Toen Jezus haar en de Joden die met haar waren meegekomen, zag huilen, greep het verdriet Hem aan. 	 O Jesus dikhlia ke rovel, woi ai vi le Zhiduvuria kai avile lasa, nekezhisailo ando pesko duxo, ai sas leske mila.


Een van Jezus' discipelen trok een zwaard en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af. 	 Iek anda kodola kai sas le Kristosa, anzilo ai lias peski sabia, ai shindias tele o khan kodolesko kai sas sluga ka rashai o baro.


U moet precies doen wat zij zeggen. Maar hun voorbeeld mag u beslist niet volgen. 	 Keren so mothon ai sikaven tumen: numa na keren sar lende, ke won sikaven tumen numa chi keren so sikaven.


Ze zullen u en uw inwoners vertrappen. Zij zullen geen steen op de andere laten. Want God heeft u de kans gegeven, maar u hebt die laten voorbijgaan." 	 Phagavena tu ai sa le manushen mashkar tute; ai chi mekena pe tute te ashel bax pe baxeste ke chi zhanglian e vriama kana O Del avilo te skepil tu."


Petrus vroeg de mannen binnen te komen en nodigde hen uit te blijven slapen. De volgende morgen maakte hij zich klaar en ging met hen mee, samen met enkele andere volgelingen van Jezus uit Joppe. 	 O Petri phendia lenge te aven andre, ai te beshen kodia riat.Pe terharin gelotar lensa, uni andal phral le Joppeske gele lensa.


Voortaan wil ik niet meer met dit soort zaken lastiggevallen worden. Want de littekens op mijn lichaam kenmerken mij als een slaaf van Christus. 	 Te na mai chinuil ma khonik akana, ke si ma pe murho stato le semnuria le Kristoske.


De volgende morgen kwamen alle Joodse leiders in Jeruzalem in een extra vergadering bijeen. 	 Pe terharin le bare le narodoske, le mai phure, ai le manush kai ramonas o zakono chidinisaile ande Jerusalem.


Terwijl Hij hier op aarde was, heeft Christus onder tranen geroepen tot God, Die Hem van de dood kon redden. God verhoorde Zijn gebeden, omdat Hij Zich aan Gods wil onderwierp. 	 Kana O Jesus inker sas pe phuv, wo rhugisailo le tsipimasa ai le asuensa ka Del te sai skepil pes katar e martia. O Del ashundia leske rhugimata ke O Kristo luvudisardia O Del, ai kerdia so manglia O Del lestar.


Jezus stapte in een boot en stak over naar Kapernaüm, waar Hij woonde. 	 O Jesus anklisto ando chuno, nakhlo inchal e maria, ai gelo ande pesko foro.


Het gevolg was dat velen van hen in Jezus Christus gingen geloven. Onder hen waren ook veel invloedrijke Griekse vrouwen en mannen. 	 But anda lende pachaiepe, ai vi but zhuvlia kai sas Grekaiki, kai sas andai vitsa le barvalenge, ai but manush.


Hij maakte het hun duidelijk met deze gelijkenis: "Let eens op de vijgeboom of op een andere boom. 	 O Jesus phendia lenge ek paramichi, "Dikhen e pruing le figengi, ai sa le khash;


Ik ben gekomen om mijn Vader te vertegenwoordigen en u ontvangt Mij niet. Maar wie uit zichzelf komt, zult u wel ontvangen. 	 Avilem ando o anav murhe Dadesko, numa chi premisardian ma; numa te avela aver ande pesko anav, premisaren les.


Christus is het heiligdom binnengegaan om in onze plaats voor God te verschijnen. Hij deed dat niet in het heiligdom dat door mensen was gemaakt, want dat was slechts een afbeelding van het werkelijke heiligdom in de hemel. 	 Ke O Kristo chi avilo ando swunto than ando rhaio pala so kerde le manush, ke kadia sas te sikavel so sas te avel, wo avilo ando rhaio te sikavel pes angla Del sar amaro vortako.


Wie een profeet ontvangt omdat hij een knecht van God is, zal dezelfde beloning krijgen als een profeet. Wie een goed man ontvangt omdat hij goed is, zal dezelfde beloning krijgen als hij. 	 Kodo kai primila profeto ke si profeto lela o mishtimos kai avel ka profeto, kon godi primila chache manushes ke si chacho manush lela o mishtimos kai avel ka chacho manush."


Aan een goede boom komen geen slechte vruchten en aan een slechte boom geen goede. 	 E lashi khash nashti bariol fruta chorhi, ai chi e chorhi khash chi bariol fruta lashi.


Maar als iemand één van deze kleine kinderen die in Mij geloven, op het slechte pad brengt, zou het beter voor hem zijn dat hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid. 	 Numa kon godi kerela iek anda kadala tsinorhe kai pachanpe ande mande te peren ando bezex, mai bini te avel ek baro bax phanglo ka leski kox ai te avel shudino ande bari maria.


En zij zeggen: "Here, onze God, U bent alle lof, eer en macht waard, omdat U alles gemaakt hebt. Alles is ontstaan en gemaakt, omdat U het wilde." 	 "Amaro Devles, ai Amaro Del, si vorta tuke te avel O Barimos strefial ai o luvudimos ai e putiera, Tu kerdian swako fielo sar tu manglian. Won si kerde ai sas kerde ke tu manglia kadia."


Plotseling was er een hevige aardbeving. Een engel van God kwam uit de hemel, rolde de steen opzij en ging erop zitten. 	 Kote izdraias e phuv zurales, ke ek angelo le Devlesko avilo tele anda rhaio, ai spidias palpale o bax, ai beshlo pe leste.


Ik zou graag willen dat u allemaal in vreemde talen sprak, maar nog liever dat u woorden van God doorgaf, want dat is veel belangrijker. Als u iets in een vreemde taal zegt, heeft de gemeente er alleen iets aan als u uitlegt wat het betekent. 	 Mangav te den duma savorhe pel shiba, numa mai but te profetis, kodo kai profetil mai baro lo sar kodo kai del duma pel shiba. De ferdi kodo vi te haliarela le shiba. Kashte te vazdel e khangeri.


"Hé!" zei zij en keek hem eens goed aan. "U was toch ook bij die man uit Nazareth, bij die Jezus?" 	 ai kana woi dikhlia o Petri tachol pasha iag, dikhelas pe leste, ai phendia, "Ai vi tu sanas lesa, O Jesus andai Nazareth."


Dat tweede beest deed buitengewone dingen; het liet voor de ogen van de mensen zelfs vuur uit de hemel regenen. 	 Ai o duito zhungalo zhigania kerdia but mirkluria, vi te akharel e iag katar o cheri te hulel tele pe phuv kana le manush dikhenas.


Toen Herodes merkte dat de Joodse leiders daarmee van harte instemden, ging hij verder en liet ook Petrus gevangen nemen. Maar omdat het juist Pasen was, zette hij hem voorlopig in de gevangenis. 	 Ai dikhlia ke so kerelas drago sas le Zhidovonge, phendia te phandaven le Petres. Kodia kerdilia ande vriama le manrhonge bi drozhdi.


U bent gekomen naar een feestelijke samenkomst van Gods oudste kinderen, die in het bevolkingsregister van de hemel staan. U staat voor God, Die de rechter van alle mensen is en voor de geesten van de mensen die volmaakt geworden zijn. 	 ai ka e khangeri, kai si le shave le Devleske, ai lenge anava si ramome ando rhaio;


Wie van jullie de grootste wil zijn, moet jullie dienaar worden. 	 Nai kadia mashkar tumende, numa savo godi mangel te avel baro mashkar tumende, avela tumaro podaitori.


Kantoor 	 Office


Beken daarom uw zonden aan elkaar en bid voor elkaar, zodat u genezen wordt. Want als een goed en rechtvaardig mens God om iets bidt, heeft dat een geweldige uitwerking. 	 Purhin tumare bezexa iek kavreste, ai rhugin iek kavreske, saxke te sastion. O rhugimos kai avel anda ilo le manushesko kai pachalpe ando Del baro lo.


Ik doe u, zo zacht en vriendelijk als Christus Zelf, een dringend verzoek. Een verzoek van Paulus, die als hij bij u is zo verlegen is, maar van veraf u duidelijk de waarheid zegt. 	 Me o Pavlo, phenav tumenge, me kai sim sar mothon lazhano kana sim tumensa, numa kana chi mai sim tumensa, chi mai sim lazhano. Mangav ma tumendar katar o kovlimos ai o lashimos le Kristosko.


Alle broeders groeten u. Groet elkaar als broeders, warm en hartelijk. 	 Sa le phral den tume dies lasho, den tume iekavres dies lasho ieke Swunto chumidimasa.


Hij vertelde hun veel van zulke gelijkenissen. Anders zouden zij Hem niet begrijpen. 	 O Jesus sicharelas le manushen E Vorba le Devleski le paramichensa; wo sichardia le xantsi po xantsi sar dashtisarde te haliaren.


Wie van zijn vrouw scheidt en met een ander trouwt, pleegt overspel. En wie met een gescheiden vrouw trouwt, pleegt ook overspel. 	 Kon godi kai dela drom peska rhomnia ai ansurilpe avriasa, kerdia kurvia; ai kon godi ansurilape zhuvliasa kai meklia la, lako rhom pale kerdia kurvia.


U weet het allemaal al, maar ik wil u er toch nog eens aan herinneren dat God Zijn hele volk uit het land Egypte heeft bevrijd; maar de mensen die Hem niet vertrouwden, heeft Hij gedood. 	 Marka ke tume zhanen vunzhe sa kadala dieli, mangav te mai dav tume goji sar O Del skepisardia le Zhidovon andai Egypt, numa sar antunchi mudardia kodolen kai chi mangenas te pachanpe.


Heeft God dan Zijn woord gebroken? Dat is uitgesloten! Maar niet alle Israëlieten zijn èchte Israëlieten. 	 Ai chi mothav ke E Vorba le Devleski chi kerdia kanchi; Ke sa kodola kai si andai vitsa le Zhidovonge nai savorhe chache Zhiduvuria.


Maar Elisabeth zei: "Nee! Hij moet Johannes heten." 	 numa leski dei phendia, "Nichi, Iovano busholas." Numa phende lake,


Paulus stond op en wenkte om stilte. "Mannen van Israël en u die ontzag voor God hebt, 	 O Pavlo wushtilo opre, ai kerdia semno anda vas, ai phendia, "Tume Zhiduvuria, ai tume kai pachan tume ando Del, ashunen.


Wees geen struikelblok voor Joden, heidenen of gelovigen. Ikzelf maak het iedereen in alles naar de zin. Het gaat mij niet om mijn eigen belang, maar om het belang van heel veel mensen, want ik hoop dat zij allemaal gered zullen worden. 	 Numa na len vorbi kai nai lashe, chi le Grekonge, chi le Zhidovonge, vai chi la khangeriake le Devleski.


U moet de groeten hebben van Epafras, die ook bij mij in de gevangenis zit, omdat hij Christus Jezus heeft bekendgemaakt. 	 O Epaphras, kai si mansa ande temnitsa le Jesus Kristoske tradel tuke but bax, zor ai sastimos.


En nu, wanneer u iemand vergeeft, doe ik het ook. Als ik iemand iets vergeef (vooropgesteld dat ik iets te vergeven heb), doe ik dat als vertegenwoordiger van Christus, terwille van u. Anders zou satan wel eens voordeel op ons kunnen behalen; 	 Kana iertin vari kaske vari so kai shubisailo, i me iertiv leske. Ke kana iertiva te trobul te iertiv vari so, kerav kodia pala tumende angla Kristo,


De Israëlieten hebben dus niet gekregen wat zij zo graag wilden, op een klein gedeelte na. Die waren door God uitgekozen. Maar de meesten werden steeds ongevoeliger. 	 So te mothas? So rodenas le Zhiduvuria chi line, ferdi kodolen kai alosardia O Del line so rodenas, le kolaver lengo ilo zurailo sas,


De zonde was al in de wereld voordat Mozes Gods wet ontving. Maar zolang die wet er niet was, werd de zonde niemand toegerekend. 	 Mai anglal sar O Del dia o zakono ka Moses o bezex vunzhe sas ande lumia; numa sar nas inker o zakono O Del chi lelas sama le bezexeske.


U zult niet kunnen zeggen: 'Kijk, hier is het', of 'daar is het'. Want het Koninkrijk van God is waar Ik ben." 	 Khonik chi phenela, "Dikh! Katarlo!" vai "Kotelo!" Ke e amperetsia le Devleski mashkar tumende lo."


Heeft God ooit tegen een engel gezegd, zoals tegen Zijn Zoon: "Ga hier naast Mij op de ereplaats zitten, totdat Ik al Uw vijanden aan Uw macht heb onderworpen"? (f) 	 O Del shoxar chi phendia ka chi ek angelo, "Beshes pe murhi rig e chachi ando luvudimos, zhi kai licharav sa che duzhmanon tela che punrhe," sar Wo phendia ka pesko Shav.


Denk niet dat Ik ben gekomen om vrede op aarde te brengen. Nee, eerder een zwaard. 	 Na gindin ke avilem te anav pacha pe phuv, chi avilem te anav pacha, numa e sabia.


Alle eer en lof is voor God, de Vader van onze Here Jezus Christus en de bron van alle liefdevolle hulp. 	 Raduime te avel O Del, O Dat amare Devlesko O Jesus Kristo, O Dat kai si pherdi mila, ai O Del kai pechil/zhutil ande soste godi.


Onmiddellijk na die dagen van terreur en ellende zal de zon worden verduisterd en de maan niet meer schijnen. Het zal net zijn of de sterren uit de hemel vallen. De machten van het heelal zullen door elkaar worden geschud. 	 "Numa strazo pala o chino ai o nekazo kodole diesengo o kham si te avel tuniariko, o shunuto chi dela vediara, le chererhaia perena anda cheri, ai e putiera kai si ando cheri avena drenchinime.


Wie weigert zijn kruis op te nemen en Mij te volgen, is niet waard mijn discipel te zijn. 	 Kodo kai chi lel pesko trushul ai te lelpe pala mande, chi mol dosta te achel pala mande.


Filippus, Bartholomeüs, Mattheüs, Thomas, Jakobus (de zoon van Alfeüs), Simon de Zeloot (a), 	 Mate ai o Thomas, Iakov o shav le Alphaeusosko, ai o Simon akharenas les Zelotes.


Zij dienden bij de gouverneur een aanklacht in tegen Paulus. Toen Paulus naar voren was geroepen, begon Tertullus zijn beschuldigingen met de volgende woorden: "Excellentie, u hebt ervoor gezorgd dat ons volk in vrede en rust kan leven. 	 Akharde le Pavlos, ai o Tertullus liape te dosharel les, phenelas, "Tu kai san baro ando Caesarea, pala tute si ame iek bari pacha, ai but dieli kerdian te avel mishto amare themeske.


