"Van jongsaf aan", antwoordde deze. "De boze geest heeft hem vaak in het vuur en in het water laten vallen om hem te vermoorden. Heb medelijden met ons en doe iets als U kunt." 	 Ai butivar perel ande iag, ai ando pai te mudarel les: numa te sai keres vari so, av mila pe amende, ai zhutis ame.


Jezus zag dat de man heel goed begreep waar het om ging en zei tegen hem: "U bent niet ver van het Koninkrijk van God." Toen Hij dat had gezegd, durfde niemand Hem nog iets te vragen. 	 Ai kana O Jesus zhanelas ke wo haliardia, phendia leske, "Tu san nai dur katar e amperetsia le Devleski. Pala kodia khonik chi tromalas te phushel lestar vari so.


"Dat is de stem van een god en niet van een mens!" 	 Ai o narodo tsipilas, phenenas, "Nai kado manush kai del duma, numa del si."


Zoals de Vader de doden levend maakt, zo zal ook de Zoon levend maken wie Hij wil. 	 Ke sar O Dat wushtiavel le mulen, ai del le o traio, saikfielo O Shav del o traio kodolen kai mangel wo.


Is God dan onrechtvaardig? Geen sprake van! 	 So te mothas? Ke O Del chi kerel vorta? Nichi.


Broeders, denk niet dat u allemaal leraars bent, want een leraar wordt strenger beoordeeld, omdat zijn verantwoording groter is. 	 Murhe phral, chi trobul te avel but narodo mashkar tumende kai sicharel, ke zhanen ke ame kai sicharas avasa dine pe kris mai zurales ke sar le kolaver.


dan is het land van ons.' Ze sloegen hem het erf af en vermoordden hem. 	 Ai gonisarde les dur katar e rez, ai mudarde les. "Akana, so kerel lenge o gazda la rezako?" "Avela ai mudarela kodole manushen, ai dela e rez kal kolaver."


Wij zijn echter, al wonen wij hier op aarde, burgers van een stad in de hemel, vanwaar wij ook onze Verlosser verwachten, de Here Jezus Christus. 	 Numa ame, amaro kher si ando rhaio, ai azhukeras sa amare ilesa te avel anda rhaio amaro skepitori, le Devles O Jesus Kristo.


Nee, God heeft juist wat voor de wereld dwaas is, uitgekozen om hen die zichzelf zo wijs vinden, terecht te wijzen. Hij heeft de zwakken van de wereld uitgekozen om de sterken te beschamen. 	 Numa O Del alosardia le dile dieli la lumiake te sikavel e dosh le gojavrenge, O Del alosardia le slabi dieli la lumiake te rimol zurales.


De twaalf stammen van Israël verwachten dat ook en dienen God daarom heel serieus, dag en nacht. Maar koning Agrippa, ik word ervoor vervolgd! 	 Le desh u dui vitsi amare narodoske pachanpe ke dikhena ke kerdiol so sas shinado, ande kodia keren buchi le Devleski raduimasa, vi adiese ai vi e riate. Anda kodia Amperatona Agrippa, pala kado pachamos sim dino ande kris katar le Zhiduvuria.


Zij zullen hun vrienden verraden; ze zullen roekeloos en opgeblazen zijn en liever hun driften volgen dan God aanbidden. 	 ai avena defial nasul ai mangen te maren ai dukhaven kodola manushen kai si lashe, ai avena nasul penge vortachensa, ai xoliavona sigo, ai avena bare barimatange, ai avela lenge drago mai but e lumia ke sar O Del.


Door onze eenheid met Christus zijn wij het eigendom van God geworden. Dat is altijd de bedoeling geweest van Hem, Die alles doet zoals Hij Zelf wil en goed vindt. 	 Ande amaro phanglimos le Kristosa liam amaro skepimos, ke O Del alosardiasas ame mai anglal pala pesko plano, ai O Del kerel swako diela sar manglia wo te kerel.


Er kwamen enkele Farizeeërs naar Hem toe. Om Hem uit Zijn tent te lokken, vroegen zij: "Mag een man van zijn vrouw scheiden?" 	 Ai le Farizeanuria avile leste, ai phushle les, "Dar vorta ai slobodo ando zakono te mekel o manush peska rhomnia anda vari soste godi?" te zumaven les.


"Geen sprake van! Ik wil niet dat U mijn voeten wast!" zei Petrus. "Als Ik ze niet mag wassen, Petrus, ben je mijn vriend niet", antwoordde Jezus. 	 O Petri phendia leske, "Na chi iek data chi xalavesa murhe punrhe!" O Jesus phendia leske, "Te na xalavav che punrhe tu chi mai avesa murho disiplo."


Vrouwen, doe wat uw man van u vraagt, ook als u een man hebt die zelf niet doet wat God van hem vraagt. 	 Ai tume le rhomnia, keren so mothon tumenge tumare rhom, saxke te si ka iek anda lende kai chi pachalpe ande Vorba le Devleski parhudiola ai avela ka Del pala traio o vorta kai traiin bi te mothon chi iek vorba,


meteen daarna weer vergeten is hoe hij er uitziet. 	 Ai porme kana dikhliape zhaltar, ai strazo bustrel sar sas.


Het is wel duidelijk dat geloof alleen niets te betekenen heeft. U moet het ook laten blijken uit wat u doet. Geloof dat niet uit daden blijkt, is geen geloof; het is dood en zinloos. 	 No sakadia si le pachamos, o pachamos korkorho bi le lashimasko, chi mol kanchi.


Terwijl zij nog in Nazareth woonden, begon Johannes de Doper te preken in de woestijn van Judea. 	 Ande kodia vriama o Iovano o baptisto dias duma ande pusta ande Judea.


Petrus zei: "Het is mij nu pas echt duidelijk dat God geen onderscheid maakt tussen mensen. 	 Antunchi o Petri phendia, "Chachimasa akana zhanav ke O Del nai leske mai drago iek manush de sar aver.


Hij begon te vloeken en te tieren en beweerde bij hoog en bij laag dat hij Jezus niet kende. "Ik ken die Man niet", zei hij. 	 Numa o Petri dias pe armaia ai solaxadias lenge, "Me chi zhanav kadale manushes."


Begrijpt u niet dat het in ons voordeel is als deze Man in plaats van het volk sterft? Anders raken wij dit hele volk nog kwijt." 	 Tume chi haliaren ke mai mishto tumenge te avel iek manush te merel pala sa o narodo, de sar pala sa o them te avela pharhado?"


Dan zullen de twee profeten een luide stem uit de hemel horen zeggen: "Kom hierheen omhoog!" Voor de ogen van hun vijanden zullen zij in een wolk naar de hemel gaan. 	 Porme le dui manush ashunde ek glaso andai rhaio phenelas, "Aidi opre katse." Ai won ankliste opre ando rhaio ando ek nuvero kana lenge duzhmaia dikhenas.


Zoals alleen de geest van een mens weet wat in een mens omgaat, weet ook alleen de Geest van God wat er in God is. 	 Savo andal manush chaches zhanen le dieli le manusheske, te na avela o Duxo le Manushesko kai san ande leste? Saikfielo khonik chi zhanel le dieli le Devleske, de ferdi O Duxo le Devlesko.


Maar wat voor lijden wij hier ook doormaken, het valt in het niet bij de schitterende heerlijkheid, die God ons straks zal laten zien. 	 Gindiv ke o chino kai dikhas akana nashtil te avel iekfialo ke sar o luvudimos le Devlesko kai O Del sikavela amenge.


"Van de keizer", antwoordden zij. "Wel", zei Hij, "geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is." 	 Won phende leske, "O Caesar" Antunchi O Jesus phendias lenge, "Den ka Caesar so si lesko, ai den ka Del so si le Devlesko."


Bevrijd u van alle gevoelens van haat en bedrog. Het moet afgelopen zijn met schijnheiligheid, jaloezie en roddel! 	 Shuden sa o vurhichimos, xoxaimos, dziliarimos, o pupuimos, ai e zhaluzia, na ker barimata, na mangen so si kolavres, na kerdion so chi san.


Zij werd in die tijd ziek en stierf. Nadat men haar gewassen had, werd zij in een kamer op de bovenverdieping gelegd. 	 Naswaili ande kodia vriama ai muli; kana xalade la, angerde la andek soba opre.


Alle eer is voor God, onze Vader, voor altijd en eeuwig. Amen. 	 Ka Del amaro Dat te avel luvudimos ande swako vriama. Amen.


Zijn discipelen zeiden: "Hoe kunt U dat nu vragen? U staat midden tussen de mensen!" 	 Leske disipluria phende leske, "Tu dikhes but narodo pashon pasha tute katar swako rig, ai tu mothos, "Kon azbadia ma?"


Eén van hen heette Lydia, een zakenvrouw uit Thyatira, die purperen stoffen verkocht. Zij leefde dicht bij God en luisterde heel aandachtig naar ons. De Here opende haar hart, zodat zij aannam wat Paulus zei. 	 Ek anda lende busholas Lydia, bichinelas brazba poxtan ando foro kai bushol Thyatira. Woi sas ek zhuvli kai pachalaspe ando Del, ai ashunelas: O Del phuterdia lako ilo te sai ashunel so motholas o Paul.


"Maar wie kan dan wel gered worden?" vroegen de mensen die het hadden gehoord. 	 Le manush kai ashunenas leste phende, "Apo, kon sai avela skepime?"


Want zij wisten nog niet dat er geschreven stond dat Hij uit de dood zou terugkomen. 	 Ke chi haliarenas inker ke E Vorba le Devleski motholas ke O Kristo trobulas te zhuvindil mashkar le mule.


Christus, de Zoon, heeft ons het eeuwige leven beloofd. 	 Ai eta so shinadia O Kristo, ke del ame o traio kai chi mai getolpe.


Dat heb Ik Mij vanaf het begin al voorgenomen.' (A) 	 Mothol O Del kai dia te zhanen kadale buchi de anda gor la lumiake.


Deze mensen moeten tot zwijgen worden gebracht; het brengt hele families in verwarring. Daar moet een einde aan komen. Dat soort leraars brengt een verkeerde leer en is alleen maar op geld uit. 	 Trobul te phanaven lenge muia, ke won rimon bute familian, ai sicharen so chi trobul, te nirin love le chorimasa.


Jesaja had al eerder gezegd: "Als God niet zo goed was geweest om enkele Israëlieten over te laten, zou het volk van Israël volledig uitgeroeid zijn, net als de inwoners van Sodom en Gomorra." (g) 	 Ai sar phendiasas o Esais mai anglal, te na meklino amenge O Del xantsi anda amari vitsa, iame aviliamas sar o Sodom sas te miazovas po Gormorrha.


Zulk zout is waardeloos. U kunt het niet meer gebruiken, zelfs niet als mest. Het is alleen nog geschikt om weggegooid te worden. Onthoud dit goed." 	 Chi avela lasho chi la phuviake, ai chi le gunoieske, shuda les avri. Savo kai si le khan te ashunel, ashunel!"


Toen het graan begon te groeien, schoot ook het onkruid op. 	 Kana o jiv barilo ai dia fruta, vi o rherto dichilo.


Laat eerst maar eens in uw leven de gevolgen van de bekering zichtbaar worden. 	 Keren so sikavel ke chaches amboldian tume katar tumare bezexa te avel fruta tumendar. Ai na gindin ke vorta san kana phenen tumenge, '' Abraham si amaro dat'' ke me phenav tumenge ke o Del sai kerel anda kadala bax shave le Abrahamoske.


De Vader en Ik zijn één." 	 Me ai O Dat sam iek.


"Hoe kan David hem dan 'Here' noemen?" vroeg Jezus. "Want hij heeft gezegd: 	 O Jesus phendias lenge, "Sar, antunchi o David kana sas O Swunto Duxo pe leste akhardias les, 'Gazda?'" phendias,


Als het zo gaat, komen allen die woorden van God kunnen doorgeven aan de beurt. Daardoor zullen alle aanwezigen iets leren en bemoedigd worden. 	 Ke savorhe sai profetin pala iek kavreske, kashte te aven sicharde. Ai savorhe te aven raduime.


Toen zij in Jeruzalem kwamen, werden zij door de christengemeente, de apostelen en de leiders, met open armen ontvangen. Paulus en Barnabas vertelden wat God met hen had gedaan. 	 Kana aresle ande Jerusalem, e khangeri akhardia le peste, ai le apostluria ai le mai phure, ai phende lenge so godi O Del kerdia sas lensa.


"Luister goed, allemaal", zei Hij. "Heeft de profeet Jesaja niet geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn voor alle volken? Maar wat hebben jullie ervan gemaakt? Een rovershol!" 	 Ai sicharelas le, phenel lenge, "Ramome, murho kher avela akhardo rhugimasko: ande sa le thema. Numa tume keren anda leste shtala chorengi."


Een weduwe, die bijzonder werk in de gemeente wil doen, moet tenminste zestig jaar zijn en mag haar man niet ontrouw zijn geweest. 	 Iek zhuvli kai si phivli ai kai mangel o zhutimos andal khangeri trobul te avel sar godi shovardesh bershengi, ai kai sas ansurime ferdi iek data.


Houd uw eigen overtuiging dan voor uzelf. God weet ervan. U bent gelukkig als u zonder een schuldig geweten alles kunt eten, waarvan u meent dat het goed is. 	 So haliares tu korkorho pa kodia diela garav tuke ai angla Del. Raduime lo kodo kai chi haliarel pe doshalo kana mangel te kerel iek diela!


Nu wij tot hetzelfde lichaam behoren, is de wederzijdse haat verdwenen, want wij zijn allebei met God verzoend. Door het kruis is er een einde aan de tegenstelling gekomen. 	 Pala peski martia pe trushul O Kristo mudardia e xoli, le trushulesa chidia andek than le duie vitsen ande iek stato ai kerdia e pacha mashkar O Del ai won.


Wees blij, want God gaat iets geweldigs voor u doen. Geef niet op als u het erg moeilijk krijgt en houd nooit op met bidden. 	 Aven raduime ke zhanen ande soste pachan tume; kana avel o baio pe tumende, rhevdin; rhugin tume sagda;


De vader van Jozef was Eli; de vader van Eli was Matthat; de vader van Matthat was Levi; de vader van Levi was Melchi; de vader van Melchi was Jannai; de vader van Jannai was Jozef; 	 o shav le Matthatosko, o shav le Levisosko, o shav le Mechisosko, o shav le Jannaisosko, o shav le Josefosko,


Jezus wist wat zij dachten. "Een verdeeld koninkrijk valt uiteen", zei Hij. "Een stad of huis waar verdeeldheid heerst, blijft niet bestaan. 	 O Jesus zhanelas lenge ginduria, ai phendias lenge, "Swako amperetsia kai si xulade pe peste si te xaiil, swako foro vai familia kai si xulade pe peste chi ashena.


