Op de terugweg naar Kapernaüm liepen twee blinde mannen achter Hem aan. "Zoon van David!" schreeuwden zij. "Heb toch medelijden met ons!" 	 Sar zhalastar O Jesus, dui korhe linepe palal leste ai tsipinas, "Al tuke mila anda amende, Shav le Davidosko."


Weldra zou het Joodse Paasfeest beginnen. Daarom vertrok Jezus naar Jeruzalem. 	 Ai o dies O Baro le Zhidovongo pasholas, ai O Jesus gelo ando Jerusalem.


Op hen waren de woorden van de profeet Jesaja van toepassing: "Wie heeft geloofd wat wij vertelden? En wie heeft ingezien dat God Zijn hand in al deze wonderen had?" (B) 	 Eta, te pherdiol e vorba le profetoski o Isaiah, kai phendiasas, "Devla, kon pachaiape ande so phendem? Ai kaske O Kristo sikadia peski putiera?"


Maar de Joodse leiders werden jaloers. Zij haalden een paar leeglopers van de markt, die wel voor een relletje te vinden waren en brachten met hun hulp veel volk op de been. Het duurde niet lang of de hele stad was in rep en roer. Zij gingen naar het huis van Jason om Paulus en Silas te halen en aan de opgezweepte menigte over te leveren. 	 Le zhiduvuria kai chi pachanaspe ando Del nas lenge mishto, ai line pesa uni manushen kai nas lashe, kai kerenas baio mashkar o narodo, ai kerde bunto ando foro, ai gele ka kher ieke manushesko kai busholas Jason, ai rodenas kotse o Pavlo ai o Silas te anen le ka narodo.


Niemand doet een lamp aan en zet die ergens onder, waar hij niet te zien is. Nee, hij zet hem op een verhoging. Ieder die de kamer binnenkomt, heeft dan licht. 	 Khonik chi del iag ek lampo, ai te garavel les telai skafidi, numa thol les opral pe skafidi te del vediara savorhen kai si ando kher.


Mozes heeft u de wet gegeven. Maar niemand van u houdt zich eraan. Waarom probeert u Mij dan te doden?" 	 O Moses dia tume o zakono? Numa khonik anda tumende chi keren o zakono. Sostar roden tume te mudaren ma?"


Laat Uw Koninkrijk spoedig komen. Laat Uw wil op de aarde worden gedaan, net zoals in de hemel. 	 Chi amperetsia te avel. Chi voia te kerdiol pe phuv sar ando rhaio.


Ik weet dat niemand van u aan wie ik het Koninkrijk van God bekend heb gemaakt, mij meer zal zien. 	 Ai akana, zhanav ke chi mai dikhena murho mui, tume savorhe, tume kai sas mansa kana demas duma pa rhaio le Devlesko.


Maar voordat hij was uitgesproken, kwam er een lichtende wolk boven hen. Een stem uit die wolk zei: "Dit is mijn geliefde Zoon, de man naar mijn hart. Luister naar Hem." 	 Sar delas duma, iek nuvero kai strefialas avilo ai vuäaradia le, ai anda nuvero iek glaso phendias: "Kado si murho Shav kai si mange de sa drago, kai plachal ma de sa zurales; ashunen leste!"


Destijds toonde u de bereidheid om te helpen. U kunt dat nu in daden omzetten. Laat het enthousiasme niet verminderen en geef wat u hebt. 	 Ke tume sanas le perve, na ferdi te keren, numa kai mangenas te keren. Zhan angle akana, ai geton kodia buchi! Ai thon sa tumaro ilo te geton ke sar thodianas tumaro ilo te keren, so sa sas tumen.


Alle volken zullen voor Mij bijeen worden gebracht. Dan zal Ik hen van elkaar scheiden, zoals een herder de schapen en de bokken scheidt. 	 Angla leste avena chidine sa le thema, ai hulavela le manushen iek katar o kaver sar o pastuxo, hulavel le bakren katar le buzhne.


"Wilt U alstublieft meekomen om Uw handen op haar te leggen", smeekte hij, "dan zal ze beter worden en blijven leven." 	 ai dia duma zurales leske, phenel, "Murhi shei merel akana; aidi ai tho cho vas pe late, te avela sasti ai woi traiila.


En Hij bleef in Galilea, zoals Hij had gezegd. 	 Wo phendia lenge kadala vorbi ai beshlo ando Galilee.


Er staat namelijk in dat Abraham twee zonen had, één van zijn jonge slavin Hagar en één van zijn eigen, vrije vrouw Sara. 	 O zakono mothol ke o Abraham sas les dui shave, iek katar iek zhuvli kai sas phangli, ai iek katar iek zhuvli kai nas phangli.


De twee mannen trokken zich er niet veel van aan en bleven nog een hele tijd in de stad. Zij spraken vrijuit over Jezus Christus en de Here bevestigde wat zij zeiden door hen bijzondere dingen en vele wonderen te laten doen. 	 Numa o Pavlo ai o Barnabas beshle but vriama ando Iconium, ai denas duma ai chi daranas ai pachanaspe ando Del, O Del sikavela lenge ke so mothonas pa lesko lashimos, chacho sas, ai delas len e zor te keren semnuria ai mirakluria.


Ik, Johannes, ben uw broeder en deel in uw lijden terwille van het Koninkrijk van Jezus. Net als u blijf ik Hem trouw, dwars door alles heen! Ik was naar het eiland Patmos verbannen omdat ik de mensen op God had gewezen en hun verteld had wat ik over Jezus Christus wist. 	 Me, o Iovano, sim cho phral ando Del, ai chinuisardem tumensa pala O Jesus Kristo. Me ramos tumenge pa leski swunto amperetsia ai e rhavda kai O Jesus del ame, ai ame chi aterdios. Won thode ma pe izula kai busholas Patmos ke dem duma pa E Vorba le Devleski ai phendem lenge so zhanglem pa O Jesus Kristo.


Als hij ziet hoe zuiver u leeft en hoeveel ontzag u voor God hebt, zal hij zonder woorden voor de Here gewonnen worden. 	 ke dikhena sode tumaro traio vuzho lo ai ke respektin le Devles.


Maar Jezus, de Zoon van God, is onze grote hogepriester, Die naar de hemel is gegaan om ons te helpen; daarom moeten wij geen ogenblik aan Hem twijfelen. 	 Numa O Jesus O Shav le Devlesko si amaro Baro Rasha kai gelo ando rhaio te beshel le Devlesa, ai te zhutil amen te zhas ka Del. Shoxar chi aterdios te pachas ande leste.


Daaraan is te zien of u christen bent of niet. Ieder die zegt één met Christus te zijn, moet leven zoals Hij leefde. 	 Kodo kai mothol ke traiil le Devlesa, trobul te traiil sar traiisardia o Kristo.


Er bleef zelfs nog veel over: Zeven manden vol. En toch had een geweldig aantal mensen te eten gekregen: 4000 mannen, vrouwen en kinderen niet meegerekend! 	 Kodola kai xale sas shtar mi mursh, ai vi zhuvlia ai glate sas.


Toen zag en hoorde ik miljoenen engelen om de troon en ook de levende wezens en de ouderlingen. 	 Pale dikhlem ai ashundem le glasuria le bute milewoia angelonge. Won beshle anda punrhende kruglom o than kai beshel O Amperato ai kruglom le shtar zhigani zhuvindin ai le manush kai lenas sama le khangeria – elders. O numero lenge sas desh milewonia ai mai but ai mai but.


Eindelijk kwam hij naar buiten, maar hij zei niets. Hij kon geen woord uitbrengen. Uit zijn gebaren konden zij opmaken dat hij in het heiligdom een engel had gezien. 	 Kana anklisto avri nashti delas lensa duma, ai o narodo aliardia ke O Del sikadiasas leske vari so ande tampla. Wo sikavelas lenge le vastensa numa nashti delas duma.


dat wij ons hart niet voor Hem mogen toesluiten zoals het volk Israël deed. Zij keerden zich van Zijn liefde af. 	 na zuravos cho ilo, na zhas kontra O Del, sar tumaro phure dada kerde kai chi mangle le Devleski dragostia, ai marenas mui ande pusta kana wo zumadia le.


Hij viel op de grond en hoorde een stem: "Saul, Saul, waarom vervolgt u Mij?" 	 Pelo pe phuv, ai ashundia ek glaso kai motholas leske, "Saul, Saul, Sostar chinuis ma?"


Ze kwamen in Bethsaïda. Enkele mensen brachten een blinde man bij Jezus en vroegen of Hij hem wilde aanraken. 	 Antunchi wo avilo ande Bethsaida, ai andine ek korho manush ka Jesus, ai mangle les te azbal les.


Hij stond op en riep tegen de wind dat hij stil moest zijn. Tegen de golven zei Hij: "Kalm, wees rustig." De wind ging liggen en de golven bedaarden. Even later was op het water zelfs geen rimpeltje meer te zien. 	 O Jesus wushtilo ai dia mui pe barval, tsipisardia pe maria "Ash! Besh trankilo!" ai e barval kerdili bari hodina, ai o pai chi mai buntuilpe.


De Heilige Geest en wij hebben namelijk besloten u geen verdere verplichtingen op te leggen dan deze noodzakelijke dingen: 	 Ke O Swunto Duxo, ai ame mangliam te na thas pe tumende mai but pharimos de ferdi so trobul tumen te keren.


U weet zelf hoe wij bij u hebben geleefd. Daaraan kunt u een voorbeeld nemen. U hebt ons onze plicht zien vervullen. 	 Tume zhanen mishto sar trobul te keren saxe te len tume pala amende. Ke chi traiisardiam bi malades kana samas tumende.


Apollos was van plan naar Achaje te gaan en de christenen van Efeze vonden dat een goed idee. Ze schreven aan hun geloofsgenoten dat zij hem hartelijk moesten ontvangen. Nadat hij in Achaje was aangekomen, werd hij op een geweldige wijze door God gebruikt om de christenen daar te ondersteunen. 	 Mangelas te nakhel ande Achaia, le phral phende leske te zhal, ai trade iek lil kotse kal disipluria, kana avela te premin les mishto. Kana areslo kotse, lashi buchi kerelas mashkar kodola kai dinesaspe le Devleske katar o lashimos le Devlesko.


Het was dan ook niet verwonderlijk, dat er grote vreugde in de stad heerste. 	 Baro raduimos sas ando kado foro.


Wees toch op je hoede en bid. Anders zal de verleiding je te sterk worden. De geest is gewillig, maar het lichaam is zwak." 	 Len sama ai rhugin tume, te na peren ando zumaimos: o duxo mangel, numa o stato kovlo."


Heel hun aanhang werd gedood door het zwaard uit de mond van Hem, Die op het paard zit. En alle vogels deden zich tegoed aan hun vlees. 	 Ai le kolaver sas mudarde pala e sabia kai avilo avri anda o mui kodolesko kai sas po gras o parno, ai sa le chiriklia anda rhaio xale lengo mas.


Op een dag kwam Jezus daar ook. Hij was uit Nazareth gekomen om Zich door Johannes in de Jordaan te laten dopen. 	 Ande kodia vriama, O Jesus avilo andai foro Nazareth, kai si ando them Galilee, ai o Iovano boldia les ando pai Jordan.


Daarom ben ik nog steeds verhinderd naar u toe te komen. 	 Kodia aterdiardia ma butivar te zhav tumende.


Hoe kunt u dan zeggen: 'Kom, ik zal die splinter even uit uw oog halen.'? Met die balk in uw eigen oog ziet u immers niets? 	 Sar sai phenes che phraleske, Mek ma te lav e tsipliga anda chiri iakh,' kana tut si stilpo ande chiri iakh?


Gods bedoeling is duidelijk. Nu kan Hij door Christus Jezus de andere volken de zegen geven, die Hij ook aan Abraham had beloofd; en nu kunnen wij de Heilige Geest ontvangen door in God te geloven. 	 Ai sas kadia, saxke o swuntsomos kai O Del shinadia le Abrahamoske te avel dino vi kodolenge kai Nai Zhiduvuria katar O Jesus Kristo, ai te las katar o pachamos, O Swunto Duxo kai sas shinado katar O Del.


Petrus wist er niet goed raad mee. Hij vroeg zich af wat dat visioen kon betekenen. Op datzelfde moment stonden er enkele mannen voor de deur, die gestuurd waren door Cornelius. Zij hadden het huis van de leerlooier Simon gevonden en 	 O Petri delaspe goji so znachil kodia vizion kai dikhlia, eta le trin manush kai sas tradine katar o Cornelius phushenas te arakhen kai sas o kher le Simonosko, ai won vorta angla o wudar sas.


Christus heeft ook geleden. Hij is eenmaal voor onze zonden gestorven, als een onschuldige voor de schuldigen. Hij heeft dat gedaan om ons bij God terug te brengen. Maar hoewel Zijn lichaam gestorven is, is het door de Geest weer levend gemaakt. 	 Ke O Kristo mulo pala tumende, Wo mulo ferdi iek data pala le bezexa le manushenge, Wo kai sas lasho mulo pala le manush kai sas nasul, saxke te anel tume ka Del, ai mudarde les andek stato manushesko kai sas les, numa O Swunto Duxo zhuvindisardia les.


Hoewel zij het met plezier hebben gedaan, is het eigenlijk niet meer dan hun plicht. Zij hebben van de gelovigen in Jeruzalem iets geestelijks gekregen: het goede nieuws over Jezus Christus. Nu, dan moeten zij de gelovigen in Jeruzalem iets natuurlijks teruggeven: Een bijdrage in hun levensonderhoud. 	 Won mangle te keren kodia; numa chaches trobulas te keren kodole chorhenge kadia diela, ke le shave le Devleske le Zhiduvuria andai Jerusalem vulade pengo mishtimos kai dia le O Del kodolensa kai Nai Zhiduvuria, No kodola kai Nai Zhiduvuria trobul vi won te zhutin le ai te den le so trobul le katse pe phuv.


Neem geen geld mee, geen tas en zelfs geen extra schoenen. Ga recht op je doel af. 	 Na ingeren tumensa le love, chi gono, chi papucha; ai nai mothon kanikaske droboitu pa drom.


De Joden, vooral de Farizeeërs, zullen niets eten als ze niet eerst hun handen hebben gewassen. Dat hoort zo volgens hun oude traditie. 	 ke le Farizeanuria ai sa le Zhiduvuria shoxar chi xan bi te xalaven penge vas. Won keren o zakono le phurenge.


Wie voor een wedstrijd traint, ontzegt zich van alles; een sportman voor een erekrans die verwelkt, maar een gelovige voor een erekrans die nooit verwelkt. 	 Sa kodola kai zumaven keren but dieluria, chinuin, keren sakadia kashte te nirin le konona kai rimolpe; numa ame keras kodia le konona kai chi rimolpe.


