Pas drie jaar later ging ik naar Jeruzalem om Petrus te leren kennen en ik logeerde een week of twee bij hem. 	 Ai ferdi trin bersh pala kodia gelem ando Jerusalem te dikhav le Petres, ai beshlem dui kurke lesa.


Vol ontzag zeiden zij tegen elkaar: "Wie is Hij eigenlijk? Zelfs de wind en de golven doen wat Hij zegt." 	 Daraile, ai phenen iek kavreske, "Che fielo manush kado, vi e barval ai e maria pachan lesko mui!"


"Als Ik iets fout heb gezegd, vertel het Mij dan", zei Jezus. "Maar als ik gelijk heb, waarom slaat u Mij dan?" 	 O Jesus phendia leske, "Te si ke dem duma nasul, phen mange che nasulimos phendem: ai te dem duma mishto, sostar des ma iek palma?"


Ik kan niet tegen, maar alleen voor de waarheid strijden. 	 Ke ame nashti keras kanchi karing o chachimos le Devlesko, de ferdi te keras o chachimos.


Omdat Ik de waarheid spreek, gelooft u Mij niet. 	 Ai ke phenav tumenge o chachimos, chi pachan man. Kon anda tumende sai phenel ke kerdem bezex?


Daarna spuugde Hij op de grond en maakte wat modder van stof en speeksel. Dat deed Hij op de ogen van de blinde man en zei: 	 Kana phendia kadala vorbi, O Jesus chungardia tele pe phuv, ai kerdia chik peske cungaresa; porme thodia kodia chik pel iakha le korheske,


En de koning zei nog tegen Festus: "Als hij zich niet op de keizer beroepen had, zou hij nu vrij man zijn." 	 Ai o Agrippa phendia le Festusoske, "Kako manush sai mekenas les te na akhardino le amperatos Caesar."


Herkenbaar als mens, vernederde Hij Zich en gehoorzaamde tot het uiterste, zelfs tot in de dood aan het kruis. 	 Manglia te traiil prostovanes ai pachaia o mui zhi kai martia, e martia po trushul.


Wanneer jullie horen over oorlogen en opstanden, raak dan niet in paniek. Die dingen moeten wel gebeuren, maar het einde komt dan nog niet. 	 Kana ashunena ke marenpe ai vieste kai marenpe ande uni thana, Na Daran; ke kodia musai te kerdiol, numa nai inker o gor.


Blijf kalm en wees niet bang om voor de Here te lijden. Breng anderen tot Jezus Christus. Laat niets na van wat je moet doen. 	 Numa tu les sama tutar ande soste godi; rhevdisar le vutuimata, ai ker chi buchi sar iek manush kai ingerel e lashi viasta, ai ker mishto sa chi buchi sar iek sluga le Devleski.


Toch weet ik niet wat ik kiezen moet. Aan de ene kant wil ik graag in dit lichaam blijven en hier nog veel goeds kunnen doen. 	 Numa te mai traiiva ando stato, te sai mai kerav iek buchi kai trobul, chi zhanav so te alov.


In een visioen heeft hij u zien binnenkomen. En in dat visioen legde u uw handen op hem, waardoor hij weer kon zien." 	 Ke o Saul rhugilpe, ai dikhlia ande vizion iek manush kai bushol Ananias, kai avilo leste ai thodia le vas pe leste, te phuterdiol leske iakha ai te dikhel.


Maar Petrus antwoordde: "Man, ik weet niet waar je het over hebt." Op dat moment kraaide ergens een haan. 	 Ai o Petri phendia, "Manusha, chi zhanav so phenes, ai strazo sar delas duma o kurkorsho bashlo.


De zeven engelen met de bazuinen maakten zich klaar om erop te blazen. 	 Le efta angeluria kai sas le efta tuturazi lasharde te phurden le.


U zult zich wel afvragen waarom ik van gedachten veranderd ben. Weet ik soms niet wat ik wil? Of ben ik onbetrouwbaar en zeg ik 'ja', maar doe ik 'nee'? Zeker niet! 	 Kana manglem te kerav kadia so gindin, ke pirasa kerdem? Vai so manglem te kerav si ferdi dieli mausheske saxke te mothav "E" vai "Nichi" andak data?


Maar de Heilige Geest brengt ons tot betere dingen: Liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, mildheid, trouw, tederheid en zelfbeheersing. 	 Numa e fruta le Swuntone Duxoski si e dragostia, o raduimos, e pacha, e rhavda, o lashimos, o zhutimos, o pachamos,


Ik heb gezegd dat alles wat over Mij in de boeken van Mozes en de profeten en in de Psalmen staat, werkelijkheid moet worden." 	 Ai phendia lenge, "Kadala dieli kai phenavas tumenge, kana simas inker tumensa kai trobulas te kerdiol, so godi si ramome pa mande anda zakono le Mosesosko, ai andel le profetonge, ai andel Psalms."


Want ik ben bang dat ik, als ik bij u kom, u niet zo zal vinden als ik graag zou willen. Mijn optreden zal u dan ook ongewenst voorkomen. Ik ben bang haat en nijd onder u te vinden (woede-uitbarstingen, rivaliteit, achterbaksheid, roddel en hoogmoed) kortom: een grote verwarring. 	 Ke dar mange ke kana zhava tumende chi arakhav tume sar manglemas, ai ke tume chi arakhen man sar tume manglianas. Dar mange ke arakhava chingara ai zhaluzi, ai xoli, ai kai ferdi tumenge mangen , ai te den po lazhav, ai pupuimos, ai chi len sama, ai barimata, ai bunto.


'En wat bent u mijn heer schuldig?' vroeg hij aan de volgende. 'Honderd zakken tarwe', was het antwoord. 'Hier is uw schuldbekentenis', zei de beheerder. 'Verscheur die en schrijf een nieuwe voor tachtig zakken.' 	 Porme phendia avreske, "Sode kames tu?" Phendia, "Iek shel musuri jiv. Ai wo phendia leske, "Le cho tiketo, ai ramosar oxtovardesh."


Als je echter niet vergeeft, zal ook je Vader in de hemel jouw zonden niet vergeven." (a) 	 Numa te na iertin le, cho Dat ando rhaio chi iertila che bezexa."


Zij hebben met niemand gemeenschap gehad, maar zijn zuiver gebleven. Zij volgen het Lam waar Hij ook heengaat. Zij zijn vrijgekocht uit de mensen, de eerste vruchten voor God en het Lam. 	 Kodola si won kai nai marime le zhuvliansa, won si sar le bare sheia, ai lenpe pala O Bakriorho kai godi zhal. Won sas chinime pala o rat le Kristosko, ai si le perve te aven dine ka Del ai ka O Bakriorho.


Ik doe het allemaal terwille van het goede nieuws; ik wil samen met vele anderen de zegen ervan hebben. 	 Sar kerdem kadala andai Vorba Devleski, kaste te del ma kodia partia.


Aan de wereld en haar zondige begeerten komt een einde; maar wie doet wat God wil, zal eeuwig blijven leven. 	 Ai e lumia si te nakhel ai so godi arakhen le manush pe late, numa kodo kai kerel so mangel O Del traiila sagda.


En als een vrouw haar man verlaat en met een ander trouwt, pleegt ook zij overspel." 	 Ai sakadia ek zhuvli mekela pesko rhom, ai te lela avria kerdias kurvimos."


In het boek van de profeet Hosea zegt God immers: "Het volk dat niet van Mij was, zal Ik mijn volk noemen. En de mensen die Ik niet liefhad, zal Ik liefhebben. 	 Ai kodia mothol ande Vorba le Devleske ando Hosea, "Kodola kai nas anda murho narodo, akharava le murho narodo; ai o them kai nas mange drago, avela mange kodo them drago.


U zult ervaren en begrijpen dat die liefde van Christus ons menselijk verstand te boven gaat. Uw hele wezen zal dan vol van God zijn. 	 ai te zhanen tume leski dragostia, marka ke khonik nashti zhanel sa, ai te avel pherdo ande sa le dieli le Devleske.


"Ik waarschuw jullie", zei Jezus. "Laat je door niemand van de wijs brengen. 	 O Jesus phendia lenge, "Len tume sama, te na atsavel tumen khonik.


Dat zal geen mens ontkennen. Blijf dus kalm en doe geen domme dingen. 	 Khonik nashti mothol ke chi zhanel, anda kodia trobul te na mai buntuin tume, ai te na keren kanch mai anglal sar te gindin tume.


Laat er ook geen vuile taal uit uw mond komen; dat doet alleen maar kwaad. Zeg op het juiste moment het juiste woord, iets wat de mensen helpt en goed doet, zodat zij genade ontvangen. 	 Na mothon chi iek zhungali vorba, numa mothon ferdi vorbi lashe kai zhutin le kolavren te barion ando pachamos, ai te den atweto ka iek zhutimos te keren mishtimos kodolenge kai ashunen tumende.


"Welke geboden?" vroeg hij. Jezus antwoordde: "U mag niet moorden. U mag geen overspel plegen. U mag niet stelen. 	 "Savo?" phushlias lestar. O Jesus phendias leske, "Na mudar, na ker kurvia, na chor, na xoxav.


Wie verkeerd doet, zal nog meer verkeerd doen; wie vuil is, zal nog vuiler worden; maar wie goed doet, moet nog meer goed doen en wie voor God afgezonderd is, moet nog meer voor God afgezonderd worden." 	 Ai mek o bezexalo manush te mai kerel bezex, ai o bi vuzho manush te mai avela bi vuzho; ai kodo kai kerel vorta te mai kerel vorta, ai kodo kai si swunto te mai avela swunto.


Paulus ging elke sabbat naar de synagoge en sprak daar vrijmoedig over Jezus. Hij voerde veel gesprekken, waarbij hij probeerde de mensen te overtuigen. 	 Porme o Pavlo gelo ande synagogue, ai kotse dia duma bi darako trin shon, ai delas duma pal dieli le rhaioske kai si le Devlesko.


Toen werd de tempel gevuld met rook, als teken van Gods heerlijkheid en macht. Niemand kon de tempel meer binnengaan, totdat de zeven rampen van de zeven engelen voorbij waren. 	 O tampla le Devlesko pherdo sas o thu katar o strefial barimos ai e putiera le Devleski. Nai khonik nashtisardia te zhal ande tampla zhi kai le efta angeluria gatasarde le efta baiuria.


Daarmee gaf Hij aan hoe Petrus tot eer van God zou sterven. Jezus zei nog eens nadrukkelijk tegen Petrus dat hij Hem moest volgen. 	 Wo phendia kadia te sikavel sar o Petri merela ai luvudila le Devles. Porme kana phendia kodo divano, phendia leske, "Le tu pala mande."


De leidende priesters en de godsdienstleraars zagen deze geweldige wonderen en hoorden hoe zelfs kinderen in de tempel riepen: "God zegene de Zoon van David!" 	 Numa kana le bare rasha ai le Gramnoturia dikhle sa le mirakluria ai sa so kerdias, ai ke le shavorhe ande tamplo denas mui, ai phenenas, "Hosana ka O Shav le Davidosko," xoliale.


Ik vind troost in deze waarheid: Als wij voor Christus lijden en sterven, betekent dat ook dat wij voor altijd met Hem zullen leven. 	 Kadala vorbi kai si te mothav chache le: "Te mulian le Kristosa, vi traiisaras lesa.


Gods vrede en goedheid zijn voor allen die volgens deze regel leven; zij zijn Gods eigen volk. 	 Sa kodolenge kai lenpe pala kodia ande penge traio, mothav e pacha ai o lashimos le Devlesko te avel lensa, lensa ai sa le Devleske narodosa!


Van: Petrus, een dienaar en apostel van Jezus Christus. Aan: Allen, die een even heerlijk geloof hebben als wij. Dat geloof hebben wij gekregen door de rechtvaardigheid van onze God en Redder, Jezus Christus. 	 Katar o Simon o Petri, ek sluga ai ek apostle le Jesus Kristosko, kodolenge kai sas le dino ek baro pachamos sar si amen katar chachimos amare Devlesko ai skepitoresko O Jesus Kristo:


Bent u nu zo dom? U bent christen geworden door het werk van de Heilige Geest, moet u nu met de wet eindigen? 	 Sar sai aven kadia dzile ! Tume nachinaisardian le Devleske swuntsone Duxosa, ai akana mangen te geton tumare zorasa?


Daarom trokken zij door Mysië in de richting van de westkust en kwamen in de havenstad Troas. 	 Nakhle anda Mysia ai aresle ando Troas.


De leidende priesters en godsdienstleraars hoorden dit en probeerden een manier te vinden om Hem uit de weg te ruimen. Zij zagen wel dat iedereen diep onder de indruk was van Zijn woorden en zij waren bang dat Hij meer invloed zou krijgen dan zij. 	 Le Gramnoturia ai le bare rasha ashunde kadala vorbi, ai rodenas sar te mudaren les; daraile lestar, ke sa le manush chudisaile pa lesko sicharimos.


Ze zullen Mij bespotten, spugen, geselen en tenslotte vermoorden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden." 	 Ai won maren mui lestar, ai maren les le bichosa, ai chungaren pe leste, ai karfon les po trushul: ai o trito dies si te zhuvindil."


door u, die Gods wet uit de hand van de engel hebt ontvangen, maar u er niet aan gehouden hebt." 	 Tume kai sas tume dino o zakono le Devlesko katar le angeluria, ai chi lian tume pa kado zakono.


Velen van hen zeiden: "Hij is bezeten! Er zit een boze geest in Hem! Waarom luisteren jullie nog naar Hem?" 	 But anda lende phenenas, si le iek beng ande leste! Dzilo lo! Sostar ashunen leste?"


Hij zal jullie meenemen naar boven, naar een grote, compleet ingerichte kamer. Maak daar het Paasmaal klaar." 	 Wo sikavela tumenge iek bari soba opre kai si swako fielo andre; kotse lasharena.


Jezus hoorde dat de Farizeeërs ervan op de hoogte waren dat Hij meer discipelen kreeg en meer mensen doopte dan Johannes. 	 Le Farizeanuria ashunde ke O Jesus kerelas ai bolelas mai but disipluria de sar o Iovano.


Ja, de Here zal er altijd voor zorgen dat mij geen kwaad overkomt; Hij zal mij veilig in Zijn hemels koninkrijk brengen. Alle eer is voor God, voor altijd en eeuwig. Amen. 	 O Kristo ankalavela ma anda swako nasulimos, ai arakhela ma ai garavela ma vuzho te zhav ande lesko rhaio le cheresko. Leske te avel o luvudimos sa data, ande swako vriama. Amen.


Laat u niet leiden door uw vooroordelen, maar wees eerlijk en rechtvaardig." 	 Aterdion te keren kris pala so dikhen avrial po manush, aven vorta ai chache ande tumare kris kana keren la."


