De dingen die de goddelozen stiekem doen, zijn zo schandelijk dat wij daaraan zelfs geen woorden vuil moeten maken. 	 Inker lazhav amenge te mothas so kodola manush keren chordanes.


Als een zwak mens stierf Hij aan het kruis, maar door de kracht van God leeft Hij nu. Wij zijn net zo zwak als Hij, maar wij leven met Hem en zullen in ons optreden tegen u sterk zijn, door de kracht van God. 	 Ke sas karfome po trushul pala pesko kovlimos, numa wo traiil palai putiera le Devleski. Iame sam kovle ande leste, numa traiisaras lesa katar e putiera le Devleski, te kerel buchi karing tumende.


Maar ik geef niets om mijn eigen leven. Ik hoop alleen dat ik mijn doel mag bereiken en de opdracht die de Here Jezus mij heeft gegeven tot een goed einde mag brengen. Ik moet andere mensen het goede nieuws vertellen van de genade van God. 	 Numa me chi lav sama katar murho traio, ke sar te avilino bari diela, numa ferdi te kerav so si ma te kerav raduimasa, ai e buchi kai dia ma O Del O Jesus te kerav, te mothav e lashi viasta anda lashimos le Devleski.


Een hele tijd geleden kwam Theudas in het nieuws, die zich uitgaf voor een groot man. Hij kreeg zo'n 400 mensen achter zich, maar toen hij gedood werd, viel heel zijn aanhang uiteen. Er bleef niets van over. 	 Ke nai de dumult sikadilia o Theudas, kai motholas kai wo si manush baro, ai shtar shela manush linepe pala leste; numa vularde les ai sa kodola kai line sas pe pala leste, xasaile ai chi mai ashilia kanch anda lende.


Maar de ander snoerde hem de mond. "Heb je nu nog geen ontzag voor God, zo vlak voor de dood? 	 Numa kolaver chor phendia kolavreske, phenelas, "Chi daras katar O Del, tu kai mudardias ai avela kris pe tute?


Terwijl zij nog tegen de mensen spraken, kwam de leider van de tempel samen met de priesters en Sadduceeërs naar hen toe. 	 Sar denas duma o Petri ai o Iovano le narodosa, avile le rasha, ai o baro le ketanengo kai lenas sama katar e tampla, ai le Saduseanuria,


Om deze uitspraak wilden zij Hem gevangen nemen. Toch raakte niemand Hem aan, want Zijn tijd was nog niet aangebroken. 	 Antunchi rodenas sar te len les; numa khonik chi thode o vas pe leste, ke lesko chaso chi avilo inker.


"En als de gouverneur ervan hoort", zei de Raad, "zullen wij wel een goed woordje voor jullie doen. Jullie hoeven echt niet ongerust te zijn." 	 Te aresela kado divano ka o guvernori Pilate, pachas les ame ai mekas te avel beda pe tumende."


Wij moeten niet zijn als Kaïn, die bij de duivel hoorde en zijn broer vermoordde. Waarom deed hij dat? Omdat Kaïn verkeerde dingen had gedaan en wist dat zijn broer eerlijk en goed leefde. 	 Chi trobul te keras sar o Cain, ke wo le bengesko sas, ai mudardia peske phrales. Ai sostar mudardia les? Ke le dieli kai kerelas o Cain sas nasul, numa le dieli kai kerelas lesko phral vorta sas.


"Vrede!" zei Jezus. "Zoals de Vader Mij gestuurd heeft, zo stuur Ik jullie." 	 O Jesus mai phendia lenge, "E pacha te avel tumensa, sar murho Dat tradia man, i me tradav tumen."


Zij hadden ook kritiek dat Jezus' discipelen gewoon aten en dronken in plaats van te vasten en te bidden. "Wat een verschil met de discipelen van Johannes de Doper en die van ons!" zeiden zij. 	 Ai phenen leske, "Le disipluria le Iovanoske ai vi le disipluria le Farizeanonge postin butivar ai rhuginpe, numa che disipluria xan ai pen."


Toen ik een kind was, sprak ik als een kind, dacht ik als een kind en redeneerde ik als een kind. Maar nu ik volwassen ben, heb ik het kinderlijke voorgoed achter mij gelaten. 	 Kana simas glata, davas duma sar iek glata, haliaravas sar iek glata, gindivas sar iek glata; kana barilem kerdilem baro manush, kerdem te xasavol so sas la glatako.


Ik wees hen erop dat het bij ons, Romeinen, niet de gewoonte is iemand te veroordelen omdat anderen dat vragen. Hij moet eerst de kans krijgen zich tegenover zijn aanklagers te verdedigen. 	 Ai me dem le atweto, ke nai o zakono le Romanongo te dosharen ieke manushes, mai anglal te dikhel kodolen kai thon dosh pe leste, ai te avel les e vriama te dikhel ai te chacharelpe andal dieli kai won mothon ke doäalolo.


Maar Stefanus schonk geen aandacht meer aan hen. Hij was vol van de Heilige Geest, keek omhoog en zag de schitterende heerlijkheid van God. Ook zag hij Jezus aan de rechterhand van God. 	 Numa o Stephen kai sas pherdo Swunto Duxo, vazdia le iakha karing o rhaio, ai dikhlia o barimos le Devlesko, ai le Kristos ande punrhende sar beshelas pe rik e chachi le Devleski.


Maak je dus geen zorgen. Jij bent God veel meer waard dan een zwerm mussen. 	 Anda kodia na dara, ke tu mos mai but sar but chiriklia!"


En hebt u niet in de wet van Mozes gelezen dat de priesters op de sabbat in de tempel mogen werken? 	 Vai chi jindian andel zakonuria ke le rasha kai keren buchi ande tamplo po Sabat phagen o zakono, ai nai doshale?"


Het was twaalf uur 's middags. Die avond zou de sabbat van de Paasweek beginnen. "Hier is jullie koning", zei Pilatus tegen de Joden. 	 Antunchi sas e vriama kai lasharenas O Dies O Baro le Zhidovongo, ai pashte mizmeri sas: O Pilate phendia le Zhidovonge, "Dikh, tumaro Amperato!"


Onderweg zei Jezus tegen hen: "Vannacht zullen jullie Mij allemaal in de steek laten. Want in de Boeken staat dat de herder zal worden geslagen en de schapen uiteengejaagd. (a) 	 O Jesus phendias lenge, "Ariat sa si te meken ma palal so kerdiolape mange, ke ramome, 'Dava dab le pastuxos ai le bakre, si te rhispinpe.'


Toe, eet wat! Uw leven hangt ervan af. Er zal geen haar op uw hoofd gekrenkt worden." 	 Akana mothav tumenge te len xaben; ke trobul te xan te traiin: ai chi iek firo anda tumare bal chi xasavola."


Zij vroegen Jezus: "Waarom zeggen onze leraars eigenlijk dat Elia eerst moet komen om alles voor de Christus in orde te maken?" 	 Ai phushle katar O Jesus, phenen, "Sostar le Gramnoturia phenen ke o Elias trobul te avel mai anglal?"


De zevende engel blies op zijn bazuin en luide stemmen in de hemel zeiden: "Nu hebben onze Here en Zijn Christus de heerschappij over de hele wereld. Hij zal er voor altijd en eeuwig over heersen." (A) 	 O eftato angelo phurdia leski tuturaza. Sas zurale glasuria ando rhaio phenenas, "E amperetsia la lumiaki sas kerdili e amperetsia amaro Devlesko ai Lesko Kristo, ai Wo poronchil sa data ai sagda."


Als u kwaad bent, laat dan geen wrok in uw hart opkomen, want dan zondigt u. Zorg ervoor dat u uw boosheid voor het einde van de dag weer kwijt bent. 	 Te xoliavon, arakhen tume te na peren ando bezex; na ankeren tumari xoli sorho dies.


U moet de hartelijke groeten hebben van Aristarchus, mijn medegevangene, en van Markus, de neef van Barnabas. Ik heb u al eerder gevraagd om als Markus naar u toekomt, hem met open armen te ontvangen. 	 O Aristarchus, kai si mansa ande temnitsa, tradel tumenge but bax, zor ai sastimos, ai vi o Mark, o vero le Barnabasosko. Phendem tumenge pa vunzhe pa Mark te avela te dikhel tume, premil les lashimasa.


Hij zei tegen hen: "Kom, we gaan naar een stille plaats, dan kunnen we een beetje uitrusten." Want er liepen zoveel mensen heen en weer, dat ze niet eens de kans kregen rustig te eten. 	 Wo phendia lenge, "Aven tume korkorho ande pusta ai hodinin xantsi, ke sas but narodo kai avenas ai zhanas, ai vi nas le vriama te xan.


Prijs God! De rook van haar puinhopen zal voor altijd en eeuwig blijven opstijgen." 	 Pale phenen, "Alleluia! Naisimos ka amaro Del. E thu katar lako phabo zhal opre sa data."


Velen die zich met toverij hadden beziggehouden, gooiden hun toverboeken op een stapel en staken die voor de ogen van heel de stad in brand. Er ging naar schatting voor 50.000 zilverstukken in vlammen op. 	 But anda kodola kai kerenas drabarimos, andine penge klishki, ai phabarenas le angla sa o narodo. Ai line sama le love kai monas kadala klishki, ai arakhle ke sas pe panvardesh mi teliara rupune.


De sterren vielen van de hemel op de aarde, als onrijpe vijgen die in een storm van de boom waaien. 	 Ai le chererhaia le chereske pele pe phuv sar le figi peren katar e pruing le figenge kana ek bari barval phurdel ai chinol la.


'Dan heb ik ruimte genoeg om alles op te slaan. Als het klaar is, zal ik tegen mezelf zeggen: Jongen, je hebt voor jaren genoeg. Neem het er eens van: Eet, drink en geniet.' 	 Ai phenava murho duxoske, "Murho duxo, si tu but mishtimos garado pe but bersh; akana hodinis, xas, pes, ai raduisavo."


Houd dus moed, mannen, want ik geloof in God. Hij zal ervoor zorgen dat het zo zal gaan als mij gezegd is. 	 "Anda kodia, manushale, Na daran, ke pachav ma ando Del, ke avela sar phendia mange.


Gebruik dus uw verstand en wees nuchter. Kijk vol verwachting uit naar de dag waarop Jezus Christus terugkomt en God Zijn genade aan u zal bewijzen. 	 Anda kodia thon tumare ginduria andek than ai tumari zor, geton tume te zhan angle ai te keren buchi, na soven, numa azhukeren pala o mishtimos kai avela dino kana O Jesus Kristo avela.