Het is precies zoals beschreven staat in het boek van de profeet Jesaja: "Luister, Ik stuur mijn bode voor Mij uit om de weg gereed te maken." (a) 	 Ande klishka le profetoski sar ramosardia o Isaiah, O Del phenelas pa Iovano. Ashun! Tradava murho sluga mai anglal tutar te lasharel o drom tumenge.


Tegelijk met Hem werden twee misdadigers gekruisigd, de een links en de ander rechts van Hem. 	 Ai lesa won karfosarde dui chor, iek ka lesko chacho vas, ai iek ka lesko stingo.


Petrus zei spontaan: "Here, wat geweldig dat wij hier zijn! Zal ik drie tenten maken? Eén voor U, één voor Mozes en één voor Elia?" 	 Antunchi o Petri dias duma ai phendias, "Jesus, Gazda, mishto ke sam katse! Te mangesa, anzaras trin tseri, iek tuke, iek le Mosesoske, ai iek le Elijahaske."


Want wij horen dat er sommigen onder u zijn die hun plichten niet vervullen. Zij werken niet, maar houden zich bezig met zaken die hun niet aangaan. 	 Ame dasas duma tumensa kadia ke ashundiam ke uni anda tumende kandine le ai chi keren kanchi, ferdi amimpe kal kolavrenge dieli.


Maar wie niet liefheeft, kent God niet; want God is Zelf liefde. 	 Numa kodo kai nai les dragostia ando ilo, chi zhanel le Devles, ke O Del si dragostia.


Ik zag een beest uit de zee opkomen, dat tien horens en zeven koppen had. Op elk van zijn horens stond een kroon en op zijn koppen stonden beledigingen tegen God. 	 Ai beshlem anda punrhende pe chishai po berego la mariako. Ai dikhlem ek zhungalo zhigeni wushtel andai maria, sas les efta shere ai desh shinga, ai pe leske shinga sas desh kononuria, ai sas ramome po swako shero le anava zhungale. Swako anav marelas mui lestar ai zhal kontra le Devles.


"Sta op!" riep hij hem toe. "Ga recht op uw voeten staan!" De man sprong op en begon te lopen. 	 O Pavlo tsipisardia zurales, "Wushti opre pe che punrhe." Ai wushtilo strazo ai phirdia.


"Het Koninkrijk van de hemelen lijkt op een koning die de bruiloft van zijn zoon voorbereidde. 	 "E amperetsia le rhaioski si sar iek amperato kai kerdias abiav peske shaveske.


"Een boer zaaide koren op zijn land. Bij het zaaien viel er wat zaad langs de weg en de vogels kwamen het oppikken. 	 Ai sar shudelas le sumuntsi pe phuv, uni pele pasha drom, ai le chiriklia avile ai xale le.


De vijfde engel goot zijn schaal uit over de troon van het beest, waardoor het in het koninkrijk van het beest vreselijk donker werd. De mensen hadden zo'n pijn, dat zij zich op de tong beten. 	 O panshto angelo shordia katar leski saxanitsa po than kai o zhungalo zhigania beshel sar amperato. Leski amperetsia sas shudini ando tuniariko. Kodola kai luvudisarde les dindarde lenge shiba ke dukhalas le kadia but.


Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Voor een rijke is het bijna onmogelijk om in het Koninkrijk van de hemelen te komen. 	 Porme O Jesus phendia peske disiplonge, "Phenav tumenge o chachimos, trutno ek barvale manusheske te zhal ande amperetsia le rhaioski.


Het gezicht van de man betrok. Verdrietig ging hij weg, want hij was erg rijk. 	 Kana o terno manush ashundia kodia tristosailo ai gelotar, ke but barvalimos sas les.


Zelfs Simon geloofde wat Filippus zei en liet zich dopen. Hij liep steeds achter Filippus aan en viel van de ene verbazing in de andere, door de wonderlijke dingen die hij voor zijn ogen zag gebeuren. 	 O Simon, vi wo pac haiape, ai kana boldiape, phirelas le Filiposa, ai dikhelas ai chudelaspe katar le mirakluria ai le bare semnuria kai kerdionas.


Weer anderen grepen de knechten van de koning en mishandelden hen. Sommigen zo erg dat ze stierven. 	 Ai le kolaver thode o vas pe leske slugi, marde mui lendar, darade le ai mudarde le.


Daarna goot Hij water in een kom en begon de voeten van Zijn discipelen te wassen. Hij droogde ze af met de doek die Hij om Zijn middel had. 	 Pala kadia shordia pai ande iek balai, ai thodiape te xalavel le punrhe le disiplonge, ai te kosel le la pishtiriasa kai phandiolas pe lasa.


De nacht voordat hij zou terechtstaan, lag Petrus tussen twee soldaten in te slapen. Hij was met twee kettingen aan hen vastgemaakt. Voor de deur van de cel stonden ook nog twee soldaten op wacht. 	 Iek riat mai anglal kai o amperato Herod zhalas te angerel le Petres angla narodo, o Petri sovelas ai phanglo sas dui lantsonsa mashkar dui ketani; ai aver ketani lenas sama angla wudar katar e temnitsa.


Jezus antwoordde: "U leert de Joden hoe zij met God en hun medemensen moeten leven. Begrijpt u niet wat Ik zeg? 	 O Jesus dia les atweto ai phendia leske, "Tu san ek gazda anda Israel, ai chi zhanes kadala dieli?


Zij lieten Petrus en Johannes binnenbrengen en vroegen hun: "Door welke kracht of namens wie hebt u dit gedaan?" 	 Andine mashkar pende le Iovanos ai le Petres, ai phushle "Katar kaski putiera, vai ando kasko anav, kerdian tume kodola bucha?"


Maar wat een mens zegt, komt van binnenuit. Uit zijn hart. 	 Numa so anklel anda mui avel anda ilo; ai kodia si kai kerel andal manush marime angla Del.


Leer uw eigen verlangens opzij te zetten en geduldig vol te houden, zodat u God kunt dienen. 	 ai porme thon zor te aven manush kai chi xoliavon; ai porme te aven manush kai rhevdin; ai porme te keren so mangel tumendar O Del;


Er werd een bord aan het kruis bevestigd, waarop Pilatus had laten schrijven (in het Hebreeuws, Latijn en Grieks) "Jezus van Nazareth, de Koning van de Joden." 	 O Pilate ramosardiape vari soste, ai thodia po trushul, ai kodo ramomos motholas, "O JESUS ANDAI NAZARETH, O AMPERATO LE ZHIDOVONGO."


Als iemand zich tegen het gezag verzet, verzet hij zich eigenlijk tegen God. En het is dan ook zijn eigen schuld als hij gestraft wordt. 	 Kon godi chi mangel te lelpe pala zakono chi lelpe pala zakono kai meklia O Del: ai kodola kai chi lenpe pala zakono anena e kris pe pende.


Ja, Vader, want zo hebt U het graag gewild." 	 Anda kodia, murho Dat, naisiv tuke ke chi voia sas te kerdiol kadia.


Ik ben Zelf de ene Getuige. De ander die voor Mij getuigt, is mijn Vader Die Mij gestuurd heeft." 	 Me phenav pa mande, ai vi O Dat kai tradia ma phenel pa mande."


Aan de andere kant: Als de Israëlieten tot geloof komen, zullen zij weer op de boom worden geënt. Ja, God kan dat! 	 Ai te mangena le Zhiduvuria te boldenpe karing mande, ai te pachanpe, aven astarde kotse kai sas astarde mai anglal, ke O Del si les e putiera te astarel le palpale.


Met dat soort dingen vullen de ongelovigen hun leven. Uw hemelse Vader weet heel goed wat u allemaal nodig hebt. 	 Ke kodia roden le manush kai chi zhanen le Devles, numa tumaro Dat kai si ando rhaio, zhanel ke trobul tumen sa kadala dieli.


Maar Hij antwoordde: "Kom, wij gaan naar andere dorpen en steden hier in de buurt. Dan kan Ik de mensen daar ook over het goede nieuws van God vertellen. Daarvoor ben Ik immers gekomen." 	 O Jesus phendia lenge, "Aventar, trobul te zhas ande aver gava kai si pashe te sicharav E Vorba le Devleski, ke sostar avilem."


De duivel zei: "Als U de Zoon van God bent, zeg dan tegen deze steen dat hij een brood moet worden." 	 Antunchi o beng phendia leske, "Te san tu O Shav le Devlesko, phen kadale bax te kerdion manrho."


Denk goed na en probeer te ontdekken wat de Here van u verlangt. 	 Anda kodia, na aven dzile, numa thon zor te haliaren sar O Del mangel te keren.


"Dat zal Ik u vertellen", antwoordde Jezus, "als u Mij eerst antwoord geeft op deze vraag: 	 O Jesus phendia lenge, "Vi me akana phushav tumendar ek divano, ai te phenena mange, antunchi me phenav tumennge katar che putiera kerav so kerav.


"Martha, Martha", antwoordde Jezus. "Wat maak je je toch druk! In het leven heb je niet zoveel nodig. Eigenlijk maar één ding. Maria heeft dat ene ontdekt en het zal haar niet worden afgenomen." 	 O Jesus phendia lake, "Martha, martha, nekezhis tu ai mishtis tu pala but dieli.


Zo zult u de zwaardere kost nooit kunnen verdragen. Die zwaardere kost is voor hen die goed en kwaad uit elkaar kunnen houden. Zij kunnen opgroeien tot volwassen christenen. 	 Numa xabe si pala o manush. O manush kai barilo ando Del, wo haliarel so si vorta ai so nai vorta.


Zij jubelde het uit en zei tegen Maria: "Jij bent de gelukkigste vrouw van de hele wereld. Jouw kind is heel bijzonder in de ogen van God. 	 Ai tsipisardia zurales. "O Del swuntsosardia tu mai but ke sar sa le zhuvlia ai lesko swuntsomos beshel pe glata kai avela tu!


Toen zag ik hoog in de lucht een arend vliegen en hij schreeuwde: "Och, hoe verschrikkelijk zal het voor de mensen op de aarde zijn, wanneer de drie andere engelen op hun bazuin blazen!" 	 Ando murho vizion, dikhlem ek baro vulio vurial ando cheri, ando baro glaso phendia, "Baio! Baio! Si baio kodolenge kai traiin pe phuv, kana le kaver trin angeluria phurden lenge tuturazi!"


Het is zelfs zo dat wie niet als een kind in het Koninkrijk van God gelooft, er nooit kan komen." 	 Chachimasa phenav tumenge, "Kon godi kai chi primil e amperetsia le Devleski sar ek glata, nashti dela ando rhaio."


De man zei: "Dat heb ik toch al verteld? U luistert gewoon niet. Waarom wilt u het anders nog een keer horen? Of wilt u soms ook discipelen van Hem worden?" 	 Phendia lenge, "Phendem tumenge iek data, ai chi ashundian mande. Sostar mai mangen te ashunen? Vi tume mangen te aven leske disipluria?"


Jezus antwoordde: "Dat geloof je omdat Ik zei dat Ik je onder de vijgeboom zag zitten? Je zult nog grotere daden zien! 	 Phenel leske, Chachimasa, chachimasa, phenav tumenge chachimos, dikhena o cheri phuterdiol, ai le angeluria le Devleske anklen ai hulen tele po Shav le Manushesko.


Nadat zij dat hadden gehoord, werden zij gedoopt in de naam van de Here Jezus. 	 Pe kodola vorbi, bolde sas ando anav le Devlesko O Jesus.


Hij houdt het hele gebouw bijeen. Wij vormen samen met Hem een heilige tempel voor God, een tempel die steeds groter wordt. 	 Wo si kai ankerel e zor pe so godi kerdilia, ai wo bariarel te kerdiol iek khangeri Swunto ando Del.


Om twaalf uur werd het donker in het hele land. Dat duurde een uur of drie. 	 Kal desh u dui po mashkar le diesesko avilo, tuniariko sas pe sa e lumia zhi kai trin chasuria.


Als je komt, vergeet dan niet de mantel mee te brengen die ik in Troas bij Carpus heb laten liggen. Neem ook de boeken en vooral de perkamenten mee. 	 Kana avesa, an mange e raxami kai meklem ando Troas ka Carpur; ai an mange vi le klishki, ai mai but an o ramomos pe morchi le bakrengo kai si phangle.


"Als je je vader en moeder eert, zal het je goed gaan en zul je een lang leven hebben." 	 O shinaimos si: "Te respektis che dades ai cha da, tu traiis lungo vriama pe phuv ai avel tu but mishtimos."


Een Kananese vrouw, die daar woonde, kwam naar Hem toe en zei smekend: "Here, Zoon van David, heb medelijden met mij. Mijn dochter is in de macht van een boze geest." 	 Ek zhuvli kai avili anda Canaan delas mui, "Al tuke mila anda mande! Gazda, Shav le Davidosko. Murhi shei chinuil zurales ke beng ande late."


Maar vergeet nooit dat in het leven met de Here de vrouw niets is zonder haar man en de man niets zonder zijn vrouw. 	 Numa ando Del e zhuvli nai bi le murshesko ai o mursh nai bi la zhuvliako.


Omdat zij op God vertrouwden, hebben zij koninkrijken onderworpen en rechtvaardig geregeerd en kregen zij wat God hun had beloofd. Zij hebben de muil van leeuwen toegesloten. 	 Sas pala lengo pachamos kai nirisarde le marimata andel aver thema. Won poronchinas mishto, premisarde so O Del shinadia lenge, won phandade le muia le lioneske,


Jezus kwam in het huis van Petrus en zag dat Petrus' schoonmoeder met koorts in bed lag. 	 Kana O Jesus gelo ka Petri ando kher, dikhlia leska sakra pashliolas, ke phabolas.


Als Ik niet dezelfde wonderen doe als mijn Vader, hoeft u Mij niet te geloven. 	 Chi pachan ma, antunchi, te na kerava le buchia murhe Dadeske.


Toen de man dat hoorde, ging hij heel verdrietig weg, want hij was erg rijk. 	 Kana kodo manush ashundia kodia, nekezhisailo; ke defial barvalo sas.


En zelfs als Ik het wel zou doen, zou mijn oordeel zuiver zijn. Want Ik oordeel niet alleen. Ik oordeel samen met de Vader, Die Mij gestuurd heeft. 	 Ai te dava kris, murhi kris chachila; ke chi sim korkorho; numa O Dat tradia ma, mansa lo.


Ik vraag U niet hen uit de wereld weg te nemen, maar hen te beschermen tegen de duivel. 	 Me chi rhugiv ma te les le andai lumia, numa me mangav tu te arakhes le katar o nasulimos.


