie verkeerd doet, zal nog meer verkeerd doen; wie vuil is, zal nog vuiler worden; maar wie goed doet, moet nog meer goed doen en wie voor God afgezonderd is, moet nog meer voor God afgezonderd worden."


Y ts̈ëngaftanga Efesoca os̈buachiyëngbiámnaca Cristo entsama, chë inÿe chábeñe os̈buáchiyëngaftaca mo canÿe ents̈angcá chas̈motsemnama. Y chë Uámana Espíritu bëngbe ainaniñe yojtsiyénayeca, bënga nÿetscanga cánÿiñe mondmëna, mo canÿe bëts yebncá ndayents̈e Bëngbe Bëtsá yoyena. 	 Ook u wordt door de Geest in dit gebouw, in dit huis van God, ingevoegd.


Chca tmojantjá orna, Jesús tojanë́jua: —S̈mochjá y Juan s̈mochjauyana nts̈amo s̈mojouena y s̈mojinÿcá. 	 Jezus antwoordde: "Ga terug naar Johannes en vertel hem over de wonderen die u Mij hebt zien doen.


Bëtscá ts̈abe soyënga chents̈e bëngbiama tmonjanma, y cachiñe játama ya chë barcuiñe fsëntanenojayenga orna, lempe nts̈amo bejaycá jama s̈onjanëjabotcá chënga s̈onjanats̈atá. 	 Zij brachten ons vele geschenken en gaven bij ons vertrek allerlei dingen mee die wij nodig hadden.


Báseftanga aíñe imojtsos̈buáchiye nts̈amo Pablo yojtsanëtsëtsnacá ndegombre bétsemnama, pero ínÿengna ndoñe. 	 Sommigen werden inderdaad overtuigd door wat hij zei. Maar anderen geloofden hem niet.


Israeloca ents̈anga Bëngbe Bëtsábeñe imojanos̈buachéyeca, chë Jericó bëts pueblents̈a tapiës̈ënga shë́conana canÿsëfta tentscuama chënga imojánajnents̈ana, chës̈ënga yojtsáshajaye. 	 Omdat de Israëlieten op God vertrouwden, liepen zij zeven dagen om Jericho heen en toen stortten de muren van de stad in.


Ats̈e së́ntsebos̈e ts̈ëngaftanga, Jesucrístbeyeca ats̈be cats̈átanga, chas̈motsetáts̈ëmbo chë ts̈abe noticiënga nts̈amo sëndabuayiynacá quem luarents̈a ents̈angbe juabnents̈ana ndoñe yondóbocanama. 	 U moet weten, broeders, dat het goede nieuws dat ik bekendmaak, niet door mensen is bedacht.


Chents̈ana, básefta bobontsënga tmojánashjajna y Ananíasbe cuerpo ents̈ë́juaca tmojanandmaná y jauátbontsama tmojanamba. 	 Een paar jonge mannen stonden op en legden hem af. Daarna droegen zij hem naar buiten en begroeven hem.


Ents̈anga imojtsenjnanaye nts̈amo Jesús yojtsabuátambama, er chamna mo canÿe mando bomnacá yojtsóyebuambnaye. 	 Zij waren diep onder de indruk, want Hij zei de dingen zo zeker. Hij wist waar Hij over sprak en hoefde Zijn woorden geen kracht bij te zetten door aan te halen wat anderen hadden gezegd.


Pero Jesucristo ents̈angbe bacna soyëngama tojanóbana ora, yojamna mo canÿe tmojóba bayacá, Bëngbe Bëtsá ents̈anga bacna soyëngama cháuaperdonama; nÿe canÿe y nÿetsca tescama chca tojanma, y chents̈ana Bëngbe Bëtsabe cats̈bioica tojtanótbema, canÿe uámana puestents̈e, jtsemándayama. 	 Maar nadat Christus Zichzelf voor onze zonden aan God had gegeven als een offer voor alle tijden, ging Hij aan Gods rechterhand zitten.


