Hij liep een stukje verder en liet Zich vallen. Hij vroeg God of het mogelijk was dat Hij al die verschrikkelijke dingen die voor Hem lagen, niet hoefde door te maken. 	 Ai O Jesus tsirha mai angle, ai shudiaspe tele mosa pe phuv, ai rhugisailo. "Te dashtilpe, o chaso sai nakhel mandar."


Neem iemand met een zwak geloof in uw midden op, maar vermijd twijfelachtige discussies. 	 Len tumensa kodoles kai nai les baro pachamos, ai na xan tume lesa pe so gindil wo.


De eerste dag van het Paasfeest was voorbij. De leidende priesters en de Farizeeërs gingen naar Pilatus en zeiden: 	 Pe terharin, kana getolaspe, o pervo anda le diesa le bare le Zhidovongo, le rasha le bare ai le Farizeanuria gele ka Pilate.


Van zonde omdat zij weigeren in Mij te geloven. 	 Won shubinpe pa bezex, ke chi pachanpe ande mande;


Zij moeten rijk zijn in goede werken en met een blij hart geven aan mensen die gebrek lijden; zij moeten altijd klaarstaan om alles wat God hun heeft gegeven met anderen te delen. 	 Phen lenge te keren o mishtimos, ai te aven barvale ando mishtimos, ai te zhutin but, ai te hulaven le kolavrensa.


Dit goede nieuws heeft overigens niet alleen u bereikt; het gaat over de hele wereld. Overal worden er mensen door veranderd, net als u sinds u van Gods genade hebt gehoord en deze als waarheid erkend hebt. 	 E lashi viasta zhal katar godi, ai anel pesko swuntsomos ande sa e lumia, vorta sar kerdia mashkar tumende de katar o dies kai e pervo data ashundian pa lashimos le Devlesko, ai sichilian te zhanen so si chaches o lashimos le Devlesko.


Toen wij nog bij u waren, hebben we u er al op gewezen dat iemand die niet wil werken, ook geen eten krijgt. 	 Chaches kana samas tumende ame phendiam tumenge, "Ke kodo kai chi mangel te kerel buchi chi trobul te xal."


Denk maar niet dat Ik u bij de Vader zal aanklagen. Dat doet Mozes, op wie u uw hoop gevestigd hebt. 	 Na gindin ke dosharava tumen ka murho Dat. Si ek kai dosharela tumen, kodo si o Moses kai thodian tumaro pachamos ande leste.


De mannen die om vijf uur waren aangenomen, kregen allemaal een volledig dagloon. 	 Ai kodola kai sas line karing le pansh pala miazutsi avile ai swako lias po iek pena.


Jezus kwam in Jericho, maar bleef er niet. Hij trok meteen verder. 	 O Jesus gelo ando Jericho, nakhlo anda foro.


Hij zei tegen hen: "Vraag God meer arbeiders te sturen om de oogst binnen te halen. Want de oogst is groot, maar er zijn te weinig arbeiders. 	 Ai phendia lenge, "Bari buchi si te kerelpe, numa xantsi narodo si te keren buchi; rhugin tume ka Gazda la buchako te tradel manushen te keren leske buchi.


De doden kwamen overal vandaan (uit de zee, het graf en het dodenrijk) en zij werden allemaal geoordeeld naar wat zij hadden gedaan. 	 Ai e maria dini le mule manush kai sas groposarde ande late, ai e Martia ai o Iado dine le mule kai sas ande lende. Swako sas kritsinisardia pala so kerdia.


Ik wil Phébe bij u aanbevelen. Zij is een fijne zuster, die veel goed werk in de gemeente van Kenchrea doet. 	 Tradav tumenge amare phei e Phoebe, kai kerel buchi ande khangeri ando Cencheae.


Want wie een goed gebruik maakt van wat hij heeft, zal er nog meer bij krijgen. Meer dan overvloedig. Maar wie niets doet met wat hij heeft, zal zelfs de kleinste verantwoordelijkheid worden afgenomen. 	 Ke swakones te kai si mai but avela dino ai si te avel les but mai but opral: numa katar kodo kai nai les, vi so si les avela lino lestar.


Het Lam, dat voor de troon staat, zal hun herder zijn en hen naar de bronnen van het leven brengen; en God zal alle tranen van hun ogen afwissen." 	 Ke O Bakriorho kai beshel angla o than pravarel len ai avela lengo pastuxo, ai ingerel len ka xaiin le paieske le traioske. Ai O Del kosel sa le asua katar lenge iakha."


Het is nu tijd om hem te vergeven en te bemoedigen. Anders wordt hij zo verbitterd en ontmoedigd dat hij er nooit meer bovenop komt. 	 Anda kodia akana trobul mai bini te iertin leske ai te zhutin les, saxke te na perel ande mai baro nekazo ai te rimolpe.


En ik hoorde hoeveel mensen het zegel kregen: 144.000 uit het volk van Israël: 12.000 uit elk van de twaalf stammen, dus uit Juda, Ruben en Gad, uit Aser, Naftali en Manasse, uit Simeon, Levi en Issaschar, uit Zebulon, Jozef en Benjamin. 	 Porme ashundem sode zhene sas kai sas le o semno pe lende: sas iek shel ai shtarvardesh tai shtar mi anda sa le vitsi le Israelonge kai premisarde o semno le Devlesko:


Toen Hij dat deed, vielen de vier levende wezens en de 24 ouderlingen voor Hem neer. Zij hadden allemaal een harp en een schaal vol heerlijk reukwerk: Dat zijn de gebeden van de gelovigen. 	 Kana wo lino e klishka, le shtar zhigeni zhuvindin ai le bish tai shtar manush- pasturia- pele tele angla O Bakriorho. Swako ande lende sas les ek Harp, ai le sumnkai saxanitsi pherde e duxi kai si le rhugimata le shavenge le Devleske.


Later keerde Hij de steden Sodom en Gomorra ondersteboven en bedekte ze met as; zij werden volledig verwoest. Daarmee stelde Hij een voorbeeld voor alle mensen die niets van Hem willen weten. 	 Ai O Del doshardia le foruria kai sas ando Sodom ai ando Gomorrah, ai pharhadia le la iagasa te sikavel le manushenge kai si bi lashe so si te kerdiol lenge.


Iedereen in Efeze hoorde ervan, zowel de Joden als de Grieken. De angst sloeg hen om het hart en zij kregen allemaal een groot ontzag voor de naam van de Here Jezus. 	 Kodola diela zhanenas sa le Zhiduvuria sa le Grekuria kai beshenas ando Ephesus, ai daraile savorhe, ai o anav le Devlesko Jesus sas bariardia.


Zo moeten de oudere vrouwen de jongere aanmoedigen rustig te leven, hun man en kinderen lief te hebben, 	 saxke te sicharen le boriorhan te aven lenge drago, lenge rhom, ai lenge glati,


Zij liepen snel naar het stadje, vonden Maria en Jozef en zagen het kind! Het lag in een voerbak. 	 Grebisaile te zhan ai kotse arakhle la Maria ai Josefos, ai dikhle o tsinorho kai sas ande liagano.


Want God heeft nooit tegen een van de engelen gezegd: "U bent mijn Zoon. Vandaag heb Ik U de eer gegeven die bij U past." (A) Maar Hij zei dat wel tegen Jezus. Een andere keer zei Hij: "Ik ben Zijn Vader en Hij is mijn Zoon." (B) 	 Ke O Del shoxar chi phendia ka chi iek angelo, "Tu san murho shav." vai adies me dem tu o luvudimos kai si le anavasa. O Del chi phendia le angelonge, chi iek angelo, "Me sim lesko Dat, ai Wo si murho shav."


Zij trokken het hele eiland door en kwamen tenslotte in Pafos, aan de westkust. Daar ontmoetten zij een Joodse tovenaar die beweerde dat hij een profeet was. 	 Porme kana nakhle sa e izula zhi ando Paphos, arakhle ieke manushes kai sas drabarno, xoxamno profeto, Zhidovo sas, wo busholas Bar-jesus.


De Farizeeërs vroegen Jezus: "Wanneer komt het Koninkrijk van God?" Jezus antwoordde: "Het koninkrijk komt niet zo dat u het kunt zien. 	 Uni Farizeanuria phushle katar O Jesus kana avela e amperetsia le Devleski. O Jesus phendia lenge, "E amperetsia le Devleski chi avel te dikhen la le manush


Maar wie twijfelt of iets gegeten mag worden, moet het laten staan. Als u het dan toch eet, doet u verkeerd, omdat het tegen uw eigen overtuiging ingaat. Want alles wat niet uit overtuigd geloof gedaan wordt, is zonde! 	 Numa kodo kai chi zhanel te si vorta vai nichi te xal iek diela, doshalo lo katar O Del te xala. Ke chi kerel kodia diela peske pachamasa. Ai so godi diela kai keres kai chi avel katar o pachamos bezex si.


Als de eigenaar naar zijn land terugkeert, wat zal hij dan met die boeren doen?" 	 "Kana o gazda le rezako avela, so kerela kodole manushenge?"


Nu geeft God u uw verdiende loon. U zult blind worden en het zal lang duren voordat u de zon weer kunt zien." Op hetzelfde moment kwam er een waas voor de ogen van Elymas en even later zag hij niets meer. Hij liep tastend rond, op zoek naar iemand die hem kon leiden. 	 Akana, o vas le Devlesko pe tute lo, aves sa korho pe xantsi vriama, ai chi mai dikhesa o kham.Ai strazo o tuniariko pelo pe leste, ai rodelas sar te phirel ai manushen te sai sikaven leske po drom.


Vrouwen moeten nederig zijn en rustig luisteren naar wat hun geleerd wordt. 	 Le zhuvlia trobul te ashunen, ai te sichon ando kalmo, ai te keren so si lenge phendo.


Dan komt er een tijd dat jullie gefolterd, gedood en overal ter wereld gehaat worden, omdat jullie bij Mij horen. 	 "Antunchi avela e vriama kai dena tume manush ando vas te aven chinuime, te mudaren tume, ai swako them si te vurhitsil tume ke phiraven murho anav.


In die dagen zal God Zijn Geest ook uitstorten over ondergeschikten en zij zullen Zijn woorden spreken. 	 ai pe murhe slugi, le mursh ai le zhuvlian, kodola duesa shorava murho Swunto Duxo, ai won den profesi.


Als contrast daarmee wordt u dan ook gered door de doop. De doop betekent niet dat het vuil van uw lichaam wordt afgewassen, maar het is een gebed tot God om een goed geweten door de opstanding van Jezus Christus. 	 Kadia si sar o bolimos si amenge. Kodo pai nai te vuzharel amaro stato andal bi vuzhimata, numa sikavel kai ame sam skepime katar e kris le bezexengi ai ame mangas sa amaro ilesa te phiras le Devlesa. Kadia si, ke O Kristo zhuvindisailo anda le mule.


de vader van Joda was Joanan; de vader van Joanan was Resa; de vader van Resa was Zerubabel; de vader van Zerubabel was Sealthiël; 	 o shav le Joananosko, o shav le Rhesasosko, o shav le Zerubbabelosko, o shav le Shealtielosko, o shav le Nerisosko,


Trek de schoenen aan van de bereidheid om het goede nieuws van de vrede met God bekend te maken. 	 Len le papucha kai grebin tume te ingeren e lashi viasta la pachaki;


De dag van het grote oordeel zal voor Sodom zeker niet zo erg zijn als voor Kapernaüm." 	 Numa me phenav tuke, "Ke mai vushoro avela le themeske Sodom po dies la krisako de sar tuke!"


Door het geloof in Christus Jezus bent u allemaal kinderen van God geworden. 	 Ke pala pachamos si kai san shave Devleske ando Kristo.


Vroeger zei men: 'Wie iemand vermoordt, moet sterven.' Maar Ik ga verder. Ik zeg: Als u kwaad bent op uw broeder, wordt u veroordeeld. Als u hem uitscheldt, moet u voor God terechtstaan. 	 "Tume ashundian ke sas phendo tumare phurenge, 'Te na mudares; savo godi mudarela avela anglai kris.'


Geef al uw zorgen en problemen over aan God, want Hij houdt van u en zorgt voor u. 	 Anen sa leste sa tumare nekazuria, ke wo lel sama tumendar.


De mensen die aannamen wat hij zei, werden gedoopt. Op die ene dag waren dat ongeveer 3000 personen. 	 Le manush kai premisarde leski vorba boldia len, ai ande kado dies pherdile trin mi shave Devleske.


Daarom werd Jezus Christus het onderpand van dit nieuwe, betere verbond. 	 Ke O Del dia amenge leski vorba, ai O Jesus kerdilo o nevo kontrakto kai si mai mishto amenge.


Wees vooral vriendelijk tegen hem die jullie onderdak verleent. 	 Kana zhana ando kher phenen, "E pacha te avel tumensa."


Christus is naar de hemel gegaan en troont nu naast God op de hoogste ereplaats in de hemel. Alle engelen, heersers en machthebbers zijn aan Hem onderworpen. 	 Wo kai gelo ando rhaio ai kai si akana pe chachi rig le Devleski ai poronchil pel angeluria ai pel aver putiari kai si ando rhaio.


God kan ervoor zorgen dat u niet struikelt. Hij kan u zover brengen dat u zonder gebreken en vol blijdschap voor Zijn schitterende troon komt te staan. 	 Si iek kai sai arakhel tume te na peren, ai kai sai kerel te aven bi doshako angla pesko luvudimos le bare raduimasa.


Abraham vertrouwde op God. Toen God hem zei dat hij zijn vaderland moest verlaten en naar een land moest gaan dat God hem zou geven, gehoorzaamde hij. Maar hij wist niet eens waar hij naar toeging. 	 Pala pachamos o Abraham kerdia sar manglia O Del kana O Del akhardia les te mekel lesko kher ai zhal dur ando aver them kai O Del shinadia to del les. Wo Meklia lesko kher bi te zhanel kay zhal.


Nog zoiets: U zegt dat het niets betekent als iemand bij het altaar zweert. Maar zweert iemand bij het offer op het altaar, dan mag hij zijn eed niet breken. 	 Ai kon godi solaxala po altari, kodia nai khanchi, numa kon godi solaxala pe soste si shinado po altari, phanglo lo ka peske solax.


Zijn heer bedankt hem niet, want de knecht heeft niet meer dan zijn plicht gedaan. 	 Chi trobul te naisil le slugako anda so phendiasas leske te kerel, si vai nai?


Paulus en zijn gezelschap reisden door naar een plaats in Pisidië, die ook Antiochië heette en bleven daar een tijd. Op de sabbat gingen zij naar de synagoge. 	 Andai Perga gele pengo drom, ai aresle ando Antioch ande Pisidia, ai gele ande synagogue Savatone, ai beshle tele.


