Zij bleven nog langer vasten en bidden. Daarna legden de anderen hun handen op de twee mannen en lieten hen gaan. 	 IwcI pic kapwa wisnawat,ipi kakishnumawat, ipi katawawat niw nIciwan shi wiwunuk, okinokanawan.


"Niet iedereen zal begrijpen wat Ik nu ga zeggen", zei Jezus. "Het is alleen voor de mensen die God het inzicht geeft. 	 OtI cI okinan, Caye'k nInwuk co otaotapnIsinawa, otI kikitowun; mtIno ki ke'mincIk.


Jezus vertelde nog een gelijkenis. "U kunt zich het Koninkrijk van de hemelen ook zo voorstellen. Een boer zaaide goed graan op zijn land. 	 MinI nkot iacimowIn, okipkItnumwan, otI kItwak okumauwun shpumuk e'ne'ntakwuk ke'cwa nInI kapmIswe'we'pnuk we'onItnuk kwe'minkan okItkanuk.


Elke dag kwamen zij in de tempel bijeen en waren één van hart en ziel; zij aten bij elkaar thuis, blij en onbezorgd. 	 Ipi pIne'‘ e'tso kishkItnuk e'kimsone'ntumwuk shi kcI nume'okumkok ipi okipikupitonawa pkwe'shkIn, e'tsunuk wikwame'n ipi okimicnawa micum shi mnowankoswunuk, ipi kinkotnInI ote'‘iwa.


Let op mijn woorden: Ik zal geen wijn meer drinken tot de dag dat Ik met jullie nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van mijn Vader." 	 OtI cI ktInum, Cowi minI nkumnukwe'sin, e'micmowuk iw siwnokamIsh, pama i e'kishkiwuk, ke'cI oshku wic mnukwe'nmukon shi Nos otokumauwunuk.


Ze kwamen tot het besluit er het land van de pottenbakker voor te kopen. Het zou worden gebruikt als begraafplaats voor vreemdelingen, die in Jeruzalem stierven. 	 Ki kikitokcI icI kitawe'kcI ni shoniaiIn kikishpIne'twawancI wapukIn naknukI onInI okshtkan, e'winkowawat me'mataosIncIn.


U wordt niet slecht door wat u eet en drinkt. U wordt slecht door wat u denkt en zegt." 	 Cowi patike'mkuk otonik winukwsin nInI iwsIie'k pie'sakumomkItnuk shiw otonik nInI, i ie'k wanakwu‘ukot.


De commandant liet Paulus het fort binnenbrengen en gaf zijn soldaten bevel hem met zweepslagen tot een bekentenis te dwingen. Want hij wilde precies weten waarom het volk zo woedend was op Paulus. 	 KcI kapte'n kishuwe' e'wipitikIckas nIt shi wakakInuk, ipi kishuwe' e'wipsItie'kasnIt, e'wiocIke'nmawat we'c i shumkot ni nIshInape'n.


De dag daarop kwamen zij in Caesarea aan. Cornelius, die zijn familie en zijn beste vrienden bijeen had geroepen, stond al te wachten. 	 IwcI owiapnInuk, kanmIiuwat shi SIsinie'uk, Kuninus okipwian, kakish maosomat ni e'nwe'macIn, ipi te'panacIn wikanIn.


Juda was de vader van Perez en Zerah (hun moeder heette Tamar). Perez was de vader van Hezron; Hezron de vader van Ram; 	 IcI Cotus kiwosmukon Pe'nIsIn, ipi Se'ne', Te'me' cI kao kie'iwat, ipi Pe'nIs kiwosmukon E'snumIn, ipi E'snum kiwosmukon E'numIn,


De mannen die bij mij waren, zagen wel het licht, maar hoorden de stem niet. 	 KicI kapmowice'okuk, we'we'nI okiw aptanawa e'wase'anuk, ipi kise'ksik, nIshcI cokinotwasiwawan nikaki noshcIn.


Terwijl hij daar was, stuurden de steden Tyrus en Sidon een delegatie naar hem toe. Zij hadden zich namelijk om de een of andere reden de woede van Herodes op de hals gehaald. Omdat hun voedsel uit het gebied van Herodes moest komen, kregen zij Blastus, de secretaris van de koning, zover dat hij Herodes namens hen om vrede vroeg. 	 E'nut okikcInshke'nman, ni kaiInIt ipI Tayniuk ipi Saytunuk, nIshcI kipie' msou’tik e'ciiInIt icI kawikanmawat Pne'stiIn kcI okuma, opumitakaimIn, okintotanawa, noe'twun osam iw otukimwa, kiw tInke'k shi kcI okuma otukimuk.


"Niet doen!" schreeuwde Paulus. "Doe uzelf geen kwaad! Wij zijn allemaal nog hier!" 	 NIshcI Pan kiwishkowe' otI okinan, Ke'ko na’w totatsokIn; anwukshI caye'k shotI ntIimIn.


Saulus stond op en deed zijn ogen open, maar kon niets zien. De mannen die bij hem waren, namen hem bij de hand en brachten hem Damascus binnen. 	 San cI shi kiwcI psukwi shi kik, icI kantuwapIt co wIiI nInwun, okiwapmasin, okipmIskInke'nawan icI e'kishonawat shi Te'me'skusuk


Maar de secretaris van de stad bracht de gemoederen tot bedaren. "Mannen van Efeze!" riep hij. "Wie ter wereld weet nou niet dat Efeze de stad van de grote Artemis is! Wij zijn de bewakers van haar beroemde tempel en van haar beeld, dat uit de hemel is gevallen. 	 Pic cI o we'npie'ke't shi otanuk katokmupat ni nIshInape'n, otI okinan tshI nInituk Ipisus, We'nice' nInI pwake'ntuk okIc otanmowa, ki IpsisusIn nIshInape'k, e'nume'kituwat ni kcI Taye'ne'In, ipi i we'npie'kate'k, kaocI pmukocuk, shi Cwpite'uk.


Jullie zijn blinde leiders en zeven de wijn om er een mug uit te halen. Maar een kameel slikt u door. 	 Ke' kie'pikwaie'k nakaniie'k! e'cikwakmIshkane'k, nIshpukos, icI wi e'kme'k kco we'si.


Here, U zult mij niet dood laten blijven. U zult het lichaam van Uw heilige Zoon niet laten vergaan. 	 Osam kin, cokInkinasi ncipam shi namkumuk, coke'kin kIne'nmasi panakwsIt Nkot e'wiwaptuk mpIshknInwun.


Daar vond de officier een Alexandrijns schip, dat naar Italië zou varen en bracht ons aan boord. 	 Shi cI o kapte'n, E'nikse'nte'ne' tshI napkwan okimkan, Itinie'uk e'winasuk icI shi e'kipose'imIt.


Maar hij antwoordde: "Waarom al die tranen? Waarom maken jullie het mij moeilijk? Ik ben niet alleen bereid me in Jeruzalem te laten binden, maar ook voor de Here Jezus te sterven." 	 Pe'n cI otI okinan, TacI we'cmwoie'k ipi e'wi pkIshke'ntumo’ie'k? CoIn mtIno nkishe'wisi e'wi tkopsoian mtIno ke'iapIsuke' e'wi npoian ipI Cinose'ne'muk, win shiw otIuoswunuk Te'pe'nke't Cisus.


Ook Samuël en alle andere profeten die na hem kwamen, hebben dit voorspeld. 	 Ipi caye'k we'piacimocuk Se'mwInIn ipi ki ke'naktone'wacuk e'tshowat kakItwat winwake' okinikan iactanawa notI e'kishkiwuk.


Zoals u zult kunnen nagaan, kwam ik pas twaalf dagen geleden in Jeruzalem aan om onze God te aanbidden. 	 Osam otI ke'ocI nsItmIn mtatsoshItInish tsokwunukIt kakoshiaian shi Cinose'ne'muk, e'ki wunumaian.


Telkens als Jezus de mensen toesprak, vertelde Hij gelijkenissen, dat zijn verhalen met een diepere betekenis. Hij gebruikte voortdurend voorbeelden om duidelijk te maken wat Hij bedoelde. 	 Caye'ksI notI Cisus kiwitmowan, maoce'tincIn ni iacimowInIn, icI ke' iacimowIn pwaiactuk cokiknonasin.


De soldaten deden wat hun was opgedragen en brachten Paulus die nacht naar Antipatris. 	 IcI ki shumakInIshuk kishowe'psik kashumtwa e'kimacinawan PanIn, ipi oki pie'nawan, kapkonianuk shi E'ntipe'tnIsuk,


De officier bracht hem bij de commandant en zei: "Paulus, onze gevangene, riep mij en vroeg deze jongeman bij u te brengen, omdat hij u iets te vertellen heeft." 	 IcI e'kiwtapnat. ipi e'ki sha‘onat, e'ciiInIt kcI kapte'nIn, ipi otI okinan, Pan ke'pa kwukasot, nkintomuk, ipi nkiwishte'pmuk e'wi pie'tonan otI oshkInwe', winke'ko kwishukunonuk.


Nadat wij hadden gegeten, maakte de bemanning het schip lichter door de lading graan overboord te zetten. 	 IcI kakish te'psInie'wat, okipukiatonawa i napkwan, okipukitonawa i pkwe'shkIn, e'wpukomnanwuk shi kcIkumik.


Jozef verliet met zijn gezin het land Egypte en ging naar Israël terug. Hij durfde echter niet naar Judea te gaan, omdat hij had gehoord dat Herodes' zoon Archelaüs daar nu de macht in handen had. In een droom zei God hem naar de provincie Galilea te gaan. 	 IcI win e'kipsukwit, e'kiwtapnat, niw we'shkniknIncIn pInoce'iIn, ipi niw okie'iIn, icI e'kishiawat e'kiwuk Isne'iIn.


