Hij antwoordde: "Huichelaars! De profeet Jesaja had gelijk toen hij zei: 'Deze mensen kunnen heel mooi over God praten, maar in hun hart moeten zij niets van Hem hebben. 	 O Jesus dia atweto, ai phendia lenge, "Tume manush kai ankerdion so chi san, O Isaiah dias mishto profesi po tumende kana ramosardia, "Kado narodo preznain ma peska mosa, numa lengo ilo dur mandar.


Zij zullen vele mensen zover weten te krijgen dat die er ook maar op los gaan leven. En het is hun schuld dat het leven met Christus belachelijk wordt gemaakt. 	 But manush lenape pala lende ande lengo traio o bi lasho; ai pala lende le manush dena duma bi malades pa zakono o chacho le Devlesko.


Of kan ik het beter zo zeggen: Ik wil graag dat u en ik door elkaars geloof bemoedigd zullen worden. 	 Ai mangav mai but te avav tumende te las andek than iek zor, me katar tumaro pachamos, ai tume katar murho pachamos.


Wij weten nu dat U van alles op de hoogte bent. Niemand hoeft U iets te vertellen. Daarom geloven wij dat U van God komt." 	 Akana zhanas ke tu zhanes swako fielo, ai ke chi trobul vari kon te phushel tu vari so: anda kodia ame pachas ame ke tu avilian katar O Del."


Het beest mocht met grote woorden God beledigen, 42 maanden lang. 	 O baro sap dia les ek mui te phenelas zhungale vorbi kontra O Del, ai le vorbensa kerdia barimatango. Sas dino but putiera pala shtarvardesh tai dui shon.


Denk aan de mensen die in de gevangenis zitten, alsof u zelf gevangen was. Denk ook aan de mensen die mishandeld worden. Omdat u zelf ook een lichaam hebt, kunt u met hen meevoelen. 	 Seren tume kodola ande temnitsa, gindin pa lende sar te sanas tu ande temnitsa lensa. Den tume goji ka kodola kai chinuin ke kolaver manush kerde nasul pe lende. Tu sai chinuis sakadia.


Maar als je voor de mensen net doet of je Mij niet kent, zal Ik ook tegen mijn hemelse Vader net doen of Ik jou niet ken. 	 Numa kon godi mothola ke nai murho anglal manush, vi me mothava ke nai murho angla murho Dat kai si ando rhaio.


Want voordat het einde komt, moeten eerst alle volken van de wereld het goede nieuws van God horen. 	 Ai kadia le viasta lashi pai amperetsia avela phendi ande sa e lumia.


Wij hadden zoveel liefde voor u gekregen, dat wij u niet alleen met plezier Gods boodschap brachten, maar zelfs ons leven voor u wilden geven. 	 Pala amari dragostia tumenge, gata samas te das tume na ferdi e lashi viasta kai avel katar O Del numa vi amaro traio. Ke tume kadia de drago sanas amenge.


Maar niet iedereen heeft geluisterd naar het goede nieuws van God. De profeet Jesaja zei al: "Here, wie gelooft wat wij vertellen?" (d) 	 Numa chi linepe savorhe palai lashi viasta. o Esaiah mothol, "Devla, kon pachaiepe kana diam duma pa tute?"


Wat voor verkeerds u ook doet, zelfs al spreekt u kwaad van Mij, het kan u worden vergeven. 	 Anda kodia phenav tumenge: "Vari savo bezex vai kai den duma nasul le manush sai iertilpe; numa kon dela duma nasul pe Swunto Duxo shoxar chi avela iertime.


Hoe durft u te zeggen: 'Kom, ik zal die splinter wel even uit uw oog halen', terwijl u de balk in uw eigen oog niet eens ziet? Huichelaar! Haal eerst die balk uit uw eigen oog. Dan ziet u misschien scherp genoeg om die splinter uit het oog van de ander te halen. 	 Vai sar sai mothos che phraleske, 'Phrala, mek ma te lav e sulum kai si tu ande iakh,' kana tu chi dikhes o khash kai si ande chiri iakh? O manush kai ankerdiol so chi san! Le avri mai anglal o khash kai si ande chiri iakh, ai antunchi dikhesa sar te ankalaves e sulum kai si ande iakh che phraleski.


De bewoners van de aarde zullen blij zijn dat de twee die namens God gesproken hebben niet meer leven, omdat die hen gekweld hebben. Zij zullen feestvieren en elkaar geschenken sturen. 	 Kodola manush kai traiin pe phuv raduinpe, ai keren pachiv, ai den podarki iek kavreste, ke le dui profeturia andine but baio ai chinuimos le manushenge pe phuv.


Tot op de morgen dat Lot uit Sodom vertrok. Toen regende het vuur en zwavel en alle mensen in de stad kwamen om. 	 Numa o dies kai o Lot anklisto avri anda Sodom, iag ai Sulfer pelo anda cheri sar breshind, ai savorhe xasaile.


Ik ben samen met Christus aan het kruis gestorven. Daarom leef ik zelf niet meer, maar Christus leeft in mij. Zolang ik nog in dit lichaam ben, leef ik door het geloof in de Zoon van God. Hij hield zoveel van mij dat Hij Zijn leven voor mij heeft gegeven. 	 Simas thodino te merav le Kristosa po trushul. Ai kadia mai nai me kai traiiv, numa O Kristo traiil ande mande. O traio le manushesko, o traio kai traiiv me akana traiiv ando pachamos ando Shav le Devlesko, kai simas leske drago ai kai dia pesko traio mange. Chi shudav o lashimos le Devlesko.


Paulus verliet Athene en ging naar de stad Corinthe. 	 Pala kodia o Pavlo gelotar andai Athens, ai gelo ande Corinth.


"Wanneer zal dat gebeuren?" vroegen de discipelen later, toen Hij met hen op de helling van de Olijfberg zat. "Waaruit kunnen wij opmaken dat U terugkomt en dat deze tijd naar zijn einde loopt?" 	 Sar beshelas tele pe plai le masilinenge, le disipluria avile leste korkorho, mothonas, "Phen amenge, kana kerdiolape kodia? So avela o semno ke aves, ai ke getolpe e vriama?"


En God heeft gezegd dat de tegenwoordige hemel en aarde zorgvuldig bewaard worden voor een enorm vuur op de dag van het grote oordeel, als alle mensen die niets van God willen weten, ten onder zullen gaan. 	 Numa sa katar kodia swunto vorba e phuv ai o cheri kai si akana garade le, ai thodine le rigate te aven pharhade la iagasa, kai avela o dies la krisako ai kai avena le manush le bi lashe xasarde.


Jezus kreeg medelijden met hen en raakte hun ogen aan. Zij konden onmiddellijk zien en gingen met Hem mee. 	 Mila sas leske anda lende. O Jesus azbadias lenge iakha; strazo dikhle, ai linepe pala leste.


De wereld moet echter weten dat Ik van de Vader houd en uitsluitend doe wat Hij Mij opdraagt. Kom, laten wij hier vandaan gaan." 	 Numa saxke te zhanel e lumia ke mange drago le Dades; ai ke kerav palai ordina kai dia ma O Dat. 'Wushten opre, ai aventar katsar.'"


Integendeel. Toen hij in Rome aankwam, heeft hij overal naar mij gezocht en mij tenslotte gevonden. 	 numa kana areslo ande Rome, rodia ma sa peske ilesa zhi kai arakhlia ma.


Hij antwoordde: "Is de lucht 's avonds rood, dan zegt u: 'Het wordt goed weer.' Is de lucht 's morgens rood, dan zegt u: 'Het wordt slecht weer.' U ziet aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar in wat voor tijd u leeft, daar hebt u geen inzicht in! 	 O Jesus phendias lenge, "Kana perel e riat tume phenen, 'Si te avel shukar vriama ke o cheri lolo.'


Nu kan dus niemand zeggen dat hij in mijn naam gedoopt is en bij mij hoort. 	 Kashte khonik te na phenel ke sanas bolde ande murho anav.


Toen zij thuiskwam, zag zij het meisje rustig in bed liggen en de boze geest was weg. 	 Woi geli khere, ai dikhlia laki sheiorhi pashliol po than; o beng anklisto avri anda late.


Bent u dan niet blij dat God zoveel liefde toont en trouw en geduldig is? Begrijpt u niet dat Hij zo lang met Zijn straf wacht om u de kans te geven met de zonde te breken? 	 Vai tu, nai tuke drago o lashimos le Devlesko kai azhukerel ai rhevdil; tu chi zhanes ke o lashimos le Devlesko trobul te parhuvel cho traio.


Jullie hebben nu al zoveel gezien en zoveel gehoord! Het lijkt wel of het jullie niets heeft gedaan. 	 Si tumen iakha ai chi dikhen? Ai si tumen khan ai chi ashunen? Ai chi seren tume?


De rijke man stierf ook. Hij werd begraven en ging naar het dodenrijk, waar men van God gescheiden is. Terwijl hij daar grote pijn leed, zag hij in de verte Lazarus, die bij Abraham was. 	 Ai ando iado wo vazdia leske iakha, ai de dural diklia le Abrahomos ai o Lazarus sas pasha leste.


Kijk maar eens naar uzelf, broeders. Onder u die door God geroepen werden, zijn (menselijk gesproken) niet veel grote denkers, niet veel invloedrijke en vooraanstaande personen. 	 Le sama, phrala le, ke mashkar tumende kai san akharde nai but gojaver po manushenge, nai chi but zurale, chi but andai vari vitsa:


Zij vertellen sprookjes en houden zich eindeloos bezig met stambomen. In plaats van mensen te helpen Gods plan in geloof te aanvaarden, roepen zij moeilijkheden op. 	 Phen lenge te meken kodola paramicha kai nai chache, ai te na mothon pel but papuria kai sas mai anglal, ke kadala dieli keren ferdi chingara ai chi zhutin lengo pachamos te zurion.


De wet van Mozes zegt: 'Wie iemand een oog uitsteekt, moet daarvoor boeten met zijn eigen oog. Wie iemand een tand uit de mond slaat, moet daarvoor boeten met een tand uit zijn eigen mond.' 	 "Tume ashundian ke sas phendo, 'Iakh anda iakhate, ai dand anda dandeste.'


Doe de groeten aan al uw voorgangers en aan de andere gelovigen. U ontvangt de groeten van de christenen in Italië. 	 Tradav tumare bare pasturia ai sa kodolen kai si shave le Kristoske but bax, zor ai sastimos. Le shave le Devleske andai Italia kai si katse mansa traden tume but bax, zor ai sastimos.


Nu schrijf ik u echter helemaal niet om te gaan met iemand die, al zegt hij een gelovige te zijn, er op sexueel gebied maar op losleeft, egoïstisch is, afgoden dient, roddelt, teveel drinkt of anderen berooft. Met zo iemand moet u zelfs niet samen eten. 	 Akana ramosardem tumenge te na avel tume brokalia le manushensa, te vari kon kai phenel peske phral keren zhungalimos, vai mangel so si nai leske, vai si le dieluria chorhe, vai zhungale, vai macharde le, vai chor, vai rhugis tu kal ikoni, te na chi xa kasave manushestar.


Ze bespraken deze vraag onderling en zeiden tegen elkaar: "Als we zeggen dat God hem die bevoegdheid had gegeven, zetten we onszelf klem. Want dan zal Hij vragen: 'Waarom hebt u hem dan niet geloofd?' 	 Ai dinepe duma mashkar pende, phenenas, "Te phenasa 'Anda rhaio,' wo phenela, ' Sostar chi pachaian les?'


Dan bent u klaar om een vriend te zijn voor uw medechristenen en om alle mensen lief te hebben. 	 ai porme te aven drazhi iek kavreske; ai porme te avel tume e dragostia.


Korte tijd later stak echter de beruchte noordooster storm (A) op. 	 Numa sigo ek barval zurali kai bushol Euroclydon (norteasto) avili andal plaia le izulaki.


Ieder die Hem hoorde, verbaasde zich over Zijn verstand en Zijn antwoorden. 	 Ai sa kai ashunde les chudinaspe che gojaver sas ai sar delas le atweto.


'Was Johannes de Doper door God gestuurd of niet?" Ze keken elkaar eens aan en probeerden een antwoord te vinden. "Als we zeggen dat Johannes door God gestuurd was, zal Hij vragen: 	 O bolimos le Iovanosko katar sas, anda rhaio vai manushendar?" Dinepe duma mashkar pende, ai pheneas, "Te phenasa anda o rhaio si te phushel ame, Sostar chi pachaian les?"


En Hij begon vuriger te bidden. Hij was zo verschrikkelijk bang geworden, dat het zweet Hem uitbrak en als grote druppels bloed op de grond viel. 	 Sar chinolas, rhugilaspe mai zurales; ai le paia kai zhanas pa leste kerdionas sar bambi rateske kai perenas pe phuv.


En dat is in zekere zin ook gebeurd. Voor Abraham was Isaäk eigenlijk al dood, maar hij kreeg hem van God terug. 	 O Abraham pachaiape kai O Del sai vazdelpe lesko shav palpale ka traio, ai sai phenas kai o Abraham premisardia les palpale katar e martia.


Ik zal tegen hen zeggen: 'Toen u dit voor één van mijn minste broeders hebt gedaan, deed u het voor Mij.' 	 Ai o amperato phenela, "O chachimos phenav tumenge, so godi kerdian kodoleske kai si mai prosto anda murho phral, kerdian mange."


Hij deed het boek dicht, gaf het aan de dienaar en ging zitten. Alle ogen waren op Hem gericht. 	 Porme O Jesus phandadia e klishka ai dia la kal slugi la synagogaki ai beshlo tele. Sa o narodo kai sas ande synagogue dikhenas pe leste.


In Christus bent u dus volmaakt, want Hij is de hoogste heerser en autoriteit over elke andere macht. 	 Ai tume lian swako fielo lesa. Ke wo poronchil pe sa le zora ai pe sa le putiera kai chi dichon.


Onderweg zag ik midden op de dag een licht, koning Agrippa, helderder dan de zon! Het scheen op mij en de mannen, die met mij meereisden. 	 Desh u dui ka miazutso, Amperatona, dikhlem po drom kruglom mandar ai kruglom murhe vortacha, ek vediara kai hulelas anda cheri, ai o strefaimos sas mai baro de sar o strefaimos le khamesko.


Op de wedstrijdbaan doen alle hardlopers hun best om te winnen en toch is er maar één die de prijs krijgt. Doe uw best dan ook de prijs te krijgen. 	 Chi zhanen ke kodola kai nashen ando stato nashen te niril o pretso? Nashen, kadia kai niril les.