Laat Barabbas vrij!" Barabbas zat in de gevangenis, omdat hij in Jeruzalem een opstand tegen de regering had geleid en daarbij een moord had gepleegd. 	 O Barabbas sas ande temnitsa kai buntuisailo sas andek foro, ai kai mudardia vari kas.


"Goed", zei Jezus. "Ga!" De geesten verlieten de twee mannen en gingen in de varkens. Alle varkens stormden de steile helling af en verdronken in het meer. 	 O Jesus phendia lenge, 'Zhan'. Ankliste avri ai gele andel bale. Ai sa le bale shudepe pai xar ande maria ai tasule ando pai.


Met deze wapens zijn alle argumenten waarmee men zich tegen God verzet, te ontzenuwen; alle barrières tussen God en de mensen worden daardoor omvergehaald. Met deze wapens breek ik elke opstand van menselijk denken om die terug te brengen tot gehoorzaamheid aan Christus. 	 Ame peravas le dieli kai nai chache angla Del; Ame peravas so godi vazden andel barimata karing e goji le Devleski; ai ame astaras so godi gindo te pachal o mui le Kristosko.


Want waar je schat is, daar zullen ook je hart en gedachten zijn. 	 Ke kai si cho manjin, kotse si te avela cho ilo.


Jezus antwoordde: "Aan wie Ik het eerst het eten heb aangereikt, die is het. 	 Wo phendias, "Kodo kai xal mansa anda tiari, si te purhil man."


Hij moest bij Maria zijn, een jonge vrouw die verloofd was met een zekere Jozef, die nog van koning David afstamde. 	 Kai iek shei bari kai trobulas te ansurilpe ieke manushesa kai bushol Josef, wo sas andai vitsa le amperatoski o David, o anav kodola zhuvliako kay sas shei bari busholas Maria.


Er lag voor de troon ook iets wat leek op een kristalheldere, spiegelgladde zee. Rondom de troon stonden vier levende wezens, die van voren en van achteren bezet waren met ogen. 	 Anglal o than kai Wo beshlo sas ek maria la staklaki kai strefial. Ai mashkaral o than ai kruglom o than pe swako rik sas shtar zhigeni kai sas pherdo iakha anglal ai palal.


Want als twee of drie mensen bij elkaar zijn, omdat zij bij Mij horen, ben Ik bij hen." 	 Ke kai dui vai trin chidenape ande murho anav, "Me sim, mashkar lende."


Het ene volk zal tegen het andere worden opgehitst. En het ene koninkrijk tegen het andere. 	 Antunchi O Jesus phendia lenge, "Iek them marelape aver themesa; ai iek amperetsia marelape avria amperetsiasa:


Omdat het schip vreselijk van de storm te lijden had, gooide de bemanning de volgende dag een deel van de lading overboord. 	 E barval inker drichinilas ame zurales, pe terharin thodepe te shuden o torhaxo kai sas ando paraxodo ando pai.


Nu u aan de waarheid gehoor hebt gegeven, bent u innerlijk gezuiverd en kunt u de broeders oprecht liefhebben. Heb elkaar dan ook altijd van harte lief. 	 Tume vuzhilian ke lian tume pala chachimos ai sas tume dini iek podarka iek dragostia kai avel katar O Swunto Duxo. Trobul te aven drazhi iek kavreske sa tumare ilesa sagda.


Ik wens u de genade en de vrede van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus toe. 	 Te avel tumenge dino o mishtimos, ai e pacha, katar O Del amaro Dat, ai katar O Del Jesus Kristo.


En er waren wel zo'n 4000 mensen! 	 Kodola kai xale sas shtar mi mursh, Antunchi O Jesus tradia le narodos te zhantar.


Petrus merkte op: "Wij hebben alles verlaten om U te volgen. Hoe staat het dan met ons?" 	 Antunchi o Petri phendias leske, "Ame mekliam swako fielo ai liam ame pala tute. So avela amen."


De mensen keken hun ogen uit en begonnen opgewonden te praten. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord. Hier staat gezag achter! Deze Jezus zegt tegen de boze geesten dat zij moeten gaan en ze gaan nog ook!" 	 Savorhe chudisaile ai phushenas iek kavreske, "So kerdilia? Si nevo sicharimos? Kado manush del duma le putierasa ai zorasa ka le bengen ai anklen avri."


Christus heeft Zichzelf voor onze zonden aan de dood overgegeven, om ons te bevrijden uit de macht van de hedendaagse slechte wereld. Hij deed daarmee de wil van God, onze Vader, 	 O Kristo diape wo te skepil amen anda amare bezexa, saxke te ankkalavel ame anda kadia lumia kai si akana ai kai si nasul, katar e voia amare Devleski ai amaro Dat.


Mozes was zo ontzet door wat hij zag en hoorde, dat hij zei: "Ik ben zo bang, dat ik sta te trillen op mijn benen." 	 Ai so o Moses dikhlia sas kadia trutno kai phendia, "Me sim pherdo darasa ai izdraimasa."


De twee mannen die wij sturen, zijn Judas en Silas. Zij zullen u vertellen wat wij besloten hebben. 	 Ame tradiam tumenge o Judas ai o Silas, kai phenena tumenge te traiin sar ame ramosardiam.


Jullie moeten net zo zijn als Ik, want Ik ben niet gekomen om Mij te laten dienen. Ik ben gekomen om te dienen en mijn leven te geven als losgeld voor vele mensen." 	 Sakadia o Shav le Manushesko chi avilo te podain les, numa avilo te podail ai te del pesko traio te pochinel anda but te skepil le."


Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden. (A) 	 O Kristo si o bax kai tume shudian, numa wo si o mai baro bax kai trobul te vazden.


Daarom is het niet goed telkens weer terug te gaan naar wat wij in het begin over Christus hebben geleerd. Wij moeten verder gaan en volwassen christenen worden. Het heeft weinig zin er nog eens over te beginnen dat wij niet gered worden door goed te doen, maar door in God te geloven. 	 Mekas o pervo sicharimos kai trobul te zhanas pa Kristo, ai zhas angle le Devlesa ande leski Vorba te haliaras mai mishto pa lesko chachimos. Tume vunzhe zhanen kai trobul te aven iertime pala tumare bezexa ai amboldenpe katar tumare bezexa, ai tume zhanen kai trobul te pachanpe ando Del.


Hij zei tegen Jezus: "Jezus, denk aan mij als U in Uw koninkrijk komt." 	 Ai phendia le Jesusoske "Devla, desa tu goji mande kana avesa ando chi amperetsia."


Bid voortdurend en laat u daarbij leiden door de Heilige Geest. Verslap daarin niet, maar houd vol en bid onafgebroken voor de andere christenen. 	 Rhugis ande swako vriama ando Swunto Duxo sar wo ingerel. Rhugis tu swako data kana trobul vari so, arakhes tu ai sagda rhugis ai na aterdios. Na bustren te rhugis pala sa le shave le Devleske.


Jezus is daar vccr ons binnengegaan om voor ons te pleiten. Hij is voor altijd hogepriester geworden, op dezelfde wijze als Melchizédek. 	 O Jesus vunzhe gelo kotse. Wo si amaro Baro Rasha sa data, ai lashardia o drom le manushesko te zhal ka Del. Wo si sar Melchizedek.


gingen wij aan boord van het schip en keerden zij terug naar huis. 	 Porme kana liam amenge dies lasho iek kavrestar, anklistiam po paraxodo, ai won geletar khere.


Maar wij weten niet hoe het komt dat hij nu kan zien. Wij weten ook niet wie zijn ogen genezen heeft. Vraag het hem zelf. Wie weet het beter dan hij? Hij is oud en wijs genoeg." 	 Numa chi zhanas so sai dikhel akana, ai chi zhanas kon phuterdia leske iakha. Phushen lestar, si peske bershengo , wo sai del atweto."


Zij lieten ook enkele valse getuigen komen, die allerlei beschuldigingen tegen hem inbrachten: "Deze man valt de heilige tempel en de wet aan. 	 Ai andine manushen kai xoxavenas ai thonas dosh pe leste intaino, won mothonas, "Kado manush marel mui katar amari Swunto tampla, ai katar o zakono le Mosesosko;


De hele schepping is namelijk onderworpen aan dood en verval, hoewel niet uit eigen vrije wil. God heeft dat gedaan als gevolg van de zonde. 	 Ke e lumia sas thodini kal dieli kai chi mon kanch, na ke won mangle, numa ke O Del manglia kadia. Numa sai azhukeren vari so.


Want David sprak over Jezus, toen hij zei: 'Ik weet dat de Here altijd bij mij is. Hij helpt mij en houdt mij overeind. 	 Ke o David mothol pa peste: "Dikhem le Devles sagda sar beshelas angla mande: ke wo si pe murhi rig e chachi, saxke te na izdral.


Want al ben ik lichamelijk afwezig, in gedachten ben ik bij u. Ik heb mijn oordeel over die man al klaar, alsof ik zelf aanwezig was. Als u in de naam van onze Here Jezus bijeen bent en ik er in gedachten bij ben, moeten we die man door de kracht van de Here Jezus 	 Me chi sim tumensa le statosa, numa murhe ginduria tumensa, vunzhe kerdem e kris, sar kana avilemas mashkar tumende, pala kodo kai kerdia kodia diela.


Maar wanneer, op welke dag en welk uur deze dingen zullen gebeuren, weet niemand. De engelen niet en zelfs Ik niet. Dat weet alleen de Vader. 	 Khonik chi zhanel kana avela kodo dies vai kodo chaso, chi le angeluria ando rhaio, chi O Shav, ferdi O Dat zhanel.


1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. 	 Chi trobul tume murhe phral, te ramosaras tumenge pal vriami ai kana kadala dieli kerdiona.


Geef de duivel geen schijn van kans. 	 Na meken o beng te kerel so mangel.


Maar Ik zeg u: Hier staat iemand die meer is dan de tempel! 	 Phenav tumenge, "Si iek katse mai baro sar e tamplo.


Zij moeten oprechte volgelingen van Christus zijn. 	 Won trobun te beshen ando chachimos kai si ando pachamos ai vuzhe gindosa.


Petrus begon te vloeken en te tieren. "U bent gek! Ik ken die man niet! Ik zweer het!" 	 Antunchi o Petri dias pe armaia ai solaxadias lenge, "Me chi zhanav kadale manushes," ai strazo o kurkorsho bashlo.


Het op tijd besnijden van de jongetjes is dus belangrijker dan het strikt houden van de sabbat. Waarom wordt u dan boos als Ik op de sabbat iemand gezond maak? 	 Te sai shinen ieke manushes po dies O Savatone, te phagen o zakono le Mosesosko. Sostar xoliavon pe mande, ke sastiardem ieke manushes sa antrego po dies O Savatone?


De man verliet de tempel en vertelde de Joden dat Jezus hem had genezen. 	 Kodo manush gelotar, ai phendia le Zhidovonge ke O Jesus sastiardia les.


Maar wat Israël zelf betreft, zegt hij: "Het is een ongehoorzaam en dwars volk, waarnaar God de hele dag Zijn handen uitgestrekt houdt." (e) 	 Numa le Zhidovonge mothol, sorho dies vazdem le vas karing iek narodo kai chi pachal o mui ai kai chi mangen.


Hij was diep geroerd toen Hij zag hoe de mensen afgemat waren en zich geen raad wisten. Zij leken op een kudde schapen zonder herder. 	 Kana wo dikhlia o narodo bari mila lia les anda lende, ke chinuinas nekezhime sas, ai nashti zhutinaspe, sar bakriorhe kai nai le pastuxo.


"Dit is mijn bloed, dat voor vele mensen zal vloeien", zei Hij. "Het bezegelt het nieuwe verbond tussen God en de mens. 	 Phendia lenge, "Kado si murho rat, o nevo kontrakto, shordo te pochinel anda bezex, (rat kai chacharel e vortechia le Devleske).


Hij en zijn vrouw zijn dan niet langer twee, maar één. Wat God bij elkaar heeft gebracht, mag door geen mens worden gescheiden." 	 ai le dui avena iek stato: pala kadia na mai dui numa iek stato.


Toen zij uit het water kwamen, nam de Geest van de Here Filippus weg. De Ethiopiër zag dat hij weg was. Hij reisde verder met een hart vol blijdschap. 	 Kana ankliste avri andai pai, O Swunto Duxo le Devlesko lia le Filipos, ai o eunuch chi mai dikhlia les; numa zhalas pesko drom raduimasa.


Het is gebeurd. Ik ben de Alfa en de Omega, het begin en het einde. Wie dorst heeft, zal Ik water geven uit de bron van het leven, voor niets. 	 Wo phendia mande, Gata si! Me sim o "A" ai o "Z", o "de anda gor" ai "åando gor". Ka vari kon kai si trushalo me dava les pai le traiosko sar e podarka!


"De leden van de Hoge Raad en de Farizeeërs geloven toch ook niet dat Hij de Christus is? 	 Pate si vari kon andal le bare kai poronchin, vai iek andal Farizeanuria kai pachanpe ande leste?


Want wij weten niet wat er met Mozes gebeurd is, die ons uit Egypte heeft geleid.' Zij maakten een beeld in de vorm van een kalf. Toen het klaar was, legden zij er offers voor neer en vierden uitbundig feest. Zij genoten van wat ze hadden gemaakt. 	 Ai kerde ande kodola diesa iek vitselo sumnakuno, ai mudarde ieke zhegania ai phende te avel angla vitselo, ai raduisaile savorhe anda so kerde ande penge vas.


Door die moeilijkheden en problemen wordt uw geloof op de proef gesteld, zodat zal blijken of het echt is of niet. Want ook goud, dat kan vergaan en lang zoveel niet waard is als geloof, wordt in het vuur gesmolten om te zien of het wel echt is. Wel, als uw geloof het vuur van de beproevingen kan doorstaan, zal Jezus Christus bij Zijn terugkeer geëerd en geprezen worden. 	 Ke le zumaimata si te sikaven sode si de baro tumaro pachamos. O sumnakai andek dies chi mai avela, numa e iag zumavel les te dikhel leski zor. Sakadia, tumaro pachamos si mai baro sar o sumnakai ai vi trobul te avel zumado, saxke te dichol leski zor. Antunchi tumaro pachamos anel o barimos, luvudimos, ai naisimos ka O Jesus Kristo kana avela palpale.


"De Here heeft hem nodig", antwoordden de discipelen. 	 Ai won phende, "Ke trobul le Devles."


Er lag ook een man die al 38 jaar ziek was. 	 Kotse sas ek manush naswalo de trenda ai oxto bersh.


