Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, jullie lijken op witgekalkte graven, die er van buiten mooi uitzien, maar van binnen vol doodsbeenderen en bederf zitten. 	 "Nasul tumenge, Gramnoturia ai Farizeanuria! Tume manush kai ankerdion so chi san! Tume san sar greposhevuria vusharade, ai kerde te miazon shukar avrial, numa andral pherde mule manushenge kokala ai so godi nai vuzho.


"Welnu", zei Hij. "Geef de keizer wat de keizer toekomt en aan God wat God toekomt." 	 Won phende, "O Caesar." O Jesus phendia lenge, "Den ka Caesar so si lesko, ai den ka Del so si le Devlesko."


Want ze begrepen nog steeds niet wie Hij was. Zelfs niet na het wonder met de broden dat ze 's avonds hadden gezien. 	 Ke chi haliarde so znachil o miraklo le manrhengo; ke lengo ilo zuralo sas.


Daarom vind ik dat wij de niet-Joden die God gehoorzamen, niet moeten lastigvallen met de wet van Mozes. 	 Amos 9:11-12. Anda kodia, me mangav te na keren bunto mashkar le manush kai chi zhanen le Devles ai kai denpe le Devleske.


Als wij door de Levitische priesters en hun wetten gered hadden kunnen worden, waarom moest God dan Christus sturen? Een priester als Melchizédek en niet als Levi, Aäron en de andere priesters? 	 Te le Zhidovonge rashai ai lenge zakonuria dashtisardia te skepin ame. Sostar O Del tradia pesko Shav O Kristo sar ek Baro Rasha, sar o Melchizedek, sarte te tradel ame iek sar o Mekchizedek, ai nai iek andai vitsa le Aaronoski?


Terwijl ze voor de schijn lange gebeden opzeggen, beramen ze allerlei plannen om weduwen geld af te troggelen. Dit soort mannen zal de zwaarste straf van God krijgen." 	 Ke tume xan le phivliange khera, ai rhugin tume lungo rhugimos te miazol ke lashe san: anda kodia si te perel mai phari kris pe tumende."


De Farizeeërs en godsdienstleraars vroegen aan Jezus: "Waarom trekken Uw discipelen zich niets aan van de oude traditie? Zij hebben voor het eten niet eens hun handen gewassen." 	 Antunchi le Farizeanuria ai le Gramnoturia phushen les, "Sostar che disipluria chi keren o zakono le phurenge, numa xan bi te xalaven penge vas?"


Maar de boeren begonnen met hen te vechten. De ene ranselden zij af. Een ander sloegen zij dood en weer een ander gooiden zij met stenen dood. 	 Numa kudula kai bariarenas pe rez line leske slugen ai marde iekes, iekes mudarde, ai ande iek shude baxensa. Magdata tradia avre slugen, kadia data tradias mai but ai kerde lenge sakadia.


Ik had niets om aan te trekken en u hebt Mij kleren gegeven. Ik was ziek en u hebt Mij opgezocht. Ik zat in de gevangenis en u bent bij Mij geweest.' 	 Nas ma tsalia, ai tu dian ma tsalia, naswalo simas, ai lian sama mandar, phandado simas, ai tu avilian te dikhes ma."


Pilatus ging weer naar de Joden toe en zei tegen hen: "Hier is Hij weer. Begrijp mij goed: Volgens mij heeft Hij niets ernstigs gedaan." 	 O Pilate pale ankliste avri, ai phendia le Zhidovonge, "Eta, anav les tumenge avri, saxke te zhanen ke chi arakhav ande leste chi iek nasulimos.


"Waar moeten we hier brood vandaan halen om al die mensen te eten te geven?" vroegen de discipelen verwonderd. "Hier woont immers niemand." 	 Le disipluria phende leske, "Kai te las dosta manrho ande kadia pusta te pravaras ka savo baro narodo?"


Hij vroeg: "Wat staat daarover in de wet van Mozes?" 	 O Jesus phendia lenge, "So phendiasas o Moses tumenge?"


Die avond aten Jezus en Zijn discipelen bij Levi thuis. Er waren ook veel collega's van Levi uitgenodigd en nog anderen met een slechte naam. Want van dat soort mensen gingen er nogal wat achter Jezus aan. 	 Kana O Jesus xalas ando lesko kher, but manush kai chiden e taksa, ai le bezexale avile te beshen kai skafidi lesa ai leske disipluria.


Vroeger was u een slaaf van de zonde. Maar God zij gedankt: Toen u hoorde wat er over Christus werd verteld, hebt u dat met een dankbaar hart aangenomen. 	 Numa luvudime te avel O Del! Tume kai sanas mai anglal slugi le bezexeske; pachaian tume akana sa tumare ilesa ka zakono kai ande kodo sanas sicharde.


Hij had een enorme stem en riep: "Gevallen! De grote stad Babylon is gevallen! Zij is een woonplaats geworden voor demonen en een gevangenis voor alle boze geesten. Binnen haar muren wonen alle vieze en lelijke vogels. 	 Wo tsipisardia le baro glasosa, "O Babylon O Baro si pharhado. Le beng ai le bi vuzhe duxuria beshen kotse ai swako fielo le nasulimasko duxo si kotse.


Niet alle mensen die 'Here' tegen Mij zeggen, komen in het hemelse Koninkrijk. Want daar komt u alleen als u doet wat mijn hemelse Vader wil. 	 Na swako kai phenena mange 'Devla, Devla' avena ande amperetsia le rhaioski, numa kodola kai kerena e voia murhi Dadeski kai si ando rhaio.


Jezus antwoordde: "Waarom zouden de vrienden van de bruidegom niet mogen eten? Zolang de bruidegom bij hen is, hebben zij geen reden om niet te eten. 	 O Jesus phendia lenge, "Sar sai zholin le manush kai si akharde ka abiav, kana o manush kai ansurilpe lensalo?


Broeders, als één van u niet langer met de Here leeft, moet u hem weer bij de Here terugbrengen. 	 Murhe phral! Te si vari kon anda tumende kai durilo katar O Del, ai te si vari kon kai anel les palpale,


Petrus zei weer dat het niet waar was. Even later begonnen de mensen in de poort er zelf over. "U bent wèl een discipel van Jezus", zeiden zij tegen Petrus. "Het is duidelijk te horen dat u uit Galilea komt." 	 Mai iek data phendias, "Nai chaches, ai tsirha vriama, kodola kai sas pashai iag avile ka Petri ai phende leske, "Chaches tu san iek anda lende, ke tu san andai Galilee, ai cho divano purhil tut."


Als u met vuurvast materiaal op de fundering hebt gebouwd, krijgt u loon. 	 Vari kaske buchi vazdini po fundo rhevdila, lela e podarka.


Want de waarheid blijft in ons en zal altijd bij ons zijn. 	 Ke o chachimos traiil ande amende, ai avela amensa sa data.


in een laaiend vuur laat zien wie Hij is. Dan zal Hij allen straffen die niets van God willen weten en hun oren dichthouden voor het goede nieuws van onze Here Jezus. 	 Andek bari iag te chinuin kodolen kai chi zhanen le Devles, ai kodolen kai chi pachan o mui la lashia viasta kai mothol pa Jesus Kristo.


Onze eigen zin gaat recht in tegen de wil van God. Hij onderwerpt zich niet aan Gods wet en kan dat ook niet. 	 Ke kodola kai lenpe pala le dieli le statoske, won si le duzhmaia le Devleske; ke chi lenpe pala zakono le Devlesko, ai vi nashtin.


Nu wil ik u een gunst vragen; ik zou het namens Christus van u kunnen eisen omdat het uw plicht is, 	 Anda kodia, marka, pala Kristo me sim ivia te mothav tuke so trobul te keres.


Is een mens niet veel meer waard dan een schaap? Het is dus toegestaan op de sabbat goed te doen." 	 Sode mai but mol manush sar bakro? Anda kodia slobodo te kerelpe mishtimos po Sabat.


Dit is een brief van Paulus, een dienaar van Christus Jezus. Hij heeft mij uitgekozen om Zijn apostel te zijn en overal het goede nieuws bekend te maken, 	 O Pavlo, ek sluga le Jesus Kristosko, sas akhardo te avel Apostle alosardo te phenel e lashi viasta le Devleski.


Maar enkelen van hen merkten schamper op: "Hij had er toch wel voor kunnen zorgen dat Lazarus niet gestorven was! Hij heeft toch ook iemand van blindheid genezen?" 	 Ai uni anda lende phende, "Wo kai phuterdia le iakha le korheske, nashti kerdia vi kado manush te na merel?"


Hij heeft ons, volgens Zijn plan, nieuw leven gegeven door ons de waarheid bekend te maken. Zo zijn wij als het ware de eerste kinderen van Zijn gezin geworden. 	 Peska voiatar wo dia ame o traio katar e Vorba e chachi, saxke te avas le pervi mashkar sa le dieli kai kerdia.


Daarna gooide hij hem in de bodemloze put, sloot die af en verzegelde het slot. Dus kon de oude slang de volken in de komende duizend jaar niet verleiden. Na al die jaren moet hij voor een korte tijd vrijgelaten worden. 	 O angelo shudia les ando gropo, ai phandado les. Wo nashtisardia te atsavel le thema ma nai zhi kana getonpe le iek mi bersh. Pala kodia wo musai avel ivia xantsi vriama.


Paulus hielp mee met hout sprokkelen. Toen hij een bos takken op het vuur gooide, schoot er door de hitte een adder uit en beet zich in zijn hand vast. 	 O Pavlo chidia but krenzhetsi te shudelpe iag, numa ek sap anklisto avri andal krenzhetsi ke pala tachimos, ai huluisailo pe lesko vas.


Zij heeft in luxe en overdaad geleefd. Geef haar er evenveel pijn en ellende voor terug. Zij zegt bij zichzelf: 'Ik zit hier als een koningin op een troon. Ik ben geen hulpeloze weduwe. Ik zal niet weten wat rouw en verdriet is.' 	 Woi traiisardia ando barvalimos ai raduilaspe ande lake bezexa, akana de la chinuimos ai nekazuria. Ando lako ilo woi phenel, "Me sim amperatasaika po murho skamin", woi phenel peste," ai chi sim ek phivli ai shoxar chi avela nekazo mange."


Met het geld dat hij voor zijn verraad had gekregen, werd een stuk grond gekocht. Zelf viel hij languit voorover en zijn buik scheurde open en al zijn ingewanden kwamen eruit. 	 Le lovensa kai dine les te purhisar O Jesus. O Judas chindia peske iek kimpo, ai amboldia pe o shero pervo, ai lesko stato pharhadilo mashkaral, ai sa lesko porha ankliste avri.


God had hen daar al voor gewaarschuwd. "Pas op", zei Hij, "Ik leg temidden van de Israëlieten een struikelblok neer, een steen waaraan zij zich zullen stoten. Maar wie op Hem zijn vertrouwen vestigt, zal nooit teleurgesteld worden." (h) 	 Kai E Vorba le Devleski mothol pa leste, "Dikhen, tsav ando Zion iek bax kai kerela le manush te peraven, iek bax kai kerel le te peraven; numa kodo kai pachalpe ande leste chi avela leske lazhav.


Nee, voor Tyrus en Sidon zal het op de dag van het grote oordeel niet zo zwaar zijn als voor u. 	 Numa po dies la krisako mai vushoro avela lenge e Tyre ai Sidon sar tumenge.


Ik stuur hem naar u terug. Ik wil dat u weet dat hij mij heel na aan het hart ligt. 	 Ai tradav les tute akana, premin les, sar te avilino iek kotor anda mande.


Wie bij Jezus Christus hoort, heeft met zijn oude natuur en begeerten afgerekend; die zijn aan het kruis geslagen. 	 Kodola kai si le Kristoske karfosarde le statos penge bezexensa, ai le dielensa kai sas lenge drago.


Misleid uzelf niet. Want als u alleen maar luistert en niets doet, lijkt u op iemand die in de spiegel heeft gekeken en 	 Ke o manush kai ashunel E Vorba le Devleski, ai chi kerel so mothol, wo si sar iek manush kai dikhelpe ande glinda ai dikhel sar lo.


Nog diezelfde dag kwamen er enkele Sadduceeërs naar Hem toe. De Sadduceeërs beweerden dat de doden niet meer levend worden. 	 Sa kodo dies uni Saduseanuria kai mothon ke nai traio pala e martia avile leste ai phushle les,


Petrus vroeg: "Here, als één van mijn broeders mij telkens kwaad doet, hoe vaak moet ik hem dan vergeven? Zeven keer?" 	 Antunchi o Petri avilo ka Jesus ai phushlia les, "Gazda, sodivar trobul te iertiv murhe phraleske te kerela bezexa karing mande? Zhi ka e eftato data?"


Zijn gezicht schitterde als de bliksem en Zijn kleren waren zo wit als sneeuw. 	 Strefialas sar o rhunjito, ai leske tsalia sas parne sar o iiv.


Ik zeg deze dingen niet om u in een keurslijf te persen, maar om u te helpen. Ik wil graag dat u goed leeft en dat zo min mogelijk dingen uw aandacht van de Here afleiden. 	 Phenav kodia te av tumenge mishto, te na dzilarav tume, te mangav te ingerav tume ka so si mishto, so serel ke astardion ke amaro Del.


Wat zal de eigenaar van de wijngaard doen, als hij dit hoort? Zal hij die boeren niet hun verdiende loon geven en uit de weg ruimen? De wijngaard zal hij aan andere mensen geven. 	 Kana o gazda le rezako avela, so kerela kodole manushenge? Avela ai mudarel kodole nasul manushen, ai dela e rez ka kaver.


Sommigen van hen missen het belangrijkste in het leven: Zij kennen God niet werkelijk. Ik bid dat God jullie Zijn genade zal geven. 	 Uni phende ke zhanenas kadala dieli, ai duri le katar o pachamos. O lashimos le Devlesko te avel tumensa.


Ik wil mijn brief met deze woorden besluiten. Wees blij. Laat alles in orde komen. Houd mijn woorden in gedachten. Leef in vrede en harmonie met elkaar en de God van liefde en vrede zal bij u zijn. 	 Ai akana, murhe phral, ashen Devlesa! Roden te aven vorta; den zor iek kavres; keren buchi andek than; traiin ande pacha, ai O Del le dragostiamasko ai la pachako avela tumensa.


Want Ik deed het om een duidelijk voorbeeld te geven. Volg Mij hierin na. 	 Ke sikadem tumenge sar te keren, kaste te keren sar me kerdem tumenge.


Maar wie in mijn Koninkrijk naast Mij zullen zitten, maak Ik niet uit. Dat bepaalt God." 	 Numa te beshen ka murho chacho vas ai ka murho stingo, nai mandar te dav. Kodo than avela dino ka kodola kaske getosardias le murho Dat.