Nadat de rust was weergekeerd, riep Paulus de christenen bij zich en sprak hen moed in. Daarna nam hij afscheid en vertrok naar Macedonië. 	 IcI kakish wishkwe'we'kuk Pan okintoman ni te'pwe'ie'ntumnIncIn, ipi okinumkowan, icI e'kinmumacit e'wishiat Me'sitoniuk.


Jezus antwoordde: "Vossen hebben een hol en vogels een nest, maar Ik heb geen plaats om uit te rusten." 	 IcI Cisus okinan, Wakwshe'iuk otawankomwuk, ipi pne'shiuk pe'pamsacuk ototsanmik, nIshcI We'kwIsmukot NInwun co otutosin wapuk kwIshmot.


Terwijl zij zo bij elkaar waren, vroegen zij Hem: "Here, gaat U nu van Israël weer een vrij land maken, met een eigen koning?" 	 IcI kamaoce'tiwat okinatawawan otI kikItwuk Te'pe'nke'n ConI otI e'picak minI kuminasi Isne'iIn o kumauwun.


Jezus stuurde de mensen weg en ging naar huis. Zijn discipelen kwamen bij Hem zitten en vroegen wat Hij bedoelde met de gelijkenis over het onkruid tussen het graan. 	 IcI Cisus kimace'nashkawan, maoce'tincIn e'kipitike't wikwamuk, ipi ke'knomowacIn kipie'naskakon, otI kItwun, WitmoshInak, iacimowIn iacIkate'k ni mIcimishkwIn shi ktukanuk.


Petrus bleef nog een tijd in Joppe en logeerde bij Simon, een leerlooier. 	 OtI cI kanomkuk, okiwican me'kwe'tsokwun, shi Cape'uk, nkot Sayimun we'she'knIke't..


Zodra zij in de boot stapten, ging de wind liggen. 	 IcI pic kanmuposwat shi napkwanuk, kipon notIn.


Na lange tijd kwam de heer terug. Hij riep zijn knechten bij zich om te horen wat zij met het geld hadden gedaan. 	 Pama cowika te'pe'nmat, notI pmitakaimIn kipie'; e'wike'nmat kanInkie'nIt,


David is niet zelf naar de hemel gegaan en sprak dus niet over zichzelf toen hij zei: 'Dit sprak de Here tot mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand, 	 Osam Te'pIt comshu shpumuk shiIsi nIshcI. win tpInwe' kIto, Te'pe'nke't okinan ni Te'pe'n mukwian, cipitupIn shotI nte'pniwnak.


Toen Saulus in Jeruzalem aankwam, probeerde hij zich bij de andere discipelen van Jezus aan te sluiten. Maar die waren allemaal bang voor hem, omdat zij niet konden geloven dat hij ook een discipel van Jezus was geworden. 	 IwcI San kapiat, shi Cinose'ne'muk, okiwikwcIton, e'wiwitokwat ni te'pwaie'ntumnIt nIshkI caye'k okikwsawan ipi co kite'pwe'twasiwan winke' e'te'pwie'ntuk.


Hij ging Gods tempel binnen, haalde het heilige brood en at het samen met zijn vrienden op. Dat mocht ook niet, want dat brood is alleen voor de priesters bestemd. 	 KashInmupitike't, Kshe'mIne'to O Wikwamuk, e'kimicIt, wapicukate'k pukwe'shkIn, cowi kiw wunsInI win, e'wimicIt ke'iapI ni kapmIwice'okocIn, mtIno winwaki me'matmocuk.


's Avonds werden verscheidene mensen bij Jezus gebracht, die boze geesten hadden. Hij hoefde maar één woord te spreken en de boze geesten gingen uit de mensen weg. Ieder die ziek was, werd genezen. 	 IcI e'nmupkonianuk okipie'nawan e'ciInIt packakocIk mcImIne'ton, icI e'kisakicowe'pnat ni mcImIne'ton okion okikitowun; ipi okine'se'an caye'k iakwnokancIn.


De mannen die om vijf uur waren aangenomen, kregen allemaal een volledig dagloon. 	 Pic kapishiawat kikanokancuk nkot tpukIn e'pwamshI pkIshmok, e'tshawat kiminak nkot shInIn.


Zij dachten dat Hij om Elia riep. Eén van hen haalde vlug een spons, liet er zure wijn intrekken en stak die op een stok. Hij hield die omhoog en liet Jezus ervan drinken. 	 Kie'nup cI nkot kimace'pto, icI e'kiw tapnuk Skuapowan, kiwumoshkIne'tot siwapo, icI e'kitot, e'kinapsItot shi nasakunIshkok okiminancI, e'wimnukwe'nIt.


"Er is geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn. Maar wat hebt u ervan gemaakt? Een rovershol!" zei Hij. 	 OtI cI okinan, OtI kikishnupie'kate' e'taian kshInkate' e'tshu nume'okumuk; kinwa cI kmotiwkumuk kiwshItonawa.


Jezus riep een kind bij Zich en zette het midden in de kring. "Als u niet verandert en net zo wordt als de kinderen", zei Hij, "zult u nooit in het Koninkrijk van de hemelen komen. 	 IcI Cisus e'kintomat e'kacinIncIn pInoce'iIn e'cIiIt, icI nawiukwan e'kicipitupat.


Het oordeel over al het kwaad van vroeger zal op het hoofd van deze generatie neerkomen. 	 We'we'nI ktInum caye'k notI okupie'naskakwnawa kotI pe'matse'cuk.


Maar God heeft mij geholpen, zodat ik vandaag in levende lijve voor u sta. Ik vertel groot en klein niets anders dan wat Mozes en de profeten hebben voorspeld. 	 Kshe'mIne'to cI nkinishokmak, ntIi nash otI e'kishkiwuk, e'witmokwa, ne'ne'nish ke'c pite'ntakwse'cIk, ipi pwapite'ntakwse'cIk, nkikIt coike'ko, mtIno i Mosus, ipi Nakanacimocuk, kakItwat, e' ipiamkItnuk.


Al pratend kwamen zij in de kamer waar alle genodigden bij elkaar waren. 	 IwcI e'pic kInonat, kinmupitke', icI okimkawan shi mce'sh, e'maoce'tinIt.


Daarom raad ik u aan u niet met deze mannen te bemoeien. Laat hen met rust. Want als hun ideeën en aktiviteiten mensenwerk zijn, komt er vanzelf een einde aan. 	 OtI nkom ktInum ponikwouk kotI nInwuk ipi ponmuk kipIn otI kiktowun tanake' mikce'wiwInInwuk, ocupiamkuk coke'ko ke'nomkIscon.


"Stel die mannen in vrijheid", zeiden zij. De cipier ging het Paulus vertellen. "De rechters hebben gezegd dat u mag worden vrijgelaten. U kunt vertrekken en ongehinderd verder reizen." 	 IkI o e'kwaptuk, i kpakotiwkumuk, okiwitmowan ni PanIn, tpakwnuke' nInwuk, nokashwe't, e'wi pkItnukasie'k, Macik, ipi we'we'nI shiak.


en zeilden langs Cyprus, dat in de verte aan bakboord lag, en kwamen in Syrië, waar wij de haven van Tyrus binnenliepen. Daar moest het schip worden gelost. 	 IcI kawaptumak, Saypnusuk, onum ciwnak nkishInkItamIn, ipi nkinashmIn shi Sinie'uk, ipi nkikpamIn shi Tayniuk, shi wie'shi wacukwasnaswat i napkwan.


Een boom kent men aan zijn vruchten. Aan een goede boom komen goede vruchten en aan een slechte boom slechte. 	 Tanake' ktaoshaawa mtuk e'wiwunsIt, ipi e'wiwuntInuk omicImowun, tanake' ktaosha‘awa e'wi micum tukowIt, ipi e'wi micImicmawIt, i mtuk we'ckake'ncukate'k omicmowun.


Zij stuurden Petrus en Johannes de raadzaal uit en overlegden met elkaar: 	 PicI kamace'nashkawawat shi e'tshI kikitowat okitshItanawa winwa.


Waar zij het meeste verdriet om hadden, was dat hij had gezegd hen niet meer te zullen ontmoeten. Daarna brachten ze hem naar het schip. 	 WusimI i kaocI kisate'ntumwat, i e'kikitnIt cominI kawapmIsim. IcI ipI napkwanuk e'kishuwic wawat.


Na herhaalde dreigementen lieten de Joodse leiders hen gaan, want zij konden geen goede reden vinden om hen te straffen. Zij durfden hun niets aan te doen, omdat het volk God prees voor wat er was gebeurd; 	 IwcI wusimI kaikwamawat okipkItnawan e'pwamkumwat ke'ko e'wiwcI mcI totwawat osam e'kwsawat ni nIshInape'n, caye'k nInwuk okiwinwanawan Kshe'mIne'to i katotmInIt.


Hoe nederiger u anderen dient, hoe groter u bent. Wie trots is, zal worden vernederd. En wie nederig is, zal worden verhoogd. 	 We'kwe'ntuk ke'cI pite'ntakwsIt kinwa, oie'o ke'pmitakaiwut.


In het gedeelte dat de Ethiopiër aan het lezen was, zei de profeet Jesaja: "Hij was als een schaap, dat voor de slacht weggebracht werd. Hij deed zijn mond niet open, zoals een lam stil is terwijl het geschoren wordt. 	 ShiwcI kacuwaptuk i msInukIn otI ie'i kiskapie'na ke'cwa mantane'sh, watshInsIc kasat, ipi ke'cwa mantanshe's, co okInonasin mowashkocIn iwsI kashupwapakitone'not.


