Met die gift is het anders dan met de zonde van Adam. Door die ene zonde zijn velen veroordeeld. Maar door die ene gift van genade in Christus zijn velen vrijgesproken, hoewel zij het niet hadden verdiend. 	 Ai e podarka le Devleski nai sar o bezex le ieke manushesko Adam. E kris kai avili pala bezex palai iek kerdia te dosharel, numa e podarka dini ivia pala but shipke si te kerel o skepimos.


De hogepriester ondervroeg Jezus over Zijn discipelen en ideeën. 	 O baro rashai phushelas le Jesusos pa leske disipluria, ai pa lesko sicharimos.


Als zij sterft, brengt zij veel vrucht voort. Wie zijn leven liefheeft, raakt het kwijt. Maar wie zijn leven in deze wereld niet liefheeft, krijgt eeuwig leven. 	 Savo kai si leske drago kado traio xasarela les; ai kodo kai gretsol kado traio ande kadia lumia garavel les te zhal ando traio le rhaiosko.


Over de hele wereld zullen zakenmensen huilen en jammeren omdat er niemand meer over is om hun handelswaar te kopen. 	 Le manush kai chinen ai bichinen rovan pala late. Won roven ke nas khonik te chinen lenge dieli na mai.


Want nu Christus er is, hoeft niemand meer zijn best te doen om volgens de wet van Mozes rechtvaardig te worden. Ieder die op Christus vertrouwt, wordt rechtvaardig. 	 Ke o Kristosi kai getolpe o zakono te kerel te aven vorta angla Del kodola kai pachanpe.


Nadat Jezus' ouders alles hadden gedaan wat zij volgens de wet van God moesten doen, gingen zij terug naar huis, naar Nazareth in Galilea. 	 kana kerde so godi mangelas o zakono le Devlesko geletar palpale ande Galilee, ande pengo foro kai bushol Nazareth.


Daarom probeerden ze Hem iets te laten zeggen waarvoor de Romeinse gouverneur Hem gevangen kon nemen. Zij hielden Hem goed in de gaten en stuurden enkele handlangers op Hem af die zich voordeden als eerlijke, oprechte mensen. 	 Ai won lenas sama les, ai trade manushen te dikhen so kerel, kerenaspe sar chache manush, saxke te astaren les ande lesko divano, saxke te den les ka guvernori (kai si les e putiera te kerel sa wo mangel).


Breng mijn groeten over aan alle christenen daar. 	 Traden but bax, zor ai sastimos ando Jesus Kristo sa le Devleske narodoske. Le phral kai si mansa traden tumenge but bax, zor ai sastimos.


Die, hoewel Hij God was, Zich niet heeft vastgeklampt aan Zijn goddelijke rechten. 	 Wo de sar godi sas Del sas, numa chi phendia ke trobulas te rodel te kerel pe zor te avel saikfielo sar O Del.


Omdat zij niets van God wilden weten, heeft God hen overgelaten aan alles wat in hun verdorven gedachten opkomt. Zij gaan zich te buiten aan allerlei onbehoorlijke dingen. 	 Chi mangle te luvudin le Devles, O Del meklia le pala pengi goji, kai nai vorta te keren so chi trobulas te keren.


Saulus (die toen al Paulus werd genoemd) was vol van de Heilige Geest, keek Elymas recht in de ogen en zei: 	 Antunchi o Saul (kai akharenas les Paul) pherdo sas le Swuntone Duxosa, dikhlia pe leste ai phendia,


Ben ik, omdat ik u de waarheid heb gezegd, opeens uw vijand geworden? 	 Apo akana so kerdilem tumaro duzhmano kai mothav tumenge o chachimos?


Ondertussen was het bijna Pasen geworden. Tijdens dat feest eten de Joden alleen brood dat zonder gist gebakken is. 	 Akana e pachiv le manrheski bi drozhdengi pasholas kai busholas 'O Dies O Baro le Zhidovongo'.


God had mij duidelijk gemaakt dat ik erheen moest gaan om de christenen te vertellen wat voor blijde boodschap ik de andere volken breng. Ik heb daarover ook een vertrouwelijk gesprek met hun leiders gehad, omdat ik mij ervan wilde overtuigen of het wel goed was wat ik deed. 	 Gelem ke O Del sikadiasas mange ke trobul te zhav. Ai chide ma le barensa rigate kai sas kotse, ai phendem lenge pai lashi viasta kai phenav le manushenge kai Nai Zhiduvuria, ke chi mangav murhi buchi kai kerdem ai kerav akana te avel intaino.


Door God de rug toe te keren, kruisigt zo iemand de Zoon van God eigenlijk opnieuw en maakt Hem bespottelijk. 	 ai porme amboldenpe katar O Del. Tu nashtis te anes tut te keis mai iek data ke karfosardian O Shav le Devlesko kal trushul mai iek data, ke chi manglian les, ai keres anda leste lazhal, ai mares mui lestar angla le manushen.


Laat de God van de vrede u volledig voor Zichzelf afzonderen. Laat Hij uw hele wezen (geest, ziel en lichaam) zuiver houden totdat onze Here Jezus Christus terugkomt. 	 O Del kai del e pacha te kerel te aven sa leske, te garavel tume sa antrego; tumaro gindo, tumaro traio, ai tumaro stato bi doshako o dies kai avela O Jesus Kristo.


Zij namen Jezus mee en brachten Hem naar een plaats buiten de stad. Die plaats heette 'de Schedelplaats' of in het Hebreeuws 'Golgotha'. Jezus droeg Zelf Zijn kruis. 	 O Jesus ingerelas pesko trushul, ai areslo po tsan kai bushol shero, ai Zhidovisko mothonas Golgotha:


"Hoe bent u dan gedoopt?" vroeg Paulus. 	 Ai phendia lenge, "Anda savo bolimos tume sanas bolde?" Ai won phende leske, "Ando bolimos le Iovanosko."


Het is mijn vurige verlangen dat God, Die ons volharding en moed geeft, ervoor zal zorgen dat u een van hart en ziel Christus zult volgen. 	 O Del kai lestar avel e rhavda ai e zor, kerel te sai traiin andek than iek kavresa sar sas o Kristo Jesus.


Zo iemand moet niet denken dat de Here hem iets zal geven, 	 Ai kasavestar manush te na gindil ke lela vari so katar O Kristo;


De discipelen vroegen: "Waarom zeggen de godsdienstleraars altijd dat de Christus pas kan komen nadat Elia is geweest?" 	 Leske disipluria phushle les, "Sostar le Gramnoturia phenen ke o Elijah trobul te avel mai anglal?"


"Mannen!" schreeuwden zij. "Wat bent u nu van plan? Wij zijn maar gewone mensen, net als u! Wij hebben goed nieuws voor u. De goden die u aanbidt, zijn geen echte goden. U moet de levende God vereren! Hij heeft de hemel, de aarde en de zee gemaakt en alles wat daarin is. 	 "Murhe vortacha, sostar keren kadia? Iame sam manush sar tumende, ai anas tumenge ek lashi viasta, ai sikavas tumenge te na mai keren kadala dieli kai nai lashi, ai te bolden tume karing O Del o zhuvindo kai kerdia o cheri, e phuv, e maria, ai so godi si.


"Het is waar wat Ik zeg", zei Jezus. "De Zoon kan niets uit Zichzelf. Hij doet alleen wat Zijn Vader Hem voordoet. In feite doet de Zoon hetzelfde als Zijn Vader. 	 O Jesus phendia lenge, "Chachimasa, chachimasa, phenav tumenge, O Shav nashti kerel kanchi pestar, numa kerel so dikhel O Dat kerel; so godi kerel O Dat, vi O Shav kerel.


Als wij volhouden, doorstaan wij de proef. En als wij de proef doorstaan, wordt onze hoop sterker. 	 Kana sai azhukeres sai inkerdios kana avel o zumaimos; ai ankeres, porme azhukeres.


Maar zij zullen zich moeten verantwoorden voor de grote rechter, Die over de levenden en de doden oordeelt. 	 Numa kodola manush trobula te pochinen le Devleske so kerde, O Del kai del pe kris le zhuvinden ai vi le mulen.


Ik zag een ander beest. Dat kwam niet uit de zee, maar uit de aarde. 	 Porme dikhlem aver zhungalo zhigeni avela andai phuv. Sas les dui shinga sar o bakriorho ai lesko glaso sas sar ek baro sap.


Ik zag een andere engel in het midden van de hemel vliegen. Hij had een blijvende boodschap bij zich, die hij aan ieder op aarde bekend moest maken: Aan alle volken, stammen en taalgroepen. 	 Porme dikhlem aver angelo vurial ande le cheri. Tradia te phenel e lashi viasta kodolenge pe phuv, ka swako them, vitsa, shib ai manush.


Dat was de reden waarom de Joden mij in de tempel gevangen namen en daarna probeerden te vermoorden. 	 Eta, sostar le Zhiduvuria line ma ande tampla ai mangenas te mudaren ma.


Zoals de ongehoorzaamheid van Adam tot gevolg had dat de mensen zondaars werden, is het gevolg van de gehoorzaamheid van Christus dat tallozen rechtvaardig worden verklaard. 	 Sakadia kai chi pachaia o mui kodo iek manush kerdia anda but manush bezexale, ai sakadia pala iek manush kai pachaia o mui, kerela anda but manush te aven vorta angla Del.


Hij heeft ons het voorrecht gegeven Hem te dienen zonder angst, bevrijd uit de handen van onze vijanden. 	 Te ankalavel ame katar e putiera amare duzhmange, ai te podaisaras le Devles bi darako;


Zij vertrokken, zonder dat ze het met Paulus eens waren geworden. Voor hun vertrek zei Paulus nog dit: "Wat de Heilige Geest door de profeet Jesaja tegen onze voorouders heeft gezegd, is maar al te waar! 	 Zhanastar, ai nashtinas te malaven pala iek kavreste, ai o Pavlo phendia lenge, "O Swunto Duxo vorta motholas kana divinilas tumare dadensa anda mui le profetosko o Isaiah!


Als u niet eens eerlijk met geld omgaat, wie zal u dan de ware rijkdom toevertrouwen? 	 Te chi sanas lasho le barvalimasa la lumiako, kon jinel pe tute le barvalimasa chacho?


Toen Pilatus dat hoorde, werd hij echt bang. 	 Kana o Pilate ashundia kodia, wo mai zurales darailo;


God kan oneindig veel meer doen dan wij ooit kunnen bidden of beseffen. Dat blijkt uit de kracht die in ons werkt. 	 E kodo kai si les e putiera te kerel mai but sar so ame mangas vai gindisaras, katar e putiera kai kerel buchi ande amende.


Als u zegt een christen te zijn, maar uw tong niet in bedwang houdt, maakt u zichzelf iets wijs. Uw godsdienst heeft niets te betekenen. 	 Te mothola vari kon ke pachalpe ando Del, ai te nashtila te inkerel peski ship, wo dziliarel pe pes, ai ande soste mothol ke pachalpe, chi mol kanchi.


Ik wens je de genade en de vrede van God, de Vader, en van onze Here Jezus Christus toe. 	 Tradav tuke kado lil, Titus, murho chacho shav ando pachamos kai si ame andek than: O Del O Dat ai le Devles Jesus Kristo amaro skepitori, te del tu o lashimos ai e pacha.


De rest zou volgen op planken of andere drijvende dingen. Iedereen kwam veilig aan land. 	 Ai le kolaver te lenpe pala lende, ai te inkerdion katar le palia (khash) vai katar le kotora le paraxodoske. Ai kadia savorhe aresle pe phuv, ai skepisaile savorhe.


Er is maar één God: de Vader, door Wie alles is en voor Wie wij leven. En er is ook maar één Here: Jezus Christus, door Wie alles is gemaakt en Die ons het leven heeft gegeven. 	 Numa amenge zhanas ke ferdi iek Del si, O Dat, anda kaste aven sa le dieli, ai ande soste ame sam; ai ferdi iek Del O Jesus Kristo, anda kaste si sa le dieluria, ai anda kaste ame sam.


Hoe hoog we zijn gestegen of in welke diepte wij ons ook bevinden, niets in de hele schepping kan ons scheiden van Gods liefde, die ons gegeven is in Christus Jezus, onze Heer. 	 chi e zor kai si opre, chi e zor kai si tele - ai chi iek aver diela kai si, kanch shoxar nashtila te duriarel ame katar e dragostia le Devleski kai dia ame O Del ando Jesus Kristo amaro Del.


Johannes droeg kleren van kameelhaar en had een leren riem om. Hij at sprinkhanen en honing van wilde bijen. 	 Le tsalia le Iovanoske sas kerde andal bal la gemulake, ai phiravelas prastia morchaki kruglom peske mashkar, xalas sarancha/grimptsuria ai avjin sirbatiko/divlo avjin.


Later, toen Hij met Zijn discipelen weer thuis was, begonnen die er ook over. 	 Kana gele palpale ando kher, le disipluria phushle katar O Jesus pa leske vorbi.


Onthoud dit: Van alle mensen die ooit geboren zijn, is niemand groter dan Johannes de Doper. Toch is de kleinste in het Koninkrijk van de hemelen groter dan hij! 	 Phenav tumenge o chachimos! "Mashkar manush kai arakhadile zhuvliatar chi vazdinesailo khonik mai baro sar o Iovano o baptisto. Numa kodo kai si mai xantsi ande amperetsia le rhaioski si mai baro lestar.


Sommigen van u zijn vroeger ook zo geweest. U bent nu schoongewassen en voor God afgezonderd. U bent onschuldig verklaard in de naam van de Here Jezus Christus en door de Geest van onze God. 	 Uni anda tumende kerdia kodia, numa xalade sanas katar che bezex, chistime sanas, vuzharde sanas ando anav le Devlesko O Jesus, ando O Duxo amare Devlesko.


Toen Paulus en Barnabas de synagoge verlieten, werd hun gevraagd de volgende sabbat terug te komen en weer over Jezus te spreken. 	 Kana o Pavlo ai o Barnabas ankliste avri andai synagogue, mangle lendar te aven palpale o Savato te den duma pa sa kodala dieli.


De grond met distels erop zijn de mensen die het woord van God horen en er ook in geloven. 	 E sumuntsa kai sas shudini mashkar le kanrhe si sar le manush kai ashunde E Vorba le Devleski.


Als wij van onze broeders houden, blijkt daaruit dat wij van de dood naar het leven zijn overgegaan. Maar wie niet van zijn broeders houdt, blijft in de dood. 	 Ame zhanas ke nakhliam katar e martia ke traio, ke drago amenge amare phral. Numa kodo kai nai leske drago lesko phral inker ande martia.