Ook u wordt door de Geest in dit gebouw, in dit huis van God, ingevoegd. 	 Lesa tume san ande so kerdiol te kerdion sa le kolavrensa iek kher kai O Del beshel katar Swunto Duxo.


Maar de man kon het toch niet voor zich houden. Opgewonden vertelde hij overal dat Jezus hem had genezen. Jezus kwam zo in de belangstelling te staan dat Hij niet meer onopgemerkt een stad kon binnengaan. Daarom bleef Hij maar buiten op het platteland. Maar ook daar wisten de mensen Hem te vinden. 	 Numa kado manush gelo ai dia duma pa so kerdia O Jesus, ai phendia e lashi viasta kai godi zhalas. Pala kodia O Jesus nashti zhal ando foro angla le manushen, numa sas ande pusta, ai le manush avile leste katar swako rig.


Andreas mengde zich in het gesprek. 	 Iek anda leske disipluria, o Andre, o phral le Simonosko Petri, phenel leske,


"Kom maar kijken", zei Hij. Dus gingen zij met Hem mee, zagen waar Hij woonde en bleven de rest van de dag bij Hem. Dit gebeurde rond vier uur 's middags. 	 O Andre, phral le Simonosko Petri, sas iek andal dui manush kai ashundia so phendia o Iovano, ai liape pala Jesus.


Voor de derde keer vroeg Jezus: "Simon, zoon van Johannes, houd je van Mij?" Toen Jezus hem voor de derde keer vroeg of hij van Hem hield, werd Petrus verdrietig. "Here", zei hij, "U weet alles. U weet toch dat ik van U houd!" "Zorg dan voor mijn schapen", zei Jezus. 	 Ai mai phendia leske pe trito data, "Simon, shav le Jonasosko, san tuke drago mange?" O Petri nekezhisailo anda so phendia leske pe trito data, "San tuke drago mange?" ai phendia leske, "Devla, tu zhanes swako fielo; tu zhanes ke sim mange drago tuke." O Jesus phendia leske, "Le sama katar murhe bakriorha."


"Dat kan", zei Jezus. "Omdat u op Mij vertrouwt, bent u genezen." Op datzelfde moment kon de man weer zien. En hij ging met Jezus mee naar Jeruzalem. 	 O Jesus phendia leske, "Zha, cho pachamos sastilia tu." Ai strazo dikhlia, ai liape pala Jesus.


Als je op het veld bent, ga niet naar huis om wat kleren te halen. Vlucht! 	 Ai kodo kai si ande niva te na zhal palpale te lel peske tsalia.


Maar toen Paulus over rechtvaardigheid, zelfbeheersing en het komende oordeel van God sprak, kreeg Felix het benauwd en zei: "Het is voorlopig wel genoeg. Als het me schikt, zal ik u nog wel eens laten roepen." 	 Numa o Pavlo delas duma sar te traiis ek traio vorta, ai te les tutar sama, ai e kris kai si te avel pe lumia, o Felix darailo, ai phendia, "Zhatar ai mai ashunava tute aver data kana avela ma vriama."


Niemand kan hogepriester worden omdat hij dat zelf zo graag wil. Hij moet door God voor dit werk geroepen zijn, net als Aäron. 	 Na bustres ke o manush chi alosarel pes te avela o baro rasha ke wo mangel te avela o baro rasha, numa O Del akharel les pala leski buchi sar O Del alosardia o Aaron.


Hieruit kunnen wij een belangrijke les leren. Ook al werden al deze gaven en offers gebracht, ze konden het geweten van de mensen toch niet zuiveren. 	 Tela o phuro zakono, won dine podarki ai sakrifikaturia, numa chi wusharde le ile le manushenge kai andine le.


Wat u ook doet, doe alle werk met plezier, alsof het voor de Here is en niet voor mensen. 	 Saviatar godi avela tumari buchi keren la sa tumare ilesa, sar te kerdianas buchi le Kristoske, ai na le manushenge.


Wees op uw hoede; blijf trouw aan de Here; gedraag u als mannen en wees sterk. 	 Len sama, beshen zurales anda pachamos, aven rhom, zuraven tume.


"Het licht zal niet lang meer bij u zijn", antwoordde Jezus. "Loop in het licht zolang het kan. Want als de duisternis u overvalt, ziet u de weg niet meer. 	 O Jesus phendia lenge, "E vediara si tumensa mai xantsi vriama. Phiren zhi kai si tumen e vediara, kashte te na avela o tuniariko pe tumende, ke kodo kai phirel ando tuniariko chi zhanel kai zhal.


Petrus en de anderen die in slaap waren gevallen, schrokken wakker. Ze zagen Jezus in het hemelse licht staan met de twee mannen bij Zich. 	 O Petri, ai kodola kai sas lesa sovenas, numa sar beshenas vushtiarde, dikhle o barimos le Jesusoske, ai le dui manush kai sas lesa.


Maar als u anderen onderwijst, waarom onderwijst u zichzelf dan niet? U beweert dat men niet mag stelen. Steelt u zelf dan niet? 	 Apo, tu kai sichares le kolavren, sostar chi sichares tu tut? Tu kai mothos ke chi trobul te chores, sostar tu chores?


Dus als deze dingen beginnen, ga dan rechtop staan en kijk omhoog! Want je verlossing is niet ver meer!" 	 Kana kadala dieli nachinaina te kerdiol, antunchi dikhen opre, ai vazden tumaro shero, ke tumaro skepimos pashelo."


Toegankelijkheid 	 Acces Universal


"Maar ik geloof dat ik u bij Hem in de tuin heb gezien", zei een knecht van de hogepriester. Deze was familie van de knecht van wie Petrus een oor had afgeslagen. 	 Iek sluga le bare rashaski sas ek niamo kodolesa kai o Petri shindiasas lesko khan, phendia, "Pate chi dikhlem tu ando sado lesa?"


Enkele valse getuigen beweerden dat zij Hem hadden horen zeggen: "Deze tempel is door mensen gemaakt. 	 Uni wushtile opre te xoxaven pa leste, phende,


Ik vast twee maal per week. En ik geef U tien procent van alles wat ik verdien.' 	 Postiv duvar ando kurko, dav desh anda ek shel partia."


Ik zit terwille van Christus Jezus in de gevangenis, omdat ik zeg dat u, die geen Joden van geboorte bent, ook tot Gods huis behoort. 	 Anda kodia, me, o Pavlo, o manush phandado le Jesus Kristosko tumenge kai chi san Zhiduvuria,


En van een vijgeboom plukt u toch ook geen olijven of vijgen van een wijnstok? En uit een zoutwaterbron komt toch ook geen zoet water? Nou dan! 	 Sai ek khash kai barion le figi pe leste, murhe phral, bariol masleni pe leste? Ai po khash kai bariol o struguro, bariol figi pe leste? Ai o pai o londo nashtil te del pai kai nai londo.


Jezus begon in het openbaar op te treden toen Hij ongeveer dertig jaar oud was. Men dacht dat Jozef Zijn vader was. 	 Kana O Jesus nachinail peske buchi trenda bershengolo sas; le manush gindinas ke sas o shav le Josefosko, ai O Josef sas o shav le Helisosko,


Dat moet dan maar! Ik ben u nooit teveel geweest. Omdat ik met inzicht te werk ga, heb ik u ook met inzicht voor Christus gewonnen. 	 Avava tumenge mai xantsi drago te avena tume mange kadia de drago? Tume preznain, ke chi mangavas kanchi tumendar. Numa vari kon mothola, ke zhanglem sar te kerav ai ke astardem tume le xoxaimasa.


Maar Jezus sprak niet over de tempel! Hij bedoelde Zijn eigen lichaam. 	 Numa O Jesus delas duma pai tampla peske statosko.


Als mijn Plaatsvervanger komt, zal Hij de mensen in de wereld overtuigen van zonde, rechtvaardigheid en oordeel. 	 Ai kana avela, sikavela le narodoske ke shubinpe pa bezex, pa so si vorta, ai pai kris le Devleski.


Wanneer Ik kom in mijn heerlijkheid met al de engelen, zal Ik op mijn schitterende troon zitten. 	 "Kana avela O Shav le Manushesko ande pesko barimos, ai sa le angeluria lesa, antunchi beshela pe pesko skamin o amperatitsko.


Hij was Zich tenvolle bewust dat de Vader Hem de macht over alle dingen had gegeven. Hij wist dat Hij bij God vandaan kwam en weer naar God zou teruggaan. 	 O Jesus zhanelas ke O Dat diasas swako diela ande leske vas, ke avilo katar O Del, ai zhalatar ka Del.


Zij hebben geen leugen over hun lippen laten komen en er valt niets op hen aan te merken. 	 Chi iek xoxaimos chi avilo anda lengo mui, bi doshale le.


Hij riep Zijn discipelen en de vele mensen die waren toegestroomd bij Zich en zei: "Wie bij Mij wil horen, moet zijn eigen wensen opzijzetten. Hij moet zijn kruis opnemen en Mij volgen. 	 Ai kana O Jesus akhardia o narodo ai peske disiplon leste, wo phendia lenge, "Te si vari kon kai mangel te avel pala mande, musai te bustrel pa peste, te lel pesko trushul, ai te avel pala mande.


De aktiviteiten zijn verschillend, maar ze worden ontplooid door dezelfde God, Die alles in ons allen bewerkt. 	 But fialuria dieluria, numa iek Del kai kerel sa savorhende.


De koning kreeg medelijden met hem, liet hem vrij en zei dat hij niets meer hoefde te betalen. 	 Leske gazdaske pelias mila, ai meklias les te zhal ivia. Iertisardias les so godi kamelas leske.


Zij zagen dat sommige van Zijn discipelen voor het eten hun handen niet wasten. 	 Dikhle uni andal leske disipluria xanas bi te xalaven penge vas,


Simon Petrus antwoordde: "Naar wie moeten wij toegaan, Here? U bent de enige Die ons over het eeuwige leven kan vertellen. 	 Ai O Simon Petri phendia leske, "Devla, kaste te zhasas ame? Si tu le vorbi kai den o traio le rhaiosko.


Want er komt een tijd dat de mensen niet meer naar de waarheid willen luisteren, maar leraars zoeken die hun vertellen wat zij graag willen horen. 	 Ke avela e vriama kai le manush chi mai mangena te ashunen e chachi Vorba le Devleski, numa lenape pala penge ginduria, ai chidena pasha pende bute manushen kai sicharen, ai kai mothona lenge so mangen won te ashunen.


Jezus werd naar het paleis van de hogepriester gebracht, waar de Hoge Raad was bijeengekomen. 	 Ai ningerde O Jesus ka o baro rashai: kai sa le bare rasha, ai le phure kai poronchinas, ai le Gramnoturia chidinisaile.


Daarom kwam gouverneur Pilatus naar buiten en vroeg: "Waarvan beschuldigt u Hem?" 	 O Pilate anklisto avri te zhal karing lende, ai phendia, "Savatar dosh si tume pe kado manush?"


Nauwelijks was de man weer buiten of hij ontmoette iemand van wie hij nog wat geld tegoed had. Hij greep hem bij de keel en eiste zijn geld onmiddellijk terug. 	 "Numa e mizmo sluga sar zhalas avri, arakhlias iek andal kaver slugi, kai kamelas leske iek shel teliara. Lias les korhatar ai phendias, " Pochin mange so godi kames mange."


Hij heeft dit gedaan door de dood aan het kruis van Zijn eigen menselijk lichaam. Als gevolg daarvan heeft Christus u in de dichte nabijheid van God gebracht. 	 Numa akana katar e martia kai lesko Shav lia ande pesko stato manushesko, O Del kerdia te avel tume e pacha lesa, saxke te kerel te aven angla leste Swuntsi, vuzhe, ai bi doshako,


De Joden schoven een zekere Alexander naar voren. Zij vonden dat hij maar eens wat moest zeggen. Hij hief zijn hand op en wilde zijn standpunt verdedigen. 	 Uni manush anda narodo line o Alexander ai thode les angla narodo. O Alexander antunchi kerdia iek semno anda vas ai manglia te del duma te chacharel le angla narodo.


Het eeuwige leven is dat zij U kennen als de enig ware God, en Jezus als de Christus Die U naar de aarde hebt gestuurd. 	 Ai o traio le rhaiosko si te zhanen tu tut ferdi o chacho Del, ai O Jesus Kristo, kodoles kai tradian.


Door de zonde is uw lichaam onderworpen aan de dood. Maar als Christus in u woont, is uw geest levend omdat God u als rechtvaardig beschouwt. 	 Te si o Kristo ande tumende, marka ke tumaro stato mulo lo pala bezex, o Swunto Duxo si traio ande tumende ke O Del kerdia anda tumende te aven vorta angla leste.


Begrijpen jullie het dan nog niet? Zijn jullie vergeten dat Ik 5000 mensen van maar vijf broden te eten heb gegeven? 	 Sa chi haliaren, chi seren le panzh manrhe ai le panzh mi zhene, ai sode kozhnitsi ashshile?


Simon Petrus en een andere discipel volgden Jezus. Die andere discipel was een kennis van de hogepriester. Hij mocht tegelijk met Jezus op de binnenplaats van het paleis. 	 O Simon Petri ai aver disiplo lenaspe pala Jesus, kodia disiplo zhanelas les o baro rashai, ai gelo vi wo le Jesusosa ande bar le baro rashasko.


God heeft bewezen dat die boodschap waar is; door tekenen, wonderen en machtige daden. En ook door de gaven van de Heilige Geest te geven aan wie Hij wil. 	 O Jesus sas o pervo te phenel amenge pa lesko skepimos, porme kodole manush kai ashunde leste phende le vorbi may palal. O Del sikadia amenge kai leski Vorbi si chache pala leske semnuria, mirakluria, ai buchi, ai Wo dia le podarki le Swuntone Duxoske sar wo manglia.


Want Hij heeft een dag vastgesteld, waarop Hij rechtvaardig over de mensheid zal oordelen, door een Man die Hij daartoe heeft aangewezen. Om iedereen te garanderen dat Hij Zijn woord zal houden, heeft Hij die Man uit de dood laten terugkomen. 	 Ke thodia ek dies, kai kerela kris pe lumia le chachimasa ieke manushesa kai wo alosardia; dia te zhanen savorhe kana andai kodole manushes, katar e martia ka traio.


In de wet van Mozes staat dat wij zo'n vrouw moeten stenigen. Wat is Uw mening?" 	 Ando amaro zakono, o Moses dia ame ordina te mudaras baxensa kadalatar zhuvli. Numa so phenes tu?"


