U hebt niet het gebruik in acht genomen mijn hoofd met olie te zalven. Maar deze vrouw heeft mijn voeten gezalfd. Met kostbare parfum nog wel. 	 Chi shordian vov si vuloi pe murho shero, numa woi shordia duxi pe murhe punrhe.


Daarom moet een vrouw, als teken dat zij zich aan haar man onderwerpt, haar hoofd bedekken terwille van de engelen. 	 Anda kodia e zhuvli trobul te avel lako shero vusharado, te dichol kai woi respektil o mursh, kadia si vi te dichol le angelonge.


Van de mensen die bij Jezus waren, spreidden velen hun mantels voor Hem uit op de weg. Anderen rukten takken van de bomen en legden die voor Hem neer. 	 But anda narodo shudenas penge raxamia po drom angla leste, kaver shinde patria pai krenga ai thode le po drom angla leste.


Jezus antwoordde: "U denkt verkeerd. Dat komt omdat u de boeken van Mozes en de kracht van God niet kent. 	 O Jesus phendias lenge, "Shubin tume zurales! Ke tume chi haliaren E Vorba le Devleski , ai chi e putiera le Devleski.


De vijfde engel blies op zijn bazuin: Ik zag een ster die uit de hemel gevallen was. Die ster kreeg de sleutel van de bodemloze put. 	 O panshto angelo phurdia leski tuturaza. Dikhlem ek chererhai anda rhaio kai peli pe phuv. Ai ka leste sas dino e chaia ka o gropo (Abiss).


U weet de weg waar Ik naar toe ga." 	 Tume zhanen kai zhav, ai zhanen vi o drom.


Toen hij daar aankwam en zag wat voor grote dingen God deed, was hij heel blij. Hij spoorde allen aan eens en voorgoed te besluiten de Here trouw te blijven, wat het hun ook zou kosten. 	 kana areslo, ai dikhlia o lashimos le Devlesko, raduisailo, ai phendia lenge, savorhenge te beshen ieke ilesa phangle ka Del.


Ik dank God dat er een uitweg is door Jezus Christus, onze Here! 	 O naisimos te avel le Devleske katar O Jesus Kristo amaro Del! Kadia sai kerav buchi le zakonoski kai si le Devlesko murha gojasa, numa murho stato kerel buchi le zakonoske, o zakono le bezexesko.


Wees volmaakt, zoals ook uw hemelse Vader volmaakt is." 	 Anda kodia tu av bi doshako sar cho Dat, ando rhaio si bi doshako."


Het oude systeem, waarin men priester werd omdat men tot een bepaalde stam behoorde, is opgeheven omdat het niet werkte. 	 O Del thodia o zakono le Mosesosko rigate, ke le rashai kerde e buchi pala o skepimos, numa akana O Kristo avilo andai aver vitsa sar O Baro Rasha te skepil le manushen.


"Meester", zei hij, "wij weten dat God U gezonden heeft om ons te leren. Alle wonderen bewijzen dat." 	 Ai avilo andek e riate ka Jesus ai phendia leske, "Xazhainona, ame zhanas ke O Del tradia tu te sichares amen; ke khonik nashti kerel kadala mirakluria kai keres, te nai O Del kodolesa."


Wees in uw spreken vriendelijk en verstandig en zorg ervoor dat u iedereen een goed antwoord geeft. 	 Tumaro divano te avel sagda shukar ai malado, ai trobul te zhanen sar te den atweto swakones malades.


Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u geeft akelig precies tien procent van uw inkomen aan God. Maar waar het op aankomt (goedheid, medelijden en trouw) daar houdt u zich niet mee bezig. U moet het ene doen en het andere niet nalaten. 	 "Nasul tumenge, Gramnoturia ai Farizeanuria! Tume manush kai ankerdion so chi san! Ke tume den desh anda iek shel e partia kai trobun te den andai mai tsinorhi diela, Mint, Dill, ai Cummin, numa chi keren so si mai baro ando zakono. So si vorta, Mila; ai Pachamos.


Wat wij ook doen, het is omdat we er door de liefde van Christus toe gedrongen worden. 	 Tumenge sim. Ke e dragostia le Kristoski poronchil pe amende, ame kai pachas ame, ke iek mulo savorhenge, ai kodia znachil ke savorhe mule lesa.


Hij keek op en zag hoe de rijken hun gaven in de collectekist gooiden. 	 O Jesus vazdia le iakha, ai dikhlia le barvale manushen thonas penge love ande gono ande tampla.


De boer is hij die Gods woord bekendmaakt. Hij probeert het goede zaad in het leven van anderen te zaaien. 	 O manush kai shudel e sumuntsa si E Vorba le Devleski.


"Ik ben de weg, de waarheid en het leven", antwoordde Jezus, "Ik ben de enige weg tot de Vader. 	 O Jesus phendia leske, "Me sim o drom, o chachimos, ai o traio. Khonik nashti avel ka Dat, de ferdi te nakhela mandar.


Johannes was een helder schijnende lamp en u hebt een korte tijd van dat licht genoten. 	 O Iovano sas sar ek lampo kai phabolas ai sar e vediara kai strefialas; ai tume manglian te raduin tume xantsi vriama ande leski vediara.


We waren in totaal met 276 mensen. 	 Samas dui shela ai eftavardesh tai shov zhene ande sa.


Onder hen waren Maria van Magdala (uit wie hij zeven boze geesten had weggejaagd), Johanna (de vrouw van Chuzas, die een belangrijke funktie had in de regering van Herodes) en Suzanna. 	 Joanna, e rhomni le Chazasosli, kai lele sama katar o amperato Herod; ai Susanna; ai but aver zhuvli kai zhutisarde le Jesososke penge mishtimasa.


De koning zei tegen zijn dienaren: 'Bind hem vast en gooi hem buiten in de diepste duisternis. Daar zal hij vergaan van wroeging en verdriet.' 	 Antunchi o amperato phendias le slugenge, "Phanden leske vas ai leske punrhe, ai shuden les avri ando tuniariko. Kotse kai rovena ai chiden dandendar."


Maar Ik waarschuw u: Laat u nooit zo noemen. Want u hebt maar één Meester. U bent allemaal broers. 	 "Na roden te akharen tume "Rabbi" ke iek si tumaro gazda, "O Kristo" ai tume san sa phral.


De verrader Judas wist dat, want Jezus was daar vaker geweest met Zijn discipelen. 	 Ai vi o Judas, kai purhisardia les, zhanelas kodo tsan; ke O Jesus ai leske disipluria butivar chidepe kotse andek than.


Het bloeden hield onmiddellijk op en zij merkte dat ze genezen was. Ze verloor geen bloed meer. 	 Ai strazo o rat kai xasarelas aterdilo; ai woi zhanglia ke sastilisas katar o naswalimos.


Wat zou Hij bedoelen met: 'U zult Mij zoeken, maar niet vinden,' en met 'Waar Ik ben, kunt u niet komen'?" 	 So si kadala vorbi kai phendia, Tume rodena ma, numa chi arakhena ma, ke nashti aven kai me zhava. So znachil?"


Want hoewel ik een vrij man ben, heb ik mij aan alle mensen ondergeschikt gemaakt om er zoveel mogelijk voor Christus te winnen. 	 Ke marka ke ivia sim karing vari kaste, kerdilem me sluga savorhenge, kaste te aven mai but narodo.


Wees dus blij! Er ligt iets heerlijks voor u klaar, ook al zult u het door allerlei beproevingen eerst nog een tijd erg moeilijk hebben. 	 Numa tume raduime san, marka ke akana trobul te aven nekezhime pe xantsi vriama pala le but zumaimata kai aven pe tumende.


Ieder die net als Abraham op God vertrouwt, zal net zo worden gezegend als hij. 	 "O Del swuntsola sa le narodos kai si pe phuv pala tute." O Abraham pachaiape ai sas swuntsome, no sa kodola kai pachanpe avena swuntsome sar sas o Abraham.


In de Psalmen staat immers dat Christus, na Zijn overwinning op satan, naar de hemel zou terugkeren en gaven aan de mensen zou geven. (A) 	 Sar mothol E Vorba le Devleski, "Kana O Kristo anklisto opre ando rhaio, angerdia pesa manush kai sas phangle, ai dia podarki kal manush.


Rondom de troon stonden 24 tronen en op elk van die tronen zat een ouderling met witte kleren aan en een gouden kroon op zijn hoofd. 	 Ai kruglom o than kai beshel O Amperato sas bish tai shtar skamina, ai pe le skamina sas le bish tai shtar manush (elders- pasturia), ai sas pe lende parne tsalia;, ai sas sumnakai kononena pe lenge shere.


"Wat denkt die Man wel?" mopperden de Farizeeërs en godsdienstleraars. "Hij beledigt God! Wie kan zonden vergeven dan God alleen?" 	 Le Farizeanuria ai le Gramnoturia denas pe duma ande pende, ai phenenas, "Kon si kado manush kai del duma nasul pa Del? Chi iek manush sai iertil le bezexa, ferdi O Del sai iertil."


Houd er dus mee op gelovigen naar hun uiterlijk te beoordelen of naar wat men over hen zegt. Ik heb zelf de fout gemaakt zo over Christus te denken en Hem alleen als een mens te beschouwen. Maar dat is nu wel anders! 	 No akana, chi mai zhanas kanikas ando stato. Ai te zhangliam le Kristos ando stato mai anglal, numa akana chi mai zhanas les sakadia.


Als Timotheüs bij u komt, schrik hem dan niet af. Laat hij zich bij u thuisvoelen, want hij werkt net zo goed voor de Here als ik. 	 Te aresela o Timote, keren kadia te avel mashkar tumende bi darako, ke vi wo kerel buchi sar mande anda diela le Devleske.


Hoewel zij dachten dat ze alles wisten, waren zij in werkelijkheid dom. 	 Won mothon ke gojaver le, numa dzile le.


"Hier ben Ik; Ik ben gekomen om Uw wil te doen en mijn leven te geven." Hij vervangt het oude verbond door een nieuw en beter verbond. 	 Porme wo phendia, "Me avilem te kerav so tu manges ma te kerav." Wo pharhadia o pervo kontrakto ai dia ek nevo kontrakto.


De Joden namen dit niet. "Hoe durft U! Bewijs maar eens dat U dit mag doen!" 	 Porme le Zhiduvuria phushle les, "Che miraklo sai keres tu te sikaves amenge, ke si tu putiera te keres kadia?"


Jezus antwoordde: "Vandaag zult u met Mij in het paradijs zijn. Daar kunt u zeker van zijn." 	 Ai O Jesus phendia leske, "Phenav tuke chachimasa, adies vi tu avesa mansa ando rhaio."


Maar pas op, godsdienstleraars en Farizeeërs! Huichelaars! Want u belet mensen het Koninkrijk van de hemelen in te gaan. En zelf gaat u er ook niet in! De mensen die er in willen gaan, worden door u tegengehouden. 	 "Nasul tumenge, Gramnoturia ai Farizeanuria! Tume manush kai ankerdion so chi san! Ke tume phandaven le manushenge, e amperetsia le rhaioski, tume chi zhan andre, ai chi meken te zhan andre kodola kai mangen te zhan andre!


Hij antwoordde: "Wie is mijn moeder en wie zijn mijn broers?" 	 Wo dia lenge atweto, phenel, "Kon si murhi dei, vai murhe phral?"


Vaders, misbruik tegenover uw kinderen uw macht niet, want dan ontneemt u hun alle moed. 	 Tume le dada, na xoliaren tumare glaten saxke te na rimonpe.


Zo zei Mozes bijvoorbeeld: 'De Here God zal uit uw midden een profeet laten opstaan, een profeet als ik. U moet goed naar Hem luisteren. (b) 	 O Moses phendia, "O Del, tumaro Del vazdel les mashkar tumende ieke profetos sar mande, ai ashunena leste so godi mothola tumenge.


en "De Here weet dat al hun geleerde gepraat niets voorstelt." (b) 	 Ai mai, O Del zhanel le ginduria le gojavrenge, ai zhanel ke intaino si.


"Waarom geeft U mij geen antwoord?" vroeg Pilatus. "Ik beslis of U vrijgelaten of gekruisigd zult worden." 	 O Pilate phendia leske, "Mansa chi des duma? Pate chi zhanes ke man si ma e putiera te karfon tu po trushul, ai ke si ma vi e putiera te mekav tu?"


Wat wij hier zeggen, is het woord van de Here: Wij die bij de terugkeer van de Here nog leven, zullen Hem niet eerder tegemoet gaan dan de gestorvenen. 	 Ame phenas tumenge kadia sar O Kristo phendia amenge, ame kai avasa inker zhuvinde kana O Kristo avela, ame chi zhasatar mai anglal sar le mule.


gevloek, hoogmoed, onverschilligheid en zo meer, komen van binnen uit de mens. Die maken hem slecht." 	 Sa kadala nasul dieli anklen andal manush, ai kodia si kai kerel andal manush marime angla Del.


Voor God bent u nu geen vreemdelingen of buitenlanders meer; nee, u hebt dezelfde rechten als de Joodse christenen. U hoort nu ook bij het volk van God, bij Zijn gezin. 	 Akana, tume kai chi san Zhiduvuria chi mai san streinuria, vai manush kai avilian anda averik, numa san akana chache manush anda narodo Devlesko, ai san andai familia le Devleski,


Ik bedoel daarmee niet dat soort mensen in het algemeen of egoïsten, rovers en afgodendienaars. Want dan zou u de wereld beter kunnen verlaten. 	 Na savsem le marimenensa anda kadia lumia, vai chi le chorensa, vai le xozharensa, vai kodolensa kai den le changa angla le ikoni, ai kai si lenge anda gindo le dieluria kai chi trobul, ke te kerel anda kodia tobulsardino te anklen avri andai lumia.


Als ik zo spreek, is dat niet door God ingegeven; ik spreek als iemand die onwijs is. Vooropgesteld dat wij ons ergens op mogen beroemen. 	 E so mothav akana, nai so manglino O Del, ande kodia diela kai luvudiv ma, numa sar iek dzilo dav duma.


Toen zij om zich heen keken, zagen ze plotseling dat Mozes en Elia weg waren. Alleen Jezus was nog bij hen. 	 Ai strazo, kana won dikhenas kruglom pende, chi mai dikhle kanikas, ferdi O Jesus sas lensa.


U weet dat ik met mijn eigen handen de kost heb verdiend voor mijzelf en mijn medewerkers. 	 Tume zhanen ke kerdem buchi murhe vastensa, saxke te avel ma so trobul ma ai vi kodolen kai sas mansa.


Petrus vroeg: "Is dit voor iedereen bestemd? Of alleen voor ons?" 	 O Petri phendia leske, "Devla, tu phenes kadia paramichi amenge vai savorhenge?"