Maar wat dan nog? Jezus Christus wordt hoe dan ook gepredikt, hetzij vanuit een onoprechte, hetzij vanuit een oprechte houding, en daar ben ik op zichzelf heel blij mee. 	 Nai mange kanchi! Te avela lenge ginduria chorhe vai lashe, numa mishto ke den duma pa Kristo. Me raduiv ma anda kodia ai mai raduiva ma.


Dat was in overeenstemming met wat de profeet Jesaja had gezegd: 	 Te kerdiolpe sar phendiasas o profeto Isaiah.


Later, tijdens de volkstelling, trok Judas de Galileeër de aandacht en wist veel mensen voor zich te winnen. Maar toen hij stierf, gingen al zijn aanhangers weer hun eigen weg. 	 Ai pala leste sas o Judah andai Galilee, kai tsirdia vi wo manushen pesa, ai vi kodola xasaile, ai sa kodola kai linepe pala leste, xsaile vi won.


Dat komt overeen met wat in de Psalmen staat: "Ik zal met mijn broeders over God, mijn Vader, spreken. Samen zullen wij Hem eren door ons lied." (B) 	 O Jesus phenel lesko Dat, "Me mothav murhe phral pa chiro anav ai andek than jilabas le jilia le naisimaske."


Wees nederig en vriendelijk; heb geduld met elkaar en verdraag elkaar vol liefde. 	 Te na aven shoxar barimatange, kovle te aven lashe, ai aven rhavda sa data, zhutin iek kavreske la dragostiamasa.


Maar diezelfde nacht maakte een engel van de Here de gevangenisdeuren open en bracht de apostelen naar buiten. 	 Numa iek angelo le Devlesko phuterdia e riate le vurotsi la temnisaki, ai lia le avri, ai phendia lenge,


Tenslotte werd hun duidelijk gemaakt dat die dingen niet tijdens hun eigen leven zouden plaatsvinden, maar pas veel later, in onze tijd. En nu is dit heerlijke nieuws openlijk aan ons allen bekendgemaakt door dezelfde Heilige Geest, Die tot hen gesproken heeft. Het is zoiets heerlijks, dat zelfs de engelen er meer over zouden willen weten. 	 Ke O Del sikadia le profetonge ke o lashimos kai delas le te mothon nas lenge, numa tumenge, ai kodo lashimos tume premisardian les akana, le manush kai aven e lashi viasta, kai dine duma la putierasa kai si ande Swunto Duxo kai sas tradino anda rhaio phende tumenge pa kodo lashimos. Ai le angeluria vi won mangline te zhanen kodo lashimos.


Als iemand Mij gehoorzaamt, blijkt daaruit dat hij van Mij houdt. Wie van Mij houdt, zal ervaren dat mijn Vader ook van hèm houdt. Ik zal van hem houden en hem duidelijk laten zien wie Ik ben." 	 Kodo kai si les murhe zakonuria, ai kai garavel len, kodo si kai leske drago mange; ai kodo kai leske drago mange, murho Dat avela leske drago leske, ai te avela mange drago leske ai sikavava ma leste."


Omdat Jezus dat op de sabbat had gedaan, wilden de Joden Hem straffen. 	 Sa anda kodia le Zhiduvuria chinuisarde Jesus, ai rodenas te mudaren les, ke kerdia kodia o dies Savatone.


Het maakt geen enkel verschil of u besneden bent of niet. Waar het om gaat, is of God een nieuwe mens van u heeft gemaakt. 	 Ke te avel tu semno ando stato vai te na avel tu kodia na kanchi, numa so trobul si te aves iek nevo manush.


Johannes doopte met water, maar over enkele dagen zullen jullie met de Heilige Geest gedoopt worden." 	 Ke o Iovano boldia ando paiesa, numa tume pa xantsi dies avena bolde le Swuntone Duxosa."


Toen zij aan wal stapten, zagen ze vis en brood op een houtskoolvuurtje. 	 Kana huliste pe phuv, dikhle kotse angara dine iag, ai masho sas opral, ai sas vi manrho.


Dit klopte met wat Jezus had gezegd over de manier waarop Hij zou sterven. 	 Kodia sas saxke te kerdiol e vorba kai O Jesus phendiasas, kana sikadia sar si te merel.


Jezus zei tegen hem: "Er is vandaag redding gekomen in uw huis. 	 O Jesus phendia leske, "O skepimos avilo adies ande kado kher, ke vi kako si iek shav le Abrahamosko.


U bouwt wel heel mooie graven voor de profeten. Maar u bent net als uw voorouders, die hen hebben gedood. 	 Nasul tumenge! Ke tume thon le mumunturia le profetonge, kai tumare dada mudarde.


Wat kan een mens geven in ruil voor zijn leven? Wie zich in deze tijd van ontrouw en misdaad voor Mij en mijn woorden schaamt, voor hem zal Ik Mij ook schamen als Ik met de heilige engelen in de heerlijkheid van mijn Vader kom." 	 So sai del o manush te chinel palpale pesko duxo?


Daar waren zij samen een heel jaar bij de volgelingen van Jezus te gast en gaven vele mensen onderwijs. In Antiochië werden de volgelingen van Jezus Christus voor het eerst 'christenen' genoemd. 	 Kana arakhlia les, andia les ando Antioch, iek bersh chidepe andek than andel khangeria, ai sicharenas but narodos. Ando Antioch sas e pervo data kai le disipluria sas akharde le Shave le Devleske.


"Maar waarom toch?" vroeg hij. "Wat voor kwaad heeft Hij dan gedaan?" Maar zij bleven roepen: "Hij moet sterven! Sla Hem aan het kruis!" 	 O Pilate phendias, "Sostar, che nasulimos kerdias?" Numa won mai zurales dine mui, "Tho les po trushul."


Nu, wat ik u en het hele volk van Israël moet zeggen, is dit: Dat deze man hier gezond vccr u staat, komt door de naam en de macht van Jezus Christus uit Nazareth, Die door u gekruisigd werd, maar door God weer levend is gemaakt. 	 Te zhanen savorhe, ai sa narodo andai Israel te zhanel, ando anav le Jesus Kristosko andai Nazareth, kai tume karfosardian po trushul, ai kai O Del zhuvindisardia les mashkar le mule, lestar si kai kado manush si sasto angla tumende.


Ik zag in de stad geen tempel, want de Here, de Almachtige God, en het Lam werden er overal vereerd. 	 Chi dikhlem ek tampla le Devlesko ando foro. Ke le Devles, O Del la putierako ai O Bakriorho si o tampla le Devlesko ando kado foro.


Hij moest naar de hemel teruggaan tot de tijd van het volledige herstel. Over die tijd heeft God vanaf het begin al gesproken door Zijn heilige profeten. 	 Akana O Kristo trobul te beshel ando rhaio zhi kai avel e vriama kai sa avela neviardo, sar O Del phendiasas katar pesko Swuntsi profeturia de dumult.


Die mensen kunnen u niets teruggeven. Daarom zal God u belonen als de rechtvaardigen weer levend worden." 	 Ai avela tuke raduimos, ke won nashtina te keren tuke so kerdian tu lenge; numa avela tuke pochindo katar O Del kana le manush le Devlakane wushtena andai martia."


Hij nam de zeven broden en de visjes en dankte God ervoor. Daarna brak Hij ze in stukken en gaf ze aan Zijn discipelen. De discipelen gaven het brood en de vis aan de mensen. 	 Lia le efta manrhe ai le mashe, kana dias naisimos, phaglias le, ai dias le kal disipluria, le disipluria dine le ka narodo.


Hij heeft Jezus voor onze zonden laten sterven en Hem uit de dood laten terugkomen om ons rechtvaardig te verklaren. 	 Sas dino kai martia pala amare bezexa, ai sas andino palpale ka traio amenge te kerel anda amende vorta angla Del.


En wie jullie, die mijn discipelen zijn, een beker koud water geeft, zal zeker worden beloond." 	 Ai te dela vare kon ek daxtai shudro pai kai iek anda kadala tsinorhe ke si murho disipluria. Me phenava tuke chachimos, chi xasarel pesko mishtimos."


Een andere engel ging met een gouden wierookpan bij het altaar staan en kreeg heel veel reukwerk dat hij, samen met de gebeden van de gelovigen, op het gouden altaar voor de troon moest offeren. 	 Aver angelo avilo ai beshlo anda punrhende ka altari, ai wo inkerdia ek kuchi sumnakai pherdi duxi. Wo sas dino but duxi te amil le rhugimasa kodolenge kai sas leske shaven. Lenge rhugimata thode sas po altari kerdia andai sumnakai anglal o than kai o amperato beshel.


Hij deed daar niet veel wonderen, omdat zij geen vertrouwen in Hem hadden. 	 O Jesus chi kerdia but mirakluria kotse ke nas le pachamos.


Vrienden, wij moeten ophouden te zéggen dat we van elkaar houden. Wij moeten echt van elkaar houden en het uit onze daden laten blijken. 	 Murhe shave, chi trobul te drago amenge le vorbensa ai la shibasa, numa trobul te sikavas amari dragostia chachimasa ai ilesa.


Daarmee werd werkelijkheid wat de profeet Jesaja had gezegd: "Hij heeft onze kwalen op zich genomen en onze ziekten gedragen." 	 Kashte te pherdiol so sas phendo katar o profeto, o Esaia, "Wo lia amare nasulimata, ai lias pe peste amare naswalimata."


De Christus moest immers al die vreselijke dingen doormaken voor Hij Zijn heerlijkheid zou binnengaan?" 	 Pate chi trobulas O Kristo te chinuil kadia, ai te zhal ande pesko barimos?"


Voor God en Jezus Christus (als Hij verschijnt om Zijn koninkrijk te stichten, zal Hij over de levenden en de doden oordelen) 	 Kadala vorbi si katar murho ilo tumenge, phenav le vorbi angla Del ai angla Jesus Kristo. Wo kai dela pe kris le zhuvindin ai vi le mulen, phenela kon si doshalo, vai nai doshalo kana O Jesus Kristo avela te anel leska swunto amperetsiako.


Iedereen in de synagoge vond dat er iets heel bijzonders van Hem uitging. Wat Hij zei, was gewoon geweldig. Zij waren hoogst verbaasd. "Is dat niet de zoon van Jozef?" vroegen zij. 	 Savorhe raduimesas karing O Jesus ai chudinaspe andal shukar vorbi kai motholas.


