Vader, laat Mij nu bij U terugkomen om de eer en de heerlijkheid te ontvangen die Ik voor het ontstaan van de wereld al had. 	 Ai akana, murho Dat, luvudisar ma pasha tute, sakadia luvudimos kai sas ma pasha tute ma anglal e lumia kerdilisas.


Terwijl Mozes op de berg Sinaï was, zeiden zij tegen zijn broer Aäron: 'Maak goden voor ons, die wij kunnen zien. Dan zullen wij die volgen. 	 Ai phende ieke manusheske kai busholas Aaron, ker amenge dela kai phiren angla amende ke o Moses kai ankaladia ame avri andai Egypt, chi zhanas so kerdilia ande leste.


maar nu mag er bij u geen sprake meer zijn van bitterheid, woede en boosaardigheid, van roddel en vuile taal. 	 Numa akana shuden sa kadala dieli: e xoli, le chorhe ginduria kai sigo kerel e xoli, ai o bi lashimos, te vuzhukerel kanikas, ai pupuimos, ai den duma nasul kontra O Del, ai le vorbi zhungale anda tumaro mui.


Nadat hij het brood van Jezus had aangenomen, ging Judas vlug naar buiten, de nacht in. 	 O Judas lia o kotor manrho, ai grebisailo te anklel avri; ai vunzhe e riat sas.


"Dus", zei Hij, "het was al lang voorzegd dat de Christus zou lijden en sterven. En op de derde dag zou Hij weer levend worden. 	 Ai phendia lenge, "Kadia si ramome, ke O Kristo chinuila, ai zhuvindila andai martia o trito dies;


U ontvangt de hartelijke groeten van de kinderen van uw zuster. 	 Le shave cha pheiake kai sas alome katar O Del traden tuke but bax, zor ai sastimos. Amen.


Er staat ook: "Samen met mijn broeders zal Ik op God vertrouwen." (C) En op een andere plaats: "Kijk, hier ben Ik met de kinderen die God Mij gegeven heeft." (D) 	 Ai mai iek data phenel, "Me thava murho pachamos ando Del." Ai aver data wo phendia, " Dikh, katse si ma, ai le shave kai O Del dia mange."


Want God heeft alles aan Christus onderworpen. Maar als God zegt dat Hij alles aan Christus onderworpen heeft, is Hij daar natuurlijk Zelf van uitgesloten. 	 O Del chaches sa thodia tela leske punrhe. Numa kana phenel, ke swako fialo si tela leste, chaches ke kodo kai thodiape pala leste swako fialo wo nai.


Want er staat ook: "Ieder die de naam van de Here aanroept, zal gered worden." (b) 	 Kon godi kai akharel po anav le Devlesko avela skepime.


Ik ben van plan u daaraan te blijven herinneren, ook al weet u het allemaal en staat u stevig gegrondvest op de waarheid. 	 Anda kodia mai phenava tumenge kadala dieli, marka ke zhanen le vunzhe ai ke beshen ando chachimos kai sas tume dino.


Laat uw liefde geen schijnvertoning zijn. Keer u af van het slechte, maar klem u vast aan het goede. 	 E dragostia trobul te avel andai ilo. Te avel tumenge gratsia o nasulimos, ai astardion ka lashimos.


Maar het duurt niet lang meer, of Ik, de Mens, zal zitten op de troon van God, aan Zijn rechterhand." 	 Dakanara O Shav le Manushesko beshel pe rik e chachi, kai si e putiera le Devleski."


Maar aan de andere kant zou ik graag deze wereld verlaten om bij Christus te zijn, want dat is toch verreweg het beste. Het is duidelijk dat er van twee kanten aan mij getrokken wordt. 	 Haliarav ke tsirdino sim pa dui riga, drago mange te mekav kodo traio te avav le Kristosa, ai kodia avela mai mishto.


Ieder die zijn huis, broers, zusters, vader, moeder, kinderen of bezittingen opgeeft om Mij te volgen, zal honderdmaal zoveel terugkrijgen. En bovendien krijgt hij het eeuwige leven. 	 Ai kon godi mekela khera, phralen, pheian, dades, vai da, rhomni, glaten, vai phuvia pala mande, lena iek shelvar mai but ai avela le o traio kai chi getolpe.


Zij hebben hun beloning al. Als u bidt, moet u dat ergens doen waar u helemaal alleen bent. Doe de deur achter u dicht en bid in het geheim tot uw Vader. En uw Vader, Die al uw geheimen kent, zal u belonen. 	 Numa tu, kana rhugis tu, zha ande chi soba, phandav o wudar, ai rhugisavo ka cho Dat kai si ando than kai chi dikhel les khonik. Ai cho Dat kai dikhel so keres kana san korkorho, dela tut so manges.


Als er steden of dorpen zijn waar ze niets van je willen weten, ga dan meteen verder en schud het stof van je voeten af. 	 Te na primina tumen sar trobul vai te na ashunena tumende, kana zhantar anda kodo kher vai foro, chinon e pulburia pa tumare punrhe.


Zij kwamen in de buurt van Jeruzalem, bij Bethfagé en Bethanië, op de helling van de Olijfberg. 	 Kana pashilo karing Jerusalem, aresle ando Bethphage ai Bethani, karing o plai le maslinengo, O Jesus tradia dui anda leske disiplon


'Ga naar het Joodse volk', zei hij, 'en zeg: Jullie horen wel, maar verstaan het niet. 	 Isaiah motholas, Zha karing kado narodo, ai mothol leske; "Ashunena mishto, numa chi haliaren; dikhena mishto, numa chi dikhena."


Er zal geen nacht meer zijn. Zij zullen geen lamp nodig hebben en ook het licht van de zon niet, omdat de Here God hun licht zal geven. En zij zullen voor altijd en eeuwig regeren. 	 Ai shoxar chi avela riat kotse, chi trobul le lampuria vai o kham, ke le Devles O Del avela lengi vediara: ai won poronchin sa data ai sa data.


Als iemand iets van de profetische woorden van dit boek afneemt, zal God hem het recht afnemen om van de levensboom te eten en in de stad van God te komen, waarover in dit boek gesproken wordt. 	 Te si vari kon kai lel uni vorbi anda kadia klishka kai phenel pa so si te kerdiolpe mai angle. O Del lela leski partia katar e Klishka le Traioski ai katar O Swunto foro kai si ramome ande kadia klishka.


Nadat zij afscheid hadden genomen, gingen de mannen naar Antiochië, riepen daar alle christenen bijeen en overhandigden hun de brief. 	 Kana won geletar kotsar katar kodia khangeri, gele ando Antioch; ai dine o lil ka narodo kai pachalaspe ando Del ando Antioch.


Och, Timotheüs, schiet niet tekort in wat God je heeft toevertrouwd. Laat je niet verleiden tot dwaze discussies met mensen die over hun 'kennis' opscheppen en daarmee bewijzen dat zij geen kennis hebben. 	 O Timote, garav mishto so sas tu dino, ai durios katar le divanuria le bi malade, kodolenge kai keren barimata ande so zhanen, ke kodia sikavel ke chi zhanen.


"Laat haar toch begaan", zei Jezus. "Zij heeft dit gedaan als voorbereiding op mijn begrafenis. 	 Numa O Jesus phendia lenge, "Mek la! Woi garadiasas kadia duxi pala e vriama kana groposarena ma.


Acht dagen later waren de discipelen weer bij elkaar. Thomas was er nu ook bij. Zij hadden de deur op slot gedaan. Ineens was Jezus in hun midden. "Vrede", zei Hij. 	 Oxto dies pala kodia le disipluria le Jesusoske sas pale ando kher ai o Thomas sas lensa: O Jesus avisailo, le wudara phandadesas zurales, numa O Jesus avilo mashkar lende, ai phendia, "E pacha te avel tumensa." Porme phendia le Thomasoske, "Tho cho nai kata, ai dikh murhe vas; an vi cho vas ai tho les ande murho prashav: ai na kerdiol manush kai chi pachalpe, numa pachas tu."


Hij antwoordde: "U moet van de Here, uw God houden met heel uw hart, heel uw ziel, heel uw kracht en heel uw verstand. En u moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf." 	 Wo dia atweto ai phendia, "Te avel tuke drago O Del sa chi ilesa, sa che duxosa, sa che zorasa, sa che gindosa; ai te avel tuke drago cho vortako sar san tu."


Toen zij dat gedaan hadden, zei Hij: "Schep er nu wat uit en laat de ceremoniemeester ervan proeven." Zij gaven ervan aan de ceremoniemeester, 	 O Jesus phendia lenge, "Len akana ai angeren ka o dat la shako kai kerdia o abiav," ai ingerde leske.


Door veel vrucht te dragen, bewijst u mijn discipelen te zijn. Daardoor wordt mijn Vader grootgemaakt. 	 Kana tume den but fruta, murho Dat si luvudime; kadia sikavel kai san murhe disipluria.


Maar als u hen niet vergeeft, zal uw hemelse Vader ook u niet vergeven. 	 Numa te na iertina le manushenge dosha, chi tumaro Dat chi iertil tumare dosha."


Het leven is niet langer verborgen, want wij hebben het zelf gezien. En omdat wij het zelf gezien hebben, maken wij het ook aan anderen bekend. Het was bij de Vader, maar is voor ons zichtbaar geworden. 	 Kana kodo traio sikadilo, ame dikhliam les; anda kodia ame mothas tumenge, ai phenas tumenge pa traio kai chi mai getolpe, kai sas le Dadesa, ai sas sikadilo amende.


De duivel nam Jezus mee naar een hoogvlakte en liet Hem in een oogopslag alle koninkrijken van de wereld zien. 	 Porme o beng angerdia les mai opre, ai sikadia leske strazo sa le amperetsi la phuviake.


Maar onze moederstad is het hemelse Jeruzalem en zij is vrij; zij is geen slavin van de wet. 	 Numa e Jerusalem kai si ande rhaio nai phangli, ai woi si amari dei.


De Farizeeër zag dit allemaal aan en dacht bij zichzelf: "Nee, Jezus is geen profeet. Als Hij door God was gestuurd, zou Hij wel weten wat voor een slechte vrouw zij is. Dan zou Hij Zich niet door haar hebben laten aanraken." 	 O Farisi kai akhardiasas le Jesusos ando pesko kher ai dikhlia so kerdilia, motholas ande peste, "Kado manush te avilino profeto, zhanglino so si kodia zhuvli kai azbal les; wo zhanglino ke bezexalila."


De varkenshoeders sloegen op de vlucht en vertelden overal wat zij hadden meegemaakt. Van alle kanten kwamen mensen naar Jezus toe om te zien wat er gebeurd was. 	 Le manush kai lenas sama katar le bale sigo gele ando foro ai avrial le gave, ai phende so kerdilia. Ai sa le manush avile te dikhen so kerdilia.


U moet ons zien als dienstknechten van Christus, als beheerders van Gods geheimen. 	 Kadia te dikhen pe ame, sar slugi ke Kristoske, kai das o shodimos le Devlesko.


Jezus antwoordde: "Dat is: Luister Israël, de Here, onze God, is de enige God. 	 Ai O Jesus phendia leske, "O pervo andal zakonuria si, Ashun, O Israel; O Del, amaro Del, si ferdi iek Del.


De profeten begrepen niet wat die redding inhield. Hoewel zij er ijverig naar zochten en erover schreven, hadden zij nog heel veel vragen. 	 Ai kado skeipmos sas rodino ande Vorba le Devleski katar le profeturia, ai kai phende tumenge mai anglal o lashimos kai sas tumenge shinado.


Petrus en Johannes verzekerden de Samaritanen dat zij hen als broeders erkenden. Nadat zij hadden gezegd wat hun door God was opgedragen, vertrokken zij weer naar Jeruzalem. Onderweg maakten zij in vele Samaritaanse dorpen het goede nieuws van Jezus Christus bekend. 	 Kana phende so kerdia O Del lenge, ai kana dine duma pa Del, o Petri ai o Iovano geletar palpale ande Jerusalem, ai mothonas e lashi viasta le Devleski ande but foruria le Samaritanonge.


Ander zaad viel tussen de distels. De distels overwoekerden het, zodat er geen vrucht aan kwam. 	 Ai uni pele mashkar le kanrhe, kodola kanrhe barile ai tasade le, ai chi dine fruiti.


"De vossen hebben een hol om in te wonen en vogels een nest. Maar Ik heb niet eens een plaats waar Ik kan uitrusten", antwoordde Jezus. 	 O Jesus phendia leske, "Le Renard si le gropi, ai le chiriklia si le kuiburia, numa O Shav le Manushes nai les chi iek than kai te thol pesko shero.


Niemand hoefde Hem te vertellen hoe gemakkelijk mensen van gedachten kunnen veranderen. 	 Ai chi trobulas vari kon te phenel leske pa manush; ke wo zhanelas korkorho si si ando manush.


Ieder is zelf verantwoordelijk voor wat hij doet. 	 Ke sako trobul te kerel peski buchi.


Daarom wil ik u herinneren aan het oude gebod dat God ons al in het begin heeft gegeven: Gelovigen moeten elkaar liefhebben. 	 Ai akana, zhuvlio, mangav tutar te avas drazhi iek kavreske. Nai kado iek nevo zakono kai ramov tuke, kado si o zakono kai sas ame dino de anda gor.


En het gebod dat daarna komt, is dit: U moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf. Belangrijker geboden dan deze twee zijn er niet." 	 Ai o duito si saikfielo, te avel tuke drago le manush sode san tu tuke. Nai aver zakono o mai baro sar kadala."


zodat niemand een kwaad woord van u kan zeggen. Leef in deze ontwrichte, bedorven wereld als zuivere, onschuldige kinderen van God. Want in deze wereld bent u als sterren die het licht van God uitstralen en 	 saxke te na aven doshale, tume san shave Devleske kai nai doshale mashkar o narodo kai si xoxamle, ai bezexale ande kadia lumia. Tume trobul te strefian mashkar lende sar le chererhaia ando cheri,


Zij vroegen: "Hoe kunnen wij doen wat God wil?" 	 Antunchi won phende leske, "So trobul te keras, te keras e buchi maladi angla Del?"


Dus, als het oude verbond (dat toch weer zou verdwijnen) al een hemelse glans had, hoeveel sterker moet dan de glans van Gods nieuwe verbond zijn, omdat dat blijvend is. 	 So sas kai ankerdia xantsi vriama sas luvudime, sode mai but luvudime so si kai shoxar chi getolpe!


Daarom braken zij Zijn benen niet. Wel stak een van de soldaten zijn speer in Jezus' zij. Meteen kwam er bloed en water uit. 	 Numa iek andal ketani kerdia gropa ande lesko prashav la sabiasa, ai strazo anklisto rat avri ai pai.


