Maar laat ook nu de moed niet zinken! Al zal het schip verloren gaan, niemand van ons zal hierbij het leven verliezen. 	 Numa akana na daran, ke chi iek anda tumende chi merela, ferdi o paraxodo xasavola.


Daarom zijn wij ook niet bang om te sterven; integendeel, wij zien ernaar uit om naar huis te gaan, naar de Here. 	 Si ame pachamos, ai mangliamas mai mishto te zhastar anda kado stato, ai te zhas te beshas le Devlesa.


Vroeger is dat altijd voor de mensen verborgen gebleven, maar nu heeft God het door de Heilige Geest aan Zijn apostelen en profeten bekendgemaakt. 	 Mai anglal kado gindo o garado chi zhanenas les le manush, numa O Del sikadia les akana katar pesko Swunto Duxo peske Swuntone apostlonge ai le profetonge.


Jezus verbood de mensen het verder te vertellen. Maar hoe meer Hij dat zei, hoe meer de mensen het rondbazuinden. 	 O Jesus phendia lenge te na phenen kanikaske; numa mai but wo phenelas lenge te na phenen kanikaske, mai but won denas duma pa so kerdia O Jesus.


Hij was nog niet uitgesproken of er kwam een troep mannen aan. Judas, één van de twaalf discipelen, ging voor hen uit. Hij liep op Jezus toe en groette Hem met een kus. 	 Sar delas duma inker, o narodo avilo ai kodo kai busholas Judas, iek andal desh u dui disipluria, wo sas anglal, ai pashilo pasha Jesus te chumidel les.


Doe eveneens de groeten aan Philologus en Julia, aan Nereus en zijn zuster en aan Olympus en al de gelovigen daar. 	 Dikhen o Philologus, ai e Julia, o Nereus, ai leski phei, o Olimpas, ai sa le shave le Devleske kai si lensa.


Jezus zag hoe zij tegen de wind in moesten roeien. Hij liep over het meer naar hen toe en wilde hun voorbijgaan. 	 Dikhlia kai sas le but chino te visilin o chuno; ke barval phurdelas zurales pe lende, mashkar le trin ai le shov chasuria diminiatsake, O Jesus avilo karing lende, phirelas po pai, ai wo nakhelas pasha lende.


Laat uw vriendelijkheid bij iedereen bekend zijn. De Here is dicht bij u. 	 Sikaven lashimos karing savorhende. O Del avela sigo vriama.


Wij zijn er nu dus nog zekerder van dat het waar is wat de profeten hebben gezegd. U doet er goed aan dat allemaal heel serieus te nemen, want daardoor kunnen wij veel dingen begrijpen die anders moeilijk en duister zouden zijn. Hun woorden verlichten ons innerlijk. Door deze ter harte te nemen, leren wij Jezus Christus beter kennen. 	 Ai so phende sas le profeturia ke si te kerdiol, ame dikhliam amare iakhensa. Anda kodia ame pachas ame zurales ande lengo divano, anda kodia tume trobul te len sama mishto lengo divano, ke lengo divano si sar ek lampo kai strefial ando tuniariko, zhi kai avel o dies ai e chererhai la diminiatsaki te wushtel te anel vediara ande tumare ile.


De gestorven man kwam uit het graf. Zijn handen en voeten waren met linnen windsels omwikkeld en er was een doek over zijn gezicht gebonden. "Haal die doek en die windsels eraf", zei Jezus, "en laat hem naar huis gaan." 	 Ai o mulo anklisto, le vas ai le punrhe phangle andel le derzi, ai lesko mui phanglo poxtan parno. O Jesus phendia lenge, "Phutren les, ai meken les te zhal."


Hij antwoordde: "Er was een Man, die Jezus heette. Hij maakte wat modder, smeerde dat op mijn ogen en zei dat ik naar Siloam moest gaan om mij te wassen. Toen ik dat gedaan had, kon ik zien." 	 Wo phendia lenge, "O manush kai akharen les O Jesus kerdia chira chik, ai thodia la pe murhe iakha, ai phendia mange, "Zh ka pai kai busholas Siloam, ai xalav tu." ai gelem, ai xaladem ma, ai dikhlem.


"Leest u de boeken van Mozes dan niet?" antwoordde Hij. "Daar staat toch in dat God de mens heeft gemaakt als man en vrouw. 	 Dias atweto ai phendias, "Chi jindian ke kodo kai kerdias le de anda gor kerdias le mursh ai zhuvlia?


"Ga naar uw familie", zei Hij, "en vertel hun wat God voor u heeft gedaan." De man ging overal in de stad vertellen wat Jezus voor hem had gedaan. 	 "Zha ando cho kher, ai phen so godi kerdia tuke O Del." Gelotar ai phendia anda sa o foro so godi kerdia leske O Jesus.


De mannen die bij mij waren, zagen wel het licht, maar hoorden de stem niet. 	 Kodola kai sas mansa dikhle e vediara, numa chi ashunenas o glaso kodolesko kai delas duma,


Want die mensen kunnen heel goed weten dat God er is. Hij heeft het hun Zelf bekendgemaakt. 	 O Del dosharel le ke so zhanen katar O Del, nai trutno lenge te haliaren. O Del sikadia lenge sar si.


Zij hebben voor mij hun leven gewaagd. Ik ben niet de enige die hen dankbaar is; alle gemeenten buiten Israël zijn dat ook. 	 Won thode pengo traio te skepin murho, chi naisiv lenge - ferdi me, numa sa le khangeria kodolenge kai Nai Zhiduvuria ande lumia naisin lenge.


"Hoeveel brood hebben jullie bij je?" vroeg Jezus. "Zeven broden en een paar visjes." 	 O Jesus phushlias le, "Sode manrhe si tume?" Won phende, "Efta manrhe ai xantsi tsinorhe mashe."


"Ja", antwoordde Jezus. "Maar weet u wie nog gelukkiger zijn? Alle mensen die de woorden van God horen en zich eraan houden." 	 Ai O Jesus phendia, "Raduime mai bini kodola kai ashunen E Vorba le Devleski, ai kai garaven la."


Wat denkt u? Wie van deze drie was de medemens van het slachtoffer van de roofoverval?" 	 "Savo anda kadala trin, miazol tuke sas o vortako kodolesko kai pelo mashkar le chor?"


Zij daalden af naar een vlak gedeelte, waar vele volgelingen van Jezus hen omringden. Van alle kanten waren de mensen toegestroomd om naar Hem te luisteren en door Hem te worden genezen. Zij kwamen helemaal uit Judea, Jeruzalem en uit de streek van Tyrus en Sidon aan de Middellandse Zee. Uit vele mensen joeg Hij boze geesten weg. 	 Ai avilo tele lensa katar e plaiing, ai terdilo pek than kai sas but narodo anda leske disipluria. Sas but narodo anda Judea ai anda Jerusalem, ai anda le gava Tire ai Sidon pasha pai, won avile te ashunen les, ai te aven saste anda penge naswalimos.


Gelukkig zijn zij die verdriet hebben, want zij zullen getroost worden. 	 Raduime kodola ka zhanen nekazo ke won avena pechime!


"Sla hem op zijn mond", zei de hogepriester Ananias tegen de mannen die vlak bij Paulus stonden. 	 O baro rashai kai busholas Ananias dia ordina kodolen kai sas pasha leste te den les iek pa mui.


Hij droeg mij in de geest naar een grote, hoge berg en liet mij de heilige stad Jeruzalem zien, die van God uit de hemel naar beneden kwam. De stad schitterde als God Zelf. 	 Murho duxo sas ingerdia pala o angelo ka ek wucho plai. Wo sikadia ma o Swunto Foro Jerusalem sar avelas andai rhaio katar O Del.


"Het volk van Israël heeft zich niet aan het verbond gehouden", zei Hij, "maar Ik zal een nieuw verbond met hen sluiten: Ik zal mijn wetten in hun gedachten leggen en in hun hart schrijven." 	 "Kadia si o nevo kontrakto kai kerava lensa. Kana kodia dies avela, phenel le Devles, thava murhe zakonuria ande lenge ile, ai ramov le pe lengi goji."


Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. 	 Si tume khan! Ashunen mishto ka so O Duxo phenel ka le khangeria."


Daarom bleef Petrus in de gevangenis. De christenen waren voortdurend bijeen en baden voor hem tot God. 	 O Petri sas phandado ande temnitsa; numa e khangeri chi terdiolas te rhugilpe ka Del anda leste.


Hoewel Jezus veel van Martha, Maria en Lazarus hield, maakte Hij geen aanstalten naar hen toe te gaan. 	 O Jesus drago sas leske e Martha, ai laki phei e Maria, ai o Lazarus.


Zij waren verbaasd, want Hij sprak als iemand die wist waarover Hij het had. Dit was iets heel anders dan zij gewend waren. 	 Kodo narodo chudimesas sar sicharelas o zakono, ke O Jesus sicharelas le putierasa, nas sar le Gramnoturia.


"Here", zei hij smekend en viel voor Hem op de knieën. "Heb medelijden met mijn zoon. Hij lijdt aan vallende ziekte. Het is heel erg met hem. Hij valt vaak in het vuur en in het water. 	 ai phendias, "Gazda, al tuke mila anda murho shav! Ke beng ande leste, ai chinuil zurales, butivar perel ande iag, ai butivar perel ando pai.


Ik zal jullie een wijsheid geven waar je tegenstanders niet van terug hebben. 	 Ke dava tume le vorbi ai e goji, kai tumare duzhmaia nashti den ando gor vai te mothon ke nai kadia.


Ieder die iets mankeerde, probeerde Hem aan te raken. Het was een grote volksoploop, want er werden die dag velen door Hem genezen. 	 Ke sastiardia but manushen, ai sa le naswale avenas leste te azban les.


Hieruit blijkt dat God twee keer een verbond met de mens heeft gesloten. Het ene op grond van een wet, het andere op grond van een belofte. 	 Sai haliaren la sar iek patreto: le dui zhuvlia si le dui kontrakturia pachi, iek anda kodola pachi sikavel katar e Hagar, ai kucha anda Mount Sinai, biandiol lake glati phangle.


U bent niet oog in oog komen te staan met iets ontzettends (met laaiend vuur, diepe duisternis en gierende wind) zoals de Israëlieten in de tijd van Mozes, toen God op de berg Sinaï Zijn wet gaf. (B) 	 Tume chi avilian sar le Zhiduvuria avile mui moste le darasa vai izdraimasa, kai phabolas e iag, kai si tuniariko, ai ek bari barval, sar sas po plai Sinai kana O Del dia lenge leske zakonuria.


Toen Hij voor de derde keer bij hen terugkwam, zei Hij: "Slaap nu maar en rust maar uit. De strijd is gestreden. Het is zover dat Ik verraden zal worden en in de handen van slechte mensen zal vallen. 	 Ai wo avilo o trito data, ai phendia lenge, "Akana soven ai hodinin: si dosta, o chaso avilo, ashun, O Shav le Manushesko avela dino ando vas le bezexale manushengo.


'Ik ben de God van uw voorouders, de God van Abraham, Isaäk en Jakob.' Mozes begon te beven van schrik en durfde niet meer te kijken. 	 "Me sim O Del che dadengo, O Del le Abrahamosko, ai O Del le Isaakosko, ai O Del le Iakovosko. "O Moses izdralas, ai chi tromalas te dikhel.


Net als bij een zwangere vrouw die moet bevallen. Tijdens de geboorte heeft zij veel pijn. Maar als het voorbij is, denkt zij niet meer aan de pijn en de moeite, zo blij en gelukkig is zij met haar kind. 	 E zhuvli kana si te avel la glata nekezhime la, ke lako chaso avilo: numa kana o tsinorho arakhadilo, chi mai serelpe ka chino, pala raduimos kai si la, ke iek manush kerdilo ande lumia.


Jezus antwoordde: "U moet in Mij geloven. Dat is de wil van God, want Ik ben door Hem gestuurd." 	 O Jesus phendia lenge, "Kadia si e buchi le Devleski, te pachan tume ande kodo kai wo tradia."


Het zal een afschuwelijke tijd worden voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben. 	 Nasul la zhuvliake kai si phari glatasa, ai kodola kai si le glate pe chuchi ande kodola dies.


Toen Jezus de tempel verliet, zei één van Zijn discipelen tegen Hem: "Kijk eens, Meester! Wat een gebouw en wat een stenen!" 	 Sar O Jesus anklisto avri andai tampla, iek andal leske disipluria phendia leske, "Dikh, Gazda, che shukar bax ai shukar khera!"


Zij grepen de apostelen en gooiden hen in de gevangenis. 	 Line le apostluria, ai thode le ande temnitsa.


Een pottenbakker mag met een stuk klei doen wat hij wil. Hij maakt er een mooie, dure vaas van of een gewone pot. 	 O manush kai kerel buchi la chikasa kerel so mangel andai chik, sa anda iek chik sai kerel iek khoro kai mol kuchi, ai vi sai kerel iek prosto khoro.


Ik wil u er vooral op wijzen dat er in de laatste dagen mensen zullen komen, die met alles spotten en alleen maar hun eigen zin doen. Zij zullen schamper opmerken: 	 Ai te zhanen mai anglal, kai andel ultimo dies avela manush kai traiin sar won mangena ai marena mui tumendar.


"Geef mij die macht ook, dan kan iedereen de Heilige Geest ontvangen als ik mijn handen op hem leg." 	 phenelas, "Den i man kadia putiera, saxke kana rhugiv ma i me vari kaske, ai thava le vas pe leste, te lel vi wo O Swunto Duxo."


Ik zeg dit omdat mijn tijd bijna voorbij is. Ik zal voor God geofferd worden en binnenkort sterven. 	 Numa me, o chaso avilo kai si te avav dino sar iek sakrifis; e vriama avili mange te merav.


Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal Ik te eten geven van het verborgen manna, van het voedsel uit de hemel. En Ik zal hem een witte steen geven met daarop zijn nieuwe naam, die niemand kent, behalve hijzelf als hij hem ontvangt. 	 Si tume khan! Ashunen mishto ka so phenel O Duxo ka le khangeria. Me dava o garado manrho anda rhaio ka swako manush kai si les putiera ai niril. Ai dava les ek bax parno, ai po bax, ek nevo anav avela ramome pe leste. Nai khonik chi zhanela o anav, ferdi kodo kai premil les!"


Ik heb de hele wereld gemaakt!' (C) 	 Pate nai murho vas kai kerdia sa kadala bucha?


Petrus ging naar beneden. "U zoekt mij", zei hij tegen de mannen, "maar waarom eigenlijk?" 	 O Petri hulisto tele ai phendia kodole manushenge kai avile katar o Cornelius, "Me sim kodo kai roden, ai phenen lenge sostar avilian?"