De goede, vruchtbare grond zijn de mensen die met een goed, oprecht hart naar de woorden van God luisteren. Zij houden zich eraan, doen er iets mee en verslappen niet. 	 Le sumuntsi kai pelia ande lashi phuv si kodola kai ashunen e vorba, won garaven la ande lasho ilo, ai ankeren e vorba, ai anen fruta chachimasa."


De mensen slaan walgelijke, gemene taal uit. Zij gebruiken hun tong voor leugen en bedrog. Hun lippen spuwen dodelijk vergif. 	 Lenge kox si sar iek grepoäevo phuterdo, lenge shib si kai xoxaven lasa, le vorbi kai anklen anda lengo vursh si sar e votrava le sapesko; (Ps 5:9, 140:3).


Vannacht heeft er een engel bij mij gestaan, een engel van de God, aan Wie ik toebehoor en Die ik dien. 	 Me sim le Devlesko, ai kerav leski buchi, e riat ek angelo sikadilo mange,


Om drie uur riep Jezus luid in het Aramees: "Eloï, Eloï, lama sabachthani?" Dit betekent: Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten? 	 Karing le trin chasuria O Jesus dias mui andek baro glaso, "Eloi, Eloi, lema Sabachthani?" Kadia si, "Murho Del, Murho Del, Sostar meklian ma?"


Ik wens u toe dat de Here van de vrede u altijd Zijn vrede zal laten ervaren, wat er ook gebeurt. Laat Hij bij u allen zijn. 	 O Kristo kai del e pacha, te del tume wo e pacha sagda, ai ande soste godi, O Kristo te avel tumensa savorhensa.


"De deuren van de gevangenis waren op slot en de bewakers stonden ervoor op wacht. Maar toen wij naar binnen gingen, was er niemand." 	 "Le wudara la temisake phandade sas, ai le ketani kai lenas sama kotse sas anglal wudara; numa kana phuterdiam le wudara, chi arakhlem kanikas andre."


Ik vertel wat Ik bij mijn Vader gezien heb en u doet wat u van uw vader hebt gehoord." 	 Me phenav so sikadia mange murho Dat; ai tume keren so phendia tumenge tumaro Dat."


Doe voor anderen wat u graag voor uzelf gedaan wilt hebben. Dat is in het kort wat Mozes en de profeten hebben gezegd. 	 "Ande sako fielo keren kolavrenge so tume mangen le kolaver te keren tumenge; ke kodia si o zakono ai o sicharimos le profetonge.


Volg dit slechte voorbeeld niet na, mijn vriend, maar het goede. Wie goed doet, is een kind van God; maar wie kwaad doet, kent God niet. 	 Murho kuchi vortako, na ker o nasulimos, numa o lashimos, ke kodo kai kerel o lashimos wo si le Devlesko; ai kodo kai kerel o nasulimos chi dikhlia le Devles.


Geen sprake van! Als gelovigen zijn wij dood voor de zonde! Waarom zullen we dan nog zondigen? 	 Nichi, vov si, ame kai muliam le bezexeske sar sai mai traiisaras ando bezex?


En wie is de leugenaar? Dat is degene die zegt dat Jezus niet de Christus is. Zo iemand is een vijand van Christus, een antichrist, omdat hij niet gelooft in God de Vader en in Zijn Zoon Jezus Christus. 	 Kon si xoxamlo? Kodo si kai mothol ke O Jesus nai O Kristo. Ai wo si o xoxamlo Kristo, kai chi mangel chi le Dades ai chi le Shaves.


De beproevingen die u hebt ondergaan, zijn niet ongewoon. God is trouw; Hij zal ervoor zorgen dat de beproevingen u niet teveel worden. Hij zal ook een uitweg uit de beproevingen geven, zodat u er tegen opgewassen bent. 	 Chi iek zumaimos chi kerdiol tumenge te na sai rhevdila: numa O Del kai si chacho, chi mekel te aven zumade mai but sar sode si e zor, numa kana kerdilia amenge vari so, wo lasharel le dieluria te anklia avri anda kodo nasulimos, kashte te sai rhevdisaras les.


Henoch vertrouwde op God en daarom stierf hij niet, maar werd door God weggenomen. Ineens was hij er niet meer. Voordat dit gebeurde, had God gezegd dat Hij heel tevreden over Henoch was. 	 Pale pachamos o Enoch sas lino ando rhaio bi te merel. Strazo nas kotse ke O Del lino les. Le manush nashtisarde te arakhen les ke sas lino lendar. Mai anglal te kerdiolpe kadia diela O Del phendias, 'Plachaiama le Enochosa.'


"Van volken die zij hebben onderworpen", antwoordde Petrus. 	 Kana o Petri phendias, "Katar le streia," O Jesus phendias leske, "Antunchi le shave chi trobul te pochinen.


U moet weten, broeders, dat het goede nieuws dat ik bekendmaak, niet door mensen is bedacht. 	 Phenav tumenge, murhe phral, e lashi viasta kai phenav, chi avel katar o manush.


Om voor God vrijuit te gaan, moet u doen wat Hij wil, of u Zijn wet nu kent of niet. 	 Ke le manush kai si drago le Devleske, nai kodola kai ferdi ashunen o zakono, numa kodola kai keren so mothol o zakone.


Maar Petrus trok hem overeind en zei: "Sta op! Ik ben ook maar een mens!" 	 Numa o Petri vazdia les opre ai phendia, "Wushti opre, ke i me sim manush."


Dit deed hij meer dan twee jaar, zodat alle inwoners van de provincie Asia, zowel Joden als Grieken, over Jezus hoorden. 	 Kodia buchi gelia dui bersh, ai sa kodola kai beshenas ande Asia, Zhiduvuria ai Grekuria ashunde E Vorba le Devleski.


Wie niet in Mij blijft, wordt weggegooid als een waardeloze rank en zal verdorren. Samen met andere dorre ranken wordt hij in het vuur gegooid en verbrand. 	 Te si vari kon kai chi beshel ande mande, wo shudino lo avri sar e krenzha, ai shuchol; ai porme chiden le, ai shuden le ande iag, kai phabosarde.


Maar er was geen twijfel mogelijk, want zij hoorden hen in vreemde talen spreken en God verheerlijken. 	 Ke ashunenas len sar denas duma anda kolaver shiba, ai naisinas le Devles. Antunchi o Petri phendia,


"Het voedsel gaat immers niet naar het hart, maar naar de buik en tenslotte komt het in het riool terecht." Jezus maakte hiermee duidelijk dat men alle voedsel zonder gewetensbezwaar mag eten. 	 Ke kadia chi zhal ando lesko ilo, numa ando ji, porme anklel avri, (phenelas kai sa o xabe si lasho).


God is licht en er is in Hem geen spoor van duisternis. Als wij dus zeggen dat wij bij Hem horen, maar in het donker leven, liegen wij; wat wij zeggen, is niet waar. 	 Te mothasa ke traiisaras le Kristosa, numa te avasa inker ando tuniariko, ame xoxavas vi ande amaro divano ai vi ande so keras.


Die zal door vuur en zwavel gepijnigd worden, voor de ogen van de heilige engelen en het Lam. 	 kodo manush musai pel anda e mol anda e xoli le Devleski, e mol si shordia bi le paiasa amime lasa ande le Devleski kuchi le xoliariko. Avena pe lende ek baro chinuimos kai dukhal o stato ai e goji la iagasa ai o sulfer kai phabol angla le swuntsi angelonge le Bakriorhosko.


De wet van Mozes zegt: 'Als iemand van zijn vrouw af wil, kan hij van haar scheiden. Maar hij moet haar wel een brief meegeven, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is.' 	 "Sas phendo, 'Kudo kai dela drom peska rhomnia, trobul te del la lil ke mekel la.'


Persoonlijke instellingen 	 Setări personale


"Dat is nou iets waarvoor u moet oppassen", zei Hij tegen de mensen. "Verlang niet steeds naar dingen die u niet hebt. Want het leven bestaat niet uit het hebben van veel spullen." 	 Ai porme phendia lenge, "Arakhen tume zurales, te na avel tumenge drago zurales le barvalimata la phuviake, ke o traio le manushesko chi ashel anda pesko barvalimos, vi te avela defial barvalo."


Er was een onzekere stemming onder het volk en de meningen over Hem waren verdeeld. Sommigen zeiden: "Hij is een goed mens." Maar anderen zeiden: "O nee! Hij misleidt de massa!" 	 But manush denas duma pala leste ando narodo. Uni phende, "Wo si iek manush o lasho." Aver phenenas, "Nichi." Wo atsavel le manushen."


God weet dat wij eerlijk zijn, maar wij vinden dat alle mensen dat ook moeten weten. Daarom hebben wij het een en ander zo geregeld. 	 Ke ame rodas o mishtimos, na ferdi angla Del, numa vi anglal manush.


Wie tegen de mensen zegt dat het niet zo nauw luistert (en zelfs maar het kleinste gebod afschaft) zal de kleinste zijn in het Koninkrijk van de hemelen. Maar wie zich aan Gods wetten houdt (en anderen leert dat ook te doen) zal groot zijn in dat Koninkrijk. 	 Savo godi chi kerela vorta iek andal mai tsinorhi andal zakonuria, ai sicharela avren te keren sa kadia, avela o mai tsinorho ande amperetsia le rhaioski; numa kodo kai kerela vorta o zakono ai sicharela avren te keren vorta o zakono, avela baro ande amperetsia le rhaioski.


zij zullen in nieuwe talen spreken; zij zullen zomaar slangen kunnen vastpakken; en als zij iets giftigs drinken, zal hun dat geen kwaad doen; zij zullen zieke mensen de handen opleggen en genezen." 	 Astaren le sapen; te won pen vari so kai mudarel o manush, chi mudarela len; thona le vas pe naswalen, ai avena saste.


Ik heb gehoord dat er bij u ontucht plaatsvindt en dan nog wel van een soort dat zelfs onder ongelovigen niet voorkomt. Er is een man bij u die met zijn stiefmoeder naar bed gaat. 	 Ashundiol ke si mashkar tumende kurvimos, kasavestar zhungalimos kai chi arakhadiol mashkar le manush kai chi pachanpe ando Del, ieke si les leski dadeski rhomni sar leski rhomni.


Daarom zijn er zoveel zwakken en zieken onder u en zijn velen al gestorven. 	 Anda kadia si mashkar tumende but kovle ai but naswale, ai kai but mule.


Maar de leider van de synagoge was boos, omdat Jezus de vrouw op de sabbat had genezen. "De week heeft zes dagen om te werken!" zei hij tegen de mensen. "Dan kunt u komen om genezen te worden. Maar niet op de sabbat!" 	 Numa o baro la synagogako xoliarikosas, ke O Jesus sastiardias po Savatone, ai o baro phendia la narodoske, "Shov dies si te kerelpe buchi, aven te sastion kadala diesa, ai na Savatone.


Tenslotte zei hij tegen zijn tuinman: 'Hak die boom om. Ik wacht nu al drie jaar en heb nog steeds geen vijg gezien. Ik heb er genoeg van. Die boom neemt alleen maar plaats in. Wij kunnen die grond beter voor iets anders gebruiken.' 	 Ai phendia kodoleske kai lel sama katar e rez, 'Dikh! De trin bersh si de sar avilem katse te rodav figi pe pruing le figenge, ai chi arakhlem kanch. Shin la, so mai mekhas te lel o than pe phuv intaiin?'


Toen zij hen niet vonden, sleurden zij Jason en enkele andere christenen voor het stadsbestuur. "Er zijn hier twee mannen gekomen", schreeuwden zij, "die de hele wereld op zijn kop zetten! 	 Numa chi arakhle le, line kodole manushes kai busholas Jason, ai mai avre phralen kai zhandari kodole foroske ai tsipinas, "Kadala manush sa rimosarde e lumia, avile vi katse.


Als alle schapen buiten zijn, loopt hij voor ze uit. Zij volgen hem omdat zij zijn stem kennen. 	 Kana ankaladia avri sa peske bakrorhan, phirel angla lende, ai le bakriorha zhan pala leste, ke prinzharen lesko glaso.


Ik weet dat u Mij dwars door alles heen trouw bent gebleven; u hebt het niet opgegeven. 	 Sas tume rhavda ai chinuisardian mange bi te aterdion.


Petrus zei tegen hem: "Jezus Christus geneest u, Aeneas. Kom uit uw bed en maak het zelf op." 	 O Petri phendia leske, "Aneneas, O Jesus Kristo sastiarel tu, wushti opre, ai lashar cho pato," ai strazo wushtilo opre.


Zij zijn altijd op zoek naar vrouwen die met hen naar bed willen; zij krijgen nooit genoeg van de zonde; zij verleiden mensen die niet zo vast in hun schoenen staan; hun hele leven wordt beheerst door de hebzucht, maar zij zullen niet aan de straf ontkomen. 	 Ai ferdi denpe goji te dikhen pel zhuvlia kai nai pachivalia; won shoxar chi aterdion anda bezex. Ai roden te rimon le manushen kai si kovle, ai lengo ilo sichardo lo te avel lenge drago te nirin love. No won si dine armaia katar O Del.


God wil niet dat Ik één van deze mensen, die Hij aan Mij gegeven heeft, verlies, maar dat Ik ze op de laatste dag uit de dood terughaal. 	 Ai kadia si e voia le Dadeski kai tradia ma; te na xasarav chi iek anda kodola kai dia ma, numa te vushtiavav le savorhen ka traio ka mai paluno dies.


Een man hoort niets op zijn hoofd te hebben; hij is de afdruk en de afspiegeling van God; maar de vrouw is de afspiegeling van haar man. Want de vrouw is uit de man gemaakt en niet omgekeerd. 	 O mursh chi trobul te vusharavel pesko shero, ke wo si o patreto ai o barimos le Devlesko: numa e zhuvli si o barimos le murshesko.


Daarom moeten wij tevreden zijn zolang wij maar voeding en onderdak hebben. 	 Numa te si ame o xaben ai le tsalia, kodia si dosta amenge.


Lichaamsoefening is niet zo nuttig, maar de oefening van de geest is juist wel erg nuttig; het heeft een goede uitwerking op alles wat je doet. Dat zal je niet alleen in dit leven helpen, maar ook in het toekomstige. 	 O manush te avel zuralo ando stato si mishto, numa te beshel pasha Del si mai mishto, ke wo shinavel amenge o traio pe akana, ai vi pe mai angle.