Als dat nodig was geweest, had Hij vanaf het begin van de wereld telkens weer moeten lijden en sterven. Maar nu, tegen het einde van de eeuwen, is Hij eens en voor altijd gekomen om voor ons te sterven en de zonde weg te doen. 	 Te kerel kodia, O Kristo trobulsardia te merel po trushul butivar, zhi de anda gor kana e lumia sas kerdi. Nichi! Wo avilo ferdi iek data ai gata sas o phuro kontrakto, ai Wo dia pesko traio te pharhavel o bezex.


"Wees niet bang, volk van Jeruzalem! Uw koning komt op de rug van een jonge ezel." (A) 	 "Na dara, tu foro anda Zion! Dikh! Cho Amperato avel, beshel pe iek terno magari."


"Gelukkig is hij wiens misstap vergeven en zonden niet meer gezien worden." zei hij. 	 "Raduime te aven kodola kai O Del iertisardia lenge shipki, ai kai iertisardia lenge bezexa. Raduime o manush kai O Del chi jinel lesko bezex.


De engel zei tegen mij: "Schrijf op: Gelukkig zijn de mensen die uitgenodigd zijn voor het bruiloftsmaal van het Lam." En hij voegde eraan toe: "Dit zegt God, Die altijd de waarheid spreekt." 	 O angelo phendia mange, "Ramos kadala vorbi: Raduime kodola kai si akharde ka le abiaveski skafidi le Bakriorhoski." Ai phendia mande, "Kadala vorbi si le chache vorbi le Devleske."


De mannen die eerder waren komen werken, verwachtten daardoor dat zij veel meer zouden krijgen. Maar toen zij aan de beurt waren, kregen ze precies evenveel als de anderen. 	 Kana le perve avile, gindinas ke won len mai but, numa swako lias po iek pena.


"Ik heb eerst een vraag voor u", antwoordde Hij. "Van wie kreeg Johannes de bevoegdheid om te dopen? Van God of van de mensen?" 	 O Jesus phendia lenge, "Vi me akana phushav tumendar ek divano,


Het kwaad zal hand over hand toenemen, zodat de liefde van de meeste mensen zal verkoelen. Maar wie dwars door alles heen aan Mij vasthoudt, zal gered worden. 	 Numa kodo kai rhivdila ai ankerela zhando gor, avela skepime.


Want over de hele wereld zullen de volken tegen elkaar worden opgehitst om oorlog te voeren. Er zullen aardbevingen en hongersnoden zijn. Nu hier, dan weer daar. Maar deze dingen zijn niet meer dan een voorspel, want het ergste komt nog. 	 Iek them marelape aver themesa, iek amperetsia marelape avria amperetsia: ai ande but thana izdrala e phuv, ai ande thana chi avela dosta te xan, avela but baiuria: kadala avela le semnuria ta anda gor le chinosko, ai o nekazo kai si te avel.


"Wees voortaan eerlijk", antwoordde Johannes, "en vraag niet meer tol dan voorgeschreven is." 	 "Na keren te pochinel o narodo ke so si o zakono."


Dan zijn er mensen die het goede nieuws horen, maar het laten verstikken door de zorgen van het leven en het verlangen naar geld. Eigenlijk doen ze niets met het goede nieuws dat ze hebben gehoord. Dit soort mensen lijkt op de grond die vol distels staat. 	 E sumuntsa kai sas shudini mashkar le kanrhe si sar ek manush kai ashundia e vorba le Devleski, numa ande lesko ilo si le ginduria, o pharipe, o nekazo le traiosko ande kadia lumia, ai o dziliarimos barvalimasko, kadala tasaven e vorba le Devleski, ai nashti del fruta.


"Mijn Here en mijn God", stamelde Thomas. 	 O Thomas phendia leske, "Murho Devla ai murho Del,"


Jezus hoorde het en zei tegen hen: "Gezonde mensen hebben geen dokter nodig, maar zieke en zwakke mensen wel. Ik ben niet gekomen om de goede mensen te redden, maar juist de slechte." 	 O Jesus ashundia le ai phendia lenge, "Le manush kai si saste chi trobul le dokxtoro, le naswalen trobul. Chi avilem te akharav kodolen kai gindinpe vorta angla Del, numa le bezexalen."


Op een dag kwam er een melaatse man naar Hem toe. Hij viel voor Jezus op zijn knieën en smeekte: "Als U wilt, kunt U mij genezen." 	 Iek lepra avilo ka Jesus, thodiape ande changende angla leste, ai phendia leske, "Tu te mangesa, sai vuzhares ma."


Nadat zij en haar gezin gedoopt waren, drong zij er op aan dat wij bij haar zouden logeren. "Als u ervan overtuigd bent dat ik echt in de Here Jezus geloof", zei ze, "ga dan met mij mee naar huis en blijf logeren." Wij konden gewoon niet weigeren. 	 Kana boldiape peska familiasa, manglia amendar vari so, ai phendia, te haliarena tume ke vorta sim karing O Del, aven ande murho kher, ai beshen mande. Ai astarelas zor pe amende te beshas.


Wat een eer dat de moeder van mijn Here bij mij op bezoek komt. 	 Kon si me, kai e dei murhi Devleski avel mande?


Nadat de rust was weergekeerd, riep Paulus de christenen bij zich en sprak hen moed in. Daarna nam hij afscheid en vertrok naar Macedonië. 	 Kana o bunto terdilo, o Pavlo chidia andek than le shave le Devleske ai kana mai dia les zor katar E Vorba le Devleski, lia pesko dies lasho lendar, ai gelotar ande Macedonia.


Ik heb meteen een paar mannen naar u toe gestuurd. Fijn dat u gekomen bent. Wij zijn hier in de tegenwoordigheid van God en wachten met spanning op wat u namens Hem zult zeggen." 	 Wo, kana avela, del duma tuke. Strazo tradem vari kas karing tute, ai mishto kerdian kai avilian. Akana savorhe sam angla Del, te ashunas so godi O Del phendia tuke te phenes amenge."


Maar u hebt nog niet op leven en dood tegen de zonde gestreden. 	 Tu chi mardian o bezex, ai o zumaimos zhi kai le paia kai zhanas pa tute kerdionas sar bambi rateske kai perenas pe phuv.


Maar de stem kwam nog een keer: 'Als God zegt dat u iets mag eten, mag u het eten!' 	 Ai pe duito data iek glaso avilo anda cheri, "So O Del phendia ke si vuzho, tu na dikh sar bi vuzho."


"Kent U mij dan?" vroeg Nathanaël verbaasd. Jezus antwoordde: "Voordat Filippus je vroeg mee te gaan, zag Ik je al onder de vijgeboom zitten." 	 Porme o Nathanael phendia leske, "Gazda, tu san O Shav le Devlesko. Tu san O Amperato le Zhidovongo."


Reken dus voorgoed af met alles in uw leven wat vuil is of wat maar de schijn heeft slecht te zijn. Wees dankbaar voor het geweldige nieuws dat wij ontvangen hebben, want daardoor kan onze ziel gered worden. 	 Anda kodia shuden so godi meliarel, ai so godi anel le chingara, ai premin pachival les e Vorba kai O Del thol ande tumare ile, ai kai sai skepil tume.


Sla zijn aanvallen af door vast op de Here te vertrouwen. Het is een hele troost te weten dat de christenen over de hele wereld hetzelfde moeten doormaken. 	 Inkeren zurales tumaro pachamos ai na len tume pala leste, ke zhanen ke tumare phral kai pachanpe ando Del ai kai si pe sa e lumia, vi won nakhen sa katar kadala chinuria.


want ik heb vijf broers. Laat hij hen ernstig waarschuwen voor de pijn en ellende hier. Want ik zou het verschrikkelijk vinden als zij ook hier moesten komen.' 	 Ke si ma pansh phral; te mothol lenge te arakhenpe, te na aresen vi won ande parha."


De vierde engel goot zijn schaal over de zon uit. Die moest de mensen met vuur verbranden. 	 Porme o shtarto angelo shordia katar leski saxanitsa po kham. Meklia o kham te phabol le manush le iagasa.


"Waar is Uw Vader dan?" vroegen zij. Hij antwoordde: "U weet niet wie Ik ben en ook niet wie mijn Vader is. Als u Mij kende, zou u ook mijn Vader kennen." 	 "Kai cho Dat?" phushen les. O Jesus phendia lenge, "Tume chi zhanen man vai murhe Dades. Te zhanenas man, tume zhanglianas vi murhe Dades."


Wat Ik zeg, is de waarheid. Toch is het voor u beter dat Ik wegga, anders kan mijn Plaatsvervanger niet bij u komen. Als Ik wegga, stuur Ik Hem naar u toe. 	 Numa phenav tumenge o chachimos: mai mishto avela tumenge te zhavtar: ke te na zhavatar, O Zhutitori chi avela tumende; numa te zhavatar, tradava les tumende.


Toen zij de volgende morgen uit Bethanië vertrokken, had Jezus honger. 	 Pe terharin diminiatsi, sar avenas anda Bethani, O Jesus bokhailo;


Jezus vertelde nog een gelijkenis. "Een man had twee zonen. 	 Ai wo phendia, ieke manushes sas les dui shave;


Jezus stuurde hem naar huis en zei: "Ga het dorp niet in." 	 Antunchi O Jesus tradia les te zhaltar ka lesko kher, ai phendia leske, "Nai zhal palpale ando gav, vai phenes kanikaske ando gav."


'Ik ga terug naar de man uit wie ik ben weggegaan.' Bij zijn terugkomst ziet hij dat het hart van de man schoon en leeg is. 	 Antunchi mothol, "Amboldav palpale katar avilem" Antunchi amboldel palpale ai arakhel le manushesko ilo vuzho numa nango.


De tijd dat God Zijn belofte aan Abraham zou waarmaken, kwam steeds dichterbij. Het volk werd in Egypte groter en groter. 	 E vriama pasholas kai trobulas te kerdiol so O Del shinadia sas le Abrahamoske, ai o narodo butiolas ande Egypt,


God heeft ons bevrijd en voor Zijn heilig werk uitgekozen, niet omdat wij dat verdienen, maar omdat Hij dat vanaf het allereerste begin al van plan was. In Jezus Christus wilde Hij ons Zijn liefde en genade laten zien. 	 Ke Wo si kai skepisardia ame, ai akhardia ame te keras leski buchi, na ke pala so kerdiam, numa pala pesko gindo ai pesko lashimos wo dia ame kado lashimos ando Jesus Kristo mai anglal sar te avel e lumia.


Was u een slaaf toen God u riep, maak u daar dan niet druk over. Maar als de mogelijkheid zich voordoet vrij te komen, moet u die kans natuurlijk met beide handen aangrijpen. 	 Akhardia tu kana sanas sluga? Na gindi sa: numa te sai lebirisas tu, libiris (ivia) sa.


Daarom vroegen wij Titus, die bij u al begonnen was uw liefdevolle gaven te verzamelen, dit werk ook af te maken. 	 Anda kodia mangliam ame katar o Titus te zhal tumende, ai te kerel e buchi kai nachinaisardiasas te kerel te zhutil tume te geton kodia lashi buchi.


Dan zal er een oordeel over hen komen, omdat zij zich niet houden aan de belofte die zij Christus hadden gedaan. 	 Ai anda kodia doshardia le ke mekle so shinade sas angla Kristo.


De wacht doet de deur voor hem open en de schapen spitsen hun oren als de stem van de herder klinkt. Hij roept zijn schapen bij hun naam en brengt ze naar buiten. 	 Phutren o wudar angla leste, ai le bakria ashunen lesko glaso, ai akharel leske bakrorhen pa anaveste, ai ingerel le avri.


Terwijl Hij dit zei, kwam de leider van een synagoge naar Hem toe en viel voor Hem op de knieën. "Mijn dochtertje is net gestorven", snikte hij. "Maar als U meegaat en haar aanraakt, zal zij weer levend worden." 	 Sar O Jesus phenelas lenge kadala vorbi, iek baro andai synagogue avilo ai thodiape ande changende angla leste, ai phendias, " Numa so muli murhi shei; haidi tho cho vas pe late, ai woi traiila."


En als uw hand u tot verkeerde dingen brengt, hak hem dan maar af en gooi hem weg. Want het is beter één lichaamsdeel kwijt te raken, dan zelf in de hel terecht te komen. 	 Te si cho vas o chacho ke kerel tu te peres ando bezex, shin les ai shude les tutar; ke mai mishto te xasares iek kotor anda cho stato sar te zhal sa cho stato ando iado."


Ze wisten niet wat ze daarmee aan moesten. Plotseling waren er twee mannen bij hen, in blinkende kleren. 	 Sar chi zhanenas so kerdilia, dikhle dui manushen pasha lende kai sas vuriarde andel tsalia kai strefianas;


Als Ik niet gekomen was en tot hen gesproken had, zouden ze niet schuldig zijn. Maar nu hebben zij geen verontschuldiging voor de zonden die zij doen. 	 Te na avilemas ai te na demas lensa duma, nas te aven doshale ke kerde bezexa: numa akana nashtin motson ke nai doshale anda penge bezexa.


"Eer je vader en je moeder." Dat is het eerste van de Tien Geboden en er is een belofte aan verbonden: 	 "Respektisar che dades ai cha da" ai kado si o pervo zakono zhidovisko kai sas dino kai si les iek shinaimos:


Daar ben ik zo blij om dat ik het moet uitzingen! Er is zelfs hoop voor mijn lichaam. 	 Ai inker murho ilo raduimelo, ai murhi shib pherdo raduimos la; ai vi murho stato merela raduimasa.


eet niets van wat aan afgoden geofferd is; eet of drink geen bloed; eet geen vlees van dieren die door verstikking ter dood gebracht zijn en pleeg geen hoererij. Als u zich daaraan houdt, is het goed. Wij wensen u het allerbeste." 	 Te na xan anda mas kai sas dino angla ikoni, ai rat zhigeniengo kai sas tasade, arakhen tume katar e biznibraznia, ai traiina mishto, te na kerena kadala dieli. Ashen Devlesa."


Maar Barnabas nam het voor hem op en bracht hem bij de apostelen. Hij vertelde hun hoe Saulus op weg naar Damascus de Here had gezien en wat Hij tegen hem had gezegd. Barnabas vertelde ook dat Saulus in Damascus vrijmoedig over Jezus had gesproken. 	 O Barnabas lia les pesa, ai angerdia les ka le apostluria, ai phendia lenge sar o Saul dikhlia le Devles po drom, ai wo dia lesa duma, ai sar ando Damascus dia duma pa Del ando anav le Jesusosko chachimasa.