En het oordeel houdt in dat de overheerser van deze wereld al geoordeeld is. 	 pai kris, ke o baro kadala lumiako dino lo pe kris.


Niet ver van de plaats waar Jezus gekruisigd was, lag een tuin. In die tuin was een nieuw graf, waarin nog nooit een dode had gelegen. 	 Ai sas iek sado pe kodo tsan kai sas O Jesus karfome; ai ande kodo sado sas iek nevo greposhevo, kai inker khonik nas thodino andre.


Stelletje sluwe slangen! Hoe kunnen slechte kerels als u iets goeds zeggen? 	 Tume vitsa sapenge, sar sai den duma lashimos, kana san nasul? Ke so ilo si pherdo, kodia del duma o mui.


Maar als u moeite hebt om de zonde het hoofd te bieden, moet u niet zeggen dat God u in de verleiding brengt. God heeft nooit de neiging iets slechts te doen en Hij brengt niemand in verleiding. 	 Kana si vari kon zumado, chi trobul te mothol, " O Del zumavel ma." Ke O Del nashtil te avel zumado katar o nasulimos, ai chi zumavel chi wo kanikas.


"Ere zij God in de hoge", zongen zij. "Vrede op aarde bij de mensen die naar Zijn wil leven." 	 "O barimos ka Del ke si ando rhaio, ai leski pacha dinila pe phuv kal manush kai si leske drago!"


Ik zou veel over u kunnen zeggen en u veroordelen. Maar dat zal Ik niet doen. Ik vertel de wereld alleen wat Ik gehoord heb van Hem, Die Mij gestuurd heeft. Hij spreekt de waarheid." 	 "Sar phendem tumenge ando gor. But dieli si ma te phenav pa tumende, ai te kerav kris pa tumende. Numa kodo kai tradia ma si chacho, ai phenav la lumiake ferdi so ashundem lestar."


Als wij geloven dat Christus voor ons allen gestorven is, moeten wij ook geloven dat wij (wat ons oude leven betreft) gestorven zijn. Hij is gestorven, opdat allen die van Hem eeuwig leven kregen, niet langer voor zichzelf zullen leven, maar voor Christus, Die voor hen gestorven en weer levend geworden is. 	 Wo mulo savorhenge, saxke kodola kai traiin te na mai traiin penge, numa kodoleske kai mulo ai zhuvindisailo lenge.


Door deze woorden kregen de Joden weer verschil van mening. 	 Anda kodia le Zhiduvuria chi haliarenas mashkar pende pala kadala vorbi, ke chi pachan iek fielo.


Hij antwoordde: 'Vriend, ik heb u toch niets tekort gedaan! Hadden we niet afgesproken dat u voor een dagloon bij mij zou komen werken? 	 Numa wo dias atweto ai phendias ieskeske, "Vortakona, chi kerav tusa nasul, chi ashilian mansa pe iek pena?


Petrus heeft ons verteld hoe God voor het eerst mensen van een ander volk benaderde om hen tot Zijn volk te maken. 	 O Simon phendia sar O Del mai anglal dikhlia pe thema, ai te alol mashkar lende narodos kai ingeren la lesko anav.


Ik denk niet dat ik daarin al geslaagd ben, broeders, 	 Nichi, murhe phral, chi gindiv ke lem vunzhe kodo mishtimos; numa kerav iek diela, bustrav so si pala mande, ai thav zor te aresav kal dieli kai si angla mande.


Dit zei Jezus terwijl Hij de mensen toesprak in het gedeelte van de tempel waar de collectekisten stonden. Hij werd niet gevangen genomen, omdat het Zijn tijd nog niet was. 	 O Jesus phendia sa kodala vorbi, kana sichardia ande tampla, po than kai thon le love. Ai khonik chi thode vas pe leste, ke lesko chaso chi avilosas inker.


Want u weet het! Toen hij die rechten terug wilde hebben, was het te laat; het hielp niets dat hij huilde van spijt. Houd daar dus rekening mee. 	 O Esau sas o mai phuro phral ai sas les o mishtimos, numa xasardia les. Ai mai palal kana wo manglia lesko mishtimos palpale, sas pra pozno, vi te roven le asuensa le keinimaske. Seren tume, ai arakhen tume.


Hij werd begraven en is op de derde dag weer levend gemaakt, wat ook in de Boeken stond. 	 Ke sas gropome, ai zhuvindisailo o trito dies sar phenel o ramomos.


Luister goed, een knecht is niet de meerdere van zijn baas en een boodschapper niet van wie hem gestuurd heeft! 	 Chachimasa, chachimasa, phenav tumenge, e sluga nai mai bari sar pesko Gazda; chi o manush kai si tradino nai mai baro katar kodo kai tradia les.


Dan zult u groeien en in leven blijven. U hebt reeds ervaren hoe goed de Here is. 	 Ke E Vorba le Devleski mothol, "Ke zumadian anda lashimos le Kristosko."


Ik schrijf u dit allemaal, vrienden, omdat uw zonden vergeven zijn door wat Christus voor u heeft gedaan. 	 Me ramov tumenge, murhe shave, ke tumare bezexa iertime le pala anav le Kristosko.


Jezus antwoordde: "Dat hadden jullie niet mogen doen. Want wie niet tegen ons is, is voor ons." 	 "Na aterdiaren les: O Jesus phendia leske ai le kolaver disipluria, "Ke kon chi rimol tumaro zakono tumensalo."


Jezus antwoordde: "Wat Ik u leer, heb Ik niet van Mijzelf, maar van God. Hij heeft Mij gestuurd. 	 O Jesus phenel lenge, "O sicharimos kai dav nai murho, numa avel katar O Del kai tradia ma.


Daarom houd ik ook niet op God voor u te danken, want ik heb gehoord hoe groot uw geloof in de Here Jezus en uw liefde voor alle christenen is. 	 Anda kodia akana kai ashundem pa tumaro pachamos karing O Del O Jesus ai tumari dragostia sa kodolenge kai si le Devleske.


Jezus raakte de man aan. "Ik wil het", zei Hij. "Word weer gezond." Hij had het nog maar net gezegd of de melaatsheid was verdwenen. 	 O Jesus anzardias o vas, thodia o vas pe leste, ai phendia, "Mangav, av vuzho!" Ai strazo vuzhilo andai leprosi.


Deze Geest in ons is een borg voor wat God ons allemaal zal geven als Hij ons, Zijn eigen volk, zal verlossen. Een reden temeer om Hem te eren voor Zijn grootheid. 	 O Swunto Duxo sas dino amenge pala so O Del shinadia peske narodoske sar barvalimos, ai wo shinavel amenge ke O Del dela te na mai aven vov si phangle, kodola kai si leske, luvudin lesko barimos.


Maar Ik zeg: Als u zich van uw vrouw laat scheiden zonder dat zij met een andere man gemeenschap heeft gehad, drijft u haar tot overspel. En wie met een weggezonden vrouw trouwt, pleegt overspel. 	 Numa me phenav tumenge, kon godi mekela peska rhomnia, ai te na avela ke kurvisaile, wo kerel la te kerel bezex te mai meritila; ai kudo kai ansurilape zhuviliasa kai aver meklias vi wo kerel bezex."


Samen met Maria, zijn zwangere vrouw, verliet hij Nazareth in Galilea om zich te laten inschrijven. 	 Gelo vi wo te ramol pe la Mariasa, kodia kai sas tomnime pala leste.


Op dat moment zat er een beruchte misdadiger in de gevangenis. Barabbas heette hij. 	 Sas phandado antunchi iek kai zhangloliaspe ke de sa nasul lo, lesko anav sas Barabbas.


Uw zilver en goud zijn waardeloos geworden. Omdat u het renteloos hebt laten liggen, zult u erdoor worden aangeklaagd; en u zult erdoor worden verteerd als door een vuur. Al die ellende hebt u zelf opgespaard voor de dag van het grote oordeel. 	 Tumaro sumnakai ai tumaro rup rhuzhinime le; ai kodia rhuzhina sikavela ke doshale san, ai cherniarel la tumaro stato sar e iag. Tume chidian barvalimata ande kadala dies le palune.


God had Abraham namelijk beloofd: "Volgend jaar kom Ik terug en dan zal Sara een zoon krijgen." (a) 	 Ke eta so phendia O Del kana shinadia, "Kana avela e vriama avava palpale ai Sarah avela la iek shav.


De Geest leidde Hem naar de woestijn van Judea waar Hij veertig dagen bleef. Daar probeerde de duivel voortdurend Hem te verleiden om naar hem te luisteren. Al die tijd at Jezus niets en op het laatst kreeg Hij veel honger. 	 Kotse zumadia les o beng shtarvardesh dies ai chi xalia kanchi sa kodola dies, ai kana nakhle kodola dies bokhailo.


God heeft mij de taak gegeven dit overal bekend te maken. Dat is een geweldig voorrecht! Ik kan het alleen maar omdat God zo goed is mij er steeds weer de kracht voor te geven. 	 Kerdilem ek pasturi te angerav e lashi viasta palai podarka kai O Del anda pesko lashimos dia ma ande peski putiera.


Hij herinnerde hen aan allerlei gedeelten uit de boeken van Mozes en de profeten. Hij legde hun uit wat ze betekenden en wat ze over de Christus zeiden. 	 Porme phendia lenge so sas phendo pa leste ande Vorba le Devleski, de katar o Moses zhi ka sa le profeturia.


Als er geschilpunten zijn die het dagelijks leven betreffen, kan zelfs de minste uit de gemeente daarover rechtspreken. 	 Kana si tume vari so kai nai mishto mashkar tumende pe kado traio, ai kai san le manush la khangeriake na vi le manushen te keren tumenge kodia kris.


Hij was er absoluut van overtuigd dat God kon doen wat Hij beloofd had. 	 Pachalaspe zurales ke O Del si les e putiera te kerel so shinadia.


Wie bekend wil worden, kan niet achter de schermen blijven. Als U werkelijk zo groot bent, laat het dan aan de wereld zien." 	 Khonik chi garavel so kerel te mangel te sikadiol. Te keres kadalendar dieli, sikav tu ka sa la lumiake!"


Paulus ging midden op de Areopagus staan en zei: "Mannen van Athene, aan alles in de stad zie ik dat u buitengewoon godsdienstig bent. 	 Antunchi o Pavlo beshlo ande punrhende po plai bushol 'Mars', ai phendia lenge, "Tume kai san andai Athens, me dikhav ke tume san manush kai roden le zakonuria le devlenge ande soste godi.


Er zijn mensen onder u die zeggen: "Vandaag of morgen gaan we naar die en die stad om zaken te doen. Wij zullen er een jaar blijven en goed winst maken." 	 Ashunen mande akana! Tume kai mothon, "Adies vai terhara zhasa ande kutari foro, ai beshasa kotse iek bersh. ai kerasa buchi te nirisaras love."


Omdat zij dat zegt, zal zij op één dag door allerlei rampen worden overvallen: Door honger, dood en ellende; en zij zal door het vuur verteerd worden. Dat is de straf die de Here, de sterke God, haar geeft. 	 Pala kodia, le baiuria la martiake ai nekazo ai nai xabe avena lake, sa kerdiona po iek dies. Woi phabola la iagasa. Ke O Del si e putiera ai wo phenel, woi si doshali."


Als ons geweten ons niet aanklaagt, vrienden, kunnen wij vol vertrouwen naar God opkijken. 	 Murhe vortacha, te na dosharela ame amaro ilo, ame sai mangas ame katar O Del bi darako.


Heb ik er verkeerd aan gedaan u het goede nieuws van God te brengen, zonder er iets voor te vragen? Was het fout dat ik mij op die manier vernederde om u te verhogen? 	 Kana andem tumenge e lashi viasta le Devleski ivia kerdem kodia; meklema man tele saxke te vazden tume. So aliaren ke shubisailem kai kerdem kadia?


Als u denkt dat u nooit zover zult gaan, moet u oppassen om niet te zondigen. 	 anda kodia kodo kai gindilpe ande punrhende te arakhelpe te na perel.


Jij bent Petrus. Op deze rots zal Ik mijn Gemeente bouwen. De poorten van het dodenrijk zullen nooit macht over haar krijgen. 	 Ai me phenav tuke: ke tu san o Petri, ai pe kado bax vazdav murhi khangeri, ai le vurotsi le iadoske chi avela le putiera pe late.


Ik heb jullie macht gegeven over al de krachten van de vijand. Jullie zullen slangen en schorpioenen vertrappen. Niets, werkelijk niets, zal jullie kwaad doen. 	 Ashun! Dem tume e putiera te phiren pel sapa ai le Skorpionki, ai pe sa e putiera le duzhanoske; ai kanch nashti dukhavela tumen.


Daar kwamen de hoofdpriesters en leidende Joden bij hem met hun verhalen over Paulus. 	 Kotse o baro rashai ai o baro anda le Zhiduvuria phende leske le dosha kai si le po Pavlo. Mangle les katar o Festus.


Hij is al geweest, maar niet herkend. De mensen hebben hem slecht behandeld. En het duurt niet lang meer of zij zullen ook Mij veel leed aandoen." 	 Numa phenav tumenge, o Elijah vunzhe avilo, numa le manush chi prinzharde les, ai kerde lesa so godi mangle. Sa kadia O Shav le Manushesko si te avel chinuime lendar."


Maar commandant Lysias greep toen in en heeft hem met geweld bij ons weggehaald. 	 numa o baro le ketanengo o Lysias kana avilo, lia les anda amare vas ai xaliape amensa.


Nee, God heeft alle verschillende delen in een lichaam gezet, zoals Hij het goed vond. 	 Akana O Del thodia sa le kotora ando stato sar manglia, te savorhe avilino.


Wie zuiver van hart is, ziet in alles het goede en zuivere. Maar wie in zijn hart slecht en onbetrouwbaar is, ziet in alles het slechte; want alles wat hij ziet en hoort, wordt door zijn verkeerde gedachten en zijn opstandige hart besmet. 	 Swako fielo vuzho le manushenge kai si vuzhe; numa kanchi nai vuzho kodolenge kai nai vuzhe ai kai chi pachanpe, ke lenge goji ai lenge ginduria nai vuzhe.


Zijn ouders antwoordden: "Dit is onze zoon en hij is blind geboren. 	 Leske dat ai dei phende, "Ame zhanas ke si amaro shav, ai zhanas ke arakhadilo korho.


Omdat hij zelf een mens is, kan hij andere mensen vriendelijk tegemoet treden, ook al zijn zij afgeweken en onwetend. 	 O rasha si ek manush ai univar si kovlo. Wo si lasho kodolensa kai chi zhanen ai shubinpe, ke wo zhanel sar te zhutil le kai chi keren vorta.