Wees hun tot voorbeeld door alle goede dingen die je doet. Laat uit heel je leven blijken dat je de waarheid liefhebt en serieus neemt. 	 Ai vi tu trobul te sikaves ande soste godi o mishtimos, ai vi trobul te aves chachimasa, ai te na keres phirasa kana divines pa Del.


Jezus antwoordde: "Luister goed, wie niet opnieuw geboren wordt, kan het Koninkrijk van God niet ontdekken." 	 O Jesus dia les atweto ai phendia leske, "Chachimasa, chachimasa, phenav tuke, khonik nashti dikhela o rhaio le Devlesko te na kerdiola aver data."


Ik zit gevangen omdat ik de Here dien en vraag u dringend te leven zoals past bij mensen die door de Here geroepen zijn. 	 Me kai sim o manush phandado le Devlesko: mangav tumendar, phiren vorta sar O Del manglia kana akhardia tume.


"In Rama wordt bitter getreurd. Rachel huilt om haar kinderen en wil zich niet laten troosten. Er zijn geen kinderen meer over." 	 "Iek glaso ashundilo ande Rama, roimos ai huhuimos. E Rachel rovelas peske shaven; ai chi manglias te pochin la, ke lake glate na mas.


Net als het bit van een paard en het roer van een schip, is ook de tong een klein ding, maar wat kan het veel kwaad doen! Eén vonkje is genoeg om een heel bos in brand te zetten. 	 Kadia vi e shib, woi si iek tsinorho kotor kai si ando stato, numa sai luvudilpe anda bare dieli. Ashun, ai den tume goji ka baro versh ke iek tsinorhi iag dosta si te lel sa iag!


Grafische toepassingen 	 Aplicaţii grafice


De man stond onmiddellijk op. Toen de bewoners van Lydda en Saron hem gezond en wel zagen rondlopen, bekeerden zij zich ook tot de Here Jezus. 	 Sa o narodo kai sas kai e Lydda ai Sharon dikhle les, ai dinepe vi won ka Del.


De genade en de vrede van God, onze Vader, en van de Here Jezus Christus wens ik u toe. 	 O mishtimos ai e pacha katar O Del amaro Dat, ai katar le Devles O Jesus Kristo.


Hij antwoordde: "U weet dat ik mensen met water doop. Maar temidden van u staat Hij Die u nog niet kent. 	 O Iovano dia le atweto, phenelas "Me bolav ando pai, numa mashkar tumende, si vari kon kai chi zhanen.


"In een stad was een rechter", begon Hij, "een goddeloze man die zich van niemand iets aantrok. 	 phenelas, "Sas andek foro iek ablakato, kai chi daralas katar O Del, ai vi chi respektisardia le manushen.


Dit nieuws ging als een lopend vuurtje door heel Galilea. 	 Ai strazo katar godi o narodo delas duma po Jesus ande sa o them Galilee.


Laat ik heel duidelijk zijn, broeders: Lichamen van vlees en bloed kunnen geen deel hebben aan het Koninkrijk van God. Onze vergankelijke lichamen kunnen niet altijd blijven leven. 	 So phenav, phrala le, ke o mas ai o rat nashtil len o rhaio le Devlesko, ai ke o rimome nashti lel kai chi mai rimolpe.


Terwijl Hij dat deed, werd Hij opgenomen in de hemel. 	 Ande kodia, kai swuntholas le, durilo lendar, ai gelotar ando rho.


Help Zenas, die de Joodse wet zo goed kent, en Apollos zoveel als je kunt; geef hun wat zij voor hun reis nodig hebben. 	 Ai ker so godi dashtis ta zhutisar o Zenas o ablakato, ai le Apollos kana zhanatar; ai le sama te avel le so godi trobul le.


Op hetzelfde moment werd ik door de Geest meegenomen. Ik zag een troon in de hemel staan en op die troon zat Iemand, 	 Strazo simas tela le Duxoski putiera. Ashun! O than kai o amperato beshel si ando rhaio. Sas Iek kai beshlo po than.


Toen Hij binnenkwam, ging Hij naar haar toe, pakte haar bij de hand en trok haar overeind. De koorts verdween meteen. Zij stond op en maakte eten voor hen klaar. 	 Wo avilo late, lia lako vas ai vazdia la. Ai strazo o zharo mekia la, wushtili ai podaisardia les,


Houd altijd een zuiver geweten. Dan zullen de mensen die kwaad van u spreken en u beledigen, vol schaamte moeten bekennen dat zij ongelijk hebben gehad. 	 Den duma le lashimasa ai le respektimasa. Numa trobul te den le atweto lashimasa ai pachivales. Ai trobul te avel tume ginduria vuzhe, saxke le manush kai mothon nasulimos pa lasho traio kai si tume le Kristosa,


Onderwerp u dus aan God, maar verzet u tegen de duivel en hij zal van u wegvluchten. 	 No keren so mangel tumendar O Del. Ai na keren so mangel o beng, ai duriola dur tumendar.


Nadat Jezus was uitgesproken, ging Hij het plaatsje Kapernaüm in. 	 Kana O Jesus getosardia sa pesko divano angla narodo, gelo ando Capernaum.


Wat wij gezien en gehoord hebben, vertellen wij ook verder omdat wij graag willen dat velen deel zullen hebben aan onze gemeenschap met de Vader en Zijn Zoon Jezus Christus. 	 So ame dikhliam ai ashundiam vi tumenge mangas te mothas, saxke te aven vi tume andek than amensa ande chidimos kai si ame le Dadesa, ai leske shavesa O Jesus Kristo.


Bid en u zult ontvangen wat u bidt. Zoek en u zult vinden wat u zoekt. 	 "Mangen, ai avela tume dino; roden, ai arakhena; maren, ai avela tumenge phuterdo.


Maar hij ging in hoger beroep. Hij wilde in voorarrest blijven tot de keizer in deze zaak uitspraak zou doen. Daarom heb ik bevel gegeven hem vast te houden, tot ik hem naar de keizer kan sturen." 	 Numa o Pavlo manglia te avel leski diela dikhli katar o Caesar Augustus, ai me dem ordina te ankeren les ande temnitsa zhi kai tradav les ka Caesar.


De Joden keken elkaar verwonderd aan. "Waar wil die Man naar toe dat wij Hem niet zouden kunnen vinden? Is Hij misschien van plan naar de Joden in het buitenland te gaan en de andere volken Zijn leer te brengen? 	 Le Zhiduvuria phenen mashkar pende, "Kai wo zhala kai chi arakhasa les? Zhala karing le foruria kai si ande Gretsia, ai sicharel le Grekone?


Vraag de commandant Paulus nog eens voor de Raad te brengen, omdat u zijn zaak nauwkeuriger wilt onderzoeken. Voordat hij hier komt, zullen wij hem vermoorden. Wij zijn er klaar voor!" 	 Akana tume ai le mai bare mangen ka baro le ketanengo te anel le Pavlos tumenge terhara, ai mothon ke mangen te dikhen mai mishto so kerdia, ai ame, mai anglal ke sar te pashol tumende, mudaras les."


Maar als iemand één van deze jonge mensen die in Mij geloven, op het slechte pad brengt, zou het voor hem beter zijn met een zware steen om zijn hals in de zee te worden gegooid. 	 "Ai kon godi kerela iek anda kadala tsinorhe kai pachanpe ande mande te peren ando bezex, mai bini te avel ek baro bax phanglo ka leski kox, ai te avel shudino ande bari maria.


Toen Hij weer verder ging, kwam er een man aanrennen. Hij viel voor Jezus op de knieën en zei: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?" 	 Ai kana O Jesus phirelas pel drom, iek manush nashelas karing leste ai dia le changa angla leste, ai phushlia les, "Lasho Gazda, che lashimos trobul te kerav te avel ma o traio kai chi mai getolpe?"


Hij zal alle tranen van hun ogen afwissen en er zal geen dood meer zijn. Van verdriet, rouw en pijn zal geen sprake meer zijn. Dat hoorde allemaal bij de oude wereld en die is voorgoed voorbij." 	 O Del lela le asua katar amare iakha, ai chi mai avela martia, ai nai nekazo, ai chi mai roven, ai ma nai dukh. Sa geletar ai shoxar chi mai avena palpale. Kadia si sa data.


Maar als de Heilige Geest komt, zal Hij u de weg wijzen naar de volledige waarheid. Wat Hij u zal zeggen, heeft Hij niet uit Zichzelf, maar Hij geeft door wat Hij hoort. Hij zal vertellen wat er in de toekomst gaat gebeuren. Door u te vertellen wat Hij van Mij hoort, zal Hij Mij grootmaken. 	 Kana O Swunto Duxo le chachimosko avela, wo ingerela tume ande sa o chachimos: ke wo chi dela duma pa peste; numa phenela so godi ashunel: ai phenela tumenge le dieli kai avena.


Het was nodig dat Jezus Christus, aan ons (Zijn broeders) gelijk werd. Anders had Hij niet onze genadige en trouwe hogepriester voor God kunnen worden; een priester die, als Hij met onze zonden afrekent, zowel genadig voor ons als trouw aan God is. 	 No O Jesus trobulas te avel sar ame, leske phral, wo trobulsardia te avel iek anda amende te avel amaro Baro Rasha kai zhal mashkar O Del ai amen. Sas les mila pe amende, kerdia sa so si vorta. Wo dia pes sar ek podarka te merel po trushul amare bezexenge te na dosharel ame O Del, numa te iertil ame.


Wie op een onwaardige manier van het brood eet en uit de beker van de Here drinkt, zondigt daarmee tegen het lichaam en het bloed van de Here. 	 Anda kodia kodo kai xala manrho, vai pela anda daxtai le Devlesko, bi te avel vorta, avela doshalo karing o stato le Devlesko ai lesko rat.


Maar toen de tijd aanbrak dat God ons, door de komst van Zijn Zoon, Zijn liefde en vriendelijkheid zou tonen, heeft Hij ons gered. 	 Numa kana O Del amaro skepitori sikadia pesko lashimos ai peski dragostia le maushenge,


Daardoor zal ze altijd in de herinnering blijven. Want overal waar het goede nieuws wordt gebracht, zal ook worden verteld wat zij heeft gedaan." 	 O chachimos phenav tumenge, kai godi kadia viasta lashi avela phendi ande sa e lumia, so woi kerdias mange si te avel phendo te denpe goji late."


Ik schrijf dit niet om u een gevoel van schaamte te geven, maar om u, mijn beste vrienden, terecht te wijzen. 	 Chi ramon kadala dieli te kerav tumenge lazhav, numa te phenav tumenge sar murhe drazhi shavorhe.


Josia was de vader van Jechonia en zijn broers, die geboren werden in de tijd van de verbanning naar Babel. 	 O Josias sas o dat le Jechoniasko ai leske phralengo, pe vriama kai ningerde la narodos Israel ande Babylon.


Ik weet dat zij met veel toewijding God dienen, maar met verkeerde ijver. 	 Ke sai mothav pa lende ke sa penge ilesa mangen te keren buchi le Devleske, numa bi gojako.


In het begin weigerde hij botweg. Maar tenslotte begon ze op zijn zenuwen te werken. 'Voor God ben ik niet bang', dacht hij bij zichzelf. 'En ik trek me van niemand iets aan. 	 Ai but vriama chi manglia te kerel lake so mangelas, numa antunchi phendia wo ande peste, "Chi darav katar O Del, ai chi respektiv le manush.


Terwijl Paulus sprak, zat de man aandachtig te luisteren. Paulus keek hem eens goed aan en zag dat hij geloofde dat hij genezen zou worden. 	 Ashunelas sar divinilas o Pavlo, ai o Pavlo dikhel pe leste, ai dikhlia ke pachalpe kai sai sastiol.


Als u christen wordt, wordt u van binnen helemaal nieuw. U bent als het ware opnieuw door God geschapen. Er is een heel nieuw leven begonnen. 	 Te astardilo vari kon le Kristosa, wo si iek nevo manush; le dieli le phurane nakhle, ai akana swako diela kerdili nevi.


Al zeggen anderen dat ik geen apostel ben, u kunt dat niet zeggen. U bent zelf het levende bewijs: De Here heeft Zijn stempel op u gezet. 	 Te chi sim apostle ka kaver, sim tumenge; ke tume dikhlian murhi buchi ando Del.


Probeer, voor zover het van u afhangt, met iedereen in vrede te leven. 	 Keren so godi dashtin, ai kodia si pala tumende, te traiin ande pacha sa le manushensa.


Jullie zijn werkelijk stekeblind! Wat is belangrijker? Het offer of het altaar dat het offer heilig maakt? 	 Tume prosti ai korhe manush! So si mai baro, so si shinado po altari vai o altari kai swuntsol so si shinado po altari?


En zij gaven ze weer aan de mensen. Iedereen kon zoveel eten als hij wilde. 	 Savorhe xale ai chailile. Kana le disipluria chide le kotora kai ashshile desh u dui kozhnitsi pherde sas.


Later gingen Jezus en Zijn discipelen bij Mattheüs thuis eten. Er waren ook verscheidene tolontvangers te gast en andere mannen met een slechte naam. 	 Kana O Jesus xalas ande lesko kher, but manush kai chiden e taksa, ai le bezexale avile te beshen kai skafidi lesa ai leske disiplonsa.


Ik zal de engelen erop uitsturen om de mensen die Ik heb uitgekozen, bij elkaar te halen. Van het oosten, het westen, het noorden en het zuiden; ja, vanuit de verste uithoeken van de wereld. 	 Ai tradela peske angelon, ai si te chiden leske alome andal shtar barvalia, ai de anda iek gor la lumiako ai le cheresko zhando kaver gor."


Daarop zei Hij tegen de verlamde man: "Sta op, ga naar huis en neem uw draagbaar mee." 	 Phenav tuke, "Wushti, le cho than ai zha khere!"


Niet dat ik iets over uw geloof te zeggen heb; dat is sterk genoeg. Nee, ik wil met u meewerken aan uw blijdschap. 	 Ame chi rodas te sicharas tume so te pachan, ke tume ankeren tumaro pachamos. Numa, ame mangas te keras buchi tumensa pe tumaro raduimos.


de vader van Perez was Juda; de vader van Juda was Jakob; de vader van Jakob was Isaäk; de vader van Isaäk was Abraham; de vader van Abraham was Thera; de vader van Thera was Nahor; 	 o shav le Iakovosko, o shav le Isaakosko, o shav le Abrahamosko, o shav le Terahosko, o shav le Nahorosko,


Zij meerden bij Gennésareth af en gingen aan land. De mensen die op de kant stonden, herkenden Jezus onmiddellijk. 	 Ai kana nakhle inchal o pai, aresle kai phuv ando them kai bushol Gennersaret, ai gele karing e berego.