Zij weten dat alles wat Ik heb van U komt. 	 Akana won zhanen ke so godi dian ma tutar avel.


Na Hem aan het kruis gehangen te hebben, verdeelden de soldaten Zijn kleren onder elkaar door erom te dobbelen 	 Thode les po trushul, ai hulade leske tsalia pe save godi nirisardias les: te kerdiol so o profeto phendiasas, "Hulade murhe tsalia mashkar pende, ai thodepe te dikhen kon niril murhe raxami."


Daarom moeten wij altijd op onze hoede zijn en niet slapen zoals de anderen. Kijk naar die dag uit en blijf nuchter. 	 Ame chi trobul te sovas sar le kolaver; numa trobul te beshas vushtiarde ai te las sama.


Ik ben heel streng voor de mensen die Ik liefheb. Ik straf u net zo lang totdat u niet meer onverschillig bent en tot inkeer komt. 	 Me phenav zurale vorbi kodolenge ke drago mange, ai dav le palma. Trobulas te manges zurales te plachal tu le Devles, ai keis tu ai amboldes tu katar che bezexa.


Zijn voeten glansden als gesmolten brons en Hij had een stem als een donderende waterval. 	 Leske punrhe strefianas sar xarkune strefial, ai lesko glaso bashlo sar le talazuria po berego.


De volgende morgen beraamden zo'n veertig Joden een samenzwering om een aanslag te plegen op Paulus. Onder een vloek verplichtten zij zich ertoe niets te eten of te drinken zolang zij hem niet hadden gedood. 	 Kana phuterdilo o dies, le Zhiduvuria denas pe duma, ai phende ke lenpe armaiansa, te na xan kanch ai te na pen zhi kai mudaren le Pavlos.


U hebt Hem macht gegeven over alle mensen, om aan ieder die U Hem hebt toevertrouwd, eeuwig leven te geven. 	 luvudisar che Shaves, saxke cho Shav te luvudil tut: ke dian les e putiera pe sa le manush, te del o traio le rhaiosko ka sa kodola ka dian les.


Men gaf Hem het boek van de profeet Jesaja en Hij zocht het gedeelte op waar staat: 	 Dine les e klishka le profetoske kai busholas Isaiah. Phuterdia la ai arakhlia kai si ramome,


Hij zal vele Joden ervan overtuigen dat zij moeten terugkeren tot de Here, hun God. 	 Anelas palpale buten andal Zhiduvuria ka lenge Del.


Van: Judas, een dienaar van Jezus Christus en een broer van Jakobus. Aan: Alle mensen die door God, de Vader, geroepen zijn. Hij houdt van u en Zijn Zoon Jezus Christus bewaart u. 	 Kako lil katar o Juda, ek sluga le Jesus Kristoski, ai o phral le Iakovosko, kodolenge kai si akharde katar O Del O Dat, kai traiin ande dragostia le Devlesko amaro Dat, ai tume san garade le Jesus Kristosko.


Ik zal mensen naar u toesturen die bij satan horen. Zij doen zich voor als Joden, als kinderen van God, maar het zijn leugenaars. Ik zal hen aan uw voeten laten neerknielen; zij zullen niet anders kunnen dan erkennen dat Ik u liefheb. 	 Ashun! Si uni manush kai si le bengeske shave, kai phenen,'Ame sam Zhiduvuria', numa nai Zhiduvuria, won xoxaven. Me kerava len te aven tumende ai den le changa angla tumende. Porme won zhanena kai drago mange tumenge.


Wij kunnen niet anders dan feestvieren. Het is je eigen broer. Hij was dood en is weer levend geworden. We waren hem kwijt en hebben hem nu terug." 	 Numa trobulsardiam te keras ek pachiv, ai te veselisavas; ke cho phral sas mulo, ai akana traiil; sas xasardo, ai akana arakhlia sas.'"


"Sommigen zeggen dat U Johannes de Doper bent", antwoordden zij. "Anderen denken dat U Elia bent. Of Jeremia of één van de andere profeten." 	 Phende leske, "Uni phenen ke san o Iovano o baptisto, uni o Elijah, ai aver phenen ke san o Jeremiah, vai iek andal profeturia."


Nee, ik hard mijn lichaam en dwing het te doen wat ik wil; anders zou het wel eens kunnen gebeuren dat ik, na anderen voor de wedstrijd te hebben opgeroepen, zelf word gediskwalificeerd. (a) 	 Numa chinuiv murho stato, ai ninkerav les zurales: daratar te na avav shudinome pala e lashi viasta kai phendem savorhenge.


Er kwam een engel uit de tempel en hij riep naar Hem, die op de wolk zat: "Zwaai met Uw sikkel en haal de oogst binnen! Het is tijd om te oogsten! De oogst van de aarde is rijp!" 	 Porme aver angelo avilo katar o tampla, akhardia ando zuralo glaso leste kai beshel po nuvero, ai phendia leske, "Thos chi shuri andre ai chidas o jiv, ke avilisas e vriama te chides o jiv, ke o jiv la phuviake vunzhe zhiralo.


Werk niet alleen goed als uw meester toekijkt, maar ook als hij u alleen laat. Doe uw werk als een dienaar van Christus, die van ganser harte wil doen wat God vraagt. 	 Na raduin tume ferdi te keren kodia kana tumare gazda len sama pe tumende te aven lenge drago; numa kerel e voia le Devleski sa tumare ilesa, sar slugi le Kristoske.


Judas liep recht op Jezus toe en zei: "Dag, Meester." En hij kuste Hem. 	 Andak data gelo ka O Jesus, phendias leske, "Sar san gazda?" ai chumidias les.


Hij wilde dat de Gemeente stralend voor Hem zou staan; volmaakt, zonder vlek of rimpel. Zij moest heilig en zuiver zijn. 	 Ke mangel te nakhavel angla peste e khangeri, ande sa pesko shukarimos, ande pesko vuzhimos, ai bi doshako, bi pechetengo, ai chi iek avre doshensa.


van de moord op Abel tot de moord op Zacharias, die gedood werd tussen het altaar en het tempelhuis. Het zal u allemaal worden aangerekend. 	 De katar o rat le pervone manushesko kai sas o Abel zhi ka rat le profetosko kai busholas Zacharias, kai mudarde mashkar o altari ai mashkar e tampla; chachimasa, mothav tumenge, 'Avela nanglo te pochinen kado narodo.'


Terwijl de mannen van de Hoge Raad hem onderzoekend aankeken, zagen zij dat Stefanus' gezicht straalde als dat van een engel. 	 Sa le manush kai sas kotse ande kodo than, dikhenas po Stephen, ai dikhle ke lesko mui sas sar ieke angelosko.


Hij heeft ons dit bevoorrechte leven binnengeleid, waar wij vol verwachting uitkijken naar alle grootse dingen die Hij voor ons heeft klaarliggen. 	 Pala Jesus ai o pachamos kai si ame ande leste, sai pashuas ka lashimos le Devlesko, ai kai akana beshas ande kodia, ai so del ame o raduimos, si ke zhanas ke si ame than pasha barimos le Devlesko.


Men is daarbij steeds uitgegaan van wat de eerste discipelen en andere ooggetuigen hebben verteld. 	 ai won ramosarde so kerdilia sar sas amenge, kodola kai dikhle de anda gor, ai kai sas lenge phendo te phenen e vorba le Devleski.


'We hebben fluit gespeeld en jullie wilden niet eens dansen. Toen hebben we klaagliederen gezongen en jullie wilden niet eens treuren.' 	 'Jilabadiam tumenge abiaveske jilia, ai tume chi kheldian! 'Jilabadiam tristo jili, ai tume chi nekezhisardian!'


En mopper niet tegen God, zoals sommigen van hen; want daarom trof hun de dood. 	 Na divinin kontra O Del sar divinisarde won, ai mule anda lende but.


Als de Here Jezus het wil, zal ik binnenkort Timotheüs naar u toe sturen, zodat hij mij (als hij daarna bij mij terugkomt) kan bemoedigen door te vertellen hoe het met u gaat. 	 Gindiv ando anav le Devlesko O Jesus te sai tradav tumenge sigo vriama o Timote, saxke te zuriaren les ando pachamos ai i me kana ashunava pa tumende.


Daar had iemand hem verteld wie Johannes de Doper was en wat die over Jezus Christus had gezegd. Meer wist hij niet, want de rest van het verhaal had hij nooit gehoord. 	 Zhanelas o drom le Devlesko, ai dragosa kerelas buchi le Devleski, motholas ai sicharelas vorta so sas O Jesus, so phendia sas chacho, numa zhanelas ferdi pa o bolimos le Iovanosko.


Maar toen Zijn broers naar het feest waren vertrokken, ging Hij toch, zo onopvallend mogelijk. 	 Kana leske phral gele ka Dies O Baro le Zhidovongo, antunchi O Jesus gelo, vi wo numa na angle narodo, numa sar chordanes.


Gelukkig is hij die telkens verleidingen weerstaat en niet doet wat verkeerd is, want later zal hij als beloning de kroon krijgen, die God beloofd heeft aan wie Hem liefhebben: Het eeuwige leven. 	 Raduime te avel o manush kai inkerel kana si zumado, ke porme pala kodia kana avela zumado avela les dini e konona le traioski, kai O Kristo shinadia kodolenge kai si leske drago.


Zelfs als hij zeven keer per dag tegen je zondigt. Als hij je telkens komt zeggen dat het hem spijt, moet je hem telkens opnieuw vergeven." 	 Te kerel bezex karing tute eftavar ande iek dies, ai eftavar avela tute, ai phenel, 'Keisailem anda so kerdem tuke.' Tu iertisar leske."


"Zoals Johannes heeft gezegd", was het antwoord. Paulus zei: "Johannes doopte mensen die tot bekering waren gekomen en hij zei dat zij moesten geloven in de Man, Die na hem zou komen; dat is Jezus!" 	 Antunchi o Pavlo phendia, "O Iovano boldia kodolen kai mangenas te parhuven pengo traio, ai motholas le Zhidovonge te pachanpe ande kodo kai avela pala leste, kodo si O Kristo.


Maar onder al die omstandigheden hebben wij, dank zij Hem Die zoveel van ons houdt, de overwinning! 	 Numa ande sa kadala dieli sam mai but ke sar zurale ande kodo kai manglia amen!


Stel u voor dat u bij elkaar bent en er komt iemand binnen met dure kleren aan en gouden ringen aan zijn vingers, en u doet onderdanig en zegt: "Gaat u maar hier zitten, meneer. Dit is een goede plaats voor u." Maar aan de arme man, die gelijk met die ander binnenkomt, schenkt u nauwelijks aandacht. Als u dan tegen hem zou zeggen: "Blijf daar maar staan, of ga ergens op de grond zitten." 	 ke te dela iek manush barvalo ande tumari khangeri kai si les angrusti sumnakuni, ai kai si mishto vuriardo, ai te dela vi iek manush ande khangeri kai si chorho kai si les tsalia phurane;


Zij ging naar buiten en vroeg aan haar moeder: "Wat moet ik vragen?" Haar moeder zei: "Vraag hem om het hoofd van Johannes de Doper." 	 Woi geli kai laki dei, ai phendia lake, "So sai phushav lestar?" Ai laki dei phendia, "O shero le Iovanosko o baptisto."


De tegenstanders van God horen bij de wereld en maken zich dus alleen maar druk om dingen, die van de wereld zijn. Daarom hebben zij in de wereld ook iets te zeggen. 	 Won la lumiake le, anda kodia den duma sar e lumia, ai e lumia ashunel lende.


Maar wie zijn leven voor Mij opgeeft, zal het terugkrijgen. Wat hebt u eraan de hele wereld te winnen en uw leven te verspelen? En wat is u meer waard dan uw leven? 	 So lela o manush te nirila sa e lumia ai te xasarela pesko traio duxosko? So sai del o manush te chinel palpale pesko traio duxosko.


De Ethiopiër vroeg aan Filippus: "Heeft Jesaja het hier over zichzelf of over iemand anders?" 	 Ke mudarde les pe kadia phuv. Kodo sluga phendia le Filiposke, "Rhugiv ma tute, phen mange pa kaste del duma o profeto kadia, pa peste del duma vai pa aver vari kon?"


Onthoud dit goed: Wie niet veel geeft, zal ook zelf niet veel ontvangen. Een boer die weinig zaait, zal maar weinig oogsten; maar wie veel zaait, zal ook veel oogsten. 	 Den tume goji, kodo kai bariarel xantsi chidela xantsi, ai kodo kai bariarel but chidela but.


"Wat wilt u?" vroeg Hij. "Ik wil graag dat U belooft dat mijn twee zoons in Uw Koninkrijk naast Uw troon mogen zitten. Eén links en één rechts van U." 	 Phushlias la, "So manges?" Woi phendias, "Mek murhe do shaven te beshen iek ka cho chacho vas ai iek ka cho stingo vas ande chiri amperetsia."


Paulus schudde echter het beest van zijn hand af, zodat het in het vuur viel. Hij had verder nergens last van. 	 Numa o Pavlo shudia le sapes ande iag, ai nas vov si dukhado.


Alles mag, maar niet alles is zinvol. Alles mag, maar niet alles is opbouwend. 	 Swako fielo slobodo mange, numa swako fielo chi trobul; swako fielo slobodo, numa swako fielo chi maladiol le manushes.


Zij begonnen allemaal te huilen, vielen hem om de hals en kusten hem. 	 Savorhe rovenas, ai line le Pavlos korhatar te chumidin les mai anglal sar te zhaltar.


Zieke mensen, maar gezonde niet. Ik ben gekomen om een ommekeer te brengen in het leven van slechte mensen. Maar Ik besteed mijn tijd niet aan mensen die denken dat ze al goed genoeg zijn." 	 Chi avilem te akharav le lashe manushen. Avilem te akharav le bezexalen."


Ik bid voor hen. Niet voor de wereld, maar voor hen die U Mij hebt toevertrouwd. 	 Me rhugiv ma lenge: chi rhugiv ma anda lumia, numa kodolenge kai dian ma; ke won chire si.


Lieg niet tegen elkaar; dat hoorde bij uw oude leven, waarmee u hebt afgerekend. 	 Na xoxaven tume iek kavres, ke meklian tumaro phurano traio le dielensa kai sas ande leste, ai lian pe tumende o traio o nevo.


Toen hoorde ik een andere stem uit de hemel zeggen: "Ga uit die stad weg, mijn volk. Anders wordt u medeplichtig aan haar zonden en zullen u dezelfde rampen treffen als haar. 	 Ashundem aver glaso anda rhaio phenelas, "Aidi, zha dur latar, murhe manush. Chi keren bezex lasa, te na avena le baiuria pe tumende.