De Heilige Geest wilde daarmee duidelijk maken dat men niet in het Allerheiligste kon komen, zolang het voorste deel van de tent en alles wat ermee te maken had, nog bestond. 	 Ai O Swunto Duxo sicharel ame kai o zakono o phuro chi meklia le manush te zhan andre ande 'Swunto le Swuntosko' sas kotse te keren so manglia o zakono.


Want volgens de Boeken zitten alle mensen in de macht van de zonde. De enige manier om aan de macht van de zonde te ontkomen is: op Jezus Christus te vertrouwen. 	 Numa E Vorba le Devleski mothol ke sa e lumia thodi la telai putiera le bezexeski, saxke e podarka, shinadi katar O Del te avel dini kodolenge kai pachanpe ai pala pengo pachamos ando Jesus Kristo.


Als iemand niet luistert naar wat wij in deze brief zeggen, moet u hem als ongehoorzaam bestempelen en links laten liggen om hem te laten voelen hoe fout hij is. 	 Te si vari kon kai chi pachal o mui kal dieli kai ame phenas ande kado lil. Len sama kon si, ai na mai phiren lesa, saxke te avel leske lazhav.


Het verbond van de wet werd gesloten op de berg Sinaï (of de 'berg Hagar' zoals de Arabieren zeggen). En de slavin Hagar is het symbool van het tegenwoordige Jeruzalem, de moederstad van de Joden. Haar kinderen leven allemaal onder de slavernij van de wet. 	 E Hagar si o Mount Sinai kai si ande Arabia, woi malavel ka foro kai si ande Jerusalem, kai si phangli peske manushensa.


Ik hoop binnenkort te komen. Maar voor het geval dat ik opgehouden word, schrijf ik alvast, 	 Ramov tuke kado lil, numa murho gindo si te zhav te dikhav tu sar mai sigo.


Onthoud dit goed!" 	 "Kudo kai si les khan te ashunel, mek te ashunel!"


De volgende morgen hoorde men dat Jezus op weg was naar Jeruzalem. Het nieuws ging door de stad. De grote menigte mensen, die voor het Paasfeest gekomen was, 	 Terharin but narodo avile ka O Dies O Baro le Zhidovongo, kana ashunde ke O Jesus zhal ando Jerusalem.


Wie verstelt nu een oude jas met een lap nieuwe stof? Die lap zou immers krimpen en de jas stuktrekken. De scheur zou er alleen maar groter door worden! 	 Khonik chi thol nevo kotor poxtan te lasharel phurane tsalia, ke o nevo kotor tsigniol, ai kerdiolpe mai nasul o shinimos.


Terwijl zij dit aan God vroegen, begon het gebouw waar ze bijeen waren te schudden. Zij werden allemaal vol van de Heilige Geest en zeiden zonder angst wat God hun opdroeg. 	 Kana terdile te rhuginpe, kodo than kai sas chidine izdraia, ai savorhe pherdile Swunto Duxo, ai porme phende E Vorba le Devleski putierasa ande pengo ilo.


Daarom vraag ik u hem te laten merken dat u nog altijd van hem houdt. 	 Akana mangav tumendar, keren lesa vorta te sikaven leske ke tume drago leske.


Satan zelf kan zich voordoen als een engel van het licht. Het is dan ook geen wonder dat zijn handlangers zich voordoen als oprechte dienaren van God. Maar op het laatst zullen zij allen de straf krijgen die zij voor hun wandaden verdienen. 	 Nai shodo ke leske slugi keren te miazon sar slugi le chachimaske. Numa avela lenge ando gor pala so kerde.


Hierna kwam Jezus nog een keer bij Zijn discipelen en dat was bij het meer van Tiberias. Het gebeurde als volgt. 	 Pala kodia O Jesus mai avisailo le disiplonge pashai maria kai bushol Tiberias; ai eta, sar avisailo lenge.


Ik weet hoe u terwille van Mij vervolgd wordt en in wat voor armoede u leeft, hoewel u rijk bent. Ik weet ook welke lelijke dingen er over u gezegd worden door mensen die zich Joden noemen, maar in feite dienaren van satan zijn. 	 Me zhanav pa che chinuimos. Zhanav ke tume san chorhe. Numa inker tume san barvale! Zhanav pa le vorbi zhungle kai phenenas pa tumende, katar le manush kai phenen won si Zhiduvuria. Numa nai Zhiduvuria. Won si le bengeske shave.


"Begrijpt u wat u leest?" vroeg hij aan de man in de wagen. "Eerlijk gezegd, begrijp ik er niet veel van", antwoordde de man. "Er staat ook geen uitleg bij!" En hij vroeg Filippus bij hem in de wagen te komen zitten. 	 Kodo manush phendia, "Sar te haliarav te na avela vari kon te mothol mange?" Ai phendia le Filiposke te anklel lesa po vurdon, ai te beshel pasha leste.


En Hij zei tegen de man: "Steek uw arm uit." De man deed het en zijn verschrompelde hand werd op datzelfde moment genezen. Toen had hij twee gezonde handen. 	 Antunchi phendias le manusheske, "Lunzhar cho vas." Wo lunzhardia pesko vas ai sasto sas sar o kolaver.


Tegen de avond kwam Jozef van Arimathea naar de plaats van de kruisiging. Hij was een voornaam lid van de Hoge Raad en keek persoonlijk met grote verwachting uit naar het Koninkrijk van God. Het was bijna sabbat en dan mogen de Joden niets doen. Toen ging Jozef naar Pilatus en vroeg hem om het lichaam van Jezus. 	 Kana peli e riata, ke sas o dies mai anglal o lasharimos le Sabatosko.


Zo is het ook met de goede werken: Sommige zijn direct bekend, maar andere komen pas later aan de dag. 	 Vi le lashe dieli uni manushenge dichon mishto, ai vi kodola kai chi dichon strazo nashtin te beshen garade.


De anderen spreidden hun jassen voor Hem uit op de weg. Toen Hij de helling van de Olijfberg opging, begonnen al Zijn volgelingen te zingen en te jubelen. Zij prezen God voor de geweldige wonderen, die zij Jezus hadden zien doen. 	 Sar phirelas, won shudenas penge raxamia po drom.


Luister goed, Ik zeg u: Iemand die zijn vrouw verlaat en daarna opnieuw trouwt, pleegt overspel. Tenzij zijn eerste vrouw gemeenschap met een andere man heeft gehad." 	 Me mothav tuke kon godi mekela peska rhomnia te na avela ke kurvisaile, ai te lela avria kerdias kurvia, ai kodo kai lela la kerel kurvia.


De eerste plaats die wij aandeden, was Syracuse, waar wij drie dagen bleven. 	 Aresliam andek foro kai bushol Syraceuse, ai kotse beshliam trin dies.


Ik vraag de Here of Hij Onesiforus en zijn gezin wil zegenen, omdat die mij vaak heeft bezocht om mij te bemoedigen. Zijn bezoeken waren voor mij een verfrissing; hij schaamde zich er niet voor met een gevangene bevriend te zijn. 	 O Jesus Kristo te sikavel pesko lashimos le Onesiphoroski familiake, ke butivar kado manush raduisardia ma, leske nas lazhav anda mande kai sim ande temnitsa;


Als David Hem zijn Here noemt, hoe kan de Christus dan zijn zoon zijn?" Heel veel mensen stonden geboeid naar Hem te luisteren. 	 Teala o David akharel les Gazda, sar si lesko shav? Ai o baro narodo ashunelas les raduimasa.


Tegen Zijn discipelen zei Hij: "Wie naar jullie luistert, hoort Mij. Wie jullie negeert, negeert Mij. En wie Mij negeert, negeert God Die Mij heeft gestuurd." 	 O Jesus phendia leske disiplonge, "Kodo kai ashunel tumende, ashunel man; ai kado kai shudel tume, shudel man; ai kado kai shudel man, shudel kodoles kai tradia ma."


Als u het verlangen hebt om te geven, is het niet belangrijk hoeveel u geeft. God vraagt om wat wij hebben en niet om wat wij niet hebben. 	 Ke kana des sa che ilesa, O Del premol so dian ai dikhel pe so si amen, ai na so nai amen!


Boven zijn hoofd hing een bordje met de woorden: "Dit is de Koning van de Joden". 	 Opral pa lesko shero ramolaspe ande shiba le Greksisko, ai Latinesko, ai Zhiduviska, "Kado si O AMPERATO LE ZHIDOVONGO."


Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. 	 Si tume khan! Ashunen mishto ka so phenel o Duxo le khangeriake!"


Als jullie moeten terechtstaan in de synagogen en voor de autoriteiten, maak je dan niet ongerust over wat je moet zeggen om je te verdedigen. 	 Kana ningerena tume angla le synagoguria ai le guvrnuria, ai le bare, na xan tume briga sar phenena vai so phenena:


Met tegenzin stuurde hij één van zijn lijfwachten naar de gevangenis om het hoofd van Johannes te halen. De man ging weg en onthoofdde Johannes. 	 Strazo o amperato tradia iek andal ketani te shinen o shero le Iovanosko ande temnitsa, ai dia ordina te anel o shero le Iovanosko leste. Ek ketani gelo kai temnitsa ai shindia o shero le Iovanosko.


Als u geduldig de straf voor uw misdaden ondergaat, is dat natuurlijk geen verdienste. Maar als u goed doet en dan geduldig het onrecht verdraagt dat u wordt aangedaan, zult u daardoor de genade van God ervaren. 	 Ke che luvudimos sai avel tume te avena vutuime palai shipka kai kerdian? Numa te rhevdina o vutuimos pala mishtimos kai kerdian, kodia si vorta angla Del.


Zij vroegen daarop: "Maar waarom heeft Mozes dan gezegd dat een man van zijn vrouw mag scheiden? Als hij haar maar een brief geeft, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is." 	 Won phende leske, "Apo, Sostar o Moses meklias ke sai mekel o manush peska rhomnia te dela la lil anda vas?"


De discipelen deden wat Hij had gezegd. 	 Ai kerde kadia, kerde le te beshen tele.


Dus is het goed uw dochter te laten trouwen, maar beter om haar niet te laten trouwen. 	 Antunchi kodo kai ansurilpe peska sha mishto kerel; ai kodo kai chi ansuril la mai mishto kerel.


Daarna reisde Hij rond door Judea en sprak in de synagogen. 	 Vi delas duma pa Del ande le synagoguria ande Galilee.


Als de rechtvaardigen maar nauwelijks worden gered, welke kans maken dan de mensen die zich niets van God aantrekken en er maar op los leven? 	 Ai te si trutno le manushenge kai pachanpe ando Del te aven skepime, so avela andal manush le bi lashe ai le bezexale?


Maar ik zie dat mijn doen en laten daarmee volledig in tegenspraak is. Wat mijn verstand wil en mijn lichaam doet, is altijd in strijd met elkaar. De zonde leeft in mijn lichaam. 	 Numa dikhav ande murho stato aver zakono, kai marelpe kodole zakonosa kai murhi goji aliarel ke mishto. Kerel te astardiuav ka zakono le bezexesko kai si ande murho stato.


Hij rukte meteen uit met zijn soldaten en officieren. Zodra de oproerkraaiers de commandant en zijn soldaten zagen aankomen, hielden zij op met slaan. 	 Strazo lia pesa ketanen ai mai baren, ai gele lende, kana dikhle le bares le ketanengo ai le ketanen, chi mai marenas le Pavlos.


Wie dit afwijst, is niet ongehoorzaam aan mensen, maar aan God, Die ons Zijn Heilige Geest geeft. 	 Anda kodia, o manush kai shudel kado sicharimos, chi shudel ieke manushes, numa le Devles, kai del tume O Swunto Duxo.


Je moet weten dat het in de laatste dagen voor de christenen erg moeilijk zal worden. 	 Zhanes tu mishto, ke mai anglal sar te avel O Kristo avela trutno vriama.


Ik ben het niet waard nog langer uw zoon genoemd te worden. 	 Chi mai sim lasho te bushav cho shav; ker mansa sar iek anda che slugi."


Een van de soldaten doopte een spons in een kan met zure wijn. Hij stak die op een stok en hield hem bij Jezus' mond. 	 Ai sas kotse iek piri chikaki pherdo shut. Le ketani bolde ieke ponzha pherdi shut, ai kana phangle la pe iek kotor khash kai bushol hisop, tsode la ka lesko wush.


"Drink er allemaal uit", zei Hij. "Dit is mijn bloed, waarmee het nieuwe verbond wordt bezegeld. Het zal vloeien om vergeving van de zonden te bewerken. 	 Ke kado si murho rat. O nevo kontrakto, shordo te pochinel anda o bezex butengo."


Ik had namelijk besloten bij u alleen maar te spreken over Jezus Christus en Zijn sterven aan het kruis. 	 Te nas ma gindo te zhanav mashkar tumende aver diela, ferdi O Jesus Kristo, ai lesko merimos po trushul.


Er kwamen allemaal blinde en lamme mensen naar Hem toe en Hij genas hen. 	 Le korhe ai le bange avile leste ande tamplo ai sastiardia le.


Toen we dat hoorden, smeekten wij en de andere christenen Paulus niet naar Jeruzalem te gaan. 	 Kana ashundiam kodia, ame ai kodola kai samas lende ando kher, mangliam ame katar o Pavlo te na zhal ande Jerusalem.


"Ik kom als een dief in de nacht. Gelukkig is hij die wakker blijft en zijn kleren aanhoudt. Hij zal niet naakt rondlopen. Hij hoeft zich niet te schamen voor de mensen die hem zien." 	 "Ashun! Me avava sar ek chor! Raduime si kodo kai azhukerel mande, ai kodo kai chi lel tele lesko tsalia ai chi sovel. Wo chi phiravelpe bi tsaliange ai chi avel lazhav."


Slaveneigenaars, u moet op uw beurt uw slaven goed behandelen. Spreek hen niet dreigend toe. U moet niet vergeten dat u zelf slaven van Christus bent. U hebt dezelfde Meester als zij en voor Hem bent u elkaars gelijken. 	 Ai tume le gazda, keren sakadia karing tumare slugi; ai na daraven le ke chinuina le. Den tume goji ke tumaro gazda si ando rhaio; ai kai leske savorhe iekfielo le.


Ik zeg dat u net zoveel van elkaar moet houden als Ik van u gehouden heb. 	 Eta, murho zakono, aven drazhi iek kavreske, sar sas mange drazhi tumenge. Nai mai bari dragostia de sar te des pesko traio leske vortachenge.


Zorg ervoor dat Ik van u kan blijven houden, door te doen wat Ik zeg. Want de Vader is van Mij blijven houden, doordat Ik heb gedaan wat Hij zei. Leef vanuit Zijn liefde. 	 Te garavena murhe zakonuria, tume beshena ande murhe dragostia; sa sar garadem me le zakonuria murhe Dadeske, ai ke beshav ando leski dragostia.