Zij liepen langs de eerste wacht, toen langs de tweede en bereikten tenslotte de grote ijzeren poort die op straat uitkwam. De poort ging vanzelf voor hen open en zij stapten naar buiten. De engel liep één straat met Petrus mee en liet hem toen alleen. 	 Kana nakhle anglal pervo ketani ai porme anglal duito, aresle angla o wudar o sastruno kai angerel ando foro, kodo wudar phuterdiol korkorho angla lende, ankliste avri, ai dine po drom, ai strazo o angelo meklia le Petres.


Daar wilden zij Hem vanaf duwen. Maar Hij keerde Zich om, liep ongehinderd tussen hen door en ging Zijn eigen weg. 	 Numa O Jesus nakhlo mashkar lende ai gelotar.


Daarom is Hij precies de hogepriester die wij nodig hebben: Hij is heilig, onberispelijk en onbesmet; Hij is van de zondaars afgezonderd en heeft de hoogste plaats in de hemelen gekregen. 	 Trobul ame ek baro rasha sar O Jesus, ke wo si swunto, ai nai dosh ande leste, Wo chi kerdia bezex, ai nai marime sar le manush kai keren bezex, ai si les o than le luvudimasko ando rhaio.


De mensen kwamen in drommen naar Johannes om zich te laten dopen. Maar hij zei hun eerst duidelijk waar het op stond. "Adderengebroed! Ik weet wel waarom u zich wilt laten dopen. U probeert aan het oordeel te ontsnappen, zonder het met God in orde te maken. 	 But narodo avelas kai Iovano te bolel le, ai motholas lenge, "Tume kai san sar o sap, kon sichardia tume ke sai den rigate anglai Swunto xoli kai si te avel?


Daarna schreef hij een brief waarin stond: 	 Ai ramosardia iek lil leste. Ai mothol "Me o Claudius Lysias, tradav tuke lasho dies, tu o lasho governori o Felix.


Zout is goed. Maar als het zijn smaak verliest, waarmee zult u het eten dan nog pittig maken? 	 "O lon si lasho, numa o lon te xasarela pesko skusno, sar kerena anda leste pale londo?


Besef goed dat de man over wie ik schreef, die al die problemen veroorzaakte, niet zozeer mij verdriet heeft gedaan, als wel u; hoewel ik mijn deel ook heb gehad. 	 Te si vari kon mashkar tumende kai nekezhisailo, chi nekezhisardia ma, numa savorhe tume; vai amborim na savorhe, numa xantsi anda tumende.


God beloofde dat Hij de wereld aan Abraham en zijn nakomelingen zou geven; niet omdat Abraham zich zo goed aan Gods wet had gehouden, maar omdat hij God geloofde en daardoor recht voor God stond. 	 O Del shinadia le Abrahamoske ai kodolenge kai aven pala leste ke e lumia avela lenge. Kodo shinaimos na ke o Abraham kerdia o zakono, numa ke sas jindo sa vorta katar O Del pala pesko pachamos.


Maak u nergens zorgen over, maar bid voor alles. Vertel God al uw problemen en verlangens en vergeet vooral niet Hem te danken voor alles wat Hij doet. 	 Na daran anda kancheste, numa ande soste godi mangen katar O Del ando rhugimos so trobul tumen, ai mangen lestar ieke ilesa kai naisil leske.


Maar sommigen van de Farizeeërs die christen waren geworden, zeiden: "Als die mensen christenen willen zijn, moeten zij zich ook laten besnijden en de wetten van Mozes houden!" 	 Numa uni andal Farizeanuria kai vi won dine sas pe ka Del, wushtilo opre ai phende, trobul te shinen kodolen kai Nas Zhiduvuria ai kai dinepe ka Del, ai te lenpe pala zakono le Mosesosko.


Toen Gallio gouverneur van Achaje werd, spanden de Joden samen en brachten Paulus voor het gerecht. 	 Ande vriama kai o Gallio, o baro Romano poronchilas pek them kai busholas Achaia, le Zhidvuria xolaile po Pavlo, ai angerde les anglai kris, mothonas,


Jezus antwoordde: "Iedere plant die niet door mijn Vader is geplant, zal worden uitgetrokken. 	 O Jesus phendia, "Che godi patria kai chi thodias te bariol murho Dat kai si ando rhaio, avela ankaladi avri.


Daaraan kunnen wij weten of de waarheid onze vader is. Dan zullen wij niet bang voor God hoeven te zijn. 	 Anda kodia zhanasa ke ame sam shave le Devleske, ai kerela amaro ilo te haliarelape vorta angla Del.


Dit zei Hij omdat zij hadden gezegd dat de duivel en niet de Heilige Geest Hem die wonderen liet doen. 	 O Jesus phendia lenge kadala vorbi ke uni phenenas, "Si les iek beng ande leste."


Ik hoorde de engel van het water zeggen: "Rechtvaardige God, Die er altijd is geweest, het is goed dat U deze oordelen over de wereld laat komen. 	 Porme ashundem o angelo le paiesko, phenel, "Tu san vorta ke trades kadala kritsinimata, Tu san Swunto, Devla, Kodo si, ai Kodo sas, ai Kodo kai si te avel.


Daar gingen zij wonen in het stadje Nazareth. Dat klopte met de woorden van de profeten, die hadden voorspeld dat de Messias 'Nazoreeër' zou worden genoemd. 	 Gelo te beshel ando foro Nazareth, te pherdiol so sas phendo katar le profeturia,, ke si te akharen les Nazarene.


Wat ik van je vraag, komt hierop neer: Bid veel voor andere mensen; smeek God of Hij genadig wil zijn; dank Hem voor alles wat Hij voor hen heeft gedaan en wat Hij nog gaat doen. 	 Mai anglal, mangav tumendar te rhugin tume but pala sa le manushenge ai te naisin leske anda sa le manush.


ga dan niet naar binnen om nog iets uit huis mee te nemen. En als je buiten in het veld bent, 	 Kodo kai si ande niva te na zhal palpale te lel peske tsalia.


Paulus woonde twee volle jaren in het huis dat hij had gehuurd en ontving iedereen die bij hem kwam. 	 Ai o Pavlo beshlo dui bersh antrego ando kher kai pochinelas swako shon, mekelas te aven leste sa kodola kai avenas te dikhen les.


Wees niet bang voor hen die wel je lichaam kunnen doden, maar niet je ziel. Wees alleen bang voor God die zowel je ziel als je lichaam kan vernietigen in de hel. 	 Na daran katar kodola kai sai mudaren o stato numa nashti mudaren o duxo; mai bini daran katar O Del, kai sai mudarel o duxo ai o stato ando iado.


Hoe weet u wat er morgen met u zal gebeuren? Uw leven lijkt op een damp, die er nu is en straks weer verdwijnt. 	 Tume chi zhanen so avela terhara. So si cho traio? Tume san chaches sar iek tsinorhi magla, kai sikadiol xantsi vriama ai porme ma nai.


"Nu hebben wij geen getuigen meer nodig!" riep hij. "Hebt u gehoord hoe Hij God beledigde? Wat doen wij met Hem?" Alle aanwezigen vonden dat Hij de doodstraf verdiende. 	 Vi tume ashundian leske nasul vorbi: So haliaren tume? Phende, 'Doshalolo ai trobul mudardo.'" Ai uni chungarde pe leste, ai te wusharen lesko mui, ai dine les dab dukhamensa, ai phenen leske, "Kon mardia tu?" Le ketani marde les le vastensa.


Maar Jezus antwoordde: "Hebt u niet gelezen wat koning David deed, toen hij en zijn vrienden honger kregen? 	 Wo phendia lenge, 'Chi jindian so kerdia o David kana bokhailo?


Als iemand u dwingt iets een kilometer te dragen, draag het dan twee kilometer. 	 Te kerela tut vari kon pe zor te zhas iek kilimetro, zha lesa dui.


Ieder die hun verhaal hoorde, was verbaasd. 	 Savorhe kai ashunde le pastuxuria chudisaile so phendesas lenge.


Johannes zei: "Meester, wij hebben iemand gezien die Uw naam gebruikte om boze geesten te verjagen. Wij hebben hem gezegd dat dat niet mocht, omdat hij niet bij ons hoort." 	 O Iovano phendia leske, phenel, "Gazda, dikhliam ieke manushes kai gonil le bengen ando cho anav, ai wo chi liape pala amende: ai ame aterdiardem les, ke chi liape pala amende.


Zo kwamen zij bij de heuvel Golgotha, dat betekent 'Schedelplaats'. De soldaten gaven Jezus wijn met een pijnstillend middel erin. Maar toen Hij ervan proefde, wilde Hij het niet drinken. 	 Aresle ka kodo than kai bushol Golgatha, o than kai miazol "Kokalo sheresko".


Here, U zult mij niet dood laten blijven. U zult het lichaam van Uw heilige Zoon niet laten vergaan. 	 Ke chi mekes murho traio mashkar le mule, ai chi mekesa kodoles kai si chiro te dikhel o chorhimos.


Ik weet heel goed dat u van Abraham afstamt. Toch probeert u Mij te doden, omdat mijn boodschap niet tot uw hart doordringt. 	 Zhanav ke tume aven anda e vitsa katar o Abraham; numa tume roden te mudaren man, ke murhi vorba nai ande tumare ile.


Hij kwam terug met het hoofd op een schaal en gaf het aan het meisje. En zij gaf het aan haar moeder. 	 Andine lesko shero pek charo ai dine les kai shei, ai woi angerdia les kai laki dei.


Nu wij door Jezus voor God zijn afgezonderd, hebben wij dezelfde Vader als Hij. Daarom schaamt Jezus Zich er niet voor ons Zijn broeders te noemen. 	 O Jesus kerel le manushen Swunto. O Jesus ai le manush kai pachanpe ande Leste si le o saikfielo Dat. Kadia si sostar O Jesus nai lazhal te akharel ame leske phrala.


Ineens was er een licht in de cel. Er stond een engel van God en hij stootte Petrus in de zij. "Sta op, Petrus", zei hij. "Maak voort!" Op hetzelfde ogenblik vielen de kettingen van zijn polsen. 	 Eta, o angelo le Devlesko avilo, ai ek bari vediara strefialas ande temnitsa. O angelo wushtiardia le Petres, ai phenel leske, "Wushti opre strazo," ai le lantsuria pele tele katar leske vas.


Had u Mij niet in de tempel kunnen oppakken? Daar was Ik elke dag. Maar dit is uw moment. De kans van de duivelse macht." 	 Swako dies simas tumensa ande tampla, ai chi thodian o vas pe mande; numa si tumaro chaso, ai putiera le tuniarikoski."


Door die waarheid leiden zij een leven naar Gods wil en ontvangen het eeuwige leven, dat God voor het begin van de wereld beloofd heeft; en Hij liegt niet. Toen God vond dat de tijd ervoor gekomen was, heeft Hij dit goede nieuws bekendgemaakt en 	 saxke te zhanen ke si le o traio kai chi mai getolpe, ke O Del chi xoxavel, wo shinadia amenge kado traio mai anglal sar te avel e lumia;


Terwijl hij hierover lag na te denken, kreeg hij een droom en zag een engel van God naast zich staan. "Jozef, zoon van David", zei de engel, "u kunt gerust met Maria trouwen. 	 Sar gindilaspe pa kodia, iek angelo le Devlesko avisailo leste ando suno, ai phendia leske, 'Josef, shav le Davidosko, Na dara te le la Maria sar chiri rhomni. Ke katar o Swunto Duxo ashili phari.


Maar hier bij ons aan tafel zit de man die Mij zal verraden. 	 Ashun! Kodo kai purhila ma, katse lo kai skafidi mansa.


Zo zeker als alle mensen eenmaal sterven en daarna beoordeeld worden, 	 Ai sar si phendo kai le manush meren ferdi iek data, ai pala kodia avela e kris.


Maar Jezus antwoordde: "In de Boeken staat dat er in het leven belangrijker dingen zijn dan brood alleen." 	 O Jesus dia les atweto, "E Vorba le Devleski mothol, 'O manush nashtil traiil ferdi anda manrho,'"


Van u uit heeft het goede nieuws verder zijn weg gevonden, tot ver buiten de grenzen. Waar wij ook gaan, horen wij over uw geloof in God. 	 E Vorba le Devleski tumendar avili, na ferdi ande Macedonia ai ande Gretsia, numa katar godi e viasta tumare pachamos ka ando Del ashundili. Ame chi mai trobul te mothas kanikaske.


Op een middag omstreeks drie uur, het Joodse gebedsuur, gingen Petrus en Johannes naar de tempel. 	 O Petri ai o Iovano zhanas andek than ande khangeri kana sas o chaso le rhugimasko, kodo sas kal trin pala miazutso.


Maar Hij zei telkens weer dat zij niet mochten zeggen wie Hij was. 	 Ai strazo O Jesus dia le trad te na phenen kon sas wo.


Nog even en dan kan de wereld Mij niet meer zien. Maar u zult Mij wel kunnen zien, omdat Ik dan weer leef. Daardoor zult u het echte leven ontvangen. 	 Mai xantsi vriama, ai lumia chi mai dikhela ma; numa tume dikhena ma: ke me traiiv, vi tume traiina.


Ik heb mij gedragen alsof ik niet wijs ben en dat is uw schuld. Als u goed van mij had gesproken, had ik het niet hoeven doen. Die 'geweldige boodschappers van God' hebben niets wat ik niet ook heb, al ben ik niets waard. 	 Dav duma sar te avilemas dzilo, numa tume kerdia kadia. Tume trobunas te chacharen ma. Ke vi te chi sim kanchi, chi sim vov si mai tele ke sar tumare slugi.


"Waarom noemt u Mij goed?" vroeg Jezus. "Alleen God is toch goed? U weet wat u te doen staat: U mag niet doden, geen overspel plegen en niet stelen; u mag niet liegen, niemand bedriegen en moet respect hebben voor uw vader en moeder." 	 O Jesus phendia leske, "Sostar mothos mange lasho? Ke nai khonik lasho, O Del ferdi si lasho.


Jezus zei daarop tegen de vrouw: "U ontvangt vergeving voor al uw zonden." 	 Ai O Jesus mothol la zhuvliake, "Che bezexa iertimele!"


Uit Jeruzalem en de provincie Judea kwamen vele mensen naar Johannes toe. Zij beleden hun zonden en lieten zich door hem dopen in de rivier de Jordaan. 	 O Narodo avelas leste anda sa e Judea ai anda Jerusalem. Phende peske bezexale, ai o Iovano bolelas len ando pai Jordan.