Wijzelf zullen al onze tijd besteden aan het bidden, het spreken in het openbaar en het onderwijzen." 	 Ai ame rodasa te das mai but vriama ka rhugimos, ai kai vorba le Devleski.


Hij ging Gods tempel binnen, haalde het heilige brood en at het samen met zijn vrienden op. Dat mocht ook niet, want dat brood is alleen voor de priesters bestemd. 	 Wo ai le manush, kai sas lesa. Sar gelo ando kher le Devlesko, ai xalias andal desh u dui halome manrhe kai nas leske slobodo, te xal, vai kodolenge kai sas lesa, numa le rashange.


'God zal aan het einde van de tijd Zijn Geest over alle mensen uitstorten. Uw zonen en dochters zullen Gods woorden spreken. Jonge mannen zullen visioenen zien en oude mannen bijzondere dromen hebben. 	 Andel paluno dies O Del phenel, shorava murho Swunto Duxo po swako manush; tumare shave ai tumare sheia profesisaren, ai tumare terne avela le vizione, ai tumare phure dikhena sune;


"Let op mijn knecht. Kijk naar de man die Ik heb uitgekozen. Ik houd van Hem. Hij is mijn oogappel. Ik zal mijn Geest op Hem leggen en hij zal rechtspreken over de volken. 	 "Eta, murhi sluga. kai halosardem, kado kai si mange drago, ande kado murho duxo raduilpe. Thava murho duxo pe leste, ai phenela ai sikavela chachi kris ka sa le manush.


Want het echte licht, dat is Christus (B), kwam in de wereld om iedereen te verlichten. 	 Kadia chachi vediara avel ande lumia te del vediara ka swako manush kai avela ande lumia.


Maar Hij geeft ons steeds meer kracht om die slechte verlangens de baas te worden. In de Boeken staat het zo: "God is genadig voor de nederige mensen, maar Hij verzet Zich tegen hoogmoedigen." (B) 	 Numa O Del del ame iek mai baro lashimos, ke E Vorba le Devleski mothol, "Ke le Devleske nai drago le manush kai si barimatange, numa drago leske le manush kai nai barimatange."


Sterker nog: De glans die van Mozes' gezicht afstraalde, was een flauw schijnsel vergeleken bij de schitterende glans van het nieuwe verbond. 	 Sai vi mothas, ke o luvudimos kai strefial mai anglal, nai kanchi angla luvudimos kai si akana, kai si but mai baro.


Bij het aanbreken van de dag kwam de Hoge Raad bijeen. Jezus werd voorgeleid en moest zeggen of Hij de Christus was of niet. Hij antwoordde: "Als Ik het u zeg, gelooft u Mij toch niet. 	 Kana phuterdilo o dies, le bare rasha, ai le phure le manushenge, ai le Gramnoturia avile andek than, ai ningerde les anglai kris. Phenenas,


Dan zal er niets op je zijn aan te merken tot de dag dat onze Here Jezus Christus zal verschijnen. 	 ai garav la vuzhi, ai bi doshako zhi ka dies kai amaro Devles O Jesus Kristo avela.


Daarna zei Hij tegen allen die bij Hem waren: "Wie bij Mij wil horen, moet zichzelf volledig onbelangrijk vinden. Hij moet iedere dag zijn kruis dragen en dicht bij Mij blijven. Want wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het redden. Maar wie zijn leven wil vasthouden, zal het verliezen. 	 Porme phendia savorhenge, "Te mangela vari kon te lelpe pala mande, te bustrel pe pes, ai te lel swako jes pesko trushul ai te lelpe pala mande.


Jezus antwoordde: "Beste man, hoe komt u erbij dat Ik rechter over u wil zijn? Met erfeniskwesties houd Ik Mij niet bezig." 	 O Jesus phendia leske, "Tu manushale, kon thodian ma te kerav tumenge kris, ai te kerav o xulaimos?"


U bent naar Jezus gekomen, Die ervoor gezorgd heeft dat er een nieuw verbond tussen God en de mensen kwam. Hij heeft daarvoor Zijn bloed gegeven; en Zijn bloed roept om vergeving in plaats van om wraak, zoals dat van Abel. 	 ai ka Jesus o ablakato savorhenge, ai ka le duxuria le shave le Devleske kai si ando rhaio, vunzhe kerde vorta; ai Jesus, Wo si katse, kai andia lesko lasho nevo kontrakto, ai ka o rat kai iertil le bezexa kai si ma mishto sar kodia le Abelosko.


De koning begrijpt wel wat ik bedoel. Met hem kan ik er open en eerlijk over spreken. Ik kan mij niet voorstellen dat al deze dingen aan zijn aandacht zijn ontsnapt. Zij zijn per slot van rekening niet ergens in een uithoek gebeurd. 	 O amperato Agrippa zhanel pa kadala dieli, ai sai dav duma bi darako angla leste, ai zhanav ke zhanel sa kadala dieli ke kadala dieli chi kerdile chordanes andek koltso.


U doet wel heel vroom door in het openbaar lange gebeden uit te spreken. Maar intussen berooft u de weduwen en de wezen! U zult daarvoor uw straf wel krijgen! 	 Nasul tumenge, Gramnoturia ai Farizeanuria Tume manush kai ankerdion so chi san! Ke tume xan le phivliange khera, ai rhugin tume lungo rhugimos, te miazol ke lashe san! Anda kodia si te pherel mai phari kris pe tumende!


Hij zei immers dat Hij door verraad in de handen van slechte mensen zou vallen en door hen gekruisigd zou worden. Maar ook dat hij op de derde dag uit de dood zou opstaan." 	 "O Shav le Manushesko te avel dino andel vas le bezexalenge, ai avela karfosardo po trushul, ai te zhuvindila o trito dies."


Wij hebben de waarheid leren kennen en weten dat Jezus Christus voor onze zonden gestorven is. Maar als wij willens en wetens blijven zondigen, is er geen offer meer over om onze zonden weg te doen. 	 Te mai keras o bezex mai iek data ai mai iek data kana premisardiam ai zhangliam o chachimos, nas chi iek podarka te lel amendar le bezexa.


De cipier schrok wakker. Toen hij alle deuren van de gevangenis zag openstaan, trok hij zijn zwaard om zelfmoord te plegen, want hij dacht dat de gevangenen ontsnapt waren. 	 O manush kai lelas sama katar e temnitsa wushtisailo, ai kana dikhlia le wudara la temnitsaki sar phuterdili, ankaladia peske sabia, ai mangelas te mudarelpe, ke gindilas ke sa le manush kai sas ande temnitsa geletar.


U bent veel te goedgelovig. Zelfs als iemand u een heel ander beeld van Jezus geeft dan wij, gelooft u hem. Als iemand aankomt met een andere geest dan de Heilige Geest, Die u hebt ontvangen, of met een ander evangelie, dan accepteert u dat zomaar. 	 Ke te avela vari kon te mothol tumenge pa aver Jesus, ke sar kodo kai phendiam ame; vai te premina aver duxo ke sar kodo kai premisardian, vai aver lashi viasta ke sar kucha kai premisardian! Tume rhevdin mishto kodia.


Want God zegt: "Op het goede moment verhoorde Ik uw gebed. Op de dag van redding kwam Ik u te hulp." (a) Dat goede moment is nu aangebroken en het is nu ook die dag van redding. 	 O Del mothol, "Ashundem tute kana avili e vriama, o dies le skepimasko zhutisardem tu." Eta, akana e vriama e lashi, adies o dies le skepimasko!


Als Hij beledigd werd, zei Hij niets lelijks terug. Als de mensen Hem pijn deden, dreigde Hij niet het hun betaald te zetten. Hij liet het allemaal over aan God, Die rechtvaardig oordeelt. 	 Kana marde lestar mui, chi mardia lendar mui palpale; kana chinuisarde les, chi phendia ke chinuila le vi wo; numa mekliape andel vas le Devleske, kai ferdi wo kerel e kris vorta.


Daarom bleef Paulus nog anderhalf jaar in Corinthe en sprak er over God. 	 O Pavlo beshlo kotse iek bersh ai shov shon, sicharelas E Vorba le Devleski mashkar lende.


Abraham was de vader van Isaäk; Isaäk de vader van Jakob; Jakob de vader van Juda en zijn broers; 	 O Abraham sas o dat le Isaakosko; O Isaak sas o dat le Jakovosko; o Jakov sas o dat le Judasko ai leske phralengo;


Ze mochten niets meenemen voor onderweg, behalve een stok. 	 Ai phendia lenge, "Na len khanchi tumensa po drom kai zhan, ferdi iek rovli; na len gono, vai manrho, vai love ande tumare posucha;


Wie door geloof die rust ervaart, rust uit van zijn eigen werk, net als God. 	 O manush kai avel andre te hodinil le Devlesa, hodinil katar peski buchi sar O Del hodinisardia katar peski buchi.


Even later zei Hij: "Onze vriend Lazarus is in slaap gevallen, maar Ik ga hem wakker maken." 	 Pala kodola vorbi, phendia lenge, "O Lazarus, amaro vortako sovel; numa zhav te wushtiavav les."


De genade van God is bekend geworden, waardoor voor alle mensen eeuwige redding mogelijk werd. 	 Ke O Del sikadia pesko lashimos te skepil pe swako manush.


Hij is door God gestuurd en geeft de woorden van God door. God geeft Hem Zijn Geest zonder beperking. 	 Kodoles kai O Del tradia phenel le vorbi le Devleske; ke O Del chi del les O Swunto Duxo pe musura.


Maar als u dat niet doet, bent u niet beter af dan de mensen die geen Jood zijn. Als niet-Joden zich aan de wet houden, zal God hun dan ook niet alles geven wat Hij de Joden beloofd heeft? 	 Ai o manush kai nas semno pe leste (nai Zhidovo), kerel o zakono sar lende ai kerel so phenel o zakono, O Del gindil pa leste sar ek Zhidovo.


Iemand zei tegen Hem: "Here, er komen zeker niet veel mensen in Gods koninkrijk?" 	 Vari kon phendia leske, "Devla, ferdi xantsi manush si kai avela skepime?" Ai O Jesus phendia lenge,


Vrienden, ik voelde mij gedrongen u te schrijven over de bevrijding die wij allemaal hebben ervaren, maar nu zie ik dat ik eerst over iets anders moet beginnen. Ik roep u op te strijden voor het geloof, dat God aan Zijn volk gegeven heeft. 	 Murhe kuchi vortacha, mangav de kotor vriama te ramov tumenge ai te mothav tumenge pa skepimos kai si ame andek than, numa haliarav mai anglal sar sa ke trobul te mothav tumenge, te na kovlion numa te len zor, saxke te zhan angle ando pachamos kai sas dino ferdi iek data ka narodo le Devlesko.


Wat Hij zegt, doet Hij. Hij maakt al Gods beloften waar, hoeveel het er ook zijn. En omdat Hij Gods 'ja' is, worden wij gedrongen daar 'amen' op te zeggen, tot eer van God. 	 Wo si O Del kai si "E" ka sa le dieli kai shinadia. Katar O Jesus Kristo sai mothas "Amen" te bariaras le Devlesko anav.


De omstanders wisten niet wat ze zagen. Ook zij prezen God en zeiden vol ontzag: "We hebben vandaag ongelooflijke dingen gezien." 	 Sa narodo chudisailo, naisin le Devles, ai darasa, phenenas, "Dikhliam adies shodo dieli."


Wat u ook zegt of doet, doe het in de naam van de Here Jezus en dank ook God, de Vader, in Zijn naam. 	 Ai so godi keren vai mothon, keren ando anav le Devlesko O Jesus, ai ande lesko anav naisin le Devleske O Dat.


Jezus keek hen ernstig aan en zei: "Menselijk gesproken, niemand. Maar bij God is alles mogelijk." 	 O Jesus dikhlias pe lende. Ai phendias lenge, "Le manush anda pende nashtin, numa le Devlesa vari so sai kerdiol."


Ook Judas vroeg: "Meester, ben ik het?" En Jezus antwoordde: "Ja." 	 O Judas kai purhisardia les, phushlias, "Me sim, gazda?" O Jesus phendias leske, "Tu phendian."


"Eindelijk is het zover!" riep Hij. "Het Koninkrijk van God is vlakbij. Keer u af van de zonde en geloof het goede nieuws." 	 Ai wo phenel, "E vriama te pherdiol, ai e amperetsia le rhaioski pashol: kein tume anda tumare bezexa ai pachan e lashi viasta."


Wij geloven en zullen openlijk getuigen dat U de Zoon van God bent." 	 Ai akana pachas ai zhanas kai tu san O Kristo, O Swunto Shav le Devlesko.


Toch dacht ik dat het nuttig zou zijn alles nog eens nauwkeurig na te gaan en u daarvan een geordend verslag uit te brengen. 	 Ai akana me lem o gor mishto te zhanav so godi kerdilia de anda gor, miazilia mange mishto lasho te ramov tumenge pa kadala dieli kai sas.


Het lijkt misschien dat ik teveel opgeef over mijn gezag over u (gezag om u te helpen en niet om u pijn te doen) ik zal het echter wel waarmaken. 	 Ke nai mange lazhav, marka ke luvudisailem, xantsi but andai putiera kai O Del dia ame, e putiera kai si te barion ando pachamos, ai na te rimon tume.


Maar toen zij zagen dat Jezus er niet was, stapten zij in een paar boten die uit Tiberias waren gekomen en staken over naar Kapernaüm om Jezus te zoeken. 	 Kana o narodo dikhle ke O Jesus nas kotse, ai chi leske disipluria. Won ankliste ande lenge chunuria, ai gele ando Capernaum te roden les.


Want al was Levi toen nog niet geboren; het zaad waaruit hij is voortgekomen, was in Abraham toen die het tiende deel van de buit aan Melchizédek gaf. 	 O Levi nas kerdilo inker, numa wo avilo andai vitsa le Abrahamoski kana o Abraham pochindia desh partia kal Mekchizedek.


Sommige mannen sloten zich bij hem aan en werden christen. Onder hen waren Dionysius, een stadsbestuurder, en een vrouw, die Damaris heette, en nog enkele anderen. 	 Numa uni linepe pala leste, ai pachaiepe, mashkar lende sas ek manush kai busholas Dionysius, ai wo sas anda kodo narodo kai chidelaspe te keren kris. E zhuvli kai busholas Damaris pachaiape ai mai aver lensa.


Dit is de waarheid, die iedereen zou moeten aannemen. 	 Kadia vorba chachila ai trobul te avel sa premime ai pachaie.


Dan zullen alle mensen de Redder zien, die door God gestuurd wordt." 	 Ai swako manush dikhela sar skepil O Del!"