Y chca, ndayá bënga muattsobena jobátmana soye nántsemna nÿe chë Bëngbe Bëtsábiocana castigo, chë ndayama s̈ojtsamna uatjana jtsebomnana; y nÿe jobátmana chë tempo, ndaye ora Bëngbe Bëtsá puerte etonaná chabe uayayënga bëtscá íñesheca yochtsapochócaye. 	 Het enige wat ons dan te wachten staat, is een vreselijk oordeel; want God zal al Zijn tegenstanders in een laaiend vuur verbranden.


Pilato ya unga soyama tojtë́tanayana: —¿Nts̈amo bacna soye mua tojobuachjanguá ca? Ni mo canÿe bacna soye chiyátinÿena, mua jóbanama chabotsemnama. Chcasna, chanjacastíga y chora chanjë́tsboshjona ca. 	 "Maar waarom dan?" vroeg Pilatus voor de derde keer. "Wat voor kwaad heeft Hij gedaan? Ik zie niet in waarom Hij ter dood veroordeeld moet worden. Ik zal Hem zweepslagen laten geven en in vrijheid stellen."


Jesús cabá ents̈anga yojtsëtsëtsnaye ora, chabe mamá y cats̈átanga tmojánashjajna y imojtsebos̈e Jesúseftaca jóyebuambayama. Nÿe shjoca imojtsemna; 	 Terwijl Jezus nog in gesprek was, kwamen Zijn moeder en Zijn broers er aan. Zij wilden Hem spreken. Maar het huis was zo vol, dat zij er niet meer bij konden. Ze moesten buiten blijven wachten.


As ats̈e Bëngbe Bëtsá sënjaniyana: “Bëngbe Bëtsá, muents̈e së́ntsemna, nts̈amo aca icobos̈cá ats̈e chaimama, nts̈amo acbe uabemana palabrënguiñe ats̈biama endayancá, chë ndayá ats̈e chjanmama ca.” 	 Toen zei Ik: 'Hier ben Ik om Uw wil te doen, om mijn leven neer te leggen, zoals in de Boeken staat." (A)


As chë samaritanënga, Jesús yojtsemnents̈e tmojánashjajna ora, tmojanimpadá chë́ngaftaca chaotsoquedáñama. Y as Jesús, uta te chents̈e tbojëftsanjétana. 	 Toen zij bij Hem kwamen, vroegen zij of Hij bij hen bleef. Hij bleef nog twee dagen.


As chë shembásenga betsco chë cuevëshents̈ana tmojésanbocana, er puerte auatjanánënga imojtsemna y ngmëmnayënga imojtsemna; y chë causa, chë soyama ndocná tmonjaniyana. 	 Bevend van schrik en helemaal overstuur gingen zij het graf uit en zetten het op een lopen. Zij waren zo bang dat zij er met niemand over spraken.


Chca cmontsamna, chca, ts̈ëngaftanga s̈mojtsama soyënguiñe ndocná ndocna bacna soye chaondínÿenama, y puerte ts̈abe vida chas̈motsebomnama. Bëngbe Bëtsabe puerte ts̈abe basengcá s̈mochtsiyena, ts̈ëngaftanga chë s̈mojtsemnënga canÿe luarents̈e puerte bacna ents̈ángbeñe y sempre bëtscá bacna soyënga jtsamana uamanë́ngbeñe. Chíyecna, ts̈ëngaftanga s̈mochtsiyena puerte ts̈abe soyënga jtsamëse, y chca ts̈ëngaftanga s̈mochántsemna mo canÿe ibetiñe luarents̈e buashinÿinÿana estrellëngcá. 	 zodat niemand een kwaad woord van u kan zeggen. Leef in deze ontwrichte, bedorven wereld als zuivere, onschuldige kinderen van God. Want in deze wereld bent u als sterren die het licht van God uitstralen en


Y ents̈anga imojtsonÿaye chë tmojanshná cha chents̈e chátaftaca yojtsemnama; chë causa, chënga ndocá más tmonjanobená chatbe contra jatichámuana. 	 Maar omdat de genezen man bij hen stond, konden zij niets tegen hen inbrengen.