Met de derde ging het net zo. Geen van de zeven broers kreeg kinderen bij de vrouw en zij stierven allemaal. Tenslotte stierf ook de vrouw. 	 Ai sakadia zhi ka o eftato, ai nas les glate: antunchi vi e zhuvli muli.


Op een dag kwamen er enkele godsdienstleraars en Farizeeërs naar Jezus toe. Zij vroegen Hem een wonder te doen om te bewijzen dat Hij werkelijk de Christus was. 	 Antunchi uni andal Gramnoturia ai Farizeanuria dine les atweto ai phende leske, "Gazda, mangas te dikhas semno tutar."


Deze keer wil ik niet alleen maar even bij u aankomen. Ik zou graag wat langer blijven als de Here het goed vindt. 	 Chi mangav kadia data te dikhav tume ando nakhimos, numa mangavas te beshav iek vriama pasha tumende te mangela O Del.


Ja, dan zijn de gestorven gelovigen reddeloos verloren. Als wij alleen voor dit leven onze hoop op Christus hebben gevestigd, zijn wij meer te beklagen dan wie ook. 	 Ai vi kodola kai mule ando Kristo, xasarde le.


Alle gemeenten in Asia groeten u. Ook van Aquila en Prisca en de gemeente die in hun huis samenkomt, wil ik de hartelijke, christelijke groeten overbrengen. 	 Le khangeria ande Asia den tume dies lasho. E Aquila ai e Priscilla la khangeriasa kai si ande lengo kher den tume dies lasho ando Del.


"Prijs de Here, de God van Israël. Hij heeft Zijn volk bezocht en gered. 	 Luvudime te avel le Devles, O Del le Zhidovongo, ke andia te lia sama pe pesko narodo ai skepisardia les.


God, de Vader, heeft u uitgekozen, omdat Hij u al lang tevoren kende. De Heilige Geest heeft u afgezonderd om Jezus Christus te gehoorzamen en door Zijn bloed gereinigd te worden. Mijn wens voor u is dat u meer en meer de genade en vrede van God zult ontvangen. 	 Tume sanas alome mai anglal katar o Del O Dat, ai tume san leske pala lesko Swunto Duxo te keren so mangel O Jesus Kristo, ai te aven vuzharde katar lesko rat. O mishtimos ai a pacha te aven shorde ande tumare ile.


Maar als je voor de mensen doet of je niets met Mij te maken hebt, zal Ik voor de engelen van God doen of Ik niets met jou te maken heb. 	 Numa kon godi phenela ke nai murho anglal manush, i me phenava ke nai murho anglal le angeluria le Devleske.


Ik wens u allen Gods genade toe. 	 Te avel tume savorhen o mishtimos le Devlesko.


Hij heeft uw leven verrijkt. En u geholpen voor Hem te spreken en u een volledig begrip van de waarheid over Christus gegeven. 	 Ke ande leste pherdilian sa le barvalimata kai si ande vorba ai ando divinimos, ai ando zhanglimos;


Wij hadden dat overigens best van u mogen eisen, maar hebben het niet gedaan om u tot een voorbeeld te zijn. Leef daar dan ook naar! 	 Ame kerdiam kadia, na ke amenge slobodo te premisaras tumaro zhutimos; numa ke mangliam te sikavas tumenge sar te keren.


Wel, als het om dat eten gaat, weten wij dat er geen andere goden bestaan. 	 Anda xamos kai trobul te xan le masa shinade le devlenge, zhanas ke iek xoxamno del ande lumia, nai kanch, Iek korkorho Del si!


Als u geen medelijden met anderen hebt gehad, zal God ook geen medelijden met u hebben. Maar als u wel medelijden met anderen hebt gehad, zal Gods medelijden het winnen van Zijn oordeel. 	 Ke O Del dela pe kris bi milako, kodoles kai nas leske mila andal kolaver; numa e mila niril pe kris.


Wij weten dat de persoon die wij vroeger waren, niet meer leeft. Die is met Christus aan het kruis gestorven. Zo is er afgerekend met het wezenlijke van de zonde. 	 Ai zhanas mishto, ke amaro phurano manush sas karfosardo le Kristosa po trushul, saxke amaro stato o bezexalo te avel mudardo, ai te na mai avas le slugi le bezexeske.


Red eerst Uzelf en kom van dat kruis af!" 	 Skepisar tut, ai aidi tele pa trushul."


Pas daarvoor op. Laten wij ook geen gemeenschap met andere vrouwen hebben, zoals sommigen van hen; want daarom stierven er op één dag 23.000 van hen. 	 Na ingeras amaro stato kai kurvia, sar uni anda lende kerde, ai mule anda lende ande iek dies bishtai trin mi.


Elke dag ging Jezus naar de tempel om onderwijs te geven. De mensen kwamen al vroeg in de morgen naar Hem luisteren. En elke avond ging Hij de stad uit om ergens op de Olijfberg de nacht door te brengen. 	 E diese O Jesus sicharelas ande tamplo; ai e riat zhalas te beshel pe plaiin kai busholas Masleni.


Jezus antwoordde: "Boze geesten gaan alleen maar op de vlucht voor gebed." 	 O Jesus phendia lenge, "Kodolestar anklel avri ferdi kana rhugis tu ai zhonis.


Maar om ontucht te voorkomen, is het beter dat iedereen trouwt; elke man moet zijn eigen vrouw hebben en elke vrouw haar eigen man. 	 Numa te na kerdiol kurvimos, te avel swakones leske rhomni, ai swakona rhomni swako rhom.


"Weg met hem!" schreeuwde de mensenmassa. 	 Ke savorhe lenaspe pala leste ai tsipinas te mudaren les.


Dwazen! Wanneer zult u eens leren dat 'geloven' geen zin heeft als u niet tegelijk ook dcet wat God van u vraagt? Geloof dat niet met daden samengaat, is geen echt geloof. 	 Tu manusha kai chi haliares kanchi! Manges te dikhes ke o pachamos bi le lashimasko, chi mol kanchi?


En zij prezen God voor wat met mij gebeurd was. 	 Ai naisinas le Devles anda mande.


Op een gegeven ogenblik liepen een heleboel mensen, zowel Joden met hun leiders als niet-Joden, opgewonden te hoop om voorgoed met de apostelen af te rekenen en hen te stenigen. 	 Le Zhiduvuria ai kodola kai Nas Zhiduvuria penge barensa lashardionas te chinuin o Pavlo ai o Barnabas, ai te mudaren le baxensa.


Als u probeert het met God in orde te maken door de wet te houden, hebt u de band met Christus verbroken; u wijst daarmee Zijn genade van de hand. 	 Tume kai roden te aven jinde vorta angla Del ando zakono thodine san rigate katar O Kristo. Ai mai nai tumenge o lashimos le Devlesko.


Na aankomst in Caesarea ging hij naar Jeruzalem en bezocht daar de christengemeente. Daarna reisde hij verder naar Antiochië. 	 Kana areslo ande Caesarea, gelo ande Jerusalem, ai kotse gelo kai khangeri te dikhel le phralen, porme gelotar ando Antioch. Kana beshlo xantsi vriama ando Antioch, gelotar, ai zhalas karing e Galatia ai e Phrygia, ai kotse delas zor ando anav le Devlesko le disiplon kai sas kotse.


Ook al zal, bij wijze van spreken, mijn bloed als een drankoffer worden uitgegoten over uw geloof dat u God als een offer aanbiedt, toch zal ik blij zijn en die blijdschap met u allen delen. 	 Amborim murho rat kodia si murho traio avela thodino sar iek podarka ka sakrifis kai tumaro pachamos anel angla Del. Ai te avela kodia raduime sim ai hulavav murho raduimos tumensa.


Al vragen Joden wonderen als bewijs en zoeken Grieken naar wijsheid, 	 Le Zhiduvuria mangen ek semno, ai le Grekuria roden zhanglimos.


Iedereen moest naar de stad of het dorp van zijn voorouders gaan om zich te laten inschrijven. 	 Savorhe gele te ramonpe ando foro kai kerdiol.


Hij moet ook een goede naam hebben bij de mensen, die niet tot de gemeente behoren; anders zou hij door allerlei beschuldigingen in een val van satan kunnen lopen. 	 Ai trobul vi te avel respektime katar le manush kai chi zhanen le Devles, saxke te na avel gratsia le manushenge ai te na perel andel atsaimata le bengeske.


"Er komt een tijd dat u uiteengejaagd wordt; dan gaat ieder zijn eigen weg en laat Mij in de steek. Maar echt alleen zal Ik niet zijn, omdat de Vader dicht bij Mij is. 	 Eta, e vriama avela, ai vunzhe avili, kai avela swako ande tumende respiime, pe peski rik, ai mekena ma korkorho; numa chi sim korkorho, ke O Dat si mansa.


Of dacht u iemand met dure kleren te zullen zien, zoals aan het hof van een koning? 	 So gelian te dikhen? Iek manush huriardo andel shukar tsalia? Kodola kai phiraven shukar tsalia beshen andel khera amperatonge!


De volgende morgen kwamen weer heel veel mensen naar de plaats waar Jezus het brood had uitgedeeld. Zij dachten dat Hij daar nog zou zijn, omdat Zijn discipelen de vorige dag alleen waren weggevaren. 	 Pe terharin, kana o narodo kai beshle pe kolaver rig la mariako, dikhle ke sas kotse ferdi iek chuno. Won zhangle ke O Jesus chi anklisto ando chuno peske disiplonsa, numa geletar korkorho.


Hij is gezien door Petrus en daarna door de twaalf apostelen samen. 	 Ai ke sikadilo ka Cephas, porme le desh u donge.


Zij begrijpen niet dat Christus gestorven is om het tussen God en hen goed te maken. In plaats daarvan proberen zij door goed te leven Gods gunst te winnen en willen zij zich niet door Jezus Christus laten redden. 	 Ke chi haliarde sar O Del kerel le manushen te aven vorta angla leste, ai won rode te keren pengo zakono te aven vorta, ai kadia chi manglia te keren sar O Del kerel andal manush vorta.


Van nu af aan zal in gezinnen onenigheid zijn. Drie mensen zullen voor Mij zijn en twee tegen, of omgekeerd. 	 Ke dakanara panzh zhene ando iek kher hulade (chi aven iek fielo), trin chi malevana pala dui, ai dui chi malavena pala trin.


Och, domme Galaten, door wie bent u tot die waandenkbeelden gekomen? Ik heb u toch zo'n duidelijk beeld gegeven van Jezus Christus, Die aan het kruis gestorven is. 	 Tume dzile Galatians! Kon kerdia farmichi pe tumende? Ke sas angla tumare iakha vorta o patreto sar mulo O Jesus po trushul.


Dan zult u de waarheid kennen en door de waarheid bevrijd worden." 	 Ai tume zhanena o chachimos, ai o chachimos skepisarela tumen."


Daar groeide het kind op tot een flinke, sterke jongen. Hij bleek een bijzondere wijsheid te hebben. De genade van God was op Hem. 	 O tsinorho bariolas, ai zuriavolas ando duxo; ai gojaver sas e goji, ai o mishtimos le Devlesko sas po leste.


Daarna zei Jezus: "Als je een lamp aansteekt, zet je er toch geen pot overheen. Natuurlijk niet! En je verstopt hem ook niet onder een bed. Je zet hem ergens bovenop of houdt hem omhoog. Dan schijnt het licht alle kanten uit. 	 Wo phendia lenge, "Khonik chi del iag iek memeli ai garavel les telai vadra vai telai pato? Numa thol les pe skafidi te del vediara savorhen kai si ando kher.


Door het vuur, de rook en de zwavel die de paarden uitspuwden, werd een derde deel van alle mensen gedood; het waren drie vreselijke rampen. 	 O trito partia anda sa le manushenge sas mudarde pala e iag ai thu ai sulfer kai avile anda lenge mui.


Als het lichaam alleen maar oog was, hoe zou het dan moeten horen? Als het lichaam een en al gehoor was, hoe zou het dan moeten ruiken? 	 Te avilino sa o stato iakh, kai avilino o ashunimos? Te avilino sa ashunimos, kai avilino o sungaimos?


Er wacht het volk van God dus nog altijd een zuivere, volkomen rust. 	 Si ek hodinimos kai azhukerel le shavenge le Devleske.


Soms denk ik wel eens dat God ons, apostelen, de laagste plaats heeft toegewezen, als gevangenen die de dood in de armen lopen. Want in de arena van de wereld zijn wij een schouwspel geworden voor engelen en mensen. Wat een tegenstelling tussen u en ons! 	 Ke O Del miazol mange kerdia anda amenge apostluria le palune andal manush, sar shinade ka martia: anda kadia dikhlia ame e lumia le angeluria, ai le manush.


Want allen die door de Geest van God geleid worden, zijn zonen van God. 	 Sa kodola kai lenpe pala Swunto Duxo le Devlesko si shave Devleske.


Hij reisde verder naar Jeruzalem. Onderweg, in de steden en dorpen, sprak Hij met de mensen. 	 Jesus nakhelas andel foruria ai andel gava, sicharelas, ai zhalas karing o Jerusalem.


Er staat niet voor niets in de Boeken: "Het is uw schuld dat de naam van God over de hele wereld door het slijk gehaald wordt!" (a) 	 Ke E Vorba le Devleski mothol, pala tumende le Zhiduvuria o kolaver narodo mothol nasulimos pa Del.


Christus heeft sommigen aan de Gemeente gegeven die apostel zijn, anderen die namens Hem spreken; sommigen die het goede nieuws aan ongelovigen vertellen, anderen die de christenen geestelijk verzorgen en weer anderen die onderwijzen. 	 Wo si kai dia podarki ka swako manush; dia unen te aven apostluria, aver te aven profeturia, kaver te angeren e lashi viasta, ai kaver te aven manush kai den duma pa Del, ai uni te sicharen.


Kortom, er zijn drie dingen die blijven: Geloof, hoop en liefde. Maar de liefde is het voornaamste. 	 Ai akana kadala trin dieli beshen, o pachamos, o azhukerimos, e dragostia, numa e mai bari anda kadala dieli si e dragostia.


Het spreekt eigenlijk vanzelf dat ik zo over u denk, want u hebt een bijzondere plaats in mijn hart. Immers, of ik nu gevangen zit of in vrijheid het geloof in Jezus Christus verdedig en verkondig, u deelt mee in de genade die God mij bewijst. 	 Chaches ke kadia gindiv pa tumende savorhe ke tume san ande murho ilo! Ke vi tume lian anda lashimos kai O Del dia ma, akana kai sim phanglo ai vi kana chi simas phanglo te thav partia ai te sikavav o chachimos la lashia viastako, tume kai savorhe san ande kado lashimos kai si me.


liep de stad uit Hem tegemoet. Zij hadden palmtakken in de hand en juichten uitbundig: "Alle eer is voor God! Alle eer is voor Hem, Die komt in naam van de Here! De koning van Israël!" 	 Line patria katar le krenzhi, ai gele angla leste, ai tsipinas, "Hosana! Raduime O Amperato le Zhidovongo kai avel ando anav le Devlesko!"