Langs de weg zaten twee blinde mannen. Zodra zij hoorden dat Jezus voorbijging, begonnen zij te roepen: "Here! Zoon van David! Heb medelijden met ons!" 	 Dui korhe beshenas pe rig le dromeske kana ashunde ke O Jesus nakhelas, tsipisarde, "Gazda, tu Shav le Davidosko! Al tuke mila anda amende!"


Want er staat in de Boeken: "U mag een os tijdens het dorsen geen muilband aanleggen: laat hem tijdens het werk eten zoveel hij wil." (A) En ergens anders staat: "Een arbeider is zijn loon waard." (B) 	 Ke E Vorba le Devleski mothol, "Shoxar na phande o mui la gurumliako kana licharel o jiv," ai "o buchara trobul te avel pochindo."


Ik ken uw doen en laten. Ik weet dat u niet koud en niet warm bent. W s u maar koud of warm! 	 Me zhanav so keren tume. Tume chi san shil vai tato. Mai mishto tumenge te aven tato vai shil.


U moet goed onthouden dat niets van wat de profeten in de Boeken hebben gezegd, zonder de hulp van de Heilige Geest kan worden uitgelegd. 	 Mai anglal sar sa trobul te zhanen iek diela, khonik nashtil te mothol anda peste iek profesi kai si ande Vorba le Devleski.


Gabriël kwam bij haar binnen en zei: "Ik wens u vrede toe! U bent een gelukkige vrouw. De Here zij met u!" 	 O angelo gelo late khere ai phendia lake, "Pacha tuke, tu kai O Del andia mishtimos, O Del tusa."


En de Here werkte machtig met hen mee, zodat veel van die mensen ook in Hem gingen geloven en zich tot Hem bekeerden. 	 O vas le Devlesko lensa sas, ai buta manush pachaiepe, ai dinepe ka Del.


Zij waren door iemand uit Caesarea gestuurd om mij te halen. De Geest zei dat ik zonder aarzelen met hen moest meegaan. En deze zes broeders besloten met mij mee te reizen. 	 O Swunto Duxo phenelas mange te zhav lensa, ai gelem, kodole shov lashe avile mansa, ai diam ando kher ande kodola manushesko kai bushol Cornelius.


Maria ging snel naar Jezus' discipelen. "Ik heb de Here gezien!" zei ze en vertelde hun wat Hij tegen haar gezegd had. 	 E Maria Magdalene geli ai phendia le disiplonge ke dikhlia le Devles, ai ke phendia lake kadala dieli.


Hij stond van tafel op, legde Zijn mantel af en deed een linnen doek om Zijn middel. 	 Wushtilo katar e skafidi, ai shudia peske tsalia pa peste, ai lia iek pishtiri ai phandiolas pe lasa.


Herodes liet hem overal zoeken. Toen hij niet gevonden werd, liet Herodes de zestien soldaten voor de krijgsraad komen en veroordeelde hen ter dood. Daarna verliet Herodes de provincie Judea en ging voor een poos naar Caesarea. 	 Ai kana o amperato Herod rodia les, chi arakhe les, ai phushlia katar le bare, ai dia ordina te mudaren le ketanen kai lenas sama lestar.Porme o Herod gelo andai Judea zhando Casarea, te beshel kotse xantsi vriama.


Hij is ook koning van de vrede, want Salem betekent 'vrede'. Hij had geen vader en moeder en ook geen voorouders. Hij is nooit geboren en nooit gestorven; zijn leven is gelijk aan dat van de Zoon van God; hij is en blijft priester voor altijd. 	 O Melchizedek sas bi dadesa, bi deiasa, bi familiasa, ai nai kanchi kai si ramome pa leski familia. Nas biandilo ai chi mulo, numa lesko traio si sar O Shav le Devlesko, ek rasha sa data.


De man die ik u stuur, is door de Joden gevangen genomen. Toen zij op het punt stonden hem te doden, ben ik er met mijn soldaten naar toe gegaan en heb hem uit hun handen bevrijd. Ik had ontdekt dat hij een Romein is. 	 Le Zhiduvuria line kadale manushes, ai mangenas te mudaren les, numa me avilem ketanensa, ai lem les ke ashundem ke wo Romano sas.


Hierna trok Jezus rond door Galilea. Hij wilde niet naar Judea, omdat de Joodse leiders erop uit waren om Hem te doden. 	 Pala kodia O Jesus phiradia ande Galilee; ke chi mangel te phirel ande Judea, ke le Zhiduvuria rodenas te mudaren les.


Daar wacht Hij tot alle vijanden zijn onderworpen. Door dat ene offer heeft Hij allen die voor God zijn afgezonderd voor altijd volmaakt gemaakt. 	 ai azhukerel leske duzhmanonge te aven thodine tela leske punrhe.


Bovendien zullen zij gauw lui worden en met roddelpraatjes van het ene huis naar het andere gaan en zich met andermans zaken bemoeien. 	 Ai mai but sichon te xasaren pengi vriama kai zhan kher kherestar, numa so si mai nasul, ke kerdion pupuitarki, ai den duma angla savorhende, ai den duma pal dieli kai chi trobulas te den duma.


Jezus zei: "Als u bidt, zeg dan: 'Onze Vader in de hemelen! Wij eren Uw heilige naam. 	 O Jesus phendia lenge, "Kana rhugin tume, mothon,'Amaro Dat, kai san ando rhaio, te avel cho anav ankerdo Swunto. Chi amperetsia te avel, chi voia te kerdiol pe phuv sar ando rhaio.


Daarom moeten wij zulke mannen ondersteunen. Zo helpen wij hen de waarheid meer en meer bekend te maken. 	 Trobul ame kai pachas ame ando Del te zhutisaras kasavendar manushen, saxke te avas iame ande buchi kai keren te zhal o chachimos angle.


Terwijl Jezus in de tempel stond te spreken, riep Hij: "U kent Mij en weet waar Ik vandaan kom. Toch ben Ik niet uit eigen beweging gekomen. U kent God niet. 	 Sar O Jesus sicharelas ande tampla, tsipisardia, "Tume zhanen ma, ai zhanen katar sim: ai chi avilem anda mande, numa kodo kai tradia ma wo si chacho, ai tume chi zhanen les.


Sterker nog, u moet een heel nieuw mens worden, die alleen voor God leeft, zuiver en goed. Trek een nieuwe natuur aan als een stel nieuwe kle- ren. 	 Len pe tumende o nevo traio, kai si kerdo te miazol po Del ai sikadiol ando traio o chacho ai vuzho kai anel o chachimos.


Wie bij God hoort, begrijpt wat Hij zegt. Omdat u niet bij God hoort, begrijpt u Hem niet." 	 Kon si le Devlesko ashunel le vorbi le Devleske. Numa tume chi san le Devleske shave, anda kodia tume chi ashunen."


God heeft het ons door de Geest duidelijk gemaakt. Want voor de Geest is niets verborgen, zelfs het diepste wezen van God niet. 	 O Del sikadia lenge pa Duxo; ke o Duxo zumavel swako fielo vi o garavimos le Devleske.


Hoe kan een leerling nu meer weten dan zijn leraar? Als hij alles van hem heeft geleerd, is hij hoogstens gelijk aan zijn leraar. 	 O disiplo nai mai baro katar pesko gazda, numa swako disiplo kai phirela vorta avela sar pesko gazda.


Dus zal geen mens zich ooit voor God op iets kunnen beroemen. 	 Chi iek stato te na luvudilpe angla Del.


"Ga naar de stad, naar meneer die-en-die", antwoordde Hij. "Zeg tegen hem dat mijn tijd gekomen is en dat Ik met mijn discipelen het Paasmaal in zijn huis wil eten." 	 Wo phendias, "Zhan ando foro ka kutari, ai phenen leske, 'O gazda phenel, murhi vriama pashe, kerav O Dies O Baro le Zhidovongo ka chiro kher murhe disiplonsa.'"


Daarom zal Ik haar ziek maken en laten lijden; haar vrienden zal ik in grote moeilijkheden brengen, tenzij zij breken met haar ontucht. 	 Ashun! Me shudav la ando than le kolavrensa kai lenpe pala late kai chinuina katar o baro chinuimos, te na kein pala le bezexa kai kerde lasa ai amboldenpe katar le bezexa.


Tegen de avond kwamen de twaalf discipelen bij Hem staan en zeiden: "U moet de mensen nu toch laten gaan! Dan kunnen zij nog eten kopen en onderdak vinden in de dorpen en boerderijen in de omtrek. Want in deze verlaten streek is niets te krijgen." 	 Kana perelas e riat, le desh u dui disipluria avile leste, ai phende leske, "Trade le narodos te zhan andel gava ai kruglom te soven av te arakhen xaben ke katse kai sam pusta si."


Een godsdienstleraar die stond te luisteren, hoorde hoe raak Jezus de Sadduceeërs antwoordde. Hij kwam dichterbij en vroeg: "Wat is het belangrijkste gebod?" 	 Ai iek andal Gramnoturia avilo, ai ashundia le Saduseanuria marenas mui pende, vo haliardia ke phandadias o mui le Saduseanonge, phushlia les, "Savo si o mai baro andal zakonuria?"


Want er zullen verscheidene mensen komen, die zeggen dat zij de Christus zijn. En zij zullen velen achter zich aan krijgen. 	 Ke but avena ande murho anav, ai phenena, "Me sim o Kristo"ai atsavena buten.


De man die 2000 geldstukken had gekregen, deed hetzelfde. 	 Sakadia kodo kai lias dui, gelo ai dobisardias dui mai but.


Want in Hem woont het hele wezen van God in een menselijke gedaante. 	 Ke so godi si O Del thodiape sar stato ando Kristo, saxke te avel sa ande leste.


Om een en ander duidelijk te maken, vertelde Hij hun een gelijkenis. "Iemand had een vijgeboom in zijn tuin geplant en ging regelmatig kijken of er al vijgen aankwamen. Maar, nee, er was geen vijg te zien. 	 Ai mai phendia lenge ek paramichi, "Iek manush sas les ek pruing le figenge ande leske rez, gelo te rodel figi pa late, chi arakhlia kanch.


Vergeet niet, vrienden, wat de apostelen van onze Here Jezus Christus vroeger hebben gezegd: 	 Numa tume, murhe vortacha, den tume goji, ka divano kai sas tumenge phendo mai anglal katar le apostluria amare Devleske O Jesus Kristo.


Enkele christenen uit Caesarea gingen met ons mee en brachten ons naar het huis van Mnason, een Cyprioot bij wie wij de nacht zouden doorbrengen. Hij was één van de eerste christenen. 	 Uni andal shave le Devleske anda Caesarea avile amensa, ai angerdia lensa iek manush kai busholas Mnason andai Cyprus, wo diasas pe ka Del de dumult ai leste trobulas te beshas.


Een christen die in de wereld onbetekenend is, mag blij zijn omdat hij in Gods ogen groot is. 	 O phral o chorho trobul te luvudilpe ke O Del vazdel les.


Drie op het oosten, drie op het noorden, drie op het westen en drie op het zuiden. 	 Ai sas trin wudara pe swako rik, norto, sauto, easto, westo.


"Wat Ik u zeg, is de waarheid. 	 O Jesus mai phendia lenge, "Phenav tumenge o chachimos, me sim o wudar le bakriango.


Als echter een andere gelovige zegt: "Dat vlees is aan een afgod gewijd", moet u het laten staan terwille van hem die u erop wijst. Anders zou hij last van zijn geweten kunnen krijgen. 	 Numa te phenela tumenge vari kon, kako sas shinado andal le devlenge, na xan, na anda kodo kai shinadia les, ke e phuv si le Devleski, ai so godi si pe phuv.


"Hoe durft Hij! Hij spot met God! Er is er maar één die de mensen hun zonden kan vergeven en dat is God!" 	 "Sar sai kado manush tromal te lel o than le Devlesko? Ke ferdi O Del sai iertil le bezexa?"


"Houd op!" zei Jezus. Hij raakte het gewonde oor aan en genas het. 	 Numa O Jesus phendia, "Aterdion! Dosta si." Ai azbadia o khan pe kodole manushesko ai sastilo.


Hij is een licht voor alle volken; de roem en eer voor Uw volk Israël." 	 Vediara te sikavel sa le themenge kai si ande lumia, ai dela barimos ande Israel kai si cho narodo."


Daarom dring ik erop aan dat je de gave van God, die je ontving toen ik je de handen oplegde, zult ontwikkelen. 	 Anda kodia mai mothav tuke, inker zhuvindi e podarka kai O Del dia tu kana thodem le vas pe tute, ai rhugisardem tuke.


Erger nog, dan zijn wij bedriegers, omdat wij tegen God in hebben verklaard dat Hij Christus weer levend heeft gemaakt. Als er geen doden weer levend worden, kan dat niet waar zijn. 	 Antunchi vi sam xoxamne marturia ke phendiam ke O Del zhuvindisardia le Kristos: numa O Del chi zhuvindisardia les anda le mule te na wushten le mule andai martia.


Ik heb u in mijn laatste brief een en ander geschreven met de bedoeling dat ik niet zal worden bedroefd door hen die mij juist grote blijdschap zouden moeten geven. Ik had de stellige overtuiging dat uw geluk afhangt van het mijne. 	 Eta, Sostar ramosardem tumenge kadia, chi mangavas te avav tumende ai te avav nekezhime katar le manush kai trobunas te den ma raduimos, zhanav ke kana sim raduime, vi tume san raduime.


En Hij, Die u geroepen heeft, zal dat ook doen omdat Hij het beloofd heeft. 	 Ke kodo kai akhardia tume peste kerela kodia, ke wo kerel so mothol.


Wij horen immers allemaal bij hetzelfde lichaam; wij hebben dezelfde Geest; wij verwachten dezelfde heerlijke toekomst, omdat God ons heeft geroepen. 	 Ferdi iek stato si, ai iek Swunto Duxo, ai ferdi iek pachamos si, kodo kai akhardia tume O Del.


Ik zag de zeven engelen voor God staan en zij kregen allemaal een bazuin. 	 Porme dikhlem le efta angelon beshenas anda punrhende angla Del. Won sas dine efta tuturazi.


Wanneer je in de ene stad wordt vervolgd, vlucht dan naar de andere. Want Ik zal terugkomen voordat jullie ze allemaal hebben bereikt. 	 Kana chinuina tumen andek foro, zhan ande aver. Phenav tumenge o chachimos, chi aresena te zhan ande sa le foruria ande Israel, mai anglal sar O Shav le Manushesko te avel.


Wij komen met God in het reine door op Jezus te vertrouwen en niet door stipt de wet na te leven. 	 Ke ame gindisaras ke o manush vorta lo pala pesko pachamos bi te kerel so mothol o zakono.