Chë Uaquiñá endmëna nda Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojánbema; chíyeca chë Taitá chábioye obenana tbojats̈etá nÿetscangbiama jayanama ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmontsamama. 	 Ook gaf Hij Hem de macht om recht te spreken over de mensen omdat Hij de Mensenzoon geworden is.


ts̈ëngaftanga chë nts̈amo Bëngbe Bëtsá yobos̈cá ts̈ëngaftanga chas̈motsamama tats̈ëmbënga, y chë leyents̈ana s̈mojuatsjinÿe jobocacayana ndayá más ts̈abá jamama tojtsemncá. 	 Omdat u onderwijs uit de wet krijgt, kunt u onderscheiden wat goed is.


Agabo bë́ngbioye tonjánashjango ora, Páblëbe uasnanëja tonjanca y cucuats̈ënga y shecuats̈ënga cachá tonjanenabatsëca y mënts̈á tonjánayana: “Uámana Espíritu entsichamo, Jerusalenoca quem uasnanëja nduíñbioye chë judiënga mënts̈á camochjama y ndoñe judiëngbe cucuats̈iñe camochjáboshjona ca.” 	 Hij stapte op ons toe, pakte de riem van Paulus en bond zichzelf ermee vast. "Luister naar de woorden van de Heilige Geest", zei hij. "Zo zullen de Joden in Jeruzalem de eigenaar van deze riem vastbinden en aan de Romeinen uitleveren."


Pero masque chca iuábemanëse, ba judiënga imojtsanos̈buaché, y banga judiëngbe amëndayë́ngnaca Jesúsbeñe imojtsanos̈buaché. Pero chëngna, Jesúsbeñe imojtsos̈buáchema ents̈ángbeñe ndoñe montsichamo. Chca imojánama chë fariseungbiama auatja causa, chë judiëngbe enefjuana yebnënguents̈ana ndoñe chamondëtëbuacnama. 	 Toch waren er heel wat vooraanstaande Joden, die wel geloofden dat Jezus de Christus was. Maar zij durfden er niet voor uit te komen, omdat zij bang waren dat de Farizeeërs hen uit de synagoge zouden verjagen.


Siria, Cilicia luarënguëjana tojánachnëngo ents̈anga añemo ats̈atnaye, chë luarenache enefjuana os̈buáchiyënga Jesucrístbeñe más chamotsos̈buáchema. 	 Zij trokken door Syrië naar Cilicië. Onderweg sterkten zij de christengemeenten in hun geloof.


Jesús chë soyënga tojánayana ora, canÿe josticio chents̈e yojtsemná, Jesúsbioye tbojanjuebjants̈etá y tbojaniyana: —¿Chca chë bachnangbe más uámana amëndayá cuanjojuá ca? 	 Eén van de bewakers gaf Jezus een klap in het gezicht. "Zo wordt niet tegen de hogepriester gesproken!" zei hij.


“Chë te chaojóshjango ora, ts̈ëngaftanga ndocá ats̈e ques̈mochatstjaye. Ndegombre s̈cuayana, lempe nts̈amo ats̈be Taitá s̈mojotjañcá, y chca s̈mojama ats̈e jóts̈ëmbonëse, áts̈beñe s̈mos̈buachéyeca, cha lempe cmochanjáts̈ataye. 	 Als het zover is, hoeft u Mij niets meer te vragen. Luister goed, Ik zeg dat u dan alles rechtstreeks aan de Vader kunt vragen en Hij zal het u geven in mijn naam.


Pero chë Taitana chabe oservénënga yojámëndaye: ‘Betsco chë más ts̈abe ents̈ayá mauaca y matspormanga, monts̈abuechëtjo y matsshecochëtjo. 	 Maar de vader liet hem niet eens uitspreken en zei tegen de knechten: 'Vlug! Haal de mooiste kleren die we in huis hebben en geef hem die om aan te trekken. Geef hem een ring voor zijn vinger en een paar schoenen.


Chca Crístoftaca s̈mómnayeca, Bëngbe Bëtsá tojama ts̈ëngaftanga chas̈motsebomnama chábents̈ana nÿetsca ts̈abe soyënga, ts̈ëngaftanga obenana chas̈motsebomnama cha jamëse, Bëngbe Bëtsabe soyëngama jóyebuambayama y chë soyëngama chacmë́sertama. 	 Maar als een vrouw bidt of namens God spreekt met onbedekt hoofd, is dat een schande voor haar man. Dan staat zij gelijk aan een vrouw die kaalgeschoren is.