Mijn zoon, wees sterk door de genade die Christus Jezus je geeft! 	 No tu, murho shav, le zor katar o lashimos kai si ame le Jesus Kristosa.


Nu had de gouverneur de gewoonte ieder jaar met Pasen een gevangene vrij te laten en de mensen mochten altijd kiezen wie dat zou zijn. 	 Sas ek zakono ka guvernori Pilate po dies o baro le Zhidivongo te mekel avri iekes ande temnitsa savo godi o narodo halola.


Ik schaam mij niet voor dit goede nieuws. Het is immers door de kracht van God het middel waardoor mensen die het geloven, gered worden. In de eerste plaats is dit nieuws voor de Joden, maar ook voor alle andere volken. 	 Ke chi lazhav katar Vorba le Kristoski; ke kodia si e putiera le Devleski ai o skepimos kodoleske kai pachalpe; mai anglal o Zhidovo, porme o Greko.


Maar hoe kunt u, nu u God hebt leren kennen (of, beter gezegd: nu God L kent), daar weer naar teruggaan? Wilt u soms weer slaven worden van de een of andere armzalige, krachteloze godsdienst? 	 Numa akana kai zhanen le Devles, inker mai bini, akana kai O Del zhanel tume, sar sai mai tume zhan palpale ka kodola kovle ai chorhe dieli la phuviake? Sar sai dashtilpe ke tume mangen pale te aven phangle lende?


Jullie moeten terechtstaan voor presidenten en koningen, omdat jullie bij Mij horen. Dat zijn kansen hun over Mij te vertellen en de wereld te laten weten wie Ik ben. 	 Angerena tume angla le bare le foroske ai anglal amperatsi mange, te aven marturo angla lende ai sa le Nai Zhiduvuria.


Tegen de tijd dat Ik terugkom, zal men net zo onverschillig tegenover God staan als de mensen in de tijd van Noach. 	 "Sar sas ando dies kana sas o Noah, sakadia si te avel kana avela O Shav le Manushesko.


In die tijd werd Mozes geboren. Hij was in Gods ogen een mooi kind en de eerste drie maanden werd hij door zijn ouders verzorgd. 	 Ande kodia vriama o Moses biandilo, ai wo sas drago ai lasho angla iakha le Devleske, sas pravardo trin shon ando kher peske dadesko;


Op de vreselijke dag van het grote oordeel zal het voor zo'n stad erger zijn dan voor het beruchte Sodom. 	 Phenav tumenge, ando kodo dies la krisako kana le manush beshen angla Del, avela mai vushoro po Sodom, sar pe kodo foro.


Ik kende Hem nog niet, maar ik ben gekomen om de mensen met water te dopen om Hem aan Israël bekend te maken. 	 Me chi zhanavas les; numa avilem te bolav le paiesa, kashke sai Israel te zhanel les."


Als iemands naam niet in het levensboek stond, werd hij in de poel van vuur gegooid. 	 Ai vari kaske anav kai nas arakhlia ramome ande Klishka le Traioski sas shudino ande Maria la Iagaki.


Groet elkaar met een welgemeende omhelzing, zoals het christenen past. Ik wens alle mensen die Christus toebehoren, vrede toe. 	 Kana dikhen iek kavres chumiden tume sar phral. E pacha te avel tumensa savorhensa kai dian tumaro traio le Kristoske.


Als iemand, door de Here en Redder Jezus Christus te aanvaarden, aan de verkeerde levenswijze van de wereld is ontsnapt, maar er zich later weer door laat inpalmen en overmeesteren, is hij er slechter aan toe dan ooit tevoren. 	 Te si manush kai skepisaile katar o bezex la lumiako katar lengo zhanglimos amaro Devlesko ai skepitori Jesus Kristo, ai porme te perena pale ando bezex ai te traiin ando bezex, mai nasul avela lenge de sar mai anglal.


Jezus wist wel wat in hen omging en vroeg: "Wat gaat er in uw hart om? 	 O Jesus zhanglia lengo ginduria, ai phendia lenge,


"Judas", zei Jezus. "Hoe kun je dit doen? Mij verraden met een kus!" 	 Ai O Jesus phendia leske, "Judas, pala kako chumidimos purhidian O Shav le Manushesko?"


Ondertussen verdrongen zich duizenden mensen om Hem heen. Jezus had eerst Zijn discipelen iets te zeggen. "Ik waarschuw jullie voor de Farizeeërs. Het zijn huichelaars! Maar het zal vanzelf blijken hoe ze werkelijk zijn. 	 Sa antunchi chidinisailo but narodo, ai kadia de but narodo sas kai phirenas pe iek kavreske punrhe, O Jesus phendia leske disiplonge mai anglal, "Arakhen tume katar e drozhdi le Farizeanongi. Kodia si kodola kai chi keren so mothon.


Er mogen ook niet meer dan twee of drie personen namens God spreken. Bovendien moeten de anderen beoordelen of hun woorden door God zijn ingegeven of niet. 	 Andal profeturia dui vai trin te den duma, ai kaver te keren kris.


De enige andere apostel die ik toen ontmoet heb, was Jakobus, de broer van onze Here. 	 Chi dikhlem chi ieka avre sluga, numa ferdi o Iakov, o phral le Kristosko.


"Kijk", zei Hij, "die arme weduwe heeft meer gegeven dan al de anderen bij elkaar. 	 Ai phendia, "Phenav tumenge chachimasa, kacha chorhi phivli thodia mai but de sar savorhe;


Hij ging terug naar de drie discipelen en zag dat zij in slaap waren gevallen. "Simon", zei Hij tegen Petrus, "slaap je? Is het zo moeilijk om een uurtje te waken? 	 Ai avilo, ai arakhlia le sovenas, ai phendia ka Petri, "O Simon, soves? So nashtisardian te le sama mansa iek chaso?"


In tegenwoordigheid van God, de Here Jezus Christus en de heilige engelen draag ik je op dit bevel uit te voeren, zonder vooroordelen en zonder aanzien des persoons. 	 Mangav tutar angla Del, ai angla Jesus Kristo, ai anglal le Swunto angeluria, te keres kadala dieli ai te na avel tuke drago uni mai but, vai te keres averfielo unensa ande so keres.


"Er is geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn. Maar wat hebt u ervan gemaakt? Een rovershol!" zei Hij. 	 ai phendia lenge, "Ramome murho kher avela akhardo 'Kher rhugimasko,' numatume keren anda leske shtala chorengi!"


Wat Ik nu in het donker zeg, vertel dat rond zodra het licht wordt. Wat Ik je in het oor fluister, schreeuw het van de daken! 	 So phenava tuke ando tuniariko tu phen adiese; ai so ashunes phendo tuke ando khan, phen pal khera opral.


Wij, gelovigen, hebben geen sluier over ons gezicht. Wij zijn net spiegels, die het schitterende licht van de Here weerspiegelen. Terwijl Zijn Geest in ons werkt, gaan wij steeds meer op Hem lijken. 	 Ame savorhe, bi la seliako pe amaro mui strefialas o barimos le Devlesko, ai sam parhude te avas sar O Del, ai nakhas andak barimos ande iek mai baro barimos. Kadia si e buchi kai kerel O Swunto Duxo le Devlesko.


De Here is niet de God van mensen die dood zijn, maar van mensen die leven. God beschouwt ze allemaal als levend." 	 Ke wo nai O Del le mulengo, numa le zhuvindengo; savorhe traiin leske."


Jezus keerde Zich om en zei dat zij zich moesten schamen. 	 O Jesus boldiape karing lende, ai tsipisardia pe lende; ai phendia, "Chi zhanen savestar chorho duxo avilo pe tumende.


De Vader heeft leven in Zichzelf. Hij heeft deze macht ook aan Zijn Zoon gegeven, zodat Hij ook leven in Zichzelf heeft. 	 Ke sar O Dat si les o traio ande peste, saikfielo wo kerdia peske Shaves te avel o traio ande peste.


Wie zal het hun vertellen, als hij niet gestuurd is? Daarover staat in de Boeken: "Wat heerlijk! Ik hoor het geluid van de voeten van de brenger van het goede nieuws!" (c) 	 Ai sar te avel manush kai den duma pa Del, te na avena tradine? Che shukar le punrhe kodolenge kai mothon pai pacha, ai kodola kai anen e lashi viasta!


Die wilden mij na het verhoor vrijlaten, omdat ik niets had gedaan waarop de doodstraf staat. 	 Numa le Romanuria phushle ma, ai mangenas te meken ma, ke chi arakhle kasavestar baio pe mande te mudaren ma.


Onze woorden zijn een getuigenis van de waarheid en God heeft ons daarvoor kracht gegeven. De rechtvaardigheid was ons wapen, zowel in de aanval als in de verdediging. 	 Ai kai das duma pa chachimos, ai katar e putiera le Devleski, amari armia si o chachimos kai si ando chacho vas te arakhas ame ai si ando stingo vas te maras ame.


Anders komt hij misschien niet verder dan de fundering. Iedereen zou lachen en zeggen: 	 Daratar te lelape te kerel e buchi, nashti getola, ai savo godi dikhena pe leste asana lestar.


Hij riep uit: "Ik kan de hemel zien! Ik zie Jezus, de Mensenzoon, aan de rechterhand van God!" 	 Ai phendia, "Eta, Dikhav o cheri sar si phuterdo, ai O Shav le Manushesko ande punrhende pe rik e chachi le Devleski."


De broeders die bij mij zijn, groeten u ook. Evenals alle gelovigen hier, en vooral zij die bij de keizer in dienst zijn. 	 Sa o narodo le Devlesko kai si katse, ai mai but kodola kai si ando baro kher le amperatosko traden tumenge but bax, zor ai sastimos.


"Iemand gaf twee mannen geld te leen, de één 500 zilverstukken en de ander vijftig. 	 Dui manush sas kai kamenas leske love, iek kamelas leske pansh shela teliara ai o kolaver panvardesh teliara.


Dit maakte diepe indruk op de mensen. Overal in het bergland van Judea werd erover gesproken. 	 Katar godi antunchi sa narodo kai beshelas pasha leste daraile, ai sa e viasta pa so kerdili geli kruglom karing le plaia ande Judea.


Grijp elke gelegenheid aan om goed te doen, want wij leven in een slechte tijd. 	 Keren mishtimos ando sako diela kai maladiol tumenge, ke andel diesa kai traiisaras chorhe le.


Allen die hier bij mij zijn, laten je groeten. Breng mijn hartelijke groeten over aan onze christenvrienden. Ik wens jullie allen de genade van de Here toe. 	 Ai sa kodola kai si mansa tradem tuke but bax, zor ai sastimos. Ai iame tradas but bax, zor ai sastimos amare vortakonge kai pachan pe ando Del, o lashimos le Devlesko te avel tumensa savorhensa.