Deze schijnheilige leraars vertellen leugens en hebben hun eigen geweten het zwijgen opgelegd. 	 Won mekenape te duriaren le manush le xoxamle, ai le chor kai kodole le manushenge ginduria mule le, sar te avilino phabarde le sastrensa le lolesa.


Ieder die in Hem gelooft, wordt bevrijd van alle schuld en staat daardoor recht voor God; iets wat men nooit bereikt door zich aan de wet van Mozes te houden. 	 Ai kon godi pachalape ande leste avela iertime and peske bezexa lestar, ai kai o zakaono le Mosesosko nashtilas te kerel.


Filippus ontdekte dat hij in Asdod was. Vandaar ging hij naar het noorden en kwam tenslotte in Caesarea. Onderweg sprak hij in alle plaatsen over Jezus Christus. 	 O Filip arakhlia pe andek foro kai bushol Azotus; ai kotsar zhalas ande Caesarea, numa motholas e lashi viasta le Devleski ande sa le foruria kai nakhelas.


Maar wat zou het heerlijk zijn als ik mijn eigen volk jaloers kon maken, zodat in elk geval enkelen ervan Jezus Christus zouden aannemen en daardoor gered zouden worden! 	 Ai te sai xoliarav te dashtiva murhe narodos kai si zhaluzo, ai te skepiv unen.


Ik verlaat de wereld en kom bij U, maar zij blijven nog in de wereld. Heilige Vader, bescherm hen in Uw naam, die U Mij gegeven hebt, zodat zij één kunnen zijn zoals Wij. 	 Me chi mai sim ande lumia, numa won si ande lumia, ai me avav tute. Murho Swunto Dat, garav le ande cho anav kai dian ma, saxke te aven iek, sar sam ame.


Wil ik hiermee zeggen dat een offer voor een afgod toch een echt offer is? Of dat zo'n afgod echt is? 	 So phenav? Ke kodola masa kai shinavel le le devlenge si vari so, vai ke kokola dela lenge si vari so?


Ik wil u nu dan ook duidelijk zeggen dat u zelf de verantwoording draagt over uw leven. 	 Anda kodia mothav tumenge adies, ke te xasavola iek anda sa le manush nai murhe dosh.


Als u Mij kent, moet u ook mijn Vader kennen. Van nu af aan kent u Hem; want door Mij hebt u Hem gezien." 	 Tume te zhanglianas man, zhanglianas vi murhe Dades; numa akana zhanen les, ai vi dikhlian les.


Toen zij in verwachting was van een tweeling, zei God dat het eerste kind de dienaar van het tweede zou worden. Daarmee bedoelde Hij de twee volken, die uit deze jongens zouden voortkomen. Want ergens in de Boeken staat dat God gezegd heeft: "Jakob heb Ik liefgehad, maar Esau niet." (b) Voor God stond dat al vast, hoewel zij nog niet eens geboren waren en geen goed of kwaad hadden gedaan. Daardoor was duidelijk dat God nooit iemand uitkiest op grond van diens daden, maar omdat Hij hem riep. 	 Numa O Del zhanel sar te alol le manushen, lesko alomos si sar akharela len wo ai na ke won keren vari so te sikaven ke saikfialo beshen sar mangel O Del.


Wij weten allemaal dat God niet naar slechte mensen luistert. Maar als iemand eerbied voor Hem heeft en doet wat Hij wil, luistert God wel. 	 Ame zhanas ke O Del chi ashunel le bezexalen; numa ashunel le manushes kai chetil les ai kerel leski voia.


"Als u nu eens honderd schapen had en één ervan raakte verdwaald, wat zou u dan doen? Het zoeken! Net zolang tot u het vond. De andere 99 zou u gewoon laten grazen. 	 "Savo anda tumende, kai si les iek shel bakre, te xasarela ieka, chi mekela le kolaver iniavardesh tai inia ande pusta, ai zhal te rodel o iek kai xasailo, zhi kai arakhel les?


"Onthoud goed wat Ik u zeg: Wie de schaapskooi niet door de deur binnengaat, maar op een andere plaats binnendringt, is een dief of een rover. 	 "Phenav tumenge o chachimos, kodo kai chi del pa wudar ande shtala le bakriangi, numa kai anklel pa kaver rig, si ek chor ai nasul manush.


Maar als u Hem erom vraagt, moet u ook verwachten dat Hij het zal geven. Iemand die twijfelt, lijkt op een golf van de zee, die door de wind heen en weer gejaagd wordt. 	 Numa o manush trobul te mangel le pachamasa, bi te mothol dela ma vai nichi. Ke o manush kai chi pachal ke lel so mangel kodo manush si sar iek talazo la mariako kai e barval vazdel ai spidel pe swako rik.


De mensen antwoordden: "Er staat in de Boeken dat de Christus er altijd zal blijven. Waarom zegt U dan dat U boven de aarde uitgetild zult worden? Bent U de Christus wel?" 	 Le manush phende leske, "Ashundian andai klishka le zakonoske ke O Kristo beshela sa data." Sar sai phenes, "O Shav le Manushesko trobul te avel vazdino? Kon si kodo Shav le Manushesko?"


Zodra de engel weg was, riep Cornelius twee van zijn huisknechten en één van zijn lijfwachten, een gelovig man. 	 Kana o angelo kai dia lesa duma gelotar, o Cornelius akhardia duie slugen, ai ek ketana kai kerelas leski buchi ai kai pachalaspe ando Del.


Natuurlijk is dat voor ons geschreven! Want zowel wie ploegt als wie de oogst binnenhaalt, moet op een deel van de oogst kunnen rekenen. Zo moeten ook de apostelen hun werk kunnen doen in de hoop dat er voor hen gezorgd zal worden. 	 Vai del duma ferdi pa amende? E, anda amende del duma, ke ramome si: Kodo kai pharhavel e phuv, pharhavel te azhukerel vari so; ai kodo kai licharel o jiv, kerel les te azhukerel vari so anda kodia partia.


Maar jij moet vrijuit zeggen hoe een christen hoort te leven. 	 Numa tu sichar o chachimos kai si ande Vorba le Devleski.


Het bericht dat Christus voor ons aan het kruis gestorven is, klinkt de mensen die verloren gaan als onzin in de oren. Maar voor ons die gered worden, is het de kracht van God. 	 Ke o divinimos le trushulesko dilimos si kodolenge kai xaiin; numa amenge kai sam skepime, wo si e putiera le Devleski.


Om ongeveer drie uur riep Jezus: "Eli, Eli, lama sabachtani?" Dat betekent: "Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?" 	 Karing le trin chasuria O Jesus dias mui andek baro glaso, "Eli, Eli, lama sabachthani?" Kodia si "Murho Del, Murho Del, Sostar meklian ma?"


Mensen kunnen huizen bouwen, maar God heeft alles gemaakt. 	 Ai but manush sai keren khera, numa ferdi O Del kerdia swako fielo.


"Waarom wilden jullie de Geest van de Here bedriegen? De mannen die u daar hoort aankomen, hebben zojuist uw man begraven. Zij zullen ook u dood naar buiten dragen." 	 Antunchi o Petri mothol lake, "Sarta akordisailian te xoxaven le Swuntsone Duxos kai si le Devlesko? Ashun kodola kai groposarde che rhomes angla wudar le, ai vi tu te angeren.


Zij zagen de man die een boze geest had gehad. Hij had nu kleren aan en was volledig bij zijn verstand. 	 Avile ka Jesus ai dikhle o manush kai sas les but beng ande leste, ai beshelas tele, ai vuriardo, ai leske goji vorta; ai daraile.


'Ik was bang dat ik mijn winst aan u zou moeten afdragen. U bent immers een hard man. U neemt wat u niet hebt verdiend. U laat anderen voor u werken.' 	 Ke darailem tutar, ke tu san manush zurale ilesko: tu les so chi dian, ai chides so chi bariardian."


Wat ziet het er voor u slecht uit, Farizeeërs! U vindt het heerlijk in de synagogen op de voornaamste plaatsen te zitten. U voelt zich gestreeld als de mensen op straat u eerbiedig groeten. 	 "Nasul tumenge, Farizeanuria! Ke drago tumenge te beshen anglal pel skamina ande synagoguria, ai te phenen droboi tu le manushenge ande bazari.


Leef zuiver, zoals het hoort. Doe niet mee aan allerlei uitspattingen, waarbij eten, drank en sex centraal staan. Maak geen ruzie en wees niet jaloers. 	 Phiras vorta, sar trobul ande vediara le dieseski; arakhas ame katar le chingara ai katar o pimos, ai katar le dieli le bi vuzhe ai katar e kurvia, na maras ame ai te na aven zhaluzuria vai te na mangen so si avres.


ben ik in moeilijkheden gekomen en als een misdadiger in de gevangenis gestopt. Maar al ben ik geboeid, het woord van God is dat niet. 	 Ai ke phenav pa kadia lashi viasta chinuime sim, ai vi phanglo sim le lantsonsa sar iek manush kai kerel nasulimos. Numa E Vorba le Devleski nai phangli andel lantsuria,


Terwijl Paulus in Athene op hen wachtte, viel het hem op dat er overal in de stad beelden van allerlei goden stonden; dat stoorde hem. 	 O Pavlo azhukerelas le ande Athens, numa haliarelas ande peste ke lesko duxo nas leske mishto, ke dikhlia le manush rhuginaspe kal ikoni ande sa kodo foro.


Eén van hen haalde vlug een spons met zure wijn en stak die op een stok om Hem te laten drinken. "Wacht", zei hij, "misschien haalt Elia Hem er wel af." 	 Strazo iek anda lende grebisailo, lias ek kotor, thodias les ando lolo shut, thodias po khash ai zumadias te del ka Jesus te pel, phenel, "Mek les: Aven te dikhas te avela o Elias te skepil les."


Maar een rijke christen mag blij zijn als hij beseft dat zijn rijkdom voor God niets betekent. Rijkdom gaat voorbij. 	 Ai o phral o barvalo, te luvudilpe ke mekel les O Del tele, ke o barvalo nakhela sar iek luluji.


Systeeminstellingen wijzigen (voor alle gebruikers) 	 Schimbă setările pentru întreg sistemul (afectează toţi userii)


Toen zijn vrienden dat hoorden, brachten zij Saulus naar Caesarea en stuurden hem vandaar naar Tarsus. 	 Le disipluria kana ashunde te mangen te mudaren les, angerde les ande Caesaria, ai trade les te zhal ande Tarsus.


Jesaja heeft geschreven dat zij niet konden geloven. 	 Anda kodia won nashti pachanaspe, ke o Isaiah mai phendia,


Ik vraag U, Vader, of zij net zo één mogen zijn als U en Ik. U bent in Mij en Ik ben in U. Laat hen ook zo in Ons zijn. Dan zal de wereld geloven dat U Mij gestuurd hebt. 	 Saxke savorhe te aven iek; sar tu, murho Dat, san ande mande, ai me sim ande tute, saxke vi won te aven iek ande amende: te pachalpe e lumia kai tu tradian ma.


Op de eerste dag van het Paasfeest moest in ieder gezin een lam of een geitje worden geslacht. 	 Antunchi o dies le manrhesko bi drozhdengo avilo, kana trobulas te mudaren le bakriorhan,


De discipelen begrepen niet wat Hij daarmee bedoelde en durfden Hem er ook niet naar te vragen. 	 Numa chi haliarde so phendia, ai daranas te phushen les.


Onderweg naar de strafplaats kwamen ze een man uit Cyrene tegen, die Simon heette. De soldaten dwongen hem het kruis van Jezus te dragen. 	 Po drom kai zhanas, arakhle ieke manush anda Cyrene, kai busholas Simon: ai thode les te ningerel o trushul.


Maar let erop dat u zich altijd zo gedraagt als christenen past. Laat ik, of ik u nu terugzie of niet, altijd goede berichten over u mogen horen; dat u één van hart en ziel bent en dat u zich volledig inzet voor het geloof en het goede nieuws. 	 Numa traiin kadia sar e lashi viasta le Kristoski sikavel, te zhava te dikhav tume vai nichi, sai ashunava ke tume beshen ande Vorba le Devleski ande iek gindo, ai ke maren tume andek than, sa ieke ilesa, pala pachamos kai del e lashi viasta.


Jakob hoorde dat er in Egypte nog wel voedsel was te krijgen en stuurde zijn zonen er naar toe. Later stuurde hij hen nog eens. 	 O Iakov ashundia ke sas jiv ande Egypt, ai tradia amare daden e pervo data.


Zij vroegen zich af wat de Geest van Christus, Die in hen was, bedoelde. Want Hij vertelde hun over de vreselijke dingen die Christus zou doormaken en over de verheerlijking die daarop zou volgen. Het was hun niet duidelijk, wanneer en onder wat voor omstandigheden dat allemaal zou gebeuren. 	 Ai won rodenas te zhanen kana, ai so kerdiola kana o dies le skepimasko avela, ke O Swunto Duxho kai sas ande lende motholas lenge pa skepimos, ke O Swunto Duxo motholas lenge mai anglal o chino kai avela le Kristos, ai o luvudimos pala kodia.


"Ga hier zitten", zei Jezus tegen Zijn discipelen. "Ik ga iets verderop bidden." Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee. 	 Porme lia pesa o Petri, o Iakov ai o Iovano, ai kote avilo pe leste pharipe nekazo ai chinuilas.


Deze Mozes zei tegen onze voorouders: 'God zal u een profeet geven als ik, iemand uit uw eigen volk'. (A) 	 Ai pale o Moses phendia le Zhidovonge, O Del tradela tumenge iek profeto sar mande kei avela iek anda tumaro narodo.


Er is niemand die zo met mij meevoelt als Timotheüs; niemand wie uw wel en wee zo ter harte gaat. 	 Ferdi wo hulavel mansa le dieli kai si ma ando gindo, ai kai si leske chaches anda tumende.


Voordat Jezus in het openbaar optrad, riep Johannes de Doper het volk van Israël op tot bekering, die door een doop in water gevolgd moest worden. 	 Mai anglal sar te avel, o Iovano phendia pa bolimos, ai pe keimos le bezexengo sa le Zhidovonge.


Ik hoorde een stem uit de tempel die de zeven engelen het bevel gaf: "Ga de zeven schalen met Gods wraak uitgieten over de aarde." 	 Porme ashundem ek baro glaso kai avela katar o tampla le Devlesko phenel ka le efta angelonge, "Zhan, ai shoren le efta saxanitsi le Devleske xoli pe phuv!"


Zoals Mozes in de woestijn een koperen slang omhoog hield, zo moet ook Ik, de Mensenzoon, opgeheven worden. 	 Ai sar o Moses vazdia o sap ando pusta, sa kadia trobul O Shav le Manushesko te avel vazdino.