Daarom zeiden Zijn broers tegen Hem: "U moet hier niet blijven. Ga naar Judea; dan kunnen Uw volgelingen daar ook zien wat voor geweldige dingen U doet. 	 Leske phral phende leske, "Zhatar katse, ai zha ando Judea, kashte che disipluria te sai dikhen le mirakluria kai tu keres.


Daar kwam een zekere Ananias naar mij toe. Hij was een gelovig man, die zich stipt hield aan de wet van Mozes en bij de Joden van Damascus hoog in aanzien stond. 	 Kotse sas iek manush kai busholas Ananias, wo lelaspe pala zakono le Mosesosko, ai sa le Zhiduvuria anda Damascus lazhanas lestar, ai chetainas les.


Zijn moeder en Zijn broers kwamen bij het overvolle huis en lieten Hem roepen. Zelf bleven zij buiten staan. 	 Antunchi leski dei ai leske phral avile, beshenas avri, ai mangenas te den duma lesa.


Ik geef u de raad goud van Mij te kopen dat in het vuur gezuiverd is; dan pas zult u rijk worden. En koop witte kleren van Mij, zodat u niet naakt bent en u niet hoeft te schamen. Koop ook ogenzalf en smeer dat op uw ogen, zodat u kunt zien. 	 Trobulas te chines sumnakai mandar kai sas zumado la iagasa te sai aves barvalo. Chines parne tsalia mandar, vuzhe ai chache,te na aves lazhav ke nai tsalia pe tute, ai les draba mandar te sastiarav che iakha, ai dav tu palpale cho dikhimos.


Daarna stuurde Hij hen erop uit om iedereen over het Koninkrijk van God te vertellen en zieken te genezen. 	 Tradia len te mothon e viasta le rhaioski le Devleski, ai te sastiaren le naswalen.


Daarom wilden zij Jezus gevangen laten nemen. Maar zij durfden niet, omdat ze bang waren voor de mensen, die in Hem een profeet zagen. 	 Mangenas te thon o vas pe leste. Numa daraile katar o narodo ke won ankerenas les profeto.


Jakobus, de broer van Johannes, liet hij doden door het zwaard. 	 Ai mudardia la sabiasa o James, ophral le Iovanosko.


Jezus vertelde ook deze gelijkenis: "Het Koninkrijk van de hemelen is net een mosterdzaadje dat in de grond wordt gestopt. 	 O Jesus phendias lenge aver paramichi, 'E amperetsia le rhaioski si sar sumuntsa garchitsaki. Kai manush thodias ande peski niva.


Zodra blijkt dat u volledig gehoorzaamt, zal ik deze wapens blijven gebruiken tegen elke ongehoorzaamheid, die nog de kop opsteekt. 	 Ai gata sam te dosharas so godi chi pachal o mui le Krstosko, kana tume pachana vorta o mui le Kristosko.


De volgende dag gingen wij met Paulus naar Jakobus. Alle christenleiders uit Jeruzalem waren er ook. 	 Pe terharin o Pavlo gelo amensa ka iek phral kai busholas Iakov, ai sa le mai phure chidepe kotse.


Maar wat hebt u ervan gemaakt? 'Je hoeft je ouders niet te verzorgen als je tegen hen zegt dat je heel je bezit aan God wilt geven.' 	 Numa tume phenen "Kon godi phenela peske dadeske vai peska dake, so sai demas tume te zhutiv tume, dem ka Del."


Pas er dus voor op dat uw recht om te eten niet een struikelblok wordt voor anderen, die niet zo sterk in hun schoenen staan. 	 Arakhen tume te na avel tumaro iviamos kai si tume te na kerdiol vari so kai rimol le slabon.


Het Koninkrijk van de hemelen is net een schat die ergens in een stuk land ligt en door iemand wordt ontdekt. Die man stopt de schat vlug weer in de grond. Hij is zo blij dat hij alles wat hij heeft, verkoopt. Dan koopt hij het stuk land, met de schat erbij! 	 "E amperetsia le rhaioski si sar iek manjin garado ando kimpo. Kai o manush arakhlias, garadias les pale, raduisailo, gelo ai bichindias so godi sas les, ai chindias o kimpo."


Ik heb de vurige verwachting en vaste hoop dat ik niets zal doen waarvoor ik mij zal moeten schamen, maar dat ik net als altijd openlijk voor Christus zal uitkomen. Zijn grootheid zal ook in mij zichtbaar worden, of ik nu in leven blijf of sterf. 	 Ande murho azhukerimos ai zhanav ke chi azhukerav intaino, chi avel mange lazhav kanchestar, numa akana sar mai anglal O Kristo avela luvudime ande murho stato bi darako, ande murho traio vai ande murhi martia.


"Ik zal u verhoren als uw aanklagers hier zijn", zei de gouverneur. Hij gaf bevel hem gevangen te zetten in het paleis van Herodes. 	 "Ashunava tute," phendia leske, "Kana kodola kai thon dosh pe tute avena. Ai dia ordina te garaven les kotse kai o amperato Herod kerelas peske krisa.


Christus is een Dienaar van de Joden geworden om te laten zien dat God de waarheid spreekt. Hij heeft bewezen dat het waar is wat God aan Abraham, Isaäk en Jakob had beloofd. 	 Akana phenav tumenge ke o Kristo kerdilo e sluga le Zhidovongi te kerel le shinaimata kai O Del kerdia lenge dadange, ai te sikavel ke O Del kerel so mothol,


Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Maak je geen zorgen over je levensonderhoud, over wat je zult eten of aantrekken. 	 O Jesus phendia leske disiplonge, "Anda kodia phenav tumenge, na daran anda tumaro traio, anda so xana, anda tumaro stato, andal tsalia te vuriarven tume.


Want het bloed van stieren en bokken kan nooit voorgoed met de zonden afrekenen. 	 ke o rat le zhigenange nashti lel lendar le bezexa.


Jezus' discipelen zeiden: "Als het zc is, kan men beter niet trouwen." 	 Le disipluria phende leske, "Te avela kadia mashkar o mursh ai leski rhomni mai feder te na meritinpe.


Petrus hield een lange toespraak en deed tenslotte een dringend beroep op hen: "Zorg dat u bevrijd wordt van de slechte invloed van deze wereld." 	 Ai mai avre vorbensa motholas lenge te zuralel le, skepin tume anda kado narodo kai si bezexalo.


God heeft mij immers opgedragen de Gemeente te dienen, door haar bekend te maken met de geweldige rijkdom van Zijn Woord. 	 Me kerdilem ek pasturi la khangeriaki, palai buchi kai O Del dia ma te kerav tumenge, ando gindo le Devlesko te phenav tumenge sa leski vorba.


Zij zullen wel godsdienstig doen, maar de kern van het goede nieuws afwijzen. Laat je niet met zulke mensen in. 	 Zhana ande khangeri numa chi pachanape so ashunena. Ashun, durion katar kasavendar manush.


Neemt u ons niet kwalijk dat wij enige ogenblikken een beroep op uw welwillendheid doen. Daarom zal ik mijn betoog ook niet lang maken. 	 Numa te na xasaras chi vriama, mangav ma tutar te ashunes ande cho lashimos so si ame te mothas tuke ande xantsi vorbi.


"Breng die maar hier", zei Hij. 	 "Anen le mande," phendias O Jesus.


Als uw zoon u om een brood vraagt, geeft u hem dan een steen? 	 Savo anda tumende del bax peske shaves te mangela lestar manrho?


Jezus antwoordde: "Ik ben het brood dat leven geeft. Wie bij Mij komt, zal nooit meer honger krijgen. Wie in Mij gelooft, zal nooit meer dorst krijgen. 	 O Jesus phendia lenge, "Me sim o manrho le traiosko; kodo kai avela mande shoxar chi avela bokhalo; kodo kai pachal ande mande shoxar chi avela trushalo."


Dit klopt met wat de profeet Zacharia had gezegd: 	 Kadia kerdiliape te pherdiol so phendiasas o profeto.


Jezus hoorde wat er was gebeurd en zei tegen de vader: "Wees niet bang! Heb vertrouwen in Mij, want het meisje zal weer helemaal gezond worden." 	 Numa O Jesus ashundia ai phendia ka Jairus, "Na dara; ferdi pachas tu, ai woi avela sastiarel."


Maar geen van beiden kon hem terugbetalen. Daarom schold hij hun de schuld kwijt. Wie van de twee zal daarna het meeste van hem houden?" 	 Sar nas le love te pochinen, wo chi mai manglia peske love lendar. No O Jesus phushel, "Savo andal dui avela lenge drago kodo manush?"


Bij het horen van die woorden werden de mannen woedend. "Groot is Artemis van Efeze!" schreeuwden zij. 	 Kana ashunde kodola vorbi, savorhe xolaile, ai tsipinas. Phenenas, "Bari si e ikona Diana le Ephesusonge."


Zij trilden van angst, omdat God had gezegd: "Zelfs een dier dat de berg aanraakt, moet sterven." (B) 	 Ke won nashtisarde te ashunen ka leske zurale vorbi, "Vi te avel ek zhigeni po plai, musai avel mudardo."


Eén van de ouderlingen vroeg mij: "Wie zijn die mensen in witte kleren? En waar komen zij vandaan?" 	 Porme iek anda le bish tai shtar manush ( elders vai pasturia) phuslia mange, "Kon si kodole manush kai si le parne tsalia pe lende?" Katar avile?"


Of denk eens aan de profeet Elisa. Hij genas de melaatse Naäman, een Syriër. Maar van de vele Joodse melaatsen, die ook hulp nodig hadden, werd niet één genezen." 	 Ai sas vi but lepuria (manush kai chirniolas ka lenge morchi) ando Israel kana sas o profeto o Elisha, inker chi iek anda lende chi sastilo, numa iek manush kai busholas Namaan ande Syria."


Hij is het hoofd van de Gemeente, Zijn lichaam. Hij is het begin van alles en ging ons als eerste voor in de opstanding uit de dood. In alles is Hij de eerste. 	 Wo si o shero le statosko kai kerel e khangeri; ande leste si kai nachinail o traio o nevo, wo si o shav kai kerdilo o pervo, wo si o pervo kai sas andino katar e martia ka traio, saxke te avel leste o pervo than ande soste godi.


Daarom kunnen wij goede moed hebben en zeggen: "De Here helpt mij; daarom hoef ik niet bang te zijn voor wat een mens mij kan aandoen." (B) 	 Anda kodia, sai phenes, "Le Devles si murho zhutitori. Chi darav katar vari so kai o manush sai kerel pe mande."


Hij liep direct op Jezus toe. "Dag, Meester", zei hij en hij kuste Hem. 	 Andak data gelo ka Jesus ai phendia leske, "Gazda, Gazda," ai chumidia les.


U had het land niet hoeven te verkopen. Het was uw eigendom en nadat het verkocht was, mocht u zelf weten wat u met het geld deed. Hoe kon u zover komen? U hebt niet tegen mensen gelogen, maar tegen God!" 	 Mai anglal sar te bichines kodia phuv chiro sas, ai kana bichindian les le love chire sas, sarta thodian ande cho ilo? Kasaviatar buchi, chi xoxadian le manushen numa le Devles."


Omdat Hij hier ronduit met hen over sprak, nam Petrus Hem apart. "Zulke dingen moet U niet meer zeggen", zei hij. 	 Wo phendia kadala vorbi angla lende. Antunchi o Petri lia les rigate ai phendias leske.


"Een edelman werd weggeroepen naar een ver land om tot koning te worden gekroond. Na de kroning zou hij weer terugkomen. 	 No O Jesus phendia, "Iek manush barvalo gelotar ande them dur te keren anda leste amperato ai te avel palpale.


Terwijl Petrus nog over het visioen zat na te denken, zei de Geest tegen hem: "Petrus, er zijn enkele mannen voor u. 	 O Petri delaspe goji pe vizion, ai O Swunto Duxo phendia leske, "Ashun, si katse trin manush kai roden tu.


Nee, dan zullen wij vol liefde de waarheid volgen en alleen doen wat waar is en zo steeds meer één worden met Christus, Die het hoofd is van het lichaam, de Gemeente. 	 Numa phenas o chachimos la dragostiasa, sagda dasa duma pa chachimos, ai traiisarasa ando chachimos ai te aresas mai but ai mai but sar O Kristo, kai wo si o shero peske statosko.


Op de laatste dag, het hoogtepunt van het feest, stond Jezus op en sprak de mensen toe: 	 O paluno Dies O Baro le Zhidovongo sas o mai baro, ai O Jesus beshelas ande punrhende ai tsipisardia, phenelas, "Te si vari kon trushalo, mek te avel mande, ai pel


Toen Hij weer bij hen terugkwam, zag Hij dat ze door slaap waren overmand. 	 Kana avilo palpale mai iek data arakhlias le ke soven ke nashti ankerenas peske iakha phuterde.


"Ik heb met die mensen te doen", zei Hij. "Zij zijn hier al drie dagen en hebben niets meer te eten. 	 "Mila mange anda narodo, ke de trin dies mansa le, ai nai ke so te xan,


De eerste vreselijke gebeurtenis is voorbij; maar kijk, er komen er nog twee! 	 O pervo baio si gata. Ashun! Si mai dui te aven.


De koning was woedend. Hij stuurde zijn leger erop uit om de moordenaars te doden en hun stad plat te branden. 	 "Kana o amperato ashundias, xolialo, tradias peske ketani; ai kerdias xaiimaske anda kodola kai mudarde, ai dias iag lengo foro.


Wij zijn er ook nooit op uit geweest eer van u of van anderen te krijgen, hoewel wij als apostelen van Jezus Christus wel op onze rechten hadden kunnen staan. 	 Chi rodiam te luvudil ame khonik, chi anda tumende, ai chi andal kolaver, ai te mangliamas sai thodiamas tume te le amari zor sar slugi le Kristoske.


In mijn diepste wezen wil ik heel graag doen wat Gods wet van mij vraagt. 	 Ke voliv o zakono le Devlesko ande murho ilo.


Hierna riep Jezus de mensen bij Zich. "Luister! Probeer te begrijpen wat Ik bedoel. 	 Pala kodia akhardias le narodos peste ai phendia lenge, 'Ashunen ai haliaren!


Nee, want in één van de Psalmen zegt David tegen God: "Wat is de mens eigenlijk, dat U zoveel om hem geeft? En wat is een mensenkind dat U Zich erom bekommert? 	 E Vorba le Devleski phenel, "So si o manush kai gindis pa leste? Ai kon si O Shav le Manushesko kai trobulas te seres les?"


Omdat God zo goed was ons dit werk toe te vertrouwen, geven wij de moed niet op. 	 O Del ande pesko lashimos, dia ame kadia buchi, ai anda kodia chi xasaras zor.


