Vroeger leefde ik zonder de wet. Maar toen ik de wet leerde kennen, ontdekte ik wat zonde is. En het leven maakte plaats voor de dood. 	 ke bi le zakonosko o bezex nulo lo. Mai anglal bi le zakonosko traiivas; numa kana avilo o zakono, o bezex zhuvindisailo, ai me mulem.


Ik was één van de vurigste Joden van mijn leeftijd en deed mijn uiterste best de tradities van onze voorouders te handhaven. 	 Me nakhavas buten vortachen le Zhidovon kai sas ande murhe bersh ando zakono o Zhidovisko. Me mai ilesa mangavas te kerav o zakono amare dadengo.


Hebt u ooit gehoord van een zoon die niet gestraft werd? Als God u niet terechtwijst, wanneer u het nodig hebt, betekent het dat u niet Zijn zoon bent. 	 Te na del tu palma O Del, kana tu trobulas sar le kaver dada keren lenge shavensa, antunchi kadia znachil ke tu chi san o shav le Devlesko, ai tu chi san ande leski familia.


Toch zijn er in Sardes een paar mensen die zich niet bevuild hebben. Die zijn het waard altijd bij Mij te zijn en witte kleren te dragen. 	 Numa si xantsi manus ande khangeri ando foro Sardis, kaske tsalia nai melale le bezexasa. Won phiravena mansa le parne tsaliansa pe lende, ke vorta le.


Daarna keek Hij hen weer aan en zei: "Als uw zoon op een sabbat in een put valt, haalt u hem er toch ook uit? En een koe laat u er ook niet in liggen." 	 Ai porme phendia lenge, "Savo anda tumende kai si les ek magari vai ek gurumli kai perela ande xaiin, chi skepila les strazo vi Savatone?"


Bij het aanbreken van de dag was er grote opschudding onder de soldaten. Wat kon er met Petrus gebeurd zijn? 	 Kana phuterdilo o dies, le ketani chi haliarenas so kerdilia, ai chi zhanenas kai sas o Petri.


Wens zijn gezin vrede toe, als je er goed wordt ontvangen, maar niet als je er slecht wordt ontvangen. 	 Kodola manush te primin tumen sar trobul, tumare pacha te avel pe lende, numa te na primin tumen sar trobul te amboldel tumare pacha palpale.


Nicodémus vroeg: "Hoe gebeurt dat dan?" 	 O Nicodemus phendia leske, "Sar kadia diela sai kerdiol?"


De man antwoordde: "Of Hij slecht is, weet ik niet. Ik weet maar één ding: Ik was blind en kan nu zien." 	 Wo phendia lenge, "Chi zhanav te si ek bezexalo vai nai, numa zhanav iek diela, ke simas korho, akana dikhav."


Jezus werd geboren in Bethlehem in de provincie Judea. Koning Herodes was toen aan het bewind. In dezelfde tijd kwamen er enkele sterrenkundigen uit het oosten naar Jeruzalem. 	 O Jesus arakhadilo ando Bethlehem ande Judea. Pe kodia vriama o Herod sas o amperato.


Toen God aan Abraham een belofte deed, zwoer Hij bij Zijn eigen naam, omdat er niemand hoger is dan Hijzelf voor wie Hij een eed kan afleggen. 	 O Del shinadia le vorbi ka Abrahamos, Wo phendia le vorbi ando pesko anav ke nas aver kai sas mai baro.


Broeders, denk niet als kinderen, maar wees volwassen in uw denken. Alleen in het kwaad moet u onmondig zijn. 	 Phrala le, te na aven shavorhe po haliarimos, aven manush numa keren sar le shavorhe kai chi zhanen sar te keren bezex.


Op een zeker moment kwamen we in de luwte van het eilandje Clauda en daar lukte het met veel moeite de sloep aan boord te hijsen. 	 Nakhliam pa sauto pa izula kai bushol Clauda. Kodia izula vorta anglal sas, ai xantsi barval sas, ai aresliam chinosa te las o tsinorho paracodo kai sas ame.


Keer het kwaad de rug toe en doe wat goed is. Probeer in vrede te leven; doe daar uw uiterste best voor. 	 Trobul te na mai kerel o nasulimos, numa o mishtimos; trobul te rodel e pacha, ai te lelpe pala late.


De gelovigen die na de marteldood van Stefanus voor de vervolging gevlucht waren, kwamen onder andere in Fenicië, Cyprus en Antiochië. Overal vertelden zij de Joden over Jezus; alleen aan de Joden en aan niemand anders. 	 Kodola kai sas rhespisaile pala o baio le manushenge kana o Stephen sas mudardo, gele zhande le Phoinicia, ai Cyrus, ai Antioch, phenenas E Vorba le Devleski ferdi le Zhidovonge.


Hebt u dan een profeet gezien? 	 So gelian tume te dikhen? Iek profeto? E, me phenav tumenge, dikhliam mai but sar iek profeto.


De Farizeeërs en godsdienstleraars waren woedend. 	 Sar O Jesus zhalas kotsar, le Gramnoturia ai Farizeanuria xolailesas pe leste ai phushena lestar but dieli;


Matthan was de vader van Jakob; Jakob de vader van Jozef, die getrouwd was met Maria, de moeder van Jezus, die Christus genoemd wordt. 	 O Jacob sas o dat le Josephosko, o rhom la mariako, kastar arakhadilo biandilo o Jesus, kai akharen 'Kristo'.


Doe niet mee aan de zinloze praktijken, die in de duisternis plaatsvinden, maar stel ze aan de kaak. 	 Ai te na avel tume kanchi kodolensa kai keren dieli intaino, ai kai si le tuniarikoske. Numa keren te sikadion kodola dieli ande vediara.


Mannen, geef uw vrouw dezelfde liefde als Christus aan Zijn Gemeente gaf, toen Hij Zich volledig voor haar opofferde. 	 Tume le rhom, te avel tumenge drago tumare rhomnia saikfielo sar O Kristo sas leske drago e khangeri ai dia pesko traio.


Schrijf op wat u ziet; niet alleen dit, maar ook wat hierna zal gebeuren. 	 Ramos le dieli kai dikhlian, ai le dieli kai si, ai le dieli kai kerdiona mai palal.


Wie liever kwaad doet, zal vreselijke pijn en ellende te verduren krijgen. Dat geldt voor iedereen: Niet alleen voor de Joden, maar ook voor alle andere mensen. 	 O chino ai o nekazo avela pe kodola kai keren o baio; pel Zhiduvuria mai anglal, numa vi pe kodola kai nai Zhiduvuria.


Kijk dus altijd naar Mij uit, want jullie weten niet wanneer Ik kom. Het kan 's avonds zijn of midden in de nacht; of tegen de morgen als de zon al op is. 	 Le sama tume: ke chi zhanen kana o gazda le kheresko avela palpale, kana perel o kham, vai e riat, vai kana wushtel o kham, vai diminiatsi.


Als iemand in een vreemde taal spreekt, spreekt hij tot God en niet tot mensen, want zij verstaan hem niet. Wat hij onder de leiding van de Geest zegt, is geheimtaal. 	 Kodo kai del duma pel shiba chi del duma le manushensa, numa le Devlesa; ke khonik chi haliarel leske; ai ando duxo phenel shodenia.


Volg voor de collecte voor de arme gelovigen de richtlijnen die ik de gemeenten van Galatië heb gegeven. 	 Anda so si o chidimos karing le swuntsi, keren vi tume sar phendem le khangeriange andai Galatia.


Iedereen zal jullie haten, omdat jullie bij Mij horen. 	 Avena gratsia savorhenge pala murho anav.


Op die dag zult u begrijpen dat Ik in mijn Vader ben, dat u in Mij bent en Ik in u. 	 Kado dies tume zhanena ke me sim ando murho Dat, ai tume san ande mande, ai me sim ande tumende.


Ook de leidende priesters en de godsdienstleraars dreven onderling de spot met Hem. "Hij zou andere mensen redden, maar kan Zichzelf niet eens redden. 	 Sakadia le bare le rasha ai le Gramnoturia marde mui lestar mashkar pende, "Skepisardias avren, numa nashti skepil pes."


Eigenlijk moet u blij zijn zelf iets te ervaren van wat Christus heeft doorgemaakt; want op de dag dat Christus zal laten zien hoe groot en machtig Hij is, zult u een geweldige blijdschap met Hem delen. 	 Numa mai bini raduin tume ke chinuin vi tume sar O Kristo, saxke te aven vi tume ando baro raduimos kana avela O Kristo ande pesko barimos.


Maar wie hoort wat Ik zeg en zich er niets van aantrekt, is dom. Hij lijkt op een man die zijn huis op zand bouwt. 	 Numa kon godi kai ashunela le vorbi kai phenav, ai chi kerela le, avela sar ek manush prosto kai vazdias pesko kher pe chishai.


Als wij sterk zijn in ons geloof, moeten wij rekening houden met de gevoeligheid van anderen die minder sterk zijn. Wij moeten niet aan onszelf denken. 	 Ame kai sam zurale ando pachamos trobul te zhutisaras kodolen kai nai zurale ando pachamos, ai te zhutisaras le kana si kovle. Ai te na rodas so plachal ame.


Als iemand in staat is zijn tong in bedwang te houden, bewijst hij daarmee dat hij zichzelf in alle opzichten goed in de hand heeft. 	 Ame savorhe shubisavas ande but dieli, numa te si iek manush kai chi shubilpe ande so mothol, kodo manush vorta lo ai sai inkerel sa pesko stato po drom o lasho.


Het is wel goed dat u de verderfelijke praktijken van de Nicolaïeten haat, want Ik haat ze ook. 	 Numa si tume kadia: tume vurhitsin so le Nicolaitanuria keren. I me vurhitssiv so keren.


Petrus, die even na hem was gekomen, ging het graf wel binnen. Hij zag de windsels en ook de doek waarmee Jezus' hoofd bedekt was geweest. Die doek was opgerold en lag apart. 	 O Simon Petri lelaspe pala leste areslo, ai gelo andre ando greposhevo, ai dikhlia o poxtan o parno kai sas pe phuv.


Onder het oude verbond zondigden zelfs de hogepriesters, die ook maar zwakke en zondige mensen waren. Maar later legde God de eed af dat Zijn Zoon, Die voor altijd volmaakt is, voortaan hogepriester zou zijn. 	 O Zhidovisko zakono kerel rashai le manushenge, numa le rashai sas kovle, ai kerde bezex, ai chi kerde vorta angla Del sa data. Numa mai palal O Del alosardia pesko Shav kai kerdia vorta angla leste sa data.


Het goede nieuws over het Koninkrijk van God zal overal ter wereld worden gebracht, zodat alle landen het zullen horen. 	 "Ai kadia viasta e lashi pai amperetsia avela phendi ande sa e lumia te avel marturo sa le themenge, antunchi o gor avela."


Terwijl hij daar was, stuurden de steden Tyrus en Sidon een delegatie naar hem toe. Zij hadden zich namelijk om de een of andere reden de woede van Herodes op de hals gehaald. Omdat hun voedsel uit het gebied van Herodes moest komen, kregen zij Blastus, de secretaris van de koning, zover dat hij Herodes namens hen om vrede vroeg. 	 O Herod defial xoliariko sas po narodo kai sas ando Tyre ai ando Sidon, numa won avile karing leste. Line pesa pe penge rik, ieka ketani kai busholas Blastus, wo sas pasha amperato, porme gele te mangen katar o Herod e pacha lensa, ke won lestar anenas xaben ande pengo them katar o amperato.


Johannes liep vlugger dan Petrus en was er het eerst. 	 Vi le dui zhene nashenas andek than: numa o kolaver disiplo nashelas mai zurales katar o Petri, ai areslo pervo ka greposhevo.


Betekent het dan dat wij door op Jezus Christus te vertrouwen, de wet opzijschuiven? Nee, integendeel. Dan doen wij juist wat de wet zegt. 	 Apo, akana chi mai keras o zakono ke pala pachamos? Nichi, akana mai but te las ame.


Maar zij hadden allemaal een excuus om niet te komen. De een zei dat hij een stuk land had gekocht en daar nodig moest gaan kijken. Hij verontschuldigde zich dat hij niet kon komen. 	 Numa savorhe phenen vari so ke chi mangle te aven. O pervo phendia leske, "Chindem ek kimpo, ai trobul te zhav ai dikhav les; iertisar ma."


langs Cilicië en Pamfylië, naar Myra in de provincie Lycië. 	 Kana nakhliam e maria kai nakhelas andai Cilicia ai andai Pamphylia, aresliam ando Myra, ek foro ande Lycia.


"Die arme weduwe heeft meer gegeven dan al die rijke mannen", zei Hij tegen Zijn discipelen. 	 Ai wo akhardia leste peske disiplon, ai phendia lenge, "Chachimasa, phenav tumenge, kacha chorhi phivli thodia mai but de sar savorhe:


En de slechten zullen in het vuur worden gegooid. Daar zal één en al wroeging, tranen en verdriet zijn. 	 Ai shuden le ando bov kai si dino iag, kotse rovena ai chiden dandendar."


Jezus zag dat zij er gewoon niet aan twijfelden of Hij hun vriend zou helpen. Hij zei tegen de verlamde man: "Ik vergeef u al uw zonden." 	 Kana O Jesus dikhlia lengo pachamos, phendias le bangeske, "Shav che bezexa iertime le."


Hoewel Gods belofte nog altijd geldt (de belofte dat allen Zijn rust zullen krijgen) moeten wij ervoor zorgen dat niet sommigen de indruk zouden wekken er geen deel aan te hebben. 	 Ai so shinadia lenge O Del? Wo phendia ka sa le manush, "Te mangen te zhan andre ai hodinin mansa, tume sai zhan andre." Trobul ame te izdras la darasa ke uni chi zhan andre.


Zij schrokken vreselijk en dachten dat ze een spook zagen. Zij schreeuwden van angst. 	 Kana le disipluria dikhle les phirel po pai, tsipisarde daratar; "Choxano si!"


Huilend liep Petrus de binnenplaats af. Hij was er kapot van. 	 Ai o Petri anklisto avri, ai ruia zurales.


De volgende sabbat ging Hij naar de synagoge en nam daar het woord. Iedereen was hoogst verbaasd. "Waar heeft Hij dat allemaal vandaan?" vroeg men elkaar. "Hoe komt Hij aan die wijsheid? En hebben jullie gezien wat voor wonderen Hij doet?" Ze kwamen er niet over uitgepraat. 	 Ai po dies Savato, sicharelas le narodos ande lengi synagogue, chudisaile, ai phenenas, "Katar lias kado manush kasavo haliarimos ai putiera te kerel mirakluria?


