Hij stond op het punt weer te vertrekken, toen er een stomme man bij Hem werd gebracht. De man kon niet spreken, omdat er een boze geest in hem zat, die dat verhinderde. 	 Kana won zhanastar, andine leste ieke manushes kai nashti delas duma ke sas beng ande leste.


Luister goed naar wat ik nu zeg: Als u erop rekent dat het met God in orde komt door u te laten besnijden en de Joodse wetten te houden, zal Christus u niet redden! 	 Ashunen mange! Me, o Pavlo, mothav tumenge, te thona semnuria pe tumende, antunchi O Kristo chi mai avela kanchi.


Jezus begon bang te worden en kreeg het heel erg moeilijk. "Het wordt Mij teveel", zei Hij. "Ik sterf bijna van verdriet. Blijf hier waken." 	 Ai O Jesus phendia lenge, "Haliarav ande murho duxo de sa pharo nekazo, zhi kai martia, beshen katka, ai len sama."


Hij zei tegen hen: "Ga met Mij mee! Dan zal Ik een ander soort vissers van jullie maken. Vissers die mensen bij Mij brengen." 	 O Jesus phendia lenge, "Aven mansa ai kerava anda tumende masharia kai astaren manushen."


Toen Hij klaar was, sloeg Hij Zijn mantel om en ging weer aan tafel. 	 Pala kadia kana xaladia lenge punrhe, ai lia pe peste peske tsalia thodiape kai skafidi, ai phendia lenge, "Haliardian so me kerdem tumenge?"


De vierde engel blies op zijn bazuin: Een derde deel van de zon, de maan en de sterren werd door een zware slag getroffen. Daardoor werden zij voor een derde verduisterd. Zowel overdag als 's nachts gaven zij een derde minder licht. 	 O shtarto angelo phurdia leski tuturaza. Ai o trito partia le khamesko ai o trito partia le shunutosko ai o trito partia le chere rhaiange sas dukhade, ai o trito partia anda lende sas kerde tuniariko, ai o trito partia le diesesko ai eriatesko nas vediara.


Hij voegde eraan toe: "Wie over die steen valt, zal te pletter slaan. En wie onder die steen terechtkomt, zal vermorzeld worden." 	 Kon godi perela pe kodo bax avela phaglo; ai kuko kai perela o bax wo avela lichardo."


Ik eet en drink wel, en u moppert: 'Hij is een veelvraat en een drinkebroer; een vriend van tolontvangers en slechte mensen!' De praktijk zal wel uitwijzen of u gelijk hebt!" 	 O Shav le Manushesko xal but ai macharno lo, vortako lo manushensa kai chiden e taksa ai bezexalensa!' Numa lesko chachimos sikadiola pala e buchi kai kerdias."


"U kunt zich het Koninkrijk van de hemelen zo voorstellen: De eigenaar van een landgoed ging er 's morgens vroeg op uit om arbeiders te huren voor het werk in zijn wijngaard. 	 E amperetsia le rhaioski si sar iek gazda kai gelo diminiatsi te lel manush te keren buchi ande leski rez.


Maar u moet dat niet doen. Want veertig van hun mannen liggen in een hinderlaag om Paulus te vermoorden. Zij hebben allemaal een vloek op zich genomen om niets te eten en te drinken voor Paulus dood is. Zij staan nu al klaar omdat zij verwachten dat u zult doen wat de hoofdpriesters u zullen vragen." 	 Numa tu na pachas so mothon, ke mai but sar shtarvardesh mashkar lende, keren narozhno te len les ai dinepe armaia pe pende te na xan kanch ai te na pen zhi kai mudaren les. Won azhukeren akana, ai azhukeren pala tute so keresa.


Denk maar eens aan het natuurlijke volk van Israël: Door van de offers te eten, is het betrokken bij het altaar waarop de offers gebracht worden. 	 Dikhen le Zhiduvuria kodola kai xan le masa le zhigeni kai mudaren le, vov si andek than le altariosa.


Wij weten dat de Zoon van God gekomen is en ons heeft laten zien hoe wij de enige en echte God kunnen leren kennen. Wij zijn één met de ware God door Zijn Zoon Jezus Christus. Hij is de ware God; Hem te kennen, is het eeuwige leven. 	 Ame zhanas ke O Shav le Devlesko avilo, ai dia ame e goji, te zhanas savo si O Del o chacho. Ame sam astarde ka Del o chacho katar lesko Shav O Jesus Kristo.


dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (C) 	 zhi kai kerav skeri anda che duzhmaia.


Verscheidene christenen bekenden openlijk wat voor verkeerde dingen zij hadden gedaan. 	 But shave le Devleske avenas te mothonas angla narodo so kerde.


U leefde zonder hoop en zonder God. Maar nu u één met Christus bent, is er geen afstand meer tussen Gods volk en u. Doordat Christus Zijn leven en Zijn bloed voor u heeft gegeven, bent u dichtbij gekomen. 	 Numa akana, astarde le Kristosa, tume kai sanas dur, akana san pasharde katar o rat le Kristosko.


Daarna werd Jechonia vader van een zoon, die Sealthiël heette. 	 Kana sas ande Babylon, O Jechonias sas o dat le Salathielosko; O Salathiel sas o dat le Zorobabelosko;


Maar vele Joden zullen in de diepste duisternis worden gegooid. Daar zullen zij vergaan van wroeging en verdriet. En het Koninkrijk was nog wel voor hen bestemd!" 	 Numa le shave la amperetsiake avena shudine avri ando tuniariko, kotse kai roven ai kai chiden dandendar.


Alle mensen die de Vader Mij geeft, zullen naar Mij toekomen. En als iemand bij Mij komt, zal Ik hem nooit wegsturen. 	 So godi murho Dat del ma avela mande. Ai kodales kai avela mande shoxar chi dava avri.


Omdat Mozes op God vertrouwde, wilde hij (toen hij volwassen was geworden) niet voor een kleinzoon van de Farao worden aangezien. 	 Pala pachamos o Moses chi mangela te avel akhardo o shav le Pharoahoski shei kana barilo.


Lot werd ziek en misselijk van de uitspattingen en de losbandigheid, die hij dagelijks om zich heen zag. 	 Ke kodo manush o lasho traiilas mashkar lende, ai dikhelas ai ashunelas swako dies kasavendar dieli, kai nekezhimesas ande pesko ilo o chacho katar lengo traio o bi lasho.


Hij nam Jezus weer mee naar binnen en vroeg: "Waar komt U vandaan?" Jezus gaf hem echter geen antwoord. 	 ai pale gelo ando kher la krisako, ai phushlia katar O Jesus, "Katar san tu?" Numa O Jesus chi phendia kanch.


Dus, broeders, streef ernaar namens God te spreken, maar verbied het spreken in vreemde talen niet. 	 Kadia, phrala le, roden e podarka le profesiaki, ai chi aterdion le te den duma pel shiba.


Wij weten dat de wet van God een geestelijke zaak is. Daarom kan ik er niet bij. Ik ben een mens van vlees en bloed, die onderworpen is aan de zonde. 	 Zhanas ke o zakono katar O Del si; Numa me sim stato, bichindo le bezexeske.


Hij ging een meter of dertig bij hen vandaan en liet Zich op de knieën vallen. 	 Ai porme durilo lendar xantsi tu sai shudes ek bax. Ai thodiape pe changende, ai rhugisailo,


Als sommigen van hen ontrouw zijn geweest, zal God daardoor dan ook ontrouw worden? 	 Apo, so te mothos te sas mashkar lende kai chi kerde o zakono, O Del si te mekel le ke won mekle les?


Zij zullen hatelijk en koppig zijn; roddelen, ruzie maken en een lage moraal hebben. Zij zullen bruut en wreed zijn en met goede mensen spotten. 	 nas le drago iek kavreske, ai bi milako, ai xoxavena sagda, ai kerena chingara, ai chi avela lenge drago o lashimos,


Hij zei: "Ga met het kind en Zijn moeder terug naar Israël. Want de mensen die Hem wilden doden, zijn gestorven." 	 ai phendia leske, "Wushti opre, le la glata ai leska da, ai zha palpale ande Israel, ke kodola kai rodenas te mudaren la glata mule."


Weet u niet dat de mannen die in het huis van God werken, eten wat in dat huis gebracht wordt? En dat zij die voor het altaar zorgen, een deel krijgen van het offer, dat op het altaar wordt gelegd? 	 Chi zhanen ke kodola kai keren buchi le Devleski la tamploske trobul te aven pravarde katar e tamplo? Kodola kai keren buchi le Devleske te avel le e partia katar e altari.


Daarom nam ik snel weer afscheid en ging direct naar Macedonië om hem te zoeken. 	 Numa nas mange mishto ke chi arakhlem amare phrales o Titus. Anda kodia phendem le narodoske kai sas ando Troas te ashen Devlesa, ai gelemtar ande Maacedonia.


Bid dat het niet in de winter gebeurt. 	 Rhugin tume te na avel ivend kana trobul te nashen.


"Ik ben de Christus niet", vertelde hij hun. 	 "Tu kon san?" Ai wo phendias lenge ai chi garadia kanch, phenelas, "Chi sim O Kristo."


Omdat de commandant precies wilde weten waarvan de Joden Paulus beschuldigden, riep hij de volgende dag de leidende priesters en de gehele Hoge Raad bijeen. Hij liet Paulus uit de gevangenis halen en leidde hem voor. 	 Pe terharin mangelas te zhanel chaches anda soste le Zhiduvuria dosharenas les, o baro ketana phuterdia leske lantsuria, ai dia ordina ke le bare rashan, ai le kolavren, le mai phure te chidenpe andek than. Porme lia le Pavlos, ai thodia les mashkar lende.


Ananias maakte bezwaren. "Maar, Here", zei hij. "Ik heb zoveel slechte dingen over die man gehoord. Hij heeft Uw mensen in Jeruzalem veel kwaad gedaan. 	 Porme o Ananias phendia, "Devla, ashundem katar but manush, sar kado manush chinuilas che shaven ande Jerusalem;


"De slaap zal hem goed doen; dan wordt hij vlug beter", zeiden de discipelen. 	 Antunchi leske disipluria phende, "Gazda, te sovela, sastiola."


De Heilige Geest had hem ertoe gedrongen die dag naar de tempel te gaan. Terwijl hij daar was, zag hij Jozef en Maria komen om (in gehoorzaamheid aan de wet) het kind Jezus aan God op te dragen. 	 O Swunto Duxo sikavelas leske kai te zhal, o Simeon gelo ande tampla. O dat ai e dei le Kristoske andine pengo Shav O Jesus ande tamplo te keren so mangelas o zakono.


Want het is uw voorrecht niet alleen op Christus te mogen vertrouwen, maar ook voor Hem te mogen lijden. 	 Ke O Del dia tume e voia te keren buchi le Kristoski, na ferdi te pachan tume anda leste, numa vi ke chinuin leske.


Aan: Timotheüs, mijn geestelijke zoon. Ik wens je de genade, de liefdevolle goedheid en vrede toe van God, de Vader, en van Christus Jezus, onze Here. 	 Ka Timote, murho chacho shav ando pachamos, O Del O Dat ai O Jesus Kristo amaro skepitori te del tu o lashimos, e mila, ai e pacha.


De man gooide zijn jas neer, sprong op en liep naar Jezus toe. 	 Ai wo lia tele leske bunda, wushtilo, ai avilo karing O Jesus.


Nu ze allemaal wisten wat Jezus had gedaan, vroegen zij Hem dringend weg te gaan. 	 Ai phushle les te zhaltar anda lengo them.


Het verstikte daar omdat de distels veel sneller groeiden. Het overige zaad viel op vruchtbare grond. Het kwam mooi op en gaf een rijke oogst, wel honderd keer zoveel als was gezaaid." Hij wilde dat de mensen goed zouden luisteren en zei: "Als u oren hebt, luister dan goed." 	 Uni sumuntsi pele ande lashi phuv; barile le sumuntsi ai dine fruta iek shel pek shel." Ai kana dia duma kadia, O Jesus phendia, "Ashun, kodo kai si les khan te ashunel, trobul e ashunel."


Multimedia 	 Meniu multimedia


Op een dag kwamen de discipelen van Johannes de Doper naar Jezus toe. Zij vroegen Hem: "Waarom vasten Uw discipelen niet, zoals wij en de Farizeeërs?" 	 Le disipluria le Iovanoske o baptisto avile ka Jesus, ai phushle lestar, "Sostar ame ai le Farizeanuria zhonis butivar, numa chire disipluria chi zhonin?"


"Nee, Here", antwoordde zij. "Wel", zei Jezus, "Ik veroordeel u ook niet. Ga maar en doe vanaf nu geen slechte dingen meer." 	 Woi phendia leske, "Chi iek, Gazda," ai O Jesus phenel lake, "Chi me chi dav tu pe kris. Zha, ai na mai ker bezexa."


'Jongen, ga vandaag op het land werken.' En de jongen antwoordde: 	 Wo phendias, "Chi zhav" numa mai palal keisailo ai gelo.


Broeders, u moet de mensen die hun plicht verzaken, heel ernstig waarschuwen. Help en steun hen die bang zijn, ook de zwakken. Heb geduld met iedereen. 	 Ame mangas tumendar, amare phral, te mothon kodolenge kai chi mangen te keren buchi. Pechin kodolen kai daran, ai zhutin kodolen kai si kovle ando pachamos, haliaren le ai te avel tume rhavda karing savorhende.


Maar dat gaat zomaar niet! Laat eerst maar eens zien dat u ernst maakt met God. Denk niet dat het met u wel goed zal aflopen omdat u van Abraham afstamt. O, nee! God kan deze stenen veranderen in kinderen van Abraham. 	 Keren tumaro zakono vorta kai sikaven kai keisardian katar tumaro bezex, ai na mothon ande tumende, 'Abraham si amaro dat.' Phenav tumenge chachimasa, O Del sai kerel manush le Abrahamoske katar kadale bax.


U zult wel begrijpen, broeders, wat een geruststelling uw geloof voor ons is, nu wij zoveel moeite en zorgen hebben. 	 Amare phral, mashkar sa amare chinuimata ai sa amare vutuimata raduisailem kai ashundiam pa tumende, ai tumaro pachamos zhutisardia amare pachamos.


Daarna liet Jezus de mensen alleen en ging naar huis. Zijn discipelen vroegen Hem: "Wat bedoelt U met dat 'slecht worden'?" 	 Wo meklia le narodos ai gelo ando kher. Antunchi leske disipluria phushle les pa paramichi.


Zij baden voortdurend met elkaar, samen met de vrouwen die met Jezus waren meegekomen, Zijn moeder Maria en Zijn broers. 	 Ai savo andek than rhuginas pe chachimasa, le zhuvliansa, ai e Maria e dei le Jesusoski, ai leske phral.