Zij werden bang. De mensen die het hadden gezien, vertelden hoe de boze geesten uit de man in de varkens waren gegaan. 	 Kudola kai dikhle les, phende le manush so kerdilia pa o manush kai sas le beng ande leste, ai vi pa le bale.


Ik ben in staat alles te doen door Christus, Die mij daarvoor de kracht geeft. 	 Sai rhevdiv sa kadala dieli, nais le Devleske kai del ma e zor.


De mensen zouden alleen van u houden als u bij de wereld hoorde. Maar nu dat niet zo is, haten zij u. Dat doen zij omdat Ik u van hen heb losgemaakt. 	 Te avilianas andai lumia, e lumia sas te avel lake drago so si lako; numa ke chi san andai lumia, ai ke alosardem tume andai lumia, anda kadia e lumia gretsol tume.


Zolang Ik bij hen was, beschermde Ik hen in Uw naam die U Mij hebt gegeven. Ik heb geen van hen aan zijn lot overgelaten, behalve Judas, die zich door de duivel liet leiden. (A) Daardoor kwam immers uit wat in de Boeken stond. 	 Kana me simas lensa ande lumia, me garadem le ande chiro anav; ai me garadem kodolen kai dian ma, ai chi iek anda lende chi xasailo, numa ferdi o shav le xasarimasko; saxke te kerdiol so phendia E Vorba le Devleski.


Simon Petrus, Thomas, Nathanaël uit Kana in Galilea, Jakobus en Johannes en nog twee andere discipelen waren daar bij elkaar. 	 O Simon Petri, ai o Thomas kai akharenas les Didimus, ai o Nathanael andai Cana kai si ande Galilee, ai le shav le Zebedeske, ai dui aver disipluria le Jesusoske sas andek than.


Want Hij zal Zijn volk redden van de zonden. Daardoor zal in vervulling gaan wat God door de profeet Jesaja heeft gezegd: 	 Sa kodia kerdilia te pherdiol so phendiasas o Del katar o profeto.


Ik zou het fijn vinden als u begreep (zoals u ten dele ook doet) dat u trots op ons kunt zijn; net zoals wij op u trots zullen zijn op de grote dag als onze Here Jezus terugkomt. 	 Ai pachav ma ke aresena te haliaren vorta so godi si ramome. Akana haliaren xantsi ferdi, numa kana avela O Jesus Kristo sai luvudin tume anda amende, sar ame avasa anda tumende.


Hoewel de draak en zijn engelen terugsloegen, hadden zij geen schijn van kans. 	 O baro sap ai leske angelon chi nirisarde. Nas lenge than ando rhaio.


Er is geschreven: 'Het gaat God niet om uw offers en geschenken. Hij wil dat u met andere mensen meeleeft en hen helpt.' Als u begreep wat daarmee wordt bedoeld, zou u geen onschuldige mensen hebben veroordeeld. 	 Numa te haliardianas so si o divano, 'Mila me mangav te den, ai na sakrifis.' Antunchi chi doshardianas kodolen kai nai doshale.


Zijn verschijning zal op de juiste tijd komen door de goede en enige Heerser, de Koning der koningen en de Heer der heren. 	 Kana avela e vriama O Del kerela kodia diela, wo kai ferdi poronchil, ai kai si swuntsome, o amperato le amperatongo, ai o gazda le gazdengo.


Als de zonden vergeven en vergeten zijn, is er geen offer meer nodig. 	 Chi mai trobul le podarki po altari ke amare bezexa si iertimele.


"Nu ben Ik al zo lang bij u, Filippus. Kent u Mij nu nog niet? Wie Mij gezien heeft, heeft immers de Vader gezien? Hoe kunt u Mij dan vragen u de Vader te laten zien? 	 O Jesus phendia leske, "Pala sa kadia vriama sim tumensa ai inker chi zhanes ma, kodo kai dikhlia man dikhlia vi le Dades; sar sai mothos tu, 'Sikav amenge le Dades?'


Uit de mensen die aan de voet van de berg stonden te wachten, kwam een man naar Jezus toe. 	 Kana aresle karing o narodo, iek manush avilo ka Jesus, thodiape ande changende angla leste,


Vrienden, Ik ben nog maar kort bij u! Wat zult u Mij missen! Zoals Ik al tegen de Joden zei, kunt u niet op de plaats komen, waar Ik ben. 	 Murhe tsinorhe shave, me sim tumensa pe xantsi vriama. Tume rodena ma; ai sar phendem le Zhidovonge, tume nashtin te aven kai me zhav.


Als zij daarna met een andere man trouwt, is daar niets op tegen. Maar als zij gemeenschap met een andere man heeft terwijl haar eigen man nog leeft, maakt zij zich schuldig aan overspel. 	 Numa te kerdiola e rhomni avre manusheski, ai lako rhom inker zhuvindo lo, kodo bushol kurvimos; numa te merela lako rhom, skepime la katar o zakono, ai sai kerdiol e rhomni avre manusheski bi te avel kurvia.


Daar vond de officier een Alexandrijns schip, dat naar Italië zou varen en bracht ons aan boord. 	 Ai kotse e ketana arakhlia ek paraxodo kai sas andai Alexandria, ai kai zhalas ande Italia; kerdiam ame te anklas pe kodo paraxodo.


Laten die onruststokers zichzelf maar laten verminken! 	 Manglemas o narodo kai rimol tume te duriol tumendar.


Van ontucht, vuiligheid of hebzucht mag bij u geen sprake zijn. 	 Tume san o narodo le Devlesko, no akana chi trobul te avel chi iek kurvia, ai chi iek bi vuzhimos, vai te avel tumenge drago so si le kolavres, chi iek anda kadala dieli te na aven mashkar tumende.


Ik wil u dit zeggen: U kunt vergeving krijgen voor alle zonden die u hebt gedaan, zelfs voor elke vorm van belasteren. 	 Chachimasa phenav tumenge, "Sa le bezexa ai kai den duma nasul le manush sai iertilpe.


Een weduwe uit die stad kwam telkens bij hem. Zij eiste dat hij uitspraak zou doen in een conflict tussen haar en iemand die haar had benadeeld. 	 Ai sas ek phivli ande kudo foro; woi avelas leste, phenelas, "Ker mange kris pek manush kai rodel mange nasul."


De volgende dag besloot Jezus naar Galilea te gaan. Onderweg ontmoette Hij Filippus. "Kom", zei Hij, "ga met Mij mee." 	 O Filip sas anda foro, kai busholas Bethsaida, o foro kai beshle o Andre ai o Petri.


Alle mensen hebben gezondigd en missen daardoor Gods nabijheid. 	 Ke savorhe bezexale le, ai dur si katar lesko skepimos.


Ieder die dit gelooft, leidt een rein leven omdat Christus rein is. 	 Ai kon godi si les kado pachamos ando Kristo vuzharelpe andral, vi sar si O Kristo vuzho.


Hij maakte hun duidelijk dat hij iets wilde hebben om op te schrijven. 	 O Zechariah manglia iek skafidi te ramol ai ramosardia, "Iovano busholas." ai savorhe chudisaile!


Johannes werd in de gevangenis onthoofd. Zijn hoofd werd op een schaal binnengebracht en aan het meisje gegeven. En het meisje gaf het aan haar moeder. 	 Andine lesko shero pek charo, dine les kai shei, ai woi angerdia les ka peski dei.


Omdat Jezus Zijn leven en Zijn bloed voor ons heeft gegeven, broeders, mogen wij bij God komen. 	 Murhe phral, akana ame zhanas kai zhas andre ando swunto than ke o rat le Jesusosko sas dino.


Maar, laat ieder zc leven als de Here voor hem bedoeld heeft en met de gaven die de Here hem heeft gegeven. Ieder moet zo leven als de Here hem heeft geroepen. Dit is iets wat ik in alle gemeenten voorschrijf. 	 Ferdi swako te phirel, sar e partia le Devleske kai kerdia lesko Del, sar akhardia les O Del, kadia phenav ka sa le khangeria.


Jezus antwoordde: "Luister, wanneer Ik eenmaal op mijn schitterende troon zal zitten, zullen ook jullie op twaalf tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël. 	 O Jesus phendia lenge, "Phenav tumenge o chachimos, ande nevi lumia kana O Shav le Manushesko beshela pe pesko skamin o amperatitsko ando barimos le rhaiosko, tume kai lian tume pala mande, si te beshen pe desh u dui amperatitske skamina, te shinen kris pe le desh u dui vitsi andai Israel.


Het oordeel over al het kwaad van vroeger zal op het hoofd van deze generatie neerkomen. 	 O chachimos me mothav tumenge, sa e dosh si te perel pe kadia vitsa!"


De Romeinse officier begreep dat God de hand in dit alles had en zei vol ontzag: "Deze Man was werkelijk onschuldig." 	 Akana kana o ketano diklia so kerdilia, luvudisardia O Del, phenelas, "Chaches kado manush vorta sas."


Vele mensen spreidden nu voor Hem hun jassen op de weg uit. Anderen legden bebladerde takken voor Hem neer, die zij van de bomen hadden gerukt. 	 But anda narodo shudenas penge raxamia po drom angla leste, kaver shinde patria pai le khash, ai thode le po drom angla leste.


'Ja, vader', maar hij ging niet. Wie van de twee heeft gedaan wat zijn vader zei?" "De eerste, natuurlijk", antwoordden zij. Jezus legde hun uit wat Hij ermee wilde zeggen: "Oplichters en hoeren zullen vast en zeker eerder in het Koninkrijk van God komen dan u. 	 Savo andal dui kerdia e voia peske dadeske?" Won phende leske, "O pervo". O Jesus phendias lenge, "Chaches mothav tumenge, le manush kai chiden e taksa ai le kurvi arasena ande amperetsia le Devleski mai anglal tumendar.


Uit alle delen van de wereld zullen mensen plaatsnemen in het Koninkrijk van God. 	 Avena andai Easto, ai andai Westo, ai andai Norto, ai andai Southo ai thonpe kai skafidi ande amperetsia le Devleski.


Toen Jezus dit hoorde, zei Hij: "Hij zal niet sterven. Deze ziekte is tot eer van God. Hierdoor zal de Zoon Zijn grootheid en macht bewijzen." 	 Kana O Jesus ashundia kodia, phendia, "Kodo naswalimos le Lazarusosko nai merimasko, numa te anel o luvudimos ka Del, ai vi O Shav le Devlesko avela luvudime."


Wanneer u bij elkaar komt om te eten, heeft dat niets te maken met de maaltijd van de Here. 	 Kana chiden tume, chi chiden tume te xan o xamos le Devlesko.


De commandant stapte op Paulus toe, greep hem en liet hem met twee kettingen boeien. Daarna vroeg hij de mensen wie die man was en wat hij had gedaan. 	 Antunchi o baro le ketanengo pashilo pasha Pavlo, lia les, ai phendia te phanden les duie lantsonsa. Ai porme phushlia kon si wo ai so kerdia?


Daarmee kwam uit wat Hij eerder eens gezegd had: "Van hen die U Mij gegeven hebt, heb Ik niemand verloren laten gaan." 	 Wo phendia kadia saxke te kerdiolpe e vorba, kai phendiasas. Chi xasardem chi iek anda kodola kai dian ma.


Herodes had Johannes namelijk gearresteerd en op aandringen van Herodias, de vrouw van zijn broer Filippus, gevangen gezet. 	 Ai phenel peske slugenge, "Kado si o Iovano o baptisto, zhuvindisailo pai martia, anda kodia si les e putiera te kerel mirakluria."


Als hij door zijn eigen inspanning vrij voor God stond, zou hij reden hebben om trots te zijn. Maar bij God kun je niet trots zijn. 	 Te avilino o Abraham arakhlo vorta katar O Del palal dieli kai kerdia, sai kerdino barimata, numa nashtil te kerel barimata angla Del. Chaches E Vorba le Devleski mothol.


Genees de zieken. En zeg tegen de mensen dat het Koninkrijk van God heel dichtbij is gekomen. 	 Sastiaren le naswalen kai avena, ai mothon lenge, 'O rhaio le Devlesko pashilo pasha tumende.'


Als u voor het gerecht wordt gebracht en uw hemd moet afstaan, geef dan ook uw mantel. 	 Te mangela vari kon te del tut pe kris, te lel cho gat, de les vi chi raxami.


Als !emand op zijn afstamming en inspanning kon vertrouwen, was !k het wel. En als anderen dus denken op hun Joodse afstamming en eigen inspanning te kunnen vertrouwen, dan kan ik dat nog veel meer! 	 Te manglemas i me, sai thodemas murho pachamos andel manush.Te gindila vari kon ke sai thol pesko pachamos andel manush, sode mai but me sai gindiv ma ke sar wo.


Ik waarschuw ieder die de profetische woorden van dit boek hoort: Als iemand er iets aan toevoegt, zal God hem de rampen laten overkomen, die in dit boek staan. 	 Me phenav swako manush kai ashunel le vorbi kai si ramome ande kadia klishka: te si vari kon kai thol uni vorbi ande kadia klishka kai O Del chi mangel, O Del dela les le chinuimata kai si ramome ande kadia klishka.


Daarop kapten de soldaten de touwen van de sloep en lieten hem wegdrijven. 	 Antunchi le ketani shinde le shele kai ankerenas le paraxoditses te perel ande maria.


In de nacht slapen de mensen en bedrinken dronkaards zich. 	 Ke e riate sovelpe; ai vi e riate macholpa.


Zo zal mijn hemelse Vader ook met u doen als u uw broeders niet van harte vergeeft wat zij u hebben aangedaan." 	 "Sakadia si te kerel tumensa murho Dat kai si ando rhaio, te na iertina tumare phralen sa ilesa."


Felix, die goed van het christendom op de hoogte was, brak de rechtzitting af en zei: "Als commandant Lysias hier komt, zal ik de zaak verder onderzoeken." 	 Ai o Felix zhanelas mishto kodo zakono, ai phendia, "Dikhasa mai angle pa kadia diela, kana o baro le ketanengo o Lysias avela, dikhava so kerava anda chi diela."


Het zware gordijn in de tempel scheurde op datzelfde moment van boven naar beneden in tweeën. 	 Ai e zanaveski ande tampla ande donde de opral zhi tele (kai sas amblado opre ande tampla shindilo de opral zhi tele).


Dat de doden weer levend worden, staat overigens duidelijk in de boeken van Mozes. Als hij vertelt hoe hij God in die brandende braamstruik zag, spreekt hij over 'de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob'. 	 Ai o Moses sikadia kai le mule zhuvindinas ka traio. Ande Vorba le Devleski kai mothol pai krenzha kai zhalas e iag, kana wo akharel les "O Del le Abrahamosko, O Del le Isakosko, ai O Del le Iakovosko."