Nu krijgen de mensen, die het bloed van Uw kinderen en profeten vergoten hebben, bloed te drinken. Dat is hun verdiende loon." 	 Ke che slugi ai profeturia sas mudarde ai lengo rat shordia sas pe phuv; ai tu shordian o rat kodolendar kai mudarde le; kadia si lenge pochin kai avela lenge.


Nu sta ik hier terecht omdat ik verwacht dat God zal doen wat Hij onze voorouders heeft beloofd. 	 Ai akana den ma pe kris ke pachav ma ande so shinadia O Del amare dadenge.


Laten wij dat dan ook blijven vieren, niet met oud gist of met gist van kwaad en schande, maar met het ongegiste brood van zuiverheid en waarheid. 	 Keras kadia kado prazniko, na phurane drozhde, na zhungalimasa, ai bengimasa; numa neve manrhensa le vuzhomasko rharchistonar ai chachimos.


Want de Here heeft gezworen dat alle mensen hun knieën voor Hem zullen buigen; iedereen zal openlijk erkennen dat Hij God is. 	 Ke si ramome ande Vorba le Devleski, "Chaches traiiv, mothol O Del, ai swako manush dela changa angla mande, ai swako manush phenela ke me sim O Del."


Wie een dief is, moet ophouden met stelen. Steek liever uw handen uit de mouwen en verdien eerlijk uw eigen brood. Dan kunt u nog eens iemand helpen die gebrek heeft. 	 Kodo kai chorelas te na mai chorel, numa te tholpe te kerel buchi le vastensa, te niril wo pesko traio malades, ai te avel les te sai zhutil le manush kai trobul o zhutimos.


Van Abraham tot David zijn dus veertien generaties, van David tot de verbanning naar Babel ook veertien generaties, en van de verbanning tot de geboorte van Christus nog eens veertien generaties. 	 Sa le vitsi de katar o Abraham zhi ka o David sas desh u shtar, de katar o David zhi ka e vriama kai sas ningerde ande Babylon sas desh u shtar vitsi, ai kotsar desh u shtar zhi kai arakhadilo o Kristo.


Maar Hij keek rond om te zien wie het geweest was. Geschrokken kwam de vrouw naar Hem toe. Zij beefde over haar hele lichaam, omdat zij zich realiseerde wat met haar was gebeurd. Zij viel op haar knieën en vertelde Hem precies wat er was gebeurd. 	 O Jesus amboldiape ai dikhlia pe late kai azbadia leske tsalia.


Daarom willen wij graag dat u het graf drie dagen laat bewaken. Anders zouden Zijn discipelen Zijn lichaam wel eens kunnen weghalen en rondvertellen dat Hij weer levend is geworden. Als dat gebeurt, zijn de gevolgen niet te overzien." 	 Anda kodia de ordina te phandachen o greposhevo mishto, zhi po trito dies, ke kam zhan leske disipluria te choren lesko stato, ai mothon le manushenge, ke wushtilo andai martia: Kodo xoxaimos si te avel mai nasul sar o pervo."


Jezus stuurde hen erop uit met de opdracht: "Ga niet naar de ongelovigen of de Samaritanen, 	 Kadala desh u dui Wo tradias angle ai phendias lenge: "Na zhan mashkar le Nai Zhiduvuria, ai na zhan andel foruria kai si le Samaritanuria.


Namelijk dat de Christus zou lijden en als eerste uit de dood zou terugkomen om de Joden en de andere volken te vertellen dat er licht komt." 	 Ke o Kristo chinuila, ai ke wo avela o pervo kai zhuvindila mashkar le mule, ai mothola pai vediara le narodoske, ai la lumiake.


Zij gaven hem en zijn hele gezin het woord van God door. 	 Ai dine duma leske pai Vorba le Devleski, ai vi kodolenge kai sas ando lesko kher.


Mannen broeders, afstammelingen van Abraham en u die ontzag voor God hebt: Wij hebben het nieuws ontvangen dat er redding is door Jezus Christus. 	 Murhe phral, Tume kai san shave andai e vitsa le Abrahamoske, ai tume kai pachan o mui le Devlesko, tumenge si kai sas tradini e vora le skepimaski.


Ik weet dat ik bij u zal komen, met de overvloed van al het goede dat Christus heeft gedaan. 	 Ai zhanav ke kana zhava tumende, avava le lashimasa katar o Kristo.


De officier ging naar de commandant en zei: "Wat gaat u doen? Die man is een Romein!" 	 Kana ashundia kodola vorbi wo gelo karing o mai baro ketana te mothol leske, "So si te keres akana? Kado manush Romano lo!"


Zij schreeuwden allemaal door elkaar, zodat hij er niet wijs uit kon worden. Daarom gaf hij bevel Paulus naar het fort te brengen. 	 Numa anda narodo uni tsipinas iek diela, uni mothonas aver diela, ai nashtilas te lel o gor kanikastar ke pra but bunto sas, ai phendia leske ketana te angeren o Pavlos ando baro kher le ketanengo.


Laat u dus niet van de wijs brengen; houd vast aan wat u van ons hebt geleerd door wat wij hebben gezegd en geschreven. 	 No antunchi murhe phral, inkeren tumaro pachamos, ai inkeren sa sichardiam tume kana samas tumensa, vai so tradiam tumenge ande amaro lil.


Wij moeten vol verwachting uitkijken naar de tijd dat wij Zijn heerlijkheid zullen zien; de heerlijkheid van onze grote God en Redder, Jezus Christus. 	 O lashimos le Devlesko sicharel ame te traiisaras vorta zhi kai avel o dies kai azhukeras. O dies kai sikadiola o luvudimos amare bare Devlesko ai amare skepitoresko o Jesus Kristo.


Wat er met Jezus gebeurde, klopt met wat er geschreven staat: "Geen van Zijn botten zal gebroken worden." (B) 	 Kadala dieli kerdile, saxke te kerdiol so phendia E Vorba le Devleski, chi iek kokola anda leske chi avela phaglo.


Een tijd later kwam Jezus weer in Kapernaüm. 	 O Jesus pale gelo ando Capernau, ai ashunenas e viasta ke wo sas ando kher.


De leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad probeerden Jezus te veroordelen voor iets waarop de doodstraf stond. 	 Le bare le rasha ai sa e Sanhedren (e kris e bare) rodenas te thon beda xoxamni po Jesus te shinen kris pe leste te mudaren les, ai chi arakhle.


Maar de wijsheid die van God komt, is bovenal zuiver. Zij is ook vreedzaam, vriendelijk en beleefd; zij is bereid te praten en anderen gelijk te geven; zij leeft intens met anderen mee en doet veel goed; zij spreekt rechtuit en is zeker en oprecht. 	 Numa e goji kai avel anda rhaio vuzhi la, ai porme del pacha, rodel o mishtimos savorhengo, lashi la, ai mangel te kerel so mangel O Del, ai pherdo lashimos la. Ai kerel o lashimos, ai chi rodel te xoxavel numa chachi la.


Door die opmerking raakten de discipelen erg in de war. "Wie kan dan gered worden?" vroegen zij. 	 Kana le disipluria ashunde kadia, chudisaile ai phende, "Apo, kon sai avela skepime?"


De jonge mannen moeten zich verstandig en matig gedragen. 	 Ai vi mang katar le terne mursh te aven lashe.


Als iemand zich aan de hele wet van God houdt, maar die op één punt overtreedt, is hij in feite net zo schuldig als iemand die de hele wet heeft overtreden. 	 Ke kon godi kerel sa o zakono, numa te shubilape karing iek, antunchi doshalo lo karing sa o zakono.


Jezus wilde met Zijn discipelen alleen zijn om hun bepaalde dingen uit te leggen. "Ik zal verraden worden en in handen van de mensen vallen", zei Hij. "Zij zullen Mij vermoorden, maar na drie dagen zal Ik uit de dood terugkomen." 	 Ke sicharelas leske disiplon, ai phendia lenge, "O Shav le Manushesko si te avel dino andel vas le manushenge, ai won mudarena les, ai pala kadia mudardo si, o trito dies zhuvindila.


"Ik ben niet bezeten", antwoordde Jezus. "Ik eer mijn Vader, maar u doet niets anders dan Mij beledigen. 	 "Nai ma beng," O Jesus mai phendia, "Numa luvudiv murhe Dades, ai tume chi luvudin man.


aan mijn landgenoot Herodion en aan de gelovigen in de familie van Narcissus. 	 Dikhen o Herodion murho niamos, dikhen le narodos anda kher le Narcissus kai pachanpe ando Del.


Maar de man kon niet betalen. De koning nam het besluit hem als slaaf te verkopen om zo aan geld te komen. Ook zijn vrouw en kinderen en al zijn bezittingen moesten worden verkocht. 	 Ke nashti pochinelas, lesko gazda dias ordina te bichinen les, leska rhomnia, leske shaven, ai sa so godi sas les, kashte te pochindiol so kamelas.


Maar Ik zeg: Houd ook van uw vijanden! En bid voor wie u vervolgen! 	 Numa me phenav tumenge: te avel tumenge drago tumare duzhmaia, rhugin kodolenge kai den tumen armaia, keren mishtimos kodolenge kai san lenge vurhito, ai rhugin kodolenge kai keren tumenge nasul, ai chinuin tume.


Gods boodschap kreeg steeds meer bekendheid. In Jeruzalem nam het aantal volgelingen van Jezus sterk toe. Ook veel priesters gaven gehoor aan de oproep in Jezus te gaan geloven. 	 E Vorba le Devleski zhalas mai dur ai mai dur, ai le slugi mai butionas but anda Jerusalem; ai but andal rasha vi won, dine pe le Devleske.


Omdat Eva, en niet Adam, zich door satan heeft laten verleiden. Daardoor is de zonde in de wereld gekomen. 	 Ai o Adam nas atsado, numa e Eve sas atsadi, ai sas doshali angla Del.


Zij trokken zich niets aan van de Hoge Raad en bleven gewoon over Jezus spreken, in de tempel en bij de mensen thuis. Elke dag vertelden zij dat Jezus de Christus is. 	 Ai swako dies ande khangeri, ai andel khera, savon te sicharen ai te mothon e lashi viasta pa Jesus Kristo.


De jonge Johannes groeide op en werd sterk gemaakt door de Heilige Geest. Hij hield zich op in dorre streken en bleef daar tot de dag dat hij in het openbaar in Israël optrad. 	 Ai tsinorho bariolas ai o Swunto Duxo le Devlesko lel les zor ande leste. Wo beshlo ande pusta zhi ka dies kai sikadilo kal Zhiduvuria.


Toen wij terug moesten naar het schip, deed de hele gemeente, vrouwen en kinderen inbegrepen, ons uitgeleide op het strand. Daar knielden wij neer en baden met elkaar. Nadat we afscheid hadden genomen, 	 Ai kana nakhlo kurko, mangliamas te zhastar mai angle. Ai savorhe avile amensa, zhi avri anda foro penge rhomniansa penge shavensa. Thodiam ame anda changende pe chishai pasha pai te rhugisavas.


Het werd doodstil. De discipelen wisten niet wat ze zagen. "Wie is Hij toch?" vroegen zij zich af. "Zelfs de wind en de golven doen wat Hij zegt!" 	 Savorhe chudisaile ai phende, "Che fielo manush kado, vi e barval ai e maria pachan lesko mui!


Er was genoeg voor iedereen. Er bleven nog heel wat brokken over, wel twaalf manden vol. 	 Savorhe xale ai chailile; ai le disipluria chide le kotora kai ashshilia desh u dui shkonitsi pherde sas.


Ik ben er zeker van dat God op de grote dag van Christus Jezus het goede werk dat Hij onder u begonnen is, zal voltooien. 	 Zhanav ai pachav ma: ke O Del kai nachinaisardia kadia buchi e lashi ande tumende, zhala angle zhi kai godi getola la zhi ka dies kai avela la O Jesus Kristo.


Toen Elisabeth in haar zesde maand was, stuurde God de engel Gabriël naar Nazareth, een dorp in Galilea. 	 Ai ando shovto shon O Del tradia o angelo kai bushol Gabriel andek foro kai bushol Galilee ando Nazareth.


Gods Zoon straalt van Gods heerlijkheid en uit alles wat Hij is en doet, blijkt dat Hij in wezen God is. Hij beheerst alles met Zijn machtig woord. Door voor ons te sterven, heeft Hij ons gereinigd en al onze zonden uitgewist. Daarna is Hij gaan zitten naast de Almachtige God, Die in de hemelen is. 	 O Shav le Devlesko strefial le barimasa le Dadesko. O Shav si sar O Dat ande swako fielo. Si O Shav kai inkerel sa e lumia pala e putiera leski vorbaki. O Shav dia pesko traio te merel po trushul ai te iertil amen katar sa amaro bezexa, ai porme Wo beshlo pe rig e chachi le Devlesko ando rhaio.


Het ligt anders als de ongelovige man of vrouw zelf wil scheiden. Laat er dan maar een scheiding komen. De gelovige hoeft zich dan op geen enkele wijze verplicht te voelen. Want God wil dat u in vrede en harmonie leeft. 	 Kodo kai chi pachalpe te vulardiola katar peski zhuvli, mek te vular lake o phral vi e phei kai nai astarde: O Del phendia lenge te traiisaras pachasa.


aan getuigen, die tevoren door God waren uitgekozen; niet aan het grote publiek, maar aan ons, die met Hem hebben gegeten en gedronken, nadat Hij uit de dood was opgestaan. 	 Na sa le manushenge, numa le marturia kai sas alome mai anglal katar O Del, ame kai xaliam ai piliam lesa palal o zhuvindimos andal mule.


Ook Christus heeft Zichzelf niet uitgekozen om hogepriester te worden. God koos Hem en zei tegen Hem: "Mijn Zoon, vandaag heb Ik U het leven gegeven." (a) 	 Ai vi O Kristo chi lia o luvudimos peste te avela o baro rasha, numa O Del alosardia les. O Del phendia leske, "Murho Shav, adies me luvudisardem tut."


Van: Paulus. Aan: Titus, mijn kind in het geloof. Ik ben een dienaar van God en een apostel van Jezus Christus. God heeft mij er op uitgestuurd om het geloof te brengen aan de mensen die door Hem zijn uitgekozen en om hun de waarheid over God te laten kennen. 	 Katar o Pavlo, ek sluga le Devlesko, ai ek apostle le Jesus Kristosko. Simas thodino te ingerav o pachamos kodolen kai O Del alosardia, ai te sikavav lenge o chachimos kai si ando pachamos;


en daar was ook de bron van Jakob. Jezus was moe van het lopen en rustte uit bij de bron; dat was omstreeks twaalf uur 's middags. 	 Kotse sas e xaiin le Iakovoski, O Jesus chino sas katar o phirimos, thodiape pashai xaiin ai beshlo tele: sas karing le desh u dui chasuria.