Op een dag riep Jezus Zijn twaalf discipelen bij Zich. Hij stuurde hen er twee aan twee op uit en gaf hun macht om boze geesten te verjagen. 	 O Jesus akhardia peste, peske desh u do disipluria, ai tradia le dui po dui; ai dia le e putiera pe le bi vuzhe duxuria;


Ik was zo fanatiek, dat ik de christenen probeerde uit te roeien. Ik week zelf op geen enkel punt van de wetten af en er was in dat opzicht dan ook niets op mij aan te merken. 	 Ai kadia de zurales sas mange po ilo te kerav kodo zakono ta chinuivas le Devleske shaven. Ai chi simas doshalo karing e kris le zakonoski.


'Goed', zei de heer. 'Ga de stad uit. Ga de wegen en de paden op en zoek nog meer mensen. Doe je uiterste best ze hierheen te brengen. 	 Ai o xazhainona phendia lesko sluga, "Zhas pel droma ai vurmi, ai akhares le kai pachiv, te avela pherdo murho kher.


Voordat het Paasfeest begon, wist Jezus dat de tijd was aangebroken dat Hij deze wereld zou verlaten om naar Zijn Vader te gaan. Juist toen liet Hij tot het einde toe zien hoe groot Zijn liefde was voor hen die in deze wereld bij Hem hoorden. 	 Akana sa o dies mai anglal O Dies O Baro le Zhidovongo, O Jesus zhanelas ke lesko chaso avilo te mukhel kadia lumia ai te zhal kai Dat. De zurales sas leske drago leske manush kai sas ande kadia lumia, ai sas leske drago leske manush zhando gor.


Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs, die met Simon samenwerkten, wisten niet wat ze zagen. Jezus zei tegen Simon: "Wees niet bang meer. Van nu af aan zul je een visser van mensen worden." 	 Sakadia sas le vortacha le Simonoske, o Iakov, o Iovano, le shave le Zebedoske. O Jesus phendia le Simonosko, "Na dara, de akanara le manushen astaren."


Die avond zou de sabbat beginnen. Daarom wilden de Joden niet dat de mannen nog langer aan de kruisen zouden blijven hangen. Zij vroegen Pilatus hun benen te laten breken. Dan zouden zij eerder sterven en konden de lichamen vccr de sabbat van het kruis worden afgenomen, want dat was erg belangrijk. 	 Kodia sas iek dies mai anglal sar o Savato, ai le Zhiduvuria chi mangenas le staturia te beshen pel trushula Savatone, ke kodo Savato sas iek baro dies. Le Zhiduvuria mangenas katar o Pilate te phagen le punrhe kodolenge kai sas karfome, ai te len le pal trushula.


Hij riep krachtig, zo luid als een brullende leeuw; en toen hij dat deed, lieten de zeven donderslagen hun stem horen. 	 Wo tsipisardia le baro glasosa sar ek liono, ai efta rhonjituria bashle.


Jezus genas heel veel mensen, wat voor ziekte ze ook hadden. Uit vele anderen verjoeg Hij de boze geesten. De boze geesten probeerden wel steeds te zeggen wie Hij was, maar Jezus gaf ze geen kans. 	 O Jesus sastiardia but naswalen kai sas le but fialuria naswalimata, ai gonisardia le bengen; ai chi meklia le beng te mothon, ke won zhanenas les.


Zij stapten het graf binnen en zagen rechts een jongeman zitten, met witte kleren aan. Ze stonden als aan de grond genageld. 	 Avile ando greposhevo, dikhle ek terno manush beshelas pe chachi rig, vuriardo ande ek lunzhi parni raxami, ai daraile.


Zij brachten hem naar de Farizeeërs, 	 Ingerde karing le Farizeanuria kodales kai sas korho.


Die mensen zijn wij! Niet alleen Israëlieten, maar mensen uit alle volken. 	 Ke ame sam kodola kai akhardia ame, na ferdi mashkar le Zhiduvuria, numa vi mashkar le kolaver thema.


Wij wensen u de genade en vrede van God en van de Here Jezus Christus toe. 	 O Del O Dat ai O Jesus Kristo den tume o lashimos ai e pacha.


Omdat ik niet wist wat ik ermee aan moest, stelde ik Paulus voor naar Jeruzalem te gaan en daar de rechtzaak voort te zetten. 	 Me chi zhanavas sar te dikhav anda kodola dieli, anda kodia phushlem katar o Pavlo te mangelas te zhal ande Jerusalem, ai te avel dino pe kris kotse.


Maar de grote dag van de Here komt net zo onverwacht als een dief. Dan zal de hemel met een vreselijk lawaai vergaan; de elementen zullen door vuur worden verteerd en de aarde zal, met alles wat erop gebeurt, bloot komen te liggen. 	 Numa o dies kai avela O Del avela sar iek chor ande riate. Kodo dies o cheri bilala bare bashimasa, ai sa le dieli kai si anda cheri bilana katar e iag, e phuv ai so godi si pe late phabola.


Na de opstanding van Jezus verlieten zij de begraafplaatsen en gingen naar Jeruzalem. Daar werden zij door vele mensen gezien. 	 Avile avri andal greposhevuria. Kana O Jesus wushtilo, won gele ando swunto foro, kote but zhene dikhle le.


Maar Filippus zei: "Here, laat ons de Vader zien; dat is genoeg." 	 O Filip phendia leske, "Devla, sikav amenge le Dades, ai dosta avela amenge."


Deze goede mensen zullen vragen: 'Here, wanneer hebben wij gezien dat U honger had en hebben wij U te eten gegeven? Of dat U dorst had en hebben wij U te drinken gegeven? 	 Antunchi le chache phenena leske, "Gazda, Kana dikhliam tu bokhalo, ai diam tu te xas? Vai trushalo, ai diam tu te pes?


Want de liefde voor het geld is de eerste stap naar allerlei andere zonden. Sommige mensen hebben zich daarvoor zelfs van God afgewend en zich veel ellende op de hals gehaald. 	 Ke e dragostia le lovenge si kai ingerel ka but nasulimos, ke uni manush kadia de zurales mangen te avel le love kai durile katar o pachamos, ai thode ande penge ile but nekazo.


Zij kunnen niet meer sterven. Wat dat betreft lijken zij op engelen. Zij zijn zonen van God; zonen die uit de dood zijn opgestaan. 	 Nashti mai meren; ke won avena sar le angeluria ai chi meren, ai avena shaves le Devleske, ke zhuvindisar le andai martia.


Hoe kan zijn koninkrijk dan blijven bestaan? Als de duivel Mij de macht geeft boze geesten te verjagen, hoe staat het dan met uw eigen volgelingen? Want die verjagen ook boze geesten! Dat doen zij zeker ook door de macht van de duivel? Vraag het hun eens, als u durft. 	 Ai te goniva me le bengen katar e putiera kai o Beelzebub del tumare shave, katar len won e putiera te gonin le bengen?


Er ging een golf van ontzag door de mensen. Zij eerden en prezen God. "Wat een geweldige profeet heeft God naar ons toegestuurd! Vandaag hebben wij gezien wat God kan doen!" zeiden zij. 	 Savorhe daraile, ai luvudinas le Devles, ai mothonas, "Iek baro profeto si mashkar amende! O Del avilo te skepil pesko narodo!"


"Als u blind was", antwoordde Jezus, "zou u geen schuld hebben. Maar nu u beweert geestelijk inzicht te hebben, blijft u schuldig." 	 O Jesus phendia lenge, "Te avilianas korhe, nas te aven doshale: numa akana tume phenen, "Ame dikhas," sa anda kodia tumare bezexa ashen.


Ik wens u toe dat de genade van de Here Jezus Christus met uw geest zal zijn. 	 O mishtimos le Devlesko O Jesus Kristo te avel tumensa savorhensa. Amen.


Ik bid dat de Here Jezus Christus met je geest zal zijn en wens je Zijn genade toe. 	 O Jesus Kristo te avel tusa ai o lashimos le Devlesko te avel tumensa. Amen.


Hij legde hun uit wat in die boeken stond; zo duidelijk dat ze het ineens helemaal begrepen. 	 Antunchi phuterdia lengo ilo te sai haliaren E Vorba le Devleski.


Weet u nog dat Ik zei dat een dienaar niet de meerdere van zijn heer is? Als zij Mij hebben vervolgd, zullen ze u ook vervolgen. Als zij niet naar Mij hebben geluisterd, zullen ze ook niet naar u luisteren. 	 Dem tume goji kai vorba kai phendem tumenge. 'E sluga nai mai bari katar pesko gazda.' Te chinuisarde man, chinuina vi tumen; te garade murhi vorba, garavena vi tumari.


Want Ik had honger en u hebt Mij te eten gegeven. Ik had dorst en u hebt Mij te drinken gegeven. Ik was een vreemdeling en u hebt Mij in uw huis uitgenodigd. 	 Ke bokhalo simas, ai dian ma te xav, trushalo simas, ai dian ma te piiva: streino simas, ai andian ma ande cho kher.


Nadat het allemaal voorbij was, vroeg Jozef van Arimathea aan Pilatus of hij Jezus' lichaam mocht wegnemen. Pilatus vond het goed. Deze Jozef was een volgeling van Jezus. Maar hij had er niet voor durven uitkomen, omdat hij bang was voor de Joden. Daarop haalde hij Jezus' lichaam van het kruis af. 	 Pala kodia o Joseph andai Arimathea, kai sas ek disiplo le Jesusosko, numa chordanes ke daralas katar le Zhiduvuria, manglia katar o Pilate te sai lel o stato le Jesusosko: ai o Pilate phendia leske ke sai. Wo avilo ai lia o stato le Jesusosko.


Al dit lijden hoort bij het leven waartoe God ons geroepen heeft. Christus, Die voor u geleden heeft, is het voorbeeld dat u moet volgen; en in Zijn voetstappen moet u treden. 	 Ke pala kodia akhardia tume O Del, ke O Kristo chinuisardia pala tumende ai meklia te len sama pe leste, ai te len tume pala leske vurmi.


Hij moet groter worden en ik steeds kleiner. 	 Wo musai bariol, ai me musai teliuvav."


Zij hadden allemaal een harp van God gekregen en zongen het lied van Mozes, de dienaar van God en het lied van het Lam: "Almachtige Here en God, wat U hebt gedaan, is groot en wonderbaar! Heerser over de volken, Uw wegen zijn juist en goed. 	 Ai jilabenas e jili le Mosesoski, le Devkeski podaitori, ai e jili le Bakriorhoski, phenelas, " Che bucha si bare ai shodo shodenia, Devla, O Del la putierako. Tu san sa data vorta ai chacho ando swako fielo kai keres. Tu san o amperato pe sa le thema.


De vrouw vluchtte de woestijn in, waar God een schuilplaats voor haar had. Daar zou zij 1260 dagen lang verzorgd worden. 	 Ai e zhuvli nashli ande pusta, kai O Del lashardia o than lake, te lel sama latar pala iek mi ai dui shela ai shovardesh diesa.


De volgende dag ging Jezus met Zijn discipelen naar het dorp Naïn. 	 O kolaver dies O Jesus gelo andek gav kai bushol Nain; leske disipluria ai but narodo zhanas lesa.


God wil namelijk dat u Hem helemaal toebehoort en dat u zich ver houdt van elke vorm van ontucht. 	 O Del mangel tume te aven swuntsi, ai te arakhen tume katar le dieli bi vuzhe (kurvia).


Hij heeft van de hoofdpriesters zelfs toestemming gekregen om al Uw volgelingen hier in de boeien te slaan!" 	 ai si les katse putiera katar le bare rasha te phandavel kodolen kai divinin pa cho anav."


Dag en nacht bidden wij vurig voor u en smeken wij God u weer te mogen zien om mee te werken aan de versterking van uw geloof. 	 Vi diese ai vi e riate ame mangas lestar amare ilesa te sai mai dikhas tume, ai te mai anas tumenge so mai trobul tume ka tumaro pachamos.


Van: Paulus, die door God geroepen is om een apostel, een reizend gezant van Christus Jezus te zijn en van broeder Sosthenes. 	 O Pavlo, akhardo te avel apostle le Jesus Kristosko katar e voia le Devleski, ai o phral Sostenes.


"Nu wordt het oordeel over de wereld uitgesproken. Het is zover dat de overheerser van deze wereld wordt weggejaagd. 	 Akana avili e kris la lumiaki; akana o beng kai si ande lumia avela shudino avri.


Zij zeiden: "Meester, in de boeken van Mozes staat: 'Als een man sterft en zijn vrouw zonder kinderen achterblijft, moet zijn broer met haar trouwen om haar namens zijn overleden broer kinderen te geven.' 	 "Gazda, o Moses ramosardia amende, "Te merela vari kasko phral, ai sas ansurime, ai nas les glate, lesko phral trobul te lel leska rhomnia, ai te vazdel familia peske phraleske."


Voor u die op Hem vertrouwt, is Hij kostbaar; voor mensen die niets van Hem willen weten, geldt wat in de Boeken staat: "De steen die door de bouwlieden afgekeurd werd, is de belangrijkste geworden, een echte hoeksteen." (B) Zo is Christus niet alleen de onmisbare hoeksteen geworden, Hij is ook de steen waarover men struikelt en waaraan men zich stoot. (C) 	 Ai kodo bax si les baro pretso tumenge kai pachan tume, numa kodola kai chi pachanpe: E Vorba le Devleski mothol, "O bax kai le manush kai keren o kher shudesas, kerdilo o shero la fundaniako"


In Hem is eeuwig leven en dat leven is het licht voor de mensen. 	 Ande leste sas o traio, ai o traio sas e vediara le manushenge.


Zeg, Christus, Koning van Israël! Laat ons eens wat zien en kom van dat kruis af! Dan zullen we in U geloven!" riepen zij. Zelfs de mannen die met Hem gekruisigd waren, maakten schampere opmerkingen. 	 Mek O Kristo, O Amperato anda Israel, te avel tele pa trushul, ke mangas te dikhas ai pachas ame ande leste. Ai vi le dui kai sas thodine po trushul lesa marde mui lestar sakadia.


Als een zuidenwind opsteekt, zegt u: 'Het wordt heet.' En ook dat is juist. 	 Ai kana dikhen te phurdel e barval anda Souto, tume mothon, te avela tato, ai kodia kerdiol.


de vader van Jonan was Eljakim; de vader van Eljakim was Melea; de vader van Melea was Menna; de vader van Menna was Mattatha; de vader van Mattatha was Nathan; de vader van Nathan was David; 	 o shav le Meleasosko, o shav le Mennasosko, o shav le Mattathasosko, o shav le Nathanosko, o shav le Davidosko,


Onmiddellijk daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn gestuurd. 	 Ai strazo O Jesus angerdosas katar O Swunto Duxo ande pusta.


Stuur enkele mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen. Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont'. 	 Trade, vari kas ando Joppa, ai an le Simonos, kai akharen les Petri; wo beshel ando kher le Simonosko kai kerel buchi morchaki pashai maria.