"Bent u zelf op die gedachte gekomen?" vroeg Jezus. "Of hebben anderen u dat verteld?" 	 O Jesus dia les atweto, "Tu anda tute mothos kodia, vai le kolaver phende tuke pa mande?"


Gelukkig kwam er ook iemand langs die medelijden kreeg toen hij hem daar zag liggen. Het was een Samaritaan, een vijand van de Joden. (A) 	 Numa iek Samaritan kai phirelas, nakhlo kotsar, ai kana dikhlia les. Sas les mila pe leste.


Wij hebben gehoord dat er bij u, die niet van Joodse afkomst bent, grote opschudding en onzekerheid is ontstaan door wat sommigen van ons u hebben verteld. Wel, dat hebben zij niet in onze opdracht gedaan. 	 Ashundiam, ke uni manush kai gele tumende amendar, ai kai ame chi tradiam le, dziliarde tume, phenenas, trobul te aven shinde ai garaven o zakono; ame chi phendiam lenge te phenen kadala vorbi.


Uit de troon kwamen bliksemschichten en donderslagen en allerlei andere geluiden. Vlak voor de troon stonden zeven brandende fakkels; dat zijn de zeven Geesten van God. 	 Rhonjito tele ai rhonjito avile anda o than kai Wo beshlo, ai glasuria sas ande rhonjito. Ai sas angla o than kai Wo beshlo efta lampuria phabonas, kodole sas le efta Duxuria le Devleske.


Direct toen Hij uit het water kwam, zag Jezus dat de hemel openscheurde en de Heilige Geest als een duif op Hem neerstreek. 	 Kana O Jesus anklisto anda pai, strazo o cheri phuterdilo angla leste, ai O Duxo le Devlesko sar ek gulumbo xulelas ai avilo pe leste.


Beste vrienden van God in Rome, die geroepen zijn om bij God te horen: Het is mijn diepe verlangen dat u de genade en de vrede van God, onze Vader, en van de Here Jezus Christus zult ervaren. 	 Ramov tumenge, tumenge kai san ande Rome, tume savorhe kai O Del drago tumenge, ai akhardia te traiin leske, te del tume o lashimos ai e pacha katar amaro Del, amaro Dat, ai O Del Jesus Kristo.


En dat is nog niet alles: Elke dag voelde ik zwaar de verantwoordelijkheid voor alle gemeenten. 	 Ai mai aver dieli kai kerdilia mansa, swako dies sim andel nekazuria kai den ma le khangeria.


Hij, Die dit alles bekend heeft gemaakt, zegt: "Ja, Ik kom al spoedig." Amen. Ja, Here Jezus, kom! 	 Wo kodo phenel kadala dieli, phenelas, "E, Me avav sigo!" Amen, Mek te avel. Aidi. Le Devles O Jesus.


De eigenaar stuurde een andere knecht. Maar die kwam er niet veel beter af. Ook hij werd geslagen en uitgescholden. Ze stuurden hem met lege handen terug. 	 Kodo manush mai tradia ieka sluga; ai pale marde les, chinuisarde les, ai trade les bi kanchesko.


Wat is moeilijker: Zijn zonden vergeven of hem genezen? 	 So si mai vushoro te phenes, 'Che bezexa iertime,' vai 'Wushti opre ai phir?"


Maar als zij zich niet kunnen beheersen, kunnen zij beter trouwen. Het is beter om te trouwen dan door verlangen verteerd te worden. 	 Numa te na avela le dosta zor pe kodia te ansurinpe: ke mai mishto te ansurinpe de sar te phabol.


Ik heb u al eerder geschreven niet om te gaan met mensen, die vrije sex propageren. 	 Ramosardem tumenge ande murho lil te na avel tume brokalia le marimenensa:


Zijn haar was zo wit als wol, zelfs zo wit als sneeuw en Zijn ogen schitterden als vuur. 	 Lesko shero ai lesko bal sas parno sar parno poshom vai o iiv. Leske iakha sas sar iag.


Voordat hij vertrok, riep hij tien van zijn medewerkers bij zich. Hij gaf ieder van hen tien goudstukken om daarmee handel te drijven. 	 Ai akhardia peske desh slugen, ai dia sakones iek galbano sumnakuno, ai phendia lenge, "Keren buchi kadale sumnakasa zhi kai avav."


Op een nacht zei de Here in een visioen tegen Paulus: "Wees niet bang! Spreek vrijuit. Laat u niet het zwijgen opleggen, 	 O Del mothol le Pavloske andek vizion ande riat, "Na dara, numa des duma, na terdiol.


Het goede nieuws is ook gebracht aan mensen die nu reeds gestorven zijn. Hun lichaam werd veroordeeld zoals dat van alle mensen, maar hun geest kreeg het leven van God. 	 Anda kodia e lashi viasta sas phendi vi le mulenge, kodola kai sas dine pe kris kana traiinas sar sa le manush, kodia lashi viasta sas phendi lenge saxke katar O Swunto Duxo te sar traiil O Del.


Wat u ook doet, doe het uit liefde. 	 So godi keren, te kerdiol dragostimasa.


Is het dan niet belangrijk om Jood te zijn? Wat heeft de besnijdenis dan voor nut? 	 So mai niris te aves Zhidovo, o semno mai nai kanchi? But si te niris ande soste godi!


Daaruit blijkt dat zij verleiders en vijanden van Christus zijn. Wees daarom op uw hoede. Anders doet u alles teniet wat wij tot stand hebben gebracht en krijgt u niet uw volle loon. 	 Tume arakhen tume, saxke te na xasaren so nirisardiam ande amari buchi, numa te avel ame dini iek bari pochin palai buchi kai kerdiam.


De nette lichaamsdelen hebben dat niet zo nodig. God heeft het lichaam tot een eenheid samengevoegd en de op het eerste gezicht niet zo belangrijke delen een belangrijke plaats gegeven. 	 Ke kodola mai chache chi las lendar sama. O Del kerdia o stato, kadia te sas mai anda rhindo kodolen mai trobul le.


In één van de stadjes waar zij kwamen, viel hun oog op een man die zwaar melaats was. Toen de man Jezus zag aankomen, viel hij voor Hem neer met zijn gezicht in het stof. "Here", smeekte hij, "als U wilt, kunt U mij genezen." 	 Kana O Jesus sas andek foro avilo iek manush kai sas pherdo lepra, kana dikhlia O Jesus shudiape angla leste le mosa pe phuv, ai rhugisailo leste ai phendia, "Gazda, te mangesa sai sastiares ma!"


God heeft Zijn Zoon niet naar de wereld gestuurd om de wereld te veroordelen, maar om haar van de ondergang te redden. 	 Ke O Del chi tradia peske shaves ande lumia te del kris la lumia, numa e lumia te sai avel skepime lestar.


Wat Ik zeg, geldt niet voor iedereen hier. Ik weet wie Ik uitgekozen heb. Het moet gaan zoals geschreven staat: 'Hij die regelmatig met Mij at, heeft zich tegen Mij gekeerd.' (a) 	 "Chi phenav, ke dav duma pa savorhende; zhanav save alosardem; numa trobul o ramomos te kerdiol, so phenel, "Kodo kai xal manrho mansa vazdia peske kur pe mande.


Hiervoor zullen wij God altijd blijven danken: Toen u van ons het woord van God hoorde, was dat voor u geen nieuws van mensen, maar van God. U hebt het aangenomen voor wat het was: Een boodschap van God. En die boodschap heeft een geweldige invloed op u die erin gelooft. 	 Ame naisisaras le Devleske sagda anda iek kolaver diela, kana andian tumenge E Vorba le Devleski tume ashundian late, ai premisardian la na sar ek vorba kai avel katar o manush numa sar ek Vorba kai avel katar O Del, ai chaches si E Vorba le Devleski, ai e Vorba kerel buchi ande tumende kai pachan tume ande late.


Petrus nam Hem apart om Hem terecht te wijzen. "Dat mag niet, Here", zei hij. "God zal ervoor zorgen dat U zoiets niet overkomt." 	 Antunchi o Petri lia les rigate ai phendias leske, "Te na del O Del! Gazda, te na kerdiolpe tuke kodia."


Op de dag van het grote oordeel zullen velen tegen Mij zeggen: 'Here, wij hebben in Uw naam gesproken. Here, wij hebben Uw naam gebruikt om duivelse geesten te verjagen en wonderen te doen.' 	 But ande kodo dies phenena mange, 'Devla, Devla! Chi diam profesi ande chiro anav? Chi gonisardiam le bengen ande chiro anav? Ai kerdiam but mirakluria ande chiro anav?


Daarom moet u voor de rest van uw leven niet meer aan de slechte verlangens van de zonde toegeven, maar de wil van God doen. 	 Ai akana trobul te traiin sa tumaro traio pe kadia phuv ande voia le Devleski ai na ande voia le manushenge.


Dat heeft God door de eeuwen heen verborgen gehouden, maar nu bekendgemaakt aan hen die Hem liefhebben en voor Hem willen leven. 	 Kodia si e buchi kai garadia sas la sagda katar e lumia. Numa kai sikadia akana kodolenge kai si leske.


Toen Hij het zesde zegel verbrak, zag ik dat er een geweldige aardbeving kwam. De zon werd zwart als een rouwkleed en de maan rood als bloed. 	 Ando murho vizion, kana phuterdia o shovto semno, izdraili e phuv zurales, o kham kerdilo kalo sar kalo poxtan le balesko, ai o shunuto parhudilo lolo sar rat.


Sommige mensen kunnen niet trouwen, omdat zij met een afwijking geboren zijn. Anderen kunnen niet trouwen, omdat zij door andere mensen verminkt zijn. Weer anderen trouwen niet, omdat zij daar terwille van het Koninkrijk van de hemelen van afzien. Laat ieder die het begrijpt, dit aannemen." 	 Uni si Eunuchs ke biandile kadia, uni si Eunuchs ke le manush kerde le kadia, ai uni si Eunuchs ke won mangen pala e amperestia le rhaioski. Kodo kai sai primil, mek te primil."


De anderen zeiden schamper: "Je bent niet wijs!" Maar het meisje hield vol dat het Petrus was. "Dan moet het zijn beschermengel zijn", antwoordden zij. 	 Won mothonas lake, "Dzili san," numa woi motholas ke chaches sas. Ai won mothonas, "Ke lesko angelo si."


Maar nu bent u een nieuwe mens, die nog steeds groeit en God beter leert kennen. Zo zult u meer en meer gaan lijken op God, Die u heeft gemaakt. 	 O traio le neve manushesko kai neviol sagda pala patreto le Devlesko, kodo kai kerdia les, saxke te aresel te zhanel les mishto.


Ook in deze tijd zijn er Israëlieten die bij God horen. Hij heeft in Zijn genade een aantal van hen uitgekozen. 	 Ai vi akana mai si xantsi narodo kai O Del alosardia len pala pesko lashimos.


Omdat wij dagelijks ons leven voor Jezus inzetten, ervaren wij in ons lichaam het sterven van Jezus; en zo komt ook het leven van Christus in ons tot uiting. 	 Si ame sagda ande amaro stato e martia le Jesus Kristoski, saxke te sikadiol lesko traio ande amaro stato.


Toen zag ik tussen de troon en de vier levende wezens, in het midden van de 24 ouderlingen, een Lam staan. Het leek wel of het geslacht was. Het had zeven horens en zeven ogen; dat zijn de zeven Geesten van God, die over de hele aarde uitgestuurd zijn. 	 Me dikhlem O Bakriorho beshelas anda punrhende angla le bish tai shtar manush – pasturia, anglal O Swunto Than ai le shtar zhigeni zhuvindin, ai po Bakriorho sas semnuria ke sakrifisardo sas ai mulo. Sas les efta shinga ai efta iakha. Kadala si efta Duxuria le Devleske tradine ande sa e lumia.


Toen Judas de deur uit was, zei Jezus: "Nu blijkt hoe groot en machtig Ik ben. En daardoor blijkt ook hoe groot en machtig God is. 	 Kana o Judas anklisto avri, O Jesus phendia, "Akana O Shav le Manushesko sas luvudime, ai O Del sas luvudime ande leste."


1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader. 	 Kana skepisailiam, ashundiam ke kodia izula busholas Malta.


Om een uur of drie 's nachts waren de discipelen nog maar midden op het meer. 	 Kana peli e riat, o chuno sas mashkaral e maria, ai O Jesus sas kotse korkorho pe phuv.


De dode jongen ging zitten en begon te praten. Jezus zei tegen de moeder: "Hier is uw zoon weer." 	 O mulo vushtilo opre ai beshlo tele ai delas duma, ai O Jesus del les palpale ka peski dei.


De soldaten deden wat hun was opgedragen en brachten Paulus die nacht naar Antipatris. 	 Le ketani, palai ordina kai sas dini lende, line le Pavlos, ai angerde les e riate zhi ande Antipatris.


Hoe durven wij dan te denken dat wij de straf zullen ontlopen, als wij geen ernst maken met de geweldige redding die door Jezus Christus Zelf is bekendgemaakt en aan ons is doorgegeven door de mensen die Hem hebben gehoord! 	 Defial lasho sas O Del te lasharel o drom amenge te avas skepime katar e kris le bezexeski. Sostar ame gindis ke chi zhas ando iado te na las ame o drom o chacho kai zhal ando rhaio kai wo lashardia amenge?


"Maar wat moet ik dan doen met Jezus, die Christus wordt genoemd?" vroeg Pilatus. Ze schreeuwden: "Kruisig Hem!" 	 O Pilate phendias lenge, "So te kerav kadalesa O Jesus kai mothon leske Kristo?" Savorhe phende, "Tho les po trushul."


Hij ging met hen mee naar huis om er de nacht door te brengen. Terwijl ze met elkaar aan tafel zaten, nam Hij het brood, dankte God ervoor, brak het in stukken en gaf het hun. 	 Sar sas lensa kai skafidi, lia o manrho, ai kana rhugisailo, phaglia o manrho, ai dia le.


Maar als het licht op hen valt, wordt duidelijk hoe slecht zij eigenlijk zijn. Sommigen van hen kunnen dan zelfs kinderen van het licht worden! 	 Kana sa kodola dieli thodine le ande vediara, dichol mishto so si kodola dieli.


Als u zo leeft, zal God de poorten van het eeuwige koninkrijk van onze Here en Redder, Jezus Christus, wijd voor u openzetten. 	 Ai O Del phutrela tumenge le wudara le rhaioske, o rhaio kai si ande swako vriama amare Devlesko ai skepitoresko O Jesus Kristo.