En tevens een groet in de Here van mij, Tertius, die deze brief voor Paulus heeft opgeschreven. 	 Ai me, o Tertius, kai ramosardia kado lil, tradav tumenge but bax, zor ai sastimos ando Del.


Alle mensen stammen af van Adam en hebben dus een aards lichaam, net als hij. Maar de mensen die uit Christus voortkomen, zullen een hemels lichaam krijgen, net als Hij. 	 Kadia si la phuviako, kadia si vi le phuviako, ai kadia si le cheresko.


Terwijl Jezus nog in gesprek was, kwamen Zijn moeder en Zijn broers er aan. Zij wilden Hem spreken. Maar het huis was zo vol, dat zij er niet meer bij konden. Ze moesten buiten blijven wachten. 	 Sar O Jesus delas duma le narodosa leske dei ai leske phral avri sas, ai mangenas te den duma lesa.


De toekomstige wereld waarover wij spreken, zal niet geregeerd worden door engelen. 	 Ai le angeluria chi poronchin pe lumia kai si te avel, pa kadia lumia ame das duma.


Jezus huilde. 	 O Jesus ruiia.


Ik zeg het nog eens: Wie zich laat besnijden, moet ook altijd alle andere Joodse wetten gehoorzamen. 	 Ai mai mothav iek data, sakone manusheske kai thol semno pe peste ke musai leske te lelpe pala sa o zakono.


"Maar Meester", antwoordde Simon, "wij zijn de hele nacht aan het vissen geweest en hebben niets gevangen! Maar omdat U het zegt, zal ik het nog eens proberen." 	 O Simon phendia leske, "Gazda, sorho riat kerdiam buchi ai chi astardiam kanch, numa pala che vorbi shudav murhe siti tele ando pai."


Daarom had hij Johannes willen doden. Maar hij durfde het niet uit angst voor een opstand. Het volk geloofde dat Johannes een profeet was. 	 Wo mangelas te mudarel le Iovanos, numa daralas katar o narodo, ke sa o narodo jinenas les profeto.


Maar in plaats daarvan probeert u Mij te doden. Ik heb u nog wel de waarheid verteld, die Ik van God gehoord heb. Zoiets zou Abraham nooit doen. 	 Numa akana roden te mudaren ma, ek manush kai phendia tumenge o chachimos, kai ashundem katar O Del: o Abrahan chi kerdia saikfialo.


Hij onderwees hun: 	 Dias duma ai sichardias le,


Dan kunt u, eensgezind en eenstemmig, de God en Vader van onze Here Jezus Christus loven en prijzen. 	 Saxke savorhe andek than, ai ande iek glaso luvudin le Devles, o Dat amare Devlesko O Jesus Kristo.


Ga eerst naar uw broeder, maak het met hem in orde en breng daarna pas uw offer aan God. 	 Mek chi podarka anglal altari, ai zha lashardiol che phrales mai anglal, antunchi haidi ai de chi podarka.


Ziet u wat ik bedoel? Hij geloofde God en deed precies wat God van hem vroeg. Zijn geloof werd pas écht geloof door wat hij deed. 	 Dikhes ke lesko pachamos ai lesko lashimos kerenas buchi andek than; ai lesko pachamos sas vorta pala lashimos kai kerelas.


Hij heeft de domheid van de mensen een hele tijd geduldig verdragen, maar roept hen nu allemaal op tot een volledige ommekeer. 	 O Del chi mai lel sama palpale kana sas le vriama kai le manush chi zhanenas kanch, akana mothol sa le manushenge kai godi si te keinpe anda penge bezexa.


Zeg eens: Heeft God u de Heilige Geest gegeven omdat u de wet hebt gehoorzaamd of omdat u het goede nieuws van Jezus Christus hebt gehoord èn geloofd? 	 Manglemas te den ma atweto pe iek diela kai si te phushav tume: sas tume dino O Swunto Duxo le Devlesko ke kerdian so mothol o zakono, vai ke ashundian ai pachaian tume ande lashi viasta?


Maar ik heb schoon genoeg van die vrouw! Ik zal zorgen dat ze haar recht krijgt. Straks doet ze mij nog wat!' 	 Numa ke kodia phivli dziliarel ma, kerava lake so mangel, saxke te na mai avel te dziliarel ma."


Jezus legde Zijn handen nog eens op de ogen van de man. Hierna kon hij weer normaal zien. Hij was genezen en zag alles duidelijk. 	 O Jesus pale thodia leske vas pe leske iakha, ai phendia leske te vazdel le iakha, sastilo ai dikhlia swako fielo mishto.


Toch werd Hij in Galilea wel ontvangen, want de mensen die met het Paasfeest in Jeruzalem waren geweest, hadden Zijn wonderen gezien. 	 Kana areslo ande Galilee, le Galilenuria premisarde les, kai dikhle so godi O Jesus kerdiasas ando Jerusalem kana sas e pachiv; ke vi won sas ka kodia pachiv.


Een aantal vrouwen stond op een afstand te kijken. Onder andere Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van de jonge Jakobus en Joses. 	 Ai vi sas zhuvlia kotse kai dikhenas de dural: mashkar lende sas e Maria Magdalena, ai e Maria e dei le Iakovoski ai le Josefoski, ai Salomeski.


Aan: Timotheüs, van wie ik houd als van mijn eigen kind. Ik wens je de genade, het medeleven en de vrede toe van God, de Vader, en van Jezus Christus, onze Here. 	 Ka Timote, murho kuchi shavo O Del O Dat ai O Jesus Kristo amaro Devles te del tu o lashimos, e mila, ai e pacha.


Of weet u niet dat uw lichaam een tempel is van de Heilige Geest? Van de Geest, Die God u heeft gegeven en Die nu in u woont? U bent niet van uzelf! 	 Chi zhanen tume! Ke tumaro stato si e khangeri le Swuntone Duxoski kai si ande tumende, kai lia les katar O Del, ai kai chi mai san tumare korkorho?


Breng niet alleen in praktijk wat u van mij geleerd hebt, maar ook wat u van mij gehoord en gezien hebt; dan zal de God van de vrede met u zijn. 	 Keren so sichilian ai so sas tumen dino mandar, ai so ashundian mandar, ai dikhlian ke kerdem. Ai O Del kai del ame e pacha avela tumensa.


Hoewel het midden in de nacht was, nam de cipier hen mee en waste hun striemen. Direct daarna werden hij en zijn hele gezin gedoopt. 	 Kodo manush kai lelas sama katar e temnitsa lia le pesa strazo kodia e riat, ai xaliadia lenge dukha, ai won bolde les, ai vi kodolen kai sas leske.


Jezus zei tegen hen: "Een profeet wordt overal geëerd, behalve in zijn eigen stad en in zijn eigen familie." 	 Xoliale pe leste. Numa O Jesus phendias lenge, "Ferdi ande lesko foro ai ande lesko kher chi preznain le profeturia.


En toen Hij Zijn enige Zoon naar de aarde zond, zei Hij: "Laten alle engelen van God Hem aanbidden." 	 Ai kana pesko pervo Shav, O Jesus sas kerdilo pe phuv O Del phendia, "Mek sa le angeluria le Devleske te luvudin les."


Waar het op aankomt, is dat u zich laat leiden door de liefde, want dan zal de Gemeente in volmaakte harmonie bijeenblijven. 	 Ai opral, pa sa kadala dieli te avel tume e dragostia, kado si kai kerela te aven mishto phangle iek kavresa.


Toen ik op weg was naar Damascus en midden op de dag de stad naderde, stond ik plotseling gevangen in een felle lichtbundel, die uit de hemel kwam. 	 "Po drom kai zhavas ai sar pashuavas pasha Damascus, strazo karing le desh u dui chasuria iek bari vediara avili anda cheri, ai strefialas kruglom mandar.


Zij strooiden van verdriet stof op hun hoofd en huilden en jammerden: 'O, grote stad! Wat verschrikkelijk! Eerst maakte zij alle scheepseigenaren rijk door haar welvaart; nu ligt zij er binnen een uur ontredderd bij.' 	 Ai won shudena phuvia pe lenge shere pala lengo nekazo ai phenenas, "Nasul si! Nasul si pala kodo baro foro! Woi kerdia ame barvale katar lako barvalimos. Ai akana ando iek chaso ma nai kanch.


Door wat Ik gedaan en gezegd heb, weten deze mensen nu wie U bent. U hebt hen aan Mij gegeven, omdat zij van U waren. Zij hebben zich gehouden aan wat U zei. 	 Kerdem te zhangliolpe cho anav kal manush kai dian ma mashkar e lumia: Won sas chire, ai tu dian le mange; ai won garade chi vorba.


Net als mijn voorouders dien ik God met een zuiver geweten. Ik dank Hem ervoor dat ik dag en nacht voor jou kan bidden. 	 Naisiv le Devleske, kai podaiv les vuzhe gindosa, sar murhe dada kerde. Naisiv leske sagda e diese ai e riate, dama goji tute ande murho rhugimos.


Maar wij moeten God altijd voor u danken, broeders. De Here houdt van u. Hij heeft u uitgekozen als de eersten in Thessalonica die gered zouden worden, om u voor Zichzelf af te zonderen door de Heilige Geest en door uw geloof in de waarheid. 	 Ame trobul sagda te naisisaras le Devles anda tumende, amare phral, tume kai san drago le Devleske, ke O Del alosardia tume saxke te aven le pervi skepime katar O Swunto Duxo, kai kerel tume te aven le Devleske, ai katar tumaro pachamos kai si tume ando chachimos.


Zij herinnerden zich dat Hij dat inderdaad had gezegd. Ze holden terug naar Jeruzalem om aan Zijn elf discipelen en al de anderen te vertellen wat er gebeurd was. 	 Ai won dinepe goji leske vorbi,


Wat kan Ik over u zeggen? U bent net kinderen die buiten spelen en tegen hun vriendjes zeggen: 	 "Pe soste sai phenav ke miazol kadia vitsa. Miazol sar glate, kai beshen ando bazari, ai phenen le kolavrenge.


Toen hij ook nog probeerde de tempel te ontwijden, hebben wij hem gevangen genomen. Wij wilden hem volgens onze wet veroordelen. 	 Ai vi zumadia te marel mui katar o tampla, ai ame aterdiardiam les. Ame mangliam te das les pe kris pala amaro zakono,


Vrouwen kregen hun geliefden uit de dood terug. Anderen die op God vertrouwden, werden doodgeslagen; zij wilden liever sterven dan God de rug toekeren, omdat zij wisten later een beter leven te krijgen. 	 Pala pachamos uni zhuvlia premisarde lenge mule palpale ka traio. Uni alosarde te aven marde de sar te zhan ivia, ke chi mangle te zhan dur katar O Del. Anda kodia, won avena vazdine ka o traio kai si mai mishto.


Na het moeilijke afscheid van de christenleiders uit Efeze, kozen wij zee en zeilden in één ruk naar het eiland Kos. De volgende dag voeren wij naar Rhodos en vandaar naar Patara. 	 Kana mekliam le, geliamtar po paraxodo ai geliam strazo ando Cos; ai pe terharin aresliam kai izula Rhodes, ai kotsar geliamtar ando Patara.


Johannes, één van de discipelen, zei: "Meester, wij hebben iemand gezien die Uw naam gebruikte om boze geesten weg te jagen. Wij hebben het hem verboden. Hij hoort immers niet bij ons?" 	 O Iovano phendia, "Gazda, dikhliam ieke manushes kai gonil le bengen ande cho anav; ai ame aterdiardiam les, ke chi lelpe pala amende.


Wij worden van alle kanten bestookt, maar zitten niet in het nauw; wij krijgen veel moeilijkheden te verduren, maar worden niet wanhopig; 	 But chinuimata si pe amende, numa chi sam licharde; nekezhisaras, numa chi rimovsavas;


Vrienden, geloof niet alles wat u hoort, ook al wordt er beweerd dat het een boodschap van God is. Ga eerst na of er wel echt namens God gesproken wordt, want er lopen nogal wat valse profeten op deze wereld rond. 	 Murhe vortacha, na pachan sa kodolen kai mothon ke si le O Swunto Duxo, numa zumaven le te dikhen te si kodo duxo katar O Del. Ke but xoxamle profeturia avile ande lumia.


Jezus vroeg: "Wat zegt de wet van Mozes daarover?" 	 O Jesus phendia leske, "So si ramome ando zakono? So jines tu?"


Enkele van Zijn discipelen wezen op de mooie, grote stenen van de tempel en de prachtige versieringen op de muren. 	 Uni zhene denas duma pal tampla, sar shukarenas o tampla le lashe baxensa ai podarki kai dine ka Del, O Jesus phendia lenge,


Hij hurkte opnieuw en begon weer te schrijven. 	 Ai pale bandilo, ai ramolas pe phuv.


Er zijn drie getuigen in de hemel: De Vader, Christus (A) en de Heilige Geest; samen zijn Zij één. 	 Ke trin marturia si ando rhaio, O Dat, E Vorba, ai O Swunto Duxo: ai sa le trin si iek.


Na het vertellen van al deze gelijkenissen ging Jezus naar Nazareth, de stad waar Hij was opgegroeid. 	 Kana O Jesus getosardia sa le paramichi, gelotar kotsar.


De man uit wie de boze geesten waren weggegaan, smeekte of hij mee mocht. Maar Jezus wilde dat niet. 	 O manush kai; ankliste sas le beng anda leste mangliape katar O Jesus, "Mek ma te zhav tusa." Numa O Jesus tradia les ai phendia les,


Hij keek hen een voor een aan. "Steek uw hand uit", zei Hij tegen de man. Terwijl de man dat deed, werd zijn hand helemaal gezond. 	 Wo dikhlia pe lende, ai phendia le manusheske, "Lunzhar cho vas," ai kodo manush lunzhardia pesko vas ai lesko vas sastilo.


Zelfs sommigen van u zullen de waarheid verdraaien en proberen de christenen aan hun kant te krijgen. 	 Ai vazdelape mashkar tumende manush kai sicharen o xoxaimos ai te tsirden le shave le Devleske karing peske.


Het was Jakobus, Petrus en Johannes (die een belangrijke plaats in de gemeente hadden) wel duidelijk dat God mij dit werk had gegeven. Zij beschouwden Barnabas en mij als hun gelijken en gaven ons hun rechterhand. Zij moedigden ons aan door te gaan met ons werk onder de andere volken; zelf zouden zij doorgaan met hun werk onder de Joden. 	 O Iakov, o Petri, ai o Iovano, kai sas jinde sar le bare, preznaisarde ke O Del diasas ma kodia buchi mange; antunchi dine ame vas ka Barnabas ai man. Ai kadia chidine andek than iek kavresa ai andek than phendiam ke ame zhasa te keras buchi mashkar kodola kai Nai Zhiduvuria, ai ke won zhana mashkar le Zhiduvuria.