U moet weten wat 'n zware gebedsstrijd ik voor u en voor de christenen van Laodicea voer en voor alle anderen met wie ik nog niet persoonlijk heb kennis gemaakt. 	 Mangav te zhanen sode de trutno o marimos kai marav ma anda tumende, ai kodolenge kai si ande Laodicea, ai mai sa kodolenge kai chi zhanen ma ai shoxar chi dikhle ma.


Kijk, ik hoef niet over buitenstaanders te oordelen. Dat zal God wel doen. De mensen uit uw eigen midden, die moet u veroordelen. Sluit die slechte man dan uit! 	 So trobul te kerav kris pe kodola kai si avrial?


Maar geen mens heeft ooit de tong kunnen temmen. Zij kan elk ogenblik haar dodelijk vergif uitspuwen. 	 Numa inker chi iek manush nashti kerdia la shibasa so wo manglia. Ke shib si iek nasulimos kai nashtisaras te aterdiaras, ande late si iek vilino kai mudarel.


Zijn ouders wisten niet wat zij moesten denken toen zij Hem daar zo zagen zitten. "Jongen toch", zei Zijn moeder. "Waarom heb je ons dit aangedaan? Vader en ik hebben je overal gezocht. Wij wisten ons gewoon geen raad." 	 Lesko dat ai leski dei chudisaile zurales kana dikhle les. Leski dei phendia leske, "Murho shav, sostar kerdian kadia? Cho dat ai me nekezhisas ai rodasas tu."


Diezelfde avond ging Jezus met hen naar Gethsémané, een tuin op de Olijfberg. "Blijf hier zitten", zei Hij tegen hen. "Ik ga wat verderop om te bidden." 	 Antunchi gelo peske disiplonsa ka o than kai bushol Gethsemande, ai phendias lenge, "Beshen katka zhi pon zhav me mai inchal te rhugiv ma."


Denk nu niet dat ik lieg. God weet dat ik de waarheid spreek. 	 So ramov tumenge akana chachimos si. Phenav angla Del ke chi xoxavav!


Zij gingen naar de gevangenis en boden Paulus en Silas hun verontschuldigingen aan. Daarna leidden zij hen de gevangenis uit en vroegen hun dringend de stad te verlaten. 	 Gele lende, ai mangle lendar te iertin le, ai mekle le, ai phende lenge te zhantar anda kado foro.


Een kapitein van het Romeinse leger had een knecht die veel voor hem betekende. Die knecht was ernstig ziek geworden en lag op sterven. 	 Iek manush kai poronchilas pe iek shel ketani sas les iek sluga kai sas leske drago; ai kudia sluga sas naswalo, merimasko.


Zijn gezicht straalde als de zon en zijn benen leken op zuilen van vuur. In zijn hand hield hij een open boek. Hij zette zijn rechtervoet op de zee en zijn linkervoet op het land. 	 Ai sas ando lesko vas ek tsinorhi klishka kai sas phuterdo. Wo thodia lesko chacho punrho pe maria ai lesko stingo punrho pe phuv.


Maar de rijke man bleef aanhouden. 'Nee, vader Abraham. Die lezen ze toch niet. Maar als iemand uit de dood terugkomt en hen waarschuwt, zullen ze hun leven zeker beteren.' 	 "Nichi, murho dat, Abraham; numa te zhala vari kon andal mule karing lende, antunchi keinape."


Daarmee doen zij wat U, in Uw wijze macht, van tevoren had bepaald. 	 Te keren so godi cho vas ai cho zakono aterdiardia mai anglal.


Ik zeg dit hierom: als een en ander gebeurt, zult u zich mijn woorden herinneren. In het begin heb Ik hier niets over gezegd, omdat Ik nog hier was. 	 Me phendem tumenge kadala dieli, saxke kana avela e vriama, tume serenape kai phendem tumenge. Me chi phendem tumenge pa kadala dieli de anda gor, ke me simas tumensa.


Het enige wat zij over mij hoorden, was dat de man die hen vroeger vervolgde, nu zelf het goede nieuws van het geloof in Christus bekendmaakte; het geloof dat hij vroeger probeerde uit te roeien. 	 Ferdi zhanenas so ashunde katar le kolaver, "Kodo kai mai anglal chinuilas amen del duma akana pa pachamos kai mai anglal rodelas te rimol!"


'Vlug', zei Hij, 'maak dat u uit Jeruzalem wegkomt! Want de mensen in deze stad zullen niets willen weten van wat u over Mij vertelt.' 	 ai dikhlem le Devles kai motholas mange, "Grebisavo, ankli avri andai Jerusalem, ke o narodo chi pachana pe so phenesa pa mande."


Maar toen de juiste tijd gekomen was, de tijd die God daarvoor had bepaald, stuurde God Zijn Zoon, Die als mens uit een Joodse moeder werd geboren en aan de Joodse wet onderworpen was. 	 Numa kana e vriama kai sas thodi avili, O Del tradia peske Shaves. Kerdilo katar iek zhuvli, ai traiilas tele zakono le Zhidovongo.


Toen werd het stil in de bijeenkomst. Iedereen ging ervoor zitten om te luisteren naar wat Paulus en Barnabas te zeggen hadden. God had door deze twee mannen geweldige dingen en grote wonderen onder de vreemde volken gedaan. 	 Sa o narodo ande khangeri chi mai phendia kanch, ai ashunenas ka Pavlo ai ka Barnabas, sar mothonas pa le mirakluria ai le semnuria kai kerdia sas O Del lensa mashkar le Nas Zhiduvuria.


Daarna ging ik naar Syrië en Cilicië. En nog steeds wisten de christenen van Judea niet hoe ik er uitzag. 	 Porme gelem andel gava kai si karing e Syra ai e Cilicia.


Om te beginnen dank ik God door Jezus Christus voor u allemaal. Want het nieuws dat u in Christus gelooft, gaat over de hele wereld. 	 Mai anglal naisisarav murhe Devleske ando Jesus Kristo pa tumende, ke ashunas ke den duma pa tumaro pachamos ande sa e lumia.


"Ga naar de tempel", zei hij, "en vertel de mensen over het nieuwe leven." 	 "Zhan ande tampla ai mothon le narodoske sa le vorbi kai si ande kado nevo traio."


'Nee, ik wil niet.' Maar later kreeg hij spijt en ging toch. Daarna zei de vader tegen de tweede dat hij op het land moest gaan werken. En die zei: 	 Avilo ka duito ai phendias leske sakadia. Wo phendias, "Zhav, Raia," numa chi gelo.


De volgelingen van Jezus in die stad hadden gehoord dat Petrus in Lydda was, daar niet ver vandaan. Daarom stuurden zij twee mannen naar hem toe met de vraag of hij zo vlug mogelijk naar Joppe wilde komen. 	 Sar o foro sas pashe pasha Joppa, le disipluria ashunde ke o Petri kotse sas, trade duie manushen leste, te mangen lestar te avel lende strazo.


Wij weten dat dezelfde God, Die de Here Jezus weer levend heeft gemaakt, ons ook samen met Hem weer levend zal maken en met u voor Zich zal zetten. 	 Zhanas ke O Del, kai andia le Devles O Jesus katar e martia ka traio, anela iamen ka traio le Kristosa, ai kerela ame te sikadiuas tumensa angla leste.


Maar maak een eind aan deze rel, anders krijgen wij moeilijkheden met de regering in Rome. Als die ons ter verantwoording roept, zullen wij ons niet kunnen verdedigen, want al deze drukte is voor niets." 	 Ke sai dosharen ame ke buntuisailiam anda so kerdilia adies. Ke kanchi nai ame te sikavas ke vorta keras kai chidinisailiam.


"Zodra jullie de stad binnenkomen", antwoordde Hij, "zul je een man zien die een kruik water draagt. Volg hem en ga hetzelfde huis binnen als hij. 	 Wo phendia lenge, "Ashun, kana aresena ando foro, arakhena ieke manushes kai si les iek vaza paieske; len tume pala leste ando kher kai zhala.


Zij moesten het beheren zolang hij weg was. Aan de ene knecht gaf hij 5000 geldstukken, aan de ander 2000 en aan de derde 1000. Hij hield rekening met wat zij konden. Daarna ging hij weg. 	 Kai iek dias panzh gone sumnakai, ka aver dias dui, ai ka aver dias iek, swakones dias sode wo sai dashtil te lel sama, ai gelo pe pesko drom.


Ze zeiden tegen elkaar: "Weet je nog hoe diep we in ons hart geraakt werden, toen Hij met ons liep te praten en ons een glasheldere uitleg gaf over wat in de Boeken staat? 	 Ai denaspe duma won de won, "Nas sar iek iag kai phabolas anda amaro ilo; kana delas duma amensa pa drom, ai kana phenelas amenge pai Vorba le Devleski?"


De Geest en de bruid zeggen: "Kom." En wie dat hoort, moet ook zeggen: "Kom." Wie dorst heeft, mag voor niets het levenswater komen drinken, als hij dat wil. 	 Ai O Duxo ai e bari shei la abiaveski phenen, "Aven!" Swako manush kai ashunel le, phenelas, "Aven!" Te si trushalo san, aves, te manges les, les o pai le traiosko, chi mol kanchi, si e podarka.


Zacharias en Elisabeth waren goede mensen, die zich stipt aan Gods wetten hielden. 	 Won le dui zhene sas vorta angla Del, ai kerdia mishto sa le zakonuria ai sa le krisa le Devleski.


Ga met hen mee en neem, net als zij, deel aan de reinigingsplechtigheid. Laat op uw kosten hun haar knippen. Dan zullen alle mensen in de stad weten dat het niet waar is wat over u wordt gezegd, maar dat u zelf trouw leeft volgens de wet van Mozes. 	 Anger le tusa, ai zha lensa kai khangeri kai vuzharen, ai pochin anda lende, te rhanden penge bal: ai kadia savorhe zhanena ke nas kanchi chacho pa so phendesas pa tute, numa ke vi tu les tu pala zakono le Mosesosko.


Ik hoop binnenkort naar u toe te komen en er persoonlijk met u over te spreken. 	 Numa mangav te dikhav tu sigo vriama, ai antunchi sai dasa duma iek kavresa. E pacha te avel tusa. Che vortacha traden tuke but bax, zor ai sastimos. Ai iame tradas but bax, zor ai sastimos sa amare vortachenge kai si kotse.


Dat deed hij gedurende meer dan drie maanden. Maar toen sommigen van hen koppig weigerden hem te geloven en Jezus openlijk bespottelijk maakten, keerde Paulus zich van hen af en nam de christenen uit de synagoge mee. Van toen af sprak hij elke dag in de school van Tyrannus. 	 Numa uni lengo ilo zuralo sas, ai chi pachanaspe, ai mothonas chorhe dieli pa drom le Devlesko angla narodo. Antunchi o Pavlo gelotar lendar, ai lia le manushen kai pachanaspe ando Del pesa; ai sicharelas len pa Del swako dies andek shkola ieke manusheske kai busholas Tirannas.


De tolontvangers en andere mensen met een slechte naam kwamen vaak naar Jezus luisteren. 	 Sa le manush kai chidenas e taksa ai le bezexalenge pashile pasha Jesus te ashunen leste.


'Zo'n grote en machtige stad komt er nooit meer!' kermden zij. 	 Ai tsipin sar dikhen o thu zhalas opre, ai phenenas, "Kai ande sa e lumia si aver foro sar sas o Babylon?"


Als u een deel van Christus bent, bent u ook kinderen van Abraham en dan is wat God hem beloofde, ook voor u. 	 Te san le Kristoske, tume san antunchi andai vitsa le Abrahamoski, ai len so O Del shinadia sas te del.


Hoe nederiger u anderen dient, hoe groter u bent. Wie trots is, zal worden vernederd. En wie nederig is, zal worden verhoogd. 	 "O mai baro mashkar tumende trobul te avel tumari sluga.


Wees altijd gastvrij voor vreemdelingen; daardoor hebben sommigen, zonder het zich bewust te zijn, engelen in huis gehad. 	 Na bustren te aven lashe le streinonge ai meken le te beshen ando cho kher. Uni manush sas le le angelon ando lenge khera bi te zhanen les.


Doordat Ik in hen ben en U in Mij bent, zullen zij een volmaakte eenheid zijn. Dan zal de wereld erkennen dat U Mij gestuurd hebt en dat U net zoveel van hen houdt als van Mij. 	 Me ande lende, ai tu ande mande, saxke te aven vorta ande iek; ai e lumia te zhanel ke tu tradian ma, ai ke sas tumenge drazhi mange, sar simas drago tuke.


Wie zou ons kunnen veroordelen? Christus Jezus is immers voor ons gestorven! Wat nog belangrijker is: Hij is uit de dood teruggekomen en zit aan de rechterhand van God, waar Hij onze belangen behartigt. 	 Khonik ke O Del mothol ke nai doshale! Kon sai dosharel antunchi? Khonik ke O Jesus Kristo si kodo kai mulo, inker mai but zhuvindisailo, pe chachi rik le Devleski lo, ai rhugilpe anda amende!


Dan zal de Opperherder u voor altijd laten delen in Zijn heerlijkheid en eer. 	 Ai kana o gazda le pastuxonge avela, avela tumen dini e konona kai si luvudime kai shoxar chi xasarela pesko strefaimos.


Wees er blij om en jubel het uit! Want in de hemel ligt een geweldige beloning voor u klaar. Vroeger zijn de profeten immers ook zo vervolgd. 	 Raduisavo ai av veselo, ke bari pochin azhukerel tut ando rhaio, ke sakadia chinuisarde le profeton kai sas mai anglal tutar.


Zij legden aan in Gennésareth. Het nieuws dat Jezus er was, ging als een lopend vuurtje door het hele gebied, want Hij was herkend door enkele mannen die op de oever stonden. Van alle kanten werden er zieken bij Hem gebracht. 	 Kana aresle inchal ando them sas kai bushol Gennesaret.


"Hij houdt van ons volk en heeft zelfs op eigen kosten een synagoge voor ons laten bouwen." 	 Ke kodo manush drago leske amaro narodo, ai wo kerdia amare synagogue."


Ik bedoel natuurlijk niet dat u anderen zo moet helpen, dat u daardoor zelf gebrek gaat lijden. Nee, het is een kwestie van eerlijk delen. 	 Ke chi mothav tumenge te chorhavon tume ai te den le kolavren, numa trobul te avel tume saikfielo, akana si tume but ai sai zhutin kodolen kai nai le.


"Het Koninkrijk van de hemelen kan vergeleken worden met tien bruidsmeisjes die de bruidegom tegemoet gingen. Zij namen hun olielampen mee. 	 "Antunchi e amperetsia le rhaioski si sar desh sheia baria kai line peske lampi (chediara) ai gele po drom kai o ternaxar avelas.


Paulus en Barnabas bleven nog een hele tijd bij de christenen in Antiochië. 	 Ai beshlo but vriama le disiplonsa.