Er staat niet voor niets in de Boeken: "God wil de geest die Hij in ons liet wonen, helemaal voor Zich alleen hebben." (A) 	 Na gindin ke intaino mothol E Vorba le Devleski, "Ke le Devleske drago O Swunto Duxo kai thodia ande amende."


Filippus ging ook de stad uit, want een engel van God had tegen hem gezegd: "Zorg ervoor dat u vanmiddag op de weg van Jeruzalem naar Gaza bent; dat is een eenzame weg." 	 Ai o angelo le Devlesko phendia le Filiposke, phenelas, "Wushti opre ai zha tele South po drom kai hulel ande Jerusalem zhando Gaza," kodo kai si pusta.


Hij heeft ervoor gezorgd dat er een nieuw verbond kwam, zodat iedereen mag komen om te genieten van de rijkdom die God beloofd heeft. Christus is gestorven om hen te redden van de straf, die zij verdienden door de zonden die zij onder het oude verbond hadden gedaan. 	 O Kristo avilo le nevo kontaktosa, ai le manush sai aven andre te mangen, ai len sa le dieli kai O Del shinadia lenge ai garaven le sa data. Ke O Kristo mulo te skepil len katar e kris le bezexeski kai won kerde kana traiinas tela o phuro zakono.


Maar we kunnen ook niet nee zeggen, want dan krijgen we last met de mensen. Die zijn er allemaal van overtuigd dat Johannes de Doper een profeet was." 	 Numa te phenasa, manushendar. Dar katar le manush, ke savorhe ankeren le Iovanos profeto."


Het is beter goed te doen en ervoor te lijden als God dat wil, dan kwaad te doen. 	 te avel lenge lazhav anda so mothon. Ke mai mishto te chinuis kana keres o lashimos, te si e voia le Devleski, ke sar te chinuis kana keres o nasulimos.


De zekerheid dat wij gered zullen worden, is een sterk en betrouwbaar anker voor ons leven. Daardoor zijn wij verbonden met God Zelf, achter het gordijn van de hemelse tempel. 	 Katse si ame ek pachamos pala amare duxuria kai lel ame ka leste (ka Del) palal le swuntone zanaveski le rhaioske.


Doordat u met Christus Jezus verbonden bent, geldt voor u de nieuwe wet: De wet van de Geest, de wet van het leven. U bent losgemaakt uit de wurgende greep van de zonde en bevrijd uit de macht van de dood. 	 Ke o zakono le Swuntone Duxosko kai del o traio ando Jesus Kristo, skepisardia ma anda zakono le bezexesko ai katar e martia.


Ik ben nooit op zilver, goud of kleding van anderen uit geweest. 	 Chi manglem chi le love, chi o sumnakai, ai kankaske tsalia.


Hoe lang moet Ik jullie nog verdragen? Breng die jongen maar hier." Hij bestrafte de boze geest in de jongen en die ging er meteen uit. Van dat moment af was de jongen genezen. 	 O Jesus gonisardias le benges, ai o beng anklisto avri anda shavorho, ai strazo sasto sas.


Wij willen niet de eer van andermans werk voor onszelf opeisen, maar wij hopen dat uw geloof zal groeien en dat wij een groot werk onder u mogen doen; natuurlijk voor zover dat overeenkomt met Gods plannen. 	 No chi anklias avri andal musuri kai sas thodine. Chi luvudisavas andai buchi kai kerde le kolaver, numa inker ame pachas ame ke tumaro pachamos bariola, ai ke ame sai kerasa iek buchi but mai bari mashkar tumende, numa beshas sagda andel musuri kai O Del thodia amenge.


niet alleen als uw slaaf, maar ook als uw geliefde broeder, die een speciaal plekje in mijn hart heeft. Is dat niet veel beter? Hij zal nu veel meer voor u betekenen, omdat hij niet alleen uw slaaf maar ook uw broeder in Christus is. 	 ke akana wo ma nai ferdi iek prosto sluga, numa mai but lo de sar iek sluga: wo si akana iek kuchi phral, ai mange defial drago lo, numa tuke trobul te avel mai but vi sar sluga, ai vi sar phral ando Kristo.


Zo liet Jezus in Kana in Galilea voor het eerst zien wie Hij was. Daar toonde Hij Zijn grootheid en Zijn discipelen geloofden in Hem. 	 Kado sas o pervo miraklo kai kerdia O Jesus ando gav kai bushol Cana ando them Galilee. Kotse sikadia pesko putiera, ai leski disipluria pachaiepe ande leste.


Alleen op die manier kon Hij de mensen, die hun leven lang vrees voor de dood hadden, uit de slavernij bevrijden. 	 Ai O Jesus skepisardia sa kodola kai traiinas sa lengo traio ande dar la martiaki sar slugi.


De enige voorwaarde is dat u deze waarheid met uw hele hart gelooft en er standvastig in blijft. Dat u sterk bent in de Here en vast overtuigd van het goede nieuws, dat Jezus voor u gestorven is. Dit geweldige nieuws gaat de hele wereld door en ik heb mijn leven ten dienste ervan gesteld. 	 numa akana trobul tume te beshen ando pachamos zurales, thodino andek zurali fundania, ai te na meken tume te durion katar o lashimos kai azhukeren, ai kai si tumaro de sar ashundian e lashi viasta kodia lashi viasta si kodia kai sas phendi swakone manusheske ande lumia, ai kodia kai me o Pavlo kerdilem ek pasturi.


Die woorden hebben geen betrekking op David. Want nadat die de mensen van zijn tijd volgens de wil van God had gediend, is hij gestorven. Hij is bij zijn voorouders begraven en zijn lichaam is vergaan. 	 O David kerdia ande peske vriama so manglia lestar O Del, porme mulo, ai sas gropome pasha peske daden, ai chernilo.


"Beseft u wel wat u zegt, als u Mij 'goed' noemt?" vroeg Jezus. "Er is toch niemand goed behalve God? 	 O Jesus phendia leske, "Sostar mothos mange lasho? Ke nai khonik lasho. O Del ferdi lasho."


Zij scholden hem uit en zeiden: "U bent een aanhanger van die Man, maar wij zijn discipelen van Mozes. 	 Akushle les, ai phende leske, "Tu san disiplo; ame sam le disipluria le Mosesoske.


Laat je niet in de war brengen door oorlogen en berichten over oorlog. Het staat vast dat die zullen komen, maar je mag er niet uit opmaken dat het einde er dan al is. 	 Ai kana ashunena ke marenpe ai viasta kai marenpe, na daran: ke kodia musai te kerdiol, numa nai inker o gor.


En wij hebben allemaal één en dezelfde God en Vader, Die boven ons allen staat, Die in ons allen is en door ons allen werkt. 	 Ferdi iek Del si ai Dat savorhengo, kai poronchil pe savorhenge, ai kerel buchi ande savorhende, ai traiil ande savorhende.


Daardoor wordt een mens slecht. Want uit het innerlijk komen slechte gedachten, moord, overspel, ontucht, diefstal, leugen en roddel voort. 	 Ke anda ilo anklen le nasul ginduria, mudarimos, adulteri, kurvisia, chorimos, xoxaimos, pupuiimos, ai te des duma nasul pa Del.


De zesde engel blies op zijn bazuin: Ik hoorde uit de vier horens van het gouden altaar, dat voor de troon van God staat, een stem die tegen de zesde engel zei: 	 O shovto angelo phurdia leski tuturaza. Ashundem ek glaso kai avilo katar le shtar koltsuria le altareske o sumnakai angla O Del.


Ik weet uit ervaring wat het is om te leven in gebrek en in overvloed. Ik ben met allerlei omstandigheden vertrouwd, zowel met verzadigd zijn als met honger lijden en zowel met meer dan voldoende te hebben als gebrek te lijden. 	 Zhanav te traiiv ando chorimos, ai zhanav te traiiv vi ando but, sichilem te avel mange mishto katar godi, ai sar godi avela, te avela ma dosta te xav vai te avava bokhalo, te avela mai but vai te na avela ma dosta.


Laten wij op elkaar letten en elkaar aansporen God en de mensen lief te hebben en altijd goed te doen. 	 Pala so wo kerdia amenge, ame trobul te zhutis iek kavreste te sikavas e dragostia ka le kaver manush ai te keras o lashimos.


Omdat Jezus niet ver meer van Jeruzalem was, dachten velen dat de bevrijding van Israël nu wel vlug zou komen. Daarom vertelde Jezus een gelijkenis. 	 Sar le manush ashunenas, O Jesus phendia lenge ek paramichi, ke pasha Jerusalem sas, ai ke gindinaspe ke e amperetsia le Devleski sas te sikadiol strazo.


"Hoe is het mogelijk?" zei Hij. "Slapen jullie? Bid God dat de verleiding jullie niet teveel zal worden." 	 Ai phendia lenge, "Sostar soven? Wushten opre ai rhugin tume, te na peren ando zumaimos."


Maar de secretaris van de stad bracht de gemoederen tot bedaren. "Mannen van Efeze!" riep hij. "Wie ter wereld weet nou niet dat Efeze de stad van de grote Artemis is! Wij zijn de bewakers van haar beroemde tempel en van haar beeld, dat uit de hemel is gevallen. 	 Ai kana o baro manush le forosko ashadia le narodos te na mai buntuilpe, phendia, "Ephesusanuria, sa e lumia zhanel ke o foro kai si ando Ephesus, lel sama katar o tampla kai si e ikona Diana ai lako patreto kai hulisto anda cheri (Jupiter).


Jezus zei tegen hen: "U doet zich heel vroom voor, maar God kijkt dwars door u heen. Waar de mensen hoog tegen opzien, daar gruwt God van. 	 O Jesus phendia lenge, "Tume roden te kerdion vorta angal manush, numa O Del zhanel tumare ile; ke so miazol baro le manushenge nai kanch angla Del.


Maar hij werd terechtgewezen door zijn ezel, die met de stem van een mens tegen hem sprak. Dat stomme dier weerhield hem ervan domme dingen te doen. 	 numa O Del aterdiardia les anda pesko bi lashimos, ke o magari kai sas les liape te divinil ai glaso murshesko sas les ai phendia le profetoske te aterdiol ai te na kerel o bi lashimos kai mangelas te kerel.


"Wat voor dingen dan?" vroeg Jezus. "Wel", zeiden ze, "wat ze hebben gedaan met Jezus van Nazareth. Die Man was een profeet. Hij deed ongelooflijke wonderen en was een geweldige leraar. Hij stond hoog in aanzien bij God en de mensen. 	 Ai O Jesus phendia lenge, "So kerdilia?" Ai won phende leske, "Pa Jesus anda Nazareth, kai sas iek profeto, kai sas les bari putiera kana kerelas peske bucha, ai kana divinilas angla Del ai sa le manushenge;


Broeders, God heeft u voor Zichzelf afgezonderd en u uitgekozen om u met ons een hemelse bestemming te geven. Daarom wil ik dat u uw aandacht richt op Jezus, de apostel van God en de hogepriester van ons geloof. 	 Murhe phral, O Del alosardia tume, ai tho che ginduria karing O Jesus, kai si o Apostle ai o Baro Rasha amaro pachamasko.


maar dat heeft u er niet van weerhouden mij welkom te heten als een boodschapper van God, ja, als Christus Jezus Zelf. Hoewel dat vast niet meeviel, hebt u niets laten merken van enige afkeer of iets dergelijks. 	 Murho stato o naswalo sas te zumavel tumen, numa chi simas tumenge gratsia ai chi shudian ma. Numa premisardian ma sar iek angelo le Devlesko, vai sar O Jesus Kristo.


Ik vertel het nu alvast. Als het dan gebeurt, zullen jullie geloven dat Ik ben die Ik ben. 	 Akana phenav tumenge mai anglal sar te kerdiol, kashte kana kerdiola, tume sai pachan ke sim me wo.


Want de slaaf die door de Here Zelf geroepen werd, is voor de Here een vrij man. En omgekeerd is de vrije man die door de Here geroepen werd, een slaaf van Christus. 	 Ke wo si akhardo katar O Del, ai i kako kai nai sluga le Devlesko; kadia o manush kai si ivia, ai si akhardo kerdiol sluga le Kristosko.


Aan het oude verbond mankeerde nogal wat. Als dat anders was geweest, zou er geen nieuw voor in de plaats gekomen zijn. 	 Te sas vorta o kontrakto phuro , chi trobulas te thol les rigate ai del aver.


Zij rukten van alle kanten op en belegerden het kamp van de gelovigen, de stad die God liefheeft. Maar er kwam vuur uit de hemel dat hen verteerde. 	 ai won zhan pe sa e lumia ai zhan kruglom le Devleske manushen ai kruglom o foro kai drago leske. Numa e iag hulelas tele katar O Del andai rhaio, ai pharhadia le.


Uiteraard heeft uw besnijdenis naar de Joodse wet alleen waarde als u zich aan de wet houdt. 	 Te keresa so mothol o zakono, o semno nai intaino, numa te na keresa so mothol o zakono, kadia si sar te na avilino semno pe tute.


"Dood, je kunt de overwinning wel vergeten. Dood, wat voor kwaad zul je nu nog doen?" (c) 	 E martia sas tasadi ando nirimos. Martio, kai cho nirimos? Martio, kai chi kanrho?


In de stad gingen zij meteen door naar de bovenverdieping van het huis, waar zij elkaar altijd ontmoetten: Petrus, Johannes, Jakobus, Andreas, Filippus en Thomas, Bartholomeüs, Mattheüs en Jakobus (de zoon van Alfeüs), Simon de Zeloot en Judas, de zoon van Jakobus. 	 Kana aresle, gele andek soba opre kai beshenas o Petri, o Iakov, ai o Iovano, ai o Andre, o Filip, ai o Thomas, o Bartholomew, ai o Mate, o Iakov o shav le Alphaeusosko, ai o Simon (o zealot), ai o Judas o shav le Iakovosko.


'Maar jongen', zei de vader, 'jij en ik zijn altijd samen. Alles wat van mij is, is van jou. 	 Phendia leske, "Murho shav, sagda tu san mansa, ai so godi si ma chiro si.


Want het hart van onze God loopt over van liefde en goedheid. Een hemels licht zal op ons schijnen, 	 Ke amaro Del lasholo, ai kerela te strefial pe amende iek vediara kai avel opral.