Geluid & Video 	 Sunet & video


sprak openlijk over Jezus. De Griekstalige Joden waren hem niet goedgezind. Na enkele verhitte gesprekken met hem, probeerden zij hem te doden. 	 ai delas duma pa Del vi le Zhidovonsa; numa le Zhiduvuria mangenas te mudarenas les.


Nadat Jezus dit gezegd had, keek Hij omhoog naar de hemel en zei: "Vader, het is zover. Laat zien hoe groot en machtig Uw Zoon is, dan kan Hij laten zien hoe groot en machtig U bent. 	 Pala kodia kana dine duma O Jesus, vazdia le iakha po cheri, ai phendia, "Murho Dat, e vriama avili;


Wie verder gaat dan wat Christus geleerd heeft, heeft geen gemeenschap met God. Maar wie zich houdt aan wat Christus heeft geleerd, heeft niet alleen gemeenschap met Hem, maar ook met Zijn Vader. 	 Kon godi zhal mai dur ai chi beshel ando zakono le Kristosko, ai les O Del. Numa kodo kai beshel ando zakono le Kristosko, si les O Dat ai vi O Shav.


Er stonden zes grote aarden kruiken, elk met een inhoud van zo'n honderd liter. Die werden bij bepaalde gelegenheden met water gevuld, zodat men zich volgens de Joodse voorschriften kon wassen. 	 Kotse sas shov phiria chikake, thodinesas te vuzharenpe le Zhiduvuria, swako phiri sai zhalas bish tai pansh galonuria vai iek shel litre pai. (Thodinesas kotse te halaven penge vas te keren sar lenge zakono phenel.)


Zij stonden aan de grond genageld en wisten niet wat zij ervan moesten denken. Zij zeiden tegen elkaar: "Wat heeft dit toch te betekenen?" 	 Savorhe chidisaile, ai chi zhanenas so te gindinpe, won mothonas iek kavreske, "So si so mothon?"


Christus moet net zo lang regeren tot Hij alle tegenstanders heeft onderworpen. 	 Ke trobul te poronchil, zhi kai thola sa le duzhmanon telai leske punrhe.


Want uw hart, dat eens vol duisternis was, is nu vol van het licht van de Here. 	 Tume sanas mai anglal ando tuniariko, numa akana kai san le Devlesa ande vediara. Phiren sar manush kai si la vediarake.


Wij mogen bij Hem horen en doen wat Hij zegt, heel ons leven lang. 	 Te sai avas swintsi ai vorta angla Del, swako dies ande amaro traio.


Wat de terugkeer van onze Here Jezus Christus en onze hereniging met Hem betreft, 	 Mangas tume, amare phral, pa kodia kai kana avela amaro Devles O Jesus Kristo, ai kai ame avasa lesa,


Wat uzelf betreft, broeders, laat u niet ontmoedigen en blijf het goede doen. 	 Numa tume murhe phral, na aterdion te keren o mishtimos.


Daarom besloten de christenen van Antiochië hun geloofsgenoten in Judea te helpen. 	 Le disipluria dinepe duma, ai te traden xaben sako so dashtila kal phral kai sas ande Judea;


Voor mij is het leven Christus Zelf en het sterven pure winst. 	 Ke O Kristo si murho traio, ai te merava mai mishto.


"Kom aan boord", zeiden ze. Even later legden zij in Kapernaüm aan. 	 Mangenas te len les ande pengo chuno; ai strazo o chuno areslo karing e phuv kai trobulas te zhan.


"Komt u soms ook uit Galilea?" vroegen de anderen spottend. "Lees maar na wat er geschreven staat. U zult nergens vinden dat er een profeet uit Galilea komt." 	 Won phende leske, "Vi tu san anda Galilee? Sichos o ramomos le Devlesko ai dikhesa, ke chi iek profeto avel anda Galilee.


Op een zaterdag (of 'sabbat' zoals de Joden zeggen) liep Jezus met Zijn discipelen door de graanvelden. De discipelen plukten zo nu en dan wat aren en haalden de graankorrels eruit om op te eten. 	 Ande kodia vriama O Jesus nakhlia pe ek niva kai bariolas jiv po Sabat. Ai leske disipluria line anda jiv.


THYATIRA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Thyatira: Dit zijn de woorden van de Zoon van God, Die ogen heeft als vlammend vuur en voeten als gesmolten brons: 	 Ramos ka o angelo (pasturi) la khangeriako ando foro Thyatira: "O Shav le Devlesko si les iakha sar iag ai leske punrhe strefian sar xarkune, phenel kadala vorbi:


Het is dus wel duidelijk dat wij niet door valse motieven werden geleid of bijbedoelingen hadden, toen wij een beroep op u deden. Wij zijn in alle opzichten eerlijk en oprecht geweest. 	 Ke amaro divano pa Del kai phenas le manushenge, nai xoxamlo vai bi vuzho, ai chi rodas te shubisaras kanikas.


Daarom vertrouwen wij op God, Die Christus uit de dood heeft laten opstaan en Hem grote macht en majesteit heeft gegeven. Ons geloof en onze hoop zijn op God gevestigd. 	 Ke pala leste arakhlian o pachamos ando Del, ai porme O Del zhuvindisardia les mashkar le mule, ai porme dia les o barimos; no kadia tumaro pachamos ai o mishtimos kai azhukeren ando Del le.


Wij leven zo dat niemand door onze houding van de Here wordt afgehouden. Zo kan van ons werk geen kwaad gesproken worden. 	 Ame mangas te na mothon ke amari buchi nai chachi, anda kodia ame rodas te na rimosaras kanikaske ande kancheste.


Petrus zei tegen Hem: "Zelfs al zouden alle mensen zich voor U schamen, ik nooit!" 	 Numa o Petri phendia leske, "Vi te meken tu sa pala so kerdiolape, me shoxar chi mekava tut!"


Pilatus riep de Joodse leiders en de andere mensen weer bij elkaar en zei: 	 Ai kana o Pilate chidia le bare rashan, ai le bare kai poronchin ai le narodos andek than,


Filippus bijvoorbeeld, ging naar de stad Samaria en vertelde dat Jezus de Christus is. 	 O Filip gelo ando foro kai sas ande Samaria, ai delas duma pa Kristo.


Weet u niet meer dat God onze voorvader Abraham rechtvaardigde om wat hij deed? Hij gehoorzaamde, zelfs al hield dat in dat hij zijn eigen zoon op een altaar moest offeren. 	 Nas o Abraham amaro dat sas jindo vorta angla Del pala so kerdia, kana dia peske shaves o Isaac te merel?


Zolang het dag is, moeten wij doen wat God ons opdraagt. Als de nacht komt, kan niemand meer iets doen. 	 Trobul te kerav e buchi kodaleske kai tradia man zhi kai o dies; e riat avela, kana khonik nashti kerela buchi.


Zij kwamen in Jericho aan. Later, toen Hij met Zijn discipelen uit de stad vertrok, liepen er heel veel mensen met hen mee. 	 Ai aresle ando Jericho; kana zhanas avri anda Jericho le disiplonsa ai but manushensa, iek korho kai bushol Bartimaeus, o shav le Timaeusosko, beshelas tele pasha drom, ai mangelas xabe vai love.


Jakob bleef in Egypte wonen en is daar ook gestorven. Ook zijn zonen hebben er tot hun dood gewoond. 	 O Iakov avilo ande Egypt, ai mulo kotse, ai vi amare dada.


Hij ging de tempel van God binnen (Abjathar was toen hogepriester) en nam het heilige brood mee. Eigenlijk mochten alleen de priesters dat eten. Maar David en zijn vrienden aten het brood toch. 	 Sar gelo ando kher le Devlesko kana o Abiathar sas o baro rasha, ai xalias andal halome manrhe kai nas leske slobodo te xal, vai kodolenge kai sas lesa, numa le rashange.


Als de duivel nu de duivel wegjaagt, vecht hij tegen zichzelf en maakt zijn eigen koninkrijk kapot. 	 Teala o beng gonil le bengen, won si xulade pe peste. Sar rhivdila ai ashela leski amperetisa?


Vroeg in de morgen kwamen de leden van de Hoge Raad bijeen om te overleggen wat hun te doen stond. Zij besloten Jezus naar Pilatus, de Romeinse gouverneur, te brengen. Enkele soldaten boeiden Hem en namen Hem mee. 	 Kana phuterdilo o dies sa le bare rasha, ai le phure kai poronchinas, ai le Gramnoturia avile andek than te den duma pa O Jesus. Ashshile te phanden les, ai ningerde les ka Pilate.


Beste broeders, stelt u zich eens voor in mijn plaats, zoals ik mij in uw plaats heb gesteld. Niet dat u mij iets hebt aangedaan. 	 Murhe phral, mangav ma tumendar, kerdion sar mande. Sar me kerdilem sar tumende, chi kerdian mange chi iek nasulimos.


Maar ik vertrouw erop dat de Here mij binnenkort de kans zal geven zelf ook naar u toe te komen. 	 Ai pachav ma ando Del ke zhava me te dikhav tume.


Laat het geloof in Christus niet los en houd altijd een zuiver geweten. Want sommige mensen hebben hun geweten geweld aangedaan door (hoewel zij de goede weg kenden) slechte dingen te doen. Daardoor zijn zij het geloof in Christus kwijtgeraakt. 	 Garav o pachamos, ai lashe ginduria, ke uni chi mangle te lenpe pala pende ginduria, ai porme xasarde pengo pachamos.


Ze zou haar vriendinnen en buurvrouwen bij elkaar roepen en zeggen: 'Zijn jullie ook niet blij dat ik de zilveren munt die ik kwijt was, weer heb gevonden?' 	 Ai kana arakhlia les, akharel peske vortakon ai le manushen kai beshen pasha late, phenelas, "Raduin tume mansa; ke arakhlem o kotor le rupesko kai xasardemas."


en proberen ons ervan te weerhouden andere volken het goede nieuws te brengen, waardoor zij gered kunnen worden. Op die manier stapelen hun zonden zich steeds hoger op. Maar eenmaal komt het zover dat God met hen zal afrekenen. 	 Won thon zor te aterdiaren ame te ingeras ka kodola kai Nai Zhiduvuria, e Vorba kai anel lenge o skepimos. Kado si lengo mai baro bezex kai thode opral pa penge bezexa kai kerde mai anglal, numa e xoli le Devleski sa woi aresli len.


Enkele godsdienstleraars, die uit Jeruzalem waren gekomen, merkten op: "De duivel, de leider van de boze geesten, zit in Hem. Die geeft Hem macht om boze geesten te verjagen." 	 Ai le Gramnoturia avile andai Jerusalem phenenas, "Si les Beelzebub ande leste! Ai gonil le bengen ke o baro le bengengo, o Beelzebub del les e putiera."


U moet hier elke dag met elkaar over spreken, nu er nog de tijd voor is; want niemand van u mag zich door de betovering van de zonde laten verharden, zodat hij niet meer naar God luistert. 	 Zhutin iek kavreste. De duma swako dies iek kavresa kana si vriama, ai cho ilo chi avela zuralo, ai chi peres ando atsaimos le bezexesko.


God is haar misdaden niet vergeten. Haar zonden hebben zich hemelhoog opgestapeld. 	 Ke lake bezexa si wucho sar o rhaio si latar. O Del mai sigo si te kritsinil la.


De zonde zag haar kans schoon en gebruikte die voorschriften om mij op de verkeerde weg te brengen en te doden. 	 Ke o bezex dabai astardia, kerdia te shubiv ma le zakonosa, ai kerdia te merav.


'Ik ben de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob!' Daaruit blijkt dat Hij niet een God van doden is, maar van levenden." 	 "Me sim O Del le Abramosko, O Del le Isakosko ai O Del le Jacovosko," O Del nai O Del le mulengo, numa le zhuvindengo."


Jezus vertelde nog een gelijkenis. "U kunt zich het Koninkrijk van de hemelen ook zo voorstellen. Een boer zaaide goed graan op zijn land. 	 O Jesus phendias lenge aver paramichi, "E amperetsia le rhaioski si sar iek manush kai thodias lashe sumuntsi ande peski niva.


Want wij vechten niet tegen mensen, maar tegen onzichtbare wezens: De duivelse heersers en machten, die deze donkere wereld tiranniseren, een heel leger van boosaardige geesten in de onzichtbare wereld om ons heen. 	 Ke chi maras ame le manushensa kai si les stato ai rat, numa maras ame kodolensa kai nai le stato, o nasulimos kai poronchil pe lumia kai ame chi dikhas, le angeluria le bengeske, le putieri kai poronchin pe kadia lumia kai si tuniariko.


Het beest dat u zag, heeft eens geleefd maar is er nu niet meer. Het zal straks uit de bodemloze put omhoog komen en er weer in ondergaan. De bewoners van de aarde die niet in het levensboek zijn ingeschreven, zullen zich erover verbazen dat het beest dat er vroeger was, er nu niet meer is, maar straks weer zal komen. 	 O lolo zhungalo zhigania tu dikhlian, zhuvindilas numa akana si mulo. Ai akanash wo avela katar o gropo ai avela pharhadia, le manush la lumiake chudin, lenge anav kai nas ramome ande Klishka le Traioski de anda gor la lumiake, avena chudisaile kana dikhen o lolo zhungalo zhigeni zhuvindilas. Akana si mulo, numa pale avela palpale.


Ik ben uitgekozen (daar kan geen twijfel over bestaan) als Gods boodschapper en apostel om vreemde volken de waarheid te vertellen en hun te leren dat zij door het geloof gered kunnen worden. 	 anda kodia me o Pavlo, ek pasturi ai ek apostle tradino sim te sicharel kodolen kai Nai Zhiduvuria pa pachamos ai pa chachimos. Chi xoxavav, o chachimos phenav!


Ik vertel dit allemaal omdat Ik nu nog hier ben. 	 Me phendem tumenge kadala dieli zhi kai sim tumensa,


Zij hebben de macht de hemel te sluiten, zodat er geen regen valt in de tijd dat zij namens God spreken. Zij hebben ook de macht al het water in bloed te veranderen en de wereld met allerlei rampen te teisteren, zo vaak zij dat willen. 	 Si le putiera te phandaven o cheri te na del breshind kana won profesisaren, ai won parhuven o pai ando rat, ai sai traden swako fialo baio pe phuv kana mangen.


In de verte liep een grote troep varkens eten te zoeken. "Als U ons toch wegjaagt, stuur ons dan in die varkens", smeekten de boze geesten. 	 Nas dur lendar but bale kai xanas.


