Ik zou het fijn vinden als iedereen was zoals ik en niet trouwde. Maar het hangt ervan af welke gave God in Zijn genade aan u geeft. De een krijgt deze gave, de ander die. 	 Mangavas te aven sa manush sar mande. Numa swakones si les leski podarka katar O Del, iekes te phirav, ai iek kavres aver fielo.


Op een keer joeg Jezus uit iemand een boze geest weg, die hem stom maakte. Zodra de geest weg was, begon de man te praten. De mensen stonden perplex. 	 O Jesus gonisardia le benges kai sas muto; ai kana o beng anklisto avri, o manush dia duma, ai o narodo chudisailo.


Toen Petrus weer in Jeruzalem kwam, maakten zij hem het verwijt dat hij met mensen van een ander volk was omgegaan en zelfs met hen had gegeten. 	 Antunchi o Perti gelo ando Jerusalem, ai le shave le Devleske kai sas ande Jerusalem phende leske, ke chi kerdia vorta.


Ieder die dit gelooft en zegt dat Jezus de Zoon van God is, blijft één met God. 	 Kodo kai mothol ke O Jesus si O Shav le Devlesko, O Del traiil ande leste, ai wo ando Del.


Maar u weet hoe waardevol Timotheüs is; hij heeft mij als een eigen zoon geholpen het goede nieuws bekend te maken. 	 Zhanen tume sar o Timote sikadia sar beshel sagda mansa, ai sar kerdia buchi mansa sar iek shav peske dadesa, te ingeras e lashi viasta.


Ook vragen wij Hem u te sterken met Zijn geweldige, hemelse kracht, opdat u alles blij kunt verdragen; 	 Ame mangas katar O Del te aven defial zurliarde katar leski putiera e luvudime, saxke te sai rhevdin swako fielo rhavdasa ai raduimasa.


Zij schreeuwden van angst en dachten dat het een spook was. 	 Kana le disipluria dikhle les ke phirel po pai, daraile. Ai tsipinas, "Choxano si!"


Op de dag van het grote oordeel zullen de mannen van Ninevé tegelijk met u levend worden en u veroordelen. Want zij luisterden naar de waarschuwingen van Jona en bekeerden zich tot God. Maar hier staat Iemand die meer is dan Jona! 	 Le manush andai Ninevah si te wushten kadala vitsasa kai kris te dosharen len. Ke kana o Jonah dias duma pa Del lenge, won keisaile, ai akana iek mai baro katar o Jonah si katse!


Daarna zal Ik tegen de mensen aan mijn linkerhand zeggen: 'Weg jullie, vervloekten! Naar het eeuwige vuur dat voor de duivel en zijn trawanten bestemd is. 	 Antunchi phenel kodolenge ka lesko stingo vas, "Zhantar mandar, tume armandine, ande iag kai chi getolpe, kai si getome le bengeske ai leske angelonge.


Maar zij begrepen niet dat Hij het over de Vader had. 	 Won chi haliarde ke delas duma pa Dat.


Toen Saulus in Jeruzalem aankwam, probeerde hij zich bij de andere discipelen van Jezus aan te sluiten. Maar die waren allemaal bang voor hem, omdat zij niet konden geloven dat hij ook een discipel van Jezus was geworden. 	 Kana areslo ande Jerusalem, o Saul mangelas te zhal te beshel le disiplonsa; numa sa le disipluria daranas lestar, ke chi pachanas ke wo sas ek disiplo le Devlesko.


Wie overwint, zal dus witte kleren aankrijgen. Ik zal zijn naam niet schrappen uit het boek, waarin de mensen vermeld staan die het eeuwige leven hebben, maar voor mijn Vader en Zijn engelen verklaren dat hij bij Mij hoort. 	 Swako manush kai le les putiera ai niril thola pe leste le tsalia parne. Me chi lava tele lesko anav katar e Klishka le Traioski; numa Me phenava lesko anav angla Murho Dat ai Leske angeluria.


Toen Hij het vierde zegel verbrak, hoorde ik het vierde levende wezen zeggen: "Kom." 	 Kana phuterdia o shtarto semno, ashundem o glaso o shtarto zhigeni zhuvindil phenel, "Aidi ai Dikh!"


Wat u ook doet, doe het tot eer van God, ook het eten en drinken. 	 Vai xana, vai pena, so godi keren, keren les te bariaren o anav le Devlesko.


Maar Ik zeg u: Vergeld geen kwaad met kwaad. Als iemand u een klap op de ene wang geeft, keer hem dan ook uw andere wang toe. 	 Numa me phenav tuke: te na potreis numa rhevdisar kodoleske kai kerel tuke nasul. Te dela tut palma pa e chachi rig le moski, ambolde chi e kolaver.


De ruzie liep zo hoog op en er werd van weerszijden zo hard aan Paulus getrokken, dat de commandant bang was dat ze hem in stukken zouden scheuren. Daarom liet hij hem bevrijden uit de handen van de strijdende partijen en naar het fort brengen. 	 Kadia de zurales buntuisaile, ai o baro le ketanengo darailo ke mudaren le Pavlos, anda kodia dia ordina peske ketanen te zhan mashkar o narodo, ai te len le Pavlos mashkar lende, ai te anen les kotse kai sas le ketani.


Op een gegeven ogenblik reden zij langs een water. "Kijk", zei de Ethiopiër, "daar is water. Wat is erop tegen mij te dopen?" 	 Sar zhanas pa drom, arakhle pai; ai wo phendia le Filiposke, "Eta pai, ai sostar te na bolav ma?"


Toen zij buiten waren, zeiden zij tegen elkaar: "Die man heeft niets gedaan waarop doodstraf of gevangenisstraf staat." 	 ai durile xantsi, ai denas pe duma won de won, ai mothonas, "Kako manush chi kerdia kasavestar baio te mudaren les vai te thon le ande temnitsa."


Laat Uw koninkrijk komen. Geef ons elke dag opnieuw het voedsel dat wij nodig hebben. 	 De amen adies amaro manrho sar swako dies.


Als iemand het tegenover zijn dochter niet gepast vindt haar van een huwelijk te weerhouden, vooral als zij al wat ouder wordt en niet te lang meer moet wachten, laat hij dan doen wat zijn hart hem ingeeft. Als hij haar laat trouwen, doet hij daarmee niet verkeerd. 	 Vari kon te na daral leske te lazhal, te na ansuril peska sha kai gindil peske trobul te ansuril la, sai kerel sar wo mangel, chi kerel bezex te ansurilpe.


Als de voet zou zeggen dat hij niet bij het lichaam hoort, omdat hij geen hand is, hoort hij daarom niet bij het lichaam? 	 Te phendino o punrho, ke chi sim o vas, chi sim anda stato, anda kodia nai wo anda stato?


Hij kwam met de arbeiders overeen dat hij ze een volledig dagloon zou betalen en zette hen aan het werk. 	 Ashilo le bucharensa pe iek pena po dies ai tradia le ande peski rez.


Maar als de rijken bij u een streepje vccr hebben, overtreedt u de wet van God; dan zondigt u. 	 Numa te avena tumenge drago uni manush mai but ke sar aver, antunchi bezex keren, ai o zakono dosharel tume, ke chi keren so mothol.


"Goed", zei Hij, "omdat u dit antwoord hebt gegeven, kunt u naar huis gaan. Uw dochtertje is genezen, de boze geest is uit haar weggegaan." 	 Antunchi O Jesus phendia lake, "Ke tu phendian kadala vorbi, zha khere, o beng anklisto avri anda chi shei."


Judas had met hen afgesproken dat hij Jezus, volgens het gebruik, met een kus zou begroeten. Daaraan konden zij zien wie zij gevangen moesten nemen. "Laat Hem niet ontsnappen", had hij gezegd. 	 Kodo kai dias les ando vas dias len ek semno, phendia, "Kodolen kai chumidava si o manush, astaren les ai len les."


Zo gebeurde wat de profeet Jeremia al lang geleden had gezegd: 	 Antunchi pherdilo so phendiasas o profeto Jeremiah.


Als wij onszelf rekenschap geven van wat wij doen, zal de Here ons niet bestraffen. 	 Ke te kerasas kris pe ame korkorho pe amende, chi aviliamas dine kris.


De koningen van de aarde hebben ontucht met haar gepleegd en de bewoners van de aarde zijn dronken geworden van de wijn van haar ontucht." 	 Le amperaturia la lumiake kerde kurvi lasa, ai le manush la lumiake sas kerde te pen la molasa anda lake kurvimos."


Als gezant van de Here zit ik hier geboeid in de gevangenis. Bid daarom dat ik onbevreesd zal zeggen wat ik zeggen moet. 	 Me sim ek tradino te phenav e lashi viasta le Devleski, marka ke sim phanglo le lantsona akana. Rhugin tume te sai dav duma bi darako sar trobulpe te kerav.


Het tweede, even belangrijke gebod is: 'Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf.' 	 Ai o duito si saikfielo: "Te avel tuke drago le manush sode san tu tuke."


dankte God ervoor en zei: "Dit is mijn lichaam, dat Ik voor u geef. Eet het geregeld als een herinnering aan Mij." 	 ai kana rhudisailo, phaglia les, ai phendia, "Len, xan, kako si murho stato kai si phaglo anda tumende: keren kadia te den goji mande.


Dan zou u mensen op hun uiterlijk beoordelen. U zou zich laten leiden door verkeerde maatstaven. 	 Tume ande tumende sikaven kon si tumenge mai drago, ai dosharen ande tumaro gindo.


Dit is mijn werk. Ik kan dat alleen maar doen doordat ik van Christus de kracht daarvoor krijg. 	 Te kerav kadia buchi, kerav buchi ai marav ma la putierasa ai la zorasa kai del O Kristo, ai kodia zor kerel buchi ande mande.


Als de wet overtreden wordt, volgt daarop straf. Maar als er geen wet is, kan die ook niet overtreden worden. 	 Ke o zakono anel e xoli le Devleski; Numa kotse kai nai zakono, nai chi bezexa.


Als uw vriend niet genoeg te eten krijgt en bijna geen kleren heeft en u zegt tegen hem: 	 Te si iek phral vai iek phei kai trobul le tsalia, ai nai le dosta xaben te xan,


Ik ging eerst naar Damascus, toen naar Jeruzalem en heel Judea en daarna naar andere landen. Overal waar ik kwam, heb ik de mensen opgeroepen tot bekering, tot een leven met God, wat ook uit hun doen en laten zou moeten blijken. 	 Numa phendem mai anglal le narodoske kai si ando Damascus, ai ando Jerusalem, porme sa kodolenge kai si ande Judea, ai le nai Zhiduvuria, te parhuven pengo traio, ai te boldenpe karing O Del, ai te sikaven dieli kai sikaven o chachimos ke parhudile.


Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Laat alle mensen in het gras gaan zitten." Toen bleek dat er alleen al zo'n 2000 mannen waren. 	 O Jesus phendia lenge, "Antunchi keren te beshen savorhe tele. Kotse sas but char. Le manush beshle tele. Won sas pashte panzh mi mursh.


Toen de mensen dit hoorden, voelden zij zich heel erg aangesproken en vroegen aan Petrus en de andere apostelen: "Vrienden, wat moeten wij doen?" 	 Kana ashunde kado divano, lengo ilo sas azbado, ai phende le Petreske ai kolaver apostlonge, "Murhe phral, so keras?"


"Het is zoals Ik zeg", antwoordde Jezus. "Ik was er al voor Abraham werd geboren." 	 "Phenav tumenge o chachimos, mai anglal sar te arakhadilo o Abraham, Me simas."


Maar de rentmeester kan ook denken: 'Mijn heer komt voorlopig niet terug.' Hij kan de arbeiders en de werksters beginnen te slaan. Hij kan erop los leven en dronken worden. 	 "Numa kodia sluga te phenel peste, 'Murho gazda podail, chi avilo.' Ai marel le slugen, ai tholpe te xal, ai pel, ai te machol.


Nu was 'De Goede Rede' ook niet erg geschikt om te overwinteren. De haven van Phoenix, even verderop, was daarvoor veel beter. Daar kon een schip zowel uit het zuid als het noordwesten binnenlopen. Daarom waren de meeste mannen ervoor de zeilen te hijsen en te proberen naar Phoenix te varen en eventueel daar de winter door te brengen. 	 Numa o than nas lasho te beshen kotse sa ivend, anda kodia mai but anda lende mangenas te zhantar kotsar, ai mangenas te zhan te dashtina ando Phoenix, ek porto kai sas ande Crete, kai sas karing o saut westo ai o nort westo ai kotse nakhasa o ivend.


U mag wel weten dat ik mij zorgen maak om u. Ik ben bang dat alles wat ik voor u heb gedaan, voor niets geweest is. 	 Dar mange ando tumende! Ke sa e buchi kai kerdem mashkar tumende avela intaino?


Petrus en Johannes renden onmiddellijk naar het graf. 	 O Petri ai o kolaver disiplo gele, ai avile ka greposhevo.


Herodes was erg blij Jezus te zien. Hij had al veel over Hem gehoord en hoopte reeds lang dat Jezus eens een wonder zou doen waar hij zelf bij was. 	 Ai kana o Herod dikhlia O Jesus, raduisailo; ke demult mangelas te dikhel les, ke ashundia but vorbi pa leste; ai mangelas te dikhel les te kerel mirakluria angla leste.


De vrienden van de kapitein gingen het huis weer binnen en zagen dat de knecht helemaal genezen was. 	 Kana aresle khere le manush kai sas tradine katar kodo manush karing O Jesus, arakhle sasto o sluga kai sas naswalo.


Bij het invallen van de avond ging een zekere Jozef van Arimathea, een rijk man en discipel van Jezus, naar Pilatus toe. 	 Kana peli e riat, avilo iek manush barvalo andai Arimathaea, lesko anav sas Josef, wo sas iek anda kodola kai pachanaspe ando Jesus.


Want als Hij iets zegt, komt Hij er niet op terug. En als Hij in genade iets heeft gegeven, blijft het gegeven. 	 Ke O Del chi lel palpale so dia, ai chi parhuvel pesko gindo karing kodola kai akhardia le.


Want als u zegt dat Jezus Christus uw Heer is en als u met uw hele hart gelooft dat God Hem uit de dood heeft opgewekt, zult u gered worden. 	 kodia vorba si e viasta le pachamoski kai phenas, anda cho mui mothos angla savorhenge ke O Jesus si O Del, ai te pachasa tu ande cho ilo ke O Del andia les katar e martia ka traio, avesa skipime.