Op dat moment zal er een zware aardbeving komen. Een tiende deel van de stad zal volledig verwoest worden en 7000 mensen zullen omkomen. De mensen die het er levend afbrengen, zullen niet weten waar zij het zoeken moeten en de God van de hemel eren. 	 Strazo e phuv izdraia zurales, o deshto partia le forosko pelo, ai efta mi zhene sas mudarde, ai le manush kai nas mudarde sas le ek baro dar ande lende, ai dine o luvudimos ka O Del le rhaiosko.


Ik hoorde een stem uit de hemel zeggen: "Schrijf op: Gelukkig zijn de doden die van nu af in het vertrouwen op de Here sterven." "Inderdaad", zei de Geest, "zij zullen van hun zwoegen uitrusten en het loon krijgen dat hun toekomt voor al het werk dat zij hebben gedaan." 	 Porme ashundem ek glaso anda rhaio, phenelas, "Ramos kadala vorbi, 'De akanara kodola kai si mule, kodola kai si murhe avena raduime.'" "E" phenel O Duxo, "Won hodinin katar lenge buchi. Sa le lashe dieli kai kerde lenape pala lende."


Elk vlees is niet gelijk; er is verschil tussen het vlees van mensen, vee, vogels en vissen. 	 Swako mas nai iek mas, numa aver si o mas le manushenge, aver si le shtare punrhenge, aver le chirikliange, aver le masenge.


Iemand bij Jezus aan tafel hoorde dit en zei: "Wat moet het heerlijk zijn in het Koninkrijk van God te komen!" 	 Iek anda kodola kai sas kai skafidi kana ashundia kadala paramichi phendia leske, "Raduime kodo kai xala manrho ande amperetsia le Devleski."


Want u moet u samen met mij verheugen. 	 Ai tume trobul te raduin tume ai te hulaven mansa tumaro raduimos.


Wij geloven dat God voor ons zal zorgen. Dat is hetzelfde wat een van de psalmschrijvers zei: "Ik geloof en daarom spreek ik." (a) 	 E Vorba le Devleski mothol, "Pachaie ma, anda kodia dem duma." Vi ame ande sa kodo duxo pachamasko pachas ame, ai anda kodo das duma.


"Mannen van Israël, help! Dit is de man die overal ingaat tegen ons volk, onze wet en onze tempel. En nu heeft hij ook nog Grieken in de tempel gebracht en daarmee dit heilige gebouw ontwijd!" 	 "Tume kai san anda Isarel, zhutin! Kodo si o manush kai del duma bi malades pal Zhiduvuria ai amaro zakono le Mosesosko, ai pa kadia tampla, ai akana angerdias le Grekuria ande Swunto than, Ai kadia tampla mai nai vuzhi."


En de engel zwaaide met zijn sikkel over de aarde en haalde de wijnoogst binnen. Hij gooide alle druiven in de grote wijnpers van Gods toorn, die buiten de stad stond. 	 Ai o angelo shindia le krenzhi katar e phuv, ai thodia e fruta ando baro than kai keren e mol, pherdo sas e xoli le Devleski.


Ik heb hun dezelfde eer gegeven als U Mij gegeven hebt, om hen zo één te laten zijn als U en Ik. 	 Me dem le o luvudimos kai dian ma, saxke te aven vi won iek, sar ame sam iek:


"Maar jullie mogen niets meenemen voor onderweg", zei Hij. "Geen wandelstok, geen tas, geen eten, geen geld, zelfs geen extra mantel. 	 Porme phendia lenge, "Na len kanchi tumensa kai zhan; chi rhai, chi gono, chi manrho, chi love, chi dui raxamia.


De koning was woedend en stuurde hem naar de folterkamer. Daar moest hij blijven tot de laatste cent betaald was. 	 Ande xoli lesko gazda thodias les ande temnitsa zhi pon pochinal so godi kamelas.


Maar dit gebeurt allemaal om in vervulling te laten gaan wat de profeten hebben geschreven." Daarop lieten alle discipelen Hem in de steek. Zij maakten dat ze wegkwamen. 	 Numa sa kado kerdilo, kashte o ramomos le profetongo te pherdiol." Antunchi sa le disipluria mekle les, ai rhispisaile.


"Waar Ik heenga, daar kunt u niet komen?" vroegen de Joden verwonderd. "Zou Hij soms zelfmoord willen plegen?" 	 Le Zhiduvuria phende, "Zhala wo te mudarelpe? Ke phenel, "Ke nashti aven kai me zhav."


Een sterke engel pakte een steen zo groot als een molensteen en gooide die in zee. "Zo zal de grote stad Babylon met één zwaai weggegooid worden", zei hij. "Zij zal voorgoed van de aardbodem worden weggevaagd. 	 Porme ek zuralo angelo lia o bax o baro sar kodola kai licharen e jiv. Wo shudia o baro bax ande maria, phenelas, "Kodo baro ai zuralo foro, Babylon, avela shudino tele sar kodo bax, ai shoxáar chi iek data chi avela arakhardo.


Vader, Uw naam krijgt alle eer." Er kwam een stem uit de hemel: "Ik heb Hem alle eer gegeven en Ik zal Hem nog eens alle eer geven!" 	 "Murho Dat, luvudisar chiro anav!" Ai iek glaso dia duma anda o rhaio, phenelas, "Bariardem les, ai mai luvudiva les."


"Toch is het zoals Ik zeg. Als iemand na zijn natuurlijke geboorte niet ook geestelijk geboren wordt (A), kan hij onmogelijk in het Koninkrijk van God komen. 	 O Jesus phendia, "Chachimasa, chachimasa, phenav tuke, khonik nashti zhal ando rhaio le Devlesko te na kerdiola anda pai ai anda Swunto Duxo.


hielden zij zich aan wat hij zei, zowel groot als klein. "Deze man is geweldig!" werd er gezegd. "Gods kracht is in hem." 	 Ashunenas leste mishto, ke de dumult chudinas le narodos le buchansa kai kerelas.


Hij zal een bijzondere man zijn, met dezelfde geest en kracht als de profeet Elia. Hij mag de mensen erop voorbereiden dat de Christus komt. Hij zal hun leren God lief te hebben zoals hun voorouders deden en te leven zoals God het wil." 	 Wo zhala mai anglal lestar le duxosa ai la putierasa le profetoske o Elijah te thon pale andek than le daden ai le shaven ai te anen palpale kodolen kai chi pachaie o mui ka goji le manushenge kai sas chache; wo lasharela narodos vorta angla Del."


De Here is de Geest, Die leven geeft en waar Hij is, is vrijheid. 	 O Del si O Swunto Duxo, ai kotse kai si O Swunto Duxo le Devlesko, kotse si liberte.


om uiteindelijk (in deze tijd) te laten zien hoe rechtvaardig Hij is. Ook als blijkt dat Hij ieder mens, die door geloof bij Jezus hoort, in ere herstelt. 	 Numa akana O Del sikavel sar iertil le bezexa le manushenge te aven vorta. Ke wo mangel te sikavel kai wo si vorta, ai vi te kerel vorta anda sa kodola kai pachanpe ando Jesus.


Ze bleven op een afstand staan en riepen: "Meester! Jezus! Heb medelijden met ons!" 	 vazde pengo glaso, ai phende, "Jesus! Tu o Gazda! Av tuke mila anda amende!"


Broeders, verlaat dus nooit de weg van God. 	 Na shubin tume, murhe kuchi phral!


Van: Paulus, Silvanus en Timotheüs. Aan: De gemeente in de stad Thessalonica, aan allen die horen bij God de Vader en de Here Jezus Christus. Wij wensen u genade en vrede toe. 	 Katar o Pavlo, o Silas, ai o Timote ka tume kai si ande khangeri ande Thesalonika, kai tume si le Devleske O Dat, ai ande le Devles Jesus Kristos o mishtimos ai e pacha te avel tumen dini katar O Del amaro Dat, ai le Devles Jesus Kristo.


God heeft sommigen in de gemeente een taak gegeven. Ten eerste zijn er apostelen, ten tweede degenen die Gods woord doorgeven en ten derde leraren. Dan zijn er die wonderen doen en anderen die de gave hebben zieken te genezen. Er zijn helpers en leiders en sommigen die vreemde talen spreken. 	 Ai O Del thodia uni ande khangeri mai anglal le apostluria, duito le profeturia, trito le manush kai sicharen, porme kodola kai si le e podarka le miraklonge, porme kodola kai si le podarka te sastiaren, te zhutin, te poronchin, te den duma but shiba.


Daarvoor heeft God ons juist gemaakt en als onderpand heeft Hij ons de Heilige Geest gegeven. 	 Saxke so merel te avel tasado ando traio. O Del si kai dia ame te zhanas kasavestar parhuimos, ai dia ame pesko Swunto Duxo sar marturo pel dieli kai garavel amenge.


U overkwam hetzelfde, broeders, als de christenen in Judea. U kreeg het zwaar te verduren van uw landgenoten, net als zij van de Joden. 	 Tume murhe phral, kerdiliam tumensa sa kodola dieli kai kerdilia le Devleske khangeriange kai si ande Judea, kodole narodoske kai dinepe le Kristoske. Tume sanas chinuime katar o narodo kai si ande tumaro them sa sar won sas chinuime katar le Zhiduvuria.


Timotheüs, jij bent een man van God. Vlucht voor al deze lelijke dingen en span je in voor wat rechtvaardig is, voor wat de mensen tot God brengt, voor het geloof, de liefde, de toewijding en de vriendelijkheid. 	 Numa tu, manusha, kai pachas tu ando Del, duriol katar kadala dieli; ai rode o chachimos, besh pasha Del, rode o pachamos, e dragostia, e rhavda, ai o lashimos.


Zij brachten Jezus naar de plaats van terechtstelling. Onderweg dwongen de soldaten een zekere Simon van Cyrene, die net van het land kwam, het kruis achter Hem aan te dragen. 	 Sar ningerenas les, line pesa ieke manushes kai busholas Simon, andak foro kai busholas Cyrene, wo avelas andai them, ai thode les te ningerel o trushul pala Jesus.


Maar wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft eeuwig leven. Zo iemand zal Ik op de laatste dag uit de dood terughalen. 	 Savo kai xala murho stato, ai pela murho rat avela les o traio le rhaiosko, ai vushtiavava les ka traio le rhaiosko o paluno dies.


Waarom doet U dat hier niet, in Uw vaderstad?' Luister goed: een profeet wordt in zijn eigen stad niet geaccepteerd. 	 Porme mai phendia, "Phenav tumenge o chachimos, 'Chi iek profeto nai premisardo ande pesko foro kai kerdilo.


U doet u heel vroom en oprecht voor, maar in uw hart bent u huichelachtig en slecht. 	 Sakadia vi tume avrial miazon vorta le manushenge, numa andral bezexale san ai chi san so keren te miazon.


Filippus en Bartholomeüs, Thomas en Mattheüs (de tolontvanger), Jakobus (de zoon van Alfeüs) en Thaddeüs, 	 o Philip ai o Bartholomew; o Thomas ai o Mate kai chidelas e taksa; o James o shav le Alphaeusosko, ai o Lebbaeus (akhardo sas Thaddaeus):


Eén van de profeten had al gezegd: "Door middel van voorbeelden zal ik duidelijk maken wat van het begin van de wereld af geheim is gebleven." (b) 	 Kadia pherdilo so phendias o profeto, "Phutrav murho mui te dav duma andel paramichi, si te mothav so sas garado de sar kerdili e lumia."


Want Ik heb niet uit Mijzelf gesproken, maar Ik heb gezegd wat Mij is opgedragen door mijn Vader, Die Mij heeft gestuurd. 	 Ke chi den duma anda mande; numa O Dat kai tradia ma, phendia mange so trobul te phenav.


Hij is voor de hoogste prijs gekocht en betaald. Neem dus geen slaafse houding tegenover mensen aan. 	 Ke chinde sanas pek bari semna; na kerdion slugi le manushenge.


De hogepriester van Israël is gewoon een mens, die de speciale taak heeft zijn medemensen bij God te vertegenwoordigen. Hij biedt God hun gaven aan en offert Hem de dieren die zijn gegeven om niet alleen de zonden van de mensen, maar ook die van hemzelf te bedekken. 	 O Zhidovisko baro rasha si ferdi o manush kai si alome katar leske manushen, ai wo del le podarki lenge po altari ka Del, ai del o rat katar le zhigeni kai si sakrifisarde pala le bezexa le manushenge te avena iertime le ai pala peske bezexa te avel iertime.


Planter en verzorger zijn niet belangrijk, maar God wel. Hij geeft de groei. 	 Kadia nai, kodo kai thol ande phuv ke si vari so, chi kodo kai shordia pai; numa O Del kai kerel te bariarel.


Na verloop van tijd kwam het zaad op. 	 Sovel swako riat ai wushti swako diminiatsi. E sumuntsa bariol, numa chi zhanel sar.


Maar wie naar Mij luistert en niet doet wat Ik zeg, lijkt op een man die zijn huis zomaar op de grond neerzet, zonder een degelijke fundering te leggen. Als dat huis wordt getroffen door het woeste geweld van een overstroming, stort het onmiddellijk in. Er blijft niets anders van over dan een grote puinhoop." 	 Numa kodo kai ashunel ai chi kerel so mothav, wo si sar iek manush kai kerdia iek kher pe phuv, bi fundaniako, o pai avilo pe kodo kher ai kodo kher pelo, ai chi mai arashilia kanch.


Zij probeerden hem het huis binnen te dragen tot vlakbij Jezus. Maar er stonden zoveel mensen dat het niet lukte. Daarom gingen zij het platte dak op en haalden daar enkele tegels weg. Vervolgens lieten zij de man op zijn draagbaar door het gat zakken tot vlak voor de voeten van Jezus. 	 Numa chi zhanenas katar te keren te den ando kher, ke but narodo sas, ankliste po chardako, ai vuliarde les tele pai iek gropa kai sas opre le patosa mashkar o narodo ai angla Jesus.


De gelovigen van Jeruzalem zullen niet alleen blij zijn dat u hen en anderen zo geweldig helpt, maar ook God de eer geven, omdat uw daden bewijzen dat het goede nieuws van Christus dit allemaal in u heeft bewerkt. 	 Kodo zhutimos sikavela so san, ai kadia but luvudina le Devles ke dikhena sar sikaven tumaro pachamos ande lashi viasta le Kristoski, ai luvudina les, vi sar hulaven dragosa tumaro mishtimos lensa, ai vi le kolavrensa.


En Hij zal antwoorden: 'Ik zeg het nog eens: Ik weet niet waar u vandaan komt. Ga weg! U hebt niet willen doen wat God zei.' 	 Ai wo phenela lenge, 'Phenav tumenge, chi zhanav katar san; zhantar mandar, sa tume bucharia le bezexeske.'