Petrus nam het woord en zei: "U weet vast wel dat het mij als Jood verboden is met mensen van een ander volk om te gaan. Maar God heeft mij duidelijk gemaakt dat ik niemand minderwaardig of onrein mag vinden. 	 Ai phendia lenge, "Zhanen, nai slobodo te phirel ieke streinosa vai te zhal leste; numa O Del sikadia mange te na dikhav chi ieke manush sar marime vai bi vuzho.


Maar Christus, Gods trouwe Zoon, heeft het volledige beheer over het huis van God. En dat huis zijn wij, de christenen, als wij tenminste tot het einde toe volhouden en met blijdschap op de Here blijven vertrouwen. 	 Numa O Kristo, O Shav le Devlesko, si O Baro kai poronchil le Devlesko kher. Ai ame sam le Devlesko kher, te inkeras amaro raduimos ai amaro pachamos zhando gor ando Del. Kadia si amaro azhukerimos.


Maar de mensen daar wilden niets te maken hebben met iemand die naar Jeruzalem ging. 	 numa chi primisarde les, ke zhanas karing e Jerusalem.


Als ik werkelijk uw vriend ben, ontvang Onésimus dan even hartelijk als u mij zou ontvangen. 	 Te jinesa man sar cho vortako, premisar les sar te premisardianas man.


Ik heb vroeger zelf ook gemeend al het mogelijke te moeten doen om de leer van Jezus van Nazareth te bestrijden. 	 "Me gindivas, ke trobulas vari so te rimov o anav kodoleske kai si O Jesus andai Nazareth,


Wat recht en oordeel betreft, hoe durft u als de één tegen de ander iets heeft, recht te zoeken bij de rechtbank? 	 Te si tume kris mashkar tumende, na kerel la mashkar le manush kai nai chache.


Op welke plaats moeten wij God eigenlijk aanbidden? Hier op de berg Gerizim zoals onze voorouders altijd deden of in Jeruzalem zoals de Joden zeggen?" 	 Amare dada rhuginaspe kacha plaiin; ai phenes, si ando Jerusalem o than kai trobul te rhugisavas ka Del."


Waar wij ook komen, vertellen wij de mensen over Christus. Wij waarschuwen en onderwijzen hen in alle wijsheid. Wij willen graag ieder mens aan God voorstellen, volmaakt door wat Christus voor hem gedaan heeft. 	 No ame mothas pa Kristo swakone manusheske. Ame phenas ai sicharas swakones sa la gojasa kai dashtilpe, saxke te keras te avel angla Del sar iek baro manush astardo le Kristosa.


Maak hun ogen zc dat zij niet meer kunnen zien. Maak hun rug voor altijd krom." (d) 	 Lenge iakha te phandadion ai te na mai dikhen, ai ker te aven sagda lenge zea bange.


En vergeet nooit waarom Hij wacht. Hij geeft ons nog de tijd om andere mensen te vertellen dat Christus hen wil redden. Onze goede broeder Paulus heeft daarover in zijn vele brieven ook gesproken naar de wijsheid, die God hem gegeven heeft. 	 Ai den tume goji ke te si le Devles rhavda, kodia si ke mangel te skepin tume, ke o Pavlo, amaro kuchi phral, vi wo tradia tumenge lil pa kadia diela la gojasa kai dia les O Del.


Er is genoeg tijd verknoeid met wat de ongelovigen fijn vinden: Losbandigheid en verkeerde begeerten, drinkfestijnen, eetgelagen en onzedelijke feesten voor afgoden. 	 Ke dosta mai anglal xasardiam e vriama te keren sar le manush kai chi pachanpe ando Del. Tume traiinas bi malades, drago sas tumenge so sas le kolavren, machonas, kerenas pachiva bi malade, ai rhuginas tume kal ikoni.


Laat ik dit zeggen, en ik spreek namens de Here: Leef niet langer als mensen die Gods wil niet kennen, want die zijn verblind en verward. 	 Ashun, so mothav ai phenav ando anav le Devlesko, na mai phiren sar le manush kai chi zhanen le Devles,


Houd hen vast en red hen uit het vuur. Maar bij sommige mensen moet u voorzichtig zijn met uw medeleven; u zou mogelijk door hun zonden kunnen worden beïnvloed. Haat elk spoor van hun zonde. 	 Ai skepin avren, na meken le te zhan ande iag. Ai avren, zhutin le te arakhen le Devles ande tumaro lashimos karing lende, numa arakhen tume te na aven tume tsirdine ande lenge bezexa. Numa griatson darish vi lenge tsalia kai si nakhle katar le nasulimata kai keren le manush le bezexale.


Hier is wijsheid voor nodig. Wie verstandig is, kan erachter komen wat het nummer van het beest is. Het is het nummer van een mens, namelijk 666. 	 Katse trobul ame zhanglimos, kodo kai si les o haliarimos, jin o numero le zhungalo zhiganesko, ke si le manushesko numero, ai lesko numero si shov shela ai shovardesh tai shov (666).


Ik ben blij dat ik u weer mijn vertrouwen kan geven. 	 Defial raduime sim ke zhanav ke sai jinav pe tumende ande soste godi.


"Wat bent u een gemeen en listig heerschap! U bent een vijand van alles wat goed is! Zoon van de duivel! Houdt u nooit op de woorden van de Here te verdraaien? 	 "Tu manusha kai san pherdo xoxaiimos ai chorimos, tu kai san o shav le bengesko, o duzhmano la krisako, e kris e vorta aterdiol, ai na mai rimosar le zakonuria kai si vorta le Devleske.


Een menselijk lichaam bestaat uit vele delen en die delen doen niet allemaal hetzelfde. Zo is het ook met ons. 	 Ande iek stato manushesko si ame but kotora kai swako kerel aver buchi.


En als het oor zou zeggen dat het niet bij het lichaam hoort, omdat het geen oog is, hoort het daarom niet bij het lichaam? 	 Ai te phendino o khan, ke chi sim o iakh, chi sim anda stato, nai wo anda kodia stato?


Wij zijn Joden van geboorte en geen zondaars uit de vreemde volken. 	 Ame Zhiduvuria sam ai kadia kerdiliam, ai chi sam bezexale le kolavre tsemenge.


Maar ieder die probeert het met God in orde te maken door de wet te houden, valt onder de vloek van God. Want er staat in de Boeken: "Wie niet precies doet wat er in de wet staat, is vervloekt." (B) 	 Ke sa kodola kai astardion kai buchi le zakonoski avena dine armaia. Ke E Vorba le Devleski mothol, "Dino armaia te avel swako manush kai chi lelpe sagda pala so godi si ramome ande klishka le zakonoski!"


Ik heb je op het eiland Kreta achtergelaten om te doen wat daar nog nodig was, namelijk in de gemeente van elke stad leiders aan te stellen, die zich zullen houden aan wat ik heb gezegd. 	 Me meklem tu ande Crete, saxke e lashares so mai trobul te avel lashardo, ai te thos manushen kai den duma pa Del ande swako foro, ai de tu goji kal dieli kai sichardem tu.


Abiud was de vader van Eljakim; Eljakim de vader van Azor; Azor de vader van Zadok; Zadok de vader van Achim; Achim de vader van Eliud; 	 O Azor sas o dat le Zadocobosko; O Zadoc sas o dat le Achimosko; O Achim sas o dat le Eliudosko;


Hij stierf en zijn vrouw bleef alleen achter. De tweede broer trouwde met haar, maar stierf ook zonder kinderen. 	 Ai o duito ansurisailo leska rhomniasa, ai mulo, ai nas les glate ai sakadia o trito.


Hij deed geen kwaad en zei nooit iets wat niet waar was. 	 Wo chi kerdia chi iek bezex, ai shoxar chi ashundilia ke xoxavel.


Wees niet bang, al vormen jullie maar een klein groepje. Want jullie Vader is zo goed geweest Zijn koninkrijk voor je open te stellen. 	 Na daran, murhe bakriorha, ke tumaro Dat mangel te del tume e amperetsia.


Bewapen u met alle wapens die God ons geeft. Dan zal de duivel met zijn slinkse streken u geen kwaad kunnen doen. 	 Len pe tumende sa e armia kai O Del del tume, saxke te inkeren kai xetrenia le bengeski ai te na peren ando atsaimos le bengesko.


"Och, die mensen hebben teveel zoete wijn gedronken", lachten sommigen schamper. 	 Numa uni marenas mui ai mothonas, "Pherdo mol le."


"Stel die mannen in vrijheid", zeiden zij. De cipier ging het Paulus vertellen. "De rechters hebben gezegd dat u mag worden vrijgelaten. U kunt vertrekken en ongehinderd verder reizen." 	 Ai kado manush kai arakhelas e temnitsa phendia le Pavloske, ke mangle lestar te mekel le te zhantar: phendia lenge, "Anklen avri ai zhantar, O Del tumensa."


Petrus antwoordde: "U moet zich bekeren tot God en u laten dopen in de naam van Jezus Christus, want dan worden uw zonden vergeven. Dan komt ook de Heilige Geest in u wonen. 	 O Petri phendia lenge, "Kein tume anda tumare bezexa, ai swako anda tumende te avel boldo ando anav le Jesus Kristosko pala iertimos tumare bezexengo, ai avela dino O Swunto Duxo.


Ik heb het volste vertrouwen in u en ben trots op u. U hebt mij bijzonder bemoedigd. Ondanks al mijn moeilijkheden hebt u mij blij gemaakt. 	 Si ma iek baro pachamos ande tumende, ai sai luvudiv tume! Pechime sim ai defial raduime andel nekazuira kai sam.


en een derde deel van de zeedieren ging dood en een derde deel van de schepen verging. 	 E trito partia anda sa le dieli kai traiin ande maria sas mudarde, ai trito anda sa le paraxoduria pharhade sas.


Maar te zijner tijd zal hij tevoorschijn komen. 	 Numa mai si vari so kai aterdiarel kadale dielen te kerdion akana, ai tume zhanen so si. Ke o manush le bezexesko avela ferdi kana avela leski vriama.


Jozef haalde het lichaam van het kruis af en wikkelde het in een stuk fijn linnen, dat hij had gekocht. Daarna legde hij het in een graf dat in de rotsen was uitgehouwen en rolde een grote steen voor de opening. 	 O Josef lias o stato, ai vuluisardias les andek vuzho poxtan, ai thodias les ando nevo greposhevo kai sas shindo ando bax, ai spidias ek baro bax angla greposhevo.


Het enige wat ik wil, is Christus kennen en ervaren hoe groot de kracht is, waardoor Hij uit de dood is opgestaan. Ik wil ervaren wat het betekent om met Hem te lijden en te sterven 	 Me mangav te zhanava le Kristos, ai e putiera kai zhuvindisardia les, ai te avav lesa andel chinuria kai sas les, ai te avav sar leste ande leski martia,


De soldaten namen Jezus eerst mee naar de binnenplaats van het paleis. 	 Antunchi le ketani le Pilatoske line le Jesusos ningerde les ando kher le ketanengo, ai chidinisaile kruglom lestar ek antrego kompania ketani.


Ik weet wat! Ik ga naar mijn vader en zal hem zeggen: 'Vader, ik heb gezondigd tegen God en tegen u. 	 Wushtiava ai zhava ka murho dat, ai phenava leske, "Murho dat, kerdem bezex karing O Del ai karing tute.


Hij wil niet dat er iemand verloren gaat, maar dat alle mensen tot bekering komen. 	 O Del chi xasarel peski vriama te kerel so shinadia sar uni manush gindin. Numa azhukerel pala tumende ke chi mangel te xasavol khonik, numa wo mangel te keinpe sa le manush anda penge bezexa, ai te avel le o nevo traio.


Wat wij u over Christus hebben verteld, is ook in uw leven bevestigd. 	 O zakono le Kristosko thodiape zurales mashkar tumende;


Want hoewel de eerste vrouw uit de man is genomen, wordt iedere man uit een vrouw geboren. En de oorsprong van alles is God. 	 Ke e zhuvli sas ankaladi andal mursh, saikfielo o mursh ankadalo pala e zhuvli; ai swako fielo avela katar O Del.


De liefde beschermt altijd, heeft altijd vertrouwen, verwacht het altijd van God en houdt stand. 	 E dragostia iertil sa, pachal sa, azhukerel sa, ai rhevdil sa.


Er viel ook zaad op plaatsen waar veel stenen in de grond zaten. Daar lag maar een dun laagje aarde. Het zaad kwam daardoor wel vlug op, 	 Uni pele po than kai sas bax, kai nas but phuv. Le sumuntsi barile sigo ke nas but phuv.


Herodes vond het zo mooi, dat hij beloofde haar te zullen geven wat zij verlangde. "Ik zweer het je", zei hij. 	 Anda kudia solaxadias, te del la so godi mangel.


Maar de weduwe die er maar op los leeft, is al dood hoewel zij nog leeft. 	 Numa e zhuvli e phivli kai traiil la lumiake, vunzhe muli la, marka ke traiil.


Terwijl zij van de berg afdaalden, zei Jezus dat ze hier pas over mochten spreken als Hij uit de dood teruggekomen zou zijn. Dus hielden zij het voor zich. 	 Sar avenas tele pai plaiing O Jesus dia le trad, "Na phenen kanikaske so dikhlian zhi kai O Shav le Manushesko zhuvindila andai martia."


Toen de twee mannen Jezus vonden, was Hij juist bezig vele mensen te genezen van allerlei ziekten en kwalen. Uit verschillende mensen joeg Hij boze geesten weg en Hij genas de ogen van vele blinden. De twee mannen brachten Hem de vraag van Johannes over. 	 Kana aresle ka Jesus, phende, "O Iovano o baptisto tradia amen karing tute, te mothos, "Tu san kodo kai trobul te avel, vai trobul te azhukeras avres?"


'Laat hem nog één jaar staan', antwoordde de tuinman. 'Ik zal hem extra goed verzorgen en mest geven. 	 O manush kai lelas sama katar e rez phendia leske, 'Devla! Mai mek la kado bersh. Pharhava e phuv ai thava so trobul;


De mensen schreeuwden: "Laat de straf voor Zijn bloed maar op ons en onze kinderen neerkomen." 	 Sa le manush phende, "Lesko rat te avel pe amende ai pe amare glate."


Het nieuws over Zijn optreden ging als een lopend vuurtje door de streek. 	 Ai porme katar godi o narodo delas duma pa Jesus ande kodo foro.


Even verderop zag Hij nog twee vissers, Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs. Zij zaten in hun boot de netten te repareren. 	 O Jesus gelo mai angle ai dikhlia o Iakov ai o Iovano, le shave le Zebedeske. Won sas ando ek chuno lasharenas penge siti.