Blijf altijd bidden. Verslap daarin niet en toon de Here uw dankbaarheid. 	 Rhugin tume sagda, ai nachion kana rhugin tume ando naisimos le Devleske.


Hij was op dat moment alleen omdat Zijn discipelen naar de stad waren om eten te kopen. 	 Ke leske disipluria gelesas ando foro te chinen xabe.


Eerst was de zonde oppermachtig en had de dood het laatste woord. Nu is de genade aan de macht en worden mensen vrijgesproken. Nu geeft onze Here Jezus Christus ons eeuwig leven. 	 Kadia kai o bezex sas katar e martia, sakadia o lashimos le Devlesko traiil katar o chachimos te ingerel ame ka traio kai chi mai getolpe katar amaro Del O Jesus Kristo.


Wie zal u kwaad doen, als u zich inspant voor het goede? 	 Ai kon si kado kai dukhavel tumen te keren o lashimos?


Let eens op de vogels. Die maken zich geen zorgen over wat zij moeten eten. Zij hoeven niet te zaaien of te oogsten of te bewaren, want God geeft hun wat zij nodig hebben. 	 Dikhen pel chiriklia kai hurian ando cheri: chi shuden sumuntsi, chi chiden, ai chi garaven xabe andel banuria: numa tumaro Dat kai si ando rhaio pravarel le! Chi mon tume mai but sar le chiriklia?"


Dit wordt mijn derde bezoek aan u. Als twee of drie mensen ergens van kunnen getuigen, staat zoiets vast. 	 Pe trito data mai avav tumende. "Ai swako diela lashardiola angla dui vai trin marturia," sar si ramome ande Vorba le Devleske.


Later ging ik naar Jeruzalem terug. Toen ik op een dag in de tempel aan het bidden was, raakte ik buiten mijzelf en zag ik de Here. 	 "Kana gelem palpale ande Jerusalem, ai rhugivas ma ande tampla, dikhlem iak vizion,


Broeders, ik spreek toch tegen mensen die de wet kennen. Dan moet u ook weten (net zo goed als ik) dat de wet alleen iets over ons te zeggen heeft zolang wij leven. 	 Murhe phral, zhanen vunzhe so si te motav tumenge ke zhanen o zakono. O zakono si les putiera pek manush zhi ka traiil.


"Hoe heet je?" vroeg Jezus. "Legioen", antwoordde de boze geest, "want wij zijn hier met velen." 	 O Jesus phushlia le bi vuzhesko, "Sar bushos?" Wo dia atweto, phenel, "Le Legion, ke but sam."


Misschien gaan sommigen er tegen in, maar vergeet niet dat dit het zuivere, gezonde onderwijs van onze Here Jezus Christus is; het is het fundament voor een leven dat Gods goedkeuring heeft. 	 Te sicharela vari kon aver diela, ke so sicharen tume, ai te na pachalpe andel chache vorbi le Jesus Kristoske, ai ando sicharimos amare pachamasko;


Eigenlijk is het helemaal niet nodig dat ik u vraag uw medegelovigen te helpen, want ik weet hoe graag u dat doet. 	 Chi mai trobul te tradav tumenge lil ai te mothav tumenge pa zhutimos kai si tradino ka narodo le Devlesko kai si ande Judea.


Ik ben van de Vader naar de wereld gekomen. Nu verlaat Ik de wereld en ga terug naar de Vader." 	 "Me avilem katar O Dat, ai avilem ande lumia: numa akana zhavtar andai lumia, ai zhav ka Dat."


Op hetzelfde ogenblik sloeg een engel van God hem neer, omdat hij zich liet vereren en niet de eer aan God gaf. Hij werd van binnenuit opgevreten door wormen en stierf. 	 Numa strazo o angelo le Devlesko naswardia (dia palma) le amperatos, ke mangelas te garavel pesko barimos, kai trobulas le Devleske te avel, le rhimi xale les, ai mulo.


maar alleen naar het volk van Israël, Gods verloren schapen. 	 Zhan , mai bini ka le xasarde bakriorhe, o narodo Israel.


omdat hij honger had, wilde hij graag iets eten. Terwijl het eten werd klaargemaakt, raakte hij buiten zichzelf. 	 Bokhailo, ai mangelas te xal, zhi kai lasharenas leske te xal, dikhlia ek vizion.


Wij moeten blijven vasthouden aan wat God ons heeft beloofd en andere mensen erover vertellen. Omdat God Zich aan Zijn woord houdt, zullen wij krijgen wat wij van Hem verwachten. 	 Akana ame sai dikhas angle ka o skepimos kai O Del shinadia amenge, inkeras amaro pachamos ai pachas, ai sai phenas le kaver manush kai o skepimos si amaro, ai O Del kerel so Wo phenel.


Ik heb namelijk van de huisgenoten van Chloë gehoord dat u het niet met elkaar kunt vinden. 	 Ke murhe phral ashundem pa tumende katar le manush anda Chole, ke si mashkar tumende chingara.


Vertrouw uzelf helemaal aan Christus toe. Hij is onze Here. Wees altijd bereid verantwoording af te leggen van de verwachting waaruit u leeft, als daarom gevraagd wordt. Maar doe het wel vriendelijk en met het nodige respect. 	 Numa luvudin o anav le Kristosko ande tumaro ile. Ai trobul te aven sagda gata te den atweto sa kodolen kai phushen tume pa pachamos kai si ande tumende.


Met het roer dat toch maar een klein onderdeel van het schip is, kan de stuurman zijn grote schip sturen in de richting die hij wil, ook al staat er een sterke wind. 	 Vai den tume goji kal pharaxoduria, marka ke si bare, ai ke le bare barvalia spiden le, sa won ingerde le katar iek tsinorho guvernai, ai zhan kotse kai o manush kai si po pharaxodo mangel.


Waarom zet u tradities ervoor in de plaats? Gods wet zegt bijvoorbeeld: 'Heb eerbied voor uw vader en moeder en wees goed voor hen. 	 Ke O Del phendia, Preznaisar che dades ai cha da, ai kodo kai prokletsila peske dades vai peska da trobul mudardo."


Ieder at tot hij genoeg had. 	 Savorhe xale ai chailile. Le disipluria chide le kotora kai ashshile efta kozhnitsi pherde sas.


De sabbat is een dag om de mensen rust te geven en niet een dag om hen te dwingen niets te doen. 	 Wo phendia lenge, "O Sabat kerdilo le manushenge; ai nai manush le Sabatoske.


Nu, koning Agrippa, ik heb gedaan wat mij in dat hemelse visioen is gezegd. 	 Kadia, O Amperato Agrippa, chi dem rigate pa so sas mange sikado ande viziona kai avelas mange anda cheri.


Hoewel ze heel blij waren, leek hun dit te mooi om waar te zijn. Ze konden het gewoon niet geloven. Om hen te overtuigen, zei Hij: "Hebben jullie hier iets te eten?" 	 Ande pengo raduimos inker chi pachanas, ai chudinaspe, ai wo phendia lenge, "Si tume vari so te xav?"


Als er geen doden levend worden, is Christus ook niet weer levend gemaakt. 	 Te na zhuvindila le mule chi O Kristo nai zhuvindime.


Een hele tijd at niemand iets. Paulus ging tenslotte in hun midden staan en zei: "U had naar mij moeten luisteren, mannen. Als u niet van Kreta was weggevaren, zou deze ellende ons bespaard zijn gebleven. 	 Chi xaliamas de dumult, antunchi o Pavlo ande punrhende angla lende phendia lenge, "Manushale, trobulas te ashunen mande, ai te na zhantar andai Crete, saxke te na xasavas ai te na xasaras so sas amen.


Petrus volgde op een afstand. Hij ging naar de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Daar bleef hij bij de soldaten zitten om te zien hoe het met Jezus zou aflopen. 	 O Petri liape pala leste de dural zhi ka e bar le bare rashaske, gelo andre, beshlo tele le slugensa, te dikhel so kerdiol.


Maar ieder van ons heeft genade gekregen, naar de mate waarin Christus die gegeven heeft. 	 Sakones anda amende sas les dini iek podarka pala so manglia te del O Kristo.


Na lange tijd kwam de heer terug. Hij riep zijn knechten bij zich om te horen wat zij met het geld hadden gedaan. 	 But vriama pala kodia o gazda kodole slugenge avilo palpale, ai manglias te sikaven leske so kerde.


Nee, maar u moet streven naar de belangrijkste gaven. Ik wil daarnaast nog wijzen op een weg, die u nog veel verder brengt in uw verhouding tot God. 	 Mangen le podarki si mai lashe ai sikavav tumenge iek drom o mai lasho.


Gouverneur Herodes (die al heel wat slechte dingen had gedaan) maakte een einde aan Johannes' optreden door hem gevangen te nemen. Want Johannes had in het openbaar gezegd dat het niet goed was dat Herodes samenleefde met Herodias, de vrouw van zijn broer. 	 Numa o Iovano phendia zurale vorbi le guvernoske, o Herod, ke ansurisailo ieka zhuvliasa kai bushol Herodias, kai sas e rhomni leske phraleske, ai vi ke mai kerdiasas but aver chorhe dieli.


Als Hij hun iets wilde leren, deed Hij dat trouwens altijd door een gelijkenis te vertellen. Maar als Hij met Zijn discipelen alleen was, legde Hij hun alles uit. 	 Numa bi le paramichensa cii dia duma lenge: ai kana korkorho sas leske slugensa, wo sichardia le so znachil sa le paramichi.


De zesde engel goot zijn schaal over de grote rivier de Eufraat uit. Het water droogde op, zodat de bedding een weg voor de koningen uit het oosten kon worden. 	 O shovto angelo shordia katar leski saxanitsa po o baro pai kai zhal, Euphrates. Shuchilo o pai. Ai anda kodia le amperaturia katar o Easto sai nakhenas inchal lenge armiansa karing o Westo.


Hij ging een paar stappen verderop en knielde met Zijn gezicht op de grond en bad: "Vader! Als het mogelijk is, laat deze beker dan aan Mij voorbijgaan. Maar niet wat Ik wil moet gebeuren, maar wat U wilt." 	 Gelo tsirha mai angle, shudiaspe tele mosa pe phuv, ai rhugisailo, "Murho Dat, te sai mek te nakhel kadia kuchi mandar; numa na murhi voia, chiri voia te avel kerdi."


Zij zeiden tegen elkaar. "Die man is niemand anders dan Jezus, de zoon van Jozef. Wij kennen Zijn vader en moeder! Hoe durft Hij dan te zeggen dat Hij uit de hemel is gekomen?" 	 Pate won phende, "Nai wo O Jesus, o shav le Josefesko, ai zhanas leske dades ai leska da? Sar sai mothol ke hulisto anda rhaio?"


Maar de zorgen van het leven, de zinloze jacht naar rijkdom en het verlangen naar allerlei andere dingen krijgen de overhand. Het gevolg is dat deze mensen niets doen met wat zij hebben gehoord. 	 Numa ande lengo ilo si le ginduria, o pharipe, o nekazo le traiosko ande kadia lumia, ai o dziliarimos barvalimasko, kadala tasaven E Vorba le Devleski, ai nashti del fruta.


Over de hele wereld zullen volken tegen elkaar worden opgehitst. Er zullen hongersnoden en aardbevingen zijn. Nu hier, dan daar. 	 Iek them marelape aver themesa; iek amperetsia marelape avria amperetsiasa. Ande but thana chi avela le dosta te xan, avela but naswalimos, ai ande but thana izdrala e phuv.


Het meisje zag hem gaan. Ze liep hem achterna en zei tegen de mensen die in de poort stonden: "Die man hoort bij Jezus." 	 E sluga dikhlia les, ai phendia kodolenge kai sas kotse, "Kodo si iek anda lende."


Zo reed Hij Jeruzalem binnen. De hele stad was in rep en roer. "Wie is dit toch?" werd er gevraagd. 	 Kana O Jesus avilo ande Jerusalem sa o foro sas buntuime, ai phushenas, "Kon si kado?"


Hij heeft alle volken laten voortkomen uit één mens, die door Hem was gemaakt, en verspreidde hen over de aarde. Hij stelde vast hoelang zij zouden leven en binnen welke grenzen zij zouden wonen. 	 Kerdia sa le manushen te aven anda iek rat, ai te beshen pe sa e lumia, ai thodia e vriama mai anglal, ai le thana vorta kai trobulas te beshen.


"Ja", antwoordde Jezus. "Ook u staat iets vreselijks te wachten. U eist het onmogelijke van de mensen, maar doet zelf niets. 	 Ai O Jesus phendia, "Nasul tumenge ablakaturia! Ke thon but chino po narodo te ankeren tume chi tumare naiesa chi ankeren.


Niemand aan tafel begreep wat Hij daarmee bedoelde. 	 Numa chi iek anda kodola kai sas kai skafidi chi haliarde sostar phenelas leske kadia.


Er was in de hemel iets heel opmerkelijks te zien: Een vrouw die met de zon bekleed was, de maan onder haar voeten had en een kroon van twaalf sterren droeg. 	 Antunchi dichili ek shodo diela ando rhaio, ek zhuvli lia pe late o kham, le shunutosa tela lake punrhende, ai le desh u dui chererhaiasa po lako shero pala ek konona.


"Here", zeiden zij. "Dat brood willen wij altijd wel hebben." 	 Won phenen leske, "Gazda, de ame kodo manrho sagda."


De discipelen wisten niet wat zij zagen en vroegen: "Hoe kan die vijgeboom zo vlug verdorren?" 	 Kana le disipluria dikhle kodia, chudisaile, ai phushle, "Sarta shuchili e pruing andak data?"


Het Koninkrijk van de hemelen doet ook denken aan een koopman die op zoek is naar mooie parels. 	 "Magdata e amperetsia le rhaioski si sar iek manush kai chinel ai bichinel, kai rodel shukar perli. Kana arakhlias iek perla kai mol but gelo ai bichindias so godi sas les, ai chindia la."


Terwijl Hij aan het bidden was, begon Zijn gezicht te glanzen. 	 Sar O Jesus rhugilaspe, lesko mui pharhudilo, ai leske tsalia parnile zurales.


De soldaten lachten Hem ook uit en gaven Hem zure wijn te drinken. 	 Ai le ketani marenas mui lestar, ai avile leste, ai denas les shut.


Terwijl Apollos in Corinthe was, reisde Paulus door het bergland naar Efeze. Toen hij daar aankwam, vond hij enkele discipelen van Johannes de Doper. 	 Zhi kai o Apollos sas ande Corinth, o Pavlo kana nakhlo anda sa le gava kai si ande Asia, areslo ando Ephesus, ai kotse arakhlia uni disiplon.