Tojanótbema ora, Jesús chë barquë́shoicana tojanonts̈é ents̈anga jabuátambama. Jabuátambama tojanpochocá orna, Simónbioye tbojaniyana: —Shbuatsëntsoye barquë́sha mëyamba y ts̈ëngaftangbe atarraiëshangá s̈mochjushbuets̈e, beonga jashebuáyama ca. 	 Toen Hij was uitgesproken, zei Hij tegen Simon: "Vaar het meer eens op naar diep water en gooi daar uw netten uit."


Cha s̈onjichamó ents̈anga jábuayenama y jayanama ndegombre cha yomna chë Bëngbe Bëtsabe uabuayaná, chë nda obanëngbiama y ainëngbiama yochjayana ts̈abá o ndoñe ts̈abá tmonjamama. 	 Hij heeft ons opdracht gegeven dit nieuws bekend te maken en de mensen te verzekeren dat Jezus door God is aangesteld om recht te spreken over de levenden en de doden.


Ndoñe nÿe bonamente Bëngbe Bëtsabe uabemana palabrënguiñe mënts̈á endayana: “Chë Bëngbe Bëtsá tbojanichmó bëngbe ainaniñe chaotsiyenama Uámana Espíritu, puerte entsebos̈e nÿe Bëngbe Bëtsá canÿa bëngbe amëndayá chaotsemnama ca.” 	 Er staat niet voor niets in de Boeken: "God wil de geest die Hij in ons liet wonen, helemaal voor Zich alleen hebben." (A)


Cánÿents̈e imojétsemna Simón Pedro; Tomás, chë Gemelo ca uabobainá; Natanael, chë Galilea luarocá, Caná pueblocá; Zebedeobe uaquiñata y Jesusbe inÿe uta uatsjéndayata. 	 Simon Petrus, Thomas, Nathanaël uit Kana in Galilea, Jakobus en Johannes en nog twee andere discipelen waren daar bij elkaar.


Chorna, chë Bëngbe Bëtsabe bëts yebna celoca becá ngónaca tonjanojutjé, y chë ngona enjétsobocana Bëngbe Bëtsábents̈ana, chabe buashinÿinÿanana y obenana jtsinÿanÿnayëse; y Bëngbe Bëtsabe bëts yebnoye ndocná quenjátanobena jamashënguana, chë canÿsëfta angelëngbe canÿsëfta pochócaye soyënga candochnënguëntscuana. 	 Toen werd de tempel gevuld met rook, als teken van Gods heerlijkheid en macht. Niemand kon de tempel meer binnengaan, totdat de zeven rampen van de zeven engelen voorbij waren.


Jesús tojáninÿe chënga ts̈a imojtsos̈buaché chë s̈ocá jáshnama cha yojanobenama; as chë jama ndobenábioye tbojaniyana: “Sobreno, mouena; acbe bacna soyënga tcbontseboperdoná ca.” 	 Jezus zag dat zij er gewoon niet aan twijfelden of Hij hun vriend zou helpen. Hij zei tegen de verlamde man: "Ik vergeef u al uw zonden."


Davídbents̈ana canÿe ents̈á Jesús enjamna, nda Bëngbe Bëtsá tbojanichmó Israeloca ents̈anga jabátsebacama, nts̈amo cach Bëngbe Bëtsá chëngbe bëts taitanga tojanas̈ebuachenacá. 	 Eén van Davids nakomelingen, Jezus, is de Redder, Die door God aan Israël beloofd was.


Pero uta juatëngmiásha, chë bëts aguilbeshá, chë shembásabioye tmonjaniyé, chabiama tmojanprontá luaroye chaongüefjoma, ents̈anga ndoyena luaroca, chë dragónbents̈ana bënoca; y chents̈e enjamna chë shembásabioye saná chamuájuats̈ema, unga y tsëntsa uatëntscuana. 	 Maar zij kreeg twee vleugels van de grote arend, zodat zij kon wegvliegen naar haar schuilplaats in de woestijn. Daar werd zij een bepaalde tijd verzorgd, buiten het bereik van de slang.