Want de geheime wetteloosheid is al in werking getreden, maar heeft zich nog niet kenbaar gemaakt. Dat kan pas als hij, die dit nog verhindert, weg is. 	 E putiera e garadi le nasulimaski vunzhi kerel buchi, numa kadala dieli nashti kerdiona de ferdi kana O Del kai ankerel o nasulimos zhalatar.


Het lijkt op een mosterdzaadje. Hoewel dat een heel klein zaadje is, wordt het toch een erg grote struik. Er komen zulke grote takken aan dat de vogels eronder schuilen en erin kunnen nestelen." 	 Si sar ek sumuntsa garchitsaki, kai sas shudini pe phuv.


De zeven engelen met de zeven rampen kwamen naar buiten. Zij hadden blinkend witte kleren aan en droegen een gouden gordel om de borst. 	 Ai le efta angeluria avile avri anda o tamplo le Devlesko, kai sas le le efta baiuria. Ai sas pe lende tsalia kerde anda vuzho parno poxtan, ai sas pe lende prashtia kerde anda sumnakai kruglom lenge kolin.


Als de slaveneigenaar een christen is, mag dat voor de slaven geen excuus zijn om het wat kalmer aan te doen. Nee, zij moeten eerder nog meer hun best doen, omdat een broeder in het geloof door hun inspanningen wordt geholpen. Prent de mensen deze waarheden in, Timotheüs, en moedig iedereen aan ernaar te leven. 	 Le slugi kai lenge gazda pachanpe ando Del, trobul te avel le respektimos lenge, ke lenge phral si; ai trobul te podain le mai mishto, ke kodola kai si podaime lendar pachan pe ando Del ai drago sas le. So trobul te sichares ai te mothos.


Als dat bij u het geval is, betekent het dat u niet zelfvoldaan of onvruchtbaar bent geworden, maar dat u de Here Jezus Christus steeds beter leert kennen. 	 Kadala si le dieli kai trobul te avel tume, ai te si tume sa kadala dieli tume zhana angle, ai haliaren mishto so mangel tumendar O Jesus Kristo amaro Devles.


Daarna stuurde de eigenaar een derde man en die werd nog slechter behandeld. De boeren joegen hem zwaar gewond het erf af. 	 Numa kodo manush mai tradia mai ieka sluga, (o trito) ai won dukhade les, ai gonisarde les.


Uw vroegere vrienden zullen het natuurlijk raar vinden als u niet meer meedoet met hun uitspattingen. Zij zullen u uitmaken voor alles wat lelijk is. 	 Numa akana le manush kai chi pachanpe ando Del chudinpe ke tume chi mai traiin lensa kodo chorho traio, ai maren mui tumendar.


God geeft Zijn genade in overvloed, zodat u niet alleen zelf alles krijgt wat nodig is, maar het ook royaal met anderen kunt delen. 	 Ai O Del si les e putiera te del tume but lashimata, saxke te avel tume sagda so trobul tume, ai mai but opral pala mishtimos kai keren.


Als de lasten u drukken en u vermoeid raakt, kom dan bij Mij. Ik zal u rust geven. 	 "Aven mande, sa tume kai san chinuime ai kai si baro pharipe pe tumende, ai dav tume hodina.


De man antwoordde: "Van kindsbeen af heb ik mij aan al die voorschriften gehouden." 	 O manush phendia, "Sa kadala zakonuria ankerdem de sar sim tsinorho."


Doe iets met die gave; werp je op de taken, zodat iedereen je vooruitgang zal opmerken. 	 Le sama te ker kadia buchi, ai ker sa chi ilesa, saxke savorhe te dikhen ke zhas angle.


U hebt Mij niet begroet met een kus. Maar zolang Ik hier binnen ben, heeft deze vrouw mijn voeten gekust. 	 Chi chumidian ma, numa woi de sar avilem ando kher, sa murhe punrhe chumidel.


Sinds de dag dat Johannes de Doper zijn werk begon tot nu toe proberen talloze mensen het Koninkrijk van de hemelen binnen te dringen. 	 De katar o dies kai o Iovano o baptisto delas duma pa Del ai zhi akana e amperetsia le rhaioski chinuil ke pe zor kerdiol ai manush pe zor len e amperatsi.


En vele Joden lazen dat, want de plaats waar Jezus gekruisigd werd, lag niet ver buiten de stad. 	 But Zhiduvuria jinde so sas ramome: ke o than kai O Jesus sas karfome pasha foro sas: ai ramome sas Zhidovisko, Grechisko ai Latinesko.


Zij zijn er om alle gewetenloze en onreine mensen als zondaars te bestempelen. Niet voor hen die doen wat de wet gebiedt, maar voor zondaars die God haten, die opstandig zijn en vloeken en tieren, die hun ouders misdadig behandelen en zelfs voor moord niet terugschrikken, 	 Ame zhanas ke o zakono nai thodino le manushenge kai keren mishto, numa le manushenge kai keren nasulimos, kodolenge kai chi pachan o mui, le bi lashenge, ai le bezexalenge, le manushenge kai chi respektin chi le Devles ai chi so si swunto, ai kodola kai mudaren penge dades vai penga da, le manushenge kai mudaren,


Toen reisden de sterrenkundigen verder. Tot hun verrassing stond de bijzondere ster, die zij in het oosten hadden gezien, plotseling wéér aan de hemel. 	 Kana ashunde ka o amperato, geletar. Ai e chererhai kai dikhlesas ando Easto, zhalas anglal lende, zhi pon aresle po than kai sas e glata.


Wij horen niet bij de mensen, die God de rug hebben toegekeerd en de ondergang tegemoet gaan. Nee, wij horen bij de mensen die op God vertrouwen en gered worden. 	 Ai ame sam nai anda lende kai zhan dur lestar ai si xasarde, numa si ame pachamos te avas skepime katar e kris le bezexeski.


U was zo goed op weg. Wie heeft u ervan weerhouden de waarheid te blijven volgen? 	 Tume nashenas mishto, kon aterdiardia tume, te na mai mekel tume te len tume pala chachimos? So phende tumenge te parhuven tumaro gindo?


Veronderstel dat iemand honderd schapen heeft. Wat zal hij doen als één ervan wegloopt en verdwaalt? Zal hij dan niet de 99 andere in de bergen achterlaten en op zoek gaan naar het ene dat verdwaald is? 	 So gindis? Te si iek manush kai si les ek shel bakre, ai iek anda lende xasavol, chi mekel le iniarvardesh tai inia pe plai ai te zhal te rodel o iek kai xasailo?


Maar geen haar op je hoofd zal gekrenkt worden. Door stand te houden, zullen jullie je leven redden. 	 Numa chi xasavola chi iek bal anda tumaro shero.


Iemand uit de mensen riep: "Meester, zeg toch tegen mijn broer dat hij mij het deel van de erfenis geeft waar ik recht op heb!" 	 Vari kon phendia leske, "Gazda, phen murhe phraleske te xulavel mansa o barvalimos kai si ame."


Hieruit volgt dus dat wij, als wij God liefhebben en doen wat Hij zegt, ook Zijn kinderen liefhebben. 	 Ai ame zhanas ke drago amenge le Devleske shave, kana si amenge drago O Del, ai kana keras lesko zakono.


Maar sommigen zeiden: "Geen wonder dat Hij boze geesten kan wegjagen. De duivel zelf heeft Hem die macht gegeven." 	 Numa uni phenanas, "Wo gonil le bengen katar o Beelzebub, o baro le bengengo.


Zij hebben geroepen dat hij niet mag blijven leven. Mij is gebleken dat hij niets heeft gedaan, waarop de doodstraf staat. Maar omdat hij zich op de keizer beroepen heeft, moet ik hem wel naar Rome sturen. 	 Me kikhlem ke chi kerdia kasavestar baio te mudaren les, ai wo o Pavlo manglia te dikhel le amperatos Augustus, me manglem te tradav les leste.


Jason heeft ze in huis genomen! Weet u wat ze allemaal beweren? Dat een zekere Jezus koning is in plaats van de keizer! Zij zijn vijanden van de staat!" 	 Ai o Jason meklia le te aven leste, ai sa kado narodo chi keren o zakono amare amperatosko, o Caesar, phenenas, ke si aver amperato kai bushol Jesus."


Jezus zei: "U doet net of u een rover komt arresteren! Waar zijn anders die zwaarden en knuppels voor nodig? 	 Ai O Jesus phendia le narodosko, "Dar chor sim te avilian pala mande sabiensa ai khashtensa te astaren ma?


Iemand die zichzelf aanprijst, is niet van waarde. Maar als iemand door de Here geroemd wordt, is dat een bewijs van zijn waarde. 	 Chaches o manush kai si chaches lasho, nai kodo kai mothol peske wo ke lasho lo, numa kodo si lasho kai mothol O Del pa leste ke lasho lo.


Dat staat ook in de Boeken: "Wat niemand heeft gezien, niemand heeft gehoord en wat niemand ooit bedacht, dat heeft God allemaal klaar voor hen, die Hem liefhebben." (a) 	 Numa sar si ramome, kai e iakh chi dikhlia, kai o khan chi ashundia, ai kai chi avile ando ilo le manushesko, dieli kai O Del lashardia kodolenge kai si lenge drago.


Ik schrijf u dus niet omdat u de waarheid niet zou kennen, maar omdat u de waarheid van de leugen moet kunnen onderscheiden. 	 Chi ramosardem tumenge, ke chi zhanen o chachimos, numa ke zhanen o chachimos, ai vi zhanen ke chi iek xoxaimos nashti avel katar o chachimos.


De mensen droegen de zieken naar buiten en legden hen neer op veldbedden en matrassen; zij hoopten dat als Petrus voorbijkwam, in elk geval zijn schaduw op hen zou vallen. 	 Anenas le naswalen pel droma, an thonas le pel paturia, saxke kana o Petri nakhela leski vushalin te sai sastiarel vulen.


Jezus zei tegen de Joden die in Hem geloofden: "Als u zich houdt aan wat Ik zeg, bent u werkelijk mijn discipelen. 	 Antunchi O Jesus phendia le Zhidovongo kai pachaiepe ande leste, "Te kerena so godi phenel murhi vorba, tume san chache murhe disipluria.


De bemanning trok touwen onder het schip door en bond die vast om de beplanking bijeen te houden. En omdat ze bang waren bij Syrtis op de zandbanken te lopen, streken zij alle zeilen en lieten het schip drijven. 	 Ai thodiam les po baro, porme phangliam les shelensa pasha paraxodo, ke darasas ke del dap pashai phuv la Libyiake, line tele e tsera ai makle o paraxodo te zhal le barvaliansa.


om te voorkomen dat deze moeilijkheden u van het geloof zouden afbrengen. Maar u weet natuurlijk wel dat zulke dingen een deel zijn van Gods plan voor ons. 	 saxke swako anda tumende te na mekelpe te rimolpe palal vutuimata kai si ame. Tume zhanen ke kasavendar vutuimata si sa andal dieli kai aven amenge.


Een paar Farizeeërs zeiden tegen Jezus: "Waarom zegt U daar niets van? U weet toch dat het vandaag sabbat is? Het is een rustdag. Wat zij doen, is verboden." 	 Ai le Farizeanuria phende leske, "Eta, Sostar che disipluria keren so nai slobodo te keren po Sabat?"


De eilandbewoners verwachtten dat hij zou opzwellen of plotseling dood zou neervallen. Maar toen er na lange tijd niets met hem gebeurd was, sloegen zij om als een blad aan een boom en zeiden dat hij een god was. 	 Kado narodo azhukerelas te shuvliol, vai te merel strazo, numa azhukerde but te dikhen so kerdiol leske, ai dikhle ke chi kerdilia leske chi iek baio, ai parhude penge ginduria karing leste ai phende, "Kako manush si ek del!"


Daarom is ook Jezus buiten de stad een vreselijke dood gestorven; om ons door Zijn bloed voor God af te zonderen en onze zonden weg te doen. 	 Ai vi O Jesus chinuisardia ai mulo avrial o foro kai lesko rat vuzhardo ame katar amare bezexa.


Want Ik ben gekomen om hen die verloren gaan, te redden. (a) 	 Ke O Shav le manushesko avilo te skepil kodia kai sas xasardo.


Jezus is voor ons gestorven om ons voor altijd met Hem te laten leven, of we bij Zijn terugkeer nu al gestorven of nog in leven zijn. 	 Ke O Jesus Kristo mulo amenge, saxke, ame te traiisaras vai sovas, ame traiisa lesa.


De dodelijke macht van de paarden zat niet alleen in hun mond, maar ook in hun staart, die er als een slang uitzag. Aan het einde van die staart zat een slangekop en daarmee deden zij de mensen pijn. 	 E putiera le grastenge sas ande lenge mui ai ande lenge phoria. Lenge phoria sas sar le shere le sapenge kai dindaren ai mudaren.


Als er mensen gevangen werden gezet, had u net zoveel verdriet als zij. Als uw bezittingen werden afgenomen, bleef u opgewekt. U wist dat u iets beters had, wat nooit meer kon worden afgenomen. 	 Sas tume mila anda lende kai sas ande temnitsa. Sas tume o raduimos kana chire dieli sas line tumendar. Ke tume zhanglian kai avela tume vari so mai mishto ando rhaio kai beshel sa data.


De derde engel blies op zijn bazuin: Er viel een grote ster uit de hemel, die brandde als een fakkel. Hij kwam terecht op een derde deel van de rivieren en op de waterbronnen. 	 O trito angelo phurdia leski tuturaza. Ek bari chererhai pele anda rhaio, phabola sar ek mincha la iagaki, peli pe trito partia anda le paia kai zhal ai po le thana kai o pai avela katar e phuv;


Als het goede nieuws dat wij bekendmaken, voor iemand verborgen is, is het verborgen voor hen die op weg zijn naar de eeuwige dood. 	 Numa te si e lashi viasta kai phenas garadi, garadi la ferdi kodolenge kai xzasavon.


Want waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over. Dat een goed mens vol goedheid is, blijkt uit wat hij zegt. 	 Lasho manushesko divano sikavel o barvalimos kai si ande leste, ai manush kai si les nasul ilo pherdo nasulimos lo, ai lesko divano sikavel kodia.


Uw lot hangt af van uw woorden. Of u wordt erdoor vrijgesproken of u wordt erdoor veroordeeld." 	 Ke pala chire vorbi avesa jindo chacho, vai pala chire vorbi avesa jindo doshalo."