Toen Paulus daar met zijn werk klaar was, voelde hij zich gedrongen eerst een reis door Macedonië en Achaje te maken en pas daarna naar Jeruzalem terug te gaan. "Als ik daar ben geweest", zei hij, "moet ik naar Rome." 	 Akana kai kodola dieli nakhle, o Pavlo manglia te zhal ande Jerusalem. Ai manglia te nakhel pai Macedonia ai pai Greece, "Ai kana avava kotse," phendia, "Trobul te dikhav Rome."


Mozes bracht het volk van Israël uit Egypte en deed opzienbarende dingen, grote wonderen; niet alleen in Egypte, maar ook bij de Schelfzee en in de woestijn, waar hij veertig jaar met hen rondzwierf. 	 O Moses si kai ankaladia le Zhidovon andai Egypt, ai kai kerdia mirakluria ai semnuria ande kodo them, kai pai e loli, ai ande pusta shtarvardesh bersh.


Pas op als iedereen goed van u spreekt! Want dat hebben ze vroeger van de valse profeten ook gedaan. 	 Nasul avela, kana sa le manush phenena mishtimos pa tumende! Ke kadia kerenas lenge dada le profetonsa.


en onze broeder Timotheüs naar u toe te sturen. Hij is een medewerker van God in de verbreiding van het goede nieuws van Christus. Ik heb hem gevraagd u te versterken en te bemoedigen 	 Tradiam amare phrales, o Timote o pasturi le Devlesko, wo kai ingerel e lashi viasta pa Kristo, ame tradiam les tumende saxke te zuriarel tume, ai te zhutil tume ande tumaro pachamos,


Pas op als u in overvloed leeft, want er komt een tijd dat u honger zult hebben. Pas op als u nu plezier hebt, want eens zult u huilen van ellende. 	 Nasul avela tumenge kai si tume but xabe, ke avena bokhale. Nasul avela tumenge kai asan akana, ke nekezhis ai roves.


Mopper niet over elkaar, broeders. Is op uzelf dan niets aan te merken? Ik wil u er nog eens op wijzen dat de Here eraan komt, opdat u hierom niet veroordeeld wordt. 	 Na vachin tume pa iek kavreste, murhe phral, saxke te na aven dine pe kris katar O Del. Ashun, o Kristinitori sigo vriama si te avel.


Zij zouden graag beroemde uitleggers van de Joodse wetten willen worden, maar hebben er geen idee van wat die wetten eigenlijk betekenen. 	 Won mangen te aven bare kai zhanen o zakono le Devlesko, numa won chi haliaren penge vorbi, ai chi pal dieli kai den duma ai gindin ke chache le.


Want iedereen zal met vuur beproefd worden. 	 Savorhe avela londo iagasa, ai swako sakrifis avela londo lonensa.


Ik nam het boek aan van de engel en at het op. Het was inderdaad zoet als honing, maar lag zwaar op mijn maag. 	 Porme lem e klishka katar le angelosko vas ai xalem la. Sas gugli sar avjin ando murho mui, numa kerdia murho stomoko (ji) shuklo kana xalem la.


Toen ik de stad Troas bereikte, gaf de Here mij een prachtige kans er het goede nieuws te brengen. Maar ik trof mijn broeder Titus daar niet aan en had geen rust. Ik vroeg me af waar hij kon zijn. 	 Kana areslem ando Troas te mothav pai lashi viasta le Kristoski, arakhalem ke O Del phuterdia o drom te dav duma pa leste kotse.


Daarna liet Jozef zijn oude vader Jakob en zijn hele familie overkomen, bij elkaar 75 mensen. 	 Porme o Josef tradia te anen le Iakovos kai sas lesko dat, ai sa peska niamon kai sas eftavardesh tai panzh zhene.


Waarom moest de wet er dan komen? Die is gekomen om duidelijk te maken dat er zonde is. De wet zou alleen maar gelden zolang de Messias er nog niet was, die God beloofd had. God heeft de wet door engelen aan Mozes gegeven voor het Joodse volk. 	 Sostar sas dino o zakono? O zakono sas thodino te sikavel so godi si kai nai e voia le Devleski. O zakono trobulas te ankerel zhi kai avel kodo kai trobulas andai vitsa le Abrahamoski, kodoleske kai sas kerdo o shinaimos. Kodo zakono sas tradino katar le angeluria, numa iek manush sas thodino mashkar O Del ai le manush.


Wie niet tégen ons is, is vccr ons. 	 Ke kon chi rimol tumaro zakono si tumensalo.


Maak uzelf niets wijs: God laat niet met Zich spotten. Wat iemand zaait, zal hij ook oogsten. 	 Na shubin tume; chi marelpe mui katar O Del, ke o manush chidela so thodia te bariol.


Er is maar één God. Ook al zeggen de mensen dat er in de hemel en op aarde vele goden en vele heren zijn (en er zijn heel wat zogenaamde goden en heren) wij weten wel beter. 	 Ke te si manush kai phenen peske xoxamle dela, vai pe phuv, vai ande cheri, vai kai si chaches kodolendar diela.


Na verloop van tijd reisde hij naar Griekenland en bleef daar drie maanden. Vlak voordat hij uitvoer naar Syrië, hoorde hij dat de Joden daar het op zijn leven gemunt hadden. Daarom besloot hij een omweg te maken en via Macedonië te gaan. 	 ai kotse beshlo trin shon. Lelas o paraxodo te zhaltar ande Syria, numa kana ashundia ke le Zhiduvuria divininas pa leste te zumaven te rimon lesko drom; manglia te zhaltar, numa te nakhel pai Macedonia.


Wij houden dus de moed erin. Al beseffen we heel goed dat wij (zolang we in ons lichaam leven) nog ver van ons hemelse huis verwijderd zijn. 	 Ame sam sagda zurale. Zhanas ke zhi kai godi avasa ande kado stato, dur sam katar o kher le Devlesko.


LAODICEA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Laodicea: Dit zijn de woorden van Hem Die bevestigt (A), de trouwe en oprechte getuige, het begin van Gods schepping: 	 Ramos ka o angelo (pasturia) la khangeriako ando foro Laodicea: "Kadala vorbi le Devleske phenen 'Amen'. Kodo kai phenel ai kerel so si vorta sa data, ai Wo si O Chachimos. Kodo kai kerdia swako fielo ande le Devleski lumia, phenel kadala vorbi:


Ik zag een grote, witte troon en er zat Iemand op voor Wie de hemel en de aarde vluchtten. Zij konden het niet verdragen Hem te zien en verdwenen voorgoed. 	 Porme dikhlem o baro than o parno, ai O Del kai beshlo kotse. Katar leski fatsa e phuv ai o cheri mekle les strazo, ai nas than lenge.


"Hoort U niet wat zij zeggen?" vroeg Pilatus. Tot zijn grote verbazing gaf Jezus geen antwoord. 	 Antunchi o Pilate phendias leske, "Chi ashunes sa le dosha kai mothon pe tute?"


Want uw geloof moet niet gebaseerd zijn op menselijke wijsheid, maar op kracht van God. 	 Kashte tumaro pachamos te na avel kerdo pe goji le manushenge, numa ande putiera le Devleski.


Het doel van elke terechtwijzing is liefde, die uit een zuiver hart komt, een eerlijk geweten en een oprecht geloof. 	 Ke so mangav si, ke sa le sgave le Devleske kai si kotse te aven ande dragostia kai avel andak vuzho ilo, ai lenge ginduria te aven vuzhe, ai lengo pachamos te avel chacho.


Zij had die olie voor veel geld kunnen verkopen en dat aan de armen kunnen geven." Zij vonden het schandalig wat zij gedaan had. 	 "Sai avilino bichindo mai but sar trin shela teliara, ai le love dine kal chorhe!" Ai denas duma nasul pa late.


Zij zullen nooit verloren gaan. Niemand kan hen van Mij afnemen. 	 Ai dav le o traio le rhaiosko; ai chi xasavona shoxar, ai khonik chi lena le anda murho vas.


Wij weten dat als ons lichaam sterft, wij een nieuw huis in de hemel krijgen, waar wij altijd mogen wonen. Dat is een huis door God gemaakt en niet door mensen. 	 Zhanas ke ande tsera kai traiisaras, kodia si amaro stato la phuviako, merel. O Del garavel amenge iek kher ando cheri, iek kher kai kerdia les wo, ai kai beshela sagda.


Maar de mensen die het waard zijn in Gods nieuwe wereld te komen, zullen opstaan uit de dood. In die nieuwe wereld zullen zij niet meer trouwen. 	 Numa le mursh ai le zhuvlia kai sai zhuvindin andai martia ka traio ai te traiin ande kolaver lumia chi mai ansurinpe.


Toen Jakobus en Johannes dit hoorden, vroegen zij Jezus: "Meester, vindt U het goed dat wij vuur van de hemel laten komen om die mensen te verbranden?" 	 Kana le disipluria o Iakov, ai o Iovano dikhle so kerdiolas, phende, "Devla, mangas te akharas iag anda cheri te phabarel les, sar kerdias o Elijah?"


Jezus zegt: 'Ja, Ik kom gauw.' Gelukkig is hij die de profetische woorden van dit boek onthoudt." 	 "Ashun! Me avav sigo! Raduime kodo kai kerel so phenen le vorbi kai si ramome ande klishka!"


U hebt Hem afgewezen, zelfs toen Pilatus vond dat Hij vrijgelaten moest worden. 	 Numa chi manglian le Swuntos ai kodoles kai sas chacho, ai manglian te meken kodoles kai mudarelas.


Ontvang haar zoals het gelovigen past. Zij dient dezelfde Heer als u. Help haar zoveel als u kunt, want zij heeft al veel voor anderen gedaan en ook voor mij. 	 Premin la ando anav le Devlesko, sar kerel pe mashkar o narodo le Devlesko, ai zhutin la ande soste godi kai trobula la te zhutin la; woi zhutisardia bute narodos vi man, ai zhutisardia but.


Maar deze kostbare schat hebben wij in kwetsbaar aardewerk, ons lichaam. Iedereen kan zien dat de buitengewone kracht in ons niet van onszelf maar van God is. 	 Numa ame kai ingeras kodo barvalimos le Devlesko, sam sar kanta chikaki, te sai dichol mishto ke kodia putiera e bari si le Devleski, ai na amari.


Want als dit met Mij gebeurt, wat zal u dan overkomen?" 	 Ke te kerena kadia le khashtensa kai si zeleno, so kerena kana si shuko?"


Want u bent van Christus en Christus is van God. 	 ai tume san le Kristoske; ai O Kristo si le Devlesko.


Jezus Christus was, is en blijft voor altijd Dezelfde. 	 O Jesus Kristo si saikfielo arachi, adies, ai sa data.


Jezus riep Zijn twaalf discipelen en gaf hun macht om boze geesten te verjagen en alle ziekten en kwalen te genezen. 	 O Jesus akhardia peste, peske desh u do disiplon, ai dia le putiera pe le bi vuzhe duxuria, kaste te sai gonin le avri, ai te sastiaren sa le naswalimata ai sa o nasulipe.


Deze Jozef had een stuk land verkocht en het geld aan de apostelen gegeven. 	 Vi wo sas les iek phuv ai bichindia la, ai andia le love kal punrhe le apostlonge.


Vrienden, u bent eigendom van God en hebt Zijn tegenstanders overwonnen, omdat er Iemand in u woont Die sterker is dan de geest die de wereld beheerst. 	 Numa tume, murhe shave, le Devleske san, ai nirisardian pe le xoxamle profeton, ke O Swunto Duxo kai si ande tumende mai zuralo lo de sar o duxo kai si ande kodola kai si ande lumia.


Want Johannes de Doper heeft verteld hoe u het met God in orde kunt maken. Maar u hebt hem niet geloofd. Het waren juist de oplichters en hoeren die hem wèl geloofden! Hoewel u dat zag, hebt u niet gedaan wat Johannes zei. U wilde hem gewoon niet geloven." 	 Ke o Iovano avilo tumende te sikavel tumenge o drom o chacho, ai chi pachaian les, numa le manush kai chiden e taksa ai le kurvi pachaie les. Vi kana dikhlian kodia chi keisailian ai te pachan les."


Ook u bent door Hem tot leven geroepen; u, die eigenlijk al dood was, omdat u niet leefde zoals God wilde. 	 Mai anglal mule sanas pala tumare dosha ai tumare bezexa.


De mensen hadden zich zo vast voorgenomen Barnabas en Paulus offers te brengen, dat die er met moeite in slaagden hen dit uit het hoofd te praten. 	 Vi kana divininas kadia le apostluria le Devleske nashtinas te aterdiaren le narodos, te bariaren lengo anav.'


Door de overtreding van die ene mens kreeg de dood de wereld in zijn macht. Hoeveel meer is er door die andere mens, Jezus Christus, gebeurd! Door Zijn overvloedige genade is vrijspraak mogelijk geworden. Wie die grote gift van Hem aannemen, zullen samen met Hem leven en als koningen regeren. 	 E martia beshli ke palai shipka ieke manusheski, numa katar iek O Jesus Kristo si ame mai but sa kolola kai len but mishtimos katar O Del, ai podarka leski chachimaski traiina ai avena pala kristo.


Na de maaltijd zongen zij een lied tot eer van God en gingen vervolgens naar de Olijfberg. 	 Kana jilabavde iek jili, gele pe plai le masilinengi.


Want mijn huis moet vol worden. En die ik eerst had uitgenodigd, krijgen niets van alles wat ik had klaarstaan." 	 Numa phenav tuke, "Khonik anda sa kodolen kai sas akaharde zumavena murho xamaske!"


Zij wenkten de mannen in de andere boot om hen te komen helpen. Even later was in beide boten zoveel vis, dat die bijna zonken. 	 Antunchi akharde penge vortakon, kai kerenas buchi ando kolaver chuno, te aven te zhutin le. Avile, ai pherde dui chunuria, de fial but mashe kai tasonas.


"Als jullie het dorp binnenkomen, zie je een ezelin en haar veulen vastgebonden staan. Maak die los en breng ze hier. 	 ai phendia lenge, "Zhan ando gav mai angle, ai arakhena kotse ek magari phangli ai lako magaristsi lasa; phutren le, ai anen le mande.


Wij hoeven dus geen slaven van de angst meer te zijn. Nee, God heeft ons een andere geest gegeven. Wij zijn door Hem aangenomen als zonen. En doordat Zijn Geest in ons woont, roepen wij: "Abba! Vader!" (a) 	 Ke o Swunto Duxo kai sas tume dino nai iek duxo kai inkerel tume sar rhobuvria ai te thol pale e dar ande tumende; numa kado Swunto Duxo kerel anda tumende shave le Devleske, ai kai kerel ame te tsipisaras po Del ai te mothas leske, "Dat! Murho Dat!"