Mijn verhaal begint bij de Joodse priester Zacharias, die leefde in de tijd dat Herodes koning van Judea was. Hij behoorde tot de priesterafdeling van Abia. Zijn vrouw Elisabeth kwam net als hijzelf uit het priestergeslacht van Aäron. 	 Kana o Herod sas o amperato ande Judea, sas iek rashai kai bushol Zechariah, wo sas andal rasha kai busholas Abijah. Leski rhomni busholas Elizabeth, ai woi sas andai vitsa le rashaske kai busholas Aaron, o baro rashai.


Ik zal de Vader bidden of Hij een Plaatsvervanger wil sturen, Die altijd bij u zal blijven. 	 Ai me rhugiva ma ka Dat, ai wo dela tumen aver Zhutitori, saxke te beshel sagda tumensa.


Hij zal niet vechten of schreeuwen. 	 Chi xalpe ai chi tsipila, chi ashundiola lesko glaso pel vulitsa.


Dat klopt met wat de profeet Amos heeft geschreven. Hij schreef namens God: 	 Ai kodola sa kerdion le vorbi kai le profeturia phende sas kai sas ramome,


"Wacht eens even", zei Agrippa. "U denkt toch niet dat u zomaar even een christen van mij kunt maken?" 	 Ai o Agrippa phendia le Pavloske, "Akanash parhuves ma, ai keres te kerdiuav shav Devlesko?"


De koning antwoordde: 'Ben ik hard? Nu, dat zul je dan ook merken! Je bent een slechte medewerker. 	 O amperato phendia leske, "Dav tu kris pala che vorbi, tu san chorho sluga, tu zhanesas ke sim manush zurale ilesko, lav so chi dem, ai chidav so chi bariardem.


Hij riep: "Heb ontzag voor God; eer Hem, want de tijd is gekomen dat Hij recht zal spreken. Aanbid Hem, Die de hemel en de aarde, de zee en de waterbronnen gemaakt heeft." 	 Wo phendia le baro glasosa, "Luvudis O Del la dragostiasa ai darasa. Ke o chaso lesko krisako avilino. Luvudin les kai kerdia o rhaio, ai e phuv, ai e maria, ai le thana kai o pai avela avri andai phuv."


Ik bid dat de God van de vrede, Die de Here Jezus (onze grote Herder) door het bloed van het eeuwige verbond uit de dood heeft laten opstaan, 	 O Del si O Del la pachako, wo vazdino amaro Devles O Jesus anda le mule. O Jesus si o lasho pastuxo le bakrange, lesko rat kerdia o nevo kontrakto kai beshel sa data.


Ik wens u de genade van de Here Jezus toe. 	 O mishtimos le Devlesko O Jesus Kristo, te avel tumensa.


Nadat hij dit gezegd had, verlieten de Joden hem, terwijl zij het onderling niet eens waren. 	 Kana o Pavlo phendia kodo divano le Zhiduvuria geletar, ai denas pe duma won de won.


hoeveel te meer zal dan het bloed van Christus ons hart en leven veranderen. Hij, Die Zelf zonder zonden is, heeft door de hulp van de eeuwige Geest Zich gewillig aan God overgegeven om voor onze zonden te sterven. Daardoor kunnen wij met een gerust hart de levende God dienen. 	 Sode mai but kerel o rat le Kristosko te parhuvel amaro traio ai amare ile. Wo skepil ame katar o nekazo kana zumavas te keras so o phuro zakono phenel, ai Wo mangel ame te podais O Del o zhuvindil.


Uw voorouders hebben in de woestijn brood uit de hemel gegeten en zijn toch gestorven. 	 Tumare dada xale o manrho ande pusta, numa mule.


Hij zag een vijgeboom langs de weg staan en liep er heen. Maar er zaten geen vijgen aan. Alleen maar bladeren. "U zult nooit meer vruchten dragen!" zei Hij tegen de boom. Meteen begon de vijgeboom te verdorren. 	 Kana dikhlias ek pruing figengi pasha drom gelo late, ai arakhlias patria ferdi, antunchi phendia la pruingake, shoxar te na mai bariol fruta tutar, ai strazo shuchili e pruing.


In Efeze heb ik bij wijze van spreken met de wilde beesten gevochten; op leven en dood. Menselijk bekeken, was dat zinloos. Als het waar is dat er geen doden weer levend worden gemaakt, laten we dan eten, drinken en vrolijk zijn, want morgen sterven wij misschien. 	 Te si sar manushenge dikhimos ke marde ma le zhigeniensa ando Ephesus, che mishtimos lav anda kodia, te na zhuvindin le mulen? Xas, piias, ke terhara meras.


Groet elkaar zoals het christenen past, warm en hartelijk. Alle gelovigen hier groeten u. 	 Roden ta dikhen iek kavres ai chumiden tumen sar phral.


Dat komt overeen met wat in de tweede psalm staat: 'U bent mijn Zoon. Ik heb U vandaag het leven gegeven.' (A) 	 O Del kerdia so shinadiasas amenge kai sam le shave amare dadenge, kana zhuvindisailo O Jesus sar si ramome ando Psalm duito, tu san murho Shav, kerdem tu adies.


Ik houd mij aan wat in de Boeken staat: "De mensen die niets van Hem wisten, zullen Hem zien. Wie het niet hadden gehoord, zullen het begrijpen." (f) 	 Sar ramol E Vorba le Devleske, "Kodolenge kai chi phende pa Kristo, dikhena, ai kodola kai chi ashunde pa leste, haliarena."


Terwijl zij op het meer waren, stak er een vreselijke storm op. De opgezweepte golven sloegen over de boot. Er kwam zoveel water in dat die bijna zonk. 	 Bari barval avili pe maria, ta le talazuria vusharavenas o chuno, ai pherdiolas o chuno le paiesa.


Ieder moet zijn eigen werk nuchter beoordelen. Als het goed is, mag hij er voldoening van hebben, maar hij hoeft zich er niet op te laten voorstaan. 	 Te lel sama sako so kerel wo, ai porme sai luvudilape pe peste, ai na anda so kerdia o kolaver.


Jezus ging weer naar het meer. De mensen liepen met Hem mee en luisterden naar wat Hij te zeggen had. 	 Pala kodia O Jesus gelo palpale kai maria Galilee; ai sa narodo avelas leste, ai wo sichardia le.


En ik hoorde hoeveel soldaten te paard met hen mee zouden gaan: tweehonderd miljoen. 	 E armia sas la dui shela miliwono ketani po grasten ai ashundem le kana phende sode zhene sas.


Daarna liet hij zich dopen en ging wat eten om op krachten te komen. Saulus bleef een paar dagen bij de volgelingen van Jezus in Damascus. 	 Ai antunchi kana xalia, pale zurailo. O Saul beshlo xantsi dies le disiplonsa kai sas ando Damascus.


Als het bloed van bokken en stieren en de as van jonge koeien van zonden konden reinigen, 	 Tela o phuro zakono o rat ai zhego le zhigenange wusharde le manushen kana kerde bezex.


Jullie zullen op tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël. 	 Saxke te xan ai te pen kai murhi skafidi ande murhi amperetsia; ai te beshen pel bare skamina te den kris le desh u dui vitsi le Israelonge.


"Moet ik de koning van de Joden loslaten?" zei hij, want hij begreep wel dat dit geen eerlijke zaak was. 	 Numa o Pilato phendia lenge, "Mangen te mekav tumenge O Amperato le Zhidovongo?"


Die zullen nooit vergaan en nooit worden gestolen. Als uw rijkdom in de hemel ligt, zal uw hart daar ook naar uitgaan. 	 Ke kai si cho barvalimos, kotse si te avel cho ilo.


Ja, dat is wel zo. Maar vergeet niet dat zij werden weggebroken, omdat zij weigerden te geloven. En u staat daar zolang u op Hem vertrouwt. Verbeeld u maar niets! Wees heel voorzichtig. 	 E vorta, shinde sas kodola krenzhi katar o khash ke nas le dosta pachamos, ai tu san akana ande lengo than ke tu pachas tu. Numa arakh tu katar le barimata ai arakh tu.


Waar ik vooral de nadruk op wil leggen, broeders, is dat u niet mag zweren; niet bij de hemel, niet bij de aarde, bij niets! Als u 'ja' zegt, moet het 'ja' zijn; en als u 'nee' zegt, moet het 'nee' zijn. Anders bent u strafbaar voor God. 	 Ai murhe phral, na den armaia, chi le rhaiosa, ai chi la phuviasa, ai chi iek fielo: numa ferdi phenen "E" kana si E, ai "Nichi" kana si Nichi, saxke te na aven dine pe kris katar O Del.


Het wordt een vreselijke tijd voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben. 	 Rhugin tume te na avela ivend kana trobula te nashen, vai Sabat;


Toen Jezus wat van de wijn gedronken had, zei Hij: "Mijn taak is vervuld!" Hij boog Zijn hoofd en gaf Zijn geest over. 	 Kana o shut areslo pel le Jesusoske wush, wo phendia "Sa gata"; ai kana meklia o shero tele, mulo.


"Toch wil Ik dat je Mij doopt", antwoordde Jezus. "Want we moeten precies doen wat God van ons verlangt." Toen doopte Johannes Hem. 	 O Jesus phendias leske, "Mek te kerdiol kadia, ke trobul te keras so godi si vorta angla Del." Antunchi o Iovano boldia les.


Omdat wij een blijvend vaderland krijgen, moeten wij dankbaar zijn en God dienen zoals Hij het graag wil, met eerbied en ontzag. 	 Si ame ek amperetsia kai nai kanch sai pharhavel, mek ame te podais le Devles le ilosa pherdo naisimos, ai rhugimos le luvudimasa ai darasa.


U denkt toch niet dat wij deze man door onze eigen kracht of godsdienstigheid hebben laten lopen? 	 Kana o Petri dikhlia kodia, mothol o narodoske, "Tume kai san ande Israel, sostar chuden tume anda kadala bucha? Sostar dikhen pe amende kadia, ke sar te avilino amende e putiera vai katar amaro lashimos kai kerdiam te phirel kado manush?


Wij ervaren nu nog wel allerlei moeilijkheden, maar kijken met verlangen uit naar de dag dat wij een hemels lichaam krijgen en dat zullen aantrekken als nieuwe kleren. 	 Ai ame rovas ande amende ke zurales mangas te avel ame amaro nevo stato kai avela ame ando rhaio.


"Zoals Hij aanvankelijk smaad heeft gebracht over het land Zebulon en het land Naftali, brengt Hij later glorie naar de weg van de zee aan de andere zijde van de Jordaan, het woongebied van de heidenen. 	 "O them Zabulon, ai o them Nephtalim, karing e maria, inchal o Jordan, e Galilee kai beshen le manush kai Nai Zhiduvuria!


Zij brachten Hem naar de rand van een afgrond even buiten het dorp. 	 Wushtilo opre, angerde O Jesus avri anda foro ai angerde les opre po plai kai lengo foro sas kerdo, te shuden les tele.


Hij is hier niet. Hij leeft weer! Herinnert u zich niet wat Hij heeft gezegd toen u nog met Hem in Galilea was? 	 Nai katse, numa wushtilo! Seren tume sar delas duma tumensa kana sas tumensa inker ande Galilee, phenelas,


Wie overwint en tot het einde doet wat Ik van hem vraag, zal Ik macht geven over vreemde volken. 	 Ka kodo kai si les putiera ai niril ai te kerel so mangav lestar zhi ando gor, me dava les e putiera pe sa le thema.


"God heeft hun ogen blind en hun hart ongevoelig gemaakt. Hij wilde niet dat zij inzicht en begrip zouden krijgen. Anders zouden ze naar Hem toekomen en zou Hij hen moeten genezen." (c) 	 "Korhandia lenge iakha, ai zulardia lenge ilo; te na dikhen penge iakhensa, ai te na haliaren penge ilesa, ai chi aven mande te aven skepime, ai te na sastiarav le."


De vijand die het onkruid heeft gezaaid, is de duivel. De oogst is het einde van deze tijd en de maaiers zijn de engelen. 	 ai o duzhmano kai thodia o rherto si o beng: o jiv chidelape kana getolape e vriama, le manush kai chiden o jiv si le angeluria.


Want de schaapherder komt door de deur binnen. 	 Numa kodo kai avel pa wudar si o pastuxo le bakriango.


Die mannen maken onderscheid tussen de ene christen en de andere. Zij doen dat omdat zij louter menselijk zijn en de Geest van God niet hebben. 	 Ai won si kai rimon le khangerian, won ingerde le palal ginduria le bi lashe kai si lenge statos, ai nai le O Swunto Duxo le Devlesko.


Ieder die gelooft dat Jezus de Christus is (dat Hij Gods Zoon en onze Redder is) is een kind van God. En ieder die van de Vader houdt, houdt ook van Diens kinderen. 	 Kon godi pachalpe ke O Jesus si O Kristo si ek Shav le Devlesko, ai kaske godi si drago O Dat drago leske vi leske shave.


Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te zoeken en hem te vragen naar uw huis te komen. 	 Trade akana manushen ando Joppa te anen le Simonos kai akharel les Petri.


zoals Hij lang geleden door Zijn heilige profeten had beloofd. 	 Kadia si kai phendias, de mult katar swuntso profeturia:


Daarbij kwamen ze ook in Perge en spraken er over Jezus Christus. 	 Ai kana phende pa Del andek foro kai bushol Perga, gele ande Attalia;


Want als u alleen met uw geest God prijst en dankt, hoe kan dan een belangstellende die daar ook is, zeggen of hij het met u eens is? Hij verstaat er immers niets van! 	 Te na nichi, te naisisaras le Devles, pa le duxosa sar phenela o manush and narodo, Amen, kai naisardia, ke chi zhanel so phenes?


Drie keer heb ik de Here gesmeekt dit lijden te laten ophouden. 	 Trivar rhugisailem ka Del anda kado naswalimos, ai manglem lestar te sastiarel ma.


"Het Lam dat geslacht is", juichten zij, "is het waard om alle macht, rijkdom, wijsheid, kracht, heerlijkheid, lof en eer te ontvangen!" 	 Won phende ando baro glaso, "Luvudime si O Bakriorho kai sas mudardo, Wo si dosta lasho te premil e putiera ai o barvalimos ai o zhanglimos ai e zor ai o luvudimos ai o strefial barimos ai o naisimos."


Maar Johannes wilde dat niet doen. "Ik moet door U worden gedoopt", protesteerde hij, "in plaats van U door mij." 	 O Iovano aterdiolas les ai phendia, "Me trobul te avav boldo tutar. Ai tu aves mande te bolav me tut!"