De jongen werd levend en wel binnengebracht, wat voor alle gelovigen een geweldige bemoediging was. 	 O terno manush kai mulo sas pale zhuvindisailo ai traiilas, ai savorhe raduimesas.


Omdat u vanaf het begin bij Mij bent geweest, moet u ook van Mij getuigen." 	 Ai vi tume mothona pa mande, ke tume san mansa de anda gor.


Ik blijf echter nog tot Pinksteren in Efeze, want hier liggen geweldige kansen om voor de Here te werken, al is de tegenstand ook niet gering. 	 Beshava ando Ephesus zhi ka Pentecost.


Er staat immers in de Boeken: "De eerste mens, Adam, kreeg een natuurlijk leven." (a) Maar Christus, de laatste Adam, geeft geestelijk leven. 	 Anda kodia ramome, si o angluno manush Adam kerdilo stato zhuvindo, o paluno Adam kerdilo iek duxo kai zhuvindil.


Iemand zou kunnen zeggen: "Och, het hangt er maar van af hoe je het bekijkt. De één legt de nadruk op het geloof, de ander op de daden." Wel, als dat zo is, hoe kunt u mij dan uw geloof laten zien, als dat niet uit uw daden blijkt? Ik zal u mijn geloof laten zien uit wat ik doe. 	 Numa te mothola vari kon, "Tute si o pachamos, ai mande si o lashimos, me mothava leske, sikav mange sar sai avel tu o pachamos bi le lashimasko, ai porme me sikavava tuke murho pachamos le lashimasa kai kerav."


Toen zei Ik: 'Hier ben Ik om Uw wil te doen, om mijn leven neer te leggen, zoals in de Boeken staat." (A) 	 Porme phendem, 'Me avilem te kerav so tu manges, O Del. Si ramome ando Zhidovisko zakono kai kerava so manges.'"


De heer moest vol bewondering toegeven dat die sluwe beheerder zijn eigen zaken heel goed had behartigd. Ja, de mensen van deze wereld zijn in hun omgang met de medemensen vaak veel handiger dan de mensen die bij God horen. 	 Antunchi o manush barvalo phendia ka o bezexalo manush kai lelas sama katar lesko kher ai phuvia, "Kerdia mishto," Ke le manush anda kadia lumia si ande lengi vitsa mai gojaver de sar le manush la vediaraki.


Hij moest door Samaria 	 Numa trobulas te nakhel pai Samaria.


Ik kan ze zo niet naar huis laten gaan. Sommigen komen van heel ver. Ze zouden onderweg flauwvallen van de honger." 	 Chi mangav le te zhan khere bokhale, ke kam zaline po drom; ke dur sas o drom but manushenge."


Eén van de discipelen, Judas Iskariot, die Hem later verraden zou, zei: 	 Iek anda leske disiplonge, o Judas Iscariot – kodo kai trobul te purhil les, phendia,


"Ga naar het dorp daar", zei Hij. "Als jullie er binnenkomen, zullen jullie een ezel zien die vastgebonden langs de weg staat. Het is een veulen, waarop nog niemand heeft gereden. 	 "Zhan ando gav kai si angla amende; ai kana aresena, arakhena kotse ieke magares kai si phanglo, pe kodo magari inker chi iek manush chi beshlo; phutren les, ai anen les katse.


De apostelen deden heel veel wonderen en tekenen onder het volk. De gelovigen kwamen regelmatig bij elkaar in de tempel, in de Zuilenhal van Salomo, één van hart en ziel. 	 But mirakluria ai but bucha kerdionas mashkar o narodo katar le vas le apostlonge. Savorhe beshenas andek than anglal o wudara kodoleske kai busholas Solomon.


Ga nu vlug aan Zijn discipelen vertellen dat Hij uit de dood is opgestaan. Zeg ook tegen hen dat Hij naar Galilea gaat; daar zal Hij hen ontmoeten. Dit kwam ik u vertellen." 	 Zhan sigo ai phenen leske disiplonge, ke wo wushtilo andai martia, ai zhal mai anglal tumendar ande Galilee, kote si te dikhen les, na bustren so phendem tumenge.


Want ook Zijn broers geloofden niet dat Hij de Christus was. 	 Ke chi leske chache phral chi pachanaspe ande leste.


"Zeven", antwoordden zij. Hij zei dat iedereen op de grond moest gaan zitten. Daarna nam Hij de zeven broden, dankte God ervoor en brak ze in stukken. Zijn discipelen brachten het brood naar de mensen. 	 O Jesus phendia le narodoske te beshen tele pe phuv. Lia le efta manrhe, ai dias naisimos, phaglias le, ai dias le kal disipluria. Le disipluria dine le kal narodo.


Jezus hoorde hier vreemd van op en zei tegen de mensen om Hem heen: "Nergens in Israël heb Ik iemand ontmoet die zoveel geloof heeft! 	 Kana O Jesus ashundia, chudisailo, ai phendia kodolenge kai lenaspe pala leste. "O chachimos phenav tumenge, chi arakhlem kanikaste ande Israel kasavo pachamos.


Hoe durft u zo tegen God te spreken? Het maaksel zegt toch ook niet tegen zijn maker: "Waarom hebt u mij zo gemaakt?" 	 Numa kon san tu, manusha, kai des atweto le Devles? Pate o khoro la chikako phushel kodoles kai kerdia les? Sostar kerdian anda mande kadia?


Met de hulp van Jezus zullen wij God altijd blijven eren; en ons offer aan God is dat wij openlijk voor Jezus uitkomen. 	 Das naisimos ka Del sa data pala O Jesus Kristo. Amari podarki ka leste si te das o naisimos, ai te das o luvudimos ka lesko anav.


Sommigen denken dat ik niet zelf durf te komen en blazen hoog van de toren. 	 Uni puchi le ande barimata, sar akana te na si te avav tumende.


Ja, ik heb het tegen u, die geen Joden zijn. U weet dat God mij met een bijzondere opdracht naar de andere volken heeft gestuurd. En ik vind dat geweldig! 	 Me mothav tumenge ke chi san Zhiduvuria, me sim e sluga kai sas shinadi le narodoski kai Nai Zhiduvuria, ai kai sim kadia raduime sim anda kadia buchi kai sima.


maar ook aan onze zuster Apfia, aan onze medestrijder Archippus en aan heel de gemeente die in uw huis samenkomt. 	 ai amare pheiake e Apphia, ai ka Archippus kai marelpe amensa ando pachamos:


De apostelen in Jeruzalem hoorden dat de bevolking van Samaria in de Here Jezus was gaan geloven. Daarom stuurden zij Petrus en Johannes erheen om eens te kijken. 	 Le apostluria kai sas ande Jerusalem kana ashunde ke o narodo ande Samaria pachaiepe ande Vorba le Devleski, trade le Petres ai le Iovanos lende.


Als u wilt weten wat God van u verwacht, vraag het Hem en Hij zal het u graag vertellen. Want Hij staat altijd klaar om ieder die Hem daarom vraagt, voldoende wijsheid te geven; Hij zal het u niet kwalijk nemen. 	 Numa te si iek anda tumende kai chi haliarel, trobul te mangel katar O Del, te del les te haliarel, ai O Del dela les; ke O Del del savorhen but ai lashimasa.


Ik smeek u, broeders, de woorden van deze vermanende brief ter harte te nemen; zo lang is deze niet. 	 Murhe phral, mangav tumendar te ashunen kadala vorbi kai zhutin tume. Kadia si o skurto lil.


Hij ging verder: "Je wordt slecht door wat je denkt. Uit je innerlijk, je hart, komen slechte gedachten voort. 	 Mai phendia lenge, so anklel andal manush kodia si kai kerel andal manush marime angla Del.


Daar aangekomen sloegen zij Hem aan het kruis, samen met twee anderen, de één links en de ander rechts van Hem. 	 ai kotse karfosarde les, ai dui aver manush sas lesa, iek pal dui riga, ai O Jesus mashkaral.


Behalve de Farizeeërs en de godsdienstleraars. Die keurden het plan van God af en wilden zich niet door Johannes laten dopen. 	 Numa le Farizeanuria ai le ablokatura chi bolenas pe lestar, phende ke nas vorta so mothol O Del.


De Farizeeërs liepen meteen de synagoge uit en gingen naar de leden van de partij van Herodes om met hen te overleggen hoe zij Jezus uit de weg konden ruimen. 	 Le Farizeanuria geletar, ai strazo dinepe duma le slugensa le amperatosko o Herod, sar te mudaren les.


Maar de Here antwoordde telkens weer: "Dat Ik altijd bij u ben, is genoeg. Wanneer u zelf zwak bent, kan mijn kracht zich tenvolle ontplooien." Daarom durf ik mij toch op mijn zwakheden te beroemen. Omdat dan de kracht van Christus in mij gezien kan worden. 	 Ai wo dia ma atweto, "Murho mishtimos si so godi trobul tu , ke murhi putiera sikadiol peski buchi kana san kovlo." Mai drago mange sas murhe ilesa te luvudiv ma anda murhe kovlimata, saxke e putiera le Kristoski te arakhel man.


Zoals God de Here Jezus Christus weer levend heeft gemaakt, heeft Hij ook de kracht om òns weer levend te maken. 	 O Del kai zhuvindisardia amare Devles, zhuvindila vi amende peski putiera.


Ik zal het jullie duidelijk maken met een voorbeeld. Wanneer de takken van de vijgeboom zacht worden en er knoppen en blaadjes uit komen, komt de zomer eraan. 	 Sichon katar e paramicha pai pruing le figenge. Kana si terne le krenzhitsi ai anklen patria. Zhanes ke o milai pashe.


Toen Jezus op een dag de mensen weer over God vertelde, zaten er ook Farizeeërs en godsdienstleraars te luisteren. Het leek wel of zij overal vandaan kwamen. Uit Galilea, Judea en uit Jeruzalem. Jezus was vol van Gods genezende kracht. 	 Andek dies O Jesus sicharelas, uni Farizeanuria ai le manush kai sicharno zakono beshenas tele, won avile anda gava kai si ande Galilee ai Judea, ai anda Jerusalem, ai O Jesus sas les e putiera te sastiarel le naswalen.


De engel zei: "Wees niet bang, Zacharias. Ik ben gekomen om u te vertellen dat God uw gebed heeft verhoord. Uw vrouw Elisabeth zal een zoon krijgen en u moet hem Johannes noemen. 	 Numa o angelo phendia leske, "Na dara o Zechariah! O Del ashundia cho rhugimos, ai Elizabeth, chi rhomni dela tu iek shav kai akharesa les Iovano.


Op Zijn kleed en op Zijn dij staat deze naam: 'Koning van alle koningen en Heer van alle heren.' 	 Pe leski raxami ai po lesko punrho si ramome o anav, "Amperato le Amperatonge ai Gazda le Gazdenge."


Vrienden, ik hoef u niet te vertellen dat David gestorven en begraven is. Zijn graf is nog altijd te zien. 	 Murhe phral, slobodo mange te dav tumensa duma vorta pa David amaro dat, mulo ai groposarde les, ai lesko gropo inker adies mashkar amende lo.


Maar Gods liefde voor ons is zo groot dat Hij ons volledig gratie heeft verleend, zelfs al waren wij door onze misdaden dood voor Hem. 	 Numa O Del kai si barvalo ande pesko lashimos pala pesko bari dragostia, kai samas leske drago.


Maak u dus geen zorgen over wat u zult eten of aantrekken. 	 Na daran tume; ai phenen, 'So xasa? So piiasa? Ai sar huriaravas ame?'


Toen hij uitgesproken was, knielde Paulus samen met hen allen neer en bad. 	 Kana getosardia pesko divano, thodiape ande changende o Pavlo, ai rhugisailo lensa.


Zeg tegen de rijken dat zij niet trots mogen zijn en niet moeten vertrouwen op hun geld, dat slechts een twijfelachtige zekerheid geeft, maar dat zij moeten vertrouwen op de levende God, Die ons van alles geeft om ervan te genieten. Zeg hun dat zij hun geld moeten gebruiken om er goed mee te doen. 	 Phen kodolenge kai si le le barvalimata kadala lumiake, te na aven barimatange, ai phen lenge te na thon pengo pachamos andel barvalimata kai nai gor so avela, numa te thon pengo pachamos ando Del, wo kai del ame swako fielo ai but saxke te avas raduime.


Eén van hun eigen mensen, een profeet van Kreta, heeft over hen gezegd: "De Kretenzers zijn allemaal leugenaars; zij zijn lui en denken alleen maar aan veel eten." 	 Iek andal Cretan, iek anda lenge profeturia phendia, "Ke le Cretan de sar godi sas, xoxamle sas, ai vi nasul, ai vi dzile, ai khandine kai ferdi te xan, den pe goji."


Jezus keek hen aan en vroeg: "Wat betekent deze zin uit de Psalmen dan: 'De steen die door de bouwers is weggegooid, blijkt onmisbaar te zijn'?" (A) 	 O Jesus dikhlia pe lende, ai phendia, "So znachil kado ramomos? O bax kai shude kukula, saikfielo bax sas o bax kai trobulsarde."


Toen zij in de haven van Efeze kwamen, liet hij de anderen achter en ging zelf naar de synagoge. Daar had hij lange gesprekken met de Joden. 	 Areslo ando Ephesus, ai o Pavlo meklia peske vortakon kotse; ai gelo ande synagogue, ai kotse delas duma le Zhidovonsa.


Hij vertelde hun onder andere deze gelijkenis: 	 Phenelas lenge paramichi pa but dieli, ai phendias lenge, "Iek manush gelo te shudel sumuntsi pe phuv.


Zij zijn op weg naar de ondergang; hun buik is hun god en hoe schandaliger zij leven, hoe mooier zij het vinden; het enige waaraan zij denken, zijn de dingen van deze wereld. 	 Kodola zhana ande iado, ke lengo del lenge si lengo ji, won luvudinpe andal dieli kai trobulas te avel lenge lazhav, ai won denpe goji ferdi kal dieli kadala lumiake.


Zo zei Hij tegen Farao, de koning van Egypte: "Het is niet voor niets dat Ik u nog zo lang koning laat zijn. Ik gebruik u om te laten zien hoe groot mijn kracht is, want de hele wereld moet van Mij horen." (d) 	 Ande Vorba le Devleski O Del mothol le amperatoske kai si ande Egypt o Pharaoh, "Thodem tu te aves amperato saxke te sikavav ande tute murhi putiera, ai te kerav te zhanen murho anav pe sa e lumia."


Er waren nog steeds geen kinderen. En zo ging het verder. De een na de ander trouwde met de vrouw en stierf zonder kinderen na te laten. 	 ai o trito, sakadia kerdilia vi le efta phralensa. Mule vi te aven le glate.