De varkenshoeders vluchtten naar een nabijgelegen stad en vertelden wat er allemaal was gebeurd. Het verhaal over de twee bezetenen bracht grote opschudding teweeg. 	 IcI ki kakawapmacIk e'kiw shumwat; ipi e'kishiawat kcI otanuk, ipi okiactanawa cake'ko, i kashowe'pse'nIt kapickakwcuk ni mIcImIne'ton.


Petrus wist er niet goed raad mee. Hij vroeg zich af wat dat visioen kon betekenen. Op datzelfde moment stonden er enkele mannen voor de deur, die gestuurd waren door Cornelius. Zij hadden het huis van de leerlooier Simon gevonden en 	 Me'kwacI Pitu e'ie'kwinwune'ntuk i wio‘w we'kwe'ntuk otI napitumwun, i kanaptuk, ke'nomkuk, pInI ki nInwuk Kuninius, kanokanacIn kinatake'k Sayimun e'tat ipi kinipwik shkwate'muk.


"Weg met hem!" schreeuwde de mensenmassa. 	 Osamki maoce'ticIk nIshInape'k oki pmnashkakon kinanotakwsik; Maciwnuk.


Na afloop nam hij Paulus en Silas mee naar zijn huis en dekte de tafel voor hen. Hij en zijn gezin waren heel erg blij dat ze nu in God geloofden! 	 IwcI kapitike'nat shi e'tat, otituwan wamicnIt, e'nasmupnIt, ipi kimnowankose' e'te'pwe'ie'nmat Kshe'mIne'ton, ipi ni caye'k kaie'ncIn e'tat.


De ster ging voor hen uit en bleef stilstaan boven het huis waar het kind woonde. 	 Pic cI kawapmawat ni nukon kikcImnwe'ntumwuk, ipi kimnawan koswuk.


Sommige mannen sloten zich bij hem aan en werden christen. Onder hen waren Dionysius, een stadsbestuurder, en een vrouw, die Damaris heette, en nog enkele anderen. 	 NIshcI anIt nInwuk, okiwice'okon ipi kite'pwe'ie'ntumwuk, nkot-cI Tayonius E'niapikayt, nInI, ipi nkot kwe', Te'me'nIs, kishInkaso, ipi anIt pe'kanse'cIk.


Er zullen veel valse profeten komen. Ze zullen velen op het verkeerde spoor brengen. 	 McI showe'psowun cI osam e'mane'k mce'sh cI tpantowun kItkIsnunI.


Daardoor wordt een mens slecht. Want uit het innerlijk komen slechte gedachten, moord, overspel, ontucht, diefstal, leugen en roddel voort. 	 Pie'osukamkuk ote'‘ima sakumomkIt mIcIshIte'‘e'wunIn nsItwunIn waonIshkaiwunIn kie'patsuwunIn kmotwunIn kno‘skacmowInIn mIcIkikitowInIn.


"Spreek geen oordeel uit over andere mensen; dan zullen die ook over u geen oordeel uitspreken. 	 KE'KO tpakwnuke'ke'kon ke'ocI pwatpakwnukoie'k.


Hij verliet de synagoge en ging naar het huis ernaast, waar Titius Justus woonde. Dit was een man die God vereerde, hoewel hij geen Jood was. 	 IwcI kanmumacit kinmupitike' nkot nInI wikwamnInIn, Custus, kishInkaso, win kanume'kitowat Kshe'mIne'ton, e'tat, pe'shoc kite'nI shi nume'okumkok.


Ook wezen zij in elk van de christengemeenten leiders aan. Terwijl zij vastten, baden ze voor hen en vertrouwden hen toe aan God. 	 IcI kakishonakwnawat Ke'kie'kwe'ncIn, ki caye'k te'pwe'ie'ntukuk, onukmuk, ipi kakishnumawat e'ki pwawisnawat okinume'kitumwawan ni Kshe'mIne'ton, kate'pwe'ie'nmawacIn.


"U krijgt een wacht mee", antwoordde Pilatus. "Verzegel het graf zo goed mogelijk." 	 Paye'nt cI otI okinan, anwusI KtIiwawak e'kwapicuk; ktashiamsI wawishkItok tso ke'kshkItoie'k.


In die tijd kwamen er uit Jeruzalem enkele profeten naar Antiochië. 	 IwcI notI e'kishkiwuk Nakan acimocuk kiw cupie'k, Cinose'ne'muk, kipie'shie'k E'ntiakuk.


Hij raakte ook in discussie met enkele Epicureïsche en Stoïcijnse wijsgeren. Sommigen van hen merkten schamper op: "Wat wil die praatjesmaker eigenlijk?" Omdat Paulus over Jezus en Zijn opstanding sprak, zeiden anderen: "Het lijkt wel of hij ons in andere goden wil laten geloven." 	 IwcI anIt ne'pwakacIk nInwuk, kiw Ipkwnie'n ipi stoik nInwuk okiiakwne'takon. Ipi anIt, otI kikItwuk, WikwnicI otI ke'c, ntakakikitot, ke'kItot? anIt ke' pe'kanse'cIk, kikItwuk, ne'ntakwsI, we'ckie'kwe't ni me'matao sIncIn MIne'ton, osam kaocI kie'kwe't ni CisusIn, ipi psukwiwun kanpok.


Sta op en ga de stad in. Daar zal u gezegd worden wat u moet doen." 	 IwcI e'ie'nukshkat ipi e'‘ie'nmamkate'ntuk, otI kikito, Te'pe'nke'n, We'kwnicI e'ne'nmin e'wishowe'pse'an? Te'pe'nke't cI otI okinan, Psukwin ipi shian kcI otanuk, shiw cI kuwitmako watotmIn.


Als iemand zegt dat de Christus zich ergens verborgen houdt, geloof hem niet. 	 Ke'cwa pwawasmok e'wcipiamkuk we'cmokuk, ipi e'wawase'shkuk nash ipI we'cpkIshmok, iw sI ke'nomkuk pic piat We'kwIsmukot NInwun.


Herodes vond dit heel erg, maar kon er niet onderuit. Al zijn gasten hadden gehoord welke eed hij had gezworen. 	 O kumacI, kikisate'ntum, e'ki anwu kcIwishkItakwsIt, ipi niw kawitpumkocIn e'wisnawat, win okinan e'wiminanIt niw kwe'n.


"De deuren van de gevangenis waren op slot en de bewakers stonden ervoor op wacht. Maar toen wij naar binnen gingen, was er niemand." 	 OtI kItwuk we'we'nI nkimkamIn i kpakotiwkumuk e'wike'kpak wukate'k ipi ki e'kwapicuk sakciukwan shkwate'muk e'nipwowat nIshcI kansakwne'mak cowIiI nInI nkimkawasimIn shi pituk.


Terwijl Hij zat te eten, kwam er een vrouw naar Hem toe. Zij had een kruikje kostbare zalfolie bij zich. Dat goot ze leeg over Zijn hoofd. 	 Kipie'naskakon e'ciIt kwe'n okipie'iIn, SInmkukos ke'cwunItnuk nmukwiwun, icI e'kisiknamakot otupik; me'kwa e'cipitupnIt e'ie'wisnInIt.


"Vrienden", zei hij. "Wat er over Judas in de Boeken staat, moest gebeuren. Door David heeft de Heilige Geest gezegd hoe het met hem zou aflopen. Judas heeft de mensen die Jezus gevangen wilden nemen, de weg gewezen. 	 NInituk, ipi nikane'ituk, otI kikItowIn taocI nomkuk e'wite'pwe'mkuk Te'pIt kaocI kItot ni PanakwsIncIn CipamIn e'kiiacimat nikan ni Cwte'sIn, win kapmInikansIt e'kiwtapnawat CisusIn.


Daar vonden wij een groep christenen. Zij vroegen ons dringend een week bij hen te blijven. Maar na die week reisden wij weer verder naar Rome. 	 Shi nkimkawamIn nikane'inanuk, ipi nkintuwe'nmukwnanuk, nouktsokwun shi e'wIiIiak, icI e'ki shiaiak ociiukwan Nom e'shnukate'k.


Alle bomen waar geen goede vruchten aan komen, worden omgehakt en verbrand. 	 Caye'k mtukok pwamnoomicmawut; kukwu‘kaswuk; icI shi pukInak shkote'k.


Deze Jozef had een stuk land verkocht en het geld aan de apostelen gegeven. 	 OkiIn, kI kitawe'cI, ipi okipie'ton i shonia, icI e'kipie'pkItnumwat ni nwakaucIk e'tshIste'pnIt.


Jij bent Petrus. Op deze rots zal Ik mijn Gemeente bouwen. De poorten van het dodenrijk zullen nooit macht over haar krijgen. 	 OtI ke' ke'iapI ktInIn; Kinsu Pitu wiIn ipi otI kwucsInik nkaoshIton Te'pwe'ie'tukuk, icI i e'shkwate'mkate'k namkumuk cotakwushkakwsinawa.


Ik ging alle synagogen binnen. Als ik daar christenen vond, probeerde ik vaak hen er met geweld toe te dwingen Jezus te vervloeken. Door een diepe haat gedreven, vervolgde ik hen zelfs tot in het buitenland. 	 NkipsItie'wak, nanakIc e'tsuk nume'o kumkok, ipi nkiwishte'pmak e'wipcI‘kikitowat, ipi e'kcInshke'nmukwa, nkikwtukak shi pwake'ntakwkIn kcI otanIn.


Toen ik in Jeruzalem was, hebben hun hoofdpriesters en leiders mij gevraagd hem terecht te stellen. 	 E'kiianshi Cinose'ne'muk ki kcI-me'matmocuk, ipi onikansimwan, ki Cwiuk, okimcIcshumawan ipi nkinatakok, ipi i tpakwnuke'wun e'wipatakonIt.