De discipelen van Johannes de Doper hoorden wat Jezus allemaal deed en vertelden het aan Johannes. 	 Le Iovanoske disipluria phende leske pa kadala dieli.


Hij riep twee van zijn officieren en zei tegen hen: "Vanavond om negen uur moeten 200 soldaten klaarstaan om naar Caesarea te gaan en ook nog 200 speerdragers en 70 ruiters. 	 Porme akhardia duien andal ketani, ai phendia lenge, "Chiden kal inia e riate dui shela ketani, shovardesh ketani pel gras, ai dui shela ketani kai meken le fleshensa te zhan zhi ando Caesarea.


Tot nu toe hebt u nog niet in mijn naam gebeden. Bid en u zult ontvangen. Dat zal u grote vreugde geven. 	 Zhi akana tume chi manglian khanchi ande murho anav: mangen, ai avela tumen dino; saxke te pherdiol tumaro raduimos.


Gelukkig zijn zij die aan deze eerste opstanding deel hebben. Zij zijn voor God afgezonderd. De tweede dood zal hun niets kunnen doen. Zij zullen priesters van God en Christus worden en al die duizend jaar samen met Christus regeren. 	 Kodole kai si vazdine katar e martia ande kodia vriama si raduime ai Swunto. O duito martia nai les putiera pe lende. Won avena le rashai le Devleske ai le Kristoske, ai poronchin lesa pala iek mi bersh.


Simon Petrus wenkte hem en zei dat hij aan Jezus moest vragen wie Hij bedoelde. 	 O Simon Petri kerel leske semno, te phushel savo si kado kai O Jesus phenel pa leste.


Maar ik heb hier gedaan wat ik moest doen. Als ik ooit naar Spanje ga, kom ik bij u langs, want daar verlang ik al jaren naar. Ik hoop u op doorreis te ontmoeten en, na eerst een tijdje van uw gezelschap te hebben genoten, door u uitgeleide te worden gedaan. 	 Numa akana getosardem murhi buchi katse kai si ande kadala thema, ai de but bersh manglem te dikhav tume;


Ik had nauwelijks iets gezegd of de Heilige Geest viel op hen, net als in het begin op ons. 	 Kana lem te dav duma, O Swunto Duxo hulisto pe lende, sar pe amende anda gor,


U hebt een nieuw leven gekregen; niet door geboorte uit uw ouders, want aan dat leven komt een einde; maar een nieuw leven door wedergeboorte uit God, Die door de levende Christus Zijn woord tot ons blijft spreken. 	 Ai samas parhude na katar iek sumuntsa kai cherniol, numa katar iek sumuntsa kai chi cherniol, kodia si E Vorba le Devleski kai zhuvindil ai beshel sagda.


Maar ieder die de naam van de Here aanroept, zal gered worden.' (A) 	 Antunchi kon godi tsipila po anav le Devlesko avela skepime.


Paulus bleef nog in de stad. Na enkele dagen nam hij afscheid van de christenen en vertrok naar Syrië. Priscilla en Aquila gingen met hem mee. Voor hij in Kenchreae aan boord ging, liet hij zijn haar afknippen, omdat hij een plechtige belofte had afgelegd. 	 O Pavlo mai beshlo but vriama ande Corinth, porme lia pesko dies lasho katar le phral kai sas kotse, porme lia o paraxodo ai gelotar ande Syria, lia pesa e Priscilla ai o Aquilla; numa mai anglal sar te zhaltar rhanglia le bal pa pesko shero ande Cenchrea; ke kadia diasas vorba.


Hieruit blijkt dus dat een mens gered wordt door wat hij gelooft én door wat hij doet. 	 Tume dikhen, ke o manush si jindo vorta katar O Del pala lashimos kai kerel, ai na ferdi ke pachalpe.


Ze vinden het heerlijk om in deftige gewaden rond te lopen en op straat eerbiedig te worden gegroet. Zij hechten er veel waarde aan in de synagogen en bij de feestmaaltijden op de voornaamste plaatsen te zitten. 	 Arakhen tume katar le Gramnoturia, kai si lenge drago te phiravenpe andel rhochi lunzhe, ai den le manush lasho dies pel droma, ai roden la mai lashe skamina ande synagogue, ai drago lenge te beshen ka shero la skafidiako kal pachiva.


De bijl van Gods oordeel ligt trouwens al onder de bomen. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en verbrand. 	 "O tover ka le vuni la krengake; ke che godi krenga chi dela lashi fruta avela shindi, ai shudini ande iag.


De stad was omgeven door een dikke, hoge muur met twaalf poorten en bij elke poort stond een engel. Op de twaalf poorten stonden de namen van de twaalf stammen van Israël. Er waren drie poorten aan elke kant: 	 Le ziduria sas bufle ai wuche, ai sas desh u dui wudara, ai desh u dui angeluria beshle pasha le wudara. Le anava ramome sas pe le wudara, kai si le anava le desh u dui vitsange le shavenge le Israelonge.


Ik zal sterven zoals door de profeten is voorspeld. Maar het ziet er slecht uit voor de man die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij niet geboren was!" 	 O Shav le Manushesko avela kerdo lesa sar sas o ramome pa leste, numa nasul avela kodoleske ka purhila le Shaves le Manushesko! Mai mishto avilino leske te na arakhadilo sas!"


Voor mij geldt de wet van Christus. Als ik bij zwakke mensen ben, laat ik niet merken dat ik sterk ben, om hen voor Christus te winnen. Ik heb mij aan al die mensen aangepast om in ieder geval enkelen van hen te redden. 	 Slabo simas le slabosonsa, kashte te niriv le slabon: kerdilem savorhenge sar lende, kashte vari sar te niriv unen.


Toen ze in Mysië kwamen, wilden zij doorreizen naar Bithynië, maar de Geest van Jezus hield hen tegen. 	 Kana aresle ande Mysia, mangle te zhan ande Bithynia, numa O Swunto Duxo le Kristosko chi manglia.


Dus jullie begrijpen de gelijkenis niet? Hoe zullen jullie dan mijn andere verhalen begrijpen? 	 O Jesus phushlia lenge, "Chi haliaren kadia paramichi? Sar sai haliaren le kaver paramichi kai phenav tumenge?


"Wat kan Ik voor u doen?" vroeg Jezus. "Och, Here", antwoordde de blinde man, "ik wil zo graag kunnen zien!" 	 O Jesus phendia leske, "So manges te kerav tuke?" O korho manush phendia leske, "Devla, phuter murhe iakha te dikhav."


Als je hand slechte dingen doet, hak hem dan af. Je kunt beter met één hand het eeuwige leven binnengaan, dan met twee handen in de hel terechtkomen, in het vuur dat nooit uitgaat. 	 Te si cho vas kai kerel tu te peres ando bezex, shin les, ai shude les dur tutar. Mai bini te zhas ando chacho traio ieka vastesa, de sar te aven tu dui vas ai te aves shudino ande iado, ande iag kai chi getolpe.


bleven dicht onder de kust van het eiland en bereikten met moeite 'De Goede Rede', een haven niet ver van de stad Lasea. 	 Zhasas angle chinosa pashai rig, ai aresliam ande ek than kai bushol Safe Harbos (Bopor), pasha foro kai sas ande Lasea.


Je had het geld in ieder geval op de bank kunnen zetten. 	 Antunchi tu trobulas te thos murho sumnakai ando banko, ai kana avilemas, sas te lav murho sumnakai palpale, ai vi mai but.


De volgende morgen gaf hij de herbergier twee zilveren munten en zei: 'Zorg goed voor hem. Mocht dit geld niet genoeg zijn, dan betaal ik de rest de volgende keer wel.' 	 Pe terharin o manush andai Samaria lia dui shela teliara ai dia le ka gazda ando kher, ai phendia, "Le sama lestar; ai so zidisa mai but, dava le tuke kana avava palpale."


U weet toch wat een geweldige losprijs God heeft betaald om u vrij te kopen van het lege bestaan dat u, net als uw voorouders, leidde. U bent niet vrijgekocht met iets wat vergaat, zoals zilver en goud, 	 Ke zhanen o pretso kai sas pochindo te aven skepime anda traio o bi malado kai mekle sas tumenge tumare dada. Ai den tume goji ke chi sanas chinde le rupesa vai le sumnakasa; ai chi ieka dielasa kai xasarel pesko pretso;


Hij is de man die door de gemeenten werd aangewezen om, samen met mij, de opbrengst van de collecten naar Jeruzalem te brengen. Daardoor wordt de Here geëerd en blijkt dat wij (als gelovigen) ons best doen om elkaar te helpen. 	 Inker le khangeria alosarde les te zhal amensa pe kado drom kai ame kerasa kadia lashi buchi ando anav le Devlesko, ai te sikavas sode mangas te zhutisaras le kolavren.


De mannen van de Hoge Raad schreeuwden allemaal: "Hij moet ter dood gebracht worden!" 	 So haliaren tume?" "Trobul mudardo," won phende.


Zij werden uit de hemel weggejaagd. De grote draak, de oude slang (ook wel duivel of satan genoemd) die alle mensen ter wereld verleidt, is met zijn engelen op de aarde gegooid. 	 Ai o baro sap, o phuro sap si akhardo o beng , Devil, ai Satano, kai atsavel sa e lumia: sas shudino avri anda rhaio leske angelonsa.


Hij sprak hier over de Geest Die gegeven zou worden aan de mensen die in Hem geloofden. Want de Geest was nog niet gekomen, omdat Jezus nog niet naar Zijn Vader was teruggegaan. 	 O Jesus phendia pa Swunto Duxo, kodala kai pachanpe ande leste premina: ke O Swunto Duxo nai dino inker, ke O Jesus nas vazdino ando rhaio inker.


Zij moesten hem gelijk geven. Na de apostelen te hebben binnengeroepen, lieten ze hun zweepslagen geven. Zij verboden hen streng ooit nog in het openbaar over Jezus te spreken en lieten hen daarna gaan. 	 Ai vi won haliarde sar leste; ai akharde le apostluria, ai marde le, ai phende lenge te na mai den duma ando anav le Jesusosko, ai porme mekle le.


Zo vlug ze kon, holde zij naar Simon Petrus en Johannes. "De Here is uit het graf gehaald!" hijgde ze. "Wij weten niet waar ze Hem hebben neergelegd." 	 Woi nashli karing o Simon Petri, ai karing o kolaver disiplo kai sas drago le Jesusosko, ai phendia lenge, "Line le Devles anda greposhevo ai chi zhanas kai thode les."


Nadat zij Hem bespot hadden, deden de soldaten Hem de rode mantel af, trokken Hem Zijn eigen kleren weer aan en brachten Hem weg om gekruisigd te worden. 	 Kana getosarde te maren mui lestar, line pa leste e brazba raxami, ai dine leske tsalia pe leste, ai ningerde les te karfon les po trushul.


Het maakt ons blij als u sterk bent, ook al zijn wij dan zwak. Het is mijn vurige gebed dat het met u helemaal in orde zal komen. 	 Ame raduisavas kana sam kovle numa tume zurale san. Ai ame mangas ande amaro rhugimos te kerdion vorta.


"Maar waarom kan ik nu niet met U meegaan? Ik heb alles voor U over!" zei Petrus. 	 O Petri phendia leske, "Devla, Sostar nashtiv te zhav pala tute akana? Ke me dav murho traio pala tute."


Het gaat over Gods Zoon, Jezus Christus, onze Here. Menselijk gezien stamt Hij van David af. Doordat Hij terugkwam uit de dood heeft de Heilige Geest bewezen dat Hij de machtige Zoon van God is. 	 Kai mothol pa pesko Shav O Jesus Kristo, kai kerdilo andai vitsa le Davidoski ando stato.


"Ja", zei Jezus, "zal Ik meegaan om hem te genezen?" 	 O Jesus phendia leske, "Avav te sastiarav les."


Mijn God zal uit Zijn rijkdom in Christus Jezus u alles geven wat u nodig hebt. 	 Murho Del, dela tume so godi trobula tume ande pesko baro barvalimos ando Jesus Kristo.


Met uw wortels diep in Hem verankerd, moet u uw leven door Hem laten opbouwen. Blijf in geloof vasthouden aan wat u over Hem hebt geleerd en laat uw hart daarbij overvloeien van dankbaarheid. 	 Aven zurales astarde ande leste, keren sa tumaro traio pe leste, barion ando pachamos pala so sichilian, ai naisin sagda.


Hij vroeg Jezus van alles en nog wat, maar kreeg geen antwoord. 	 O Herod phushlia but vorbi katar o Jesusos, numa O Jesus chi phendia leske kanchi.


Ik zal profeten, wijze mannen en godsdienstleraars naar u toesturen. U zult sommigen van hen vermoorden door hen aan een kruis te spijkeren. Anderen zult u in de synagogen afranselen en van stad tot stad vervolgen. 	 "Anda kodia tradav tumenge profeturia ai manush kai haliaren ai le manush kai sikaven; uni anda lende mudaren ai thona po trushul, avren si te maren bichonsa ande tumare synagoguria, ai chinuina le foro forestar.


Later werd die tent door ons volk hier gebracht. Dat gebeurde toen het onder leiding van Jozua het land had ingenomen en alle inwoners eruit had verjaagd. Ons volk heeft de tent bij zich gehad tot in de dagen van David, 	 Kodia tsera sas dini ka amaro narodo kai avilo pala amende, ai angerde la pensa kana sas o Josef o baro line o them katar le thema kai O Del gonisardia anda lende. Ai beshlo zhi kai avilo o David.


Zodra zij vrij waren, gingen Petrus en Johannes naar hun vrienden en vertelden wat de Joodse leiders hadden gezegd. 	 Kana mekle le, gele karing penge manush, ai phende so godi le rasha ai le mai phure phende lenge.


"Maar wie bent u dan? Zeg het alstublieft, anders kunnen wij niet eens antwoord geven aan de mensen die ons gestuurd hebben." 	 Porme phende leske, "Kon san tu? Te das atweto kodolenge kai tradine ame. So phenes pa tute, kon san?"


Sommige van de mensen die stonden te kijken, zeiden: "Luister, Hij roept Elia." 	 Uni anda kodola kai sas kotse ashunde les, ai phende, "Eta, akharel o Elias."


Groet mijn vriend Ampliatus, met wie ik één ben in de Here. 	 Dikhen o Ampliatus, murho lasho vortako ando Del.


Kinderen, ik zeg dit om u van de zonde af te houden. Maar als iemand zondigt, hebben wij een rechtvaardige verdediger bij de Vader: Jezus Christus. 	 Murhe shave, ramov tumenge kadala dieli, saxke te na keren bezexa; numa te shubisailo vari kon ai te kerdia bezex, si amen iek ablakato le Dadesa, O Jesus Kristo.