De twee rampen zijn voorbij; maar kijk, de derde komt er direct achteraan! 	 E duito baro baio si gata; Numa Dikh! O trito baio si te avela mai sigo.


Als één van uw broeders u kwaad doet, moet u het hem onder vier ogen zeggen. Als hij uw terechtwijzing aanneemt, is de relatie tussen u en hem hersteld. 	 "Te kerdia cho phral bezex karing tute, zha leste korkorho ai sikav leske leski dosh. Te ashunela tute nirisardian che phrales palpale.


"Luister", zei Hij. "Wie zo'n kind namens Mij met open armen ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt God Die Mij gestuurd heeft. Want wie het meest nederig is, is pas werkelijk groot." 	 Ai phendia lenge, "Kon godi primila ande murho anav kakala glata primil man, primil kodoles kai tradia ma. Ke kodo kai si o mai tsinorho mashkar tumende, kodo si o baro."


Iedereen was vol ontzag voor de wonderen en tekenen die de apostelen deden. 	 Dar kerdiolas ando narodo, ke le apostluria kerenas but mirakluria ai but semnuria.


Blijf strijden voor God. Houd je vast aan het eeuwige leven, dat God je heeft gegeven en waarvan je voor vele getuigen een klinkend getuigenis hebt afgelegd. 	 Mar tu o lasho marimos le pachamasko, ai le o traio kai chi mai getolpe; ke O Del akhardia tu te zhanes kado traio kana phendian o shukar divano po cho pachamos angla but marturia.


Jezus antwoordde hun: "Het is mijn tijd nog niet. Jullie kunnen gaan wanneer je wilt, 	 O Jesus phendia lenge, "Murhi vriama chi avili inker; numa tumari vriama sagda gata la.


Omdat ik door dat felle licht blind geworden was, moesten mijn reisgenoten mij aan de hand Damascus binnenleiden. 	 Chi mai dikhavas kanch palai razha kodola vediaraki, kodola kai sas mansa line ma vastestar ai aresliam ando Damascus.


Alle bomen waar geen goede vruchten aan komen, worden omgehakt en verbrand. 	 Savi godi pruing kai chi del lashi fruta avela shindi ai shudini ande iag.


Loop ook niet achter andere goden aan, zoals sommigen van hen deden. In de Boeken staat dat zij gingen zitten om te eten en te drinken en dat ze gingen staan om te dansen voor een afgod. 	 Na kerdion kodolendar kai lenpe pala ikoni, sar uni anda lende kai si ramome, le manush beshle tele te xan ai te pen, porme wushtilo opre veselisaile.


Zorg ervoor dat u het op tijd eens wordt met uw schuldeiser. Want als hij u voor het gerecht sleept, wordt u misschien wel in de gevangenis gegooid. En daar komt u pas weer uit als u de laatste cent betaald hebt. 	 Pochisavo sigo kodolesa kai angerel tut pe kris, zhi kai san lesa po drom, te na angerel tut angla e kris, ai e kris te del tut ka baro te thol tu ande temnitsa.


Terwijl hij in Milete was, liet hij de leiders van de christengemeente te Efeze bij zich komen en 	 Numa o Pavlo tradia vari kas anda Miletus ando Ephesus, te akharel le mai phuren kai si ande khangeri.


Er kwam een Samaritaanse vrouw water putten. Jezus vroeg of zij Hem wat te drinken wilde geven. 	 Iek zhuvli andai Samaria avilo te lel pai; O Jesus phenel lake, "De ma pai te piiav."


Jezus gaf hun brood en vis. 	 O Jesus pashilo, lia o manrho, ai dia len, ai porme lia o masho ai dia len.


Maria bleef ongeveer drie maanden bij Elisabeth. Toen ging zij terug naar huis. 	 E Maria beshli peska varasa Elizabeth trin shon, porme gelitar peste khere.


Omdat in Gods wet de waarheid en de kennis onder woorden zijn gebracht, denkt u buitenstaanders en kinderen iets te kunnen leren. 	 tu sichares kodolen kai chi zhanen, ai sichares le ternen pa Del, ke tu zhanes ke o zakono sikavel vorta so si, o chachimos ai zhanglimos.


Voordat de maaltijd goed en wel is begonnen, schrokt iedereen zoveel mogelijk naar binnen, met het gevolg dat sommigen nog honger hebben en anderen dronken zijn. 	 Ke uni kai skafidi xan pesko xabe: iek bokhalo lo, ai kaver mato lo.


Het doel daarvan is dat wij tenslotte volledig één zullen zijn, door ons gemeenschappelijk geloof en doordat wij de Zoon van God allemaal even goed kennen. Dan zullen wij volledig mens zijn, volwassen geworden door alles wat Christus in ons heeft gedaan. 	 Ai kadia aresasa savorhe andek than ande iek pachamos, ai te zhanas pa Shav le Devlesko; sar iek manush baro kerdo palai musura vorta sar si O Kristo.


Jezus verliet Kapernaüm en ging naar het bergland van Judea en het Overjordaanse. Er liepen veel mensen met Hem mee en Hij vertelde hun, net als altijd, over God. 	 O Jesus gelotar andai Capernaum, ai avilo ande them Judea ai gelo inchal o pai Jordon: ai bare naroduria gele pala leste, ai sichardia len sar kerelas sa data.


Hij nam een beker wijn, dankte God ervoor en zei tegen Zijn discipelen: "Neem deze beker en drink er allemaal uit, 	 Lia e kuchi, ai dias naisimos, ai phendia, "Len, ai pen savorhe anda late."


Zelfs de rovers die met Hem waren gekruisigd, bespotten Hem. 	 Vi le chor kai sas thodine po trushul lesa, marde lestar mui sakadia.


Kijk eens naar de lelies. Die spinnen niet en weven niet. Toch zijn zij mooier dan koning Salomo in al zijn pracht en praal. 	 Dikhen sar barion le luluja, chi keren buchi, ai chi keren peske tsalia; ai inker mothav tumenge, chi o Solomon, ande sa pesko barvalimos nas kadia shukar huriardo sar iek luluji.


Een dienstmeisje zag hem in het licht van het vuur zitten en keek hem eens goed aan. "Kijk eens", zei ze, "die man hoorde ook bij Jezus' discipelen!" 	 Ek sluga dikhlia le Petres pashai iag, ai dikhelas pe leste, ai phendia, "Vi kado manush sas lesa."


Maar niemand weet waar de Christus vandaan komt. En van deze Man weten wij het wel!" 	 Numa kana O Kristo avela, khonik chi zhanela katar avel, numa ame zhanas katar avel kado manush."


Daarom heeft de Here ook gezegd dat wij niet meer moeten omgaan met mensen, die niets van Hem willen weten; wij moeten ons van hen afkeren en ons niet met hun onreinheid inlaten. 	 Anda kodia O Del mothol, "Trobul te meken le, ai te vuladion katar kodala manush kai chi pachanpe ando Del, ai nazban kanchi kai si bi vuxho, ai me lava tume mande.


maar Hij zei: "Ik ben het! Jullie hoeven niet bang te zijn." 	 Numa O Jesus phendia lenge, "Me sim, na daran."


En ik hoorde een geluid uit de hemel als van een enorme waterval of van zware donderslagen. Het leek ook wel op harpmuziek. 	 Ashundem ek glaso anda rhaio sar o bunto katar o baro pai kai zhal, ai sar o bunto katar o rhonjito, ai sas sar kodola kai jilaben le harps.


Hij verbaasde Zich erover dat de meeste mensen Hem niet geloofden. Hij trok de omliggende dorpen langs en sprak daar over God. 	 Ai chudisailo ke nai lenge pachamos. Antunchi gelo kal gava kotse, sicharel le manushen.


de vader van Sala was Kainan; de vader van Kainan was Arpachsad; de vader van Arpachsad was Sem; de vader van Sem was Noach; 	 o shav le Cainanosko, o shav le Arphaxadosko, o shav le Shemosko, o shav le Noahosko, o shav le Lamechosko,


vroeg om aanbevelingsbrieven voor de synagogen in Damascus, een stad waar veel Joden woonden. Hij wilde daar mannen en vrouwen opsporen die in Jezus geloofden, hen in de boeien slaan en naar Jeruzalem brengen. Hij kreeg die brieven en ging op weg. 	 ai manglia lestar lila te sai del andel khangeria kai sas ando Damascus, saxke te arakhela manushen, mursh vai zhuvlia kai lenas pe pala Del, te astarel le ai te anel le ando Jerusalem.


Maar als er iemand zit aan wie God ineens iets duidelijk maakt, moet degene die juist aan het woord was, stoppen met spreken. 	 Te avres kai beshel tele avel sikaimos, o pervo te na mai del duma.


Waar zij het meeste verdriet om hadden, was dat hij had gezegd hen niet meer te zullen ontmoeten. Daarna brachten ze hem naar het schip. 	 Ai mai but nekezhime sas ke o Pavlo phendia sas ke chi mai dikhena les. Ai savorhe gele lesa zhi ka paraxodo.


namelijk dat God nL heeft gedaan wat Hij lang geleden door Zijn profeten in de Boeken al had beloofd. 	 E lashi viasta kai sas shinadi mai anglal katar O Del katar leske profeturia kai si ande Vorba le Devleski.


Als uw vijand honger heeft, geef hem te eten. En als hij dorst heeft, geef hem te drinken. Want dan weet hij met zijn houding geen raad en zal hij misschien een andere houding aannemen. 	 Te avela cho duzhmano bokhalo, del les te xal; te avela trushalo, del les te pel; ke te keresa kadia, kodia si sar te chidianas angara phabarde pe lesko shero.


Daarom is Christus gestorven en weer levend geworden. Hij moest immers de Heer van de doden en de levenden zijn? 	 Ke o Kristo mulo ai avilo palpale ka traio te avel O Del le mulengo ai zhuvindengo.


Wij weten allemaal dat Christus niet bij de priesterstam van Levi hoort, 	 Kadala vorbi phenel amenge pa Kristo kai avilo anda aver vitsa, ai le manush ande kadia vitsa shoxar chi kerde buchi kai altari. Won chi mudarde le zhigeni ai chi dine podarki po altari pala le bezexa le manushenge.