Weg dan met alle aardse zonden, zoals sexuele zonden, vuiligheid, hartstocht, slechte verlangens en hebzucht. Door altijd maar meer te willen hebben, aanbidt u een afgod. 	 Keren te merel so godi si kadala phuviako ande tumende; e kurvia, o bi vuzhimos, mangen te keren kurvia, le ginduria le chorhe, ai mangen so si avereske, kadia si te del o luvudimos kal ikoni.


"U bent nog geen vijftig jaar en U hebt Abraham al gezien?" zeiden de Joden. 	 Le Zhiduvuria phende leske, "Chi san panvardesh bershengo inker, ai phenes ke dikhlian le Abrahamos?" O Jesus phendia lenge,


Jezus vroeg hem voor de tweede keer: "Simon, zoon van Johannes, houd je echt van Mij?" "Ja, Here. U weet toch dat ik van U houd", zei Petrus. Jezus zei: "Pas dan op mijn schapen." 	 Ai mai phendia leske pe duito data, "Simon, shav le Jonasosko, san tuke drago mange?" O Petri phendia leske, "E Devla, Tu zhanes ke sim mange drago tuke." O Jesus phendia leske, "Le sama katar murhe bakriorha."


Telkens als Jezus de mensen toesprak, vertelde Hij gelijkenissen, dat zijn verhalen met een diepere betekenis. Hij gebruikte voortdurend voorbeelden om duidelijk te maken wat Hij bedoelde. 	 O Jesus dias le narodos kado sicharimos andel paramichi; ai chi phendias lenge khanchi bi te mothol lenge paramichi.


Maar de Here heeft mij altijd bijgestaan. Hij gaf mij de kracht zodat ik het goede nieuws onder alle niet-Joodse volken heb kunnen brengen en zij het allemaal gehoord hebben. Hij heeft mij beschermd tegen de verscheurende leeuwen. 	 Numa O Kristo pasha mande sas, ai delas ma zor, ai sai davas duma vorta pai Vorba le Devleski, ai te ashunen sa kodola kai Nai Zhiduvuria; ai simas lino avri anda mui le lionosko.


Wat voor overeenkomst is er tussen Christus en de duivel? En wat voor gemeenschappelijks heeft een gelovige met iemand die niets van Christus wil weten? 	 Sar sai O Kristo malavel pala beng? Ai so lel o manush kai pachalpe ando Del katar kado kai chi pachalpe?


En ik hoorde het altaar zeggen: "Ja, Here, Almachtige God, Heerser over alles, Uw oordelen zijn juist en goed." 	 Ashundem ek glaso katar o altari, phenel, "Devla, O Del, O Del la putierako! So tu manges pa manush si vorta ai chacho."


Maar de mensen die uitgenodigd waren, haalden hun schouders op en gingen aan hun werk. De één naar zijn boerderij, de ander naar zijn zaak. 	 Numa chi thode sama, ai gele peske drom, iek ka peski farma, aver ande peski buchi.


Want ik heb u alles over Gods wil en plan verteld. 	 Ke mothodem tumenge, sa o zakono le Devlesko, ai chi garadem kanchi.


Ik heb gehoord dat er, wanneer u bijeenkomt, nogal wat onenigheid is. En ik geloof wel dat er iets van waarheid in is. 	 Ai mai anglal, ashundem ke kana chiden tume andek than si mashkar tumende xuxaiimata, ai pachav ma.


De tegenstanders van Jezus waren woedend. Zij staken de koppen bij elkaar om uit te vinden hoe zij met Hem konden afrekenen. 	 Savorhe xolaile ai denas pe duma mashkar pende so te keren le Jesusosko.


Als deze dingen gebeuren, is het einde van de tijd gekomen. De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zeker niet. 	 Chachimasa phenav tumenge, kadia vitsa chi nakhela, zhi pon chi kerdion kadala dieli.


Al de schatten van wijsheid en kennis zijn in Hem verborgen. 	 Ande leste si garadi sa le barvalimata le pachivalimaske ai le zhanglimaske kai aven katar O Del.


Hij zei: "Sommigen van u, die hier bij Mij staan, zullen nog voor hun dood het Koninkrijk van God zien komen met grote kracht!" 	 O Jesus phendia lenge, "Chachimasa, phenav tumenge, "Uni andal kadala kai si katse chi merena zhi pon dikhena e amperetsia le Devleski avela le putierasa."


"Mannen", zei hij. "Ik voorzie een zware reis. Het schip en de lading lopen groot gevaar. En dat niet alleen: Er staan ook mensenlevens op het spel!" 	 "Dikhav manushale ke kado drom chi avela lasho, o paraxodo ai so si andre si te rimonpe, ai te phadion, ai vi ame sai meras."


Toen Hij in de buurt van de Olijfberg kwam en bijna bij de dorpen Bethfagé en Bethanië was, stuurde Hij twee van Zijn discipelen vooruit. 	 Kana pashilo pashai Bethphage ai Bethani karing e plai kai busholas E Plai le Maslinengi, O Jesus tradia dui anda peske disiplonge, phenelas,


Anderzijds zal Hij Zijn strenge straf laten neerkomen op hen die alleen maar aan zichzelf denken en die, in plaats van zich aan de waarheid te houden, onrecht doen. 	 Numa sikavela xoliariko zurales pe kodola kai xoliavon pe leste, ai chi keren o chachimos, numa keren le chorhe dieli,


Vroeger verzette u zich tegen God. Maar omdat de Israëlieten zich tegen Hem hebben verzet, heeft Hij u nu genade gegeven. 	 Mai anglal chi pachaian o mui le Devlesko, numa akana lian o lashimos le Devlesko ke le Zhiduvuria chi pachaie lesko mui.


Pilatus had de gewoonte met Pasen een gevangene vrij te laten. De mensen mochten zeggen wie. 	 Sas ek zakono ka o guvernori Pilate po Dies O Baro le Zhidovongo te mekel avri iekes ande temnitsa savo godi mangel o narodo.


Krijg ik dan helemaal geen loon? Jawel, mijn loon is de voldoening het goede nieuws voor niets te mogen brengen. Daarom maak ik niet tenvolle gebruik van mijn rechten. 	 Savi si antunchi murho mishtimos? Si te phenav ivia pai Vorba le Devleski, bi te mangav so trobul te den.


Door dat te doen, zullen zij voor zichzelf een echte schat voor de toekomst opslaan; dat is een veilige investering voor de eeuwigheid! 	 Kadia won chidena penge iek lasho ai zuralo barvalimos pe mai angle, ai antunchi avela le o traio o chacho.


Op een zeker moment zaten alle elf discipelen samen te eten. Ineens was Jezus bij hen. Hij verweet hun dat zij zo ongelovig waren geweest; dat zij de mensen die Hem weer levend hadden gezien, niet hadden geloofd. 	 Pala kodia avilo ka le desh u iekenge sar xanas andek than, ai dino le trad, phendia lenge zurale vorbi ke chi pachanpe ai zurade lengo ilo, ke chi pachaie kodolen kai dikhle les pala o zhuvindimos.


U hebt Mij gezien en toch gelooft u Mij niet. Dat heb Ik u trouwens al eens eerder gezegd. 	 Numa phendem tumenge, "Tume dikhlian ma numa chi pachan ma.


Leg nooit zonder overleg iemand de handen op en heb geen deel aan vreemde zonden. Zorg ervoor dat je zelf altijd zuiver blijft. 	 Ai na grebisavo te tho le vas pe vari kaste te rhugis leske te kerel buchi ande khangeri, na tho tu vi tu andel bezexa le kolavrenge; numa besh vuzho.


Want zelfs Ik, de Mensenzoon, ben niet gekomen om Mij te laten dienen. Nee, Ik ben gekomen om te dienen en mijn leven te geven als losgeld voor velen." 	 Sakadia O Shav le Manushesko, chi avilo te podail pes, numa avilo te podail ai te del pesko traio te pochinel anda but te skepil les."


Want u hebt vanaf het begin gehoord dat wij elkaar moeten liefhebben. 	 Ke eta e lashi viasta kai ashundian de anda gor: te avas drazhi iek kavreske.


U hebt Mij horen zeggen dat Ik wegga en weer terugkom. Als u werkelijk van Mij hield, zou u blij zijn dat Ik naar de Vader ga, want de Vader is groter dan Ik. 	 Tume ashundian ke phendem tmenge, Me zhavtar, ai pale avav tumen, te sanas tume drago mange, tume raduisailianas, ke phendem. Zhav ka Dat, ke murho Dat mai baro lo mandar.


Ik zal hun overtredingen vergeven en niet meer aan hun zonden denken." (B) 	 Ke Me iertiva lenge bezexa, ai chi mai serava lenge bezexa."


"Waarom waren jullie zo bang?" vroeg Jezus. "Hebben jullie nu nog geen vertrouwen in Mij?" 	 Wo phendia lenge, "Sostar daran kadia zurales? Sarta nai tume khanchi pachamos?"


Simon, Simon, let op. Satan heeft gesmeekt of hij jullie door elkaar mag schudden als tarwe in een zeef. 	 Ai O Jesus phendia, "Simon, Simon Ashun! O beng manglia te sai chinol tu, sar chinolpe o jiv te thol les rigate katar le suluma;


Ik zag ook een sterke engel, die luid riep: "Wie is waardig om de zegels te verbreken en de boekrol open te maken?" 	 Dikhlem ek zuralo angelo tsipil ek baro glasosa, "Kon si dosta lasho te phutrel e klishka ai te phutrel lako semno?"


Maar ik geef toe dat ik de God van onze voorouders dien, volgens de richting die zij een partij noemen. Ik geloof alles wat er in de wet van Mozes en de Boeken van de profeten geschreven staat. 	 Phenav tuke chachimasa, ke me kerav buchi le Devleski, O Del murhe dadengo, ai lav ma pala drom o nevo kai won mothon ke nai chacho, numa me pachav ma ande so godi si ramome ando zakono ai so mothon le profeturia.


Zij doen niets dan mopperen en zeuren; zij willen alleen hun eigen zin doen. Praatjesmakers zijn het. En ls zij eens aardig zijn, doen zij het om er beter van te worden. 	 Kodola manush shoxar nai lenge mishto ai sagda vachinpe, won traiin pala pengo ilo; won keren barimata anda pengo divano, ai lasharen le kolavren saxke te len vari so lendar.


"Wat zegt Hij nou?" vroegen de discipelen elkaar. "Hij bedoelt zeker dat we vergeten zijn brood mee te nemen." 	 Le disipluria denaspe duma mashkar pende, ai phenenas, "Ke chi liam amensa manrho phenel kadia."


Maar Hij antwoordde: "Ik moet het goede nieuws van het Koninkrijk van God ook op andere plaatsen brengen. Dat is mijn opdracht." 	 Numa O Jesus phendia lenge, "Trobul te phenav e lashi viasta le rhaioski le Devleski ande kolaver foruria, ke anda kodia O Del tradia ma."


De Farizeeërs liepen meteen naar buiten om te overleggen hoe zij Jezus uit de weg konden ruimen. 	 Le Farizeanuria geletar ai dinepe duma sar te mudaren les.


Er ontstond hooglopende ruzie tussen de twee partijen. Enkele Farizeese godsdienstleraars sprongen voor Paulus in de bres en zeiden: "Volgens ons is er niets op deze man aan te merken. Het is best mogelijk dat een geest of een engel met hem heeft gesproken." 	 Baro bunto kerdilia, ai uni anda kodola manush kai sicharenas o zakono, kai won sas pe rig le Farizeanonge wushtile opre, ai tsipinas zurales, phenenas, "Ame chi arakhas chi iek bi lashimos ande kado manush! Amborim ek duxo vai ek angelo dia lesa duma!"


Ik ben de goede herder. Ik ken mijn schapen en zij kennen Mij, zoals Ik de Vader ken en Hij Mij kent. Ik geef mijn leven voor mijn schapen. 	 Me sim o lasho pastuxo. Zhanav murhe bakrorhan, ai won zhanen man.


Als zij in geloof bidden, zal de zieke genezen worden; de Here zal hem gezond maken. En als hij gezondigd heeft, zal de Here het hem vergeven. 	 Ai kodo rhugimos kai avela kerdo le pachamasa skepila le naswales; ai O Kristo sastiarela les, ai le bezexa kai kerdia avena leske iertime.


Zij vervloekten de God van de hemel voor hun pijn en hun zweren in plaats van hun slechte leven vaarwel te zeggen en hun redding bij God te zoeken. 	 Won dine armaia ka O Del le rhaiosko ke sas le but zhungale pugnia ai but dukh, ai won chi keinpe pala lenge bezexa ai chi mangen te amboldenpe katar lenge bezexa.


dan kan ik u verzekeren dat ik de volgende keer als ik kom, precies zo zal optreden als in mijn brieven! 	 Kodo kai mothol kadia, mangav te zhanel mishto ke saikfielo ande so ramosaras ande amare lila kana chi sam tumensa, ai so kerasa kana avasa mashkar tumende.


"Gooi het net uit aan de rechterkant van de boot", riep Hij. "Dan hebben jullie meer resultaat." Dat deden zij. En zij vingen zoveel vis, dat ze het net niet eens aan boord konden krijgen. 	 Ai phendia lenge, "Shuden e sita pe rik e chachi le paraxodoski ai arakhena mashe." Won shude, ai nashti mai ankalavenas e sita avri de but mashe kai sas.


Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem op de knieën viel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge uit de buurt. Hij was radeloos omdat zijn dochtertje op sterven lag. 	 Ai, eta, iek baro andai synagogue avilo kai busholas Jairus, ai kana dikhlia O Jesus, shudiape kal punrhe,


Maar het zaad dat in goede grond viel, kwam mooi op. Het werd rijp en gaf een grote opbrengst. Wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als was gezaaid. 	 Numa aver pele pe lashi phuv, ai dine fruti, uni dine trenda, aver shovardesh ai aver iek shel.


Jullie hebben mij steeds horen zeggen dat ik niet de Christus ben, maar dat God mij voor Hem uit gestuurd heeft. 	 Tume san murhe marturia, ke phendem, "Chi sim o Kristo, numa sim tradino angla leste."


Toen wij bij die man in Caesarea thuis kwamen, vertelde hij ons dat hij een engel had gezien. De engel was voor hem gaan staan en had gezegd: 'Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen. 	 Kodo manush phendia amenge sar dikhliasas le angelos ande pesko kher, o angelo avilo leste, ai phendia leske, "Trade manush ando Joppa, te anen le Simonos, kodoles kai akharen o Petri,


De delen die het meest kwetsbaar schijnen, lijken juist het meest nodig te zijn. 	 Numa le kotora anda stato, kai si le mai slabe trobula le.