Als hij ziet dat hij geen kans maakt, zal hij de vijand, zolang die nog ver weg is, een delegatie tegemoet sturen om over vrede te onderhandelen. 	 Te na dashtila, wo tradela le manushen ka kolaver amperato kai si dur lestar, te mangel lestar e pacha.


Ik zal u bevrijden uit de handen van uw eigen volk en van de vreemde volken waar Ik u heen zal sturen. 	 Alosardem tu mashkar dado narodo, ai mashkar le Nai Zhiduvuria, ai karing lende si te tradav tu.


"Die olie is een kapitaal waard! Dat geld had beter besteed kunnen worden. U had het aan de armen kunnen geven." 	 "Sostar chi bichindian kadia duxi trin shela teliara, ai le love dine kal chorhe?"


"Omdat jullie zo weinig geloof hebben", antwoordde Jezus. "Als jullie geloof maar zo klein is als een mosterdzaadje en je zegt tegen deze berg: 'Ga weg,' dan gaat hij weg. Dan is niets onmogelijk voor je. 	 O Jesus phendias lenge, ke de sa xantsi pachamos si tume, o chachimos phenav tumenge, te avel tume pachamos kambor e sumuntsa la garchitsaki, phendianas kakala plaiake, "Le tu katkar ai tho tu kote!" Ai si te mishkilpe, ai nai khanchi kai nashti kerena.


Pilatus vroeg Hem: "Bent U de koning van de Joden?" En Jezus antwoordde: "U zegt het!" 	 O Pilate phushel les, "San tu o amperato le Zhidovongo?" O Jesus phendia leske, "Tu mothos."


Jozef nam het lichaam en wikkelde het in nieuw, schoon linnen. 	 Kana o Joseph lias o stato, vuluisardias les andek vuzho poxtan.


Die morgen werden er ook twee rovers gekruisigd, de een links en de ander rechts van Jezus. 	 Lesa ek data dui chor sas thodine po trushul, iek ka lesko chacho vas, ai iek ka lesko stingo.


Daarvoor kochten ze het land van de pottenbakker. Dit moest ik van de Here zeggen." (a) 	 Ai dine le te chinen o kimpo "Potter's field". Sar O Del phendias mange."


Hij kan iedereen die door Hem naar God gaat, van de ondergang redden. Omdat Hij altijd zal blijven leven, zal Hij er altijd zijn om onze belangen bij God te behartigen. 	 O Jesus skepil sa le manushen kai aven leste akana ai sa data. O Jesus skepil le katar e kris le bezexeski, ai wo traiil sa data te rhugilpe ande lende, ai won chi bustren kai wo shordia pesko rat pala lende.


Zonder na te denken liep Petrus achter hem aan. Hij had niet door dat het echt een engel was, die hem uit de gevangenis leidde. Hij dacht dat hij droomde. 	 O Petri anklisto avri, ai liape pala leste, ai chi zhanelas ke so kerelas o angelo, chache sas, gindilas ke vizion dikhelas.


Gaan jullie maar naar het feest. Ik ga nog niet omdat mijn tijd nog niet is aangebroken." 	 Zhantar tume ka Dies O Baro le Zhidovongo, me chi zhav ka kado Dies O Baro le Zhidovongo inker, ke murhi vriama chi avili inker.


Na veel heen en weer gepraat stond Petrus op. "Mannen broeders", zei hij, "u weet allemaal dat God mij uit uw midden heeft uitgekozen om het goede nieuws van Jezus Christus aan de andere volken bekend te maken, zodat ook zij in Hem kunnen geloven. 	 Kerdilia ek baro bunto, numa o Petri wushtilo opre, ai phendia lenge, "Murhe phral, zhanen ke de dumult O Del alosardia mashkar tumende, saxke anda murho mui le Nas Zhiduvuria trobul te ashunen E Vorba le Devleski, ai te pachanpe.


Er zullen mensen zijn die hun broer de dood injagen door hem te verraden. Vaders zullen hetzelfde doen met hun kinderen. En kinderen zullen tegen hun ouders in opstand komen en hen vermoorden. 	 Akana o phral si te purhila lesko phral te avela mudardo, ai o dat purhila peske shaven; ai le shave purhina penge daden ai deian te avena mudarde.


"Wat is de oogst toch groot!" zei Hij tegen Zijn discipelen. "En wat zijn er weinig arbeiders! 	 Antunchi phendias peske disiplonge, "But jiv si te chidelpe, numa xantsi bucharia si.


Wanneer je 'de gruwel van de verwoesting' ziet staan waar hij niet hoort (lees dit aandachtig) en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen. 	 Kana dikhena kodia kai si griatsa le Devleske ke si ando swunto than sar sas phendo katar o profeto Daniel (kodo kai jinel mek te haliarel). Antunchi kodola kai si ande Judea trobula te nashen andel plaia.


Tegen de lijfwacht zei hij: 'Neem hem het geld af en geef het aan de man die de meeste winst heeft gemaakt.' 	 Porme phendia kodolenge kai sas kotse, "Len lestar o galbano, ai den les ka kako kai si les desh."


Hymeneüs en Alexander zijn daar een voorbeeld van. Ik moest hen aan satan overleveren om hun te leren dat zij niet ongestraft met Christus kunnen spotten. 	 Mashkar lende si o Himenaeus ai o Alexander, kai meklem le le bengeske, saxke te sichon te na maren mui katar O Del.


De mensen die de wet van God niet kennen, gaan verloren zonder dat er naar de wet verwezen wordt. En de mensen die de wet van God wel kennen, worden door de wet veroordeeld. 	 Kodola kai keren bezexa bi te zhanen o zakono le Mosesosko xasavona bi le zakonosko; numa kodola kai keren bezexa ai zhanen o zakono avena dine pe kris pala zakono kai zhanen.


"Als u volmaakt wilt zijn, ga dan naar huis en verkoop alles wat u hebt. Geef uw geld aan de armen en u zult rijk zijn in de hemel. Kom dan terug om met Mij mee te gaan." 	 O Jesus phendias leske, "Te mangesa te aves vorta, zha bichin so si tu, de kal chorhe, ai avela tu manjin ando rhaio: antunchi aidi pala mande."


Uit het volgende blijkt wel hoe groot deze Melchizédek is. Zelfs Abraham, de eerste voorvader van Gods volk, gaf hem een tiende deel van alles wat hij in de strijd tegen de koningen had buitgemaakt. 	 Ame sai dikhas sar baro o Melchizedek sas. O Abraham dia les desh partia anda sa kai nirisardia ande marimos.


Zet haar dubbel en dwars betaald wat zij u heeft aangedaan. Giet een brouwsel in haar beker dat tweemaal zo sterk is als wat zij voor u heeft gebrouwen. 	 Ker lasa sar woi kerdia tusa ai de la mai but. Musai avela palpale lake duvar mai but sar woi kerdia pala lako nasulimos. Woi kerdia but nasulimos le kolavrenge, de la duvar mai but palpale.


"Ga weg, satan", zei Jezus. "Er staat immers in de Boeken: 'Geef niemand anders eer dan de Here, uw God. Doe alleen wat Hij zegt." 	 Antunchi o Jesus phendias leske, " Zhatar Satano ke si ramome, Preznaisar ai luvudisar ferdi che Devles ai servisar ferdi les!"


Toen dit nieuws bekend werd, kwamen overal van het eiland zieken naar ons toe, die werden genezen. 	 Pala kodia le kolaver naswale kai sas pe izula avile ka Pavlo ai vi won sastile.


de vader van Noach was Lamech; de vader van Lamech was Mathusalem; de vader van Mathusalem was Henoch; de vader van Henoch was Jered; de vader van Jered was Mahalaleël; 	 o shav le Methuselahosko, o shav le Enochosko, o shav le Jaredosko, o shav le Mahalaleelosko, o shav le Cainanosko,


Drink niet teveel wijn, want daardoor verliest u de controle over uzelf. Wees daarentegen vol van de Heilige Geest. 	 Na machon le molasa, ke kodia kerela te avel tume xhorho traio; numa te aven pherdo ando Swunto Duxo.


De eigenaar stuurde nog een knecht en die moest het met zijn leven bekopen. Daarna stuurde hij nog vele anderen, maar ze werden stuk voor stuk mishandeld of vermoord. 	 Magdata tradia aver sluges; ai mudarde les, ai tradias mai but, marde uni, ai mudarde uni.


Laat u door niemand iets wijs maken. Want die dag komt pas als twee dingen zijn gebeurd: Eerst zal de grote ontrouw aan God komen en daarna zal de 'mens van zeer grote zonde' opstaan, die voortkomt uit de goddeloosheid. 	 Na meken te xoxavel tume khonik chi iek fielo. Ke O Kristo chi avela palpale zhi kai avela mai anglal sar te kerdion ek vriama kai le manush duriona katar O Del, porme avela o manush kai phaglo o zakono, kodo si o manush le bezexesko.


Simon antwoordde: "Wilt u de Here voor mij vragen mij niet de straf te geven die u zojuist noemde?" 	 O Simon del atweto, "Rhugin tume ka Del anda mande, saxke te na kerdiol mange sa le dieli kai phendian mange."


Maar als een vrouw bidt of namens God spreekt met onbedekt hoofd, is dat een schande voor haar man. Dan staat zij gelijk aan een vrouw die kaalgeschoren is. 	 Swako zhuvli kai rhugilpe vai divinil, o shero bi vusharado, chi respektil peske shero. Si saikfielo sar te rhandel lake bal.


U moet vol verwachting naar die dag toeleven en eraan meewerken dat hij gauw komt. Op die dag zal de hemel door vuur verteerd worden en zullen de elementen door de vlammen smelten. 	 ai te thon savorhe zor saxke te avel mai sigo, ke kodo dies o cheri bilala katar e iag, ai le dieli kai si ando cheri pale bilana katar e parha.


Terwijl Hij op één van die dagen de mensen in de tempel het goede nieuws vertelde, kwamen de mannen van de Hoge Raad naar Hem toe. 	 Andek dies, kana O Jesus sas ande tampla sicharelas le narodos ai delas duma e lashi viasta, le bare rasha ai le Gramnoturia, ai le mai phure avile.


In de oogsttijd stuurde Hij één van zijn knechten naar de boeren om de huur op te halen. 	 Kana pashili e vriama te chidenpe struguro, tradias ek sluga kal manush kai bariarenaspe leski rez, te len struguro kai avelas leske.


'Uw broer is terug', antwoordde de knecht, 'en uw vader heeft het mestkalf laten slachten. Hij is zo blij dat uw broer weer gezond en wel thuis gekomen is.' 	 Ai o sluga phendia leske, "Cho phral avilo palpale khere, ai cho dat mudardia o vitselo, ke cho dat premisardia les, ai mishto sas cho phral." akhardia les,


Wij, christenen, vertrouwen erop en zien er met grote verwachting naar uit dat Jezus Christus het voor ons met God in orde maakt. De Heilige Geest geeft ons die zekerheid. 	 Numa ame, pachas ame ke O Del kerela te avas vorta angla leste; kodia ame azhukeras, katar O Swunto Duxo kai kerel buchi pala pachamos kai si ande amende.


'Maar we hebben samen met U gegeten en gedronken. U hebt in onze straten gesproken.' 	 Antunchi phenena, 'Xaliam ai piliam tusa, ai tu phendian cho zakono pe amare droma.'


"Gelukkig is hij aan wie de Here zijn zonde niet toerekent." (b) 	 Kado mishtimos si ferdi le manushenge kai si semno pe lende, vai vi le manushenge kai nai semno pe lende?


Want Jezus is trouw aan God, Die Hem als hogepriester heeft aangesteld, zoals ook Mozes trouw was aan zijn opdracht in het huis van God. 	 O Del alosardia O Jesus te avel o Baro Rasha ai O Jesus kerdia sa so manglia O Del lestar, sar o Moses podaisardia ando kher le Devlesko.


Onze broeders hebben hem overwonnen, doordat het Lam Zijn bloed voor hen gegeven heeft en doordat zij daar in hun spreken van hebben getuigd. Zij waren bereid hun leven ervoor te geven. 	 Won nirisarde pala o rat le Bakriorhosko, ai pala lenge vorbi kai phende pa Kristo, nai drago lenge lengo traio numa dine lenge traiuria ka Del.


"Pas op voor de gist van de Farizeeërs en Sadduceeërs", waarschuwde Jezus. 	 Antunchi O Jesus phendia lenge, "Arakhen tume katar e drozhda kai avel katar le Farizeanuria ai le Saduseanuria."


Ze gingen naar de stad en alles was precies zoals Jezus had gezegd. Daar maakten ze het eten klaar. 	 Geletar, ai arakhle sar phendiasas lenge; ai lasharde O Dies O Baro le Zhidovongo.


Juist toen hij niets meer over had, werd het land getroffen door een vreselijke hongersnood. 	 Kana xasardia sa so sas les, iek bari bokha avili ande kodo them; porme vunzhe aresli e vriama ke trobul les swako fielo, ai sas les nai kanch.


Toen ik in Damascus was, liet de stadhouder van koning Arétas de stad bewaken om mij te kunnen gevangen nemen. 	 Kana simas ando Damascus, o governori kai sas tela vas le amperatosko o Aretas thodia ketanen kal vudara le foroske te aterdiarel ma.


Toch weten wij, als Joodse christenen, dat niemand recht voor God kan staan door zich aan de Joodse wetten te houden, maar alleen door in Jezus Christus te geloven. Ook wij konden alleen door het geloof in Christus Jezus recht voor God komen te staan en niet door de wet te houden. Het is uitgesloten dat iemand het met God in orde kan maken door alleen de wet te gehoorzamen. 	 Numa zhanas ke o manush si jindo vorta angla Del ferdi pala pesko pachamos ando Jesus Kristo, ai na ke kerel so mothol o zakono. Iame, pachaiam ame ando Jesus Kristo saxke te avas jinde vorta pala amaro pachamos ando Kristo, ai na ke kerdiam so mothol o zakono. Ke khonik chi avela jindo vorta angla Del ke kerdia so mothol o zakono.


De tijd van Zijn terugkeer naar God kwam steeds dichterbij. Jezus was vastbesloten naar Jeruzalem te gaan. 	 E vriama pasholas kana O Jesus avela lino ando rhaio, wo manglia te zhal ande Jerusalem.