'De hemel is mijn troon en de aarde is mijn voetenbank. Wat voor huis zult u dan bouwen? In wat voor gebouw kan Ik wonen? 	 Spumuk sI i; Ntuptie'pwun, ipi kI ntupsIt e'pwun, TInicI e'shnakwuk wikwam ke'oshItwin? KItwak Kshe'mIne'to tanake' tInipi tatshI nwashmoian?


U hebt hier part noch deel aan. U staat niet zuiver voor God. Vreselijk dat u met zo'n voorstel aankomt. 	 Cosukin, ktpe'ntusin, otI mikce'wiwun osam i kte'’ comnosInon e'waptuk Kshe'mIne'to.


Toen nam de duivel Hem mee naar het dak van de tempel in Jeruzalem 	 IucI mIcImIne'ton okisho'wnukon iukwuanuk kcI otanuk, e'kiw cipitupukot shi kwItupuk nume'okumkok.


Toen Simon de Tovenaar zag dat de volgelingen de Heilige Geest ontvingen, doordat Petrus en Johannes hun handen op hen legden, bood hij de twee apostelen geld en zei: 	 Pic cI Sayme'n kawapmat ni nwakancIn te'pnak e'taknuwe'nIt i e'otIskowat panakwsIncIn Cipam okiwawitmowan shonia.


Eliud was de vader van Eleazar; Eleazar de vader van Matthan; 	 Ipi Inayiat kiwosmukon Inie'se'nIn, ipi Inie'se' kiwosmukon Me'te'nIn, ipi Me'te'n kiwosmukon Ce'kapIn;


Maar u moet dat niet doen. Want veertig van hun mannen liggen in een hinderlaag om Paulus te vermoorden. Zij hebben allemaal een vloek op zich genomen om niets te eten en te drinken voor Paulus dood is. Zij staan nu al klaar omdat zij verwachten dat u zult doen wat de hoofdpriesters u zullen vragen." 	 NIshkI ke'ko pamtawakIn, wusimI nie' waptuk tshik ki nInwuk e'kwapmacuk kIkakIcuk, pnatsowunuk nkishiamIn, kishpIn, pwansukIt conkuwisnIsimIn coke' nkumnukwe'simIn, ipi nkom otupwitonawa, e'wi wawitmotwa.


Maar toen de Joden van Thessalonica hoorden dat Paulus ook in Berea over Jezus Christus sprak, gingen zij erheen om onrust te zaaien. 	 Pic cI ki Cwiuk kaie'cuk Te'sinonike'uk kake'ntumwat Pan, e'mnwactuk Kshe'mIne'to kikitowIn, ipI Pinie'uk, kipie'k shi ke'iapI, ipi okiopwe'awan ni nIshInape'n.


Iets verderop zag Jezus nog twee broers: Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs. Zij zaten bij hun vader in de boot netten te repareren. Hij riep hen ook. 	 IcI e'nmaocImacit shiw, okiwapman minI, anIt nish we'wikane'itIncIn, Ce'ms, We'kwIsmukot Se'pitiIn, ipi Can wikane'iIn pic napkwanuk, Se'pitiIn, oswan e'na'towat, otusupimwan; icI e'kintomat.


Daarop zei Hij tegen de man: "Praat er met niemand over. Ga meteen naar de priester om u te laten onderzoeken. Neem ook het offer mee dat volgens de wet van Mozes moet worden gebracht voor de genezing van melaatsheid. Dan zal iedereen weten dat u genezen bent." 	 IcI Cisus otI e'kinat; ke'ko wIiI witmowakIn nInI macincI washian owawapte'‘kiow ki me'matmot, nInI icI mikwe'n mikwe'wun Mosus kanukwiIn iwcI ke'ocI kuke'ntumwat.


In die tijd wandelde Jezus eens op een sabbat (a) met Zijn discipelen door de korenvelden. De discipelen kregen honger, plukten wat aren af en aten de graankorrels op. 	 IW cI pic, Cisus e'kinmamacit e'nume'kishkItInuk, e'nmItkumshkuk, pukwe'shkIn, icI ni ke'knomowacIn pmupkIte'n iwcI e'pmI we'pcishpItowat, pukwe'shkIn, ipi e'micwat.


Elke sabbat was hij in de synagoge te vinden, waar hij met Joden en gelovige Grieken discussieerde en probeerde hen te overtuigen. 	 Ipi kiknomake' shi nume'okumkok e'tso nume'kishkuk; okikie'kman, ni CwiIn ipi Knik nInwun.


Agrippa zei: "Ik zou die man ook wel eens willen horen." "Dat kan", antwoordde Festus. "Dat regelen we morgen." 	 IcI E'knIpe' otI okinan ni Pe'ste'sIn Ninsuke' ke'iapI, ntapsItwa otI nInI. OtI cI okinan, WapuksI kupsItwa.


Daar trof hij Aeneas aan, een verlamde man die al acht jaar op bed had gelegen. 	 Shi okimkawan nkot nInwun Inie's kishInke'so, nouktso pon kishkIshIn onupaknuk kiakwnoke' i nie'psowun.


Want er zullen valse christussen en valse profeten komen. Die zullen opzienbarende wonderen doen om, zo mogelijk, zelfs de mensen die bij God horen op het verkeerde spoor te brengen. 	 Kupsukwik kwshI nIsh Knayst ke'shInkatsocIk, ipi nakanacimokascuk, ipi kuwaptuukowak kawimataonokie'k e'wimamkate'ntakwsIwat, kishpIn cI kshkItowat nike' otawie'shmawan ni kaowe'napcIkasnIncIn.


Of wilt u mij soms ook doodslaan, zoals gisteren die Egyptenaar?' 	 KInshInI ke'cwa katotwIt o iciptuk nInI onako?


Zij willen ons dingen laten doen die ons, als Romeinen, verboden zijn." 	 Ipi kuknomake'k watotmuk cokinan wunsInon e'wiwtapnumkon, tanake' e'winaktIwe'ntumkon, osam kinam NomIn nInwuk.


Als Demetrius en zijn werknemers iets tegen iemand hebben in te brengen, is het gerechtshof open en kunnen de rechters de zaak meteen in behandeling nemen. 	 IwsI ie'i otI, kishpIn Timitius ipi ki mikce' winInwuk, ni pe'mwice'kocIn, ke'konInmawat wIiI nInwun, tpakwnuke'wun nsakwsun, ipi ik tpakwnuke' nInwuk, nocma winwa ke'tpakwnItwuk.


U bent het licht van de wereld; een hoog gelegen stad die straalt in de nacht, kan iedereen zien. 	 Kinwasi, ktowawase'shkanawa kI. KcI otan, kwutakik e'te'k, co takukIckate'snon.


en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen. Zit je op dat moment op het platte dak van je huis, 	 Winke' o kwItIpuk e'iIt co kupie'nisasisi e'wiwtapnuk ke'ko shi wikwamuk.


Timotheüs stond bij de christenen van Lystra en Iconium goed bekend. 	 We'we'nI okishumkon ni we'wikane'itIncIn ipI kaie'cuk Ne'stiuk, ipi Ikoniumuk.


Daarna spuugden zij Hem in het gezicht en sloegen Hem. Sommigen gaven Hem klappen in het gezicht en hoonden: "Hé, profeet! Zeg, Christus! Zeg eens wie U heeft geslagen!" 	 IcI e'kiskowanawat w‘shkishkonuk, ipi okipkwakwnIcitwawan, ipi anIt okiwe'potwawan, onIciwan.


Begrijpen jullie het dan nog niet? Zijn jullie vergeten dat Ik 5000 mensen van maar vijf broden te eten heb gegeven? 	 ConI knIstotsinawa, conukI kmikwe'ntusinawa, ni nianIn pkwe'shkInIn e'kite'psak ki nianIn tsuk mtatswak; ipi tso kokpInaknIn, kaotapne'me'k?


De twaalf apostelen stonden op en Petrus nam het woord. "Mannen van Israël!" riep hij. "Inwoners en bezoekers van Jeruzalem! Luister! 	 NIshcI Pitu akiwickapwutwan ni mtatso shItnkot okiknonan otI okinan; kinwa e'tshI nIniwie'k Cwtie'uk, ipi caye'k kinwa, e'taie'k Cinose'ne'muk otI kuke'ntmok, ipi psItumok notI nkikitoonIn,


Toen zijn vrienden dat hoorden, brachten zij Saulus naar Caesarea en stuurden hem vandaar naar Tarsus. 	 IwcI ni wikane'iIn kake'ntumnIt okipie'nawan shi SisInie'uk, ipi okinokanawan ipI Tasusuk.


Saulus deed zijn uiterste best de volgelingen van Jezus uit te roeien. Hij drong, niets en niemand ontziend, hun huizen binnen, sleurde mannen en vrouwen naar buiten en zette hen in de gevangenis. 	 San cI, okinshonacan, ni te'pwe'ie'ntumnIcIn, e'pmupitke't, e'tsunuk wikwame'n, e'saktItacmat nInwun ipi kwe'n, e'pitke'we'pnat, kupakwotiwkumkok.


Hij zei: 'De God van onze voorouders heeft u al van tevoren aangewezen om Zijn wil te kennen, om de Rechtvaardige Christus te zien en te horen spreken. 	 OtI cI nkinuk, O Kshe'mIne'tomwan ki kosnanuk, kiwe'napmuk e'wike'n tumIn iw tIne'ntumwun, ipi e'wi wapmIt o Nkot Kwiuk; ipi e'winotmIn iw kikitowun shiw tonik.


Hij zei: "Ga met het kind en Zijn moeder terug naar Israël. Want de mensen die Hem wilden doden, zijn gestorven." 	 OtI okikon, Psukwin, ipi otapIn we'shknikIt pInoce', ipi niw okie'iIn, icIshiak e'kiwuk Isne'iIn, kinpokwshIki kapmIntone'kuk, niw we'shkniknIncIn pInoce'iIn opumatsiwnInIn.