Toen hij die opende, kwam er een dikke rook uit, zoals uit een grote oven. De lucht werd helemaal zwart van de rook, zodat de zon niet meer te zien was. 	 Ai wo phuterdia o gropo ai thu avilo avri sar o thu katar o than kai si e bari iag. Ai o kham ai e barval aviline tuniariko katar o thu anda o gropo.


Wat moeten wij daar nu mee? Want zij zullen vast horen dat u hier bent. 	 So te keras? Kodola manush si te chidenpe andek than, ke si te zhangliolpe ke avilian.


Er kwamen ook verscheidene Farizeeërs en Sadduceeërs naar hem toe om zich te laten dopen. Toen hij hen zag, begon hij hun de les te lezen. "Stelletje listige slangen!" riep hij. "Wie heeft u voor de wraak van God gewaarschuwd? 	 Kana o Iovano dikhlia ke but Farizeanuria ai Saduseanuria avile leste te bolenpe, phendia lenge, "Tume vitsa sapeski, kon phendias tumenge ke sai skepin katar e xoli le Devleski kai si te avel?


Voor de ongetrouwde jonge vrouwen heb ik geen voorschrift van de Here. Maar ik geef mijn eigen mening als iemand die, door de goedheid van de Here, te vertrouwen is. 	 Andal sheia baria nai ma kris katar O Del: numa dav murho gindo, sar kai len katar O Del mishtimos te avav chacho lestar.


Educatief 	 Educaţie


Probeer voor de winter hier te zijn. Eubulus, Pudens, Linus, Claudia en alle anderen laten je groeten. 	 Zumav ta aidi mai anglal sar o ivend. O Eubulus, o Pudens, o Linus, e Claudia ai sa le kolaver phral traden tuke but bax, zor ai sastimos.


Toen Petrus binnenkwam, liep Cornelius naar hem toe en viel op zijn knieën. 	 Sar delas te del andre o Petri ando kher, o Cornelius gelo angla leste, ai shudiape ka leske punrhe, ai bandilo tele pe phuv angle leste.


Toen Petrus en Johannes de tempel wilden binnengaan, vroeg hij hun om geld. 	 Kado manush kana dikhlia le Petres ai le Iovanos sar zhan ande tampla, manglia lendar love.


"Wat komt U doen, Jezus van Nazareth? Waar bemoeit U Zich mee? Bent U van plan ons kapot te maken? Denkt U dat ik niet weet wie U bent? U bent de Zoon van God!" 	 "So manges amendar, O Jesus andai Nazareth? Avilian te mudares ame? Zhanav kon san. Tu san O Swunto Shav le Devlesko!"


Laten de mensen die dan in Judea zijn, naar de bergen vluchten. En wie op het platteland zijn, moeten niet naar de stad gaan. 	 Antunchi kodola kai si ande Judea trobula te nashen andel plaia; ai kodola kai si mashkaral ande Jerusalem trobula te zhantar; ai kodola kai si ande niva te na aven andel foruria.


Omdat de Israëlieten op God vertrouwden, zijn zij door de Rode Zee getrokken als over droog land. Maar de Egyptenaren die hen achterna gingen, verdronken allemaal. 	 Pala pachamos le Zhiduvuria nakhle inchal e Maria Loli sar sas e phuv shuki. Kana le manush le Egyptanoske zumade te nakhen inchal, mudarde sas le paiesa.


Op een dag had Zacharias dienst in de tempel, omdat zijn afdeling aan de beurt was. 	 Iek dies o Zechariah kerelas peski buchi le rashaski angla Del.


Ik ben er absoluut zeker van dat die dingen het einde van deze tijd inluiden. 	 Chachimasa phenav tumenge, kadia vitsa chi nakhela, zhi pon chi kerdion kadala dieli.


En wie doet er nu jonge wijn in oude leren zakken? Het leer van oude wijnzakken is hard en stug. Door het gisten van de jonge wijn komen er barsten in. De wijn gaat verloren en de zakken zijn waardeloos. Nee, jonge wijn doet u in nieuwe, soepele wijnzakken." 	 Le manush chi thon nevi mol andel phurane morchia moliake, ke le morchia pharhadion, ai e mol shordiol, ai le morchia rimonpe. Numa thon e nevi mol andel neve morchia.


Jezus bleef staan, riep hen bij Zich en vroeg: "Wat willen jullie?" "Here", antwoordden zij, "wij willen zo graag kunnen zien!" 	 O Jesus terdilo, akhardias le, ai phushlias len, "So mangen te kerav tumenge?"


En dat u ook niet in de afgrond hoeft te gaan om Christus uit de dood tot leven te brengen. 	 Kodia si te keres te hulel o Kristo. Ai chi na phen, kon zhala ande iado? Kodia si te keres te avel o Kristo palpale katar le mule.


Maar wie graag rijk willen worden, komen al gauw in verleiding om verkeerde dingen te doen. Zij verlangen naar onnodige en verkeerde dingen en gaan tenslotte verloren. 	 Numa kodola kai mangen te barvalon, peren ande zumaimos ai line le ande atsaimos katar but dieli bi malade, ai chorhe kai ingeren le manushen te xasavon.


Petrus, die gevuld was met de Heilige Geest, antwoordde: 	 Antunchi o Petri, pherdo le Swunto Duxosa phendia lenge, "Tume kai san le bare le narodoske, ai tume le phure kai san ande Israel,


En wie doet er nu jonge wijn in oude leren zakken? Het leer van oude wijnzakken is daar immers veel te stug voor. Het zou barsten door het gisten van de jonge wijn. De wijn zou weglopen en de zakken zouden onbruikbaar worden. Voor jonge wijn moet u nieuwe, soepele zakken gebruiken. Dan houdt u de wijn èn de zakken goed." 	 Le manush chi thon nevi mol andel phurane morchia moliake, ke le morchia pharhadion, ai e mol shordiol, ai le morchia rimonpe. Numa thon e nevi mol andel morchia, kadia chi e mol ai chi le morchia chi rimonpe."


hoewel God hem had beloofd: "Door Isaäk zult u veel nakomelingen krijgen." Hij rekende erop dat God Isaäk ook weer levend zou kunnen maken. 	 O Del phendia ka Abraham, "Chi vitsa avela katar o Isak."


Zij kwamen in het huis van de leider van de synagoge. Toen Jezus daar alle mensen zag en het gejammer en de begrafenismuziek hoorde, zei Hij: 	 Kana O Jesus areslo ka kher le baresko andai synagogue. Dikhlia le musikanton, ai baro narodo buntuime, but mui kerenas.


Laat je als soldaat van Christus niet in beslag nemen door de zorgen van het leven, want dan zal degene die je in dienst heeft genomen, niet tevreden over je zijn. 	 Nai ketana kai marelpe ando marimos sai kerel buchi te traiil. Trobul te plachal kodoles kai thodia les ketana.


Jezus zat op een jonge ezel die Hij gevonden had. Daarmee werden de woorden van de profeet Zacharia werkelijkheid. 	 O Jesus arakhlia iek magari ai beshlo pe leste, sar sas ramome,


De jongere weduwen mogen geen deel uitmaken van deze speciale groep, want als hun verlangen naar een man na een tijdje sterker wordt dan hun toewijding aan Christus, zullen zij weer willen trouwen. 	 Numa le ternia zhuvlia kai si phivlia chi trobul te keren ka saviatar buchi, ke kana ande lengo gindo si te mai ansurinpe, won meken le Kristos.


keerde nu naar zijn land terug. Onderweg zat hij hardop te lezen uit het boek van de profeet Jesaja. 	 Ai porme zhalas khere, sar beshelas pe pesko vurdon jinelas ande Vorba le Devleski pa profeto Isaiah.


Toen Hij dit zei, geloofden velen dat Hij de Christus was. 	 Sar dia duma kadala vorbi but pachaiepe ande leste.


Zo heeft de Here ook gezegd dat de mensen die het goede nieuws brengen, moeten worden onderhouden door de mensen die dat goede nieuws ontvangen. 	 Sar iek fielo O Del phendia kodola kai den duma pai Vorba le Devleski te traiin ande Vorba le Devleski.


Vandaar reisden zij Galilea door langs allerlei binnenwegen om onopgemerkt te blijven. 	 O Jesus ai leske disipluria gele kotsar, ai nakhle pasha Galilee; O Jesus chi mangelas vari kon te zhanel kai sas wo,


Toen Jezus eens bij het meer was, kwamen er zoveel mensen naar Hem luisteren dat Hij maar in een boot ging zitten. Van daaruit sprak Hij verder tot de vele mensen die op de oever stonden. 	 Pale O Jesus gelo kai maria Galilee ai sicharelas. Kadia de but narodo chidinisailo kruglom lestar ta anklisto ando chuno ai beshlo tele, o chuno sas po pai, ai o narodo beshelas po berego.


David heeft immers zelf gezegd: 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten aan mijn rechterhand, dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (c) De Heilige Geest gaf hem dit in. 	 O Swunto Duxo phendia ka David te phenel, "O gazda phendia murhe gazdaske, 'Besh ka murho chacho vas, zhi pon thav che duzhmanon tela che punrhe.'"


Daarbij moeten wij blijven kijken naar Jezus, Die ons de weg wijst. Hij is het doel van ons geloof. Hij kon Zich aan het kruis laten slaan en de schande negeren, omdat Hij wist welke blijdschap Hem te wachten stond. En nu zit Hij op de ereplaats naast de troon van God. 	 Sa data dikhas po Jesus, amaro pasturi ai sicharatori la pachamosko. Wo chi aterdilo kana trobulas te chinuil lazhav ai merel po trushul. Wo zhanglia le raduimasko kai sas te avel les mai palal. Akana wo beshel tele pe rik e chachi le Devleski, o than le luvudimasko.


Nadat de huiseigenaar de deur gesloten heeft, zal het te laat zijn. Dan zult u buiten blijven staan. En als u aanklopt en smeekt: 'Here, doe de deur voor ons open', zal Hij zeggen: 'Ik ken u niet.' 	 Kana o gazda le kheresko wushtela, ai phandavela o wudar, ai tumen beshen avri, ai chinaiina te maren anda o wudar, ai phenenas, 'Devla, Devla, phuter amenge,' ai wo phenela tumenge, 'Chi zhanav katar san.'


De engel liet mij een rivier met het levenswater zien. Helder als kristal was het. 	 Ai wo sikadia mange o pai kai zhal le paiesko le traiosko. Vuzho sar stakla, avela katar o than le Devlesko ai le Bakriorhosko.


"Twee mannen gingen naar de tempel om te bidden. De ene was een Farizeeër die erg met zichzelf was ingenomen. De andere was een tolontvanger. 	 "Dui manush gele ande tamplo te rhuginpe; iek sas Farisi, ai o kaver sas manush kai chidelas e taksa.