In welk opzicht heb ik u minder behandeld dan de andere gemeenten? Dat ik niet op uw kosten heb geleefd? Wel, dat moet u mij maar vergeven. 	 Ande soste sanas tume mai xantsi arakhle ke sar le kolaver khangeria, de ferdi ke chi manglem tumendar kanchi? Iertin ma anda kodia.


Hij ging zelfs naar de verschillende synagogen en vertelde daar openlijk dat Jezus Gods Zoon is. 	 Ai strazo delas duma pa Kristo andel synagoguria, ke O Jesus si O Shav le Devlesko.


Maar het zou wel goed zijn om te weten wat voor ideeën u erop nahoudt. Want wij horen niet veel goeds over de partij waar u bijhoort." 	 Numa ame mangliamas te zhanas tutar, so gindis, ke ame zhanas ke kadia buchi kai tu keres, o narodo chi mangel."


Daarna sloegen zij Hem met een stok op het hoofd en spuugden naar Hem. Zij deden net of zij Hem vereerden door voor Hem op de knieën te vallen. 	 Ai line e rhai ai marde les pa shero lasa, ai chungarde pe leste, ai dine changa angla leste, ai luvudisarde les.


De zonde betaalt een hard loon: De dood! Maar de genade van God geeft wat niemand verdient: Eeuwig leven met Christus Jezus, onze Here. 	 Ke e pochin le bezexeski si e martia; numa e podarka le Devleski kai si dini ivia si o traio kai chi mai getolpe le Jesus Kristosa amaro Del.


Houd je aan de regels die de Here heeft gegeven, net als een sportman; als die zich niet aan de regels houdt, wordt hij gediskwalificeerd en kan hij geen prijs winnen. 	 Iek manush kai nashel, ai te nashela nashtil te niril de ferdi te lelape pala zakono.


Op een andere sabbat kwam Jezus weer in een synagoge. Er zat een man met een lamme, verschrompelde hand. 	 O Jesus gelo palpale ande synagogue, ai kotse sas iek manush kai sas les vas bango.


"Als jullie geloof maar zo groot was als een mosterdzaadje", antwoordde Jezus, "zou het groot genoeg zijn om een boom met wortel en al uit de grond te rukken en naar de zee te sturen. Hij zou direct gehoorzamen. 	 Ai O Del phendia, "Te si tume pachamos sar iek sumuntsi garchitsaki, tu sai phenena kakala krenzhaki, 'Ankli avri andai phuv, ai tho tu ande maria!' ai kodia krenzha pachala tumaro mui."


Pas goed op uzelf en op de kudde waarover de Heilige Geest u het toezicht heeft gegeven. Leef als herders voor de gemeente van God, die Hij door het bloed van Zijn eigen Zoon heeft verkregen. 	 Tume arakhen tume, ai arakhen le kolavren kai O Swunto Duxo thodia tumen te len sama. Len sama katar e khangeri le Devleski, kai wo chindia la pesko ratesa.


Maar, vrienden, u moet uw allerheiligst geloof sterker laten worden en u bij uw bidden laten leiden door de Heilige Geest. 	 Numa tume, murhe vortacha, zhan angle ai keren te mai bariol tumaro Swunto pachamos. Ai rhugin tume la putierasa kai si ando Swunto Duxo.


Hij brak er een stuk af en begon te eten. De stemming aan boord werd ineens een stuk beter en iedereen begon te eten. 	 Porme savorhe mishto sas, ai vi won xanas.


In die tijd verwachtte iedereen dat de Christus gauw zou komen. Overal vroeg men zich af of Johannes het was. 	 O narodo ashunelas ai pachalaspe, savorhe gindinas ke o Iovano sas o skepitori (Messiah).


Want als de doden weer levend worden, is er geen sprake meer van trouwen. Dan zijn de mensen als engelen in de hemel. 	 Ke kana avela te zhuvindin le mule te zhan ando rhaio, le mursh chi lena rhomni ai le zhuvlia chi lena rhom, numa avena sar le angeluria le Devleske kai si ando rhaio.


Daarom smeek ik u: Volg mijn voorbeeld. 	 No mangav ma tumende, keren sar mande.


maar één ding weet ik zeker (en daarbij vergeet ik wat achter me ligt en strek ik mij uit naar wat voor mij ligt) ik snel recht op mijn doel af; ik wil de prijs behalen die, nu God mij door Christus Jezus geroepen heeft, in de hemel voor mij klaarligt. 	 No nashav angle te niriv kodo mishtimos, kai O Del katar O Jesus Kristo akharel ame te las kotse opre ando rhaio.


Toch kwamen de Israëlieten er niet, want God zei tenslotte: "Zij zullen nooit deel krijgen aan mijn rust." (B) 	 Numa wo chi gele andre, ke O Del phendia, "Won chi aven andre ai hodinin mansa."


God heeft zelfs opstandige, ongehoorzame engelen niet gespaard, maar in de afgrond gegooid waar zij in donkere holen opgesloten blijven tot de dag van het grote oordeel. 	 Ke O Del chi iertisardiasas le angelonge kai kerde bezexa, numa shudia le ande iado, ai kotse phangle le ando tuniariko zhi kai avena dine pe kris.


Dank zij God hebt u nu uw leven in Christus Jezus. Hij geeft u wijsheid en door Hem staat u rechtvaardig tegenover God. Hij heeft u apart gezet en bevrijd. Alles dank zij Hem. 	 No anda leste tume san ando Jesus Kristo, kodo kai anda Del sas kerdo amenge goji, vortamos, swuntsomos, ai chinimos.


God, Die dit voorzag, heeft Hem uit de greep van de dood bevrijd en weer levend gemaakt. De dood kon Hem niet vasthouden. 	 O Del zhuvindisardia les, skepisardia les andai martia, ke nashtilas e martia te ankerel les.


Zij deed dat niet één keer, maar voortdurend, dag in, dag uit. Op een gegeven moment kon Paulus het niet meer aanhoren. Hij zei tegen de geest: "Ik gebied u in de naam van Jezus Christus dit meisje te verlaten!" Op hetzelfde moment verliet de geest haar. 	 Ai woi phendia kadia but dies, chi haliarelas les. O Pavlo nashti mai rhevdilas, boldinisailo karing late, ai phendia le bengeske, "Ando anav le Jesus Kristosko ankli avri anda late." Ai strazo anklisto avri.


Ineens was er een geweldige aardbeving. De gevangenis stond op haar grondvesten te trillen. Op hetzelfde moment sprongen alle deuren open en gingen de boeien van de gevangenen los. 	 Numa strazo zurales mishtisaile e phuv, kadia de zurales kai le ziduria le temnitsake pele tele strazo, ai sa le wudara phuterdile, ai le lantsuria sa le manushenge kai sas ande temnitsa phuterdile.


FILADELFIA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Filadelfia: Dit zijn de woorden van Hem Die heilig en echt is, Die de sleutel van het nieuwe Jeruzalem heeft, Die binnenlaat wie Hij wil en buitensluit wie Hij wil: 	 Ramos ka o angelo (pasturia) la khangeriako ando foro Philadelphia, "Kodo kai si swunto ai chacho, kodo kai si les e cheie le Davidosko te phutrel ai nai khonik nashtil te phandavel, kodo phandavel ai nai khonik nashtil te phutrel, phenel kadala vorbi:


Zij zullen Zijn gezicht zien en Zijn naam zal op hun voorhoofd staan. 	 Won dikhena Leski fatsa ai Lesko anav avela ramome po lenge chikhaturia.


Krachtig weerlegde hij de Joden in het openbaar. Daarbij bewees hij aan de hand van de Boeken dat Jezus de Christus was. 	 Ke sikavelas vorta angla narodo kai le Zhiduvuria nas vorta angla Del, sikavela lenge katar E Vorba le Devleski ke O Jesus si O Kristo.


"Willen jullie niet ook liever weggaan?" vroeg Jezus aan Zijn twaalf discipelen. 	 Ai O Jesus phendia le desh u dui disiplonge, "Ai tume, chi mangen vi tume te zhantar?"


Er waren allemaal mensen aan het huilen en jammeren om de dood van het kind. "Maak toch niet zoveel lawaai!" zei Jezus. "Houd op met huilen. Zij is niet dood; ze slaapt alleen maar." 	 Savorhensa roven ai pherde nekezhime. Antunchi O Jesus phendia, "Na roven; chi muli, numa sovel!"


Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft in Mij en Ik blijf in hem. 	 Savo kai xal murho stato ai pel murho rat traiil ande mande ai traiiv ande leste.


Zacheüs liet zich snel uit de boom zakken en ontving Jezus gastvrij in zijn huis. Wat was hij blij! 	 O Zacchaeus hulisto sigo tele, ai premisardia les peste raduimasa.


Eens en voor altijd ging Hij met bloed het Allerheiligste binnen en sprenkelde het op de plaats waar de zonden worden vergeven. Maar dat was niet het bloed van bokken en kalveren; nee, het was Zijn eigen bloed. En daarmee heeft Hij ons voor eeuwig van de zonde bevrijd. 	 O Kristo avilo andre e swunto tsera ande rhaio ferdi iek data sa le manushenge le ratesa ande 'O Swunto le Swuntoske', ai thodia o rat po 'E mila skamin'; numa nas o rat le buzhneske vai le vetseleske. Nichi, Wo lia pesko rat pesa kana avilo andre, pesko rat skepil ame katar o bezex.


Om een uur of vijf ging hij nog eens naar de stad. Weer zag hij een stel mannen die niets te doen hadden. 'Waarom hangen jullie hier de hele dag rond?' vroeg hij. 	 Karing le pansh pala miazutsi gelo ai arakhlias avren kai chi kerenas khanchi, ai phendias lenge, "Sostar beshen katse sorho dies ai chi keren khanchi?"


Die hebben niet alleen hun profeten gedood, maar zelfs de Here Jezus omgebracht; en wij zijn vreselijk door hen vervolgd. Zij verzetten zich zowel tegen God als tegen de mensen 	 Won kai mudarde le Jesus Kristos ai le profeton, ai kai chinuisarde amen, won chi traiin sar mangel O Del ai won si duzhmaia sa le manushenge.


De strenge regels die mij naar het leven moesten leiden, bleken mij naar de dood te voeren. 	 O zakono, kai trobulas te ingerel ka traio, ingerdia man kai martia.


Is alleen deze man teruggekomen om God te prijzen en te danken? En hij is niet eens een Jood!" 	 Ferdi kako streino avilo palpale te naisil le Devles."


Zij durfden het niet te zeggen, want ze hadden lopen discussiëren wie van hen de belangrijkste was. 	 Numa won chi phende khanch leske; ke sas po drom marenaspe mui pa, "Kon si o mai baro."


Gewone hogepriesters hebben elke dag het bloed van offerdieren nodig om hun eigen zonden en die van het volk te bedekken. Maar Jezus Christus heeft eens en voorgoed alle zonden uitgewist toen Hij Zichzelf offerde aan het kruis. 	 O Kristo chi trobul o rat le zhigeni pala o sakrifis swako dies pala peste, sar le kaver rashai trobulsarde te keren te vuzharen penge bezexa, ai porme le bezexa le manushenge. O Kristo chi kerdia so won kerde. Numa Wo dia iek podarka po altari kana Wo dia pesko traio po trushul. Wo sas o sakrifis.


In Zijn toorn heeft Hij Zichzelf plechtig beloofd hen nooit in Zijn rust te laten leven. (A) 	 Simas xoliariko lensa ai me phendem mange, "Won chi avena andre ai hodinin mansa."


Zo reed Hij Jeruzalem binnen. Hij ging naar de tempel en bekeek daar alles. Daarna vertrok Hij met Zijn twaalf discipelen naar Bethanië, omdat het al laat was geworden. 	 Ai O Jesus areslo ando Jerusalem, ai gelo ande tampla, wo dikhlia pe sa le dieli, antunchi O Jesus ai le desh u dui disipluria gele ande Bethani ke pozno sas.


God heeft immers Zijn eigen Zoon niet ontzien, maar Hem uitgeleverd terwille van ons allemaal. Zal Hij, nu Hij Zijn Zoon heeft gegeven, ons dan ook niet alles geven? 	 Wo kai chi spasaisardia peske shaves, numa dia les amenge savorhenge, sar te na del ame vi le kolaver dieli lesa?


Wij denken niet zelf iets van blijvende waarde te kunnen doen. Onze kracht en de resultaten komen alleen van God. 	 Ame nashtisaras te mothas ke sai keras kasaviatar buchi anda amende, numa so keras katar O Del avel.


"Wees maar niet bang", zei Jezus. "Vertel mijn broeders dat zij meteen naar Galilea moeten vertrekken. Daar zullen zij Mij ontmoeten." 	 O Jesus antunchi phendias lenge, "Na daran, zhan ai phenen murhe phralenge te zhan ande Galilee, kote si te dikhen ma."


Ik ben de goede herder. De goede herder geeft Zijn leven voor zijn schapen. 	 "Me sim o lasho pastuxo. O lasho pastuxo del pesko traio pala peske bakriorha.


Een uur of drie later kwam zijn vrouw, die van niets wist. 	 Trin chasuria pala kodia leski rhomni avili kotse, ai chi zhanelas so kerdilia.


Zij zijn onverstandig en onbetrouwbaar, ongevoelig en genadeloos. 	 Chi haliaren kanch, ai chi keren so mothon, bi lashe le ai nai le dragostia, bi malako le kolavrenge:


In de Boeken is voorzegd dat niet-Joodse volken op God zouden vertrouwen, waardoor het tussen God en hen in orde zou komen. Lang geleden zei God tegen Abraham: "U zult voor alle volken een zegen zijn." (A) Dat was goed nieuws! 	 E Vorba le Devleski phendia ma anglal ke O Del kerela kodolen kai Nai Zhiduvuria te aven vorta angla leste pala pengo pachamos. Anda kodia E Vorba le Devleski phendia mai anglal le Abrahamoske kadia lashi viasta.


Jezus verliet dat deel van het land en ging op weg naar de streek van Tyrus en Sidon. 	 O Jesus gelotar kotsar ai gelo karing o Tire ai Sidon.


Luister goed! De mensen zullen blij zijn over wat er met Mij gebeurt, maar u zult door verdriet overmand worden. Maar uw verdriet zal omslaan in blijdschap. 	 Chachimasa, chachimasa, me phenav tumenge, tume rovena ai suspinina ai le lumia raduilape; tume avena nekezhime, numa tumaro nekazo parhudiola ai avela raduimos.


De volgende morgen lieten ze het aan de ruiters over om hem verder te brengen en gingen zelf terug naar het fort in Jeruzalem. 	 Pe terharin mekle le ketanen kai sas pel gras te ingeren les, ai won geletar palpale khere.