De vader besefte dat het precies het moment was waarop Jezus had gezegd: "Uw zoon is genezen." Hij en zijn hele gezin kwamen tot het geloof dat Jezus inderdaad de Christus was. En de mensen bij hem in huis geloofden het ook. 	 Antunchi o dat zhanelas ke sas kodo chaso kana O Jesus phendiasas leske, "Cho shav traiila." Wo ai savorhe ando lesko kher pachanaspe ando Jesus.


Verwelkom hem dus met grote blijdschap, zoals u het de Here zou doen. Mensen als hij moet u in ere houden, 	 Premin les, bare raduimasa, sar iek phral kai zhanen le Devles. Tume trobul te sikaven respektimos le manushenge kai si sar leste.


Ik ben er overigens niet op uit om Mijzelf te verdedigen; dat doet God wel. Hij veroordeelt ieder die kwaad van Mij spreekt. 	 Me chi rodav luvudimos mange, numa si iek kai rodel les ai krisinil.


In een deftig huis heeft men niet alleen borden van goud en zilver, maar ook van hout en aardewerk. De dure borden worden voor de gasten gebruikt en de goedkope voor allerlei karweitjes in de keuken. 	 Andek baro kher nai ferdi vasuria sumnakune ai rupune, si vi kashtune ai chikake; le pervo vasuria garade le le bare pachivenge, ai le kolaver pel prosto dies.


Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs (Jezus gaf hun de bijnaam Boanerges, 'zonen van de donder'); 	 Ai o Iakov o shav le Zebedesko ai lesko phral o Iovano, wo akhardo le Boanerges kai si "Le shave rhunjitosko."


Wees niet bang voor wat u nog moet doormaken. De duivel zal sommigen van u in de gevangenis gooien om u op de proef te stellen; u zult het tien dagen erg moeilijk hebben. Maar blijf Mij trouw tot de dood. Dan zal Ik u de erekrans van het eeuwige leven geven. 	 Na dara anda so chinuina. Ashun! O beng thon uni anda tumende ande temnitsa te zumavel tumen, ai uni chinuin katar o chinuimos pala desh dies, numa sa data garaven chi pachamos zhi kal martia. Ai dava tume konona le traioski.


"Het is niet goed het brood van de kinderen af te nemen en aan de honden te geven", zei Hij. 	 Wo phendias, "Nai vorta te les o manrho le glatengo ai te shudes les kal zhukel."


De soldaten die Paulus hardhandig zouden verhoren, lieten hem onmiddellijk los. De commandant zelf werd ongerust toen hij begreep dat hij een Romein had laten boeien. 	 Strazo, kodola kai lenas te maren les ai te keren les te del duma durile lestar, ai vi o baro ketana darailo kana dikhlia ke o Pavlo sas ek chacho Romano, ke wo phanglia le Pavlos le lantsonsa.


De discipelen wisten niet meer wat zij ervan moesten denken. "Maar wie kan er dan ooit gered worden?" vroegen zij. 	 Ai chudisailo de sa shodo sas lenge, ai phenenas mashkar pende, "Apo, kon sai avela skepime?"


Jezus vroeg aan de Farizeeërs en godsdienstleraars in dat huis: "Mag men volgens de wet van Mozes iemand op de sabbat genezen of niet?" 	 O Jesus mothol le ablakatonge ai le Farizeanonge, phenelas, "Si slobodo vai nichi te sastiarel pe Savatone?"


Op een morgen stond Hij voor dag en dauw op en ging alleen naar een stil plekje om te bidden. 	 Kana phuterdilo o dies O Jesus wushtilo, ai gelotar vari kai te avel korkorho, ai kotse rhugisailo.


De koning kwam binnen om de gasten te begroeten. Ineens viel zijn oog op een man die de feestkleding, die hem was aangeboden, niet aanhad. 	 Kana o amperato avilo te dikhel le gosten, dikhlia kotse iek manush kai sas xuriarado andel tsalia abiaveske.


"Waarom bent u zo verbaasd?" vroeg de engel mij. "Ik zal u vertellen wie die vrouw is en wat de betekenis is van het beest waarop zij zit; het beest met de zeven koppen en de tien horens. 	 O angelo phushlia mange, "Sostar chudisailian? Me phenav tuke o garadimos la zhuvliako, kon si la ai pa o lolo zhungalo zhigania le efta sherensa ai le Desh shinga kai anel la.


Als sommigen van u zeggen: "Zijn brieven zijn wel gewichtig en streng, maar zijn persoonlijk optreden is helemaal niet zo sterk en hij spreekt aarzelend", 	 Ke eta so mothon, "Le lila kai tradel o Pavlo defial zuralele, numa kana si mashkar amende o Pavlo kovlo lo, ai lesko divano nai lasho."


Als u dichter bij God komt, komt God dichter bij u. Was uw handen, zondaars, u die op twee gedachten hinkt; laat uw hart zuiver voor God zijn. 	 Pashon pasha Del, ai O Del pashola pasha tumende. Vuzharen tumare vas tume kai san bezexale, ai vuzharen tumare ile, tume kai chi zhanen so mangen.


Vroeger zwierven wij allemaal rond als verdwaalde schapen. Maar nu bent u teruggekeerd naar de herder, naar Hem Die ons onder Zijn hoede neemt. 	 Ke tume sanas sar bakriorha kai xasaile sas, numa akana sanas andine palpale karing kodo kai si o pastuxo, kodo kai garavel tumaro traio.


Gods Zoon heeft Zijn leven en Zijn bloed gegeven om ons van de zonde te verlossen. Alles wat wij hebben misdaan, is ons daardoor vergeven. Wat een ongelofelijke genade! 	 Ke palai martia le Kristoski chi mai sam phangle, ai amare bezxa iertimele.


Er staat geschreven dat de Christus voortkomt uit het geslacht van David. Uit Bethlehem, Davids geboortestad." 	 Pate o ramomos chi phendia, ke O Kristo si te avel ande vitsa le Davidoski, ai anda foro kai bushol Bethlehem, kai beshlo o David?"


En in de komende wereld krijgt hij het eeuwige leven. Vele eersten zullen de laatsten zijn en vele laatsten de eersten." 	 Numa but anda le perve avena le palune, ai but kai sas le palune aven le perve."


Als ze dat wel deden, zou ik hen genezen.' (B) U moet goed beseffen, broeders, dat God de andere volken dezelfde redding aanbiedt als ons. En zij zullen naar Hem luisteren!" 	 "Me mangav tume te zhanen e viasta le skepimaski kai si katar O Del, sas tradini ka kodola kai Nai Zhiduvuria, ai won ashunen ka kodia viasta."


'Fantastisch!' riep de koning uit. 'Je bent een goede medewerker. Je hebt het weinige dat ik je heb toevertrouwd, goed beheerd. Ik maak je gouverneur over tien steden.' 	 Ai o gazda phendia leske, "Mishto kerdian, lasho sluga; kai sanas lasho ande xantsi buchi, dava tu desh foruria te poronchis pe lende."


Broeders, ik wil u over de geestelijke uitingen niet in onzekerheid laten. 	 Andal podarki le Duxoske chi mangav phrala le te na zhanen.


Toen hij zoveel mensen hoorde voorbijgaan, vroeg hij wat er aan de hand was. 	 Kai ashundia le manushen sar nakhen, phushelas, "So si?"


U hebt goede mensen, die zich niet tegen u konden verdedigen, veroordeeld en gedood. 	 Tume doshardian, ai mudardian le manush kai pachalaspe ando Del, numa wo chi phendia kanchi.


"Wat Ik jullie zeg, is de waarheid: Een tarwekorrel moet in de aarde vallen en sterven; anders blijft het een tarwekorrel zonder meer. 	 Phenav tumenge o chachimos: te na merela e sumuntsa kai peli ande e phuv ashel korkorho; numa te merela, dela but fruti.


Elke sabbat was hij in de synagoge te vinden, waar hij met Joden en gelovige Grieken discussieerde en probeerde hen te overtuigen. 	 O Pavlo divinilas ande synagogue swako Savato, ai anelas ka Del le Zhidovon ai le Grekon.


Zij verlieten de man en gingen in de varkens. De hele kudde stormde de helling af, het meer in en verdronk. 	 Le beng ankliste avri anda kado manush ai dine andel bale; ai le bale shudepe pai xar ande maria, ai tasule.


'Waarom hebt u hem dan niet geloofd?' Maar als wij zeggen dat hij niet door God was gestuurd, krijgen wij het volk tegen ons. Al die mensen hier geloven dat Johannes een profeet was." 	 Numa te phenasa manushendar. Dar katar le manush ke savorhe ankeren le Iovanos profeto.


Daarna ging Hij verder naar een ander dorp. 	 Ke O Shav le manushesko chi avilo te xasarel le manushen, numa te skepil le."


Veel van de wonderen die Jezus voor de ogen van Zijn discipelen heeft gedaan, staan niet in dit boek vermeld. 	 O Jesus mai kerdia angla peske disipluria but aver mirakluria, kai nai ramome ande kadia klishka.


Dit schrijf ik allemaal in de hoop dat ik, als ik bij u kom, niet hard zal hoeven optreden. Want het gezag dat de Here mij gegeven heeft, is om op te bouwen en niet om af te breken. 	 Eta, sostar ramov tumenge kadia kai sim dur tumendar; saxke kana avela e vriama te avav tumende te na kerav tumensa zurales, ai te kerav la putierasa kai O Del dia ma e putiera, kai si te kerel tume te barion ando pachamos, ai na te rimon tume.


Onze natuurlijke vaders hebben ons een aantal jaren naar hun beste weten opgevoed. Maar God weet pas echt wat goed voor ons is; Hij voedt ons op om ons te laten delen in Zijn volmaaktheid. 	 Pala xantsi vriama amare dada pe phuv dine ame palma kana won gindisarde kai trobul ame palma. Numa O Del del ame palma pala amaro lashimos, te avas swunto sar Wo si Swunto.


De mensen merkten niets tot de grote vloed kwam en hen allen wegnam. Als Ik kom, zal het net zo gaan. 	 Ai chi zhangle zhi pon chi avilo o pai ai lias le sa. Sakadia avela kana avela O Shav le Manushesko.


"We moeten het maar niet in stukken scheuren. We gaan erom loten." Dat klopte met wat in de Boeken staat geschreven: "Zij hebben mijn kleren onder elkaar verdeeld en om mijn onderkleed geloot." (A) 	 Ai phende mashkar pende, "Na shinas la, numa thodepe te dikhen kon niril la," lela la: saxke te kerdiol so phendiasas E Vorba le Devleski, kai phenel, "Won hulade murhe tsalia mashkar pende, ai thodepe te dikhen kon niril murhi raxami." So kerde le ketani.


Die nacht kwam de Here bij Paulus en zei: "Maak u geen zorgen, Paulus. Zoals u hier in Jeruzalem over Mij hebt gesproken, moet u ook in Rome over Mij spreken." 	 Pe terharin e riat O Del sikadilo le Pavloske, ai phendia leske, "Na dara, ke sar dian duma pa mande ande Jerusalem, trobul te mothos pa mande vi ande Rome."


maar bleven op een zandbank steken. De boeg zat zo vast als een huis en het achterschip werd door de oplopende golven stukgeslagen. 	 Numa dine le paraxodosa andek phuv, kai sas kotse andek than kai avelas pai pa dui riga; ai kotse astardilo o paraxodo, e rik e anglui dia ande chishai ai nashtilas te mai mishtilpe, numa e rik e palui phadili katar o talazo.


Samen trokken ze de bergen in. Hij wees er twaalf aan als Zijn vaste discipelen. Die zou Hij erop uitsturen om de mensen Gods plan bekend te maken. 	 Wo alosardia desh u dui, kai akhardia Apostles te beshen lesa, ai tradela le te den duma pa Del.


Onze geliefde dokter Lukas laat u ook groeten, evenals Demas. 	 O Luk, amaro drago doxktoro, ai o Demes traden tumenge but bax, zor ai sastimos.


Agrippa zei: "Ik zou die man ook wel eens willen horen." "Dat kan", antwoordde Festus. "Dat regelen we morgen." 	 O Agrippa phendia le Festusoske, "Manglemas i me te ashunas kodole manushes" O Festus phendia leske, "Terhara ashunesa les,"


De volgelingen van Jezus in Jeruzalem hoorden ervan en stuurden Barnabas naar Antiochië. 	 Kodia ashundilia zhi kal khan le manushenge kai sas ande khangeri ande Jerusalem; ai trade iekes kai busholas Barnabas, zhi ando Antioch,


Daarop gaf Pilatus Jezus aan hen over om gekruisigd te worden. 	 Antunchi dia les lende te karfon les. Won line le Jesus, ai ingerde les.


Zij vroegen God in gebed: "Here, U kent alle mensen door en door. Wilt U Uw keuze aanwijzen? 	 Ai rhugisaile ai phende, "Devla, tu kai zhanes sa le ile, savo anda kakala dui manush alosardian,


Hij legde Zijn handen op hun hoofdjes en zegende hen voordat Hij verder ging. 	 Thodia peske vas pe lende ai gelotar kotsar.


Ik heb lang en hard voor mijn Heer gestreden en door alles heen ben ik Hem trouw gebleven. 	 Me marde ma o lasho marimos, me gelem zhando gor, ai garadem o pachamos.


Maar als u blijft kijken naar Gods wet voor vrije mensen, zult u die niet alleen goed onthouden, maar er ook naar leven en God zal u zegenen in alles wat u doet. 	 Numa koko kai lel sama mishto ka zakono o chacho kai skepil ame, ai kai chi mai mekel les, ai kai chi ferdi raduilpe te ashunel, ai porme te bustrel, numa kai kerel so mothol, kodo manush avela swuntsome katar O Del ande so godi kerela.


Maar die voorvechters van de besnijdenis doen zelf niet eens wat de Joodse wet zegt! De reden dat zij u willen besnijden, is om daarover te kunnen opscheppen. 	 Ke kodola kai si le semno ande pengo stato chi lenpe pala zakono; numa mangen te avel tumen semno ando stato te sai luvudinpe pa tumende ke thode semno ande tumaro stato.


Daarom liep hij hard vooruit en klom in een wilde vijgeboom om Hem toch te kunnen zien. 	 Nashlo angle, ai anklisto pe ek khash kai busholas Sicamore te dikhel les; ke O Jesus sas te nakhel kotsar.


Als je er bij de mensen openlijk voor uitkomt dat Ik je vriend ben, zal Ik er ook bij mijn hemelse Vader openlijk voor uitkomen dat jij mijn vriend bent. 	 Kon godi mothola ke si murho anglal manush, i me phenava ke si murho angla murho Dat kai si ando rhaio.