Omdat ik niet wist wat ik ermee aan moest, stelde ik Paulus voor naar Jeruzalem te gaan en daar de rechtzaak voort te zetten. 	 Osam cI nkikwinwune'ntanIn notI natatwunIn, Nkinat tawa, tanak e'wi shiat, shi Cinose'ne'muk, ipi shi e'wi tshIt pakwnIt.


Dit gebod is het eerste en het belangrijkste 	 OtI se' ie'i kie'kwe'wun ne'tmIsuk, ipi ke'c pite'ntakwuk.


Let op: Uw huis wordt aan zijn lot overgelaten. Want u zult Mij van nu af aan niet meer zien, tot de dag dat u zult zeggen: "Gelukkig is Hij die namens de Here komt." (b) 	 PInI! ku wikwamwa kinukitumakom pe'pshukwu‘te'.


Hij gebood dat wij ons tot u zouden wenden. Door hem zelf te ondervragen, kunt u aan de weet komen of het juist is waarvan wij hem beschuldigen." 	 E'kikatonan, ni kamcIcshumkocIn e'wi pie' naskakwiIn, kin e'winInatowut ipi e'wi ke'ntumIn cak otI ke'ko we'cmcIc shumkIt.


Wanneer jullie in een stad of dorp komen, zoek dan iemand bij wie je kunt logeren. Blijf daar tot je weer verder gaat. 	 Pic pitike'ie'k kcI otanuk, tanake' otane'suk natake'k we'ni cI shi e'pite'ntakwsut; shiw iuk, pama shi ocumaci ie'k.


De man keek hen aan in de verwachting iets van hen te krijgen. 	 IwcI okinaksowapman e'pkose'nmat ke'koe'wiminkot.


Op zijn reis door dat gebied sprak hij met veel christenen en bemoedigde hen. 	 IcI kakish pe'nIcakshkuk, shi, ipi kapmI kcIwishte'pmat, kipie'shie' Knisuk;


Jezus ging de berg af en vele mensen liepen met Hem mee. 	 ICI kapie'niscowie't e'pkotniak mce'sh maoce'tincIn oki pmInashkakon


Er werd iemand bij Jezus gebracht die een boze geest had en blind en doof was. Jezus genas hem zodat hij weer kon zien en spreken. 	 Kipie'twa nkot iukwanIn packakwnIt MIcIme'ton, ke'kie'pikwat, ipi ke'kie'pitok, icI e'kine'se'at, icI ke'kie'pikwat; ipi ke'kie'pitok, ne'ish ki-kikito, ipi kintawapI.


Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont." 	 Witke'man nkot Sayimun we'she'knIke't ci kcukimik, e'tat e'te'nuk, win kawitmak, wanukmuksin.


De man stond op en liep naar huis. 	 IcI e'kipsukwit, e'kishiat e'cI otu‘wikwamIt.


Hij heeft ons opdracht gegeven dit nieuws bekend te maken en de mensen te verzekeren dat Jezus door God is aangesteld om recht te spreken over de levenden en de doden. 	 Ninanki nkikatonkonan, e'wikie'kmukIt, ipi e'wiwitmokIt ki nIshInape'k, win e'ki we'napmukot Kshe'mIne'ton e'witpakwnat, ni pe'matsIncIn, ipi ne'poncIn.


Daarna liet hij zich dopen en ging wat eten om op krachten te komen. Saulus bleef een paar dagen bij de volgelingen van Jezus in Damascus. 	 IwcI kawisnIt, kiwishkukine' icI San, okiwitokwan, ke'knomoncIn onatsokwIn, shi kaie'ncIn Te'me'skusuk.


Tijdens één van deze ontmoetingen zei Hij dat zij Jeruzalem nog niet mochten verlaten: "Wacht eerst op wat de Vader beloofd heeft", zei Hij. "Ik heb al verteld wat er zal gebeuren. 	 Me'kwacI e'ie' maosomat okiwitmowan e'wipwa shi ocI macinIt Cinose'ne'muk e'wi pwitowat Osma kowawituk, win kakitot nin kaocI notake'ie'k.


Toen de ruiters in Caesarea aankwamen, overhandigden zij de brief aan de gouverneur en brachten ook Paulus bij hem. 	 Winwa kapiawat shi Sisinie'uk ipi kami nawat msInukIn, ni NakansIncIn, okipie'nawan ke'iapI ni PanIn, e'nasmupnIt.


Filippus bijvoorbeeld, ging naar de stad Samaria en vertelde dat Jezus de Christus is. 	 IwcI pic Pinip, kiniscowe', kcI otanuk shi Se'me'ne'uk, ipi okimnwactumwan KnaystIn.


Omdat het schip vreselijk van de storm te lijden had, gooide de bemanning de volgende dag een deel van de lading overboord. 	 IkI e'kcI we'pokwiak, iw e'miananmuk; icI wiapuk, nkipukiatomIn i napikwan.


Omdat ik door dat felle licht blind geworden was, moesten mijn reisgenoten mij aan de hand Damascus binnenleiden. 	 Pic cI kapwan apian e'pic iasikwe' sian i e'wase'iak, nkipmIskInkInkok, ki kapmowice'ocuk, nkipie'shia Te'me'skusuk.


"Ananias", zei Petrus, "waarom hebt u de duivel toegang gegeven tot uw hart? Waarom probeert u de Heilige Geest te bedriegen? Waarom zegt u dat dit de hele opbrengst van het land is, terwijl u een deel ervan achtergehouden hebt? 	 OtI cI Pitu okinan E'ne'naye's, TacI mcImIne'to kashI moshkIne'sat kte'‘ik e'wikInwush ke'nIt panakwsIt cipam, ipi e'kiwtapnumIn, anIt i kapite'ntakwuk i kI?


Maar laat ook nu de moed niet zinken! Al zal het schip verloren gaan, niemand van ons zal hierbij het leven verliezen. 	 Ipi nkom nkumumatmInum, e'wi mInwankosie'k, cowi wIiI nInI opmatsiwun kupnacasnInI, mtInoie'k i napikwan.


Een paar uur later ging hij er weer op uit. Op de markt zag hij werkeloze mannen staan. 	 IcI e'kimacit cI, e'iaptu naokwe'nuk icI e'kiwapmat pakansIncIn e'nipwunIt, ke'ko e'pwamiktumnIt shiw e'tshitatuk.


In de woestijn hadden onze voorouders de tabernakel met daarin Gods wetten. Mozes had die tabernakel in opdracht van God gemaakt, volgens het voorbeeld dat hij had gezien. 	 Kosnanuk okiiI nawa i pukwoian wikwam ke'ke'ncukate'nuk shi no‘wmtukwakik kashukumowat kiwitmoan MosusIn i e'wishI oshItonIt kashuwapitukupIn,


Van Abraham tot David zijn dus veertien generaties, van David tot de verbanning naar Babel ook veertien generaties, en van de verbanning tot de geboorte van Christus nog eens veertien generaties. 	 OtIcI ie'i cak iaianke' pmatsowunIn kaocukwat E'pIne'-e'm nash Te'pIt, Ke'iapI mtatso shItnie'w iaianke' pmatsowunIn, ipi Te'pIt nash kamacintwa Pe'pe'nunuk ke'iapI mtatso shItInie'w iaianke' pmatsowunIn icI pic kamacintwa Pe'pe'nunuk nash Knayst, ke'iapI mtatso shItInie'w iaianke' pmatsowunIn.


Hij antwoordde: "Is de lucht 's avonds rood, dan zegt u: 'Het wordt goed weer.' Is de lucht 's morgens rood, dan zegt u: 'Het wordt slecht weer.' U ziet aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar in wat voor tijd u leeft, daar hebt u geen inzicht in! 	 WincI okinkwe'twan, ipi otI Okinan, E'nmupkoniak, otI kitukitom kumnokishkIt, osam mskwankot.


Zij dacht: "Ik hoef alleen maar Zijn mantel aan te raken, dan ben ik genezen." 	 OtI cI kine'ntuso, KishpIn te'pnak taknumwuk e'kwut nkumnopmatIs.


Er is geschreven: 'Het gaat God niet om uw offers en geschenken. Hij wil dat u met andere mensen meeleeft en hen helpt.' Als u begreep wat daarmee wordt bedoeld, zou u geen onschuldige mensen hebben veroordeeld. 	 KishpIn sI, otI kike'ntume'kopIn, otI we'ckitomkuk; Nin, nke'ion shuwe'ntu‘wun; cowi i e'wisku‘omoat; cowike' tapatamasiwak, pwamiashuwe'psucIk.


Is een mens niet veel meer waard dan een schaap? Het is dus toegestaan op de sabbat goed te doen." 	 TInicItso wusimI onInI e'pite'ntakwsIt, icI o mantanIsh? TInicI me'noshuwe'pIt sI, otI e'shIcke'k e'nume'kishkuk.


Er wordt gezegd: 'Houd van uw vrienden en haat uw vijanden.' 	 Kinotake'msI kakItok, Tpash pe'shoc e'tacuk, ipi shike'num me'iashtotakwiIn.


Niet lang daarna maakten wij ons klaar en vertrokken naar Jeruzalem. 	 IcI notI kakish kishkiwuk nkimacinamIn ntotapiananuk icI e'kishiaiak Ii Cinose'ne'muk.


Hij liet hen slapen. Voor de derde keer ging Hij weg en bad hetzelfde gebed. 	 Okinknan cI e'kishiat minI e'kiwunumat, iw otI nsuk, nasap cI minI kiwukIto.