Later, toen Johannes de Doper door koning Herodes gevangen was genomen, ging Jezus terug naar Galilea om de mensen het goede nieuws van God te vertellen. 	 Pala kodia o Iovano sas thodino ande temnitsa, O Jesus avilo ande Galilee. Wo del duma e lashi viasta le Devleski katar O Del.


Vergeet niet dat uw Vader precies weet wat u nodig hebt, al voor u Hem erom vraagt! 	 Na keren sar lende; ke tumaro Dat kai si ando rhaio zhanel so trobul tumen mai anglal sar te mangen lestar."


Zon, maan en sterren hebben een verschillende helderheid; en ook de sterren onderling verschillen in lichtsterkte. 	 Aver si o strefiamos la khamesko, aver si o strefiamos le shunutosko, ai aver si o strefiamos le cherhaiengo. Iek chererhai strefial aver fialo katar aver chererhai.


Maar Martha had het veel te druk met het klaarmaken van het eten. Op een gegeven ogenblik werd het haar teveel. Zij kwam bij Jezus staan en zei: "Here, hoe kunt U het goed vinden dat mijn zuster hier maar zit en ik al het werk moet doen! Zeg toch tegen haar dat zij mij moet helpen." 	 Numa e Martha kopaiime sas te kerel bucha ando kher, avili ai phenel, "Devla, nai tuke kanchi kai murhi phei mekel ma korkorho te podail? Phen lake te zhutil ma."


De man ging weg en vertelde overal in de provincie Dekapolis wat Jezus voor hem had gedaan. Iedereen luisterde met verbazing naar hem. 	 Kodo manush gelotar ai phendia sa le manush ande Decapolis so godi kerdia leske O Jesus; ai sa le manush chudisaile.


Ik heb Titus en die andere broeder gevraagd naar u toe te gaan. Hebben die soms hun eigen voordeel gezocht? Uitgesloten! Zij en ik hebben dezelfde Geest en volgen dezelfde weg. 	 Manglema katar o Titus te zhal tumende, ai tradem lesa le phrales kai zhanen. Tume mothon ke o Titus lia vari so tumendar? Pate chi kerdiam wo ai me iek fielo buchi ai phirdiam saikfielo?


als hij twijfelachtig is en onzeker in zijn optreden. 	 ke dui ginduria si les, ai chi zhanel so mangel.


"Ik sta hier vandaag terecht omdat ik geloof dat de doden weer levend zullen worden!" 	 Vai amborim kai tsipisardem kana simas mashkar lende, ai kai phendem ke pachav ma ke le mule wushten, anda kodia dino sim pe kris adies angla tute."


Of het nu om Paulus, Apollos of Petrus gaat; of om de wereld, het leven en de dood; of om heden of toekomst: Alles ligt vast in Gods hand en is van u. 	 Te avel Pavlo, vai Apollos, vai Cephas, vai e lumia, vai o traio, vai e martia, vai le dieli kai si akana, vai le dieli kai si te aven; sa tumaro si;


Zijn bedienden kwamen hem tegemoet. "Uw zoon is al weer beter!" vertelden zij hem. 	 Inker po drom sas te zhal peste khere, kana leske slugi avile ande lesko drom, ai mothon leske. "Cho shav traiil."


Zij weten niet hoe zij in vrede moeten leven. 	 Chi zhanen o drom la pachako,


Dat ik dit zeg, is niet bedoeld als een veroordeling. Ik zei u immers al dat wij zoveel van u houden dat wij niet alleen met u willen leven, maar ook sterven. 	 Nai te dosharav tume kai dav duma kadia, ke mai phendem, ke tume san ande amare ile vi ando traio ai vi kai martia.


Want zoals de bliksem van oost naar west langs de hemel schiet, zo zal het zijn als Ik terugkom. Waar het lijk ligt, daar komen de gieren. 	 Kai godi avela mulo stato kote chidenpe chiriklia kai xan mas."


Jij echter hebt precies mijn lessen opgevolgd, mijn levenswandel, het doel dat mij voor ogen stond, mijn geloof, mijn geduld, mijn liefde voor de mensen en mijn doorzettingsvermogen. 	 Numa tu lian tu pala murho sicharimos, ai sar traiivas, ai so sas murhe ginduria, murho pachamos,ai murhi rhavda, murhi dragostia, ai sar inkeravas le Devlesa, ai zhanes murhe vutuimata, ai murhe chinuria.


Toen Hij weer in de tempel was, vertelde Hij de mensen over God en Zijn Koninkrijk. Terwijl Hij daarmee bezig was, kwamen enkele leidende priesters en Farizeeërs naar Hem toe en vroegen: "Mag U dit wel doen? Wie heeft U daar de bevoegdheid voor gegeven?" 	 Ai kana avilo ande tamplo, le bare rasha ai le phure kai poronchinas avile leste sar sikavelas, ai phende, "Kon phendias tuke ke sai keres so tu keres, ai kon dias tu kudia putiera?"


Na herhaalde dreigementen lieten de Joodse leiders hen gaan, want zij konden geen goede reden vinden om hen te straffen. Zij durfden hun niets aan te doen, omdat het volk God prees voor wat er was gebeurd; 	 Ai mai tsipisarde pe lende te na mai sicharen, ai porme mekle le, chi zhanenas sar te den le mai bare kris, ke pala narodo; ke sa o narodo rhuginaspe ka Del, ai naisinas le Devleske anda so kerdilia.


Mijn kinderen, u doet mij echt weer verdriet. Ik voel dezelfde pijn als een vrouw die bevalt. Zo sterk is mijn verlangen dat Christus in u zichtbaar wordt. 	 Murhe kuchi shave! Haliarav pale iek chino tumenge, sar iek chino kai si la zhuvlia kana bianjol lake iek glata, zhi kai O Kristo lashardiol ande tumende.


Paulus wist dat de Raad voor de helft uit Sadduceeërs en voor de helft uit Farizeeërs bestond. Hij riep: "Mannen broeders! Ik ben een Farizeeër en kom uit een familie van Farizeeërs! Ik sta hier vandaag terecht omdat ik verwacht dat de doden weer levend zullen worden!" 	 Numa kana o Pavlo zhanelas ke uni anda narodo kai sas kotse sas andal Saduseanuria, ai kolaver rik sas andal Farizeanuria, anda kodia o Pavlo tsipilas angla lende, "Manushale, Murhe phral, Farisi sim, shav le Farizeanosko; ai ke pachav ma ke le mule sai zhuvindin, anda kodia den me pe kris!"


Maar Jezus zei: "Houd hem niet tegen, want iemand die in mijn naam wonderen doet, zal niet vlug kwaad van Mij spreken. 	 Numa O Jesus phendia leske, "Na aterdios les: ke nas iek manush kai kerel iek miraklo ande murho anav, kai sai del duma nasul pa mande."


Jezus antwoordde: "Elia zal inderdaad eerst komen om alles in orde te maken. Ja, hij is al gekomen en zij hebben met hem gedaan wat ze wilden, zoals de profeten hadden voorspeld. En wat hebben de profeten over de Christus geschreven? Dat Hij veel zal lijden en dat de mensen Hem zullen minachten." 	 O Jesus phendia lenge, "Chaches trobul te avel o Elias, ai te anel palpale swako fielo sar kai sas; sar si ramosardia ke O Shav le Manushesko musai chinuil but, ai avela shudino lendar.


Toen tot de duivel doordrong dat hij op de aarde was neergegooid, achtervolgde hij de vrouw uit wie het jongetje was geboren. 	 Kana o baro sap kai si o beng arakhlia peste pe phuv, strazo wo rodelas e zhuvli, e dei le tsinorhosko.


Ze gingen terug om het aan de anderen te vertellen. Maar die geloofden het ook nu nog niet. 	 Gele ai phende le kolavrenge. Le kolaver chi pachanas.


Zorg voor de weduwen, als zij tenminste niemand anders hebben die voor hen zorgt. 	 Le sama ai respektisar le phivlian kai si chaches phivlia.


Alle Joden weten hoe ik heb geleefd. Zij kennen mij van jongsaf aan. Ik heb mijn opvoeding eerst in Tarsus en later in Jeruzalem genoten. 	 Murho traio de katar le vriama kai simas terno, sa le Zhiduvuria zhanen les. Ke datunchara me traiisardem ande Jerusalem mashkar murho narodo.


Volg de wettige weg. Als er bepaalde wensen of verlangens zijn, kunnen die in de officiële volksvergadering aan de orde komen. 	 Ai te mai si tumen vari so kai miazol tumenge ke nai mishto, lasharasa kodia diela ande kris.


God is machtig om u sterk te maken in uw geloof. Dat is het goede nieuws over Jezus Christus dat ik breng. De waarheid over Hem is eeuwenlang verborgen gebleven, maar nu bekendgemaakt. 	 Luvudisaras le Devles! Kai leste si e putiera te del tume zor ando pachamos, ande lashi viasta kai anav, e viasta kai phenav pa Jesus Kristo, ai so sichiliam kai sas garado katar O Del, kadia diela sas garadi but vriama palpale.


De hogepriester maakte zich vreselijk kwaad en scheurde zijn kleren kapot. 	 Antunchi o baro rashai shindia peske tsalia, ai phendia, "So mai trobul ame marturia?


Jezus antwoordde: "Heb de Here, uw God, lief met heel uw hart, ziel en verstand. 	 O Jesus phendias leske, "Te avel tuke drago O Del sa che ilesa, sa che duxosa, ai sa cho gojasa." Kado si o pervo ai o mai baro andal zakonuria.


Er is wijsheid nodig om dit te begrijpen. De zeven koppen van het beest zijn de zeven bergen, waar de vrouw op zit. Ook zijn het zeven koningen. 	 Katse trobul ame goji. Le efta shere le lolo zhungale zhigeneske si la plaia kai e zhuvli beshel,


Misschien denkt u dat het geen kwaad kan in de tempel van een zogenaamde god te eten, maar als iemand met een zwakker geweten dat ziet, kan hij daardoor in moeilijkheden komen. Misschien gaat hij dan ook dat voedsel eten, terwijl hij steeds het gevoel houdt te zondigen. 	 Ke te si vari kon kai dikhel tu kai zhanes ai beshes palai skafidi ande khangeri kai si ikoni, leski goji kai si slabo chi ningerela les te xal kodolendar masa kai shinade le devlenge, ai kadia o slabo xaiil,


Langs de weg zat een blinde bedelaar, Bartimeüs. Zodra deze hoorde dat Jezus van Nazareth eraan kwam, begon hij te schreeuwen: "Jezus, Zoon van David, heb medelijden met mij!" 	 Wo ashundia ke O Jesus andai Nazareth nakhelas, ai tsipisardia, phenel, "Jesus, tu Shav le Davidosko, al tuke mila anda mande!"


Toen nam de duivel Hem mee naar het dak van de tempel in Jeruzalem 	 Porme o beng ingerdia les ando Swunto foro, ai thodia les ta opre pe tamplo.


Zoals u zult kunnen nagaan, kwam ik pas twaalf dagen geleden in Jeruzalem aan om onze God te aanbidden. 	 Sai dikhes tu korkorho ke nai mai but de sar desh u dui dies kai simas ande Jerusalem te rhugiv ma ka Del.


Jullie zijn schoon en zuiver, maar niet allemaal." Hij zei dat omdat Hij wist wie Hem zou verraden. 	 Ke zhanelas savo si te purhila les, sa anda kodia phendia, "Chi san savorhe vuzhe."


Alle discipelen lieten Hem in de steek. Zij maakten dat ze wegkwamen. 	 Antunchi sa le disipluria mekle les, ai rhispisaile.


Waarom? Omdat ik niet van u houd? God weet wel beter. 	 Sostar phendem kadia? Ke nai mange drago tume? Nichi. O Del zhanel.


God weet hoe ik naar u verlang met de liefde van Christus Jezus. 	 O Del zhanel ke o chachimos mothav, kana mothav ke drago san mange savorhe ande dragostia kai avel katar O Jesus Kristo.


Er is bij niemand anders redding te vinden; Hij is de Enige, door wie de mensen gered kunnen worden." 	 Nai skepimos ande chi iek aver; ke nai ando cheri chi iek aver anav kai sas dino mashkar le manush, kai ame sai avas skepime.


Ik wil graag leed verdragen als dat redding en eeuwige heerlijkheid in Christus Jezus brengt aan de mensen die door God zijn uitgekozen. 	 anda kodia rhevdiv swako fielo po mishtimos kodolenge kai O Del alosardia, saxke vi won te sai avel le o skepimos kai si ando Jesus Kristo ai vi o luvudimos ande swako vriama.


Als wij Hem Zijn gang laten gaan, gaat iedereen in Hem geloven. Als de Romeinen moeten ingrijpen, zal het met onze invloed gedaan zijn. Dan hebben we niets meer over de heilige stad en dit volk te zeggen." 	 Te mekasa les te kerel, savorhe pachanpe ande leste; ai le Romanuria avena ai pharhaven amari tampla ai amaro them!"


Want van tijd tot tijd raakte een engel uit de hemel het water aan. Wie dan het eerst in het water stapte werd genezen, wat voor ziekte hij ook had. 	 Ke ek angelo le Devlesko hulelas pe vriama ai mishtilas o pai; o pervo naswalo kai hulelas ando pai kana sas buntuime, sastiolas anda pesko naswalimos. Savestar godi sas.


Het nieuws over dit geweldige wonder ging als een lopend vuurtje door heel de streek. 	 Kodia viasta geli ande sa kodo them.


Houd u ver van elke vorm van hoererij. Geen andere zonde heeft zc wezenlijk met uw lichaam te maken. Als u met een andere dan uw eigen vrouw gemeenschap hebt, doet u kwaad aan uw eigen lichaam. 	 Duriol katar e kurvia. Le kaver bezexa kai kerel le manush avri si anda stato; numa kodo kai kerel e kurvia kerel bezex pe pesko korkorho stato.