De man roept vanuit zijn slaapkamer: 'Laat me nou toch slapen! De deur is op slot en we liggen allemaal in bed! Ik kom er nu niet uit om je te helpen.' 	 Ai andral anda pesko kher kodo vortako mothol leske, 'Na dzilar ma! O wudar vunzhe phandadolo, ai murhe shave ai me ando than sam, nashti wushtiav te dav tu manrho.'


"Wie kan er nog bezwaar tegen hebben dat deze mensen gedoopt worden", zei Petrus, "nu zij, net als wij, de Heilige Geest hebben ontvangen?" 	 "Sai aterdiaras kadale manushen te aven bolde ando pai. Akana kai hulisto O Swunto Duxo pe lende sar amende?


In diezelfde tijd kwamen de discipelen bij Jezus met de vraag wie van hen de grootste in het Koninkrijk van de hemelen zou zijn. 	 Ande kodia vriama le disipluria avile ka Jesus, ai phushle les, "Kon si o mai baro ande amperetsia le rhaioski?"


Er staat immers geschreven: 'Hun oren zijn doof en hun ogen zitten dicht. Daarom zullen zij niets zien, horen of begrijpen. Daarom kunnen zij niet naar God terugkeren, want dan zou Hij hen vergeven.' (a) 	 Dikhen, numa chi dichol lenge: ai ashunen, numa chi haliaren; te haliaren, amboldenpe karing mande, ai lenge bezexa aven iertime."


Toen iedereen weg was, ging Jezus de berg op om te bidden. Alleen. 	 Kana tradia le narodos te zhantar, gelo opre po plai te rhugilpe.


Zij riepen: "U bent een heilig Heerser en U houdt Uw woord. Hoelang duurt het nog voordat U wraak neemt voor wat zij ons hebben aangedaan?" 	 Sa kodole tsipisarde ando baro glaso, phenenas, "O Del la putierako, Swunto ai Chacho, sode vriama azhukeras zhi kai tu doshares le manushen pe phuv pala so kerde amende? Won mudarde amen."


Want wie niet in de Zoon gelooft, kent ook de Vader niet. Maar wie in de Zoon gelooft, kent ook de Vader. 	 Ke kodo kai chi mangel le Shaves, chi mangel chi le Dades; numa kodo kai premil le Shaves, premil vi le Dades.


Alle meisjes stonden op en maakten hun olielampen in orde. De domme meisjes vroegen de anderen om wat olie, omdat hun lampen uitgingen. 	 Antunchi le sheia baria wushtile, ai lasharde peske lampi.


Na het eten gaf Hij hun de beker en zei: "Deze beker wijn is het teken van Gods nieuwe verbond met jullie. Een verbond dat wordt bekrachtigd door mijn bloed, dat zal vloeien als een offer voor jullie. 	 Sakadia kana getosarde te xan manrho, wo lia e kuchi, phenelas, "Kacha kuchi ai o nevo kontrakto ando murho rat, kai shordilo pala tumende."


Jezus zei tegen hen: "U hebt met eigen ogen gezien wat Ik door de kracht van de Vader heb gedaan. Waarom wilt u Mij nu stenigen?" 	 O Jesus phendia lenge, "Sikadem tumenge but lashe buchia kai avile katar murho Dat; anda savi buchi tume mangen te shuden bax pe mande?"


hoewel ik vroeger zelfs de naam van Christus bespot heb. Ik heb Zijn Gemeente vervolgd en deze kwaad gedaan zoveel ik kon. Maar God heeft Zich over mij ontfermd, omdat ik niet wist wat ik deed; ik kende Christus toen nog niet. 	 Marka ke davas duma bi malades pa leste mai anglal, marka ke chinuisardem les, ai buzhukurisardem les. Numa O Del mila sas leske anda mande, ke nas ma o pachamos ai ke chi zhanavas so keravas.


Het hoeft u dus niet te verwonderen, broeders, als de wereld u haat. 	 Na chudin tume, murhe phral, ke san griatsa le manushenge kai si ande lumia.


Daarna zullen wij het goede nieuws brengen op plaatsen die nog verder weg liggen dan Corinthe, waar nog niemand werkt. Dan zal niemand ons kunnen verwijten dat wij op het werk van een ander voortborduren. 	 Porme ame sai phenas e lashi viasta andel gava kai si mai dur tumendar, bi te luvudisavas anda so le kolaver vunzhe kerde ande penge gava.


Wij gingen aan boord van een schip uit Adramyttium, dat een reis langs de havens van Asia zou maken. Aristarchus, een Macedoniër uit Thessalonica, was ook bij ons. 	 Anklistiam pe ek paraxodo andai Adramyttium, kai trobulas te zhal karing Asia, ai geliamtar, ai sas amensa o Aristarchus. Wo sas Macedonia andai Thessalonica.


De Here zei: 'Ga nu! Ik zal u ver weg sturen, naar vreemde volken." 	 Porme O Del mothol mange, "Zha, tradava tu dur karing le thema."


Omdat Hij dat gezegd had, wilden zij Hem doden. Hij had niet alleen iets gedaan wat volgens hen op de sabbat niet mocht; Hij had nu ook nog God Zijn eigen Vader genoemd. Daarmee beweerde Hij dus aan God gelijk te zijn. 	 Pa kadala vorbi le Zhiduvuria rodenas mai but te mudaren les; na ferdi ke kerdia kodia Savatone, numa ke phendia ke O Del si lesko Dat, ai wo kerdilo iek fielo sar O Del.


door overtuigende bewijzen en wonderen, door de kracht van de Heilige Geest. Zo heb ik overal (van Jeruzalem tot Joegoslavië) het goede nieuws van Christus gebracht. 	 Palai putiera le semnongi ai le miraklongi, ai katar e putiera le Swuntone Duxoski, o Duxo le Devlesko; kadia de andai Jerusalem, ai le thema kai sas pashe zhi ande Illiricum, phendem e lashi viasta le Kristoski.


Wij bidden God dat u niets kwaads zult doen; niet om ons de schande te besparen, maar omdat ik graag wil dat u een goed leven leidt, ook al worden wijzelf minderwaardig geacht. 	 Me rhugiv ma ka Del te na keren nasulimos, ame mangas na te siavas kotsar so ame nashtis te keras, numa te dikhas tumen sar keren so si vorta, marka ke ame miazol ke nashtisaras.


Jezus zei tegen Zijn discipelen dat zij een boot in de buurt moesten houden voor het geval de menigte te veel zou opdringen. 	 Kana o narodo ashunde so kerdiasas, avile leste. Ai wo phendia leske disipluria kai mangel ek chuno te azhukerel les te trobul les, ke o baro narodo pashon pasha leste katar swako rig.


Geen enkele mus valt op de grond zonder dat je hemelse Vader ervan weet. 	 Nai bichinde dui chiriklia pe iek pena; numa chi iek anda lende chi perel pe phuv bi te zhanel cho Dat.


Toen besloten de apostelen en de leiders enkelen uit hun midden met Paulus en Barnabas mee te sturen naar Antiochië. De hele gemeente was het daarmee eens. Degenen die daarvoor werden uitgekozen, waren Judas (die ook wel Barsabbas werd genoemd) en Silas. Twee mannen die een belangrijke plaats in de gemeente hadden. 	 Ai pelia drago le apostlonge ai le mai phurenge ai sa le khangeriake, te alon mashkar lende, ai te traden ande Antioch le Paulosa ai o Barnabas; o Judas kai akharenas les Barsabas, ai o Silas, manush kai jinenas pe leste le phral.


Met vele van dergelijke waarschuwingen sprak hij de mensen toe. 	 Ai kadia motholas lenge so te keren kai o Iovano motholas e lashi viasta le narodoske.


Daarna keek Hij Zijn discipelen aan en zei: "Het is een enorm voorrecht dat jullie dit allemaal mogen zien. 	 Porme boldinisailo karing le disipluria, ai phendia lenge korkorho, "Raduime le iakha kai dikhen so tume dikhen!


Als iemand u kwaad doet, zet het hem dan niet betaald. Doe liever iets goeds voor alle mensen. 	 Te kerdia tumenge vari kon nasulimos na keren vi tume leske. Roden ta keren o lashimos angla sa le manush.


Mag Ik hem zijn zonden niet vergeven? Maar als Ik nu tegen deze verlamde man zeg dat hij moet gaan staan en naar huis lopen? Mag Ik dat ook niet zeggen? 	 So si mai vushoro te phenes ka le banges, "Che bezexa iertime vai wushti opre ai phir?"


Die waren daar natuurlijk blij mee. Zij besloten hem er geld voor te geven. 	 Kodola manush raduisaile, ai shinade te den les love.


Ik zal in handen van de ongelovigen vallen. Ze zullen Mij bespotten, mishandelen en in mijn gezicht spugen. Ze zullen Mij afranselen en doden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden." 	 Dena les kal manush kai Nai Zhiduvuria te marena mui lestar, ai chinuina les, ai chungardena pe leste, ai marena les le bichosa, ai mudarena les,


Ik heb de aanhangers van die nieuwe leer vervolgd en gedood. Zowel mannen als vrouwen heb ik geboeid naar de gevangenis gebracht. 	 Me chinuisardem zhi kai martia sa kodolen kai lenaspe pala drom le Jesusosko, aterdiardem murshen ai zhuvlian ai thodem le ande temnitsa.


Daar blijven de wormen vreten en gaat het vuur nooit uit. 	 Kai lenge rhimi chi merel, ai nashti mudarel e iag.


Zij kwamen bij het huis aan en Jezus wilde niet dat iemand met Hem mee naar binnen ging behalve Petrus, Jakobus en Johannes en de ouders van het meisje. 	 Kana areslo ka kher O Jesus chi meklia te del khonik lesa ando kher, ferdi o Petri, o Iovano, ai o Iakov, ai o dat ai e dei la glatake.


Vele profeten en koningen hebben ernaar gehunkerd te zien wat jullie zien en te horen wat jullie horen." 	 Ke phenav tumenge, ke but profeturia ai amperatsi mangle te dikhen so tume dikhen, ai chi dikhle; te ashunen so tume ashunen, ai won chi ashunde."


Dan zal iedereen Mij zien komen in de wolken, met veel macht en schittering. 	 Antunchi dikhena O Shav le Manushesko avela pel nuveria ande putiera ai ando barimos.


Zij zwegen in alle talen. Jezus nam de zieke man bij de hand, genas hem en liet hem gaan. 	 Khonik chi phendia kanch. Antunchi O Jesus lunzhardia pesko vas pe kado manush ai sastiardia les, ai meklia les te zhaltar.


Maar wat deze mensen hier betreft: Laten zij eens vertellen wat voor schuld zij in mij hebben gevonden, toen ik voor de Hoge Raad terechtstond, behalve dan dat ik daar heb geroepen: 	 Vai kakala te mothon, savestar baio won arakhle ke me sim doshalo, kana simas anglal bare kai keren la krisa.


Maar het is een en dezelfde Geest, Die dit allemaal bewerkt. Hij geeft ieder wat Hij nodig vindt. Hij deelt Zijn gaven uit zoals Hij wil. 	 Sa iek duxo kerel sa kadala dieluria del swakones sar wo mangel.


Jezus verbood hun daar met iemand anders over te praten. 	 Ai O Jesus dia le trad te na mothon kanikaske.


"Och Here, dan maar helemaal! Mijn voeten, mijn handen en mijn hoofd!" was Petrus' weerwoord. 	 O Simon Petri phendia leske, "Devla, na ferdi murhe punrhe! Numa vi murhe vas ai vi murho shero!"


Hij maakte een gebaar dat zij moesten zwijgen en vertelde toen hoe de Here hem uit de gevangenis had bevrijd. "Vertel Jakobus en de andere broeders wat er is gebeurd", zei hij. Daarna ging hij weg naar een veiliger plaats. 	 Kerdia lenge anda vas te na kerren mui, ai phendia lenge sar O Del lia les avri andai temnitsa. Ai phendia, phenen so kerdilia le Jamesoske ai le kolaver phralenge. Porme gelotar, ai gelo ande kolaver rik.


Want dit goede nieuws (dat God ons wil redden) heeft ons net zo bereikt als de mensen in de tijd van Mozes. Maar zij hebben er niets aan gehad, omdat zij het niet geloofden. 	 Ame ashundiam e lashi viasta kai O Del mangel te skepil ame, sar won ashunde e lashi viasta, numa e Vorba chi zhutisardia le ke nas le pachamos.


Cornelius antwoordde: "Vier dagen geleden was ik 's middags rond drie uur hier in huis aan het bidden. 	 O Cornelius phendia, "De shtar dies palpale kana postivas; kal trin pala miazutso rhugivas ma ando murho kher, ai eta, ek manush kai sas pe leste tsalia kai strefianas avilo angla mande,


In Hem hebt u ook een besnijdenis ondergaan. Natuurlijk niet lichamelijk, maar geestelijk. Want Hij heeft u door Zijn Geest bevrijd van de macht van de zonde, die in uw lichaam heerst. 	 Lesa andek than sanas semnome, na o semno kai si kerdo katar le manush, numa o semno kai avel katar O Kristo, ai kodo semno si te na mai aves phuterdo katar e putiera le statoski kai si bezexalo.


De wereld negeert ons, maar God kent ons. Wij leven op de rand van de dood en toch zijn wij springlevend! Wij worden geslagen, maar niet gedood. 	 uni manush dikhen pe amende sar te na zhanglino amen, numa savorhe zhanen ame; won keren sar muliam, numa ame zhuvinde sam tume dikhen; maren ame, numa chi mudaren ame;


Daarom wil ik u erop wijzen dat niemand die door de Geest van God geleid wordt, kan zeggen dat Jezus vervloekt is. En evenmin kan iemand oprecht zeggen dat Jezus de Heer is, behalve als hij door de Heilige Geest geleid wordt. 	 Anda kodia phenav tumenge, ke khonik te dela duma pa Duxo le Devlesko chi phenel ke O Jesus si prokletsime, ai khonik nashti phenel ke O Jesus si O Del, de ferdi pa Swunto Duxo.


Of wilt u mij soms ook doodslaan, zoals gisteren die Egyptenaar?' 	 Ai phendia leske, "Manges te mudares i man sar mudardia arachi le Egyptianos?"


Hij kwam bij haar bed staan en zei dat de koorts moest verdwijnen. Haar temperatuur werd onmiddellijk normaal. Zij stond op en maakte eten voor Jezus en de anderen klaar. 	 Pashilo karing late, ai dia duma zurales ai dia ordina le zharos, ai o zharo gelotar pa late, wushtilo opre ai podaisardia les.