Maar ik geef toe dat ik de God van onze voorouders dien, volgens de richting die zij een partij noemen. Ik geloof alles wat er in de wet van Mozes en de Boeken van de profeten geschreven staat. 	 OtIcI, ie'k niactan winwa e'tmowat,ie'i mcItotmowun, iwsI e'shnume'kitowuk Okshe'mInitomwan, kinosuk, e'te'pwe'ie'ntuman cake'ko e'shunIpie' kate'k shi tpakwnuke'wunuk ipi ki Nakan acimocuk.


keerde nu naar zijn land terug. Onderweg zat hij hardop te lezen uit het boek van de profeet Jesaja. 	 E'pie'kiwe't kipie'ciptupI, shiw ototapianuk, owuptanomusnukIn Ise'usIn Nakanacimot.


U bent nakomelingen van de profeten. En wat God uw voorouders heeft beloofd, geldt ook voor u. God heeft immers tegen Abraham gezegd dat zijn nageslacht alle volken van de wereld tot zegen zal zijn? (D) 	 KinwasI ktonicansumkowak Nakan acimocuk, ipi wawitmatwun, Kshe'mIne'to kawawitmowat kosnanIn okinan E'pIne'e'mIn, ipi knicansuk caye'k noe'twun shotI kik kIshwe'ntakwsik.


Terwijl Petrus nog over het visioen zat na te denken, zei de Geest tegen hem: "Petrus, er zijn enkele mannen voor u. 	 Me'kwacI Pitu e'ie' nakituwe'ntuk Cipam, otI okikon, pInI nswI nInwuk knItwapmukok.


Daarna nam Paulus een brood en dankte God ervoor in het bijzijn van alle anderen. 	 Pic cI i kakishkItot, okiwtapnan pkwe'shkIn, ipi okinume'kitowan Kshe'mIne'ton, e'nasmupnIt caye'k, icI kakish pikupitot kiwe'pwisnI.


Ga nu naar de drukste wegen en nodig iedereen uit die je daar ziet.' 	 Shiak ntoac ipI mie'wuk; tsocI ke'mkowe'kwe'n, ku‘wikmawak.


Als ze dat wel deden, zou ik hen genezen.' (B) U moet goed beseffen, broeders, dat God de andere volken dezelfde redding aanbiedt als ons. En zij zullen naar Hem luisteren!" 	 Kuke'ntumok otI, oke'skonwe'wun Kshe'mIne'to, nitaak, ki Me'ikIscIk, ipi okInotanwa.


U kunt niet voor twee heren tegelijk werken. Want u krijgt een hekel aan de een en gaat van de ander houden of omgekeerd. Zo kunt u ook niet God dienen en tegelijk uw hart op het geld (a) zetten. 	 Cowi wIiI nInI otakshkItosin e'wite'pwe'twat nish te'pe'nmukwocIn; nkot e'iI otashikInman, icI niw nkot otatpanan ke'iapI niw nkot otamackonan, iwcI niw nkot otamiane'nman. Cowin ktakshkItosin e'wi ie'i pmitwat Kshe'mIne'ton, ipi Me'mun.


Petrus nam haar bij de hand en hielp haar opstaan. Daarna riep hij de volgelingen van Jezus en de weduwen binnen en zei: "Kijk, zij leeft weer." 	 IwcI e'ki minat niw nIce'n icI e'ki psukwitnat pic cI kantomat ni te'pwe'ie'ntumnIncIn ipi shakaocIk kiminan e'pmatsInIt.


Een leerling mag blij zijn als hij zo wordt als zijn leraar, en een knecht als hij wordt als zijn baas. Ze hebben Mij, als de leider, uitgescholden voor 'duivel'. Wat zullen zij dan wel van jullie zeggen? 	 TamnoiumkIt ke'knomowut, icI e'wi ie'i pic showe'psIt ni ke'knomakwcIn, ipi ke'win, pmitaka, ke'cwa ni te'pe'nmukwocIn; KishpIn cI shInkanawat te'pe'ntumnIt iw wikwam, Pie'nsipup, tInicI wusimI ke'shInkanawat we'tu wikwamnIncIn.


De mannen die Jezus gevangen genomen hadden, brachten Hem naar het paleis van hogepriester Kajafas. Daar was de hele Hoge Raad bijeen. 	 IcI ki kamackonawat ni CisusIn, okishonawan e'ciiInIt, Ke'ie'pusIn ni kcI- me'matmot onInI we'npie'ke'ncIn, ipi ke'ctaosIncIn e'she'maoce'tinIt.


Eén van hen heette Lydia, een zakenvrouw uit Thyatira, die purperen stoffen verkocht. Zij leefde dicht bij God en luisterde heel aandachtig naar ons. De Here opende haar hart, zodat zij aannam wat Paulus zei. 	 IwcI nkot kwe' Nite' kishInkaso tawe't mskwe'kIn kcI otanuk Taye'tayniuk kanume'kItowat Kshe'mIne'ton, nkipsItakwnan, Kshe'mIne'to kapaknumwat ote'’inIn iwcI kaocI psItuk, kakItnIt ni PanIn.


Toen die week bijna om was, zagen enkele Joden uit Asia Paulus in de tempel en hitsten het volk tegen hem op. Zij grepen hem en schreeuwden: 	 Pic cI kaka e'nouk tsokwnuke'tInuk Ki Cwiuk, kaocI piacuk, E'shie'uk, kawapmawat shi nume'okumkok, okiwpwe'mawan ni nIshInape'n, icI e'kiw tapnawat.


Maar de Romeinse officier luisterde naar de stuurman en de kapitein in plaats van naar Paulus. 	 Ke'iapI o kapte'n, okite'pwe'twan ni okiman ipi ni Te'pe'ntumnIt i napkwan, wusimI, ni icI kakItnIt ni PanIn.


Toen ze in Mysië kwamen, wilden zij doorreizen naar Bithynië, maar de Geest van Jezus hield hen tegen. 	 Kapiawat cI shi Maysiuk, Kine'ntumwuk, e'wishiawat, ipI Piti niuk, cocI okine'nmukwsiwan, ni CipamIn.


Hij liet de wagen stilhouden en ging samen met Filippus het water in en Filippus doopte hem. 	 IwcI tokum ikinipwaat ni otapianIn, icI e'kiniscowe'wat ne'ne'ish e'kipkopie'wat shi mpik, Pinip ipi Iwnuk icI e'kikcItapie'nat.


Zij reisden verder door het gebied van Frygië en Galatië, omdat de Heilige Geest hun niet had toegestaan naar Asia te gaan en daar over Jezus Christus te spreken. 	 Pic cI kacakshkumwat shi Pniciuk ipi shi e'kiwuk, Ke'ne'shiuk, okiknImakowan ni PanakwsIncIn CipamIn, e'wi mnwactumwat i kikitowIn shi E'shie'uk.


Door dat soort menselijke regels schuift u Gods wet gewoon opzij. 	 Iw ie'i we'cpnactoie'k ni Kshe'mIne'to okukie'kwe'wIn ni ktIshcIke'onawan.


Met deze knecht valt niets te beginnen. Gooi hem buiten, in de diepste duisternis. Daar is wroeging en verdriet.' 	 Pukinuk cI o ke'ko pwanaptIsIt pmitaka me'kwe' kiskupkonia e'tshI tnIte'mok, ipi e'tnwe'iapitshe'nuk.


Toen Herodes merkte dat de Joodse leiders daarmee van harte instemden, ging hij verder en liet ook Petrus gevangen nemen. Maar omdat het juist Pasen was, zette hij hem voorlopig in de gevangenis. 	 OsamcI e'wapmat ni CwiIn i e'mnwe'ntumnIt kishIte'’e'’, ke'ni e'wiwtapnat ni PituIn pic cI ni e'kishkiwuk, pwaopce'te'k pkwe'shkIn.


Zelfs Simon geloofde wat Filippus zei en liet zich dopen. Hij liep steeds achter Filippus aan en viel van de ene verbazing in de andere, door de wonderlijke dingen die hij voor zijn ogen zag gebeuren. 	 Winke' Sayman okite'pwe'twan picI kakcItapie'nIt kiiuwak shi e'cIiInIt PinipIn ipi okimamkate'ntum e'waptuk ni mataototmonIn ipi kInwace'ke'onIn katotmInIt.


Toen de Joden in de rechtszaal d t hoorden, waren zij diep gegriefd en knarsetandden zij van woede. 	 Pic cI otI kanotmoat notI kiptIkte'e'shke'k ipi okiwmtwe'iapte'twawan.


Laat Uw Koninkrijk spoedig komen. Laat Uw wil op de aarde worden gedaan, net zoals in de hemel. 	 Kto kumau’wun kupie'mkIt. Nocma kte'ne'ntumwun knomkIt shotI kik, ke'cwa shpumuk kishkok.


Terwijl Hij dit zei, kwam de leider van een synagoge naar Hem toe en viel voor Hem op de knieën. "Mijn dochtertje is net gestorven", snikte hij. "Maar als U meegaat en haar aanraakt, zal zij weer levend worden." 	 Me'kwa cI otI e'ie'tshe'tuk, pInI kipie'wak nkot okuma okiw wucikwnutakon, otI okikon; NtanIs kishInpo, pie'takIn, iwcI kie'cIpmatsIt.


Maar nadat Ik weer levend ben geworden, zal Ik naar Galilea gaan en jullie daar ontmoeten." 	 IcI ki kish onIshkaian nkInmI‘ nikani, ipI Ke'ne'niuk.


Daar vlakbij lag het landgoed van Publius, de gouverneur van het eiland. Hij was heel gastvrij voor ons en gaf ons drie dagen onderdak. 	 Shiw cI kitkomkIt tpInwe'osoonIn, katpe'ntuk, nakansIt nInI, shimnIshIiuk kashInkasot Pupnius nkiitp kInkonan, ipi shi nkiImIn nsokwun nki mnototakwnan.