De 24 ouderlingen en de vier levende wezens aanbaden God, Die op de troon zit en zeiden: "Amen! Prijs God!" 	 Le bish tai shtar manush (elders, pasturia) ai le shtar zhigene pele tele ai luvudisarde le Devles, kodo kai beshelas po Lesko than. Won phende, "Amen! Mek te avel! Alleluia! Naisimos ka amaro Del!"


Bid voor ons, want wij vertrouwen dat wij een zuiver geweten hebben en willen dat houden. 	 Rhuginpe ande amende. Amaro ilo phenel amenge ke sam vorta. Ame mangas te keras vorta sa data.


Nu zat er een zekere Barabbas gevangen, een rebel. Hij was met enkele anderen opgepakt omdat ze bij een oproer een moord hadden begaan. 	 Sas phandado antunchi iek kai zhanglo liaspe ke de sa nasul lo, ai mudardia vari kas, lesko anav sas Barabbas. (Ande temnitsa sas iek kai busholas o Barabbas, peske dosha lensa anda iek mudarimos kai kerde ande bunto.)


Kom toch tot inkeer en smeek God of Hij u wil vergeven dat u zoiets hebt bedacht. 	 Keisavo anda cho bi lashimos, ai rhugisavo ka Del, te sai kerdiola te iertil tu anda chorho gindo kai sas tu.


Maar als onze onrechtvaardigheid de rechtvaardigheid van God bevestigt, hebben wij d...n recht van spreken? Is God dus onrechtvaardig als Hij ons oordeelt? Dat is natuurlijk een menselijke gedachte! 	 Numa o bezex kai keres si te sikavel ke O Del vorta lo, so mothas ame? O Del nai vorta ke dosharel ame? Dav duma sar den duma le manush.


De leider van de tempel en de hoofdpriesters waren van hun stuk gebracht en vroegen zich af waar dit op zou uitlopen. 	 Kana o baro le ketanengo kai lenas sama kater e tampla ai le bare le rashange ashunde kodola vorbi, chi zhanenas so kerdilia kai ma nai le slugi ai denas pe duma iek kavresa, so si te kerdiol.


U snijdt de voorhuid van de kleine jongetjes weg als ze een week oud zijn, of het nu sabbat is of niet. Daarmee doet u wat Mozes heeft gezegd. Dit besnijden is trouwens al een heel oud gebruik van lang vccr Mozes. 	 Ke o Moses dia tumen o zakono te shinen pe murshen (na ke avel katar o Moses, numa katar tumare phure), ai tume shinen ieke manushes po dies O Savatone.


Hij waarschuwde hen voor de godsdienstleraars. "Zij houden ervan in deftige kleren rond te lopen om op te vallen", zei Hij. "Zij vinden het heerlijk om op straat eerbiedig gegroet te worden. 	 Sar O Jesus sicharelas le, phendia lenge, "Arakhen tume katar le Gramnoturia, ke lenge drago te phiravenpe andel raxamia lunzhi, ai mangen savorhe te den le lasho dies pel wulitsi.


Toen zij in Kapernaüm waren gekomen, vroeg Hij aan Zijn discipelen: "Waar hebben jullie het onderweg over gehad?" 	 Ai O Jesus areslo ando Capernaum: ai kana sas ando kher wo phushlia len, "Sostar marenas mui mashkar tumende po drom?"


Hij vroeg hun: "Wiens portret en opschrift staan erop?" 	 ai phendias lenge, "Kaski fatsa ai ramomos si kado?"


Maar als ze van God komen, zult u er niets tegen kunnen beginnen. Dan loopt u gevaar tegen God Zelf te strijden." 	 Numa te avela katar O Del nashtil te xasaren kadia buchi, ai na zumaven te rimon e kris le Devleski."


Dat past christenen niet, om over ongepaste taal en dom en flauw gepraat maar te zwijgen. Wijs elkaar liever op Gods goedheid en wees dankbaar. 	 Ai nai chi mishto te mothon zhangale vorbi, dzile vai chorhe; numa mai bini te naisin le Devles.


Uit de synagoge ging Jezus met Simon en Andreas mee naar huis. Jakobus en Johannes waren er ook bij. 	 Won geletar andai synagogue and strazo avile ando kher le Simonosko ai Andresko, o Iakov ai o Iovano gele lensa.


Zij ging het huis van Zacha rias binnen en groette Elisabeth. 	 Geli ando kher ka Zechariah ai dia dies lasho kai Elizabeth.


"Jezus van Nazareth, ga weg! Ik wil niets met U te maken hebben. U bent gekomen om ons te vernietigen! Ik weet wel wie U bent: De heilige Zoon van God!" 	 "So manges amendar, Jesus andai Nazareth? Tu avilian te mudares ame? Zhanav mishto ke O Swunto san kai si tradino karar O Del!"


Bethanië ligt op nog geen drie kilometer van Jeruzalem. 	 Ai sar o Bethany nai dur katar o Jerusalem, pashe trin kilmeturia vai dui maili.


"Wees niet bang", zei hij, "want ik breng u het mooiste nieuws dat u ooit hebt gehoord. Het is groot nieuws voor het hele volk. 	 Numa o angelo phendia lenge, "Na daran! Ke me anav tumenge ek lashi viasta, kai raduila zurales sa le narodos.


Verkoop je bezittingen en geef de opbrengst aan wie tekort hebben. Zorg dat je een beurs krijgt die nooit opraakt, waar dieven niet bij kunnen en waar de mot niet aan vreet. 	 Bichinen so si tume, ai den kal chorhe; keren tumenge manjin kai chi rimolpe, kai chi nandiol ando rhaio, kai o chor nashti den andre te choren ai e rhuzhina nashti rimol.


Als wij in vervoering zijn, is het voor God. Als wij nuchter en kalm zijn, is het voor u. 	 Te si chaches ke dzilo sim? Le Devleske sim, vai te sim gojaver?


Nu komt die zoon van u thuis; hij heeft eerst uw geld er bij de hoeren doorgejaagd en wat doet u? U slacht voor hem het beste kalf dat we hebben!' 	 Numa kana cho shav avilo khere, kodo kai xalia che love zhuvliansa kai sas le chorho traio, leske mudardian o vitselo o tsulo."


Ik ben ervan overtuigd dat niets ons kan scheiden van Gods liefde, die in Christus tot uiting komt. De dood niet, het leven niet, engelen niet, regeringen niet, de dingen van vandaag niet, de dingen van morgen niet. Nee, er is geen enkele kracht die dat kan. 	 Ke pachav ma ke kanchi nashtil te duriarel amen katar e dragostia le Devleski; chi e martia, chi o traio; chi le angeluria, chi iek aver zor, vai putiera chereske; chi so si akana ai chi so avel;


Het oog kan niet tegen de hand zeggen: "Ik heb je niet nodig." En het hoofd kan ook niet tegen de voeten zeggen: "Ik heb jullie niet nodig." 	 E iakh nashti phenel le vasteske, chi trobul ma; chi o shero le punrhenge, chi trobul ma.


Word nuchter en houd op met zondigen. Tot uw beschaming moet ik zeggen: Sommigen van u hebben geen kennis van God. 	 Ambolden palpale tumende so si mishto, ai na keren bezex, ke uni chi zhanen le Devles: phenav tumaro lazhav.


'Dat heeft een vijand gedaan", zei hij. 'Zullen wij het onkruid ertussen uittrekken?' vroegen zij. 	 Wo phendias lenge, 'O duzhmano kerdia kodia,' le slugi phushle les, 'Mangas te tsirdas le avri?'


Maar Jezus leeft voor altijd en blijft voorgoed priester, zodat er niemand anders nodig is. 	 Numa O Jesus traiil sa data ai si amaro Baro Rasha, ai shoxar chi trobul ame aver.


Ik ben een dienaar van Christus Jezus, die de andere volken het goede nieuws van God moet brengen. Daardoor mag ik hen aan God voorstellen als een offer dat Hij kan aanvaarden, een offer dat de Heilige Geest voor Hem heeft klaargemaakt. 	 Te avav ek pasturi le Kristosko le narodoske kai Nai Zhiduvuria, ai kadia kerav iek buchi swunto kai angerav e lashi viasta le Devleski, saxke kodola manush kai Nai Zhiduvuria aven lashe le Devleske, ai sai aven leske katar o Swunto Duxo.


Zo kon Hij naar de geesten in de gevangenis gaan om hun bekend te maken wat Hij heeft gedaan. 	 Ai O Kristo gelo te mothol pa e lashi viasta ka le duxuria kai sas phangle.


U geeft tien procent van al uw inkomsten aan de tempel. Maar u denkt er niet aan rechtvaardig te zijn en God lief te hebben. En daar komt het nu juist op aan. Natuurlijk is het geven van die tien procent heel goed, maar u mag de andere dingen niet verwaarlozen. 	 "Nasul tumenge, Farizeanuria! Ke tume den ka Del desh anda ek shel e partia kai trobun te den andai mai tsinorhi dieli Mint, Rue, ai Herb, numa chi keren so si mai baro ando zakono, so si vorta, mila ai pachamos.


En hij is niet eens een Jood! Uit alle delen van de wereld zal een stroom van mensen het Koninkrijk van de hemelen binnengaan. Zij zullen met Abraham, Isaäk en Jakob aan tafel zitten. 	 Phenav tumenge, ke but avena anda Easto ai anda Westo, ai beshena kai skafidi le Abrahamoski, le Isakoski ai le Jakovoski ande amperetsia le rhaioski.


Ik bid dat u innerlijk vol licht zult zijn, zodat u iets zult zien van de heerlijke toekomst, waarvoor u geroepen bent. Dan zult u weten wat een geweldige rijkdom God voor al Zijn kinderen heeft klaarliggen. 	 Mangav te del tume e vediara andel iakha tumare ileske; saxke te dikhen ka che pachamos O Del akhardia tume, ai o barvalimos le luvudimasko kai; shinadia peske narodoske.