Chents̈ana, Jesús Capernaumoye tojtanashjango; y ents̈anga imojátats̈ëmbona, Jesús yebnents̈e yojtsatsmënama. 	 Een tijd later kwam Jezus weer in Kapernaüm.


Ats̈be cucuats̈ënga y ats̈be shecuats̈ënga minÿënga; s̈mobojajo y s̈mochanjinÿe. Cach ats̈e së́ntsemna. Canÿe añemësna, ni mënts̈ena ni betas̈ënga ntsebomnana; pero ts̈ëngaftanga s̈montsonÿá, ats̈na aíñe ca” —tojanë́yana. 	 Kijk maar eens naar mijn handen en mijn voeten. Ik ben het echt. Ik ben geen geest. Voel maar. Jullie zien toch wel dat Ik een lichaam heb? En een geest heeft geen lichaam."


Ndauatjcá Apolos tojanonts̈é jóyebuambayama chë judiëngbe enefjuana yebnents̈e. Pero Priscila y Aquila cha imojóyeunaye ora, barie tmojanchembo y más botamana tmojanbuayená, nts̈amo Bëngbe Bëtsabe inÿinÿena benache bétsemnama. 	 Hij sprak vol vuur over Jezus en de dingen die hij zei, waren juist. Maar hij kwam niet verder dan de doop van Johannes. In de synagoge nam hij vrijmoedig het woord. Priscilla en Aquila hoorden hem. Zij namen hem mee naar huis en legden hem uit wat er allemaal met Jezus was gebeurd en wat dat betekende.


er chë tempo chaojóshjango, chë ústonoye ángel chabe trompetë́fjua juajatëtama chaojonts̈é ora, chora ya echanjochnëngo nts̈amo Bëngbe Bëtsá jamama yojuabnacá; chë soye nÿetsca ents̈ángbioye cha ndoñe chenatinÿanÿé, nts̈amo tempo cha chabe oservénëngbioye, chë chabe juabna oyebuambnayë́ngbioye tojanabuayenacá ca” —cha tonjánayana. 	 "Van uitstel is geen sprake meer. Als de zevende engel op zijn bazuin blaast, zal God Zijn verborgen plan uitvoeren, zoals Hij Zijn dienaren, de profeten, beloofd had."


Y Crispo, canÿe chë enefjuana yebnents̈a mandayá, Bëngbe Utabná Jesucrístbeñe yojtsos̈buáchiye y nÿetsca chabe pamíllangnaca; y banga chë Corintents̈ë́ngnaca Jesucrístbeñe imojtsos̈buáchiye, Pablo yojtsoyebuambná ora; y chënga tmojánenabaye. 	 Crispus, de leider van de synagoge, en zijn hele gezin geloofden wel in de Here Jezus. Er waren nog veel meer Corinthiërs die wel aannamen wat Paulus zei en zich lieten dopen.


As chata tbojanjuá nts̈amo Jesús tojanëyancá; y chë ents̈anga tmojanalesenciá chë burrotema chamuánatsama. 	 "Nee", zeiden de discipelen, "maar de Here heeft het nodig. Wij brengen het gauw weer terug." Toen mochten zij het meenemen.


Bashco fiestama canÿe te yojtsájamna, y chë judiënga ndoñe imontsebos̈e chë crucificánënga cachents̈e chë ochnayté chamotsemnama, chë te puerte uámana te bétsemnayeca. As Pilato tmojanimpadá chë crucificánënga shecuats̈ënga jetsatcacayama y chë cuerpënga chents̈ana jtsejuánama chaomandama. 	 Die avond zou de sabbat beginnen. Daarom wilden de Joden niet dat de mannen nog langer aan de kruisen zouden blijven hangen. Zij vroegen Pilatus hun benen te laten breken. Dan zouden zij eerder sterven en konden de lichamen vccr de sabbat van het kruis worden afgenomen, want dat was erg belangrijk.


Pero chë bës̈áshajana tojamashënguana, chë oveshënga anÿená jtsemnana. 	 Want de schaapherder komt door de deur binnen.