Zo wil uw hemelse Vader niet dat ook maar één mens (b) verloren gaat. 	 Ai sa kadia nai e voia tumaro Dadeski kai si ando rhaio, te xasavol ai te xaiil chi iek anda kadala tsinorhe.


Hij was een profeet en voorspelde dat de Christus uit de dood zou opstaan. De Christus zou niet dood blijven en Zijn lichaam zou niet vergaan. 	 Pa zhuvindimos le Kristosko phendia, ai mothodia ke chi mekela les mashkar le mule, ai lesko stato chi dikhela o chorhimos.


De portierster zei: "U bent zeker een discipel van die Jezus." "Nee, hoor", zei Petrus. 	 Antunchi e sluga kai garavelas o wudar phendia le Petreske, pate chi san vi tu iek disiplo kadale manushesko? Ai wo phendia "Nichi, chi sim."


Maar God heeft allen die daartoe bestemd waren, ook geroepen. En Hij heeft hen ook rechtvaardig gemaakt. Meer nog: Hij heeft hen ook in Zijn schitterende heerlijkheid opgenomen. 	 Kodolenge kai O Del mai anglal manglia kadia; vi akhardia le kodolen kai akhardia, vi kerdia anda lende vorta angla leste; anda kodola kai kerdia vorta vi dia le te aven luvudime lesa.


U zult zwanger worden en een zoon krijgen, die u de naam Jezus moet geven. 	 Si te aves phari ai avela tu iek shav kai desa les o anav Jesus.


Dat bedoelde de profeet Jesaja ook toen hij zei: "Kinderloze vrouw, wees blij! Jubel het uit van vreugde, al hebt u geen kind gehad. Want Ik zal u veel kinderen geven, meer dan de slavin van uw man." (A) 	 Ke E Vorba le Devleski mothol, "Raduisavo tu, zhuvlio kai shoxar nashti avilian tu glate! Tsipisar raduimastar, tu kai shoxar chi zhanglian le dukha la zhuvliake kai sas la glate! Ke e zhuvli kai sas mekli avela la mai but glate de sar la zhuvlia kai si la rhom.


Probeer ik bij de mensen in de gunst te komen? Praat ik iedereen naar de mond? Nee, ik probeer Gods wil te doen. Als ik de mensen naar de mond zou praten, zou ik geen dienaar van Christus zijn. 	 So znachil kodia, ke rodav te niriv o lashimos le manushengo? Nichi! Mangav o lashimos le Devlesko! Vai rodav te avav drago le manushenge? Ke te rodemas inker te avav drago le manushenge, nas te avav sluga le Kristoski.


Ik ben gekomen om vuur op de aarde te brengen. Was Ik daar maar mee klaar! Er staat Mij iets afschuwelijks te wachten en Ik zie er vreselijk tegenop. 	 "Avilem te shudav iag pe phuv; ai sode kamlemas te avel vunzhe dino iag?


Ik heb u nog veel meer te zeggen, maar ik wil dat niet per brief doen. 	 Si ma but dieli te mothav tuke, numa chi mangav te phenav le tuke andek lil ramome la chernialasa.


Hij had dit nog maar net gezegd of de haan kraaide voor de tweede keer. Toen schoot hem te binnen wat Jezus had gezegd: "Voor de haan twee keer heeft gekraaid, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent." Toen hij zich realiseerde wat hij had gedaan, barstte hij in tranen uit. 	 Ai o duito data o kurkorsho bashlo. Ai o Petri diape goji ka le vorbi kai phendiasas leske O Jesus, "Mai anglal sar te bashel duvar o kurkorsho, tu trivar phenesa ke chi zhanes ma." Ai kana serelas kadia, ruia zurales.


Ik zal mijn engelen erop uitsturen. Zij zullen alle verleidingen en alle slechte mensen uit mijn Koninkrijk bijeenhalen 	 O Shav le Manushesko tradela peske angelon, te ankalaven avri anda leski amperetsia so godi kerel le manushen te keren bezex, ai kodolen kai keren nasulimos.


Onder de vrienden van Jezus deed daarna het verhaal de ronde dat Johannes niet zou sterven. Maar Jezus had niet gezegd dat hij niet zou sterven. Hij had alleen gezegd: "Als Ik wil dat hij blijft leven tot Ik terugkom, is dat niet uw zaak." 	 Kodia viasta geli antunchi mashkar le phral, ke kodia disiplo chi merela: Numa O Jesus chi phendiasas le Petreske, ke chi merela; numa phendia, te mangava te traiil zhi kai avav palpale, soi tuke kotsar?"


"Het is nu zover dat Ik de hoogste eer en heerlijkheid zal ontvangen", antwoordde Jezus. 	 O Jesus phendia lenge, "O chaso avilo kai O Shav le Manushesko trobul te luvudinles.


Mogen wij soms geen gebruik maken van het recht bij u te eten en te drinken? 	 ke nai amenge slobodo te xas ai te piias.


Anderen zeiden: "Het is Elia of in ieder geval één van de oude profeten die is teruggekomen uit de dood." Er deden allerlei geruchten de ronde. 	 Uni mothonas ke o Elijah sikadilo; ai uni, ke iek phurano profeto zhuvindisailo.


U moet zich door God laten gebruiken als levende stenen, waarmee Hij Zijn geestelijk huis bouwt. En dat niet alleen, u bent ook de heilige priesters die door Jezus Christus zo veranderd werden, dat zij God geestelijke offers kunnen brengen, die voor Hem aanvaardbaar zijn. 	 Te avena ka Kristo vi tume avena bax zhuvinde, ai O Kristo kerela anda tumende te aven leske khangeri, ai kadia avena sakrifikatoria kai aven thodine te anen angla Del sakrifisuria kai si leske drago katar O Jesus Kristo.


Als iemand in een vreemde taal spreekt, bouwt hij zichzelf op. Maar als iemand woorden van God doorgeeft, bouwt hij de gemeente op. 	 Kodo kai del duma pel shiba vazdel pek korkorho, kodo kai profetil vazdel e khangeri.


Jezus antwoordde: "Ga terug naar Johannes en vertel hem over de wonderen die u Mij hebt zien doen. 	 O Jesus phendia lenge, 'Zhan ai phenen le Iovanoske, so ashunen ai so dikhen;


Tijdens de overtocht viel Hij in slaap. Plotseling stak een vreselijke storm op. De golven werden zo woest dat het water de boot insloeg. Het werd heel gevaarlijk. 	 Sar zhanas po pai O Jesus sovelas, ek bari barval avili po pai, ai pherdiolas o paraxodo le paiesa, ai xaiinas.


Toen kwam één van de zeven engelen, die de zeven schalen met de zeven laatste rampen hadden uitgegoten, naar mij toe en zei: "Kom, ik zal u de bruid van het Lam laten zien, Zijn vrouw." 	 Porme iek anda le efta angeluria kai sas les le efta saxanitsi pherde le efta palune baiuria avilo mande ai phendia, "Aidi! Me sikavav tuke e bari shei, e rhomni le Bakriorhoski."


Dus moet u, omdat u zo vurig naar de gaven van de Geest verlangt, proberen uit te blinken in d!e gaven waar de gemeente door opgebouwd wordt. 	 Saikfialo tume, roden le podarki le Devleske te vazden e khangeri.


In plaats van de eeuwige God te eren, maakten zij afgodsbeelden van sterfelijke mensen, vogels, zoogdieren en reptielen. 	 Kai trobul te luvudin o barimos le Devlesko kai chi merel, numa won luvudin xoxamne ikoni kai miazon manushen kai sai meren, ai ka chiriklia, ai zhigeni shtare punrhensa, ai sapen, ai shupolen.


Het enige wat zij ons op het hart drukten, was de arme christenen in Jeruzalem niet te vergeten. Ik ben me dan ook altijd voor hen blijven inspannen. 	 Numa mangle amendar ferdi te das ame goji kal chorhe kai si ande lenge khangeri, ai me kerdem so mangle mandar.


Wat zal de eigenaar nu doen? Reken maar dat hij die boeren hun verdiende loon zal geven. Hij zal hen doden en de wijngaard aan anderen verhuren." "Zoiets zouden die boeren nooit doen!" protesteerden de mensen die stonden te luisteren. 	 Kana o narodo ashundia kodia, phendia, "Kasavatar diela nashti kerdiol!"


Wat een domme redenering! U bent stekeblind. Wat is belangrijker? Het goud of de tempel waardoor het goud heilig wordt? 	 Tume prosti ai korhe manush! So si mai baro, o sumnakai vai e tamplo kai swuntsol o sumnakai?


Zodra ik weet wat mij hier te wachten staat, zal ik hem naar u toe sturen. 	 Mangav te tradav les tumende, kana dikhava so kerdiolpe anda mande.


De mensen die voorbijkwamen, scholden Hem uit en schudden hun hoofd. 	 Zhene kai nakhenas kotsar, kerenas anda shero ai mishkirinas les.


Die slechte verlangens brengen u tot slechte daden; en de straf die u daar tenslotte voor krijgt, is de dood. 	 Ai antunchi o chorho gindo anel o bezex; ai kana o bezex kerdilo, antunchi avel e martia.


Zij wisten geen raad met deze vraag en zeiden tegen elkaar: "Als we ja zeggen, zal Hij vragen: 'Waarom hebben jullie hem dan niet geloofd?' 	 Ai dinepe duma mashkar pende, ai phenenas, "Te phenasa anda rhaio si te phushel ame, "Sostar chi pachaian les?"


Mijn brieven zijn rechttoe, rechtaan geweest. Er is niets onduidelijks bij. 	 Ande amare lila chi ramosaras tumenge aver diela, de ferdi so si ramome ai so haliaren.


En Jezus zei: "Goed. Nu kunt u weer zien. Door uw geloof bent u genezen." 	 O Jesus phendia leske, "Antunchi dikhes! Cho pachamos sastiardian tu."


Dank God, onze Vader, altijd voor alles in de naam van onze Here Jezus Christus. 	 Sagda de naisimos ka Del ai O Dat ando anav amaro Devleske O Jesus Kristo pala swako fielo.


De woorden waarmee ik u over Jezus Christus vertelde, waren niet scherp en overtuigend. Maar u ervoer dat het uit mijn hart kwam en God liet er kracht van uitgaan. 	 Ai murhi vorba ai murho divano nas bare vorbi kai parhuven la gojasa, numa sas dino ande putiera le Swuntsone Duxoski.


Maar Petrus ontkende heftig: "Welnee, hoe komt u daarbij?" 	 Wo phendias, "Nai chaches" angla savorhende, "Chi zhanav pa soste des duma."


Natuurlijk, er is maar één God. Hij spreekt Joden èn andere mensen vrij op voorwaarde dat zij in Jezus Christus geloven. 	 Ke ferdi iek Del si, kai kerela te aven vorta pala pachamos le Zhiduvuria, ai vi kodola kai Nai Zhiduvuria.


Door dat soort menselijke regels schuift u Gods wet gewoon opzij. 	 Kado manush nai leske musai te preznail peske dades ai peska da. Kadia tume phagen o zakono le Devlesko te keren tumaro zakono.


Alles wat in het donker gezegd is, zal in het licht gehoord worden. Wat stiekem gefluisterd is, zal van de daken rondgebazuind worden. 	 Anda kodia, so godi mothona ando tuniariko avela ashundo ande vediara; ai so mothona ando khan andel sobi, avela phendo po chardako le kheresko.


En de drie geesten brachten de koningen en hun legers bijeen op de plaats die in het Hebreeuws 'Armageddon' heet. 	 Porme le beng andine le amperaturia andek than ando than sar busholas "Armageddon" ande le Zhiduviska shib.


De Joden zeiden tegen elkaar: "Je kunt wel zien dat Hij veel van Lazarus hield." 	 Pe kodia le Zhiduvuria phende, "Dikhen sar sas leske drago!"


Zij zeiden tegen Hem: "Over gisteren; waar haalt U de moed vandaan om hier zo tekeer te gaan? Wie geeft U het recht zo op te treden?" 	 ai phenen leske, "Kon phendias tuke ke sai keres so tu keres, ai kon dias tu kadia putiera?"


Wij krijgen wat wij van Hem vragen, omdat wij Hem gehoorzamen en doen wat Hij wil. 	 Ai so godi mangasa lestar, wo dela ame, ke ame las ame pala lesko zakono, ai keras so si leske drago.


een man die bij God in de gunst stond. David vroeg of hij voor God een huis mocht bouwen, een vast onderdak temidden van het volk van Israël. 	 O David sas drago le Devleske, ai manglia te kerel ek kher le Devleske, pala O Del o Iakovosko.


Annas en Kajafas waren de hogepriesters van de Joden. Toen Johannes, de zoon van Zacharias, in de woestijn was, hoorde hij de stem van God. 	 Ai Annas ai o Caiaphas sas le bare rasha. E vorba le Devleski geli zhi ka Iovano, o shav kodolesko kai bushol Zechariah, ande pusta.


Het duurde veertien jaar voordat ik weer in Jeruzalem kwam; deze keer samen met Barnabas en ik nam ook Titus mee. 	 Desh u shtar bersh pala kodia gelem pale ande Jerusalem le Barnabasoske; ai ingerdem vi le Titus mansa.


de vader van Sealthiël was Neri; de vader van Neri was Melchi; de vader van Melchi was Addi; de vader van Addi was Kosam; de vader van Kosam was Elmadan; de vader van Elmadan was Er; de vader van Er was Josua; 	 o shav le Melchisosko, o shav le Addisosko, o shav le Cosamosko, o shav le Elmadamosko, o shav le Erosko,


Want alle volken hebben van de wijn van haar woeste ontucht gedronken. De koningen van de aarde hebben ontucht met haar gepleegd en de zakenmensen van over de hele wereld zijn rijk geworden door haar grote welvaart." 	 Ke sa le thema la lumiake pile e mol le bezexeski lasa kai sas o zhungalimos le statosa ai kurvi, le amperaturia la lumiake kerde le bezexha lasa. Le manush la lumiake kai chinen ai bichinen sas kerde barvale katar o traio le bezexesko."


Op een dag, toen uit verschillende steden mensen waren samengestroomd om Hem te horen, vertelde Hij deze gelijkenis: 	 But manush avenas ai avenas anda foro forestar ka Jesus, ai kana o narodo chidinisailo, O Jesus phendia lenge ek paramichi.


Met u is het anders. U doet niet meer uw eigen zin, maar laat u leiden door de Geest; tenminste als de Geest van God in u woont. Als u de Geest van Christus niet hebt, hoort u niet bij Hem. 	 Numa tume chi traiin le statoske, numa traiin pala Swunto Duxo, ke o Swunto Duxo le Devlesko traiil ande tumende. Kodo kai nai o Swunto Duxo le Kristosko ande leste, nai lesko.