Het leven wordt door de Heilige Geest gegeven; lichamelijk leven heeft op zichzelf geen nut. Wat Ik gezegd heb, is zowel geest als leven. 	 Le Devlesko Duxo del o traio: o stato chi mol kanchi. Le vorbi kai phendem tumenge, won si duxo ai traio.


Als het zover is, hoeft u Mij niets meer te vragen. Luister goed, Ik zeg dat u dan alles rechtstreeks aan de Vader kunt vragen en Hij zal het u geven in mijn naam. 	 Kana avela kodo dies tume chi mai phushena mandar khanchi. Chachimasa, chachimasa, me phenav tumenge, so tume mangena katar O Dat ande murho anav, wo dela tumen.


Daarom vragen wij Hem en onze Here Jezus Christus u te bemoedigen en kracht te geven om goed te doen in woord en daad. 	 Te phenel tumare ile raduimos ai zor te keren so godi si mishtimos ande so keren, ai vi ande tumaro divano.


Want er waren maar liefst 5000 mannen! "Zeg tegen de mensen dat zij op de grond gaan zitten", zei Hij. "In groepen van vijftig." 	 Sas pashte panzh mi zhene kotse. O Jesus phendia peske disiplonge, "Keren le te beshen tele ai te thon andek than po panvardesh zhene."


De Farizeeërs gingen weg om te overleggen hoe zij Jezus op een woord zouden kunnen vangen. 	 Antunchi le Farizeanuria gele ai dinepe duma sar te astaren les ande lesko divano.


Hebben de Israëlieten het dan niet begrepen? Luister eerst eens naar Mozes. Hij zei dat God hen jaloers zou maken op een minderwaardig volk; zij zouden kwaad worden op een onverstandig volk. 	 Numa me mothav, pate le Zhiduvuria chi zhanenas? o Moses o pervo phendia, kerava te avel tume xoli pe kodola kai nai chacho them, kerava te xolavon pek them kai nai gojaver.


Maar Petrus moest buiten blijven. De andere discipel kwam terug, sprak even met de portierster en nam Petrus toen mee naar binnen. 	 Numa o Petri beshlo avri pasha wudar, o kolaver disiplo kai zhanelas les o baro rashai, anklisto avri ai dia duma la zhuvliasa kai arakhelas o wudar, ai angerdia o Petri andre.


Zij deden wat hun gezegd was en gingen 's morgens vroeg al weer naar de tempel om de mensen te onderwijzen. Toen de hogepriester en zijn mannen in de rechtszaal kwamen, riepen zij de Raad bijeen. Ondertussen stuurden zij enkele bewakers naar de gevangenis om de apostelen te halen. 	 Kana o Petri ai o Iovano ashunde kodia, de diminiatsi gele le ande tampla, ai sicharenas le narodos.O baro rashai ai kodola sas lesa avile, ai chide le mai phuren ai sa le bare pel Zhiduvuria te den duma, porme trade ketanen le apostlonge katar e temnitsa.


De Vader houdt van Zijn Zoon en heeft Hem alles gegeven. 	 O Dat drago le Shaves, ai thodia swako fielo ande leske vas.


Hij heeft het volk van Israël de heerlijke boodschap van vrede gebracht, door Jezus Christus, de Here van allen. 	 Drago lo le Devleske. Tradia e vorba kal shave le Zhidovonge, ai andia lenge e pacha katar O Jesus Kristo, kai so O Del savorhenge.


In de Boeken staat er dit over: "De mens is als gras en zijn pracht als een veldbloem. Het gras verdort en de bloem valt af, 	 Ke E Vorba le Devleski mothol, "Sa le manush sar e char le, e char shuchol, ai sa o luvudimos le manushenge sar e luluji la chariaki le, ai e luluji perel, numa E Vorba le Devleski sagda beshel."


Gelukkig zijn de mensen die vervolgd worden omdat zij Gods wil doen, want het Koninkrijk van de hemelen is voor hen. 	 Raduime kodola kai si chinuime ke keren so si vorta; e amperetsia le rhaioski si lenge.


De tien horens van het beest zijn tien koningen die nog aan de macht zullen komen. Zij zullen maar één uur regeren, samen met het beest. 	 "Le desh shinga le lolo zhungalo zhigania kai dikhlian si desh amperaturia. Won chi avile bare vai chi poronchin inker. Numa avela lenge e putiera te poronchin pe lenge thema pala iek chaso le lolo zhungalo zhiganesa.


Laat ieder in zijn waarde. Houd van allen die werkelijk christen zijn. Heb ontzag voor God en respect voor de keizer. 	 Respektin sa le manushen, te aven tumenge drago tumare phral kai pachanpe ando Del, luvudin O Del la dragostiasa ai darasa. Respektin le bares kai si ando them.


Jezus zag hem daar liggen en wist dat hij al heel lang ziek was. Hij vroeg: "Wilt u gezond worden?" 	 Kana O Jesus dikhlia les tele, ai zhanglia ke sas naswalo de dumult, phushlia les, "Kames te aves sasto?"


Aan een goede boom komen geen slechte vruchten en aan een slechte boom geen goede. 	 Ek lashi pruing nashti del chorhi fruta, ai chorhi pruing nashti del lashi fruta.


Leer oudere mannen dat zij nuchter, ernstig en verstandig moeten zijn; zij moeten de waarheid kennen en geloven en alles met liefde en geduld doen. 	 Phen le phure murshenge te arakhenpe, ai te aven respektime, ai lashe, ai te beshen ando pachamos, ande dragostia, ai te avel les rhavda.


Het komt hierop neer: Door het goede nieuws te geloven, worden niet-Joden gelijk aan de Joden. Zij delen mee in de rijke erfenis. Zij horen bij hetzelfde lichaam, de Gemeente; en voor hen geldt dezelfde belofte in Christus Jezus. 	 Me phenav tumenge: katar e lashi viasta le manush kai Nai Zhiduvuria shinado lenge te avel le le Zhidovonsa. O swuntsomos kai O Del garavel peske narodoske; vi won si anda iak stato, ai vi lenge si so shinadia O Del ando Jesus Kristo.


"Luister", zei Hij, "een boer ging naar zijn land om te zaaien. Daarbij viel er wat zaad op het pad. De vogels kwamen erop af en pikten het weg. 	 "Ashun! Eta, iek manush gelo te shudel sumuntsi pe phuv.


Nadat Jezus Zijn twaalf discipelen had gezegd wat zij moesten doen, ging Hij weg om in verschillende steden te spreken. 	 Kana O Jesus getosardia te phenel so te keren leske desh u dui disipluria, gelotar kotsar te sicharel ai te del duma pa Del ande lenge foruria.


"Meester", zeiden ze, "in de wet van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Hun kinderen zullen dan wettelijk van de gestorven man zijn, om zijn naam te laten voortbestaan. 	 "Gazda, o Moses ramosardia o zakono amenge; "Te merela vari kasko phral, ai si les ek rhomni, ai nas les glate, lesko phral ansurilape leska rhomniasa, ai vazdel familia leske phraleske."


Maar Hij wist wat zij dachten. "Sta op", zei Hij tegen de man met de verschrompelde hand. "Kom hier bij Mij staan. Dan kan iedereen u zien." De man deed het. 	 Numa O Jesus zhanelas lenge ginduria, ai phendia le manusheske kai sas lesko vas shuko, "Vushti opre, ai besh kata mashkaral." Vushtilo opre.


Als zij van de markt komen, wassen zij zich eerst en gaan dan pas eten. Er zijn veel van die oude gewoonten, waaraan zij nog altijd vasthouden. Zo spoelen zij ook bekers, potten en pannen af voordat zij die gebruiken. 	 Ai kana aven andal bazari, won shoxar chi xan bi te xalaven penge vas. Ai si le mai but aver zakonuria kai won keren. Uni xalaven le daxtai, le kruzhki, ai le phiria le xarkune.


Jullie hebben mensen naar Johannes de Doper gestuurd om te horen wat hij zei. En hij heeft niets dan de waarheid gesproken. 	 "Tume tradian marturia ka Iovano o baptisto, ai wo phendia tumenge o chachimos.


Zo gaat het met iemand die altijd maar meer wil hebben, maar in Gods ogen een armoedzaaier is." 	 Kadia si kodoleske kai chidel manjin peske, ai kai nai barvalo le Devlesko.


En wie de voornaamste wil zijn, moet jullie slaaf worden. 	 Ai savo godi mangel te avel o mai baro mashkar tumende, avela tumari sluga;


"Dat hoeven jullie niet te weten", antwoordde Hij. "Mijn Vader beslist hoe en wanneer bepaalde dingen gebeuren. 	 O Jesus phendia lenge, "Nai tumendar te zhanen e vriama vai le diesa, ke ferdi O Dat si les e putiera te phenel kana kerdiol.


Want onze God is een verterend vuur. 	 Ke amaro Del si ek iag kai pharhavel swako fielo.


En u, die er trots op bent Joden te zijn, vertrouwt op de geschreven wet van God! U bent er trots op dat u de enige, ware God kent en weet wat Hij wil. 	 Numa tu des tu o anav Zhidovo, inkerdios katar o zakono, ai barimata keres che Devlesa,


De gaven die God ons heeft gegeven, zijn verschillend. 	 Swakones sas ame dine na saikfielo podarki kai trobul te keras lensa buchi sar O Del dia ivia sakones. Te si iekes anda amende e podarka te mothol E Vorba le Devleski kai sas les dino katar O Del, trobul te kerel kodia buchi pala pachamos kai si les;


Maar God zal haar redden en kinderen geven als zij op Hem vertrouwt en een rustig leven leidt, vol liefde en soberheid. 	 Numa e zhuvli avela skepime kana avela la glati , numa te inkerela ando pachamos, ande dragostia, ai ando vuzhimos, ai ando prostomo.


Ze bleven voortdurend in de tempel om God te eren en te danken. 	 Ai sagda sas ande tampla, bariarenas o anav le Devlesko ai swunthonas le Devles. Amen


en in de oven gooien. Daar zal het één en al wroeging, tranen en verdriet zijn. 	 Shudena le ando bov kai si dino iag, kotse rovena ai chidena dandendar.


Later ging Jezus terug naar het meer van Galilea. 	 O Jesus gelo pasha e maria, Galilee. Gelo pe iek plaiin ai kote beshlo tele.


Wie overwint, zal Ik de morgenster geven. 	 Ai dava les o chererhai le diminiatsiako.


Eén van die mensen was Jozef, een Leviet van het eiland Cyprus. Hij werd door de apostelen Barnabas genoemd, wat betekent: "Zoon van de troost". 	 O Josef, kai akharenas les le apostluria Barnabbas, ai kodia znachil o shav kai zhutil, wo sas anda Levite, andai phuv kai busholas Cyprus.


Hoewel hemel en aarde voorbijgaan, zullen mijn woorden altijd blijven gelden. 	 O cheri ai e lumia nakhena, numa murhe vorbi shoxar chi nakhena.


Zij bleven nog langer vasten en bidden. Daarna legden de anderen hun handen op de twee mannen en lieten hen gaan. 	 Antunchi kana rhugisaile ai postisarde, thode le vas pe lende, ai rhudisarde lenge, ai mekle le te zhantar.


Zo ging ik ook naar Damascus, met toestemming van de hoofdpriesters. Zij hadden mij de bevoegdheid gegeven namens hen op te treden. 	 Anda kodia zhavas ando Damascus la putierasa ai buchi kai dinesas ma le bare le rashange.


Toen Jezus zag hoe erg die man eraan toe was, kreeg Hij medelijden met hem. 	 Ai O Jesus sas leske mila leste, lunzhardia o vas, azbadia les, ai phendia leske, "Mangav, av vuzho!"


De Joden konden zich niet langer inhouden en schreeuwden van woede. Zij stopten hun vingers in hun oren en stormden allemaal tegelijk op hem af. 	 Savorhe tsipinas, ai phandade penge khan, ai savorhe xokle pe leste, ai angerde les avri anda foro, ai shude bax anda leste te mudaren les; le manush kai shudenas bax anda leste dine penge tsalia ka terno manush te garavel le, wo busholas Saul.


Is het juist om de Romeinse keizer belasting te betalen of niet?" 	 Phen amenge, si amenge slobodo vai nai te pochinas taksa ka Caesar?"


en openlijk zal erkennen tot eer van God de Vader, dat Jezus Christus de Here is. 	 Ai savorhe te mothon ke O Jesus Kristo si le Devles, ando luvudimos le Devlesko O Dat.


Want de Heilige Geest had hem duidelijk gemaakt dat hij pas zou sterven als hij de Christus had gezien. 	 Ai O Swunto Duxo phendia leske ke chi merela mai anglal sar te dikhel le skepitores kai si tradino katar O Del.


Toen de zonde uw meester was, had de rechtvaardigheid geen vat op u. 	 Kana sanas le slugi le bezexeske, chi poronchilas pe tumende o chachimos.


Mijn goede vriend en broeder Tychicus, een trouwe werker die samen met mij de Here dient, zal u vertellen hoe het met mij gaat. 	 O Tychicus amaro kuchi phral, kai zhutil ma sagda ai kai si murho vortako ande buchi le Devleske, mothola tumenge sa pa mande.


Hij zei tegen de mensen: "Hoe kan Ik u duidelijk maken wat het Koninkrijk van God is? Ik zal het doen aan de hand van een vergelijking. 	 Porme O Jesus phendia, "Pe soste miazol e amperetsia le Devleski? Ai pe soste sai miazol?


Verwonderd luisterden Jozef en Maria naar wat Simeon over hun kind zei. 	 O dat ai e dei le Kristoske chudisaile so motholas o Simeon pa Jesus.


Daarom moet iemand die in vreemde talen spreekt, God vragen of hij het ook mag uitleggen. 	 Kodo kai del duma pa shiba, rhugilpe te mothol so phendia.


Ja, broeder, maak mij blij door deze daad van liefde; dan zal mijn hart in Christus verkwikt worden en de Here prijzen. 	 E, phrala, mangav ma tutar, ker mange kado mishtimos ande dragostia le Kristoski. Raduisar murho ilo, sar iek phral ando Jesus Kristo!


Thomas, die ook wel Didymus werd genoemd, zei tegen de andere discipelen: "Laten we meegaan om samen met Hem te sterven." 	 O Thomas phendia, kai sas akhardo Didimus, phendia le avre disiplonge, "Aven vi ame te meras lesa!"


Jezus bleef staan. "Breng die blinde man eens bij Mij", zei Hij. 	 O Jesus aterdilo, ai phendia o korho te anen leste; ai kana andine les, phushlia les, phenelas,


de staart van de draak veegde een derde deel van de sterren weg en slingerde die naar de aarde. De draak stond voor de vrouw om haar kind te verslinden, zodra het geboren was. 	 Leski phori lia pesa e trito partia le chererhaiange katar o cheri ai shudia le pe phuv. Ai o baro sap beshlo angla e zhuvli kana avelas lake glata, vunzhe te xal o tsinorho strazo kana sas biandilo.