Salomo was de vader van Rehabeam; Rehabeam de vader van Abia. 	 O David sas o dat le Solomonosko (leski dei sas e rhomni le Uriaseski); O Solomon sas o dat le Roboamosko; O Roboam sas o dat le Abiahosko; O Abia sas o dat le Asahosko;


Toen de commandant hem daarvoor toestemming gaf, keerde Paulus zich om en wenkte het volk om stilte. Het werd doodstil. Hij sprak het volk toe in het Hebreeuws. 	 O baro le ketanengo meklia les te del duma, o Pavlo ande punrhende sas pel skeri, ai kerelas anda vas le narodoske. Ai kerdilia iek baro chixo (ma nai bunto), ai o Pavlo dia duma lenge ande shib le Zhidovisko ai phenelas,


Want God heeft Die beloofd aan u en uw kinderen, aan ieder die door God geroepen wordt en ook aan de verre, vreemde volken." 	 Ke so sas shinado katar O Del tumenge si, ai tumare shavengo, ai sa kodolenge kai si dur, sode avena, sode O Del akharela len.


Anders zou er onenigheid in het lichaam zijn. 	 Kaste te na avel xulaimos ando stato, numa le kotora te len sama anda kolavers.


De wet van God staat in hun hart geschreven. Hun geweten vertelt hun wat zij moeten doen: Of hun gedachten klagen hen aan, òf hun gedachten spreken hen vrij. Dit is het goede nieuws dat ik breng: Er komt een dag dat Jezus Christus in opdracht van God Zijn oordeel zal uitspreken over het verborgen leven van de mensen, over hun diepste gedachten. 	 Sikaven kadia, ke sar trobul te keres kai si phendo, katar e kris ramome ande lenge ile. Lengo ilo sikavel lenge, vi ke lenge ginduria kai univar kerel kris pe lende, ai univar chacharel le.


Met dit voorbeeld van de slavernij wil ik duidelijk maken wat ik bedoel. Vroeger hebt u uw lichaam gebruikt voor allerlei zonde en losbandigheid. Zo moet uw lichaam nu in dienst staan van de rechtvaardigheid. Dan zult u aan God zijn toegewijd. 	 Dav duma kadia sar iek manush ke pala kovlimos tumare statosko. Sakadia kai dianas tumaro stato sar sluga le bi vuzhimaske ai le nasulimaske te traiin ande bezex; sakadia akana thon tume antrego sar slugi te keren buchi le chache zakonoske, ai te traiin sar vuzhe.


"Wij geloven nu ook in Hem", zeiden zij tegen de vrouw, "maar niet alleen door wat u ons hebt verteld. We hebben Hem nu zelf gehoord. Wij weten dat deze Man werkelijk de Redder van de wereld is." 	 Ai mothonas la zhuvliake, "Akana pachas ame, nai ke pala so tu phendian amenge, ke ame ashundiam les ame, ai zhanas ke chaches wo si O Kristo, O Skepitori la lumiako."


Probeer steeds weer te ontdekken wat het hart van de Here tot vreugde is. 	 Len sama so si drago le Devleski.


Het is voor een kameel gemakkelijker om door het oog van een naald te gaan, dan voor een rijke om het Koninkrijk van God binnen te komen." 	 Ke mai vushoro te nakhel iek gemula andai iakh la suviaki, de sar iek barvalo manush te zhal ande amperetsia le Devleski.


Waarom maakt u zich druk over de splinter in het oog van een ander terwijl in uw eigen oog een balk zit? 	 Sostar dikhes e sulum kai si ande iakh che phraleski, kana tut si tu khash ande chiri iakh?


De mensen die met Jezus waren meegekomen, antwoordden: "Dit is Jezus, de profeet uit Nazareth in Galilea." 	 O narodo phenenas, "Kado si O Jesus o profeto anda Nazareth ande Galilee."


U bent het licht van de wereld; een hoog gelegen stad die straalt in de nacht, kan iedereen zien. 	 Tume san e vediara la lumiake. Iek foro pe plai nashti te avel garado.


"Wie was dat?" vroegen zij. 	 Antunchi phushle les, "Kon si o manush kai phendia tuke, te les cho than ai phires?"


De mannen die u hier hebt gebracht, zijn geen tempelrovers en hebben niets lelijks over onze godin gezegd. 	 Tume andian kadale manushen katse, won chi chorde andal tampluria, ai chi marde mui katar amari ikona.


Kijk eens naar Abraham: Hij geloofde God en daarom was het goed tussen God en hem. 	 Eta so mothol E Vorba le Devleski pa Abraham, "Wo pachaiape ando Del, ai O Del jindia les sar vorta pala pesko pachamos."


En als uw oog u tot slechte daden verleidt, ruk het dan uit en gooi het weg. Het is beter met één oog het eeuwige leven binnen te gaan, dan met twee ogen in het eeuwige vuur te worden gegooid. 	 Ai te si chi iakh ke kerel tu te peres ando bezex. Le la avri ai shude la dur tutar! Ke mai bini te zhas ando chacho traio ieka iakhasa de sar te aven tut dui iakha ai te aves shudino ande iag le iadoski."


Daaruit blijkt duidelijk dat niemand het ooit met God in orde kan maken door de wet te houden. In de Boeken staat immers ook: "Alleen door op Hem te vertrouwen, komt het tussen God en u in orde." (C) 	 Akana mishto si phendo ke khonik nashtil te avel jindo vorta angla Del pala zakono; ke E Vorba le Devleski mothol, "Kodo kai si vorta anglal iakha le Devleske pala pachamos traiila."


Daarom doe ik mijn best om voor God en de mensen altijd een zuiver geweten te houden. 	 Anda kodia thav murhi zor te avel sagda murho gindo bi doshako angla Del, ai angla manush.


"Waarover loopt u zo druk te praten?" vroeg Hij. 	 Ai phendia lenge, "Pa soste divinin ando tumaro phirimos nekazosa?"


En de vrouwen moeten bescheiden zijn, nuchter en netjes in hun kleding en gedrag. Gelovige vrouwen moeten opvallen door hun vriendelijkheid en goedheid, niet door kapsels, dure sieraden of sjieke kleren. 	 Ai mangav vi le zhuvlia te vuriarenpe malades, prostovanes, ai te na keren barimata penge balensa, ai te na thon pe pende but sumnakai, perli, vai tsalia kai si kuchi.


Toen wist ik nog niet dat Hij het was. Maar God had tegen mij gezegd: 'Op wie u de Heilige Geest ziet neerdalen en blijven, dat is Hem. Hij zal de mensen dopen met de Heilige Geest.' 	 Ai chi zhanavas les, numa kodo kai tradia ma te bolav ando pai, phendia mange, "Pe kodo kai dikhesa O Swunto Duxo te hulela, ai te beshela pe leste, kodo si kai bolel le Swuntone Duxosa."


Maar zij zijn oppervlakkig. Als zij moeilijkheden krijgen of om hun overtuiging worden vervolgd, moeten zij er ineens niets meer van hebben. Want het zaad had nauwelijks wortel geschoten. Dit soort mensen lijkt op de steenachtige grond. 	 Numa chi gelo divano dur ande lesko ilo ai nas katar te ankerdiol, rhivdil xantsi vriama, ke kana avel zumaimos pe leste vai dosharen les manush vai maren mui lestar ke ashundias e vorba ai pachaias, antunchi leske dragostia xantsol duriol ai mekelpe.


Maar wie iets slechts doet, krijgt het zelf weer terug. Want voor God zijn alle mensen gelijk. 	 Numa kodo kai kerel o nasulimos, avela les pala so kerdia, pala nasulimos kai kerdia; ke le Devleske sa le manush iek fialo le.


Ik wilde opschrijven wat de zeven donderslagen hadden gezegd, maar een stem uit de hemel zei: "Houd geheim wat de donderslagen hebben gezegd. Schrijf het niet op." 	 Me lasharavas te ramov kana ashundem ek glaso andai rhaio, phenelas mange, "Phandes le dieli kai le efta rhonjituria phende. Na ramos le!"


"Waarheid?" vroeg Pilatus. "Wat is waarheid?" Hij ging weer naar buiten en zei tegen de Joden: "Volgens mij heeft Hij geen misdaad begaan. 	 O Pilate phendia leske, "So si o chachimos?" Ai kana phendia kadia, anklisto avri pale te zhal karing le Zhiduvuria, ai phende lenge, "Me chi arakhav chi iek nasulimos ande leste."


En wie zweert bij de hemel, zweert bij de troon van God en bij God Zelf, Die op de troon zit. 	 Ai kodo kai solaxal po rhaio, solaxal vi po skamin le Devlesko ai po Del kai beshel pe leste.


Hij heeft ons iemand gestuurd die ons zal redden uit de handen van onze vijanden, van allen die ons haten. 	 Phendiasas te skepil ame katar amare duzhmaia; ai katar e putiera katar kodola kai sam lenge griatsa.


Spreek geen kwaad van elkaar, broeders, en veroordeel elkaar niet. Want als u dat doet, veroordeelt u de wet van God, die zegt dat wij elkaar moeten liefhebben. Het is niet aan u om uit te maken of die wet goed of slecht is. Wat u moet doen, is die wet gehoorzamen! 	 Murhe phral, na phenen nasulimos pa iek kavreste. Ke kodo kai mothol nasulimos pa pesko phral vai kai dosharel les, kodo mothol nasulimos pa zakono ai dosharel le zakonos: numa te dosharesa le zakonos, chi mai san kodo kai kerel so mothol o zakono, numa kodo kai dosharel le zakonos.


Ieder die dit gelooft, heeft het getuigenis van God aanvaard. Als iemand dit niet gelooft, zegt hij daarmee dat God een leugenaar is, omdat hij niet gelooft wat God over Zijn Zoon heeft gezegd. 	 Kon pachalpe ando Shav le Devlesko zhanel ando lesko ilo kai O Jesus si O Shav le Devlesko, numa kon chi pachalpe ando Del kerdia anda Del iek xoxamlo; ke chi pachaiape ande e Vorba kai O Del dia pa pesko Shav.


Beste Filippenzen, u weet immers nog goed dat in het begin van mijn werk voor de verbreiding van het goede nieuws u de enige gemeente was, die mij geregeld een gift stuurde nadat ik uit uw streek, Macedonië, vertrokken was. 	 Tume zhanen mishto, tume le Philipiana, kana gelemtar andai Macedonia ande vriama kai lasas ame te mothas e lashi viasta, tume sanas ferdi iek khangeri te zhutil ma; tume sanas ferdi te len anda so nirivas ai vi so xasaravas.


Is wat u hebt geleden dan voor niets geweest? Was dat maar zo. 	 Pate chinuisardian pe kachi dieli intaino? Nashtilpe te avel intaino!


De fundering van de stadsmuur bestond uit twaalf stenen, waarop de namen van de twaalf apostelen van het Lam stonden. 	 Le ziduria sas po desh u dui fundania, ai pe lende sas ramome le anava le desh u dui apostlonge le Bakriorhoske.