Maar God heeft mij vergeven, opdat Jezus Christus mij zou kunnen gebruiken als een voor- beeld om te laten zien hoeveel geduld Hij heeft. Zo zullen anderen beseffen dat ook zij eeuwig leven kunnen krijgen. 	 Numa kodia le Devleske sas mila anda mande, manglia O Jesus Kristo te sikavel ke me sim o mai chorho andal bezexale, ai te sikavel peski rhavda sa kodolenge kai mai angle pachanpe ande leste, ai premina o traio kai chi mai getolpe.


Ze zagen ook Elia en Mozes erbij komen, die met Jezus spraken. 	 Ai avisaile angla lende Elias ai o Moses denas duma le Kristosa.


Het meisje liep direct naar de koning terug. "Ik wil onmiddellijk een schaal hebben met het hoofd van Johannes de Doper erop", zei zij tegen hem. 	 Woi avili strazo ka amperato, ai phushlia lestar, phenel, "An mange pek charo o shero le Iovanosko o baptisto.


In de verte zag Hij een vijgeboom die in blad stond. Hij liep ernaar toe om te zien of er vijgen aanzaten, maar er zaten alleen maar bladeren aan. Het was nog niet de tijd voor vijgen. 	 Pasha drom dur angla leste, O Jesus dikhlias ek pruing figengi kai sas la patria ferdi, gelo late te rodel fruti, ai arakhlias patria ferdi, ke e vriama le figengi nas inker.


De volken waren slecht, maar nu is Uw toorn gekomen. Dit is de tijd om de doden te oordelen, om Uw dienaren (de profeten en allen die bij U horen en ontzag voor U hebben, groot en klein) te belonen en om allen te verwoesten die van de aarde een woestenij maken." 	 Le manush kai chi pachanpe ando Del xoliariko sas tusa, ai akana si chiri vriama te aves xoliariko lensa ai le mulenge te aven kristsime. Ai si vriama akana pala che slugi, le profeturia, le shave le Devleske, ai sa kodola kai luvudin tu, le teliarde ai le bariarde, te premin lenge pochin. E vriama si avili te pharhaves kodolen kai pharhaven e lumia."


Toen koning Herodes dit hoorde, raakte hij in paniek. In de stad was de spanning voelbaar. 	 Kana o amperato Herod ashundya pa kadia, darailo zurales, ai chi le manush kai sas ando Jerusalem lesa.


'Prima', zei de koning. 'Jij wordt gouverneur over vijf steden.' 	 O gazda phendia leske, "Vi tu poronchisa pe pansh foruria."


Als een boze geest uit iemand is weggegaan, zwerft hij door onherbergzame streken op zoek naar rust. Maar hij vindt geen rust en besluit naar die persoon terug te gaan. 	 Kana o bi vuzho anklisto avri anda manush, zhal ande pusta te rodel than te hodinil ai chi arakhel, ai mothol, 'Zhava palpale ande murho kher katar anklistem.'


Maar, broeders, in de naam van de Here Jezus Christus smeek ik u eensgezind te zijn. Maak het met elkaar in orde, zodat u weer een van hart en ziel bent. 	 Te avel tume savorhen iek divano ai te na avel mashkar tumende xuliamata, numa te aven mishto, chidine ande iek gindo ai iek zakono.


In uw wet staat dat als twee getuigen hetzelfde zeggen, hun getuigenis rechtsgeldig is. 	 Ai ramome ande tumaro zakono, ke kana dui zhene phenen iek fielo, so phenen si chachimos.


Of u bidt Hem er wel om, maar krijgt niets. Wel, dan hebt u het Hem op een verkeerde manier gevraagd. Als u Hem alleen iets voor uw eigen genoegen vraagt, geeft Hij het niet. 	 Ai kana mangen, chi len, ke tumare ginduria nai lashe, ke so mangen, mangen te avel tume kodia diela tumare mishtimaske.


Jezus antwoordde: "Mijn koninkrijk is niet van deze wereld. Als dat zo was, zouden mijn lijfwachten met geweld hebben verhinderd dat Ik in de handen van de Joden was gevallen. Nee, mijn koninkrijk is niet van deze wereld." 	 O Jesus phendia, "Murhi amperetsia nai ande kadia lumia; te avilino murhi amperetsia ande kadia lumia, antunchi murhe slugi marenaspe pala mande, saxke te na avav dino kal Zhiduvuria: Numa akana murhi amperetsia nai katse pe lumia.


Zij verkochten hun huizen en andere eigendommen en het geld gaven zij aan mensen die het nodig hadden. 	 Bichinenas penge khera ai pengo mishtimos kai sas le, ai hulavenas le love pe savorhende.


Die avond na zonsondergang bracht men allemaal mensen bij Hem, die ziek waren of boze geesten in zich hadden. 	 Akana peli e riat, andine ka Jesus sa le manush kai sas naswale, ai kodolen kai sas beng ande lende.


Het was vlak voor het Joodse Paasfeest. 	 Ai O Dies O Baro le Zhidovongo pasholas.


Wij hebben met eigen ogen gezien wat Hij allemaal heeft gedaan, zowel in Jeruzalem als in heel Israël. Het volk heeft Hem gedood door Hem te kruisigen. 	 Ame sam marturia ande sa godi kerdia ando them le Zhidovon, ai ande Jerusalem; mudarde les kana karfosarde les po trushul.


Zij waren gekomen in een hemels licht en spraken met Hem over Zijn dood en dat Hij buiten de muren van Jeruzalem zou sterven. 	 Kai dichonas ande barimos, ai denas duma pai leski martia ando Jerusalem kai trobul te kerdiol.


Denk eens aan Sara, die haar man Abraham gehoorzaamde en hem als hoofd van het gezin respecteerde. Volg haar voorbeeld door goed te doen en u niet bang te laten maken; dan bent u dochters van haar. 	 Ai vi e Sarah kerelas so motholas lake o Abraham, woi respektisardia les sar o shero le kheresko, ai motholas leske "Gazda". Ai tume san akana lake sheia te kerena so si vorta, ai te na darana kanchestar.


Wees blij als u uitgescholden wordt omdat u bij Jezus hoort. Want als dat gebeurt, is dat het bewijs dat de heerlijkheid van de Geest van God op u rust. 	 Raduime avena te marena mui tumendar ke san le slugi le Kristoske; ke O Swunto Duxo le luvudimasko ai le Devlesko pe tumende lo.


Ik heb geen spijt dat ik u met mijn brief verdriet heb gedaan, al had ik dat eerst wel. Dat verdriet heeft gelukkig niet lang geduurd. 	 Amborim kado lil kai tradem nekezhisardia tumen, numa nai baio akana. Numa baio sas kana dikhlem ke kodo lil nekezhisardia tume pe xantsi vriama.


Ik weet dat u veel goed doet, hard werkt en geduldig bent. Ik weet dat u geen slechte mensen kunt verdragen; u hebt die zogenaamde apostelen als leugenaars aan de kaak gesteld. 	 Me zhanav so kerdian tume ai dikhlem che bucha, ai chi rhavda, ai zhanav tume chi volin o bezex le manushenge mashkar tumende, ai sar tume zumade le manush kai mothon ke won si apostluria, numa nas. Tume zhanglian ke won xoxaven.


Jezus vond dat goed. De geesten kwamen uit de man en gingen in de varkens. Op hetzelfde moment stormde de hele kudde de helling af, het meer in. Ze verdronken allemaal. 	 O Jesus phendia lenge te zhan andel bale, ai le bi vuzhe ankliste avri ai gele andel bale. Ai sa le bale shudepe pai xar ande maria, ai tasule ando pai. Sas pashte dui mi bale.


Dit soort boze geesten wordt alleen verdreven wanneer jullie ervoor bidden en vasten." (a) 	 Numa kodolestar anklel avri ferdi kana rhugis tu ai zhonis.


Aan: Gods gemeente in Corinthe, die voor Jezus Christus is afgezonderd. U hoort bij Hem omdat Hij u heeft geroepen, net als alle gelovigen over de hele wereld. Hij is zowel hun Here als de onze. 	 La khangeriaki le Devleski kai si ande Corinth, kodolenge kai sas swuntsome ando Jesus Kristo, akharde te aven Swuntse, ai sa kodola kai si ande swako than ande vari savo than, phenen o anav amaro Devlesko Jesus Kristo, lengo Del si ai amare Del si.


Euodia en Syntyche vraag ik het eens te worden in de Here. 	 Euodia ai Syntiche, mangav ma tumendar te aven tume andek than sar dui pheia, iek fielo ginduria karing O Del.


Verlies dus de moed niet door alles wat mij wordt aangedaan. Ik maak het allemaal door voor u; u zou het als een eer moeten beschouwen. 	 Akana, mangav tumendar, te na xasaren tumaro pachamos pala chinuimos kai si ma tumenge; ke tumenge avela baro luvudimos.


De apostelen zeiden tegen de Here: "Geef ons een groter geloof." 	 Le Apostles phendia le Devleske, "De ame mai pachamos."


Het duurde niet lang of er kwamen van alle kanten mensen aanlopen om het met eigen ogen te zien. Zij zagen de man, die van de boze geesten bevrijd was, aan de voeten van Jezus zitten. Hij had kleren aan en was volledig bij zijn verstand. 	 Narodo zhalas te dikhel so kerdilia, avile ka Jesus, ai arakhle le manushes kai anklistesas le beng anda leste, ai beshelas tele kal punrhe le Jesusoske, vuriardo, ai leske goji vorta; ai daraile.


Wat wij zeggen, is Gods wijsheid die tot nu toe verborgen is geweest. Voor het begin van de wereld had Hij Zijn plan al klaar om ons in de heerlijkheid te brengen. 	 Ame phenas e goji le Devleski, shodo ai garadi, kai O Del mai anglal sar le bersh shinadisas pe amaro barimos.


In dit boek wordt het goede nieuws van Jezus Christus verteld. 	 E lashi viasta le Jesus Kristoski, O Shav le Devlesko.


Niet alleen het gezicht van Mozes was bedekt, maar ook de gedachten en het inzicht van de mensen. Zelfs nu nog ligt er, als uit de Boeken wordt voorgelezen, over de gedachten van de Joden een dikke sluier; zij begrijpen niet wat er eigenlijk staat. Want deze sluier van onbegrip wordt alleen weggenomen door het geloof in Jezus Christus. 	 Numa lenge goji nashti ma haliarel, ai zhi adies lenge goji vusharadila sa kodola seliasa kana jinen o zakono le Mosesosko. Kodia selia zhaltar ferdi kana o manush si astardo le Kristosa.


Daarna baden zij volkomen eensgezind tot God: "Machtige Here, U hebt de hemel, de aarde en de zee gemaakt, met alles erop en erin. 	 Kana ashunde savorhe, vazde savorhe pengo glaso karing O Del andek than ai phende, "Devla, tu san O Del, tu kai kerdian o cheri, ai e phuv, ai e maria, ai so godi si;


Jezus antwoordde: "Hebt u nooit gelezen wat David deed toen hij en zijn mannen honger hadden? 	 O Jesus dia le atweto, "Pate chi jindian so kerdia o David, kana wo ai kodola kai sas lesa bokhale sas.


Zodra de engelen naar de hemel waren teruggekeerd, zeiden de herders tegen elkaar: "Kom! We gaan vlug naar Bethlehem. Nu de Here ons dit verteld heeft, moeten wij zien wat daar gebeurd is." 	 Kana le angeluria geletar katar le pastuxuria te zhantar ando rhaio, le pastuxuria denas pe duma mashkar pende, "Aven ando Bethlehem ke trobul te dikhas so si so O Del phendia amenge."


"Wie op Mij vertrouwt", riep Jezus uit, "vertrouwt eigenlijk op God Die Mij gestuurd heeft. 	 O Jesus dia duma ando baro glaso, "Kodo kai pachal ande mande, pachalpe na ande mande ferdi, numa ande kodo kai tradia ma.


Want God heeft ons niet bestemd om door Hem bestraft te worden, maar om gered te worden door de Here Jezus Christus. 	 Ke O Del chi alosardia ame te avel leski xoli pe amende, numa te avel ame o skepimos katar O Jesus Kristo.


"Waarom zijn jullie zo van streek?" vroeg Hij. "Waarom twijfelen jullie eraan of Ik het werkelijk ben? 	 ai wo phendia lenge, "Sostar daran? Ai sostar kasavendar ginduria si tume ande tumaro ile?


Broeders, ik weet dat u indertijd niet besefte wat u deed en uw leiders ook niet. 	 Akana, murhe phral, zhanav ke chi zhanenas anda kodia tume, ai tume bare kerdian kadia le Jesusosa.


Die komen hierop neer, dat ieder van u elke zondag iets opzij moet leggen van wat hij heeft verdiend. Bewaar het tot ik bij u kom. 	 Ke swako andal tumende, o angluno dies le kurkesko, thol rigate peste so dashtila pala pesko barvalimos.


"Ik sta voor de Romeinse rechtbank", antwoordde Paulus. "Dan moet mijn zaak daar ook worden behandeld! Zoals u wel weet, heb ik de Joden niets gedaan. 	 Antunchi o Pavlo phendia, "Anglai kris le Caesaroske sim, ai katse trobul te avav lino pe kris. Chi kerdem chi iek baio karing le Zhiduvuria, ai vi tu zhanes mishto.


Dit moet u vooral weten: Als twee van u het hier op aarde eens zijn over iets wat u mijn hemelse Vader vraagt, zal Hij het voor u doen. 	 Magdata phenav tumenge, "Te avela dui anda tumende kai san vorta ai chache iekavresa ai pe iek gindo pe phuv, vari so kai mangena si e avel, kerdo lenge katar murho Dat ando rhaio."


Een van deze twee mannen was Andreas, de broer van Simon Petrus. 	 Strazo o Andre arakhlia peske phrales o Simon, ai phendia leske, "Arakhliam e Messiah,," (E vorba znachil "Kristo.")


Herodes was ervan overtuigd dat Johannes de Doper die hij had laten onthoofden, weer levend was geworden. 	 Numa kana o Herod ashundia kadia, phendia, "Kado si o Iovano! Phendem te shinen o shero le Iovanosko; ai zhuvindisailo pai martia."


"Zwijg", zei Jezus tegen de boze geest. "Ga onmiddellijk uit die man!" 	 O Jesus dia les trad, ai phendia leske, "Chi mai des duma ai ankles avri anda leste!"


Hoe ouder Jezus werd, hoe meer wijsheid Hij kreeg. Hij stond in de gunst bij God en de mensen. 	 O Jesus bariolas ande pesko stato ai vi leski goji, ai bariolas ande dragostia le Devleski ai le manushengi.