Toen zag ik een aantal tronen; degenen die erop zaten, kregen macht om recht te spreken. Ik zag ook de zielen van de mensen, die onthoofd waren om hun openlijke trouw aan Jezus en aan wat God had gezegd. Zij hadden het beest en zijn standbeeld niet aanbeden en het teken op hun voorhoofd of hand geweigerd. Zij werden weer levend en heersten samen met Christus, duizend jaar lang. 	 Porme dikhlem le thana kai le amperaturia beshen. Kodola kai beshenas kotse sas dine e putiera te phenen kon si doshalo. Dikhlem le duxuria kodolenge kai sas mudarde ke phende pa Jesus ai denas duma e Vorba le Devleski. Won chi luvudisarde o zhungalo zhigania vai lesko xoxamlo del. Won chi premisarde lesko semno po lengo chikhat vai vas. Won avile palpale ka traio ai won si le bare kai poronchin le Kristosa pala iek mi bersh.


Als er maar één deel was, zou u niet van een lichaam kunnen spreken. 	 Iek kotor, kai avilino o stato?


De wind waait waarheen hij wil. Je hoort hem wel, maar je weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat. Zo is het ook als iemand door de Geest van God nieuw leven krijgt." 	 E barval phurdel kai woi mangel, ai ashunes o shumo, numa tu chi zhanes katar avel, ai chi kai zhal; sakadia si swako manush kai kerdilo anda Swunto Duxo."


Broeders, wij vragen u respect te hebben voor uw leiders die door de Here zijn aangewezen. Zij verrichten veel werk onder u en wijzen u terecht waar dat nodig is. 	 Amare phral, mangas tumendar te respektin kodolen kai keren buchi mashkar tumende, kodolen kai O Kristo thodia te ingeren tume po drom o lasho ai te sicharen tume.


Zij smeekten of ze Hem mochten aanraken, al was het maar de kwast van Zijn mantel. Allen die dat deden, werden helemaal gezond. 	 Rhugisaile leste te mekel le naswalen, ferdi te azban e tivala leske raxamaki, ai kon godi azbadias leski raxami sastile.


Toen Judas, de verrader, zag dat Jezus ter dood was veroordeeld, kreeg hij berouw. Hij vond het verschrikkelijk wat hij had gedaan. Meteen ging hij het geld naar de leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad terugbrengen. 	 Kana O Judas kodo kai dias les ando vas, dikhlias ke shinde leske kris te mudaren les, keisailo, ai ningerdias palpale le trenda kotora rup kal rasha ai kal phure kai poronchinas.


Zij moet bij iedereen goed bekend staan door alles wat zij heeft gedaan. Heeft zij haar kinderen goed grootgebracht? Heeft zij zowel vreemdelingen als christenen gastvrij ontvangen? Heeft zij zieken en gewonden geholpen? Staat zij altijd klaar om te helpen? 	 Ai te zhangliolpe ke kerel mishtimos, ai ke bariardia peske glaten, ai ke premilas mishto le manushen kai avenas late, ai ke xalavelas le punrhe le Devleske narodoske, ai ke zhutisardia pel chorhe, ai ke kerdia but lashimos.


Groet ook Asyncritus, Phlégon, Hermes, Patrobas, Hermas en de andere gelovigen die bij hen zijn. 	 Dikhen o Asyncritus, o Phlegon, o Hermes, o Patrobas, o Hermas, ai le kolavre phralen kai si lensa.


Maar als wij in het licht van God leven, zijn wij één met elkaar en wast het bloed van Zijn Zoon Jezus ons schoon van al onze zonden. 	 Numa te traiisarasa ande vediara, sar O Del si ande vediara, antunchi sam astarde andek than, ai o rat le Kristosko lesko Shav vuzharel ame anda sa amare bezexa.


Alles wat gedaan wordt, moet fatsoenlijk en ordelijk gaan. 	 Numa swako fialo te kerdiol mishto ai vorta.


Wij hebben een voorstel. Er zijn in ons midden vier mannen die een plechtige belofte hadden afgelegd. 	 Anda kodia ker so si te mothas tuke. Si mashkar amende shtar manush kai shinade te rhuginpe ai te lenpe pala zakono le Devlesko.


Aan u, mijn toegewijde reisgenoot, vraag ik hun te helpen. Deze vrouwen hebben zich immers met mij ingespannen om het goede nieuws bekend te maken, net als Clemens en mijn andere medewerkers, van wie de namen staan opgeschreven in het Boek van het leven. 	 Vi tu, murho vortako kai shoxar chi meklian ma, mangav tutar te zhutis len; ke won kerde zurales buchi mansa te mothas e lashi viasta, ai vi le Clementosa ai sa murhe avre vortachensa kai kerenas buchi mansa, kai lenge anava si ramome ande klishka le traioski.


Het kan hun niets schelen of iets goed of slecht is. Zij trekken zich nergens iets van aan en worden voortgedreven door hun slechte gedachten en wilde begeerten. 	 Chi mai zhanen vov si so si lazhav, dine pengo stato te keren le dieli le bi vuzhe, chi aterdion vov si, ai ingerde le katar penge ginduria le chorhe te keren so godi si nasul.


Een slaaf heeft geen enkel recht, maar een zoon heeft alle rechten. 	 Ai e sluga chi beshel ando kher sagda, numa o Shav beshel kotse sa data.


Trek u dus niets aan van de Farizeeërs. Zij zijn blinde gidsen, die blinde mensen leiden. Zij zullen samen in een kuil vallen." 	 Mek le! Ke won si sar korhe kai phiraven avre korhen; kana iek korho ingerel avre korhes, vi le dui si te peren ande hunia."


Hij weet zelfs hoeveel haren je op je hoofd hebt! Wees dus nooit bang. Je bent Hem veel meer waard dan een hele zwerm mussen. 	 Ai vi tumare bal sa jinde le. Na daran, tume mon mai but sar but chiriklia.


Hij nam haar bij de hand en zei: "Sta op, meisje." Het meisje, dat twaalf jaar was, sprong uit haar bed en liep de kamer rond! Haar ouders wisten niet wat zij zagen. 	 Ai lia la vastestar, ai phendia lake, "Talitha cumi" kai si "Sheiorhio, phenav tuke, Wushti opre."


Hij verdiende er 2000 bij. Maar de man die 1000 geldstukken had gekregen, groef een gat en stopte het geld voor alle zekerheid in de grond. 	 Numa kodo kai lias iek gono sumnakai, gelo, hunadias gropa ande phuv, ai garadias pesko gazdasko sumnakai.


U gelooft Mij niet, omdat u niet bij mijn kudde hoort. 	 Numa tume chi pachan, ke tume chi san anda murhe bakria, sar phendem tumenge.


In het theater schreeuwden de mensen allemaal door elkaar. De meesten wisten niet eens wat er aan de hand was; zij waren zomaar meegelopen. 	 Uni mothonas kadia, uni aver fialo ke buntuimos kerdiliasas; ai but anda narodo chi zhanenas sostar chidinisaile sas andek than.


Laat ze maar samen opgroeien tot de oogst. Dan zal ik tegen de maaiers zeggen dat zij eerst het onkruid bijeen moeten halen en verbranden. Daarna kunnen zij het graan in de schuur brengen." 	 Meken te barion vi le dui andek than, zhi kai vriama kai trobul te chidas o jiv, antunchi phenava kodolenge kai chiden o jiv, pervo chiden o rherto, phanden le andek than te phabaren le, numa o jiv chiden ande murho bano.


De man heeft net zoveel zeggenschap over het lichaam van zijn vrouw als zijzelf en de vrouw net zoveel over het lichaam van haar man als hij. 	 E rhomni chi poronchil pe pesko stato, ke lako rhom si. Ai saikfielo o rhom nai chi poronchil pe pesko stato, ke leski rhomni si.


stuurde iedereen die met allerlei spullen het plein op kwam terug. 	 Ai chi meklia khonik te angerel vari phiria ande bar le tamploski.


In die synagoge was een man met een boze geest. Hij begon te schreeuwen: 	 Ande synagogue sas iek manush kai sas ande leste o bi vuzho; ai tsipisardia zurales.


De Heilige Geest heeft ook gezegd dat dit zo was. 	 O Swunto Duxo phendia amenge kadia, ke wo phenel,


Broeders, als iemand op iets verkeerds wordt betrapt, moet u (als mensen die door de Geest geleid worden) hem vriendelijk terechtwijzen. Vergeet niet dat u zelf ook in de verleiding kunt komen iets verkeerds te doen. 	 Murhe phral, te dikhlian ke shubisailo vari kon ande vari soste, tume kai si tume O Swunto Duxo le Devlesko, anen les palpale po drom o vorta; numa len les lashimasa, ai arakh tu te na aves vi tu zumado.


Wel, als God uiting wil geven aan Zijn toorn en als Hij wil laten zien hoe groot Zijn kracht is, wat dan nog? Heeft Hij niet lang genoeg geduld gehad met de mensen, die straf verdienden en rijp waren voor de ondergang? 	 Apo so si tume te mothon pa Del, manglia te sikavel peski xoli, saxke te sikavel leski putiera. Anda kodia rhevdisardia but ai azhukerdia kodolen kai trobulas te xoliavol pe lende, ai kai sai mudardino le.


Maar toen vond God dat de tijd gekomen was dat Zijn Zoon in mij kwam wonen. Al voor mijn geboorte had Hij dat besloten; wat een genade! Hij wilde dat ik het goede nieuws van Zijn Zoon bij de andere volken bekend zou maken. Ik ben er niet onmiddellijk met iemand anders over gaan praten, 	 Numa O Del, ande pesko lashimos, alosardia ma mai anglal sar te kerdiuav. Ai akhardia ma te kerav leski buchi.


Hij zal dan Jezus weer naar u toe sturen, van Wie al tevoren vaststond dat Hij uw Messias (A) zou zijn. 	 Wo tradel palpale tumenge le Jesusos. Wo si O Kristo de demult kai sas alosardia amenge.


De Romeinse christenen hadden gehoord dat wij in aantocht waren en kwamen ons tegemoet. Wij ontmoetten enkelen van hen al bij Forum Appii en weer anderen een paar kilometer verder, bij Tres Tabernae. Toen Paulus hen allen zag, dankte hij God en vatte nieuwe moed. 	 Kana le phral kai sas ande Rome ashunde kai aviliamas won avile zhi ka bazari kai bushol Appius Forum ai le trin kafanavi te dikhen ame. O Pavlo kana dikhlia le, naisisardia le Devles, ai mishto sas leske.


En wie dat zeggen, maken daarmee duidelijk dat zij uitkijken naar een vaderland. 	 Le manush kai phenen kadala vorbi sikaven kai azhukeren pala aver them kai si pengo.


legden hun handen op hen en zij ontvingen de Heilige Geest. 	 Antunchi o Pertri ai o Iovano thode le vas pe lende, ai line O Swunto Duxo.


Het Lam verbrak het tweede zegel en ik hoorde het tweede levende wezen zeggen: "Kom." 	 Kana wo phuterdia o duito semno, ashundem o duito zhigeni zhuvindil phenel, "Aidi ai Dikh!"


Ben ik dan niet vrij? Ben ik geen apostel? Heb ik onze Here Jezus soms niet gezien? Heeft de Here mij soms niet gebruikt om u tot geloof in Hem te brengen? 	 Chi sim me ivia? Chi sim apostle? Chi dikhlem O Jesus Kristo amaro Del? Chi san tume kerde anda murhi buchi ando Del?


Dat laatste geldt alleen voor de mensen die niet naar Hem willen luisteren, die weigeren Hem te gehoorzamen. Het ligt dus voor de hand dat zij zullen struikelen. 	 Ai E Vorba le Devleski mai mothol, "Kodo bax si Kristo kai peravel le manushen, ai o baro bax kai anel o lazhav." Ke chi mangle te pachan pe ande Vorba le Devleski, ke kadia sas lenge shinado.


Maar de man die begonnen was, zei tegen Mozes: 'Waar bemoeit u zich mee? Denkt u dat u onze leider en rechter bent? 	 ai phenel, "Kon thodia tu baro ai te des ame kris tu?"


Want in die blijde boodschap wordt de rechtvaardigheid van God bekendgemaakt. Dit betekent dat iedereen volkomen op Hem moet vertrouwen. De profeet Habakuk heeft immers geschreven: "De rechtvaardige zal in vertrouwen op Mij leven." (a) 	 Ke ande Vorba le Devleski si o chachimos le Devlesko katar o pachamos ai le pachamaske, ke kadia si le ramome, o manush kai si vorta le Devlesa traiila anda pachamos.


U moet goed weten dat in het Koninkrijk van Christus en God geen plaats is voor mensen die ontuchtig, losbandig of hebzuchtig zijn. Hebzucht is het dienen van een valse god. 	 Ke tume zhanen mishto, chi iek manush kai kerel o kurvimos, vai o bi vuzho manush, vai o manush kai mangel so si nai lesko, vai manush kai rhugilpe kal ikoni, chi zhala ando rhaio le Kristosko ai le Devlesko.


Zij waren met ongeveer twaalf personen. 	 Won sas sa andek than desh u dui manush.


"Dat staat er", zei Jezus, "omdat u uw vrouw toch wegstuurt als dat u uitkomt. 	 O Jesus phendia lenge, "O Moses ramosardia o zakono tumenge, ke zuradian tumaro ilo.


Maar God zei tegen hem: 'Dwaas! Vannacht zult u sterven. En wie krijgt nu alles wat u achterlaat?' 	 Numa O Del phendia leske, "Prosto san, e riat cho duxo avela lino; ai so lashardian kaske ashela?"


Nadat Christus had gezegd dat God niet tevreden was met de verschillende offers en gaven, die onder het oude verbond vereist waren, voegde Hij eraan toe: 	 Porme O Kristo phendia, "Tu chi manges le zhigeni mudarde vai le podarki dine te luvudin tut pala o bezex. Tu chi san plachardo lensa." Kadala dieli kerdion ke o zakono phenel te keren kadia.


Zijn Barnabas en ik dan de enige apostelen, die zelf ons brood moeten verdienen? 	 Vai ferdi mange ai o Barnabas, nai ame voia te keras buchi? Kon kerel e buchi ande ketania pe pesko choxxokuria?


Wanneer dat gebeurt, wordt werkelijkheid wat in de Boeken staat: "De dood is opgeslokt in Gods grote overwinning." (b) 	 Kana kado stato kai rimolpe vuriarelpe kai chi mai rimolpe, ai kado stato kai merel kana vuriarelape kai chi mai merel, antunchi kerdiol e vorba kai si ramome.


Want de rijken hebben vanuit hun rijkdom gegeven, maar deze vrouw heeft alles gegeven wat zij had." 	 Ke le barvale thode xantsi love anda lengo barvalimos; numa woi thodia so godi sas la te traiil.


De stem uit de hemel, die ik eerder gehoord had, zei: "Ga het boek halen dat openligt in de hand van de engel, die op de zee en het land staat." 	 Porme o glaso kai ashundem andai rhaio pale dia duma mande, "Zha" wo phendia, "Ai les e tsinorhi klishka kai si phuterdi, e klishka si ando vas le angelongo kai beshel pe maria ai pe phuv."