Zij ruilden Gods waarheid in voor de leugen. Zij vereerden de dingen die God gemaakt heeft in plaats van God Zelf. Hij is toch de Maker! Hem komt alle eer toe, voor altijd en eeuwig. 	 Won kai parhude o chachimos le Devlesko ando xoxaimos, ai luvudisarde ai podaisarde le manushes de sar kodoles kai kerdia les, ai kai si Swuntsome sagda. Amen.


aan Wie Hij alles heeft gegeven en door Wie Hij de wereld heeft gemaakt. 	 Numa ande kadala diesa palune wo dia duma amenge katar lesko Shav. O Del dia lesko Shav swako fiela, ai lesko Shav kerdia e lumia ai swako fielo.


Ik doe nu alsof u mijn eigen kinderen bent. Zet uw hart voor ons open en beantwoord onze liefde. 	 Dav tumensa duma sar te avilianas murhe shave. Keren amensa sar ame keras tumensa, phutren amenge zurales tumaro ilo.


En tenslotte verscheen Johannes. Of u het nu wilt geloven of niet, hij is de Elia die volgens de profeet Maleachi verwacht moest worden. 	 Ai te mangena te primin, wo si o Elijah, kai sas te avel.


Het is duidelijk wat de zondige natuur voortbrengt: Overspel, ontucht, vuiligheid en losbandigheid; 	 Ai zhanas so mangel o stato, e kurvia, o bi vuzhimos, o gindo o chorho;


Wie namens God moet spreken, doet dat naar het geloof dat hij daarvoor krijgt. Wie moet helpen, krijgt daar de kracht voor. Wie moet onderwijzen, krijgt de gave om te onderwijzen. 	 Te sas avres dini e podarka te podail, mek te podail; kodo kai sas les dini e podarka te sicharel, trobul te sicharel;


"Luister, toen je jong was, maakte je je eigen plannen en ging waarheen je wilde. Maar als je ouder wordt, zul je niet meer zo vrij zijn. Anderen zullen plannen voor je maken en je brengen waar je niet wilt." 	 " Chachimasa, chachimasa, me phenav tuke, kana sanas mai terno, tu thosas pe tute e prashtia, ai zhasas kai tu mangesas; numa kana avesa phuro, tu vazdesa che vas opre, ai aver thola e prashtia pe tute, ai ingerela tu kai tu chi mangesa te zhas."


Huil om uzelf en om uw kinderen. Er komt een tijd dat de vrouwen die geen kinderen hebben gehad, benijd zullen worden. 	 Ashun! Le diesa avena kai phenenas, "Raduime kodala zhuvlia kai nashti aven le glate, kodala kai shoxar nas le glate, ai kodala kai shoxar chi dine chuchi."


Luister: Ik zal de Heilige Geest sturen. Hij zal over jullie komen, zoals mijn Vader heeft beloofd. Blijf hier in de stad wachten tot jullie kracht uit de hemel hebben ontvangen." 	 Ashun! Tradava pe tumende so murho Dat shinadia, numa tume beshen ando foro Jerusalem,zhi kai aven pherde putiera kai avel katar opral."


Uit het oosten zag ik een andere engel opkomen, die het zegel van de levende God bij zich had. Hij riep naar de vier engelen, die van God macht hadden gekregen om de aarde en de zee schade toe te brengen: 	 Porme dikhlem aver angelo avela katar o Easto. Wo anelas o semno le Devlesko o zhuvindil. Wo tsipisardia ando baro glaso kal shtar angelon kai sas dine e putiera te dukhaven e phuv ai e maria.


Jezus antwoordde: "Trouwen is iets voor de mensen van deze wereld. 	 O Jesus phendia lenge, "Le mursh ai le zhuvlia la lumiake akana ansurinpe;


Nu weten wij van een familie met zeven broers. De oudste trouwde en stierf zonder kinderen na te laten. 	 Sas efta phral: o pervo ansurisailo, ai mulo bi te avel les glate, meklia rhomnia peske phraleske.


Daar stonden het gouden wierookaltaar en de ark van het verbond. De ark was aan alle kanten met goud bedekt. In de ark lagen de stenen plaquettes waarop de wetten stonden, een gouden pot met manna en de staf van Aäron die gebloeid had. 	 Andre sas ek altari kai phabolas e duxi, ai ek baro shkapo kerdia katar o khash kai busholas 'O Ark le kontraktosko'. Le dui sas wusharde le sumnakasa andre ai avri. Andre o Ark sas le skafidia le baxeske le desh zakonensa ramome pe lende, ai e sumnakai piri le manrhensa andre, ai le Aaronosko rhai kai nachinaisardia te bariol.


Tegen de middag werd het in het hele land donker. Dat duurde tot een uur of drie. 	 Kal desh u dui po mashkar le diesesko tuniariko avilo pe sa e lumia zhi kai trin chasuria.


Verzamel op aarde geen kostbaarheden, want die vergaan of worden gestolen. 	 Na chiden tumenge barvalimos pe phuv, kai moio ai rhuzhina sai rimon, ai kai le chor sai den andre ai choren.


Wat zou ik het fijn vinden als God, onze Vader, en onze Here Jezus ervoor zorgden dat wij bij u konden komen! 	 Akana O Del Wo amaro Dat, ai le Devles O Jesus Kristo lasharen o drom saxke te zhas te dikhas tume!


Maar er zijn vele delen en samen vormen zij één lichaam. 	 No akana but kotora si, ai iek stato?


Dat wij Hem liefhebben, komt doordat Hij ons het eerst heeft liefgehad. 	 Numa drago amenge le Devles, ke sas leske drago amenge mai anglal.


Het zijn uw eigen slechte verlangens die u in verleiding brengen. 	 Numa swako manush si zumado, kana si tsirdino ai lino ande atsaimos katar pesko chorho gindo.


Zij zullen zeggen dat het niet goed is om te trouwen en dat het verkeerd is om vlees te eten, zelfs al heeft God deze dingen gegeven, opdat goed onderwezen christenen er dankbaar van zullen genieten. 	 Kodola manush sicharen ke nai mishto te ansuris tu, ai te na xas anda uni dieli. Numa O Del dia kodola dieli kal manush kai pachanpe ando Del, ai kai zhanen o chachimos.


Al voordat Hij de wereld maakte, heeft God ons uitgekozen; ons die één met Christus zijn. Wij zouden alleen van Hèm zijn en volmaakt voor Hem staan. 	 Ande leste O Del alosardia ame, mai anglal sar te avel e lumia, saxke te avas swuntsi ai bi doshako angla leste ande dragostia.


Maar God was er Zelf ook niet tevreden over, want Hij zei: "Er komt een tijd dat Ik een nieuw verbond met het volk van Israël en het volk van Juda zal sluiten. 	 Nas raduilpe O Del le manushensa, sar le manush traiinas ai kerenas, ke kerenas so phendia o zakono o phuro. O Del phendia, "O dies avela kana kerav o nevo drom le Zhidovongo ai kodola andai vitsa le Judahoski luvudina ma.


De volgende morgen vroeg ging Jezus naar een stille plek. De mensen zochten Hem overal. Toen zij Hem eindelijk hadden gevonden, smeekten zij Hem niet weg te gaan. Zij wilden zo graag dat Hij bij hen bleef. 	 Kana phuterdilo o dies O Jesus anklisto avri anda foro, ai gelotar vari kai te avel korkorho. But narodo rodelas les, kana arakhle les mangenas te ankeren les ai te na meken te zhaltar lendar.


God zorgde ervoor dat zij allemaal geestelijk te eten en te drinken kregen. Dat drinken kregen zij van Christus, de geestelijke rots die met hen meeging. 	 Kai savorhe xale iek fielo xamos Devleske.


Uw rijkdom is weggerot en uw mooie kleren zijn door de mot aangevreten. 	 Tumare barvalimata cherne le, ai tumare tsalia cherniarde le katar le rhimi.


Door uw broeder over te halen iets te doen wat hij eigenlijk niet wil, zondigt u tegen hem èn tegen Christus. 	 Ai kana kerel bezex kadia kal kaver manush rimosarel lenge goji. Sostar keren bezex karing O Kristo?


"Maar", zei God, "Ik keerde Mij van hen af, omdat hun hart altijd bij iets anders was dan bij Mij. Zij hebben nooit de wegen willen gaan die zij van Mij moesten volgen." 	 Pala kodia, simas xoliariko lensa, ai phendem, "Won chi gindin pa mande, ai lenge ginduria si nasul. Won chi haliaren so phenav lenge."


"Waar hebben jullie hem neergelegd?" vroeg Hij ontroerd. "Wij zullen het U wijzen, Here", antwoordden zij. 	 Ai wo phushlia len, "Kai groposardian les?" Won phende leske, "Gazda, aidi ai dikh."


Voor en achter Hem werd "Leve de koning!" geroepen. De mensen juichten: "Eer voor Hem, Die komt in de naam van God!" 	 Le manush kai zhanas anglal angla leste, ai kodola kai avenas palal pala leste, tsipinas, Hosana! Raduime kodo kai aven ando anav le Devlesko:


De wijsheid van deze wereld is voor God immers dwaasheid! Zo staat het ook in de Boeken: "God vangt de wijzen in hun eigen sluwheid." (a) 	 Ke e goji kadale lumiaki dilimos si angla Del. Ke ramome si, O Del astarel le gojavren ande lengo chorhimos.


Zelfs de engelen, die in de nabijheid van God leven en veel groter en machtiger zijn dan deze zogenaamde leraars, zullen deze machten niet beledigen of beschuldigen. 	 Ke le angeluria, kai si mai zurale ai kai si le mai but putiera sar kodola, chi troman te maren mui katar le dieli kai si swunto angla Del.


Het deed er niet toe wat voor ziekte het was. Ook joeg Hij uit vele mensen boze geesten weg. Die schreeuwden dan: "U bent de Zoon van God!" Maar Hij legde ze onmiddellijk het zwijgen op, want de boze geesten wisten dat Hij de Christus was. 	 Ai vi but benga ankliste avri anda lende, ai tsipinas, "Tu san O Shav le Devlesko!" Numa O Jesus dias le trad te na mothon, ke zhanenas won ke wo sas o skepitori.


Hij gaf de officier bevel Paulus gevangen te zetten, maar hem vriendelijk te behandelen. Als er vrienden kwamen om hem te bezoeken en hem iets te brengen, mochten ze niet worden tegengehouden. 	 Ai dia ordina ka ek ketana te lel sama katar o Pavlo, te na nashel, numa te meken leske vortachen te dikhen les vai te den les vari so.


Nadat Paulus het visioen had gekregen, deden wij ons best zo snel mogelijk naar Macedonië te vertrekken, want wij maakten eruit op dat God ons opdroeg de mensen daar het goede nieuws van Jezus Christus te vertellen. 	 Kana o Pavlo dikhlia kodia vizion, mangliam strazo te zhas ande Macedonia, ke haliardiam ke O Del mangelas te phenas kotse E Vorba le Devleski.


Maar de stemming in de stad sloeg om, toen er Joden uit Antiochië en Iconium kwamen, die veel kwaad over de apostelen vertelden. De mensen werden vijandig en gooiden stenen naar Paulus, die zo zwaar getroffen werd dat zij dachten dat hij dood was. Daarom sleepten ze hem de stad uit. 	 Antunchi avile andai Antioch ai andai Iconium Zhiduvuria, ai tsirdenas le narodos pe penge rik, ai kana shudele baxensa po Pavlo, ai ingerde les avri anda foro, won gindinas ke mulo.


Op dat moment kwam Judas eraan, samen met een bende mannen die door de Hoge Raad waren gestuurd. Zij hadden zwaarden en knuppels bij zich. 	 Ai strazo, sar O Jesus delas duma, o Judas, iek andal desh u dui avilo, ai lesa avilo baro narodo sabiensa ai khashtensa. Tradine sas katar le bare rasha, le Gramnoturia, ai katar le phure ka pronchinas.


Zijn ouders misten Hem eerst niet eens, want zij dachten dat Hij ergens tussen de andere reizigers liep. Maar 's avonds werden zij toch ongerust en gingen Hem zoeken tussen hun familie en vrienden. 	 Won gindinas ke O Jesus sas penge vortakonsa kai zhanas pa drom, phirde iek dies, porme rodenas les ka penge naimuria ai ka penge vortacha.


Toen Jezus in Bethanië aankwam, bleek Lazarus al vier dagen daarvoor begraven te zijn. 	 Kana O Jesus areslo, ashundia ke o Lazarus sas de shtar dies ando greposhevo.


Wat u in mijn naam biddend vraagt, zal Ik doen. Want daardoor zal blijken hoe groot en machtig de Vader in Mij is. 	 Ai so godi tume mangena ande murho anav, me kerava, saxke te avel O Dat luvudime ando Shav.


Gelukkig zijn zij die nu honger hebben, want hun honger zal worden gestild. Gelukkig zijn zij die nu huilen, want eens zullen zij lachen. 	 Raduime te aven tume kai san bokhale akana; ke avela tume dino but.


Gemeen als ze zijn, houden zij van roddel en kwaadsprekerij. Zij haten God. Het zijn brutale, verwaande opscheppers. Ze weten altijd wel iets slechts te bedenken en zijn hun ouders ongehoorzaam. 	 ai mothon bi lashimos pa iek avreske, won si le duzhmaia le Devleske, dziliaren, barimatange, mothon so kerde won ai won keren dieli te xoxaven, ai te keren baio, ai chi keren so mangen o dat ai e dei lendar ai chi pachan lengo mui,


Het was winter; Jezus wandelde in de galerij van Salomo. 	 Ai O Jesus phiravelaspe ande tampla ando kalidori le Solomonosko.


Beste broeders, wij weten dat God van u houdt en u heeft uitgekozen. 	 Amare phral, ame zhanas ke O Del drago sas tumenge, ai alosardia tume te aven leske.


Omdat Judas het geld beheerde, dachten sommigen dat hij iets voor het feest moest kopen of iets aan de armen moest gaan geven. 	 Ke uni anda lende gindinas, ke o Judas sas leste gonorho le lovenge, ai O Jesus phendia leske, "Chin amenge so trobul ame kana avela O Dies O Baro le Zhidovongo; vai te del vari so le chorhenge.


Andreas; Filippus; Bartholomeüs; Mattheüs; Thomas; Jacobus, de zoon van Alfeüs; Thaddeüs; 	 Ai Andre, ai Philip, ai Bartholmew, ai Mate, ai Thomas, ai Iakov o shav le Alphaeusosko, ai Thaddaeus, ai o Simon o Canaanite,


Toen Jezus hoorde dat Johannes de Doper was gevangen genomen, ging Hij terug naar Nazareth in Galilea. 	 Kana o Jesus ashundia ke o Iovano sas thodino ande temnitsa, gelo palpale ande Galilee.