Jezus antwoordde: "Ik heb het over de betrouwbare en verstandige rentmeester die van zijn heer opdracht heeft gekregen voor de andere arbeiders te zorgen. 	 Ai O Del phendia, "Kon si o chacho ai gojaver sluga, kai o gazda thodias te lel sama ande lesko kher te pravarel le lengo xaben pe vriama kai trobul?


De bemanning probeerde even later het schip te verlaten en streek de sloep, zogenaamd om ook van het voorschip ankers uit te gooien. 	 Numa le manush kai lenas sama katar o paraxodo mangenas te zhantar pa paraxodo; ai line o tsinorho paraxoditsi ai thode les pe maria, ai won mothonas ke bute shuden sastria pare ando pai te inkeren le paraxodos.


Als iemand ernaar verlangt Gods wil te doen, zal Hij kunnen onderscheiden of mijn woorden van God komen of van Mijzelf. 	 Te vari kon te kerel so mangel O Del, zhanela ke so sicharav avel katar O Del, vai te dava duma anda mande.


En het is ook rechtvaardig dat Hij u, die het nu moeilijk hebt, net als ons uit de nood zal helpen. Dat zal gebeuren wanneer de Here Jezus met Zijn sterke engelen uit de hemel komt en 	 Ai dela e pacha tumen kai chinuin, ai vi amen. Wo kerela kodia kana O Jesus Kristo avela anda rhaio peske angelonsa kai si le putiera.


de vader van Mahalaleël was Kenan; de vader van Kenan was Enos; de vader van Enos was Seth; de vader van Seth was Adam en de vader van Adam was God. 	 o shav le Enososko, o shav le Sethosko, o shav le Adamosko, o shav le Devlesko.


Gelukkig hebben jullie ogen die kunnen zien en oren die kunnen horen! 	 Numa raduime tumare iakha ke dikhen, ai tumare khan ke ashunen.


Zij was zwanger en gilde van pijn omdat de geboorte van haar kind begonnen was. 	 Woi sas phari la glatasa, ai tsipilas zurales ke sas la dukh, ai azhukerelas pala e glata te avel biandilo.


Maar dat heeft Christus u niet geleerd! Als u werkelijk Zijn stem hebt gehoord en Hij u de waarheid over Zichzelf heeft bekendgemaakt, 	 Numa tume chi sichilian kadala dieli katar O Kristo.


Als ze in een stad niets van je willen weten, moet je daar meteen weggaan. Schud het stof van je voeten af." 	 Ai te na primila tumen o narodo, anklen avri anda kodo gav, ai kosen e pulberia pa tumare punrhe te sikaven lenge so si won."


Het groeide vanzelf zonder dat de boer er iets aan deed. Eerst kwamen er jonge halmpjes uit de grond. Later kregen ze aren. Tenslotte kwamen er dikke, volle graankorrels in de aren. 	 E phuv del fruta anda peste, mai anglal avel e patri, porme o jiv, ai gata ande korzha.


"Ga naar huis", zei Hij, "naar uw familie en vrienden en vertel hun wat God voor u heeft gedaan, hoe goed Hij voor u is geweest." 	 Numa O Jesus chi meklia les te zhal, ai phendia leske, "Zha khere ai phenes lenge so godi kerdia tuke O Del, ai sar sas les mila pe tute."


"Houd je mond!" snauwden de mensen. Maar Bartimeüs trok er zich niets van aan en schreeuwde nog harder: "Zoon van David, heb toch medelijden met mij!" 	 Ai but manush tsipinas pe leste ai phenenas leske te ashel: numa wo tsipilas mai zurales, "Tu Shav le Davidosko, al tuke mila anda mande."


Maar dat is allemaal nog slechts het begin van de ellende. 	 Kadala avela le sumnuria ta anda gor le chinosko ai o nekazo kai si te avel.


Johannes heeft opgeschreven wat hij van God gehoord heeft en wat Jezus Christus hem heeft bekendgemaakt. 	 O Iovano ramosardia sa, le vorbi le Devleske ai le Jesus Kristosko ai swako fielo kai ashundia ai dikhlia.


Hij draaide Zich om en liet hen staan. 	 Antunchi meklia le, ai anklisto ando chuno, ai geletar inchal o pai.


Daarna spuugden zij Hem in het gezicht en sloegen Hem. Sommigen gaven Hem klappen in het gezicht en hoonden: "Hé, profeet! Zeg, Christus! Zeg eens wie U heeft geslagen!" 	 Antunchi chungarde les ando mui, dine les dab dukhumensa. Aver marde les palmi,


Geschrokken keken de discipelen elkaar aan. Zij hadden geen idee wie Hij bedoelde. 	 Le disipluria dikhenas pe iek kavreste, chi zhanenas pa kaste del duma.


Door Hem wordt het lichaam prachtig samengevoegd; elk deel helpt de andere delen naar vermogen, zodat het hele lichaam gezond groeit en vol liefde is. 	 Ai lesa sa o stato zhal mishto, ai swako kotor zhutil le kolavres, saxke so trobul sa o stato te ankerel andek than ande iek stato. Ai te bariol zuralo ande dragostia.


En waarom konden zij die rust en vrede niet krijgen? Omdat zij Hem niet wilden vertrouwen. 	 Ai sostar chi gele andre te hodinin lesa, ke won chi pachaiepe.


Als ik God dank voor wat ik eet, hoe durft die ander er dan iets van te zeggen? Ik dank God toch! 	 Te xala ai naisiv le Devleske, sostar lav sama?


Toen Hij een dorp binnenging, liepen tien melaatse mannen Hem tegemoet. 	 Sar zhalas andek gav, desh manush kai sas lepra avile karing Jesus numa dural sas;


Jezus keek hem na en zei: "Wat is het voor rijke mensen moeilijk om in het Koninkrijk van God te komen! 	 Kana O Jesus dikhlia ke tristosailo, phendia, "Trutno kodolenge kai si le barvalimos te zhan ande amperetsia le Devleski.


Toen de andere discipelen hem vertelden dat zij de Here hadden gezien, wilde hij het niet geloven. "Ik kan het pas geloven", zei hij, "als ik de wonden van de spijkers in Zijn handen zie en met mijn eigen hand voel dat Hij een wond in Zijn zij heeft!" 	 Le kolaver disipluria phende leske, "Ame dikhliam le Devles." Numa wo phendia lenge, "Te na dikhava ande leske vas le semnuria le karfiango, ai te na tsava murho nai andel semnuria le karfiange, ai te na tsava murho vas ande lesko prashav, chi pachava."


Ergens anders staat geschreven: "Volken van de wereld, wees blij met het volk van God!" (c) 	 Ai mai mothol E Vorba le Devleske, "Tume kai Nai Zhiduvuria, raduin tume leske narodosa, kai O Del alosardia!"


Slecht bent u, godsdienstleraars! U houdt de waarheid voor de mensen verborgen. U wilt er zelf niets van weten. Maar het ergste is dat u ook anderen tegenhoudt erin te geloven." 	 "Nasul tumenge ablakaturia! Ke lian e chaia kai phutrelas o vudar la gojako; chi dian andre tume, ai aterdiardian kodolen kai mangenas."


Wie zich te belangrijk vindt om dat te doen, misleidt zichzelf. 	 Te gindila vari kon ke wo si vari so, ai kai wo nai kanchi, wo shubilpe pes.


"Zou het Johannes zijn?" vroeg Herodes zich af. "Maar die heb ik laten onthoofden. En toch hoor ik steeds verhalen over een man die wonderen doet. Wie zou dat toch zijn?" En hij probeerde Jezus te zien te krijgen. 	 Ai o Herod phendia, "Phendem te shinen o shero le Iovanosko; numa savo si, kado kai ashunav ai mothol kasavendar dieli?" Ai mangelas te dikhel les.


De vrouwen die met Jezus uit Galilea waren meegekomen, gingen mee naar het graf en zagen hoe het lichaam erin werd gelegd. 	 Ai le zhuvlia kai avile lesa andai Galilee linepe pala lende, ai dikhle o greposhevo ai sar sas thodino lesko stato.


Deze twee getuigen zijn de twee olijfbomen en de twee olielampen die voor de Here van de hele aarde staan. 	 Kadala dui profeturia si le dui pruing le maslinenge ai le dui lampuria kai beshen anda punrhende angla O Del la phuviaki.


Maar Jezus verdedigde Zich met de woorden: "Mijn Vader werkt voortdurend en Ik dus ook." 	 Numa O Jesus phendia lenge, "Murho Dat kerel buchi sorho dies, ai vi me kerav bichi."


De elf discipelen gingen naar Galilea, naar de berg waar zij Jezus zouden ontmoeten. 	 Le desh u dui disipluria gele ande Galilee pe plai kai O Jesus tradias le.


Het drong tot de mensen door dat Hij iets geweldigs had gedaan. "Ja", zeiden zij, "Hij moet de Profeet zijn, die komen zou!" 	 Le zhene kai dikhle o miraklo kai kerdia O Jesus, phende "Kado si o chacho profeto kai trobulas te avel ande lumia!"


U kunt beter zeggen: "Als de Here het wil, zullen wij leven en dit of dat doen." 	 Ke trobul te mothon, "Te mangela O Del, traiisarasa, ai kerasa kadia, vai kerasa kodia.


Tenslotte st ierf de bedelaar. Hij werd door de engelen bij Abraham gebracht. 	 O chorho manush mulo, ai le angeluria angerde les andel vas le Abrahamoske. Vi o barvalo mulo, ai groposarde les.


Het gaat om uw innerlijke instelling. Een sieraad dat voor God grote en blijvende waarde heeft, is een vriendelijk en evenwichtig karakter. 	 numa lako ilo trobul te avel lasho ai pachivalo, ke kodia si defial dragao le Devleske.


De commandant kwam naar Paulus toe en zei: "Zeg, bent u Romein?" "Inderdaad" zei Paulus. 	 Antunchi o baro ketana gelo karing o Pavlo, ai phushlia les, "Phen mange te san chacho Romano?" O Pavlo dia atweto, "E".


maar met het kostbare bloed van een volmaakt en vlekkeloos lam: Het bloed van Christus. 	 Nichi, numa trobulsardia O Kristos sar iek bakriorhi bi doshako te shorel pesko rat o kuchi pala tumende.


Toen die week bijna om was, zagen enkele Joden uit Asia Paulus in de tempel en hitsten het volk tegen hem op. Zij grepen hem en schreeuwden: 	 Ai kana o kurko pashte getolaspe, le Zhiduvuria andai Asia avile, ai dikhle le Pavlos ande tampla, buntuisarde sa le narodos, ai line les, tsipinas,


Maar later, toen Petrus in Antiochië was, was ik het ten overstaan van iedereen met hem oneens. Want wat hij deed, was niet goed. 	 Kana o Petri avilo ande Antioch, phendem ke nai vorta angla narodo, ke wo nas po drom o vorta.


Mozes schrok daar erg van en vluchtte het land uit. Hij ging in Midian wonen in kreeg daar twee zonen. 	 Kana ashundia o Moses kodola vorbi liape an nashlo, ai gelo andek them kai bushol Midian, ai kotse sas les dui shave.


Hij werd gevolgd door een menigte mensen. Zij kwamen uit Galilea, Dekapolis, Jeruzalem, Judea en het Overjordaanse. 	 Bare naroduria andai Galilee, andai Decapolis, andai Jerusalem, andai Judea, ai inchal o Jordan lenaspe pala leste.


"Dat heb Ik al gezegd", antwoordde Jezus, "maar u gelooft Mij niet. De wonderen die Ik in de naam van mijn Vader doe, zijn het overtuigende bewijs dat Ik de Christus ben. 	 O Jesus phendia lenge, "Mai phendem tumenge, numa chi pachan ma. Le buchia kai kerav ando o anav murho Dadesko, sikaven pa mande.


Daarom moest Mozes alles wat hij naar het hemelse voorbeeld had gemaakt (de heilige tent en alles wat er in was) reinigen door het bloed van dieren. Maar de werkelijke dingen in de hemelen worden door veel betere offers gereinigd. 	 E swunto tsera ai le swuntse dieli andre si sar le dieli ando rhaio. Won si vuzharde ke thodia o rat pe lende. Numa le dieli ando rhaio sas vuzharde pala e mai lashi podarka.


Ik weet nu niet wat ik de keizer moet schrijven. Daarom heb ik de man hier laten voorleiden, in het bijzonder om door u, koning Agrippa, te worden gehoord. Misschien komt daar iets uit wat ik kan schrijven. 	 Nai ma chi iek diela vorta te ramov ka Caesar pa e diela le Pavloski, anda kodia manglem te dikhen les, ai mai but tu Amperato Agrippa, saxke kana phushesa les tu, si ma vari so te ramov le amperatosko.


Omdat wij opnieuw de wind tegen hadden, zaten wij dagenlang op zee zonder vooruit te komen. Toen wij eindelijk ter hoogte van Cnidus kwamen, waaide het zo hard dat we de steven naar Kreta moesten wenden. Wij omzeilden Kaap Salmone, 	 But dies geliam po pai lokorhes, ai bute chinosa aresliam ando foro kai si ando Cnidus. Ai e barval chi mekel ame te zhas mai dur pe kodo drom, nakhliam pa Salmone ai arakhliam ame pashai izula kai bushol Crete.


Terwijl de mensen zeggen: "Er is rust en vrede; er dreigt geen enkel gevaar", zal de vernietiging hen plotseling overvallen, zoals de weeën een zwangere vrouw overvallen. Geen van hen zal eraan kunnen ontkomen; zij zullen nergens heen kunnen vluchten. 	 Kana le manush mothona, "Pacha ai nai chi iek baio," antunchi si kai strazo o nasulimos perela pe lende ai nashtina te skepinpe, avela sar le dukha kai si la zhuvlia kana si phari.


Maar toen de christenen om hem heen kwamen staan, stond hij op en liep de stad binnen. De volgende morgen vertrok hij met Barnabas naar Derbe en 	 Numa le disipluria geletar leste, ai pale wushtilo, ai pale gelo ando foro. Pe terharin gelotar o Pavlo ai o Barnabas anda Derbe.


"Laat die kinderen toch bij Mij komen", zei Jezus. "Houd ze niet tegen. Want het Koninkrijk van de hemelen is ook voor hen." 	 O Jesus phendias, "Mek te aven le glate mande, ai na ashaven le, ke e amperetsia le rhaioski kodolenge si kai si sar lende."


Ik wil hem nu niet te hard vallen. Hij is door uw gezamenlijke afkeuring al genoeg gestraft. 	 Dosta sas kodole manusheske kai sas doshardo katar o mai but anda tumende.