De een brengt Gods wijsheid onder woorden, door de Geest; de ander geeft blijk van Gods kennis, door dezelfde Geest. 	 Chaches iekes del o Duxo iek vorba gojaver, avres iek vorba zhanglimata pa iek Duxo.


De volgelingen die uiteengejaagd waren, spraken overal over Jezus en vertelden wat Hij had gedaan. 	 Kodola kai rhespisaile sas, zhanas foro forostar ai mothonas e lashi viasta le Devleski.


"Begrijpen jullie wat Ik gedaan heb?" vroeg Hij. "Jullie noemen mij Meester en Here. En dat is juist, want dat ben Ik ook. 	 "Tume akharen ma o Gazda ai Devla; ai vorta phenen; ke sim.


Zo is het ook met de mensen. Iemand die goed is, doet goede dingen. Iemand die slecht is, doet slechte dingen. Je merkt het vooral aan wat hij zegt. Waar het hart vol van is, loopt de mond van over. 	 O manush o lasho, ankalavel lashe dieli anda lashimos ka si les anda ilo, ai o manush o chorho ankalavel chorhe dieli andal chorhe dieli kai si les garade, ke o manush mothol anda mui so si les ando ilo."


Want zoals u anderen behandelt, zult u zelf behandeld worden. 	 Ke sar shinesa kris pe kavreste kadia avela kris shindi pe tute, e musura kai musurisa kolavres kodolasa avesa tu musurime.


Hij zei: "Jeruzalem! (A) Gods eeuwige vrede lag binnen uw bereik, maar u hebt er niets van willen weten. 	 ai phenelas, "Te zhanglianas ande kado dies le dieli kai si cha pachake! Numa akana garade le angla che iakha.


Paulus bleef bij hen en werkte met hen samen, omdat zij (net als hij) tentenmakers waren. 	 Ai sar kerenas iek fial buchi, beshlo lende, ai kerdia buchi, tseri kerelas lensa.


Maar wie woorden van God doorgeeft, spreekt de mensen opbouwend, bemoedigend en troostend toe. 	 Kodo kai del profesia aver fial del duma le manushensa, zuralel le, zhutil le, pechil le.


Maar de verstandige meisjes antwoordden: 'Wij hebben niet genoeg voor ons allemaal. Jullie kunnen beter naar de winkel gaan en zelf olie kopen.' 	 Le gojaver phende, "Nashtis, ke kam chi avel dosta tumenge ai vi amenge, zhan ka kodola kai bichinen vuloi ai chinen tumenge.


Woont daar een vredelievend man, dan zal je vrede over hem komen. Zo niet, dan komt die vrede bij je terug. 	 Ai te beshela kotse ek mursh pachako, tumari pacha beshela pe leste; te na, pale avela tumende palpale.


Hij had gezegd dat een profeet in zijn vaderland niet geëerd wordt. 	 Ke O Jesus phendiasas, "Ke ek profeto nai jindo ande pesko them."


"Ja, Here", zei de man, "ik geloof in U." En hij knielde voor Jezus neer. 	 Phendia leske, "Gazda, Pachav ma!" ai dia changa angla leste.


Maar het kan zijn dat in sommige dorpen niemand je wil binnenlaten en niemand naar je luistert. Ga dan weg en schud het stof van je voeten als een getuigenis tegen hen. Dan moeten zij het zelf maar weten." 	 Kodola manush te na primina tume vai te na ashunena tumende, kana zhantar anda kodo kher vai foro, chinon e pulberia pa tumare punrhe. Phenav tumenge, mai vushoro le narodoske anda Sodom ai Gomorrah po dies la krisako, ke sar kodole foroske!


Jezus liep verder. Onderweg kwam Hij langs een tolhuis en zag daar een man zitten. Het was Mattheüs. "Kom", zei Jezus tegen hem. "Ga met mij mee." Mattheüs stond op en ging met Hem mee. 	 O Jesus gelotar kotsar, ai dikhlia ieke manushes kai busholas Mate, beshelas tele kai skafidi kai pochinenas e taksa le themeske. Ai phendia leske, "Av pala mande." Wo wushtilo ai liape pala leste.


Toen Jezus uit de boot stapte, zag het op de oever zwart van de mensen, die uit de dorpen en steden waren gekomen. Hij had met hen te doen, het leek net een kudde schapen zonder herder. Daarom vertelde Hij hun weer over God. 	 Kana O Jesus anklisto avri anda chuno, dikhlias but narodo, pelias leske mila anda lende, ke won sas sar bakriorhe bi le pastuxosa, ai wo sicharelas le but kai trobulsardias te zhanen.


Daarmee kom ik op de vragen uit uw brief. Als een man ongetrouwd is, is dat een goede zaak. 	 Andal dieluria kai ramosardian mange, gindiv ke mai mishto le mursheske te na azbal ek zhuvlia.


Herinner de mensen in de gemeente aan deze geweldige waarheden en verbied hun namens de Here over onbelangrijke dingen te ruziën. Dat is verwarrend en zinloos, ja, zelfs slecht. 	 Phen kado divano savorhenge, ai mang lendar sakonestar angla Del te na xanpe andal vorbi, ke kodia chi mol kanchi, de ferdi xasarela kodolen kai ashunen.


Wat ik hiervoor in het kort schreef, was tot nog toe onbekend. Maar God heeft het mij duidelijk gemaakt. 	 O Del sikadia mange peske ginduria kai sas garade, ai ramosardem vari so pa kodia diela,


Als hij het vindt, is hij nog meer blij over dat ene, dan over de 99 andere die veilig in de wei zijn. 	 Ai te arakhela les, phenav tumenge o chachimos, "Mai raduime anda kodo iek de sar andal kaver iniarvardesh tai inia kai nas xasarde.


Laat uw hart vol zijn van Christus' woord. Zijn woorden zullen uw leven verrijken en u wijsheid geven. Leer ze aan elkaar, wijs elkaar ermee terecht en zing erover in psalmen, lofgezangen en geestelijke liederen. Zing zo met een dankbaar hart voor de Here. 	 E Vorba le Kristoski te avel sa peske mishtimasa ande tumende, sicharen iek kavres ai len sama iek kavrestar pachivales. Jilaben le jilia le Davidoske ai le jilia la khangeriake, ai le jilia le rhaioske ka Del le ilesa pherdo naisimaske.


Wij weten dat de Here wel te vertrouwen is. Hij zal u sterk maken en u tegen de aanvallen van de duivel beschermen. 	 Numa O Kristo shoxar chi mekel ame. Wo dela tume zor ai arakhela tume katar o nasulimos.


Toen Jezus al die mensen zag aankomen, vroeg Hij aan Filippus: "Waar kunnen wij brood vandaan halen om die mensen te eten te geven?" 	 O Jesus vazdia le iakha, ai dikhlia ek baro narodo avel leste, wo phendia le Filiposke, "Kai sai chinasa dosta xabe te pravaras sa kadale narodos?"


Dus alleen door te luisteren naar wat Christus gezegd heeft, kunt u in Hem gaan geloven. 	 No antunchi o pachamos avel katar so ashunes, ai so ashunes avel katar E Vorba le Devleske.


Daarna nam Paulus een brood en dankte God ervoor in het bijzijn van alle anderen. 	 Kana getosardia te del duma, o Pavlo lia manrho, ai rhigisailo ka Del anda leste angla savorhende, ai phaglia les, ai thodiape te xal.


Zo ervaar ik steeds weer: Als ik het goede wil doen, kan ik het niet laten het slechte te doen. 	 No arakhav ande mande kado zakono, kana mangav te kerav o mishtimos, o nasulimos astardiol mandar.


Ik vraag Hem u vanuit Zijn heerlijke rijkdom de innerlijke kracht van de Heilige Geest te geven. 	 Mangav katar O Del te ande pesko barvalimos o luvudime, te del tume te aven zurale la putierasa katar pesko Swunto Duxo ande tumende.


Later kwamen Johannes' discipelen het lichaam halen en begroeven het. Zij gingen ook naar Jezus toe om Hem te vertellen wat er gebeurd was. 	 Leske disipluria avile, line lesko stato, groposarde les; ai gele ka Jesus ta phende leske so kerdiliape.


U wilt zelfs geen antwoord geven op mijn vragen. 	 Ai te phushav tumen, tume chi den atweto, vai mek ma te zhav.


Maar één van de ouderlingen zei tegen mij: "U hoeft niet te huilen, want de leeuw uit de stam Juda, de nakomeling van David, heeft de overwinning behaald. Daarom mag Hij de zeven zegels verbreken en de rol openmaken." 	 Iek anda le manush – pasturia – phendia mange, "Chi mai roves. Ashun! O liono katar e vitsa le Judahoski anda e vitsa le Davidoski, si les putiera ai nirisardia. Wo sai phutrel e klishka ai phutrel le efta semnuria.


De Joodse leiders wilden niet geloven dat hij vroeger blind was geweest. Daarom lieten zij zijn ouders roepen. 	 Le Zhiduvuria chi pachanaspe ke wo sas korho, ai ke akana dikhel, zhi kai andine leske dades ai leska da.


De stad had geen zon) of maanlicht nodig, want zij werd verlicht door de schittering van God en het Lam is haar lamp. 	 Ai o foro chi trobul o kham te del vediara ai chi trobul o shunto te del vediara; ke o barimos le Devlesko kai strefial del vediara, ai O Bakriorho si e vediara,


Jezus en Zijn metgezellen kwamen in Kapernaüm aan. Op zaterdag (de plechtige rustdag die de Joden 'sabbat' noemen) ging Hij naar de synagoge en sprak de mensen toe. 	 Gele ando foro Caperaum. Ai strazo po dies Savatosko O Jesus gelo ande synagogue te sicharel le manushen.


"Geld heb ik niet", zei Petrus, "maar wat ik heb, krijgt u van mij. In de naam van Jezus Christus uit Nazareth: loop!" 	 Antunchi o Petri phendia leske, "Nai ma chi rup ai chi sumnakai, numa so si ma dav les tuke, anda o anav le Jesus Kristosko andai Nazareth. Wushti opre ai phir."


Doe ook de groeten aan Andronicus en Junias, mijn landgenoten, die samen met mij gevangen hebben gezeten. Zij zijn belangrijke apostelen en geloofden al eerder in Christus dan ik. 	 Dikhen o Andronicus ai o Junias, kai si murhe niamuria ai vi won sas ande temnitsa mansa. Won mishto chetaiimele mashkar le apostluria; inker mai anglal mandar dine sas pe ka Del.


Ik zal hem afbreken en na drie dagen een andere bouwen, zonder dat er een mens aan te pas komt." 	 "Ashundiam kado manush phenel, 'Man si e putiera te xaiin o tampla le Devleski kai le manush kerde le vastensa, ai ande trin dies vazdav aver le vastensa."'


Nee! Ieder mens mag dan een leugenaar zijn, God is het niet; Hij spreekt altijd de waarheid. Er staat immers in de Psalmen: "Here, Uw uitspraken zijn altijd rechtvaardig. U wint al Uw rechtszaken." (a) 	 Nichi! Trobul O Del te kerel buchi le chachimasa, marka te avela swako manush xoxamlo, sar mothol E Vorba le Devleski, trobul te arakhen ke vorta sam ande so mothos; ai te niris kana den tu pe kris.


Hij heeft ons een machtige Redder gestuurd uit het geslacht van Zijn dienaar David, 	 Dia ame iek putiera ai iek skepitori amenge kai sam andai vitsa le amperatoski o David leski sluga.


Wat Ik tegen jullie zeg, zeg Ik tegen iedereen: Blijf wakker! Kijk altijd naar Mij uit!" 	 Ai so phenav tumenge, phenav savorhenge: Le sama!"


Onze voorouders hadden in de woestijn steeds te eten. Er staat in de Boeken dat zij van Mozes brood uit de hemel kregen." 	 Amare dada xale o manrho ande pusta; sar si ramome, wo dia le manrho anda cheri te xan."


Hij dient God in het hemelse heiligdom; in de ware tempel, die door de Here en niet door mensen gebouwd is. 	 Wo si o pasturi ande tamplo ando rhaio. Le manush chi kerde o chacho than ando rhaio le vastensa, numa O Del kerdia o chacho than ando rhaio.


De wet van Mozes zegt: 'U mag geen overspel plegen.' Maar Ik zeg: Wie met begerige ogen naar een vrouw kijkt, heeft in zijn hart al overspel met haar gepleegd. 	 "Ashundian ke sas phendo 'Na kurvisavo.' Numa me phenav tumenge: swako manush kai dikhel pe zhuvliate chorhe gindosa vuzhe kerdia lasa kurvimos ande pesko ilo.


Satan kwam in Judas Iskariot, één van de twaalf discipelen. Daarop ging Judas naar de leidende priesters en de tempelwachters om met hen te overleggen hoe hij hen kon helpen Jezus gevangen te nemen. 	 Antunchi o beng gelo ande Judas, kai akharenas les Iscariot, kai sas ek andal desh u dui disipluria.


Besef je niet dat Ik mijn Vader zou kunnen vragen duizenden engelen te sturen om ons te verdedigen? En Hij zou ze sturen. 	 Dar gindis ke nashti dav mui pe murho Dat, ai andek data tradel mange mai but sar eftavardesh mi angeluria?"


1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. 	 Kana O Jesus getosardias sa so sas te phenel, phendias peske disiplonge.


Pas er dus voor op, broeders, dat geen van u slecht en ongelovig wordt, doordat hij zich in zijn hart van de levende God afkeert. 	 Murhe phral, arakhen tume, te na arakhes o nasulimos ande chi iek manush mashkar tumende, ke o ilo kai chi pachal ingerel les dur katar O Del o zhuvindil.


zelfs niet met de mannen in Jeruzalem die al vccr mij apostel waren. Nee, ik vertrok naar Arabië en keerde daarna naar Damascus terug. 	 Ai chi gelem chi ande Jerusalem te dikhav kodolen kai sas slugi le Devleske mai anglal mandar. Numa gelemtar strazo ande Arabia, porme gelem palpale ando Damsacus.


Hierna zei Jezus tegen Zijn discipelen dat zij vlug moesten overvaren naar Bethsaïda. Hij zou later komen, maar wilde eerst de mensen naar huis sturen. 	 Strazo O Jesus kerdias le disipluria te zhan ando chuno te zhan mai anglal lestar pe kaver rig le paieske ka foro Bethsaida, zhi pon wo tradias le narodos te zhantar.