Moet ik hiermee doorgaan? Ik zou tijd tekort komen als ik de ervaringen van Gideon, Barak, Simson, Jefta, David, Samuël en de profeten moest vertellen. 	 So mai phenav? Nas dosta vriama te phenav pa Gideon, ai o Barak, ai o Samson, ai o Jephthah, ai o David, ai o Samuel, ai sa le profeturia.


"Nee", antwoordde Jezus. "Hij heeft geen zonde gedaan. En zijn ouders ook niet. Maar door hem van zijn blindheid te genezen, toont God Zijn macht. 	 O Jesus phendia lenge, "Nai wo ai chi leske dades ai chi leska da kai kerde bezexa, numa wo si korho kashte te dichol e putiera le Devleski pe leste.


"Dat begrijp ik niet", zei de vrouw verbaasd. "Ik ben een Samaritaanse en U bent een Jood. Welke Jood vraagt een Samaritaanse nu iets te drinken?" Want Joden gaan niet met Samaritanen om. 	 Antunchi e zhuvli andai Samaria phendia leske, "Sar tu kai san Zhidovo, manges mandar pai te pes? Ke sim zhuvli andai Samaria. Ke le Zhiduvuria chaches chi brotinas le manushensa kai si andai Samaria.


Wij kunnen eerlijk zeggen dat wij altijd zuiver en oprecht geweest zijn. Wij hebben rustig op de Here vertrouwd en niet op ons eigen kunnen. Dat geldt in het bijzonder voor onze omgang met u. 	 Eta, ande soste sai luvudisavas, amaro ilo mothol amenge ke amaro traio ande kadia lumia, ai mai but mashkar tumende sas prosto ai chachimasa angla Del, ai ninkerdo katar o mishtimos le Devlesko ai na katar e goji le manusheske.


Wie nieuw leven van God ontvangen heeft, kan niet langer zondigen omdat het leven van God in hem is. Hij kan niet doorgaan met zondigen, omdat God zijn Vader is. 	 Kon godi si shav Devlesko nashti mai kerel bezexa sagda; ke e putiera le traioski kai avel katar O Del si ande leste; ai ke O Del si lesko Dat wo nashti mai kerel bezexa sagda.


Ons hart doet pijn, maar de Here geeft ons blijdschap. Wij zijn arm, maar geven anderen veel geestelijke rijkdom. Wij hebben niets, maar genieten van alles. 	 Pherdo nekezhime sam, numa sa ame raduime sam; sam chorhe, numa ame barvalas bute narodos; nai ame kanchi, numa chaches amen si ame swako fialo.


Als ik mij ergens op moet beroemen, doe ik dat liever op de dingen waarin ik zwak ben. 	 Te trobula te luvudiv ma, luvudiva ma ande sa le dieli kai kovliaren murho stato.


Wie zo eenvoudig en onbevangen is als dit kind, is de grootste in het Koninkrijk van de hemelen. 	 Kon godi mekelape kovlo sar kacha tsinorhi glata si o mai baro ande amperetsia le rhaioski.


's Morgens vroeg stuurden de rechters hun dienaars met een boodschap naar de cipier. 	 Kana phuterdilo o dies, le ketani Romanuria trade te mothon le manusheske kai lelas sama katar e temnitsa, phenenas, "Mekes kodole manushen avri.


Mijn aanklagers hebben mij met niemand zien discussiëren, mij nergens een oploop zien veroorzaken, noch in de tempel, noch in de synagoge, noch in de stad. 	 Chi arakhle ma ande tampla, chi ande chi iek than, chi anda foro te dav duma varikasa, vai te chidav le narodos te buntuilpe.


Maar God getuigt van Mij dat Ik de waarheid spreek. Ik weet dat Hij gelijk heeft. 	 Numa aver si kai phenel pa mande, ai me zhanav le vorbi kai wo mothol pa mande si o chachimos.


Tot slot zongen zij een lied tot eer van God en gingen daarna naar de Olijfberg. 	 Ai kana jilabade ek jeli, geletar pe plai le maslinenge.


De soldaten en tempeldienaars namen Jezus gevangen. 	 Antunchi le ketani lenge bare ai zhandari le Zhidovonge line le Jesusos, ai phangle les.


Maar toch heeft Hij Zich nooit onbetuigd gelaten. Altijd waren er bewijzen van Zijn goedheid: Regen en goede oogsten, zodat wij naar hartelust konden eten en genieten." 	 Numa savo sikavelas pesko mishtimos anda cheri, kerelas te del breshind, ai te avel xaben pe e vriama, ai delas tume but xaben, ai pherelas tumare ile mishtimos.


Zijn discipelen vroegen wat Hij met de gelijkenis bedoelde. 	 Leske disipluria phushle les, "So znachil kadia paramichi?"


Voor hen die niet gered worden, zijn wij een geur van dood en verderf; voor hen die wel gered worden, zijn wij een geur van Christus, Die leven geeft. Wie kan zo'n taak aan? 	 Kodolenge kai xasavon, si iek sung martiaki kai mudarel; ai kodolenge kai si skepime, si iek sung traioski kai del o traio. Ai kon sai kerel kasavatar diela?


Zij zullen dat doen, omdat zij de Vader en Mij niet kennen. 	 Ai won kerena kadia, ke chi zhangle chi le Dades, ai chi man.


Als de Here het goed vindt, zullen wij nu verder gaan met andere dingen. 	 Zhas angle! Ai keras kadia te mekel amen O Del.


Toen het goed en wel licht was, herkenden zij de kust niet. Ze zagen wel een inham met een strand en wilden proberen het schip daar aan de grond te laten lopen. 	 Kana phuterdilo o dies le manush kai arakhenas o paraxodo, chi prinzharde e phuv: numa dikhle le avelas pai vari katar kai delas ande maria, ai mangenas te terdion kotse te dashtina.


Nu kom Ik bij U. Ik zeg dit allemaal terwijl Ik nog in de wereld ben, omdat Ik wil dat zij vol zullen zijn van de blijdschap die Ik heb. 	 Ai akana me avav tute; ai phenav kadala dieli ande lumia, saxke te pherdiol ande lende murho raduimos.


"Begrijpen jullie dan niet dat alles wat men eet naar de maag gaat en tenslotte in het riool terechtkomt? 	 Chi haliares? Ke so godi thos ando mui, zhan ando ji, ai porme anklel avri.


Jezus zei: "Wie zich gebaad heeft, hoeft zich niet nog eens te wassen. Hij is helemaal schoon. 	 O Jesus phendia leske, "Kodo kai si xalado mai trobul ferdi te xalavel peske punrhe, te avel antrego vuzho; ai tume vuzhe, numa na savorhe."


Want wat wij weten, is onvolledig; en wat wij namens God zeggen, is gebrekkig. 	 Ke ame zhanas xantsi, ai xantsi phenas so si te avel.


De hogepriester stond op en vroeg aan Jezus: "Wat hebt U daarop te zeggen? Hebt U dat gezegd of niet?" 	 Antunchi o rashai o baro wushtilo opre, ai phendias leske, "Nai tu so te phenes pa kodia? So phenen kadala manush pa tute?"


Hun geloof in de waarheid die hun geleerd is, moet sterk en onwrikbaar zijn. Dan zullen zij anderen kunnen bemoedigen en de tegenstanders de mond kunnen snoeren. 	 Ai trobul te inkerel mishto e chachi Vorba le Devleski sar sas sichardi, ai kadia sai zhutil la kolavren le chache sicharimos, ai vi sai te sikavela lenge shipki ai so chi haliaren.


De man werd direct gezond. Hij pakte zijn matras op en liep! 	 Numa sa kodia diela kerdili Savatone.


Want als ik het goede nieuws bekendmaak, heb ik geen reden om trots te zijn. Ik kan gewoon niet anders. Het zou er slecht voor mij uitzien, als ik het niet bekendmaakte. 	 Te dava duma pai E Vorba le Devleski, nai mange diela, te rhugiv ma ke trobul te kerav, o nasulimos te avel pe mande te na mai dava duma pai Vorba Devleski!


"De burgers zijn dus vrijgesteld", zei Jezus. "Maar wij zullen die belastingontvangers niet kwaad maken. Ga naar het meer en gooi een lijn uit. In de bek van de eerste vis die je vangt, zul je een geldstuk vinden. Dat is genoeg om de tempelbelasting te betalen, voor jou en voor Mij." 	 Numa te na rimosaras lenge gindo ai te peren ando bezex, zha ka maria, ai shude vunjitsa ando pai, le o pervo masho kai astaresa, phuter lesko mui, ai kotse arakhesa love, inger lende ai pochin e taksa pa mande ai pa tute."


"Meester", zei Nathanaël, "U bent de Zoon van God! De koning van Israël!" 	 O Jesus phendia leske, "Anda kodia ke phendem tuke, "Dikhlem tu telai pruing le figenge, tu pachas? Numa dikhesa mai bare dieli sar kadala."


Barnabas vertrok naar Tarsus om Saulus op te zoeken. Toen hij hem had gevonden, ging hij met hem naar Antiochië. 	 Antunchi o Barnabas gelo ande Tarsus, te rodel kodoles kai bushol Saul.


Door Christus herstelde God Zijn relatie met de wereld; Hij rekende de mensen hun zonden niet meer toe, maar wiste ze uit. En wij mogen dit geweldige nieuws aan iedereen vertellen. 	 Ke O Del sas ando Kristo, ai lesa kerdia O Del te chidel sa le manushen peste, bi te lel sama lenge dosha, ai O Del dia amen te mothas kodia buchi kai chidel le manushen pasha Del.


Jezus stak het meer weer over. Toen Hij aan de overkant afmeerde, stond er op de oever een menigte mensen te wachten. 	 Antunchi O Jesus gelo palpale inchal e maria ando chuno, ai but narodo chidinisaile angla leste: ai wo sas po berego.


Daarna vertrok Jezus met Zijn discipelen naar Nazareth, de plaats waar Hij was opgegroeid. 	 O Jesus gelotar kotsar, ai areslo ando foro kai barilo; ai leske disipluria linepe pala leste.


Want als u jaloers bent en elkaar niet kunt verdragen, wordt u blijkbaar nog door uw eigen verlangens beheerst. Dan bent u net als de ongelovige mensen. 	 Ke inker san manush la lumiake: chaches kai si mashkar tumende zhaluzia, ai chingara, chi san manush ai chi phiren sar o manush la lumiake?


Er kwamen enkele mannen met een verlamde op een draagbaar. 	 Uni manush avile, andine manushes po than kai nashti phirelas; won rodenas te anen les ando kher, ai te thon les angle leste, O Jesus.


Zij ging meteen naar Zijn discipelen, die nog steeds verdrietig en in tranen bij elkaar zaten. 	 Geli ai phendia leske disiplonge, won nekezhinas ai rovenas.


God heeft ons één gemaakt met Jezus Christus met de bedoeling dat wij het goede zouden doen, want dat heeft Hij altijd al gewild. Maar dan moeten wij daar ook ernst mee maken en die dingen doen! 	 Ke O Del kerdia ame te avas astarde ka Jesus Kristo, saxke te avel ame iek traio barvalo ai te keras o mishtimos, kodo mishtimos kai lashardia mai anglal saxke te keras les.


Jezus zei: "Doe dat zwaard weg! Zou Ik de beproeving die de Vader Mij stuurt, uit de weg gaan?" 	 O Jesus phendia le Petreske, "Tho palpale chi sabia, so te na piiav e kuchi kai murho Dat dia ma te piiav?"


Dag en nacht zwierf hij rond tussen de graven en ging ook vaak de bergen in. Hij liep altijd te schreeuwen en sloeg zichzelf met scherpe stenen. 	 Swako riat ai swako dies phirelas andel kaplitsi ai po plaia, tsipilas, ai shinelaspe le baxensa.


De mannen van de Raad waren woedend en wilden hen doden. 	 Kana ashunde kodia, le bare mangle te mudaren le.


Jezus antwoordde haar: "Ik ben de Christus." 	 O Jesus phendia lake, "Me sim kodo kai dav duma tusa."


Broeders, wat voor zin heeft het te zeggen dat u christen bent als dat niet blijkt uit wat u voor anderen doet? Kunt u door zo'n geloof gered worden? 	 Murhe phral, so lel o manush kai mothol, "Si ma o pachamos ai te na sikavela ke kerel o lashimos? Sar sai kodo pachamos skepil les?"


Of als hij om een ei vraagt, geef je hem dan een schorpioen? Natuurlijk niet! 	 Vai te mangel anrho, dela les skorpionka?


De steenachtige grond zijn de mensen die het woord van God horen en meteen erg enthousiast zijn. 	 E sumuntsa kai sas shudine pe phuv kai sas bax, si sar le manush kai ashunen E Vorba, ai andak data lel E Vorba ai veselimelo.


Hij zag Jezus voorbijgaan en zei: "Kijk, Hij is het offerlam van God!" 	 Kana dikhlias O Jesus nakhelas, wo phendia, "Katse si O Bakrorho le Devlesko!"


Laat ik het anders zeggen: De wet was onze leermeester tot Christus kwam; Christus zou ons leren dat wij alleen maar recht voor God zouden staan door in Hem te geloven. 	 No o zakono lelas amendar sama zhi kai avel O Kristo, ai porme te avas jinde vorta angla Del pala pachamos.


En dat er volle manden overbleven? Weten jullie niet meer dat Ik later 4000 mensen van zeven broden te eten heb gegeven? En dat er weer heel veel overbleef? 	 Vai le efta manrhe ai le shtar mi zhene, ai sode kozhnitsi ashshile?


De een doet wonderen, de ander geeft Gods woord door. De een weet de duivelse geesten van Gods Geest en Zijn engelen te onderscheiden, de ander spreekt allerlei vreemde talen en weer een ander legt uit wat in die talen gezegd wordt. 	 Avres kerel mirakluria, avres del profesia, avres te haliarel le duxuria; avres te zhanel but shiba; avres te haliarel but shiba.


Want in ons diepste wezen overtuigt Gods Geest ons ervan dat wij kinderen van God zijn. 	 O Swunto Duxo le Devlesko mothol amare Duxoske ke shave Devleske sam.


Toen Elisabeth de groet van Maria hoorde, begon het kindje in haar buik te trappelen. En Elisabeth zelf werd vol van de Heilige Geest. 	 Kana Elizabeth ashundia so phendia lake e Maria, o glata mishtisailo ande late. Elizabeth pherdo sas le Swuntone Duxosa.


Nu u van de zonde verlost bent, mag u een nieuwe meester dienen: De rechtvaardigheid. 	 Skepisarde san anda bezex, ai akana san le slugi le chache zakonosko.