Dan zal die de slechte knecht laten folteren en naar de plaats van de huichelaars laten brengen. Daar is wroeging en verdriet." 	 Si te shinel les kotora, ai thol les kodolensa kai ankerdion so nai. Kotse le manush si te roven ai te chiden dandendar."


Ondertussen stonden de leidende priester s en de godsdie nstleraars fanatiek allerlei beschuldigingen te schreeuwen. 	 Ai le bare rasha ai le Gramnoturia kotse sas, ai thonas dosh pe leste zurales.


Volg mijn voorbeeld, vrienden, zoals ik het voorbeeld van Christus volg. 	 Le tu pala mande, vi sar me lav pala Kristo.


Zij zijn één. Niet langer twee, maar één. En geen mens mag scheiden wat God heeft samengebracht." 	 Pala kodia na mai dui numa iek stato. So Del thodias andek than o manush te na hulavel."


Maar op een nacht, terwijl iedereen sliep, kwam zijn vijand en zaaide onkruid tussen het graan. 	 Numa zhi kai le manush sovenas, lengo duzhmano avilo ai thodias rherto (chorhi sumuntsa) mashkar o jiv ai gelotar.


Paulus wilde er zelf ook heen gaan, maar de christenen hielden hem tegen. 	 O Pavlo mangelas vi wo te zhal angla narodo, numa le shave le Devleske chi mekenas les.


Wij hoeven het zelf niet meer te vertellen, want de mensen vertellen ons hoe u ons met open armen hebt ontvangen en dat u zich van de afgoden hebt afgekeerd om nu de levende en ware God te eren en te dienen. 	 Savorhe den duma pa kodia kai premisardian ame kana geliam tumende, ai kai meklian le ikoni te bolden tume karing O Del, saxke te keren buchi le Devleski le zhuvindeske ai le chacheske;


Ik zou wel willen dat u geen zorgen had. Iemand die niet getrouwd is, kan al zijn tijd en aandacht aan de zaken van de Here besteden. Zo is hij of zij in de gelegenheid uitsluitend de Here te dienen. 	 Manglemas te aven bi darako. Kodo kai nai ansurime rodel le dieluria le Devleske, sar te avel drago le Devleske.


Het zal een ander verbond zijn dan dat Ik met hun voorouders sloot op de dag dat Ik hen uit Egypte leidde; die hielden zich niet aan het verbond, zodat Ik hun de rug heb toegekeerd. 	 O nevo kontrakto le luvudimasko chi avela sar o phuro zakono le luvudimasko kai dem lenge dada, kana lem le pala o vas ai ingerdem le avri andai o them o Egypt: Won chi kerde so phendia o zakono, ai trobulsardem te dav aver.


Na onze aankomst in Rome werd Paulus gezegd dat hij mocht wonen waar hij wilde, al was het wel onder voortdurende bewaking van een soldaat. 	 Kana aresliam ande Rome, o baro ketano angerdia le manush kai sas phandade ka o baro le Romanongo, numa meklia le Paulos te beshel korkorho ieka ketanasa te arakhel les.


Maar houd ze in de gaten! Zij persen de weduwen alles af, zelfs hun huis. En voor de vrome schijn zeggen zij lange gebeden op. De straf die zij krijgen, zal er alleen maar zwaarder door worden." 	 Ai won len khera le phivlia, ai te na dichol lenge nasulimos but, pe lende avela kris mai bari.


Vijf van hen zijn gevallen, de zesde is nu aan het bewind en de zevende moet nog komen; maar zijn regering zal niet lang duren. 	 ai si le efta amperaturia. Pansh anda lende nai amperaturia akana. O shovto si amperato. O eftato chi avilo inker, kana avela si amperato ferdi pala xantsi vriama.


Jezus zei tegen de bedienden: "Vul al die kruiken met water." 	 O Jesus phendia lenge, "Peren le phiria le paiesa." Line le slugi ai pherde le zhando mui.


Een van de Farizeeërs nodigde Jezus uit bij hem thuis te komen eten. Jezus nam die uitnodiging aan en ging aan tafel. 	 Iek Farisi mangliape katar O Jesus te xal lesa. O Jesus gelo ando kher le manushengo ai thodiape kai skafidi te xal.


Hij wees naar Zijn discipelen en zei: "Kijk, dat zijn mijn moeder en mijn broers. 	 Anzhardias pesko vas karing peske disipluria ai phendias, 'Eta! Murhi dei ai murhe phral!


Terwijl ze zo liepen te praten, haalde iemand hen in en liep met hen mee. 	 Sar denas duma, O Jesus pashilo pasha lende, ai phirelas lensa.


Pilatus gaf opdracht Barabbas vrij te laten. Hij liet Jezus met een zweep afranselen en daarna wegbrengen om gekruisigd te worden. 	 Antunchi meklias lenge o Barabbas, marde le Jesusos bichosa, ai dias les te thon les po trushul.


Ik ging naar de engel toe en vroeg hem mij het boek te geven. "Hier", zei hij, "eet het op. Het zal zwaar op uw maag liggen, maar in uw mond zo zoet zijn als honing." 	 Gelem ka angelo ai phushlem lestar te del ma e tsinorhi klishka. Wo phendia, "Les la ai xas la. Zumavela sar avjin ando cho mui, numa kana xalian, kerel cho ji shuklo."


Volg hem, kijk waar hij naar binnen gaat en vraag of jullie de eigenaar van het huis mogen spreken. Zeg tegen hem dat Ik jullie heb gestuurd en vraag in welke kamer van zijn huis wij vanavond mogen eten. 	 Kana wo zhal ando kher, phenen leske, "O gazda phenel, 'Kai e soba te kerav O Dies O Baro le Zhidovongo ka chiro kher murhe disiplonsa?'"


Een tempeldienaar die voorbijkwam, deed hetzelfde en liet de man gewoon liggen. 	 Saikfielo, iek manush katar e vitsa le Leviangi, nakhlo kotsar, kana dikhlia o manush kai sas mardo, avilo pasha leste numa nakhelas pe kolaver rik.


Maar Melchizédek was een vreemde en toch gaf Abraham hem een tiende van de buit. Melchizédek zegende de machtige Abraham; 	 Numa o Melchizedek sikadia o respektimos kal Abraham, ai o Abraham premisardia so sas shinadia leske katar O Del.


Als de duivel tegen zichzelf vecht, blijft er niets van hem over. 	 Teala o beng gonil le bengen, won si xulade pe peste. Sar rhivdila ai ashela leske amperetsia?


Die doen het uit liefde. Zij weten dat ik door God geroepen ben om hier het geloof in Jezus Christus te verdedigen. 	 Won keren kodia ande dragostia, ke won zhanen ke O Del dia ma kadia buchi te thav partia la lashia viastaki.


Hij zal hoog aan de hemel bijzondere dingen laten gebeuren en beneden op de aarde duidelijke tekenen geven: bloed, vuur en rookwolken. 	 Kerava bare dieli opre ando cheri, ai mirakluria tele pe phuv, rat, iag, ai tsu.


Van toen af begon Jezus Zijn discipelen duidelijk te maken dat Hij naar Jeruzalem moest gaan en daar verschrikkelijke dingen zou meemaken. Hij zou in de handen van de Hoge Raad vallen en gedood worden. Maar op de derde dag zou Hij weer levend worden. 	 De katar kodia vriama O Jesus sikavelas peske disiplon, "Ke musai te zhal ande Jerusalem ai but fialuria avela chinuime katar le phure kai poronchin, ai le bare rasha, ai le Gramnoturia. Te mudaren les, ai o trito dies te zhuvindil."


In de naam van de Here Jezus Christus dragen wij zulke broeders op rustig aan het werk te gaan en hun eigen brood te verdienen. 	 Kodole manushenge ame mangas ai phenas kacha diela ando anav le Kristosko, te keren buchi swako dies saxke te avel le so trobul le.


Toen de discipelen van Johannes weggingen, zei Jezus tegen de mensen die om Hem heen stonden: "U bent in de woestijn geweest om Johannes te zien. Wat dacht u eigenlijk van hem? Dat hij een riet was, dat wuift in de wind? 	 Ai sar zhanastar, O Jesus dias duma le narodosa pa Iovano, "So gelian te dikhen ande pusta? E treshtia kai mishkilas katar e barval?


Blijf uit de buurt van alles wat jou als jongeman slechte gedachten en gevoelens kan geven. Geef in plaats daarvan je aandacht aan alles wat je kan helpen goed te doen. Heb geloof en liefde en zoek het gezelschap van hen, die van de Here houden en een zuiver hart hebben. 	 Durios katar le dieli le nasul kai si andel ginduria le ternenge, ai rode o chachimos, o pachamos, e dragostia, ai e pacha, kodolensa kai ieke vuzhe ilesa mangenpe katar O Kristo.


en doen zwaar werk met onze handen. De mensen die ons uitschelden, wensen wij het beste toe; vervolging verdragen wij geduldig; 	 Ai keras buchi amare vastesa: stramime sam, rhugisaras lenge; chinuime sam, rhevdisaras: xoxaven pe amende, dem duma lashimasa;


Jezus doopte overigens niet Zelf, maar Zijn discipelen deden dat. 	 Numa O Jesus chi bolelas, numa leske disipluria.


Hij vertrok naar het gebied van Tyrus. Daar ging Hij een huis binnen. Hoewel Hij niet wilde dat men te weten kwam dat Hij er was, werd het toch bekend. 	 O Jesus gelotar kotsar ai gelo karing o Tire ai Sidon, gelo ando kher, chi mangelas khonik te zhanel kai wo sas kotse, numa nashti garavel les.


Daarom leek het ons goed twee mannen uit te kiezen en naar u toe te sturen, samen met onze vrienden Barnabas en Paulus, 	 Anda kodia ame diam andek than, ai mangliam te alosaras lashe manush, ai te tradas le tumenge, kodolensa kai si amenge drago o Barnabas ai o Paul.


Ik, Paulus, heb het keer op keer geprobeerd, maar satan hield ons tegen. 	 Ame mangliam te avas tumende, me, o Pavlo zumadem te kerav kodia butivar, numa o beng chi meklia ame.


Hij verdroeg hun grillen tijdens de veertig jaar dat zij in de woestijn rondzwierven. 	 Lia sama lendar shtarvardesh bersh ande pusta.


De man kon op dat moment weer zien. Hij ging met Jezus mee en prees God. De mensen die het hadden gezien, begonnen ook God te prijzen. 	 Ai strazo dikhlia, ai liape pala Jesus, ai luvudilaspe ka Del; ai sa o narodo kana dikhle so kerdilia luvudinaspa ka Del.


"Ik ben het", antwoordde Jezus. 	 O Jesus phendia leske, "Dikhes les, wo si kai del duma tusa akana."


Wat heeft de Vader geweldig veel liefde voor ons! Wij héten niet alleen Zijn kinderen, wij z!jn het ook. De mensen, die God niet kennen, begrijpen daar niets van. 	 Dikhen, sode sam drago le Dadeske! Leski dragostia kadia de baro lo kai shave Devleske akharen ame, ai chaches shave Devleske sam. Eta sostar e lumia chi zhanel ame, ke chi zhanel le Devles.


Wie van Mij houdt, zal altijd volgens mijn geboden leven. 	 "Te sim tumenge drago, garaven murho zakono.


Luister niet naar klachten over een voorganger, tenzij er twee of drie getuigen zijn, die hem beschuldigen. 	 Na premisar e shipka kai si phendi pe iek manush kai del duma pa Del, de ferdi te avela dui vai trin marturia kai mothon ke shubisailo.


"Ik ben een Jood", ging Paulus verder, "geboren in Tarsus, in Cilicië. Maar ik ben hier in Jeruzalem grootgebracht. Ik heb gestudeerd bij de beroemde Gamaliël. Hij heeft mij de wet van onze voorouders tot in de kleinste bijzonderheden ingeprent. Ik stond voor God op de bres, even vurig als u vandaag. 	 "Me sim zhidovo, me kerdilem ande Tarsus o foro kai si ande Cilicia, numa barilem ande kado foro ai beshavas pashol punrhe ieke manusheske kai busholas Gamaliel. Wo sicharelas ma vorta te zhanav o zakono amare dadengo, ai kodo manush radimasa kerelas buchi le Devleski, sar keren tume savorhe adies.


Even later zaten zij op het gras in groepen van vijftig en honderd personen. 	 Ai beshle tele andek than po panvardesh zhene ai po iek shel zhene.


Na de feestdagen gingen zij weer terug naar Nazareth, maar Jezus bleef in Jeruzalem achter. 	 Kana getosaile le diesa kana xanas O Baro Dies le Zhidovongo geletar, numa O Jesus beshlo ande Jerusalem, ai lesko dat ai leski dei chi zhanenas.


Hoewel er veel volken zijn die de geschreven wet van God niet hebben, doen die van nature toch wat God wil. Daaruit blijkt dat zij weten wat goed en kwaad is. 	 Kana kodola kai Nai Zhiduvuria, kai chi zhanen o zakono le Zhidovongo, keren anda pende so mothol o zakono, si le iek zakono lenge, marka ke nai le o zakono.


Wat Henoch zei, die van de zevende generatie na Adam was, is ook op hen van toepassing: "Daar komt de Here met de tienduizenden die bij Hem horen, om over alle mensen recht te spreken. 	 Vi lenge si e profesi kai phendia e Enoch, o eftato andai vitsa le Adamoski phendia, arakhen tume, "O Del si te avel peske swuntone shavensa ai but miliwonia avena.


Toevallig kwam een priester langs. Maar toen hij de man zag liggen, ging hij aan de overkant van de weg voorbij. 	 Iek rashai nakhelas kotsar ai dikhlia le manushes, numa nakhelas po drom pe kolaver rik.


Als u alleen maar vriendelijk bent voor uw vrienden, doet u niets bijzonders. Dat doet immers iedereen. 	 Ai te dena dies lasho ferdi tumare phralen, so keren mai but kavrendar, chi keren vi le manush kai chiden e taksa sa kadia.


Toen Mozes veertig jaar was, kreeg hij het verlangen bij het volk van Israël te kijken. Het was tenslotte zijn eigen volk. 	 Shtarvardesh bershengo sas kana avilia leske po ilo te zhal te dikhel peske phralen kai sas Zhiduvuria.


Toen Hij was uitgesproken, zei Hij tegen Simon: "Vaar het meer eens op naar diep water en gooi daar uw netten uit." 	 Kana getosardia te del duma, phendia le Simonoske, "An cho chuno pek than kai si baro pai, ai porme tu ai kodola kai si tusa shuden tumare siti te len mashe."


Een lichaam bestaat niet uit één enkel deel, maar uit vele delen. 	 Kadia o stato nai iek kotor, numa kerdiol anda but kotora.