Maar de lafaards, de ongelovigen, de mensen van wie Ik walg, de moordenaars, de mensen die ontucht plegen, de tovenaars, de afgodendienaars en alle bedriegers staat wat anders te wachten: Het brandende zwavelmeer, de tweede dood. 	 Numa kodole kai daran, ai kodole kai chi pachanpe ando Del, ai kodole kai mudaren aver manushen, ai kodole kai keren zhungalimos le statosa vai kurvi, ai kodole kai drabaren, ai kodole kai luvudin le xoxamle dela, ai sa kodole kai xoxaven avena shudine ande Maria la Iagaki ai Sulfer. Kadia si o Duito Martia."


"Ga terug naar Johannes", antwoordde Hij, "en vertel hem wat u hier hebt gezien en gehoord. Blinden kunnen weer zien; lammen lopen zonder hulp; melaatsen zijn genezen; doven kunnen horen; doden zijn weer levend geworden en arme mensen horen het goede nieuws. 	 O Jesus dia atweto ka le Iovanoske disipluria, "Zhan palpale! Mothon le Iovanoske so dikhlian ai so ashundian! Le korhe dikhen, le bange phiren, le lepra vuzhile, le kashuke ashunen, le mule vushten, e lashi viasta si phendi le chorhe manushenge.


In de tijd dat Johannes nog vrij was, mengde Jezus Zich tussen de mensen om gedoopt te worden. Na Zijn doop, terwijl Hij in gebed was, 	 Kana sa narodo sas boldo, O Jesus vi vo boldiape, ai kana rhugilaspe o cheri phuterdilo.


Wij hebben ons door hen geen strobreed in de weg laten leggen, omdat wij absoluut wilden dat u de hele waarheid van het goede nieuws voor altijd zou kennen. 	 Ai ame chi meklem ame vov si pala lende, saxke te garavas tumenge o chachimos la nevia viastako.


Hierna vertelde Jezus de mensen een gelijkenis. "Een man legde een wijngaard aan en verhuurde die aan enkele boeren. 	 Porme O Jesus phendia le narodoske ek paramichi: "Iek manush thodia te bariol rez, ai meklia les kaver manush te len sama, ai gelotar andek dur them but vriama.


Tenslotte zijn er mensen die het goede nieuws horen en begrijpen. Bij hen draagt het zaad vrucht, soms honderd, soms zestig en soms dertigvoudig. Dit soort mensen lijkt op de goede grond, waar het zaad mooi kon opkomen en vruchtdragen." 	 E sumuntsa kai sas shudini pe lashi phuv si sar ek manush kai ashunel e vorba le Devleski ai haliarel la. Arakhadiol fruta ande leste ai kotsar avel mai but katar uni iek shel, katar uni shovardesh, ai katar uni trenda.


Maar zij wisten niet hoe. Want het volk hing aan Zijn lippen. 	 Numa chi zhanenas sar te keren; ke sa le manush drago lenge te ashunen leste.


Toen wij de haven van Sidon uitvoeren, hadden we de wind tegen. Daarom zetten wij koers naar het noorden en zeilden om Cyprus heen, 	 Kana geliamtar kotsar, nakhliam, pai izula kai bushol Cyprus, ke bare barvalia avenas pe amende.


Hij heeft ons inderdaad geholpen en ons leven gered. Ja, wij weten zeker dat Hij dat telkens weer zal doen. 	 Wo si kai skepisardia ame anda kodia bari martia, ai wo kai mai skepila ame; e, si ame kodo pachamos ande leste ke mai skepila amen;


Broeders, ik ben ervan overtuigd dat u vol goedheid bent en veel kennis bezit. U kunt elkaar ook heel goed terechtwijzen. 	 Murhe phral: zhanav ke pherdo lashimos san, pherdo zhanglimos san, ai sai sicharen iek kavres.


Ik bid altijd voor u en 	 Sagda naisiv le Devleske anda tumende, da ma goji tumende ande murho rhugimos;


Door voor ons te sterven, heeft Christus afgerekend met de Joodse wet, die de oorzaak van de scheiding was. Hij bracht de twee tegenstanders bij elkaar door hen tot een deel van Zichzelf te maken. Hij smeedde de twee (Jood en niet-Jood) samen tot één persoon en toen was er vrede. 	 aterdiardia o zakono le Zhidovongo, peske zakonosa ai peska krisasa, te kerel anda kodola dui vitsi iek narodo nevo, ai kadia e pacha.


Op een sabbat wandelde Jezus met Zijn discipelen door de korenvelden. Onder het lopen plukten ze wat aren af, wreven die stuk tussen hun handen en aten de graankorrels op. 	 Andek dies Savatone O Jesus nakhelas andel kimpuria le jiveske, leske disipluria lenas jiv, phagenas le jiv ande penge vas, ai xale.


Daarom leven wij nu toe naar het eeuwige leven, dat wij ontvangen zullen. Dat is de erfenis die God allang voor u heeft klaarliggen in de hemel, een erfenis die door niets of niemand zal worden aangetast en nooit waardeloos zal worden. Omdat u op God vertrouwt, zal Hij u beschermen. 	 No kadia si ame iek pachamos zhuvindo, ai sai raduisavas anda mishtimos kai O Del garavel peske manushenge. Ai kodo mishtimos nashtil chi te cherniol, chi te meliavol, ai chi te xasarel pesko strefaimos, ke O Del garavel les ando cheri tumenge.


Wij zijn dus één geworden met Hem, één in dood en leven. 	 Ke te samas chidine andek than lesa ande iek martia, avasa, saikfialo chidine lesa andek zhuvindimos saikfialo ke sar lesko.


want de Vader houdt Zelf van u omdat u van Mij houdt en gelooft dat Ik bij Hem vandaan kom. 	 Ke O Dat leske drago tumenge, ke sanas tume drazhi mange, ai tume pachaian tume ke me avilem katar Del.


"Maar Here", zei Thomas, "wij weten niet eens waar U heengaat. Hoe zouden wij dan de weg weten?" 	 O Thomas phendia leske, "Devla, ame chi zhanas kai tu zhas. Sar sai zhanas o drom?"


Zij vinden het heerlijk om bij de maaltijden aan het hoofd van de tafel te zitten. Zij genieten ervan als zij in de synagoge de voornaamste plaatsen krijgen 	 Ai drago lenge te beshen ka shero la skafidiako kal pachiva, ai le mai lashe skamina ande synagogue.


Wat in de aarde wordt gelegd, is het aanzien niet waard. Maar wat levend wordt gemaakt, is schitterend. Wat in de aarde wordt gelegd, is tot niets in staat. Maar wat levend wordt gemaakt, heeft grote kracht. 	 Bariol gratsia, zhuvindil vuzho: bariol kovlo, zhuvindil pherdo zor.


Maar als een vrouw het haar lang draagt, is dat een eer voor haar, want het lange haar is voor de vrouw een natuurlijke sluier. 	 Numa e zhuvli te avel la lunzhi bal si ek barimos lake. Ke lako bal si dia la pala ek vusharimos.


Ik herinner je aan wat ik je heb opgedragen toen ik naar Macedonië vertrok: Blijf in Efeze en weerhoud mensen, die een verkeerde leer brengen, om die uit te dragen. 	 Sar kana manglem tutar kana gelemtar ande Macedonia te beshes ande Ephesus. Ke si ando Ephesus manush kai parhuven o zakono le Devlesko, ai trobul te des len ordina te aterdion.


God is onder u aan het werk. Hij zorgt ervoor dat u Hem graag wilt gehoorzamen en dat u ook doet wat Hij van u vraagt. Zo bereikt Hij Zijn doel. 	 Ke O Del kerel buchi ande tumende sagda te kerel anda tumende te sai avel tume e voia ai te keren so wo mangel.


De sprinkhanen leken op paarden, die klaarstonden voor de veldslag. Op hun kop hadden zij iets dat op een gouden kroon leek. Zij hadden een gezicht als een mens, 	 Le sarancha miazonas sar le gras kai zhan ka marimos. Sas vari so pe lenge shere kai miazolas e sumnakai konona, ai lenge mui miazol le muia le manushenge.


Jezus wist wel wat er in hen omging en zei: "Wat hebben jullie toch weinig vertrouwen in Mij! Waarom maken jullie je zorgen over brood? 	 O Jesus zhanglias ai phendias, "Tume kai si tume xantsi pachamos. Sostar phenen mashkar tumende, chi andian manrho?


Vergeet nooit die heerlijke tijd toen u Christus pas had leren kennen. Al had u het zwaar te verduren, u liet de Here niet los. 	 Seren tume sar sas ande kodola dies kana ashundian o chachimos. Chinuisardian but.


Ik stuur jullie erop uit als schapen onder wolven. Wees zo verstandig en oplettend als slangen, en zo oprecht en onschuldig als duiven. 	 Dikhen! Me tradav tume sar bakriorhe mashkar le ruv. Aven gojaver ai arakhen tume sar le sap, ai aven domolo sar le gulumburia.


Herodes liet de sterrenkundigen in het geheim bij zich komen. Na te hebben uitgehoord wanneer zij de ster voor het eerst hadden gezien, liet hij hen gaan en zei: 	 Porme o Herod chordanes akhardia le manushen kai jinenas le chererhaia, ai phushlia lendar e vorta vriama kai sikadili e chererhai.


Het is verschrikkelijk om te vallen in de handen van de levende God. 	 Si e darai diela te perel ande le vas le Devlesko o zhuvindil!


Wie van jullie gedraagt zich als een trouwe en verstandige knecht? Als iemand die ervoor zorgt dat alle anderen in het huis op tijd te eten krijgen? 	 Kon si o chacho ai gojaver sluga, kai o gazda thodias te lel sama ande lesko kher te pravarel le lengo xabe pe vriama kai trobul?


vraag ik je dringend het woord van God door te geven als je daar de kans voor krijgt, of het je nu gelegen komt of niet. Wijs de mensen in de gemeente terecht en bestraf hen als het nodig is; moedig hen aan en onderwijs hun geduldig in het woord van God. 	 De duma pai Vorba le Devleski, phen pa late sagda kana maladiol ai vi kana chi maladiol; parhu le ginduria le manushenge, ai phen kodolenge kai chi keren vorta, ai sichar te bariol o pachamos le manushengo ai te avel tu bari rhavda.


Ik ken uw doen en laten. Ik weet dat u niet sterk bent, maar u hebt gedaan wat Ik zei en bent Mij niet ontrouw geworden. Daarom heb Ik een deur voor u geopend die niemand sluiten kan. 	 Me zhanav so keren tume. Dikh, Me phuterdem ek wudar angla tumende, ai nai khonik nashtil te phandavel les. Nai tume put putiera, numa kerdian tume so phenel murhi Vorba ai chi amboldinisailian kontra mande.


Terwijl zij de volgende dag van de berg afdaalden, kwam een grote menigte mensen hen tegemoet om Jezus te zien. 	 Pe terharin kana vuliste pai plaiin, but narodo avelas karing O Jesus.


Nadat Hij dit verhaal had verteld, ging Jezus met Zijn discipelen verder naar Jeruzalem. 	 Kana phendia kodia paramichi, O Jesus gelotar angla manush te zhal ande Jerusalem.


Waarom denken jullie dan dat Ik het zojuist over brood had? Ik waarschuwde jullie voor de gist van de Farizeeërs en Sadduceeërs!" 	 Sar chi haliaren ke chi dav tumensa duma pa manrho? Numa te arakhen tume katar e drozhda kai avel katar le Farizeanuria ai le Saduseanuria!"


Als het over deze dingen gaat, moet u niet per se gelijk willen hebben. Daar gaat het ons ook niet om, net zo min als de andere gemeenten. 	 Te si vari kon te xalpe anda kadala dieluria, amende nai kado zakono, chi le khangeria le Devleske.


Tenslotte begonnen Herodes en zijn soldaten Jezus te bespotten en uit te lachen. Ze deden Hem een schitterende koningsmantel om en stuurden Hem naar Pilatus terug. 	 Ai o Herod peske ketanensa kerenas zhungales le Jesusosa, ai marenas mui lestar, ai dia pe leste iek rhocha shukar, ai pale tradia les ka Pilate.


Toen Jezus in Caesarea Filippi kwam, vroeg Hij Zijn discipelen: "Wie ben Ik volgens de mensen?" 	 Kana O Jesus areslo karing o foro Caesarea Philippi, phushlias katar peske disipluria, "Kon mothon le manush ke si O Shav le manushesko?"


Maar de hogepriesters en leiders van ons volk hebben Hem gevangen genomen en uitgeleverd aan de Romeinen. En die hebben Hem gekruisigd. 	 Ai sar amare bare kai poronchin dine les te den les kris, te karfon les po trushul.


Als wij mensen geloven die getuigen, moeten wij zéker het getuigenis van God aannemen. Hij zegt dat Jezus Christus Zijn Zoon is. 	 Ame premisaras e Vorba le manushenge, numa E Vorba le Devleske mai bari la, ai kado si e Vorba kai phendia pa pesko Shav.


Bij het ondergaan van de zon werden vele zieke mensen bij Hem gebracht. Hij legde Zijn handen op hen en genas hen allemaal. 	 Kana o kham pelo tele, sa kodola kai sa le naswale kai sas len but fialuria naswalimata. Andine le ka Jesus ai thodia le vas pe lende ai sastiardia le.


De moeder van Jakobus en Johannes kwam met haar twee zonen naar Jezus toe. Zij boog zich voor Hem neer om Hem iets te vragen. 	 Antunchi le Zebedeske shave ai lenge dei avile ka Jesus, thodias pe anda changende angla leste, te mangel vari so lestar.


"U zult nooit in Mij geloven als u geen duidelijke bewijzen en wonderen ziet", zuchtte Jezus. 	 Porme O Jesus phendia leske, "Te na dikhena mirakluria chi pachan tume, vov si."


"Maar", ging Hij verder, "neem nu een beurs mee als je er één hebt en een tas. Als je geen zwaard hebt, verkoop dan je mantel. Dan kun je een zwaard kopen. 	 Antunchi phendia lenge, "Numa, akana, kodo kai si les love, lel les, ai vi lesko gono; ai kodo kai nai les sabia, mek te bichinel peske raxami, ai chinel iek sabia.


En die leraars verzetten zich net zo hard tegen de waarheid als Jannes en Jambres, die zich tegen Mozes verzetten. Hun gedachten zijn onzuiver, verwrongen en verward, en zij hebben zich van het geloof afgewend. 	 Sa sar o Jannes ai o Jambres kai chi lenaspe pala Moses. Sakadia kadala manush chi lenpe pala chachimos: won si manush kai lenge goji nai lashi, ai lengo pachamos chi mol kanchi.