Daarmee werden de woorden van de profeet Hosea werkelijkheid: "Toen Israël nog een kind was, hield Ik van hem als van een zoon en Ik haalde mijn zoon uit Egypte." 	 IcI shi pIne' e'ikiiIt, pama kanponIt E'nutIn, iwsI ie'i ote'pwe'wun kakItot, Kshe'munIto otacimonInwun, kItwak, iw ie'i kaocIntomuk O nkwIs iukwanuk Iciptuk.


U erkent dus dat u zonen bent van hen, die de profeten hebben vermoord. 	 TInicI kwawintusom sI kinwa, e'winicansumkoie'k kikansacuk nakanacimoncIn.


Als God hun dezelfde gave heeft gegeven als ons, die al in de Here Jezus Christus geloofden, wie ben ik dan dat ik God zou kunnen tegenhouden?" 	 Osam win Kshe'mIne'to e'kiminat i kashu minkoikon, kinan, kate'pwe'twukon, Te'pe'nke't Cisus Knayst, we'kwnicI nin, takshkItoian, e'wiwtumu‘k Kshe'mIne'to.


"Nee", zei Paulus. "Ik ben een Joods burger uit Tarsus, een bekende stad in Cilicië. Ik verzoek u dringend mij toe te staan iets tot het volk te zeggen." 	 Pan cI otI kikito; Nin sI Cwi nInI nkitshInik shi Tasusuk, kcI otanuk shi Sinishie'uk, e'kiwuk, ntoc pia e'cI pwa na’wne'ntakwuk kcI otan, kumumatmIn e'wipkIte'nmin e'wiknonkwa kotI nIshInape'k.


De Ethiopiër vroeg aan Filippus: "Heeft Jesaja het hier over zichzelf of over iemand anders?" 	 IwcI o iwnuk kinkwe'twan, ipi okinan, ni ni PinipIn, WitmoshIn We'nicI, e'nacIn o Nakanacimot? WinI tpInwe' tanake' pe'kansIt nInI?


Zij stonden aan de grond genageld en wisten niet wat zij ervan moesten denken. Zij zeiden tegen elkaar: "Wat heeft dit toch te betekenen?" 	 Ipi caye'k ki mamkate'ntumwuk ipi kikwinwune'ntumwuk otIcI kishItwuk, we'kwnicI otI we'cnom Kuk?


"Wat is de oogst toch groot!" zei Hij tegen Zijn discipelen. "En wat zijn er weinig arbeiders! 	 OtI cI okinan ni ke'knomowacIn; MicIm mane', nIshcI makice'wicuk pike'ci she'iwik.


Zij gaven hem dertig zilveren munten. Vanaf dat moment wachtte Judas zijn kans af om Jezus te verraden. 	 IcI iwpi e'ki kwinwune'ntuk washIpataat.


Hij wist niet wat hij zag. Toen hij dichterbij kwam om het beter te kunnen bekijken, sprak God tegen hem. 	 PicI Mosus kawaptuk okimamkasaptan kawapituk icI pe'shoc e'pie'naskuk e'wiwapituk okiwtuskon Kshe'mIne'to okikitowun.


Toen Ananias dat hoorde, zakte hij in elkaar en stierf. Iedereen was vreselijk geschrokken. 	 IwcI E'ne'naye's e'notuk notI kikitonIn kipmukocIn, ipi okipkItnan ocipamIn icI kik cIse'ksik caye'k ki kanotkuk notI.


De volgende morgen kwamen alle Joodse leiders in Jeruzalem in een extra vergadering bijeen. 	 KanomkukcI wiapuk kiw nakanse'cuk, ipi otukwe'simowan, ipi we'npie'makwcIn.


Dan had ik nog rente gekregen. Neem deze man het geld af en geef het aan de man die 10.000 geldstukken heeft. 	 OtapInImak i nkotuk mtatswak tso shonia, icI minuk i e'iIt mtatsuk mtatswak tso shonia.


Ze gingen naar de landstreek Lycaonië, naar Lystra en Derbe, en spraken ook daar weer over Jezus Christus. 	 Shi cI kikie'kwe'k i mnoacimowun.


'Saul, broeder', zei hij, terwijl hij bij me stond, 'kijk eens omhoog.' Ik keek op en kon weer zien! Mijn ogen waren weer goed. 	 Nkipie' naskak, kinipwawak, ipi otI nkinuk, Nikane' San, n‘I ntuwapIn icI pic i tpukIn, nkiwapma.


Jezus zei tegen de mensen en Zijn discipelen: 	 ICI e'kiknonat Cisus ni maocatincIn, ipi ni ke'knomoacIn;


Hij genas hen. Het was iets geweldigs! Mensen die vroeger geen woord konden uitbrengen, stonden te praten. Mensen die kreupel waren geweest, stonden recht op hun benen. Mensen die verlamd waren geweest, liepen gewoon rond. En mensen die blind waren geweest, keken nu hun ogen uit. De God van Israël werd door iedereen geëerd en geprezen. 	 KikcI mamkate'ntumwukcI kimaoce'ticuk pic, e'wapmawat nike'kie'pitoncIn e'kikikitonIt, ipi kashkunukancIn e'kine'se'nIt, ipi me'‘akatancIn e'pmose'nIt; ipi ke'kie'pikwancIn e'ntuwapnIt, icI e'kiwinwanawat, O Kishe'mIne'tomwan Isne'iIn.


Verzamel op aarde geen kostbaarheden, want die vergaan of worden gestolen. 	 Ke'kowi twakInukatsoke'k ke'cpite'ntakwuk shotI kik, mIne'tosiuk ipi e'wikwakwnuk, e'wipnack, ipi ki ke'mote'iuk e'wipikpItowat e'wi kmotwat.


Hij onderwees hun: 	 IcI e'ki pakinuk ioton; icI e'ki knomowat, otI kikIto.


sprak openlijk over Jezus. De Griekstalige Joden waren hem niet goedgezind. Na enkele verhitte gesprekken met hem, probeerden zij hem te doden. 	 KiwishkItakwsI e'kie'kwe't shiw tInoswunuk Te'pe'nke't Cisus, okiwikwce'an ni Knik nInwun nIshcI okikwce'nsukon.


De man stond onmiddellijk op. Toen de bewoners van Lydda en Saron hem gezond en wel zagen rondlopen, bekeerden zij zich ook tot de Here Jezus. 	 KicI caye'k katacuk shi NItie'uk, ipi Se'nunuk kiwapmawan icI e'kikwe'knoitwawat Kshe'mIne'ton.


Dan zal niemand vermoeden dat u honger hebt, behalve uw Vader, Die ieders geheim kent. Hij zal u belonen. 	 Ke'ocI pwamnone'nmukwiIn nInwuk e'pwawisnin mtInoie'k Kos e'ie't kimotsawunuk; ipi Kos waptuk, kimotsawun kuminIk ne'twe'ntumIn ke'cI we'pcIkate'nuk.


U denkt toch niet dat wij deze man door onze eigen kracht of godsdienstigheid hebben laten lopen? 	 IwcI pic Pitu kawaptuk, okiknonan ni nIshInape'n, Kinwa isne'iuk nInwuk, we'kw nicI we'cmamkate'ntume'k otI ipi we'kwni, we'ckanapmiak, ke'cwa ninan te'pinak nwishkIsiwnInan tanke', nmInoshuwe'psiw nInan kaocIkshkukIt otI nInI e'wipmose't.


Hij verbood Zijn discipelen ten strengste iemand te vertellen dat Hij de Christus was. 	 IcI oki iakwamancI ni ke'knomowacIn e'wipwawitmowanIt, nInwun, win e'nIt Cisus Knayst.


Het werd doodstil. De discipelen wisten niet wat ze zagen. "Wie is Hij toch?" vroegen zij zich af. "Zelfs de wind en de golven doen wat Hij zegt!" 	 IcI ki nInwuk, kimamkate'ntumwuk kItwuk; We'ni nInIcI otI; ke'iapI e'notuk, ipi kcukum, ote'pwe'takonIn.


Toen zij uit het water kwamen, nam de Geest van de Here Filippus weg. De Ethiopiër zag dat hij weg was. Hij reisde verder met een hart vol blijdschap. 	 IwcI kakish pie'kwashnowat shi mpik, Kshe'mIne'to CipamIn, okiwtapnan ni PinipIn, icI o iwnuk cominI okiwapmasin, icI e'kinmumacit kinmI mInowankosI.


Boven Zijn hoofd hingen ze een bordje. "Dit is Jezus, de koning van de Joden", stond erop. 	 IcI e'kitowawat shiw otupik we'npie'kate'nuk we'cawat, OTI CISUS OTOKUMAMWAN KI CWIUK.


Nauwelijks was de man weer buiten of hij ontmoette iemand van wie hij nog wat geld tegoed had. Hij greep hem bij de keel en eiste zijn geld onmiddellijk terug. 	 IcI o pmtaka e'kisakuk, icI nkot e'kimkawat wic pmitakaiIn kamsInamakot, nkotwak shomanke'In, icI e'kimackonat, e'ki kpe'ne'we'nat; otI cI okinan, tpuoshIn me'snumoiIn.


Maar Ik zeg u: Hier staat iemand die meer is dan de tempel! 	 OtI cI KtInum, wusimI shotI nkot, kcIpite'ntakwsI icI i, Nume'okumuk.


Er kwam een melaatse man naar Jezus toe. Die viel voor Hem op de knieën, keek naar Hem op en zei: "Here, als U het wilt, kunt U mij genezen." 	 IcI PInI e'pianIt we'mkincIn e'pie'nume'kitakot kItwak, Te'pe'nmin kishpIn sI ne'nmin ktakshkIton e'wipinakwin.