Nu is het te laat. Straks zullen uw vijanden u belegeren, u omsingelen en van alle kanten tegen u opdringen. 	 Uni diesa avela pe tute kana che duzhmaia avena kruglom tutar, phandavena tu, ai chidena tu pa sako rik.


Houd ermee op elkaar te veroordelen. U kunt beter deze maatstaf aanleggen: Doe niets waardoor andere gelovigen in verwarring komen of waaraan zij zich stoten. 	 Na mai dosharas iek kavres; ai mai bini den tume goji, te nai keren so nai vorta kai sai rimol tumare phrales, ai te perel ando bezex.


Deze zogenaamde leraars hebben niet meer verstand dan wilde dieren, die geboren zijn om gevangen en verslonden te worden. Zij lachen om de geestelijke machten, waar ze in feite niets van weten. Maar zij zullen samen met die machten vernietigd worden. 	 Numa kodola manush keren sar le zhigene kai chi zhanen so keren, ai kai ferdi kerdion pe lumia te aven astarde ai mudarde, kodola manush maren mui katar le dieli kai chi haliaren, ai kodola manush xasavona sa sar le zhigene.


Daarom moet de hemel en ieder die er woont, blij zijn. Maar wat ziet het er vreselijk uit voor de aarde en de zee. De duivel is afgedaald, buiten zichzelf van woede. Hij weet dat hij niet veel tijd meer heeft." 	 Pala kodia, Raduisavo, O rhaio! Ai tume kai si kotse. Aven raduime! Nasul tumenge la lumiake ai la mariake! Ke o beng hulelas tele tumende ando baro xoliariko, ke wo zhanel kai si les xantsi vriama."


Tegen de morgen riep Hij Zijn volgelingen bij Zich en koos er twaalf uit die Zijn discipelen zouden worden. 'Apostelen' noemde Hij hen ook wel. 	 Kana phuterdiol o dies O Jesus akhardia peske disiplon; ai alosardia desh u dui, ai akhardia le Apostles.


Ruim baan voor Hem! Maak alle bergen en heuvels met de grond gelijk! Gooi alle ravijnen dicht! Snijd de bochten af! Haal de oneffenheden weg! 	 So godi gropi mashkar le plaia aven pherdo sar le plaia ai le mai tsinorhe aven vortome, le droma kai nai vorta avena vortome. Le mai tsinorhe droma kai si chorhe aven vortome.


"Nee", antwoordde Jezus, "want in de Boeken staat dat eten niet het belangrijkste is, maar dat echt leven bestaat uit het gehoorzamen van elk gebod van God." 	 Numa o Jesus phendia, "Ramome ke o manush chi traiila ferdi katar o manrho, numa katar swako vorba kai avel anda mui le Devlesko."


Maar een neef van Paulus hoorde over dit complot en ging het zijn oom in het fort vertellen. 	 Kana o shav le Pavloski phei ashundia so mangenas te keren, gelo kal ketani, dia andre ando kher ai phendia le Pavloske.


Werk hard, zoals een boer die een goede beloning krijgt als hij een grote oogst binnenhaalt. 	 Ai koko kai bariarel kai kerdia e buchi e phari trobul te avel o pervo te lel so si lesko kana avel e vriama te chidel.


"Wanneer gebeurt dat, Meester?" vroegen ze Hem. "En hoe kunnen we weten dat het zover is?" 	 "Gazda, kana kerdiola kodia? Che semno avela kana kerdiona kodola?"


Als David hem 'Here' noemt, hoe kan de Christus dan zijn Zoon zijn?" 	 Teala o David akharel les, "Gazda," Sar si lesko shav?


U hoort allemaal bij het lichaam van Christus en ieder van u is een deel van dat lichaam. 	 Tume san o stato le Kristoske, ai tume san leske kotora swako pe peski parta.


Wie Mij haat, haat ook mijn Vader. 	 Kodoleske kai gretsol man, gretsol vi murho Dat.


Als het zover is, kunt u in mijn naam bidden. Ik hoef dan niets meer voor u aan de Vader te vragen, 	 Kana kodia dies avela tume mangena ande murho anav: ai chi phenav tumenge, ke rhugiva ma ka Dat anda tumende:


'Ja', zei de koning, 'zo is het nu eenmaal. Wie veel heeft, krijgt er meer bij. Wie weinig heeft, raakt ook dat beetje nog kwijt. 	 O Jesus phendia, "Me phenav tumenge, avela dino ka kuko kai si les; numa ka kuko kai nai, avela lino lestar vi so si les.


Jezus nodigde iemand anders uit met Hem mee te gaan. De man wilde wel, maar vroeg of hij eerst zijn vader mocht begraven. 	 Mai phendia avreske, "Aidi pala mande." Numa wo phendia, "Devla, mek mai anglal te gropov murhe dades."


De mannen die met Saulus meereisden, waren met stomheid geslagen. Zij hadden de stem wel gehoord, maar niemand gezien. 	 Le manush kai lenaspe pala Saul aterdile, ai chi mai mothonas kanch, ashunenas o glaso, numa chi dikhenas kanikas.


De Geest openbaart Zich door elk van ons, tot welzijn van de hele gemeente. 	 Swakoneske o dikhimos le Duxosko dino lo po mishtimos savorhenge.


"Vrienden", zei hij. "Wat er over Judas in de Boeken staat, moest gebeuren. Door David heeft de Heilige Geest gezegd hoe het met hem zou aflopen. Judas heeft de mensen die Jezus gevangen wilden nemen, de weg gewezen. 	 "Murhe phral, o ramomos trobulas te kerdiol, so O Swunto Duxo ande Vorba le Devleski phendiasas mai anglal katar o mui le Davidosko pa Judas, kai dia O Jesus ando lengo vas te astaren les.


Wat kunnen wij hier nog over zeggen? Als God aan onze kant staat, wie zal dan tegen ons zijn? 	 So te mothas mai but? Te si O Del amensa, kon sai avel pe amende?


Wanneer Ik daarmee klaar ben, kom Ik terug om u op te halen. Dan mag u voor altijd bij Mij zijn. 	 Ai kana zhavatar ai lasharava tumenge iek than, avava palpale ai lava tume mande, saxke avava, vi tume aven.


Maar de mensen begrepen wel waar Hij naar toe ging en liepen achter Hem aan. Jezus bleef vriendelijk en vertelde hun over het Koninkrijk van God en genas degenen die ziek waren. 	 Kana o narodo ashundia, liape pala leste, O Jesus primilas le, ai phendia lenge pa rhaio le Devlesko, ai sastiarelas kodolen kai trobulas te aven saste.


Als uw oog dus slechte begeerten in u opwekt, ruk het dan uit en gooi het weg. Want het is beter één lichaamsdeel kwijt te raken, dan zelf in de hel te worden gegooid. 	 Te si chi iakh e chachi kai kerel tu te peres ando bezex, ankalav la, ai shudela tutar; ke mai mishto tuke te xasaresa iek kotor anda cho stato, ai te zhas ando rhaio sar te avel sa cho stato shudino ando iado.


"Och, broeders, ik wist niet dat hij de hogepriester was, want er staat geschreven dat men een leider van het volk niet mag beledigen", antwoordde Paulus. 	 Ai o Pavlo phendia, "Chi zhanavas, murhe phral ke wo si o baro rashai. Ke E Vorba le Devleski mothol, "Na de duma bi malades pa baro kai poronchil pe cho narodo."


Zodra hij Jezus van dichtbij zag, schreeuwde hij het uit en viel voor Hem neer. "Wat wilt U van mij, Jezus, Zoon van de Allerhoogste God!" schreeuwde hij. 	 Kana dikhlia le Jesusos, tsipisardia ai shudiape ka leske punrhe ai phendia zurales, "So si mashkar tute ai mashkar mande; Jesus, tu O Shav le Devlesko kai si opre! So mangesa mandar, na chinuisar ma."


Ik heb het van niemand minder dan Jezus Christus ontvangen. Hij heeft het mij Zelf bekendgemaakt; ik heb het niet van mensen. 	 Chi lem kadia lashi viasta katar iek manush, ai khonik chi sichardia ma, numa O Jesus Kristo dia ma te zhanav la.


Die schitterde als de zuiverste edelsteen, als de diamant en sardius. Om de troon stond een regenboog, die zo helder was als smaragd. 	 Kodo kai beshlo kotse miazolas sar ek Jasper-diamond parno kai strefialas ek baro strefaimos ai ek Sardius-lolo bax kai strefial, ai ek rhaza kruglom O Swunto Than kai Wo beshel, Kodo miazolas sar ek Emerald-zeleno bax.


Zo moeten ook de mannen hun vrouw liefhebben en verzorgen als hun eigen lichaam. Want als de man zijn vrouw liefheeft, heeft hij ook zichzelf lief. 	 No le rhom trobul te avel lenge drago lenge rhomnia sar si lenge drago pengo stato. Kodo kai drago leske leski rhomni wo drago lo peske.


Ik kan mijn blijdschap niet op! 	 Murho ilo pherdo raduimos lo pala Del murho skepitori.


Nadat zij het hadden gezien, gingen de herders overal vertellen wat er was gebeurd en wat de engel over het kind had gezegd. 	 Kana dikhle les phende so phendiasas lenge o angelo pai glata.


En het grootste van al: Christus is, naar de mens gesproken, uit hen voortgekomen. Christus, Die boven alles staat. Alle lof en eer is daarom voor God, voor altijd! Amen. 	 Won si andai vitsa le phurenge, ai o Kristo, sar iek manush, vi wo si anda lenge vitsa, wo kai si opral pa swako fialo, O Del te avel Swuntsome anda swako vriama! Amen.


Daarom zeiden zij: "Hij is oud en wijs genoeg. Vraag het hem zelf." 	 Sa anda kodia leske dat ai dei phende, "Si peske bershengo, phushen lestar!"


De vier wezens zeiden: "Amen." En de 24 ouderlingen vielen in aanbidding neer. 	 Le shtar zhigeni zhuvindin phende, "Amen (Mek te avel) !" Ai le bish tai shtar manush – pasturia- pele tele ai luvudisarde les kai traiil sa data ai sa data!


Onthoud dit goed! 	 Kodo kai si les khan te ashunel. Mek te ashunel!


Dat 'rechtvaardig verklaard worden' heeft niet alleen betrekking op Abraham. 	 Numa kadala vorbi "jindo sar vorta" nas ferdi ramome leske,


Maar sommigen gingen naar de Farizeeërs om te vertellen wat Jezus had gedaan. 	 Numa uni anda lende gele kal le Farizeanonge, ai phende lenge so kerdia O Jesus.


Weer iemand anders zei: "Here, ik zal U volgen. Maar mag ik eerst naar huis gaan om afscheid te nemen van mijn familie?" 	 Aver manush phendia, "Lava ma pala tute, Devla; numa mek ma te zhav mai anglal te dikhav murhe naimon."


Daarom kan ik zelfs blij zijn over zwakheden, beledigingen, noodsituaties, vervolgingen en moeilijkheden, die ik terwille van Christus moet verdragen. Want als ik zwak ben, ben ik pas sterk. 	 Anda kodia raduima andal kovlimata, kai maren mandar mui andal nekazuira, kana chinuin ma, ai le baiuria kai aven pe mande pala Kristo; ke kana sim kovlo, antunchi sim zuralo.


De godsdienstleraar zei: "Ja, Meester, het is waar wat U zegt. Er is maar één God. Er is geen God behalve Hij. 	 Ai o Gramnoto phendia leske, "Gazda, tu phendian o chachimos; ferdi iek Del si, ai nai aver, ferdi wo si.


Ik heb dit gezegd met de bedoeling dat mijn blijdschap in u zal zijn. U zult grote blijdschap ervaren. 	 Me phendem tumenge kadala dieli, saxke te avel murho raduimos ande tumende, ai tumaro raduimos te avel pherdo.


maar omdat het er zwart zag van de mensen, konden ze niet bij Hem komen. Daarom gingen ze het platte dak op en maakten daarin een groot gat vlak boven de plaats waar Jezus stond. Daarna lieten ze de verlamde man door het gat zakken. 	 Numa chi zhanenas kai te zhan ando kher ke but narodo sas, ankliste po chardako, ai kerde ek gropa, ai vuliarde les le thanasa mashkar O narodo ai angla Jesus.


Waar het Hem om gaat, is dat Zijn buitengewone grootheid gezien wordt door de mensen, met wie Hij het goed voor heeft. Hij heeft hen lang van te voren aangewezen en nu ook geroepen. 	 Numa manglia vi te sikavel sode lesko barimos, barvalo lo amenge, No mila leske anda amende, kai lashardia mai anglal te las lesko barimos.


Na verloop van tijd kwamen de zeventig discipelen weer bij Hem terug. "Here", zeiden zij opgetogen, "als wij Uw naam gebruiken, doen zelfs de boze geesten wat wij zeggen!" 	 Le eftavardesh avile palpale raduimasa, ai phende, "Devla, vi le beng daran amendar ande cho anav!"


omdat u erop vertrouwt gered te zullen worden. 	 Ke zhanen ke avela tume o skepimos pala tumaro pachamos.


Wees blij als anderen blij zijn en wees verdrietig als zij verdrietig zijn. 	 Raduin tume kodolensa kai raduin pe, ai roven kodolensa kai roven.


Zij gingen naar de hoofdpriesters en de andere leden van de Hoge Raad en zeiden: "Wij hebben een vloek op ons genomen: Wij zullen niets eten of drinken, zolang wij Paulus niet hebben gedood. 	 Gele kal bare le rashange ai kal mai phure, ai phendia lenge, "Ame liam ame armaiansa pe amende, te na xas zhi kai mudaras le Paulos.


Zoals aan het slot van al mijn brieven, schrijf ik, Paulus, zelf de groet. Daaraan kunt u zien dat een brief van mij komt. Kijk, zo schrijf ik. 	 Murhe vastesa tradav kadala vorbi: but bax, zor ai sastimos katar o Pavlo. Dikh, sar ramov murho anav pe sa murhe lila: ai eta, sar ramov.


Ik had meteen door dat dit in strijd was met het goede nieuws. Daarom zei ik, in bijzijn van allen, tegen Petrus: "Petrus, u bent een Jood van geboorte. Hoe kunt u van anderen eisen dat zij als Joden gaan leven, als u zelf niet volgens de Joodse wetten leeft?" 	 Kana dikhlem ke chi phirenas vorta ai malades ando chachimos la nevia viastako, phendem le Petreske, angla sa o narodo, "Tu kai san Zhidovo, traiisardian katse sar kodola kai Nai Zhiduvuria, ai na sar le Zhiduvuria. No sar thos pe zor kodolen kai Nai Zhiduvuria te traiin sar le Zhiduvuria?"