"Wat is de Here goed voor mij!" juichte zij. "Hij heeft de schande van mij weggenomen dat ik geen kinderen had." 	 Woi motholas ande peste, "Eta, so kerdia O Del mange, manglia te ankalavel ma akana so sas mange lazhav anglal manush!"


Heeft het goede dan mijn dood veroorzaakt? Geen sprake van! De zonde heeft iets goeds gebruikt om mij de dood in te jagen. Daaruit blijkt haar ware aard. 	 Apo so si lasho kerdilo antunchi martia mange? Nichi, Vov si! Pala bezex si, o baio ke si kadia, kadia vorta sar si o bezex. Lia o lashimos te mudarel ma, ai kadia o bezex kerdilo pala zakono defial nasulimos.


Als iemand je komt vertellen dat de Christus is teruggekomen en dat hij in de woestijn is, trek je er niets van aan en ga niet kijken. 	 Te mothona, "Dikhen, avilo. Ande pusta lo! Na zha ta rode; vai kote garado lo! Na paàa. "


Ga door de smalle poort het Koninkrijk van de hemelen binnen. De weg naar de vernietiging is breed en komt uit bij een wijde poort. En wat gaan daar veel mensen door! 	 "Zhan andre pa e tang vurota; ke bufli e vurota, ai vushoro o drom kai ingerel ando iado, ai but si kai len kodo drom.


Graven gingen open en vele gelovige mannen en vrouwen, die gestorven waren, werden weer levend. 	 Le greposhevuria phuterdile, but anda le Devleske manush kai mule sas, sas vazdine ka traio.


Want die is nieuw voor ons. Wij hebben u dingen horen zeggen die ons vreemd in de oren klinken. Wij zouden wel eens willen weten wat u daarmee bedoelt." 	 Ke tu keres ame te ashunas dieli kai si shode. Ame mangliamas te zhanas so si kodola dieli."


"En jullie?" vroeg Hij. "Wie ben Ik volgens jullie?" "U bent de Christus, Die door God gestuurd is", antwoordde Petrus. 	 Phendia lenge, "Kon mothon ke sim?" O Petri dia atweto, "O Kristo le Devlesko."


Zij werden kwaad. "Hoort U niet wat zij zeggen?" vroegen zij aan Jezus. "Jawel", was Zijn antwoord. "Maar hebt u nooit in de Psalmen gelezen: 'Zelfs kinderen en babies zullen Hem prijzen?" (b) 	 Ai phende leske, "Ashunes so phenen?" O Jesus phendias, "E, Shoxar chi jindian, anda mui shavorhenge ai tsinorhe glatengo andian chacho luvudimos."


De hele stad hoorde ervan en velen gingen in de Here Jezus geloven. 	 Kodia diela ande sa Joppa zhanelas o narodo, ai but narodo pachaiepe ando Del.


U bent dus niet langer slaven, maar Gods eigen kinderen. Als Zijn kinderen hebt u recht op alles wat Hij bezit. 	 No akana, chi mai san manush phanglo, numa shav ai akana kai san lesko shav, O Del dela tu o mishtimos kai garavel peske shavenge.


Later ontmoette Jezus hem in de tempel en zei tegen hem: "Nu u gezond bent geworden, wil Ik u dit nog zeggen: zondig niet meer, want anders zal u iets ergers overkomen." 	 Pala kodia, O Jesus arakhlia les ande tampla, ai phenel leske, Ashun! Sastilian anda cho naswalimos, na mai ker bezexa akana. Te na mai kerdiol tuke vari so mai nasul.


Maar na drie en een halve dag zal God een geest van leven in hen laten komen en zullen zij opstaan. Ieder die dat ziet, zal vreselijk bang worden. 	 Pala trin ai dopash dies, O Duxo le traiosko katar O Del avela ande lende, ai won beshle anda punrhende, ai savorhe kai dikhle so kerdilo daranas zurales.


Jezus richtte Zich weer tot de mensen en zei: "Ik ben het licht van de wereld. Wie Mij volgt, zal nooit in het donker rondtasten, maar leven in het licht." 	 O Jesus mai phendia lenge, ai phenelas, "Me sim e vediara la lumiaki. Kodo kai lelape pala mande avela les e vediara le traioski ai chi phirela shoxar ando tuniariko."


Daardoor wordt werkelijkheid wat in hun wet staat: "Zij hebben mij zonder reden gehaat.' (A) 	 Numa kadala dieli kerdile, saxke te kerdiol e vorba kai si ramome ande lengo zakono, 'Won gretsosarde ma intaino.'


Daarom moet een man zijn vader en moeder verlaten om te trouwen. 	 Anda kodia o mursh si te mekel peske dades ai peska da, ai avela astardo ka peski rhomni,


"Luister", zei Hij. "Ik ben de boer die het goede zaad zaait. Het land is de wereld. 	 Dias atweto ai phendias lenge, "Kodo kai shudel e lashi sumuntsa si O Shav le manushesko;


Terwijl Jezus het tempelterrein verliet, kwamen Zijn discipelen naar Hem toe. Zij wilden Hem meenemen om de verschillende tempelgebouwen te bekijken. 	 O Jesus anklisto avri andai tamplo ai zhalastar, kana leske disipluria avile leste te sikaven leske sa e tamplo ai so godi sas ek partia andai tamplo.


Goede vriend, uw trouw blijkt uit alles wat u voor de broeders doet, ook als u hen nog niet eerder hebt ontmoet. 	 Murho kuchi vortako, tu sagda keres mishto le phralensa ai vi kodolensa kai si streinuria.


Maar de derde man bracht alleen maar het geld terug waarmee hij was begonnen. 'Ik heb het in een doek gedaan en goed bewaard', zei hij. 	 Aver avilo phenelas, "Gazda, Dikh! Katse si cho galbano kai dian ma, garadem les ande poxtan.


Weet je voor wie je een heilige vrees moet hebben? Voor God, Die macht heeft te doden en daarna in de hel te gooien. 	 Sikavava tumenge kastar trobul te daran: daran katar kodo kana si les e putiera te shudel tu ande iado. Me phenav tumenge, lestar daran.


Hij pakte de blinde man bij de hand en nam hem mee buiten het dorp. Hij spuugde hem in de ogen, legde Zijn handen erop en vroeg: "Ziet u al iets?" 	 Lia le korhes vastestar, ai ningardia les avri andai gav. Antunchi chungarde pe leske iakha, ai thodia leske vas pe leste, ai phushlia les, "Sai dikhes vari so?"


Ik breng u ook nog de groeten over van mijn naaste medewerker Timotheüs en mijn landgenoten Lucius, Jason en Sosipater. 	 O Timothe, murhe zhutitori ande buchi, tradel tumenge but bax, zor ai sastimos, ai vi o Lucius, o Jason, ai o Sosipater, murhe miamuria.


Zodra zij in de boot stapten, ging de wind liggen. 	 Kana ankliste ando pamphuri, e barval aterdili.


Nu, neem uw geld en ga naar huis. Ik wil u allemaal hetzelfde betalen. 	 Le so si chiro ai zha ci drom. Me mangav te dav kodoles kai avilo ande vurma sode dem tute.


Enkele Grieken die naar het Paasfeest waren gekomen om God te aanbidden, 	 Uni Grekuria anda kodala kai gele ando Jerusalem te rhugin po Dies O Baro le Zhidovongo:


God is wel onzichtbaar, maar Zijn werk (alles wat Hij heeft geschapen) bewijst Zijn eeuwige kracht. Want sinds het ontstaan van de wereld is Zijn bestaan duidelijk te herkennen uit wat Hij gemaakt heeft. Daarom hebben de mensen geen enkele verontschuldiging. 	 Chaches de sar O Del kerdia e lumia, le bucha kai wo kerel ai ame chi dikhas, kodia si leski putiera kai shoxar chi getolpe, ai wo kai si Swunto dikhel pe andel dieli kai kerdia, ai kadia le manush sai zhanen so kerdia, saxke te na mothon ke chi zhanen!


De mensen die erbij waren geweest, hadden iedereen verteld dat Jezus Lazarus uit het graf had geroepen en weer levend had gemaakt. 	 Sa kodala kai sas lesa kana akhardia o Lazarus anda o greposhevo, ai wushtiardia les anda le mule, phende so dikhle ai so kerdia.


"Wat bent u toch harde en ongelovige mensen", zei Jezus. "Hoe houd Ik het bij u uit? Breng uw zoon maar bij Mij." 	 O Jesus phendia, "Tume kai chi pachan tume ai chorhe kai san! Sode virama trobul te beshav tumensa? Sode vriama rhevdiv tumen? An che shaves katse."


Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal niet door de tweede dood getroffen worden. 	 Si tume khan! Ashunen mishto ka so phenel o Duxo ka le khangeria. O manush kai si les e putiera ai niril chi avela dukhado pala o duito martia!"


omdat God eerst Adam heeft gemaakt en pas daarna Eva. 	 Ke chaches o Adam sas kerdo o pervo, ai Eve pala leste.


Over wat er gebeurt met christenen die sterven, willen wij u niet in het onzekere laten. U hoeft over hen geen verdriet te hebben, zoals de mensen die zonder hoop leven. 	 Amare phral, ame mangas te zhanen o chachimos pa kodola kai mule (soven), saxke te na aven nekezhime sar le kolaver manush kai nai le chi iek azhukerimos.


Eutychus, een jonge man die in de vensterbank zat, viel in slaap. Toen Paulus maar bleef doorspreken, viel hij vanaf de derde verdieping naar beneden. Toen ze hem optilden, bleek hij dood te zijn. 	 Sas iek terno manush kai busholas Eutychus, kai beshelas pe feliastra; ai lia les e lindri zurales ande kodia kai ashunelas o divano kai motholas o Pavlo, ai ande kodia lindri pelo de katar e trito feliastra zhi tele pe phuv. Numa kana gele te vazden les, wo mulo sas.


Maar toen zij bij het graf kwamen, ontdekten zij dat de steen al weg was. 	 Ai kana dikhenas, dikhle ke o bax kai sas angla o greposhevo sas spidias palpale: sas o baro bax.


Zodra de mensen Jezus zagen aankomen, liepen zij Hem tegemoet. 	 Ai strazo sa o narodo, kana dikhle les, chudinisaile but, ai nashle karing leste te phenen les, "Droboi tu."


Wat op de vleesmarkt verkocht wordt, mag u zonder gewetensbezwaar eten. Het doet er niet toe of het aan afgoden is gewijd. 	 Xan swako fielo, so godi bichindiol po bazari, bi te phushen so si katar avel.


Plotseling trok Simon Petrus een zwaard. Hij haalde uit en sloeg Malchus, de knecht van de hogepriester, het rechteroor af. 	 O Simon Petri kai sas les iek sabia lia la, ai dia iek le bare rashaska sluga, ai shindia lako khan o chacho. Kodia sluga busholas Malchus.


Moest u dan geen medelijden hebben met die ander, zoals ik medelijden heb gehad met u?' 	 Chi trobulas te avel tuke mila andai kaver sluga, sar sas mange mila anda tute?"


Dat is ook mijn verdediging tegenover mensen die menen over mij te mogen oordelen. 	 Kotse si murho divano kodolenge kai phenen;


Ze gaven Hem een stuk geroosterde vis en zagen dat Hij het opat. Hij zei: "Herinneren jullie je niet meer wat Ik heb gezegd, toen Ik nog bij jullie was? 	 Won dine les masho peko, ai avjin.


Hij had zo'n honger dat hij graag wat van het varkensvoer had gegeten, maar dat mocht niet. 	 Ai manglino te xal e kozha le kukuruzoski kai xanas le bale; numa khonik chi delas les.


Daarom gaf hij bevel het hoofd van Johannes te halen. 	 Tradia te shinen o shero le Iovanosko ande temnitsa.


"Als u dorst hebt, kom dan bij Mij om te drinken. Er staat geschreven dat stromen van levend water uit uw binnenste zullen komen als u in Mij gelooft." 	 "Kon pachalape ande mande, sar E Vorba le Devleski phenel, pai zhuvindo hulela anda lesko ilo."


Want de mensen zullen alleen van zichzelf en van hun geld houden; zij zullen verwaand en protserig zijn; zij zullen God belachelijk maken en hun ouders ongehoorzaam zijn; zij zullen ondankbaar en door-en-door slecht zijn. 	 Ke le manush rodena swako pengo mishtimos, avela lenge drago lenge, ai avela lenge drago le love, bariarenape, ai barimatange avena, ai dena duma nasul pa Del, ai chi mai pachana o mui penge niamongo, ai chi naisina anda kancheste, ai chi respektina le dieli kai si swunto,


De vrouw viel voor Hem op haar knieën en smeekte: "Here, help mij!" 	 Numa e zhuvli avili ai thodiape ande changende angla leste, ai phendias, "Gazda, zhutisar ma!"


Het is een onomstotelijk feit (en iedereen zou dat moeten geloven) dat Christus Jezus in de wereld is gekomen om zondaars te redden; en ik was wel de ergste van hen allemaal. 	 Kadia vorba chachi la, ai trobul te avel premime, ai te pachanpe ande late le manush: ke O Jesus Kristo avilo ande lumia te skepil le bezexalen. Ai me simas iek baro bezexa lo mashkar le bezexale.


'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand, tot Ik Uw vijanden onder Uw voeten leg.' Dat was hem ingegeven door de Heilige Geest. 	 "O gazda phendia murhe gazdaske: 'Besh ka murho chacho vas, zhi pon thav che duzhmanon tela che punrhe.'"


Vier mannen kwamen met een verlamde op een draagbaar. Zij wilden naar Jezus toe, 	 Shtar manush avile leste, ai andine leste ieke manushes kai sas bango, pashliolas po than.


Je weet dat alle christenen die vanuit Asia hier zijn gekomen, mij in de steek hebben gelaten, zelfs Fygelus en Hermogenes. 	 Sar zhanes, sa kodola kai si avrial ande Asia mekle ma, ai vi o Phigelus ai o Hermogenes.


De Farizeeërs zeiden tegen elkaar: "Het helpt allemaal niets! De hele wereld loopt achter Hem aan." 	 Le Farizeanuria phenenas iek kavreske, "Tume dikhen, ke chi nirin kanchi! Dikh! Sa e lumia geli pala leste!"


wij blijven vriendelijk als over ons wordt geroddeld. Wij zijn het afval van de wereld geworden, het uitschot. En daar lijkt geen verandering in te komen. 	 kerdiliam sar o gunoi la lumiake, ai ame sam o shudimos la savorhenge zhi akana.


Als er geen doden weer levend worden gemaakt, waarom laten sommigen zich dan voor de doden dopen? 	 Te na, nichi, so keren kodola ke bolenpe le mulenge, te na zhuvindila vov si le mule? Sostar bolenpe anda lende?