Toen het Lam het derde zegel verbrak, hoorde ik het derde levende wezen zeggen: "Kom." En ik zag een zwart paard, met iemand erop die een weegschaal in de hand hield. 	 Kana Wo phuterdia o trito semno, ashundem o trito zhigeni zhuvindil phenel, "Aidi ai Dikh!" Strazo dikhlem ek gras kalo, ai kodo kai beshlo po gras inkerelas ando lesko vas dui kintaria.


De mensen die het geloven, zullen hieraan te herkennen zijn: Zij zullen in mijn naam boze geesten verjagen; 	 Ai kadala mirakluria zhana kodolensa kai pachanape. Ando murho anav gonina bengen; denas duma neve shibasa.


"U zegt het", antwoordde Jezus. "Straks zult u de Mensenzoon zien zitten aan de rechterhand van God. U zult Hem ook zien terugkomen op de wolken aan de hemel." 	 O Jesus phendias leske, "Tu phendian chire vorbensa, ai mai but me phenav tuke, ke mai angle si te dikhen O Shav le Manushesko ka o vas o chacho putierako ai sar avel pel nuveria le rhaioski."


Daarom werd het eerste verbond tussen God en Zijn volk pas van kracht nadat het met bloed was ingewijd. 	 O phuro kontrakto trobulsardia ek martia te kerel o zakono lasho, o rat le zhigenange.


Geef ons vandaag het eten dat wij nodig hebben. 	 De amen adies amaro manrho sar swako dies.


Sommige mensen uit Jeruzalem zeiden: "Dat is toch die Man die ze willen doden? 	 Uni manush anda o Jerusalem phende, "Pate nai kado o manush kai rodas te mudaras les?


Maar Jezus gaf haar geen antwoord. Zijn discipelen zeiden dat Hij haar maar moest wegsturen. "Zij loopt steeds achter ons aan te zeuren", zeiden zij. 	 O Jesus chi phendia lake khanchi chi iek vorba. Leske disipluria avile leste ai phende leske, "Phen lake te zhaltar ke tsipil ai lelpe pala amende!"


Maar nu had ze gehoord over de wonderen die Jezus deed. Zij wrong zich tussen de mensen door naar Hem toe en raakte van achteren Zijn kleren aan. 	 Kana ashundia pa Jesus, avili palal pala Jesus ai azbadia e tivala leske raxamaki.


Terwijl hij in het heiligdom bezig was, stonden op het tempelplein vele mensen te bidden. 	 Sa o narodo rhugilaspe avri ka chaso kai phabarenas e Thumwiia.


Hij is goed voor onze voorouders geweest. 	 Inker sikavela peski mila amenge sar si kadia kodolenge kai sas mai anglal amendar, ai serela pe peski swinto vorba kai phendiasas te beshel amensa;


Zelfs al was Jezus de Zoon van God, toch moest Hij uit ervaring leren wat gehoorzaamheid was. Ook als dat pijn en verlatenheid betekende. 	 O Kristo sas O Shav le Devlesko, numa wo sichilo te kerel so manglia O Del lestar pala lesko chinuimos.


Ik zal hun antwoorden: 'Toen u de minste van mijn broeders niet wilde helpen, wilde u Mij niet helpen.' 	 Antunchi phendia lenge, "O chachimos phenav tumenge, sar chi kerdian le mai prostonenge, chi kerdian chi mange.


Telkens wanneer ik bid, vraag ik God of ik (als Hij het tenminste goed vindt) een veilige reis naar Rome mag maken om u te bezoeken. 	 Ai mangav sagda ando murho rhugimos, te avel ma dino katar leske voia o raduimos te zhav te dikhav tume.


Wie iets anders beweert, is verwaand en dom; die heeft de ziekelijke neiging te willen bekvechten over de betekenis van de woorden van Christus. De gevolgen daarvan zijn jaloezie en ruzie, beledigingen en verdachtmakingen. 	 Kodo manush si baro barimatango, ai chi zhanel kanchi, ai ande leste si o naswalimos te tsipil, ai te xalpe andal vorbi, ai kotsar avel le zhaluzi, le chingara, kai maren mui, kai si ginduria chorhe pe iek kavreste,


Wij moeten dus alleen doen wat de vrede ten goede komt. Laten wij steeds het beste voor elkaar zoeken. 	 Rodas le dieli kai anen e pacha, ai so zuralel ame savorhen ando pachamos.


"Maar wat moet ik dan doen met de man die jullie de koning van de Joden noemen?" vroeg Pilatus. 	 Ai o Pilato magdata phendia lenge, "So mangen te kerav kadalesa O Jesus kai mothon leske O Amperato le Zhidovongo?"


Hulpmiddelen 	 Accesorii


Systeemgereedschap 	 Unelte de sistem


Op dat moment kwamen enkele Farizeeërs bij Hem en zeiden: "Ga hier zo vlug mogelijk vandaan, want Herodes wil U laten doden!" 	 Sa kodo dies uni Farizeanuria avile, phenenas leske, "Zhatar katsar, ke o Herod mangel te mudarel tu."


Jesaja zei het nog sterker: "God zal worden gevonden door mensen die Hem niet zochten. Hij zal Zich bekendmaken aan mensen die geen belangstelling voor Hem hadden." 	 O Esaiah tromal te mothol mai but, "Arakhlema kodola kai chi rodenas ma; sikadilem kodolenge kai chi mangenas mandar kanchi.


Met dit nieuws kunt u elkaar troosten en bemoedigen. 	 Pala kodia, raduin iek kavres kadale vorbensa.


Wat voor eenheid kan er bestaan tussen Gods tempel en die van de valse goden? Ja, wij zijn de tempel van de levende God, Die heeft gezegd: "Ik zal bij hen wonen en bij hen zijn. Ik zal hun God zijn en zij zullen mijn volk zijn." (b) 	 Sar sai e khangeri le Devleski ai le ikoni le manushenge kai chi pachan pe ando Del aven andek than? Ke ame sam e khangeri le Devleski, O Del o zhuvindo, ke O Del phendia, "Beshava ande lende, ai traiiva ande lende, me avava lengo Del, ai won avena murho narodo."


Ik denk dat het goed voor u is nu te voltooien, waarmee u een jaar geleden bent begonnen; want u bent er niet alleen mee begonnen, maar hebt het ook in daden omgezet. 	 Phenav tumenge so me gindiv pa kadia diela; mishto avelas tumenge te geton so nachinaisardian o bersh kai nakhlo.


Toch heb Ik één ding op u tegen. U houdt niet meer zoveel van Mij als in het begin. 	 Numa si ma vari so kai nai drago mange pa tumende, nai dragimos sar mai anglal.


Broeders, u weet zelf dat ons bezoek aan u niet voor niets was. 	 Zhanen mishto tume, amare phral, ke chi geliam tumende intaino.


Wij voeren zonder Paulus naar Assus, waar hij weer aan boord zou komen. Hij had dit zo geregeld, omdat hij zelf te voet wilde gaan. 	 Ame geliamtar mai anglal po paraxodo kai ingerelas ame ando Assos, ai kotse trobulas te las le Pavlos amensa. Wo phendia sas te keras kadia, ke wo mangelas telal te zhal.


Want dit is allemaal terwille van u. Hoe meer mensen voor Christus gewonnen worden, hoe meer mensen God voor Zijn grote genade zullen danken en prijzen. 	 Sa kadia tumenge; saxke o lashimos le Devlesko aresel te skepil mai bute manushen, saxke mai but rhugimata naisimaske te aven angla barimos le Devlesko.


Ik zie scherp op u toe met dezelfde zorg als waarmee God op u let. Ik heb u (als in een huwelijk) aan Christus gegeven. Eigenlijk net alsof u, als een maagd, aan Christus bent verbonden. 	 Ke tume san sar iek shei bari vuzhi kai shinadem te ansurilpe ieke rhomesa, kodo si O Kristo.


Ik ben dankbaar dat ik niemand van u gedoopt heb, behalve Crispus en Gajus. 	 Naisiv le Devleske ke chi boldem chi iekes anda tumende, ferdi Crispus ai o Gaius.


Ik heb onze broeder Apollos dringend gevraagd met de andere broeders naar u toe te gaan. Maar hij wilde nu niet. Als hij later in de gelegenheid is, zal hij zeker komen. 	 So si anda phral o Apollos, thodem but zor pe leste te zhal tumende le phralensa: numa chaches na leske voia te kerel kadia akana. Te avela kana moladiola.


Maar nu wij in Christus geloven, heeft die leermeester (de wet) niets meer over ons te zeggen. 	 Akana kai e vriama le pachamaski avili, chi mai lel sama o zakono pe amende.


Omdat Christus zo oneindig veel heeft, hebben wij zoveel gekregen. Hij heeft ons met het goede overladen. 	 Ai ame savorhe liam anda lesko baro lashimos. Mishtimos pe mishtimos.


Pilatus vroeg aan de mensen die zich voor het paleis verdrongen: "Wie moet ik vrijlaten? Barabbas of Jezus, die Christus wordt genoemd? 	 Kana sas chidine, o Pilate phendias lenge, "Saves mangen te mekav tumenge? O Barabbas vai O Jesus kai mothon leske Kristo?"


het is duidelijk dat een zegen alleen gegeven wordt door iemand die groter is dan degene die gezegend wordt. 	 Kodo kai sikavel o respektimos si mai baro sar kodo kai premil o respektimos.


Zij vroegen weer: "Wat heeft Hij eigenlijk gedaan? Hoe heeft Hij uw ogen genezen?" 	 Ai mai phushle les, "So kerdia tuke? Sar kerdia te phutrel che iakha?"


De hogepriester en de gehele Hoge Raad zijn mijn getuigen. Zij hebben mij zelfs brieven meegegeven voor de Joodse leiders in Damascus. Ik ben daarheen gereisd om christenen op te sporen en geboeid naar Jeruzalem te brengen, zodat zij gestraft konden worden. 	 O baro rashai ai le mai phure kai sas ande tampla sai mothon tumenge ke o chachimos phenav. Won dine ma lila le phralenge le Zhidovonge kai si ando Damascus, ai gelem kotse te aterdiarav kodolen kai pachanaspe ando Del ai te anav le ando Jerusalem te chinuiv le."


Onze mensen moeten leren anderen te helpen; dat zal hun leven vruchtbaar maken. 	 Ke vi amaro narodo trobul te sichol te kerel o mishtimos, saxke te zhutil andel dieli kai trobul; ke chi trobul te na keren kanchi ande pengo traio.


Toen zag ik een witte wolk en op die wolk zat Iemand die op een Mensenzoon leek. Hij had een gouden kroon op Zijn hoofd en een scherpe sikkel in Zijn hand. 	 Ande murho vizion, dikhlem ek nuvero parno, ai beshelas po nuvero sas iek kai miazolas O Jesus, akhardo O Shav le Manushesko, le kononasa la sumnakaski po lesko shero, ai ek skurto shuri ando lesko vas.


Ontneem elkaar het recht op uw lichaam niet, behalve als u samen afspreekt tijdelijk geen gemeenschap te hebben, omdat u de tijd wilt gebruiken om te bidden. Maar daarna moet u weer gewoon gemeenschap met elkaar hebben. Anders zou satan u, door uw gebrek aan zelfbeheersing, in verleiding kunnen brengen. 	 Na len tume iek kavrestar, de ferdi te avena dakordo pek vriama, ai den tume te postin ai rhuginpe; ai porme pale thon tume andek than daraltar ke o beng mangel te zumavel tumen.


Wij wensen u de genade en vrede van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus toe. 	 O Del amaro Dat ai le Devles Jesus Kristo te del tume o lashimos ai e pacha.


Dat is nu precies wat hier in Jeruzalem gebeurt! Herodes en Pontius Pilatus hebben, samen met de volken van Israël en Rome, de handen ineengeslagen om te strijden tegen Uw dienaar Jezus. 	 Chaches te marenpe che Swuntone Shavesa O Jesus, kai thodian les te avel o baro, o Herod ai o Pilate chidinisaile ande kado foro le themensa ai le narodosa kai si ando Israel.


Zij konden er gewoon niet over zwijgen. "Het is geweldig wat Hij doet", zeiden ze. "Hij geneest zelfs dove mensen. En wie niet kunnen praten, geneest Hij ook!" 	 Ta o narodo chudisailo, phenelas, "So godi kerel si desea mishto. Wo kerel le kashuke te ashunen, ai kerel le muto te den duma savsem mishto.


Door op wacht te staan, kan iemand voorkomen dat dieven in zijn huis inbreken. 	 Haliaren, te zhanglino o gazda le kheresko ka che chaso la rachako avel o chor, kamas te arkhelpe ai nas te mekel te den andre ande lesko kher.


Gedurende de veertig dagen na Zijn kruisiging is Hij van tijd tot tijd bij de apostelen geweest en bewees hun op allerlei manieren dat Hij het echt Zelf was. Telkens weer sprak Hij met hen over het Koninkrijk van God. 	 pala peske martia sikadilo lenge zhuvindo, ai sikadia lenge butivar ke zhuvindolo ke beshlo lensa shtarvardesh dies, ai delas duma lensa pal dieli le amperetsia le Devleski.


De stem kwam opnieuw: "Als God zegt dat u iets mag eten, dan mag u het eten!" 	 Ai o glaso mai phendia leske, "So O Del vuzhardo, na dikh tu sar te avino marime."


Men zag mij daarmee in de tempel. Ik was naar behoren gereinigd, had geen mensen om me heen en maakte geen drukte. 	 Uni Zhiduvuria andai Asia arakhle ma ande tampla vuzhardo. Nas narodo mansa, ai nas chi iek bunto.


U hebt hier part noch deel aan. U staat niet zuiver voor God. Vreselijk dat u met zo'n voorstel aankomt. 	 Nai tu kanch anda kadia buchi, ai chi poronchis tu: ke cho ilo nai vorta angla Del.


Op dat moment riep Jezus: "Vader, Ik vertrouw mijn geest aan U toe!" En met die woorden blies Hij Zijn laatste adem uit. 	 Ai kana O Jesus dias mui andek baro glaso, "Murho Dat, thav murho duxo ande che vas, ai phendia kadala vorbi, mulo.


Hij heeft laten zien hoe groot en machtig Hij is. Hij heeft hoogmoedige mensen in verwarring gebracht 	 Kerdia bare dieli leske vastesa, le zuralesa lia pal manush le barimata kai sas le ande ilo.


Het zonlicht was weg. Plotseling scheurde het zware gordijn in de tempel doormidden. 	 Ai o kham chi mai strefialas, ai e selia (kortina) ande tampla shindili ande donde de opral zhi tele.