Want als u Hem beter leert kennen, zal Hij u door Zijn grote kracht alles geven wat u nodig hebt om werkelijk goed te leven; 	 Leski Swunto putiera dia ame so godi trobul ame te traiisaras sar mangel O Del, kana dia ame te zhanas kodoles kai akhardia ame te avas iame ka lesko luvudimos ai ka lesko lashimos.


"Hebt u er iets op tegen naar Jeruzalem te gaan" vroeg Festus, die de Joden een plezier wilde doen, "en daar voor mij terecht te staan?" 	 O Festus kai mangelas te avel drago le Zhidovonge, manglia katar o Pavlo, "Manges te zhas ande Jerusalem, ai te aves kotse, dino ande kris angla mande pa kadala dieli kai dosharen tu?"


Simeon nam het kind in zijn armen en begon God te prijzen. 	 O Simeon lia le Kristos ande peske vas ai naisilas le Devles, ai motholas:


Dit herinnerde de discipelen aan wat er geschreven is: "Ik wil alles doen voor de eer van Uw huis." (A) 	 Ai leske disipluria dinepe goji ke ramomesas ande Vorba le Devleski, "De drago kai si mange cho kher, Devla, phabol ande mande sar ek iag."


Toch heb Ik iets tegen u. U laat die vrouw Izébel maar haar gang gaan. Zij beweert namens Mij te spreken, maar leert de vreselijkste dingen. Zij verleidt mijn dienaren tot ontucht en het eten van vlees dat aan afgoden geofferd is. 	 Numa si ma vari so kai nai drago mange pa tumende: tume meken kadia zhuvli e Jezebel, kai akharel pes ek profeti, te sicharel murhi slugi kai si mishto te keren e kurvia, (woi ingerel tume po chorho drom te keren zhungalimos le statosa), ai xan xaban kai sas dine ka le ikoni.


Petrus ontkende het opnieuw. Direct daarna kraaide er een haan. 	 O Petri pale phendia, "Chi zhanav les," ai strazo o kurkorsho bashadia.


Wat een domme vraag! Wat u zaait, komt pas tot leven als het doodgaat. U zaait niet een volgroeide plant, maar een kale graankorrel of iets anders. 	 Dilia, e sumuntsa kai thos chi zhuvindil, te na merel.


Door geloof in Zijn naam worden zij opnieuw geboren, natuurlijk niet als mens, maar geestelijk uit God. 	 Kodola kai arakhadile, na anda rat, chi andai voia le statoski, chi andai voia le manusheski, numa katar O Del.


Daarom heb ik hem bij Uw discipelen gebracht. Maar zij konden hem niet genezen." 	 Ningerdem les ka che disipluria, numa nashti sastiarde les."


Jozua heeft het volk niet in deze rust gebracht. Als dat zo was, zou God niet veel later hebben gezegd dat het 'nu' de tijd is om deel te krijgen aan die rust. 	 Ke o Joshua nashtisardia te ingerel kodole manushen andre te hodinin le Devlesa, O Del chi trobulas te del duma mai palal pa aver dies.


Al deze mensen zijn in het vertrouwen op God gestorven, zonder te krijgen wat hun beloofd was. Zij hebben het alleen uit de verte gezien en waren blij. Zij kwamen er openlijk voor uit dat zij hier op aarde alleen maar gasten en vreemdelingen waren. 	 Sa kadala zhene mule ai sas le pachamos ando Del. Numa chi premisarde so O Del shinadia lenge. Won dikhle angle karing ka le dieli O Del shinadia lenge ai raduime sas. Won zhanenas ke sas streinuria katse. Kadia phuv sas lengo kher.


De Joden begonnen onrust te stoken, omdat Hij had gezegd: "Ik ben het brood dat uit de hemel is gekomen." 	 Le Zhiduvuria line xoli po Jesus, ke phendia lenge, "Me sim o manrho kai hulisto anda rhaio."


"Ik zeg het nog eens", zei Jezus. "Als u mijn vlees niet eet en mijn bloed niet drinkt, is er geen leven in u. 	 O Jesus phendia lenge, "Chachimasa, chachimasa, phenav tumenge, te na xana o stato katar O Shav le Manushesko, ai te na pena lesko rat, chi avela tumen o traio ande tumende.


Daarop gingen zij van de Olijfberg (waar ze op dat moment waren) terug naar Jeruzalem. Dat was nog geen kwartier lopen. 	 Antunchi gele palpale ando Jerusalem anda E Plaiin le Maslinenge kai si pashai Jerusalem sar lel iek dies le Savatosko te zhal.


Zodra het graan rijp was, nam de boer zijn sikkel en haalde de oogst binnen. 	 Kana gata e fruta, shinel la, ke o chidimos avilo."


Alle eer en heerlijkheid is voor God, voor altijd en eeuwig. Hij is de Koning van alle eeuwen, de Onzichtbare, Die nimmer sterft. Alleen Hij is God. Amen. 	 Tu amperatona kai ande swako vriama avesa, tu kai shoxar chi meres, tu kai chi dichos, ai tu san ferdi O Del kai zhanel swako fielo. Tuke te avel o respektimos, o luvudimos ande swako vriama. Amen.


Dit is het nieuwe verbond dat Ik met het volk van Israël sluit: Ik zal mijn wetten in hun gedachten schrijven en in hun hart. Ik zal hun God zijn en zij zullen mijn volk zijn. (A) 	 Numa kadia si o nevo kontrakto kai kerav le Zhidovonsa, kana o dies avela phenel O Del: Me ramov murhe zakonuria pe lenge goji, ai ramov le ande lenge ile. Ai won zhanen so te keren bi te phenav lenge so te keren. Me avava lengo Del, ai won avena murho narodo.


'Beste vriend. Hoe is het mogelijk dat u hier zonder feestkleding zit?' Maar de man had geen antwoord. 	 Ai phendias leske, "Vortako, Sar avilian andre katse bi tsalengo abiaveske?" Les nas so mothol.


Velen van jullie hebben kinderen. Als je zoon je om een vis vraagt, geef je hem dan een slang? 	 Savo anda tumende del bax peske shaves te mangela lestar manrho? Vai te del les sap te mangela lestar masho?


Als je dit zo aan de anderen uitlegt, doe je je plicht als dienaar van Jezus Christus. Daaruit zal blijken dat je gevoed wordt door het geloof en door het goede onderwijs dat je hebt genoten. 	 Te sicharen kadala dieli, le Devleske shaven tu avesa iek lashi sluga le Jesus Kristoski, tu sikavesa ke pravares tu le pachamaske vorbensa, ai pala so sichilian.


De maaier krijgt zijn loon al en brengt mensen in Gods koninkrijk. Nu zijn de zaaier èn de maaier blij. Want de één zaait en de ander maait. 	 Kodo kai chidel lel peske pochin, ai chidel fruti pala o traio le rhaiosko; ai kodo kai shudel o jiv ai kodo kai chidel raduinpe andek than.


Jezus is de grote priester, Die in het huis van God is aangesteld. 	 Si ame ek Baro Rasha kai poronchil po kher le Devlesko.


Omdat ik precies wilde weten waarvan ze hem beschuldigden, bracht ik hem voor hun Hoge Raad. 	 Ai mangavas te zhanav sostar thon dosh pe leste, angerdem les angla lengo baro.


Ik zal Hem zweepslagen laten geven en daarna in vrijheid stellen." 	 Phenav le ketanenge te maren les le bichosa, ai porme mekav les te zhaltar."


Het duurde niet lang of Hij was daar overal bekend. Hij sprak in de verschillende synagogen en stond bij iedereen hoog in aanzien. 	 Wo sicharelas ande le synagoguria ai sa o narodo luvudisardia les.


Wie het negeert, zal zelf genegeerd worden. 	 Ai te na zhanel vari kon, mek te na zhanel.


Filippus zei: "Al kopen wij voor 200 zilverstukken brood, dan hebben wij nog niet genoeg om iedereen te eten te geven." 	 O Filip phendia leske, "Dui shela teliara rupunen chi avela ame dosta te chinas manrho te das xantsi kotororho swakones.


Zij verzegelden de steen voor de opening van het graf en zetten er een aantal mannen bij op wacht. 	 Geletar, ai phandade o greposhevo zurales, ai thode vari so po bax te haliardiolpe te phutrena les, ai mekle zhene te len sama.


"Wat ik geschreven heb, blijft staan", antwoordde Pilatus. 	 O Pilate phendia, "So me ramosardem, trobul te beshel ramome."


"Ga maar naar huis", zei Jezus. "Uw zoon is genezen." De man geloofde Hem en ging op weg naar huis. 	 O Jesus phendia leske, "Zha khere, cho shav traiil!" Ai kodo manush pachaiape e vorba kai O Jesus phendia leske, ai gelo.


Pas goed op jezelf in alles wat je denkt en doet. Blijf trouw aan wat juist en goed is en God zal niet alleen jou redden, maar ook de mensen die naar je luisteren. 	 Le sama tutar, ai le sama so sichares. Ai na mek tu katar kodola dieli, ke te keresa kadia skepisar tu tut, ai vi kodolen kai ashunen tute.


Die vraag zou niet eens zijn opgekomen als niet enkele schijnchristenen erop hadden aangedrongen dat hij besneden moest worden. Die waren binnengedrongen om ons te bespioneren en te zien of wij ons wel aan de Joodse wet hielden. Zij probeerden ons weer tot slavernij te brengen; maar als wij één zijn met Christus Jezus, zijn wij vrij! 	 Kodo narodo thode sas pe chordanes ande amare saxke te dikhen so kerasas ande amaro chidinimos le Kristosa. Won mangenas te keren anda amende rhoburia.


U weet toch hoe wij met ieder van u hebben gepraat als een vader met zijn kinderen. Wij hebben u getroost en bemoedigd en er bij u op aangedrongen waardig te leven tot eer van God; tot eer van Hem Die u heeft uitgenodigd in Zijn koninkrijk om Zijn heerlijk- heid te delen. 	 Tume zhanen ke kerdiam swakonesa anda tumende sar kerel iek dat peske shavensa.


Er was in de tempel ook een profetes, Anna, een dochter van Fanuël. Ze hoorde bij de stam van Aser en was84 jaar oud. Zeven jaar na haar huwelijk was haar man gestorven. En nu kwam ze nooit buiten de tempel. Dag en nacht bleef zij daar om God te dienen met vasten en bidden. 	 Sas ek profeti, Anna busholas, woi sas e shei le manusheske kai busholas Phanuel, ande vitsa kodolenge kai bushon Asher. Phuri sas, traiisardiasas efta bersh le manushesa kai ansurisailisas lesa kana sas terni.


Nadat Hij de zeven volken die in Kanaän woonden had uitgeroeid, gaf Hij het land aan de Israëlieten. 	 Mudardia efta vitsen kai sas anda Canaan, ai dia e phuv palpale ka pesko narodo te beshen.


Christus heeft mij niet de opdracht gegeven om te dopen, maar om het goede nieuws te vertellen en dat zonder hoogdravende woorden, omdat ik daarmee zou afdoen van Christus' dood aan het kruis. 	 O Kristo chi tradia ma te bolav, numa te phenav e lashi viasta; ai kodia bi te avel gojaver divano, kashte te na xasavol o trushul le Kristoske.


Later kwamen de domme meisjes ook, maar zij konden er niet meer in. 'Heer!' riepen ze. 'Heer, laat ons er ook in!' 	 Mai palal le kolaver sheia baria avile, ai phende, "Gazda, Gazda! Phuter amenge!"


Zij reisden verder door het gebied van Frygië en Galatië, omdat de Heilige Geest hun niet had toegestaan naar Asia te gaan en daar over Jezus Christus te spreken. 	 O Swunto Duxo chi meklia le te mothon E Vorba le Devleski ande Asia, ai nakhle ande Phrygia ai anda them kai busho Galatia.


"Maar hoe kan ik een kind krijgen?" vroeg Maria. "Ik ben nog maagd." 	 E Maria phendia le angeloske, "Sar sai kerdiola so mothos mange, ke shei bari sim?"


U bent het zout dat de wereld leefbaar moet houden. Maar als u uw invloed verliest, wat moet er dan van de wereld worden? Weet u waar u dan nog goed voor bent? Om weggegooid en vertrapt te worden. 	 "Tume san o lon pe kadia phuv. Numa o lon te xasarela pesko skuso sar kerena anda leste pale londo? Chi mai avela kanchesko, ferdi te avel shudino avri, te phiren le manush opral.


Leef altijd in gehoorzaamheid aan de Heilige Geest; dan zal de zonde geen kans krijgen zich uit te leven. 	 Me mothav tumenge, phiren ando Swunto Duxo, ai kadia chi kerena so mangel tumendar o stato.


Want David schreef in één van zijn Psalmen: 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand, 	 Ke o David phendia ande Vorba le Devleski (Psalms), "O Del phendia murhe Devleske: Besh tele pa murhi chachi rik,


Waar gelovigen bijeen komen, moeten de vrouwen zwijgen. Zij mogen niet spreken, maar moeten zo nederig zijn dat aan de mannen over te laten. Dat staat trouwens ook in de wet van Mozes. 	 Le zhuvlia te na den duma kana si chidine ande khangeri, ke nai lenge slobodo te den duma, o zakono Zhidovisko phenel kodia.


U hebt vast wel eens in de Psalmen gelezen: 'Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden. 	 "Ai chi jindian ando ramomos? O bax kai le manush kai vazden o kher shude kerdilo o bax kai si sa e zor le kheresko.


De beheerder dacht bij zichzelf: 'Wat moet ik nL doen? Nou zit ik zonder werk! Spitten en graven kan ik niet. Ik zou me schamen om te gaan bedelen. 	 "O manush kai lelas sama katar o kher ai phuvia phenelas ande peste, "So te kerav akana? Kai murho gazda chi mai mekel ma te lav sama katar lesko kher ai phuvia: Nashti lasharav e phuv; lazhav mange te mangav zhutimos.


Hij joeg hen de rechtszaal uit. 	 Ai phendia lenge te zhantar.


Toen er een zachte zuidenwind opstak, dachten zij dat het wel zou lukken. Zij lichtten het anker en voeren zo dicht mogelijk langs de kust van Kreta. 	 E tsinorhi barval avelas anda Sauto ai phurdelas, won gindisaile ke sai keren so mangenas; ai mangle te zhantar, numa zhanas le paraxodosa pashai phuv kai si e Crete.