Want Johannes de Doper drinkt geen wijn en eet vaak niet, en u zegt: 'Hij is bezeten.' 	 O Iovano avilo, chi xalia ai chi pelia, ai won phende leske, 'dzilolo, bengailo!' O Shav le Manushesko avilo, xalas ai pelas, ai won phende,


Zij is schuldig aan het bloed van alle mensen, die op aarde zijn vermoord." 	 Ai ando kodo foro sas arakhlia o rat le profetongo ai le shavenge le Devleske, ai sa kodolenge kai sas mudarde pe lumia."


Maar als je voor het gerecht wordt gebracht, maak je dan geen zorgen over wat je moet zeggen. Zeg wat je op dat moment wordt ingegeven. Je hoeft zelf niet te spreken. De Heilige Geest zal het doen. 	 Ai akana astaren tume, ai lena tume kal le bare la krisako. Na daran mai anglal pa so te phenen, kana avela e vriama dava tume le vorbi. Ke tume chi den duma numa O Swunto Duxo.


Want u bent allemaal kinderen van het licht, kinderen van de dag. Wij hebben niets te maken met de nacht en het donker. 	 Tume shavorhe san le vediariake, ai shavorhe le dieseske. Ame chi sam la rachake, chi le tuniarikoske.


De Joden die bij Maria waren om haar te troosten, zagen hoe zij vlug opstond en naar buiten liep. Zij volgden haar omdat zij dachten dat zij naar het graf ging om haar verdriet uit te huilen. 	 Le Zhiduvuria kai sas ando kher la Mariasa te pochin la, dikhle ke strazo wushtili ai geli avri, gele pala late, phenenas; "Woi zhal ka greposhevo te rovel."


Daarom loop ik niet zomaar wat in het wilde weg en ik sta ook niet in de lucht te boksen. 	 No me nashav, na chi zhanav kai chi marav le vastensa, sar kana te marav ando duxo.


Maar de poort naar het leven is nauw. En de weg erheen smal. Weinig mensen vinden hem. 	 Ke e vurota tang ai o drom tang kai ingerel ka traio, ai xantsi si kai arakhen les."


"Jezus van Nazareth komt eraan", zei men. De man begon onmiddellijk te roepen: "Jezus! Zoon van David! Heb medelijden met mij!" 	 Phende leske, O Jesus anda Nazareth nakhel katsar.


Ik ben drie keer met stokken geslagen en één keer met stenen bekogeld. Ik heb drie keer schipbreuk geleden. Ik heb eens een nacht en een dag in open zee rondgedobberd. 	 Trivar simas mardo katar le Romanuria, ai iek data shude le baxensa te mudaren ma; trivar parhadile le paraxoduria kana simas po pai, ai iek data beshlem iek dies (bish tai shtar chasuria) ando pai.


Er moeten wel splitsingen onder u plaatsvinden; anders zou niet duidelijk worden wie aan de goede kant staan. 	 Ke trobul te avel kodolendar dieluria mashkar tumende, kaste kodola kai si cchache te aven te dichon sakadia mashkar tumende.


De profeet Jesaja zei: "Een nakomeling van Isaï zal opstaan om over de volken te regeren. Hun hoop zal op Hem gevestigd zijn." (e) 	 Ai o Isaiah mai mothol, "O shav le Jessesko avela; ai tholape te poronchil pel Nai Zhiduvuria, ai le Nai Zhiduvuria pachanape ande leste."


Let op mijn woorden: Ik zal geen wijn meer drinken tot de dag dat Ik met jullie nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van mijn Vader." 	 Phenav tumenge, Chi mai piiava andai fruta le struguroski, de akana ai zhi po dies kai piiava andai e nevi fruta tumensa ande murhi Dadeski amperetsia.


Het is toch onwaardig dat u, als gelovigen, rechtsgeschillen hebt? Waarom bent u niet bereid onrecht te verdragen? Waarom laat u zich niet liever benadelen? 	 Vunzhe bari dosh si tume, ke si tume mashkar iek kavreste. Sostar chi rhevdin mai binen te keren tumenge slabar?


De mensen die zich houden aan wat God heeft gezegd, blijven één met Hem; en Hij blijft één met hen. Door de Geest, Die God ons heeft gegeven, weten wij dat Hij één met ons blijft. 	 Ai kodo kai kerel so mothol o zakono le Devlesko, wo ando Del lo ai O Del ande leste le. Ai ame zhanas ke O Del traiil ande amende pala Swunto Duxo kai dia ame.


Zij dachten dat Jezus had gezegd dat Lazarus lag te slapen. Maar Jezus bedoelde dat hij gestorven was. 	 Numa O Jesus dia duma pa lesko merimos; numa won gindinas ke wo dia duma pa sovimos sar kana sovel.


God heeft ons uitgekozen. Wie kan ons dan nog beschuldigen? God spreekt ons vrij van elke schuld. 	 Kon thola dosh pe kodola kai O Del alosardia?


Door te doen wat God van Hem vroeg en eens en voor altijd voor ons te sterven, heeft Christus onze zonden vergeven en ons gereinigd. 	 Amare bezexa si vuzharde ai ame sam vuzhe ke O Kristo dia pesko stato sar ek podarka ka Del. Wo kerdia les ferdi iek data.


De enige die mag oordelen, is degene die ons de wet heeft gegeven. Hij kan ons redden of ons verloren laten gaan. Met welk recht veroordeelt u dan uw medemens? 	 Ke ferdi O Del si, kai del o zakono ai kai dosharel, wo ferdi sai vi skepil ai vi sai xasarel, kon san tu, tu kai doshares che phrales?


Daarom moeten wij heel aandachtig luisteren naar de waarheid, die wij hebben gehoord; anders zullen wij ervan vervreemd raken. 	 Trobul ame te ashunas ka sa le vorbi le chachimaske kai sas phende amenge te na durios lendar.


Niet ver van de stad Jericho zat een blinde man langs de weg te bedelen. 	 Kana O Jesus pasholas pasha Jericho, iek korho beshelas tele pasha drom, ai mangelas kristaradia:


Na de begroeting deed Paulus uitgebreid verslag over wat God door hem onder de andere volken had gedaan. 	 Kana dia o vas savorhensa, o Pavlo phendia lenge so godi O Del kerdia mashkar le Nai Zhiduvuria, la buchasa kai dia les O Del.


De wereld heeft dus voordeel van hun ongehoorzaamheid. Als hun val de andere volken al zoveel goeds heeft gebracht, hoeveel te meer zal dat het geval zijn als straks alle Israëlieten gaan gehoorzamen! 	 Te sas ke palai shipka le Zhidovongi. E lumia lia barvalimos ando Del, ai kai sas won mekle tele o kolaver narodo barvalo ando Del. Sode mai but avela kana dena pa savorhe ka Del?


Stefanus, was vol van geloof (A) en kracht van God. Hij deed grote wonderen en buitengewone dingen onder het volk. 	 O Stephen, kai sas pherdo lashimos ai pherdo putiera, kerelas bari bucha andel Devlesko anav, ai bare mirakluria mashkar o narodo.


zodat de rest van de mensheid de Here zal zoeken, alle vreemde volken die Ik voor Mijzelf heb opgeëist. 	 Saxke, so ashelia andal manush te roden le Devles, ai sa le thema kai murho anav si luvudime, phenel O Del. Wo kerel sa kadala dieli.


En hij bracht Simon bij Jezus. Jezus keek Simon aan en zei: "Jij bent Simon, de zoon van Johannes. Jij krijgt een andere naam. Ik noem je voortaan Petrus." 	 Pe terharin O Jesus manglia te zhal ando them kai busholas Galilee. Wo arakhlia le Filipos, ai phendia leske, "Le tu pala mande." '


De dief komt alleen om te stelen, te doden en uit te roeien. Ik ben gekomen om mijn schapen leven in overvloed te geven. 	 O chor avel ferdi te chorel, te mudarel, ai te pharhavel; me avilem te avel le manushen o traio, ai te avel len but traio ando mishtimos.


Wij weten dat God gezegd heeft: "Ik zal wraak nemen. Ik zal het kwaad vergelden." En Hij heeft ook gezegd: "Ik zal rechtspreken over mijn volk." (C) 	 Ke ame zhanas kai O Del phendia, "Me pochinav palpale so si te avel lenge." Ai mai iek data phendia, "Le Devles phenela kon si doshalo mashkar lesko narodo."


Wil ik hiermee zeggen dat wij als Joden beter zijn dan de andere volken? Nee, absoluut niet. Ik heb al eerder gezegd dat alle mensen, Jood of niet-Jood, schuldig zijn. Ze worden allen beheerst door de zonde. 	 Numa sam ame le Zhiduvuria mai lashe sar le kolaver manush? Nichi! Ke vunzhe phendem ke le Zhiduvuria ai le kolaver manush iek fialo le, ai savorhe bezexale le.


Als ik Gods woord doorgeef, alle diepe dingen doorgrond en alles weet en al het geloof heb, zodat ik bergen kan verzetten, maar geen liefde heb, ben ik niets. 	 Ai vi te avela ma e podarka te zhanas so si te avel katar O Del, ai vi te avela ma sa e goji, ai te haliarav sa le shodeni, ai vi sa o pachamos kai sai te mishtiv le plaia, numa te nai ma e dragostia, chi sim kanchi.


Ik bid dat u allen de genade van de Here Jezus zult ervaren. 	 O lashimos amaro Devlesko O Jesus Kristo te avel tumensa savorhensa. Amen.


Later gingen de herders weer terug naar hun kudde in het veld. Zij prezen God voor wat zij hadden gehoord en gezien. Het was precies zoals de engel had verteld. 	 Porme le pastuxria geletar palpale khere, jilabenas pa drom o barimos le Devlesko ai naisinas leske anda so ashunde ai dikhle; ke swako diela kerdili sar o angelo phendiasas lenge.


Jona zat immers drie dagen en drie nachten in de buik van het zeemonster. Zo zal Ik drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn. 	 Ke sar o Jonah sas ando ji le bare mashesko trin jes ai trin racha, kadia o Shav le manushesko si te avel ando mashkar la phuviako trin jes ai trin racha.


Als iemand hoort wat Ik zeg en zich er niets van aantrekt, zal Ik hem niet veroordelen. Ik ben niet gekomen om de wereld te veroordelen, maar om haar te redden. 	 Te si vari kon kai ashunel murhe vorbi, numa chi pachal le, chi krisiniv les, ke me chi avilem te krisiniv e lumia, numa te skepiv la lumia.


"Haal die steen weg", zei Hij. "Maar, Here", protesteerde Martha, "er hangt al een lijklucht. Hij ligt er al vier dagen!" 	 O Jesus phendia lenge, "Len o bax!" E Martha, e phei le muleski, phendia leske, "Gazda, vunzhe khandel; ke de shtar dies katse lo!"


"Meester", zeiden die heel vriendelijk, "wij weten dat U echt voor de waarheid uitkomt. U gaat Uw eigen gang en trekt Zich niets aan van wat de mensen denken. Alles wat U over de weg van God zegt, is waar. Maar wij hebben een vraag: Is het toegestaan de keizer belasting te betalen of niet?" 	 Ai kana aresle, phenenas leske "Gazda, zhanas ke chachimasa san, bi te daras vari kastar, ke chi thos partia kanikaske, numa sikaves o chachimos pa Del si amenge slobodo vai nai, te pochinas taksa ka Caesar?"


Of: 'Ik zweer bij de aarde', want de aarde is Gods voetenbank. Of: 'Ik zweer bij Jeruzalem', want dat is de stad van de grote koning. 	 ai chi pe phuv, ke kotse si kai thol peske punrhe; chi pe Jerusalem, ke kodo si o foro le bare amperatosko.


Paulus nam de vier mannen mee en liet zich de volgende dag samen met hen reinigen. Daarna ging hij naar de tempel om bekend te maken op welke dag hun reinigingsweek voorbij zou zijn. Dan zou voor ieder van hen het offer worden gebracht, dat aan hun plechtige belofte een einde maakte. 	 O Pavlo lia kodole manushen, vuzhardiape, ai pe terharin gelo ande tamplo lensa, te mothol savo dies o vuzhimos kerdiolape, ai te den iek zhigania sako anda peste.


Wie zijn eigen ideeën verkondigt, zoekt zijn eigen eer. Maar wie de eer zoekt van degene die hem gestuurd heeft, heeft geen verkeerde bedoelingen. Zo iemand is betrouwbaar. 	 Kon del duma pestar rodel pesko barimos: numa kodo kai rodel o barimos kodolesko kai tradia les, kodo si chacho, ai nai xoxaimos ande leste.


Als dat huis te lijden krijgt van regen, overstroming en storm, stort het met donderend lawaai in." 	 O breshind dias, o pai o baro avilo, e barval phurdia pe kodo kher. Ai pelo zurales!"


Zij drongen er bij ons op aan het geld mee te nemen, want zij vonden het een voorrecht de gelovigen in Jeruzalem te kunnen helpen. 	 Mangle amendar ai butivar sa penge ilesa te sai zhutin ai te traden vari so le Devleske shavenge kai si ande Judea.


Als ik u bedroefd maak, wie zal mij dan blij maken? De enigen die dat kunnen doen, bent u. Maar dat gaat niet als ik u verdriet bezorg. 	 Ke te nekezhiva tumen, kon sai del man o raduimos? De ferdi kodola kai nekezhisardem le.


Saulus werd in de groep opgenomen. Hij bewoog zich vrij in Jeruzalem en 	 De antunchara o Saul beshlo le disiplonsa ai zhalas avri andai Jerusalem ai avelas palpale, ai dia duma pa Del ando anav le Jesusosko bi darasa,


Maak hem los en breng hem hier. Misschien vraagt iemand waarom jullie dat doen. Zeg dan alleen maar: De Here heeft hem nodig." 	 Te phushela tumen vari kon, "Sostar phutren le magares?" Tume phenen leske, "Ke trobul le Devles."


Toen Pilatus hoorde dat Jezus daar inderdaad vandaan kwam, stuurde hij Hem door naar Herodes, die juist in Jeruzalem was. Want als Galileeër viel Jezus onder het gezag van Herodes. 	 Kana ashundia ke O Jesus sas andai Galilee ai ke o Herod poronchilas ande Galilee, tradia les ka Herod. O Herod sas ande Jerusalem ande kodia vriama.


Wees in plaats daarvan vriendelijk en liefdevol voor elkaar. Vergeef elkaar, zoals God uw zonden heeft vergeven om wat Christus voor u deed. 	 Numa aven lashe iek kavresa, lashe ilenge, iertin iek kavreske, sar O Del iertisardia tumen ando Kristo.