"Nee", zei Paulus. "Ik ben een Joods burger uit Tarsus, een bekende stad in Cilicië. Ik verzoek u dringend mij toe te staan iets tot het volk te zeggen." 	 O Pavlo phendia, "Zhidovo sim, me sim o Pavlo anda e Tarsus, kai si ande e Cilicia, me kerdilem andek baro foro. Mek ma, mangav ma tutar te dav duma le narodosa."


Jezus vroeg: "Zijn niet al die tien mannen genezen? Waar zijn de negen anderen? 	 O Jesus phendia, "Sastile sas le desh. Kai le kolaver inia?


Ik vraag u mij er niet toe te dwingen te laten zien hoe hard en streng ik kan zijn. Ik zou het heel vervelend vinden als ik zo moest optreden tegen sommigen van u, die vinden dat ik op al te menselijke wijze optreed. 	 Na keren te na mai lazhav tumendar kana avava tumen; ke zhanav ke sai sikavav ke chi lazhav mashkar kodola kai gindin ke keras le dieli le statoske.


Wanneer je de blaadjes ziet uitkomen, weet je dat het bijna zomer is. 	 sar barion ai anklen patria, tume dikhen ai zhanen ke o milai pashelo.


De rook van dit folterende vuur stijgt voor altijd en eeuwig op. De mensen die het beest en zijn beeld aanbidden en die het nummer van zijn naam dragen, zullen geen moment rust meer hebben. 	 Ai e thu katar lenge baro chinuimos avela sa data ai sagda. Nai hodinimos lende adiese vai eriate, ke won luvudisarde o zhungalo zhigania ai lesko xoxamnlo del, ai premisarde o semno kai si o anav le zhungalo zhigenesko.


Nu ik dat gezien heb, ben ik ervan overtuigd dat Hij de Zoon van God is." 	 Ai dikhlem, ai phenav tumenge ke wo si O Shav le Devlesko."


U weet dat de Zoon van God mens geworden is om onze zonden te kunnen wegnemen. En Hij kon dat omdat Hij nooit gezondigd heeft. 	 Ai tume zhanen ke O Jesus Kristo avilo te lel amare bezexa, ai ande leste nai chi iek bezex.


Jezus zag dat er steeds meer mensen bijkwamen. Hij zei tegen de boze geest: "Eruit! Jij, die dit kind doof en stom maakt. Eruit! En kom nooit meer in hem terug!" 	 Kana O Jesus dikhlia o narodo avelas mai sigo karing leste, O Jesus dias duma zurales ka o bi vuzho, phendia leske, "Kashuko ai muto duxo, dav tu trad, ankles avri anda leste, ai chi mai zha ande leste."


Bedriegers, weet u niet dat als u vriendschap met de wereld sluit, dit gelijk betekent dat u een vijand van God bent? Wie voor de wereld kiest, kiest God als zijn vijand. 	 Xoxamle kai san! Tume kai keren zhungalimos, pate chi zhanen ke tu san o vortako la lumiako antunchi san o duzhmano le Devlesko? Kodo kai mangel te avel o vortako la lumiako kerdiol o duzhmano le Devlesko.


Terwijl Jezus op het tempelplein stond te spreken, stelde Hij de mensen een vraag. "Hoe kunnen de godsdienstleraars nu zeggen dat de Christus een zoon van David moet zijn? 	 Kana O Jesus sicharelas ande tampla, phushlia le, "Sar sai phenen le Gramnoturia ke O Kristo si O Shav le Davidosko?


"Moet je nu eens horen! Die man doet of Hij God Zelf is!" zeiden enkele godsdienstleraars. 	 Antunchi le Gramnoturia phenenas peske, "Sar sai kado manush tromal te lel o than le Devlesko, ke ferdi O Del sai iertil le bezexa!"


de Here in alle nederigheid heb gediend. Door de aanslagen van de Joden had ik het zwaar te verduren en dat heeft mij veel tranen gekost. 	 Kerava buchi le Devleski bi te kerav barimata, univar rovavas, ai le zumaimos, ai univar trutno sas mange ke le Zhiduvuria rodenas te rimon mange.


Vroeger, voor uw bekering, deed u deze dingen ook, 	 Tume kadia phirenas mai anglal kana traiinas andel bezexa.


Ik, de Mensenzoon, beslis over de sabbat." 	 Ai mai phendia lenge, "Ke O Shav le Manushesko si o Gazda po Savato."


Dat vond Herodes verschrikkelijk, maar hij durfde niet te weigeren, omdat zijn gasten hadden gehoord wat hij het meisje had beloofd. 	 O amperato nekezhisailo, numa ke solaxadias angla o narodo, phendias te den la so mangel.


Voor jullie geldt hetzelfde. Als je doet wat je moet doen, mag je niet op een compliment rekenen. Je hebt niet meer dan je plicht gedaan." 	 Vi tume, kana kerdian so godi sas phendo tumenge te keren, phenen, "Ame sam ferdi slugi; ame kerdiam ferdi so sas phendo amenge te keras."


Anders kan hij mijn discipel niet zijn. Niemand kan mijn discipel zijn als hij niet zijn kruis draagt en Mij volgt. 	 Ai kodo kai chi lel pesko trushul, ai avela pala mande, nashti avela murho disiplo."


Wij doen dit werk in Christus met zuivere bedoelingen en niet zoals vele anderen, die Gods boodschap uitdragen om er zelf beter van te worden. Wij werken in opdracht van God en Hij ziet alles wat wij doen. 	 Chi sam sar but aver, kai chinen ai bichinen E Vorba le Devleski; numa ke O Del tradia ame, das duma chachimasa angla leste, sar le slugi le Kristoske.


Want het gezag staat in dienst van God om u te helpen en te beschermen. Maar ieder die iets verkeerds doet, ondervindt daarvan de gevolgen. Het gezag is er niet voor niets; het staat in dienst van God om de mensen die verkeerde dingen doen, te straffen. 	 Ke wo kerel buchi le Devleski te kerel tu te keres o mishtimos. Numa te keresa o nasulimos, trobul te daras; ke nai intaino kai si les e putiera te kerel tu te pochines o nasulimos kai kerdian: ke wo kerel buchi le Devleske te sikavel e xoli le Devleski kana kerel te pochinel kodo kai kerdia o nasulimos.


Hij zal het kaf van het koren scheiden. Het koren zal Hij in Zijn schuur brengen, maar het kaf zal Hij verbranden in een vuur dat nooit uitgaat." 	 Ande lesko vas si le o pata te alol o jiv ai le suluma, wo chidela o jiv ande peske shtala, numa phabarela le suluma andek iag kai shoxar chi getolpe.


De knechten gingen naar de boer toe en zeiden: 'Het veld waar u dat goede graan hebt gezaaid, staat vol onkruid!' 	 Le slugi le gazdaske avile leste ai phende, 'Raia, chi thodian tu lashi sumuntsa ande chi niva? Katar avilo o rherto?"


De volgende dag was Mozes er weer en zag twee Israëlieten met elkaar vechten. Hij probeerde hen te laten ophouden en zei: 'Waarom doen jullie elkaar kwaad? Jullie zijn toch broeders!' 	 Pe terharin o Moses arakhlia duie Zhidovon kai marenaspe, ai wo manglia te aterdiarel le, ai mothol lenge, "Murhe vortacha, tume phral san, sostar maren tume?" Numa iek anda lende kai marelas pe kukulesa, spidia le Mosesos,


Uw innerlijke zuiverheid blijkt het beste uit de mildheid waarmee u geeft. 	 Numa den so si ande che kuchi ai tiari kal chorhe, ai swako diela avela vuzhi tumenge.


Judas vond dat best en begon uit te kijken naar een gelegenheid om Jezus te laten gevangen nemen zonder dat de mensen er iets van zouden merken. 	 Ai o Judas shinadia te lel le love, ai rodias sar te del les ande lenge vas, bi te zhanel o narodo.


Maar daar houdt het niet mee op! Wij prijzen ons gelukkig over deze nieuwe relatie met God. En dan vooral door onze Here Jezus Christus, want Hij heeft ervoor gezorgd dat het nu weer goed is tussen God en ons. 	 Ai mai si mai but raduimos ando Del katar amaro Del O Jesus Kristo, kai akana kerdia te avas le vortacha le Devleske.


Onthoud dit: Als je er bij de mensen openlijk voor uitkomt dat jij en Ik vrienden zijn, zal Ik je aan de engelen van God voorstellen als mijn vriend. 	 "Phenav tumenge, kon godi phenela ke si murho anglal manush, i me phenava ke si murho anglal le angeluria le Devleske;


Zelfs als wij geen geloof meer hebben, blijft Hij ons trouw. Hij kan ons niet verstoten, omdat wij een deel van Hem zijn; Hij zal altijd doen wat Hij beloofd heeft. 	 Numa te shudasa les, vi wo shudela amen. Ame te na pachasa so mothol O Kristo kerel so mothol, ke wo nashtil te xoxavel pe pes."


Behandel hem niet als een vijand, maar als een broeder die gewaarschuwd moet worden. 	 Numa na keren lesa sar te avino tumaro duzhmano; numa sicharen les sar ieke phrales.


Al stammen zij van Abraham af, daarom zijn zij nog niet allemaal ware kinderen van Abraham. Want God heeft gezegd dat Hij alleen Isaäk als Abrahams zoon beschouwde. 	 Ai kodola kai si andai vitsa le Abrahamoski nai savorhe chache shave le Abrahamoske, ke O Del phendia le Abrahamoske ferdi kodola kai si andai vitsa le Isaakoske avena jinde sar te aven chire."


Weet u niet dat ieder die in Christus Jezus gedoopt is, met Hem één is geworden in Zijn dood? 	 Pate, chi zhanen, ke ame savorhe sama bolde ando Jesus Kristo, samas bolde ande leski martia?


Wanneer mensen met boze geesten Hem zagen, vielen zij voor Hem op de grond en schreeuwden: "U bent de Zoon van God!" 	 Kana le bi vuzhe dikhle les, pele tele angla leste, ai tsipisarde, phenen, "Tu san O Shav le Devlesko!"


Wij hadden het gevoel ten dode opgeschreven te zijn en konden er zelf niets tegen doen. Maar dat was goed, want toen hebben wij alles aan God overgegeven. Alleen Hij kon ons nog redden; Hij, Die zelfs doden levend maakt. 	 Gindisardiam ke trobulas te meras ame, kodia kerdiliasas saxke te sichuas te na pachas ame ande amende, numa te pachas ame ferdi ando Del kai zhuvindil le mulen.


Dat was de mensen teveel. Woedend sprongen zij op en joegen Jezus het dorp uit. 	 Savorhe ande synagogue sas xoliariko kana ashunde kodola vorbi.


Het is een bijzonder klein zaadje, maar het wordt een heel grote struik. Net een boom. De vogels komen zelfs in zijn takken schuilen." 	 Makar ke si e mai tsinorhi andal sumuntsi, kana bariol si mai bari andal patria, ai kerdiol krenga, ta le chiriklia anda cheri aven ta beshen ande krenga.


Natuurlijk kwamen haar buren en familieleden het al gauw te weten. Iedereen was blij omdat de Here zo goed voor haar was geweest. 	 O narodo kai beshelas pashai Elizabeth ai lake naimuria dine po gor ke O Del dias la kodo mishtimos, vi won raduisaile lasa.


U erkent dus dat u zonen bent van hen, die de profeten hebben vermoord. 	 Ke mothon kadia san marturis tumenge ke san shave kodolenge kai mudarde le profeton!


U mag de bediende van een ander niet beoordelen; of hij zijn werk goed of slecht doet is ter beoordeling aan zijn heer. Maar hij zal zijn werk wel goed doen, want God geeft hem daarvoor de kracht. 	 Kon san tu te doshares avreska sluga? Te kerela peski buchi vorta vai nichi. Kodia zhanela lesko gazda so kerela lesa. Numa beshela vorta, ke O Del si les e putiera te del les zor.


Judas (de zoon van Jakobus) en Judas Iskariot (die Hem later zou verraden). 	 O Judas o shav le Iakovosko, ai Judas Iscariot, kodo kai purhisardia O Jesus.


Blijf als broeders van elkaar houden. 	 Drago tumenge iek kavreske sa data.


Doet iedereen soms wonderen? Of hebben allen de gave om zieken te genezen? Spreken ze soms allemaal in vreemde talen of kan ieder die talen uitleggen? 	 Savorhe si le e podarka la sastiarimaske? Savorhe den duma pal shiba? Savorhe haliaren le shiba?


Wij zouden zelfs kunnen zeggen dat Levi, de stamvader van alle priesters, in de persoon van Abraham een tiende deel van de buit aan Melchizédek gaf. 	 Ame sai phenas kai o Levi, o dat le Zhidovonge rashai pochindia desh partia kal Melchizedek pala o Abraham.


Als iemand ziek is, laat hij de voorgangers van de gemeente vragen bij hem te komen om met hem te bidden en hem namens de Here met olie te zalven. 	 Si vari kon mashkar tumende kai si naswalo? Trobul te akharel le mai phuren kai si ande khangeri ai won rhugina leske, ai thona vuloi pe leste ando anav le Kristosko.


Maar onze voorouders wilden Mozes niet gehoorzamen. Zij hadden er genoeg van achter hem aan te lopen en verlangden terug naar Egypte. 	 Numa amare dada chi mangle te lenpe pala leste, chi mangle kodo zakono ai ande pengo ilo mangenas te zhan palpale ande Egypt.


Maar als iemand niet gelooft, kan God niet tevreden over hem zijn. Wie tot God komt, moet geloven dat Hij bestaat en beloont wie Hem zoeken. 	 O manush nashti plachal O Del te nas les pachamos, vari kon kai avel ka Del trobul te pachal kai wo si. Wo musai zhanel kai O Del del so si shinadia kodoleske kai roden leske.


Ik doe dus wat ik niet wil. Maar dat betekent dat ik het met de wet eens ben; dat ik de wet goed vind. 	 Kana kerav so chi mangav, ai haliarav kadia ke o zakono lasho lo.


Terwijl Jezus nog aan het woord was, riep een vrouw: "Wat moet Uw moeder gelukkig zijn! U bent uit haar schoot geboren en hebt aan haar borsten gedronken!" 	 Kana O Jesus phenelas kodo divano, iek zhuvli dia duma mashkar o narodo, ai phendia leske, "Raduime te avel o ji kai ankerdia tu, ai le chucha kai pravarde tu."


De gemeente in Babylon en mijn zoon Markus groeten u. 	 E khangeri kai si ande Babylon, ai kai sas alome katar O Del sar sanas tume, tradel tumenge but bax, zor ai sastimos, ai vi o Mark murho shav.