Gelukkig zijn zij die gehaat, genegeerd, beledigd en verbannen worden omdat zij bij Mij horen. 	 Raduime te aven tume kai roven akana; ke asana. Raduime te aven gretsona tume le manush, kana gonina tume, kana chinuina tume, ai kana shudena tumaro anav sar kanch pa O Shav le Manushesko.


Zij stapten uit de boot, lieten hun vader alleen achter en gingen met Jezus mee. 	 Ai strazo mekle o chuno ai peske dades, ai linepe pala leste.


SARDES Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Sardes: Dit zijn de woorden van Hem Die de zeven geesten van God en de zeven sterren heeft: Ik ben van uw doen en laten op de hoogte. Ik weet dat u de naam hebt een levende gemeente te zijn, maar u bent dood. 	 Ramos ka o angelo (pasturi) la khangeriako ando foro Sardis: "O Kodo kai si les le efta Duxuria le Devleske ai le efta chererhaia, phenel kadala vorbi: Me zhanav so keren tume. Zhanav ke le manush gindin kai tume zhuvindin, numa san mule.


De soldaten die Jezus moesten bewaken, begonnen een gemeen spel met Hem te spelen. 	 Ai le manush kai ankerenas le Jesusos, marenas mui lestar, ai marenas les,


Ja, nog meer. Want wie veel heeft, zal veel krijgen. Wie niets heeft, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben. 	 Ke kodoles kai si les, avela dino; numa kodoles kai nai les, avela lino lestar."


Wat zij deden, ging onze verwachtingen ver te boven. Zij gaven zichzelf; eerst aan de Here en, omdat God het wilde, ook aan ons. 	 Ai chi ferdi zhutisarde ando tovaro sar ame azhukerasas, numa dine pe won mai anglal ka Del, porme dinepe amenge ande voia le Devleski.


Wie van u is wijs en verstandig? Dat kan alleen maar blijken uit iemands goede daden en liefdevolle wijsheid. 	 Te si mashkar tumende vari kon kai si pachivalo ai gojaver? Trobul te sikavel peske traiosa, o lashimos kai kerel ando prostomo ai ande goji.


De mensen liepen de stad uit om Hem te zien. 	 Anklisto avri anda foro, ai avile leste.


Het is duidelijk dat deze woorden in het bijzonder gelden voor de Joden, die Gods wet hebben. Zo wordt iedereen de mond gesnoerd en gaat niemand vrijuit. De hele wereld moet schuld bekennen voor God. 	 Zhanas ke so godi mothol o zakono, mothol les kodolenge kai si tela zakono, saxke swako mui te avel phandado, ai sa e lumia te avel arakhli doshali angla Del.


Wat is geloof? Het is de absolute zekerheid dat onze hoop ook werkelijkheid wordt en het is het bewijs van dingen die wij niet kunnen zien. 	 So si o pachamos? Si te zhanas kai so godi mangas avela, ai azhukeras pala leste, numa nashti dikhas les inker.


Alle mensen die in Jezus geloofden, waren van harte eensgezind. Niemand zei dat zijn bezittingen van hem alleen waren; alles was gemeenschappelijk. 	 Sa kodola kai pachaie sas iek ilo ai sas iek duxo; khonik chi mothol ke godi sas les, lesko sas ferdi, numa sas savorhenge andek than.


Zijn kleren werden verblindend wit, zo wit als niets ter wereld. 	 Leske tsalia parnile sar e vediara. Khonik pe phuv nashti xalavel le sakadia.


En wat jullie zelf betreft, wees op je hoede! Omdat jullie bij Mij horen, zul je voor het gerecht worden gesleept. In de synagogen zul je harde klappen krijgen. Jullie zullen zelfs voor koningen en presidenten moeten verschijnen. Dat zijn allemaal kansen om over Mij te vertellen. 	 Numa len sama tumendar: kai dena tume manush ando vas te aven chinuime, ai marena tume andel synagogue: ai tume avena line angla le bare le foroske ai le amperetoske pala murho anav. Phenen lenge pa mande.


Er werd iemand bij Jezus gebracht die een boze geest had en blind en doof was. Jezus genas hem zodat hij weer kon zien en spreken. 	 Antunchi andine ka Jesus iek manush kai sas korho ai muto ke sas beng ande leste. O Jesus sastiardia kodole manushes, ta dias duma ai vi dikhlias.


Maar ondanks dat moet u de situatie goed inzien en op uw hoede zijn voor de grote tegenstander, de duivel. Hij gaat rond als een brullende leeuw, op zoek naar een prooi om te verslinden. 	 Ai arakhen tume, na meken tume te kovlion! Ke tumaro duzhmano, o beng, rodel sar iek liono kai si bokhalo te xal vari kas.


Op straat zal niemand Zijn stem horen. Hij zal de gewonde niet verbrijzelen en ook een klein sprankje hoop zal Hij niet uitdoven. Hij zal het recht doen overwinnen. 	 Ci phagela e treshtia kai si bangi, ai chi mudarela e fishtila le lamposki kai si makar thuv, zhi kai chi nirila o chachimos le Devlesko.


Maar als u gemeenschap met de Here hebt, bent u één van geest met Hem. 	 Numa kodo kai astardiol ka Del wo si les iek duxo.


De dag daarop kwamen zij in Caesarea aan. Cornelius, die zijn familie en zijn beste vrienden bijeen had geroepen, stond al te wachten. 	 Aresle ando Caesarea pe terharin, o Cornelius azhukerelas le peske niamonsa ai peske vortachensa.


Onderweg naderde Hem van achteren een vrouw, die al twaalf jaar aan bloedverlies leed. Zij boog zich voorover en raakte de kwast van Zijn mantel aan. 	 Antunchi, iek naswali zhuvli, kai xasarelas rat de desh u dui bersh, avili palal pala leste, ai azbadia e tivala leska raxamaki.


Een jongeman volgde Jezus. Hij had niets anders aan dan een linnen kleed. 	 Ek terno manush lia pe pala leste, sas ferdi iek kotor poxtan pe leste. Won thode vas pe terno manush,


En weer ergens anders: "Prijs de Here, alle volken! Laten alle mensen Hem loven!" (d) 	 Ai mai mothol, "Naisin le Devleske ai luvudin le Devles, tume kai chi san Zhidovon, ai sa o narodo te luvudil le Devles!"


Zoals de zoon van de vrije vrouw vervolgd werd door de zoon van de slavin, worden nu de mensen die uit de Heilige Geest geboren zijn, vervolgd door hen die onder de slavernij van de wet leven. 	 Mai anglal o shav kai biandilo ando stato chinuilas kodoles kai biandilosas pala Swunto Duxo le Devlesko; ai sakadia si akana.


Een voorganger mag niet iemand zijn die pas kort christen is, omdat hij dan wel eens verwaand zou kunnen worden en onder hetzelfde oordeel valt als de duivel. 	 Kodo manush trobul te zhanel le Devles de dumult, ke te na nichi sai avela barimatango ai avela doshalo sar sas o beng.


En velen kwamen tot geloof in Jezus. 	 Ai but pachaiepe ande leste kotse.


Wie zijn ouders slecht behandelt, moet sterven.' Maar u zegt: 'Het is niet nodig uw ouders te ondersteunen, als u zegt dat het geld waarmee u hen zou kunnen helpen voor God is.' 	 Numa tume phenen kon godi phenela peske dadeske vai peska dake, so sai demas tume te zhutiv tume dem ka Del.


Vol afschuw over de pijniging die zij ondergaat, blijven zij van verre toekijken: 'Och, groot en machtig Babylon, wat erg dat u in één uur alle straf krijgt!' 	 Won beshen dur latar, izdran la darasa, ai tsipinas, "Nasul si! O Babylon, kodo baro foro, o baro foro kai sas la putiera. Ando iek chaso sas pharhado."


U hoort daar ook bij; ook u bent geroepen om bij Jezus Christus te horen. 	 Vi tume kai san ande Rome, kai O Del akhardia tume te aven le Jesus Kristoske.


"Vertel eens", zei Petrus tegen haar, "is dit geld de hele opbrengst van uw land?" "Ja", antwoordde zij, "dat klopt." 	 O Petri divinil lasa, ai phushel la, "Phen mange, pe ka savo pretso bichindian tumare phuv?" E, woi mothol pe kado pretso.


Want alles komt van God, alles bestaat door God en alles eindigt in God. Voor Hem is alle eer, voor altijd en eeuwig. Amen. 	 Ke swako fialo avel katar O Del, swako fialo si pala leste, ai leske, ka Del te avel sa o barimos ande swako vriama! Amen.


Wat ik hiermee wil zeggen, is dat ik zal bidden met mijn geest én bidden met mijn verstand; ik zal tot eer van God zingen met mijn geest én zingen met mijn verstand. 	 So te kerav? Rhugiv ma le duxosa, ai rhugiv ma vi la gojako, jilabav le duxosa, ai jilabav vi la gojasa.


"Ik ben geen Jood!" zei Pilatus. "U bent hier gebracht door de priesters van Uw eigen volk. Waarom weet ik niet. Wat hebt U gedaan?" 	 O Pilate dia les atweto, "Pate me sim Zhidovo? Chiro narodo ai le bare rasha andine tu mande; so kerdian tu?"


Ik ken uw doen en laten. Ik weet hoe groot uw liefde, uw geloof en hulpvaardigheid zijn en hoe moedig u volhoudt. Ik weet ook dat u nu nog meer doet dan eerst. 	 Me zhanav so keren tume. Zhanav pa chi buchi, cho dragimos,cho podaimos, cho pachamos, ai chi rhavda. Zhanav kai tume keren buchi mai zurales akana sar mai anglal.


Maar God heeft Hem weer levend gemaakt. 	 Numa O Del wushtiardia les mashkar le mule.


Waarom ondervraagt u Mij eigenlijk? Er zijn genoeg mensen die Mij hebben gehoord. Vraag het aan hen. Zij kunnen u precies vertellen wat Ik gezegd heb." 	 Sostar tu phushes mandar? Phush kodolendar kai ashunde man, so phendem lenge: Ashun! Won zhanen so phendem."


Maar toen die er waren, bleek er nog plaats over te zijn. 	 Ai kodia sluga phendia, "Gazda, kerdem so phendian, ai si mai than inker."


Het zou beter zijn geweest als hij nooit had geweten hoe hij rechtvaardig leven moest. Maar nu hij het grote gebod kent en er niets meer van wil weten, geldt voor hem dit oude spreekwoord: "Een hond keert terug naar zijn eigen braaksel", en ook: "Een gewassen varken wentelt zich toch weer in de modder." (A) 	 Ke mai mishto avilino lenge te na zhanen o drom o chacho de sar te zhanen les, ai porme te durion katar o swunto zakono kai sas le dino.


Zorg ervoor dat Paulus een paard krijgt en breng hem veilig bij gouverneur Felix." 	 Ai lasharen grasten te ingeren le Pavlos, ai arakhen les pa drom te aresel ka governori, o Felix.


Toen iedereen zat, nam Jezus de broden, dankte God ervoor en begon het brood uit te delen. Met de vissen deed Hij net zo. En iedereen kon naar behoefte eten. 	 O Jesus lia le manrhe, naisisardia le Devles, ai O Jesus dia le kal disipluria, ai leske disipluria dia le ka narodo kai beshelas tele, ai sakadia le masheske, ai sas le sode won mangle.


"Och", zuchtte Jezus. "Wat zijn jullie toch ongelovig en verdorven! 	 O Jesus dias atweto ai phendias, "Tume kai nai tume pachamos, ai rimome vitsa, zhi kana trobula te avav tumensa? Zhi kana trobul te rhivdiv tumen? Anen le shavorhes mande!"


Maar toen zij bij Jezus kwamen, zagen zij dat Hij al gestorven was. 	 Numa kana pashile pasha Jesus, ai dikhle ke vunzhe mulo sas, chi phagle leske punrhe.


Dan de grond met de distels erop: Dat zijn de mensen die de woorden van God horen en geloven. Maar door de zorgen, de overvloed en allerlei genoegens van het leven krijgen die woorden niet de kans in hen iets goeds te bewerken. 	 Le sumuntsi kai pele mashkar le kanrhe si kodola kai ashundesas; numa o nekazo, o barvalimos, ai le dieli le traioske tasaven le, ai lenge fruta shoxar chi bariol.


Op die manier ontnam God de duivel en zijn trawanten volledig hun macht. Hij heeft hen in het openbaar te kijk gezet en daarmee laten zien dat zij door het kruis van Christus overwonnen en verslagen zijn. 	 Kadia O Del lia le bengeski putiera kai tholas dosh pe tumende ke bezexale san, ai O Del sikadia sa la lumiake, ke O Kristo nirisardia po trushul kana lia sa tumare bezexa.


Iedereen at tot hij genoeg had. Er bleef zelfs nog over. Zeven manden vol. 	 Savorhe xale ai chailile. Le disipluria chide le kotora kai ashshile efta kozhnitsi, pherde sas.


Na afloop van al dit gespot deden zij Hem de rode mantel af, trokken Hem Zijn eigen kleren weer aan en namen Hem mee om gekruisigd te worden. 	 Kana getosarde te maren mui lestar, line pa leste e raxami, dine leske tsalia pe leste, ai ningerde les te thon les po trushul.


Zij zullen U opvangen, zodat U niet te pletter slaat." 	 Ai phenel, 'Ankerena tu pe penge vas te na dukhaves cho punrho po bax.'"


"Johannes? Er is toch niemand in de hele familie die zo heet!" zei men. Ze vroegen de vader wat hij ervan vond. 	 "Na khonik ande chi familia kai si les kado anav!"


Maar zij hebben gehoord dat u de Joden in het buitenland leert dat zij zich niet meer aan de wet van Mozes hoeven te houden. U zou hebben gezegd dat zij hun pasgeboren jongetjes niet hoeven te besnijden en ook dat zij zich niet aan de Joodse gebruiken hoeven te houden. 	 Ai won ashunde pa tute, ke tu sichares sa le Zhidovon kai traiin mashkar le Nai Zhiduvuria, te na lenpe pala zakono le Mosesosko, ai ke mothos lenge te na shinen penge glaten ai te na lenpe pala zakono o Zhidovisko.


Christus kwam in de wereld die door Hem Zelf gemaakt is, maar de wereld wilde niets van Hem weten. 	 Wo sas ande lumia, ai e lumia sas kerdi pala leste numa e lumia chi zhanglia les.


De mensen kunnen allerlei dieren temmen, of het nu zoogdieren, vogels, reptielen of vissen zijn; en ze hèbben dat ook gedaan. 	 O manush sai kerel anda swako fielo zhigania kai si nasul, so wo mangel, andal chiriklia, sapa, ai mashe, ai vunzhe kerdia kodia.


Daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn geleid om door de duivel op de proef te worden gesteld. 	 Antunchi o Jesus angerdosas katar o Swunto Duxo ande pusta te avel zumado katar o beng.


Daardoor werden de gemeenten in hun geloof versterkt en kwamen er dagelijks meer mensen bij. 	 Le khangeria zuravolas lengo pachamos, ai butionas swako dies.


Verre van dat! Wat ik wil zeggen, is dat de mensen die zo'n afgod een offer brengen, in feite een offer aan boze geesten brengen en niet aan God. En ik wil niet dat u iets met de boze geesten te maken hebt. 	 Kanchi nai. Phenav ka kodo kai shinavel les, na le devlenge numa le bengeske, me chi mangav te aven andek than le bengensa.


Bij het houden van de wet is het geen kwestie van geloven, maar van doen. "Wie de wet houdt, zal daardoor leven", staat er geschreven. (D) 	 Numa o zakono nai o pachamos, inker E Vorba le Devleski mothol, "Kodo kai kerel so mothol o zakono traiila pala zakono."


De andere mannen konden het ook bijna niet geloven dat zij zoveel vis hadden gevangen. 	 O Simon ai vi kodola kai sas lesa chudisaile pala but mashe kai line sas.


Maria nam dure nardusolie, goot die over de voeten van Jezus en droogde deze daarna af met haar lange haar. De fijne geur van de nardus vulde het hele huis. 	 E Maria lia dopash litre pherdi duxi kai si kuchi, thodia la pe le punrhe le Jesusoske, ai woi koslia leske punrhe peska balensa. Ai sa o kher pherdilo sunga katar e duxi.


Toen het kind acht dagen oud was, werd naar Joods gebruik zijn voorhuid weggesneden en kreeg hij zijn naam. Ieder die bij deze plechtigheid aanwezig was, dacht dat het kind net als zijn vader Zacharias zou heten. 	 Kana o tsinorho sas kurkesko avile te shinen kotor anda lesko boriko; ai mangenas te del anav peske dadesko Zechariah,


Volgens voorschrift werd ik op de achtste dag besneden; ik ben een rasechte Jood uit de stam van Benjamin, een echte Hebreeër. Wat het naleven van de Joodse wetten betreft, behoorde ik tot de Farizeeërs. 	 Me, thode semno pe murho stato kana simas ferdi ieke kurkesko. Me sim Zhidovo ai kadia biandilem, andai vitsa kodoleske kai busholas Benjamin, wo sas Zhidovo andai chachi vitsa. Ai so si anda zakono le Zhidovongo, Farizeano simas.


Wij zullen niet als geesten zijn, maar een lichaam hebben. 	 Chi avasa arakhliam bi o stato, traiisarasa ando nevo stato.


Maar ook daar waren weer Joden die niets van hen wilden weten. Die zaaiden onrust onder de mensen en zetten hen op tegen Paulus en Barnabas. 	 Numa uni andal Zhiduvuria chi pachaiepe, ai rimonas kodolen kai Nas Zhiduvuria, ai kerenas le te avel le chorhe ginduria pel phral.


Tenslotte zeiden zij tegen Jezus dat ze het niet wisten. "Dan vertel Ik u ook niet wie Mij het recht geeft dit allemaal te doen", zei Hij. 	 Antunchi phende le Kristoske, "Chi zhanas." Ai Wo phendia lenge, "Chi me, chi phenav tumenge katar che putiera kerav so kerav."


Judas (niet Judas Iskariot, maar een andere discipel) vroeg: "Here, waarom wilt U alleen aan ons laten zien wie U bent en niet aan de hele wereld?" 	 O Judas, na o Iscariot phendia leske. "Devla sar ta trobul ferdi te sikadios amenge ai na la lumiake?"


De andere mannen aan de tafel zeiden tegen elkaar: "Wie is Hij wel dat Hij denkt zonden te kunnen vergeven?" 	 Kodola kai sas kai skafidi lesa mothon ande pende, "Kon si kado kai iertil vi le bezexa?"


Maar ook alle andere mensen treft dit oordeel. Want wie zegt dat dergelijke mensen streng gestraft moeten worden, veroordeelt daarmee zichzelf. U doet immers dezelfde dingen? 	 Tu kai keres kris pel kolaver chi san iertime; kon godi avesa ke kana keres kris pel kolaver, ai vi tu keres sa kodola dieli, tu korkorho keres kris pe tute.


Vrienden, omdat God ons zulke geweldige beloften heeft gedaan, moeten wij ons afkeren van alles wat ons lichamelijk en geestelijk bevuilt. Wij moeten onszelf reinigen door ontzag voor God te hebben en ons volkomen aan Hem te geven. 	 Sa kadala dieli sas shinade amende, murhe kuchi vortacha. Vuzhuvas anda so godi maril o stato ai o duxo, ai luvudis O Del la dragostiasa, ai das amaro traio ka Del ande swako fialo ande dar le Devleske.


Toen zij in Bethlehem waren, moest Maria bevallen. Zij bracht haar eerste kind ter wereld, een jongen. Zij wikkelde hem in doeken en legde hem in een voerbak, want in de herberg van het dorp hadden Jozef en Maria geen onderdak kunnen vinden. 	 Woi azhukerelas iek glata, kana sas ando Bethlehem e vriama avili kai o shav trobulas te kerdiol.


De hemel verdween als een stuk papier dat opgerold wordt; en alle bergen en eilanden werden van hun plaats gerukt. 	 Ai o cheri gelotar sar ek rhertia kana si doblisardia, ai swako plai ai izula sas mishkisaile katar lengo than.


De zakenmensen die haar deze dingen verkochten en er rijk van werden, zullen huilen en jammeren. Zij zullen op een afstand blijven staan, vol afschuw over de pijniging die zij ondergaat. 	 Ai le barvale manush kai chinenas ai bichinenas ando kodo foro beshen dur latar, ke daran pala lako chinuimata, ai daran ke sai avena pe lende. Won rovena ai si le nekazo.


"Chorazin! Bethsaïda! Wat ziet het er voor u slecht uit! Als in de zondige steden Tyrus en Sidon de wonderen waren gebeurd die Ik in uw straten heb gedaan, zouden zij zich allang vol schaamte en berouw tot God hebben bekeerd. 	 "Nasul tuke Chorazin! Nasul tuke Bethsaida! Ke te avino le mirakluria kerde ande Tire ai Sidon, kai sas kerde tumende, dumult kamas te phiraven tsalia goneske, ai te thon wushar pe peste, te sikaven ke keisaile!"


De een gelooft dat hij alles mag eten. De ander is daar nog niet aan toe en eet voor alle zekerheid alleen plantaardig voedsel. 	 Iek manush gindil ke sai xal swako fielo, ai aver manush, kai nai les baro pachamos, xal ferdi legumi.


Vergeet niet daarbij ook voor ons te bidden. Vraag God of Hij het woord dat wij doorgeven, duidelijk wil maken aan de mensen, zodat zij het geheim van Christus zullen begrijpen. Daarvoor zit ik nu immers ook in de gevangenis. 	 Ai ande kodia rhugin tume vi amenge, saxke ODel te del ame vriama maladi te das duma pa leski vorba, te mothas o mishtimos o garado le Kristosko, ke pala kado mishtimos o garado si kai sim ande temnitsa.


In de Boeken staat hierover: "Wie veel had verzameld, hield niets over; en wie weinig had verzameld, kwam niets tekort." (a) 	 Ke E Vorba le Devleski mothol, "Kodo kai chidia but nas les kanchi mai but, ai kodo kai chidia xantsi nas les mai xantsi."


Bij het zien van de macht van God werden de mensen met ontzag vervuld. Terwijl iedereen nog een en al verbazing was over alles wat Hij deed, zei Jezus tegen Zijn discipelen: 	 Ai savorhe chudisaile anda barimos le Devlesko. Ai sar savorhe dikhenas o lashimos kai kerelas O Jesus, phendia leske disiplonge.


Niemand zal zich erop kunnen beroemen het zelf gepresteerd te hebben. 	 nai vov si pala so kerel o manush, saxke te na luvudilpe khonik.


Hij zal u en vele andere mensen heel erg blij maken. 	 Ai tu avesa defial raduime, ai but narodo raduilape kana kerdiola!


Maar als we zeggen dat mensen hem die bevoegdheid hadden gegeven, zal het volk ons vermoorden, want dat is ervan overtuigd dat Johannes een profeet was." 	 Numa te phenasa, 'Katar le manush,' sa o narodo shudela bax pe amende; ke o narodo zhanelas ke o Iovano sas ek profeto.


Wij mogen wel zeggen dat onder het oude verbond vrijwel alles door bloed gereinigd werd. Als er geen bloed vloeit, worden de zonden niet vergeven. 	 O Zhidovisko zakono phenel kai pashte sa le dieli si wusharde kana thodia rat pe lende, ai bi te thol rat pe lende chi avena iertime katar lenge bezexa.


Ik bid dat Christus meer en meer in u mag wonen, naarmate u Hem meer gaat vertrouwen. Dat u geworteld zult zijn in Gods liefde en daarop uw leven zult bouwen. 	 Ai O Kristo te beshel ande tumare ile pala pachamos. Mangav te avel tumaro pachamos zuralo ande dragostia le Devleski.


Toen Petrus hem zag, vroeg hij aan Jezus: "En wat staat hem te wachten, Here?" 	 Kana o Petri dikhlia les phendia le Jesusosko, "Devla, so kerdiolape kodo manush?"


Ik heb niet veel tijd meer om met u te praten, want de overheerser van de wereld is in aantocht en heeft niets met Mij te maken. 	 Chi mai dava duma tumensa, ke o baro la lumiako avel, wo nai les chi iek putiera pe mande.


Ik ben gekomen om verdeeldheid te brengen tussen vader en zoon, tussen moeder en dochter, tussen schoonmoeder en schoondochter. 	 Ke avilem te hulavav le shaves katar o dat, la sha katar e dei, ai e bori katar e sakra;


Gouverneur Herodes hoorde over de geweldige dingen die Jezus deed en hij wist niet wat hij ervan moest denken. Sommigen zeiden: "Het is Johannes de Doper die weer levend is geworden." 	 Herod, o Tetrach, ashundia so godi kerdiolas, ai ferdi delas pe goji, ke uni mothonas ke o Iovano zhuvindisailo andal mule;


Let erop dat niemand kwaad met kwaad vergeldt, maar wees altijd goed voor elkaar en voor anderen. 	 Len sama te na kerel khonik nasulimos ke kerde leske nasulimos. Numa roden ande swako vriama te keren o mishtimos mashkar tumende, ai mashkar sa le manush.


En toen het de dag daarna nog niet beter werd, ging er allerlei scheepstuig overboord. 	 Ai o trito dies shude penge vastensa le dieli le paraxodoske ando pai.


Terwille van onze Here Jezus Christus en terwille van de liefde die de Heilige Geest ons heeft gegeven, doe ik een dringend beroep op u. Wilt u mij helpen door vurig voor mij te bidden? 	 Numa eta so mangav tumendar, murhe phral, katar amaro Del O Jesus Kristo, ai katar e dragostia kai del O Swunto Duxo: maren tume mansa ando rhugimos ka Del mange:


Wij maken niet onszelf bekend, maar de Here Jezus Christus. Wat wij van onszelf zeggen, is alleen dat wij u willen dienen terwille van Jezus. 	 Ke chi das duma pa amende; numa das duma pa Jesus Kristo le Devles; ai ame jinas ame sar tumare slugi pala Kristo.


De vrouw bracht een jongen ter wereld, die alle volken van de wereld met een ijzeren staf zou regeren. Maar het kind werd van haar afgenomen en naar de troon van God gebracht. 	 Latar sas kerdilo ek Tsinorho kai sas te poronchil pe sa le thema ek kotor sastresa, ai lako Tsinorho sas lino opre ka Del ai ka Lesko than.


Als u de mensen vergeeft wat zij verkeerd hebben gedaan, zal uw hemelse Vader ook u vergeven wat u verkeerd hebt gedaan. 	 "Te iertina le manushenge dosha, vi tumaro Dat kai si ando rhaio iertila tumen:


de vader van Jozef was Mattathias; de vader van Mattathias was Amos; de vader van Amos was Nahum; de vader van Nahum was Esli; 	 o shav le Mattathiasosko, o shav le Amososko, o shav le Nahumosko, o shav le Eslisosko, o shav le Naggaisosko,


Die wetten zijn goed als zij worden toegepast op de manier zoals God het bedoeld heeft. 	 Ame zhanas ke o zakono lasho lo te las ame pala leste vorta.


In die vijf maanden zullen de mensen de dood zoeken, maar hem niet kunnen vinden; zij zullen niets liever willen dan sterven, maar de dood zal hen ontwijken. 	 Le manush roden sar te meren ande kodola diesa, chi arakhen les. Won mangen te meren, numa e martia chi mekel le te meren.


Toen wij in Assus kwamen, stond hij ons op te wachten en kwam aan boord. 	 Kana areslo amen ando Assos, liam les amensa po paraxodo, ai aresliam ando Mitylene.


Als iemand een eed aflegt, doet hij dat bij een hogere persoon dan hijzelf. Een eed is het einde van alle tegenspraak. 	 Kana o manush shinavel vari so, wo akharel vari kon kai si mai baro lestar te avel, ai wo kerel les te kerel so wo shindia, vai te dosharel les te na kerel so wo shinadia. Ai chi mai phenen kanch.


Rechts van Jezus zat Johannes, Zijn beste vriend. 	 Iek anda leske disipluria, kodo kai O Jesus sas leske drago, beshelas pasha Jesus.


Maar wie niet naar Hem luistert, zal gedood worden!" (C) 	 Ai kon godi chi ashunela kodo le profetos, avela lino avri mashkar tumende.


Er waren verscheidene Joden gekomen om Martha en Maria te troosten over het verlies van hun broer. 	 But Zhiduvuria avile te dikhen e Martha, ai Maria, ke nekezhime kai mulo lengo phral.


De mannen grepen hem, maar hij rukte zich los, liet het kleed achter en vluchtte naakt weg. 	 ai meklia o kotor poxtan, ai rhispisailo sa nango.


"Here", juichte hij, "het wachten is voorbij! Nu ben ik gerust. U hebt Uw woord gehouden. 	 "Devla, akana so phendian kerdilia, ai sai mekes man te merav pachasa.


Stefanus antwoordde: "Mannen, jong en oud, luister! Abraham woonde eerst in Mesopotamië en daarna in Haran. Toen hij nog in Mesopotamië was, kwam God bij hem en zei: 	 O Stephen phendia, "Manushale, murhe phral, ai murhe dada ashunen: O Del le putierako sikadilo amare dadeske o Abraham kana sas ande Mesopotamia, mai anglal sar te beshel ando Haran, ai phendia leske.