David is niet zelf naar de hemel gegaan en sprak dus niet over zichzelf toen hij zei: 'Dit sprak de Here tot mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand, 	 Ke o David chi gelo ando cheri, numa wo mothol, "O Del phendia murhe Devleske, besh pe murhi rik e chachi,


"Hier is een jongen, die vijf gerstebroden en twee gedroogde vissen heeft. Maar wat hebben wij daaraan voor zoveel mensen?" 	 "Si katse iek raklorho, kai si les panzh manrhe, ai dui tsinorhe mashe. Numa so si kadala pe kado but narodo?"


Dat is de Heilige Geest (A), Die de wereld niet kan ontvangen, omdat zij Hem niet kan zien en dus ook niet kent. U kent Hem wel omdat Hij bij u blijft en in u zal wonen. 	 O Swunto Duxo le chachimasko, kai e lumia nashti premil, ke chi dikhel les, ai chi zhanel les: numa tume zhanen les; ke wo traiil tumensa, ai avela ande tumende.


Toen hoorde ik uit de hemel het geluid als van een grote menigte, die zei: "Loof God! Van Hem komt alle redding! Voor Hem is alle eer en macht! 	 Pala kodia ashundem le glasuria le bute manushenge ando rhaio, phenenas, "Alleluia! Skepimos ai o baro barimos ai o luvudimos ai e putiera si le Devleske.


Wat ben ik er ellendig aan toe! Wie zal mij verlossen uit deze vreselijke macht van de dood? 	 Che chinuime manush sim! Kon skepila ma anda kado stato kai ingerel ma kai martia?


Terwijl zij overvoeren, stak er plotseling een hevige storm op. De golven waren zo hoog dat ze over de boot sloegen. Jezus lag te slapen en werd er niet wakker van. 	 Bari barval avili pe maria, ta le talazuria vusharavenas o chuno. Numa O Jesus sovelas.


De mensen konden daardoor niet gered worden. Daardoor lukte het niemand om recht voor God te staan. Maar nu hebben wij een veel betere hoop, want Christus maakt het voor ons met God in orde, zodat wij bij Hem mogen komen. 	 Kovlo sas o zakono ai nashtisardia te skepil le manushen. Ke o zakono le Mosesosko chi kerde le manushen vorta anglaDel. Numa akana ame sai pachas ande leste ai beshas pasha leste, ke O Kristo si amaro Baro Rasha.


Deze brief heb ik zelf geschreven. U ziet het wel aan de grote letters. 	 Dikhen savestar baro lil ramosardem tumenge murhe vastensa!


Broeders, luister! Deze Jezus laat u weten dat uw zonden kunnen worden vergeven. 	 Murhe phral, lestar si kai o iertimos le bezexengo si tumen dino.


Maar Hij bleef terughoudend, omdat Hij de mensen door en door kende. 	 Numa O Jesus chi jinelas pe lende, ke wo zhanelas len savorhen.


Want Hijzelf is onze vrede. Hij heeft u en ons tot één volk gemaakt door de muur van vijandschap, die tussen ons in stond, af te breken. 	 Ke O Kristo andia amenge e pacha, kana kerdia andal Zhiduvuria ai anda kodola kai Nai Zhiduvuria iek narodo, kana dia pesko stato peradia o zido kai sas mashkar lende,


Haar poorten zullen de hele dag openstaan; zij zullen nooit worden gesloten, omdat er geen nacht zal zijn. 	 ai le wudara shoxar chi phandaven: ke nai riat kotse.


De koning liet de man bij zich roepen en zei: 'Ondankbare hond! Ik heb u die enorme schuld kwijtgescholden, omdat u mij erom had gesmeekt. 	 Antunchi lesko gazda akhardias les, ai phendias leske, "Tu bi lasho, bi ilesko, nasul sluga! Me iertisardem tuke so godi kamesas mange ke rhugisailian mande.


Toch wist iedereen binnen de kortste tijd wat voor kracht er van Jezus uitging. Van alle kanten stroomden de mensen toe om te luisteren naar wat Hij zei en om genezen te worden. 	 Numa e viasta pe Jesus ashundesas mai but ai mai but, ai but narodo chidelaspe te ashunen leste, ai te sastion ande penge naswalimata.


Want het woord van God is vol van kracht en leven. Het is scherper dan het scherpste zwaard; het dringt in één keer door tot onze diepste gedachten en verlangens en snijdt alle delen los; het laat zien wie en wat wij werkelijk zijn. 	 E Vorba le Devleski zhuvindil ai pherdi leski putierasa; E Vorba skurto sar ek sabia, kai shinel sigo andre kai si amare ginduria, ai amaro duxo, ai hulavel le, shinel le kokola ai kotora, phenel pa so gindil ai so mangel o ilo.


Het zal vanzelf blijken wat u hebt gedaan, want de grote dag van de Here komt met vuur. In het vuur blijft alleen over wat waardevol is; de rest verbrandt. 	 swakoneski buchi dichola; ke o dies kerel te dichol: ke sikadiola ande iag, ai iag zumavel so si swakoneski buchi.


"En jullie dan?" vroeg Hij. "Wat denken jullie over Mij? Wie ben Ik?" 	 Phushlias len, "Ai tume, kon mothon ke sim."


Onthoud dit goed!" 	 Ai wo phendia lenge, "Kudo kai si les khan te ashunel, mek te ashunel!"


Ik heb die vorige brief ook geschreven om te zien hoe ver uw gehoorzaamheid aan mij zou gaan. 	 Eta, vi sostar ramosardem tumenge, manglemas te zumavav tume ai te dikhav, keren inker so mothav tumenge.


De volgende man had ook veel winst gemaakt. Vijf keer het bedrag dat hij had gekregen. 	 O duito avilo ai phendia leske, "Gazda, nirisardem aver pansh galbi le galbanosa kai dian ma."


's Avonds zei hij tegen zijn bedrijfsleider: 'Roep alle arbeiders bijeen en betaal hun loon uit. Begin bij de mannen die het laatst zijn gekomen en eindig bij hen die hier het eerst waren.' 	 "Kana peli e riat, o gazda la rezako phendia peske slugake, "Akhar le bucharen ai de le lenge pochin, pervo kodolen kai lem mai palal ai ando gor kodolen kai lem pervo.


Verbaas u niet hierover. Eens zullen alle doden Zijn stem horen. 	 Na chudin tume ke o chaso avela, ke sa le mule kai si andel le greposhevuria ashunen lesko glaso.


Sealthiël was de vader van Zerubabel; Zerubabel de vader van Abiud; 	 O Zorobabel sas o dat le Abuidosko; O Abiud sas o dat le Eliakimosko; O Eliamkim sas o dat le Azorosko;


Het nieuws over Jezus Christus verspreidde zich snel en vele mensen gingen in Hem geloven. 	 E Vorba le Devleski ashundilias mai but ai mai but.


Hij zei: "Ik ben iemand die in de woestijn roept: 'Maak de weg vrij voor de Here!' De profeet Jesaja heeft dit voorspeld." (C) 	 O Iovano phendia, "Me sim o glaso kodoleske kai tsipil ande pusta, "Vorton o drom le Devlesko" sar phendia o Isaiah o profeto."


Hij vertelde nog een andere gelijkenis: "Het Koninkrijk van de hemelen is net gist dat u in het deeg doet om te laten rijzen. Als het deeg door en door is gerezen, kunt u er brood van bakken." 	 Mai phendias lenge aver paramicha, "E amperetsia le rhaioski si sar e drozhda. Kai zhuvli lias ai thodias ande trin musuri arho, ta puchilo sa o arho."


Zij moeten hun gasten hartelijk ontvangen en al het goede liefhebben. Zij moeten ook verstandig en eerlijk zijn en bovendien geestelijk en sober. 	 Numa trobul te premil mishto kodolen kai aven leste, ai te avel leske drago o mishtimos. Ai trobul te avel lasho, chacho, ai vuzho, ai te arakhelpe.


Elk van de vier wezens had zes vleugels. Zij waren rondom en van binnen vol met ogen. Zonder ophouden zeiden zij: "Heilig, heilig, heilig is de Here, de Almachtige God, Die was, Die is en Die komt." (A) 	 Swako anda le shtar zhigeni zhuvindil sas les shov phaka, ai sas les but iakha kruglom ai andre. Adiese ai e riate won shoxar chi aterdion te phenenas, "Swunto, Swunto, Swunto si le Devles, O Del la putierako. Kodo kai sas, ai Kodo kai si, ai Kodo kai si te avel!"


Zowel de oude zakken als de jonge wijn zouden verloren gaan. Nee, jonge wijn hoort in nieuwe zakken. 	 Numa trobul te thon e nevi mol andel nevi morchi.


Wie kwaadspreekt over Mij, zal daarvoor nog vergeving kunnen krijgen. Maar voor wie de Heilige Geest willens en wetens belastert, is vergeving uitgesloten. 	 "Ai kon godi dela duma nasul karing O Shav le Manushesko avela leske iertime; numa kon godi dela duma nasul karing o Swunto Duxo shoxar chi avela iertime.


Maar het volk dat hen onderdrukt, zal Ik zwaar straffen. Daarna zal uw volk uit dat vreemde land wegtrekken en in dit land komen, waar zij Mij zullen dienen en eren.' 	 Numa o them kai chinuisardia le, me dava les pe kris, phendia O Del, ai porme pala kodia anklen avri, ai podaina man katse.


Niemand vindt het prettig terechtgewezen te worden; op het moment zelf worden wij er alleen maar verdrietig van. Maar later zien wij dat het toch goed is geweest; de terechtwijzing heeft ons geholpen mensen te worden, die goed doen en vrede brengen. 	 Nai raduimos kana del ame palma. Trutno si, numa mai palal sai dikhas o lashimos kai avilo katar les, ai del ame e pacha ke ame sam vorta le Devlesa.


En tegen wie had God het, toen Hij onder ede verklaarde dat zij nooit de rust en vrede zouden krijgen, die Hij Zijn volk beloofd had? Natuurlijk tegen al die mensen die Hem ongehoorzaam waren. 	 Ai kaske phenelas O Del, kana armandino ek solaxasa, "Nashti zhan ande phuv kai Wo shinadia lenge." Sas kodolensa kai chi kerde so manglia O Del.


Hoewel U hem een korte tijd lager dan de engelen hebt gezet, hebt U hem nu gekroond met heerlijkheid en eer. 	 "Tu kerdian les te lel o than mai tele sar le angeluria pala xantsi vriana, akana tu bariardia les le luvudimasa ai barimasa, ai kerdia les te poronchil opral pe sa le dieli.


Nee, als ik de wet die ik eerst heb afgeschaft, weer in werking stel, d n zondig ik. Door te proberen volgens de wet te leven, belandde ik in de dood. 	 Te tsava ma pale te lasharav so peradem, sikavav kadia ke chi lav ma pala zakono.


Maar eerst moet Ik vreselijk lijden. Ik zal door de mensen van deze tijd worden verworpen. 	 Numa trobul mai anglal te chinuil but, te gonin les le manush.


Op een dag zei Jezus tegen Zijn discipelen : "Verleidingen zullen er altijd zijn. Dat is onvermijdelijk. Maar degene die de verleidingen veroorzaakt, zal het slecht vergaan. 	 O Jesus phendia peske disiplonge, "Musai avel o zumaimos kai ingerel le manushen te peren ando bezex; numa nasul kodoleske kastar avel o zumaimos!


Jezus riep de mensen bij Zich en zei tegen hen: "Luister! Dit is iets wat u beslist moet weten. 	 Pala kodia akhardia le narodos peste, ai phendia lenge, "Savorhen, ashunen mande.


Iedereen zal jullie haten omdat jullie bij Mij horen. Maar wie standhoudt tot het allerlaatst, zal worden gered. 	 Sa le manush vurhitsina tumen pala mande. Numa kodo kai rhevdila ai inkerela zhando gor, avela skepime.


En Hij voegde eraan toe: "Ik zal nooit meer aan hun zonden denken." (B) 	 Porme wo phenel, "Chi serav ma lenge bezexa ai lenge shubimata na mai."


"Dit is toch de timmerman, de zoon van Maria en de broer van Jakobus en Jozef en van Judas en Simon? En Zijn zusters wonen ook hier in Nazareth. Wat verbeeldt Hij Zich wel?" Het was duidelijk dat zij niets van Hem moesten hebben. 	 Nai kado o stoliari, o shav le Mariako, o phral le Iakovosko, ai le Josesosko, ai le Judasosko, ai o Simonosko? Ai leske pheia nai sa mashkar amende? Xoliale pe leste.


Zeg tegen de huiseigenaar: 'De Meester vraagt of u ons de kamer wilt laten zien waar Hij en Zijn discipelen het Paasmaal kunnen eten.' 	 Ai phenena le gazdaske kodole kheresko, "Amaro gazda phenel tuke, 'Kai o than kai trobul te xav O Dies O Baro le Zhidovongo murhe displonsa?'"


Wanneer een knecht thuiskomt van het land, waar hij heeft geploegd of de dieren heeft verzorgd, gaat hij niet meteen zitten eten. 	 Savo anda tumende, kai si les ek sluga kai lasharel e phuv vai lel sama katar le bakre, phenela leske kana avela pal kimpuria. "Aidi sigo ai tho tu kai skafidi?"


Dat blijkt wel uit uw houding tegenover de christenen in heel Macedonië. Toch willen wij u er nadrukkelijk op wijzen dat die liefde moet blijven groeien. 	 Ai zhanas ke kadia keren mashkar sa le phral kai si ande sa e Macedonia. Numa mangas tumendar amare phral te mai but aven drazhi iek kavreske.


"Mannen uit Galilea", zeiden zij, "wat staat u toch naar de lucht te kijken? Jezus is in de hemel opgenomen. Maar Hij zal net zo terugkomen als u Hem hebt zien weggaan." 	 ai phende lenge, "Tume kai san anda Galilee, sostar dikhen po cheri? O Jesus kai sas lino tumendar ando rhaio avela palpale sakadia sar tume dikhlian les te zhaltar ando rhaio."


Het tweede beest had iedereen in zijn macht; klein en groot, rijk en arm, vrij en slaaf. Iedereen moest een merkteken op zijn rechterhand of voorhoofd hebben. 	 O zhungalo zhigania dia o ordina ka swako manush, bariardia ai teliardo, barvalo ai chorho, sluga vai nai sluga, te premil o semno po chacho vas vai po chikhat.


Ik hoorde een luide stem uit de troon zeggen: "Gods huis staat nu bij de mensen. Hij zal bij hen wonen. Zij zullen Zijn volk zijn en Hij zal Zelf bij hen zijn. 	 Ashundem ek zuralo glaso katar o rhaio, phenelas, "Dikh! E tsera le Devlesko si mashkar le manush, ai Wo traiila lensa, ai won avena lesko narodo; E, O Del Wo si lensa, ai Wo si lengo Del!