Christus heeft ons dus de vrijheid gegeven. Dat is pas echte vrijheid! Laat u die niet ontnemen door weer een slaaf van wetten te worden. 	 O Kristo phuterdia ame anda phanglimos saxke te na mai avas vov si phangle, O Kristo lia tume anda phanglimos ai beshen kadia, ai arakhen tume te na mai pale kerdion manush phangle.


Ik weet dat ik door en door slecht ben, tenminste wat mijn oude natuur betreft. Ik kan het goede niet doen. Ik wil het wel, maar ik kan het niet. 	 Zhanav ke so si lasho nai ande mande, nai ande murho stato. Me mangav, numa nai ma e putiera te kerav o mishtimos.


Op dat moment bracht de Heilige Geest in Jezus een geweldige blijdschap teweeg. Hij sprak: "Vader! Heer van hemel en aarde! Wat geweldig dat U deze dingen hebt verborgen voor intellectuelen en geleerden. Maar U hebt ze bekend gemaakt aan kleine kinderen. 	 Ande kodia vriama, O Jesus pherdo sas le Swuntone Duxosa, ai phendia, "Naisiv tuke, Murho Dat, Gazda le rhaioski ai la phuviako! Ke meklian te haliaren kodola kai si sar glate ai na kodola kai gindinpe gojaver ai le sichardo. Anda kodia, Murho Dat; Naisiv tuke ke chi voia sas te kerdiol kadia.


Daarom gingen zovelen Hem tegemoet. Zij hadden gehoord wat een machtig wonder Hij had gedaan. 	 Ai o narodo avel angla leste, ke ashunde ke kerdia kodo miraklo.


Hieruit blijkt dat God doet wat Hij wil. Of Hij bewijst Zijn genade of Hij verhardt, zoals dat bij Farao het geval was. 	 No le Devleske si mila anda kaste mangel, ai zuralel o ilo kodolesko kai mangel.


De man die 5000 geldstukken had gekregen, begon er onmiddellijk zaken mee te doen. Hij verdiende er 5000 geldstukken bij. 	 Kodo kai lias panzh gone sumnakai, strazo gelo, kerdias buchi lensa, ai dobisardias panzh gone sumnakai mai but.


Sta op. Kijk, daar is mijn verrader al." 	 Wushten, aventar, Dikhen, avel kodo kai dias ma ando vas."


die hun leven voor de naam van onze Here Jezus Christus op het spel hebben gezet. 	 Kadala manush dine pengo traio pala anav amaro Devlesko Jesus Kristo.


De leiders werden kwaad en zeiden: "U bent zelf een zondaar! U moet niet denken dat u ons de les kunt lezen!" En zij joegen hem weg. 	 Ai won phende leske, "Tu arakhadilian antrego ando bezex, ai manges te sichares amen?" Ai dine les avri anda tampla.


De Boeken zijn geschreven om ons te leren. Wij lezen daar hoe mensen, die God onder alles trouw bleven, steeds weer bemoedigd werden. En dat geeft ons nieuwe moed en goede hoop. 	 So godi sas ramome mai anglal si te sicharel amen te avel ame e rhavda, ai zor kai del E Vorba le Devleske te sai avel ame ando ilo kodo pachamos te azhukeras.


Nogmaals, vrienden, blijf één met de Here. Dan zullen wij Hem kunnen ontmoeten en ons niet voor Hem hoeven te schamen. 	 Ai akana, murhe shave, beshen astarde ka Kristo, saxke te avas pherdo pachamos kana avela, ai na te avel amenge lazhav angla leste o dies kai avela.


Simon Petrus vroeg: "Here, waar gaat U dan heen?" "Daarheen kun je Mij nu niet volgen", antwoordde Jezus, "maar later wel." 	 O Simon Petri phendia leske, "Devla, kai zhas tu?" Jesus phendia leske, "Nashtis akana te aves pala mande kai zhav; numa avesa pala mande mai palal."


Het is zoals Ik zeg: Wie naar mijn woorden luistert en gelooft in Hem Die Mij gestuurd heeft, heeft eeuwig leven. Zo iemand wordt niet veroordeeld, maar is overgeplaatst uit de dood in het leven. 	 "Chachimasa, chachimasa, phenav tumenge, Kon godi kai ashunel murhi vorba, ai pachalpe ande kodo kai tradia ma, avela les o traio kai chi mai getolpe, ai chi avela pe leste kris; numa nakhlo anda merimos ai gelo ka traio kai chi mai getolpe.


"Natuurlijk", antwoordde Petrus. Hij ging naar huis om er met Jezus over te praten. Maar Deze was hem voor. "Petrus, van wie eisen de koningen belasting of schatting? Van hun eigen burgers of van volken die ze hebben onderworpen?" 	 "Pochinel," phendia o Petri, ai kana o Petri avilo ando kher, O Jesus dias duma mai anglal, ai phendias, "So gindis tu, Simon? Le amparaturia la phuviake, kastar len e taksa le themeski, katar penge shave, vai katar le streia?"


U weet toch dat de Here u zal belonen voor alle goede dingen die u gedaan hebt, of u nu slaaf bent of vrij man. 	 Den tume goji, ke kon godi, sluga vai iek kai kerel buchi pala pochin, lela katar O Del so trobul te avel leske pala mishtimos kai kerdia.


Hij trok uit zijn vaderland weg en ging naar Haran. Daar bleef hij wonen tot zijn vader stierf. Die was namelijk met hem meegegaan. 	 Antunchi gelo anda them kai sas le Chaldeans, ai avilo ando Haran; ai kotsar, kana mulo lesko dat, O Del andia les ando them kai san tume akana.


Maar wie de Heilige Geest belastert, zal nooit vergeving krijgen. Die zonde blijft eeuwig bestaan." 	 Numa kon del duma nasul po Swunto Duxo, shoxar chi avela iertime. Chi ande kadia lumia vai e lumia kai si te avel."


Zij liep Paulus en ons achterna en riep: "Deze mannen zijn dienaren van de Allerhoogste God. Zij zijn gekomen om te vertellen hoe u gered kunt worden." 	 Ai liape pala Pavlo ai pala amende, motholas, kakala manush si le slugi le Devleske kai si opre, ai won mothon tumenge o drom le skepimasko.


Hij vroeg hem om het lichaam van Jezus. Pilatus zei dat hij het mocht hebben. 	 Gelo ke o Pilate, ai manglias le Jesusosko stato. O Pilate dias ordina te den les leste.


Hij verbood Zijn discipelen ten strengste iemand te vertellen dat Hij de Christus was. 	 Antunchi O Jesus dias trad peske disiplon te na phenen kanikaske ke wo si O Kristo.


Ik ben God dankbaar dat Titus zich net zo voor u inspant als ik. 	 Luvudime te avel O Del kai thodia ando ilo le Titosko sa kodo dragostia tumenge.


Johannes de Doper, die nu in de gevangenis zat, hoorde over alle wonderen die Christus deed. Daarom stuurde hij zijn discipelen naar Hem toe met de vraag: 	 Kana o Iovano o baptisto ande temnitsa ashundia so kerelas O Kristo, tradia divano pe peske disipluria.


Het is goed om te doen wat de Here van u vraagt: "Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf." 	 E mishto keren, te kerena o zakono le rhaiosko sar mothol E Vorba le Devleski, te avel tuke drago cho vortako "Sar san tu tuke drago."


Maar Hij is, volgens Gods plan, in handen van ongelovige mensen gevallen. U hebt Hem door Romeinse soldaten aan een kruis laten slaan. 	 Kado manush sas tume dino te manglia O Del, ai kai manglia wo mai anglal tume karfosardian les, mudardian les, katar le manush le bezexa le.


Ik smeek u mijn kind Onésimus vriendelijk te behandelen; ik heb hem tijdens mijn gevangenschap als kind voor de Here gewonnen. 	 Me mangav tutar vari so le Onesimeske, ke wo si murho shav ando Jesus Kristo; ke me kerdilem lesko dat ando Del katse ande temnitsa.


Ook mijn medewerkers Markus, Aristarchus, Demas en Lukas groeten u. 	 Ai vi o Marko, o Aristarchus, o Demas, ai o Luk, murhe vortacha kai keren mansa buchi.


Door deze vrijgevigheid worden niet alleen gelovigen in nood geholpen, maar ontvangt ook God veel lof en eer. 	 Ke kado zhutimos kai keren chi ferdi zhutil le Devleske narodos, numa kerela but rhugimata ai naisimata le Devleske.


Zij kwam er net aan terwijl Simeon met Jozef en Maria stond te praten. Ook zij begon God te danken. Aan iedereen die uitkeek naar de bevrijding van Jeruzalem, vertelde zij dat de Christus was gekomen. 	 Ande kodia momento aresli ai naisilas le Devles, ai delas duma pai glata sa kodolenge kai azhukerenas te skepil O Del o Jerusalem.


Zijn discipelen begrepen toen nog niet wat dit allemaal betekende. Maar later, toen Jezus in de schitterende heerlijkheid van God was gekomen, werd hun duidelijk dat deze woorden met betrekking tot Hem waren geschreven. Zij hadden ze voor hun ogen werkelijkheid zien worden. 	 Leske disipluria chi haliarde mai anglal kadala dieli; numa kana O Jesus lia pesko barimos, denas pe goji ke sas ramome pa leste, ai kerdilo sa so trobul te kerdiol.


De gouverneur las de brief en vroeg Paulus uit welke provincie hij kwam. "Uit Cilicië", antwoordde Paulus. 	 Ai kana o governori kotsar jindia o lil, phushlia anda savi rik o Pavlo sas. Ai phende leske, ke sas andai Cilicia.


"Kijk", zei hij, "dat zal ik U allemaal geven, met al hun roem en eer erbij. Want het is allemaal van mij. 	 O beng phendia ka Jesus, "Dava tu sakadia putiera ai o barvalimos kadale amperetsiango, sa kadala dieli sas dini mange ai me sai dav le kaske mangav.


maar wat God heeft gezegd, geldt voor eeuwig." (B) En daarmee wordt het goede nieuws bedoeld, dat u is bekendgemaakt. 	 Ai kodia Vorba si e lashi viasta kai ashundian.


Hij zei tegen Zijn discipelen: "De tijd zal komen dat jullie ernaar verlangen Mij te zien, al was het maar een dag. En toch zullen jullie Mij niet zien. 	 O Jesus phendia le disiplonge, "Avena uni diesa kana mangenas te dikhen iek andal diesa O Shav le Manushesko, numa chi dikhena les.


Jezus zei dat hij er met niemand over mocht praten. "Ga naar de priester en laat u onderzoeken. Doe wat in de wet van Mozes staat en breng het offer voor de genezing van melaatsheid. Dan zal niemand kunnen ontkennen dat u genezen bent." 	 O Jesus dia les trad "Na phen kanikaste so kerdem tuke, numa zhas sikav le rashange sar san, ai mudar la bakrorha kai o Moses dia sas ordina te sikaves savorhenge ke san sasto.


De Vader houdt van de Zoon en laat Hem steeds zien wat Hij doet. De Vader zal Hem nog grotere dingen laten doen. U zult uw ogen nauwelijks kunnen geloven. 	 Ke O Dat drago le Shaves, ai sikavel leske so godi kerel. Ai O Dat sikavela leske mai bare buchi sar kadala. Chudina tume.


Op een dag, toen er weer heel veel mensen naar Hem toe kwamen, liep Jezus de berg op en ging zitten. Zijn discipelen kwamen bij Hem. 	 O Jesus dikhlia le narodos, gelo opre pe plai, ai beshlo tele, leske disipluria avile leste,


"Wat is er aan de hand?" vroeg Jezus. 	 O Jesus phushlia katar le Gramnoturia, "Pa soste den mui lendar?"


Zij kwamen bij Jezus en vroegen Hem dringend of Hij wilde meegaan om de man te helpen. "Als er één is die verdient dat U hem helpt, is hij het wel!" zeiden ze. 	 Avile ka Jesus, ai phushenas les, phenenas, " Kodo manush si respektime ai trobul te avela sasto.


Maar wie Gods wil doet, komt tot het licht, zodat van alles wat hij doet, gezien kan worden dat het tot eer van God is." 	 Numa kodo kai kerel so si vorta avel kai vediara, ke lesko lashimos sai dichol, ke kerdiol lo pala Del.


Zoals Jona voor het volk van Ninevé een teken was dat God hen wilde redden, zo zal Ik een teken zijn voor het volk van deze tijd. 	 Ke sar o Jonahas sas iek semno le manushengo kai sas ande foro Ninevah; sakadia O Shav le Manushesko avela le manushenge adies.


Daarom zal ik mijn werk onder u voortzetten en u helpen te groeien in uw geloof en blijdschap. 	 Ai zhanav ke kadia si, zhanav te beshava ai traiiva tumensa savorhensa te zhutiv tume te barion ando pachamos, ai te aven raduime ando pachamos.


lang haar als een vrouw en tanden als een leeuw. 	 Lenge bal sas sar le bal le zhuvliange ai lenge dand sas sar le dand le lionenge.


Op de eerste dag van het Paasfeest werden de offerdieren geslacht. De discipelen vroegen aan Jezus: "Waar wilt U het Paasmaal eten? Dan kunnen wij het vast gaan klaarmaken." 	 Po pervo andal diesa le bare kai xanas manrho kai nai puchardo, le disipluria avile ka Jesus, ai phushle les, "Kai manges te getosaras tuke te xas O Dies O Baro le Zhidovongo?"


Alle eilanden verdwenen en van de bergen was niets meer te zien. 	 Swako izula peli tele ande maria ai chi dichola ai chi iek plai chi dichola.


Vredestichters zaaien vrede en zij oogsten goedheid en rechtvaardigheid. 	 Kodola kai keren e pacha kruglom pendar bariaren ande pacha ai e fruta kai len si iek chacho traio.


"Haal eens een paar van de vissen die jullie hebben gevangen", zei Jezus. 	 O Jesus phendia lenge, "Anen mashe kai astardian akana.


Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem neerviel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge. Hij smeekte of Jezus wilde meegaan naar zijn huis. 	 Eta, avilo iek manush kai busholas Jairus, wo sas o baro pe synagogue; shudiape kal punrhe le Jesusoske, ai mangliape lestar te avel ande lesko kher.


Zij zitten vol onrechtvaardigheid en misdaad, vol hebzucht, kwaadaardigheid en jaloezie. Zij zijn uit op moord, ruzie, list en bedrog. 	 Pherdo xoxaimos le, kurvisia, chorho ginduria, bi lashe, ai mangen so si avres, ai pherdo zhaluzile ai mudaren, ai keren chingara, maren mui iek avesa, ai atsaren, ai roden baio, ai pupuin,


Agrippa zei tegen Paulus: Ga uw gang. U mag voor uzelf spreken." Paulus stak zijn hand op en verdedigde zich met deze woorden: 	 O Agrippa mothol le Pavloske, "Slobodo tuke te des duma te chachares tu," ai o Pavlo vazdia o vas ai chacharelaspe: ai phendia,


Onderweg waarschuwde Hij hen: "Pas op voor de gist van Herodes en de Farizeeërs!" 	 Ai O Jesus phendia lenge, "Arakhen tume katar e drozhda kai avel katar le Farizeanuria, ai le Herodoske.