Daarna nam de duivel Hem mee naar het dak van de tempel in Jeruzalem. "Als U de Zoon van God bent", zei hij, "spring dan naar beneden. 	 Antunchi o beng angerdia les ando Jerusalem ai thodia les ta opre pe tampla, ai phendia les, "Te san tu O Shav le Devlesko, shude tu katsar tele.


Op zondagmorgen, bij het opgaan van de zon, gingen zij naar het graf. 	 Ai kana phuterdilo o dies o pervo dies le kurkosko, avile ka greposhevo kana wushtel o kham.


Wij krijgen ons verdiende loon, maar deze Man heeft niets verkeerds gedaan." 	 Ame, si kris pe amende; ke ame keras amensa kadia, ke chorhe sam kai kerdiam baiuria: numa kado chi kerdia chi iek baio.


Ander zaad viel tussen de distels en verstikte. 	 Aver pele mashkar le kanrhe, kodola kanrhe barile ai tasade le.


Laat u dus door niemand bekritiseren over wat u eet of drinkt. En of u zich al of niet aan feestdagen en rustdagen moet houden. 	 Na meken khonik te thol tumenge dosh anda so xan, ai anda so pen, vai ke chi keren le praznikuria le Zhidovonge, ai chi rhugin tume ka nevo shunuto, vai kal Sabat.


Aan hun doen en laten kunt u zien wat zij zijn, zoals men een boom kan herkennen aan zijn vruchten. U hoeft aan doornstruiken geen druiven te zoeken en aan distels geen vijgen. 	 Tume prinzharen le katar lenge fruta. Sai chidelpe struguro pai krenga kanrhenge, vai figi pai tsignida?


zegt de Heilige Geest mij nadrukkelijk in elke stad waar ik kom, dat mij gevangenschap en vervolging te wachten staat. 	 Numa ferdi foro forostar, O Swunto Duxo mothol mange mai anglal ke e temnitsa ai chino azhukerel ma.


Dit is de eerste opstanding. De rest van de doden werd pas weer levend na die duizend jaar. 	 Le kaver kai mule chi avena palpale ka traio zhi kana le iek mi bersh getonpe. Kodo si o pervo zhuvindimos o pervo data kana but manush si vazdine andai martia ka traio andek than.


"Waarom huilt u?" vroeg Jezus. "Wie zoekt u?" "Och, heer, als u Hem ergens anders hebt neergelegd, zeg het alstublieft. Dan neem ik Hem mee", zei zij. 	 O Jesus phendia lake, "Zhuvlio, Sostar roves? Kas rodes?" Ai woi gindilas ke wo sas o manush kai lel sama katar o sado, phenel leske, "Gazda, te lian les vari kai, phen mange kai thodian les, ai me lava les."


Wie zondigt, overtreedt de wet van God, want elke zonde is een overtreding van die wet. 	 Savo godi manush kerel bezexa doshalo ke chi kerel so phenel o zakono le Devlesko; ke o bezex doshalo lo karing o zakono.


Talloze mensen volgden Hem en velen werden door Hem genezen. 	 Bare naroduria gele pala leste, ai sastiardia le kotse.


"Niet doen!" schreeuwde Paulus. "Doe uzelf geen kwaad! Wij zijn allemaal nog hier!" 	 Numa o Pavlo tsipisardia zurales, phenelas, "Na ker tuke baio, ke savorhe katse sam."


De Gemeente is Zijn lichaam, waarin Hij volledig tot uiting komt; Jezus Christus Die alles in de hele schepping vervult en volmaakt. 	 e khangeri si o stato le Kristosko, ai ande late si kai O Kristo kotselo wo kai perel sa e lumia.


De leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad zochten getuigen om Jezus ter dood te kunnen veroordelen. Maar zij vonden alleen mensen die een vals getuigenis wilden afleggen. 	 Le rasha le bare, ai sa e Sanhedren kodola kai shinenas le krisa, rodenas te thon beda xoxamni po Jesus, te shinen kris pe leste, te mudaren les.


Maar iemand die niet gelovig is (de natuurlijke mens) heeft geen oog voor wat de Geest van God doet. Voor hem is dat allemaal onzin. Hij begrijpt er niets van, omdat het alleen geestelijk te doorzien is. 	 Numa o manush zhigania (manush kai chi pachalpa ando Del), chi lel le dieli anda Duxo le Devlesko; ke leske si dilimos, ai nashte zhanel le, ke ferdi Duxosa sai haliarel.


"Abba! (b) Vader!" zei Hij. "Voor U is alles mogelijk. Neemt U die beker bij Mij vandaan. En toch, niet wat Ik wil, maar wat U wilt moet gebeuren." 	 Ai phendia, "Abba Murho Dat, te sai mek te nakhel kadia kuchi mandar, numa na murhi, chiri voia te avel kerdi."


'Deze mensen eren God met de mond, maar in hun hart moeten ze niets van Hem hebben. 	 "Kado narodo preznain ma peska mosa, numa lengo ilo dur mandar.


Gebruik de bijzondere gave die God je door Zijn profetisch woord heeft gegeven, toen de leiders van de gemeente jou de handen oplegden. 	 Na buster e podarka le Devleski kai si ande tute, kai dia tu kana le profeturia dine duma, ai kai le mai phure thode le vas pe tute te rhugin tuke.


Jezus zei tegen hem: "Jullie Farizeeërs wassen alleen de buitenkant. Maar van binnen zijn jullie nog vuil, vol hebzucht en boosaardigheid. 	 Numa o Devla phendia leske, "Tume Farizeanuria xalaven e kuchi ai o tiari avrial, numa andral tume san pherdo nasulimasko ai chorimasko.


Na Zijn terugkeer uit de dood was dit de derde keer dat Jezus bij Zijn discipelen kwam. 	 Kodia sas e trito data kai O Jesus sikadiolaspe peske disiplonge, de sar zhuvindisailo sas mashkar le mule.


Want sinds jaar en dag zijn er in alle steden mensen, die de wet van Mozes bekendmaken. Elke sabbat wordt de wet in de synagoge voorgelezen." 	 Ke demult le mai phure manush mothon o zakono le Mosesosko ande swako foro, ai jinen o zakono andel khangeria swako Savato.


De mensen die u dwingen u te laten besnijden, proberen daarmee op de Joden een goede indruk te maken; zij willen voorkomen dat ze worden vervolgd voor het geloof dat men alleen gered kan worden door Christus, Die aan het kruis gestorven is. 	 Sa kodola kai mangen te plachan penge statos mangenpe zor te keren semno pe tumaro stato. Saxke te na chinuin won pala trushul le Kristosko.


Maar Jezus hield vol: "Er is iemand die Mij opzettelijk heeft aangeraakt, want Ik voelde dat er kracht uit Mij ging." 	 Numa O Jesus phendia, "Vari kon azbadia ma; ke haliardem ke zor anklisto anda mande."


"Ja", antwoordde Jezus. "En wie huis, vrouw, broers, ouders of kinderen verlaat ter wille van het Koninkrijk van God, 	 "Phenav tumenge o chachimos, Kon godi mekela kher, rhomni, vai phralen, dades, vai da, vai glaten pala e amperetsia le Devleski,


Daarmee bedoelde Hij Judas, de zoon van Simon Iskariot. Die zou Hem later verraden! 	 Wo delas duma pa Judas Iscariot o shav le Simonosko. Ke wo sas kai trobulas te purhil les, iek andal desh u dui.


Dan zullen buitenstaanders u vertrouwen en respecteren; en u zult bij niemand uw hand hoeven op te houden. 	 ai kadia aven respektime katar kodola kai chi zhanen le Devles, ai kadia chi trobula te mangen vari so katar le kolaver.


U hebt op aarde veel plezier gehad; u hebt in grote weelde geleefd en uzelf vetgemest, zoals een dier wordt vetgemest voor de slacht. 	 Tume traiisardian pe phuv ando mishtimos ai sas tume so mangenas. Tume raduime sanas kana le kolaver sas nekezhime. Tume kerdian tumaro ilo tsulo ai gata te avela mudardo sar ek zhigania si mudardo.


Rond middernacht waren Paulus en Silas aan het bidden. Zij zongen lofliederen voor God en de andere gevangenen luisterden naar hen. 	 Kal desh u dui e riat o Pavlo ai o Silas rhuginaspe ai jilabenas te bariaren le Devlesko anav. Le kolaver manush kai sas ande temnitsa ashunenas lende.


"Sommigen zeggen dat U Johannes de Doper bent", antwoordden de discipelen. "Anderen dat U Elia bent of een andere profeet." 	 Phende leske, "O Iovano o baptisto, numa uni phenen ke san o Elias; ai aver phenen, iek andal profeturia."


Maar toen de mensen merkten dat hij een Jood was en dus niet in Artemis geloofde, schreeuwden zij twee uur lang in koor: "Groot is Artemis van Efeze! Groot is Artemis van Efeze!" 	 Numa kana haliarde ke Zhidovo sas, tsipisarde savorhe andek than sa kodola vorbi pashte dui chasuria, "Bari si e ikona Diana le Ephesusonge".


Wij blijven de Here trouw, of anderen ons nu minachten of hoogachten, of ze ons nu prijzen of bekritiseren. Wij zijn eerlijk, al noemt men ons leugenaars. 	 Uni manush luvudin ame, ai uni manush keren lazhav anda amende; uni manush mothon nasulimos pa amende, ai uni manush phenen mishtimos pa amende; uni manush dikhen pe amende sar te aviliamas xoxamle, ai ame o chachimos phenas;


Zolang Ik in de wereld ben, ben Ik het licht van de wereld." 	 Zhi kai sim ande e lumia, me sim e vediara la lumiaki."


Is de wet dan de oorzaak van de zonde? Geen sprake van! Zonder de wet zou ik nooit geweten hebben wat zonde is. Als de wet niet had gezegd dat ik niet iets mag verlangen wat van een ander is, zou ik niet hebben geweten dat dit verkeerd is. 	 Apo so mothas? Ke o zakono bezex si? Nichi, Vov si! Numa o zakono kerdia ma te zhanav so si o bezex. Ke nas te zhanav ke nai mishto te mangav so si avres, te na phendino mange o zakono, "Te na mangav so si avres."


Maar er komt een dag dat de bruidegom gedood zal worden. Dan zullen ze niet willen eten." 	 Numa le dies aven, kai o rhom zhalatar, antunchi sai postina."


Als iemand kwaad heeft gedaan, moet hij voor het oog van de hele gemeente worden terechtgewezen, opdat niemand anders zijn slechte voorbeeld zal volgen. 	 Phen le dosha kodolenge kai keren bezexa, saxke te avel e dar le kolavren ando ilo.


U moet weten, broeders, dat ik vaak van plan ben geweest u te bezoeken om bij u (net als bij andere volken) mensen voor Christus te winnen. Maar tot nu toe ben ik telkens verhinderd. 	 Chi mangav te mekav tumen bi te zhanen murhe phral, ke butivar manglem te zhav te dikhav tumen, numa aterdiarenas ma zhi akana, ke mangavas murhi buchi te kerel mishtimos mashkar tumende, sar kerdilia mashkar le kolaver thema anda lumia.


Als ik voor u bid, dank ik God telkens weer, 	 Swako data kai rhugiv ma, murho kuchi Philemon, da ma goji tute, ai naisiv murhe Devleske.


Hij zal na mij prediken; Hij is zo belangrijk dat ik het zelfs niet waard ben om Zijn schoenen vast te maken." 	 Wo si kai avela pala mande, chi sim dosta lasho te phutrav le doria leske papuchenge."


"U bent vijf keer getrouwd geweest en de man met wie u nu samenleeft, is uw man niet." 	 ke sas tu pansh rhom; ai kado kai si tu akana nai cho rhom; chaches so phendian."


Mocht Ik deze gelovige vrouw dan niet verlossen uit de greep van satan, die haar achttien jaar gevangen heeft gehouden? Enkel en alleen omdat het sabbat is?" 	 Ai e zhuvli kai si e shei la Abrahamoski, ai kai o beng ankerelas la de desh u oxto bersh, chi trobulas te sastiarav la Savatone?"


Die regels lijken wel heel mooi en wijs, maar het is een zelfgemaakte godsdienst. Zij vragen heel wat vroomheid, vernedering en zelfkastijding. Zij zijn waardeloos en bevredigen alleen het gevoel van eigenwaarde. 	 Miazol kai kadala dieli si mishto te keren, ke kodola dieli si trutno po stato, miazon te na aven barimatange. Won chi aterdiaren o manush te mangen te keren bezex.


Zij werden allemaal gevuld met de Heilige Geest en begonnen in vreemde talen te spreken: woorden die de Heilige Geest hun ingaf. 	 Ai savorhe pherdile le Swuntone Duxosa, ai nachinaisarde te den duma aver shiba, sar O Swunto Duxo dia le le vorbi te phenen.


Terwijl zij zo bij elkaar waren, vroegen zij Hem: "Here, gaat U nu van Israël weer een vrij land maken, met een eigen koning?" 	 Kana le disipluria ai O Jesus sas andek than, won pushle les, "Devla, Kana si kadia vriama kai anesa palpale e amperetsia ka Israel?"


Daarna zal het laatste teken van mijn komst aan de hemel te zien zijn. Heel de wereld zal jammeren en klagen. Iedereen zal Mij zien komen in de wolken aan de hemel, met grote macht en majesteit. 	 Antunchi dichola o semno ando cheri ke O Shav le Manushesko avel. Antunchi sa le vitsi pe phuv si te nekezhin, ai si te dikhen sar O Shav le Manushesko avel pel nuveria rhaioske ande putiera ai ando barimos.


Ik geef Mijzelf voor hen over om hen door de waarheid aan U te verbinden. 	 Ai me korkorho vuzharav man lenge, saxke vi won te aven vuzharde katar o chachimos.


De man wist het niet, omdat Jezus ongemerkt was weggegaan toen de mensen van alle kanten kwamen aanlopen. 	 Numa o manush kai sastilo chi zhanelas o anav kodolesko kai sastiardia les, ke O Jesus gelotar ke sas but narodos ande kodo than.


"En Ik zal u aannemen", zegt de Here, Die alle macht heeft. "Ik zal uw Vader zijn en u zult mijn zonen en dochters zijn." (c) 	 Me avava tumaro Dat, ai tume aven murhe shave ai murhe sheia, mothol O Del o Baro."


Maar als geen van die eigenschappen bij u aanwezig is, bent u blind en kortzichtig. Dan bent u vergeten dat God u van uw oude, zondige leven heeft bevrijd. 	 Numa kodo kai nai les kadala dieli, kadia de xantsi dikhel ta sar iek manush korho lo, wo busterdia ke vuzhardo sas anda peske bezexa kai sas les mai anglal.