Toen zei de engel: "Ik ben Gabriël en leef heel dicht bij God. Hij heeft mij naar u toegestuurd om u dit te vertellen, maar u wilt mij niet geloven. 	 Ai o angelo del les atweto, "Me sim o Gabriel, me beshav angla Del, vo tradia ma te dav tusa duma ai te anav tuke kadia lashi vorba.


Echt, ik beschouw zelfs alles als waardeloos, omdat niets meer waarde heeft dan het kennen van Christus Jezus. Ik heb alles als vuilnis weggegooid om Christus te kunnen ontvangen en één met Hem te zijn. 	 Nai ferdi le dieli, numa dikhav swako diela sar te avilino xasardi pala kado mishtimos defial mai baro, kai zhanav le Jesus Kristos murho Devles. Pala leste shudem pa mande sa le dieli kai sas ma; ai jinav kodola dieli sar gunoi, saxke te niriv le Kristos.


Toen zij het geluid hoorden, liepen ze allemaal te hoop. Zij raakten in verwarring, omdat ieder van hen de apostelen in zijn eigen taal hoorde spreken. 	 Pala bunto kai kerdiliasas, but narodo chidinisailia, ai savorhe chudisaile, ke swako anda lende ashunelas le manushen kai pachanaspe sar denas duma ande penge shib.


Quirinius was toen gouverneur van Syrië. 	 Kana jinde le narodos e pervo data kana inker aver manush kai busholas Cyrenius sas baro pe them kai busholas Syria.


Bovenaan de trappen, vlak voordat hij het fort binnengebracht zou worden, vroeg Paulus de commandant: "Mag ik iets zeggen?" 	 Strazo kana zhanas ando baro kher le ketanengo o Pavlo phendia le bareske, "Sai mothav vari so tuke?" ai o baro phushel les, "Zhanes te des duma Grechisko?"


Jezus keerde Zich om en zei tegen Zijn discipelen: "Wat is het voor rijke mensen moeilijk om in het Koninkrijk van God te komen." 	 O Jesus dikhlia le ai phendia peske disiplononge, "Ke trutno kodolenge kai si le barvalimos te zhan ande amperetsia le Devleski."


U ziet hoe dit verdriet, dat volgens Gods wil over u kwam, verandering heeft teweeggebracht. U kwam niet alleen tot een serieus inzicht, maar ook tot verontschuldiging en verontwaardiging over de situatie. U werd bang en verlangde naar een oplossing. U pakte het probleem aan en loste het op door de man te straffen, die de zonde had begaan. (a) U hebt in alles laten zien dat u zuiver voor God wilt staan. 	 O Del kerdia buchi le nekazosa kai avilo pe tumende: ai dikhen akana so kerdilia ande tumende, ai dikhen kodo nekazo kerdia te avel tumenge e buchi le Devleske po ilo, ai kerdia te aven tumare ilesa te roden te thon tumenge partia! Che xoli, che dar, che dragostia ando ilo te dikhen ma, ai le ilesa, ai sigo te dosharen le nasulimos!


Het was twee dagen voor Pasen. De Joden eten dan geen gewoon brood, maar brood dat zonder gist gebakken is. De leidende priesters en de godsdienstleraars zochten nog steeds een goede gelegenheid om Jezus gevangen te nemen en te doden. 	 Zhanen pa dui dies si O Dies O Baro le Zhidovongo, ai le manrhe bi drozhdenge: ai le bare rasha, ai le Gramnoturia, denaspe duma sar te atsaven O Jesus ai te thon o vas pe leste, ai te mudaren les.


Het volgende wil ik u graag laten weten, beste broeders: Alles wat mij hier is overkomen, heeft ertoe bijgedragen dat het goede nieuws over Jezus Christus beter bekend werd. 	 Murhe phral, mangav te zhanen, ke so kerdilia mange sas te zhal angle e lashi viasta.


De heer antwoordde: 'Je bent een slechte, luie knecht. Je wist dus dat ik je je verdienste zou afnemen. 	 Lesko gazda phendias leske, "Tu nasul kandino sluga, tu zhanglian ke lav katar chi thodem ai chidav katar chi thodem sumuntsa."


De hogepriester ondervroeg hen: "Wij hebben u streng verboden over die Jezus te spreken. En kijk nu eens wat u hebt gedaan! Heel Jeruzalem weet inmiddels van Hem. U wilt zeker de schuld van Zijn bloed over ons brengen!" 	 "Ke phendiamas tumenge te na mai sicharen le narodos ande kado anav? Ai akana sa o Jerusalem si sichardo tumendar, ai tume mangen te perel pe amende o rat kodole manushengo."


Al dit nieuwe komt van God, Die ons door Jezus Christus bij Zichzelf heeft teruggebracht. Hij heeft ons opgedragen overal te vertellen dat iedereen het nu met God in orde kan maken. 	 Ai sa kodia avel katar O Del, kai chidia ame pale pesa katar O Kristo, ai kai dia ame e buchi, saxke te mothas le kolavrenge te chidenpe pasha Del.


"Ja", zei Jezus. "Dat ben Ik. En U zult Mij zien zitten aan de rechterhand van God en Mij zien komen in de wolken." 	 Ai O Jesus phendia leske, "Me sim: ai mai angle si te dikhen O Shav le Manushesko ka o vas o chacho putierako, ai sar avel pel nuveria le rhaioski."


Zet bij het lopen uw voeten recht neer; anders verstuikt u uw kreupele voeten en die moeten nu juist genezen. 	 Ai phiren sade vorta po lasho drom pala che punrhe, ai kodola kai lenpe pale tute, le kovle ai le bange punrhensa, chi peren ai chi dukhaven len, numa aven zurale.


Dat is waar. Pak de christenen van Kreta dan ook hard aan, zodat zij sterk worden in het geloof en 	 Ai so phendia kado profeto o cchachimos sas. Anda kodia na dara, phen lenge lenge dosha, saxke te aven le iek lasho pachamos,


Dan hing er een zwaar gordijn en daarachter was het 'Allerheiligste'. 	 Ai palal e duito zanaveski sas ek soba busholas 'O Swunto le Swuntoske.'


Jezus was verbaasd. "Hebt u dat gehoord?" zei Hij tegen de mensen die met Hem waren meegekomen. "Nergens in Israël heb Ik iemand ontdekt die zoveel vertrouwen in Mij heeft!" 	 Kana O Jesus ashundia kadala vorbi, chudisailo ai boldinisailo karing o narodo kai lelas pala leste, ai phendia, "Me mothav tumenge, chi anda Israel chi arakhlem kasavestar pachamos,"


Zijn uiterlijk veranderde voor hun ogen. Zijn gezicht straalde als de zon en Zijn kleren werden verblindend wit. 	 Kotse parhudilo angla lende, lesko mui strefialsa sar o kham, ai leske tsalia parnile sar e vediara.


Tijdens het eten nam Jezus een brood, dankte God ervoor, brak het en gaf het aan Zijn discipelen. "Neem dit", zei Hij, "en eet het op, want dit is mijn lichaam." 	 Sar xanas, O Jesus lias manrho, ai swuntsosardias les, phaglias les, ai dias les kal disipluria, ai phendias, "Len, xan, kado si murho stato.


Maar wie van zijn broeder houdt, leeft in het licht en gaat zijn weg zonder te struikelen. 	 Numa kodo kai si leske drago lesko phral traiil ande vediara, ai kadia nai kanchi ande leste kai peravel avre manushes ando bezex.


Zolang iemand goed bewapend is en zijn terrein streng bewaakt, hoeft hij zich niet ongerust te maken. 	 Kana iek manush zuralo si les e armia te arakhel peske kher, lesko manjin kai si les arakhado lo.


Zo is ook in de hemel meer blijdschap over één zondaar die bij God terugkomt dan over 99 anderen die niet verdwaald waren. 	 Phenav tumenge, "Avela mai but raduimos ando rhaio anda kodo iek bezexalo kai keisailo, de sar andal iniavardesh tai inia kai si vorta, kai chi trobul le te kein."


Hij kwam langs een tolhuis. De tolontvanger was Levi, de zoon van Alfeüs. Hij zat voor het huis. "Kom", zei Jezus tegen hem, "ga met Mij mee." Levi stond meteen op en ging met Hem mee. 	 Sar phiravelaspe, dikhlia o Levi, o shav le Alphaeusosko beshelas tele kai skafidi kai pochinenas e taksa le themeske, ai phendia leske, "Av pala mande." O Levi wushtilo ai liape pala leste.


Ze vroegen Hem wie Hem de bevoegdheid had gegeven de handelaars de tempel uit te jagen. 	 Ai phende leske, "Phen amenge, katar si tu kadia putiera te keres so keres? Vai kon si kodo kai dia tu kadia putiera?"


Wees vriendelijk en nederig. Vergeld geen kwaad met kwaad; als iemand u beledigt, zeg dan niets lelijks terug, maar wens hem het beste toe. Wij moeten vriendelijk voor andere mensen zijn; dan zal God ons zegenen. 	 Ai te kerdia tumenge vari kon nasulimos na keren vi tume leske, vai te straminsardia tume vari kon na stramin vi tume les; numa mangen katar O Del te raduil le, ke raduimos shinadia O Del te del tumen kana akhardia tume peste.


Wat willen jullie?" Want hij wist wel dat de Joodse leiders Jezus uit jaloezie hadden laten arresteren. 	 Ke wo zhanglias sostar dine les ando vas, ke le rashan sas inetsia pe leste.


Acht dagen later nam Hij Petrus, Jakobus en Johannes mee de berg op om te bidden. 	 Oxto jes pala kodia kana phendia kadala vorbi, O Jesus lia pesa O Petri ai o Iovano ai o Iakov, ai anklisto po plai te rhuginpe.


"Hoeveel brood hebben jullie?" vroeg Hij. "Ga eens kijken." 	 Phendia lenge, "Sode manrhe si tume? Zha ai dikh." Ai kana zhanenas, phenen, "Panzh manrhe, ai dui mashe."


Hij zal een groot man zijn en 'Zoon van de Allerhoogste God' worden genoemd. God, de Here, zal Hem de troon van Zijn voorvader David geven. 	 Baro avela ai akharena les O Shav le Devlesko kai si opre. O Del kerela anda leste amperato, sar sas o David, kodo kai sas mai anglal lestar.


Geldt dit alleen voor de Joden, die besneden zijn? Of ook voor de mensen bij wie dat niet gebeurd is? Ik heb toch gezegd dat Abraham vrijspraak kreeg, omdat hij op God vertrouwde! Nu, wanneer was dat? 	 Akana so phendiam ke O Del jinel le Abrahamos sa vorta, ke lel sama ka lesko pachamos." (Gen 15:6).


De man antwoordde: "Ik weet niet wie dat is, Here. Anders zou ik in Hem geloven." 	 Wo phendia ka Jesus, "Phen mange, savo si, Gazda? Kaste te sai pachav ma ande leste!"


Pas twee dagen later zei Hij tegen Zijn discipelen: "Kom, wij gaan naar Judea." 	 Pala kodia phendia peske disiplonge, "Aven palpale ande Judea."


Ja, ons leven loopt steeds gevaar, omdat wij de Here dienen. Maar dan blijkt ook telkens weer hoe sterk het leven van Jezus in ons sterfelijk lichaam zichtbaar wordt. 	 Ande amaro traio sagda sam angla e martia pala Kristo, saxke lesko traio te sikadiol ande amaro stato kai merel.


een man van in de veertig, die vanaf zijn geboorte verlamd was geweest, was genezen door een wonder! 	 Ke o manush kai sastilo sas, sas mai but de sar shtarvardesh bershengo.


Die Joden kwamen met mij mee hier naartoe en ik heb de zaak de volgende dag meteen in behandeling genomen. Maar toen ik Paulus liet voorleiden, beschuldigden zij hem van iets heel anders dan ik had verwacht. 	 Kana avili katse mansa, chi xasardem vriama pe terharin, gelem kotse kai keren le krisa, ai dem ordina te anen kakale manushes.


Dan had ik nog rente gekregen. Neem deze man het geld af en geef het aan de man die 10.000 geldstukken heeft. 	 Anda kodia le o sumnakai lestar, ai de les ka kodo kai si les le desh gone sumnakai.


Het leek of hun borstschilden van ijzer waren. Hun vleugels maakten net zoveel lawaai als een horde paarden en wagens die zich in de strijd storten. 	 Sas pe lenge kolin sastrenge, ai o bunto katar lenge phaka sas sar o bunto katar but vurdona le but grastensa kai zhan ka marimos.


Wees heilig in alles wat u doet, want de Here Die u heeft geroepen om Zijn kind te worden, is heilig. 	 Numa trobul te avel tume iek Swunto traio sar O Del, ke wo kai akhardia tume swunto lo.


Intussen hoopte hij heimelijk van Paulus steekpenningen te krijgen; hij liet hem daarom nogal eens bij zich komen om met hem te praten. 	 Ai vi gindilas ke o Pavlo del les love, anda kodia akharela les butivar te del duma lesa.


U mag niet liegen. U moet respect hebben voor uw ouders. U moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf." 	 Preznaisar che dades ai cha da, ai te avel tuke drago le manush sar kai san tu tuke."


De godsdienstleraars en Farizeeërs hielden Jezus goed in het oog. Want als Hij deze ongelukkige man nu, dus op de sabbat, zou genezen, zouden zij een reden hebben Hem aan te klagen. 	 Le Gramnoturia ai le Farizeanuria mangenas te thon dosh pe leste. Lenas sama po Jesus te sastiarela vari kas Savatone.


"Ik blijf nog een poosje bij u", zei Jezus, "maar daarna ga Ik terug naar God Die Mij gestuurd heeft. 	 O Jesus phendia lenge, "Me beshav tumensa mai xantsi vriama, ai porme zhavtar karing kodo kai tradia ma.


Toen Paulus dat zei, begonnen de mensen die hem tot zover hadden aangehoord, luid te protesteren. "Weg met die man!" schreeuwden zij. 	 O narodo ashunelas leste zhi kai phendia kadala vorbi, ai porme tsipinnas, ai phende, "Len pai lumia kasavestar manush, intaino traiil."


Jezus ging naar haar toe, nam haar bij de hand en riep: "Sta op, meisje!" 	 Numa O Jesus lia la le vastesa, ai phendia zurales, "Vushti opre, Glata!"


Mijn wens voor u is dat de genade van onze Here Jezus Christus, de liefde van God en de innige band die de Heilige Geest geeft, met u zullen zijn. 	 Sa o narodo le Devlesko tradel tumenge bax, zor, ai sastimos.