In Kapernaüm kwamen de ontvangers van de tempelbelas ting naar Petrus toe en vroegen: "Betaalt uw meester wel belasting?" 	 Kana O Jesus ai leske disipluria aresle ando Capernaum, le manush kai chiden e taksa, avile ka Petri ai phushle les, "Tumaro gazda chi pochinel e taksa?"


Bid zo ook voor koningen en alle anderen die een hoge positie hebben, opdat wij in rust en vrede mogen leven en de Here vrij in alles kunnen dienen. 	 Trobul te rhugisavas andal amperatsi, ai anda sa kodola kai poronchin, saxke te avel ame iek traio lasho ai trankilo, ai te traiisaras vorta angla Del.


Nu iets over het bidden. Wees niet zoals de huichelaars; die bidden zo dat iedereen het kan horen en zien, op de hoek van de straat en in de synagoge. 	 "Kana rhugin tume, na aven sar kodola manush kai ankerdion so nai ke lengedrago te rhuginpe ande punrhende andel synagoguuria, ai andel koltsuria le dromenge, kashte te dikhen le le manush. Me phenav tumenge chachimasa! Vuzhe line pengo mishtimos.


Daarna komt het einde. Wanneer Christus alle vijandige overheersing, gezag en macht heeft uitgeschakeld, zal Hij Zijn koningschap aan God de Vader overdragen. 	 Kana dela amperetsia ka kado kai si Del, ai Dat; pala kodia kai peravela swako barimos, swako poronchimos ai swako zor.


Daarna nam Hij een beker wijn, dankte God ervoor en gaf die aan hen. 	 Lias e kuchi, dias naisimos, ai dias lende, ai phendias, "Pen, sa tume.


De Hoge Raad werd onmiddellijk bijeengeroepen. Ze besloten de bewakers om te kopen en te laten zeggen dat ze in slaap waren gevallen. 	 Le rasha le bare avile andek than le phurensa kai poronchin ai dinepe duma so te keren. Dine but love kal ketani.


En door mijn gevangenschap lijken vele christenen hier hun vrees voor de boeien te hebben overwonnen. Op de een of andere manier heeft mijn geduld hen bemoedigd, met het gevolg dat zij steeds vrijmoediger spreken over Jezus Christus. 	 Kai zhanen ma andel lantsuria, si mai but phral kai pachanpe ando Del sai mothon bi darako pa E Vorba le Devleski.


In de woestijn zou een stem gehoord worden: "Baan voor de Here een weg in de wildernis; maak een rechte en vlakke weg door de woestijn." (b) 	 Ek glaso kai del mui ande pusta, "Lashar o drom le Devlesko; keren leske vorta drom!"


Maar toen de Joden van Thessalonica hoorden dat Paulus ook in Berea over Jezus Christus sprak, gingen zij erheen om onrust te zaaien. 	 Numa kana le Zhiduvuria andai Thessalonica ashunde ke o Pavlo motholas pai Vorba le Devleski ande Berea, gele kotse te rimon le narodos.


Wat ik je hier gezegd heb, is allemaal waar. Wijs er telkens met klem op. Dan zullen de christenen niet vergeten dat zij goed moeten doen. Dat is niet alleen juist, maar ook nuttig voor onze medemensen. 	 Ai phenav tuke iek vorba chachi. Mangav tutar te sichares butivar kadala dieli kai phendem tuke, saxke kodola kai pachanpe ando Del te sichon mishto te keren o mishtimos.


Daarna kwam de man die 2000 geldstukken had gekregen. 'Meneer,' zei hij tegen zijn meester, 'u hebt mij 2000 geldstukken toevertrouwd. Ik heb er nog eens zoveel bijverdiend.' 	 Kodo kai lias dui gone sumnakai avilo, ai phendias, "Gazda, Tu dian ma dui. Dikh! Me dobisardem dui mai but!"


Op Zijn reis door Galilea kwam Hij ook weer in Kana, waar Hij water in wijn had veranderd. 	 O Jesus avilo palpale ando gav kai bushol Cana andai Galilee, kai parhudiasas o pai te kerdiol mol. Sas ando Capernaum iek fitsiri le amperatosko, kai sas lesko shav naswalo.


Zoals de Vader van Mij houdt, houd Ik van u. Blijf u bewust van mijn liefde. 	 Sar O Dat drago mange, mange drago sas tumen; beshen ande murhe dragostia.


Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knecht bij hen langs om te zeggen dat ze konden komen. 	 Ai tradia peski sluga te akharel len kai sas akharde kai pachiv, "Aidi, ke akana sa gata!"


"Ik heb toch gezegd dat je, als je op Mij vertrouwt, de macht en grootheid van God zult zien?" antwoordde Jezus. 	 O Jesus phendia lake, "Chi phendem tuke, ke te pachasa tu, dikhesa o barimos le Devlesko?"


Zo probeerde de duivel op alle mogelijke manieren Jezus om te praten. Maar zonder succes. Daarom liet hij Hem voorlopig met rust. 	 Kana o beng getosardia te zumavel le Kristos sar wo manglia, wo meklia les xantsi vriama.


Pilatus nam Jezus mee en liet Hem geselen. 	 Antunchi O Pilate lia le Jesusos, ai kerdia te maren les le bichosa.


Maria was de vrouw die kostbare parfumolie over de voeten van Jezus uitgoot en deze met haar lange haar afdroogde. 	 Kodia Maria sas kai thodia pel punrhe le Devleske e duxi, ai koslia leske punrhe peske balensa, ai lako phral o Lazarus naswalo sas.


Als Ik niet zulke grote wonderen onder hen had gedaan, zouden zij niet schuldig zijn. Maar nu hebben zij die wonderen met hun eigen ogen gezien, en ondanks dat haten zij zowel Mij als mijn Vader. 	 Te na kerdemas mashkar lende bucha kai khonik aver chi kerdia, nas te avel le bezexa: Numa akana won dikhlesas so kerdem, ai won gretson ma ai murho Dat.


Meesters, behandel uw slaven goed en eerlijk. Denk eraan dat ook u een Heer in de hemel hebt. 	 Tume le gazda, keren tumare slugensa vorta ai malades, ke den tume goji ke si vi tumen iek gazda ando rhaio.


Leef mee met de mensen die twijfelen. 	 Ai trobul te zhutin kodolen kai nai le baro pachamos.


Bid ook voor mij; vraag God mij de juiste woorden te geven als ik mijn mond open doe, zodat ik vrijmoedig het geheim van het goede nieuws bekend mag maken. 	 Rhugin tume vi mange, saxke O Del te del ma le vorbe le chache kana dava duma, ai kana phenava sa murhe ilesa te kerav te zhanen e lashi viasta kai si garadi.


U zult huilen en knarsetanden als u ziet dat Abraham, Isaäk en Jakob en alle profeten in het Koninkrijk van God zijn, maar u zelf niet. 	 Kotse kai roven ai kai chiden dandendar, kana dikhen la Abramos, ai o Isaak, ai o Iakov, ai sa le profeton, ande amperetsia le Devleski, ai tume avena shudine avri.


Na een dag of negen ging Festus terug naar Caesarea. De volgende dag ging hij op zijn stoel in het gerechtshof zitten en liet Paulus voorleiden. 	 O Festus beshlo lensa desh dies , porme gelotar palpale ande Caesarea. Pe terharin gelo ando kher kai keren le krisa, ai dia ordina te anen le Pavlos.


Je moet trouwens niet alleen water drinken, maar ook af en toe wat wijn. Dat is goed voor je maag, omdat je zo vaak ziek bent. 	 Na pi ferdi pai, numa pi xantsi mol anda cho ( stomako) ji ke butivar naswalo san.


Vroeg in de morgen kwam de hele Hoge Raad weer bijeen om te bespreken hoe de Romeinse overheid overgehaald kon worden Jezus ter dood te brengen. 	 Kana phuterdilo o dies sa le rasha ai le phure kai poronchinas avile andek than, ai dinepe duma pa O Jesus ai ashshile te mudaren les.


Maar de man bleef aandringen: "Here, kom toch mee! Anders sterft mijn kind nog!" 	 O fitsiri le amperatosko phendia leske, "Gazda, Aida mande mai anglal te merel murho shav."


Iemand zei tegen mij: "U zult ncg eens moeten profeteren over vele volken, naties, taalgroepen en koningen." 	 Porme wo phendia manage, "Pale trobul tu te mai des profesi angla le manushen, ai thema, ai shiba, ai amperaturia."


"Trek de wereld in", zei Hij tegen hen, 	 Ai phendia lenge, zhan pe sa e lumia, ai phenen e lashi viasta savorhenge.


Ze wisten niet wat ze moesten antwoorden. 	 Ai khonik nashtisardia te del les atweto pa so phushlia le.


Het valt niet te ontkennen dat de waarheid die God ons bekend heeft gemaakt, groot is: Christus kwam als mens naar de aarde, werd door de Geest rechtvaardig verklaard en door engelen gezien. Hij werd onder de volken bekendgemaakt, in de wereld aanvaard en weer in de heerlijkheid van de hemel opgenomen. 	 E khonik nashti mothol ke nai kadia o barolo o chachimos o garado amare pachamasko. O Del sikadilo sar iek manush, ai O Swunto Duxo sikadia ke chacho sas, le angeluria dikhle les. Ai phendo sas pa leste ande sa e lumia, ai le manush pachaiepe ande leste,ai porme sas lino opre ando rhaio.


Jezus antwoordde: "Jullie horen dingen over het Koninkrijk van God, die voor degenen die er buiten staan nog verborgen zijn. Die mensen vertel Ik er over met behulp van gelijkenissen. 	 Wo phendia lenge, "Ke tumenge sas shinado te zhanen so si garado pa e amperetsia le Devleski, numa lenge nas dino, le kolavrenge si phendo kadia buchi ande paramichi.


En wat heeft God dan wel gezegd? Dat Hij ons eeuwig leven heeft gegeven en dat dit leven in Zijn Zoon is. 	 Ai kado si e Vorba kai phendia, O Del dia ame o traio kai chi mai getolpe, ai kodo traio si ande lesko Shav.


Jezus antwoordde: "Mijn voeding is het doen van de wil van God, Die Mij gezonden heeft, en het volbrengen van Zijn werk. 	 O Jesus phendia lenge, "Murho xabe si te kerav e voia kodoleski kai tradia man, ai te getov leske buchi.


De engel, die ik op de zee en het land zag staan, stak zijn rechterhand omhoog naar de hemel. 	 Porme o zuralo angelo kai dikhlem beshelas anda punrhende pe maria ai pe phuv vazdino lesko chacho vas karing o rhaio,


Ik eet en drink heel gewoon en u zegt: 'Die Jezus is een veelvraat en een drinker! Mooie vrienden heeft Hij: Tollenaars en slechte mensen!' 	 O Shav le Manushesko avilo, ai xalas ai pelas; ai tume phende, "Dikh, kado manush xal but ai pel but, ek vortakolo le manushensa kai chiden e taksa ai le bezexalensa!"


Zij kwamen tot een besluit en stuurden een paar van hun leerlingen met enkele aanhangers van Herodes naar Hem toe met een vraag. "Meester, wij weten dat U eerlijk bent. U vertelt de waarheid over de weg naar God. U trekt zich niets aan van wat de mensen denken. 	 Trade leste peske disiplon ai une Herodians, won phende , "Gazda, zhanas ke chachimasa san ai sikaves o chachimos pa Del bi te daras vari kastar, ke chi thos partia kanikaske.


De jongen gilde vreselijk en kreeg hevige stuiptrekkingen toen de boze geest uit hem wegging. Daarna lag hij zo stil dat het leek of hij dood was. De mensen begonnen al te mompelen: "Hij is dood." 	 Ai o bi vuzho tsipisardia, ai shudia les pe phuv, ai anklisto avri anda leste: ai sas sar iek mulo; ai savorhe phende, "Mulo si!"


Pilatus werd door die woorden diep getroffen en probeerde een manier te vinden om Jezus vrij te laten. Maar de Joden bleven schreeuwen: "Als u die man vrijlaat, bent u geen vriend van de keizer! Wie zichzelf tot koning uitroept, is een vijand van de keizer!" 	 Pala kodia o Pilate mangelas te mekel les, numa le Zhiduvuria tsipinas, phenenas, "Te mekesa les, tu chi san o vortako le Caesarosko: ke kon godi kerel anda peste amperato, wo kerel anda peste o duzhmano le Caesarosko.


Zij brachten ons vele geschenken en gaven bij ons vertrek allerlei dingen mee die wij nodig hadden. 	 Ai lazhanas amendar, ai chetainas amen, ai kana avili e vriama te zhastar, dine ame so godi trobulas ame te zhas.


Er bleef zelfs nog over: Twaalf manden vol. En er waren maar liefst 5000 mannen; dus vrouwen en kinderen niet meegerekend. 	 Kodola kai xale sas panzh mi mursh, ai vi zhuvlia ai glate sas.


Zij gingen erom loten wie het zou worden en het lot viel op Matthias. Voortaan was hij één van de twaalf apostelen. 	 Antunchi kerde vari so te alon iekes andel dui, ai o Matthias sas alome; ai thodinosas andel desh u iek disiplonsa.


Ik bid dat u zult beseffen hoe ontzaglijk groot de kracht is, die God ter beschikking stelt aan ons die in Hem geloven. 	 Ai savatar putiera de bari si les amenge kai pachas ame. Kadia putiera si sa kucha kai O Del sikadia butia zorasa.


De twaalf apostelen stonden op en Petrus nam het woord. "Mannen van Israël!" riep hij. "Inwoners en bezoekers van Jeruzalem! Luister! 	 Antunchi o Petri sikadilo peske desh u ieke disiplonsa, ai vazdia o glaso ai phendia lenge, "Tume manush kai san Zhiduvuria, ai tume savorhe kai avilian ande Jerusalem, te zhanen iek diela ai thon khan ka murhe vorbi."


Ander zaad kwam tussen de distels terecht. 	 Ai uni pele mashkar le kanrhe; kodola kanrhe barile mashkar le patria ai tasade le.


Jezus liep de heuvel op en ging daar met Zijn discipelen zitten. 	 O Jesus anklisto po plai ai beshlo tele kotse peske disiplonsa.


Johannes boog zich naar Jezus toe en vroeg: "Here, wie doet dat dan?" 	 Ai kodia disiplo bandilo po kolin le Jesusosko, ai phendia leske, "Gazda, kon si kodo?"