Dat laatste geldt vooral voor hen die zich aan hun zwoele hartstochten overgeven, voor hen die trots en eigenzinnig zijn, die zich van enig gezag niets aantrekken en zonder blikken of blozen met geestelijke machten durven te spotten. 	 Ai dela pe kris mai zurales kodolen kai lenpe palal ginduria le bi vuzhe kai si lenge statos, ai kai chi lenpe pala zakono le Devlesko.Ke kodola manush chi lazhan ai gindin ke so godi won keren vorta si, ai nai le respektimos le dielenge kai aven anda rhaio, ai kai si swunto numa maren mui.


De discipelen deden zoals Hij hun gezegd had en maakten het Paasmaal klaar. 	 Le disipluria kerde so Jesus phendias lenge, ai getosarde O Dies O Baro le Zhidovongo.


Vrouwen, voeg u naar uw man net zoals u zich voegt naar de Here. 	 Rhomniale, respektin tumare rhomen, sar respektin le Devles.


Want daaruit blijkt dat Hij van u houdt. Als Hij u slaat, blijkt dat u Zijn zoon bent." (A) 	 Ke O Del sicharel kodola kai drago leske, ai del sa kodolen palma ke si leske shave.


Die Hij rijkelijk over ons heeft uitgegoten. En dat allemaal om wat Jezus Christus, onze Red- der, heeft gedaan. 	 Ke O Del shordia but anda pesko Swunto Duxo pe amende katar O Jesus Kristo amaro skepitori;


"Ja", antwoordde Hij. "Eén van de twaalf. Eén die samen met Mij zijn brood in de kom doopt. 	 O Jesus phendia lenge, "Si iek andal desh u dui, kodo kai xal mansa anda tiari.


Stel geen enkel deel van uw lichaam ter beschikking van de zonde, als iets waarmee slechte dingen worden gedaan. Nee, stel uzelf ter beschikking van God, omdat u met Christus gestorven bent, om nu met Hem te leven. U bent immers dood geweest en weer levend geworden. 	 Na mai thon kanchi anda tumaro stato te kerel buchi le bezexeske sar strumento te kerel o nasulimos. Numa den tume le Devleske, sar manush kai sas andine katar e martia ka traio, ai den tume antrego te keren leski buchi sar strumenturia te keren so si vorta.


Zij hebben mij gerustgesteld en bemoedigd en u ook, natuurlijk. U moet zulke mannen waarderen. 	 Ke pechisarde vi man, ai vi tumen te zhanen te thon te luvudin kasavendar manushen.


"Jezus van Nazareth", antwoordden zij. "Dat ben Ik", zei Hij. De verrader Judas was er ook bij. 	 "O Jesus andai Nazareth." O Jesus phendia lenge, "Me sim." Ai o Judas, kai purhisardia les, lensa sas.


En die getuigenissen waren niet met elkaar in overeenstemming. 	 Numa chi arakhle, makar ke but avile angle te xoxaven pa leste. De anda gor avile dui ai phende.


Want Johannes had tegen hem gezegd dat hij niet met haar mocht samenleven. 	 Ke o Iovano phenelas leske, "Nai tuke slobodo te les la!"


Door Zijn genade bent u gered; doordat u in Hem ging geloven. Dat is niet uw eigen verdienste, maar een geschenk van God. 	 Ke pala lashimos sanas skepime pala pachamos, ai kodo skepime chi avel tumendar, numa e podarka le Devleski si,


Proberen wij nu onszelf weer aan te prijzen? Nee, ik reik u alleen maar de argumenten aan, waarmee u ons kunt verdedigen tegen hen, die het uiterlijk belangrijker vinden dan het innerlijk. In elk geval kunt u van ons zeggen dat wij eerlijk en oprecht zijn. 	 Ame chi mai pale mangas te mothas pa amende so kerdiam tumenge, numa das tume te sai luvudin tume pala amende, ai kadia sai den atweto kodolen kai keren barimata andal dieli kai si avrial, ai na so si ando ilo.


Hij wilde liever met het volk van God slecht behandeld worden dan tijdelijk genieten van de zonde. 	 Wo alosardia te chinuil le narodosa le Devleske, de sar te plachal le dieli le bezexenge.


Tychicus, een fijne broeder en een trouwe hulp in het werk van de Here, zal u precies vertellen hoe het met mij gaat. 	 Tychicus, amaro kuchi phral fidel lo ai zhutil ande buchi le Devleski, wo mothola tumenge sa pa mande, saxke te zhanen so kerdiol anda mande.


"Ik ga vissen", zei Simon Petrus. "Wij gaan mee", zeiden de anderen. Zij gingen naar het meer en voeren met de boot weg. Maar die hele nacht vingen zij niets. 	 O Simon Petri phendia lenge, "Me zhav te astarav mashe." Ai won phende leske, "Vi ame zhas tusa." Ankliste avri, ai ankliste andek paraxoditsi; numa kodia riat chi astarde khanch.


De mensen uit Bethanië hielden ter ere van Hem een feestmaaltijd. Martha bediende daarbij. Jezus zat met Lazarus en de anderen aan tafel. 	 Kotse dine les te xan; e Martha podailas les; numa Lazarus sas iek anda kodala kai sas lesa ka e skafidi.


Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te kruipen, dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen." 	 Mai vushoro te nakhel iek gemula andai iakh suviaki, de sar iek barvalo manush te zhal ande amperetsia le Devleski."


Broeders, volg mijn voorbeeld en let goed op hen die dat al doen. 	 Murhe phral, keren savorhe sar mande.. Ame sikadiam le kolavrenge sar te keren, dikhen pe kodola kai phiren sar tume sichardian le.


Op een andere sabbat, toen Hij in de synagoge was en de mensen over God vertelde, zat daar ook een man met een lamme, verschrompelde rechterhand. 	 Aver dies pale Savatone O Jesus gelo ande synagogue ai sicharelas; ai kotse sas o manush kai o vas o chacho kodole le manushesko sas shuko.


U bent in de doop met Christus begraven. Maar door het geloof in de macht van God, Die ook Hem heeft opgewekt uit de dood, bent u nu met Hem opgestaan en hebt u nieuw leven ontvangen. 	 Kana sanas bolde, tume sanas angropome le Kristosa, ai porme zhuvindisailian lesa, ke tume pachaian tume ande putiera le Devleski kai andia les katar e martia ka traio.


Jezus was op zondagmorgen vroeg weer levend geworden. De eerste die Hem daarna zag, was Maria van Magdala, uit wie Hij zeven boze geesten had weggejaagd. 	 O Jesus zhuvindisailo anda martia kana phuterdilo o dies, o pervo dies le kurkosko. E Maria Magdalena sas iekto te dikhel les. O Jesus gonisardiasas avri anda late efta bengen.


Huichelaars! U ziet dus aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar u ziet niet wat voor tijd u tegemoet gaat. 	 Tume manush kai ankerdion so chi san! Tume sai den po gor le dieli la phuviake ai le chereske, apo sostar te na haliaren le dieli kai si adies?


Hij gebood dat wij ons tot u zouden wenden. Door hem zelf te ondervragen, kunt u aan de weet komen of het juist is waarvan wij hem beschuldigen." 	 Ai dia ordina kodolen kai thon dosh pe kado manush te aven tute. Dikhesa tu kana phushesa lestar ai ashunesa lestar sa le dieli, kai ame dosharas les."


De knecht ging terug en vertelde het allemaal aan zijn heer. Die was hevig verontwaardigd. Hij gaf de knecht opdracht vlug naar de achterbuurten van de stad te gaan om de armen, kreupelen, lammen en blinden uit te nodigen. 	 Kodia sluga gelo palpale, ai phendia sa kadala dieli ka lesko xazhainona. O xazhainona le kheresko xolailo ai phendia ka lesko sluga, "Zhas strazo pel droma ai vi pel vulitsi, ai anel le chorhe, ai le bange, ai le korhen, ai le bangole."


Omdat Christus zo groot is, zegt de Heilige Geest dat wij naar Hem moeten luisteren en 	 O Swunto Duxo phenel, "Te ashunes lesko glaso adies,


"Dit is mijn afspraak met hen: Ik zal hun zonden wegnemen." (g) 	 Ai eta, so kerela lensa, kana lava le bezexa pa lende."


God zij dank, door Jezus Christus voert Hij ons mee in Zijn overwinning. Waar wij nu ook gaan, gebruikt Hij ons om Zich bekend te maken en het goede nieuws als een aangename geur te verspreiden. 	 Ame naisisarasle Devles! Kai del ame te nirisaras sagda le Kristosa ande soste godi. O Del kerel amensa buchi te das duma pa Kristo kai godi zhas sar iek duxi, kai laki sung xhal katar godi.


Als God de planten die vandaag in het veld staan en morgen verbrand worden, zo mooi aankleedt, zal Hij jullie dan geen kleren geven? Bange twijfelaars! 	 O Del huriarvel e char kai si pel kimpuria adies, ai kai terhara avela shudini ande iag. Sode mai but huriarvel tumen, tume kai si tume xantsi pachamos?


Maar Ik zal hun antwoorden: 'U hebt nooit bij Mij gehoord. Ga weg! U bent slecht en hebt alleen maar uw eigen zin gedaan.' 	 Antunchi phenava lenge, ' Shoxar, Chi zhanglem tume. Zhantar mandar, tume kai keren nasulimos!'"


Laat ik je er nog eens op wijzen dat een weduwe door haar familie ondersteund moet worden en niet op kosten van de gemeente mag gaan leven. Dan kan de gemeente haar geld besteden aan weduwen die echt alleen zijn en van niemand hulp kunnen verwachten. 	 Numa te si iek mursh vai zhuvli kai pachalpe ando Del, ai si phivlia zhuvlia ande lenge familia trobul te zhutil len, ai te na mekel te lel sama e khangeri lendar, saxke e khangeri te sai zhutil le phivlian kai nai le khonik.


Daarom verliet Hij Judea en ging terug naar Galilea. 	 O Jesus meklia e Judea, ai gelo palpale ande Galilee.


Bij alles wat wij doen, willen wij laten blijken dat wij echte dienaren van God zijn. Wij verdragen geduldig allerlei pijn en moeite terwille van de Here. 	 Numa sikavas ande soste godi ke sam slugi le Devleske, ande rhavda, ande chinuria, ande so trobulsardiam ame, ai ande nekazuria.


De naam van de ster was "Bitter". (A) Een derde deel van het water werd bitter; en omdat het bitter was, stierven vele mensen ervan. 	 ai o anav le chererhaiesko si "Kerko". Ai trito partia le paiesko avilino votrava. But manush mule katar o pai kana pilie ke avilino votrava.


Maar de Here redde Lot uit Sodom, omdat die aan Zijn kant stond. 	 Numa skepisardia o Lot, ke wo sas vorta le Devlesa, kai griatsas leske o traio kodole manushengo kai traiinas ando bezex.


Maar sommigen van u geloven Mij niet." Want Jezus wist allang wie Hem niet vertrouwden en wie Hem zou verraden. 	 Numa si mashkar tumende uni kai chi pachan." Ke O Jesus zhanglia de mai anglal kon si kodola kai chi pachanpe, ai kon si kodo kai purhila les.


Als God hun dezelfde gave heeft gegeven als ons, die al in de Here Jezus Christus geloofden, wie ben ik dan dat ik God zou kunnen tegenhouden?" 	 "O Del dia len kodia podarka de sar amenge, kai pachaia ma ando Devles Jesus Kristo, sar sai te na kerav so mothol O Del?"


De commandant zei dat de jongeman kon gaan en voegde er streng aan toe: "Laat niemand weten dat je me dit hebt verteld." 	 O baro le ketanengo phendia le terne manusheske te zhaltar. Numa mai anglal phendia leske te na mothol kanikaske o divano kai phendia leske.


Broeders, zo bent u niet meer gebonden aan de Joodse wet. Want toen Christus stierf, bent u mèt Hem gestorven. Voor de wet bestaat u niet meer. Nu behoort u toe aan iemand anders, aan Christus Die uit de dood is opgestaan. En hierdoor kunnen wij voor God een vruchtbaar leven leiden. 	 Sakadia tumenge, murhe phral. Tume san mule le zakonoske kai san andek than chidine ka stato le Kristosko; ai te aven avresko, tume san akana kodoleske kai sas zhuvindime mashkar le mule, saxke te keras lashe dieli le Devleske.


Toch zie ik niet in waarom deze 'geweldige boodschappers van God' beter zouden zijn dan ik. 	 Gindiv ke chi sim mai tele ande kancheste ke sar tumare slugi!


Ik zou hierover nog veel meer willen zeggen, maar u luistert gewoon niet; daarom kan ik het zo moeilijk duidelijk maken. 	 Mai si te phenas pa kadia dieli, numa trutno tumenge te haliaren, ke chi mangen te ashunen mishto.


Wie zweert bij de tempel, zweert bij de tempel èn bij Hem, Die erin woont. 	 Ai kodo kai solaxal pe tamplo, solaxal vi pe tamplo ai po Del kai si ande tamplo.


Ook wezen zij in elk van de christengemeenten leiders aan. Terwijl zij vastten, baden ze voor hen en vertrouwden hen toe aan God. 	 Ando swako khangeri, won alosarde le mai phure lenge, ai rhugisaile ai postisarde, ai mangenas katar O Del te arakhel le ande kodo Del, kai pachaiesaspe.


"Goed", riep Jezus. "Kom maar!" 	 "Aidi," phendias. Antunchi o Petri anklisto anda pamphuri ai phirdias po pai karing O Jesus.


Hij is gezien door Jakobus en daarna nog eens door alle apostelen. 	 Porme sikadilo ka Iakov, ai sa le apostluria.


Daar vlakbij lag het landgoed van Publius, de gouverneur van het eiland. Hij was heel gastvrij voor ons en gaf ons drie dagen onderdak. 	 Kotsar pashe sas ek phuv kai sas ieke manusheski, ai wo sas baro pe kodia izula kai busholas Publius, kodo manush akhardia ame peste lashimasa, ai meklia ame te beshas leste trin dies.


Zijn leven is een leven voor God. Beschouw uzelf daarom dus als dood voor de zonde. Omdat u één bent met Christus Jezus, leeft u nu voor God. 	 Ai vi tume jinen tume sar mule le bezexeske, ai zhuvindin le Devleske andek than le Jesus Kristosa.