Of Hij nu 's avonds komt of na middernacht, voor degenen die klaar staan, zal het een heerlijk moment zijn. 	 O gazda sai avela mashkar la rachake vai mai pozno! Ai arakhela len gata. Raduime te aven le slugi.


Om duidelijk te maken wat Hij precies bedoelde, gaf Hij hun dit voorbeeld: "Men knipt toch niet een stuk uit een nieuwe jas om een oude mee te verstellen? Dat zou zonde zijn van die nieuwe jas. En de oude jas zou er toch niet mee gemaakt kunnen worden, omdat de nieuwe stof zou gaan krimpen. Zowel de oude jas als de nieuwe lap zouden scheuren. 	 Antunchi O Jesus phendia lenge ek paramichi: "Khonik chi shinel iek kotor andal neve tsalia te thol pal phurane tsalia, ke antunchi wo shinel le tsalia neve, ai o kotor kai shindia chi maladiol kal phurane.


Ieder die dat ontkent, heeft de geest van de antichrist, de vijand van Christus, waarvan wij weten dat hij komen zou, maar die nu al in de wereld aktief is. 	 Numa kon godi mothola ke O Jesus Kristo chi avilo ande lumia sar iek manush nai les O Swunto Duxo kai avel katar O Del. Numa o duxo le duzhmanosko (xoxamlo kristo) si katar o duzhmano le Kristosko, ke tume ashundian pa kodo duzhmano (xoxamlo kristo) ke trobulas te avel, numa akana vunzhe avilo ande lumia.


Ik vond het mijn plicht u te waarschuwen voor de mensen die proberen u op een dwaalspoor te brengen. 	 Me ramov tumenge kado divano saxke te arakhen tume katar kodola kai roden te rimon tume.


Dus, vrouwen, u moet zich in alles naar uw man voegen, zoals de Gemeente zich naar Christus voegt. 	 Sa le rhomnia trobul te respektin penge rhomen ande swako fielo sar e khangeri respektil le Kristos.


Een man zal zijn vader en moeder verlaten om te trouwen. Hij en zijn vrouw zijn dan aan elkaar verbonden. 	 Ai phendias, "Anda kodia o mursh si te mekel peske dades ai peska da, ai avela astardo ka peski rhomni, ai le dui avena iek stato."


Hij vertelt wat Hij gezien en gehoord heeft, maar niemand gelooft Hem. 	 Wo phenel so dikhlia ai ashundia, numa khonik chi pachal leske vorbi.


Maar u bent net verborgen graven in het veld. De mensen komen voorbij zonder te weten dat u vol bederf zit." 	 "Nasul tumenge, le Gramnoturia ai le Farizeanuria, tume manush kai ankerdion so chi san! Ke sar le mumunturia san kai chi dichon, ai le manush phiren pe lende ai chi dikhen le.


Zij had nogal wat op haar geweten, maar Ik heb het haar allemaal vergeven. Daarom heeft ze zoveel liefde voor Mij. Maar iemand die voor weinig zonden vergeving heeft gekregen, geeft ook weinig liefde." 	 Anda kodia mothav tuke, lake but bezexa iertimele, ke drago simas lake. Numa kodoles ke kai iertin xantsi, kodo volil xantsi."


De profeet Jesaja sprak over hen toen hij zei: 'Ze horen wel, maar begrijpen niet. 	 Ai lenge pherdili e profesi katar o Isaiah. Wo phendia, 'Ashunena mishto, numa tume chi haliaren; dikhena mishto, numa chi dichola tumenge.


zal nu al vele malen meer terugkrijgen. En in de toekomst krijgt hij het eeuwige leven." 	 avela les mai but pe kadia phuv, ai ande kolaver traio kai chi mai getolpe."


"Hij is de Christus!" meenden anderen. Maar er waren er ook die zeiden: "De Christus komt toch niet uit Galilea? 	 Aver phende, "Wo si O Kristo!" Numa aver phende, "Pate, sai Kristo avel andai Galilee!


Hoe schril steekt de zonde van de mens af tegen de genade van God! Door de schuld van één mens, Adam, zijn de mensen gestorven. Maar hoog boven alles uit torent de genade van God voor alle mensen, de onverdiende gift van die ene mens Jezus Christus, Die Zijn eigen leven opofferde om tallozen van de dood te redden. 	 Numa e shipka le Adamoski nai iek fialo. Mai bari si e podarka le Devleski, kai del ame ivia. E, chaches si kai but mule palai bezex ieke manusheske, numa o lashimos le Devlesko defial mai barolo, ai e podarka kai dia ivia buten katar iek manush, O Jesus Kristo.


Wie van u kan Mij beschuldigen van iets slechts? Niemand! Ik spreek de waarheid. Waarom gelooft u Mij dan niet? 	 Te phenav o chachimos, sostar tume chi pachan man?


Jezus antwoordde: "Maar er staat ook dat men God niet mag uitdagen." 	 O Jesus dia les atweto, "E Vorba le Devleski mothol, 'Na zumav che Devles.'"


Als Ik boven de aarde uitgetild ben, zal Ik allen naar Mij toe trekken." 	 Ai me, kana avava vazdino opre katar e phuv, tsirdava sa le manushen mande."


Als andere apostelen door de gelovigen verzorgd worden, hebben wij daar toch ook recht op? Maar wij hebben van dat recht geen gebruik gemaakt. Wij hebben er niet over gesproken omdat u anders misschien niet had geluisterd naar het goede nieuws van Jezus Christus. 	 Te aver si le kodo mishtimos pe tumende, kodia phrala? Na mai binen amen te avav kodia phral, chi mangliam tumendar so trobulas, numa chinuisardiam te na keras te proril tume vari kon katar E Vorba le Devleski.


Daardoor maakt u zich schuldig aan de dood van al de onschuldige en gelovige mensen die werden vermoord, van de onschuldige Abel tot Zacharia, de zoon van Berechja, die werd vermoord tussen het tempelhuis en het altaar. 	 Kadia si te perel e dosh pe tumende pala sa o rat shordo ande lumia chache manushengo, de katar o rat le Abelosko o chacho, zhi ka rat le Zachariahosko, o shav le Barachiasesko, kai tume mudardian mashkar e tamplo ai o altari.


De helpers (A) moeten net zulke goede, evenwichtige mannen zijn als de voorgangers. Je moet op hen aankunnen. Zij mogen niet aan de drank verslaafd zijn en ook geen oneerlijke winst willen maken. 	 Le manush kai zhutin ande khangeri trobul vi won te aven respektime ai chache ileske; ai chi trobul te pen but mol ai chi te niril love atsaimasa.


Hij zei tegen haar: "Vrouw, u bent genezen door uw geloof in Mij. Ga met een gerust hart naar huis." 	 Ai phendia lake, "Murhi shei, cho pachamos sastiardia tu; zha pachasa, sasti san katar cho naswalimos."


Maar als uw oog verduisterd is, leeft u in het donker. Het is niet de bedoeling dat het in uw innerlijk donker wordt. Dat zou verschrikkelijk zijn. 	 Numa te avena nasul che iakha, sa cho stato avela pherdo tuniariko. Antunchi te si e vediara ande tute tuniariko, sode de baro tuniariko!


Het zullen allemaal kansen zijn om over Mij te vertellen. 	 Kodola kerdiona tumenge saxke te aven marturia.


Toen God vanaf de berg Sinaï sprak, denderde de aarde van Zijn stem. "Nog één keer", zegt Hij nu, "zal Ik niet alleen de aarde, maar ook de hemel laten schudden." 	 Avela mai nasul amenge te na ashunas ka Del kana wo del duma andai rhaio. Po plai le Sinaesko, o glaso le Devlesko mishkisardia e phuv, numa akana, wo shinadia, phenelas, "Mai iek data mishkiva e lumia ai le cheri."


Jezus was nog niet in het dorp aangekomen. Hij was op de plaats gebleven waar Martha Hem had ontmoet. 	 Ke O Jesus chi areslo sas ando gav inker, numa kotse sas kai e Martha arakhlia les.


"Alles voor Mij over?" vroeg Jezus. "Luister goed, nog voor de haan kraait, zul je drie keer gezegd hebben dat je Mij niet kent!" 	 O Jesus phendia leske, "De sa cho traio pala mande: Chachimasa, chachimasa, phenav tuke, mai anglal sar te bashel o kurkorsho, tu phenesa trivar ke chi zhanes ma."


dat Zijn lichaam weg was. Ze hadden ook engelen gezien die zeiden dat Hij leeft. 	 Numa chi arakhle lesko stato, avile te phenen amenge, ke angeluria sikadile lenge, ai phende lenge ke zhuvindolo.


wij worden vervolgd, maar God laat ons niet in de steek; wij worden neergeslagen, maar staan telkens weer op. 	 Chinuin ame, numa O Del chi mekel ame, shudiam tele, numa na xasarde.


Er stonden verschillende Farizeeërs om Jezus heen. Hij vroeg hun: 	 Kana sas chidine andek than le Farizeanuria, O Jesus phushlia le divano,


"Ja, Here", antwoordde zij. "Ik geloof dat U de Christus bent, de Zoon van God, Die in de wereld komen zou." 	 "E, Gazda, pachav ma ke tu san O Kristo, O Shav le Devlesko, kai trobulas te avel ande lumia.


Op weg naar Jeruzalem kwam Jezus bij de grens tussen Galilea en Samaria. 	 O Jesus zhalas ando Jerusalem, ai nakhelas mashkar e Samaria ai Galilee.


Ik ben er getuige van dat hij erg veel moeite voor u doet en vurig voor u bidt en ook voor de gelovigen van Laodicea en Hiërapolis. 	 Sai phenav kacha iek diela pa leste ke kerel zurales buchi tumenge, ai vi kodolenge kai si ando Laodicea, ai kodolenge kai si ando Hierapolis.


De ondiepe grond met de rotsbodem eronder, zijn de mensen die de woorden van God horen en met grote blijdschap aannemen. Maar zij zijn oppervlakkig. Een poosje geloven zij wat God heeft gezegd maar als het erop aankomt, moeten zij er niets meer van hebben. 	 Le sumuntsi kai pele po than kai sas bax si kodola kai ashunen e vorba ai lel la raduimasa, numa nai vov si vuni ande lende; pachalpe xantsi vriama, ai kana avel o beng te zumavel le, peren.


Toch is God niet ver bij ons vandaan, want in Hem leven, bewegen en zijn wij. Eén van uw dichters heeft het zo gezegd: 'Wij zijn uit Hem voortgekomen.' 	 Ke ande leste si ame o traio, ai sai mishtisavas, ai sam so sam, ai vi tumare gramnoturia phende, "Ke leske shave sam."


Maar de tolontvanger stond helemaal achterin de tempel. Hij durfde niet eens omhoog te kijken, terwijl hij aan het bidden was. Hij sloeg zich van berouw en verdriet op de borst en zei: 'God, ik ben een zondaar. Wilt U mij in genade aannemen?' 	 O manush kai chidelas e taksa, beshelas mai dur, chi tromalas te vazdel le iakha karing o cheri, numa marelaspe ande kolin, ai phendia, "O Devla te avel tuke mila anda mande kai sim bezexalo."


Toen Jezus aan de andere kant van het meer kwam, in de streek van de Gadarenen, kwamen er twee mannen op Hem af, die beheerst werden door boze geesten. De mannen woonden in graven die in de rotsen waren uitgehouwen en waren zo gevaarlijk, dat niemand bij hen in de buurt durfde te komen. 	 Kana O Jesus areslo pe kaver rig le paieske ando them kai bushol Gadarenes, dui manush kai sas but beng ande lende ankliste avri andal kaplitsi, ai avile karing leste. Kodola manush sas kadia de nasul te khonik nashti nakhenas pa kodo drom.


Er ging een huivering van ontzag door de omstanders, die dit vlak voor hun ogen zagen gebeuren. Zij prezen God dat Hij deze macht aan een mens had gegeven. 	 Kana o narodo dikhlia kodia, daraile, chudisaile, ai luvudinas le Devles kai dias kasavi putiera ka o manush.


Het oordeel komt tot stand doordat het licht in de wereld is gekomen; maar de mensen hebben de voorkeur gegeven aan de duisternis. Dat komt omdat zij slechte dingen hebben gedaan. 	 Katar avel e kris, si ke e vediara avili ande lumia, ai le manush alosarde o tuniariko ke sar e vediara, ke so kerde sas nasul.


Johannes was Zijn getuige, die zei: "Ik heb gezegd dat er na mij Iemand zou komen, Die er eerder was dan ik. Hij was er al voordat ik geboren werd." 	 O Iovano phendia pa leste, phenelas, "Kado si kai phendem, 'Wo avela pala mande, numa wo si mai baro mandar, ke wo sas mai anglal arakhadilem.'"


Ik zal u vertellen hoe u Hem kunt herkennen: Het kindje ligt in doeken gewikkeld in een voerbak." 	 Sar te prinzharen les arakhena iek tsinorho kai si pachardo andel poxtan ai ande liagano."


Stel u voor dat er volgend jaar vijgen aan komen. Als het niet helpt, moeten we hem inderdaad omhakken." 	 Ai amborim mai angle avela fruta, te na shinesa la.'"


Sommige toehoorders zeiden: "Inderdaad! Hij is de Profeet!" 	 Kana but le manusheske ashunde leske vorbi, phenenas, "Chaches, kado manush si o profeto."


Voordat Johannes de Doper kwam, moest u zich houden aan wat Mozes en de profeten hadden gezegd. Johannes kwam met het goede nieuws dat het Koninkrijk van God dichterbij was gekomen. En iedereen probeert uit alle macht er een plaatsje te krijgen. 	 O zakono le Mosesoske ai o ramomos le profetonge ashile zhi kai vriama le Iovanoske o baptisto; de katar kodia vriama e lashi viasta pa e amperetsia le Devleski phendi la, ai swako zumavel peska zorasa te del andre.


Jeruzalem was nu niet ver meer. Zodra Jezus de stad zag liggen, begon Hij te huilen. 	 Ai kana pasholas pasha foro, O Jesus dikhelas pe Jerusalem ai rovelas,


Op een keer was Jezus ergens aan het bidden. Toen Hij daarmee ophield, kwam één van Zijn discipelen bij Hem en vroeg: "Here, wilt U ons leren bidden? Johannes de Doper heeft het zijn discipelen ook geleerd." 	 Jesus rhugilaspe andek dies andek than, kana getosardia, iek anda leske disipluria phendia leske, "Devla, sichar amen te rhugisavas, sar o Iovano sichardia peske disiplon.