Maar God heeft mij geholpen, zodat ik vandaag in levende lijve voor u sta. Ik vertel groot en klein niets anders dan wat Mozes en de profeten hebben voorspeld. 	 Numa nais le Devleske ke arakhlia ma, ta chi sim mulo adies, ai sim marturo mashkar le tsinorhe ai le bare. Mothav kanchi aver de ferdi so phende le profeturia ai o Moses ke kerdiola.


Omdat hij op God vertrouwde, zei Mozes tegen de Israëlieten dat zij een lam moesten slachten en het bloed ervan op de deurposten van hun huizen moesten strijken. Dan zou de doodsengel hun oudste kinderen niet doden, maar alleen die van de Egyptenaren. 	 Pala pachamos o Moses garadia o Baro Dies le Zhidovongo ai te mudaren ek bakro sar O Del phendia lenge, ai te thon o rat opral le vudara lenge khera, antunchi o angelo le martiako nashtisardia te mudarel o pervo shav kai sas biandilo ando swako kher.


In het visioen zag ik dat de soldaten vuurrode, grijsblauwe en lichtgele harnassen droegen. De paarden hadden een hoofd als een leeuw en uit hun mond kwam vuur, rook en zwavel. 	 Ande murho vizion, dikhlem le gras ai le manush pe lende, ai le manush ai le kotora sastri kai sas pe lenge kolin. Won sas loli sar iag, ai vunito sar o cheri, ai galbeno sar sulfer. Le shere le grastenge miazonas sar le shere le liononge. E iag ai thu ai sulfer avile anda lenge mui.


Hij heeft u door ons het goede nieuws verteld en u geroepen om deel te krijgen aan de eer en macht van onze Here Jezus Christus. 	 O Del akhardia tume ka kadia buchi katar e lashi viasta kai ame andiam tumenge. Wo akhardia tume te aven vi tume ando luvudimos amare Devlesko O Jesus Kristo.


Daarmee bedoelt Hij dat alles wat niet vaststaat, zal verdwijnen; alles wat gemaakt is. Maar alles wat niet aan het wankelen gebracht kan worden, zal blijven. 	 Kana O Del phenelas, "Mai iek data" Wo znachil kai le dieli kai si mishkisarde si le dieli la lumiake kai si kerde, won avena parhude. Ai le dieli kai chi mishkirin avena mekle.


Terwijl zij Paulus voorover bogen en vastbonden, vroeg hij aan de officier die erbij stond: "Mag u zonder enige vorm van proces zomaar een Romein zweepslagen geven?" 	 Numa kana phangle les te maren les le bichosa, o Pavlo phendia la ketanaki kai sas pasha leste, "Si tumenge slobodo te maren le bichosa ieke chacho Romanos, kai nas inker dino ande kris?"


De stad zelf was van zuiver goud en zo doorzichtig als glas. De muur bestond uit een doorschijnend edelgesteente, uit diamant en 	 O zido sas kerdo anda jasper bax, ai o foro sas vuzho sumnakai sar stakla.


Jezus had wel door wat zij van plan waren en ging weg. Heel veel mensen volgden Hem. 	 O Jesus zhanglias, ai gelotar kotsar, but manush linepe pala leste, ai sastiardia le sa.


En toch wilt u niet bij Mij komen om eeuwig leven te vinden. 	 Ai o ramomos del duma pa mande! Ai tume chi aven mande, te avel tumen o traio.


Ik zie dat u vergiftigd bent door jaloezie, dat u gevangen zit in uw eigen zonde." 	 Ke dikhav ke pherdo bi lashimos san, ai o bezex phandel tu."


Want al zijn er duizenden die u in Christus verder opvoeden, u hebt niet veel vaders. Ik ben uw geestelijke vader. Ik heb u het leven met Jezus Christus binnengeleid. 	 Ke marka te avela tume desh mi xazhaino ando Kristo, nai tume but dada, tume avilian shave le Devleske, kana phendem tumenge e lashi viasta.


Ineens was Jezus weer alleen met Zijn discipelen. Tot lang na die tijd vertelden zij niemand wat ze gezien hadden. 	 Kana ashundilo kodo glaso, O Jesus korkorho sas. Le disipluria chi mothonas kanch, ai ande kodia vriama chi phende kanikaske so dikhle.


Daarna zei Hij tegen de leidende priesters, de tempelwachters en de voorname burgers, die met Judas waren meegekomen: "Ben Ik een rover? Waarom hebt u die zwaarden en stokken meegenomen? 	 Antunchi O Jesus phendia le bare le rashange, ai le barenge kai poronchinas la tamplaske, ai le mai phure, kai sas lesa. "Tume avilian, sar pala iek chor, le sabiensa, ai le khashtensa?"


Want God had besloten met Zijn hele wezen in Zijn Zoon te wonen. 	 Ke O Del manglia te avel wo sa peska putierasa ande pesko Shav.


"Here", zei hij, "zij hebben Uw profeten vermoord en Uw altaren omvergehaald. Alleen ik ben nog over en nu willen zij mij ook vermoorden." (a) 	 "Devla, mudarde le profeton, ai perade che altaria; me ashilem korkorho, ai roden te mudaren vi man."


Want ik moet doen wat mijn overste zegt. En mijn soldaten moeten doen wat ik zeg. Als ik tegen de één zeg: 'Ga', gaat hij. En tegen de ander: 'Kom', komt hij. En zeg ik tegen mijn knecht: 'Doe dit', dan doet hij het." 	 Ke me kai trobul te kerav so mothon kodola kai si mai bare mandar, si ma ketani te lel murho vas, ai phenav iekeske, "Zha', ai kodo zhal; ai kolavreske mothav, 'Aidi', ai avel; ai murha slugaki mothav, 'Ker kadia', ai wo kerel.


Ik ben erg blij en dankbaar dat u mij weer hebt geholpen. U was al een hele tijd bezorgd geweest, maar kreeg steeds de kans niet om iets te doen. 	 Baro raduimos si ma ando Del! Ke akana sai sikaven pale ke drago sim tumenge. Chi mangav te mothav ke chi mai denas tume goji mande, numa nas tume te sikaven mange ke inker kamen /volin ma.


Doe de groeten aan Apelles, die zo duidelijk heeft bewezen van Christus te zijn. Doe de groeten aan de familie van Aristobulus, 	 Dikhen le Apelles kai sikadia pesko pachamos ando Krsto. Dikhen le narodos kai si anda kher kodoleske kai bushol Aristobulus.


Terwijl u hierop wacht, vrienden, moet u uw best doen zo te leven dat er niets op u is aan te merken; houd vrede met iedereen, zodat de Here tevreden over u kan zijn als Hij komt. 	 Anda kodia, murhe kuchi phral, zhi kai avel kodo dies, thon sa tumari zor te aven vuzhe, ai bi doshako angla Del, ai te aven ande pasha lesa.


Johannes was zelf niet het licht maar iemand die over het licht vertelde. 	 O Iovano nas e vediara, numa wo sas tradino te phenel pai vediara.


Deze keer kwam er een rood paard. Er zat iemand op die een groot zwaard kreeg. Hij moest de vrede van de aarde wegnemen, zodat de mensen elkaar zouden afslachten. 	 Aver gras lolo avilo avri. Kodo kai beshlo po gras sas les ek lungo sabia. Wo sas dino e putiera te lel e pacha katar e phuv te mekel le manush te mudaren iek kavreste.


Zij keken hem aandachtig aan en Petrus zei: "Kijk ons aan!" 	 Petri ai o Iovano dikhen pe leste ai phende, "Dikh pe amende,"


Probeer zo vlug mogelijk naar mij toe te komen, 	 Zumav ta aidi mande sar mai sigo.


Wat voor nut heeft het, broeders, als ik bij u kom en in vreemde talen spreek? Maar het is heel anders als ik u in verstaanbare taal vertel wat God mij duidelijk maakte; als ik u bekendmaak wat u nog niet weet of wat ik van God moet doorgeven. Of als ik u iets leer. 	 Akana, phrala le, che mishtimos kerava tumenge te avavas tumende te dav duma pel shiba, ai te na dav duma katar O Del, vai pa zhanglimos, vai pa profesia, vai pai zakono.


Onze God is een en al ontferming. Hij heeft u allen geroepen om deel te hebben aan dezelfde eeuwige heerlijkheid als Christus. Nadat het een korte tijd heel moeilijk is geweest, zal Hij u persoonlijk overeind helpen op de plaats waar u hoort te staan. Hij zal u zc sterk maken dat u nooit meer hoeft te wankelen. 	 Numa kana chinuisardiana xantsi, O Del kai si les sa o lashimos, ai kai akhardia tume ka pesko luvudimos kai shoxar chi getolpe le Kristosa, wo kerela anda tumende te aven vorta, ai dela tume zor ai putiera, ai kerela anda tumende manush kai nashtin te rimonpe.


Luister goed: Als deze dingen gebeuren, is het einde van deze tijd in aantocht. 	 Chachimasa, phenav tumenge, kadia vitsa chi nakhela zhi pon chi kerdion kadala dieli.


Doe daarom wat de overheid zegt; niet alleen uit vrees voor straf, maar ook om een zuiver geweten te houden. 	 Anda kodia trobul te les tu pala zakono le barenge ande cho them, na ferdi te na avel e xoli le Devleske pe tute, numa ke chi goji trobul te kerel kadia.


Zij zagen iets wat op vuur leek; vlammen die zich boven ieder van hen verspreidden. 	 Antunchi sikadilia lenge shiba kai miazonas sar parha iagaki, ai kodola shiba huladile, ai thodepe iek po iek pe lende.


Er was nog iets opmerkelijks in de hemel te zien: Een grote, rode draak met zeven koppen en tien horens. Op elke kop stond een kroon en 	 Ai strazo aver shodo diela dichili ando rhaio, ek baro lolo sap kai sas les efta shere ai desh shinga, ai pe swako shero sas ek konona.


Vroeger werd iemand die zich niets van de wet van Mozes aantrok, zonder medelijden gedood als twee of drie mensen tegen hem getuigden. 	 Kana o manush chi kerdia o zakono le Mosesosko, wo sas mudardo bi la milasa pala le vorbi katar dui vai trin marturia.


Maar Petrus stuurde iedereen de kamer uit, knielde neer en bad. Daarna zei hij tegen de dode vrouw: "Tabitha, sta op!" Zij deed haar ogen open en toen ze Petrus zag, ging zij zitten. 	 O Petri phendia te anklen savorhe avri, ai thodia pe anda changende, ai rhugisailo, porme gelo karing late ai phendia, "Tabitha, wushti opre." Woi phuterdia le iakha, ai kana dikhlia le Petres, beshli tele.


Maar ik ben bang dat u, net als Eva door de slang en diens sluwheid werd verleid, zich laat afleiden van de eenvoud in Christus. 	 Numa dar mange ke tumari goji shindiol ai ke meken tume katar tumaro phanglimos kai si vorta ai vuzho le Kristosa, sar e Eve kai meklia pe te xasavol katar le xoxaimata le gojaver le sapeske.


Dwarskoppen! Heidenen! U verzet zich altijd tegen de Heilige Geest. U bent geen haar beter dan uw voorouders. 	 Tume manushale kai chi pachan o mui ai kai tumaro ilo ai tumare khan phandade le ka glaso le Devlesko, ai chi meken O Swunto Duxo te del ande tumaro ilo, vi tume sar tumare dadasa.


Allen die Johannes hoorden (zelfs de tolontvangers) hebben erkend dat Gods eisen juist waren en lieten zich dopen. 	 Ai sa o narodo kai ashundia les, ai vi le manush kai chiden e taksa, phende ke vorta so phenel O Del, ai mekle te bolel o Iovano.


Omkleed u, omdat God u heeft uitgekozen en zoveel van u houdt, zelf ook met innerlijk medeleven, goedheid, nederigheid, zachtaardigheid en geduld. 	 Tume san o narodo le Devlesko; O Del manglia tume ai alosardia tume te aven leske. Anda kodia tume trobul te avel ande tumende lashimos, te zhutin, te na aven barimatange, te na xoliavon, ai te avel tume rhavda,


Hierna zei Jezus: "Ik ga weg en u zult Mij zoeken. Maar waar Ik heenga, kunt u niet komen. U zult sterven zonder dat uw zonden vergeven zijn." 	 O Jesus mai phendia lenge, "Zhavtar, ai tume roden man, numa tume merena ande tumare bezexa; tume nashtin te aven kai me zhav."


Luister, Ik klop op de deur. Als iemand Mij hoort en de deur opendoet, zal Ik bij hem binnenkomen. Dan zullen wij samen eten; hij met Mij en Ik met hem. 	 Ashun! Beshav angla o wudar ai marav. Te si vari kon kai ashunel murho glaso ai phutrel o wudar, Me avava leste ai xas lesa, ai wo xasa mansa.


Die hoop is geen valse hoop, omdat Hij ons hart gevuld heeft met Zijn liefde door de Heilige Geest, Die Hij ons heeft gegeven. 	 Ai kodo azhukerimos nai intaino ke O Del shordia peski dragostia ande amare ile le Swuntone Duxosa kai dia ame.


Wie zweert bij het altaar, zweert bij het hele altaar. 	 Kon godi solaxal po altari, solaxal po altari ai pe soste godi si po altari.


In de oogsttijd stuurde hij enkele mannen naar de boeren toe om zijn deel van de oogst op te halen. 	 Kana pashili e vriama te chidelpe o struguro, tradias peske slugen kal manush kai bariarenas pe leski rez, te len o struguro kai avelas leske.


Nu moet u vooral niet neerkijken op de takken, die weggebroken zijn. Verbeeld u maar niets! U bent maar een tak en niet de wortel, die alle takken draagt. 	 Anda kodia c hi trobul te avel tuke gratsia le krenzhi kai sas shinde. Sar te keres barimata? Ke chi san tu kai ingeres le vunen - numa le vuni ingeren tut.


Maar zij mochten hen niet doden. Die mensen moesten vijf maanden lang gepijnigd worden, met gemene steken als van een schorpioen. 	 Le sarancha nas te mudaren kodole manushen, numa won sas te den le bari dukh pala pansh shon. Ai e dukh sas sar avela katar ek tsinorhi zhigeni kai pusavel.


Hij zei: 'De God van onze voorouders heeft u al van tevoren aangewezen om Zijn wil te kennen, om de Rechtvaardige Christus te zien en te horen spreken. 	 Ai phendia, "O Del amare dadengo alosardia tu, te zhanes so mangel, ai te dikhes kodoles kai si chacho, ai te ashunes o glaso anda lesko mui.