Want ik moet doen wat mijn commandant mij opdraagt; en mijn soldaten moeten doen wat ik zeg. Als ik tegen een soldaat zeg: 'Ga', dan gaat hij. Als ik tegen een ander zeg: 'Kom', dan komt hij. En als ik tegen mijn knecht zeg: 'Doe dit eens', dan doet hij het. Zo is het ook met U. Als U zegt dat de ziekte uit mijn knecht moet verdwijnen, gebeurt dat!" 	 Ke vi me si aver bare pe mande, ai telal murho vas si ketani. Phenav iekeske 'Zha! ai zhal; phenav avreske 'Aidi!' ai avel; ai phenav murha slugake, 'Ker kacha!' ai kerel."


U kunt niet uit de beker van de Here drinken èn uit de beker van de boze geesten. U kunt niet bij de Here aan tafel gaan èn bij de boze geesten. 	 Nashti pen anda daxtai le Devlesko, ai anda daxtai le bengenge: nashti zhan kai skafidi le Devleski, ai kai skafidi le bengenge.


Hij ging de tempel van God binnen, nam de offerbroden, die alleen voor de priesters bestemd waren en at die met zijn mannen op. 	 Gelo ando kher le Devlesko, ai lia le manrhe (Shewbread), ai xalia ai dia kodolen kai sas lesa, ai nai slobodo te keren kadia de ferdi le rashange te xan kodo manrho?"


Pak een oudere man niet te hard aan; als je hem moet terechtwijzen, spreek hem dan toe alsof hij je eigen vader is. Spreek met een jonge man alsof hij je broer is. 	 Na de duma zhungales le manushesa kai si phuro, numa ker lesa sar te avilino cho dat, ai ker le terensa sar te avilino che phral,


Vroeger hebben vele mensen vanuit dit geloof geleefd. Zij zijn ook door hun geloof bekend geworden. 	 Le shave le Devleske kai traiisarde de but bersh palpale sas le pachamos.


de vader van Josua was Eliëzer; de vader van Eliëzer was Jorim; de vader van Jorim was Maththat; de vader van Maththat was Levi; 	 o shav le Joshuasosko, o shav le Eliezerosko, o shav le Jorimosko, o shav le Matthatosko, o shav le Levisosko,


Maar nu is aan het licht gekomen dat God de mens buiten de wet om vrijspraak wil geven. Daar is in de Boeken al op gewezen. 	 Numa akana O Del sikadia amenge sar kerel anda amende, vorta angla leste bi le zakonosko. o zakono ai le profeturia phende sas pa kadia diela.


Jezus antwoordde: "Die grote gebouwen? Zij zullen met de grond gelijk worden gemaakt; er zal geen steen op de andere blijven." 	 Ai O Jesus phendia leske, "Dikhes sa kadala bare khera? Chi mai ashela iek bax po kaver, sa so dikhes avela pherado."


Blijf bij hen uit de buurt, want zulke mensen dienen niet de belangen van Christus, maar die van henzelf. Zij zetten altijd hun eigen zin door en als u niet oppast, hebben zij u zo omgepraat. Zij misleiden de eenvoudige gelovigen met huichelachtig gepraat. 	 Ke kasavestar narodo chi keren buchi le Kristoski amaro Del, numa penge jieske; Ai andel vorbi le shukar kai mothon, ai lenge divanuria le barimatange atsaven le ile le manushenge kai si proste.


Toen het Lam het vijfde zegel verbrak, zag ik onder het altaar de zielen van hen, die vermoord waren omdat zij de boodschap van God geloofd hadden en daar openlijk voor waren uitgekomen. 	 Kana phuterdia o panshto semno, dikhlem tela o altari sa le duxuria kodolenge kai sas mudarde ke phenenas E Vorba le Devleski ai denas duma pa Kristo.


Die nacht kwam een engel van God bij enkele herders, die buiten in het veld overnachtten en op wacht zaten bij hun kudde. Door de verschijning van de engel werd de omgeving in een helder licht gezet. De herders beefden van angst, maar de engel stelde hen gerust. 	 Ande kodo foro sas pastuxuria kai nakhavenas e riat pel kimpuria te garaven le bakriorhan.


Vanuit de hemel straft God alle slechte, zondige mensen, die de waarheid niet willen accepteren. 	 O Del sikavel peski xoli anda cheri pe sa o bezex ai so godi baio keren le manush, ai katar o bezex kai keren te aterdiaren o chachimos.


Door die woorden ontstond er onenigheid tussen de Farizeeërs en de Sadduceeërs. Weg was hun eensgezindheid! 	 Kana ashunde so phendia o Pavlo, kerdilia iek bunto mashkar le Farizeanuria ai le Saduseanuria, ai ande kodo kher kai beshenas hulazhile.


Herodes was woedend toen hij ontdekte dat de sterrenkundigen stiekem het land hadden verlaten. Hij stuurde een afdeling soldaten naar Bethlehem en liet daar alle jongetjes, jonger dan twee jaar, doden. Niet alleen in de stad zelf, maar ook in de omgeving. De sterrenkundigen hadden namelijk gezegd dat het ongeveer twee jaar geleden was dat zij de ster voor het eerst hadden gezien. 	 Kana o Herod haliardia ke le manush kai jinenas le chererhaia athade les, xolialo zurales. Ai tradia te mudaren sa le shavorhen kai sas ando Bethlehem ai vi avrial kai sas dui bershenge ai mai terne, pala e vriama kai sichilosas katar le manush kai jinen le chrerhaia.


Barnabas en Saulus, die er dus door de Heilige Geest op uitgestuurd waren, gingen naar Seleucië aan de kust en staken vandaar over naar Cyprus. 	 O Barnabas ai o Saul sas tradine katar O Swunto Duxo ande Seleucia; ai kotsar line o paraxodo te zhan andek izula kai bushol Cyprus.


en vorsten van hun troon gestoten. Maar gewone mensen zijn door Hem op een voetstuk gezet. 	 Lia le amperaton anda penge amperetsia ai dia iek than kai si opre kal manush kai si lashe.


Verbind u niet aan mensen die niet van de Here houden. Wat hebben recht en slecht met elkaar te maken? Of licht en donker? 	 Na thon tume kodolensa kai chi pachanpe ando Del, ke won chi malaven pala tumende. Sar sai so si vorta malavel pala nasulimos? Sar sai e vediara tholpe le tuniarikosa andek than?


Ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. De tegenwoordige hemel en de tegenwoordige aarde waren er niet meer; en ook de zee was verdwenen. 	 Porme dikhlem ek nevo rhaio ai ek nevi lumia. O pervo rhaio ai e pervi lumia chi dichon ma nai. Ai ma nai maria.


Ze begonnen Hem meteen te beschuldigen. "Deze man hitst ons volk op tegen de Romeinse bezetters. Hij zegt dat we de keizer geen belasting hoeven te betalen. Hij beweert dat Hij de Christus is, de koning." 	 Ai dosharenas les, phenenas, "Kado manush rimol amaro them ai vazdelpe o narodo pe amende, ai phenel le narodoske te na pochinen ka Caesar e taksa, ai phenelas ke wo si O Kristo, ek amperato."


Als u bij iemand als slaaf in dienst komt, moet u doen wat hij zegt. Hij is de baas over u. Of de zonde is uw meester, met het gevolg dat u de dood tegemoet gaat; cf God is uw meester, met het gevolg dat u vrijgesproken wordt. 	 Nichi, Vov si! Zhanen mishto te thona tume te keren buchi vari kaske ai te pachan lesko mui, tume kerdion le slugi kodole gazdaski kai keren leste buchi, vai le bezexeske, kai angerel kai martia, vai te pachan o mui, ai kodia angerel andek traio vorta angla Del.


Op een dag zag Herodias haar kans schoon. Het was op de verjaardag van Herodes en hij had mensen van zijn hofhouding, legerofficieren en allerlei voorname burgers uit Galilea uitgenodigd voor het feest. 	 Antunchi e Herodias dikhlia sar dashtil te mudarel o Iovano. Po dies kai arakhadilo o Herod, dia ek pachiv le gazdaske, le bare kapitanuria, ai le mai bareske andai Galilee.


Jakobus en Johannes kwamen naast Hem lopen. "Meester", zeiden zij, "wij willen U iets vragen. U moet iets voor ons doen." 	 O Iakov ai o Iovano, le shave le Zebedeske, avile peste, phenenas, "Gazda, ame mangas tu te keres amenge so mangas."


Petrus vroeg Jezus wat Hij nu precies bedoelde met dat slecht worden door woorden en gedachten. 	 O Petri phendias, "Sikav ame te haliaras kadala paramichi."


Hij nam de straf voor onze zonden op Zich en maakte ons één met God. Hij is het offer voor onze zonden en niet alleen voor de onze, maar ook voor die van de hele wereld. 	 Wo kai si ferdi vorta le Devlesa. Ke O Jesus Kristo si kodo kai mulo po trushul pala amare bezexa te avena iertime, ai na ferdi amare bezexa, numa le bezexa le manushenge.


Barnabas was een goed man, vol van de Heilige Geest en met een sterk geloof. Daarna werden nog veel meer mensen volgelingen van Jezus. 	 Ke lasho manush sas, pherdo Swunto Duxo ai pachamos; ai but narodo diape ka Del.


Daarna zeilden wij om het eiland Sicilië heen en kwamen in Rhegium. Na daar een dag in de haven te hebben gelegen, gingen we weer verder. Er was een zuidenwind opgestoken, zodat wij binnen twee dagen in Puteoli waren. 	 Ai kotsar geliam kodole dromesa te aresas ando Rhegium. Pe terharin e barval kai avelas anda sauto phurdelas, ai ande dui dies aresliam ando Puteoli.


U liep met de grote massa van deze wereld mee en deed dezelfde slechte dingen als zij. U gehoorzaamde satan, de leider en vorst van de geestelijke machten in de lucht, die nu nog aktief is in de mensen die vijanden van de Here zijn. 	 Ai mai anglal traiinas sar traiilas kadia lumia, tume lenas tume pala baro kai poronchil pel putieri le duxonge kai si ando cheri, ai kodola duxuria akana keren buchi andel manush kai chi mai pachan o mui le Devlesko.


En als Christus niet weer levend is geworden, dan heeft uw geloof geen betekenis en zijn uw zonden niet vergeven. 	 Ai te O Kristo nai zhuvindime, tumaro pachamos intainalo, inker san ande tumare bezex.


Al de Boeken zijn door inspiratie van God geschreven en zijn nuttig om ons de waarheid te leren en ons te wijzen op wat er aan ons leven en geloof nog mankeert; ze zetten ons leven op orde en helpen ons in te zien wat juist en goed is. 	 Sa e Swunto Vorba le Devleski avel katar O Del ai traiil pala leste ai trobul te sicharel o chachimos, te sikavel so nai vorta, ai te lasharel le dosha, ai e Vorba sikavel leske sar te traiil vorta,


Zij schreeuwden naar de bergen en de rotsen: "Val op ons! Verberg ons voor de ogen van Hem Die op de troon zit en voor de toorn van het Lam. 	 Won tsipisarde ka le plaia ai le bax, "Peren pe amende! Garaven ame katar o mui kodolesko kai beshel ando lesko than sar amperato. Garaven ame katar e xoli le Bakriorhoski.


Even later kwam iemand hun vertellen dat de mannen die zij gevangen hadden gezet, in de tempel waren en het volk onderwezen. 	 Vari kon avilia te mothol lenge, "Eta le manush kai thodian ande temnitsa si ande tamplo, ai sicharen le narodos pa Del."


Acht dagen later werd de voorhuid van het kind weggesneden. Het kreeg de naam Jezus, zoals de engel had gezegd toen hij Maria kwam vertellen dat zij zwanger zou worden. 	 Ek kurko pala kodia, kana e vriama avili te shinen lesko boriko, ai dine les o anav kai si Jesus, o anav kai phendiasas lenge o angelo te thon leske mai anglal sar te avel e Maria phari.


"Niet iedereen zal begrijpen wat Ik nu ga zeggen", zei Jezus. "Het is alleen voor de mensen die God het inzicht geeft. 	 Wo phendias lenge, "Nashtin sa le manush te primin kado sikaimos. Numa kodola kaste si dino.


Hij zal de mensen straffen voor wat zij u aandoen. Dat is rechtvaardig. 	 Ke O Del kerela so si vorta; dela o chino kodolen kai chinuin tume.


Wees vol liefde, net als Christus, Die zoveel van u hield dat Hij Zich voor u opofferde om uw zonden weg te nemen. God nam dit offer van Christus aan; het was als een heerlijke geur voor Hem. 	 Ai phiren ande dragostia sar O Kristo kai sas les dragostia amenge, diape wo ka Del amenge sar ek podarka ai ek sakrifis ka Del kai kandel shukar ai kai plachal les Devles.


Op hun vrouw mag ook niets zijn aan te merken. Zij mag niet roddelen en het vertrouwen niet beschamen. Zij moet in alles betrouwbaar zijn. 	 Vi lenge zhuvlia trobul te aven respektime, ai te na pupuin; trobul te arakhenpe, ai te aven vorta ande soste godi.


Maar denk eraan: Dat kan alleen als je gelooft dat het zal gaan zoals jij zegt en geen spoor van twijfel in je hart is. Wat je in het gebed ook vraagt, je krijgt het als je gelooft dat je het al hebt. 	 Pala kadia phenav tuke, "So godi manges, kana rhugis tu, pachas kai avela so manges an avela dino."


Jezus zei tegen de man: "Sta op. U kunt gaan. U bent gered door uw geloof." 	 Porme O Jesus phendia, "Wushti ai zhas: cho pachamos sastiardian tu."


Dat was in overeenstemming met wat de profeet Jesaja had gezegd: 	 Te pherdiol so o profet o Isaiah phendias,


Toen Jezus op een sabbat in een synagoge sprak, viel Zijn oog op een vrouw die helemaal krom liep. Zij had deze ziekte al achttien jaar en kon helemaal niet rechtop lopen. 	 O Jesus sicharelas ande synagogue andek dies savatone.


Wat voor bijzonders is het te houden van mensen die ook van u houden? Dat doet iedereen. En als u goed bent voor mensen die ook goed voor u zijn, is dat zo bijzonder? Nee, dat is heel gewoon. 	 "Te aven tumenge drago kodola kai san vi tume lenge drago, che mishtimos keren? Vi le bezexale drago lenge kodola kai si vi won lenge drago.


"Het is zo bijzonder wat die Man zegt", antwoordden de tempeldienaars. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord." 	 Le zhandari phende lenge, "Chi iek manush chi dia duma sar kado manush!"