Maar wie de vaste overtuiging heeft dat zijn dochter ongetrouwd moet blijven en geen verplichtingen tegenover anderen heeft, neemt een goed besluit. 	 Numa kodo kai thodia gindo bi zorako te kerel peski putiera, ai kai phendia ande lesko ilo te garavel peska sha, shei bari kodo kerel mishto.


Hem bedoelde ik toen ik zei: 'Na mij komt Iemand Die er eerder was dan ik. Want Hij was er al voordat ik geboren werd.' 	 Pa kado si kai phendem, "Pala mande avel iek manush kai si mai baro mandar, ke wo sas mai anglal mandar."


Wat de anderen betreft, hun heb ik ook nog iets te zeggen. Dit is geen voorschrift van God, maar mijn eigen mening: Als een gelovige man een ongelovige vrouw heeft die toch bij hem wil blijven, moet hij niet van haar scheiden. 	 Le kavrenge chi phenel O Del, me phenav: te si iek phral kai si les rhomni kai chi pachalpe, ai te mangela te beshel lesa, te na shudel la.


Persoonlijk 	 Personal


Want voor God zijn alle mensen gelijk. 	 Ke le Devleske savorhe iek fialuri.


Hij ging verder en zei: "Iedere leraar van de Joodse godsdienst die een discipel van Mij wordt, heeft een dubbele schat: De oude schat van Mozes en de profeten èn de nieuwe schat van Mij." 	 Phendias lenge, anda kodia swako Gramnoto kai zhanela ai sikavela o zakono kai sas sikado pai e amperetsia le rhaioski si sar iek gazda kheresko kai ankalavel anda pesko kher, nevo manjin ai vi phurano."


Zij deden Hem een rode mantel om, zetten Hem een kroon van doornige twijgen op, 	 Ai dine pe leste ek brazba raxami, ai kerde korona andal lunzhe kanrhe, ai thode la po lesko shero,


Maar Jezus nam hem bij de hand, trok hem overeind en de jongen stond op. 	 Numa O Jesus lia les vastestar, ai vazdia les; ai wushtilo.


Ik hoorde een stem tegen mij zeggen: 'Sta op, Petrus! U mag er net zoveel van slachten en eten als u wilt.' Maar ik antwoordde: 	 Ai ashundem ek glaso kai motholas mange, "Wushti opre, Petri, mudar ai xa."


'De hemel is mijn troon en de aarde is mijn voetenbank. Wat voor huis zult u dan bouwen? In wat voor gebouw kan Ik wonen? 	 O rhaio si murhi amperetsia ai e phuv si kai phirav savestar kher kerena mange? Mothol O Del. Vai kai avela o than kai hodiniva?


Zulke mensen zeggen wel dat zij God kennen, maar uit hun doen en laten blijkt dat het niet waar is. Zij zijn door-en-door slecht en ongehoorzaam; er komt niets goeds uit hun handen. 	 Won mothon ke zhanen le Devles; numa lengo traio sikavel ke chi zhanen les. Won nai lashe (bezexale le), ai chi pachan o mui, ai nashti keren chi iek mishtimos.


Velen van jullie moeten dan ineens niets meer van Mij hebben. 	 Ande kodia vriama si te durion katar o pachamos, si te purhin iek avres, si te vurhitsin iek avres.


"Here", zei de vrouw tegen Hem. "U moet een profeet zijn! 	 E zhuvli phendia leske, "Gazda, Dikhav ke tu san profeto.


En zelfs toen hij in het land kwam dat God hem beloofd had, woonde hij in tenten als een vreemdeling; evenals Isaäk en Jakob, aan wie God dezelfde belofte deed. 	 Lesko pachamos ando Del zhutisardia les kana traiilas sar ek streino ando aver them kai O Del shinadia les. O Isak ai o Iakov premisarde so sas shinado ka Abraham. Savorhe traiinas ande le tseri andek than.


Ik zal hem duidelijk maken hoeveel leed hij voor Mij moet doorstaan." 	 ai sikavava leske so godi trobul te chinuil pala murho anav."


De Here Jezus Christus heeft mij laten zien dat ik niet meer zo lang op aarde te leven heb. Zolang ik nog hier ben, wil ik geregeld dit soort brieven schrijven om u wakker te houden. 	 Numa haliarav ke trobul te mothav tumenge kadala dieli zhi kai godi traiiva, saxke te na bustren.


Ik heb dit op Apollos en mijzelf toegepast, broeders, om u een voorbeeld te geven. Ik hoop dat u van ons leert iets bescheidener te zijn. Door over de één hoog op te geven, doet u de ander tekort. 	 Anda tumende, phrala le, kerdem kadala dieluria mange ai le Apollos, kashte te sichon pa amende te na zhan mai angle anda so si ramome, ai khonik anda tumende te na kerel bariarel iekes po kaver.


Hij heeft dat Zelf gezegd: "Wees heilig, want Ik ben heilig." (A) 	 Ke E Vorba le Devleski mothol, "Trobul te aven swuntsi, ke me Swunto sim."


Ik zeg het van tevoren. Jullie zijn gewaarschuwd. 	 Ashunen! So phendem tumenge mai anglal.


"Here, Almachtige God, U bent er altijd geweest. Wij danken U dat U de macht in handen hebt genomen en het koningschap hebt aanvaard. 	 Won phende, "Ame naisis tuke, Devla, O Del kai si O Del sa la putierako, Kodo si, Kodo sas, ai Kodo si te avel, ke lian tute e bari putiera, ai poronchinsardian.


Hij antwoordde: "Wat bij de mensen niet kan, kan wel bij God." 	 O Jesus phendia, "Le manush anda pende nashtin, numa le Devlesa vari so sai kerdiol."


Wel, dan doe ik die slechte dingen niet zélf, maar de zonde die mij beheerst. 	 Ai akana chi sim me kai kerav kodia, numa o bezex kai si ande mande.


Op één van die dagen ging Petrus staan om iets te zeggen. Er waren op dat moment ongeveer 120 mensen bijeen. 	 Ai andek dies ande kodia vriama o Petri wushtilo opre mashkar le disiplonge, ai phendia, won sas chidine andek than sas iek shel ai bish,


Ik zeg het nog eens: Laat niemand denken dat ik mijn verstand verloren heb. Maar zelfs als iemand dat wel doet, moet hij mij maar voor onverstandig houden, zodat ik mij toch een beetje kan beroemen. 	 Mai mothav iek data: te na dikhel khonik pe mande sar pek dzilo. Te na nichi, premin mai sar iek dzilo, saxke te luvudiv ma; me xantsi.


Maar zij protesteerden: "Met Zijn toespraken heeft Hij de mensen opgehitst; eerst in Galilea, daarna in Judea en nu zelfs hier in Jeruzalem." 	 Numa mai xoliariko sas won, phenenas, "Kado manush vazdel o narodos, ai sicharel kodolen kai si ande Judah, zhal de Galilee ai de katsar naichidisardia.


Hiermee zegt u eigenlijk dat niemand zich iets van Gods woorden hoeft aan te trekken. Maar u eist wel dat iedereen doet wat uw traditie zegt. Zulk soort dingen doet u wel meer." 	 Ai tume chi mai meken les e zhutil peske dades vai peska da.


Toen u God nog niet kende, onderwierp u zich aan afgoden. 	 Mai anglal chi zhanenas le Devles, ai phangle sanas kal dieli kai nai chaches dela.


Luister goed, wie op Mij vertrouwt, zal dezelfde dingen doen als Ik. Zelfs nog grotere, want Ik ga naar de Vader. 	 Chachimasa, chachimasa, me phenav tmenge, kodo kai pachalpe ande mande, kerela vi wo le buchia kai kerav; ai inker kerela vi mai bare; ke me zhavtar ka Dat.


Hij heeft Hem aan Zijn rechterhand gezet; op de ereplaats! Jezus is verheven tot Leider en Redder. Hij zal Israël tot God laten terugkeren en de zonden van het volk vergeven. 	 O Del vazdia les pesko chache vastesa sar O Shav le Amperatosko, ai O Skepitori te del ka Israel, te keinpe, ai te aven iertime anda penge bezexa.


Jezus keerde hem de rug toe en zei: "Maak dat je wegkomt, satan! Je bent een valstrik voor Mij. Jij bekijkt het van de menselijke kant en niet van Gods kant." 	 O Jesus amboldinisailo katar o Petri ai phendias, "Le tu angla mande, Satano! (o beng). Ande murho drom san, Petri. Ke che ginduria si manusheske, na le Devleske."


Maar dat veranderde toen Filippus kwam. Hij vertelde hun over het Koninkrijk van God en over Jezus Christus. De mensen geloofden hem en lieten zich dopen, zowel mannen als vrouwen. 	 Numa kana pachaiepe ande Filip, wo kai motholas lenge e lashi viasta le rehaioski kai si le Devleski ai pa anav le Jesus Kristosko, murhs ai zhuvlia boldepe.


Wij zijn dwaas terwille van Christus, maar u bent verstandige gelovigen; wij zijn zwak, maar u bent sterk; u staat hoog in aanzien, maar wij worden veracht. 	 Dile sam pala Kristo, numa tume san gojaver ando Kristo! Ame sam slabe, numa tume san zurales! Tume san respektome, ai ame sam shudine.


Natuurlijk niet! Al bent u slecht, u geeft uw kinderen wat goed is. Hoeveel te meer zal uw hemelse Vader het goede geven aan wie Hem erom vragen. 	 Tume kai san nasul, zhanen sar te den mishtimos tumare glaten. Sode mai but tumaro Dat kai si ando rhaio dela mishtimos kodolen kai mangen lestar?"


En als een gelovige vrouw een ongelovige man heeft die toch bij haar wil blijven, moet zij niet van hem scheiden. 	 Ai e zhuvli kai si la iek rhom kai chi pachalpe ando Del, ai te mangela te beshel lasa, te na zhaltar katar pesko rhom.


Doe de groeten aan Rufus, die ook bij de Here hoort, en aan zijn moeder, die ook voor mij als een moeder is. 	 Dikhen o rufus, kai si ek lasho servatori le Devlesko, ai leske dei, kai si i mange sar iek dei.


Vroeger waren wij vijanden van God. Maar doordat Gods Zoon Zijn leven voor ons gaf, is die vijandschap veranderd in vriendschap. En omdat Jezus leeft, zijn wij voor altijd veilig. 	 Ame samas le duzhmaia le Devleske, numa akana kerdia anda amende leske vortacha ke palai martia leske shaveske. Akana mai but kai sam leske vortacha, avasa skepime pala traio lesko shavesko.


"Ik, Jezus, heb mijn engel gestuurd opdat u dit allemaal aan de gemeenten zult vertellen. Ik ben zowel de wortel als de nakomeling van David. Ik ben de schitterende morgenster." 	 "Me, O Jesus tradem murho angelo tuke te phenes la khangeria sa kadala dieli. Me sim anda le Davidoski vitsa, e vuni le Davidoski, ai Me sim e Strefial Diminiatsi Chererhai."


Van rechtvaardigheid, omdat Ik naar de Vader ga en u Mij niet meer zult zien. 	 pa so si vorta, ke me zhav ka murho Dat, ai ke chi mai dikhena ma;


Toen ik in Jeruzalem was, hebben hun hoofdpriesters en leiders mij gevraagd hem terecht te stellen. 	 Ai pe kado manush, kana simas ande Jerusalem, le bare le rashange ai le mai phure le Zhidovonge vachisaile lestar, ai mangel te dosharen les.


Terwijl de twee vrouwen naar de discipelen onderweg waren, gingen enkelen van de mannen die bij het graf de wacht hadden gehouden, naar de leidende priesters. Zij vertelden wat er was gebeurd. 	 Zhi pon le zhuvlia sas po drom. Uni andal ketani kai lenas sama ka greposhevo gele palpale ando foro, ai phende le bare rashange so godi kerdiliape.


De engel zei tegen de twee vrouwen: "U hoeft niet bang te zijn. 	 O angelo phendias le zhuvliange, "Na daran, zhanav ke roden te dikhen le Jesusos kai mulo po trushul.


Hij antwoordde: "Jullie hebben het voorrecht te weten waar het in Gods koninkrijk eigenlijk om gaat. De anderen mensen horen de gelijkenissen wel, maar begrijpen er niets van. Dat is trouwens ook de bedoeling. 	 O Jesus dia le atweto, "Ke tumenge sas shinado te zhanen so si garado pa e amperetsia le Devleski, numa le kolavrenge si phendo ande paramichi, saxke te dikhen numa chi dikhen, ai te ashunen numa chi haliaren kanch."


Omdat Christus voor ons geleden heeft en gestorven is, moeten wij ons wapenen met dezelfde innerlijke overtuiging als Hij. Omdat Hij heeft geleden, heeft de zonde zijn macht over ons verloren. 	 No akana kai O Kristo chinuisardia ando stato, vi tume trobul te avel tume iek sa kodo gindo, ke o manush kai chinuisardia ando stato o bezex ma nai les chi iek putiera pe leste.


Zelfs je ouders, broers, familie en vrienden zullen je verraden en laten arresteren. Sommigen van jullie zullen gedood worden. 	 Vi tumaro dat ai tumari dei purhila tume, ai tumare phral, ai tumare niamuria, ai tumare vortacha; ai mudaren buten anda tumende.


Want wat ik u al zo vaak gezegd heb, zeg ik nu onder tranen: Er zijn velen die zogenaamd als christenen leven, maar die in feite vijanden zijn van het kruis van Christus. 	 Phendem tumenge butivar, ai mai phenav tumenge akana asuensa. Si but kai phiren sar le duzhmaia kai martia le Kristoski po trushul.


Mag ik mijn geld niet weggeven als ik dat wil? Of neemt u mij kwalijk dat ik goed ben?' 	 Dar nashti kerav murhe lovensa so mangav. Vai inatsia si tut ke lasho sim, ai dav mai but de so trobul.


De engel antwoordde: "De Heilige Geest zal over u komen. U zult zwanger worden door de kracht van God. Daarom zal uw Kind heilig zijn en de Zoon van God worden genoemd. 	 O angelo dia atweto, "O Swunto Duxo avela pe tute, ai e putiera le Devleski. Vusharela tu sar iek vushalin, anda kodia avela akhardo Swunto O Shav le Devlesko ek glata kai kerdiola.


Het zag er heel slecht voor hem uit. Hij wist een baantje te krijgen bij een boer en moest naar het land om op de varkens te passen. 	 Gelo te kerel buchi iek manushesko ande kodo themesko, kai tradia les pel kimpuria te pravarel le balen.


De mannen die Jezus gevangen genomen hadden, brachten Hem naar het paleis van hogepriester Kajafas. Daar was de hele Hoge Raad bijeen. 	 Antunchi kodola kai line le Kristos ningerde les ka rashai o baro, ka Caiaphas, ka lesko kher, kotse le Gramnoturia ai le phure kai poronchinas chidinisaile.