Ongeveer een uur daarna begon er weer iemand over. "Die man is een discipel van Jezus. Absoluut! Hij komt ook uit Galilea." 	 Iek chaso pala kodia, aver manush phendia, "Suguro ke kado manush sas lesa; ke wo si Galilean."


Bij het horen van de woorden "dat ben Ik" gingen zij achteruit en vielen op de grond. 	 Kana O Jesus phendia lenge, "Me sim," won dinepe palpale, ai pele tele.


Tenslotte stuurde de eigenaar zijn zoon. Hij dacht dat zij voor hem wel respect zouden hebben. Maar toen de boeren de zoon zagen aankomen, zeiden ze tegen elkaar: 'Daar is de erfgenaam! Laten wij hem doodslaan. Dan is de wijngaard van ons!' 	 Ta ando gor tradias lende peske shaves, ai phendias, "Si te preznain murhe shaves."


"U krijgt een wacht mee", antwoordde Pilatus. "Verzegel het graf zo goed mogelijk." 	 O Pilate phendias lenge, "Si tume zhene, zhan, keren so zhanen."


Omdat ik u dit graag wilde vertellen, heb ik u gevraagd hier te komen. Ik ben geboeid, omdat ik leef in de verwachting dat de doden weer levend zullen worden." 	 Eta, Sostar manglem te dikhav tumen, ai te dav tumensa duma; ke te si kako lantso pe mande ke pala kuko kai le Zhiduvuria pachanpe ande leste."


Ik heb jullie erop uitgestuurd om te maaien wat je niet hebt gezaaid. Anderen hebben het voorbereidende werk gedaan en jullie mogen de oogst binnenhalen." 	 Tradem tume te chiden so chi shudian, aver kerde buchi. Aver bariarde ai tume avile te chiden lenge fruti."


Als Gods beloften alleen gelden voor mensen die zich aan de wet houden, dan zou daarmee het geloof overbodig zijn en Gods belofte niets te betekenen hebben. 	 Te avilino kodola kai keren o zakono ferdi won te len so sas shinado. Apo o pachamos intaino lo, ai so sas shinado katar O Del nas te mol kanch.


Maar de vader liet hem niet eens uitspreken en zei tegen de knechten: 'Vlug! Haal de mooiste kleren die we in huis hebben en geef hem die om aan te trekken. Geef hem een ring voor zijn vinger en een paar schoenen. 	 Numa o dat phendia peske slugenge. "Anen mai sigo e mai shukar rhocha, ai den la pe leste, thon leske angrusti po nai, ai shpargati andel punrhe;


Mannen van Israël, luister naar mij. Jezus van Nazareth is door God Zelf gestuurd. De wonderen en bijzondere dingen die Hij deed, zijn daar een duidelijk bewijs van. U hebt die met eigen ogen gezien. 	 Tume manush kai san ande Israel, ashunen kadala vorbi. O Jesus andai Nazareth, kado manush kai leske O Del sas marturo angla tumende, ai katar le mirakluria ai le bare bucha kai kerdia lestar mashkar tumende; sar tume zhanen.


Op een dag was Hij bij het meer van Galilea. De mensen drongen van alle kanten tegen Hem op, want zij wilden horen wat Hij over God zou vertellen. 	 Andek dies O Jesus beshelas pasha maria le Gennersaretako, ai o narodo sas pasha leste te ashunen E Vorba le Devleski.


God zwoer dat Christus altijd priester zou zijn, wat Hij nooit van andere priesters heeft gezegd. 	 O Del shinadia amenge ke O Kristo si te avel O Baro Rasha sa data.


Wij zagen dagenlang geen zon en geen sterren. Er leek geen einde te komen aan de vreselijke storm. Langzamerhand lieten wij alle hoop op een behouden aankomst varen. 	 But dies chi dichilia o kham ai chi dichilia le chererhaia, ai e barval sakadia de zurales phurdelas. Ai savorhe darasas ke meras.


Als iemand Gods tempel beschadigt, zal God hem schade toebrengen. Want Gods tempel is heilig. En u bent de tempel van God! 	 Te vari kon phagela e khangeri le Devleski, O Del phagavel les; ke e khangeri le Devleski swuntsola, ai kadia san tume.


Hoe meer wij lijden, omdat wij voor Christus leven, des te meer zal Hij ons troosten en bemoedigen. 	 Ke sar le chinuria kai sas le Kristos bution ande amende, sakadia amaro pechimos bariol le Kristosa.


Terwijl Petrus nog sprak, viel de Heilige Geest op allen die naar hem luisterden. 	 Sar o Petri divinilas, O Swunto Duxo hulisto pe sa kodola kai ashunenas kodo divano.


Maar nu ga Ik terug naar God, Die Mij gestuurd heeft. Niemand vraagt waar Ik naar toe ga. 	 Numa akana zhavtar karing kodo kai tradia ma; ai chi iek anda tumende chi phushel ma, "Kai zhas?"


Aan het einde van zijn levensweg zei Johannes: 'U denkt toch niet dat ik de Christus ben? Nee, Hij komt na mij. Ik ben het zelfs niet waard Zijn slaaf te zijn.' 	 Ai kana o Iovano getosardia peske buchi, phenelas, "Kon sim me? So gindin tume? Chi sim O Kristo. Numa pala mande avel kodo kai chi sim dosta vuzho te phutrav leske doria le papuchenge!"


Zout maakt het eten lekker. Maar als het zijn smaak verliest, moet je het niet meer door het eten doen. Zorg ervoor nooit flauw te worden. Leef in vrede met elkaar." 	 Lasho si o lon; numa o lon te xasarela pesko skusno, sar kerena anda leste pale londo? Si tume lon ande tumende ai avela pacha iek kavresa.


Arme mensen zijn er altijd. Als u vindt dat zij geholpen moeten worden, kunt u dat doen. Maar Ik zal niet lang meer bij u blijven. 	 Ke le chorhe sagda avena tumensa, ai vari kana kai mangen sai zhutin le: numa me chi avava tumensa sagda.


Jezus antwoordde: "Alleen een slecht en ongelovig volk vraagt om nog meer bewijzen. Het enige bewijs dat u krijgt, is dat van Jona. 	 O Jesus phendias lenge, ferdi ek vitsa kai si nasul ai kai nai chachimasa le Devlesa mangen semno, numa chi iek chi avela dino, ferdi so kerdiliape ka profeto o Jonah.


Van die tijd af begonnen ze Hem strikvragen te stellen om te proberen Hem op een of ander woord te vangen. 	 Zumavenas te peraven les, te zumaven te sai mothol vari so kai nai vorta.


Welke profeet werd door hen niet vervolgd? Zij hebben de mannen gedood die de komst van de Christus aankondigden. En nu is de Christus door u verraden en vermoord; 	 Savo andal profeturia si kai tumare dada chinuisarde le ai marde le? Mudarde kodolen kai mothonas mai anglal ke si te avel O Swunto kodo kai bichindian les ai mudardian les;


"We hebben vijf broden", zeiden ze, "en ook nog twee vissen." Jezus zei tegen de mensen dat zij in groepen in het gras moesten gaan zitten. 	 O Jesus phendias le narodoske te beshen tele pel zeleno char.


Maar God is tegen de echtscheiding. Want vanaf de schepping heeft Hij de man en de vrouw voor elkaar gemaakt. 	 Numa de anda gor la lumiaki, O Del kerdias le mursh ai zhuvli.


Hij heeft u van de wilde olijfbomen afgekapt en op de goede geënt. Dat was tegen de natuur. Van nature was u takken van de wilde en niet van de goede olijfboom. Nu, wat zal God dan doen met de mensen die van nature takken van de goede boom zijn? Hij zal hen weer op hun eigen boom enten! 	 Tu kai chi san Zhidovo, tu san ferdi iek krenzha ieke khashteske maslenengo chorho shinde la, ai astarde la kai chi trobulas pe iek khash maslenengo lashardo le Zhiduvuria, won si le krenzhi le chache kodole khashtesko maslenengo kai si lashardo, No avela but mai lioxo te astaras le pale po khash kai sas vunzhe mai anglal.


Als iemand probeert hen kwaad te doen, komt er vuur uit hun mond, waardoor hun vijanden worden verteerd. Zo zal ieder gedood worden, die hen kwaad wil doen. 	 Te si vari kon kai zumavel te dukhavel len vai vurhitsin len, e iag avel avri anda lenge mui. E iag mudarel kodola kai zumaven te dukhen le.


Waar het op aankomt, is dat wij Hem liefhebben met alles wat in ons is en dat wij net zoveel van onze medemens houden als van onszelf. Dat is veel belangrijker dan het brengen van allerlei offers." 	 Ai te avel leske drago O Del sa peske ilesa, ai sa peske haliarimos, ai sa peske duxosa, ai sa peske zorasa, ai te avel leske drago le manush sar si les leske, mai mishto si te keren le dui zakonuria sar te thon zhegeni ai aver podarki po altari ande tampla pala e sakrifis."


Op een dag kwamen er Farizeeërs en Sadduceeërs naar Jezus toe om Hem op de proef te stellen. Zij vroegen Hem om een teken uit de hemel. Hij moest maar eens bewijzen dat Hij de Zoon van God was. 	 Le Farizeanuria ai le Saduseanuria avile ka Jesus te zumaven les, ai mangle lestar te sikavel lenge ek semno kai avel anda rhaio.


Dit schrijft Johannes aan de zeven christengemeenten in Turkije (A): Ik wens u de genade en vrede toe van God, Die is en Die was en Die komt, van de zeven geesten die voor Zijn troon staan en 	 Katar o Iovano, ka le efta khangeria kai si ande Asia. Te avel tume o mishtimos ai e pacha katar O Del, Kodo kai sas, ai Kodo kai si, ai Kodo kai si te avel. Te avel tume o mishtimos ai e pacha katar le efta Duxuria kai si angla o than kai O Del beshel,


Zelfs toen ik in Thessalonica was, hebt u mij nog twee keer iets gestuurd om mij te helpen. 	 Vunzhe kana simas ande Thessalonika, tradian mange mai but sar iek data o zhutimos kai trobulas man.


Zij prezen God en het hele volk was hun goedgezind. En God zorgde dat er elke dag weer nieuwe mensen bijkwamen, die gered werden. 	 Naisinas le Devles, ai arakhenas mishtimos mashkar sa o narodo. Ai O Del tholas ande khangeri swako dies aver manush kai sas skepime.


Maar als er iemand komt die sterker is en beter bewapend dan hij en die overwint hem, dan neemt hij hem zijn wapens af en geeft zijn buit aan anderen. 	 Numa te avela iek mai zuralo lestar, ai marel les, lel lestar sa e armia kai wo jinelas pe late, ai xulavel so si les.


Hij heeft zo'n last van een boze geest. Als die hem de baas wordt, begint hij ineens te krijsen, krijgt hij stuiptrekkingen en staat het schuim hem op de mond. Die geest laat hem bijna niet los en doet hem veel kwaad. 	 O beng lia kodo raklorho ai kerelas les te tsipil; ai drechinilas les zurales, ai zhala leske spuma anda mui. Chinuilas les ai chi mekelas les vushoro.


Men kan zien dat u een brief van Christus bent, die door ons geschreven is; niet een brief met pen en inkt geschreven of in steen gebeiteld, maar een brief die door de Heilige Geest in harten van mensen gegrift is. 	 Te iazno si ke tume san iek lil ramome katar O Kristo ai tradino amendar. Kodo lil nai ramome chernilasa, numa le Duxosa le Devlesko o zhuvindo. Nai ramome pel skafidia baxrenge, numa ande ile le manushenge.


De engel nam mij in de geest mee naar een woestijn. Daar zag ik een vrouw op een rood beest zitten. Het beest had zeven koppen en tien horens en zijn lijf stond vol met scheldnamen tegen God. 	 O angelo lia ma ando duxo kai pusta. Kotse dikhlem ek zhuvli beshelas po ek lolo zhunaglo zhigania kai sas la efta shere ai desh shinga, ai po sa o zhungalo zhigania sas ramome zhungale anava kai dine duma kontra O Del.


Toegankelijkheidsinstellingen 	 Setări Acces Universal


Want als ik in een vreemde taal bid, is het mijn géést die bidt; mijn verstand staat erbuiten. 	 Te rhugiva ma pel shiba, murho duxo rhugilpe, numa murhi goji chi kerel kanchi.


Simons schoonmoeder was ziek en lag met koorts op bed. De mannen vertelden het aan Jezus. 	 E sakra le Petreski, sas ando than ke phabolas, ai strazo won phende leske pa late.


Hemel, wees blij over haar ondergang! Kinderen van God, apostelen en profeten, verheug u! God heeft haar gestraft voor wat zij u heeft aangedaan." 	 "Raduin tume pala late; o rhaio, ai tume, le shave le Devleske, ai le profeturia ai le apostluria! Ke O Del kritsinisardia la pala so kerdia."


Want wat U Mij hebt verteld, heb Ik aan hen doorgegeven. En zij hebben het aanvaard. Zij zijn tot het geloof en de overtuiging gekomen dat U Mij hebt gestuurd. 	 Ke me dem le le vorbi kai dian ma; ai won premisarde le, ai won chaches zhanen ke me avilem tutar, ai won pachaie ke tu tradian ma.


Door met uw hele hart op Christus te vertrouwen, wordt u rechtvaardig verklaard. En door daarvoor uit te komen, wordt u gered. 	 Ke o manush pachalpe ande pesko ilo, ai O Del kerel les te avel vorta angla leste; o manush mothol peske muiesa, ai O Del skepil les.


De bijzondere gaven zijn verschillend, maar ze worden gegeven door dezelfde Geest. 	 But fialuria bucha, numa iek Del.


Zoals gewoonlijk ging Hij 's avonds met Zijn discipelen de stad uit. 	 Kana e telairiat avili, O Jesus ai leske disipluria gele avri anda foro.


Jezus zei: "U weet niet wat u vraagt." Hij keek Jakobus en Johannes aan en vroeg hun: "Kunnen jullie uit de beker drinken waaruit Ik zal drinken?" "Ja", antwoordden zij. 	 Numa O Jesus phendias lake, "Chi zhanes so manges." Amboldiaspe ka Iakov ai ka Iovano ai phushlias le, "Sai phen andai kuchi kai me si te piiav?" Won phende, "Sai."


Maria stond onmiddellijk op en ging naar Jezus toe. 	 Kana e Maria ashundia kadala vorbi, strazo wushtili, ai geli karing leste.


De mensen die hen zagen wegvaren, konden wel raden waar zij naar toe gingen en liepen er ook heen. 	 O narodo dikhle le kana geletar, ai but zhanenas les, ai nashle telal avri anda sa le foruria, ai aresle kotse mai anglal lendar, ai chidinisaile.