Ik noem u niet langer slaven, want een heer neemt zijn slaven niet in vertrouwen. Maar Ik noem u vrienden, omdat Ik u alles heb verteld wat Ik van mijn Vader gehoord heb. 	 Chi mai akharav tumen slugi; ke e sluga chi zhanel so kerel lako gazda: numa akhardem tume vortacha; ke phendem tumenge swako fielo sa so godi kai ashundem katar murho Dat.


Als u gebruik maakt van wat de wereld biedt, moet u er niet in opgaan. Want de wereld zoals wij die nu kennen, zal niet lang meer bestaan. 	 ai kodola rhusgin anda e lumia, sar kana te na rhusgin; ke o semno kadala lumiako nakhel.


Er was een man bij die luidkeels riep: "Meester! Kom toch kijken naar mijn jongen! Het is mijn enig kind. 	 Ai mashkar o narodo ek manush tsipisardia, "Gazda, rhugiv ma tute, dikh pe murho shav, ke ferdi kado si ma!


Zes dagen later nam Hij Petrus, Jakobus en Johannes mee een hoge berg op. Er was niemand anders bij Hem. Daar bovenop die berg zagen de discipelen hoe het uiterlijk van Jezus veranderde. 	 Shov dies pala kodia O Jesus lias pesa o Petri, ai o Iakov ai o Iovano, ai ningerdias le pek bari plaiing, ferdi won sas kotse: ai wo parhudilo angla lenge.


De enige brief die wij hebben, bent uzelf; een brief die in ons hart gegrift is. Door de verandering in uw leven kan iedereen zien dat wij een goed werk onder u hebben gedaan. 	 Tuma san amaro lil kai si ramome ande amaro ilo, kai sa e lumia sai zhanel ai diinel.


Terwijl zij nog naar de lucht tuurden, stonden er plotseling twee mannen bij hen, met witte kleren aan. 	 Ai sar dikhenas po cheri sar zhaltar O Jesus, eta, dui manush kai sas vuliarde ando parno sikadile lenge;


Zij vielen in aanbidding voor Hem neer. Daarna gingen zij met grote vreugde terug naar Jeruzalem. 	 Won rhugisaile leste, ai geletar palpale ande Jerusalem bare raduimasa;


De varkenshoeders sloegen op de vlucht en vertelden in stad en land wat er was gebeurd. 	 Le manush kai ningerenas le balen dikhle so kerdilia, nashle, ai phende e viasta so dikhle andel gava ai avrial le gava.


Zij dachten dat Hij om Elia riep. Eén van hen haalde vlug een spons, liet er zure wijn intrekken en stak die op een stok. Hij hield die omhoog en liet Jezus ervan drinken. 	 Strazo iek anda lende grebisailo, lias ek kotor, thodias les ando lolo shut, thodias po khash ai zumadias te del ka Jesus te pel.


Als u iemand ziet zondigen op een manier die niet de dood tot gevolg heeft, vraag God dan het hem niet toe te rekenen; als hij geen dodelijke zonde heeft gedaan, zal God hem het leven geven. Er bestaat namelijk een zonde die dodelijk is; en ik zeg niet dat u moet bidden voor iemand die zo zwaar gezondigd heeft. 	 Te dikhela vari kon peske phrales ke kerel iek bezex kai chi ingerel kai martia, trobul te rhugilpe ka Del, ai O Del dela traio kodole phrales, ai O Del dela o traio kodolen kai keren iek bezex kai chi ingerel kai martia, numa si iek bezex kai ingerel kai martia, ai chi mangav te rhugin tume anda kodo kai kerdia kado bezex.


Geef ieder wat hem toekomt. Als u belasting of invoerrechten moet betalen, doe dat dan. Als iemand een hoge positie heeft, laat dan merken dat u respect voor hem hebt. 	 Pochinen savorhenge so kamen lenge, pochinen so kamen kodolenge so trobul te pochinen, ai pochinen le love pe tumari phuv kodoleske kai trobul te avel pochindo, sikaven ke lazhan katar kodo kai kamen leske, ai keren vorta kodolesa kai trobul te keren vorta.


Hij is de Vader van al Zijn kinderen, zowel in de hemel als op aarde. 	 Kai lestar sa le famili ando rhaio ai pe phuv len lesko chacho anav.


Ondertussen was er in Efeze een Jood aangekomen, die heel goed kon spreken en de Boeken zeer goed kende. Hij heette Apollos en kwam uit Alexandrië in Egypte. 	 Iek Zhidovo kai busholas Apollos, wo kerdiilosas ande Alexandria, areslo ande Ephesus, kado manush delas duma mishto ai zhanelas mishto E Vorba le Devleski.


Wij kunnen alles verdragen, zolang wij maar weten dat u zich niet van uw trouw aan de Here laat afbrengen. 	 Ke akana ame pale traiisaras ke tume ankeren zurales tumaro pachamos ando Kristo.


De mensen verbrandden door het vreselijke vuur. Maar in plaats van zich te bekeren en God alle eer te geven, vervloekten zij Hem Die de macht over de plagen heeft. 	 Sa le manush sas phabarde katar o tachimos la iagako. Ai won dine armaia ka o anav le Devlesko. Vi kana O Del sas les e putiera opral kadala baiuria. Won chi keinpe pala lenge bezexa, ai chi amboldenpe katar lenge bezexa, ai chi luvudin le Devles.


"Hoe staat het met de Christus? Van wie is Hij een zoon?" "Van David", antwoordden zij. 	 "So gindin tume pa Kristo? Kasko shav si wo?" Won phende leske, "O Shav le Davidosko."


Omdat God ons zo heeft liefgehad, moeten wij elkaar ook liefhebben. 	 Murhe vortacha, te samas kadia zurales drago le Devleske, iame trobul te avas drazhi iek kavreske.


Jezus ging met Zijn discipelen naar het meer. Er liepen heel veel mensen achter hen aan. Die kwamen uit Galilea, Judea, Jeruzalem, Idumea, van de andere kant van de Jordaan, en ook uit de omgeving van Tyrus en Sidon. De dingen die Hij deed, waren wijd en zijd bekend geworden. Een grote menigte mensen kwam naar Hem toe om Hem met eigen ogen te zien. 	 O Jesus gelo kai maria leske disiplonsa, ai but narodo lenaspe pala leste andai Galilee, ai andai Judea,


En zijn vrouw Sara was ook al veel te oud om nog een kind te krijgen. Toch werd zijn vertrouwen daardoor niet minder. Hij ging niet twijfelen. Integendeel! 	 Pashte iek shel bershengo sas; numa lesko pachamos chi kovliolas kana delas pe goji ka pesko stato, kai sas vunzhe sar mulo, ai e Sarah kai nashtilas te avel la glate.


Terwijl de stenen hem troffen, bad Stefanus: "Here Jezus, neem mijn geest bij U." 	 Ande kodia kai shudenas le baxensa anda leste o Stephen, rhugilaspe ai motholas, "Devla, le murho traio tute."


Beste broeders, vergeet niet dat het goed is om veel te luisteren, weinig te zeggen en niet snel kwaad te worden; 	 Den tume mishto goji kacha diela, murhe kuchi phral! Ke swako manush trobul te ashunel but, numa te na grebilpe te del duma, ai te na xoliavol sigo.


Maar als wij onze zonden bekennen, is God zo trouw en rechtvaardig ons die te vergeven. Hij reinigt ons van alle zonde. 	 Numa te purhisarasa amare bezexa le Devleske, wo kerela sar shinadia ai so si vorta: wo iertila amare bezexa ai vuzharela ame anda so godi si nasulimos.


Er is geen wet die zulke dingen veroordeelt. 	 o kovlimos (chi luvudilape peste), ai le sama te na shubis tu. Nai chi iek zakono kai rimol kadala dieli.


Wie zijn leven niet wil loslaten, zal het verliezen. Wie zijn leven loslaat, zal het mogen behouden. 	 "Kodo kai rodela te skepil pesko traio xasarela les; ai kodo kai xasarela pesko traio skepila les.


Als ik iets heb gedaan waarop de doodstraf staat, wil ik mij niet tegen mijn terechtstelling verzetten. Maar als hun beschuldigingen stuk voor stuk gelogen zijn, heeft niemand het recht mij aan hen uit te leveren. Ik ga in hoger beroep bij de keizer!" 	 Te sim doshalo, ai kerdem iek baio kai trobul te merav, me merava. Numa le dieli kai won dosharen ma nai chache, kanikaske nai slobodo te del ma kal Zhiduvuria, ai te mudaren ma, ke me akharav le Caesaros.


De leidende priesters en Farizeeërs begrepen nu wel dat deze voorbeelden op hen sloegen. 	 Kana le rasha le bare ai le Farizeanuria ashunde kadia paramicha haliarde ke pa lende delas duma.


Ik stuur nog een broeder met Titus mee. Iemand van wie wij uit ervaring weten dat hij oprecht en serieus is. Hij wil heel graag mee, omdat ik hem heb verteld hoe gul u bent als er geholpen moet worden. 	 Tradas lensa amare phrales, kai butivar zumadiam les, ai wo sagda sa peske ilesa mangelas te kerel buchi. Numa akana mai but mangel te kerel buchi, ke pala baro pachamos kai si les ande tumende.


Kijk maar eens naar mijn handen en mijn voeten. Ik ben het echt. Ik ben geen geest. Voel maar. Jullie zien toch wel dat Ik een lichaam heb? En een geest heeft geen lichaam." 	 Dikhen murhe vas ai murhe punrhe, me sim, azban ma, ai dikhen! Ke o duxo nai les, chi morchi ai chi kokola, sar dikhen tume ke si man."


Ik bid God dat u bemoedigd zult worden en door sterke liefde aan elkaar verbonden blijft. En dat u de rijke ervaring zult hebben van het kennen van Christus. Want Gods geheim, dat Hij nu tenslotte heeft bekendgemaakt, is Christus Zelf. 	 Marav ma me, saxke lengo ilo te avel pherdo zor ai pechime te aven chidine ande dragostia, ai barvale andek bari goji te zhanen e buchi e garadi le Devleske, ai le Dadesko ai le Kristosko.


Hun lichamen werden naar Sichem overgebracht en in het graf gelegd dat Abraham voor veel geld van de familie van Hemor had gekocht. 	 Ai angerde le ando Shechem, ai thode le ando groposhevo kai o Abraham chindiasas lovensa katar le shave le Hamoroske, o dat le Shechemosko.


Maar hoe komt het dan dat u altijd ruzie maakt en vecht? Omdat er slechte verlangens in u zijn, die u daartoe aanzetten. 	 Katar avel le marimata ai le chingara mashkar tumende? Katar tumare ginduria le chorhe aven, kai marenpe sagda ande tumaro stato.


Daarmee hebben zij hun beloning al. Als u goed voor iemand bent, houd het dan geheim. Laat uw linkerhand niet weten wat uw rechterhand doet. 	 Numa tu kana des love kal chorhe, na mek te zhanel cho stingo vas, so cho chacho vas kerel. Kashte so dian te avel garado: ai cho Dat kai dikhel so keres garades, dela tut mishtimos."


Zij zijn net als woeste golven op zee, die schuimkoppen krijgen; zij laten zich zc door hun schandalige begeerten opzwepen, dat er allerlei vuiligheid naar boven komt. Dwaalsterren zijn het, die hun einde zullen vinden in de eeuwige duisternis. 	 Won miazon pel talazuria la mariake kana si buntuime, ai sikaven pengo nasulimos sar e spuma, won si sar le chererhaia kai chi zhanen kai zhan, ai O Del garadia lenge pe sa e vriama iek than kai so mai baro tuniariko sa data.


Filippus vertelde het aan Andreas en samen gingen zij naar Jezus om het Hem te vragen. 	 O Philip gelo ai phendia o Andre, antunchi o Andre ai o Philip gele ai phende ka O Jesus.


U weet wel wat er in Israël is gebeurd. Het begon in Galilea, niet lang nadat Johannes de Doper de mensen opriep zich te laten dopen. 	 Zhanen so kerdilia ande sa e Judea, ai kai kerde ande Galilee, mai anglal pala bolimos kai phendia o Iovano.


Ik zal u uitleggen wat hier gebeurd is. Wij zijn helemaal niet dronken! De dag is nog maar net begonnen, het is pas negen uur! 	 Kakala manush nai mate sar tume mothon, ke akana si inia chasuria diminiatsi.


Hij zal voor altijd over het volk Israël regeren en aan Zijn regering zal geen einde komen." 	 Ai poronchila po narodo kai si ande Israel kai bushon zhiduvuria sagda, ai leski amperetsia shoxar chi getolpe!"


Op een dag, toen deze mannen vastten en bij elkaar waren om de Here te aanbidden, zei de Heilige Geest tegen hen: "Geef Mij Barnabas en Saulus, want Ik heb een speciale taak voor hen." 	 Sar kerenas buchi le Devleski, ai postinas, O Swunto Duxo phendia, "Rigate o Barnabas ai o Saul mange te keren e buchi kai mangav te keren."


Als ik voor u bid, is mijn hart vol vreugde over de geweldige medewerking die u hebt gegeven aan het bekendmaken van het goede nieuws, vanaf de dag dat u het voor het eerst hoorde tot nu toe. 	 swako data kai rhugiv ma tumenge, rhugiv ma raduimasa.


"Ik zal in handen van de leidende priesters en de godsdienstleraars vallen. 	 Ame zhas ande Jerusalem ai O Shav le Manushesko avela dino ando vas kal bare rasha ai le Gramnoturia, won kerena leski kris te mudaren les.


Daarom nam deze geen risico en bracht hij hen naar de diepste kerker. Voor alle zekerheid sloot hij hun voeten in het blok. 	 Sar phende leske kodia, kodo manush thodia le ande temnitsa ta ando gor po zido, ai thodia lenge punrhe ande bare khash.


Zo'n herdersknecht denkt alleen aan zichzelf. Het interesseert hem niet wat er met de schapen gebeurt. 	 Wo nashel ke si o buchari kai si pochindo, ai chi lel sama andal bakriorha.


Toen Simon de Tovenaar zag dat de volgelingen de Heilige Geest ontvingen, doordat Petrus en Johannes hun handen op hen legden, bood hij de twee apostelen geld en zei: 	 Kana o Simon dikhlia ke O Swunto Duxo sas dino kana le apostluria thode lenge vas pe lende, wo mangelas te del le love,


Wij waren daar al enkele dagen toen Agabus, een profeet uit Judea, arriveerde. 	 Beshliam kotse neskolki dies, iek profeto kai busholas Agabus avilo andai Judea.