Omdat Jozef op God vertrouwde, heeft hij aan het einde van zijn leven gezegd dat de Israëlieten eens uit Egypte zouden wegtrekken. Hij was daar zo zeker van, dat hij hen plechtig liet beloven zijn beenderen uit Egypte te zullen meenemen. 	 Pala pachamos o Josef kana merelas, dia duma pa le Zhiduvuria ai kana sas te zhantar anda o them Egypt, ai phendia lenge te gropon lesko stato kai zhan.


Ik ben niet uit de hemel gekomen om mijn eigen wil te doen, maar de wil van God Die Mij gestuurd heeft. 	 Ke hulistem anda rhaio, te kerav e voia kodoleski kai tradia ma, ai na murhi voia.


Jullie zullen gelukkig zijn, als je van deze kennis gebruik maakt. 	 Te zhanena kadala dieli, tume san raduime ferdi te thona tume te keren le!


En breng nu mijn vijanden, die in opstand zijn gekomen, hier en dood hen voor mijn ogen!" 	 Numa le manush kai chi mai le te avav lengo amperato, anen le katse, ai mudaren le angla mande."


Als iemand van de oude wijn heeft gedronken, wil hij de nieuwe niet eens proeven. Hij vindt de oude goed genoeg." 	 Ai khonik kana pela e mol phurai chi mangel nevi mol. E phurai mol mai lashi.


De discipelen protesteerden: "Kort geleden probeerden de Joden daar U te stenigen, Meester. En nu wilt U er weer naar toe?" 	 Leske disipluria phende leske, "Gazda, de xantsi vriama palpale le Zhiduvuria mangenas te shuden bax pe tute; ai tu manges te zhas palpale kotse?"


Vroeger hoorde u bij een volk dat niet bij Hem hoorde; nu bent u zelf het volk van God! Vroeger wist u niet hoe goed en vriendelijk God is; nu hebt u Zijn goedheid zelf ervaren. 	 Tume mai anglal chi sanas ek vitsa, numa akana san o narodo le Devlesko; tume mai anglal chi zhanenas e mila le Devleski, numa akana si tume leski mila.


Door in de persoon van Jezus Christus zo vriendelijk voor ons te zijn, heeft God eens voor altijd laten zien hoe oneindig groot Zijn goedheid is. 	 ai te sikavel ande vriama kai avela o baro barvalimos peske lashimasko, ai kai samas leske drago ando Jesus Kristo.


Vast voedsel was te zwaar voor u en dat is helaas nog steeds het geval. Ook nu nog wordt u door uw eigen verlangens beheerst. 	 Dem tume thud, na xamos zuralo; ke nashti rhevdina les, ai chi akana, inker nashti rhevdina les.


Maar er waren mensen die vonden dat hij daarmee niet mocht doorgaan. Zij hoorden bij de synagoge van de zogenaamde Libertijnen uit Cyrene, Alexandrië, Cilicië en Asia. 	 Uni manush nas dakordo le Stephenosa, won sas andai synagogue, won bushonas Libertianes ai Cyrenians, ai Alexandrians, le Zhiduvonsa andai Cilicia ai andai Asia.


"Je broer wordt weer levend, Martha", zei Jezus. 	 O Jesus phendia lake, "Cho phral zhuvindila."


Als u bidt, doe dat dan niet langdradig en met zinloze woorden, zoals de andere volken doen. Want die denken dat hun gebeden worden verhoord als zij veel woorden gebruiken. 	 Kana rhugin tume na bulguiin intaino ai butivar, sar keren le manush kai chi zhanen le Devles; Won gindin ke te rhuginape butivar iek fielo, keren te ashunel le o Del.


Zij brachten de apostelen voor de Raad. 	 Kana andine le palpale, angla o narodo kai sas kotse, ai o baro rashai phushlia le, phenelas,


Het was Jezus Zelf! Maar zij herkenden Hem niet. Ze waren verblind. 	 Numa lenge iakha nashti te dikhenas ke wo si.


U bent mijn vrienden als u doet wat Ik zeg. 	 Tume san murhe vortacha, te kerena so phenav tumenge.


'Wie bent U, Here?' vroeg ik. 'Ik ben de Jezus van Nazareth, Die u vervolgt', was het antwoord. 	 Ai me dem atweto, "Kon san tu Devla?" Ai wo phendia mange, "Me sim O Jesus andai Nazareth, kai tu chinuis."


Zij deden wat Jezus had gezegd en vingen zoveel vis dat hun netten begonnen te scheuren. 	 Ai kana shude le, won line but mashe, ke de but mashe kai sas lenge siti shinenas.


"Meester, kijk", zeiden ze. "We hebben hier twee zwaarden." "Dat is genoeg!" antwoordde Hij. 	 Won phende, "Devla, Dikh! Katse si dui sebi." O Jesus phendia leske, "Dosta si!"


Door wat Jezus heeft gedaan, mogen wij (of we nu Joden zijn of niet) vrij bij de Vader komen, in één Geest. 	 Katar O Kristo ame savorhe, Zhiduvuria ai Nai Zhiduvuria avas ka Dat pala iek Swunto Duxo.


'Schedel' of 'Golgotha' heette die plaats. Daar werden ze alle drie gekruisigd. Jezus in het midden en de twee misdadigers aan weerszijden van Hem. 	 Kana areslo po than, kai bushol "Calvary vai Shero," kotse karfosarde les po trushul, ai vi le duie choren, iek pe rik e chachi, ai iek pe rik o stingo.


Hoewel de priesters van Israël eens zouden sterven, kregen zij toch een tiende van wat de mensen oogstten of verdienden; maar wij lezen dat Melchizédek altijd blijft leven. 	 Le Zhidovonge rashai, kai meren, premisarde desh partia. Numa si phendo kai o Melchizedel traiil.


Ik heb u deze brief geschreven omdat ik ervan overtuigd ben dat u zult doen wat ik u vraag en zelfs meer! 	 Ke me pachav ma, ke ande kado lil kai ramov tuke, akana te keresa so mangav tutar, ai vi zhanav ke keresa mai but.


Hoewel de mensen in staat waren God te kennen, wilden zij Hem niet de eer geven die Hem toekomt en Hem niet eens danken voor alles wat Hij heeft gedaan. Zij hielden zich met allerlei ideeën bezig. In hun verdwazing raakten zij het spoor bijster. 	 Zhanen le Devles, numa chi luvudin les, ai chi naisin leske sar trobul te kerel pe le Devleske, numa won lenge ginduria kerdile dzilimos, ai lengo ilo zurailo ai pherdilo tuniariko.


In de Boeken staat: "Wie van het leven houdt en gelukkig wil zijn, moet zijn tong in bedwang houden en geen leugen over zijn lippen laten komen. 	 Ke E Vorba le Devleski mothol, "O manush kai mangel te avel les traio lasho, ai diesa, raduime, trobul te aterdiol e shib ai te na mai mothol o nasulimos, ai te na mai xoxavel.


Jezus antwoordde: "Luister. Wie geloof heeft en niet twijfelt, kan dit soort dingen ook doen. En nog veel meer. Dan kan men zelfs tegen deze berg zeggen: 'Ga hier vandaan en val in de zee.' En hij zal het doen. 	 O Jesus phendias lenge, "O chachimos phenav tumenge, te avela tume pachamos, ai te na avela tume gindo ke chi kerdiol, tume chi kerena ferdi so sas kerdo kakala pruingake, numa vi te mothona kakala plaiake,


Wie beweert in het licht van Christus te leven, maar een hekel aan zijn broeder heeft, leeft nog steeds in het donker. 	 Kodo kai mothol ke traiil ande vediara, ai kai si leske gratsa lesko phral, inker ando tuniariko.


Ineens stond er een man voor me, met schitterend witte kleren aan. 'Cornelius', zei hij, 'God heeft uw gebeden gehoord en Hij is niet vergeten wat u voor de armen hebt gedaan. 	 ai phendia, "Cornelius, O Del ashundia cho rhugimos, ai diape goji ka mishtimos kai kerdian le chorhenge.


Op een sabbat ging Hij bij een vooraanstaande Farizeeër thuis eten. 	 Andek dies Savatone, O Jesus gelo ando kher ieke baresko le Farizeanonge te xal manrho po Sabato, ai kotse le manush lenas sama pe leste.


Dus kijken wij niet naar wat zich voor onze ogen afspeelt, naar de moeilijkheden om ons heen. Maar wij kijken uit naar de blijdschap die ons wacht, al zien wij die nu nog niet. Alle zichtbare dingen zijn tijdelijk, maar de dingen die nu nog niet zichtbaar zijn, zullen eeuwig blijven. 	 Ke chi las sama pel dieli kai dichon, numa pel dieli kai chi dichon: so dichol ferdi xantsi vriama inkerel, numa so chi dichol inkerel sagda.


1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader. 	 O Pavlo, ek apostle, na katar le manush, ai chi katar iek manush,numa katar O Jesus Kristo, ai O Del O Dat, kai zhuvindisardia les andal mule.


Veel! In alle opzichten! In de eerste plaats omdat God Zich juist aan de Joden heeft bekendgemaakt. Hij heeft hun Zijn woorden toevertrouwd. 	 Ai mai anglal kal Zhiduvuria O Del meklia kado divano.


Inspanning voor een goede zaak is natuurlijk prachtig. Maar u moet dat altijd doen, niet alleen als ik bij u ben. 	 Mishto te avel tumen ilo te keren o mishtimos ande swako vriama, ai na ferdi kana sim mashkar tumende.


Als ik doe wat ik niet wil, doe ik dat eigenlijk niet zelf, maar de zonde in mij. 	 Ai te kerava so chi mangav te kerav, chi sim me kai kerav, kodo si o bezex kai si ande mande.


Judas Iskariot, één van de twaalf discipelen, ging naar de leidende priesters. Hij wilde er wel aan meewerken om Jezus gevangen te nemen. 	 Antunchi iek andal desh u dui disipluria kai besholas Judas Iscariot, gelo kal le bare rasha, te purhila les lenge.


Zodra die hen zagen, zeiden ze: "Het is toch waar! De Here is weer levend geworden! Simon heeft Hem gezien!" 	 Phenenas, "Chaches O Del zhuvindisailo, ai sikadilo le Simonoske."


Ieder die doet wat God wil, is mijn broer, mijn zuster, mijn moeder." 	 Ke kon godi kerel e voia murho Dadeski kai si ando rhaio, si murho phral, murhi phei, ai murhi dei."


Een knecht van de Here mag geen ruzie maken; hij moet de mensen die verkeerd doen, vriendelijk en geduldig terechtwijzen. 	 Ai e sluga le Devleske kai del duma pa Del chi trobul te xalpe. Numa trobul te avel lasho savorhensa, ai eta zhanel te sicharel, ai te avel manush kai si les rhavda,


De volgende avond, toen de sabbat voorbij was, kochten Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van Jakobus, kruiden om het lichaam van Jezus te balsemen. 	 Ai kana nakhlo Sabat, e Maria Magdalena, ai e Maria e dei le Iakovoski ai le Salomeski, chinde le parfumuria te zhan ai thon le parfumuria po le Jesusosko stato.


Omdat Isaäk op God vertrouwde, kon hij zijn twee zonen, Jakob en Esau, zegen voor de toekomst beloven. 	 Pala pachamos O Isak swuntosardia o Iakov ai o Esau anda so avela mai angle.


Gelukkig is hij die deze profetie van de Here voorleest; en dat geldt ook voor de mensen die ernaar luisteren en het zullen onthouden. Want de tijd dat deze dingen werkelijkheid worden, komt steeds dichterbij. 	 Raduimos si o manush kai jinel kadia klishka, ai kodola kai ashunel kadia profesi, ai kerel so e klishka phenel raduilape. Ke sa kadala jeli si te kerdion mai sigo.


Hij stuurde twee van hen erop uit. "Ga naar de stad", zei Hij. "Onderweg zullen jullie een man tegenkomen die een waterkruik draagt. 	 O Jesus tradia dui andal peske disiplonge, ai phendia lenge, "Zhan ando foro, kotse arakhena ieke manushes kai si les iek vaza paiesko; len tume pala leste.


Petrus was Hem op een afstand gevolgd, tot op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Daar zat hij zich tussen het personeel te warmen bij een groot vuur. 	 O Petri liape pala leste de dural, zhi ka e bar la bare rashake; ai beshlo tele le slugensa, ai tacholas pashai iag.


Maar ook als ons geweten ons aanklaagt, is God toch groter dan ons geweten. Hij weet alles. 	 Ke te dosharela ame amaro ilo, ame zhanas ke O Del mai baro lo katar amaro ilo, ai zhanel swako fielo.


De twee mannen wikkelden Jezus' lichaam met de geurige kruiden in linnen doeken. Dat deden de Joden altijd als zij iemand begroeven. 	 Line o stato le Jesusosko, ai vuluisarde les andek vuzho poxtan, parno ai tsode andre aromat, ke kadia si o zakono le Zhidovongo te gropon.


Ik heb zelf besloten nooit meer vlees te eten als ik mijn broeder daarmee ten val breng. Ik wil niet dat hij in moeilijkheden komt door iets wat ik eet. 	 Anda kodia te si xamos kai rimol murho phrales, mai bini chi xal kodolestar mas, kaste te na kerav baio murhe phraleske.


Daarom betaalt u ook belasting, want de mensen die in dienst staan van de overheid, zijn eigenlijk in dienst van God. Zij letten er op of er wel belasting wordt betaald. 	 Anda kodia tume pochinen taksa, ke le manush kai chiden le love keren buchi le Devleske te keren vorta kodia buchi.


Jezus zei: "Laat het begraven van de doden maar over aan hen die niet met God leven. Wat u moet doen, is met Mij meegaan en de mensen vertellen dat God van hen houdt." 	 O Jesus phendia leske, "Mukh le mulen te gropon penge mulen, ai te zhan phen pa rhaio le Devlesko."


Zij zijn op reis gegaan terwille van de Here en nemen niets aan van mensen die niet in Hem geloven. 	 Ke won thodepe po drom te keren buchi ando anav le Kristosko bi te len chi iek zhutimos katar le manush kai chi pachanpe ando Del.


Want de Sadduceeërs zeggen dat de mens na zijn dood niet meer levend kan worden en ook dat er geen engelen en geesten bestaan. Maar de Farizeeërs zijn het daar niet mee eens en leren het tegenovergestelde. 	 Ke le Saduseanuria mothonas ke le mule nashti mai zhuvindin, ai ke nai angeluria, ai chi duxuria, numa le Farizeanuria pachanaspe ande kodola dieli.


maar pas wel voor hem op, want hij verzet zich fel tegen onze boodschap. 	 Arakh tu lestar vi tu, ke phendia ke mangel te aterdiarel so godi mangas te keras.