Jezus antwoordde hem: "Als iemand van Mij houdt, zal hij doen wat Ik heb gezegd. Mijn Vader zal van hem houden en samen zullen Wij bij hem komen wonen. 	 O Jesus phendia leske, "Te sim vari kaske drago, wo garavela murhe vorbi: ai murho Dat drago leske, ame avasa leste, ai traiis lesa.


Want mijn vlees is echt voedsel en mijn bloed is echte drank. 	 Ke murho stato si chacho pravarimos, ai murho rat si chacho pimos.


Hoewel zij geen geldige reden konden vinden om Hem ter dood te veroordelen, hebben zij Pilatus toch gevraagd Hem om te brengen. 	 Marka ke chi arakhle anda leste baio kadia de baro, kai trobulas mudardo, mangle katar o Pilate te mudarel les.


In hun hart is het helemaal donker. Zij staan ver van het leven van God, omdat zij niets van Hem willen weten en Hem niet willen begrijpen. 	 ai kai lenpe pala pengi goji intaino, ai lengi goji ando tuniariko la, ai nai le vov si o traio kai del O Del ke chi zhanen kanchi, ai lengo ilo defial zuralo lo.


Overigens, als Hij nog op aarde was, zou Hij niet eens priester zijn, omdat er al priesters zijn die offers brengen volgens de Joodse wet. 	 O sakrifis kai Wo dia si mai mishto sar le rashai pe phuv dine. Te beshel pe phuv O Kristo, wo nas te avel ek rasha sar lende, ke le rashai pe phuv den podarki sar mangel o Zhidovisko zakono.


Toen iedereen weg was, ging Hij alleen de berg op om te bidden. Het werd donker en de discipelen waren al ver op het meer. Zij kwamen niet erg vooruit door de harde tegenwind en de hoge golven. 	 Kana tradias le narodos te zhantar, gelo opre ande plai korkorho te rhujilpe. Kana peli e riat, kote sas korkorho.


Het is duidelijk dat Ik moet sterven. Het is een onderdeel van Gods plan. Maar het lot van de man die Mij verraadt, is afschuwelijk." 	 Ai chaches O Shav le Manushesko trobul te merel sar O Del manglia; numa nasul avela kodoleske kai purhila les!"


Nee, u had alleen maar aandacht voor andere goden. U hebt de tent van de god Moloch en het beeld van de sterregod Romfa meegesjouwd. U hebt beelden vereerd, die door uzelf waren gemaakt. Daarom zal Ik u wegvoeren naar verre streken, nog verder dan Babel.' (B) 	 Nichi, numa angerdian e tsera le Devleski kai busholas Moloch, ai e chererhai kai sas tumaro Del o Remphan, kodola patreturia kai tume kerdian te rhugin tume lende; anda kodia angerava tume mai dur de sar e Babylon.


Hij had Johannes namelijk gevangen laten nemen omdat deze had gezegd dat het niet goed was dat hij met Herodias (de vrouw van zijn broer Filippus) samenleefde. 	 O Herod astardias le Iovanos, ai phangle les lantsonsa ai thodia les ande temnitsa palai Herodias, e rhomni leske phraleski o Philip: ke wo ansurisailo lasa.


Onder dat verbond bracht de hogepriester het bloed van een geslacht dier in de tempel, als een offer voor de zonden. Maar het lichaam van het dier werd buiten de stadsmuren verbrand. 	 Tela le zakonuria le Zhidovonge o baro rasha andino o rat katar le mudarde zhigani ando swunto than sar ek sakrifis pala le bezexa, numa le staturia le zhigenange si phabarde avri anda o foro.


De volgende dag, terwijl de mannen Joppe naderden, ging Petrus het platte dak van het huis op om te bidden. Het was omstreeks het middaguur en 	 Pe terharin, sar zhanas pa drom, ai sar pashonas pasha foro, o Petri anklisto po kher kal desh u dui te rhugilpe.


Als uw hand of voet u tot slechte daden verleidt, hak hem af en gooi hem weg. Het is beter verminkt het eeuwige leven binnen te gaan, dan met beide handen en voeten in het eeuwige vuur te worden gegooid. 	 Te si cho vas vai cho punrho kai kerel tu te peres ando bezex, shin les ai shude les dur tutar! Mai bini te zhas ando chacho traio ieka vastesa vai ieke punrhesa de sar te aven tu dui vas ai dui punrhe ai te aves shudino ande iag kai chi getolpe.


De discipelen vroegen zich af wie van hen zoiets zou kunnen doen. 	 Ai porme denaspe duma mashkar pende, savo si anda lende kai purhila les.


De mensen vroegen: "Maar wat moeten wij dan doen?" 	 Antunchi o narodo phushelas les, "So trobul te keras?"


Wie dan op het platte dak van zijn huis zit, moet niet naar binnen gaan om zijn spullen mee te nemen. Wie op het veld is, moet niet naar huis teruggaan. 	 "Ande kodo dies, kodo kai si opral pesko kheresko, ai si les leske dieli ando kher, nashti hulela tele te les le; ai kuko kai si ando kimpo (niva), nashti zhal palpale ka pesko kher.


Ze zullen Mij ter dood veroordelen. Daarna zal Ik worden uitgeleverd aan de Romeinen. Die zullen Mij bespotten, afranselen en kruisigen. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden." 	 Dena les kal manush kai Nai Zhiduvuria te maren mui lestar, te maren les le bichosa, te karfon les po trushul; ai o trito dies si te zhuvindil."


De zieke man antwoordde Hem: "Ja, Here, maar ik heb niemand die mij het bad inhelpt als het water in beweging komt. En als ik het alleen probeer, ben ik altijd te laat." 	 O naswalo manush phendia leske, "Gazda, nai khonik katse te shudel ma ando pai kana si buntuime; ai kana avav, aver hulel tele mai anglal mandar.


"Zou iemand Hem iets te eten hebben gebracht?" vroegen ze elkaar. 	 Le disipluria denas pe duma iek kavres, "Pate andia leske vari kon te xal?"


"Wel", zei Pilatus tegen de leidende priesters en de andere mensen, "dat is toch geen misdaad!" 	 O Pilate phendia ka le bare rashange ai le narodoske, "Me chi arakhav chi iek dosh ande kado manush.


U hebt dezelfde strijd als ik. U weet hoe ik voor Christus heb geleden; en zoals u hebt gehoord, ben ik op het ogenblik weer in een verschrikkelijke strijd gewikkeld. 	 Akana vi tume maren tume mansa. Ai kadia kai maras ame sa kodo si kai dikhlian man ke maravas ma mai anglal, ai kai inker kerav tume zhanen.


Wie Hem wel gelooft, bevestigt daarmee dat God één en al waarheid is. 	 Savo kai premisardia so ashundia lestar, kodo preznail ke O Del si chacho.


Jezus stak Zijn hand uit, raakte de man aan en zei: "Natuurlijk wil Ik dat. Wees genezen van deze z iekte." En de melaatsheid verdween onmiddellijk. 	 O Jesus lunzhardia o vas, azbadia les ai phendia, "Me mangav ai akana te aves vuzho!" Ai strazo e lepra gelitar pa kado manush.


Abraham keek met blijdschap uit naar de dag van mijn komst. Hij zag Mij komen en was erg blij." 	 Tumaro dat o Abraham raduisailo mai anglal te dikhel murho dies; ai wo dikhlia les, raduisailo."


Het liefst zou ik nu bij u zijn; dan zou ik u op een andere toon kunnen toespreken. Want ik weet eigenlijk niet wat ik met u aanmoet. 	 Sode manglemas te avav pasha tumende akana, saxke te sai dav tumensa duma averfielo, ke chi zhanav so kerdilia tumensa.


En het maakt geen verschil of u Jood bent of niet. God is Heer over allen. Hij geeft Zijn rijkdom aan alle mensen die een beroep op Hem doen. 	 Le Zhiduvuria ai kodola kai Nai Zhiduvuria saikfialo le, savorhe si le iek Del kai del pesko mishtimos ka sa kodola kai akharen les.


Verknoei je tijd niet met discussies over zinloze ideeën en flauwe sprookjes. Benut je tijd en energie om geestelijk in conditie te blijven. 	 Numa shude le paramicha le xoxamle kai mothonas dumult, ai kai nai lashe le pachamaske, numa sichos te traiisar pasha Del.


Christus, de nieuwe hogepriester van dezelfde rang als Melchizédek, is niet priester geworden omdat Hij voldeed aan de wettige eis van Levi af te stammen, maar omdat Hij een leven heeft dat niet kan eindigen. 	 O Kristo chi kerdilo o baro rasha ke wo avilo andai vitsa le Leviongi sar o Zhidovisko zakono phendia, O Kristo avilo O Baro Rasha la putierasa katar o traio kai chi mai getolpe.


"Let erop dat u uw goede werken niet doet om bij de mensen op te vallen. Anders krijgt u geen beloning van uw hemelse Vader. 	 "Arakhen tume te na keren tumaro mishtimos anglal manush kaste te thon sama pe tumende. Ke te kerena anda kadia chi lena o mishtimos katar tumaro Dat kai si ando rhaio.


Op zijn reis door dat gebied sprak hij met veel christenen en bemoedigde hen. 	 Nakhlo anda kodola gava ai zuralelas anda pachamos le shave le Devleske pal divanuria pa Del kai motholas lenge. Porme gelo ande Gretsia,


En wat antwoordde God hem? "Ik heb ervoor gezorgd dat er nog 7000 mannen aan mijn kant staan. Ook die hebben hun knieën niet voor Baäl gebogen." (b) 	 Ai so phendia leske O Del, "Garadem mange efta mi zhene kai chi dine changa angla o xoxamlo del o Baal."


Vandaar reisden wij naar de Romeinse kolonie Filippi, de voornaamste stad in dat deel van Macedonië en bleven er enkele dagen. 	 Kotsar geliam ande Philippi, kodo si o pervo foro kai si andai Macedonia, kai avile sas le Romanuria: beshliam xantsi dies ande kodo foro.


maar ik wilde het niet zonder uw toestemming doen. U kunt alleen maar goed doen uit vrije wil en niet onder dwang. 	 Numa chi manglem te kerav kanchi bi te phushav tutar, chi mangav te thav tu pe zor te keres mange mishtimos, ke mange mai drago te keres tu anda tute.


Hij zal God uitdagen en alles omverwerpen wat de mensen vereren. Hij zal zelfs in de tempel van God gaan zitten en beweren dat hij God is. 	 Wo mangela te aterdiarel ande so godi le manush pachanpe, ai so godi si le manushenge swunto, wo mangela te aterdiarel sa kadala dieli, ai zhala zhi ande khangeri le Devleski te beshel, ai te mothol ke wo si O Del.


In de wet stond namelijk: 'Elk eerste kind dat een jongen is, moet aan de Here worden opgedragen.' 	 Ke ramome ando zakono le Devlesko, swako mursh glata o pervo kai kerdilo avela thodino rigate le Devlesko."


Een getrouwde vrouw heeft hetzelfde probleem. Ook zij is bezig met de dingen van de wereld en probeert het haar man naar de zin te maken. Heel anders is het voor een ongetrouwde vrouw. Zij kan al haar tijd en aandacht aan de zaak van de Here besteden en behoort Hem met hart en ziel toe. 	 Ai vi keren si mashkar e rhomni ai e shei bari. Kucha kai nai ansurime rodel le dieluria le Devleske, kashte te avel swunto vi lako stato ai vi lake duxo: numa kucha kai sas ansurime rodel le dieluria la lumiake, sar si te avel drago peske rhomeske.


Daarna keek Hij naar de vrouw en zei tegen Simon: "Ziet u deze vrouw? Toen Ik uw huis binnenkwam, hebt u niet de moeite genomen het stof van mijn voeten af te wassen. Maar deze vrouw heeft mijn voeten gewassen met haar tranen en afgedroogd met haar haren. 	 Porme dikhlia pe zhuvli, ai phendia le Simonoske, "Dikhes kacha zhuvli? Avilem ande cho kher; ai chi dian ma vov si pai te xalavel murhe punrhe numa woi chindiatar le peske asuensa ai koslia le balensa.


Wij mogen bij niemand in de schuld staan. Maar één ding blijven we elkaar schuldig en dat is de liefde. Wie zijn medemens liefheeft, voldoet daarmee aan de wetten van God. 	 Na kamen love kanikaske, de ferdi te aven drago iek kavreske. Ke kodo kai si leske drago le kolaver, kodo kerdia o zakono.


Met een diepe zucht zei Jezus: "Waarom wilt u een bewijs hebben? Dat krijgt u niet!" 	 Ai nekezhisailo ande pesko duxo, ai phendia lenge, "Sostar kadia vitsa adies roden ek semno Chachimasa, phenav tumenge, chi iek semno chi avela dino len."


De bijl van Gods oordeel ligt al klaar. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en in het vuur gegooid." 	 O tover gatalo te shinel le krenzhi kal vuni, swako krenzha kai nai fruta si te avel shindi ai shudini ande iag."


En als wij Gods kinderen zijn, krijgen wij ook wat ons, als Zijn kinderen, toekomt. Wat God aan Zijn Zoon Jezus Christus geeft, zal Hij ons ook geven. Als wij hetzelfde lijden doormaken als Hij, zullen wij ook dezelfde heerlijkheid krijgen als Hij. 	 No te sam leske shave, liam ame avela dino o lashimos le Devlesko, kai O Del shinadia peske narodoske, liam ame avela dino le Kristosa; ke te chinuisarasa lesa, avasa lesa luvudime.


Gehoorzaam God omdat u Zijn kinderen bent. Geef niet toe aan de verlangens van vroeger, toen u nog niet beter wist. 	 Keren so mangel tumendar O Del, ai na mai keren le dieli le bi lashe kai kerenas mai anglal kana chi zhanenas le Devles.


de vader van David was Isaï; de vader van Isaï was Obed; de vader van Obed was Boaz; de vader van Boaz was Salma; de vader van Salma was Nahasson; 	 o shav le Jessesosko, o shav le Obedosko, o shav le Boazosko, o shav le Salmonosko, o shav le Nahshonosko,


Van: Paulus en Timotheüs, dienaren van Christus Jezus. Aan: Alle gelovigen in de stad Filippi en hun voorgangers en diakenen. 	 O Pavlo ai o Timote, le slugi le Jesus Kristoske, ka sa le kai pachanpe ando Jesus Kristo kai si ando Philippi, ai kodola kai inkeren e khangeri ai vi kodola kai zhutin ande khangeri.