“Chë tena, nda cachabe yebnents̈a tsbanánoca chaojtsemna, y chabe soyënga cach tsoca tojtsebomnëse, chocana ndoñe chaondë́tastjango chë soyënga jesabobocnama; y nda jajoca chaojtsemna, yebnoye ndoñe chaondë́ta. 	 Wie dan op het platte dak van zijn huis zit, moet niet naar binnen gaan om zijn spullen mee te nemen. Wie op het veld is, moet niet naar huis teruggaan.


Y aíñe, chë bënga fsëndoyebuambná osertánana bomna soyënga endmëna chë Bëngbe Bëtsá quem luarents̈a ents̈ángbioye baytentscuana ndoñe tonjaninÿanÿé soyënga, y chca, ents̈anga baytentscuana chë soyënga ndoñe tmonjanábuatmana. Cha yojanjuabná chë soyënga chca yochtsanmënama, quem luare cabá cha ndëma ora, y yojanjuabná, chë soyë́ngaca bënga mochtsanobena puerte bëtsë́tsanga y uámanënga jtsemnana, cháftaca chë nÿetsca tescama yomna ts̈abe vida jtsebomnama. 	 De Geest openbaart Zich door elk van ons, tot welzijn van de hele gemeente.


Judas tojë́ftsanbocnents̈ana, Jesús tojánayana: —Ora tocjobuache, Bëngbe Bëtsá Ents̈á tbojanbemá corente bëtsá y obená yomnama jinÿanÿiyama; y mua echanjínÿanÿiye Bëngbe Bëtsá corente bëtsá y obená yomnama. 	 Toen Judas de deur uit was, zei Jezus: "Nu blijkt hoe groot en machtig Ik ben. En daardoor blijkt ook hoe groot en machtig God is.


Chë nÿetsca saná sayënga ndoñe chamondëtsejuabná chë inÿe soyënga ndoñe mondëtsesayëngbiama, chë causa chënga más bats̈á uámanënga imomna ca; y chë ndaye soyënga ndoñe mondëtsesayëngna, chë nÿetsca saná sayëngbe contra ndoñe chamondëtsoyebuambná, er Bëngbe Bëtsá chënga tojúbuaja mo chabe ents̈angcá. 	 Wie alles eet, moet niet neerkijken op iemand die geen vlees eet. En wie geen vlees eet, moet iemand die dat wel doet, niet veroordelen. God heeft hen namelijk allebei aangenomen.


Chë Moisesbe leyents̈a mandënga, nts̈amo chë bachnanga yojánamnama Bëngbe Bëtsá jadórama tmojóba bayë́ngaca y inÿe soyë́ngaca, ndoñe ntsinÿanÿnayana lempe chë Bëngbe Bëtsá chabe ents̈anga jats̈atayana puerte ts̈abe soyënga, pero aíñe bats̈atema jtsinÿanÿnayana nts̈amo chë soyënga yochtsemnama. Chíyeca chë mandënga, chë uáts̈ëmbona soyë́ngaca y Bëngbe Bëtsábioye jadórama tmojóba bayë́ngaca, ndocna te ntjopódiana jamana chë Bëngbe Bëtsábioye jobéconama tmojtsebos̈ënga, chca soyënga tmojtsamama cada uata nÿets tempo, chënga ainaniñe corente chamotsetats̈ëmbuama chëngbe bacna soyëngama nÿetsca tescama perdonánënga imojtsemnama. 	 De Joodse wet gaf maar een versluierd beeld van de geweldige dingen, die Christus voor ons zou doen. Jaar in jaar uit werden telkens weer dezelfde offers gebracht, maar toch konden de mensen onder dat oude verbond daardoor niet gered worden.


Chábioye yojobeconá, aceitiye y vínoyeca ibojáshna, y lisianënguiñe ents̈ë́juaca ibojuantsacjuá. Chabe couayiñe ibojëftsenjayiye, canÿe yebnoye posada uyents̈amianoye ibojuánatse, y chents̈e chábioye ibojëftsinÿena. 	 De Samaritaan knielde naast hem neer, verzorgde zijn wonden met olie en wijn en legde er verband om. Daarna tilde hij hem op zijn ezel en ging er zelf naast lopen. Zij kwamen bij een herberg, waar hij hem verder verzorgde.