Terwijl zij zaten te eten, wist Jezus dat de duivel Judas Iskariot had overgehaald Hem te verraden. 	 O Jesus ai leske disipluria xanas, o beng vunzhe thodiasas ando ilo le Judasosko Iscariot, o shav le Simonosko, te purhil les


De discipelen maakten hieruit op dat Hij het over Johannes de Doper had. 	 Antunchi le disipluria haliarde ke delas lensa duma pa o Iovano o baptisto.


Als u weet dat u iets moet doen maar het nalaat, zondigt u. 	 ai kado kai zhanel te kerel o lashimos, ai chi kerel les, bezex kerel.


Petrus maakte zich meteen klaar en ging met hen mee. Zodra hij bij het huis aankwam, werd hij naar boven gebracht, naar de kamer waar Dorcas lag. Alle weduwen in de kamer kwamen huilend om hem heen staan en lieten hem de jurken en mantels zien, die Dorcas voor hen had gemaakt. 	 O Petri wushtilo opre ai gelo kodole manushensa. Kana areslo, angerde les ande soba kai sas opre, sa le zhuvlia kai sas phivlia sas pasha leste ai rovenas, ai sikavenas leske le gada ai le raxamia kai e Dorcas kerelas, inker kana traiilas.


Christus heeft ons vrijgekocht van de vloek die de wet over ons bracht, door voor ons die vloek op Zich te nemen. Er staat immers: "Wie aan een paal is opgehangen, is vervloekt." (E) 	 O Kristo sas lino armaia ande amaro than, saxke te ankalavel ame andal armaia le zakonoske. E Vorba le Devleski mothol, "Dino armaia te avel swako manush kai si amblado ka khash."


Die vroegen hem zelfs nog een paar dagen te blijven, maar dat wilde hij niet. 	 Ai won mangenas lestar te beshel mai but lensa, numa chi manglia,


Zij zeiden dit omdat zij bang waren voor de Joodse leiders. Want die hadden besloten dat ieder die erkende dat Jezus de Christus was, niet meer in de synagoge mocht komen. 	 Lesko dat ai dei denas duma kadia ke daranas katar le Zhiduvuria; ke le Zhiduvuria dinepe duma mashkar pende, ke te mothona avri kon ke O Jesus si O Kristo, den les avri anda e tampla.


Zij mogen van niemand kwaadspreken en geen ruzie zoeken, maar moeten voor iedereen vriendelijk en mild zijn. 	 Ai te na mothon nasulimos pa kanikaste, numa te roden o mishtimos savorhengo, ai te aven lashe ai pachivale sa le manushensa.


Jezus ging met hem mee. De mensen liepen achter Hem aan en verdrongen zich om Hem. 	 O Jesus gelo lesa; ai but manush lenaspe pala leste, ai pashonas pasha leste katar swako rig.


Maar de Farizeeërs die ook van dit wonder hoorden, reageerden: "Hij kan de boze geesten verjagen omdat de duivel hem die macht heeft gegeven." 	 Numa kana le Farizeanuria ashunde so kerdias phende, "Kado manush gonil le bengen ke o baro le bengengo, o Beelzebub del les e putiera."


Jezus antwoordde: "Nu begrijp je nog niet waarom Ik dit doe, maar dat komt later wel." 	 O Jesus phendia leske, "So kerav chi haliares akana, numa haliaresa mai angle."


"Ik zal daar in de handen van de leidende priesters en godsdienstleraars vallen", zei Hij. "Zij zullen Mij ter dood veroordelen en uitleveren aan de Romeinen. 	 Phenel, "Ashun, zhas ande Jerusalem kai O Shav le Manushesko avela dino ando vas le bare rasha ai le Gramnoturia, ai won kerena leski kris te mudaren les, ai dena les kal manush kai Nai Zhiduvuria.


Daardoor wordt de mens slecht. Maar men wordt niet slecht door te eten zonder de handen te hebben gewassen." 	 Kodia kerel andal manush marime angla Del. Numa kai xan bi te xalaven peske vas. Nai marime angla Del.


Dat God Hem weer levend heeft gemaakt en Hem nooit meer zal laten sterven, klopt met wat er in de Boeken staat. 'Ik zal voor U de geweldige dingen doen die Ik David heb beloofd' (B) 	 O Del phendiasas ke zhuvindila les andai martia, ai anela les ka traio te na mai merel kadia, phendia sas, me kerava so shinademas le Davidoske.


Juist zij spotten met Jezus Christus, Die voor ons zoveel betekent. 	 Numa nai le barvale kai nekezhil tume ai kai angerel tume kai zhandari? Ai won si kai mothon nasulimos pa shukar anav kai O Del dia tume.


Hij viel op zijn knieën en riep: "Here, reken hun dit kwaad niet toe!" Met deze woorden op delippen stierf hij. 	 Porme pelo ande changende, ai tsipisardia zurales, "Devla, na xoliavol pe lende anda so kerde," ai kana phendia kodola vorbi mulo.


Kijk eens naar de kraaien. Die zaaien en oogsten niet en ze hebben geen voorraadkamers of schuren. Toch gaat het hen goed, want God geeft ze te eten. Wel, jullie betekenen toch veel meer voor Hem dan die vogels! 	 Dikhen pel chiriklia, chi shuden sumuntsi ai chi chiden, ai chi garaven xaben andel banuria; ai O Del pravarel le! Chi mon tume mai but sar le chiriklia?


Nee! Als u niet gaat leven zoals God wil, loopt het met u net zo slecht af." 	 Phenav tumenge, Nichi, Numa te na keina tume ande tumare bezexa, xasavona savorhe."


Hij ging tegenover de tempel op de helling van de Olijfberg zitten. Petrus, Jakobus, Johannes en Andreas kwamen met z'n vieren bij Hem en vroegen: 	 Sar O Jesus beshlo po plai le maslinenge, beshelas po than kai dikhlia o tampla, o Petri, o Iakov, o Iovano ai o Andre avile leste korkorho, ai phushle les,


Ja, ook in deze tijd zijn zij verblind, als zij lezen wat Mozes geschreven heeft. 	 Inker adies, swako data kai jinen o zakono le Mosesosko, e selia vusharavel lenge goji.


De Joodse leiders werden kwaad, omdat Paulus en Barnabas zo in de belangstelling stonden. Zij waren erg jaloers en spraken Paulus fel tegen, in een taal die verre van netjes was. 	 Le Zhiduvuria kai dikhle sa o narodo kai chidinisailo, na lenge mishto, ai mothonas ke nas vorta so motholas o Pavlo, ai marenas mui lestar.


Terwijl zij nog aan het vertellen waren, stond Jezus plotseling bij hen. 	 Sar denas duma, O Jesus avilo mashkar lende, ai phendia lenge, "E pacha te avel tumensa,"


"Als zij hun mond houden", antwoordde Jezus, "zullen de stenen gaan roepen!" 	 Ai O Jesus phendia lenge, "Me phenav tumenge, te terdiona won te tsipin, le bax si te tsipin."


Petrus zat nog steeds op de binnenplaats. Een dienstmeisje van de hogepriester zag hem bij het vuur zitten. 	 O Petri beshelas avri ande bar, iek sluga andal le bare rashaske avili,


Om u Gods troost en redding te brengen, moeten wij veel doorstaan. Maar God heeft ons in onze moeilijkheden bijgestaan. En dit is ook terwille van u: Om u uit onze ervaring te verzekeren dat God u zal troosten als u hetzelfde moet doormaken. Hij zal u kracht geven om vol te houden. 	 Te chinuisaras, si te aven tume pechime, ai te aven skepime; te sam ame pechime si te aven tume pechime, kai kodo pechimos dela tume te sai ankeren rhavdasa sa kodola chinuria kai ame chinuisaras.


Broeders, wij zijn net als Isaäk de kinderen die God aan Abraham heeft beloofd. 	 Numa tume, murhe phral, tume san shave kai biandilian sar sas shinado katar O Del, sar o Isaac.


Ik hoop dat alle gelouterde christenen onder u het daarover eens zijn. Mocht er, wat een minder belangrijk punt betreft, onenigheid zijn, dan zal God ook dat wel aan u duidelijk maken. 	 Ame kai zhanas mishto andel dieli le Devleske trobul te avel ame iek gindo, numa te si uni anda tumende te gindina aver fielo, O Del sikavela tumenge.


Natuurlijk niet. Als je dat nog niet eens kunt, waarover zul je je dan zorgen maken? 	 Te nashti kerena kanchi kai si tsinorhi diela, sostar nekezhin tume pa aver dieli?


Maar wat U wilt zal gebeuren en niet wat Ik wil." Op dat moment kwam een engel uit de hemel om Hem kracht te geven. 	 Strazo iek angelo anda rhaio avilo leste te del les zor.


Maar zij kunnen daar niet altijd mee doorgaan. Op een dag zal hun dwaasheid aan het licht komen, net als de zonde van Jannes en Jambres. 	 Numa chi zhana dur: ke sa e lumia dela po gor ke dzile le, sar kerdilia le Janneske ai le Jambreske.


Hij is naar de aarde afgedaald en weer naar de hemel opgestegen, om alles overal, van hoog tot laag, met Zijn aanwezigheid te vullen. 	 Kodo kai hulisto tele sa kodo si kai anklisto o mai opre ando rhaio, saxke te perel swako diela.


Neem, als een goed soldaat van Jezus Christus, je deel van het lijden op je, net als ik. 	 Te avel tuke mishto andel vutuimata sar ek ketana le Jesus Kristosko kai chi mekel peski buchi.


Daarna keek Hij Zijn discipelen aan en zei: "Gelukkig zijn de armen, want voor hen is het Koninkrijk van God. 	 Antunchi O Jesus vazdia le iakha pe peske disipluria, ai phendia "Raduime te aven tume kai san chorhe; ke o rhaio le Devlesko tumaro si.


Twee mannen zullen op het land werken. De een zal worden meegenomen om bij Mij te zijn. De ander moet achterblijven." 	 Dui manush si te aven ande niva (kimpo); iek avel lino, ai iek ashela."


Petrus liep toch vlug naar het graf om eens te kijken. Hij bukte zich voorover, keek naar binnen en zag alleen de lege windsels liggen. Op weg terug vroeg hij zich verwonderd af wat er gebeurd kon zijn. 	 Antunchi o Petri wushtilo opre ai nashlo ka greposhevo; bandilo tele, ai dikhlia ferdi le tsoluria, ai gelotar khere, ai chudisailo anda so kerdilia.


Maar Jezus zweeg. Hij sprak geen woord. De hogepriester vroeg: "Bent U de Christus? De Zoon van God?" 	 Numa O Jesus chi phendia khanchi, mai iek data o baro rashai phushlia les, "Tu san O Kristo, O Shav le Swunto Devlesko?"


Grafisch 	 Grafică


Als die tijd niet wordt ingekort, zal iedereen omkomen. Maar die tijd zal worden ingekort terwille van hen die bij God horen. 	 Ai te na avino kodola dies skurtiarde; sa le manush kamas te xaiin. Numa pala e sama le manushenge kai si halome katar O Del, kodola diesa si te aven skurtiarde.


Wees dan maar blij; want als de weg ruw is, kan uw geduld groeien. 	 ke zhanen, ke te inkerela tumaro pachamos kal zumaimata, antunchi avela e rhavda.


Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u maakt de bekers en schotels van buiten schoon, maar ziet niet dat ze van binnen vol roof en hebzucht zitten. 	 "Nasul tumenge, tume Gramnoturia ai Farizeanuria! Tume manush kai ankerdion so chi san! Ke tume vuzharen avrial e kuchi ai o tiari, numa andral san pherde chorimos, atsaimos ai keren so si tumenge mishto.


Want de ongelovige man is voor God apart gezet, omdat zijn vrouw een gelovige is; en de ongelovige vrouw is voor God afgezonderd, omdat haar man een gelovige is. Anders zou u ook geen contact met uw kinderen mogen hebben. Maar nu zijn zij door God afgezonderd. 	 Ke o rhom kai chi pachalpe ando Del sai avel swuntsome peski rhomni, ai e rhomni kai chi pachalpe ando Del sai avel swuntsome katar pesko rhom. Te na, tumare glate sas te aven bi vuzhe; numa akana swuntsele.


Zij zouden macht krijgen boze geesten weg te jagen. 	 Ai dia le e putiera te sastiaren le naswalimata, ai te gonin le bengen:


Hoe staat het dan met Abraham, die de stamvader van ons Joodse volk is? 	 Apo so te mothas, so lia o Abraham amaro dat?


Maar op Gods wet is niets aan te merken; wat die wet van ons eist, is zuiver, rechtvaardig en goed. 	 O zakono Swunto lo, ai vorta, ai lasho.


Ineens zagen zij Mozes en Elia met Hem staan praten. 	 Strazo avisaile angla lende, o Moses ai o Elijah denas duma le Kristosa.


Het was Hem opgevallen dat de gasten allemaal op de beste plaatsen wilden zitten. Daarom gaf Hij hun deze raad: 	 Ai phendia ek paramichi le manushenge kai sas akharde, ke dikhelas kai rodenas le thana le anglune, phenelas,


Ook hij kon niet komen. Weer een ander was pas getrouwd en daarom verhinderd. 	 Ai kaver phendia, "Ansurisailem ek rhomni ai nashti avav."


Ik ben het levende brood dat uit de hemel is gekomen. Wie van dit brood eet, zal altijd blijven leven. Het brood dat Ik voor het leven van de wereld zal geven, is mijn lichaam." 	 Me sim o manrho o zhuvindo kai hulisto anda rhaio. Te si vari kon kai xala anda kadia manrho, traiila sagda. Ai o manrho kai dava si murho stato, ai dava les te avel o traio la lumiako."


Zij spiegelen hun vrijheid voor, terwijl zij zelf slaven van het verderf zijn; want als de mens zich aan iets overgeeft, is hij er een slaaf van. 	 Won shinaven lenge e liberte, won korkorho le phangle ka bezex kai ingerel le kai martia, ke kas godi si vari so kai poronchil pe leste, wo si leski sluga.


Van toen af aan waren de leidende priesters van mening dat ook Lazarus uit de weg geruimd moest worden. 	 Le bare rasha dine pe duma te mudaren vi le Lazarusos,


Beste broeders, is uw leven vol moeilijkheden en verleidingen? 	 Murhe phral! Jinen tumen sar raduime kana san zumade katar but dieli,


Door het geloof weten wij dat het heelal door een woord van God gemaakt is; dat het zichtbare uit het onzichtbare is voortgekomen. 	 Pala pachamos ame haliaras kai e lumia sas kerde pala E Vorba le Devleski. Le dieli kai dikhas nas kerde anda le dieli kai chi dichile.