Dus, kinderen, u kent de Vader. En vaders, u kent Christus, Die er vanaf het begin geweest is. En, jongelui, u bent sterk; houd vast aan wat God heeft gezegd; u hebt het van de duivel gewonnen. 	 Ramosardem tumenge, le dadenge, ke zhanen kodoles kai si de anda gor. Ramosardem tumenge, le ternenge, ke zurale san; ai e Vorba le Devleski traiil ande tumende, ai tume nirisardian le benges.


Is Christus dan in stukken verdeeld? Ben ?k soms voor u aan het kruis gestorven of bent u in mijn naam gedoopt? 	 O Kristo xulado lo, o Pavlo sas karfomesas po trushul anda tumende? Vai ando anav o Pavlo sanas bolde?


Over de liefde van christenen onderling hoef ik u niet te schrijven. God Zelf heeft u geleerd hoe u elkaar moet liefhebben. 	 Chi trobul ame te mai ramosaras tumenge pa dragostia, kai trobul te avel tume le phralenge kai zhanen le Devles. Ke tume sichilian korkorho katar O Del sar trobul te aven drazhi iek kavreske


Er brandde in de bovenkamer, waar wij bij elkaar waren, een flink aantal olielampen. 	 But vediara sas ande soba kai sas opre, ai kai sas chidine.


Van toen af durfde niemand Jezus nog iets te vragen. 	 Ai chi mai tromanas te mai phushen les kanch.


Er kwamen steeds meer mensen bij die in Jezus geloofden. Maar op een gegeven ogenblik ontstond er ontevredenheid onder hen. De Griekssprekende gelovigen klaagden dat de Hebreeërs het dagelijks voedsel niet eerlijk verdeelden. De weduwen uit hun groep kregen minder dan de anderen. 	 Ai antunchi le slugi mai butionas, le Zhiduvuria kai denas duma grekchisko vachinas pe pal Zhiduvuria kodole themeske, ke lenge zhuvlia kai sas phivlia chidenas le so trobulas le swako dies.


Mozes, de dienaar van God, heeft bijvoorbeeld gezegd: 'Heb respect en waardering voor uw vader en moeder. Wie kwaad spreekt van zijn ouders, moet sterven.' 	 Ke o Moses phendia, "Preznaisar che dades ai cha da," ai kodo kai del duma nasul pa peske dades ai peska da, musai merel.


Want het leek de Griekse gelovigen goed iets voor hun arme geloofsgenoten in Jeruzalem te doen. 	 Ke le shave le Devleske andai Macedonia ai andai Gretsia magle te chiden love le chorhenge kai si anda narodo le Devlesko ande Jerusalem.


Jezus antwoordde: "Er staat in de Boeken dat wij alleen God mogen aanbidden en niemand anders." 	 O Jesus dia les atweto, "E Vorba le Devleski mothol, 'Rhugisavo ka cho Del ai ferdi les podaisar.'"


De priester van de Zeus-tempel, die buiten de stad stond, bracht zelfs stieren en bloemenkransen bij de poort, want hij en de mensen wilden Barnabas en Paulus offers brengen. 	 O rashai anda Jupiter, kai sas angla wudar le forosko, andai gurumlia ai lulujansa anglal wudara, wo ai o narodo mangenas te keren sakrifis ka Pavlo ai Barnabas.


Als jullie in een stad gastvrij worden ontvangen, moet je dit doen: Eet zonder bezwaar wat je wordt voorgezet. 	 Ande fersavo gav kai zhan, ai won primin tume, xan so avela tumen dino.


God zei tegen Abraham dat hij en al zijn nakomelingen besneden moesten worden. Dat zou het teken zijn van Gods verbond met hem. Later werd zijn zoon Isaäk geboren. Toen die acht dagen oud was, werd hij besneden. Hetzelfde deed Isaäk later bij zijn zoon Jakob. En Jakob deed het ook weer bij zijn twaalf zonen, die de stamvaders van ons volk zijn. 	 O Del dia o Abraham o kontrakto le shinimasko: O Abraham sas les iek shav o Isaak ai shindia lesko boriko le oxtoto dies. Ai o Isaak sas o dat le Iakovosko; ai o Iakov sas les desh u dui shave.


Toen Hij daar ergens op een heuvel zat, kwamen heel veel mensen naar Hem toe. Er werden velen bij Hem gebracht die verlamd, verminkt of blind waren. Er kwamen mensen die niet konden spreken of die ziek waren. Zij werden allemaal voor Jezus neergelegd. 	 But narodo avelas leste, andine pesa le bangen, korhen, kashuken, le muto, le dukhade, ai but aver. Thode le ka leske punrhe, ai sastiardia le.


"Laat uw hart niet bezwaard worden. Vertrouw op God en vertrouw ook op Mij. 	 Na meken te nekezhilpe tumaro ilo: pachan tume ando Del, ai vi pachan tume ande mande.


Ik heb Uw discipelen gevraagd die geest weg te jagen. Maar dat konden zij niet." 	 Rhugisailem ka che disipluria te gonin le benges; ai nashtisarde."


Laat de zonde dan niet meer heersen in uw sterfelijk lichaam. Wees geen slaaf meer van uw slechte begeerten. 	 No o bezex chi mai trobul te poronchil pe tumaro stato , kai sai merel te kerel tuke so si drago le statosko.


Maar dat geldt al voor nL! Vergeet nooit deze waarschuwing: "Als u nu de stem van God hoort, verhardt u dan niet, zoals het volk Israël dat zich in de woestijn tegen Hem verzette." (B) 	 E Vorba le Devleski phenel, "Adies, te ashunes lesko glaso, na mek cho ilo te avel zuralo sar tumare phure dada kerde ande pusta, kana won chi kerde so manglia O Del lendar."


Daarna zei de engel tegen mij: "Deze woorden zijn waar en betrouwbaar. De Here God, Die de profeten ingeeft wat zij moeten zeggen, heeft Zijn engel gestuurd om Zijn dienaren te laten zien wat er binnenkort moet gebeuren. 	 Porme o angelo phendia mange, "Kadala vorbi si chache ai sai jin pe lende: Ai le Devles, O Del le swuntone profetonge, tradia lesko angelo te sikaven leske slugi le dieli kai musai kerdionpe."


Laten wij het voorbeeld nemen van een getrouwde vrouw. Zolang haar man leeft, is zij voor de wet aan hem gebonden. Maar als haar man sterft, geldt die wet voor haar niet meer. 	 Ke iek zhuvli kai si ansurime, phangli la katar o zakono peske rhomesa zhi kai godi traiil lako rhom; numa te merela lako rhom skepime la anda zakono kai phandelas la lesa.


Hij kreeg een grondige opleiding in de Egyptische wetenschap en was krachtig in zijn handel en wandel. 	 O Moses sas sichardo ande sa e goji le Egyptonge, ai zuralo sas kana divinilas ai kana kerel vari so.


"Here", protesteerde Simon Petrus, "U gaat mijn voeten toch niet wassen?" 	 Ai avilo ka Simon Petri, ai o Petri phendia leske, "Devla, tu xalaves murhe punrhe?"


Geef het kwaad geen kans, maar overwin het door het goede te doen. 	 Na mek o nasulimos te niril tut; numa tu nirisar o nasulimos le lashimasa.


Zij vertelde hun dat Jezus weer leefde en dat zij Hem met eigen ogen had gezien. Maar de mannen geloofden het niet. 	 Kana ashunde kai wo traiil, ai kai e Maria dikhlia les, won chi pachanaspe.


De mensen brachten zelfs de zweet) en gordeldoeken die hij gebruikt had, naar de zieken. Die genazen dan en boze geesten gingen uit hen weg. 	 Kadia kai thonas pe naswale gada vai dikhlorhe kai azbade sas le Pavlos, ai le naswale sastionas, ai le manush kai sas o beng lende zhalastar.


Later bij de poort zag een ander meisje hem. Zij zei tegen de mensen die daar stonden: "Die man was ook bij Jezus van Nazareth." 	 Antunchi gelo karing e wurota, kotse kaver zhuvli dikhlias les, ai phendias kodolenge kai sas kotse, vi wo sas kodolesa O Jesus andai Nazareth."


Zij houden zich niet aan Christus, het hoofd van het Lichaam, de Gemeente, dat met gewrichten en pezen door Hem wordt bijeengehouden. Alleen door met Hem verbonden te blijven, kan de Gemeente groeien zoals God het wil. 	 Kodola manush chi beshen astarde le Kristosa kai si o shero, nais le Kristoske ke ame sam o stato antrego le Kristosko. Amari zor te barios ando Del avel katar O Kristo.


Maar wie blijft zondigen, bewijst daarmee dat hij bij de duivel hoort, die nadat hij voor het eerst gezondigd had, altijd is blijven zondigen. Maar de Zoon van God is gekomen om aan de aktiviteiten van de duivel een einde te maken. 	 O manush kai kerel bezexa, kodo manush si bengesko; ke o beng kerdia bezexa de anda gor. Ai O Shav le Devlesko avilo pe phuv, te pharhavel e buchi le bengeski.


Daarom blijven wij, sinds wij dat hebben gehoord, steeds voor u bidden. Wij vragen God u te laten begrijpen wat Hij wil dat u doen zult. Wij vragen voor u om wijsheid en geestelijk inzicht, 	 Anda kodia ame sagda rhugisavas anda tumende, de katar o dies kai ashundiam pa tumende. Ame mangas katar O Del te del tume te zhanen leski voia, ai te del tume sa o pachivalimos ai e goji kai del lesko Swunto Duxo.


In elk geval de mensen die op weg zijn naar de ondergang, omdat zij niets willen weten van de waarheid waardoor zij gered hadden kunnen worden. 	 ai kerela le nasulimasa swako fielo te dziliarel kodolen kai xasavona. Won xasavona ke chi premisarde ai chi mangle e dragostia kai skepisardini le.


Petrus stapte uit de boot en liep over het water naar Jezus toe. Maar hij besefte ineens dat er een heel harde wind stond. De golven waren erg hoog! De schrik sloeg hem om het hart en hij begon te zinken. "Here, help mij!" schreeuwde hij. 	 Numa kana thodias sama ke e barval phurdel zurales, darailo, antunchi tasolas ai tsipisardias, "Gazda, skepisar ma!"


Zoals een lichaam zonder geest dood is, zo is ook geloof zonder daden dood. 	 Ke sar o stato kai nashti traiil bi le traiosko, sakadia o pachamos bi le lashimasko mulo lo.


Omdat hij de mensen een hele tijd met allerlei toverkunsten had verbaasd, 	 Savorhe dikh katar o mai tsigno zhi ka mai baro, ashunenas leste, ai mothonas, kako si e putiera e bari le Devleski.


Maar nu u lauw bent, word Ik misselijk van u; Ik zal u uitspugen. 	 Numa ke tume si xantsi tato, ai nai tato vai shil, Me chungarava tume avri anda murhi mui.


De tweede engel goot zijn schaal over de zee uit. Het zeewater veranderde in bloed als van een dode en alles wat in de zee leefde, ging dood. 	 O duito angelo shordia katar leski saxanitsa pe maria, o pai kerdilo sar o rat le mule manushenge. Swako diela kai zhuvindilas ande maria mulo.


Wie jullie zijn zonden vergeven, is ervan verlost. Maar wie jullie het aanrekenen, moet zijn zonden dragen." 	 Te iertina tume le bezexa le manushenge, lenge bezexa avena iertime; te na iertin le, chi aven iertime."


Abraham bleef geduldig wachten tot God hem een zoon gaf, zoals Hij had beloofd. 	 O Abraham azhukerdia ai O Del dia les so sas shinado leste.


Waarom begrijpt u niet wat Ik zeg? U kunt mijn woorden niet verdragen. 	 Sostar chi haliaren so me phenav tumenge? Ke nashtin te ashunen so phenel murhi vorba.


Hij zal alle onbetrouwbare mensen straffen voor hun verzet tegen God en voor de grote mond die zij tegen Hem hebben opgezet." 	 Saxke te del pe kris savorhen, ai te dosharel sa le bi lashen anda bi lashimos kai kerde, kana xolaile po Del ai anda sa le zhungale vorbi kai kodola manush bezexale bi lazhaiimasko phende karing leste."


Want als iemand zijn eigen gezin niet kan leiden, hoe zou hij dan voor de gemeente van God kunnen zorgen? 	 Ke o manush te chi zhanela te sicharel peska familia, katar sai lel sama katar e khangeri le Devleski?


want Demas heeft mij verlaten. Hij hield te veel van de goede dingen van dit leven en is naar Thessalonica gegaan. Crescens is naar Galatië gegaan en Titus naar Dalmatië. 	 Ke o Demas meklia ma, ke pra drago leske kadia lumia, wo gelotar ande Thesalonika; ai o Crescenes gelotar ande Galatia, ai o Titus ande Dalmatia.


Jezus bleef staan: "Roep hem eens hier", zei Hij. Zij riepen de blinde man. "Je boft", zeiden ze. "Kom, Hij roept je!" 	 Ai O Jesus aterdilo, ai phendia lenge te akharen les. Won akharen o korho manush, ai phenen leske, "Aves veselo, wushti, O Jesus akharel tu."


Ze bleven stilstaan en keken Hem met droevige ogen aan. Een van hen, Kleopas, zei: "U bent zeker de enige in heel Jeruzalem die niet weet wat voor verschrikkelijke dingen er de afgelopen dagen zijn gebeurd!" 	 Iek anda lende, kai busholas Cleopas, phendia leske, "Tu san ek streino ando Jerusalem, ai chi zhanes so kerdilia kadala dies."


U bent zeer goed op de hoogte van de gebruiken en geschilpunten onder hen. Wilt u daarom zo vriendelijk zijn mij geduldig aan te horen? 	 Ke tu zhanes mishto lenge zakonuria, ai lenge divanuria, rhugiv ma tute te ashunes mande vriamasa.


De planter en de verzorger kunnen niet zonder elkaar. Zij krijgen allebei de beloning die hun toekomt, afhankelijk van het werk dat zij deden. 	 Kodo kai thol ande phuv ai kodo kai shorel pai iek fielo le: ai swako lela peski podarka pala peske buchi.


Toen enkele godsdienstleraars zagen met wie Hij de maaltijd gebruikte, zeiden zij tegen Zijn discipelen: "Schaamt Hij Zich niet met dat soort mensen te eten?" 	 -Ai kana le Gramnoturia ai le Farizeanuria dikhle ke Jesus xalas le manushensa kai chiden e taksa ai kodolen kai si bezexale; phushle leske disipluria, "Sostar tumaro gazda xal le manushensa kai chiden e taksa ai kodolensa kai si bezerxale?"