Hij pakte de draak (de oude slang, satan, de duivel) en boeide hem voor duizend jaar. 	 Wo lia o baro sap, kodia phuro sap, kai si o beng, ai Satano, ai phandado les le lantsonsa pala iek mi bersh.


Weet u niet dat wij straks over engelen zullen oordelen? Dan kunnen we dat nu toch zéker over alledaagse dingen! 	 Chi zhanen ke vi pa le angeluria si te keras kris? Ai mai but si te keras kris pel dieluria kadale traioske?


"Gelukkig ben jij, Simon, zoon van Jona! Mijn hemelse Vader heeft je dit persoonlijk duidelijk gemaakt. Je hebt dit niet van een mens. 	 Antunchi O Jesus phendias leske, "Raduime san, Simon Barjona! Chi avilo tuke kado haliarimos katar o stato ai o rat manushestar, numa katar murho Dat kai si ando rhaio.


Bid onophoudelijk. 	 Rhugin tume sa data.


maar wij zien Jezus wel. Hij heeft gedurende een tijd lager dan de engelen gestaan omdat Hij sterven moest, maar is nu door God met heerlijkheid en eer gekroond, omdat Hij door Gods genade voor ons de dood is ingegaan. 	 Numa ame dikhas O Jesus. Pala xantsi vriama wo lia o than kai sas mai tele sar le angeluria. Numa O Del sas les lashimos savorhenge. Ke pala o mishtimos le Devlesko O Jesus trobulas te merel sa le manushenge po trushul. Porme, ke le Kristoski martia po trushul O Del bariardia les le luvudimasa ai strefiamasa barimos.


Men doet ook geen jonge wijn in oude leren zakken. Want door het gisten van de jonge wijn zou het oude, stugge leer gaan scheuren. 	 Khonik chi thol nevi mol andel phurane morchia; ke e mol e nevi shinel e morchi, ai e mol shordiol ai e morchi nai lashi.


'Paulus', zei hij, 'wees niet bang. U zult voor de keizer terecht staan. En terwille van u zal God ieder hier aan boord in veiligheid brengen.' 	 ai phendia mange, "Pavlo, Na dara kanch, ke tu trobul te nakhes angla Caesar, ai O Del dia tu kodolen kai si tusa po paraxodo."


waar zij geweest zijn, laten zij een spoor van verwoesting en ellende achter. 	 Ai katar godi nakhen, phagaven ai keren baio:


"Wacht! Breng nog geen schade toe aan de aarde, de zee en de bomen, want wij moeten eerst het zegel van onze God op het voorhoofd van Zijn dienaren drukken." 	 O angelo katar o Easto phendia, "Chi dukhaven e phuv, e maria, vai le krenzhi zhi kai thodiam o semno le Devlesko pe chikhaturia le slugenge."


Als iemand bij u komt om u iets anders te leren, laat hem dan niet binnen. Geef hem geen enkele bemoediging. 	 Te avela vari kon tumende, ai te na anela tumenge o zakono le Kristosko, na premin les tumende, ai na den les chi dies lasho.


Kort daarop reisde Maria zo vlug zij kon naar het bergland van Judea om Elisabeth te bezoeken. 	 Ande kodia vriama e Maria sigo gelitar karing le plaia andek gav kai sas ande Judea.


Wie anderen moet aansporen en bemoedigen, krijgt daar de woorden voor. Wie iets moet uitdelen, krijgt de gave om eenvoudig te blijven. Wie leiding moet geven, krijgt daar de wijsheid voor. Wie zich ontfermt over mensen die het moeilijk hebben, doet dit met opgewektheid. 	 Kodoles kai sas les dini e podarka te zhutin, trobul te phen le vorbi kai zhutin vai pechin; kodo kai del pesko mishtimos, te del sa peske ilesa; kodo kai sikavel o drom trobul, te kerel vorta kodia buchi, kodo kai zhutil le choren te keren kodia sa peske ilesa;


En daardoor leren wij dat wij ons van ons slechte leven en onze zondige genoegens moeten afkeren om daarna van dag tot dag verstandig en goed te leven, met ontzag voor God. 	 Ke o lashimos le Devlesko sicharel ame te mekas o traio o chorho, ai le dieli kadala phuviake te traiisaras pe kadia phuv iek traio lasho, vorta, ai te beshas pasha Del.


Blijf elkaar dus bemoedigen en versterken; maar dat doet u al. 	 Den tume zor, ai zhutin iek kavres sar vunzhe keren.


U zegt dat men geen overspel mag plegen. Maar wat doet u zelf? U zegt dat u een grote afkeer van afgoden hebt. Toch hebt u uw eigen afgod: het geld! Want u berooft de tempel! 	 Tu kai mothos ke chi trobul te phires pala kolavreski rhomni. Sostar tu keres kurvimos? Tu kai nai tuke drago le ikoni, Sostar chores andal tampluria?


Zo zal het ook gaan bij het einde van deze tijd. De engelen zullen komen om de slechte mensen van de goede te scheiden. 	 Kadia si te avel kana getolape e vriama, le angeluria si te aven ai te hulaven le nasul katar le chache.


Toen zij hem in het Hebreeuws hoorden spreken, waren ze een en al aandacht. 	 Kana ashunde kodala manush ke delas duma o Pavlo ande shib le Zhidovisko, mai but chixo sas; ai o Pavlo phendia,


De tien andere discipelen waren hevig verontwaardigd, toen zij hoorden wat Jacobus en Johannes hadden gevraagd. 	 Kana le kolaver desh disipluria ashunde kodia, xoliale pel dui phral.


"Met dit bloed wordt het verbond tussen God en u bevestigd", zei hij. (B) 	 O Moses phendia, "Kado si o rat le kontraktosko mashkaral tume ai O Del, o kontrakto kai O Del phendia mange te kerav tumensa."


Wees goed voor anderen en deel uw bezit met hen, want dat zijn offers die God waardeert. 	 Sa data keren o lashimos ai chi bustren te zhutin kodola kai trobul o zhutimos. Ke kodola sakrifikaturia plachal le Devles.


De man liet zich voor de koning neervallen, met zijn gezicht in het stof. Hij smeekte: 'Och majesteit, geef mij uitstel. Dan zal ik u alles terugbetalen.' 	 E sluga thodiape ande changende ai rhugisailo leste, 'Na xoliavol, rhevdisar, azhuker ma, ai pochinava tuke sa.'


Soms gebruikt God verdriet om een radicale omkeer in ons leven te laten komen en ons te redden. Maar verdriet op zich, dat niet tot een omkeer leidt, heeft een dodelijke uitwerking. 	 Ke o nekazo kai kerel O Del lesa buchi parhuvel o traio ai ingerel ka skepimos - ai chi mothas ke nas mishto! Numa o nekazo la lumiako angerel ka martia.


Wel, een voorganger moet een goed man zijn, op wiens leven niets aan te merken is. Hij mag maar één vrouw hebben en moet beheerst, attent en ordelijk zijn. Hij moet het fijn vinden om gasten te ontvangen en goed onderwijs kunnen geven. 	 Iek manush kai del duma pa Del ande khangeri trobul te na avel chi iek dosh pe leste. Trobul te avel ferdi iek rhomni pala leste, trobul te arakhel pe, trobul te avel les lashe ginduria, ai te traiil malades, ai te premil mishto le manushen kai aven leste, ai te zhanel sar te sicharel.


"Hou op, Petrus", zei Jezus. "Vannacht zul je drie keer zeggen dat je Mij niet kent, nog voor de haan twee keer heeft gekraaid." 	 Ai O Jesus phendia leske, "Chachimasa phenav tuke, ke kadia dies, e riat mai anglal sar o kurkorsho te bashel duvar, tu si te mothos trivar ke chi zhanes ma.


Mijn boodschap zal niet minder worden, want ik weet dat, als u voor mij bidt en de Heilige Geest mij helpt, dit alles mijn behoud alleen maar ten goede zal komen. 	 Ke zhanav ke kodia avela pe murho mishtimos pala tumare rhugimata, ai o zhutimos kai anel O Swunto Duxo le Jesus Kristosko.


Zij zullen het loon krijgen dat zij verdienen voor al het kwaad dat zij hebben gedaan. Zij vinden het heerlijk zich overdag aan van alles te buiten te gaan. Zij zijn een schande voor God en voor u. Terwijl zij bij u aan tafel zitten, bedenken zij wat hun volgende sluwe streek zal zijn. 	 Lengi pochin avela o nasulimos kai kerde. Kodola manush chi lazhan kana keren bezex ediese, kana won si mashkar tumende o lazhav ai o bi lashimos anen ka tumare skafidia, ai raduinpe anda bi lashimos kai keren.


De overige apostelen en de volgelingen van Jezus die in Israël woonden, hoorden dat nu ook mensen van een ander volk het woord van God hadden aangenomen. 	 Le apostluria ai le phral kai sas ande Judea ashunde le Nai Zhiduvuria dinepe kal Del.


Door Christus Jezus mag ik mij daarop beroemen bij God. 	 Andek than le Kristosa sai luvudiv ma ande buchi kai kerav le Devleske.


Ik wil graag dat u zich door hen laat leiden en door allen die zich voor u inspannen. 	 Phushav tumendar te ashunen, ai aven vi tume karing kasavendar manush ai karing savorhe kai keren buchi amensa.


Maar naar dat nieuws moet u niet alleen luisteren, u moet er ook naar handelen. 	 Na dziliaren tume, tume korkorho ferdi ke ashunen E Vorba le Devleski, numa keren so mothol.


"Daar heb ik mij altijd aan gehouden", zei de man. 	 O manush phendia leske, "Gazda, sa kadala zakonuria ankerdem de sar simas terno."


"Hoe is dit mogelijk?" zeiden zij daar. "Hij is toch de zoon van onze timmerman! En we kennen allemaal Zijn moeder Maria en Zijn broers Jakobus, Jozef, Simon en Judas. Zijn zusters wonen hier ook. 	 Nai kado O Shav le stoliaresko? Nai lesko dako anav Maria? Nai leske phral o Jakov, o Josef, o Simon, ai o Judas?


Alle mensen zagen hem lopen en hoorden hoe hij God prees. 	 Savorhe dikhle les sar phirelas ai sar naisilas le Devles;


Wij hoeven ook niets meer te leren over de verschillende dopen en het hand-opleggen, over het opstaan van doden en een eeuwig oordeel. 	 Tume chi trobul mai sicharimos pa bolimos, ai pa o manush kai thon le vas pe aver manush, ai o zhuvindimos andal mule, ai e kris kai chi mai getolpe.


"Ik weet wel waarom u Mij zoekt", antwoordde Hij. "U komt niet om de wonderen die u hebt gezien, maar omdat Ik u volop te eten heb gegeven. 	 O Jesus phendia lenge, "Chachimasa, chachimasa, phenav tumege: roden ma, ke xalian o manrho ai chaililian, ai na ke dikhlian le mirakluria.


Zo is het ook wanneer jullie al deze dingen zien gebeuren. Dat is het teken dat Ik bijna terugkom. 	 Sakadia, tume kana dikhena sa kadala dieli zhanen ke pashe lo, ka wudar lo.


Zij zagen in dat het, zoals het Petrus' opdracht was het goede nieuws aan de Joden te brengen, mijn opdracht was het onder de andere volken bekend te maken. 	 Inker dikhle ke O Del diasas ma e buchi te phenav e lashi viasta kodolenge kai Nas Zhiduvuria, sar won dinesas ka Petri e buchi te phenel e lashi viasta le Zhidovonge.


Tenslotte stapten er twee mannen naar voren die zeiden: "Wij hebben Hem horen zeggen dat Hij de tempel van God kon afbreken en in drie dagen weer opbouwen." 	 Kado manush phendias, "Man si e putiera te xaiiv e tampla le Devleski, ai ande trin dies te vazdav kodia tampla."


bracht daar het goede nieuws van Jezus Christus. Nadat ze in Derbe vele mensen voor de Here hadden gewonnen, gingen ze terug naar Lystra, Iconium en Antiochië 	 Kana o Pavlo ai o Barnabas dine duma pa Del ande kodo foro, ai sichardia but manushen. Antunchi geletar palpale ande Lystra, ande Iconium, ai ando Antioch,


Wat wij over onszelf zeggen, hebben wij waargemaakt door ons zuivere leven, ons begrip van het goede nieuws en ons geduld. We zijn vriendelijk, vol oprechte liefde en vol van de Heilige Geest geweest. 	 Ame sikavas ke sam slugi le Devleske katar amaro vuzhimos angla Del, ai kai zhanas E Vorba le Devleski, katar amari rhavda, ai amaro lashimos kai si ame katar o Swunto Duxo, ai katar amari dragostia e chachi.


Een stem uit de hemel zei: "Dit is mijn geliefde Zoon; Hij verheugt mijn hart." 	 Ai ek glaso avilo anda rhaio, ai phendia, "kado si murho Shav kai si mange de sa drago, kasa sim de sa raduime."


Drie maanden na de schipbreuk gingen wij aan boord van een ander schip, de 'Tweelingen' uit Alexandrië. Het had in de haven van het eiland overwinterd. 	 Kana nakhle trin shon liam ek paraxodo kai si andai Alexander, kodo paraxodo busholas 'Le dui zhamea dela' (Castor ai Pollux), kai nakhlo sas o ivend ande izula.


Is er iemand die voor een onschuldig mens wil sterven? Nauwelijks! Misschien gaat iemand nog zover dat hij zijn leven geeft voor een goed mens. 	 Trutno te merelpe ieke manusheske kai si vorta. Amborim sai merel vari kon ieke manusheske kai si lasho.


Zulke regels zijn door mensen bedacht. In de loop der tijd veranderen die steeds weer. 	 Kado si o zakono ai o sicharimos le manushengo.


Want het al of niet besneden zijn heeft niets te betekenen. Waar het om gaat, is of u doet wat God wil. 	 O semno le Zhidovongo nai kanchi, ai bi o semno nai kanch, numa o zakono le Devlesko si sa.


De slang spuugde de vrouw een stroom water achterna die haar (als een rivier) moest meesleuren. 	 Porme o sap shaglia pai katar lesko mui, sar pai kai zhal, karing e zhuvli te lel la ando pai.


Als u door de Zoon van God wordt bevrijd, zult u werkelijk vrij zijn. 	 Te skepil tu O Shav, antunchi chaches avena skepime.