Ze ging naar Hem toe met een flesje kostbare parfum en knielde achter Hem neer bij Zijn voeten. De tranen liepen haar over de wangen en zij vielen op de voeten van Jezus. Ze droogde Zijn voeten met haar lange haren af, kuste ze en goot er de parfum over uit. 	 Ai beshelas pashal punrhe le Jesusoske, ai rovelas; ai lake asua chindarde le punrhe le Jesusoske, ai porme koslia leske balensa ai chumidia leske punrhe, ai thodia duxi pe lende.


De Farizeeërs, die als gierig bekend stonden, lieten duidelijk merken dat zij dit bespottelijk vonden. 	 Le Farizeanuria ashunde so phendia O Jesus, ai marenas mui lestar ke lenge drago sas le love.


Na verloop van tijd kwamen de twaalf apostelen bij Jezus terug. Zij vertelden wat ze allemaal hadden gedaan. Omdat Jezus met hen alleen wilde zijn, trokken ze zich terug en gingen op weg naar de stad Bethsaïda. 	 Le desh u dui disipluria kana avile palpale, phende ka Jesus so godi kerde. Lia le pesa, ai gelo karing o foro kai bushol Bethsaida.


U vindt het zo belangrijk wat de mensen van u zeggen, dat u vergeet dat het erom gaat wat God van u denkt. Daarom kunt u niet in Mij geloven. 	 Drago tumenge te aven luvudime iek avrestar, numa chi roden o luvudimos te avel ferdi katar O Del; sar sai pachan tume?


Daarom is ons hoogste doel te doen wat Hij wil, of we nu in dit lichaam of thuis bij de Here zijn. 	 Numa mangas mai anglal sar sa te avas leske drago, te beshasa ande kado stato vai mekasa les.


Nu zijn zij het dus die zich tegen God verzetten, terwijl u genade hebt gekregen. Maar de bedoeling daarvan is dat zij ook genade zullen krijgen. 	 Ai vi chi pachaie le Devlesko mui, akana saxke o lashimos le Devlesko avel tumen dino, numa saxke vi won sai zhanen akana kodo lashimos.


Vergrijp u niet aan de vrouw van een ander, waardoor u uw broeder bedriegt. Wij hebben u gewaarschuwd dat als u zulke dingen doet, de Here u daarvoor zal straffen. 	 Ande kadia diela chi iek manush chi trobul te shubilpe karing pesko phral, vai te amilpe ka so si leske phralesko: ame vunzhe phendiam tumenge, ai phendiam tumenge mishto te arakhen tume, ke O Del xoliavola zurales pel manush kai keren kasavendar dieli bi vuzhe.


Nee, God heeft het volk van Zijn keuze niet afgeschreven. U herinnert zich wel hoe de profeet Elia zich bij God over Israël beklaagde. 	 O Del chi dia vov si rigate peske narodos kai zhanelas len mai anglal, pate chi zhanen so mothol E Vorba le Devleski pa Elijah? o Elijah mothol le Devleske ke le Zhiduvuria chi keren mishto. Phenelas,


Gods tempel in de hemel ging open en de ark van Zijn verbond met de mensen was te zien. Het bliksemde, rommelde en donderde; er kwam een aardbeving en een vreselijke hagelbui. 	 Ai o tampla le Devlesko ando rhaio sas phuterdo, ai dashtisarde te dikhen o Ark le kontraktosko. Ai sas o rhonjito tele strefialas, ai o rhonjito bashadia, ai e barval phurdelas zurales ai dia bare babitsa pe phuv ai izdraia e phuv.


Jezus wist wel dat zij hierover bezig waren en vroeg hun: "Erger Ik u met mijn woorden? 	 O Jesus haliardia ande peste ke leske disipluria denas pe duma mashkar pende pa kado divano, anda kodia phendia lenge, "Dukhavel tumen so ashundian?"


"Zijn jullie ook nog zo dom?" vroeg Jezus. 	 O Jesus phendias, "Chi tu sa chi haliares?"


Zij probeerden een listige manier te vinden om Jezus gevangen te nemen en te doden. 	 Ai denas pe duma sar sai atsaven le Jesusos te thon o vas pe leste, ai te mudaren les.


Achteraf vroegen de discipelen Hem: "Waarom konden wij die boze geest niet uit die jongen wegjagen?" 	 Porme le disipluria avile ka Jesus, line les rigate ai phushle, "Sostar nashti gonisardiam les ame?"


En wie de voornaamste wil zijn, moet ieders slaaf worden. 	 Ai savo godi mangel te avel o mai baro mashkar tumende, avela tumari sluga.


Wij hebben een altaar, waarvan niet gegeten mag worden door mensen die in dienst staan van het oude verbond. 	 Si ame ek altari, o trushul kai O Kristo sas karfome, kai kodola mai roden o skepimos te keren so phenel o Zhidovisko zakono, won chi aven zhutisarde.


Wat mijzelf betreft, heeft de Here mij ervan overtuigd dat niets op zichzelf onrein is. Maar als iemand iets onheilig vindt, dan is het voor hem onheilig. 	 Me zhanav, ai pachav ke kadia si katar O Del O Jesus, ke kanchi nai bi vuzho wo korkorho, numa te gindila vari kon ke iek diela bi vuzhi la, kodia diela kerdiol bi vuzhi leske.


Als je op dat moment op het platte dak van je huis zit, ga dan niet naar binnen om nog iets mee te nemen. Vlucht! 	 Ai kodo kai avela opral pa kher te na zhal te lel vari so anda pesko kher.


Help de gelovigen die tegenslag hebben en doe altijd uw best om gastvrij te zijn. 	 zhutin tumare phral kai trobul le zhutimos; ai premin mishto kodolen kai aven tumende.


Maar nadat Christus Zichzelf voor onze zonden aan God had gegeven als een offer voor alle tijden, ging Hij aan Gods rechterhand zitten. 	 Numa O Kristo dia pesko traio ka Del iek data pala amare bezexa sar ek sakrifis, ai porme beshlo tele kai e rig e chachi le Devlesko,


Het ontbreekt u daardoor aan geen enkele gave. Daarbij kijkt u ook met spanning uit naar de terugkomst van de Here Jezus Christus. 	 Anda kodia chi mai trobul tume chi iek zhanglimos zhi kai azhukeren te sikadiol amaro Del O Jesus Kristo.


Veertien jaar geleden werd ik in de hemel opgenomen. Vraag me niet of het mijn lichaam of mijn geest was, want dat weet ik niet. Daar kan alleen God antwoord op geven. Maar hoe dan ook, ik was daar in het paradijs. 	 Zhanav ieke manushes kai diasas pe le Devleske kai de desh u shtar bersh palpale sas ingerdo zhi ando trito rhaio. (Chi zhanav te sas lino peske statosa, vai bi peske statosko, chi zhanav, O Del zhanel ferdi.)


Hij sprak vol vuur over Jezus en de dingen die hij zei, waren juist. Maar hij kwam niet verder dan de doop van Johannes. In de synagoge nam hij vrijmoedig het woord. Priscilla en Aquila hoorden hem. Zij namen hem mee naar huis en legden hem uit wat er allemaal met Jezus was gebeurd en wat dat betekende. 	 Thodiape te divinilas andel synagogue, ai kana o Aquilla ai e Priscilla ashunde les, line les pesa, ai sikade leske mai vorta o drom le Devlesko.


Nadat Barnabas en Saulus de gift aan de christenleiders in Jeruzalem hadden overhandigd, gingen zij terug naar Antiochië en namen Johannes Markus mee. 	 Kana o Barnabas ai o Saul getosarde penge buchi avile palpale anda Jerusalem, angerde pesa le Iovanos kai akharenas les Mark.


De man besprong hen en gaf hun er vreselijk van langs. Zij konden niets tegen hem beginnen en vluchtten naakt en gewond het huis uit. 	 Ai kado manush kai sas o beng ande leste xoko pe lende, ai sas les putiera pe lende, ai mardia le. Kadia de zurales kai nashle anda kodo kher sa nange ai dukhade.


God is Geest en wij kunnen Hem alleen aanbidden als onze aanbidding geestelijk en oprecht is." 	 O Del si Duxo, ai kodola kai rhuginpe leste, trobul te rhugin leste ando duxo ai ando chachimos."


Christus kwam als hogepriester van het nieuwe verbond dat wij nu hebben. Hij is de grotere en meer volmaakte tent in de hemel binnengegaan, die niet door mensen is gemaakt en niet tot deze wereld behoort. 	 Numa O Kristo avilo sar O Baro Rasha pala le lashe dieli kai wo shinadia amenge. Wo lashardia o drom le manushenge te zhan ka Del. Wo gelo andre e mai lashi tsera ando rhaio, nas kerdo le vastensa le manushenge ai nas ek partia kadia lumiaki.


Als iemand zich wil beroemen, laat hij zich dan op de Here beroemen. 	 Numa sar mothol E Vorba le Devleski, "Kodo kai mangel te luvudilpe, luvudilpe anda so kerdia O Del."


Geen mens heeft God ooit gezien. Maar Zijn enige Zoon, Jezus Christus, Die één met Hem is, heeft ons laten zien wie God is. 	 Khonik shoxar chi dikhlia le Devles, ferdi o iek Shav kai si le Dadesa, ai wo si kai kerdia te zhanas les.


Slaven, gehoorzaam uw aardse meesters met eerbied en ontzag. Dien hen met uw hele hart, zoals u Christus dient. 	 Tume le slugi, pachan o mui tumare gazdengo kai si katse pe phuv, respektin le ai izdran angla lende; ai chache ilesa, sar te podaisardianas le Kristos.


Laten wij ons best doen deel te krijgen aan die rust. Daarom moeten wij ervoor oppassen God niet ongehoorzaam te zijn zoals het volk Israël, dat daardoor die rust niet kreeg. 	 Mek ame te keras vorta angla Del te zhas andre te hodinis le Devlesa, te na keras vorta ame avasa sar le manush kai chi gele andre te hodinin le Devlesa.


Het is onze grote wens dat de Here uw liefde voor elkaar en voor anderen zal laten groeien en overvloeien, net als onze liefde voor u. 	 Ai O Jesus Kristo kerel tume te bariol mai but ai mai but e dragostia kai si tume iek kavreske, ai karing sa le manush, ai te avel tumari dragostia saikfielo sar si amari karing tumende.


Jezus merkte hun gemopper en zei tegen hen: "Waarom kijken jullie zo lelijk naar haar? Ze heeft toch iets goeds voor Mij gedaan? 	 O Jesus haliardias, ai phendias lenge, "Sostar dosharen kadala zhuvlia? Ke so woi kerdias mange si de sa shukar diela.


Van: Paulus, een apostel van Christus Jezus, uitgezonden in opdracht van God, onze bevrijder, en van Christus Jezus, op Wie onze hoop gevestigd is. 	 Katar o Pavlo, ek apostle le Jesus Kristosko, me tradino sim katar amaro skepitori ai katar O Jesus Kristo, amaro pachamos:


God heeft dat bevestigd door hun, net als ons, de Heilige Geest te geven. 	 Ai O Del, kai zhanel le ile, sikadia lenge o chachimos kana dia vi len O Swunto Duxo sar amen;


In het havenstadje Salamis spraken zij in verschillende synagogen over Jezus Christus. Johannes Markus was met hen meegegaan om te helpen. 	 Kana aresle ande Salamis, phende E Vorba le Devleski andel synagoguria le Zhidovonge; ai o Iovano zhutilas le.


Iedereen in Jeruzalem hoorde ervan. Daarom heet dat stuk grond ook Akeldama, wat 'bloedgrond' betekent. 	 Sa o narodo anda Jerusalem ashunde so kerdilia, ai akharde kodole kimpos ande penge shib Acel'dama kodia znachil, O Kimpo le Ratesko.


Deze rechtvaardigheid voor God wordt bereikt door op Jezus Christus te vertrouwen. Dit geldt voor alle mensen die in Hem geloven, wie zij ook zijn. 	 O Del kerel te aven le manush vorta ke pachanpe ando Jesus Kristo. Ai kodia si sa kodolenge kai pachanpe ando Kristo, ke angla Del savorhe iek fialo sam:


"Geven jullie hun te eten", antwoordde Jezus. "Hoe dan?" vroegen zij. "Wij hebben hier maar vijf broden en twee vissen. Of moeten wij voor al deze mensen eten gaan kopen?" 	 Numa O Jesus phendia lenge, "Den le tume te xan." Numa won phende, "Ferdi panzh manrhe ai dui mashe. Zhasa ame te chinas xaben kadale narodoske?"


Ik mag dan geen vlot spreker zijn, ik weet in elk geval waar ik het over heb. Maar ik denk dat ik u dat niet hoef te vertellen, want dat heb ik u eerder al overduidelijk bewezen. 	 Amborim ke chi dav duma mishto, numa zhanav but dieli; sikadiam tumenge vorta kana godi dashtisardiam ai ande soste godi.


Zij dacht: "Ik hoef alleen maar Zijn mantel aan te raken, dan ben ik genezen." 	 Woi phenelas peske, "Numa te sai azbava leske tsalia, avava sasti."


Jezus vroeg: "Moeten gelukkige mensen vasten? Wilt u dat de bruiloftsgasten het heerlijke eten weigeren, terwijl de bruidegom nog bij hen is? 	 Ai O Jesus phendia lenge, "Sar sai postin le vortacha le rhomeske, kana o rhom lensa lo?


En hoe moeten soldaten zich voor de strijd klaarmaken als de trompet geen duidelijk signaal geeft? 	 Ai e tutraza te bashela bi goresko, kon lashardiol po marimos?


Toen ik erin keek, zag ik allerlei zoogdieren, reptielen en vogels. 	 Me dikhavas pe kodia selia, ai lem sama, ai dikhlem zhigeni shtare punrhensa, ai sapa, shuporli (chorhe zhigeni), ai chiriklia.


Als u iemand van de verkeerde weg terugbrengt, redt u hem van de dood en bedekt u al zijn zonden. 	 te zhanel ke kodo kai anela palpale ieke bezexa les pa drom o chorho, skepila kodole manushes katar e martia ai but bezexa avena iertime.


Daarna keek Hij naar de hemel en zei met een zucht: "Ga open." 	 ai vazdia le iakha kal rhaio, rhugisailo ande peste ai phendia, "Ephphatha," kodia si, phuterdiol.


"Wat wilt U van ons, Zoon van God?" schreeuwden zij. "U hebt het recht niet ons nu al te kwellen!" 	 Denas mui, "So manges amendar, Jesus, Shav le Devlesko? So avilian katse te chinuis ame mai anglal sar e vriama?"


Tenslotte stond Hij op en ging terug naar Zijn discipelen. Hij zag dat ze in slaap waren gevallen, uitgeput van verdriet. 	 Kana rhugisailo wushtilo opre, ai avilo palpale ka peske disipluria, ai arakhlia le sovenas, kai nekezhinas.