Jezus doorzag hen en zei: "U probeert Mij weer te vangen, hè? Geef Mij eens een geldstuk, dan zullen we eens zien." 	 "Pochinasa vai chi pochinasa?" Numa O Jesus haliardias lenge nasul ginduria, ai phendias lenge, "Sostar tume zumaven ma? Sikaven mange le love, te sai dikhav les.


Want zowel Mozes als de profeten hebben gezegd dat het zou komen. 	 Ke sa le profeturia ai o zakono le Mosesoske dine profesi zhi ka o Iovano;


Toen Ananias dat hoorde, zakte hij in elkaar en stierf. Iedereen was vreselijk geschrokken. 	 O Ananias kana ashundia kodola vorbi, pelo tele ai mulo; ai sa o narodo kai sas kotse daraile.


Maar toen stond een van de raadsleden op. Het was Gamaliël, een Farizeeër en kenner van de Joodse wet. Iedereen had veel respect voor hem. Hij stuurde de apostelen voor een paar minuten de zaal uit en zei: 	 Numa iek manush mashkar o narodo, ek Farisi, kai busholas Gamaliel, kai sicharelas o zakono kai o narodo lazhalas lestar ai pachalas lesko mui, wushtilo opre ai phendia te anklen avri le apostluria pe xantsi vriama.


'Omdat niemand ons heeft gevraagd te komen werken', antwoordden zij. 'Ga maar naar mijn wijngaard om de anderen te helpen', reageerde hij daarop. 	 Won phende leske, "Ke chi lias amen khonik te keras buchi." Lenge phendias, "Zhan vi tume ande murhi rez, ai so godi avela vorta, kodia len."


'Saul, broeder', zei hij, terwijl hij bij me stond, 'kijk eens omhoog.' Ik keek op en kon weer zien! Mijn ogen waren weer goed. 	 Avilo mande, ai phendia mange, "Saul, Murho phral, te aven che iakha phuterde, ai strazo murhe iakha phuterdile ai dikhavas."


Ik heb ervan genoten enkele van uw kinderen te ontmoeten, die zich door de waarheid laten leiden, zoals de Vader ons heeft opgedragen. 	 Me simas defial raduime ke arakhlem unen anda che shave ke traiinas ando chachimos, sar manglia amendar O Dat.


Luister, allemaal! Heb uw vijanden lief. Als de mensen u haten, wees dan goed voor hen. 	 "Numa me phenav tumenge kai ashunen ma te aven tumenge drago tumare duzhmaia, keren mishtimos kodolenge kai san lenge griatsia.


Weet u niet dat onrechtvaardige mensen geen deel zullen hebben aan het Koninkrijk van God? 	 Kana keren kadia chi zhanen kai won nai vorta angla Del, chi zhana ando rhaio le Devlesko. Na shubin tume; kodola kai keren zhungalimata, vai kodola kai keren marimenen, vai kodola kai keren kurvimos, vai kodola kai rhuginpe kal ikoni,


"Als u twee jassen hebt", antwoordde hij, "geef dan één ervan aan iemand die er geen heeft. Als u eten over hebt, geef het aan iemand die honger heeft." 	 Ai wo dia le atweto, "Kodo kai si les dui gada trobul te del iek ka kodo kai nai les, ai kodo kai si les xaben trobul te del kodo kai nai les."


Uw zoon wordt één van Gods grote mannen. Hij mag geen druppel wijn of sterke drank drinken en al voor zijn geboorte zal hij vol zijn van de Heilige Geest. 	 Ke baro manush avela anglal iakha Devleske, ai shoxar chi pela mol ai chi iek pimos kai si alkolsa. Avela pherdo le Swuntone Duxoske kana kerdiola.


Laten wij blij zijn en juichen en Hem eren, want de bruiloft van het Lam en Zijn bruid is gekomen. De bruid is klaar. 	 Raduisavas ai veselisavas ai luvudis les, ke e vriama avili le abiaveski skafidi le Bakriorhoski, ai leski bari shei lashardia pe.


Ik ben van de aarde en spreek de taal van de aarde. Hij komt uit de hemel en is belangrijker dan enig ander. Hij staat boven alle andere mensen. 	 Kodo avel katar opral, si opral pe savorhe; kodo kai si la phuviako, la phuviako ashel, ai del duma sar te avino phuviako: kodo kai avel anda rhaio, si opral pa savorhe.


'Och, grote stad!' zullen zij zeggen. 'Wat verschrikkelijk! Eerst was u gekleed in fijn linnen, purper en scharlaken en droeg u gouden sieraden, edelstenen en parels; een uur later was u al die schitterende rijkdom kwijt!' 	 Won phenenas, "Nasul si! Nasul le forosko, shukar sas o foro, sar ek zhuvli kai sas pe late tsalia, brazba ai lole selia, ai pe late sas sumnakai ai perli ai bax kai si kuchi.


En Kapernaüm? Zal het hemelhoog verheven worden? Nee, het zal dodelijk vernederd worden! Want als de geweldige wonderen die Ik in Kapernaüm heb gedaan, in de zondige stad Sodom waren gebeurd, zou ze er nu nog zijn. 	 "Ai tu, Capernaum! Avesa vazdini zhi ka rhaio? Nichi, ta tele si te zhas ta ando iado! Ke te avino le mirakluria kerde ando Sodom, kai sas kerde tute, sas te avel o Sodom zhi adies!"


En dan te bedenken dat ik de minste van alle gelovigen ben! Alleen door de genade van God mag ik andere volken op de onvoorstelbare rijkdom van Christus wijzen. 	 Me sim o mai tele katar kodola kai si mai tele anda sa o narodo le Devlesko; ai O Del dia ma kadia podarka, te anav ka kodola kai Nai Zhiduvuria e lashi viasta kai mothol pa barvalimos o baro le Kristosko;


Met elkaar moeten zij de christenen klaarmaken om God te dienen, zodat de Gemeente (als het lichaam van Christus) zal groeien en sterk en volwassen zal worden. 	 Kerdia kadia te lasharel le Devleske narodos te keren e buchi le Devleski, antunchi e khangeri kai si o stato le Kristosko avela zurali ando pachamos.


Op dat moment keerde het leven in haar terug en stond zij op. "Geef haar wat te eten", zei Hij. 	 Ai lako duxo avilo ande late, ai strazo vushtilo opre; ai O Jesus phendia, "Den la te xal."


Terwijl Hij die avond met Zijn twaalf discipelen zat te eten, zei Hij: "Een van jullie zal Mij verraden." 	 Kana peli e riat beshlo kai skafidi le desh u do disiplonsa.


Broeders, wij moeten altijd God voor u danken, omdat daar alle reden toe is. Want uw geloof wordt steeds sterker en de liefde die u voor elkaar hebt, neemt dag aan dag toe. 	 Ame trobul sagda te naisisaras le Devleske anda tumende, amare phral. Ai vorta keras, ke tumaro pachamos bariol but, ai e dragostia kai swako anda tumende si les le kolavrenge pale barion mai but ai mai but.


Er kwam een melaatse man naar Jezus toe. Die viel voor Hem op de knieën, keek naar Hem op en zei: "Here, als U het wilt, kunt U mij genezen." 	 Ai antunchi avilo ek naswalo kai sas les leprosi, thodiape ande changende angla leste ai phendia leske, "Gazda, tu te mangesa sai vuzhares ma."


Vergeef ons de zonden die wij hebben gedaan. Want wij vergeven ook de mensen die ons iets hebben aangedaan. Laat niet toe dat wij in verleiding komen." 	 Iertisar amare bezexa; sar vi ame iertis kodolen kai keren bezexa karing amende. Na mek ame te zhas ando zumaimos; numa skepisar ame katar o nasul iek.'"


Maar over de Israëlieten riep de profeet Jesaja uit: "Al is hun aantal nu niet te tellen, er zal maar een klein groepje van overblijven. 	 O Isaiah mothol pai Israel, "Kana sa o narodo le shave le Israelonge avena sar e chishai la mariaki, ferdi xantsi avena skepime.


Hij liet hem bewaken door zestien soldaten, die om de beurt, met z'n vieren, de wacht moesten houden. Want Herodes wilde Petrus pas na het Paasfeest in het openbaar laten terechtstaan. 	 Line les, ai thode les ande temnitsa, ai thode desh u shov ketani te arakhen les; ai mangen te sikaven les angla narodo pala E Patradi.


Ze zeiden: "Zeg, koning van de Joden! Red Uzelf!" 	 Ai phenenas leske, "Te san tu o amperato le Zhidovongo, skepisar tu tut."


De eilandbewoners zagen het beest aan Paulus' hand hangen en zeiden tegen elkaar: "Die man is vast een moordenaar! Hoewel hij aan de zee is ontkomen, wil het lot (A) niet dat hij in leven blijft." 	 Kana o narodo kodola izulako dikhle o sap kai sas huluime pel Pavlosko vas, denas pe duma won de won, ai mothonas, "Kako manush si kai mudarel, ke o chacho zakono le Devlesko chi mekel les te traiil, marka ke skepisailo andai maria."


Vergeet niet dat u van geboorte niet bij het volk van God hoort. De Joden noemen u minachtend 'de onbesnedenen'. Dat besneden-zijn van hen betekent overigens niets meer dan dat er een snee in hun lichaam is gemaakt. 	 Tume kai chi san Zhiduvuria, tume kai le Zhiduvuria mothon tumenge bi semnome, ai won kai bushon le semnome ando stato katar le manush, den tume goji ke sanas ande kodia vriama dur katar O Kristo, tume sanas streinuria ai chi sanas anda narodo kai sas alome katar O Del, tume chi sanas andel Alleince kai sas thodine po shinaimos kai sas kerdo katar O Del peske narodoske, tume kai traiin ande lumia bi pachamasko ai bi Devlesko.


De heer zei: 'Je bent een goede en betrouwbare knecht. Omdat je dit kleine bedrag goed hebt beheerd, zal ik je grote verantwoordelijkheid geven. Deel in mijn vreugde!' 	 Lesko gazda phendias leske, "Mishto kerdian, lasho ai chacho sluga chachimasa sanas, xantsi dielasa si te thav tut baro pe but dieli, aidi ai hulav ande che gazdasko raduimos!"


Hoe dan ook, het is goed dat u de druk waaronder ik leef, hebt verlicht. 	 Numa mishto kerdian te zhutin ma ande murhe baiuria.


Nog voordat de jongen bij Hem was, sloeg de boze geest hem tegen de grond. Hij bleef hevig stuiptrekkend liggen. Jezus joeg de boze geest uit de jongen weg, genas hem en gaf hem aan zijn vader terug. 	 Sar o shav pasholas karing O Jesus, o beng shudia les pe phuv, ai drechinisardia les zurales. Numa O Jesus gonisardia le benges, ai sastiardia le raklorhes, ai dia les palpale ka pesko dat.


Als het verbond dat tot veroordeling leidt al zo'n glans gaf, hoeveel meer moet dan de glans van het verbond zijn dat de mensen bij God brengt? 	 E buchi kai doshardia le manushen sas luvudime, sode mai but luvudime e buchi kai si te kerel andel manush vorta angla Del!


U moet elkaars moeilijkheden en problemen dragen; dan voldoet u aan de opdracht van Christus. 	 Zhutin tume iek kavres ande tumare pharipe, ai kadia kerena o zakono; le Kristosko.


Hij heeft onze zonden gedragen in Zijn eigen lichaam, toen Hij stierf aan het kruis. Daardoor zijn wij nu dood voor de zonde en kunnen wij voortaan leven zoals God het wil; want de wonden in Zijn lichaam hebben ons genezen. 	 Ai O Kristo lia ande pesko stato amare bezexa po trushul, saxke te meras le bezexeske, ai te traiisaras iek traio vorta; ai ande leske rhini sastilian.


Hij zag de hemel open en er kwam iets naar beneden wat op een groot kleed leek. Het werd aan de vier hoeken vastgehouden en op de aarde neergelaten. 	 Dikhlia o cheri sar phuterdilo, ai vari so hulelas tele, sar ek bari selia kai sas phangli katar le shtar koltsuria, kai hulelas ai bufliolas pe phuv;


De mensen zeiden dat zij hun mond moesten houden, maar zij trokken zich er niets van aan en schreeuwden nog harder. 	 O narodo ashavelas le. Numa won tsipinas mai zurales, "Gazda, Shav le Davidosko! Al tuke mila anda amende!"


de vader van Levi was Simeon; de vader van Simeon was Juda; de vader van Juda was Jozef; de vader van Jozef was Jonan; 	 o shav le Simeonosko, o shav le Judahosko, o shav le Josefosko, o shav le Jonamosko, o shav le Eliakimosko,


Ik ben heel blij dat Stefanas, Fortunatas en Achaïcus hier zijn gekomen. Nu mis ik u niet meer zo erg. 	 Raduiva ma kotse ka o Stephonas, ai o Fortunates, ai o Achaicus: thodepe ande tumaro than kana chi sanas katse.


Maar God heeft Hem op de derde dag na Zijn dood weer levend gemaakt en Hem aan enkele mensen laten zien, 	 Numa O Del zhuvindisardia les o trito dies, ai manglia te sikadiol.


Eerst had hij namelijk met niet-Joodse christenen meegegeten, maar toen er enkele Joden uit de groep van Jakobus kwamen, deed hij dat niet meer en at voortaan apart. Hij was bang dat die mannen, die de besnijdenis zo belangrijk vonden, kritiek op hem zouden hebben. 	 Chaches mai anglal sar te aven uni manush kai sas tradine katar o Iakov, o Petri xalas le phralensa kai Nas Zhiduvuria, numa kana avile kodola manush liape kotsar, ai chi mai xalas lensa, ke wo daralas katar le manush kai mangenas te semnon.


Zij hielden Hem daar goed in het oog, want er was iemand bij Hem komen staan die last van waterzucht had. 	 Eta, ek manush kai o naswalimos kai sas les kerelas les te shuvliol, sas thodino angla Jesus.


De man sprong overeind, nam zijn draagbaar onder de arm en liep tussen de verblufte omstanders door naar buiten. Er steeg een gejuich op tot eer van God. "Zoiets hebben wij nog nooit gezien!" reageerde iedereen. 	 Ai strazo wushtilo, gelotar angla lende, sa narodo chudisailo, ai luvudinas le Devles, phenen, "Shoxar chi dikhlian ek diela sar dikhliam adies."


Er kwamen zelfs tolontvangers (berucht om hun afzetterij (A)) die zich wilden laten dopen. "Meester, hoe moeten wij nu leven?" vroegen zij. 	 Uni manush kai lenas le love pal taksa, vi won avile te bolenpe ai phushle katar o Iovano, "Gazda, so trobul te keras?" Ai wo phendia lenge,


Maar onder elkaar spraken zij er wel over. Zij begrepen niet goed wat Hij bedoelde met dat 'terugkomen uit de dood'. 	 Ai le disipluria chi phende kanikaske so dikhle, numa denas duma mashkar pende. "So znachil 'O zhuvindimos pala peske martia.'"