Uit de synagoge ging Hij naar het huis van Simon. Simons schoonmoeder lag met hoge koorts in bed. Haar huisgenoten vroegen Jezus of Hij haar wilde genezen. 	 O Jesus gelotar andai synagogue ai gelo ka Simon leste khere. E sakra le Simonoski sas la e baro zharo, ai mangle katar O Jesus te sastiarel la.


Daarom gebruik Ik gelijkenissen. De mensen horen en zien Mij wel, maar begrijpen Mij niet. 	 Sa anda kodia dav duma lensa andel paramichi, dikhen numa chi dichol lenge, ashunen numa chi ashundiol lenge, ai chi haliaren.


Tussen de lampen stond Iemand Die er uitzag als de Mensenzoon. Hij droeg een lang kleed, dat tot op Zijn voeten hing en had een gouden band om Zijn borst. 	 Mashkar le lampuria beshelas anda punrhende iek kai miazol O Shav le Manushesko. Sas les ek lunzhi raxami pe leste kai avili zhi tele ka lesko punrhen. Iek prashtia le sumnakasko sas kruglom lesko kolin.


Op de dag na de sabbat gingen Maria van Magdala en de andere Maria voor dag en dauw naar het graf. 	 Pala Sabat kana phuterdilo o dies. O pervo dies le kurkosko, e Maria Magdalena ai e kaver Maria gele te dikhen ka greposhevo.


Toen hij in de buurt van Damascus kwam, flitste er plotseling een licht vanuit de hemel, dat hem gevangen hield. 	 Sar zhalas pa drom, ai sar pasholas pasha Damascus: ek vediara kai avelas anda cheri strefialas kruglom lestar;


Kijk, Here, hoe zij dreigen! Geef Uw knechten vrijmoedigheid om te zeggen wat U hun opdraagt. 	 Akana, Devla, dikh so roden te aterdiaren che slugen te mothon chi vorba bare chachimasa.


Zij brachten hen voor de Romeinse rechters en zeiden: "Deze twee Joden brengen de hele stad in rep en roer. 	 Angerde le angla bare ketani ai phenen, "Kakala manush, buntuin amaro foro;


Zij beschuldigden hem ervan de mensen ertoe over te halen God te vereren op een manier, die in strijd was met de Joodse wet. 	 "Kado manush thol le manushen te lenpe pala Del, numa na sar mangel o zakono.


Als een weduwe echter kinderen of kleinkinderen heeft, moeten die voor haar zorgen. Zij moeten allereerst aan hun eigen familieleden tonen wat het betekent om met God te leven. Dit zal zichtbaar worden in hun zorg voor ouders en grootouders. Dat is Gods wil en een vreugde voor Hem. 	 Numa te si kai zhuvli e phivli shave vai nepotsi; trobul won te sichon mai anglal te aven lashe ande penge familia, ai te den palpale penge niamon, ai penga mamia, ai penge papos so mangen lenge, ke kadia plachal le Devles.


De discipelen werden zc bang, dat zij Hem wakker maakten. "Here", schreeuwden ze. "Red ons! Wij vergaan!" 	 Leske disipluria gele leste, wushtiade les ai phende leske, "Gazda, skepisar amen, ke xaiimaske sam!"


Wie meer van zijn vader of moeder houdt dan van Mij, is niet waard mijn discipel te zijn. En wie meer van zijn zoon of dochter houdt dan van Mij, is niet waard mijn discipel te zijn. 	 Kon godi si leske mai drago lesko dat vai leski dei mai but sar me chi mol dosta te avel pala mande; kon godi si leske mai drago lesko shav vai leski shei mai but sar me chi mol dosta te avel pala mande.


De volgelingen van Jezus in Judea, Galilea en Samaria hadden een tijd van rust en konden in vrede bij elkaar komen. Hun geloof werd sterker en zij gehoorzaamden de Here. De Heilige Geest bemoedigde hen en steeds meer mensen sloten zich bij hen aan. 	 E khangeri antunchi ande pacha sas ande sa e Judea, ande Galilee, ande Samaria, e khangeri zuravolas le Devlesa, ai traiinas chachimasa le Devlesa, ai mai but narodo pherdiolas e khangeri ke zhutilas O Swunto Duxo.


Hij zei tegen de mensen dat zij op de grond moesten gaan zitten. Daarna nam Hij de vijf broden en de twee vissen, keek naar de hemel en dankte God. Hij brak de broden in stukken en gaf deze aan Zijn discipelen. 	 O Jesus phendias le narodoske te beshen tele pe char; lias le panzh manrhe ai le dui mashe, vazdia le iakha karing o rhaio, ai naisisardias ai phaglias le manrhe, dias le kal disipluria, ai le disipluria dine le ka narodo.


Hij ging zitten en riep hen bij Zich. "Luister", zei Hij, "wie de eerste wil zijn, moet de allerlaatste zijn en iedereen dienen." 	 Ai O Jesus beshlo tele, ai akhardia le desh u di disipluria, ai phendia lenge, "Vari kon kai mangel te avel pervo, musai avela paluno, ai avela tumaro podaitori(servitori)."


Hoewel ik het goede wil, doe ik het niet. In plaats daarvan doe ik het slechte en dat wil ik nu juist niet. 	 Ke chi kerav o mishtimos kai mangav, numa kerav o nasulimos kai chi mangav.


Laat de vrede van God uw harten beheersen. God wil dat zo, opdat u één bent in het Lichaam van Christus. Wees daarom dankbaar. 	 Ai meken e pacha le Kristoski te lel sama katar tumare ile, ke O Del akhardia tumen andek than sar savorhe andek than sam ande iek stato. Naisin anda kodia.


Hij is een God van levende mensen en niet van dode. Uw mening is dus helemaal fout." 	 O Del nai O Del le mulengo, numa le zhuvindengo, shubin tume zurales."


Als wij gered konden worden door een wet te gehoorzamen, is het duidelijk dat dat een andere manier is om met God in het reine te komen dan Abraham deed. Want hij was een vriend van God omdat hij eenvoudig geloofde in Gods beloften. 	 Numa e podarka kai O Del del sar so phendia te del ashela pala zakono, antunchi chi mai ashel pala shinaimos. Numa pala so sas shinado O Del sikadia pesko lashimos le Abrahamoske.


Maar er is hoop! Ook de schepping zal bevrijd worden uit de macht van dood en verval en dezelfde heerlijke vrijheid krijgen als de kinderen van God. 	 Kodia si ke e lumia avela skepime andek dies katar e putiera le nasulimaski kai ankerel le, ai vi won avela len o skepimos sar le shave le Devleske.


Ik wil u wel zeggen dat zij niet zal worden vergeten, want overal ter wereld waar over het goede nieuws van God wordt gesproken, zal ook verteld worden wat zij gedaan heeft." 	 Chachimos me phenav tumenge, kai godi kadia viasta lashi avela phendi ande sa e lumia, so woi kerdias mange si te avel phendo te denpe goji late."


Hij boog zich voorover, keek in het graf en zag alleen de linnen windsels liggen. Maar hij ging niet naar binnen. 	 Bandilo tele ai dikhlia o poxtan o parno kai sas pe phuv; numa chi gelo andre.


Jezus antwoordde: "Een dag heeft toch twaalf uur. Als u overdag loopt, struikelt u niet, omdat het overal licht is. 	 O Jesus phendia lenge, "Nai desh u dui chasuria ando iek dies? Te si vari kon kai phirel adiese, chi perel, ke dikhel e vediara la lumiaki.


Deze twee geboden zijn de basis van de hele wet en de profeten." 	 Ande kadala dui zakonuria ankerdiol sa e kris ai so phende le profeturia."


Het duurt niet lang meer tot Ik klaar ben. Hoe dan ook, Ik moet nog een paar dagen verder reizen. Want het is niet mogelijk dat een profeet van God ergens anders wordt gedood dan in de stad Jeruzalem. 	 Numa trobul te phirav adies, ai terhara, ai kolaver dies, ke chi maladiol kai ek profeto xasavol andai Jerusalem.


En als iemand meent namens God te spreken of geestelijk onderscheidingsvermogen te hebben, moet hij wel weten dat wat ik hier schrijf, een bevel van God is. 	 Te gindilpe vari kon profeto, vai ke zhanel te dikhel, ke so ramov tumenge, zakono si katar O Del.


Broeders, namens de Here Jezus Christus moeten wij u zeggen dat u geen contact meer mag hebben met broeders, die hun plicht verzaken en niet doen wat wij u hebben geleerd. 	 Amare phral, mangas tumendar ando anav le Kristosko: te durion katar sa le phral kai traiin andek traio kai nai lashai chi lenpe pala so phendiam lenge.


Alles wat schandelijk is, houden wij ver van ons. Wij willen niets weten van duistere praktijken. Want wij zijn niet doortrapt en zullen de boodschap van God nooit verdraaien. Wij spreken de waarheid. Dat zal ieder die zijn geweten voor God zuiver houdt, moeten toegeven. 	 Shudiam le dieli le chorhe kai kerdionas chordanes, ai chi keras buchi bi malades, ai chi parhuvas E Vorba le Devleski. Numa phenas o chachimos, ai ame tasame angla sako manush te dikhen amaro traio kai thodiam angla Del.


U hebt vast wel gehoord van Jezus van Nazareth, de Man aan wie God de Heilige Geest en grote kracht gaf. Hij trok het land door en deed heel veel goeds. Hij genas alle mensen die in de macht van de duivel leefden, want God was met Hem. 	 Zhanen sar O Del shordia pesko Swunto Duxo ai peski putiera po Jesus andai Nazareth, kai zhalas than thanestar ai kerelas mishtimos, ai sastiarelas kodolen kai sas telai putiera le bengeske; ke O Del lesa sas.


De duivel kwam naar Hem toe en zei: "Verander deze stenen toch in brood. Dan is dat het bewijs dat U de Zoon van God bent." 	 O beng avilo ai phendias leske, "Te san O Shav le Devleske, phen te kerdiol anda kadala bax manrho."


Wat God in Zijn genade heeft gedaan, wil ik niet onderschatten. Want als wij het met God in orde konden maken door de Joodse wet te houden, zou Christus voor niets gestorven zijn. 	 Te si o manush ke pala zakono sai avel vorta angla Del, apo antunchi O Kristo mulo intaino!


De meningen over Hem waren verdeeld. 	 Anda kodia chi haliarenas mashkar pende iek fialo pala Jesus.


God heeft mij uitgekozen als Zijn boodschapper en apostel, die de andere volken moet onderwijzen. 	 O Del alosardia ma te mothav kadia lashi viasta (pasturi sim), sar ek sluga (apostle sim), ai manush kai sicharel e lashi viasta.


Jezus trok door heel Galilea. Hij sprak in de synagogen en vertelde overal de blijde boodschap van het Koninkrijk. Hij genas de mensen van alle ziekten en kwalen. 	 O Jesus gelo ande sa e Galilee, ai sicharelas ande lenge synagoguria, motholas e lashi viasta pa e amperetsia le rhaioski, ai sastiarelas le manushen anda sa lengo naswalimos ai nasulimos.


Bid dat je niet in de winter zult moeten vluchten of op een sabbat. Want er zal een onderdrukking zijn zoals de wereld nog nooit heeft gekend en zoals ook nooit meer zal terugkomen. 	 Ke antunchi si te avel ka savo chino ai nekazo, sar e lumia shoxar chi dikhlias, zhi akana ai shoxar chi mai dikhela.


En als God de tijd niet inkort, brengt geen mens het er levend af. Maar terwille van de mensen die Hij heeft uitgekozen, heeft Hij besloten het niet te lang te laten duren. 	 Ai te na avino kodola dies skurtiarde, sa le manush kamas te xaiin: numa pala e sama le manushenge kai si alome katar O Del kodola diesa si te aven skurtiarde.


Want wij zullen allemaal eens voor Christus rekenschap moeten afleggen. Dan wordt alles blootgelegd. Ieder van ons zal krijgen wat hem toekomt, voor wat hij in zijn aardse lichaam heeft gedaan, goed of kwaad. 	 Ke trobul savorhe te nakhas angla Del te avas dine pe kris lestar. Saxke swako te lel so avel leske, ai pala so kerdia, mishtimos vai nasulimos, kana sas ande pesko stato.


Als wij één met Hem blijven, zullen wij ook niet zondigen. Maar de mensen die blijven zondigen, moeten goed beseffen dat zij zondigen omdat zij Christus nooit echt hebben gekend. 	 Kon godi beshel astardo ka Kristo chi mai kerel bezexa; numa kon godi inker mai kerel bezexa chi dikhlia le Kristos, ai chi zhanglia les.


Voorkeuren 	 Preferinţe


Filippus antwoordde dat Jesaja over de Christus sprak. Hij vertelde hem dat Jezus de Christus is, waarbij hij uitging van wat zij zojuist hadden gelezen. 	 Antunchi o Filip phuterdia o mui, ai de kotsar liape te mothol leske pe lashi viasta le Jesusoski.


Hij stapte in de boot en ging met Zijn discipelen naar de overkant van het meer. 	 Antunchi O Jesus anklisto ando chuno, ai leske disipluria lesa.


Men steekt immers geen lamp aan om er vervolgens een emmer overheen te zetten? Die lamp moet toch op een kandelaar staan en licht geven voor iedereen in huis? 	 Khonik chi del iag iek lampo, ai te garavel les telai skafidi, numa thol les opral pe skafidi te del vediara savorhen kai si ando kher.


Toen blies Hij Zijn adem over hen heen en zei: "Ontvang de Heilige Geest. 	 Ai kana phendia kodia divano, phurdia pe lende, ai phendia lenge, "Premin O Swunto Duxo:


Toen grepen zij Sosthenes, de leider van de synagoge en gaven hem voor de ogen van Gallio een pak slaag. Maar Gallio trok zich er niets van aan. 	 Antunchi sa le Grekuria line o Sosthenes, o baro la khangeriako, ai marde les kotse anglai kris, numa o Gallio nas leske diela.


En niet alleen wij, maar ook u, die de waarheid hebt gehoord, het goede nieuws dat uw redding is. Toen u in Christus ging geloven, gaf God u de Heilige Geest, Die Hij had beloofd als een bewijs dat u van Christus bent. 	 Vi tume kana ashundian e vorba le chachimaski, e lashi viasta kai andia tumenge o skepimos; tume pachaian tume ando Kristo, antunchi O Del semnosardia tume peske anavesa kana dia tume O Swunto Duxo kai shinadiasas.


Hij sprong op, stond even stil en begon toen te lopen. Daarna ging hij lopend met hen de tempel binnen en danste van blijdschap en loofde God. 	 Ai anda iek data, wushtilo opre, ai phirdia, ai gelo lensa ande tampla, phirelas, xutelas, ai naisilas le Devles.