Al is het dan nergens goed voor, ik wil mij toch ook nog beroemen op de visioenen en openbaringen die de Here mij heeft gegeven. 	 Trobul te luvudiv ma, marka ke kodia nai mishto. Numa si te dav duma akana pal dieli kai dikhlem ai kai dia ma O Del te zhanav.


Als die onrechtvaardige rechter zoiets kan zeggen, zal God zeker recht doen aan Zijn kinderen die Hem er dag en nacht om smeken! Zal Hij hen laten wachten? Nee! 	 O Devla mai phendia, "Ashunen so phendia o chorho ablakato.


Vermijd alles wat slecht is. 	 Ai arakhen tume katar so godi si nasulimos ai kai miazol bezex.


Wees gastvrij voor elkaar, zonder te mopperen. 	 Premin iek kavres ande tumare khera raduimasa.


Daarna sprak Hij elke dag in de tempel. De mannen van de Hoge Raad wilden niets liever dan Hem uit de weg ruimen. 	 O Jesus sicharelas swako dies ande tampla, ai le bare rasha, ai le Gramnoturia, ai le bare le narodoske rodenas te mudaren le Jesusos.


Dan zal niemand vermoeden dat u honger hebt, behalve uw Vader, Die ieders geheim kent. Hij zal u belonen. 	 Kashte te na sikadiol le manushenge ke zhonis, ferdi che Dadeske kai si ando than kai chi dichol ai cho Dat kai dikhel so keres, dela tu mishtimos."


Ik zal u niet als ouderloze kinderen achterlaten. Ik kom bij u terug. 	 "Me chi mekava tume sirotki: avava tumende.


Hij riep de leidende priesters en de godsdienstleraars bijeen en vroeg of zij wisten waar de Christus zou worden geboren. 	 Chidia andek than sa le bare rasha, ai le manush kai ramon o zakono, ai phushlia le, "Kai trobulas te arakhadilo o Kristo?" Won phende leske,


De volgende morgen was Johannes op dezelfde plaats met twee van zijn discipelen. 	 Pe terharin o Iovano mai sas pe kodo than duiensa anda leske disipluria.


Hulpmiddelen voor softwareontwikkeling 	 Unelte pentru dezvoltarea programelor


Jezus stuurde de mensen naar huis. Direct daarna stapte Hij met Zijn discipelen in de boot en stak over naar Dalmanoetha. 	 Ai strazo O Jesus anklisto andek chuno peske disiplonsa, ai avilo ando them Dalmanutha.


want door kwaad te worden, kunnen wij Gods doel niet bereiken. 	 Ke kana iek manush si xoliariko chi kerel so si vorta angla Del.


Pas op! Laat je niet door mijn plotselinge komst overrompelen; laat je niet bedwelmen door allerlei uitspattingen en door te veel te drinken; 	 Arakhen tume! Na meken tumaro ilo te pherdiol pachiva ai mol, ai nekazo kadale traiosko, ai kodo dies avela pe tumende kana chi zhanen.


Ook daarom heb ik hem opgedragen zo snel mogelijk naar u toe te gaan, want ik weet hoe blij u zult zijn als u hem weer ziet. En mijn zorgen zullen daardoor verlicht worden. 	 Akana grebime sim te tradav les tumende, saxke pale te raduin tume kana dikhena les, ai murho nekazo te zhaltar.


Door diezelfde grote kracht is Christus uit de dood teruggekomen om de belangrijkste plaats naast God in te nemen. 	 Kana zhuvindisardia le Kristos, ai thodia les te beshel pe peski rik e chachi ando rhaio.


Velen kwamen naar Hem toe en zeiden tegen elkaar: "Johannes heeft geen wonderen gedaan. Maar alles wat hij over deze Jezus zei, is waar gebleken." 	 But zhene avile leste ai phende, "O Iovano chi kerdia chi iek miraklo: numa so godi o Iovano phendia pa kado manush sas chacho."


"Here, ik wil het U verder niet lastig maken. Ik ben het niet waard dat U in mijn huis komt. Daarom heb ik het ook niet gedurfd zelf naar U toe te komen. Eén woord van U is genoeg om mijn knecht te genezen. 	 Sa anda kodia chi haliardema dosta vorta te zhav me karing tute, numa phen iek vorba, ai murho sluga avela sasto.


Kinderen, jullie moeten gehoorzaam zijn aan je vader en moeder, want dat vindt de Here goed. 	 Tume le glate, angla Kristo te pachan o mui ande soste godi tumare niamongo, ke kodia si drago le Devleske.


"Er is een Man Die mij wist te vertellen wat er in mijn leven gebeurd is. Zou Hij de Christus kunnen zijn?" 	 "Aven, dikhen iek manush kai phendia mange so godi kerdem. Nai kado O Kristo?"


Paulus keek de Raad onderzoekend aan en zei: "Mannen broeders, tot op deze dag heb ik steeds met een zuiver geweten voor God geleefd." 	 Ai o Pavlo dikhlia pe lende, ai phendia, "Manushale! Murhe phral! Chachimasa ai ilesa kerdem o zakono le Devlesko zhi adies."


Broeders, wij blijven hier op aarde zwervers en vreemdelingen. Omdat ons werkelijke thuis bij de Here is, dring ik er bij u op aan niet toe te geven aan de slechte begeerten van deze wereld, die uw leven in gevaar brengen. 	 Murhe kuchi vortacha, tume san pe phuv streinuria ai manush kai ferdi nakhen pai phuv, mangav tumendar te arakhen tume katar le ginduria le chorhe kai si le statos, ai kai maren pe tumare traiosa.


EFEZE Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Efeze: Dit zijn de woorden van Hem, Die de zeven sterren in Zijn rechterhand houdt en tussen de zeven gouden lampen loopt: 	 Ramos ka o angelo (pasturi) la khangeriako ando foro sar bushol Efisia: "Kodo kai inkerel le efta chererhaia ando lesko chacho vas, ai kodo kai phirel mashkar le efta lampuria kerde anda sumnakai, phenel kadala vorbi:


Zo is ook de tong een vuur. Zij zit vol venijn en vergiftigt elk deel van het lichaam. En de tong zelf wordt in vlam gezet door de hel. Zij zet het hele leven in brand, met als gevolg verwoesting en ellende. 	 E shib si sar iek iag, woi si o bezex la lumiako; ai si la lako than ande amaro stato, ai marel sa amaro stato, ai del iag sa amaro traio la iagasa kai avel katar o iado.


Van: Paulus, die van God de opdracht heeft gekregen overal de belofte bekend te maken dat er door het geloof in Jezus Christus eeuwig leven is. 	 Katar o Pavlo, ek apostle le Jesus Kristosko katar e voia le Devleski, thodino te mothol pa traio o shinado kai si ame le Jesus Kristosa.


Maar laat niemand moeten lijden omdat hij een moord, een diefstal of een andere misdaad heeft begaan of omdat hij een bemoeial is. 	 Chi iek anda tumende chi trobul te chinuil sar te mudardino, vai sar te chordino, vai sar te kerdino nasulimos, vai sar te amisailino kal kolavrenge dieli.


Want als het bevel klinkt, als één van de voornaamste engelen zijn stem laat horen en de trompet van God schalt, zal de Here Zelf uit de hemel neerdalen. Dan zullen de gestorven christenen eerst opstaan 	 Ke O Kristo Wo hulela anda rhaio ek tsipimasa, le glasosa le baro angelosko, le tuturazasa le Devleski, ai kodola kai mule ai pachaiepe ando Kristo zhuvindina mai anglal.


Nu ben ik blij dat ik die brief heb gestuurd, niet omdat ik u er verdriet mee heb gedaan, maar omdat u zich daardoor tot God hebt gewend. Het verdriet dat u voelde, was zoals God wilde. Daardoor hoef ik u straks niet nog eens pijn te doen. 	 Numa raduiv ma akana, na ke nekezhisailianas pala murho lil, numa ke tumaro nekazo kerdia tume te kein tume anda so kerenas ka Del, kodole nekazosa kai sas tume kerdia tume te kein, ai ame chi kerdiam tumenge chi iek baio.


Toen Pilatus opnieuw vroeg: "Wie van deze twee mannen zal ik vrijlaten?" riepen de mensen: "Barabbas!" 	 O Pilate magdata phendias lenge, "Savo andal dui mangen te mekav tumenge?" Won phende, "Barabbas"


de vader van Nahasson was Aminadab; de vader van Aminadab was Admin; de vader van Admin was Arni; de vader van Arni was Hesron; de vader van Hesron was Perez; 	 o shav le Amminadabosko, o shav le Adminosko, o shav le Arnisosko, o shav le Hezronosko, o shav le Perezosko, o shav le Judahosko,


Dit is een nieuwe opdracht die Ik u geef: heb liefde voor elkaar. Heb voor elkaar net zoveel liefde als Ik voor u heb. 	 Phenav tumenge magdata akana, dav tumen iek nevo zakono, aven drago iek kavreske; sar sanas mange drago, vi tume aven drago iek kavreske.


"U hebt deze Man bij mij gebracht op beschuldiging van opruiende aktiviteiten tegen de staat. Ik heb Hem daarover duidelijk ondervraagd en ben tot de conclusie gekomen dat Hij onschuldig is. 	 phendia lenge, "Tume andian mange kakale manushes, ke buntuil le narodos, ai me phushlem lestar angla tumende, ai chi arakhlem chi iek dosh ande leste. Nai chi iek diela kai tume dosharen les;


Waar zijn zorgen trouwens goed voor? Kun je je leven erdoor verlengen? 	 "Savo anda tumende te nekezhila sai lunzharel pesko traio xantsi?


"Spreek geen oordeel uit over andere mensen; dan zullen die ook over u geen oordeel uitspreken. 	 "Na shin kris, te na avel kris shinde pe tute.


Hij mag geen drinker of driftkop zijn, maar is vriendelijk en vredelievend. Hij mag niet aan het geld vast zitten. 	 Chi trobul chi te pel vai marelpe, ai chi te avel bi lasho, numa lasho, ai te rodel o mishtimos savorhenge; te avel les rhavda, ai chi trobul te avel leske zurales drago le love;


God wil door de Gemeente aan de geestelijke heersers en machten laten zien hoe rijk en volmaakt Zijn wijsheid is. 	 Saxke akana le khangeriasa, le zora ai le putieri la lumiake kai si ando cheri te zhanen e goji le Devleski ande soste godi.


Ook alle reders, stuurlui en matrozen, allen die op zee hun kost verdienen, stonden vanuit de verte te kijken naar de rook die uit de brandende stad opsteeg. 	 Ando iek chaso, iek momento sa lako barvalimos sas pharhado."O kapitano le pharaxodosko, ai sa le manush kai phiravenpe po le pharaxoduria, ai sa le manush kai kerenas buchi po le pharaxoduria beshle dur latar.


Saulus bleef de discipelen van Jezus fanatiek achtervolgen en dreigde hen met dood en gevangenis. Hij ging naar de hogepriester en 	 Ai o Saul, tsipilas ai phenelas te mudarel le disiplon kai sas le Devleske, gelo ka baro rashai,


Dat is allemaal met hen gebeurd om een voorbeeld te stellen. En het is opgeschreven als een waarschuwing voor ons, die in het einde van de tijd leven. 	 Kodola dieluria kerdile lenge kaste te podain amenge: ai ramome le kaste te sicharen amen, ame kai sam aresliam kai getolpe e lumia,


Wie dat teken niet had, kon niets kopen of verkopen. Dat teken moest de naam of het nummer van het beest zijn. 	 Ai chi iek manush sai chinel vai pochinel vari so bi te premil o semno le zhungalo zhiganesko vai o numero lesko anavesko.


De leidende priesters hadden Jezus laten arresteren omdat zij jaloers op Hem waren. 	 Ke wo zhanglias sostar dine les ando vas, ke le rashan sas inetsia (zhaluzo) pe leste.


Ik heb tot nu toe veel beeldspraak gebruikt, maar er komt een moment dat dat niet meer nodig is. Dan kan Ik u zonder beperking over de Vader vertellen. 	 Me phendem tumenge kadala dieli andel paramicha: numa e vriama avela, kana chi mai dava tumensa duma andel paramichi, numa dava tumensa duma vorta pa Dat.


Die mannen heetten Simon (of Petrus zoals Jezus hem noemde); 	 Ai o Simon wo akhardo Petri.


Maar als u door jaloezie en ruzie vol wrok zit, kunt u zich nergens op beroemen; dan zou u de waarheid geweld aandoen. 	 Numa te si ande tumare ile iek zhaluzia nasulimaski, ai gindo te keren nasulimos tumare vortakoske, na luvudin tume, ai na xoxaven ke chi mangen te mothon o chachimos.


Want God, Die gezegd heeft dat men geen gemeenschap mag hebben met een andere vrouw dan uw eigen, heeft ook gezegd dat u niet mag doden. Dus, als u de regel over het huwelijk niet hebt overtreden, maar wel iemand hebt vermoord, bent u toch schuldig aan het overtreden van Gods wet. 	 Ke kodo kai phendia, "Na phir pa kolavreski rhomni (Na ker kurvia)," phendia vi "Na mudar." Akana te na phiresa pala kolavreski rhomni (te na ker kurvia), numa te mudaresa, antunchi doshalo san ke phaglian o zakono.


Toen zag ik een boekrol in de rechterhand van Hem, Die op de troon zat. Die boekrol was aan beide zijden beschreven en met zeven zegels verzegeld. 	 Dikhlem ek klishka (scroll) ando vas o chacho kodolesko kai beshlo po lesko than sar amperato, ai ramome sas pe klishka andre ai palal. Sas phandado le efta liketuriasa.


Hij hoopte zijn honger te stillen met wat bij de rijke man van tafel afviel. Hij was er zelfs zo erg aan toe dat de honden zijn zweren kwamen likken. 	 Kamlino te xal le kozhi kai perenas pai skafidi le barvaleske; ai inker le zhukel mai avenas te den la shibasa pa leske pugnia.


Ouders (A), behandel uw kinderen zo dat zij niet dwars en haatdragend worden. Voed ze zo op dat ze de Here leren volgen en liefhebben. 	 Ai tume le dada, na keren tumare glatensa bi malades ai te xoliavon, numa bariaren le ando sicharimos, ai sicharen le pa Del.


"Zeggen dat ik U niet ken?" viel Petrus uit. "Dat nooit! Al moest ik met U sterven!" Ook de anderen zeiden dat zij dat nooit zouden doen. 	 Numa o Petri dias mui, "Vi te trobula te merav tusa, me shoxar chi phenava ke chi zhanav tut." Ai sa le disipluria phende sakadia.


Geef alle broeders die bij u zijn, mijn hartelijke broedergroet. 	 Ai chumiden sa le phralen sar phral.