Y Jesús chënga tojanë́yana: “¿Ts̈ëngaftanga s̈mojtsejuabná, chë Galileoca ents̈anga chca tmojapasá, chë luarents̈a inÿe boyabásengbiama chënga más bacna soye amënga imojamna causa ca? 	 "Denkt u dat zij slechter waren dan de andere mensen uit Galilea?" vroeg Hij.


Chënga tmojána chë bachnangbe amë́ndayënga y judië́ngbeñe bëtsëjemëngcá mandayë́ngbioye y mënts̈á tmojánayana: “Bënga Bëngbe Bëtsá mënts̈á fsënjas̈buachená y bacna soyënga bë́ngbeñe chaotsemna chca ndoñe fsënjocumplise: Tondaye ntjasana, ni ntjofs̈iyana, Pablo jóbantscuana. 	 Zij gingen naar de hoofdpriesters en de andere leden van de Hoge Raad en zeiden: "Wij hebben een vloek op ons genomen: Wij zullen niets eten of drinken, zolang wij Paulus niet hebben gedood.


Chë Bëngbe Bëtsabe bominÿiñe ts̈ábenga jtsemnama bos̈ëngbiama, nts̈amo leyiñe iuayancá jtsamëse, Moisés mënts̈á tojánayana, chëngbiama tojanábema ora: “Nda tojtsama nÿetsca mandënga nts̈amo leyënguiñe endayancá, ts̈abe vida echántsebomna, nÿets tempo chë leyë́ngaca mandaná ca.” 	 Volgens Mozes bent u alleen rechtvaardig als u precies doet wat in de wet staat; alleen d n zult u leven.


Y Bëngbe Bëtsáftaca chas̈mojtsencuénta ora, s̈mochjenójuaboye nderado nda ndaye bacna soye ts̈ëngaftangbiama tojamama, y cháftaca cabá etonánënga s̈mojtsemnëse, s̈mochtseperdóna; chca, Bëngbe Bëtsá, celoca endmëná, ts̈ëngaftangbe bacna soyëngama chacmotsaperdonama. 	 Wanneer je staat te bidden en je hebt iets tegen iemand, moet je het hem vergeven. Dan zal je hemelse Vader ook jou vergeven wat jij verkeerd hebt gedaan.


Chents̈ana Pilato, chë bachnangbe amë́ndayënga, chë pueblents̈a amë́ndayënga y nÿetsca ents̈anga tojánachembo, 	 Pilatus riep de Joodse leiders en de andere mensen weer bij elkaar en zei:


Chora sënjanuena celocana canÿe shauenanana, mo bëtscá béjayënga y bëts juesasana shauenanancá; y chë shauenanana enjamna mo chë arpë́sha uenanayënga chëngbe arpëshangá tmojtsabuastocá. 	 En ik hoorde een geluid uit de hemel als van een enorme waterval of van zware donderslagen. Het leek ook wel op harpmuziek.


Ats̈e añemo së́ntsebomna nÿe chë ndayá Cristo áts̈eftaca tojamama jóyebuambayama, ndoñe judiënga Bëngbe Bëtsá chamóyeunama. Chca tonjopasá, ndayá tijayanama y tijamama, 	 Ik haal het niet in mijn hoofd over iets anders te spreken dan over wat Christus door mij tot stand heeft gebracht. Hij heeft, door mijn woorden en daden, mensen uit allerlei volken tot gehoorzaamheid aan God gebracht,


Chcasna chënga Jesús tmojanjuá: —Bënga ndoñe queftsátstats̈ëmbo ca. Y as Jesús tojanë́yana: —Ats̈e cach ndoñe quecbochatë́yana ndaye deréchoca chca stsama ca. 	 Tenslotte zeiden zij tegen Jezus dat ze het niet wisten. "Dan vertel Ik u ook niet wie Mij het recht geeft dit allemaal te doen", zei Hij.