Maar hij zei: "Doe dat niet! Ik ben slechts een dienaar van de Here, net als u en uw broeders, de profeten en net als ieder, die ter harte neemt wat in dit boek staat. Vereer alleen God!" 	 Numa wo phendia mange, "Nichi! Na ker kadia. Me sim ek sluga tusa, ai che phralensa ai le profeturiansa, ai sa kodolensa kai keren so phenen le vorbi ande kadia klishka. Trobul te luvudil O Del!"


Het beest dat ik zag, leek op een luipaard, maar had de poten van een beer en de muil van een leeuw. De draak gaf het beest zijn kracht en gezag, heel zijn grote macht. 	 O zhungalo zhigeni kai dikhlem sas iek chokolano pe chata ai sas pe sa o stato. Sas les punrhe sar o wursulo, ai sas les ek mui sar o liono. Ai o baro sap dia les leski putiera, ai lesko than te beshel sar amperato.


Ik schrijf dit allemaal, vaders, omdat u Christus kent, Die er vanaf het begin geweest is. Ik schrijf dit allemaal, jongelui, omdat u het van de duivel hebt gewonnen. 	 Ramov tumenge, le dadenge, ke zhanen kodoles kai si de anda gor. Ramov tumenge, le ternenge, ke nirisardian le benges. Ai ramov tumenge, le shavenge, ke zhanen le Dades.


Nu ben ik op weg naar Jeruzalem omdat de Heilige Geest mij ertoe dringt. Hoewel ik niet precies weet wat mij daar zal overkomen, 	 Ai akana, eta, le Swuntone Duxosa kai si ande mande, zhav ande Jerusalem, ai chi zhanav so avel mansa.


Zij zullen oorlog voeren tegen het Lam, maar die oorlog verliezen. Het Lam en Zijn trouwe volgelingen, die door Hem zijn geroepen en uitgekozen, zullen hen overwinnen. Hij is immers de Heer van alle heren en de Koning van alle koningen. 	 Kadala amperaturia marena ai keren marimos le Bakriorhosa. Numa O Bakriorho nirila o marimos ke wo si O Gazda le Gazdenge ai O Amperato le Amperatosko, ai lesko narodo kai si lesa si akharde, ai alosarde ai keren vorta angle leste."


Het pad waar een deel van het zaad op terechtkwam, zijn de mensen die wel het woord van God horen, maar het meteen weer vergeten. De duivel is er in geslaagd het goede zaad weg te nemen. 	 Kodola kai si pasha drom, si kodola kai ashunen E Vorba le Devkeski; kana ashunen la, strazo avela o beng ai ankalavel so sas thodino ando ilo le manushesko.


De boze geest rukte en trok aan de man, gilde vreselijk en verliet hem. 	 O bi vuzho peradia kodole manushes pe phuv, tsipisardia zurales, ai anklisto avri anda leste.


Ze konden niet begrijpen wat Hij ermee bedoelde. Het leek of Hij in raadsels sprak. 	 Numa le disipluria chi haliarde so phendia lenge; ai kadala vorbi garadesas lendar, won chi haliarenas sar divinilas O Jesus.


Jezus ging naar de tempel en joeg de handelaars en hun klanten eruit. De tafels van de geldwisselaars en de kraampjes van de duivenhandelaars gooide Hij omver. 	 O Jesus avilo ande tamplo le Devleski ai gonisardia sa kodolen kai bichinenas ai chinenas ande tamplo. Dia muial le skafidia kodolenge kai parhuvenas le love ai le skamina kodolenge kai bichinenas le golumburia,


De cipier vroeg om licht en rende naar de kerker van Paulus en Silas. Hij viel, bevend over zijn hele lichaam, voor hen neer. 	 Strazo kodo manush lia pesa vediara, ai strazo dia ande temnitsa, ai shudiape kal punrhe le Pavloske ai o Silas izdraimasa.


De zevende engel goot zijn schaal in de lucht uit. Een stem uit de troon in de tempel riep: "Het is gebeurd!" 	 Porme o eftato angelo shordia katar leski saxanitsa ande barval, ai o zuralo glaso avilo katar o than kai o amperato beshel ando tampla le Devlesko ando rhaio, phenelas, "Sa gata!"


Zij antwoordden: "Wij zijn gestuurd door Cornelius, een Romeins officier uit Caesarea. Hij is een goed man en heeft diep ontzag voor God. Hij wordt door de Joden op handen gedragen. Nu heeft een engel van God hem gezegd dat hij u moest vragen bij hem thuis te komen om te luisteren naar wat u te zeggen hebt." 	 Won phenen, "O Cornelius tradia ame, o baro ketanengo, kodo manush lasholo, rhugilpe ka Del, ai sa le Zhiduvuria lazhan lestar, ek angelo le Devlesko phendia leske te ingeras tu leste, te ashunel so si tu te mothos leske."


Dat Hagar een kind van Abraham kreeg, was een natuurlijke zaak. Maar Sara kreeg pas een kind nadat God het aan Abraham had beloofd. 	 O shav kai sas les katar e zhuvli kai sas phangli biandilo sar aver, numa o shav kai sas les katar e zhuvli kai nas phangli biandilo sar O Del shinadiasas.


Wij dreven inmiddels al veertien dagen rond op de Middellandse Zee. Omstreeks middernacht meende de bemanning in de verte een branding te horen. Daar zou dus land kunnen zijn. 	 Kana e desh u shtarto riat avili, e barval angerelas ame pe maria kai bushol Adria karing le desh u dui e rait, kodola kai tradenas o paraxodo haliarenas ke pashuavas pasha ek phuv.


Ik zeg het nu alvast. Als Ik straks weg ben, zult u in Mij geloven. 	 Ai akana phendem tumenge kadala dieli mai anglal sar te kerdion; saxke kana kerdiona te pachan tume.


Het volk dat in de duisternis voortgaat, zal een groot Licht zien; een Licht, dat straalt over hen die in een land van dichte duisternis wonen." 	 O narodo kai traiinas ando tuniariko dikhle ek bari vediara. Kodola kai traiinas ande vushalin la martiaki, avili vediara pe lende."


"Jullie zullen je allemaal voor Mij schamen", zei Jezus. "De profeet Zacharia heeft geschreven: 'Ik zal de herder doden en de schapen zullen uiteengejaagd worden.' (a) 	 Ai O Jesus phendia lenge, "Ariat sa si te meken ma pala so kerdiolape mange, ke ramome; "Dava dab le pastuxos, ai le bakre si te rhispinpe."


dan kunnen ze naar de dorpen en boerderijen gaan om eten te kopen. Hier kunnen zij niets krijgen; er woont hier niemand." 	 Trade le narodos te zhan andel gava ai avrial le gave te chinen peske manrho, ke nai le khanchi te xan."


Silas besloot er te blijven tot Paulus en Barnabas ook vertrokken. (B) 	 Numa o Silas gindilas kai mai mishto te beshela.


Daaraan kunt u zien hoe goed ik begrijp wat voor bedoeling God met Christus heeft. 	 ai kana jinena sai haliaren so zhanav pa gindo o garado pa Jesus Kristo.


Hem komt voor altijd en eeuwig alle eer toe in de Gemeente door Jezus Christus. Amen! 	 Ka Del te avel o luvudimos ande khangeri ai ando Jesus Kristo ande swako vriama, Amen.


Enige tijd later organiseerde Levi een grote feestmaaltijd ter ere van Jezus. Onder de genodigden waren ook veel tolontvangers. 	 Porme o Levi kerdia iek bari pachiv le Jesusos ando pesko kher. Ai but manush kai chidenas taksa ai aver narodo sas kai skafidi lensa.


1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader. Hij moet doen wat zijn voogden en de beheerders van de erfenis hem zeggen. Pas als hij de leeftijd heeft bereikt, die zijn vader in het testament heeft genoemd, mag hij met de erfenis doen wat hij zelf wil. 	 Ashun so mai motsav: O shav kai trobul te lel o mishtimos peske dadesko sa andek fielo diela lo ke sar iek manush kai si phanglo zhi kai godi avela terno, marka ke so godi si lesko si.


Een gezin waar men elkaar niet kan verdragen, gaat stuk. 	 Ek familia kai si xulade pe peste si te xaiil, chi ashela.


De volgende morgen zag hij Jezus aankomen. "Kijk", riep hij. "Het offerlam van God! Hij neemt de schuld van de wereld op Zich. 	 Pe terharin o Iovano dikhlia O Jesus sar avelas leste, ai phendia, Dikh! O Bakriorho le Devlesko, kai lel e bezex le lumiako!


"Hoe kan het dan dat zij ònze taal spreken en nog andere talen ook? Kijk eens waar wij overal vandaan komen: 	 Ai sarta sai dashtil pe, ke swako anda amende ashunel le, sar den duma ande penge shib.


Wat is moeilijker: Hem zijn zonden vergeven of hem genezen? 	 "Savendar ginduria si tume ando ilo? So si mai vushoro te phenel tu "Che bezexa iertimele" vai "Vushti opre ai phir?"


De valse leraars, die zo graag bij u in de gunst willen komen, doen dat niet voor uw bestwil. Nee, zij proberen een wig tussen u en ons te drijven om u helemaal voor zichzelf te hebben. 	 Kodo narodo sikaven but ke volin tume, numa lenge ginduria nai lashe karing tumende. So won mangen si te len tume amendar, saxke te keren buchi lenge.


Helpers die het goed doen, krijgen respect van anderen en een vrijmoedig geloof in Christus Jezus. 	 Le manush kai zhutin ande khangeri kai keren pengi buchi malades respektimele katar le manush, ai sai den duma sa penge ilesa pa pachamos kai si ame le Jesus Kristosa.


De laatste vijand die uitgeschakeld wordt, is de dood. 	 O paluno duzhmano kai avela perado si e martia.


Daarom zit ik hier in de gevangenis en ik schaam mij er beslist niet voor, want ik weet op Wie ik vertrouw. Ik ben er zeker van dat Hij alles wat Hij mij heeft toevertrouwd, veilig zal bewaren tot de dag waarop Hij terugkomt. 	 Ai anda kodia sim vutuime, numa ando pachamos beshav, ke zhanav ande kaste thodem murho pachamos, ai zhanav ke si les e putiera te garavel zhi ka kodo dies so dia ma.


Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont." 	 Wo beshel le manushensa kai bushol Simon, wo kerel buchi morchaki, ai lesko kher pashai maria; wo phenel tuke so te keres."


Maar Paulus antwoordde: "Ik weet precies wat ik zeg, excellentie. Wat ik heb gezegd, is waar, zonder enige overdrijving. 	 O Pavlo phendia, "Chi sim dzilo, Festus! Le vorbi kai mothav vorbi cchache si ai malade.


Sta op, wij gaan. Kijk, daar is mijn verrader al." 	 Wushten, aventar, Dikhen, avel kodo kai dias ma ando vas."


In het Koninkrijk van God gaat het niet om eten en drinken. Het gaat om de rechtvaardigheid, de vrede en de blijdschap van de Heilige Geest. 	 Ke o rhaio le Devlesko nai o xaben ai o pimos; numa so si vorta, ai e pacha, ai o raduimos kai del o Swunto Duxo.


Iedereen heeft gehoord van uw gehoorzaamheid aan Christus. U begrijpt wel dat ik daar heel blij mee ben. Ik wil graag dat u steeds meer vertrouwd raakt met het goede en dat u zich in geen enkel opzicht inlaat met het kwade. 	 Sa e lumia zhanel ke pachan o mui le Devlesko, raduima anda tumende: Numa mangav te aven gojaver saxke te keren o lashimos. Ai vuzhe te na keren o nasulimos.


Maar zij gingen niet via Jeruzalem naar hun land terug. God had hen in een droom gewaarschuwd niet bij Herodes langs te gaan. Daarom kozen zij een andere weg. 	 O Del phendia lenge ando suno te na zhan palpale ka Herod; anda kodia gele pa kaver drom te zhan palpale ande pengo them.


Dan zult u, samen met alle gelovigen, zien hoe breed, lang, hoog en diep de liefde van Christus is. 	 Ai sa le Devleske narodosa, tume sai haliaren sode e dragostia le Kristoski buflo lo, ai lungo, vucho, ai profondo;


Maar Jezus antwoordde: "Als u maar één schaap had en het zou op de sabbat in een put vallen, wat zou u dan doen? Het eruit halen natuurlijk! 	 Kashte te sai dosharen les. Wo phendia lenge, "Savo anda tumende te si les iek bakro, ai te perela ande hunia po Sabat, chi zhal te ankalavel les avri?


Sta op en ga de stad in. Daar zal u gezegd worden wat u moet doen." 	 Izdralas ai chudisailo, phendia, "Devla, so manges te kerav?" Ai O Del phendia leske, "Wushti opre, zha ando foro, ai mothola tuke so trobul te keres."


Daarna had Hij een vraag voor hen: "Waarom wordt gezegd dat de Christus rechtstreeks van David zal afstammen? 	 O Jesus phendia lenge, "Sar mothon ke O Kristo si Shav le Davidosko?


En als hij u tekort heeft gedaan of u iets schuldig is, reken het mij dan aan. 	 Ai te shubisailo vari so karing tute, vai te kamela tuke vari so, tu jin pa mande.


Filippus kwam, net als Andreas en Petrus, uit Bethsaïda. 	 O Filip arakhlia le Nathanael ai phendia leske, "Arakhliam kodoles kai o Moses ai le profeturia ramosarde ande klishka le zakonosko, wo si O Jesus andai Nazareth, o shav le Josefosko."


Het leek of één van zijn koppen dodelijk gewond was, maar de wond genas. De hele wereld liep vol verbazing achter het beest aan. Alle mensen vielen op de knieën en vereerden de draak, omdat hij het beest zo'n grote macht had gegeven. 	 Dikhlem iek shero anda lende kai miazolas dukhado ai wo sas sasto, ai sa e lumia chudinisaili sas kana dikhlia kodia miraklo, ai won lenaspe pala leste.


Jozef verliet met zijn gezin het land Egypte en ging naar Israël terug. Hij durfde echter niet naar Judea te gaan, omdat hij had gehoord dat Herodes' zoon Archelaüs daar nu de macht in handen had. In een droom zei God hem naar de provincie Galilea te gaan. 	 O Josef wushtilo, lia la glata ai leska da ai gele ande Israel.


"Doden?" riepen de mensen uit. "Wie probeert U te doden? U bent niet goed wijs!" 	 Le manush phende leske, "Tut si tu iek beng ande tute! Kon rodel te mudarel tu?""


Omdat wij zo'n diep ontzag voor de Here hebben, doen wij ons best anderen voor Hem te winnen. God weet dat wij hierin oprecht zijn en ik hoop van harte dat dat ook voor u duidelijk is. 	 Zhanas so si te daras katar O Del, ai rodas te parhavas le manushen; O Del zhanel ame mishto, ai gindiv ke ande tumaro gindo zhanen ma vi tume.