Toen zij daar aankwamen, zagen zij een man die al sinds zijn geboorte verlamd was. Elke dag werd hij naar de Mooie Poort (een van de tempelpoorten) gedragen om daar te bedelen. 	 Kotse sas iek manush kai nashti phirelas de sar kerdilo, kai anenas les, ai thonas les swako dies angal e khangeri kai busholas shukar, te mangel love katar kodola kai gele ande tampla


De man die hij 5000 geldstukken had toevertrouwd, gaf hem er 25:10.000 terug. 'Meneer,' zei hij. 'Ik heb er 5000 bijverdiend.' 	 Kodo kai lias panzh gone sumnakai, avilo ai andias panzh mai but, ai phendias, "Gazda, tu dian ma panzh gone sumnakai. Dikh! Me dobisardem panzh mai but."


en leeft er maar op los en bedrinkt zich, dan komt zijn meester op een moment dat hij hem helemaal niet verwacht. 	 O gazda kodola slugako si te avel andek dies kai wo chi azhukerel les, ai andek chaso kai wo chi zhanel.


En God, Die het diepste wezen van alle mensen onderzoekt, begrijpt wat de Geest bedoelt. Wat Hij voor de gelovigen vraagt, is in overeenstemming met Gods wil. 	 Ai O Del, kai dikhel andel ile, aliarel so mangel O Swunto Duxo; ke O Swunto Duxo rhugilpe anda kodola kai si le Devleske sar O Del mangel.


Hij werd vernederd en zijn recht werd hem ontnomen. Wie zal over zijn nageslacht vertellen? Zijn leven is immers van de aarde weggenomen." (B) 	 Mekliape tele numa nas lenge mila anda leste, chi kerde leske kris, kon sai dela duma pa kodola kai avena pala leste?


Hij riep de naam aan van Hem, Die altijd en eeuwig leeft, Die de hemel, de aarde en de zee, met al hun bewoners gemaakt heeft en zei: 	 ai shinadia vari so ando anav le Devlesko kai zhuvindil sa data, kodo kai kerdia o rhaio, ai e phuv, ai e maria ai swako fielo kai si ande lende, te na mai azhuker.


Broeders, God heeft u niet de vrijheid gegeven om te misbruiken en uw eigen zin te doen, maar om elkaar te dienen in een geest van liefde. 	 Murhe phral, tume sanas akharde te na mai aven phangle. Numa akana kai chi mai san phangle na len tume pala stato. Numa meken tume pala dragostia te aven le slugi iek kavreske.


Er kwam een jongeman bij Hem met de vraag: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?" 	 Iek manush avilo ka Jesus ai phushlia les, "Lasho Gazda, che lashimos trobul te kerav te avel ma traio kai chi mai getolpe?"


mocht ik het iedereen gaan vertellen. God, onze Redder, heeft mij opgedragen dit werk voor Hem te doen. 	 Wo kerdia te zhanen e chachi vriama pala leske Vorba. O Del, kodo kai ankalavel ame andal bezexa, phendia mange te phenav kado divano.


Het beest en de leugenprofeet, die onder het oog van het beest opmerkelijke dingen had gedaan, werden gevangen genomen. Door die opmerkelijke dingen waren alle mensen verleid, die het teken van het beest droegen en het standbeeld van het beest aanbaden. Zowel het beest als de leugenprofeet werden levend in het brandende zwavelmeer gegooid. 	 O zhungalo zhigania sas lino, ai o xoxamlo profeto line sas lesa. Ai sas o xoxamlo profeto kai kerdia le mirakluria anglal o zhungalo zhigania. Anda kodia, wo atsadia kodole kai premisarde o semno le zhungalo zhiganesko ai kodole kai luvudisarde lesko xoxamlo del. Le dui shudine sas ande Maria la Iagaki kai phabol le sulfersoa.


Hij zou ons vrijkopen van die wet, zodat God ons als Zijn kinderen kon aannemen. 	 Saxke te ankalavel kodolen kai sas thodine tela zakono, ai ame te sai kerdiuas shave le Devleske.


De volgende dag legden wij in Sidon aan. Julius was erg aardig voor Paulus en gaf hem toestemming naar zijn vrienden in de stad te gaan om daar wat op verhaal te komen. 	 Pe terharin aresliam ando Sidon. O Julius kai kerelas mishtimasa le Pavlo meklia les te zhal te dikhel peske vortakon, ai te lel lendar so trobul le.


Nu is mij verteld dat er een aanslag op deze man wordt beraamd. Daarom heb ik hem meteen naar u gezonden; ik heb zijn aanklagers gezegd hun beschuldigingen tegen de man bij u te brengen. U groetend met de meeste hoogachting, Claudius Lysias." 	 Phende mange ke le Zhiduvuria rodenas te len les, ai strazo me tradem les tuke, ai phenava kodolenge kai thon dosh pe leste te aven tute. Ash Devlesa."


"Waarom komt u met die vraag bij Mij?" vroeg Jezus. "Alleen God is toch goed? Maar om op uw vraag te antwoorden: Als u het eeuwige leven wilt hebben, moet u zich houden aan de geboden." 	 Wo phendias leske, "Sostar mothos mange lasho? Ke nai khonik lasho. O Del ferdi si lasho. Te mangesa te nakhes ando traio kai chi getolpe anker le zakonuria."


Als de Geest van God in u woont, heeft dat ook gevolgen voor uw lichaam. God heeft Jezus uit de dood opgewekt. Wel, doordat Zijn Geest in u woont, zal Hij ook uw sterfelijke lichaam levend maken. 	 Te si o Swunto Duxo le Devlesko, kai zhuvindisardia le Kristos andai martia ai andia les ka traio, te si ke traiil vi ande tumende, dela vi o traio ka tumare staturia la phuviake peske Swuntone Duxosa kai traiil ande tumende.


Het Koninkrijk van God kan vergeleken worden met een boer, die zijn land inzaaide. 	 Wo phendia, "E amperetsia le Devleski, si sar iek manush kai shudel sumuntsa pe phuv;


Hij nam de twaalf apart en zei: "Zoals jullie weten, gaan we naar Jeruzale m. Alles wat de profeten over Mij hebben geschreven, zal in vervulling gaan. 	 Antunchi O Jesus lia le desh u do disiplon rigate, ai phendia lenge, "Ashun, ame zhas ando Jerusalem, ai so godi sas ramome katar le profeturia pa Shav le Manushesko kerdiola.


Sommigen van de mensen die daar stonden, hadden het niet goed verstaan. 	 Uni anda kodola kai sas kote ashunde les, ai phende, "Po Elijah del mui."


"Ik ben de Alfa en de Omega, het begin en het einde van alles", zegt de Here, de Almachtige God, Die is, Die was en Die komt. 	 O Del phenel, "Me sim o "A" ai "Z", "o Pervo ai o Paluno" de anda gor sa le jelonge ai zhango gor sa le jelonge. " phenel le Devles, O Del le putierako Kodo si, Kodo sas, ai Kodo si te avel.


Hij ging naar de synagoge en sprak met de Joden en de andere gelovigen. Elke dag discussieerde hij op het marktplein met de mensen, die daar toevallig waren. 	 Divinilas ande khangeri le Zhidovonsa, ai vi kodolensa kai nas Zhiduvuria ai kai rhuginaspe ka Del. Ai vi kodolensa ando foro mashkaral po bazari swako dies kai arakhelas.


Het gaat dus niet om uw geweten, maar om het zijne. Maar waarom zou mijn vrijheid moeten worden beperkt door andermans geweten? 	 Kai del duma, na anda tumende, numa anda kodo kai phenel: ande soste keren kris pe murhi ivia anda aver vari kon?


De andere Joodse christenen, en zelfs Barnabas, huichelden met hem mee! 	 Le kolaver phral Zhiduvuria vi won kerde sar o Petri; ai o Barnabas wo pashte lelaspe pala lende.


Op dat moment kwam de duivel in Judas. "Als je iets van plan bent, doe het dan vlug", zei Jezus tegen hem. 	 Ai sar o kotor manrho sas dino o beng dia ande leste. O Jesus phendia leske, "So si tu te keres, keres les sigo."


Wie zijn leven niet wil opgeven, zal het verliezen. Maar wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het behouden. 	 Kodo kai arakhela pesko traio xasarela les; numa kodo kai xasarela pesko traio pala mande arakhela les.


"Hoe durft u de hogepriester beledigen!" zei één van de mannen die bij Paulus stonden. 	 Kodola kai sas pasha leste, mothonas, mardian mui katar o baro rashai le Devlesko!"


Die vier levende wezens eren, prijzen en danken Hem, Die op de troon zit en Die voor altijd en eeuwig leeft. 	 Kana le zhegani zhudindin den luvudimos ai respektimos ai naisimos leste, ka kodo kai beshlo po Lesko than sar Amperato, Kodo kai zhuvindil sa data ai sa data.


Zij waren op weg naar Jeruzalem en Jezus liep voorop. De mensen die met Hem meeliepen, waren verbijsterd en bang. Jezus nam Zijn twaalf discipelen nog even apart. Hij vertelde hun wat Hem in Jeruzalem te wachten stond. 	 Sar le desh u dui disipluria zhanas ando Jerusalem, O Jesus gelo angla lende: chudisaile, ai sar lenas pe pala leste, daraile. Ai lia le desh u dui disiplon pa drom ai phendia lenge so musai avel leste.


Hoe kunnen wij God ooit genoeg voor u danken en voor de blijdschap die u ons in onze gebeden geeft? 	 Sar ame naisisarasa amare Devles dosta pa tumende pala sa o raduimos kai dian amen angla leste.


Maar één van Zijn discipelen trok een zwaard, haalde uit en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af. 	 Ai iek anda kodola kai sas le Kristosa, anzilo ai lias peski sabia, ai shindias tele o khan kodoleske kai sas sluga ka rashai o baro.


Ondertussen zat Petrus nog steeds op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Een dienstmeisje kwam naar hem toe en zei: "U was ook bij die Jezus uit Galilea." 	 O Petri beshelas avri ande bar; iek zhuvli sluga avili, ai phendias, "Vi tu sanas lesa O Jesus andai Galilee."


Ze doen zelf niet wat zij zeggen. Ze leggen de mensen enorme lasten op, maar steken er zelf geen vinger naar uit. 	 Thon pharipe pel dume le manushenge, numa won chi mangen te vazden ek nai.


Ananias deed wat de Here hem had opgedragen en begaf zich naar het huis waar Saulus was. Hij legde zijn handen op hem en zei: "Saul, broeder, ik ben gestuurd door Jezus, Die u onderweg hebt ontmoet. U zult weer kunnen zien en vol worden van de Heilige Geest." 	 Ai o Ananias gelotar, ai kana areslo ando kher; thodhia le vas po Saul ai phendia, "Saul, murho phral, O Del, vi O Jesus kai sikadilo tuke po drom kai avesas katse, wo tradia ma saxke te rhugiv tuke, te dikhes ai te aves pherdo Swunto Duxo.


Gelukkig bent u als u beledigingen, vervolgingen, leugens en laster te verdragen krijgt omdat u bij Mij hoort. 	 Raduime san kana manush stramina tut, ai chinuin tut, ai xoxaven swako fielo nasulimos pa tute, ke san murho.


Paulus en Barnabas bleven nog in Antiochië. Samen met vele anderen onderwezen zij over de Here Jezus en maakten het goede nieuws over Hem bekend. 	 Vi o Pavlo ai o Barnabas beshle ando Antioch, sicharenas ai mothonas e lashi Vorba le Devleski le kolavren phralensa.


Simon de Zeloot (a) en Judas Iskariot (de man door wie Jezus later werd verraden). 	 ai o Judas Iscariot, kai purhisardia les, ai gele ando kher.


Op een daarvoor vastgestelde dag trok Herodes zijn koninklijke mantel aan, ging op zijn troon zitten en sprak hen toe. Zij juichten hem toe: 	 O dies kai manglia o Herod, liape peste peske tsalia le amperetsisko , ai beshlo po skamin, ai dia lensa duma angla savorhende.


Een aantal mannen ging met hem mee: Sopater, de zoon van Pyrrhus, uit Berea; Aristarchus en Secundus uit Thessalonica; Gajus uit Derbe; Timotheüs; Tychicus en Trofimus uit Asia. 	 Sopater, o shav le Pirrhusosko, andai Berea gelo lesa; ai vi o Aristarcheus ai o Secundus andai Thessalonica: ai o Gaius andai Derbe; o Timote ai o Tychicus ai o Trophimus andai Asia.


Maar wanneer dat allemaal zal gebeuren, op welke dag en welk uur, weet niemand. Ook de engelen in de hemel weten het niet. Alleen de Vader weet het. 	 "Khonik chi zhanel kana avela kodo dies vai kodo chaso, chi le angeluria ando rhaio, chi O Shav; ferdi O Dat zhanel.


De zuster van deze vrouw, Maria, ging meteen bij Jezus zitten om naar Hem te luisteren. 	 Sas la iek phei kai busholas Maria. E Maria beshli kal punrhe le Jesusoske, ai ashunelas leski vorba.


Zij kapten de ankertrossen, lieten de stuurriemen zakken en hesen het voorzeil. Toen het schip vaart begon te maken, stuurden ze aan op de kust, 	 Phuterde le shele kai sas sastrensa ande maria, ai mai phuterde le shele le khashtenge kai sas te traden o paraxodo. Porme thode iek bari tsera anglal po paraxodo, saxke te spidel e barval o paraxodo, ai zhanas karing e phuv vai plazha.


Zegt men niet dat er pas vier maanden na de zaaitijd geoogst kan worden? Maar kijk eens rond! Overal liggen de velden rijp om te oogsten. 	 Chi phenen tume, "Si shtar shon zhi kai chiden o jiv?" Ashun! phenav tumenge, phutren che iakha, ai dikhen le kimpuria; ke vunzhe o jiv gatalo te avel chidino.


Toen brak in de hemel oorlog uit. Michaël en zijn engelen vochten tegen de draak en zijn engelen. 	 Porme sas o marimos ando rhaio. Michael ai leske angelon marenaspe le baro sapesa ai leske angelonsa kai sas pele.


In de stad Joppe woonde een volgelinge van Jezus, die Tabitha heette (in het Grieks Dorcas). Deze vrouw deed heel veel goeds, in het bijzonder voor de armen. 	 Sas ande Joppe mashkar le disipluria ek zhuvli kai busholas Tabitha, kodia znachil Dorcas; woi kerelas mishtimos ai zhutilas le choren.


Maar Hij trok Zich terug. Hij wilde ergens alleen zijn om te bidden. 	 Numa O Jesus duriolas kai nas khonik korkorho te rhugilpe.