Houdt u aan uw woord. Ja is ja en nee is nee. Als u uw woorden kracht bijzet door een eed, klopt er iets niet. 	 Te avela chi vorba si ferdi phen 'Si', ai te avela nai ferdi phen 'Nai', te phenesa mai but kodo avel katar o nasul iek."


maar toen de felle zon ging schijnen, verschroeide het. Het ging dood, omdat het nauwelijks wortels had. 	 Kana anklisto o kham, phabardia le, ke nas vuni, shuchile.


Integendeel, Hij legde Zijn grote macht en heerlijkheid af en kwam als dienaar in het lichaam van een mens. 	 Numa wo thodia rigate so godi sas les, ai kerdia anda peste iek sluga. Wo kerdilo saikfielo sar iek manush, ai sikadilo sar iek chacho manush.


"Amen", zeiden zij. "Alle lof, heerlijkheid, wijsheid en dank, alle eer, macht en kracht is voor onze God, voor altijd en eeuwig. Amen." 	 Phenenas, "Amen (Mek te avel!). Swuntsomos ai luvudimos, ai zhanglimos, ai naisimos, ai barimos, ai putiera, ai zor sa data ai sagda. Amen!"


De mensen die voorbijkwamen, scholden Hem uit en schudden hun hoofd. "Moet je Hem zien", jouwden zij. "Hij zou toch de tempel afbreken en in drie dagen weer opbouwen? 	 Le manush kai nakhenas kotsar, kerenas anda shero ai mishkirinas les, ai phenenas, "Tu kai sas te xaiis o tampla, ai ande trin dies te vazdes kadia tampla,


Maar wie van het water drinkt dat Ik hem geef, zal nooit meer dorst krijgen. Dat water zal in hem als een fontein worden, waaruit eeuwig leven voortkomt." 	 Numa kado kai pela anda pai kai dava les chi mai avela trushalo; numa o pai ai dava les kerdiola ande leste xaiin paieske kai zhal zhando traio kai chi mai getolpe."


Ik antwoordde: "Ik weet het niet, maar - wel. Wilt u het mij zeggen?" En hij zei tegen mij: "Dat zijn de mensen die de grote verdrukking hebben doorstaan. Zij hebben hun kleren wit gewassen in het bloed van het Lam. 	 Me dem les atweto, "Gazda, tu zhanes." Porme wo phendia, "Kadala si le manush kai avile anda o Baro Chinuimos, ai ke pale xalade penge raxamia parne ando rat le Bakriorhosko.


Want de Joden zullen u niet alleen uit de synagoge gooien, maar zelfs doden; en dan denken zij ook nog God daarmee een grote dienst te bewijzen. 	 Won shudena tume avri andal Synagoguria: ai vi avela e vriama, kai kon godi mudarela tume gindila ke kerel vorta angla Del.


Festus antwoordde dat Paulus in Caesarea bleef en dat hij zelf binnenkort daar weer heen wilde gaan. 	 Numa o Festus phendia, "Ke o Pavlo arakhado sas ande Caesarea, ai ke sigo vriama vi wo trobul te zhaltar palpale.


En wanneer was U ziek of zat U in de gevangenis en hebben wij U bezocht?' 	 Kana dikhliam tut naswalo, vai phandado, ai aviliam te dikhas tu?"


Zij haalden de steen weg. Jezus keek omhoog en zei: "Vader, dank U wel dat U mijn gebed verhoort. 	 Line o bax ai O Jesus vazdia le iakha opre, ai phendia, "Murho Dat, naisiv tuke ke kerdian so mangav.


Maar jij moet blijven geloven wat je is geleerd. Je weet dat het allemaal waar is, omdat je weet dat je ons kunt vertrouwen. Wij hebben het jou immers geleerd? 	 Numa tu inker so sichilian ai so sas tu dino sa che ilesa. Tu zhanes katar savo gazda sichilian.


die ontucht plegen met volwassenen èn met kinderen, die het niet nauw nemen met het mijn en dijn, die voor een leugen, ja zelfs voor een meineed niet terugdeinzen en allerlei dingen doen, die ingaan tegen het geweldige nieuws van onze goede God, van Wie ik een boodschapper ben. 	 ai le manushenge kai keren e kurvia, ai le mursh kai soven andek than, ai kodolenge kai bichinen le slugen, le xoxamlenge, ai kodolenge kai solaxan bi malades, vai kodolenge kai keren so godi aver dieli ke so mothol o chacho zakono.


Daarom moet u uzelf eerst goed onderzoeken, voordat u van het brood eet en uit de beker drinkt. 	 No swako te dikhelpe vo korkorho, ai kadia te xal o manrho, ai te pel anda daxtai.


Maar als Ik dat wèl doe en u gelooft Mij nog niet, geloof dan in de dingen die Ik doe! Dan zult u weten en ook moeten erkennen dat de Vader in Mij is en dat Ik in de Vader ben." 	 Numa te kerava le, makar tume chi pachan ma, pachan ma pala murhe buchia kai kerav, kaste te sai zhanen, ai pachan, ke O Dat si ande mande, ai me sim ando Dat."


Het is namelijk mijn plicht beschaafde èn primitieve volken, ontwikkelde èn ongeletterde mensen het goede nieuws te brengen. 	 Ke trobul te zhav kal manush kai traiin andel foruria ai vi kal manush kai si avrial, ai vi kal gojaver ai vi kodola kai nai gojaver.


Een andere keer zei God tegen Hem: "Ik heb U uitgekozen om voor altijd priester te zijn op dezelfde wijze als Melchizédek." (B) 	 Aver data O Del phendia leske, "Tu sanas alome te aves O Baro Rasha sa data, te avesa sar o Melchizedek."


Voeg u naar Mij en wees mijn discipel, want Ik ben vriendelijk en nederig van hart. Bij Mij zult u diepe innerlijke rust vinden. 	 Le murhe ioke pe tute ai sicho mandar ke domolo sim ai kovlo ando ilo, ai si te arakhen hodina tumare duxoske.


U bent stuk voor stuk huichelaars! Want u trekt stad en land door om één mens tot uw geloof te bekeren en dan wordt die wel twee keer zo slecht als u bent: klaar voor de hel! 	 Nasul tumenge, Gramnoturia ai Farizeanuria! Tume manush kai ankerdion so chi san! Tume phiren pe swako rig la phuviake ai pe maria te nirin ai te parhuven iekes manushes; antunchi, keren anda leste duvar mai but shav iadosko sar tume!


Want God geeft ons niet een lafhartige geest, maar een sterke geest vol liefde en bedachtzaamheid. 	 Ke O Del chi dia ame o duxo la darako; numa lesko Swunto Duxo dia ame leski putiera, leski dragostia, ai leski goji.


Denk toch niet altijd aan eten en drinken. Ik wil niet dat jullie je daarover ongerust maken, zoals de andere mensen. Je hemelse Vader weet heel goed wat je nodig hebt. 	 Ai tume, na roden so xana, ai so pena, ai na nekezhin tume.


U kunt het beste de minste plaats uitzoeken. Misschien zegt de gastheer dan wel: 'Vriend, u kunt deze plaats nemen. Die is veel beter.' 	 Numa kana avesa akhardo, zha tho tu po skamin kai si ta palpale, kashke kodo kai akhardia tu avel ai mothol tuke, "Murho vortako, aida mai opre." No antunchi avela tuke mai pachiv angla kodola kai si kai e skafidi tusa.


De Samaritaan knielde naast hem neer, verzorgde zijn wonden met olie en wijn en legde er verband om. Daarna tilde hij hem op zijn ezel en ging er zelf naast lopen. Zij kwamen bij een herberg, waar hij hem verder verzorgde. 	 Gelo leste, thodia dirzi kotse kai sas shindo ai shordia vuloi ai mol, porme thodia les pe pesko magari, angerdia les ka kher (o kher kai le streinuria beshen), ai lia sama lestar.


De engel zei tegen hem: "Maak uw riem vast en doe uw sandalen aan." Petrus deed het. "Sla nu uw mantel om en kom mee", zei de engel. 	 Ai o angelo phendia leske, "Tho chi prashtai ai le shpargati." Ai o Petri kerdia so phendia leske, o angelo mai phendia leske, "Le pe tute chi raxami, ai aidi pala mande."


U gaat er prat op Gods wet te kennen. Maar waarom maakt u God dan te schande door Zijn wet te overtreden? 	 Barimata keres ke si tu o zakono, numa nai tuke lazhav katar O Del kai keres so mothol o zakono te na keres.


'Dat is niet waar', zei Abraham. 'Als zij niet naar Mozes en de profeten luisteren, zullen zij ook niet luisteren naar iemand die terugkomt uit de dood." 	 Numa o Abraham phendia leske, "Te na ashunena so mothol o Moses ai le profeturia, won chi pachana vi te zhuvindil vari kon andal mule."


Daar kreeg Paulus 's nachts een visioen. Hij zag een Macedonische man staan, die hem dringend vroeg: "Steek over naar Macedonië om ons te helpen!" 	 Ande kodia riat o Pavlo dikhlia ek vizion, ek manush andai Macedonia sikadilo lesko, ai rhugisailo leste, ai phendia, aidi amende ande Macedonia, ai zhutisar ame.


Zij lieten meteen hun netten liggen en gingen met Hem mee. 	 Strazo mekle penge siti, ai linepe pala leste.


In die zuilengalerijen lagen talloze zieke mensen, zoals blinden, lammen en kreupelen, te wachten tot het water in beweging zou komen. 	 Andre sas but naswale kai beshenas tele, korhe, bange, ai paralitikuri azhukerenas te mishtil o pai.


Door de onbeperkte kracht waarmee Hij alles aan Zich onderwerpt, zal Hij ons sterfelijke lichaam veranderen in een hemels lichaam, dat net zo sterk en schitterend is als het Zijne. 	 Wo parhuvela amaro chorho stato la phuviako ai kerela te avel sar lesko stato o luvudime, kerela kodia le putierasa ke wo dashti kerel kodia peste sa le dieli kai mangel.


De rest bracht hij naar de apostelen, maar hij deed net alsof het de hele opbrengst was. 	 Ai garade andal love, leski rhomni zhanelas, ai angerde so ashilia andel love kal punrhe le apostlonge.


Zij antwoordden: "Wij hebben niets slechts over u persoonlijk gehoord, niet in de brieven die we uit Judea hebben ontvangen en ook niet van de Joden, die in Jeruzalem zijn geweest. 	 Ai won mothon leske, "Chi aviliam amende chi iek lil andai Judea pa tute, chi avilo chi iek phral te anel vai te mothol nasulimos pa tute.


Heb er dus berouw over en bekeer u tot God; dan zal Hij uw zonden wegdoen, zodat een tijd van verfrissing aanbreekt als u met de Here leeft. 	 Kein tume anda tumare bezexa, ai parhuven tumaro traio, saxke te aven tumare bezexa iertime. Antunchi O Del sai kerela te avel pe tumende vriama lashe.


Het oog is de lamp van het lichaam. Als uw oog open en gezond is, leeft u in het licht. Maar als uw oog verduisterd is, leeft u in het donker. 	 Che iakha si sar ek lampo le statosko. Kana che iakha dikhen mishto sa cho stato pherdi la vediaraki; numa kana che iakha chi dikhen mishto sa cho stato si ando tuniariko.


Ondertussen stonden de mensen buiten op Zacharias te wachten. Zij vroegen zich af waarom hij zo lang in het heiligdom bleef. 	 Ande kodia vriama le kolaver narodo azhukerenas o Zechariah, ai chudinaspe sostar beshel kadia but vriama kotse andre tampla.


"Meester", antwoordde een man, "ik wilde mijn zoon bij U brengen. 	 Iek andal narodo dia atweto ai phendia, "Gazda, andem tute murho shav, ke si beng ande leste ai nashti del duma.


Jezus ging de berg af en vele mensen liepen met Hem mee. 	 Kana O Jesus avilo tele pai plaiing, but narodo lias pe pala leste.


Na die dagen van verdrukking en ellende zullen de zon en de maan ophouden te schijnen. 	 "Strazo pala o chino ai o nekazo kodole diesengo o kham si te avel tuniariko, o shunuto chi dela vediara,


Als de liefde in ons haar doel bereikt, kunnen wij vol vertrouwen de dag van het grote oordeel tegemoet zien, omdat wij in deze wereld leven zoals Christus er leefde. 	 Te sikavel ke e dragostia chaches si ande amende, ke chi daras amaro ilo kana beshas angla leste po dies kai avela e kris le Devleski, ai ke traiisaras ande kadia lumia sar O Kristo traiisardia.


Maar zo bent u niet. U bent door God uitgekozen om koninklijke priesters te zijn; mensen die voor God zijn afgezonderd om overal te vertellen hoe goed en groot Hij is, Die u geroepen heeft om vanuit de duisternis naar Zijn heerlijk licht te komen. 	 Numa tume san ek vitsa alome, tume san le rasha swuntso le amperatosko, o narodo o swunto, ai o narodo le Devlesko; tume sanas alome te mothon pa mishtimos le Devlesko, ai kai akhardia tume anda tuniariko te aven ande vediara.


Let op: Uw huis wordt aan zijn lot overgelaten. Want u zult Mij van nu af aan niet meer zien, tot de dag dat u zult zeggen: "Gelukkig is Hij die namens de Here komt." (b) 	 Eta so ashshilo tume tumari tamplo pusto.


Jezus ging terug naar Galilea, vol van de kracht van de Heilige Geest. 	 O Jesus gelo palpale ande Galilee, ande putiera le Swuntone Duxoski. Sa o narodo delas duma pa leste kotsar.


Ik zeg dit allemaal, broeders, omdat we niet veel tijd meer hebben. Daarom moet u, als u getrouwd bent, leven alsof u geen vrouw hebt. 	 Phrala le, so phenav, e vriama skurto la, ai mai angle kodola kai si le rhomnia te keren kashte te na aven le.


Jezus vertelde Zijn discipelen een gelijkenis om duidelijk te maken dat men altijd moet blijven bidden, net zolang tot het antwoord komt. 	 O Jesus mai phendia lenge ek paramichi, te sikavel ke trobul sa data te rhugis tu, ai na aterdios;


Ieder heeft gaven gekregen. Gebruik die om elkaar te dienen, want zo geeft u de rijkdom van Gods genade aan elkaar door. 	 Swako anda tumende sas les dini katar O Del iek podarka, te kerel mishtimos le kolavrenge lasa, ai te avel iek zhutimos le kolavrenge sar le lashe slugi trobul te keren anda baro lashimos le Devlesko kai sas le dino.