En laat u daarbij in geen enkel opzicht schrik aanjagen door uw tegenstanders. Dat zal hun dan duidelijk maken dat zij verloren gaan, maar voor u zal het een duidelijk teken van God zijn, dat Hij u heeft verlost. 	 Na meken te daraven tume ande kancheste tumare duzhmaia; ke kodia avela lenge iek semno, ke won xasavona, ai tumenge avela o semno ke san po lasho drom le skepimasko, ai kodia avel katar O Del.


De ster ging voor hen uit en bleef stilstaan boven het huis waar het kind woonde. 	 Kana dikhle e chererhai, raduisaile zurales.


u alles zal geven wat nodig is om Zijn wil te doen. Dat Hij ons zc zal maken dat Hij, door Jezus Christus, tevreden over ons kan zijn. Aan Jezus Christus komt voor altijd en eeuwig alle eer toe. Amen. 	 O Del la pachako del tume swako lasho diela kai trobul tu te keres leski voia, ai wo kerel ande amende so plachal les pala O Jesus Kristo. Ai ka Kristo avel o luvudimos. Sa data ai sagda! Amen.


Het is ook geschreven met het oog op ons. Wij worden immers ook rechtvaardig verklaard, want wij vertrouwen op God, Die onze Here Jezus uit de dood heeft laten terugkomen. 	 Sas ramome vi amenge, ai iame sam jinde sa vorta, ame kai pachas ande leste kai vazdia andai martia ka traio O Jesus amaro Del.


En als Hij niet uit de dood teruggekomen is, kunnen wij wel ophouden Hem bekend te maken; dan is het zinloos in Hem te geloven. 	 Ai te Kristo nai zhuvindime, amaro divano antunchi intaino, ai vi tumaro pachamos intaino le.


De aarde en al haar rijkdom zijn immers van de Here. 	 Ke e phuv si le Devleski, ai so godi si pe late.


Broeders, ik vraag God de Vader en de Here Jezus Christus u de vrede en de liefde te geven, die het geloof met zich meebrengt. 	 O Del O Dat ai le Devles O Jesus Kristo te del sa le phralen e pacha ai e dragostia le pachamasa.


De God van de vrede zal ervoor zorgen dat de duivel onder uw voeten wordt vermorzeld. Ik wens u de genade van de Here Jezus toe. 	 O Del kai del e pacha, sigo vriama licharela le benges tela tumare punrhe. Te avel o lashimos amaro Devlesko O Jesus Kristo tumensa.


Hij stond op en vroeg: "Waar is iedereen? Heeft niemand u veroordeeld?" 	 Kana O Jesus wushtilo, ai chi dikhlia khonik ferdi e zhuvli, wo phendia lake, "Zhuvlio, kai che kristatoria kai dosharenas tu? Chi iek chi dia tu kris?"


Het tweede beest kreeg zelfs macht om het standbeeld te laten leven, zodat het kon spreken en iedereen kon dwingen het te aanbidden. Wie dat niet deed, werd gedood. 	 O zhungalo zhigania sas dino e putiera te del traio ka ikoni e xoxamlo del, ai kerdia o del (ikoni) le pervo zhungalo zhenganesko te del duma, ai o ikoni (xoxamlo del) dia ordina ka sa le manush te luvudin les. Swako manush musai del luvudimos leste vai merel.


Ik ging alle synagogen binnen. Als ik daar christenen vond, probeerde ik vaak hen er met geweld toe te dwingen Jezus te vervloeken. Door een diepe haat gedreven, vervolgde ik hen zelfs tot in het buitenland. 	 Butivar chinuisardem le ande swako synagogue, ai pe zor thavas le te parhuven ai te na mai pachanpe ando Del. Kadia de xoliariko simas pe lende, ke zhavas te chinuiv le zhi andel kolaver foruria avrial.


Omdat zij niet van de waarheid houden, laat God hen met hun hele hart in leugens geloven. 	 Ande kodia O Del tradel iek putiera kai shubila le, saxke te pachanpe ando xoxaimos.


Want terwijl ik hier rondliep en de beelden en altaren van uw goden bekeek, zag ik ook een altaar waarop stond: 'Voor de onbekende god'. U hebt Hem vereerd, zonder Hem te kennen. En nu kom ik u over Hem vertellen. 	 Chaches nakhlem angla tumaro foro, ai dikhlem savendar dieli si tume te keren tumare khangeria, ai vi arakhlem ek than kai si ramome pe leste, "Kai ek del kai chi zhanas." Tume rhuginpe ka leste bi te zhanen les. Pa kodo si kai mothav tumenge.


Hoe kunt u als vrouw nu weten dat u uw man zult redden? En hoe kunt u als man weten dat u uw vrouw zult redden? 	 Sar zhanes tu, Rhomnio, kai chi skepis cho rhom? Vai sar zhanes tu, rhoma, kai chi skepis chi rhomni?


Voor zijn vertrek had ik tegenover hem al hoog van u opgegeven en u hebt mij niet teleurgesteld. Ik heb altijd de waarheid verteld; en dat ik tegenover Titus vol lof over u was, bleek dan ook terecht te zijn. 	 Ai te luvudisardem tume xantsi angla leste, nas mange lazhav tumendar. Numa sar phendiam sagda tumenge o chachimos. Vi o luvudimos kai kerdem angla Titus chachimos si.


Door Zijn sterven heeft Hij de macht van de zonde eens en voor altijd gebroken. 	 Kana mulo, mulo le bezexeske iek data savorhenge; numa ando traio kai si akana lesko, traiila le Devleske.


De Heilige Geest helpt ons hierbij, want wij zijn zo zwak. Wij weten niet eens hoe wij moeten bidden. Daarom behartigt de Heilige Geest onze belangen. Zo intens dat daarvoor geen woorden zijn. 	 Sakadia o Swunto Duxo avel te zhutil ame, ame kai sam kovle. Ke chi zhanas te rhugisavas sar trobul pe; Numa O Swunto Duxo rhugilpe ka Del amenge, tsipilimasa kai nashti phenas le vorbensa.


De volken zullen in haar licht leven en de koningen van de aarde zullen hun rijkdom er naar toe brengen. 	 ai pala leski vediara phiren le thema kai si skepime: ai le amperaturia la lumiake anen lengo barimos ai luvudimos andre;


Omdat Jezus merkte dat de mensen Hem wilden dwingen hun koning te worden, ging Hij alleen de bergen in. 	 Ai O Jesus zhanelas ke si te aven te len les pe zor, te keren les amperato, gelotar po plai kokorho.


"Spreekt u Grieks?" vroeg de man. "Bent u dan niet de Egyptenaar, die een tijd geleden een opstand heeft ontketend en met 4000 misdadigers de woestijn is ingetrokken?" 	 "Apo tu chi san o Egypsiano, kai mai buntisailo sas, ai kai angerdia pesa ande pusta shtare mien choren?"


Jullie mogen het vlees eten van koningen, generaals en soldaten, van paarden en hun ruiters, van vrijen en slaven, van kleinen en groten." 	 Aven ai xan o mas le amperatonge, ai le kapitanonge le ketanenge, ai le zurale manushenge, ai o mas le grastengo, ai kodolengo kai beshen pe lende. Aven ai xan o mas sa le manushäenge, teliarde ai bariarde. Uni si slugi ai uni nai slugi.


Terwijl Hij dit zei, liet Hij Zijn handen en voeten zien. 	 Sar phenelas kodo divano, sikadia lenge peske vas ai peske punrhe.


Vanaf dat moment gingen veel van Zijn volgelingen niet meer met Jezus mee. Zij wilden niets meer met Hem te maken hebben. 	 Ai de katar kodia vriama but anda leske disipluria geletar, ai chi mai zhanas lesa.


Daarom moet u, die Jezus Christus als uw Here hebt ontvangen, in het dagelijks leven een met Hem blijven. 	 Tume premisardian le Jesus Kristos sar tumaro Devles O Skepitori, traiin andek than lesa.


En let op: Sommigen die nu vooraan staan, zullen dan met de laatste plaats genoegen moeten nemen." 	 Ashun! Uni kai si palune aven anglune, ai uni kai si anglune aven palune."


Van: Paulus, Silvanus en Timotheüs. Aan: De gemeente in de stad Thessalonica; aan allen die in God, onze Vader, zijn en in de Here Jezus Christus. 	 Katar o Pavlo, o Silvanus, ai o Timote, kai khangeri ande Thesalonika kai si le Devleske amare Dadeske ai le Devles O Jesus Kristo:


Want telkens als u van dit brood eet en uit de beker drinkt, bevestigt u daarmee dat de Here gestorven is. Doe dit tot Hij terugkomt. 	 Ke swako data ke xan kado manrho, ai ke pen anda kado daxtai, phenenke mulo O Jesus, zhi kai avela palpale.


Nog nooit heeft iemand de ogen van een blindgeborene genezen. 	 De anda gor la lumiake shoxar chi ashundian ke vari kon phuterdia le iakha le korheske kana arakhadilo korho.


Toen Jezus op een dag langs het meer van Galilea liep, zag Hij twee vissers, Simon en zijn broer Andreas. Zij waren bezig hun netten uit te zetten. 	 Sar phirelas O Jesus pasha maria Galilee, dikhlia o Simon ai lesko phral, o Andre shudenas sita ande maria ke won sas masharia.


Nee, want de engelen zijn geesten, die God dienen en die Hij erop uit stuurt om de mensen die gered worden, te helpen. 	 Ke le angeluria si ferdi duxuria trade te zhutin ai te len sama kodolendar kai premin lesko skepimos.


Johannes heeft dit met eigen ogen gezien. 	 O manush kai dikhlia le mothol pa kadala dieli kai kerdile, ai so mothol o chachimos si; wo zhanel ke mothol o chachimos, saxke te pachan tume.


U moet verstandig met geld omgaan. Maak er vrienden mee, door het te gebruiken zoals Ik wil. Als u het eens moet achterlaten en in Gods eeuwige woning komt, zal Hij u liefdevol opnemen. 	 "Ai me phenav tumenge, keren tumenge vortacha le barvalimasa kadala phuviako, saxke, kana chi mai avela tume, won sai primina tume andek kher kai chi mai getolpe.


Kajafas, die dat jaar hogepriester was, zei: "U hebt geen flauw idee wat hier aan de hand is. 	 Iek anda lende, kai busholas Caiaphas, kai sas o baro rashai kodo bersh, phendia lenge, "Tume chi zhanen kanchi!


God, Die de boer zaad geeft om te zaaien en ons brood om te eten, zal u steeds meer zaad en steeds grotere oogsten geven. Dan kunt u van uw overvloed steeds meer uitdelen. 	 O Del, kai del sumuntsa kodoles kai shudel e sumuntsa ai manrho te pravardiol, dela tume sa e sumuntsa kai trobul tumen ai kerela te butiarela, ai butiol e fruta tumare chachimaski.


Maar Ik heb gebeden dat je geloof je niet in de steek zal laten. Wanneer je van je verkeerde weg bent teruggekomen, sterk dan je broeders in hun geloof." 	 Numa rhugisailem anda tute, te na rimolpe cho pachamos. Ai kana avesa palpale mande. Tu musai zhutis che phralen te aven mai zurale."


Toen het licht begon te worden, stond Jezus aan de oever van het meer. Maar Zijn discipelen herkenden Hem niet. 	 Kana phuterdilo o dies, O Jesus sas pashai maria pe chishai; numa le disipluria chi zhanenas ke O Jesus sas.


zal hij hem belonen en hem zijn hele bezit toevertrouwen. 	 Chachimasa phenav tumenge, si te thol les baro pe so godi si les.


Daarna hielden Judas en Silas, die het woord van God konden brengen, allebei een lange toespraak. De christenen werden daardoor bemoedigd en versterkt in hun geloof. 	 O Judas ai o Silas, kai vi won sas profeturia, sicharenas le, ai denas le zor kana divininas lensa.


uit onze gemeenschap stoten en aan satan overleveren. Daardoor zal zijn menselijke natuur worden verwoest, maar kan zijn geest op de grote dag van de Here gered worden. 	 Ka savo manush trobul e den les ka beng te phagel lesko stato, kaste te skepil lesko gindo ai te avel skepime ando dies le Devlesko.


Kort daarop kwam koning Agrippa met zijn zuster Bernice in Caesarea aan voor een bezoek aan Festus. 	 Xantsi dies pala kodia o amperato Agrippa ai e Bernice aresle ando Caesarea te dikhen le Festus.


Daaruit blijkt wel dat de vreemde talen de cngelovigen iets duidelijk moeten maken en niet de gelovigen. Maar de verstaanbare woorden die namens God worden gesproken, zijn voor de gelovigen en niet voor de ongelovigen. 	 Anda kadia le shiba si semno, na kodolenge kai pachanpe, numa kodolenge kai chi pachanpe. E profesia aver fialo semno si, na kodolenge kai chi pachanpe, numa kodolenge ka pachanpe.


Hij antwoordde: "Hebt u nooit gehoord wat David deed toen hij en zijn vrienden honger hadden? 	 Wo phendia lenge, "Chi jindian so kerdia o David kana bokhailo, wo ai le manush kai sas lesa?


Een gelovige mag blij zijn als hij ten onrechte een slechte behandeling moet ondergaan, omdat hij voor God een zuiver geweten wil houden. 	 O Del raduila tume te rhevdina e dukh le vutuimaski ke tume keren e voia le Devleski, ai jinen pe leste.


Dit was voor hen aanleiding om stenen te pakken met de bedoeling Hem te stenigen. Maar Jezus ging weg en verliet de tempel. 	 Pe kodia line bax te shuden pe leste, numa O Jesus garadilo ai anklisto avri anda e tampla.


Maar er komt niets lelijks of slechts in; walgelijke mensen en leugenaars blijven er buiten. Alleen de mensen die in het levensboek van het Lam staan, mogen die stad binnengaan. 	 Nai kanchi kai si marime, vai nasul, vai xoxamlo sai zhal andre, numa ferdi kodoleske kai si les pesko anav ramome ande klishka le Bakriorhoski le Traioski.


Ze kwamen tot het besluit er het land van de pottenbakker voor te kopen. Het zou worden gebruikt als begraafplaats voor vreemdelingen, die in Jeruzalem stierven. 	 Dinepe duma ai ashshile te chinen le lovensa ek kimpo kai busholas "Potter's field" o than kai bichinel le phiria chikake, te gropon streinon.


De mensen stonden toe te kijken. En de Joodse leiders deden niets dan Hem bespotten en uitlachen. "Hij heeft anderen gered", hoonden ze. "Laten we nu eens kijken of Hij Zichzelf kan redden; of Hij werkelijk de Christus is." 	 O narodo sas kotse ai dikhelas. Ai le bare manush kai poronchin marenas mui lestar, phenenas, "Skepisardia kavren; mek te skepil pe pes, te si wo O Kristo, kai alosardia O Del."