Onze zaken lopen daardoor gevaar; straks raken wij onze tempeltjes aan de straatstenen niet meer kwijt. Maar dat niet alleen! Ook de tempel van de grote godin Artemis loopt gevaar uit de belangstelling te raken. Als het zo doorgaat, is die prachtige godin voor wie Asia en de hele wereld zich neerbuigt, straks vergeten!" 	 Kadia diela chi rimol ferdi amari buchi, numa vi e bari del Diana te xasarel sa pesko barimos ande tampla, ai antunchi chi mai avela la lako barimos, ai kadia ikona kai rhuginpe late o narodo kai si ande Asia ai sa le lumia!"


Jezus zei: "U bent van hier beneden; Ik ben van boven. U bent van deze wereld, maar Ik niet. 	 Ai O Jesus phendia lenge, "Tume avilian katsar telal, ai me avilem katsar opral. Tume san kadala lumiake; numa me chi sim andai kadia lumia.


Hij sprak weer tot de mensen. "Mijn Vader heeft Mij alles toevertrouwd. Hij is de enige die de Zoon echt kent. En Ik ben de enige die de Vader echt kent. En ook de mensen die Ik heb laten zien wie Hij is, kennen Hem. 	 "Swako fielo thodias ando murho vas murho Dat. Ai khonik chi zhanel le Shaves ferdi O Dat, ai khonik chi zhanel le Dades ferdi O Shav, ai kon godi halol O Shav te mekel te zhanen le Dades.


Als u verdriet hebt, laat u er niet door overweldigen; als u blij bent, geef u er niet aan over; als u iets koopt, klem u er niet aan vast. 	 Kodola kai roven, sar kana te na roven; ai kodola kai veselinpe, sar kana te na veselinpe; kodola kai chinen, sar kana te na avel les;


Arme mensen zijn er altijd, maar Ik ben niet lang meer hier. Zij heeft deze zalfolie over mijn lichaam uitgegoten, als voorbereiding op mijn begrafenis. 	 Le chorhe sagda avena tumensa, numa me chi avava tumensa sagda.


In die tijd wandelde Jezus eens op een sabbat (a) met Zijn discipelen door de korenvelden. De discipelen kregen honger, plukten wat aren af en aten de graankorrels op. 	 Ande kodia vriama po Sabat O Jesus nakhlia pa ek niva kai bariolas jiv, leske disipluria bokhaile, line anda jiv ai xale.


In die tijd kwamen er uit Jeruzalem enkele profeten naar Antiochië. 	 Ande kodia vriama le profeturia gele anda Jerusalem ando Antioch.


Op een sluwe manier wist die koning ons volk het leven zuur te maken. Hij verplichtte hen zelfs hun pasgeboren kinderen buiten neer te leggen, in weer en wind en aan hun lot over te laten, zodat het volk niet meer zou groeien. 	 Kodo amperato xoxadia amare narodos, ai chinuisardia amare narodos, kana phendia lenge pe zor te meken tsinorhen te meren.


Barnabas wilde dat Johannes Markus ook meeging, 	 O Barnabas manglia te ingerel pesa vi le Iovanos, kai akharenas le Mark.


Het duurde dan ook niet lang of er kwam een vrouw naar Hem toe. In haar dochtertje zat een boze geest. Zodra zij het nieuws had gehoord, was ze naar Jezus toe gegaan. Zij viel voor Hem op de knieën en smeekte of Hij die boze geest uit haar dochtertje wilde verjagen. Omdat de vrouw geen Jodin was (ze kwam uit de streek van Tyrus) zei Hij tegen haar: 	 Strazo ek zhuvli avili leste ke ashundia kai wo sas kotse. Sas la ek sheiorhi kai sas la ek bi vuzho ande late. Avili leste, ai peli kal punrhe (shudiape ka leske punrhe).


Eens wanneer Christus, Die ons leven is, zichtbaar voor iedereen zal terugkomen, zal blijken dat ook u deel hebt aan Zijn glorierijke macht. 	 Tumaro chacho traio si O Kristo, ai kana sikadiola, antunchi vi tume sikadiona lesa ai aven vi tume ande lesko rhaio.


Wat is God groot! Zijn rijkdom, wijsheid en kennis zijn onmeetbaar. Geen mens weet hoe Hij Zijn beslissingen neemt. Het is onmogelijk Zijn wegen na te gaan. Wie kan vertellen wat er in de gedachten van de Here omgaat? 	 Che baro lo o barvalimos le Devlesko, ai che bari leski goji ai sode zhanel, kon sai mothol so mangel te kerel O Del?


Alleen tegen Christus zei Hij: "De Here heeft een eed afgelegd en zal er nooit van terugkomen: U bent priester voor altijd." (C) 	 Wo chi phendia kadala vorbi pa le kaver rashai. Ferdi ka O Kristo O Del phendia, "O Del phendia le vorbi ai shoxar chi parhuvel le vorbi. Tu san O Baro Rasha sa data, sar o Melchizedek."


Weet u niet dat u zelf de tempel van God bent en dat Zijn Geest in u woont? 	 Chi zhanen ke tume san e khangeri le Devleski, ai kai Duxo le Devlesko beshel ande tumende?


"In Bethlehem", antwoordden zij. "In Judea. Want de profeet Micha heeft geschreven: 	 "Ando Bethlehem ande Judea. Ke kadia si so ramosardia o profeto,


Elke dag kwamen zij in de tempel bijeen en waren één van hart en ziel; zij aten bij elkaar thuis, blij en onbezorgd. 	 Savorhe sas swako dies andek than ande khangeri, ai phagenas o manrho andel khera, ai xanas penge xabe raduimasa, ai prostovanes ande pengo ilo.


'Vader Abraham!' kermde hij. 'Heb toch medelijden met mij! Stuur Lazarus hier naar toe. Laat hij zijn vinger nat maken en daarmee mijn tong verkoelen. Want het is verschrikkelijk hier in deze vlammen.' 	 O barvalo manush tsipisardia, "Murho dat, Abraham, av tuke mila anda mande, ai trades o Lazarus te chindarel o gor peske naiesko ando pai, ai te chindarel murhi shib; ke chinuiv zurales ande kadia iag!"


Tot ik kom, moet je uit de Boeken voorlezen. Leg de gemeente uit wat het betekent en maak het goede nieuws bekend. 	 Ai zhi kai me avav sichu te jin E Vorba le Devleski angla savorhende, ai de duma pa Del ai sichar.


En als iemand honger heeft, moet hij eerst thuis eten. Anders haalt u in de bijeenkomsten een oordeel over u. Er is nog het een en ander, maar dat zal ik wel regelen als ik bij u kom. 	 Te si vari kon bokhalo, te xal khere, kaste te na chiden tume andek than te aven pe tumende kris. Getova le kaver dieluria kana aresavas.


De andere mannen wisten wie ze moesten hebben en namen Jezus gevangen. 	 Ai thode vas po Jesus ai phangle les.


Als iemand Mij dient, moet hij Mij volgen. En waar Ik ben, moet ook mijn dienaar zijn. Als iemand Mij dient, zal de Vader hem eren. 	 Te si vari kon kai podail ma, mek te lelpe pala mande; ai kotse kai avava me, kotse avela vi murhi sluga; kodo kai podaila ma, murho Dat luvudila les.


Jezus zei tegen de Romeinse officier: "Ga naar huis. Het gebeurt zoals u gelooft." Op datzelfde moment werd de knecht genezen. 	 Porme O Jesus phendia le kapitanoske, "Zha, ke kerdiol tuke sar pachaian." Ai kodo chaso o sluga sastilo.


Wat kan ons ooit van de liefde van Christus scheiden? Onderdrukking? Nood? Vervolging? Honger? Ontbering? Gevaar? De dood? 	 Kon sai duriarel ame katar e dragostia le Kristoski? o chino sai dashtil, vai o nekazo, vai te chinuin ame, vai e bokh, o chorimos, e dar, vai e martia?


U hebt wel gehoord wat ik heb gedaan toen ik nog een aanhanger van de Joodse godsdienst was. Ik heb de christenen fanatiek vervolgd en geprobeerd hen uit te roeien. 	 Tume ashundian sar phiravas kana simas astardo ka zakono le Zhidovongo, zhanen sar chinuivas zurales e khangeri le Devleski ai tsavas sa murhi zor te peravav la.


Ik stuur hen de wereld in, zoals U Mij de wereld hebt ingestuurd. 	 Sar tu tradian ma ande lumia, i me tradem le ande lumia.


Als u zich voortdurend door de Heilige Geest laat leiden, valt u niet meer onder de wet. 	 Te san phirade katar O Swunto Duxo, chi san tela zakono.


Het aantal gelovigen bleef echter groeien. Talloze mannen en vrouwen gingen in de Here geloven. 	 But narodo mai but ai mai but mursh ai zhuvlia pachanaspe ando Del, ai buntionas.


God stuurde Johannes om de mensen ervan te overtuigen dat Jezus Christus het licht is. Het was zijn taak de mensen tot geloof te brengen. 	 Sas iek manush tradino katar O Del, lesko anav sas Iovano.


Jezus kwam achter hem aan naar buiten, met de doornenkroon op Zijn hoofd en de rode mantel om. "Kijk nu eens naar deze Man", zei Pilatus. 	 Antunchi O Jesus anklisto avri la koronasa kai sas kanrhale, ai le rasha kai sas brazbi, ai o Pilate phendia lenge, "Eta, o manush!"


U bepaalt uw aandacht bij dagen, maanden, seizoenen en jaren. 	 Tume len sama zurales ka uni dies, ka uni shon, ka uni vriama, ai ka uni bersh.


De twee zusters stuurden iemand naar Jezus met de boodschap: "Here, Uw vriend Lazarus is ziek." 	 Le dui pheia trade ieke manushes te phenen ka Jesus, "Devla, kodo kai si tuke drago si naswalo."


De Here let op de mensen die doen wat Hij wil en Hij luistert naar hun gebeden; maar Hij wil niets te maken hebben met mensen die slechte dingen doen." (A) 	 Ke O Kristo dikhel pel manush kai keren vorta, ai ashunel lengo rhugimos; numa duriol katar le manush kai keren o nasulimos."


Deze mensen zijn net opgedroogde bronnen; zij beloven veel, maar geven weinig. Zij zijn net wolken die door de wind worden voortgejaagd. Wat hun te wachten staat, is de zwarte duisternis. 	 Kodola manush si sar le xaiinga bi paiesko, ai sar le nuveria kai si spidine katar e barval; O Del garadia lenge o than o mai tuniariko.


Onésimus is u tot nu toe niet van veel nut geweest, maar vanaf nu zal hij zowel u als mij van veel nut zijn. 	 Mai anglal wo chi trobulas tu, numa akana trobul ame, vi tut ai vi man.


Maar ik wijs u op iets dat u moet weten; elke man is ondergeschikt aan Christus en een vrouw is ondergeschikt aan haar man; en Christus is ondergeschikt aan God. 	 Numa mangav te zhanen, ke Kristo si o shero swakones murshesko, ai o mursh si o shero la zhuvliako; ai O Del si o shero le Kristosko.


En bovenal moet u elkaar blijven liefhebben; de liefde bedekt immers heel veel zonden. 	 Numa mai anglal sar sa trobul te aven drazhi zurales iek kavreske, ke e dragostia vusharela but bezexa.


Ik wil dat u scherp het verschil tussen goed en kwaad zult zien. Dan zult u op de dag van Jezus Christus zuiver zijn, zonder dat er iets op u aan te merken is. 	 Ai kadia aven vuzhe ai khonik nashtila te thol tumenge dosh kana avela o dies le Kristosko.


Groet Tryfena en Tryfosa, die veel werk voor de Here doen. En onze beminde Persis, die veel voor de Here heeft gedaan. 	 Dikhen o Tryphaena ai o Tryphosa kai keren buchi le Devleski, ai murhi kuchi Persis kai kerdia but buchi leske,


Wie jullie ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt God Die Mij gestuurd heeft. 	 O manush kai primil tumen primil man; ai o manush kai primil man primil kodoles kai tradia man.


En nu heeft Hij ons dit allemaal duidelijk gemaakt door de komst van onze redder, Jezus Christus, Die de macht van de dood gebroken heeft en ons heeft laten zien hoe wij, door op Hem te vertrouwen, eeuwig leven kunnen krijgen. 	 Numa akana sikadia amenge kai andia amare skepitores O Jesus Kristo. Ke O Jesus Kristo aterdiardia e putiera kai sas la martia, ai la lashia viastasa sikadia o traio kai chi merel.


Niet ver daar vandaan liep op een berghelling een kudde varkens eten te zoeken. De boze geesten smeekten Jezus of ze in die varkens mochten gaan en Hij vond dat goed. 	 Sas kotse po plai but bale kai xanas. Le beng manglepe katar O Jesus te sai den andel bale, ai O Jesus phendia lenge te zhan andel bale.


Laat uw geduld dus toenemen en probeer niet de problemen te ontlopen. Als uw geduld volgroeid is, zult u alles aankunnen en een sterk en zuiver karakter hebben. 	 Numa meken te kerel e rhavda peski buchi mishto, saxke porme te aven vorta ande soste godi, ai te na trobul tume kanchi.


De mensen vroegen Jezus weg te gaan en hen met rust te laten. Dus ging Hij weer in de boot en voer terug naar de overkant van het meer. 	 Antunchi sa o narodo kodole gavesko kai bushonas Gadarenes, rhugisaile ka Jesus te duriol lendar ke daranas. O Jesus anklisto ande pharaxoditsi, ai gelotar.


"Maar niet met Pasen", zeiden zij, "want dan komt er een geweldige opstand van." 	 Numa phende, "Nashti avel po dies o baro ka kam buntuilpe o them."


Dus, beste broeders, als u bijelkaar komt om te eten, wacht dan op elkaar; dan kunt u samen beginnen. 	 Anda kodia, murhe phral, kana chiden tume te xan, azhukeren tume iek kavres.


In Caesarea woonde Cornelius, de commandant van het zogenaamde Italiaanse regiment. 	 Sas ando Caesarea iek manush kai busholas Cornelius, wo sas baro mashkar le Romanonge ketani, mothonas lenge le ketani le Italianonge.


De mensen die rechtvaardig zijn, zullen in vertrouwen leven. (E) Maar als iemand God de rug toekeert, heeft God geen vreugde meer in hem. 	 Numa o manush kai kerel vorta angla mande traiil ando pachamos, ai te zhal dur mandar, me chi plachaia ma lesa."


Hij heeft ons bijeengebracht in Zijn Koninkrijk en ons tot priesters van Zijn God en Vader gemaakt. Voor Hem is alle lof en eer! Hij regeert voor altijd en eeuwig! Amen. 	 ai kerdia anda amende amperatsi ai rashai pala Del ai lesko Dat, leste avena o luvudimos ai e putiera sa data ai sa data! Amen.