Want waar God werkt, is het niet een kwestie van woorden, maar van kracht. 	 Ke o rhaio le Devlesko nai andel vorbi, numa ande putiera.


Zij zullen vurig voor u bidden en naar u verlangen, omdat zij de onbegrensde genade van God in u herkennen. 	 Ai rhugin tumenge, ai avena lenge drago katar o lashimos o baro kai O Del shordia pe tumende.


Het hangt er dus van af hoe u luistert. Want wie iets van God heeft ontvangen, zal er veel bij krijgen. Maar wie niets van God heeft gekregen, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben." 	 No len sama sar ashunen; ke avela dino kodoles kai si les, numa ka kodo kai nai avela lestar lino vi savo gindin ke si les."


De man leidt zijn vrouw, zoals Christus Zijn Gemeente leidt; Hij gaf Zijn leven om haar te redden! 	 Ke o rhom si o gazda peska rhomniako sar O Kristo si o gazda la khangeriako; ke O Kristo si o skepitori la khangeriako ke e khangeri si lesko stato.


Hij heeft Zijn knecht Israël geholpen. 	 Wo garado leski vorba kai shinado sas ka le Zhidovon, ai avilo te zhutil leske naroduria le Zhidovon.


Hij zal zwaar gestraft worden. Want hij wist wat hij moest doen, maar heeft het niet gedaan. 	 "Ai kodo sluga kai zhanel so mangel lesko gazda, ai chi kerdia kanch, ai chi kerdia so manglia lesko gazda, avela mardo butivar.


Jezus zei tegen de mensen dat zij op de grond moesten gaan zitten. 	 Wo phendia le narodoske te beshen tele pe phuv.


Als u niet onverschillig of zwak wilt worden, moet u denken aan wat Jezus heeft doorstaan; Hij heeft verdragen dat slechte mensen de lelijkste dingen van Hem zeiden. 	 Le bezexale manush dine duma zhungale pa Kristo. Wo sas kerdo lazhav katar le bezexale manush. Te na aves kovlo vai chino gindis pa leski rhavda kana le bezexale manush chinuisaren tu.


En hij smeekte: "Jaag ons niet ver weg! Wij willen in deze buurt blijven!" 	 Ai wo rhugilaspe ka Jesus te na tradel le bi vuzhe avri anda them.


Daarom vind ik het nodig dat de jongere weduwen opnieuw trouwen, kinderen krijgen en voor hun eigen gezin zorgen; dan zal de vijand niets op hen hebben aan te merken. 	 Anda kodia mangav le ternia zhuvlia kai si phivlia te ansurinpe, ai te avel le glate, ai te len sama katar pengo kher, saxke te na den duma nasul pa amende amare duzhmaia.


Toen ze uitgeperst werden, kwam er een enorme stroom bloed uit, bijna 300 kilometer lang en anderhalve meter diep. 	 Won phiradepe opral les avrial o foro, ai o rat avilo avri o than kai won keren e mol. O rat sas sar o pai kai zhal, dui shela maili lungo, ai wucho sar o shero le grastesko.


De eerste keer dat ik voor de rechter moest komen, was er niemand die mij hielp. Iedereen had mij in de steek gelaten. Ik hoop dat het hun niet zal worden aangerekend. 	 Khonik chi thodia mange partia e pervo data kana phendem ke chi sim doshalo; savorhe mekle ma. Numa te na lel sama lenge O Del!


Hij begon hun te vertellen over de verschrikkelijke dingen die Hij zou moeten doormaken. Hij zei dat de Hoge Raad Hem zou veroordelen, dat men Hem zelfs zou doden en dat Hij na drie dagen weer levend zou worden. 	 De katar kodia vriama O Jesus sikavelas peske disiplon, ke O Shav le Manushesko musai chinuil but, ai avela shudino lendar katar le phurane ai katar le bare le rashange, ai le Gramnoturia, ai avela mudardo ai zhuvindila pala trin dies.


"Waar moeten we dat doen?" vroegen ze. 	 Ai won phende leske, "Kai manges te lasharas?"


Tenslotte zeiden ze dat ze het niet wisten. 	 No won phende, 'Chi zhanas katar avilo.'"


Zij hadden hem namelijk kort tevoren met Trofimus uit Efeze (die geen Jood was) in de stad gezien en dachten dat hij hem in de tempel had meegenomen. 	 Won mothonas kadia, ke mai anglal o Trophimus andai Ephesus sas lesa ando foro. Ai won gindinas ke o Pavlo angerdiasas les ande tampla.


Telkens wanneer zij dat doen, vallen de 24 ouderlingen voor Hem neer om Hem te aanbidden en Hem als de Heer van hun leven te erkennen. 	 Le bish tai shtar manush (pasturia) peren tele angle Leste ai rhugin Leste, Kodo kai zhuvindil sa data ai sa data. Ai thon lenge kononuria angla leste ai phenenas,


Daarom zeiden zij maar dat ze het niet wisten. "Wel", antwoordde Jezus, "dan vertel Ik u ook niet wie Mij het recht geeft dit allemaal te doen." 	 Antunchi phende ka Jesus, "Chi zhanas." Ai wo phendia lenge, "Chi me, chi phenav tumenge katar che putiera so kerav."


Omdat God gezegd heeft dat het goed is en omdat wij Hem vragen het te zegenen, is alle voedsel aanvaardbaar. 	 ke swuntsosardia si pala E Vorba le Devleski ai rhugimos.


was gebouwd op een fundering van twaalf lagen, die met allerlei edelstenen versierd was: De eerste laag met diamant, de tweede laag met lazuursteen, de derde met robijn, de vierde met smaragd, 	 Le fundania kerdo sas po swako fielo baxeske kai sas kuchi. O pervo fundania bax sas le jasperasa- diamond; o duito sas le sapphiresa; o trito sas le chalcedonyesa; o shtarto sas le emeraldosa; o panshto sas le sardonyxosa; o shovto sas le sardusosa; o eftato sas le chrisolitesa; o oxtoto sas le berylosa; o iniato sas le topazosko; o deshto sas le chrysoprasasa; o desh u iekto sas le jacinthesa; o desh u duito sas le amethystesa;


Het waren de zeven zonen van Sceva, een Joodse hoofdpriester. Toen die dit zeiden tegen een man die een boze geest had, antwoordde de geest: 	 Ieke bare rasha kai sas Zhidovo, busholas Sceva, sas les efta shave, kodola shave kerenas kadia.


"Hebt u de Heilige Geest ontvangen, toen u ging geloven?" vroeg hij. "Nee", antwoordden zij. "Wij hebben daar nog nooit van gehoord. Wat is de Heilige Geest?" 	 Ai phendia lenge, "Lian anda tumende O Swunto Duxo kana pachan tume?" Won phende leske, "Ame chi ashundiam ke si ek Swunto Duxo."


Overige 	 Altele


Want de Geest heeft ons allemaal door de doop tot één lichaam samengevoegd: Het lichaam van Christus. Het doet er niet toe of wij Jood of niet-Jood zijn, slaaf of vrij man. Wij zijn allen doordrenkt met die ene Geest. 	 Chaches savorhe samas bolde ande iek Duxo te kerdiuas iek stato, te avena Zhiduvuria vai Grekuria, vai slugi vai sloboji, savorhe piliam iek Duxo.


Slacht het kalf dat we hebben vetgemest. Wij gaan feestvieren. 	 Ai anen o vitselo o tsulo ai mudaren les, xas, ai veselisavas; ke murho shav kai sas mulo, avilo palpale ka traio;


Wat verbeeldt Hij Zich wel?" Het was duidelijk dat zij niets met Hem te maken wilden hebben. 	 Ai leske pheia nai sa mashkar amende? Katar lias kado manush sa so si les?"


Nu wordt aan de eis van de wet voldaan, want wij doen niet meer onze eigen zin, maar laten ons leiden door de Heilige Geest. 	 Ai O Del kerdia kodia saxke e kris le zakonoski te kerdiol anda amende kai phiras na pala stato, numa pala Swunto Duxo.


Nu begrijpt u zeker wel dat de laatsten de eersten zullen zijn en de eersten de laatsten." 	 Kadia kerdiola, le palune avena le perve, ai le perve avena le palune: but si akharde, numa xantsi si halome."


Heeft God Zijn eigen volk dan afgeschreven? Nee! Ik ben immers zelf een Israëliet. Ik ben een nakomeling van Abraham en ik hoor bij de stam van Benjamin. 	 Phushav tumen, O Del dia rigate peske narodos? Nichi, ke I me sim zhidovo andai vitsa le Abrahamoski, andal Benjamin.


Hij riep hen ook en zij lieten hun vader met de knechten in de boot achter en gingen met Jezus mee. 	 Ai strazo O Jesus akhardia le; ai mekle peske dades, o Zebede ando chuno le slugensa kai kerenas buchi lenge, ai linepe pala Jesus.


Daarna stuurde Jezus de mensen naar huis, stapte in de boot en stak over naar Magadan. 	 Kana O Jesus tradia le narodos te zhantar, anklisto andek pamphuri, ai gelo ando o foro Magadan.


Mozes werd dus naar Egypte gestuurd om het volk van Israël te bevrijden; het volk dat niets van hem wilde weten. Hij zou de leider worden van de mensen, die tegen hem hadden gezegd: 'Denkt u soms dat u onze leider en rechter bent?' Door de engel, die in de brandende braamstruik aan hem verscheen, gaf God hem daar de macht voor. 	 Sa kodo Moses kai le Zhiduvuria gonisarde les, ai phende leske, "Kon thodia tu baro ai te des kris?" O Del tradia les sar baro ai skepitori la putierasa le angeloski kai sikadilia sas leske ande krenzha.


Trouwen is voor een man geen zonde en voor een jonge vrouw ook niet. Maar zulke mensen staat wel leed en verdriet te wachten en dat zou ik u graag besparen. 	 Numa te san ansurin, chi kerdian bezex; ai shei bari te ansurilpe, nai bezex. Numa kodola manush avela le baiuria mashkar lende.


Van Tyrus ging Jezus naar Sidon en vandaar naar de provincie Dekapolis, naar de oever van het meer van Galilea. 	 Antunchi O Jesus gelotar andai foruria o Tire ai o Sidon, avilo palpale kai maria Galilee, nakhelas pasha o them Decapolis.


Op een dag was er een godsdienstleraar die wilde onderzoeken of Jezus' ideeën wel zuiver waren. "Meester", vroeg hij, "wat moet ik doen om eeuwig leven te krijgen?" 	 Iek ablakato la krisako vushtilo opre, ai zumadia les, phenel, "Gasda, so trobul te kerav te avel ma o traio kai chi mai getolpe?"


De Here geeft ons de overtuiging dat u altijd zult doen wat wij u zeggen. 	 Ai O Kristo del ame te na daras anda tumende; ke tume keren ai tume kerena le dieli kai ame phendiam tumenge.


Als deze brief bij u is voorgelezen, laat hem dan ook in de gemeente van Laodicea voorlezen. En zorg ervoor dat u ook de brief leest die ik aan hen gestuurd heb. 	 Kana jinena kado lil, keren te jinen les vi ande khangeri ando Laodicea, ai vi tume jinen o lil kai tradena tumenge ando Laodicea.


In de Boeken van de profeten werd er al over gesproken. Maar nu heeft de eeuwige God opdracht gegeven dat alle volken het moeten horen, opdat zij Hem gaan gehoorzamen en vertrouwen. 	 Numa akana kodia diela sas thodi ande vediara, katar E Vorba le Devleske le profetonge, kai sas dine katar O Del, kai shoxar chi merela, ai kadia viasta si sa le themenge, saxke te pachanpe ai te lenpe pala late.


Net zoals God betrouwbaar is, is ook mijn woord betrouwbaar. 	 Numa O Del si chacho, so phendem tumenge nai "E" ai "Nichi".


Een van hen kwam bij Jezus terug en juichte: "Wat is God goed! Ik ben genezen!" 	 Iek anda lende, kana dikhlia ke sastilo, boldiape palpale, ai naisilas le Devleske zurales,


Nu waren er eens zeven broers. De oudste trouwde, maar er kwamen geen kinderen. 	 Sar mashkar amende efta phral. O pervo ansurisailo, ai mulo, ai nas les glate.


Voor ons is er maar één Heer, één geloof en één doop. 	 Ferdi iek Devles, iek pachamos, ai iek bolimos;


Vertel hun dat het Koninkrijk van de hemelen vlakbij is. 	 Sar zhan, den duma pa Del ai phenen, 'E amperetsia le rhaioski pashili!'


Op zondagmorgen vroeg gingen ze meteen naar het graf. Ze hadden de speciale kruiden bij zich. 	 Kana phuterdilo o dies po pervo dies le kurkoske, avile ka greposhevo te angeren le vuloia ai duxuria kai lasharde sas.


Zij zijn van het soort dat listig het huis van andere mensen binnendringt en vrouwen inpalmt, die zondigen en zich door hun begeerte laten beheersen. 	 Ai uni anda lende den andel khera, ai thon zor pel zhuvlia le kovlia le bezexalia kai si le andel ginduria dieli bi malade,


Wij lezen in de Psalmen dat wij, omdat wij bij Hem horen, de hele dag de dood voor ogen hebben. Wij worden beschouwd als slachtschapen. (b) 	 Ke E Vorba le Devleske mothol, "Pala tute sam thodine kai martia antrego dies; ai keren amensa sar le bakriorhansa kai angeren le kamasari." (Ps 44:22).


Alles wat van de Vader is, is ook van Mij. Daarom zeg Ik dat Hij alles wat Hij van Mij hoort, aan u zal vertellen. 	 So godi kai si O Dat, murho si: anda kodia phendem, "Te lel so si murho, ai te phenela tumenge."


Omdat wij hiernaar uitzien, kunnen wij Gods boodschap met grote vrijmoedigheid brengen. 	 Te si ame kodo pachamos, sai das duma bi darako.


Nu bent u echt een zoon van Abraham. Ik ben gekomen om afgedwaalde mensen te zoeken en te redden." 	 Ke O Shav le Manushesko avilo te rodel ai te skepil kon sas xasardo."


Nadat iedereen het huis uit was, ging Hij naar de kamer waar het meisje lag en nam haar bij de hand. Zij werd wakker en stond op. 	 Kana gonisardia le narodos, gelo ando kher, lia la vastestar, ai e shovorhi wushtili.


Daarom wil ik dat als mannen hun handen opheffen om te bidden, zij eerlijk en oprecht zijn, zonder enige twijfel of wrok in hun hart. 	 Mangav vari kai le manush te rhuginpe, te vazden le vas te rhuginpe vuzhe ilesa, bi xoliariko ai bi chingarako.