Aan de onderlinge liefde zullen de mensen zien dat u mijn discipelen bent." 	 Pala kodo savorhe zhanena ke tume san murhe disipluria, te avena drago iek kavreske.


Wat Ik U vraag, is niet alleen voor hen. Het is ook voor de mensen die door hen in Mij zullen gaan geloven. 	 Chi rhugiv ma ferdi anda lende, numa vi kodolenge kai pachanaspe ande mande katar penge vorba.


"Raak Mij niet aan", zei Jezus. "Want Ik ben nog niet teruggekeerd naar mijn Vader. Ga naar mijn broeders en vertel hun dat Ik terugga naar mijn Vader, Die ook jullie Vader is. Naar mijn God, Die ook jullie God is." 	 O Jesus phendia lake, "Na azba ma; ke inker chi gelem ka murho Dat; numa zha ka murhe phral, ai phen lenge mange, "Ke ma zhav ka murho Dat, ai tumaro Dat; ka murho Del ai tumaro Del."


Judas, de verrader, had tegen de mannen gezegd: "De Man, die ik een kus zal geven, moeten jullie gevangen nemen." 	 Kodo kai dias les ando vas dias len ek semno, phendias, "Kodoles kai chumidava, si o manush, len les."


Dat is goed en aangenaam voor God, onze Redder, 	 Ke kodia si vorta drago le Devleske amaro skepitori,


Broeders, toen ik bij u was, kon ik u nog niet toespreken als geestelijke mensen. U leidde uw eigen leven en deed uw eigen zin. Uw verhouding met Christus was nog zc pril dat ik u alleen maar melk kon geven. 	 Me, phrala le, chi dem tumensa duma sar manush duxosko, numa sar manush la lumiake, sar shave ando Kristo.


Zij zeiden niets. Jezus keek boos om Zich heen. Wat een harde kerels waren dit! Het deed Hem pijn dat zij zo onverschillig waren voor de ellende van andere mensen. Tegen de ongelukkige man zei Hij: "Steek uw hand uit." De man deed het en zijn hand werd op slag weer gezond! 	 O Jesus xolailo sas kana dikhlia pe lende, nekezhilas ke nas le mila le manushenge, numa mila sas les pe lende. Phende le manusheske, "Lunzhar cho vas." Wo lunzhardia pesko vas ai sasto sas sar o kolaver.


"Hoe kan de duivel zichzelf nu wegjagen? Een land waar burgeroorlog is, heeft geen macht. 	 Ek amperetsia kai si xuladi pe peste si te xaiil, chi ashela.


Want wie zondigt, heeft een hekel aan het licht. Hij ontwijkt het uit angst dat al die slechte dingen aan het licht zullen komen. 	 Ke kon godi kerel o nasulimos nai leske drago e vediara, ai chi avel kai vediara, ke chi mangel te dichol leske bezexa.


Een getrouwde vrouw mag zolang haar man leeft niet bij hem weggaan. Maar als haar man sterft, is zij vrij. Dan mag zij trouwen met wie zij wil, maar dat moet dan wel een gelovige zijn. 	 E rhomni kai si astarde ka pesko rhom so godi traiila; numa te merela lako rhom, libirila te ansurilpe kasa kana, numa te avel ando anav le Devlesko.


Jezus zei tegen hen: "Wat bent u toch dom! Wat hebt u moeite om alles te geloven wat door de profeten is gezegd. 	 Antunchi O Jesus phendia lenge, "Tume prosto manush. Ai kai o ilo lungo lo te pachal so godi phende le profeturia.


Luister naar het geschreeuw van de landarbeiders die u niet hebt gegeven wat zij verdienden. De Oppermachtige Here heeft hun geschreeuw ook gehoord. 	 Ashun, tume chi pochindian e pochin le manushengi kai keren buchi pe tumare kimpuria. Ashunen sar vachinpe! Le tsipimata le manushenge kai keren tumenge buchi aresle zhi kal khan le Devleske le Sabatosko.


Zij werden gestenigd, gemarteld, doormidden gezaagd of met het zwaard gedood. Zij zwierven rond in schapevachten en geitevellen, door woestijnen en in de bergen. Zij moesten in grotten en holen wonen; zij leden gebrek en werden vervolgd en mishandeld. Zij waren te goed voor deze wereld. 	 Uni sas mudarde le baxensa. Uni sas shinde ande kotora. Won sas zumade. Uni sas mudarde le sabiensa. Won line pe lende le morchi katar le bakre ai buzhne ai nai le kanchi, won sas bokhale ai naswale, nas dosta lenge, won phiravenaspe ande pusta ai pel plaia, garade andel gropuria. Won sas pra lashe pala kadia lumia.


De twaalf discipelen die er door Jezus op uitgestuurd waren, kwamen terug. Zij vertelden Hem wat zij allemaal hadden gezegd en gedaan. 	 Le Apostluria avile palpale, ai phende ka Jesus so godi kerde, ai so sicharenas.


Hoe kunt u dan een arme man met minachting behandelen? Hebt u niet door dat het de rijken zijn die u slecht behandelen en voor het gerecht slepen? 	 Numa tumenge nai drago o manush o chorho!


Enkele rondreizende Joodse geestenbezweerders probeerden mensen van boze geesten te bevrijden door ook de naam van de Here Jezus te gebruiken. Zij hadden daarvoor deze spreuk: "Ik bezweer u bij de Jezus over wie Paulus spreekt." 	 Sas uni Zhiduvuria kai zhanas andek than ando foro forestar te gonin le bengen andal naswale, zumavenas ando anav le Devlesko Jesus te keren le te anklen avri, phende le bengenge, "Dav tume ordina ando anav le Jesusosko, anklen avri, kado Jesus kai o Pavlo mothol pe leste."


U bent verstandige mensen; beoordeel zelf of ik gelijk heb. 	 Dav duma sar le manushensa le gojavrensa; keren tume kris so phenav.


Blijkbaar niet, want de ene gelovige brengt de andere voor het gerecht, voor ongelovige rechters nog wel! 	 Te phral kerela kris pe aver phral, ai kodia anglal manush kai chi pachanpe ando Del.


Dat was erg tegen de zin van de Joodse leiders. Zij hitsten voorname, gelovige vrouwen en het stadsbestuur op en slaagden erin een vervolging tegen Paulus en Barnabas te ontketenen, zodat die uit dat gebied werden verjaagd. 	 Numa le Zhiduvuria rimonas le zhuvlian kai nas andal Zhiduvuria ai kai rhuginaspe ka Del, ai vi le manushen kai sas bare ando foro, kerde te chinuin o Pavlo ai o Barnabas, ai shude le avri anda them.


Zij kregen ook een meningsverschil over de vraag wie van hen de belangrijkste in het Koninkrijk van God zou zijn. 	 Won marenas mui mashkar pende te zhanen savo anda lende avela o mai baro.


Spelletjes 	 Jocuri


Dat was om negen uur 's morgens. 	 Ai sas inia chasuria diminiatsi, ai karfosarde les.


Daarop braken de soldaten eerst de benen van de twee mannen, die gelijk met Jezus waren gekruisigd. 	 Antunchi le ketani avile, ai phagle le punrhe le pervoneske, porme le kolavreske kai sas karfome lesa.


U kunt niet twee heren dienen. Dat is onmogelijk. Want u zult de ene haten en de andere liefhebben. Of omgekeerd: De ene van harte dienen en van de ander niets willen weten. U kunt niet God dienen en tegelijk achter het geld aanzitten." 	 Chi iek sluga nashti podail duie gazdan; ke wo gretsola iek ai leske drago o kolaver; astardiola ka iek, vai vurhitsila le kolavres. Nashti podais le Devles ai le love."


Als u van binnen licht bent, zonder een enkel donker hoekje, zult u een stralend mens zijn, die anderen verlicht als een heldere lamp." 	 Te si sa cho stato pherdi la vediaraki, ai nai kanch ando tuniariko, avela sa cho stato ande vediara, sar ek lampo strefial pe tute la vediarasa."


Hij keek hen aan en zei: "Ga naar de priester om te laten zien dat u genezen bent." Terwijl ze gingen, verdween hun melaatsheid. 	 Ai kana O Jesus dikhlia le, phendia lenge, "Zhan sikadion kal rasha," ai pa drom kai zhanas kal rasha sastile.


Blijf dicht bij Mij, dan blijf Ik in u. Net zoals een rank alleen maar kan vrucht dragen als zij in de wijnstok blijft, kunt ook u alleen maar vruchtbaar leven als u in Mij blijft. 	 Beshes ande mande, ai me beshava ande tute, sar e krenzha kai nashtil anda peste te avel la fruta, te na beshela phangli ka khash; kadia tu nashtis te na beshesa ande mande.


Ondanks de vele wonderen die Hij voor hun ogen had gedaan, geloofden de meeste mensen niet dat Hij de Christus was. 	 Marka ke kerdia but mirakluria angla lende, chi pachanaspe ande leste,


De Joden van Jeruzalem en hun leiders hebben Hem niet erkend, hoewel zij zich realiseerden dat Hij het was, over Wie elke sabbat in de synagoge wordt voorgelezen. Door Hem te doden, hebben zij de profetieën in vervulling doen gaan. 	 Le Zhiduvuria ande Jerusalem, ai lenge bare kerde so le profeturia phende kana mudarde les, chi zhangle le Kristos, ai chi haliarde so le profeturia phende, numa won jinenas pa kodia swako Savato.


Er liep een hele massa mensen achter Jezus aan. De vrouwen huilden en jammerden. 	 Ai linepe pala leste but narodo, ai zhuvlia kai rovenas ai nekezhinas pala leste.


Als antwoord gaf Jezus hem dit voorbeeld: "Een man reisde van Jeruzalem naar Jericho. Onderweg werd hij door rovers overvallen. Zij rukten hem de kleren van het lijf, sloegen hem bont en blauw en lieten hem halfdood langs de weg liggen. 	 O Jesus phendia, "Iek manush vulelas andai Jerusalem ai zhalas ando Jericho, pelo mashkar le chor, kai chorde leske tsalia, marde les, ai geletar, ai mekle les dopash mulo.


Richt daarom uw gedachten op de dingen van de hemel en niet op die van de aarde. 	 Sagda gindin pa dieli kai so opre, ai na pe dieli kai si pe phuv.


Toen Jezus de vrouw zag, kreeg Hij diep medelijden met haar. "Huil maar niet", zei Hij. 	 Kana O Del dikhlia la, pelia leski mila anda late, ai phendia lake, "Na rov!"


Tot de komst van Christus werden wij door de wet bewaakt. Wij leefden bij wijze van spreken onder het strenge toezicht van de wet, zolang wij nog niet wisten dat wij op Jezus Christus mochten vertrouwen. 	 Mai anglal sar te avel e vriama le pachamaski, o zakono ankerelas ame phangle, zhi kai avel o pachamos.


De volgende plaats waar Paulus en Barnabas kwamen, was Iconium. Toen zij daar waren, gingen ze samen naar de synagoge. Door wat ze vertelden, geloofden vele Joden en andere mensen in Jezus Christus. 	 Ando Iconium o Pavlo ai o Barnabas dine andek than ande synagogue le Zhidovonge, ai kadia de mishto dine duma, kai but narodo andal Zhiduvuria ai andal Grekuria pachaiepe.


Hij zei: "Als een man zijn vrouw verlaat en met een ander trouwt, pleegt hij overspel. 	 Ai phendia lenge, "Kon godi mekela peska rhomnia, ai te lela avria kerdias kurvimos.


Mijn vrede laat Ik bij u achter. Die vrede is heel anders dan die van de wereld. Wees dus nooit meer bang of ongerust. 	 Me mekav tumenge e pacha, Me dav tume murhi pacha, Me chi dav la tumenge sar del la tumenge e lumia, na meken te nekezhil pe tumaro ilo, ai te na daral.


Dit is een brief van Paulus, die door God is aangewezen als apostel van Jezus Christus, gericht aan alle gelovigen in de stad Efeze, die Christus Jezus trouw volgen. 	 O Pavlo, ek apostle le Jesus Kristosko katar e voia le Devleski, kal shave le Devleske kai si ande Ephesus, ai kai beshen phangle ka Jesus Kristo.


Want zoals de dood door een mens is gekomen, is ook het nieuwe leven dank zij een mens gekomen. 	 Ke te avili e martia katar iek manush, vi katar iek manush avilo o zhuvindimos le mulenge.


Hij zei tegen hem: "Wat een lekkere wijn! Hoe is het mogelijk! Iedereen schenkt eerst de goede wijn en als de mensen genoeg gedronken hebben pas de minder goede. Maar u hebt de beste wijn voor het laatst bewaard." 	 Ai phenel leske, "Swako manush del e mai lashi mol mai anglal; ai porme kana savorhe machile, del e mai chorhi, numa tu garadian e lashi mol zhi akana."


Want wie eet en drinkt zonder rekening te houden met de diepe betekenis van deze maaltijd, haalt Gods oordeel over zich. 	 Ke kodo kai xal ai pel bi te dikhel o stato le Devlesko, xal ai pel e kris pe peste korkorho.


"Ja, dat weet ik", antwoordde zij. "Hij zal weer levend worden als hij op de laatste dag uit de dood terugkomt." 	 E Martha phendia, "Zhanav ke wo zhuvindila kana savorhe wushtena paluno dies,"


Als wij aan de tafel van de Here drinken uit de beker, Hem danken en Zijn zegen vragen, hebben wij toch samen deel aan het bloed van Christus? En als wij het brood breken, hebben wij toch samen deel aan Zijn lichaam? 	 Kana das o rhugimos pala o daxtai ai piias e mol kai skafidi le Devleski, nai kodia o rat le Kristosko? O manrho kai xas kai skafidi le Devleski nai kodia andek than ando stato le Kristosko?


In de hemel wacht mij een kroon, die de Here (de rechtvaardige rechter) mij op de grote dag van Zijn terugkeer zal geven. En niet alleen aan mij, maar ook aan alle mensen die vol verwachting naar Zijn terugkeer uitkijken. 	 Ai akana e podarka kai nirisardem azhukerel ma, kodia si e konona le chachimaski ,kai O Kristo, kai kerel e kris vorta, dela ma kodo dies: numa chi dela ferdi man kodia konona, numa sa kodolen kai azhukeren le dragostimasa e vriama kana avela O Kristo.


Voor de getrouwden geldt dit voorschrift, dat niet van mijzelf maar van de Here komt: Een vrouw mag niet van haar man scheiden. 	 Kodola kai si ansurime, phenav lenge, na me, numa O Del, e rhomni te na vulardiol katar pesko rhom.