Ten einde raad besloot Pilatus hun maar hun zin te geven. Hij liet Barabbas vrij. Barabbas, de moordenaar. Maar Jezus leverde hij aan hen uit. Ze mochten Hem laten kruisigen. 	 O Pilate phendia, "So mangen avela pe tumaro."


1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. 	 Trin dies pala kodia sas iek abiav ando gav kai bushol Cana, ando them Galilee; ai e dei le Jesusoski sas kotse.


Hij wist waar Hij het over had en hoefde niet aan te halen wat anderen hadden gezegd. 	 Ke wo sicharelas sar iek manush kai sas les putiera, ai na sar lenge manush kai sicharenas o zakono le Gramnturia.


Als u het huis van een sterke man wilt binnengaan om zijn spullen weg te halen, moet u hem eerst vastbinden. Dan pas kunt u zijn huis leeghalen. 	 Vai sar sai del vari kon ando kher zurale manushesko, ai te lel so si lesko, bi te phandel le zurale manush, ai antunchi te lel so si lesko "


Het kan regenen, er kan een overstroming komen en het kan stormen. Maar het huis blijft staan, want het heeft een goede fundering. 	 O breshind dias, le bare paia avile, e barval phurdias zurales pe kodo kher. Numa chi pelo, ke vazdino sas pe stana le baxreski.


Zeg Johannes vooral dit: U bent gelukkig als u Mij aanvaardt zoals Ik ben." 	 Raduime te avel kodo kai chi rimol leske kanch!"


Het is altijd Zijn bedoeling geweest dat door onze Here Jezus Christus bekend te maken. 	 O Del kerdia kadia vorta sar mangelas de demult kai kerdia le Jesus Kristosa amaro Del.


In dat vertrouwen verliet hij Egypte en was niet bang voor de woede van de Farao. Hij liet zich niet van de wijs brengen; het was alsof hij steeds de onzichtbare God zag. 	 Pala pachamos o Moses gelotar andai Egypt. Wo nas daral katar o amperato kai sas xoliariko. O Moses kerdia vorta angla Del, ai dikhelas O Del angle leste.


Hoe durft u dan te beweren dat Ik God beledig door te stellen dat Ik Zijn Zoon ben? Ik ben nog wel door de Vader uitgekozen en naar de wereld gestuurd. 	 Ai man, O Dat alosardia ma ai tradia ma ande lumia. Sar, antunchi, sai phenen "Tu tromas te les o than le Devlesko," ke phendem, "Me sim O Shav le Devlesko?


Toen Jezus twaalf jaar oud was, mocht Hij voor het eerst mee. 	 Kana O Jesus pherdilo desh u do bershengo gele te xan O Baro Dies le Zhidovongo sar keren swako bersh.


De hogepriester vroeg: "Is het waar wat zij zeggen?" 	 O baro rashai phushlia katar o Stephen te si chaches.


Jezus wist wel wat er in hen omging en liet een kind bij Zich komen. 	 O Jesus zhanglia so gindinaspe, lia ieke raklorhes, ai thodia les pasha peste,


Daarom verklaarde God hem rechtvaardig. 	 Anda kodia o Abraham pala pesko pachamos, sas jindo vorta katar O Del.


Jezus ging met hen mee. Maar toen Hij bijna bij het huis was, stuurde de kapitein een paar vrienden naar Hem toe met de boodschap: 	 O Jesus gelo lensa, nas dur katar lesko kher, kana kodo manush kai poronchilas peske ketani, tradia peske vortachen te mothon le Devleski, "Na nashen pala mande, ke chi sim dosta vorta te aves mande khere.


Niemand heeft God ooit gezien, maar als wij elkaar liefhebben, leeft God in ons; dan is Zijn liefde volledig in ons aanwezig. 	 Khonik shoxar chi dikhlia le Devles; numa te avasa drazhi iek kavreske, O Del traiil ande amende, ai leski dragostia sikadiol vorta ande amende.


Hij zou beter af zijn als hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid, dan wanneer hij één mens tot zonde bracht. 	 Mai bini te avel ek baro bax phanglo ka peski kox kai te avel shudino ande bari maria, de sar te kerel iek anda kadala tsinorhe kai pachanpe ande mande te peren ando bezex.


Als u zich door uw eigen zin laat leiden, zult u sterven. Maar als u zich laat leiden door de Heilige Geest en uw eigen zin prijsgeeft, zult u leven. 	 Ke te traiina le statoske, si te meren; numa le Swuntone Duxosa te mudarena so mangel o stato, traiina.


Zijn zoon Salomo bouwde een huis voor God, 	 Numa o Solomon kerdia o kher le Devlesko.


Ik kom bij u met het goede nieuws, dat ik u al eens eerder heb gebracht. U hebt het aangenomen en het is nu de basis van uw leven. 	 Dav tume goji phrale, mangav te phenav tumenge e lashi viasta mai iek data sar phendem tumenge mai anglal, tume lian les, ai cho pachamos zuriarde.


Zeg nu zelf, broeders: Is het fatsoenlijk dat een vrouw zonder hoofdbedekking tot God bidt? 	 Keren kris tume: vorta pek zhuvli te rhugilpe ka Del bi te avel vusharadi? Chi sikavel tumenge ke lazhal le mursheske te avel les bal lungo?


Wij weten dat wij kinderen van God zijn en dat de hele wereld in de macht van de duivel is. 	 Ame zhanas ke le Devleske sam, ai ke sa e lumia si telai putiera le bengeski.


Jullie kijken wel, maar zien het niet. Dit volk is onverschillig geworden. Zij hebben hun oren dichtgestopt en hun ogen gesloten. Zij willen niet horen en zij willen niet zien; zij sluiten zich af en weigeren zich tot Mij te keren. 	 Ke e goji kadale narodosko chi mai haliarel, ai phandade penge khan, phandade penge iakha, saxke te na dikhen penge iakhensa. Ai te na ashunen penge khanensa, ai lenge goji chi haliarel kanch, ai te na boldenpe karing mande, ai te sastiarav le, mothol O Del.


"Wij zijn nooit slaven geweest", zeiden zij. "Wij stammen af van Abraham. Hoe kunt u dan zeggen dat wij bevrijd moeten worden?" 	 Won phende leske, "Ame sam anda e vitsa le Abrahamoski, ai ame chi samas shoxar slugi. Sar phenes tu, "Tume skepime?"


Zij maakten een afspraak met Paulus om daar eens uitgebreid over te praten. Op de afgesproken dag kwamen zij bij hem thuis en luisterden naar wat hij te vertellen had. Van 's morgens tot 's avonds sprak hij vol vuur over het Koninkrijk van God. Hij probeerde hen aan de hand van de boeken van Mozes en de profeten, ervan te overtuigen dat Jezus de Christus is. 	 Line penge iek dies te den duma le Pavlos, ai kodo dies avile mai but leste kotse kai beshelas o Pavlo. De diminiatsi zhi ande riat o Pavlo motholas lenge ai sicharelas le pa rhaio le Devlesko, ai mangelas te anel le te pachanpe ando Jesus, ai motholas lenge pa zakono le Mosesosko, ai pal klishki le profetonge.


Als wij beweren zonder zonde te zijn, bedriegen wij onszelf en doen wij de waarheid geweld aan. 	 Te phenasa ke chi sam bezexale, ame xoxavas ame amen, ai o chachimos nai ande amende.


Maar niemand wilde. Daarom stuurde hij andere knechten er op uit om te zeggen: 'Alles staat klaar. Het mestvee is geslacht en klaargemaakt, kom vlug naar het huwelijksfeest!' 	 "Magdata tradias avre slugen, te mothon kodolenge kai sas akharde, "Eta, getosardem o xabe, murhe guruv ai le vitseluria sa mudarde, swako fielo gata. Aven ka abiav!" "


Omdat wij weten dat God goed en rechtvaardig is, mogen wij terecht aannemen dat alle mensen, die doen wat goed en rechtvaardig is, kinderen van God zijn. 	 Tume zhanen ke O Kristo vorta lo; trobul vi tume te zhanen, ke kon godi kerel si si vorta. Wo si shav Devlesko.


"Breek deze tempel af", zei Jezus. "En in drie dagen zal Ik hem weer opbouwen." 	 O Jesus phendia lenge, "Peraven kadia tampla, ai ande trin dies te vazdav la."


Alle mensen op aarde zullen hem aanbidden, behalve de mensen die al sinds het ontstaan van de wereld vermeld worden in het levensboek, het boek van het Lam, dat geslacht is. 	 Swako manush pe phuv de anda gor la lumiake kai nai ramome lesko anav ande klishka le traioski le Bakriorheski kai sas mudardo, luvudila kodo zhungalo zhigeni.


Zo kunnen ook jullie moeilijkheden vermijden, door altijd klaar te zijn voor mijn onverwachte terugkeer. 	 Anda kodia, vi tu, trobul te aves gata ke O Shav le Manushesko si te avel andek chaso kai tu chi gindis."


Er zijn ook mensen die over het Koninkrijk horen vertellen en er direct enthousiast over zijn. 	 E sumuntsa kai sas shudini pe phuv kai sas bax, si sar ek manush kai ashunel e vorba ai andak data lel e vorba ai veselimelo;


De vrouw had dieprode kleren aan en was behangen met gouden sieraden, edelstenen en parels. In haar hand hield zij een gouden beker vol met de gruwelijke en onreine dingen van haar ontucht. 	 Ai e zhuvli lia pe late tsalia brazba ai lole. Ai lai pe late lantsuria ai angrustia ai aver fieluria kai sas kerde le sumnakasa, perli, a baxensa kai sas kuchi, ai inkerdia ando lako vas ek kuchi sumnkai pherdi lake bezexa katar o zhungalimos le statosa.


Maar denk nu niet dat het mij verbaast. 	 Nai shodo! Ke o beng sai kerdiol te miazol angelo vediarako!


Daarop riepen de Joodse leiders de man nog eens bij zich en zeiden: "Geef alle eer aan God. Wij weten dat die Jezus een slecht mens is." 	 Le Farizeanuria akharen pe duito data le manushes kai sas korho, ai phende leske, "Phen o chachimos angla Del! Ame zhanas ke kodo manush si bezexa lo."


Een paard gehoorzaamt door het bit dat het in de mond heeft; wij houden het paard daarmee in bedwang en kunnen het laten gaan waar wij willen. 	 Ashun, ame thas o sastri ando mui grastengo, saxke te keren so mangas lendar; ai kadia sai angeras sa lengo stato kai ame mangas.


Omdat zij bang waren ergens op de rotsen te lopen, gooiden ze van het achterschip vier ankers uit en baden of het licht mocht worden. 	 Daranas ke o paraxodo malavel andel bax, anda kodia shude shtar shele kai sas sastria pare pe lende ando pai palal o paraxodo, ai azhukerde te phuterdiol o dies.


Hij antwoordde: "Laat je niet misleiden. Want er zullen velen komen die van zichzelf zeggen dat zij de Christus zijn en die beweren dat het einde er bijna is. Maar geloof ze niet! 	 O Jesus phendia, "Arakhen tume, te na atsaven tume khonik, ke but avena ande murho anav, phenenas, "Me sim o Kristo!" E vriama pashili, na len tume pala lende.


Alle onrecht is zonde, maar niet alle zonde is dodelijk. 	 Ke so godi si nasulimos bezex si, numa si bezex kai chi ingeren kai martia.


Toen zij Paulus hoorden vertellen dat er iemand uit de dood was teruggekomen, lachten sommigen hem uit. Maar anderen zeiden: "Daarover moet u nog eens wat meer vertellen." 	 Kana ashunde pa zhuvindimos mashkar le mule, uni asanas, ai uni mothonas, pe kadia buchi pa zhuvindimos desa amensa duma aver data.


Maar hebben de Israëlieten het dan niet gehoord? Jawel! Waar ter wereld ook mensen wonen, het nieuws heeft hen overal bereikt. 	 Numa me mothav, pate zhi ashunde e lashi viasta? E, ashunde la, lenge vorba ashundili pe sa e lumia.


Wat maakt u beter dan een ander? U heeft toch niets van uzelf? Alles wat u hebt, hebt u gekregen. Waar beroemt u zich dan op? 	 Ke so si kai sikavel? So si tu kai chi lian, ai te lian sostar bariares tu sar te na lianas le?


U moet één van hart en ziel zijn. Wees niet hoogmoedig, maar doe uw best nederig te zijn. Doe niet of u de wijsheid in pacht hebt. 	 Traiin ai malaven pala iek kavreste. Na aven barimatange, numa keren le bucha kai nai barimata anda lende, ai na gindin tume gojaver.


Ieder, die doet wat mijn hemelse Vader wil, is mijn broer, mijn zuster en mijn moeder." 	 Ke kon godi kerel e voia murho Dadeske kai si ando rhaio, si murho phral, murhi phei, ai murhi dei."


En als u de spullen van een vreemde niet goed behandelt, hoe zullen we dan onze spullen aan u toevertrouwen? 	 Ai te chi sanas lasho andel kolavreske dieli, kon dela tume so si tumaro?


Daar trof hij Aeneas aan, een verlamde man die al acht jaar op bed had gelegen. 	 Arakhlia ieke manushes kai busholas Aneneas, kai sas po pato de oxto bersh, ke nashtilas te phirel.


Omdat Abraham op God vertrouwde, heeft hij (toen God hem op de proef stelde) zijn zoon Isaäk op het altaar gelegd om hem te offeren. Hij was bereid zijn enige zoon aan God te offeren, 	 Pala pachamos o Abraham kana sas zumado, dia pesko shav o Isak sar ek podarka po altari ka Del. O Del shinadia ke wo sas te del o Abraham ek shav, ai inker o Abraham mangelas te kerel so manglia O Del lestar, ai del lesko shav ka Del.


Wat hij voor u voelt, wordt alleen maar sterker als hij eraan terugdenkt hoe u hem hebt ontvangen; hoe u hem, vol eerbied en ontzag, hebt gehoorzaamd. 	 Ai kadia leski dragostia karing tumende mai bari la, kana delpe goji sar savorhe mangenas te pachan o mui, ai sar premisardian les darasa ai izdraimasa.


In eens kwam er uit de hemel een geluid, alsof er een storm opstak. Het was in het hele huis te horen. 	 Ai strazo avilo ek bunto sar ek zurali barval phurdelas, ai pherdilo sa o kher kai beshenas tele.


Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader, en van de Here Jezus Christus. 	 O Del amaro Dat ai le Devles O Jesus Kristo te del tume o lashimos ai e pacha.


En denk eens aan Sodom en Gomorra en de steden daar in de buurt. Hun inwoners werden ook ontrouw en gingen zich aan allerlei onnatuurlijke praktijken te buiten. De steden en hun inwoners werden door het vuur vernietigd. Door de straf die zij kregen, zijn zij een blijvende waarschuwing voor ons. 	 Ai mai den tume goji ka Sodom ai ka Gomorrah ai le foruria kai sas pasha lende, le manush andel foruria kerde sakadia sar le angeluria ke won mangenas but putiera ai nas lenge dosta won gindinas, le manush pherdo sas nasulimos ai traiinas bi malades. Kerenas kurvi, ai nashen pala aver manushen kai si streinuria te keren bezex penge statosa, O Del doshardia le foruria Sodom ai Gomorrah kai sas pharhadia la iagasa, te sikavel le manushenge so si te kerdiol lenge, e parha le iadosko chi mai getolpe.


Wij weten dat Hij naar ons luistert als wij Hem iets vragen wat met Zijn wil overeenstemt. 	 Anda kodia ame sai pashuas pasha Del sa amare ilesa, ai zhanas ke te mangasa vari so lestar kai si ande leski voia, wo ashunela amende.


Maar Christus, de hemelse priester, heeft een veel belangrijker taak gekregen dan de priesters van Israël. Hij heeft ervoor gezorgd dat God een nieuw verbond met de mensen sloot; een verbond dat op betere beloften steunt. 	 Numa e buchi le Kristoski vorta si, ai O Kristo si o ablakato kai zhal mashkaral O Del ai o manush. O rasha pe phuv podail tela o zakono ferdi. O nevo kontrakto kai O kristo dia ame si mai mishto ai pherdo mishtimos.


"Ik heb het Romeinse burgerschap voor veel geld gekocht", zei de commandant. "Maar ik ben Romein van geboorte", antwoordde Paulus. 	 Ai o baro ketana phendia, "Pochindem bare love te kerdiuav chacho Romano." Ai o Pavlo phendia leske, "Me kadia kerdilem."


Gehoorzaam uw voorgangers en doe wat zij zeggen. Het is hun taak over u te waken; zij zullen voor God verantwoording moeten afleggen over wat zij hebben gedaan. Als u hen gehoorzaamt, zullen zij hun werk met voldoening kunnen doen, zonder veel zorgen en moeite. Maar als u hen niet gehoorzaamt, doet u daarmee uzelf tekort. 	 Keren sar tumare bare pasturia phenen tumenge, ke won musai den atweto ka Del sar won len sama tumare duxuria. Won trobun te phenen ka Del so kerde. Keren anda kodia ek raduimos lenge, ai na nekazo, te nekezhin, kodia chi zhutil tume.


En wij hebben niet de geest van de wereld ontvangen, maar de Geest van God om zo te weten wat God ons in genade gegeven heeft. 	 Akana chi liam o duxo la lumiako, numa o Duxo kai avel katar O Del; kashte te zhanas le dieli kadia sas O Del ande pesko mishtimos.


Laat u niet wijsmaken dat u verloren bent als u geen engelen wilt vereren. Wie dat beweren, denken recht van spreken te hebben omdat ze een visioen hebben gehad. Het enige wat die trotse mensen hebben (ook al beweren zij nederig te zijn) is een rijke fantasie! 	 Na meken kanikas te mothol ke chi san skepime ke chi rhugin tume kal angeluria, ke won mothon ke trobul. Won mothon ke dikhle iek vizion, ai mothon ke vi tume trobulas te dikhen, ke kasavendar manush si le defial xitro, bezex ginduria ai won mothon ke nai barimatange.


"Van iets heel ernstigs", antwoordden zij. "Anders zouden we Hem niet bij u hebben gebracht." 	 Ai won phende leske, "Te na avilino bi lasho, nas te anas les tute."


Wij noemen hen gelukkig, omdat zij dwars door alles heen de Here trouw gebleven zijn. Denk maar eens aan Job, die het niet opgaf. U weet hoe het met hem afliep. Daaruit blijkt dat de Here liefdevol en goed is en vol medeleven Zijn hulp geeft. 	 Ashun, ame phenas ke raduime sas ke rhevdisarde ando vutuimos. Tume ashundian pai rhavda kai sas les o Job, ai dikhlian so kerdia les O Del ando gor, ke O Del miloso lo ai lasho.


Jezus wist wel wat er in hen omging en zei tegen hen: "Waarom windt u zich zo op over mijn woorden? 	 Ai strazo O Jesus zhanglia lenge ginduria, ai phendia lenge, "Sostar si tume kasave chorhe ginduria ande tumaro ilo ?


Maar als iemand zich tot de Here bekeert, wordt die sluier weggenomen. 	 Numa sar mothol E Vorba le Devleski, kana boldelpe iek manush karing O Del, e selia zhaltar.


En hij deed zijn muil open en braakte de grofste beledigingen uit tegen God, tegen Zijn naam, tegen Zijn tempel en tegen allen die in de hemel woonden. 	 Sa kodia vriama wo delas duma le vorbensa zhungale pa le Devlesko anav ai lesko tampla ai sa kodola kai beshen ando rhaio.


God heeft ons geroepen om zuiver voor Hem te leven en niet om ons met allerlei onzuiverheid in te laten. 	 Ke O Del akhardia ame te na traiisaras ando bi vuzhimos, numa ando vuzhimos.


Als een vrouw niets op haar hoofd wil dragen, kan zij net zo goed haar haren laten afknippen. Maar als zij dat onfatsoenlijk vindt, moet zij iets op haar hoofd dragen. 	 Te ek zhuvli chi vusharel lako shero, sai shinel vi peske bal; ai lazhav sikadiol lake te aven lake bal shinde vai rhangle, te vusharavelpe.


Toen de tempeldienaars bij de leidende priesters en de Farizeeërs terugkwamen, vroegen die: "Waarom hebben jullie Hem niet meegebracht?" 	 Le zhandari gele palpale ka le bare rasha ai le Farizeanuria, ai phende lenge, "Sostar tume chi andian les?"


"Als iemand u uitnodigt op een bruiloft, ga dan niet op de beste plaats zitten. Stelt u zich voor dat de gastheer iemand heeft uitgenodigd die belangrijker is dan u. 	 "Kana avesa akhardo vari kastar ka ek abiav, na tho tu ke pervo skamin, ke vari kon kai si mai baro tutar sai avela kai sas akhardo.


Omdat God een belofte heeft gedaan èn een eed heeft afgelegd, valt er aan Zijn woorden niet te twijfelen. Daarbij is het uitgesloten dat Hij zou liegen. Dat geeft moed en hoop aan ieder die naar Hem vlucht om gered te worden. 	 O Del dia amenge so Wo shinadia, ai Wo sikadia amenge kai Wo chi parhuvel leski vorba. O Del nashti xoxavel. Akana sa le manush kai zhan leste te aven skepime len zor, ke won zhanen kai O Del kerel so wo phendia.


Sta klaar. Blijf wachten op je Heer die van de bruiloft terugkomt. Als hij aanklopt, kun je meteen opendoen. Dan zal hij zien dat jullie gekleed zijn en dat de lichten branden. 	 "Aven gata ai huriardo, ai cho lampo del iag;


"Het is misdadig wat ik heb gedaan", schreeuwde hij. "Ik heb onschuldig bloed verraden." "Dat gaat ons niet aan", antwoordden ze. "Dat is uw zaak." 	 Ai phendias, "Bezex kerdem ke dem ando vas chache manushes, phende leske, "So si amenge kodia, chiri diela si."


Tot zijn verbazing bleef Jezus echter zwijgen. 	 Numa O Jesus chi phendia khanchi; anda kadia o Pilato chudisailo.


broeders, vragen wij u dringend het hoofd koel te houden. Laat u niet in de war brengen door geruchten dat de grote dag van de Here er al zou zijn. Als u mensen hoort die hierover een visioen of een boodschap van God of zelfs een brief van ons zouden hebben gekregen, geloof hen niet. 	 na meken vushoro te rimolpe tumare ginduria, ai na daran te phenela vari kon ke o dies kai O Kristo trobul te avel avilo. Shaite ke vari kon phendia tumenge ande profesi vai kana delas duma pa Del, vai amborim phende tumenge ke ame ramosardiam kodia andek lil.


Maar zij begrepen niet wat Hij bedoelde. 	 Numa won chi haliarde so motholas lenge.


Toen Jezus terugkwam, stonden al die mensen Hem op te wachten. Hij kreeg medelijden met hen en genas allen die ziek waren. 	 Kana O Jesus avilo palpale, dikhlias baro narodo, pelias leske mila anda lende, ai sastiardias lenge naswalen.


"Maar, Here", zei Petrus. "Ik heb nog nooit iets gegeten wat voor een Jood verboden is." 	 Numa o Petri phendia, "Nichi, Devla, ke shoxar chi xalem vari so kai si bi vuzho vai marime."


Wie naar Mij luistert en doet wat Ik zeg, is verstandig. Hij lijkt op een man die zijn huis op een rots bouwt. 	 "Anda kodia kon godi ashunela kadala vorbi kai phenav, ai kerela le, avela sar ek manush gojaver kai vazdias pesko kher pek stana baxreski.


Terwijl Paulus met zijn verdediging bezig was, riep Festus ineens: "Het is u in uw hoofd geslagen, Paulus! Al dat gestudeer heeft u gek gemaakt!" 	 Ai kadia o Pavlo divinilas te chacharelpe. Numa o Festus tsipisardia "Dzilo san, Pavlo, ke de but kai manglian te zhanes dzilailian!"


"Wij moeten het niet op het Paasfeest doen", zeiden sommigen. "Want dan ontstaat er vast en zeker een enorme rel!" 	 Numa phende, "Nashti avel po dies o baro ke kam buntuilpe o them."


"Excellentie, die bedrieger heeft eens gezegd: 'Op de derde dag na mijn dood zal Ik weer levend worden.' 	 Ai phende leske, "Raia, diam ame goji ke kodo xoxamno mai anglal sar te merel phendias, "Po trito dies si te zhuvindiv."


God vraagt van ons dat wij in Zijn Zoon Jezus Christus geloven en dat wij van elkaar houden, zoals Christus ons heeft opgedragen. 	 Ai so mangel amendar, wo mangel te pachas ame ando anav leske Shavesko o Jesus Kristo, ai te avas drazhi iek kavreske, sar manglia amendar O Kristo.


Filippus antwoordde: "Als u met uw hele hart in Jezus gelooft, is er niets op tegen." Hij zei daarop: "Ik geloof dat Jezus Christus de Zoon van God is." 	 O Filip phendia leske, "Te pachasa tu sa che ilesa, sai kerdiol so manges. Wo phendia, "Pachav ke O Jesus Kristo si O Shav le Devlesko."


Daarna nam Hij een brood, dankte God ervoor, brak het in stukken en gaf het Zijn discipelen. "Dit is mijn lichaam dat voor jullie wordt gegeven", zei Hij. "Eet het ter herinnering aan Mij." 	 Antunchi lia manrho, ai dias naisimos, phaglia les, ai dia lende, phenelas, "Kako si murho stato kai si dino tumenge; keren kadia te seren tume pa mande."


Boven Zijn hoofd hingen ze een bordje. "Dit is Jezus, de koning van de Joden", stond erop. 	 Opral pa lesko shero amblade ek ramomos kai phenelas che dosh ankerde pe leste "KADO SI O JESUS AMPERATO LE ZHIDOVONGO."


Hij ging terug naar Zijn drie discipelen en zag dat zij in slaap waren gevallen. "Petrus", zei Hij. "Konden jullie niet een uurtje met Mij wakker blijven? 	 Antunchi avilo palpale ka peske disipluria, ai arakhlias le ke soven, phendias le Petresko, "So nashtisardian tume te len sama mansa iek chaso?


Maar pas op als u rijk bent! U bent er dan slecht aan toe! Want het geld is het enige geluk dat u ten deel valt. 	 "Numa nasul avela tumenge kai san barvale, ke si tume swako fielo.


Niets van wat goed en belangrijk voor u was, heb ik achtergehouden. Ik heb u onderwezen, zowel in het openbaar als bij u thuis. 	 Zhanen ke chi garadem kanch anda so trobulas te zhanen, ai ke chi daravas te mothav tumenge pa Del, ai te sicharav tume angla narodo, ai andal kher khereske.


Wel, hoeveel zwaarder zal dan de straf zijn voor mensen, die de Zoon van God hebben vertrapt. Die voorbijgingen aan de heiligheid van Zijn bloed, waarmee Gods verbond is bezegeld en waardoor zij voor God waren afgezonderd en die de Heilige Geest, Die hun genade heeft gegeven, hebben beledigd. 	 Ai suguro tume sai zhanen ke vari kon kai phirel po Shav le Devlesko, kerdia sar nai kanchi o rat le kontraktosko kai vuzhardo les, ai kerdia sar o rat nas swunto, ai asanas pe leste ai marenas mui pa Swunto Duxo. O Swunto Duxo kai anel e mila le Devleski ka le shave le Devleske.


Paulus en Barnabas waren het daar helemaal niet mee eens en raakten met hen in een heftige discussie gewikkeld. Tenslotte werden Paulus en Barnabas, met enkele anderen, naar de apostelen en leiders in Jeruzalem gestuurd om hun deze kwestie voor te leggen. De christenen brachten hen een eind weg en gingen toen naar de stad terug. 	 O Pavlo ai o Barnabas phenenas lenge te nas nai vorta, ai divininas pa kodia buchi, antunchi mangle o Pavlo ai o Barnabas ai aver manush te zhan ande Jerusalem, saxke te den duma pe kadia buchi le kolavre apostlonsa ai le mai phurensa.


Want het 'dwaze' van God is wijzer dan wat mensen kunnen bedenken; en het 'zwakke' van God heeft meer kracht dan de mensen. 	 Ke o dilimos le Devlesko mai gojaver lo sar le manush; ai slabomos le Devlesko mai zuralo lo sar le manush.


Laat u door God opvoeden; Hij behandelt u als Zijn zonen. 	 Mek O Del te sicharel tume, ke wo kerel sar o dat kerel pala leske shaven ke si les e dragostia lenge. Kon ashundia ke o dat chi sicharel lesko shav vai chi del lesko shav palma?


Zo werd u volgelingen van ons en van de Here, want u hebt onze boodschap met de blijdschap van de Heilige Geest aangenomen, ondanks de grote moeilijkheden die u ondervond. 	 Tume liam tume pala amende ai pala Kristo; chinuisardiam but, numa tume premisardian E Vorba le Devleski le raduimasa kai del O Swunto Duxo.