Toch is het steeds weer nieuw en het betreft zowel Christus als u. Als wij dit gebod gehoorzamen door elkaar lief te hebben, verdwijnt de duisternis uit ons leven en komt het licht van Christus binnen. 	 Numa, ek nevo zakono ramov tumenge, ai lesko chachimos sikadiol ando Kristo ai vi ande tumende. Ke o tuniariko zhaltar, ai e chachi vediara vunzhe strefial.


Jezus zag het en nam hun dat kwalijk. "Laat die kinderen toch bij Mij komen", zei Hij. "Houd ze niet tegen, want juist voor kinderen is het Koninkrijk van God. 	 Kana O Jesus ashundia kadia, xoliariko sas ai phendia peske displonge, "Mek te aven le glate mande, ai na aterdion le, ke e amperetsia le Devleski kodolenge si kai si sar lende."


Elk deel moet voor de andere delen van het lichaam zorgen. Als één deel lijdt, lijden de anderen mee. En als één deel geëerd wordt, zijn de andere delen daar even blij mee als hij. 	 Ai te lava iek kotor, sa kotora dukhal les, lesa andek than ke iek kotor si ando rhindo, vi le kaver kotora raduin pe lesa.


Jozef stond meteen op en vertrok diezelfde nacht nog met Maria en het kind naar Egypte. Hij bleef daar tot Herodes gestorven was. 	 O Josef wushtilo, lia la glata ai leska da, ai geletar e riate ande Egypt.


Na die twee dagen ging Jezus weer op weg naar Galilea. 	 Pala kodola dui dies O Jesus gelotar kotsar te zhal ande Galilee.


Eén van de volgelingen van Jezus in die stad kreeg een visioen. In dat visioen riep de Here hem. "Ananias!" "Ja, Here", antwoordde Ananias. 	 Sas ando Damascus iek disiplo kai busholas Ananias; O Del phendia leske ande ek vizion, "Ananias ," ai wo phendia, "Eta, me sim katse, Devla."


Op dezelfde manier sprenkelde hij bloed op de heilige tent en op alle toebehoren, dat werd gebruikt voor de eredienst. 	 Ai o Moses vi thodia o rat pe swunto tsera ai pe sa le swuntse dieli.


Maak u geen zorgen voor de dag van morgen. Ook morgen zal God u weer geven wat u nodig hebt. Leef dus gewoon bij de dag." 	 Anda kodia na nekezhin anda terhara, ke terhara lela sama pestar, ke ande swako dies si dosta nekezo."


Want God heeft hun het verlangen gegeven samen te werken en hun koninkrijk aan het beest te geven, totdat de woorden van God uitkomen. Daarmee vervullen zij zonder het te weten Gods plan. 	 Ke O Del thol lesko gindo ande lenge goji, ai won keren sar Wo mangel. Won chiden andek than ai phenen te den lengo them ka o lolo zhungalo zhigania zhi kai le vorbi le Devleske avena kerdile.


"Hoe lang heeft hij dit al?" vroeg Jezus aan de vader. 	 O Jesus phushlia katar lesko dat, "De sode vriama sas les beng ande leste?" O dat phendia, "De sar sas iek glata.


Maar u bent nu verlost van de zonde en slaven van God geworden. Het gevolg daarvan is dat u nu bij God hoort en eeuwig leven krijgt. 	 Numa akana skepime san katar o bezex, ai aven slugi le Devleske te keren leski buchi; akana nirin kai san phirade andek traio Swunto, ai te avel tume ando gor o traio kai chi mai getolpe.


Het zal u goed doen te horen dat onze broeder Timotheüs weer uit de gevangenis is. Als hij hier op tijd komt, zal ik u samen met hem bezoeken. 	 Mangav tume te zhanen kai o Timote anklisto avri andai temnitsa. Te avela mai sigo, anava les mansa kana avava te dikhav tume.


Volgens Mozes bent u alleen rechtvaardig als u precies doet wat in de wet staat; alleen d n zult u leven. 	 Eta so o Moses ramosardia pa sar sai te aves vorta angla Del trobul te les tu pala zokono, o manush kai lela pe pala zakono traiila katar kodo zakono.


In de Boeken staat het zo: "Doordat Abraham op God vertrouwde, werd hij vrijgesproken van schuld." (a) 	 "O Abraham pachaiape ando Del, ai O Del jinelas les vorta pala pesko pachamos."


Wie overwint, mag bij Mij op de troon zitten. Want Ik heb Zelf ook overwonnen en ben bij mijn Vader op de troon gaan zitten. 	 Me mekav kodoleske kai si les putiera ai niril te beshel mansa po than kai Me beshav. I Me, sas ma putiera ai nirisardem. Porme beshlem pasha Murho Dat kai beshel ando Lesko Than la putierako.


Wie zich aan de Zoon toevertrouwt, heeft eeuwig leven. Wie de Zoon ongehoorzaam is, zal het eeuwige leven niet ontvangen. Integendeel, de straf van God blijft op hem." 	 Kodo kai pachalpe ando Shav si les o traio kai chi mai getolpe: numa kodo kai chi pachalpe ando Shav chi dikhela o traio; numa e xoli le Devleski beshel pe leste.


Maar u hebt de Heilige Geest ontvangen en Hij woont in u. Daarom hoeft niemand anders u te leren wat God wil, want Hij Zelf is uw Leraar. Wat Hij zegt, is de waarheid en geen leugen. Doe daarom wat de Heilige Geest u geleerd heeft en blijf één met Christus. 	 Ai den tume goji ke lian katar O Kristo O Swunto Duxo kai traiil ande tumende, ai chi trobul te sicharel tume khonik. O Swunto Duxo le Kristosko kai si ande tumende sicharel tume so godi trobul te zhanen, ai O Swunto Duxo o chachimos sicharel tume, na o xoxaimos. Keren so mothol tumenge O Swunto Duxo, ai beshen astarde ka Kristo.


Maar de man wilde niet wachten en liet hem gevangen zetten, tot hij zijn schuld volledig zou hebben betaald. 	 Numa wo chi manglias, gelo ai thodias les ande temnitsa zhi pon pochinela so kamel.


Maar er was niemand in de hemel of op de aarde of onder de aarde, die de rol mocht openmaken en lezen. 	 Nai khonik ando rhaio vai pe phuv vai tela e phuv nashtilas te phutrel e klishka, ai nashtilas te dikhel andre.


Herinner de gelovigen eraan dat zij de overheid en het gezag moeten gehoorzamen; zij moeten altijd bereid zijn goed en eerlijk werk te doen. 	 Ai phen savorhenge ke trobul te lenpe palal bare, ai palai zhandari ke trobul te pachan lengo mui ai te keren so godi si mishto.


Zij zijn net kinderen die op straat spelen en tegen de andere kinderen zeggen: 'Wij hebben muziek gemaakt en jullie wilden niet dansen. Wij hebben begrafenisje gespeeld en jullie wilden niet treuren!' 	 Won miazon sar glate kai beshen ando bazari, ai kai den duma iek kavresa ai mothon, 'Jilabadiam ande tuturaza, ai tume chi kheldian ai jilabadian jilia miloso ai tume chi ruian.'


Broeders, nadat wij u een tijd alleen moesten laten (hoewel ons hart bij u bleef) hebben wij erg ons best gedaan weer naar u terug te keren. Wij verlangden naar u en wilden heel graag naar u toe. 	 Numa ame, amare phral, de sar geliamtar tumendar pe xantsi vriama, amaro stato nai tumensa, numa tume ande amare ile san, amenge si anda tumende ai sa amare ilesa mangas te mai dikhas tume!


Alles loopt op zijn einde. Wees daarom kalm en nuchter, anders kunt u niet bidden. 	 Numa sigo vriama swako diela si te getolpe. Traiin malades ai te aven tumare ginduria vuzhe, saxke te sai rhugin tume.


Neem nooit wraak, vrienden! Laat dat maar aan God over, want Hij heeft gezegd: "Als er gestraft moet worden, doe Ik dat. Ik zal het wel betaald zetten." (a) Weet u wat u moet doen? 	 Murhe phral, le shave le Devleske, te kerdia tumenge vari kon nasulimos na keren vi tume palpale, numa meken e xoli le Devleski te kerel kodia. Ke si ramome, "Me kerava nasulimos kodoleske kai kerdia nasulimos karing mande. Me pochinava palpale mothol O Del."


Daardoor kwam Petrus tot zichzelf. "Het is dus toch echt!" zei hij. "Nu weet ik dat God Zijn engel heeft gestuurd om mij uit de handen van Herodes te redden en mij te beschermen tegen de Joden." 	 Avilo peste o Petri ai mothol, akana dikhav ke chaches O Del tradia peske angelos, ai ke lia ma anda vas le amperatosko, ai so godi le Zhiduvuria azhukerenas.


Die zal u en al uw huisgenoten vertellen hoe u gered kunt worden.' 	 kai mothola tuke o divano, kai tu ai chi familia avena skepime."


Petrus legde hun uit wat er precies gebeurd was. Hij vertelde eerst dat hij in Joppe had gelogeerd. 	 Ai o Petri liape te mothol lenge so kerdilia, phenelas, "Simas ando Joppa, ai sar rhugivas ma, dikhlem viziona, vari so kai miazolas sar ek bari selia, kai sas phangli kal shtar koltsuria, hulelas anda cheri ai avili zhi mande.


Maria nam deze dingen stil in zich op en dacht er veel over na. 	 Numa e Maria garavelas kodola dieli ande peske goji ai delas pe goji ande peste.


De mannen werden aan de apostelen voorgesteld. Die baden voor hen en legden de handen op hen. 	 Andine le kal slugi kai kana rhugisaile thode le vas pe lende.


Niemand mag op je neerkijken omdat je nog jong bent. Wees een voorbeeld door wat je zegt en doet, door je liefde, geloof en zuiverheid. 	 Na mek khonik te rimol tu ka san terno, numa sikav le manushenge kai pachanpe ando Del, sar des duma, sar phires le Devlesa, chi dragostia, cho pachamos, ai cho vuzhimos.


In één van de andere psalmen staat het weer anders: 'God, U zult het lichaam van Uw heilige dienaar niet laten vergaan.' (C) 	 Anda kodia, mai phenel ande kolaver Psalm 16:8-11, chi mekesa kodoles kai si chiro te cherniol.


Daarom ben ik zonder aarzelen meegegaan toen u mij liet vragen bij u te komen. Maar ik ben wel benieuwd waarom u dat hebt gedaan." 	 Anda kodia kana akhardian ma, avilem vi te mothav vari so, numa manglemas te zhanav sostar kerdian ma te avav?"


Hij was echter nergens te vinden. Daarom liepen ze terug naar Jeruzalem. 	 Numa chi arakhle les, pale gele ande Jerusalem te roden les.


Ik heb hun verteld wie U bent en zal dat blijven doen. Want Ik wil dat Uw liefde voor Mij in hen zal zijn, en dat Ikzelf ook in hen zal zijn." 	 Me kerdem len te zhanen chiro anav, ai mai kerava len te zhanen tu: saxke e dragostia kai si tu mange te avel ande lende, ai vi me te avav ande lende."


Later waren Zijn twaalf discipelen en enkele anderen met Hem alleen. Zij vroegen wat Hij nu eigenlijk met die gelijkenis bedoelde. 	 Kana O Jesus sas korkorho, uni manush kai ashunde les ai le desh u dui disipluria avile leste ai phushle les pa paramichi.


Broeders, wacht geduldig tot de Here terugkomt, zoals een boer tot de herfst wacht om zijn oogst binnen te halen. 	 Murhe phral, rhevdin zhi kai avel O Kristo, dikhen sar o manush kai shudel e sumuntsa si le rhavda te azhukerel te del e phuv o lasho xaben. Wo rhevdil zhi kai aven le breshinda.


Hij spreekt zomaar in het openbaar en niemand zegt er wat van. Misschien is de Hoge Raad erachter gekomen dat Hij toch de Christus is. 	 Dikh! Del duma angla savorhenge, ai khonik chi phenel leske kanchi! Amborim ke le bare kai poronchin zhanen ke wo si O Kristo?


En over welke mensen spreek ik hier? Wie kwamen, nadat zij God hadden horen spreken, tegen Hem in opstand? Dat waren de mensen die onder leiding van Mozes uit Egypte trokken. 	 Kon sas kodole manush kai ashunde o glaso le Devlesko ande pusta, ai chi mangle te keren so manglia O Del lendar? Sa le manush kai avile andai Egypt le Mosesosa.


Daarom heb ik ook Timotheüs naar u toegestuurd. Hij is voor mij als een eigen kind, een trouw dienaar van de Here. Hij zal u eraan herinneren hoe ik voor Jezus Christus leef en welk onderwijs ik in elke gemeente geef. 	 Anda kodia tradem tumenge o Timote, kai si murho drago shav, ai chacho ando Del, phenela tumenge save si murhe droma ando Kristo, ai chi fiela sicharav kai godi ande sa le khangeria.


Dit is de betekenis van de zeven sterren in mijn rechterhand en van de zeven olielampen: De zeven sterren zijn de boodschappers (B) van de zeven gemeenten en de zeven lampen zijn die gemeenten zelf." 	 O garadimos le efta chererhange kai dikhes ando murho chacho vas ai le efta lamponge znachin: le efta chererhaia si le angeluria le efta khangeriange, ai le efta lampuria si le efta khangeria.


De ander zei dat hij net vijf paar ossen had gekocht en die zou gaan keuren. 	 Ai kaver phendia, "Chindem panzh zhute gurumlia, ai zhav te zumav le; iertisar ma."


maar het kan ook zijn dat ik het de moeite waard vind zèlf met hen mee te gaan. 	 Te sai zhav, won sai zhan mansa.


En wat uw vraag betreft, u weet best wat u moet doen. Geen overspel plegen, niet doden, niet stelen, niet liegen en eerbied voor uw ouders hebben." 	 Zhanes le zakonuria, "Na ker kurvia, na mudar, na chor, na xoxav, preznaisar che dades ai cha da."


Ik wens u de genade en de vrede toe van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus. 	 O mishtimos, ai e pacha, te avel tumenge dine katar O Del amaro Dat, ai amaro Devlesko O Jesus Kristo.


Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal Ik te eten geven van de levensboom die in de tuin van God staat. 	 Si tume khan! Ashunen mishto so phenel O Duxo ka le khangeria. Savorhenge kai si les e putiera ai niril, Me dava les e fruta la Krengaki le Traioski ande Bar le Devleski."