Als u een andere gelovige voor het hoofd stoot door iets te eten waartegen hij bezwaar heeft, laat u zich niet door de liefde leiden. Wat u eet, mag niet zijn ondergang worden. Christus is ook voor hèm gestorven. 	 Te nekezhisas chi phrales pala iek diela kai xas, antunchi chi mai phires ande dragostia, na xasar kodoles kai o Kristo mulo pala leste, pala xaben kai xas!


Maar daar bleek dat hij niets heeft gedaan waarop de doodstraf of gevangenisstraf staat. Het ging bij hun beschuldiging om bepaalde kwesties van het Joodse geloof. 	 Ai dikhlem ke thonas dosh pe leste pa uni vorbi kai motholas pa lengo zakono, numa chi mudardia kanikas te mudaren les vai te phandaven les.


Abraham vertrouwde erop dat God hem zou brengen in de stad met de vaste fundering, waarvan God Zelf de architect en bouwer is. 	 Numa o Abraham azhukerelas pala o foro kai si les zurale fundania, kai O Del phenel sar te kerel les, ai wo kerel les.


Maar Jezus zei: "Er komt een tijd dat al deze dingen die jullie zo mooi vinden, vernietigd worden. Geen steen zal op de andere blijven. Er zal niets van overblijven dan één grote puinhoop." 	 "Sa so dikhena avela pherdo, chi ashela iek bax po kaver." Won phushen lestar,


op een dag zult U ze oprollen en door nieuwe vervangen. Maar U zult Zelf nooit veranderen; aan Uw jaren zal geen einde komen." (E) 	 ai iek dies tu O Jesus doblisaresa le ai thos le rigate ai les aver. Numa tu Jesus shoxar chi parhuves tu ai chire bersh shoxar chi getolpe.


Velen geloofden in Hem en zeiden: "Zou de Christus nog meer wonderen kunnen doen dan deze Man?" 	 Numa but mashkar o narodo pachanaspe ande leste, ai phende, "Kana O Kristo avela, sai kerela mai but mirakluria sar kerdia kado?"


Op de sabbat gingen wij de poort uit naar de rivier, omdat wij verwachtten daar mensen te ontmoeten die samenkwamen om te bidden. Er bleek een groepje vrouwen te zijn. Wij gingen bij hen zitten en vertelden hun over Jezus Christus. 	 Kana dia o Savato anklistiam avri anda foro karing o pai, ke rodasas ek than te sai rhugisavas; beshliam tele, ai diam duma le zhuvliansa kai sas chidine kotse.


Zo staat het ook in de Boeken: "Ieder die op Hem vertrouwt, zal niet teleurgesteld worden." (a) 	 Ke E Vorba le Devleski mothol, kon godi pachalape ando Del chi avela leske lazhav.


Maar de mensen begonnen allemaal luidkeels te schreeuwen: "Hij moet dood! 	 Ka swako pachiv sas ek zakono kai trobulas te mekel avri iekes anda temnitsa.


Hij knoopte een paar stukken touw aan elkaar en joeg hen daarmee met hun dieren de tempel uit. Het geld van de wisselaars gooide Hij op de grond en hun tafeltjes gooide Hij omver. 	 Ai kana O Jesus lia shelo ai kerdia peske bicho anda leste, wo gonisardia savorhen avri andai tampla ai vi le bakrian, ai le guruven, ai dia muial le skafidia kodolenge kai parhuvenas le love.


Pilatus ging er tegenin. Hij wilde Jezus vrijlaten. Maar zij schreeuwden: "Kruisigen! U moet Hem kruisigen!" 	 OPilate mai phendia lenge, "Meken le Jesusos te zhaltar."


En de duivel die hen verleidde, werd in het brandende zwavelmeer gegooid, waar ook het beest en de leugenprofeet waren. Daar zullen zij dag en nacht gepijnigd worden, voor altijd en eeuwig. 	 Porme o beng kai atsadia le avela shudino ande Maria la Iagaki kai phabol le sulferosa kai o zhungalo zhigeni ai lesko xoxamlo profeto si, ai won avena chinuisarde adiese ai eriate sa data ai sa data.


"Tegen het einde van de tijd zullen er spotters komen, die zich aan hun onreine verlangens overgeven." 	 Won phende tumenge, "Ke kana pashola e vriama te avel O Kristo avena manush kai marena mui tumendar, ai traiina pala penge ginduria le bi lashe."


Zet u volledig in om een rustig leven te leiden; bemoei u met uw eigen zaken en verdien uw eigen boterham, zoals we dat al eerder hebben gezegd. 	 Ai thon zor te traiin ande pacha, ai len sama katar tumare dieli, ai te keren buchi tumare vastensa te avel tume so trobul tume, sar ame phendiam tumenge te keren,


Het enige wat wij hun zullen schrijven, is dat zij niets mogen eten van wat aan afgoden geofferd is; dat zij geen hoererij mogen plegen; dat zij geen vlees mogen eten van dieren die door verstikking zijn gedood en dat zij geen bloed mogen eten of drinken. 	 Numa te ramon lenge, te arakhenpe te na xan mas bi vuzho kai sas dino ando anav le ikonengo, ai te arakhenpe katar le biznibraznia, ai te na xan mas zhigeniengo kai sas tasade, ai te na pen rat.


"Kom", zei Jezus. "Laten wij gaan eten." Geen van de discipelen durfde te vragen wie Hij was, want zij wisten dat Hij de Here was. 	 O Jesus phendia lenge, "Aven ai xan." Ai chi iek andal disipluria chi tromailo te phushel lestar, "Kon san tu?" ke åanenas ke O Del si.


Breng mijn groeten over aan Prisca en Aquila en aan ieder die in het huis van Onesiforus woont. 	 Trade but bax, zor ai sastimos ka Priscilla, ai ka Aquila, ai vi ka familia le Onesiphoroski.


De Joodse leiders zochten Hem tussen de feestgangers en vroegen overal of iemand Hem ook gezien had. 	 Le Zhiduvuria rodenas les ka O Dies O Baro le Zhidovongo. Ai phende, "Kai lo?"


De Joden antwoordden: "Volgens onze wetten moet Hij sterven, want Hij heeft Zichzelf de Zoon van God genoemd!" 	 Le Zhiduvuria phende leske, "Amen si ame iek zakono, ai pala amaro zakono wo trobul te merel; ke wo kerdia anda peste O Shav le Devlesko."


Jesaja schreef hier over Jezus, want hij had Zijn schitterende heerlijkheid gezien. 	 Isaiah phendia kadala dieli, kana dikhlia lesko barimos, ai dia duma pa leste.


Want er zal een verdrukking zijn zoals er nog nooit geweest is sinds God de wereld maakte en zoals er ook nooit weer zal komen. 	 Ke ande kodia vriama si te avel ka savo chino ai nekazo, de sar e lumia shoxar chi dikhlias zhi akana ai shoxar chi mai dikhela.


Wie klaar staan en hem verwachten, zijn oneindig gelukkig, want de Here Zelf zal hun dienaar worden. Hij zal hen aan tafel nodigen en bedienen. 	 Raduime te aven le slugi, kana lengo gazda arakhela len gata kana avela palpale; chachimasa, phenav tumenge, thola peski prashtia, ai thola le te beshen tele kai skafidi, ai podaila le.


Zo is Hij groter en belangrijker geworden dan de engelen, wat ook blijkt uit de prachtige naam die Zijn Vader Hem heeft gegeven: 'Zoon van God'. 	 O Shav le Devlesko sas kerdia mai baro lo sar le angeluria. O Del dia les ek anav mai baro sar le anava le angelonge. Lesko anav si "O Shav le Devlesko" kai lesko Dat dia les.


"Ik heb u toch gezegd dat Ik het ben! Als het u om Mij te doen is, laat die anderen dan gaan." 	 O Jesus phendia, "Me phendem tumenge ke me sim: No te sim me kai roden, meken kodolen te zhantar.


Hij begon angstig en onrustig te worden. "Ik ben doodsbang", zei Hij. "Mijn hart breekt van verdriet. Blijf hier met Mij waken." 	 Antunchi phendias lenge, "Haliarav ande murho duxo de sa pharo nekazo, zhi kai martia, beshen katka, beshen wushtiarde mansa."


Opnieuw zonderde Hij Zich af en bad: "Vader! Als deze beker niet kan voorbijgaan, zonder dat Ik hem leegdrink, laat dan Uw wil uitgevoerd worden." 	 Gelotar e duito data, ai rhugisailo, "Murho Dat te nashti nakhela kadia kuchi mandar, zhi pon chi piiava andai kuchi, chiri voia te avel kerdi."


Daarna zei hij tegen zijn knechten: 'Het feestmaal is klaar. Maar de mensen die ik had uitgenodigd, waren het niet waard. 	 Antunchi phendias peske slugenge, o abiav gata numa kodola kai sas akharde, chi molas te aven akharde."


Eén van de misdadigers die naast Hem hing, zei spottend: "Zo, U bent dus de Christus? Bewijs dat eens. Red Uzelf en ons." 	 Iek andal chor kai sas pasha leste, marelas mui lestar, phenelas, "Te san tu O Kristo, skepisar tu tut, ai ame."


De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen blijven. 	 O rhaio ai e lumia nakhena, numa murhi vorba shoxar chi nakhela.


Wat ik u hierover al eerder heb verteld, heb ik van de Here ontvangen. In de nacht dat de Here Jezus werd verraden, nam Hij een brood, 	 Ke phendia mange O Del so sichardem tume, o dies kana O Jesus Kristo ande riat kai line les, lia manrho,


Ik heb gezien en gehoord hoe mijn volk in Egypte wordt onderdrukt en mishandeld, hoe het zucht van ellende. Ik ben gekomen om het te bevrijden. Daarom wil Ik u naar Egypte sturen.' 	 Dikhlem o nekazo murhe narodosko kai si ande Egypt, ashundem lengo tsipimos, ai hulistem akana te ankalavav le avri. Akana zha, Me tradava tu ande Egypt.


Maar als ik met andere gelovigen samen ben, zeg ik liever vijf woorden met mijn verstand dan duizenden in een vreemde taal. 	 Numa ande khangeri mai drago mange te phenav panzh vorbi murhe gojasa, kashte te sicharav vi le kavren, de sar desh mi vorbi pel shiba.


Broeders, blijf daarom standvastig in de Here. Ik verlang erg naar u, omdat u een speciale plaats in mijn hart hebt. U bent mijn vreugde en de kroon op mijn werk. 	 No murhe kuchi phral, tume kai sa murhe ilesa mangav te dikhav tume, tume kai raduin ma, ai kai luvudiv tume! Beshen phangle ka Del, murhe phral,


De openbaringen die God mij heeft gegeven, zijn werkelijk buitengewoon. Maar omdat Hij niet wilde dat ik mij daardoor iets zou gaan verbeelden, heeft Hij mij pijnlijk laten vernederen door een handlanger van satan, die mij als met vuisten slaat. Dat is een 'doorn in mijn vlees'. Nee, God zal niet toelaten dat ik mij wat ga verbeelden. 	 Numa te na avav barimatango kai sas ma dine dieli te zhanav kai si defial bare, sas ma dino iek naswalimas kai dukhavel, kai avel sar iek sluga tradini katar o beng te marel ma, ai te inkerel ma te na avav barimatango.


Ik geef het aan wie ik wil. Als U mij aanbidt, krijgt U het allemaal." 	 Ferdi te desa changa angla mande dav le sa tuke."


Die zullen de anderen haten en verraden. 	 Avena but kai nai chache numa kerdion profeturia ai atsavena buten.


Dus, al ben je slecht, je geeft je kinderen toch wat zij nodig hebben. Hoeveel te meer zal je hemelse Vader de Heilige Geest geven aan wie Hem daarom vragen?" 	 Tume kai san nasul, zhanen sar te den lashe dieli tumare glaten. Sode mai but tumaro Dat kai si ando rhaio dela O Swunto Duxo kodolen kai mangen lestar."


Ik heb het geloof in u geplant, Apollos heeft het verder verzorgd, maar alleen God kon het laten groeien. 	 Me thodem ande phuv, o Apollos shudia pai: numa O Del kerdia te bariarel.


Op diezelfde dag brachten zij ook het verplichte offer. Volgens de wet hoefden arme mensen maar twee tortelduiven of twee jonge duiven te geven. 	 Ai mai kerde vari so kai o zakono le Devlesko mangelas te den dui terne golumburia. (Turtledoves vai pigeons)


Nadat wij hadden gegeten, maakte de bemanning het schip lichter door de lading graan overboord te zetten. 	 Kana savorhe xale mishto, shude o jiv ande maria, saxke te vushurilpe o paraxodo.


Daarna ging hij voor lange tijd naar het buitenland. In de oogsttijd stuurde hij een knecht naar de boerderij om zijn deel van de oogst op te halen. Maar de boeren gaven hem een pak slaag en stuurden hem met lege handen terug. 	 Kana avili e vriama te chidelpe o struguro, wo tradia ieke sluga karing le kolaver manush te lel lendar so trobul te avel lesko. Numa le manush kai chidenas o struguro marde les, ai trade les palpale bi kanchesko.


Omdat wij mensen van vlees en bloed zijn, is Hij ook een mens van vlees en bloed geworden; want alleen als mens kon Hij sterven en zo de duivel, die de macht over de dood had, machteloos maken. 	 Saikfielo Dat si ame le Jesusosa. Ai si ame saikfielo stato ai rat sar O Jesus, ke O Jesus kerdilo ek manush sar ame. Wo mulo sar ame trobul te meras. Pala leski martia Wo pharhadia e putiera le bengeski kai sas les e putiera le martiaki.


Ik ben blij dat u steeds aan mij denkt en nog precies weet wat ik heb gezegd en dat u zich houdt aan alles wat ik heb doorgegeven. 	 Luvudiv tume, phrala, kai den dume goji pa mande ande soste godi, ai garaven so sichardem tume, sar kai sichardem tu.


Simeon noemde hen bevoorrechte mensen. "Maar", waarschuwde hij Maria, "er zal een zwaard door uw ziel gaan. Want velen in Israël zullen zich aan dit kind ergeren, tot hun eigen ongeluk. Maar vele anderen zal Hij de grootste vreugde geven. Hij zal de diepste gedachten van de mensen aan het licht brengen." 	 O Simeon swuntsosardia le ai phendia la Mariake e dei le Kristoski, O Del alosardia kadala glata te pherel ai te vazdel buten kai si ande Israel. Wo avela katar O Del kai le manush chi mangena.


Ik heb nog meer nieuws. Het is over uw oude tante Elisabeth. U weet dat zij geen kinderen kon krijgen, maar nu verwacht zij een zoon. Zij is al in haar zesde maand. 	 Ai eta, Elizabeth chi vara, vi woi azhukerel iek shav. Marka ke si phuri, mothonas ke nashti avela glate, ai akana ka pesko shovto shon la.