De mensen die erbij waren gekomen, keerden zich allemaal tegen Paulus en Silas. De rechters rukten hun de kleren van het lijf en lieten hen geselen. 	 Vi o narodo xolailo pe lende, le bare ketani phende te shinen le tsalia pa Pavlo, ai pa Silas, ai dine ordina te maren len le bichosa.


van brons, ijzer en marmer, van kaneel en andere specerijen, van parfums, zalven en wierook, van wijn en olie, van fijn meel en graan, van lastdieren en schapen, van paarden en wagens, en zelfs van slaven, levende mensen. 	 Won bichinde duxi, ai piperia, ai draba, ai mol, ai vuloi le maslinenge, ai arho, ai jiv, ai gurumlia, ai bakre, ai gras, ai vurdona, ai slugi, ai le duxuria le manushenge.


Maar vertel mij dan eens hoe! Hebben de mannen die ik heb gestuurd, u ook maar iets gekost? 	 So aliaren? Ke lem vari so tumendar katar le manush kai tradem tumenge?


Zij blinddoekten Hem, sloegen Hem met hun vuisten en zeiden spottend: "Wel, profeet, zeg eens: Wie heeft U geslagen?" 	 ai kana thode derza pe lesko mui, marde les palmi pe lesko mui ai phushle, "Kon mudardia tu?"


Neem nu de profeet Elia. Hij deed een wonder voor een weduwe uit Sarepta (C), een vreemdelinge dus. In die tijd was er hongersnood. Vele Joodse weduwen hadden niets te eten, want er was drie en een half jaar geen druppel regen gevallen. En toch werd Elia niet naar één van hen gestuurd. 	 Ashun mange, suguro ke sas but phivlia ande Israel, ande vriama kai sas o Elijah kana o breshind chi dia trin bersh ai dopash, ai ma nas xaben ando them.


Zijn jullie alweer vergeten wat er gebeurde toen Ik vijf broden uitdeelde aan die 5000 mensen? Hoeveel manden hadden jullie nodig om het overschot op te halen?" "Twaalf", antwoordden zij. 	 Kana phaglem le panzh manrhe ai tume dine kal panzh mi manushen? Sode kozhnitsi pherdo kotora chide?" Won phende leske, "Desh u dui.


De eerste had enorme winst gemaakt. Wel tien keer het bedrag dat hij had gekregen. 	 O pervo avilo ai phendia, "Gazda, nirisardem aver desh galbi le galbanosa kai dian ma.


De discipelen hadden twaalf manden nodig om het overschot op te halen. 	 Le disipluria chide le desh u dui shkonitsi pherdesas le kotorensa kay ashshile katar le panzh manrhe kana savorhe xale.


Onderweg vroegen zij zich af hoe zij ooit die zware steen voor de opening konden wegrollen. 	 Phenenas mashkar pende, "Kon spidela palpale o bax katar e wurota le greposhevosko amenge?"


Ik zeg het nog eens: Laat je niet verleiden tot zinloze discussies, die alleen maar op ruzie kunnen uitlopen. 	 Numa shude le divanuria le dzile ai le bi malade; ke zhanes ke kodia angerel kai chingar.


Nadat hij tot koning was gekroond, kwam hij in zijn land terug. Hij riep de mannen aan wie hij het geld had gegeven, bij zich. Hij wilde weten wat ze ermee hadden gedaan en hoeveel winst ze hadden gemaakt. 	 Kotse kai gelo kerde amperato anda leste, ai kana avilo palpale ande pesko them, wo akhardia le slugen kai dias len o sumnakai, wo manglia te zhanel sode mai but swako sluga sas les pala leski buchi.


Maar God heeft ons Zijn grote liefde getoond door Christus te sturen en Hem voor ons te laten sterven toen wij nog schuldige zondaars waren. 	 Numa O Del sikadia amenge sode leske drago amen; o Kristo mulo amenge kana inker samas bezexale!


Hij ontmoette zijn broer Simon en zei tegen hem: "Wij hebben de Christus gevonden." 	 Ai o Andre angerdia o Simon karing O Jesus. Kana O Jesus dikhlia pe leste, phendia, "Tu san o Simon o shav le Iovanosko, te aves akhardo Cephas." O anav Cephas znachil Petri vai bax.


Zij is in verwachting door de Heilige Geest. Zij zal een zoon krijgen, die u Jezus moet noemen. Dat betekent 'God redt'. 	 Arakhadiola lake Shav, ai desa les o anav Jesus, ke wo si kai skepila peska manushen katar lenge bezexa.'


maar bij de stam van Juda; en Mozes heeft niet gezegd dat de mannen van d!e stam priester moesten zijn. 	 O Jesus avilo andai vitsa kai bushol Judah, O Moses chi ramosardia kanchi pa lende ke wo chi dia lenge kadia buchi te keren.


Hij haalde hem telkens weer uit de moeilijkheden en gaf hem veel wijsheid. Daardoor kwam Jozef in de gunst bij koning Farao van Egypte, die hem aanstelde als gouverneur. Jozef kreeg het bestuur over heel Egypte en over de hofhouding van de Farao. 	 ai ankalavelas les anda sa leske baiuria, ai dia les te avel gojaver, ai o Joseph pelo drago le Pharaohnoske kai sas o amperato le Egyptako; ai thodia le Josephos te lel pesko vas te avel baro pe Egypt ai pe sa o kher le Pharaohnosko.


De schrik sloeg de vrouwen om het hart en ze bogen zich diep neer. De mannen vroegen: "Waarom komt u in een graf zoeken naar de Levende? 	 Daraile, shudepe tele le mosa pe phuv, le manush phende lenge, "Sostar roden mashkar le mule kodoles kai si zhuvindo?


De 24 ouderlingen, die voor God op hun troon zaten, vielen in aanbidding voor Hem neer en zeiden: 	 Porme le bish tai shtar manush (elders,pasturia) pele tele ai azbade e phuvlenge chikhatasa ai luvudisarde O Del.


Zij zullen niet naar de waarheid luisteren, maar hun eigen dwaze ideeën volgen. 	 Chi mai ashunena ka chachimos, duriona te ashunen paramicha kai nai chache.


Zij waren diep onder de indruk, want Hij zei de dingen zo zeker. Hij wist waar Hij over sprak en hoefde Zijn woorden geen kracht bij te zetten door aan te halen wat anderen hadden gezegd. 	 Kodo narodo chudimesas sar sicharelas, ke O Jesus delas duma putierasa.


Hij zag twee boten liggen die half uit het water waren getrokken. De vissers stonden iets verderop hun netten schoon te spoelen. 	 Dikhlia dui chunuria pasha pai, le masharia nas kotse ke xalavenas penge siti.


Zij stonden weer op het punt Hem gevangen te nemen, maar Hij ontkwam. 	 Pe kadia mai zumade te len les; numa skepisailo anda lenge vas.


Wij gingen in Troas aan boord van een schip en zeilden in één ruk naar Samotrace. De volgende dag legden wij in Neapolis aan en gingen van boord. 	 Kana geliamtar ando Troas, liam o paraxodo ai geliam strazo ande Samothracia, ai pe terharin aresliam ande Neopolis.


Later, toen Hij uit de dood was teruggekomen, herinnerden Zijn discipelen zich dat Hij dit gezegd had. Het klopte precies met wat er in de Boeken staat. 	 Sa anda kodia O Jesus zhuvindisailo andai martia ka traio, leske disipluria dine pe goji ke phendiasas kadia, ai won pachanaspe o ramomos ai e vorba kai phendiasas O Jesus.


Ik heb hier enkele opgeschreven opdat u zult geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God. Als u in Hem gelooft, leeft u in Zijn naam. 	 Numa kadala dieli sas ramome, saxke te pachan tume ke O Jesus si O Kristo, O Shav le Devlesko; ai kana pachan tume te avel tume o traio ande lesko anav.


Dwazen! Heeft God niet de buiten èn de binnenkant gemaakt? 	 Prosto san! Pate O Del kai kerdia le avrial, chi kerdia vi andral?


Geen mens haat zijn eigen lichaam, maar verzorgt en voedt het, zoals ook Christus zorgt voor de Gemeente, 	 Khonik shoxar nas leske gratsia lesko stato; numa pravarel peske statos ai lel sama lestar, sar O Kristo lel sama katar e khangeri;


Hij raakte haar hand aan en de koorts verdween. De vrouw stond op en maakte een maaltijd voor Hem klaar. 	 Azbadia lako vas, ai o zharo meklia la; wushtili ai podaisardia les.


Als u alleen maar houdt van mensen die ook van u houden, krijgt u geen beloning. Dat doen zelfs bedriegers. 	 Ke te avela tumenge drago ferdi kodola kai san lenge drago, che mishtimos si tume chi keren sa kadia? Le manush kai chiden e taksa.


Maria raakte daardoor in de war en werd bang. Zij vroeg zich af wat hij bedoelde. 	 E Maria daraili xantsi palal vorbia kai phendia lake, ai gindilas pa so phendia lake o angelo,


Ga niet van tevoren bedenken wat je zult zeggen om je te verdedigen. Onthoud dat goed! Ik zal jullie de juiste woorden in de mond leggen. 	 Na gindin tume mai anglal so te phenen, ai na daran.


In Lystra zat een man op straat, die zijn voeten niet kon gebruiken. Hij was al sinds zijn geboorte verlamd en had nooit kunnen lopen. 	 Ando Listra beshelas tele iek manush ke nashtilas te phiral, bange sas leske punrhe de sar kerdilo sas, ai shoxar chi phirdia sas.


Maar in het achterste deel mocht alleen de hogepriester komen en dan nog maar één keer per jaar. Hij moest bloed meenemen en dat op het gouden deksel van de ark sprenkelen om daarmee zijn eigen zonden en die van het hele volk voor God te bedekken. 	 Iek data swako bersh o baro rasha avilo korkorho andre ande duito soba. Wo chi avilo andre bi le ratesa. Wo dia o rat ka Del sar ek podarka pala leske bezexa, ai vi pala sa le bezexa le manushenge.


Wat zou het geweldig zijn als zij in Christus gingen geloven. Toen God Zich van hen afkeerde, betekende dit dat Hij Zich naar de rest van de wereld keerde om hun Zijn redding aan te bieden. Nog geweldiger is het als de Joden tot Christus komen. Dan is het net alsof dode mensen weer levend worden. 	 E, kana sas thodine rigate e lumia kadia lashardili le Devlesa. So kerdiola kana lela le O Del pasha peste? Antunchi avela o traio kodolenge kai sas mule.


om uiteindelijk te komen tot de opstanding uit de dood. 	 ai te aresav te dashtiva te zhuvindiv mashkar le mule.


Maak u toch niet zo druk om gewoon voedsel. Het is zo verteerd en snel bedorven. Werk voor het voedsel, dat blijft en waardoor u eeuwig leven krijgt. Ik zal u dat geven. Dat heeft God Mij opgedragen." 	 Na keren buchi le xabeneski kai rimolpe, numa keren buchi le xabeneski kai beshel but vriama ai kai kerel te avel o traio kai chi mai getolpe. Ai ke O Shav le Manushesko dela tumenge; ke O Del, O Dat, thodia pe leste o semno leska putierako."


De mannen van de Hoge Raad begrepen wel dat dit verhaal op hen sloeg. Zij zouden Hem het liefst meteen gevangen nemen. Maar zij durfden niet, omdat zij bang waren dat het volk het niet zou nemen. Dus lieten zij Hem met rust en gingen weg. 	 Mangenas te thon o vas pe leste, numa daraile katar o narodo: ke won zhanenas kai wo dia duma iek paramichi pala lende, mekle les, ai geletar.


Daarop zei Hij tegen de man: "Praat er met niemand over. Ga meteen naar de priester om u te laten onderzoeken. Neem ook het offer mee dat volgens de wet van Mozes moet worden gebracht voor de genezing van melaatsheid. Dan zal iedereen weten dat u genezen bent." 	 Porme O Jesus phendia leske, "Arakh tu! Te na phenes kanikaske, numa zha sikadio kal rasha; ai de e podarka kai phendia o Moses te den, kashte te zhanen."


De Joodse wet gaf maar een versluierd beeld van de geweldige dingen, die Christus voor ons zou doen. Jaar in jaar uit werden telkens weer dezelfde offers gebracht, maar toch konden de mensen onder dat oude verbond daardoor niet gered worden. 	 O Zhidovisko zakono si sar ek patreto kai sikavel le lashe dieli kai si te aven. Le rasha dine podarki po altari ka Del sa data, bersh pala bersh. Numa le podarki chi kerde le manushen vorta ai chi skepisarde le manushen.


Maar de Here zei tegen hem: "U moet gaan, Ananias! Ik heb besloten die man te gebruiken. Ik heb hem uitgekozen om Mij bekend te maken aan andere volken en hun koningen en ook aan het volk van Israël. 	 Numa O Del phendia leske, "Zha, ke me alosardem kadale manushes, ai thava les te kerel mange buchi, ai te mothol murho anav le kolavre themenge, ka penge amperatsi, ai kal Zhiduvuria;


De andere Joden vielen Tertullus bij en zeiden dat hij gelijk had. 	 Le Zhiduvuria mai zuravenas e dosh pe leste, ai mothonas ke kadia si.


Maar Pilatus kon niet geloven dat Jezus al gestorven was. Hij liet de dienstdoende officier roepen en vroeg hem ernaar. 	 O Pilato chudisailo ke mulo kadia sigo, akhardia o kapitano anda le ketani, ai phushlia les, "Mulo kadia sigo?" Kana o Pilato ashundia so phendia o kapitano, o Pilato dias ordina te den les leste.


De rijkdom en de pracht van de volken zal in de stad worden gebracht. 	 O barimos ai o luvudimos le themenge avela andine andre.


Doe uw uiterste best de eenheid te bewaren die de Heilige Geest onder u tot stand heeft ge- bracht, door in vrede met elkaar te leven. 	 Thon zor te traiin andek than sar iek kai del O Swunto Duxo katar e pacha, kai astarel tume iek kavreste.


Godsdienstleraars en Farizeeërs, het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars! U bouwt monumenten voor de profeten, die door uw voorouders om het leven zijn gebracht. U legt bloemen op de graven van goede, onschuldige mensen en zegt: 	 "Nasul tumenge, Gramnoturia ai Farizeanuria! Tume manush kai ankerdion so chi san! Ke tume thon le murmunturia le profetonge, ai shukaren le greposhevuria manushenge kai sas chache;


Toen de wet van God erbij kwam om aan te tonen dat geen mens zich aan Gods geboden zou houden, namen de overtredingen toe. Maar hoe de zonde ook toenam, Gods genade nam nog veel meer toe. 	 O zakono avilo saxke te kerdion mai but shipki. Numa kotse kai o bezex butilo, o lashimos le Devlesko mai but butilo.