Omdat Jakob op God vertrouwde, zegende hij kort voor zijn dood de twee zonen van Jozef. Leunend op zijn stok, boog hij vol ontzag voor God. 	 Pala pachamos o Iakov kana merelas, phendia kai o lashimos avela po swako shav le Josefoske kana wo merelas. Kana rhugilaspe ka Del wo lia o rhai te inkerel les.


Maar kom, sta op. Ik heb Mij aan u vertoond om u in dienst te nemen. U moet de mensen vertellen wat u vandaag van Mij hebt gezien en wat Ik u nog zal laten zien. 	 "Me sim O Jesus kai chinuis man, Numa wushti opre ai besh anda punrhende. Sikadilem tuke, te kerav anda tute ek sluga ai te aves murho marturo, ai te mothos le kolavrenge sar dikhlian ma adies, ai te mothos lenge so mai sikava tuke mai angle,


"Denkt u dat zij slechter waren dan de andere mensen uit Galilea?" vroeg Hij. 	 O Jesus phendia lenge, "Tume gindin ke kodola manush kai sas andai Galilee mai bezexale sas sar sa le kolaver manush andai Galilee, ke chinuisarde kadia?


"Jezus, bent U het op wie wij hebben gewacht? Of moeten wij uitkijken naar iemand anders?" 	 Te phushen lestar, "Tu san kodo kai trobulas te avel, vai trobul te azhukeras avres?"


Enkele Farizeeërs zagen het en zeiden verontwaardigd: "Kijk eens, Uw discipelen doen iets wat niet mag. Zij oogsten op de sabbat." 	 Kana le Farizeanuria dikhle kodia, phende leske, "Dikh, che disipluria keren so nai slobodo te keren po Sabat!"


Pas op dat u God, Die tot u spreekt, niet de rug toekeert! Want toen de oude Israëlieten weigerden te luisteren naar de waarschuwingen van Mozes, die namens God sprak, liep het niet goed met hen af. Maar als wij niet willen luisteren naar wat Jezus Christus zegt, zal het met ons nog veel slechter aflopen. 	 Aves suguro te ashunes ka kodo kai del duma tute. Ke le Zhiduvuria chi kerde so manglia O Del kana o zakono le Devlesko sas dino lenge pe phuv, won chi gele ivia, sas dosharde ke chi mangen te ashunen ka Moses, le Devlesko podaitori.


Kajafas had indertijd tegen de Hoge Raad gezegd dat het beter voor hen was als één man voor het hele volk stierf. Annas stuurde Jezus, Die nog steeds geboeid was, door naar de hogepriester Kajafas. (a) 	 Ai o Caiaphas sas kodo kai phendiasas le Zhidovonge, "Mai mishto te merel iek manush le narodoske."


Ik heb er bij Joden en Grieken op aangedrongen zich tot God te bekeren en in de Here Jezus te geloven. 	 Mothavas le Zhidovonge ai le Grekonge, te keinpe anda penge bezexa karing O Del, ai te pachanpe ando amaro Del O Jesus Kristo.


"Ja", zegt Jezus, "Ik kom gauw met mijn beloning. Ik geef ieder wat hij verdient. 	 "Ashun! Me avav sigo. Anav mansa o pochin kai dava swakones pala so kerdia.


Maar al die mensen die niet eens weten wat er in de wet staat! Vervloekt zijn zij!" 	 Numa kodo narodo kai chi zhanen o zakono o Mosesosko, si armandine."


Aan het kruis hing een bordje. "Koning van de Joden" stond er op. Dat was de beschuldiging. 	 Opral pa lesko shero amblade ek ramomos kai phenelas che dosh ankerdesas pe leste, "O AMPERATO LE ZHIDOVONGO."


Hij spaarde ook de mensen niet die vlak voor de grote overstroming leefden, behalve Noach die de mensen opriep voor God te gaan leven en zijn zeven familieleden. Maar God liet alle andere mensen, die niets van Hem wilden weten, door de grote overstroming verdrinken. 	 O Del chi iertisardia chi la lumiake kai sas mai anglal, numa tasadia le paiesa kodole manushen kai sas bi lashe; numa skepisardia ferdi o Noah, ke wo motholas pa chachimos le Devlesko, ai mai avre efta manushen kai sas lesa.


Toen alles klaar was, gingen de priesters het voorste deel zo vaak binnen als voor hun werk nodig was. 	 Kana sa gata sas, le rashai avile andre ai ankliste avri andai pervi soba kana mangle.


Blinde Farizeeërs! Maak eerst de binnenkant van de beker schoon. Dan zal ook de buitenkant schoon worden. 	 Tume korhe Farizeanuria! Vuzharen andral mai anglal e kuchi ai o tiari, kashte te avel vuzho vi avrial!


Denk niet dat Ik ben gekomen om de wetten van Mozes en de woorden van de profeten opzij te schuiven. Ik ben juist gekomen om er de volle betekenis aan te geven. 	 "Na gindin ke avilem te parhuvav o zakono vai o sicharimos le profetongo. Chi avilem te rimov le, numa avilem te pherav le.


Ik bid ook dat er van uw geloof kracht mag uitgaan en dat het mag doorwerken in veel goeds, dat Christus in ons bewerkt en waarnaar wij uitzien. 	 Ai mangav katar O Del o traio kai inkerel tu amensa katar o pachamos te kerel te zhanas mai mishto sa le mishtimata kai si ame ande amaro traio le Kristosa.


Behandel een oudere vrouw als je eigen moeder en een jongere vrouw als je eigen zuster, zonder onzuivere gedachten en gevoelens. 	 ai ker le zhuvliansa sar le deiansa, ai le sheia bariansa ker sar te avilino chi pheia, ando vuzhimos.


Ik zag de heilige stad, een nieuw Jeruzalem, van God uit de hemel naar beneden komen. Zij zag er feestelijk uit, als een bruid die op haar bruidegom wacht. 	 Ai me, o Iovano, dikhlem o Swunto Foro, o Nevo Jerusalem, hulelas tele andai rhaio katar O Del. Shukar sas, sar e shei kai laki abiav, woi lia pe late shukar tsalia pala lako ternaxar.


Het beest dat er vroeger was, maar er nu niet meer is, is een achtste koning. Daarnaast is hij ook één van de zeven koningen. Na zijn tweede regering zal hij ten ondergaan. 	 O lolo zhungalo zhigania kai mule si o oxtoto amperato. Wo si ek anda le perve efta amperaturia, numa avela pharhadia.


Zijn moeder zei tegen de bedienden: "Doe wat Hij u zegt." 	 Leski dei phenel le slugenge, "Keren so godi phenela tumenge."


Beste Theofilus, er zijn al verscheidene boeken over het leven van Jezus Christus geschreven. 	 O Theophilus: But narodo zumade te ramon pa so kerdilia mashkar amende,


Toen stookten zij een paar mannen op het praatje rond te strooien dat zij Stefanus slechte dingen over Mozes en God hadden horen zeggen. 	 Antunchi pochinde avre manushenge, te mothon, "Ashundiam leste ke delas duma ai marelas mui katar o Moses, ai katar O Del."


Hij heeft ons (die één met Jezus Christus zijn) samen met Hem levend gemaakt en ook met Hem een plaats in de hemel gegeven. 	 Ande amaro phanglimos le Kristosa O Del andia ame ka traio lesa, te traiisaras lesa ande lumia kai si ando rhaio:


Jezus zei tegen hen: "Ga met mij mee. Dan zal ik een ander soort vissers van jullie maken. Vissers die mensen voor Mij vangen." 	 O Jesus phendia lenge, "Aven mansa, ai kerava anda tumende masharia kai astaren manushen".


"Want die rijken hebben gegeven wat zij niet nodig hadden, maar zij gaf alles wat zij bezat." 	 Ke le barvale dine katar le but love kai sas le, numa woi dia so godi sas la te traiil."


Hij is de enige God; Hij redt ons door onze Here Jezus Christus. Voor Hem is alle heerlijkheid en majesteit, alle kracht en macht, sinds het begin, nu en voor eeuwig. Amen. 	 Ka Del ferdi, amaro Skepitori, katar O Jesus Kristo amaro Devles, te avel o luvudimos, o barimos, e zor, ai e putiera, mai anglal sar sa le vriama, ai akana, ai sa data! Amen.


"Waar halen we hier ooit brood vandaan?" vroegen Zijn discipelen. "Voor al die mensen! Hier in de woestijn!" 	 Leske disipluria phendia leske, "Kai te las dosta manrho ande kadia pusta te pravaras len?"


Hij liet hen staan en ging terug naar Bethanië, waar Hij de nacht doorbracht. 	 Meklia le, ai gelotar anda foro, gelo ande Bethani, ai kotse riatchardias.


Dan zult u als ik eenmaal weer bij u ben, uitbundig Christus Jezus kunnen prijzen voor wat Hij door mij voor u heeft gedaan. 	 Ai kadia kana avava pale tumensa, avela tumen pala mande anda soste te luvudin tume, ande tumaro traio le Kristosa.


David zei: "Laat het lekkere eten een valstrik voor hen worden. Laten ze in de val lopen en struikelen. Dat is hun verdiende loon. 	 O David mai mothol, "Lengi skafidi te avel lenge duzhmano, ai te peren, ai te pochinen o baio kai kerde.


Maar nu zijn wij van de wet bevrijd. Omdat wij gestorven zijn, kan zij ons niet vasthouden. Nu kunnen we God op een heel nieuwe manier dienen: Vanuit ons hart, door Zijn Geest en niet door het angstvallig houden van allerlei opgelegde wetten. 	 Numa akana skepime sam katar o zakono, ke muliam kal dieli kai ankerenas ame phangle; akana sai keras buchi le Devleski aver fielo tela putiera le Swuntone Duxoski, ai na mai sar mai anglal telai puiera le zakonoske kai sas ramome.


Na de bijeenkomst gingen vele Joden en andere vereerders van God hen achterna. Paulus en Barnabas spoorden hen aan te blijven vertrouwen op de genade van God. 	 Kana getosailo divano, but mashkar le Zhiduvuria ai mashkar kodola kai Nas Zhiduvuria kai kerenas o zakono le Zhidovonge linepe pala Pavlo ai pala Barnabas. O Barnabas ai o Pavlo zhutinas le ai divininas lensa pa Del, ai mothonas lenge te beshen ando lashimos le Devlesko.


Jezus' vrienden en ook de vrouwen die met Hem uit Galilea waren meegekomen, stonden op een afstand te kijken. 	 Sa leske vortacha, ai le zhuvlia kai linepe pala leste andai Galilee, de dural beshenas,dikhenas so kerdiolas.


Ik ben de levende. Ik ben dood geweest, maar nu leef Ik voor altijd en eeuwig; Ik heb de dood en het dodenrijk overwonnen. 	 Me sim o Iek kai zhuvindiv, ai sas mulo. Numa dikh, Me traiiva sa data. Si ma le cheie la martiaka ai le iadosko. Na dara.


Een leerling mag blij zijn als hij zo wordt als zijn leraar, en een knecht als hij wordt als zijn baas. Ze hebben Mij, als de leider, uitgescholden voor 'duivel'. Wat zullen zij dan wel van jullie zeggen? 	 Dosta kodoleske kai sichol te kerdiol sar kodo kai sicharel les, ai e sluga te kerdiol sar pesko gazda. Ai won te akharena le gazdas le kheresko, Beelzebub, sode mai but akharena le manushen kai beshen ande lesko kher!


Wij hebben geestelijk zaad in u gezaaid. Is het dan teveel gevraagd dat wij eten en drinken oogsten? 	 Te chidisardian le mishtimata mashkar tumende, bari dieli si te chidasa tumendar so si le statoske.


Laat uw leven beheerst worden door de Here Jezus Christus en geef niet toe aan verkeerde verlangens, die in u opkomen. 	 Numa len pe tumende o nevo traio kai si ando Jesus Kristo O Del, ai na mai len tume pala tumaro stato, te keren so wo mangel.


"Doe dat zwaard weg", zei Jezus tegen hem. "Wie geweld gebruikt, zal zelf door geweld omkomen. 	 Antunchi O Jesus phendias leske, "Tho chi sabia palpale: ke kon godi lel e sabia xaiil katar e sabia.


Maar Jezus antwoordde: "Geven jullie hun maar te eten." "Moeten wij dan brood gaan kopen?" vroegen ze. "Het kost een kapitaal om al die mensen te eten te geven!" 	 Wo dia atweto ai phendia lenge, "Den le te xan." Ai won phende leske, "Tu manges ame te zhas ai chinas manrhe kai anklel dui shela teliara te pravarel sa le manush?"


Ze kijken wel, maar zien niet. Hun hart is onverschillig, hun oren zijn doof en hun ogen zitten dicht. Daarom zullen zij niets zien, horen of begrijpen. Daarom kunnen zij niet naar God terugkeren, want dan zou Hij hen moeten genezen.' (a) 	 Ke o ilo kodole manushengo zurailo, ai le khanensa dabai ashunen, phandade penge iakha. Daratar ke kam te dikhen le iakhensa, ai ashunen le khanensa, ai haliaren peske ilesa, ai ambolden palpale ka Del, te sastiarav le."


Enkele discipelen zeiden tegen elkaar: "Wat zou Hij bedoelen met 'nog even' en 'Ik ga naar de Vader'? Wij begrijpen er niets van!" 	 Pe kado divano uni anda leske disiplonge denas pe duma won de won. Ai mothonas, "So znachil so phenel amenge, mai xantsi vriama, ai chi mai dikhena ma, ai porme mai xantsi vriama, ai dikhena ma, ke me zhav ka Dat?"


Laten wij daarom naar God gaan met een oprecht hart en het vaste vertrouwen dat Hij ons zal ontvangen. Want ons hart is met het bloed van Christus besprenkeld, waardoor wij een zuiver geweten hebben gekregen; en ons lichaam is met schoon water gewassen. 	 Aven, zhas andre pasha Del le ilosa o chacho ai pherdo pachamasko. Ke lesko rat vuzhardia ame ai ke amaro stato sas xalado le paiesa o vuzho.


Maak hen zuiver en heilig door hen te onderwijzen in Uw woord van waarheid. 	 Vuzhar le che chachimasa, che vorba si o chachimos.


'Prima,' zei de heer, 'Je bent een goede en betrouwbare knecht. Je hebt dit kleine bedrag goed beheerd en daarom zal ik je nu veel verantwoordelijkheid geven. Ook jij mag delen in mijn vreugde.' 	 Lesko gazda phendias leske, "Mishto kerdian, lasho ai chacho sluga chachimasa sanas, xantsi dielasa si te thav tut baro pe but dieli, aidi ai hulav ande che gazdasko raduimos!