Chora Jesús tbojaniyana: —Shembása ¿ndayama cos̈aché? ¿Nda conguá ca? María yojtsejuabnaye chë boyabásana yojtsemna chents̈a base jajañe uaishanÿá ca; chíyeca tbojantjá: —Bacó, aca tcojuambësna, s̈mëyana ndayents̈e cojtsejajó, as ats̈e cha jesocñama ca. 	 "Waarom huilt u?" vroeg Jezus. "Wie zoekt u?" "Och, heer, als u Hem ergens anders hebt neergelegd, zeg het alstublieft. Dan neem ik Hem mee", zei zij.


Chca tojanamëndá, cachcá chaotsemnama nts̈amo chë Bëngbe Bëtsabe juabna oyebuambnayá Isaías tojanayancá. Cha mënts̈á tojánayana: 	 Dat was in overeenstemming met wat de profeet Jesaja had gezegd:


Chcasna, mora básefta boyabásenga Jope bëts puebloye michamó y Simón, chë Pedro ca monduabobuatmá, moye chamuánatse. 	 Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te zoeken en hem te vragen naar uw huis te komen.


As chë oservénënga tsashenangoye imojábocana y nÿetscanga imojánÿenënga imojáchembo, cánÿiñe ts̈abe y bacna ents̈anga, y chca, chë tsbocnanoica jútjena yojtsemna ents̈ángaca. 	 De knechten gingen de straat op en brachten alle mensen binnen die zij konden vinden, zowel goede als slechte. Al gauw zat de feestzaal vol gasten.


Ats̈e, Bëngbe Bëtsá së́ntseimpadana, nda inétsama bënga padecena soyënguiñe uantadënga chamotsemnama, y nda inétsama bënga ainaniñe más añemo chamotsebomnama, cha chaoma nÿetscanga canÿe juabna chas̈motsebomnama, nts̈amo Cristo Jesús yojanjuabnacá ts̈ëngaftanga jtsejuabnayëse; 	 Het is mijn vurige verlangen dat God, Die ons volharding en moed geeft, ervoor zal zorgen dat u een van hart en ziel Christus zult volgen.


Y masna, acbe uaquiñá chë bacna vida bomna shembásengaftaca acbe crocénana pochocayá tojtashjango ora, chë más minÿica uacná chabiama tcojáshbua ca’ —chë uaquiñá ibojauyana. 	 Nu komt die zoon van u thuis; hij heeft eerst uw geld er bij de hoeren doorgejaagd en wat doet u? U slacht voor hem het beste kalf dat we hebben!'


Y tojtsinÿena ora, chabe amiguënga y juachañe oyena shembásenga jáchembuana, y mënts̈á jáuyanana: ‘Ats̈eftaca móyejuanga, er chë sëntsanobuets̈e crocénana së́ntsinÿena ca.’ 	 Ze zou haar vriendinnen en buurvrouwen bij elkaar roepen en zeggen: 'Zijn jullie ook niet blij dat ik de zilveren munt die ik kwijt was, weer heb gevonden?'


“Ts̈ëngaftanga s̈mojouena nts̈amo Bëngbe Bëtsá tojanmandacá: ‘Acbe boyá o acbe shémbioye ínÿaftaca ndoñe catjaíngña.’ 	 De wet van Mozes zegt: 'U mag geen overspel plegen.' Maar Ik zeg: Wie met begerige ogen naar een vrouw kijkt, heeft in zijn hart al overspel met haar gepleegd.


Chents̈ana chë inÿe mándayënga tojanë́yana: “Israeloca taitanga, puerte cuedado s̈mochtsebomna nts̈amo quem boyabásengaftaca s̈mochjamama. 	 "Mannen van Israël, wees voorzichtig met deze mensen.


As chë canÿsëfta tandës̈e y chë beonatémënga tojanca; Bëngbe Bëtsábioye chama tbojtanchuá, chë saná tojanjatá y chabe uatsjéndayënga tojanëjatá. Chents̈ana nÿetsca ents̈ángbioye tmojanacaredadó. 	 Hij nam de zeven broden en de visjes en dankte God ervoor. Daarna brak Hij ze in stukken en gaf ze aan Zijn discipelen. De discipelen gaven het brood en de vis aan de mensen.