U zult mij het leven teruggeven. Door dicht bij mij te zijn, zult U mij vreugde geven.' (b) 	 Sikadian mange le droma le traioske; pheres ma raduimos ke pasha mande san.


Maar als je aandringt, zal hij toch opstaan om je te geven wat je nodig hebt. Dat verzeker ik je. Niet omdat je zijn vriend bent, maar omdat je de moed hebt gehad te blijven aandringen. 	 Phenav tumenge, vi te na wushtela te del les, ke lesko vortako si, wushtela ke dziliarel les ai dela les so godi trobul les.


"U bent genezen door uw geloof", zei Hij. "Ga in vrede." 	 O Jesus phendia lake, "Murhi shei, cho pachamos sastiardia tu, zha pachasa."


Aan de overkant kwamen Zijn discipelen tot de ontdekking dat zij hadden vergeten brood mee te nemen. 	 Le disipluria aresle pe kaver rig le paieske, numa busterde te len manrho pesa.


Och, vrienden in Corinthe, ik heb u verteld wat ik voor u voel. Ik houd van u met heel mijn hart. 	 Chachimasa diam tumensa duma, murhe vortacha ande Corinth! Ame phuterdiam tumenge sa amaro ilo.


Hij stelde hen gerust. "Wees maar niet bang; Ik ben het." 	 Numa strazo O Jesus phendias lenge, "Aven veselo, ke me sim, Na daran!"


Zij begrepen er niets van. "Dat zijn toch mannen uit Galilea?" riepen zij verbaasd uit. 	 Savorhe chudisaile ai shodo sas lenge, ai mothonas iek kavreske, "Eta, kodola manush kai den duma si andal Galileanuria?


Niet dat ooit iemand de Vader heeft gezien. Alleen Ik heb Hem gezien, want Ik kom bij Hem vandaan. 	 Khonik chi dikhlia le Dades; kodo kai avilo katar O Del, si kodo kai dikhlia le Dades.


Jezus zei: "Een profeet wordt door iedereen geëerd, maar niet door de mensen uit zijn eigen stad en ook niet door zijn familie." 	 Numa O Jesus phendia lenge, "Ferdi ande lesko foro ai ande lesko kher chi preznain le profeturia."


Maar de zonde maakte misbruik van de wet om slechte begeerten in mij op te wekken. Want als er geen wet is, die overtreden kan worden, heeft de zonde geen schijn van kans. 	 O bezex dabai astardia te kerel ande mande katar o zakono, but dieli chorhe kai keren ma te mangav so si avres.


Jezus zei: "U wilt eigenlijk zeggen: 'Dokter, genees uzelf.' U bedoelt daarmee: 'Wij hebben gehoord wat U in Kapernaüm hebt gedaan. 	 Ai mothonas, "Nai kado o shav le Josefosko?" O Jesus phendia lenge, "Suguro si te mothol mange, 'Dokxtoro, sastiar tu tut.' Ai vi mothon mange, 'Ashundiam, so godi kerdian ando foro kai bushol Capernaum, kerdian sa kodola dieli katse ande cho foro.'"


Hierna ging Hij met Zijn moeder, broers en discipelen naar Kapernaüm, maar zij bleven daar niet lang. 	 Pala kodia O Jesus, ai leski dei, ai leske phral, ai leske disipluria gele lesa ando foro kai bushol Capernaum, ai beshle xantsi dies.


Och, Jeruzalem, Jeruzalem! De stad die de profeten vermoordt. De stad die stenen gooit naar de mannen, die gestuurd zijn om haar te helpen. Hoe vaak heb Ik uw kinderen bijeen willen brengen als kuikens onder de vleugels van de moeder? 	 Jerusalem! Jerusalem! Kai mudaren le profeton, ai kai shuden baxensa kodola kai si tumenge tradine! Sodivar manglem te chidav che shaven, sar ek kaini kai chidel peske puion tela peske phaka. Numa tume chi manglian.


Jezus antwoordde: "Weet u wat uw probleem is? U kent noch de boeken van Mozes noch de kracht van God. 	 O Jesus phendia lenge, "Shubin tume zurales! Ke tume chi haliaren E Vorba le Devleski, ai chi e putiera le Devleski."


Maar als dan onverwacht zijn heer terugkomt, zal die hem ontslaan en behandelen als een misdadiger. 	 O gazda kodola slugako si te avel andek dies kai wo chi azhukerel les, ai andek chaso kai wo chi zhanel, si te shinel les kotora, ai thol les kodolensa kai ankerdion so nai.


God is toch niet alleen de God van de Joden; Hij is immers ook de God van de andere volken? 	 O Del si ferdi O Del le Zhidovongo? Nai vi kodolengo kai Nai Zhiduvuria? E, wo si O Del kai Nai Zhiduvuria.


God heeft mij het voorrecht en de kracht gegeven om als een goed architect de fundering te leggen, waarop een ander voortbouwt. Natuurlijk moet iedereen wel oppassen hòe hij daarop bouwt. 	 Sar o mishtimos le Devlesko kai sas mange dino, thodem o fundo sar o gojaver, ai aver vazdia opral. Numa swako te arakhelpe sar vazdel opral.


Bid daarom dit gebed: Onze Vader in de hemel, wij eren Uw heilige naam. 	 "Anda kodia rhugin tume kadia, 'Amaro Dat kai san ando rhaio, te avel cho anav ankerdo swunto.


Enkelen van hen hebben zich al van de gemeente afgewend en zijn satan gevolgd. 	 Ke uni zhuvlia phivlia vunzhe linepe pa drom o lasho te lenpe pala beng.


Ze stonden onmiddellijk op en liepen vlug terug naar Jeruzalem. Daar vonden ze de elf discipelen van Jezus en Zijn andere volgelingen allemaal bij elkaar. 	 Wushtilo opre strazo, ai gele palpale ande Jerusalem, ai arakhle le kolaver desh u iek disipluria chidine andek than, ai le kolaver kai sas lensa.


Zo maakt God ons klaar, opdat Hij ons voor alle goed werk kan gebruiken. 	 saxke o manush le Devlesko te avel vorta gata, ai te avel les swako fielo te kerel so godi si mishtimos.


Er steeg een luid gejuich op onder de mensen die erbij stonden. "De goden!" riepen zij in hun eigen taal. "De goden zijn in mensengedaante naar ons toegekomen!" 	 Kana o narodo dikhlia so kerdia o Pavlo, vazde o glaso, ai phende ande shib kodole themeske, Lycaonia; Le dela (le ikoni) kai kerdile sar le manush avile mashkar amende.


Zij boeiden Hem en brachten Hem eerst bij Annas, de schoonvader van Kajafas, de hogepriester van dat jaar. 	 Ingerde les mai anglal kai Annas; ke sas o sokro le Caiaphasosko, kai sas baro rashai kodo bersh.


Ik weet dat u in de stad woont, waar de troon van satan staat. Toch bent u Mij trouw gebleven. U hebt het geloof in Mij niet herroepen, ook niet toen mijn trouwe getuige Antipas vermoord werd in uw stad, waar satan woont. 	 Me zhanav kai beshen tume, ai kai o beng beshel po lesko skamin. Me zhanav kai tume san chache ka mande, ai tume chi aterdiaren te keren murhi buchi ai tume phenen murho anav, ai chi amboldenpe katar cho pachamos ande mande, vi kana o Antipas sas mudardo angla tumende kai o beng beshel.


Voor ieder van ons persoonlijk komt het hierop neer: De man moet net zoveel van zijn vrouw houden als van zichzelf en de vrouw moet haar man respecteren. 	 Numa vi tumenge si te len tume pala late: trobul swako rhom te avel leske drago leski rhomni sar si wo peske drago, ai swako rhomni te respektil peske rhomnes.


Hij zei alleen: "De Here zal je straffen." Maar deze mannen spotten met alles wat zij niet kennen. Zij doen precies waar ze zin in hebben, net als dieren, en gaan daaraan dan ook ten gronde. 	 Numa kadala manush den duma zhungales pa sa le dieli kai chi zhanen, numa le dieli kai zhanen, sar le zhigeni chorhe, pala kodola dieli xasaren le won.


Huichelaars! Jesaja had gelijk toen hij over u zei: 	 Tume manush kai ankerdion so chi san! O Isaiah, mishto dias profesi pa tumende kana phendia,


Hij wilde dat zij zouden weten wat een rijk en prachtig geheim Hij voor alle volken heeft. Dit is het geheim: Dat Christus in uw hart wil leven. Hij is uw hoop op Gods heerlijkheid. 	 O Del manglia te del le te zhanen o baro mishtios kai si ande kodo diela kai sas garadi. Mashkar sa le manush kai chi zhanen le Devles. So si kodo lashimos garado? Te zhanen ke O Kristo ande tumende lo, ai del tume ande tumaro ilo te zhanen ke vi tume avena ando rhaio le Devlesa.


Nee, God is niet onrechtvaardig! Anders zou Hij toch geen rechter van de wereld kunnen zijn. 	 Nichi! Ke O Del te na avilino vorta, sar sai del pe kris la lumia?


Ga dan en vergeet niet dat Ik jullie er op uitstuur als lammeren tussen de wolven. 	 Zhan! Tradav tume sar bakriorhe mashkar le ruv.


De Farizeeër stond rechtop en zei dit gebed: 'Dank u, God, dat ik niet zo ben als alle zondaars. En zeker niet zoals die tolontvanger daar! Ik bedrieg niemand. Ik pleeg geen overspel. 	 O Farisi ande punrhende rhugilaspe ande peste, "O Devla, naisiv tuke, ke chi sim sar le kolaver manush, kai si chor, nai chacho, kai keren kurvia, ai vi sar o manush kai chidelas e taksa.


"Vader", zei Jezus, "vergeef het deze mensen. Zij weten niet wat ze doen." De soldaten verdeelden Zijn kleren onder elkaar door erom te loten. 	 Antunchi O Jesus phendia, "Murho Dat, iertis le; ke chi zhanen so keren." Ai hulade leske tsalia, ai thodepe te dikhen kon niril leske tsalia.


Want niemand van ons leeft voor zichzelf. En niemand van ons maakt zelf uit wanneer en waar hij zal sterven. 	 Swako anda amende traiil peske, ai khonik chi merel peske; Te traiisaras, traiisaras le Devleske, ai te merasa, meras le Devleske. No te traiisarasa vai te merasa, sa ame Devleske sam.


U hebt het gehoord van onze medewerker Epafras, die bij ons erg geliefd is; hij is ook een trouw dienaar van Christus. 	 O Epaphras, amare kuchi vortako ande buchi si kai sichardia tume kadia diela, wo si tumenge iek sluga kai kerel e buchi kai dia les O Kristo;


Maar als Ik uit de dood ben teruggekomen, zal Ik naar Galilea gaan en jullie daar ontmoeten." 	 Kana zhuvindiva andai martia, si te zhav mai anglal tumendar ande Galilee."


Als iemand onder u vraagt wie Titus eigenlijk is, zeg dan dat hij mijn medewerker is. Hij helpt mij u te dienen. Wat de twee andere broeders betreft, die vertegenwoordigen de gemeenten, en wat zij doen is tot eer van Christus. 	 O Titus, si murho zhutitori ai kerel buchi mansa tumenge; ai le kolaver phral kai si lesa, tradine le katar le khangeria ai keren buchi ando anav le Kristosko.


Maar meet het plein voor de tempel niet op, want dat is voor de vreemde volken bestemd. Zij zullen de heilige stad 42 maanden lang vertrappen. 	 Numa chi musuris e bar avrial o tampla," wo phendia mange. Ke e bar sas dino ka le Nai Zhiduvuria kai chi pachanpe ando Del. Won phiravenape opral po o Swunto foro te pharhaven les pala shtarvardesh tai dui shon.


Als zij gelijk hebben, is Christus ook niet uit de dood teruggekomen. 	 Te na avela zhuvindimos le mulengo, chi O Kristo chi zhuvindisailo.


Ik zal mijn best doen u een en ander zc duidelijk te maken dat u er ook na mijn sterven nog lang aan zult denken. 	 Numa me kerava so godi dashtiva, saxke kana chi mai avava me, sa tume te sai den tume goji ka so phendem tumenge.


Het eerste van die wezens leek op een leeuw, het tweede op een jonge stier, het derde had een mensengezicht en het vierde leek op een vliegende arend. 	 O pervo zhigania zhuvindil sas sar ek liono, o duito sas sar ek vetselo, o trito zhigania zhuvindil sas les ek mui sar o manush, ai o shtarto sas sar ek vulio ( baro chirikli).


Toen Herodes over Jezus hoorde, zei hij tegen zijn dienaars: "Dat moet Johannes de Doper zijn, die weer levend is geworden. Daarom kan Hij al die wonderen doen." 	 Pe kodia vriama o Herod o tetrarch, ashundias e viasta pa O Jesus.


Waar jaloezie en eerzucht zijn, vindt u ook wanorde en meer van dat kwaad. 	 Ke kotse kai si e zhaluzia ai o gindo te keres nasulimos, che vortakoske, kotse si vi o traio o bi malado ai vi o but nasulimos.


U moet niet worden als de mensen die zich niets van God aantrekken. U moet anders worden, door een nieuwe manier van denken. Dan kunt u ontdekken wat God wil. En wat Hij wil, is goed, aangenaam en volmaakt. 	 Na len tume pala traio kadala lumiako, numa meken le Devles te parhuvel tumen sa vi tumari goji, ai antunchi sai haliarena so O Del mangel - so si malades, so si leske drago, ai so si vorta.


Hij zal hen vlug antwoorden. Maar het is de vraag of Ik bij de mensen geloof zal vinden als Ik terugkom." 	 Phenav tumenge, kerela lenge sigo kris, numa kana O Shav le Manushesko avela, arakhela pachamos pe phuv?"


Ik zal u laten zien dat de Mensenzoon macht heeft om zonden te vergeven." Hij zei tegen de verlamde: "Sta op, neem uw draagbaar en ga naar huis." 	 "Numa ke zhanen ke O Shav le Manushengo pe phuv si les putiera te iertil le bezexa, ai phendia le bangeske, "Vushti opre, le cho than ai zha khere."


Maar ze ontdekten dat de steen voor de ingang was weggerold. 	 Numa dikhle e bax spidias palpale katar o greposhevo.


Petrus antwoordde: "U bent de Christus." Jezus zei dat zij dit aan niemand mochten vertellen. 	 Antunchi O Jesus dias le trad, te na phenen kanikaske pa leste.