Die aten en dronken en trouwden. Alles ging z'n gewone gang tot op de dag dat Noach in de ark stapte en de grote overstroming de aarde teisterde. Iedereen kwam daarbij om het leven, behalve de mensen die in de ark waren. 	 Le manush xanas, penas, ansurinas penge shaven zhi ka dies kai o Noah gelo ande pharaxodo, avilo baro pai, ai savorhe xasaile.


"Ik ben blij, koning Agrippa, dat ik mij vandaag voor u mag verdedigen tegen alles waarvan de Joden mij beschuldigen. 	 "Raduime sim Amperato Agrippa, ke si mange slobodo adies te chacharav ma angla tute anda sa le dieli kai le Zhiduvuria dosharen ma:


Want mijn jongste zoon was dood en is weer levend geworden. Ik was hem kwijt en heb hem weer terug.' En zij vierden feest. 	 xasardo sas, ai akana arakhlia sas. Linepe te veselinpe."


Nu deed Mozes zijn werk in het huis van God wel goed, maar hij was toch niet meer dan een knecht; zijn werk was vooral een verwijzing naar wat er later zou gebeuren. 	 O Moses kerdia mishto e buchi le Devleski ando kher le Devlesko, numa wo sas ferdi ek podaitori, ai leski buchi sas te sikavel so sas te avel mai palal.


Het geschil liep zo hoog op dat Paulus en Barnabas uit elkaar gingen. Barnabas ging naar Cyprus en nam Johannes Markus mee. 	 Xolaile, ai meklepe o Pavlo, ai o Barnabas lia pesa le Markos ai line o paraxodo, ai gele andek izula kai bushol Cyprus;


Nadat hij het lichaam van Jezus van het kruis had afgenomen, wikkelde hij het in een lang stuk linnen. Daarna legde hij het in een nog niet eerder gebruikt graf, dat in de rotsen was uitgehakt. 	 Gelo ai lia les tele pa trushul, ai vuluisardia les ando tsolo, ai thodia les ando greposhevo kai sas ando bax, kai inker khonik nas thodino.


Adam, de eerste mens, werd uit stof van de aarde gemaakt. Christus, de tweede mens, kwam uit de hemel. 	 O angluno manush ankalado andai phuv, phuviako lo, o duito manush si andai rhaio.


God weet alles over iedereen. Alles in en om ons ligt open en bloot voor Zijn ogen; niets kan verborgen blijven voor Hem aan Wie wij verantwoording moeten afleggen voor alles wat wij hebben gedaan. 	 O Del zhanel pa swako manush, ai wo nashti garavel kanchi katar O Del. Leske iakha dikhen swako fielo kai ame keras. Musai das ame atweto ka Del pala so kerdiam.


Op hetzelfde moment zakte zij voor hem in elkaar en stierf. De jonge mannen kwamen binnen. Toen zij zagen dat zij ook dood was, droegen zij haar naar buiten en begroeven haar bij haar man. 	 Strazo peli kal punrhe le apostlonge, ai muli; kana le terne avile andre, arakhle la muli, angerde la, ai groposarde la pasha lako rhom.


Hij wist niet wat hij zag. Toen hij dichterbij kwam om het beter te kunnen bekijken, sprak God tegen hem. 	 Kana dikhlia kodia o Moses, chudisailo anda so dikhlia, ai sar pasholas o glaso le Devlesko, ashundilia leske, phenelas,


Jezus zei tegen hen: "Laat haar toch begaan! Waarom doet u zo lelijk tegen haar? Het was goed wat zij voor Mij deed. 	 O Jesus phendia, "Mek la trankilo; Sostar dosharen kadala zhuvlia? Ke so woi kerdias mange si de sa shukar diela.


Het was net of er een vlies van Saulus' ogen viel. Ineens kon hij weer zien. 	 Strazo pelia anda leske iakha korzhi, ai dikhlia, wushtilo opre, ai boldiape.


God, mijn Redder, heeft aan mij gedacht. En ik ben maar een gewone vrouw. Nu zullen de mensen altijd en overal zeggen dat ik bevoorrecht ben, 	 O Del dikhlia pe mande, leski sluga kai nai kanch! Numa akana ai sagda sa o manush akharena ma raduime.


Moeten wij onszelf bij u aanbevelen? Of moeten wij, net als sommigen dat doen, een getuigschrift voor u meebrengen? Of dat aan u vragen? 	 So znachil kado divano? Ke pale ame nachinaisavas te luvudisavas? Vai trobulsardino ame, sar uni, te sikavas tumenge lila so te keren, vai ame te mangas tumendar lela?


En wat was daarvan het resultaat? Dat u dingen deed waarvoor u zich nu schaamt, dingen die uitlopen op de dood. 	 So nirinas kai kerenas kasavendar dieli kai akana lazhav tumenge? Kodola dieli angerenas ka martia.


Ik zag dat het Lam één van de zeven zegels verbrak. En ik hoorde één van de vier levende wezens met donderende stem zeggen: "Kom!" 	 Ai dikhlem kana O Bakriorho phuterdia o pervo anda le efta liketuria. Ashundem iek anda le shtar zhigeni zhuvindil tsipil ando ek glaso sar rhonjito, "Aidi ai Dikh!"


Maar binnenkort kom ik bij u, als de Here het goed vindt. Dan wil ik wel eens zien of die grootsprekers ook iets presteren. 	 Numa sigo zhava tumende, te si voia le Devleski, ai zhanava so le puchile keren, ai na ferdi so won phenen.


"Bewijs dat dan eens", zeiden zij. "Geef ons een teken van Uw macht. Wat doet U dan voor werk? 	 Phen leske, "Che semno la putierako sikaves tu, kashte te dikhas, vai pachas ame ande tute? So keres tu?"


Eliud was de vader van Eleazar; Eleazar de vader van Matthan; 	 O Eliud sas o dat le Eleazarosko; o Eleazar sas o dat le Matthanosko; O Matthan sas o dat le Jacobosko;


Twee jaar later werd Felix opgevolgd door Porcius Festus. Om de Joden een plezier te doen, liet hij Paulus in gevangenschap achter. 	 Dui bersh nakhle kadia, porme o Porcius Festus lia o than le governorosko o Felix, ai o Felix te avel drago le Zhidovonge, meklia le Pavlos ande temnitsa.


Ik ben als licht naar de wereld gekomen om ieder die op Mij vertrouwt uit het donker te halen. 	 Avilem ande lumia sar iek vediara, kashte kon godi pachalape ande mande te na beshel ando tuniariko.


Petrus zwoer dat het niet waar was. "Ik ken die man niet!" riep hij uit. 	 Mai iek data phendias, "Nai chaches," ai solaxadias, "Me chi zhanav les."


De engel die met mij sprak, had een gouden meetlat om de stad, de poorten en de muur op te meten. 	 O angelo sas les ek rhai sumnakai ando lesko vas te musuril o foro ai leske wudara ai ziduria.


Na gedoopt te zijn, klom Jezus meteen op de oever. De hemel scheurde open en Johannes zag dat de Geest van God in de vorm van een duif op Jezus neerdaalde. 	 Kana o Jesus boldilo, avilo opre anda pai. Ai strazo phuterdilo o cheri angla leste ai dikhlia o Duxo le Devlesko sar ek gulumbo xulelas ai avilo pe leste.


U verlangt naar iets wat u niet hebt; u bent tot moord geneigd en jaloers en dat levert u niets op. U bent strijdlustig en oorlogszuchtig. Maar de enige reden dat u niet hebt wat u wilt, is omdat u God er niet om vraagt. 	 Tume mangen vari so, numa nashtin te len kodia diela. Tume mudaren, ai manglianas te avel tume vari so, numa nashtin te avel tume kodia diela. Antunchi tume maren ai keren nasulimata. Nai tume so mangen ke chi mangen katar O Del.


De vele mensen die naar de kruisiging waren komen kijken, gingen naar huis nadat ze dit allemaal hadden gezien. Ze sloegen zich op de borst van berouw en verdriet. 	 Ai sa o narodo kai chidelas andek than te dikhel, kana dikhle so kerdilia, marenas pe kolin ai geletar khere.


Nu kunnen wij, die in Jezus Christus geloven, zonder angst en vol vertrouwen in Gods directe nabijheid komen. 	 Le Kristosa andek than ai pala amaro pachamos ande leste, chi mai sam phangle ai sai sikadiuas angla Del sa amare ilesa.


Maar u wilde niet. Daarom wordt u nu aan uw lot overgelaten. En Mij zult u niet meer zien. U zult Mij pas weer zien op de dag dat u zegt: 'Alle eer is voor Hem Die komt in de naam van de Here." 	 Dikh! Tumaro kher avela tumenge meklo; numa phenav tumenge, chi mai dikhena ma zhi kai chi mothona, Raduime kodo kai avel anda anav le Devlesko.'"


Als de mensen u haten, vergeet dan niet dat zij Mij al eerder hebben gehaat. 	 Te e lumia gretsol tume, tume zhanen ke e lumia gretsosardia ma mai anglal tumendar.


"Maar Here", zei zij. "U hebt geen kruik en de put is diep. Waar haalt U dat levende water dan vandaan? 	 E zhuvli phendia leske, "Gazda, Nai tu kanchi te tsirdes ai e xaiin tele la, katar anesa kodo pai zhuvindo?


Dan zal Ik mijn twee getuigen sturen. Zij zullen rouwkleren dragen en tijdens die 1260 dagen zeggen wat Ik hun opdraag." 	 Me dava murhi putiera ka le dui marturia te profesi pala ek milewono ai dui shela ai shtarvardesh diesa. Won phiravenpe le tsalia kerde anda poxtan le zhigeniange."


Daarop belegden de leidende priesters en de Farizeeërs een spoedvergadering. "Wat kunnen wij doen?" vroegen zij. "Die Man doet het ene wonder na het andere. 	 Antunchi le Farizeanuria ai le bare rasha chidinisaile andek than, ai phende, "So te keras." Ke kado manush kerel but mirakluria!


Jezus zei: "Dat brood uit de hemel hebben zij niet van Mozes gekregen, maar van mijn Vader. 	 O Jesus phenel lenge, "Chachimasa, chachimasa, phenav tumenge, O Moses chi dia tume o manrho anda cheri; numa murho Dat del tumen o chacho manrho anda cheri.


Er zullen vreemde verschijnselen in het heelal zijn: waarschuwingen en tekenen van de zon, maan en sterren. De volken op aarde zullen in paniek raken. Ze zullen helemaal overstuur raken door het gebulder van de zee en de branding. 	 "Kerdiola semnuria ando kham, ai ando shunuto, ai andal chererhaia; ai pe phuv avela dar mashkar le thema, kai chi mai zhanena so te keren. E maria ai le talazuria keren bunto;


De mensen die om Hem heen zaten, zeiden: "Uw moeder en Uw broers en zusters staan buiten. Zij willen U spreken." 	 But narodo beshenas tele pasha Jesus, ai phenen leske, "Dikh, chi dei ai che phral avri, ai mangen te dikhen tu."


Het waren duivelse geesten, die opmerkelijke dingen deden. Zij gingen naar alle koningen van de aarde om hen bijeen te brengen voor de oorlog op de grote dag van de Almachtige God. 	 Ke won si le duxuria le bengenge. Won keren mirakluria, ai zhan ka sa le amperaturia le lumiake te akharen le andek than pala o marimos le baro diesesko le Devlesko, O Del la putierako.


Want een andere fundering dan Jezus Christus mag niemand leggen. 	 Ke khonik nashti thol aver fundo, ke ferdi kodo kai sas thodino, O Jesus Kristo.


U was dood door uw ongehoorzaamheid aan God en de macht van de zonde leefde nog in u. Maar nu heeft Hij u samen met Christus levend gemaakt en al uw overtredingen vergeven. 	 Tume mai anglal mule sanas le Devleske pala tumare bezexa ai ke chi sanas semnome, tume chi zhanenas le Devles. Numa akana O Del dia tume te traiin le Kristosa; O Del iertisardia ame anda sa amare bezexa.


Stel dat u in de tempel voor het altaar staat om God een offer te brengen. Als u zich daar dan herinnert dat uw broeder iets tegen u heeft, moet u het offer naast het altaar laten liggen. 	 Kana anesa ka Del chi podarka ai kotse te desa tu goji ke che phrales si vari so pe tute.


Denk er aan hoe diep u bent gevallen. Keer daarvan terug en doe weer dezelfde dingen als vroeger. Anders zal Ik uw lamp wegnemen. 	 Seren tume sar sas tume e dragostia pala mande e pervo data? Aven palpale ka mande ai avena iertime pala cho bezex, ai keren buchi sar mai anglal, vai me avava ai lav cho lampo katar lesko than mashkar le khangeria.


Zes dagen voor het Paasfeest ging Jezus naar Bethanië. Daar woonde Lazarus die Hij uit de dood weer tot leven had gebracht. 	 Shov dies mai anglal O Dies O Baro le Zhidovongo, O Jesus areslo ande Bethany, kai beshlo o Lazarus, kai O Jesus zhuvindisardia les anda le mule.


Jezus keerde Zich om. Met Zijn gezicht naar de andere discipelen vermaande Hij Petrus: "Satan, maak dat je wegkomt! Jij bekijkt de zaak van de menselijke kant en niet van Gods kant!" 	 Numa kana O Jesus amboldinisailo, dikhlia pe peske disipluria, ai phenel le Petresko, "Le tu angla mande, Satano!(Beng!) Ke che ginduria na le Devleske, nume le manusheske."


Maar begin er niet aan als u niet eerst hebt berekend wat het u gaat kosten. Want wie laat nu een toren bouwen zonder eerst prijsopgave te vragen? Hij moet weten of hij genoeg geld heeft om alle rekeningen te betalen. 	 "Savo anda tumende, kai mangel te vazdel kher, chi rodel mai anglal, sode si te arasel leske, ai te si les dosta te getol?


Hij heeft altijd geweten wie Hem zouden liefhebben. En Hij bepaalde ook dat die mensen Zijn Zoon zouden weerspiegelen. Want Hij wilde dat Zijn Zoon de eerste en belangrijkste van vele broers zou zijn. 	 Ke kodola kai O Del alosardia le mai anglal manglia vi mai anglal te miazon sar lesko shav, saxke lesko shav te avel o mai baro bute phralengo.


Ook een zekere Ananias verkocht een stuk land. Maar hij hield, met instemming van zijn vrouw Saffira, een deel van de opbrengst achter. 	 Iek manush kai busholas Ananias, ai leski zhuvli kai busholas Sapphira, bichinde penge phuv.