Joram was de vader van Uzzia; Uzzia de vader van Jotham; Jotham de vader van Achaz; Achaz de vader van Hizkia; 	 O Ozias sas o dat le Joathamosko; O Joatham sas o dat le Achazosko; O Achaz sas o dat le Ezekiasko;


Elk kind van God kan Hem gehoorzamen en de verleidingen van de wereld overwinnen door op Hem te vertrouwen en door het geloof in Jezus Christus. 	 Ke kon godi si Shav Devlesko nirilpe lumia, ai so del ame e putiera te nirisaras pe lumia, amaro pachamos si.


Al die lekkere en mooie dingen waar u zo naar verlangde, krijgt u niet. Al uw pracht en praal is u voorgoed afgenomen. 	 Won phenen lake, "Sa le dieli kai manglian faltisardia tu, sa phabule, ma nai, ai chi avena palpale cho barvalimos ai le dieli kai manglian.


In Jeruzalem woonde een zekere Simeon. Hij was een goed en eerlijk man en had een diep ontzag voor de wet van God. Hij was vol van de Heilige Geest en leefde in de stellige verwachting dat de Christus spoedig zou komen. 	 Sas ando Jerusalem iek manush kai busholas Simeon. Kodo manush lasho sas ai respektilas le Devles, ai azhukerelas pala e vriama kana le Zhiduvuria avena skepime, ai O Swunto Duxo sas lesa.


Laat uw ijver niet verslappen, maar dien de Here met enthousiasme. 	 Keren buchi ilesa ai te na aven kandine; podain le Devles sa tumare ilesa;


Deze mannen reisden ons vooruit naar Troas en bleven daar op ons wachten. 	 Sa kadala geletar anglal ai azhukerenas ame ando Troas.


U bent onze erekroon. 	 Tume san amaro luvudimos ai amaro raduimos!


Ik wilde hem eerst bij mij houden, terwijl ik hier gevangen zit, omdat ik het goede nieuws heb bekendgemaakt. Dan zou u, door hem, mij een grote dienst hebben bewezen, 	 Me manglemas te inkerav les pasha mande, zhi kai sim ande temnitsa ai te zhutil ma ande cho than.


Wie zich goed gedraagt, hoeft niet bang te zijn voor mensen die namens de overheid optreden, maar wie verkeerde dingen doet wél. Dus als u niet bang voor hen wilt zijn, moet u doen wat goed is. Dan zult u daarvoor eer ontvangen. 	 Chi trobul te daral pe katar le bare kai poronchin kana le manush keren mishto, numa katar kodola kai keren o nasulimos. Manges te na daras katar o zhandari? Apo, antunchi ker o mishtimos, ai mothona mishtimos pa tute.


"Het is algemeen bekend wat Ik heb gezegd", antwoordde Jezus. "Ik heb vrijuit gesproken. Ik sprak openlijk in de synagoge en in de tempel, overal waar de Joden bij elkaar komen. 	 O Jesus phendia leske, "Me dem duma angla savorhende le narodosa; me sichardem sagda ande synagogue, ai ando tampla, kai sa le Zhiduvuria chidenaspe; ai me chi phendem khanchi chordanes.


Wat hebt u liever? Dat ik met straf bij u kom of met liefde en zachtheid? 	 So mangen? Te zhav tumende le ka rovliasa, vai dragomasa, ai iek duxo guglo?


"En toen Ik zeven broden aan die 4000 mensen gaf? Hoeveel bleef er toen over?" 	 Ai kana sas efta manrhe kai tume dine kal shtar mi manushen, sode kozhnitsi pherdo kotora chide?" Ai phende leske, "Efta".


Maar sommigen van die vluchtelingen waren afkomstig uit Cyprus en Cyrene. Toen zij in Antiochië kwamen, spraken zij ook met niet-Joodse mensen en vertelden hun over de Here Jezus. 	 Ai uni mashkar lende sas manush ande Cyprus ai andai Cyrene, kai kana avile ande Antioch, gele kal Grekuria, ai mothonas lenge e lashi viasta pa Jesus Kristo.


Toen wij nog ons eigen leven leidden, werd ons lichaam beheerst door zondige begeerten, die werden aangewakkerd door de wet. Het enige gevolg daarvan was de dood. 	 Chaches kana traiisarasas pala amaro stato, le chorhe dieli, kai o zakono rimolas, kerdionas ande sa amaro stato, ai angerenas ame kai martia.


God zegt over u: 'Ik zal hen profeten en apostelen sturen, maar ze zullen sommigen van hen vermoorden en anderen wegjagen.' 	 "Anda kodia, e goji le Devleski phendia, 'Tradava lenge profeturia ai Apostles, ai mudarena unen ai chinuin avren.'


Op het moment dat Jezus dit zei, kwam Judas naar Hem toe. Hij had een hele troep mannen bij zich die door de Hoge Raad waren gestuurd, gewapend met zwaarden en knuppels. 	 Sar O Jesus delas duma o Judas, iek andal desh u dui avilo,lesa avilo baro narodo sabiensa ai kashtensa, tradine sas katar le bare rasha, ai katar le phure kai poronchinas.


Nu, broeders, wij zijn geen kinderen van de slavin, die zich aan de wet moeten houden. Nee, wij zijn kinderen van de vrije vrouw. 	 Anda kodia, murhe phral, chi sam shave la zhuvliake kai si phangle, numa la zhuvliake kai nai phangle.


Jezus antwoordde: "Toch is het waar, al zeg Ik het Zelf. Want Ik weet waar Ik vandaan kom en waar Ik heenga. Maar u weet daar niets van. 	 O Jesus phendia lenge, "Marka ke me dav duma pa mande, so phenav si chachimos, ke me zhanav katar avilem, ai kai zhav. Numa tume chi zhanen katar avav ai kai zhav.


Waarom zou u zo'n zwakke broeder door uw grotere kennis naar de ondergang helpen? Christus is voor hem gestorven! 	 ke tu zhanes but o phral xasavo la, pala leske mulo O Kristo.


Wij kunnen nu dus zien wie een kind van God en wie een kind van de duivel is. Wie verkeerde dingen doet en ook niet van zijn broeder houdt, hoort niet bij het gezin van God. 	 Eta sar prinzhardion mishto le shave le Devleske, ai le shave le bengeske, kon godi chi kerel so si vorta, vai nai leske drago lesko phral, kodo nai shav Devlesko.


Zijn broer trouwde met de weduwe en hij stierf ook. 	 Sakadia o duito,


Daarmee is Hij mijn getuige, hoewel u Hem nog nooit hebt gezien of gehoord. 	 Ai O Dat kai tradia ma, phenel vi wo pa mande. Tume shoxar chi ashundian lesko glaso, ai shoxar chi dikhlian lesko mui.


God heeft immers de vrouw voor de man gemaakt en niet de man voor de vrouw. 	 Ke chaches o manush nas ankalado andai e zhuvli, numa e zhuvli sas ankaladi anda mursh.


'Wie bent U, Here?' vroeg ik. En de Here antwoordde: 'Ik ben Jezus, Die u vervolgt. 	 Ai me phendem, "Kon san tu Devla," ai o Del phendia,


Dat geldt ook voor u, die vroeger zo ver van God verwijderd was. U leefde als vijand van Hem. Dat bleek uit de slechte dingen die u dacht en deed. God heeft alles met u goedgemaakt. 	 Vi tume mai anglal sanas dur katar O Del, tume sanas leske duzhmaia pala sa o nasulimos kai gindinas ai kerenas.


De rijke mensen onder u kunnen beter in huilen uitbarsten en jammeren over de ellende die hun te wachten staat. 	 Ai akana, ashunen mande, tume le barvale! Roven ai vachin tume palal baiuria kai si te aven pe tumende!


Wat in de aarde wordt gelegd, is een natuurlijk lichaam. Maar wat levend wordt, is een geestelijk lichaam. Want als er een natuurlijk lichaam is, moet er ook een geestelijk lichaam zijn. 	 Bariol zhigania, zhuvindil swuntsome stato. Si iek stato zhigania, si vi iek stato swuntso.


Met dit verbond, dat God met ons heeft gesloten, is het net als met een testament; er moet eerst iemand sterven, voordat het van kracht wordt. 	 Akana, te merel vari kon ai o manush mekel o ramomos, phenel, kon sai len leski dieli, wo nashti len le dieli zhi kana wo merel.


Jezus stapte in de boot van Simon en vroeg of hij Hem een stukje van de oever wilde afduwen. Daarna ging Hij zitten om de mensen meer over God te vertellen. 	 O Jesus anklisto ande iek chuno kai sas le Simonosko, ai mangle lestar te duriol xantsi mai dur katar e phuv. O Jesus beshlo tele ande chuno ai sicharelas le narodos.


Jezus zei: "Ik ben tot een oordeel in deze wereld gekomen. Wie geestelijk blind zijn, zullen zien. Maar wie menen geestelijk inzicht te hebben, zullen blind worden." 	 Porme O Jesus phendia, "Avilem ande kadia lumia te kerav e kris, kaste le korhe te sai dikhen; ai kodala kai dikhen te aven korhe.


Daar stuurde Jezus twee van Zijn discipelen vooruit. "Ga naar het dorp", zei Hij. "Als jullie er binnenkomen, zul je een veulen zien waar nog niemand op heeft gereden. Het staat vastgebonden. 	 ai phendia lenge, "Zhan ando gav mai angle, ai kana aresena, akharena ieke magares phanglo kai shoxar chi iek manush beshlo opral; phutren les, ai anen les.


Daarom heeft God hen losgelaten en zijn hun slechte begeerten hun de baas geworden. Het is zelfs zo erg dat de vrouwen zich van een natuurlijk seksueel leven hebben afgekeerd en op tegennatuurlijke wijze met elkaar omgaan. 	 Anda kodia O Del meklia le te keren dieli zhungale, vi lenge zhuvlia parhude, ai chi mai keren so sas malades, ai keren dieli kai si bi malade:


"Ga weg. Houd voortaan rekening met wat de profeet Hosea heeft gezegd: 'God wil uw offers en geschenken niet! Waar het Hem om gaat, is dat u met andere mensen meeleeft.' Ik ben naar de aarde gekomen om slechte mensen bij God terug te brengen en niet om Mij bezig te houden met mensen die het zo goed met zichzelf hebben getroffen." 	 Zhan ai sichon te haliaren, me mangav mila te den iekavres, ai na sakrifis, ke chi avilem te akharav kodolen kai gindinpe vorta angla Del, numa le bezexalen."