Pilatus zag dat de mensen niet meer te houden waren. Er kon zo een rel losbreken. Daarom liet hij een kom water halen. Hij waste zijn handen voor de ogen van het volk en zei: "Ik ben onschuldig aan het bloed van deze man. Nu moet u het zelf maar weten." 	 Kana o Pilate dikhlias ke nashti kerel khanchi, ke buntuilaspe o narodo, lias pai, ai xaladias peske vas angla narodo, ai phendias, "Me chi sim doshalo anda rat kadale chache manushesko, akana zhi tumende si."


Ik geef u deze raad: Maak u geen zorgen over eten, drinken en kleren. Uw leven is belangrijker dan het voedsel! En uw lichaam is belangrijker dan kleding! 	 "Eta sostar phenav tumenge: Na daran anda tumaro traio, ai phenen 'So xasa, so piiasa, sar kerasa te huriarvas amaro stato?' Pate o traio nai mai baro sar o xabe? Ai o stato nai mai baro sar le tsalia?


De profeet Jesaja heeft geschreven: 'Zij zullen allemaal door God onderwezen worden.' (A) Ieder die de stem van God hoort en naar Hem luistert, komt bij Mij. 	 Le profeturia ramosarde, "Savorhe avena sicharde katar O Del." Savo godi manush ashunela le Dades ai lelape pala lesko sicharimos avela mande.


Geloof toch dat Ik in de Vader ben en dat de Vader in Mij is. De dingen die Ik doe, zijn het bewijs daarvan. 	 Pachan ma kai me sim ando Dat, ai O Dat si ande mande: vai pachan ma pala le buchia kai kerav.


Abraham antwoordde: 'In de boeken van Mozes en de profeten staan waarschuwingen genoeg. Uw broers kunnen die zo vaak lezen als zij willen.' 	 O Abraham phendia leske, "Si le o ramomos le Mosesosko ai le profetongo te phenen lenge, ashunen lende." Ai o barvalo manush phendia,


Het beste wat je dus kunt doen, is altijd klaar te zijn. Want Ik kom op een moment dat niemand Mij verwacht." 	 Vi tume, aven gata. Ke O Shav le Manushesko avela ka chaso kai tume chi zhanena."


De volgende morgen stapten Agrippa en Bernice in vol ornaat de aula binnen. In hun gevolg warenhoge militairen en leden van het stadsbestuur. 	 Pe terharin, o Agrippa ai e Bernice avile vuliarde ai penge slugensa, ai dine ande kado kher kai keren le krisa, le barensa kai poronchin pel ketani, ai le mai barensa kai sas ande kodo foro. Ai o Festus dia ordina te anen kotse le Pavlos.


Hij heeft ons samen met Christus levend gemaakt! Wat een genade! Dat u gered bent, is enkel en alleen genade van God. 	 Ke kana samas mule pala amare dosha, dia ame traio le Kristosa. Pala lashimos le Devlesko si ke san skepime.


Broeders, ik wil dat u weet wat wij in Turkije (a) allemaal hebben doorgemaakt. We zijn er bijna onderdoor gegaan en waren bang het niet te overleven. 	 Mangas amare phral te xhanen savestar chino dikhliam ande Asia. O chino kadia de baro sas amenge, ai nashti mai rhevdisarasas kai darasas ke si te meras.


Bovendien staat er in de Boeken: "Wie kent de gedachten van de Here? Wie zou Hem raad kunnen geven?" (b) Wij kennen Christus door ons geloof. 	 Ke kon zhanelas o gindo le Devlesko, te sicharel les? Numa si ame o gindo le Kristosko.


Wie zo'n kind met open armen ontvangt, uit liefde voor Mij, ontvangt Mij. 	 Ai kon godi primila iek tsinorhi glata sar kadia ando murho anav primil man."


Broeders, als u bij de Here Jezus Christus hoort (bij Hem, Die alle macht en majesteit heeft) maak dan geen onderscheid tussen rijk en arm. 	 Murhe phral! Tume kai traiin ando pachamos, ande amaro luvudime Devles O Jesus Kristo, trobul te keren swakone manushesa iek fielo,


Er komt uit een en dezelfde bron toch ook niet afwisselend schoon en vuil water! 	 Sai ek xaiin del po iek than o pai o lasho ai vi o chorho?


Bij het graf kwam de ontroering weer in Jezus op. Het graf was een grot en er lag een zware steen voor de opening. 	 Mai iek data O Jesus nekezhisailo ande peste, ai gelo ka greposhevo. Sas iek podruma, ai ek bax thodino anglal.


Gelukkig zijn de zachtmoedigen, want de aarde is voor hen. 	 Raduime kodola kai si domolo andral; ke lenge si te avel e phuv!


De twee discipelen deden wat Jezus had gezegd en brachten de dieren bij Hem. Zij legden hun mantel over de rug van het veulen, zodat Hij erop kon zitten. 	 Le disipluria gele, ai kerde so O Jesus phendias lenge.


Ik ben erg bang en weet niet wat Ik moet zeggen. Moet Ik zeggen: 'Vader, bevrijd Mij van wat Mij te wachten staat'? Nee, want juist daarvoor ben Ik gekomen. 	 "Akana murho duxo si buntuime. Ai so sai phenav? "Murho Dat, le ma anda kado chaso?" Numa pala kodia avilem zhi ka kado chaso.


Het was vlak voor het Joodse Pasen. Jeruzalem stroomde vol met mensen uit het hele land, die zich volgens de voorschriften eerst wilden reinigen. 	 Ai O Dies O Baro le Zhidovongo pashiol; ai but manush andai them avenas ando o Jerusalem mai anglal sar o dies o baro, te vuzharenpe anda penge bezexa.


Hij stapte in de boot en ging naar de overkant van het meer. Maar Zijn discipelen hadden vergeten eten te kopen. Het enige wat zij bij zich hadden, was één brood. 	 Le disipluria bustarde te len manrho pesa, ai sas le ferdi iek manrho lensa ando chuno.


Ja, het is nu eenmaal zo dat wie werkelijk een met Jezus Christus willen blijven, het zwaar te verduren krijgen van de mensen die Hem haten. 	 Ke kon godi mangel te traiil iek traio vorta le Devlesa ando Jesus Kristo avena chinuime.


Wie jullie een beker water geeft, omdat jullie bij Mij horen, zal vast en zeker een beloning krijgen. 	 Ke kon godi dela tu ek porharho le paieske te pel ande murho anav, ke tu san O Shav le Devlesko, chi xasarela lesko pochinimos."


Als een ongelovige u uitnodigt bij hem te komen eten en u wilt dat, neem de uitnodiging dan aan. Eet alles wat u wordt voorgezet zonder u af te vragen of het soms aan een afgod gewijd is. 	 Te si vari kon kai chi pachalpe ai akharel tume, ai te mangena te xan. Xan so godi anena tume, bi te phushen te dar si vari so kai chi trobul.


Als u dus lijdt omdat u doet wat God van u vraagt, moet u zich toevertrouwen aan Hem, Die uw Schepper is, en niet ophouden goed te doen. 	 No kodola kai chinuin ande voia le Devleski trobul te zhan angle ai te keren o mishtimos ai te meken sa pengo traio andel vas le Devleske kai kerdia le, kai wo shoxar chi bustrel so shinadia.


En als allerlaatste heb ik Hem ook gezien; ik, een onwaardige. Ik ben de minste van alle apostelen en zou niet eens apostel mogen worden genoemd, omdat ik de Gemeente van God vervolgd heb. 	 Pala lende savorhe vi mange sikadilo, sar le bi vriamako.


Een hoge ambtenaar uit Kapernaüm hoorde dat Jezus uit Judea naar Galilea was gekomen en ging meteen naar Hem toe. Zijn zoon was doodziek en hij vroeg Jezus mee te gaan om de jongen te genezen. 	 Kana ashundia ke O Jesus avilo andai Judea ande Galilee, gelo karing leste, ai mangliape lestar te avel te sastiarel leske shaves, kai si po merimos.


Als Ik nu jullie voeten heb gewassen, moeten jullie dat ook bij elkaar doen. 	 Te xaladem tumare punrhe, tumaro Devla ai tumaro Gazda; vi tume trobul te xalaven tumare punrhe iek kavreske.


Timotheüs stond bij de christenen van Lystra en Iconium goed bekend. 	 Le phral andai Lystra ai andai Iconium mothonas pa leste ke lasho manush sas.


Wij spreken als boodschappers van God. Hij heeft het ons toevertrouwd de waarheid bekend te maken. Wij vertellen de mensen niet wat zij graag willen horen, maar wat God ons opdraagt. Want Hij ziet wat in ons omgaat. 	 Numa das duma sagda sar O Del mangel, ke wo manglia ai dia ame peski lashi viasta te ingeras la. Ame chi rodas te avas drazhi le manushenge, numa le Devleske, wo kai lel sama le ginduria amare ileske.


Of weet u niet dat u, door gemeenschap te hebben met een prostituee, één met haar wordt? Want God heeft gezegd dat man en vrouw door de gemeenschap één lichaam worden. 	 Vov si! Dur kotsar! Chi zhanen! Ke kodo kai tholpe le punrhensa kerdiol iek stato rhas? Ke phendo, le dui kerdionas iek stato.


Maar als het zo ligt, waarom neemt God het mij dan kwalijk dat ik niet doe wat Hij wil? 	 Amborim phenena mange, "Te si kadia, so si kai O Del inker arakhel shipki pel manush? Ke kon sai inkerel kai putiera le Devleski?"


Christus zonderde Zijn Gemeente voor Zichzelf af. Zijn woord was als een bad dat haar reinigde. 	 Wo kerdia kadia te kerel andai khangeri te sai avel le Devleski kana xaladia la le paiesa ai la vorbasa.


Er zijn hemelse en aardse wezens; en de schoonheid van de hemelse is anders dan die van de aardse. 	 Si vi staturia chereske, ai staturia phuviake: numa aver si o strefiamos le staturia le chereske, aver si le staturia la phuviake.


Jij zult hun vertellen dat zij gered kunnen worden door de vergeving van hun zonden. 	 Ai te sikaves leske narodoske ke skepila le kana iertila lenge bezexa.


U bent het volledig eens met wat uw voorouders hebben gedaan. U zou precies hetzelfde doen. 	 Tume san marturia anda so kerde tumare dada, ke won mudarde le profeton, ai tume keren la mumunturia.


Het alleen maar doen van uw eigen zin leidt tenslotte tot de dood. Maar de kracht van de Heilige Geest brengt ons leven en vrede. 	 Te lesa tu pala le dieli kai mangel o stato kodia angerel kai martia; numa te lesa tu pala so mangel o Swunto Duxo kodia angerel ando traio ai kai pacha.


Want er zullen valse christussen en valse profeten komen. Die zullen opzienbarende wonderen doen om, zo mogelijk, zelfs de mensen die bij God horen op het verkeerde spoor te brengen. 	 Ke si te vazdenpe xoxamne kristuria ai xoxamne profeturia; kai kerena kasave semnuria ai mirakluria, ta te sai kamas te atsaven vi kodolen kai si halome katar O Del.


Er worden in de wereld vele talen gesproken. 	 Makar ke but shiba si ande lumia, chi iek nai te na avel iek shib.


Of dat U een vreemdeling was en hebben wij U geholpen? Of dat U niets had om aan te trekken en hebben wij U kleren gegeven? 	 Kana dikhliam tu streino, ai andiam tut andre? Vai ke trobunas tut tsalia, ai diam tut?


Kijk uit voor de boosdoeners ('valse honden' noem ik hen) die u willen besnijden. 	 Arakhen tume katar kodola kai keren o nasulimos, kodola zhukel, kodola manush kai mangen pe zor te keren semno ando stato.


Jeruzalem, Jeruzalem! Stad die de profeten vermoordt en de mannen die naar haar zijn toegestuurd, dood gooit met stenen! Hoe vaak heb Ik uw kinderen bij elkaar willen brengen, zoals een hen haar kuikens onder haar vleugels bijeenbrengt. Maar u hebt het niet gewild! 	 "Jerusalem! Jerusalem! Kai mudaren le profeton ai kai shuden baxensa ande kodola kai si tumenge tradine! Sodivar manglem te chidav che shaven, sar ek kaini kai chidel peske puion tela peske paka numa chi manglian.


Wat zou ik het fijn vinden je weer eens te zien! Wat zou dat mij gelukkig maken! Want ik herinner mij je tranen, toen wij afscheid van elkaar namen. 	 Dama goji ka che asua, ai sa murhe ilesa mangav te dikhav tu, saxke te avav defial raduime.


Doet hij dat niet, haal er dan één of twee anderen bij die getuigen kunnen zijn. 	 Numa te na ashunela tute, le tusa iek vai dui manush kashte te avel dui vai trin marturia ka divano.


Zij weten dat God dit niet kan toestaan. Want wie zoiets doet, verdient de eeuwige dood. Maar toch doen ze het. Erger nog: Zij vinden het prachtig als anderen eraan meedoen. 	 Zhanen o zakono le Devlesko, le manush kai keren kadia trobul mudarde, numa savon keren kadala bucha, ai mai but mothon ke vorta keren kadala kai keren sar lende.


In de persoon van Christus is de onzichtbare God zichtbaar geworden. Hij was er al voordat God aan de schepping begon. 	 O Kristo si o patreto le Devlesko kai chi dichol. Wo kerdilo o pervo mai anglal sar sa le kolaver dieli.


Beste vrienden, ik schrijf u geen nieuw maar een oud gebod; u kent het al vanaf het begin. 	 Murhe kuchi phral, "Chi ramov tumenge ek nevo zakono, sa o phurano zakono si kai sas tume dino de anda gor. Ai kado zakono o phurano si e Vorba kai vunzhe ashundian.


Samen met vele andere vrouwen waren zij Jezus gevolgd en hadden voor Hem gezorgd in de tijd dat Hij in Galilea was. Ze waren met Hem meegekomen naar Jeruzalem. 	 Kana wo sas ande Galilee, won linepe pala leste, ai podaisarde les; ai but kaver zhuvlia avile ka Jerusalem lesa.


Maar de eersten die ik noemde, spreken over Hem in de hoop mij jaloers te maken. Zij hopen dat hun succes mijn gevangenschap zwaarder zal maken. 	 Numa le kolaver chi mothon pa Kristo penge ilesa, numa ande xoli ke won gindin ke mai butiaren murho chino zhi kai sim andel lantsuria.


Zo zal alles wat geheim of verborgen is, eens aan het licht komen. 	 Ke nai khanchi garado, kai trobul e avel sikado; khanchi garado, kai trobul te zhanen ai te dikhen savorhe. Ashun mishto, te si tume khan te ashunen!"