Zij liepen te hoop in de zuilenhal van Salomo, waar Petrus en Johannes door de man werden vastgehouden. Toen Petrus al die mensen zag, zei hij: "Mannen van Israël, waarom bent u zo verbaasd? Wat staat u ons aan te staren? 	 Ai sar kado manush chi mai mekelas le Petres ai le Iovanos, savorhe chudisaile, ai gele lende andek than kai sas anglai tampla kai busholas Solomon.


Wie heeft Hem ooit iets gegeven waarvoor Hij iets terug moet geven? 	 Kon sai mothol leske so te kerel? Kon sas o pervo kai dia les vari so, ai porme te avel pochindo lestar?"


God heeft Mij (de Mensenzoon) de bevoegdheid gegeven zonden te vergeven. Als iemand van Mij vergeving krijgt, hééft hij vergeving gekregen." 	 Numa te zhanen ke ka O Shav le Manushesko si e putiera te iertil le bezexa." Ai phedia le bangeske,


Op een dag kwamen er enkele Farizeeërs en godsdienstleraars uit Jeruzalem bij Jezus. 	 Antunchi le Farizeanuria ai uni Gramnoturia avile andai Jerusalem, ai chidinisaile pasha Jesus.


Met toestemming van de hoofdpriesters heb ik in Jeruzalem vele van Zijn volgelingen gevangen gezet. En als tegen hen de doodstraf werd geëist, stemde ik daar altijd mee in. 	 Kodia kerdem ando Jerusalem. Thodem andel temnitsa buten kai pachanaspe ando Del; ke sas ma dini e ordina katar le bare le rashange, ai kana mudarenas le, me mothavas ke mishto sas.


Wij willen daar graag van vertellen en niet alleen wij, maar ook de Heilige Geest, Die God geeft aan wie Hem gehoorzamen." 	 Ame sam marturia anda kadala dieli, ai vi O Swunto Duxo kai O Del dia ka kodola kai pachan lesko mui."


Hij had hen echter door en zei: "Laat me eens een geldstuk zien. Wiens afbeelding staat erop?" "Van de Romeinse keizer", antwoordden zij. 	 Numa O Jesus haliardia lenge nasul ginduria, ai phendia lenge, "Sostar tume zumaven ma?"


Dus ging Pilatus het gebouw weer binnen en liet Jezus bij zich brengen. "Bent U de koning van de Joden?" vroeg hij. 	 O Pilate gelo ando kher la krisako ai akhardia le Jesusos, ai phendia leske, "San tu o amperato le Zhidovongo?"


Op de verjaardag van Herodes kwam de dochter van Herodias de feestzaal binnen en danste voor de gasten. 	 Po dies kai arakhadilo, dine pachiv le Herodos, e shei la Herodiaki kheldias lenge, ai de sa zurales plachalias le Herodos.


Hoe meer zij door zware moeilijkheden op de proef werden gesteld, hoe groter ook hun blijdschap werd. Hoewel zij zelf in armoede verkeerden, hebben zij heel veel voor anderen gedaan. 	 Le shave le Devleske sas zurales zumade le chinosa kai sas le; numa lengo raduimos kadia de baro sas kai denas so godi dashtinas, marka ke chorhe sas.


Daarom heb Ik gezegd dat u zult sterven zonder dat uw zonden vergeven zijn. Want als u niet gelooft dat Ik ben die Ik ben, zult u sterven zonder vergeving te hebben ontvangen." 	 Sa anda kodia phendem tumenge , ke merena ande tumare bezexa. Ai tume merena ande tumare bezexa te na pachana tume. 'Kon sim me'"


Want alleen als wij God geloven, kunnen wij deel krijgen aan Zijn rust. Hij heeft immers gezegd: "In mijn toorn heb Ik gezworen dat mijn rust niet is voor mensen die Mij niet geloven." (A) Toch ligt Gods plan om hun die rust te geven, al klaar vanaf het begin van de wereld. 	 Ame kai pachas sai zhas andre ai hodinis lesa. O Del phendia, "Simas xoliariko ai phendem, 'Won chi avena andre ai hodinin mansa.'" Makar e buchi le Devleski gata sas palal Wo kerdia e lumia.


Gelukkig is degene die Mij accepteert zoals Ik ben." 	 Raduime kodo kai haliarel kon sim ai chaches pachalpe ande mande!"


De Farizeeërs hoorden wat er onder de mensen over Hem gefluisterd werd. Daarom stuurden zij, in overleg met de leidende priesters, enkele tempeldienaars om Hem gevangen te nemen. 	 Le Farizeanuria ashunde ke o narodo mothon kodala dieli pa Jesus; ai le Farizeanuria ai le bare rasha trade penge zhandari te len les.


Wij weten dat God rechtvaardig oordeelt. Hij geeft ieder die zulke slechte dingen doet een rechtvaardige straf. 	 Ke zhanas ke O Del kerel kris vorta ai chachi pe kodola kai keren kodolendar dieli.


'Nee,' antwoordde de boer. 'Want dan trekken jullie het jonge graan ook mee. 	 'Te na' phendia lenge, 'Ke kana tsirdena o rherto avri kam ankalaven vi o jiv.


Daarna mat hij de dikte van de muren op en die bleek 64 meter te zijn. De engel gebruikte menselijke maten. 	 Porme musurilas o tsulo le zidosko ai arakhlia les te avel dui shela ai desh u shov punrhe inchal. O angelo musurilas o foro sar o manush musuril.


"Meester, deze vrouw is op heterdaad betrapt terwijl zij overspel pleegde. 	 Phende leske, "Gazda, kadia zhuvli liam la sar kerelas kurvia.


Jezus Christus heeft mij genade gegeven en tot apostel gemaakt. Ik moet in de hele wereld mensen oproepen God te gehoorzamen en in Jezus Christus te geloven. 	 O Jesus Kristo amaro Del kai lestar sas ame te avas apostluria, ando anav le Kristosko, te anas manushen ande sa le thema te pachanpe ai te keren o zakono le Devlesko.


Zij namen Petrus en Johannes gevangen tot de volgende morgen. 	 Thode o vas pe lende, ai thode le ande temnitsa, zhi pe terharin ke vunzhi kana line le e riat sas.


Want God heeft ons bevrijd uit de macht van de duisternis en ons een plaats gegeven in het koninkrijk van Zijn Zoon, Die Hij liefheeft. 	 Wo lia ame katar e putiera le tuniarikoske, ai andia ame ando rhaio peske shavesko kai si leske drago.


Dus trouwde de volgende broer met de weduwe. En zo ging het verder, tot de vrouw tenslotte met ieder van de zeven broers getrouwd was geweest. 	 Sa kadia o duito, ai o trito zhi ka o eftato.


Maar vele eersten zullen de laatsten zijn, en vele laatsten de eersten." 	 But anda le perve avena le palune, ai but kai sas le palune avena le perve."


Neem geen geld mee, geen reistas met extra kleren en schoenen. Zelfs geen wandelstok. Want je zult krijgen wat je nodig hebt. 	 Na len tumensa sumnakai, vai rup, chi xarkune ande tumare chisa;


Maak u klaar! Doe de gordel van de waarheid om en gesp het borstpantser van de rechtvaardigheid aan. 	 Te aven gata: te avel tume o chachimos sar iek prashtia chidi pe tumaro mashkar; len pe tumende so si vorta sar iek charolakolinako;


Vele Joden hadden gehoord dat Jezus in Bethanië was en gingen er ook heen. Zij wilden niet alleen Jezus Zelf zien, maar ook Lazarus die door Hem uit de dood tot leven was gebracht. 	 But narodo anda le Zhiduvuria ashunde ke O Jesus sas ande Bethany, ai avenas na ferdi pala O Jesus, numa vi te dikhen o Lazarus, kai O Jesus zhuvindisailo anda le mule.


Ik zal heel graag mijzelf en alles wat ik heb, geven voor uw welzijn; al lijkt het erop dat hoe meer ik u liefheb, des te minder ik door u geliefd word. 	 Ai te avava raduime te zidiv so godi si ma, ai te zidivma man te zhutiv tumen.


Zij staan dus vijandig tegenover het goede nieuws van Jezus Christus. Daar hebt u voordeel van. Maar omdat zij vanouds het volk zijn dat God uitgekozen heeft, houdt Hij nog steeds van hen. 	 Te dikhasa sar le Zhiduvuria chi mangle e lashi viasta, won si le duzhmaia le Devleske pe tumaro lashimos. Numa te dikhasa o alomos kai sas kerdo katar O Del, won si kodola kai O Del mangel pala lenge dada.


En ze gingen. Om twaalf uur en om drie uur deed hij hetzelfde. 	 Karing le desh u dui miazutsi, ai magdata karing le trin pala miazutsi kerdias sa kadia.


Wij verlangen ernaar dat ieder van u tot het einde toe ijverig zal doorgaan, zodat het goede waarop u zo geduldig wacht, mag plaatsvinden. 	 Ai mangas tume te sikaven e dragostia le kavrenge swako dies kai traiin pe phuv, zhando gor, te avela tume chi podarka.


Snikkend boog zij zich voorover en keek in het graf. Op de plaats waar Jezus had gelegen, zag zij twee engelen in witte kleren zitten. Een aan het hoofdeinde en een aan het voeteneinde van de plaats waar Hij gelegen had. 	 Ai dikhlia duie angelon kai sas vuriarde ando parno, ai beshenas tele po than kai sas thodino o stato le Jesusosko. Iek beshelas ka shero ai o kolaver kal punrhe.


Maar zij bleven schreeuwen dat Jezus moest sterven. Zij hielden gewoon niet op. 	 Numa o narodo tsipilas mai zurales, ai mangena te karfon les. Pala pengo tsipimos o Pilate kerdia pe lende.


Aan de delen van ons lichaam die we niet graag laten zien, geven we bijzondere zorg en de minder nette delen van ons lichaam worden netjes bedekt. 	 Ai kodola kai nai anda rhindo, na lendar sama zurales. Kadia le kotora le mai bi lashe, sa mai len anda rhindo.


Laat daarom ook uw licht voor alle mensen schijnen. Als zij dan de goede dingen zien die u doet, zullen zij uw hemelse Vader eren. 	 Kadia trobul tumari vediara te strefial anglal manush, kashte te dikhen o mishtimos kai keren , ai te luvudin tumare Dades kai si ando rhaio.


Hij stapte bij hen in de boot en de wind ging liggen. De discipelen waren met stomheid geslagen. Hier konden ze niet bij. 	 Ai Wo avilo karing lende ai anklisto ande chuno; ai e barval aterdili: ai but chudisaile ai gindinaspe pa so kerdilia.


Zij wilden ook niet ophouden met hun moordpartijen, hun tovenarij, hun overspel en diefstallen. 	 Won chi keisaile katar o mudarimos kai won kerenas, vai chi amboldinisaile katar o drabarimos, vai chi katar e kurvi, vai chi katar o chorimos.


Jezus riep hen bij Zich en zei: "Jullie weten wel dat de mannen die het voor het zeggen hebben, de bevolking onderdrukken en misbruik maken van hun macht. 	 O Jesus akhardia le peste, ai phendia, "Tume zhanen ke le bare le manushenge kai Nai Zhiduvuria gazdin len, ai keren lensa so mange.


"Vader", bad Hij, "neem deze beker alstublieft van Mij weg. 	 phenelas, "Murho Dat, te sai mek te nakhel kadia kuchi mandar; numa na murhi voia, chiri voia te avel kerdi."


Geef de dingen van God niet aan de vijanden van God. Zorg ervoor dat zij geen vat op u krijgen. Gooi geen parels voor de zwijnen. Zij zullen de parels vertrappen, zich omdraaien en u aanvallen. 	 "Na den so si swunto kal zhukel, ai shuden tumare perli anglal bale, ke kham te vulin le telal punrhe, ai amboldenpe pe tumende te xan tume.


Jezus keerde Zich om en zei tegen hen: "Vrouwen van Jeruzalem, huil niet om Mij. 	 O Jesus boldiape karing kodola zhuvlia, ai phendia, "Sheiale anda Jerusalem, na roven pe mande, numa roven pe tumende, ai pe tumare glate.


Uw liefde heeft mij veel troost en blijdschap gegeven, broeder; uw vriendelijkheid heeft vele christenen goed gedaan. 	 Chiri dragostia, murho phral, dia man but raduimos ai zor! Ke raduisardian o ilo le Devlesko narodoske.


Hoe kunt u dan uw broeder helpen? Huichelaar! Zorg eerst dat die balk uit uw eigen oog weg is. Dan ziet u tenminste wat u doet, als u die splinter uit het oog van uw broeder haalt. 	 Tu manush kai ankerdios so chi san! Ankalav mai anglal o stilpo anda chiri iakh, ai porme dikhesa dosta de mishto te ankalaves e tsipliga kai si ande iakh che phraleske.


Hij ging naar de synagoge. Daar zag Hij een man met een lamme, verschrompelde hand. De Farizeeërs vroegen Hem: "Mag men op de sabbat iemand genezen?" Zij hoopten dat Hij "Jaä zou zeggen. Dan zouden zij een reden hebben om Hem gevangen te nemen. 	 Antunchi gelotar kotsar ai gelo ande lenge synagogue.


Hun godsdienst is waardeloos. Ze houden zich alleen maar bezig met menselijke wetten en niet met de wet van God." (a) 	 Intaino preznain ma, ke won sicharen manushenge zakonuria sar te avilino le Devleske."


Jezus nam de uitnodiging aan. Toen Hij aan tafel ging zonder Zijn handen te hebben gewassen, was de Farizeeër verbaasd, want Joden vergeten dat nooit. 	 O Farisi chudisailo kana dikhlia ke O Jesus chi xaladia mai anglal sar te xal.


Een boom is te herkennen aan zijn vruchten. Aan een doornstruik komen geen vijgen en aan een braamstruik geen druiven. 	 Ke palai fruta dikhes te si e khash chorhi vai lashi. Le manush nashti chidenpe figi katar kanrhe, vai stuguro katar kanrhe.


Want er zullen zogenaamde christussen en zogenaamde profeten komen. Zij zullen grote, wonderlijke dingen doen om daarmee de mensen die bij God horen, weg te trekken als dat mogelijk was. 	 Ke si te vazdenpe xoxamne profeturia, kai kerena kasave semnuria ai mirakluria, ta te sai atsaven vi kodolen kai si alome katar O Del.


'Ja, kijk maar verbaasd, lelijke spotters. Verdwijn uit mijn ogen, want ik doe in uw dagen iets wat u nooit zult geloven, als men het u vertelt.' (D) 	 Ashunen tume, kai chi pachan tume, chudin tume, ai meren: ke si te kerav ande tumare dies iek diela kai chi pachana, te mothola la tumenge vari kon."