Wel, waarom wilt u het beter weten dan God, door deze nieuwe christenen een juk op de schouders te leggen dat voor ons en onze voorouders al te zwaar was? 	 Akana sostar zumaven le Devles, te thon ek pharimos pe le disiplon, kai chi amare dada ai chi ame nashti rhevdisardiam.


Als iemand zegt dat hij Christus kent, maar niet doet wat Christus zegt, is hij een leugenaar. Zo iemand doet de waarheid geweld aan. 	 Numa te mothola vari kon, ke zhanel le Devles, ai te na kerela so mothol le sicharimata le Devleske, kodo manush xoxavel ai o chachimos nai ande leste.


Maar daarvoor hebt u meer nodig dan vertrouwen alleen. U moet ook uw best doen om goed te zijn en zelfs dat is niet genoeg. U moet God beter leren kennen en weten wat Hij wil. 	 Anda kodia thon savorhe zor te avel tume tumare pachamos ek traio vorta: ai roden te haliaren E Vorba le Devleski;


Jezus antwoordde: "Dat hoeft niet. Geven j-llie hun maar te eten." 	 Numa O Jesus phendias lenge, 'Chi trobul te zhantar, den le tume te xan!"


Weet u hoe het moet, broeders? Als u bijeen komt, neemt ieder deel aan de dienst. De een zingt een lied, de ander onderwijst; de een geeft door wat God hem duidelijk heeft gemaakt, de ander spreekt in vreemde talen en weer een ander legt uit wat hij zegt. Maar het moet wel opbouwend zijn. 	 So te keras phralen? Kana chiden tume, iek vai avres si tume iek kantik, vai iek sicharimos, vai iek sikaimos, iek shib, iek parhuimos te kerdiol sa po vazdimos.


Als iemand scheiding onder jullie maakt, moet je hem één, zo nodig twee keer waarschuwen. Als hij niet wil luisteren, moet je niet meer met hem omgaan. 	 Ai te si iek manush kai rimol unen anda tumende, phen leske te arakhelpe, ai te na pachala o mui, mai phen leske iek data. Porme duriol lestar.


Hij heeft Zich ook niet telkens weer geofferd, zoals de hogepriester, die elk jaar weer het Allerheiligste moest binnengaan om dierlijk bloed te offeren. 	 O Kristo chi dia pesko traio butivar, mai iek data ai mai iek data, sar o baro rasha pe phuv dia o sakrifis, o rat le zhigenange ando 'O Swunto le swuntoske' swako bersh.


Verdraag en vergeef elkaar als iemand iets tegen u heeft. Volg hierin het voorbeeld van Christus, Die u zonder meer vergeven heeft. 	 rhevdin iek kavreske, ai te si iek kai vachilpe anda kolaver, iertin iek kavreske, sar O Kristo iertisardia tumenge, vi tume iertin iek kavreske.


Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet in zijn macht kunnen krijgen. 	 E vediara strefial ando tuniariko, ai o tuniariko shoxar chi mudardia e vediara.


God heeft letterlijk alles aan Christus onderworpen en Hem, als enig hoofd, aan de Gemeente gegeven. 	 O Del thodia swako diela telal punrhe le Kristoske, ai dia kai khangeri sar o mai baro gazda,


Jezus zei tegen de mensen: "Als u in het westen wolken ziet opkomen, zegt u: 'Daar komt een bui aan.' En dat is juist. 	 Ai mai phendia le narodoske, "Kana dikhen iek nuvero kai avel anda Westo, tume strazo mothon, del breshind, ai kodia kerdiol.


Beheer 	 Administrare


In de Boeken staat immers dat God hem aanwees als een vader van vele volken. (c) En hij is dat voor God, op Wie hij vertrouwde, Die de doden levend maakt en voor Wie alles wat nog moet komen, er al is geweest. 	 Sar mothol E Vorba le Devleski, "Kerdem anda tute o dat bute themengo." Wo si amaro dat angla Del ande kodo kai pachaiape, O Del kai del o traio le mulen, ai kerel te avel so nas shoxar.


Een paar uur later ging hij er weer op uit. Op de markt zag hij werkeloze mannen staan. 	 Karing le inia, gelotar ai ando bazari dikhlias avren kai chi kerenas khanchi.


Klop en de deur zal voor u worden opengedaan. Want ieder die bidt, ontvangt. Wie zoekt, vindt. En voor wie klopt, gaat de deur open. 	 Ke kon godi mangela avela les, kodo kai rodel arakhela, ai kodoleske kai marel avela phuterdo.


Maar dat is niet het enige waarover wij zo blij zijn. Wij zijn ook nog blij als wij het moeilijk hebben, want wij weten dat wij daardoor leren vol te houden. 	 Mai but raduisavas ande amaro chino, ke zhanas ke pala chino sai porme azhukeras.


Hij antwoordde: "De Man die mij genezen heeft, zei dat ik mijn matras moest oppakken en lopen." 	 Wo phendia lenge, "O manush kai sastiardia ma, phendia mange, "Le cho than, ai phir."


Mijn hart gaat uit naar u allen die bij Christus Jezus horen. 	 Murhi dragostia ando Del tumensa lo. Amen.


Een andere engel kwam uit het altaar en hij had macht over het vuur. Hij riep naar de engel die de scherpe sikkel had: "Zwaai met uw sikkel en haal de wijnoogst van de aarde binnen, want de druiven zijn rijp!" 	 Aver angelo kai si les putiera pe iag avilo katar o altari, phendia ando zuralo glaso leste kai sas les e skurto shuri, phenel, "Les chi shuri te shines le struguro katar le krenzhi la puviake ke zhiralo te chidis.


Toen hij besneden werd of daarvoor? Daarvoor! Pas nadat hij door zijn vertrouwen op God vrijgesproken was, werd hij besneden. 	 Kana kodia diela kerdili? Sas mai angla vai mai palal kana Abraham sas semno pe leste? Nichi mai palal, numa mai anglal.


Sommige van Zijn tafelgenoten ergerden zich hieraan en mopperden: "Wat een verspilling! 	 Uni xoliale mashkar pende, ai phende, "Sostar kerdias kasavi zida?


Zij kwamen aan de voet van de berg en zagen dat de andere discipelen met enkele godsdienstleraars in discussie waren. Er stonden veel mensen om hen heen. 	 Kana avilo karing leske disipluria, dikhlia o baro narodo, ai le Gramnoturia phushenas lendar.


Hij kwam ook in Nazareth, het dorp waar Hij Zijn jeugd had doorgebracht. Op de zaterdag (of sabbat, de plechtige rustdag van de Joden) ging Hij naar de synagoge; dat was zo Zijn gewoonte. Tijdens de dienst stond Hij op om voor te lezen. 	 O Jesus gelo ando Nazareth kotse kai barilo sas, iek dies kana sas Sabato gelo ande synagogue sar kerelas butivar. Wushtilo opre te jinel E Vorba le Devleski.


want het was sabbat toen Jezus de ogen van de man genas. 	 Kana O Jesus kerdia e chik ai phuterdia leske iakha sas o dies Savatone.


Onderweg kwam iemand naar Jezus toe. "Ik wil U volgen", zei hij. "Het doet er niet toe waarheen." 	 Ai gele ando aver foro. Sar zhanas po drom, iek manush phendia ka Jesus, "Devla, lav pala tute kai godi zhasa."


Dan maakt u voor al de andere gasten een goede beurt. Want ieder die zichzelf me er eer geeft dan hem toekomt, zal worden vernederd. En wie zichzelf heel gewoon vindt, zal eer ontvangen." 	 Ke kon godi vazdelpe avela meklo tele; ai kon godi mekelape tele avela vazdino opre."


Maar ik zal dat doen om bepaalde mensen de kans te ontnemen te beweren dat zij net zo voor God werken als wij. 	 Zhava angle ai kerava sar kerava akana, saxke te lav so godi sai del kodolen te sai luvudinpe, ai te mothon ke sa sar amende keren buchi.


Wat hier gebeurt, is al lang geleden door de profeet Joël voorspeld: 	 Numa akana si katse kai phendia sas o profeto Joel.


De praktijk zal wel uitwijzen of u gelijk hebt." 	 Numa o chachimos sikadilo katar le glate.


En wat het terugkomen uit de dood betreft, beseft u niet dat God tegen u sprak, toen Hij zei: 	 Numa anda kodia kai zhuvindin le mule te zhan ando rhaio, chi jindian tume so sas phendo tumenge katar O Del, kana phendias.


Na deze woorden ging Jezus met Zijn discipelen naar een tuin aan de overkant van het Kidrondal. 	 Kana O Jesus phendiasas kadala vorbi, gelo peske disiplonsa inchal o pai kai bushol Cedron, kotse sas iek sado, ai wo gelo andre peske disiplonsa.


Zij maakten een kroon van takken, waar dorens aanzaten, en zetten die op Zijn hoofd. Ze gaven Hem een stok in Zijn rechterhand, als een scepter. Ze vielen voor Hem op de knieën en joelden: "Leve de koning van de Joden!" 	 Kerde korona andal lunzhe kanrhe, ai thode la po lesko shero, ai thode rhai ande lesko vas o chacho, dine changa angla leste, te maren mui lestar, ai phenenas, "Lungo traio ka o amperato le Zhidovongo!"


Nu u met Christus bent opgestaan uit de dood, moet u zich bezighouden met hemelse zaken. Want Christus zit daar nu op de allerhoogste plaats aan de rechterhand van God. 	 Tume sanas andine katar e martia ka traio le Kristosa, akana roden le dieli kai si ando rhaio, kotse kai O Kristo beshel pe chachi rik le Devleske.


Bovendien is tussen u en ons een enorme kloof. Wie van hier naar u toe wil, komt er niet overheen.' 	 Inker si mashkar amende ai mashkar tumende iek bari gropa, saxke kukula kai mangen te nakhen katsar, tumende vai tumendar, amende nashtin.


kwamen bij Filippus en vroegen: "Kunnen wij Jezus ontmoeten?" 	 Won avile ka Filip, wo sas anda Bethsaida ande Galilee, ai phende. "Raia, ame mangas te dikhas O Jesus."


Nu stuur ik hem weer naar huis, want hij verlangt erg naar u allen; hij maakt zich ongerust omdat u hebt gehoord dat hij ziek was. 	 Wo mangel defial te dikhel tume savorhen, ai delpe goji ke ashundian ke wo naswalosas.


God zegt van Zijn engelen dat zij zo vlug zijn als de wind; dienaars van vuur en vlam. (c) 	 O Del phendia pa leske angeluria, "Won si marturia kai zhan sigo sar e barval, ai sar podaitori phabol iagake."


Met eigen ogen heb ik de Redder gezien, Die U aan de wereld gaat geven. 	 Ke dikhlem murhe iakhensa cho skepimos, kai dian ka sa le thema:


Maar wie doet wat Christus van hem vraagt, is vol van de liefde van God. 	 Numa o manush kai kerel so mothol E Vorba le Devleski, sikavel ke chaches drago leske o Del, kadia si sar te zhanas ke traiisaras le Devlesa.


Dan zal hij naar u toekomen en vragen: 'Wilt u alstublieft plaats maken voor deze gast?' Dan staat u voor schut en moet u genoegen nemen met een plaatsje dat nog over is. 	 Ai kodo kai akhardia tu ai wo ka abiav, avel te mothol tuke, "Me kotsan kakale manusheske;" No antunchi avela tuke mai lazhav te zhas te beshes mai palpale.


Judas gooide het geld over de vloer van de tempel en ging naar buiten. Even later hing hij zich op. 	 O Judas shudias le rupune love ande tamplo, ai gelo ai mudardilo.


De wind kreeg meteen vat op het schip, zodat het niet meer te houden was. Toen bleek dat we het niet meer met de kop in de wind konden krijgen, lieten wij het voor de storm uitlopen. 	 O paraxodo angerelas les e barval, ai nashtisarasas te zhas la barvaliasa, ai chi mai kerdiam khanchi. Mekliam te zhal o paraxodo kai mangel.


Maar Jezus bleef zwijgen. "Uit naam van de levende God", riep de hogepriester. "Zeg ons of U de Christus bent, de Zoon van God." 	 Numa O Jesus chi phendias khanch. O rashai o baro phendias leske, "Thav tut pe solax angla O Del o zhuvindo te phenes amenge dar san tu O Kristo, O Shav le Devlesko."


"Volgens onze wet mogen wij niemand zomaar veroordelen", zei hij. "Wij moeten Hem eerst verhoren en nagaan wat Hij gedaan heeft." 	 "Amaro zakono chi kerel kris po manush mai anglal sar te ashunas les, ai te zhanas so kerdia."


Na vijf dagen kwam de hogepriester Ananias met enkele leden van de Hoge Raad en een advocaat, Tertullus, in Caesarea aan. 	 Pansh dies pala kodia avilo o baro rashai o Anianas ai avre manushensa mai phure, ai ieke ablakatosa ka busholas Tertullus, won avile karing o Felix ando Caesarea te thon dosh po Pavlo.


De hogepriester die in het midden zat, stond op en vroeg aan Jezus: "Waarom geeft U geen antwoord op de beschuldigingen van deze mannen?" 	 Ai o baro rashai wushtilo opre angla lende, ai phushlia katar O Jesus, phenelas, "Nai tu so te phenes pa kadia." So phenen kadala manush pa tute?"


Als die er niet is, mag u in de gemeente niet hardop in een vreemde taal spreken. Doe het dan maar stil voor uzelf en voor God. 	 Te na avela vari kon kai parhuvel, te na den duma ande khangeri, ai swako te del duma pe sa, ai le Devles.


Omdat de hoer Rachab op God vertrouwde, werd zij niet gedood, zoals de andere ongehoorzame inwoners van Jericho; want zij had de spionnen van Israël gastvrij ontvangen. 	 Pala pachamos e Rahab ek kurvia nas mudardia lensa kai chi kerde sar mangel O Del. Woi zhutisardia le manush kai avile chordanes te dikhen o them.


Publius' vader lag met koorts en dysenterie in bed. Paulus ging naar hem toe, bad voor hem, legde zijn handen op hem en genas hem. 	 O dat kodole manushesko ando than sas, ai baro zharo sas pe leste, ai leski ji sas defial naswali. O Pavlo gelo leste, thodia le vas pe leste, ai rhugisardia leske, ai sastiardia les.


God heeft Zijn dienaar Jezus in de eerste plaats laten opstaan om u te zegenen, zodat u het kwaad de rug zult toekeren." 	 O Del vazdia pesko Shav Jesus, ai tradia les tumende mai anglal te swuntsol tume, kana duriardia tumendar le bezexa."