In de dagen daarna is Hij vele malen gezien door de mannen en vrouwen, die met Hem uit Galilea naar Jeruzalem waren gekomen. Die zijn nu Zijn getuigen. Zij vertellen iedereen wat zij van Hem weten. 	 Sikadilo but dies kodolenge kai gelesas lesa andai Galilee zhi ande Jerusalem, ai kai akana won si leske marturia mashkar o narodo.


Maar zij grepen hem, gaven hem een pak slaag en stuurden hem met lege handen terug. 	 Ai astarde les, ai marde les, ai tradia les bi kanchesko.


U kunt op die ene fundering met allerlei materialen bouwen; met goud, zilver en edelsteen, òf met hout, hooi en stro. 	 Akana te vari kon vazdela pe kodo fundo sumnakasa, rupesa, kuchi baxensa, khashtensa, sulumensa, kasesa,


Wat God ons door Zijn genade wil geven, wordt alleen ons eigendom als wij in Hem geloven. En Gods belofte aan al Abrahams nakomelingen is vast en zeker. Zij geldt niet alleen voor hen die volgens Gods wet leven, maar ook voor hen die, net als Abraham, alleen op God vertrouwen. Want als het om geloof gaat, is Abraham de vader van ons allemaal. 	 Anda kodia so sas shinado katar O Del sas pala pachamos, saxke te avel ek podarka ivia katar O Del, ai te avel lashi sas kodolenge kai avena katar o Abraham. Na ferdi kodolenge kai keren o zakono, numa vi kodolenge kai pachanpe sar o Abraham pachaiape, o Abraham si amaro dat savorhenge;


Deze broeder had vier ongetrouwde dochters, die vaak woorden van God doorgaven en dus profetessen waren. 	 Sas les shtar sheia, kai nas ansurime. Won denas duma pa E Vorba le Devleski.


Al ben ik lichamelijk ver weg, in mijn geest ben ik bij u. Ik zie met blijdschap hoe ordelijk het bij u toegaat en hoe sterk uw geloof in Christus is. 	 Vi te sim dur tumendar murhe statosa, pasha tumende sim murhe gindonsa, ai raduime sim ke dikhav sar inkeren mishto savorhe andek than ande tumaro pachamos ando Kristo.


De Vader spreekt geen oordeel uit, maar heeft Zijn Zoon opgedragen in Zijn plaats recht te spreken. 	 O Dat chi kerel kris pe khanikaste, numa dia e putiera le Shaves te krisinil.


Mogen wij niet een gelovige als vrouw meenemen op onze reizen? De andere apostelen en de broers van de Here Jezus doen dat ook. En Petrus doet het. 	 Nai ame te ningeras amensa ek phei, ek rhomni, sar si le kavre apostluria, ai le phral le Devleske, ai o Cephas?


"Luister eens naar deze gelijkenis: Een landeigenaar legde een wijngaard aan. Hij zette er een muur omheen, maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde een uitkijktoren. Daarna verhuurde hij de wijngaard aan enkele boeren en vertrok naar het buitenland. 	 "Ashunen ka aver paramichi, sas iek gazda kheresko thodias iek zido kruglom latar, ai lashardias iek than te strangon o struguro, vazdias iek wucho than te len sama kotsar. Ai dias e rez po wunjilepe manushende, ai gelotar andek dur them.


De mannen die bij Paulus waren, brachten hem helemaal naar Athene. Toen zij weer teruggingen, kregen ze van hem het bericht mee dat Silas en Timotheüs hem zo vlug mogelijk moesten nareizen. 	 Kodola kai angerenas le Paulos, gele lesa zhi ande Athens, porme mekle les, ai geletar palpale, ai o Pavlo phendia lenge te phenel le Silasoske ai o Timothy te aven leste mai sigo.


Maar de wereld van die tijd is door een enorme overstroming ten onder gegaan. 	 Ai andek dies le paiesa O Del pale peska vorbasa tasadia e lumia kai sas mai anglal.


Daarom liet God hen een speelbal worden van hun eigen onreine begeerten, zodat hun lichamen misbruikt en onteerd werden. 	 Anda kodia O Del meklia le te keren dieli bi vuzhe, ke lengo ilo mangelas kadia, ai traiinas defial zhungales iek kavresa.


De grote stad Babylon scheurde in drie stukken en de andere steden van de wereld veranderden in puinhopen. God was niet vergeten wat het grote Babylon allemaal had misdaan. Zij moest de beker met de wijn van de grimmige toorn van God tot op de bodem leegdrinken. 	 Ai o baro ai zuralo foro busholas Babylon sas hulado ande trin partia, ai le foruria le themenge pele. Ai sa le bezexa le Babylonoske nas busterde ande le Devleske ginduria, ai O Del kerdia la te pel mol katar leski buchi anda leski xoli.


Beklaag uzelf; huil en jammer van ellende. Het lachen moet u vergaan; uw blijdschap moet omslaan in verdriet. 	 Trobul te aven ando nekazo, te roven, ai te suspinin; ai trobul te na asan numa te roven, ai te na aven raduime numa nekezhime.


Ieder die het nieuws hoorde, nam het ter harte en zei: "Wat zal er van dat kind worden?" Want het was duidelijk dat de Here iets bijzonders met hem voorhad. 	 Kon godi ashunelas so kerdilia denas pe goji ai denas pe duma, so avela kodia glata e putiera le Devleski sas chaches lesa.


"En wij?" vroegen een paar soldaten. "Hoe moeten wij leven?" Johannes antwoordde: "Pers niemand iets af. Gebruik geen geweld of valse beschuldigingen om meer geld te krijgen. Wees tevreden met uw soldij." 	 Ai vi ketani phushenas les, "Ai ame so trobul te keras?" ai wo phendia lenge, "Na len love kanikastar zorasa vai te xoxaven pe kodo manush. Numa aven raduime so si tumenge pochindo."


Wat de wijn betreft, die zal Ik niet meer drinken tot de dag dat Ik de nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van God." 	 Chachimos phenav tumenge, chi mai piiava andai fruta le struguroski, de akana ai zhi po dies piiava andai e nevi fruta tumensa ande murhi Dadeski amperetsia.


Omdat u gewend bent dat ik ieder jaar met Pasen een gevangene vrijlaat, zal ik 'de koning van de Joden' vrijlaten." 	 Numa sar si mashkar tumende iek zakono, te mekav vari kas tumenge kana si O Dies O Baro: mangen ma te mekav tumenge O Amperato le Zhidovongo?"


Ik zeg dit om te voorkomen dat men u door mooie woorden misleidt. 	 Me dav duma tumensa kadia, saxke te na meken khonik te dziliarel tumen la xitreniasa.


Ik heb er genoeg van over mijzelf te praten, hoewel het helemaal niet zo vreemd zou zijn als ik het deed, want ik zou niets dan de waarheid spreken. Maar ik doe het niet, omdat ik wil voorkomen dat iemand een hogere dunk van mij krijgt dan ik kan waarmaken. 	 Te manglemas te luvudiv ma, chi avilemas iek dzilo, ke phendemas o chachimos, numa arakhav ma te na luvudiv ma, ke chi mangav khonik te gindil pa mande ke sim mai but ke so dikhel ke kerav ai so mothav.


Je moet dit onderwijzen en de mensen aanmoedigen ernaar te leven. Wijs hun zonodig terecht. Jij hebt daar het recht toe. Laat niemand denken dat jouw woorden genegeerd kunnen worden. 	 Sichar sa kodola vorbi bi darako te zhutis le manushen kai ashunen tute, vai te mothos lenge lenge dosha, ai na mek kanikas te rimol tu.


Zij verlangden zelfs niet van Titus, die immers geen Jood is, dat hij besneden zou worden. 	 Numa o Titus, kai sas mansa ai kai si Greko, nas leske musai te avel semnome, ai marka ke xoxamle phral thodepe mashkar amende, ai mangenas te thon semno pe leste.


En wie Mij ziet, ziet God, Die Mij gestuurd heeft. 	 Ai kodo dikhel ma, dikhel kodales kai tradia ma.


Doe alles zonder mopperen en zonder ruzie, 	 Keren swako fielo bi te vachin tume ai bi te xan tume,


De mensen zullen afgeslacht of als krijgsgevangenen over de hele wereld verstrooid worden. Vreemde volken zullen Jeruzalem overwinnen en vertrappen tot aan hun tijd een einde komt en Gods nieuwe wereld begint. 	 Le manush avena mudarde katar e sabia, ai aver avena line ai thode ande temnitsa mashkar sa le thema; ai le manush kai Nai Zhiduvuria phiren le punrhensa pai Jerusalem, zhi kai getolpe lenge vriama.


Nu iets over het vasten. Als u vast, doe dat dan niet opvallend zoals de huichelaars. Want die proberen, door er somber en onverzorgd uit te zien, de mensen te laten weten dat zij vasten. Dat is dan ook de enige beloning die zij ooit ervoor krijgen. 	 "Kana zhonin, na triston sar kodola manush kai ankerdion so nai, kai keren te sikadiol pe lenge muia te haliaren le manush ke won zhonin. Me phenav tumenge chachimasa, vuzhe line pengo mishtimos.


Maar Jezus ging er niet op in en zei tegen de vrouw: "U bent gered door uw geloof. Ga in vrede." 	 Numa O Jesus phendia la zhuvliake, "Cho pachamos skepisardia tu, zha pachasa."


Tegen de avond kwamen Zijn discipelen bij Hem en zeiden: "Het is al lang tijd om te eten en hier is niets te krijgen. Er woont hier niemand. U moet de mensen maar wegsturen. Dan kunnen zij naar de dorpen gaan en daar eten kopen." 	 Kana e riat perelas le disipluria avile leste ai phende," Vuzhe pozno ai nai khanchi katse. Trade le narodos te zhantar, te zhan andel foruria te chinen peske te xan."


Koning Agrippa! Gelooft u de profeten? Ja, ik weet dat u ze gelooft!" 	 O amperato, Agrippa, "Pachas tu andel profeturia? Zhanav ke pachas tu!"


"De man die medelijden met hem had", was het antwoord. "Precies", zei Jezus. "Volg zijn voorbeeld dan." 	 Dia atweto o ablokato, "Kuko si, kai sas leske mila ando kado manush. O Jesus phendia leske, "Zha, ai vi tu ker kadia."


Op een dag werd een bedelaar, Lazarus, bij de poort van zijn grote villa neergelegd. Zijn lichaam zat onder de zweren. 	 Sas iek manush chorho kai busholas Lazarus, beshelas pasha lesko vudar, peske pugniansa kai sas pe leste.


Zij werden bang. Degenen die het hadden zien gebeuren, vertelden hoe de man was genezen. 	 Kodola kai dikhle so kerdiliasas phende sar kodo manush kai sas le beng ande leste sastilo.


God zei tegen hem: 'Trek uw schoenen uit, want de grond waarop u staat, is heilig. 	 O Del phenel leske, "Le le papucha anda che punrhe, ke po phuv kai beshes swuntsola.


Toen iemand Hem vertelde dat zij er waren, vroeg Hij: "Wie is mijn moeder? En wie zijn mijn broers?" 	 Vari kon phendia leske, Chi dei ai che phral avri, ai mangen te den duma tusa."


Luister naar mij, broeders. God heeft de armen uitgekozen om rijk in het geloof te zijn. Het Koninkrijk van God is voor hen, want dat heeft God beloofd aan allen die Hem liefhebben. 	 Ashunen, murhe kuchi phral! O Del alosardia le chorhen ande kodia lumia saxke te aven barvale ando pachamos, ai te avel le o rhaio kai O Del shinadia kodolenge kai si lenge drago O Del.


De tweede engel blies op zijn bazuin: Er werd iets in de zee gegooid dat op een reusachtige brandende berg leek. Een derde deel van de zee veranderde in bloed 	 O duito angelo phurdia leski tuturaza. Vari so sar ek bari plai phabolas la iagasa sas shudini ande maria, ai e trito partia la mariaki parhudili sas ando rat.


Want als u dat wel doet, bent u medeplichtig aan het kwaad dat hij aanricht. 	 Ke kodo kai del les dies lasho vi wo lesa lo ando nasulimos kai kerel.


Daarna leidde God hem naar dit land, waar u nu woont. Maar God gaf het hem niet; nog geen voetbreed ervan. God beloofde het aan Abrahams nakomelingen te geven, hoewel hij nog steeds geen kinderen had. 	 O Del chi dia les kotse chi iek kher, chi phuv te tho o punrho. Numa O Del shinadia ke dela les o them, ai kodola kai avena pala leste avela vi lengo them kana wo merela, inker ande kodia vriama o Abraham nas les glati.


Als iemand meent alles te weten, weet hij nog niet wat hij zou moeten weten. 	 Te si vari kon kai gindil ke zhanel vari so, chi zhanel inker sar trobul.


En vergeet dit niet: Ik ben altijd bij u, tot het einde van de tijd." 	 Sikaven le te keren so godi phendem tumenge, ai na bustren ke tumensa sim, zhi ando gor la lumiako."


Toen de mensen verzadigd waren, zei Jezus tegen Zijn discipelen: "Er is nog heel wat over. Haal het op, want er mag niets blijven liggen." 	 Kana xale dosta savorhe, wo phenel peske disiplonge, "Chiden le kotora kai ashshile; te na xasavol kanchi."


en kwam in de stad Sichar in Samaria. Deze stad lag vlakbij het stuk land dat Jakob aan Jozef had gegeven 	 Areslo andek gav ande Samaria kai busholas Sychar, pasha kimpo kai o Iakov diasas ka Josef pesko shav.


Toen wij in Macedonië kwamen, kregen wij door alle moeilijkheden geen kans om uit te rusten. Overal waren problemen en innerlijk hadden wij angst. 	 Ke de sar aresliam ande Macedonia, amaro stato chi pashlilo vov si, numa sas ame baiuria pa swako rik; ai xasas ame uni manushensa, ai dar sas ame ande amare ile.


De mannen gingen naar Johannes terug. Jezus sprak met de mensen over Johannes. "Naar wat voor man zijn jullie gaan kijken daar in de woestijn? Was hij een rietstengel, die door de wind heen en weer wordt bewogen? 	 Kana kodola kai tradia sas o Iovano geletar, O Jesus phendia le narodoske pai Iovano, "So gelian tume te dikhen ande pusta? Iek sulum kai mishtil katar e barval?


Zij begrepen niet wat Jezus met deze beeldspraak bedoelde. Daarom legde Hij het hun uit. 	 O Jesus phendia lenge kadia paramichi, numa chi haliarde pa soste delas duma.