Buiten de stad zijn de honden, de tovenaars, de overspeligen, de moordenaars, de afgodendienaars en allen die met plezier liegen en bedriegen. 	 Avrial o foro si le zhukela, kodola si le manush kai drabaren, ai kodola kai keren o zhungalimos le statosa, ai kodola kai mudaren aver manush, ai kodola kai luvudin le xoxamle dela, ai kodola kai drago lenge o xoxaimos ai phenen le xoxaimata.


Petrus dacht aan wat Jezus de vorige dag tegen de boom had gezegd. "Kijk eens, Meester", riep hij uit, "dit is de boom die U gisteren hebt vervloekt. Hij is helemaal dor!" 	 Antunchi o Petri serelaspe so phendia O Jesus arachi, ai phendia ka Jesus, "Gazda, Dikh! E pruing le figengi ke tu dian armaia muli."


Door de opmerkelijke dingen die het tweede beest onder de ogen van het eerste beest deed, werden de bewoners van de aarde misleid. Het kreeg hen zover een standbeeld te maken van het beest, dat ondanks zijn dodelijke wond was blijven leven. 	 Ai wo atsavel le manushen kai traiin pe phuv pala le mirakluria wo kerdia la putierasa katar o pervo zhungalo zhigania, wo dia len ordina te keren ek ikoni, zozamlo del, kai miazol o pervo zhungalo zhigania te luvudin les kai sas dukhado la sabiensa ai inker traiilas.


De Vader houdt van Mij, omdat Ik mijn leven geef en het later zal terugnemen. 	 "O Dat drago mange ke dav murho traio, te lav les aver data palpale.


Als iemand de Here niet liefheeft, is hij vervloekt. De Here Jezus komt terug! 	 Te vari kaske nai drago Del Jesus Kristo – ek armaia pe leste, Maranatha, amaro Del, aves!


"Omdat u toch uw eigen zin doet", antwoordde Jezus. "Daarom heeft Mozes dat toegestaan. Maar het is niet Gods oorspronkelijke plan. 	 Wo phendias lenge, "Ke zuradian tumaro ilo o Moses meklias ke sai meken tumare rhomnian. Numa de anda gor nas kadia.


De priesters zeiden tegen Pilatus: "U had niet moeten schrijven: 'De koning van de Joden', maar: 'Hij heeft gezegd dat Hij de koning van de Joden is." 	 Le bare le rashange phende le Pilatoske, "Na ramosar, O Amperato Le Zhidovongo; numa ramosar ke wo phendia, 'Me sim O Amperato le Zhidovongo.'"


Jezus lag rustig achterin de boot te slapen met Zijn hoofd op een kussen. In paniek maakten zij Hem wakker en schreeuwden: "Meester, kan het U niets schelen dat wij vergaan!" 	 O Jesus sas palal ando chuno sovelas pe sheran. Wushtiarde les, ai phende leske, "Gazda, nai khanchi tuke ke xaiisavas?"


Toen de andere discipelen zagen wat er ging gebeuren, riepen ze: "Meester, zullen we erop los slaan? We hebben zwaarden bij ons!" 	 Kana kodola kai sas le Jesusosa, dikhle so kerdilia, phende leske, "Devla, trobul te das la sabiasa?"


Als u over deze steen valt, zult u te pletter slaan. En als deze steen op u valt, zult u vermorzeld worden." 	 Ai kon godi perela pe kado bax avela phago, numa pe kaste perela o bax licharela les sar e pulberia.


Maar omdat u eigenlijk niet zonder mij kunt, reken ik erop dat ik nog wel enige tijd in deze wereld zal blijven. 	 Numa mai but zhutimos avela tumenge te mai traiiv.


Eén van de vier levende wezens gaf elk van de engelen een gouden schaal, vol met de wraak van God, Die eeuwig leeft. 	 Ai iek zhigania zhuvindil anda le shtar zhigeni dia le efta angeluria efta saxanitsi kerde anda sumnakai pherde sas e xoli le Devleski kai zhuvindil sa data ai sa data.


Wat Ik wil zeggen, is dit: God zal Zijn Koninkrijk bij u weghalen en het geven aan een volk dat Hem geeft wat Hem toekomt. 	 Anda kodia phenav tumenge, "E amperetsia le Devleski avela lini tumendar, ai avela dini kai iek them kai avela laki fruta lendar.


Keer daarvan terug. Anders kom Ik binnenkort naar u toe om hen met het zwaard van mijn mond te bevechten. 	 Kein tume, parhuven che ginduria ai amboldenpe katar che bezexa. Te na, strazo me avava tumende ai marava kontra lende la sabiasa katar murhi mui.


Maar zij kreeg twee vleugels van de grote arend, zodat zij kon wegvliegen naar haar schuilplaats in de woestijn. Daar werd zij een bepaalde tijd verzorgd, buiten het bereik van de slang. 	 Woi sas dini dui bare phaka sar le phaka le vulioske te vurial ande pusta, ka than kai si lashardo lake, kai si garadi katar o baro sap (o beng) pala trin ai dopash bersh.


Als iemand aankomt met een andere leer dan het goede nieuws dat u van mij gehoord hebt, moet u hem uit de weg gaan als een vervloekte; zelfs al zou ik het zijn of een engel uit de hemel. 	 Numa marka ame, vai iek angelo kai avilo anda rhaio, te phendino tumenge iek aver lashi viasta ke sar kucha kai ame andiam tumenge, kodo te zhal ande iado!


Ik bid onze Here Jezus Christus, dat Zijn genade met u is! Amen. 	 Murhe phral, o mishtimos amare Devlesko O Jesus Kristo te avel tumensa. Amen.


Want toen wij nog bij u waren, hebben wij u van tevoren gewaarschuwd dat wij moeilijkheden zouden krijgen; en dat is uitgekomen. 	 Ke kana samas inker tumensa, phendiam tumenge mai anglal ke si te avas vutuime/chinuime; ai kadia kerdilia, tume zhanen mishto.


Nu hebben wij nog geen heldere kijk op Christus, maar later zullen wij oog in oog met Hem staan. Ik ken Hem nu nog niet volkomen, maar dan zal ik Hem volledig kennen, zoals Hij mij door en door kent. 	 Akana dikhas ande glinda, sar tuniariko, numa dikhasa mui moste. Akana chi zhanav sa, antunchi zhanava sa sar O Del zhanel ma.


Wanneer Ik kom in de schitterende majesteit van mijn Vader, Mijzelf en de heilige engelen, zal Ik Mij schamen voor ieder mens die zich nu voor Mij en Mijn woorden schaamt. 	 Ke kon godi lazhala mandar ai katar murhe vorbi, o Shav le Manushesko avela lestar lazhal, kana avela anda pesko barimos, ai ande barimos le Dadesko, ai le Swuntsi angeluria.


Maar dat was niet naar de zin van de andere mensen. "Nu is Hij nota bene bij die slechte man op bezoek gegaan", mopperden ze. 	 Ai kana le manush dikhle so kerdilia, denas pe duma, phenenas, "O Jesus zhal te beshel le manusha kai si bezexalo."


Maar wie getrouwd is, moet aan dingen van de wereld denken. Hij wil het niet alleen zijn vrouw naar de zin maken, maar ook naar de wil van de Here leven. Zijn liefde en aandacht zijn verdeeld. 	 Ai kodo kai si ansurime rodel le dieluria la lumiake, sar te avel drago peska rhomnia.


Omdat wij ons aan God hebben toevertrouwd, zijn wij rechtvaardig geworden. Wij hebben nu vrede met God dank zij onze Here Jezus Christus. 	 Akana sam vorta angla Del pala pachamos, si ame e pacha le Devlesa katar amaro Del Jesus Kristo.


Simon de Zeloot (a) en Judas Iskariot (door wie Jezus is verraden). 	 O Simon o Canaanite, ai o Judas Iscariot, kai dia le Kristos andel vas leske duzhmanonge.


Ik wil hiermee niet zeggen dat u moet trouwen; u m...g trouwen. 	 Te na kodia mishtimata chi kerav anda late zakonuria.


Niemand van hen leed gebrek, want allen die land of huizen hadden, verkochten daar zo nu en dan iets van en gaven het geld aan de apostelen, 	 Khonik mashkar lende chi trobulas le kanch; kaste godi sas phuvia vai khera bichinenas le, ai anenas le love kai bichinde sas le,


"Laat je door niemand iets wijsmaken", antwoordde Jezus. "Want er zullen velen komen die beweren dat zij de Christus zijn. Zij zullen vele mensen op het verkeerde spoor brengen. 	 O Jesus phenel lenge, "Len tume sama, te na atsavel tume khonik.


Toen zij bij de trappen van het fort kwamen, drong de menigte zo heftig tegen Paulus op dat de soldaten hem naar boven moesten dragen. 	 Kana aresle kal skeri, le ketani line le Pavlos andel vas ke de but narodo kai sas.


Ik weet hoe je op de Here vertrouwde, net als je moeder Eunice en je grootmoeder Loïs; ik ben ervan overtuigd dat je geloof niet verzwakt is. 	 Serav ma mishto o pachamos o chacho kai si tu, kodo pachamos kai chi mami e Lois, ai chi dei e Eunice sas le tusa; ai zhanav ke vi tu te si.


Het waren de 144.000 die een nieuw lied zongen voor de troon van God, voor de vier levende wezens en voor de ouderlingen. Zij waren de enigen die dat lied kenden. Niemand anders kon het leren. Het waren de 144.000 vrijgekochten van de aarde. 	 Ai won jilabade ek nevi jili angla o than le Devlesko, ai angla le shtar zhigeni zhuvindin, ai angla le bish tai shtar manush ( pasturia ) ai nai khonik nashti te jilaben le jile, ferdi le iek shel ai shtarvardesh tai shtar mi manush sai sichon kadia jili. Won sas chinime pala o rat le Kristosko ai skepisarde katar e phuv.


Maar het belangrijkste is niet dat de boze geesten doen wat jullie zeggen. Waar jullie vooral blij om moeten zijn, is dat jullie namen in de hemel geregistreerd staan." 	 Numa na raduin tume ke le beng daran tumendar; numa raduin tume, tumare anava ramomele ando rhaio."


en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen. Zit je op dat moment op het platte dak van je huis, 	 Kodo kai avela opral pa kher te na zhal te lel vari so anda pesko kher.


Alle omstanders konden het horen toen Hij tegen Zijn discipelen zei: "Ik waarschuw jullie voor de godsdienstleraars. 	 Sar sa o narodo ashunelas leste, O Jesus phendia peske disiplonge.


Hij had vele mensen uitgenodigd. Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knechten erop uit om de genodigden te zeggen dat ze konden komen. 	 Tradias peske slugen te akharen kodolen kai sas akharde ka abiav, numa won chi mangle te aven.


Jezus vertelde een gelijkenis: "Iemand legde een wijngaard aan en zette er een muur omheen. Hij maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde ook nog een uitkijktoren. Hij verhuurde de wijngaard aan enkele boeren en ging het land uit. 	 Antunchi O Jesus sichardia len le paramichensa, "Sas iek gazda kheresko kai thodia te bariol ek rez, ai thodia ek zido kruglom latar, ai kerdia ai lashardias iek than te strangon o struguro, vazdias iek wucho than te len sama kotsar. Ai dias e rez ka rabocha rezaria (po wundilepe manushende) ai gelotar andek dur them.


Als Hij de wereld oordeelt, zal Hij ieder geven wat hij verdient. 	 Ai kai O Del dela sakones pala so kerdia.


Maar onder jullie moet het anders gaan. Wie groot wil zijn, moet jullie dienaar worden. 	 Nai kadia mashkar tumende, numa savo godi mangel te avel baro mashkar tumende, avela tumaro podaitori.


Bij het horen van dit nieuws stapte Jezus in een boot en ging naar een afgelegen plaats om alleen te zijn. Maar de mensen zagen waar Hij naar toe ging en uit vele dorpen liepen zij Hem achterna. 	 Kana O Jesus ashundias so kerdiliape, gelotar pek chuno korkorho kai nas khonik, o narodo andal foruria ashunde kodia, ai linepe pala leste telal.


Dus, zoals door die ene overtreding van Adam alle mensen werden veroordeeld, worden door die ene goede daad van Christus alle mensen vrijgesproken, zodat zij kunnen leven. 	 Sa kadia, e shipka le ieke manusheski o Adam andia o xasarimos sa le manushengo; numa sakadia e buchi kodoleski kai sas vorta O Jesus Kristo skepil sa le manushen katar e kris, ai del le o traio.


Als het waar is wat jullie zeggen, dan vecht de duivel tegen zichzelf. 	 Teala o beng gonil le benges, won si xulade pe peste, sar rhivdila ai ashela leski amperetsia? Numa tume phenen ke goniv le bengen katar o Beezebub.


Hij aanvaardt ieder die ontzag voor Hem heeft en die doet wat Hij wil, ongeacht tot welk volk die persoon behoort. 	 Numa swako manush ande vari savi vitsa te avela, ai pachala le Devlesko mui, ai kerel so si vorta.


De mannen reisden door Fenicië en Samaria en gingen onderweg bij verschillende christenen langs. Die waren blij te horen dat ook niet-Joden tot bekering waren gekomen en in Jezus Christus geloofden. 	 E khangeri tradia le pala kodia diela, nakhle andai Phoenicia ai andai Samaria, ai mothonas sar kodola kai Nas Zhiduvuria, dinesaspe ka Del, ai kana ashunde le kolaver phral kodia diela raduisaile sas.


Maar nee, u blijft hardnekkig weigeren uw leven te veranderen. Het is uw eigen schuld als de toorn van God u treft op de dag van het rechtvaardige oordeel. 	 Numa zuralo cho ilo, chi manges te parhudios anda kodia, tu lashares tuke kris mai bari kana avela o dies, kai O Del sikavela peski xoli ai peski kris kai si chachi.


Wanneer ik eraan denk hoe wijs en groot Gods plan is, val ik op mijn knieën voor Hem neer. 	 Anda kodia, dav changa angla Dat amare Devlesko O Jesus Kristo.


Zij waren er helemaal ondersteboven van. Jezus drukte hen op het hart niemand te vertellen wat er was gebeurd. Voor Hij wegging, zei Hij dat ze het meisje iets te eten moesten geven. 	 Wo dias le trad te na mothon kanikaske; ai phendia lenge, "De la vari so te xal."


Met deze knecht valt niets te beginnen. Gooi hem buiten, in de diepste duisternis. Daar is wroeging en verdriet.' 	 E sluga kai nai kanchesko shuden avri ando tuniariko ai ande kodo than kai rovena ai chiden dandendar."