Noem nooit een mens 'Vader'. Want u hebt maar één Vader, God in de hemel. 	 Na phenen kanikaske pe phuv "Murho Dat". Ke iek ferdi si tumaro Dat kodo kai si ando rhaio.


Er stonden ook enkele Farizeeërs bij, 	 Won kai sas tradine, sas anda le Farizeanuria.


Twee misdadigers werden samen met Hem naar de plaats van terechtstelling gebracht. 	 Aver dui manush sas ningerde le Jesusosa te aven mardo.


Hoe durft u dan een andere gelovige te veroordelen of op hem neer te kijken? Wij zullen ieder voor zich voor Christus terecht moeten staan. 	 Numa tu - Sostar doshares che phrales? Ai tu - gratsia tuke cho phral? Ke savorhe avasa angla Del, te kerel kris pe amende wo.


Blijf trouw aan wat u in het begin gehoord hebt. Als u dat doet, zult u altijd één zijn met de Zoon en de Vader. 	 Anda kodia, garaven mishto ande tumare ile e lashi viasta kai ashundian de anda gor. Ke te garavena ande tumare ile so ashundian de anda gor, traiin vi tume andek than le Shavesa ai le Dadesa.


Nee, hij maakt eerst het eten voor zijn heer klaar en bedient hem. Pas dan kan hij zelf gaan eten. 	 Vai chi phenela leske, "Lashar mange te xav, tho angla tute pishtiri ai podaisar ma zhi kai xav ai piiav; ai antunchi tu xasa ai pesa."


Als wij dit alles samenvatten, betekent dit dat allen één van hart en ziel moeten zijn. Leef met elkaar mee en houd van elkaar. 	 Ai te avel tumen swakones iek gindo ai iek dragostia, trobul te aven drazhi iek kavreske sar phral, ai trobul te aven lashe ai pachivale iek kavresa.


Op het ogenblik hebt u meer dan genoeg en kunt u hen uit de nood helpen. Later kunnen zij u eventueel helpen, als het nodig is. Waar het om gaat, is een rechtvaardige verdeling. 	 Ai porme te na avela tumen andek dies ai len te avela, won sai dena tumen, ai kadia si kai avela saikfielo.


Dat lokte de kritiek van de Farizeeërs en de godsdienstleraars uit. Zij vonden het een schande dat Hij Zich met zulk soort mensen bemoeide. Hij ging zelfs met hen eten! 	 Ai le Farizeanuria ai le Gramnoturia denas pe duma, phenenas, kado manush primil le bezexalen, ai xal lensa.


Dan zal Ik tegen de mensen aan mijn rechterhand zeggen: 'Kom, gezegende kinderen van mijn Vader. U mag het Koninkrijk binnengaan, dat van het begin van de wereld af voor u bestemd is. 	 Antunchi o amperato si te mothol kodolenge ka lesko vas o chacho, "Aven tume kai san raduime katar murho Dat, len so sas tumenge shinado e amperetsia kai sas getome tumenge de sar sas e lumia kerdi.


Ik ben de Alfa en de Omega, de eerste en de laatste, het begin en het einde." 	 Me sim o "A" ai o "Z", o "de anda gor" ai o "zhando gor", o Pervo ai o Paluno.


Jezus zei: "Wanneer u Mij gedood hebt (A), zult u weten wie Ik ben. Dan zal het u duidelijk zijn dat Ik niet mijn eigen wil heb gedaan, maar alleen heb gezegd wat de Vader Mij geleerd heeft. 	 Antunchi O Jesus phendia lenge, "Kana vazden le Shaves le Manushesko, antunchi zhanena "Kon sim me," ai ke chi kerav kanchi mandar, numa dav duma ferdi so O Dat sichardia ma.


Laat u niets wijsmaken door hen die proberen zulke zonden goed te praten, want God zal mensen die dat soort dingen doen, vreselijk straffen. 	 Te na dziliarel tume khonik dzile vorbensa, ke pala kasavendar dosha si kai e xoli le Devleski si te avel pe kodola kai chi mangen te pachan lesko mui.


Later koos Hij een aantal mannen uit. Hij wilde dat zij met Hem meegingen. 	 Antunchi O Jesus gelo po plai ai akhardia peste le manushen kai manglia. Won avile leste.


Maar als iemand iets tegen mij zegt in een taal die ik niet versta, blijven wij vreemden voor elkaar. 	 No te na haliarava kodia shib, sim iek sirbatiko kodo leske kai del duma, ai kodo kai del duma si mange sirbatiko.


Drie dagen later vroeg hij de leiders van de Joodse gemeenschap bij hem te komen. "Mannen broeders", zei hij, "hoewel ik geen enkele misdaad tegen ons volk en onze oude tradities heb begaan, ben ik toch door de Joden in Jeruzalem gevangen genomen en aan de Romeinen uitgeleverd. 	 Trin dies pala kodia o Pavlo akhardia peste le bare le Zhidovonge kai sas ande Rome. Kana chidinisaile, wo phendia lenge, "Manushale, Murhe phral! Ivia ke chi kerdem kanch amare narodoske, ai chi rimosardem o zakono amare dadengo, aterdiarde ma ande Jerusalem, ai dine ma kal Romanuria.


Zij dachten dat Hij dit zei omdat zij geen brood bij zich hadden. 	 Le disipluria denaspe duma mashkar pende, ai phenenas, "Ke chi liam amensa manrho," phenel kadia.


Want door dat snijden in uw lichaam maakt u het echt niet in orde met God. Waar het om gaat, is dat wij God door de Heilige Geest aanbidden. Dan zijn wij pas echt 'besneden'. Wij beroemen ons op wat Christus voor ons heeft gedaan. 	 Ame sam ai na won, kai sikavas o chacho semno ando stato, ke ame luvudis le Devles katar lesko Swunto Duxo, ai raduis ame ando amaro pachamos ando Jesus Kristo.


Zij vroegen: "Meester, waar woont U?" 	 Phendia lenge, "Aven ai dikhen." Won avile ai dikhle kai beshelas, beshlo lesa kodo dies. Kodo sas pala miazutso karing le shtar chasuria.


Toen ik dus de onzekerheid niet langer kon verdragen, stuurde ik Timotheüs naar u toe om te zien hoe het met uw geloof was. Want ik zou het vreselijk vinden als satan u had verleid en al ons werk zinloos was geweest. 	 Anda kodia kai ma nas ma rhavda te azhukerav, tradem amare phrales o Timote te dikhel sar si tumaro pachamos. Ke daravas ke o beng rimosardia tume, ai sa amari buchi kai kerdiam mashkar tumende avilino intaino.


Ook Samuël en alle andere profeten die na hem kwamen, hebben dit voorspeld. 	 Sa le profeturia kai dine duma de katar o Samuel, vi won phende pa kadala dies.


Als zij klaar zijn met hun getuigenis, zal het beest uit de bodemloze put opkomen en hun de oorlog aandoen. Het zal hen overwinnen en doden. 	 Kana gata te den duma pa Del, o chorho zhungalo zhigeni kerdia marimos lensa. Avilo katar o gropo. O chorho zhungalo zhigeni si les putiera pe lende te mudaren le.


Allen hier, ook de soldaten, weten dat ik terwille van Christus gevangen zit. 	 Kadia si kai sa le ketani kai garaven o baro kher ai sa le kolaver zhanen ke ande lantsuria sim kai kerdem buchi le Kristoski.


Jezus kwam tussenbeide en zei: "In deze wereld doen de koningen en heersers met hun onderdanen wat ze willen. En de onderdanen moeten het maar goed vinden. 	 O Jesus phendia lenge, "Le amperatsi kadala lumiake si le putiera pe pengo narodo, ai kodola manush bushon "Vortacha le manushenge."


Het is altijd Zijn bedoeling geweest ons als Zijn kinderen aan te nemen door Jezus Christus, 	 Wo shinadiasas ame ande peski dragostia te avas leske shave katar O Jesus Kristo, wo manglia ke drago sas leske.


Daarbij moet u niet te veel aandacht aan uw uiterlijk besteden. Het gaat niet om een mooi kapsel, dure sieraden of schitterende kleren. 	 Ai na roden te shukaren tume le sumnakasa, ai le tsaliensa, ai na hulaven tumare bal sar le zhuvlia kadala lumiake te prinzhardion, ke e shuk la zhuvliaki nai andel tsalia le shukar kai si pe late,


Ik heb dit geschreven aan u, die in de Zoon van God gelooft, om u de zekerheid te geven dat u eeuwig leven hebt. 	 Me ramov tumenge kadala dieli kai pachanpe ando anav le Shavesko le Devlesko, saxke te zhanen ke si tume o traio kai chi mai getolpe, ai tume kai pachan tume ando anav le Shavesko le Devlesko.


De schepping ziet hunkerend uit naar het moment waarop zal blijken wie de zonen van God zijn. 	 Sai e lumia azhukerel sar mai sigo e vriama kai O Del sikavela peske shaven.


Omdat het koud was, hadden de knechten en bewakers een vuur gemaakt waarbij zij zich warmden. Petrus ging er ook bij staan. 	 Ai le slugi ai zhandari beshenas anda punrhende kotse, kai kerde iag le angaresa, ke shil sas: Ai tachonas, vi o Petri sas lensa, ai tacholas vi wo.


Verdraag het maar als ik nog even zo 'dwaas' doorga op dit onderwerp. Maar natuurlijk verdraagt u mij! 	 Manglemas te rhevdin xantsi dzilimos, e rhevdin man! Zhaluzo sim anda tumende numa iek zhaluzia kai si Devleski.


Dus, zoals wij op de aardse Adam lijken, zullen wij ook op de hemelse Christus lijken. 	 Ai sar savorhe ningerdiam o patreto la phuviakoresko, vi kadia ningerasa le cheresko.


Jezus gaf een schreeuw en stierf. 	 Antunchi O Jesus dias mui ando baro glaso ai dias pesko duxo opre, ai mulo.


Ieder moet voor zichzelf uitmaken hoeveel hij zal geven. Dwing niemand iets te geven, want dan doet hij het met tegenzin. God houdt ervan dat u met een blij hart geeft. 	 Trobul swako manush te del, sar haliarel ande pesko ilo, ai na te mothol sostar dem, vai musai sas leske te del; ke O Del drago leske kodo kai del raduimasa.


In alle opzichten bent u een voorbeeld; in geloof, in spreken en kennis, in enthousiasme en liefde voor ons. Blink dan ook uit in vrijgevigheid! 	 Barvale san ande soste godi, ando pachamos, ando divano, ande goji, ai ando zhutimos, ande soste godi, ai tumari dragostia kai si tume amenge, ai ame mangas te aven barvale ande kadia buchi la dragostiaki.


De man keek om zich heen en zei: "Ja, ik zie de mensen lopen. Maar, wat raar, het lijken net bomen." 	 Ai wo vazdia le iakha, ai phendia leske, "E, dichol mange le manush, numa miazon le khash phirenas."


Want er zijn er velen die weigeren te gehoorzamen; dat geldt in het bijzonder voor de Joden onder hen, die onzin spreken en beweren, dat christenen zich aan de Joodse wetten moeten houden. (A) 	 Ke si but ai mai but mashkar le Zhiduvuria kai dinepe le Devleske, won chi lenpe palai Vorba le Devleski, ai rimon le narodos penge bi malade divanonsa.


En waarom zouden wij dan nog één uur langer willens en wetens gevaar lopen? 	 Ai ame sostar sam swako chaso ande dar?


"Geachte leiders van Israël: Als ik het goed begrijp, worden wij vandaag verhoord omdat wij iets voor een invalide man hebben gedaan, waardoor hij is genezen. 	 Tuma phushen ame adies andak mishtimos kai sas kerdo ieke manusheske kai sas naswalo. Ai ame mothas tumenge sar sastilo.


Laat zien dat U achter ons staat, door mensen te genezen. Laten er wonderen en tekenen gebeuren wanneer wij namens Uw dienaar Jezus optreden." 	 Kana lunzhardian cho vas te kerdiol sastimata, ai mirakluria ai bare bucha ando anav cho Swuntone Shav o Jesus.


Door de goedheid van God heeft Jezus de dood geproefd voor iedereen in de hele wereld. Het was juist en goed dat God, Die alles terwille van Zichzelf heeft gemaakt, Jezus heeft laten lijden. Daardoor heeft Hij vele van Zijn zonen in Zijn heerlijkheid laten delen. Door Zijn lijden is Jezus hun volmaakte leider geworden, de enige die hen kon redden. 	 Vorta sas le Devlesko te kerel sa le dieli pala lesko luvudimos, te mekel O Jesus te chinuil pala le bezexa le manushenge. Ke anda kodia, wo anel but shave le Devleske ando rhaio. Ke pala lesko chinuimos, wo si o barolo ai chacholo. Ferdi wo sai skepil le manushen.


Maar anderen zeiden dat Hij Elia was en weer anderen noemden Hem een nieuwe profeet. 	 Uni phenen, "Kado si o Elias." Ai aver phenen, "Kado si iek profeto, vai sar iek andal profeturia."


Terwijl Hij zat te eten, kwam er een vrouw naar Hem toe. Zij had een kruikje kostbare zalfolie bij zich. Dat goot ze leeg over Zijn hoofd. 	 Iek zhuvli avili leste ai andias o mai kuchi duxi, sar beshelas ka e skafidi, shordias les pe lesko shero.


De leider ging er met zijn mannen op af en nam de apostelen zonder geweld gevangen; zij waren bang dat het volk hen anders met stenen zou bekogelen. 	 O baro le ketanengo gelo peske manushensa, ai andine le, numa chi line le pe zor, ke daranas katar o narodo ke shudel le baxensa pe lende.


Jullie zijn blinde leiders! U zegt dat het niets betekent als iemand bij de tempel zweert. Dan mag hij zijn eed breken. Maar zweert hij bij het goud van de tempel, dan moet hij zijn eed houden. 	 "Nasul tumenge, tume korhe kai ningeren le korhen! Tume phenen, "Kon godi solaxala pe tamplo, kodia nai khanchi; numa kon godi solaxala po sumnakai kai si ande tamplo, kodo phanglo lo ka peske solax!"


U schijnt te denken dat u geestelijk al verzadigd bent. Als rijke koningen zit u op uw troon. Ja, was u maar koningen! Dan zouden wij samen met u regeren. 	 Vunzhe chaile san! Vunzhe barvale san! Tume traiin sar amperaturia bi amensa, ai te dashtinas te aven bare, kashte te lia ame avas bare tumensa.


Jezus zei: "Ik heb jullie alle twaalf uitgekozen, maar één van jullie is een duivel." 	 O Jesus phendia lenge, "Pate chi alosardem tumen me, le desh u duien? Ai iek anda tumende si iek beng!"