De bruid is van de bruidegom. En de vriend van de bruidegom is blij als hij de stem van de bruidegom hoort. Daarom ben ik blij als de mensen naar Hem toegaan. 	 Kodo kai si les e rhomni si o ternaxar; numa o vortako le ternaxaresko, kai beshel pasha leste ai ashunel les, raduilas but pala glaso le ternaxaresko: me sim pherdo kadia raduimasko.


Laat iedereen het huwelijk in ere houden. Man en vrouw moeten elkaar trouw blijven. Wie overspel pleegt, zal door God gestraft worden. 	 Savorhe trobul te respektin o meritimos. O Del dosharela kodola kai keren zhungale le statosa ai kurvisia, ai kodola kai chi keren vorta ando meritimos.


Bij het vallen van de avond daalden Zijn discipelen de berg af en kwamen bij het meer. 	 Kana e riat avili, leske disipluria gele karing e maria.


Met een testament is pas iets te beginnen als de man of vrouw die het gemaakt heeft, gestorven is. Want zolang die leeft, mag niemand een beroep op dat testament doen. 	 O ramomos nai kanchi zhi kana o manush kai ramosardia o ramomos merel. Kana wo traiil aver manush nashti lel leske dieli kai sas shinadia les, ke wo traiil inker.


"Dag, Jodenkoning!" Daarbij sloegen zij Hem in het gezicht. 	 Porme pashile pasha leste, ai phende, "Droboitu, Amperato le Zhidogongo!" ai denas les palmi po mui.


Wij zijn boodschappers van Christus. God doet door ons een beroep op u. Wij smeken u namens Christus: Laat het in orde komen tussen God en u! 	 Ame keras buchi le Kristoski, O Del del duma tumensa pala amenge, ame mangas tumendar ando anav le Kristosko te premon le Devles.


"Maar waarom dan?" vroeg Pilatus voor de derde keer. "Wat voor kwaad heeft Hij gedaan? Ik zie niet in waarom Hij ter dood veroordeeld moet worden. Ik zal Hem zweepslagen laten geven en in vrijheid stellen." 	 O Pilate mai phendia lenge e trito data, "Savestar baio kerdia kado manush? Chi arakhlem kanch ande leste te avel mudardo: No mekava les kana avela mardo."


Wees ook altijd blij. 	 Te aven sagda pherdo raduimasa.


Onésimus, ook een trouwe broeder, die bij u hoort, komt met hem mee. Zij zullen u precies vertellen hoe het hier gaat. 	 Lesa avela o Onesimus, o kuchi ai zhutitori phral, kai si iek anda tumare ai mothola tumenge so godi kerdiolpe katse.


Nu vertrouw ik u aan de Here toe. Hij zal u Zijn goedheid doen ervaren. Hij kan u versterken in uw geloof en u het deel geven van de erfenis, die Hij heeft bestemd voor allen die Hem toebehoren. 	 "Ai akana, mekav tumen le Devlesa, ai kai leski lashi Vorba. Kodo kai si les e putiera te del tume zor, ai te del tume le mishtimata kai garavel sar iek barvalimos sa kodolenge kai si leske.


Daar werd een dove man bij Hem gebracht, die ook nauwelijks kon praten. De mensen vroegen Jezus of Hij Zijn hand op deze man wilde leggen om hem te genezen. 	 Won andine leste ieke kashukes, ai nashti delas duma mishto; ai mangle lestar te thol lesko vas pe leste.


Maar de officier verbood het omdat hij Paulus wilde sparen. Hij gaf bevel dat iedereen aan land moest zien te komen. Wie konden zwemmen, moesten het eerst overboord springen. 	 Numa o baro ketano le Romanonge mangelas te skepil le Pavlos, chi meklia te mudaren kanikas; ai dia ordina kodolen kai zhanen te naion te xoten ando pai mai anglal savorhendar ai te zhan pe phuv.


Wie overwint, zal Ik maken tot een zuil in het huis van mijn God, een zuil die daar eens en voorgoed zal staan. Ik zal de naam van mijn God er op schrijven en de naam van de st d van mijn God. Die stad is het nieuwe Jeruzalem, dat mijn God uit de hemel zal laten neerdalen. En Ik zal mijn nieuwe naam er ook op schrijven. 	 Me kerava anda kodo kai si les putiera ai niril, ek zuralo manush kai si sar o baro khash kai inkerel o kher le Devlesko. Ai wo shoxar chi mekel les mai iek data. Me ramova pe leste o anav Murho Devlesko ai o anav le forosko Murho Devlesko, o Nevo Jerusalem. O Nevo Jerusalem hulela tele katar Murho Del andai rhaio. Me ramova Murho nevo anav pe leste.


Hun mond is vol vloeken en hatelijkheden. 	 Lengo mui pherdo bi vuzhimos ai den armaia.


"Dat het mag", antwoordden zij, "maar hij moet haar wel een brief meegeven, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is." 	 Phende leske, "O Moses meklias ke sai mekel o manush peska rhomnia te dela la lil anda vas."


Toepassingen die niet in een andere categorie ondergebracht kunnen worden 	 Aplicaţii care nu s-au potrivit la alte categorii


'Ja, Here', antwoordde ik. 'Zij weten maar al te goed dat ik de synagogen ben langsgegaan en de mensen die in U geloofden, heb gevangengezet en geslagen. Toen Uw getuige Stefanus werd vermoord, stond ik erbij. 	 Ai me phendem, "Devla, won zhanen ke me savas ande temnitsi ai keravas tumaren le sastrensa ande swako synagogue kodolen kai pachanaspe ande tute.


Want door wat er met hem gebeurd was, gingen vele Joden in Jezus geloven. 	 ke but Zhiduvuria geletar lendar pala leste, ai pachanaspe ando Jesus.


Zij gingen de boot in en voeren weg om ergens alleen te zijn. 	 Ai geletar pek chuno korkorho kai nas khonik.


Maar mijn vrienden lieten mij in een mand door een gat in de stadsmuur zakken, zodat ik kon ontsnappen. 	 Numa kerde ma te nakhav katar iek feliastra kai sas ando zido le forosko, ai vuliarde ma andel shkonitsa, ai kadia si kai skepisailem lestar.


"Waar is die Man dan nu?" vroegen zij. "Dat weet ik niet", zei hij. 	 Antunchi phende leske, "Kai kodo manush?" Wo phendia, "Chi zhanav."


God heeft u tegen de allerhoogste prijs gekocht! Gebruik daarom ieder deel van uw lichaam om God eer te geven. 	 Ke chinde sanas pel baro pretso: luvudis le Devles ande tumaro stato, ai ande tumaro duxo, kai si le Devlesko.


Onder het oude verbond moesten er heel veel priesters zijn. Als een oude priester stierf, nam een jongere zijn taak over. 	 Mai anglal kana sas le o kontrakto o phuro won trobulsarde but rashai. Kana iek mulo won trobulsarde aver te kerel leski buchi.


Zij kwamen bij Gethsemané, een tuin op de helling van de Olijfberg. 	 Ai aresle ka o than kai bushol Gethsemane: ai phendia peske disiplonge, "Beshen katse zhi pon rhugiv ma."


Zijn enige kind, een meisje van twaalf jaar, lag op sterven. Jezus ging met hem mee en baande Zich een weg door de opdringende mensenmenigte. 	 Ke sas les ferdi iek shei, kai sas desh u do bershengi merimaski sas. Numa sar O Jesus zhalas late le manush avenas pasha leste katar swako rik.


Zij stuurden wel enkele Farizeeërs en een paar aanhangers van Herodes op Hem af. Die moesten proberen Hem op een woord te vangen. 	 Won trade leste uni andal Farizeanonge ai uni andal Herodianonge te astaren les ande lesko divano.


Vader, U hebt hen aan Mij gegeven. Ik wil dat zij bij Mij zullen zijn om mijn schitterende majesteit te zien. U hebt Mij die majesteit gegeven, omdat U al van Mij hield voor het ontstaan van de wereld. 	 "Murho Dat, mangav kodolen kai dian ma te aven vi won mansa kai sim; saxke te dikhen murho luvudimos, o luvudimos kai dian ma; ke sanas tuke drago mange mai anglal kerdili sas e lumia.


Vrienden, toen ik bij u was, deed u altijd wat ik zei. Doe dat dan nog veel meer nu ik ver weg ben. Zet u uit ontzag voor God volledig in voor een gezond geestelijk leven. 	 Murhe vortacha, tume sagda pachaian mui kana simas tumensa, ai akana mai but trobul te pachan o mui kai chi sim tumensa. Keren buchi ka sikaven tumaro skepimos, ai durion katar le dieli nai drago le Devleske.


Door Zijn Zoon heeft God een altijddurende vrede gesticht tussen Zichzelf en alles wat in de hemelen en op aarde is. Doordat Christus Zich aan het kruis heeft opgeofferd en Zijn bloed heeft gegeven, is er verzoening met God. 	 Ai vi manglia te chidel sa e lumia peste katar O Shav. O Del andia e pacha kana mulo lesko Shav ai shordia pesko rat po trushul, ai kadia chidia swako diela pesa, pe phuv ai vi ando rhaio.


Ik heb veel gereisd, waarbij ik vaak gevaar liep door overstromingen, rovers, aanvallen van mijn eigen volk en van anderen. Altijd dreigde er gevaar: Rellen in de steden, dood in de woestijn, verdrinking op zee, verraad door valse christenen. 	 Butivar pe murhe but droma kai zhavas dikhem baiuria katar paia kai denas opral, ai katar le chor, ai katar murho narodo le Zhiduvuria, ai katar kodola kai Nas Zhiduvuria; dikhlem baiuria andel foruria, ai vi andel pusti, ai pe maria, ai mashkar le xoxamle phral.


Wanneer je in een dorp komt, ga dan niet van het ene adres naar het andere. Blijf logeren in hetzelfde huis en eet en drink wat je wordt voorgezet. Geniet gerust van de gastvrijheid. Een arbeider moet zijn loon hebben. 	 Beshen ande saifielo kher, xan ai pen so dena tumen, ke o buchari trobul te avel pochindo. Na zhan kher kherestar.


Wij zijn voor God een aangename geur. Het is de geur van Christus voor mensen die gered worden èn voor mensen die niet gered worden. 	 Ame sam le Devleske e duxi le Kristoski, mashkar kodola kai si skepime, ai mashkar kodola kai xasavon.


Wie niet voor zijn eigen familieleden wil zorgen, als die hulp nodig hebben (in het bijzonder als ze tot zijn eigen gezin horen) mag zich geen christen noemen. Zo iemand is slechter dan een ongelovige. 	 O manush kai chi lel sama katar peske niamuria, ai mai but katar peske familia, kado manush meklia pesko pachamos, ai mai nasul lo katar iek manush kai chi pachalpe ando Del.


In dit boek onthult Jezus Christus de geheimen die God Hem bekendgemaakt heeft. Hij zal Zijn dienaren laten zien wat binnenkort moet gebeuren. Daarom heeft Hij Zijn engel naar Zijn dienaar Johannes gestuurd om het hem allemaal te vertellen. 	 Kadia klishka phenel ame pa le jeli kai si te aven mai angle ando traiio le Jesus Kristosko. O Del dia le jeli ka Kristo te sikavel le ka lesko apostlo Iovano ando vizion, ai porme ek angelo sas tradino katar o rhaio te phenel leske so znachil o vizion.


Aanvaard elkaar dus net zoals Christus ons allen aanvaard heeft. Dat is tot eer van God. 	 Premin iek kavres, sar o Kristo premisardia tumen ando barimos le Devlesko.


De rest van het zaad viel in goede grond en gaf een rijke oogst: wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als er was gezaaid. 	 Numa aver pele pe lashi phuv, ai dine fruta: uni dine iek shel, aver shovardesh ai aver trenda."


Ik zeg u dat er bij de engelen van God grote blijdschap is als één zondaar bij God terugkomt." 	 Sakadia, phenav tumenge, "Si raduimos anglal angeluria le Devleske anda iek bezexalo kai keilpe."


Terwijl hij met de rechtszaak bezig was, stuurde zijn vrouw hem een boodschap: "Laat die goede man toch vrij. Hij heeft geen enkele schuld. Ik heb vannacht in een droom vreselijk veel verdriet om Hem gehad." 	 Kana beshlias po skamin te kerel e kris, leski rhomni tradias te mothon leske, "Na hamisavo ka kado chacho manush, ke adies chinuisardem but pala o suno kai dikhlem pa leste."


De man kon ineens goed horen en spreken. 	 Strazo leske khan phuterdile, ai leski shib nas phangli, ai dino duma savsem/desea mishto,


Hij ging met hen naar Nazareth terug en was gehoorzaam. Zijn moeder dacht veel over deze dingen na en nam alles goed in zich op. 	 Porme O Jesus gelotar palpale lensa ande Nazareth, ai pachalas lenge mui, leski dei garavelas sa le vorbi ande pesko ilo.


Hij is voor onze zonden onder Gods oordeel gestorven om ons te redden. Hij behoedt ons ervoor dat wij telkens weer tot zonde vervallen. Daardoor heeft Hij ons gemaakt tot Zijn eigen volk, dat zuiver van hart is en een groot verlangen heeft om goed te doen. 	 Wo diape pala amende, saxke te ankalavel ame andal bezexa, ai te kerel anda amende iek narodo vuzho kai si ferdi lesko, ai manush kai mangen te keren o mishtimos.


Omdat u als Jood geboren bent en volgens Joods gebruik besneden, bent u nog geen echte Jood. Nee, een echte Jood is iemand die in zijn hart recht voor God staat. 	 Chaches, o chacho Zhidovo nai ferdi kodo kai miazol, ai kai si semnome kai dichol avrial o stato,


Jezus antwoordde: "Wie van het water uit deze put drinkt, krijgt weer dorst. 	 O Jesus phendia lake, "Kon godi pela anda kado pai mai avela trushalo;


De mensen om Hem heen hoorden het ook. De meesten beweerden dat het een donderslag was geweest. Anderen zeiden dat een engel iets tegen Hem had gezegd. 	 O narodo kai sas kotse, ashunde o glaso, ai uni phenenas, "Iek rhonjito si!" Aver phenenas, "Iek angelo dia lesa duma!"


Ze hadden daar geen antwoord op. En van die dag af durfde niemand meer met zo'n vraag bij Hem te komen. 	 Chi iek nashti phendias leske iek vorba, ai pala kodia chi mai tromaile te phushen les kaver divanuria.