Als ik iets heb gedaan waarop de doodstraf staat, wil ik mij niet tegen mijn terechtstelling verzetten. Maar als hun beschuldigingen stuk voor stuk gelogen zijn, heeft niemand het recht mij aan hen uit te leveren. Ik ga in hoger beroep bij de keizer!" 	 KishpIn kamIcitotmoanIn, tanake' ke'ko katotmoanIn pite'ntakwuk npowIn, coin nshakwe'nimosi e'winpoian, KishpIn cI ke'ko otI pwanomkuk, we'c patamkoian, cowIiI nInI ntapkItinuk kwsi Sise' nkItIpakwnuk.


"Luister", zei Hij. "Ik ben de boer die het goede zaad zaait. Het land is de wereld. 	 IcI okinkwe'twan, ipi okinan, WinsI o e'se'we'pnuk we'onItnuk kwe'minkan winsI o We'kwIsmukot NInwun.


Bij het afdalen van de berg zei Jezus dat zij niemand iets mochten vertellen van wat zij hadden gezien, tot Hij zou zijn teruggekomen uit de dood. 	 IcI kapie'niscowe'wat shi e'pkotnianuk Cisus okiiakwaman, otI cI okinan, ke'ko we'iI witmoake'k nInI kanaptme'k, pama, o We'kwIsmukot NInwun kiwnIshkat minI‘ e'nponIt.


"Luister eens naar deze gelijkenis: Een landeigenaar legde een wijngaard aan. Hij zette er een muur omheen, maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde een uitkijktoren. Daarna verhuurde hij de wijngaard aan enkele boeren en vertrok naar het buitenland. 	 PsItumok, minI nkot iacimowIn, Ke'iapI nkot we'towikwamIt kaktukatuk, siwnokamIsh ktukan, ipi okiwakaan, kiwtaiukwan, ipi okiwankatan watsho oshItot shomnapo, ipi kiwshIton wikwam e'shpianuk, okiwaancI ktukie'wunInwan, icI pe'noc e'ki shumacit, otanuk.


Terwijl Paulus met zijn verdediging bezig was, riep Festus ineens: "Het is u in uw hoofd geslagen, Paulus! Al dat gestudeer heeft u gek gemaakt!" 	 Me'kwacI ie'ie' knotmatsot, Pe'stus, kiwishkowe', ipi otI kikito, Pan, kowawunum, mce'sh ke'ko e'ke'ntumIn, we'conate'n tumIn.


Hij verdroeg hun grillen tijdens de veertig jaar dat zij in de woestijn rondzwierven. 	 Pic cI nie'wapituk tsopon; okipkIte'ntumwan iw tIshwe'psiwnawan shi na’wmtukwakik.


Terwijl hij in Milete was, liet hij de leiders van de christengemeente te Efeze bij zich komen en 	 Minitusuk cI nokashwe' e'wishianIt ipI Ipisusuk, e'ntomat ni onikansimwan ki te'pwe'ie'ntukuk.


Wie meer van zijn vader of moeder houdt dan van Mij, is niet waard mijn discipel te zijn. En wie meer van zijn zoon of dochter houdt dan van Mij, is niet waard mijn discipel te zijn. 	 WusimI cI te'panat OsIn, tanake' okie'iIn wusimI Nin copite'ntakwsIsi, icI Nin kishpIn kI tpanat okwIsIn, tanake' otansIn wusimI Nin copite'ntakwsIsi icI Nin, e'wishwe'nmuk.


De engel zei tegen hem: "Maak uw riem vast en doe uw sandalen aan." Petrus deed het. "Sla nu uw mantel om en kom mee", zei de engel. 	 IwcI omIshwe'n otI okinan, kicipnItson ipi tkopton kmuksInIn, iwcI katotuk; ipi otI okinan, piskIn kpiskumwakIn, ipi pmnashkoshIn.


Intussen hadden de mannen van de Hoge Raad de massa opgehitst om de vrijlating van Barabbas en de dood van Jezus te eisen. 	 KicI kcI-me'matmocuk onInwuk, ipi ke'ctaose'cuk okiwishte'pmawan ni maoce'tincIn e'wi ntotma ke'nIt Pane'pe'sIn; nicI e'winshonacumIt CisusIn.


Tegen de morgen spoorde Paulus allen aan iets te eten. "U wacht nu al veertien dagen op beter weer. Ondertussen hebt u niets gegeten. 	 IcI pic e'pie'tapuk, Pan oki mumatuman caye'k, e'wiwisnInIt, otI kikIto, otI e'ki shkiwuk mtatso shItnie'w tsokwun, e'ko pwitoie'k, ipi moshuk e'pwawisne'ie'k; ipi coke'ko kimitsinawa.


"Hebt u er iets op tegen naar Jeruzalem te gaan" vroeg Festus, die de Joden een plezier wilde doen, "en daar voor mij terecht te staan?" 	 NIshcI Pe'stus, e'wimnwe'ntumnIt, ni CwiIn okinkwe'twan, PanIn ipi otI okinan, kIshianI, shi Cinose'ne'muk, ipi shi e'witpakwnukon, notI ke'ko e'nasmupian?


Maar toen de christenen om hem heen kwamen staan, stond hij op en liep de stad binnen. De volgende morgen vertrok hij met Barnabas naar Derbe en 	 NIshcI ki te'pwe'ie'ntukuk, kinipwik e'ciiInIt, kipsukwiwak, ipi kishie' shi kcIotanuk, icI wiapnInuk Te'piuk, kishI macik okiwice'wan Pe'ne'pe'sIn.


Ik heb u steeds laten zien dat wij, door zc te werken, de armen tot steun moeten zijn. Denk maar eens aan de woorden van de Here Jezus. Hij zei dat geven beter is dan ontvangen." 	 Cake'ko, kiwapte'’num, otI e'shu mikce'wik, washu nishokmoe'k ki ne'ninwuscuk, ipi e'wi naktIwe'ntumwe'k okikitonIn Te'pe'nke't Cisus, e'kikItot. wusimI shuwe'ntakwsowun, i e'wimikwak icI e'wiwtapnmuk.


Als iemand dan aankomt met het verhaal dat de Christus hier is of daar, geloof hem niet. 	 KishpIn sI wIiI nInI otIkoie'k, PInI otukw‘shI Knayst, Tanake' ako, ke'ko tpwe'twake'k.


Na verloop van tijd reisde hij naar Griekenland en bleef daar drie maanden. Vlak voordat hij uitvoer naar Syrië, hoorde hij dat de Joden daar het op zijn leven gemunt hadden. Daarom besloot hij een omweg te maken en via Macedonië te gaan. 	 ShicI kiiI nso kisIs. IcI ki Cwiuk e'kuwapmawat pic wanashnIt, shi Sinie'uk, kie'ntum e'wi shukiwe't, e'winmIshiat Me'sitoniuk.


Jezus stuurde hen erop uit met de opdracht: "Ga niet naar de ongelovigen of de Samaritanen, 	 Kie'ki mtatso shItInish Cisus kakatonacIn; otI cI kanat; ke'ko shiake'k, e'ciuwat Me'ikIscIk, ipi ke'ko pitike'ke'k ototanwak Se'me'ne' onInwuk.


Diezelfde avond ging Jezus met hen naar Gethsémané, een tuin op de Olijfberg. "Blijf hier zitten", zei Hij tegen hen. "Ik ga wat verderop om te bidden." 	 IcI e'ki pie'wice'wat Cisus, e'kipie'shiawat shi Ke't-se'mIni e'shnukate'k otI cI okinan, ni ke'knomowacIn; Cipitupuk shotI e'ie' shiaian e'shi e'winumaian.


Maar de man kon niet betalen. De koning nam het besluit hem als slaaf te verkopen om zo aan geld te komen. Ook zijn vrouw en kinderen en al zijn bezittingen moesten worden verkocht. 	 CocI ke'ko okiiIsin e'witpuwe'k, Te'pe'nmukwocIn, kishawe' win e'witawe'k ipi niwiwun, ipi onicanse'iIn, ipi caye'k ka‘tot icI e'witpukate'nuk iw, omIsInukIn.


Behalve de Farizeeërs. Want toen zij hoorden dat Hij de Sadduceeërs de mond had gesnoerd, kwamen zij met een nieuwe strikvraag. 	 Pic cI ki Pe'nIsiuk kanotmoat, niw e'kiwaonmanIt ni Se'cwsiIn, kimaoce'tik; e'ciInIt.


"Welke geboden?" vroeg hij. Jezus antwoordde: "U mag niet moorden. U mag geen overspel plegen. U mag niet stelen. 	 OtI cI okinan, TIninIncI ni? Cisus cI okikito, Ke'ko nshowe'kIn; Ke'ko, waonIshkaiwukIn, Ke'ko kmotkIn, Ke'ko wIiI knoshkacimakIn;


Hij vertelde hun onder andere deze gelijkenis: 	 IcI e'kinat cake'ko iacimonIn otI kItwak; PInI pe'mswe'we'pne'ke't e'nmamacit e'wuswe'we'pne'ke't.


Hoewel zij geen geldige reden konden vinden om Hem ter dood te veroordelen, hebben zij Pilatus toch gevraagd Hem om te brengen. 	 Pic cI kapwamkumwat, ke'ko e'wiwcIne'nIt, ke'iapI okintuwe'nmawan Payne'tIn e'winsIc kasnIt.


Saulus bleef de discipelen van Jezus fanatiek achtervolgen en dreigde hen met dood en gevangenis. Hij ging naar de hogepriester en 	 IwcI San me'kwa moshuk mcIkikito e'nshke'nmat ni ke'knomowacIn Te'pe'nke't kishie'wak ni kcI me'matmonIt.


Bij het aanbreken van de dag was er grote opschudding onder de soldaten. Wat kon er met Petrus gebeurd zijn? 	 IwcI kawapnInuk, kinatatwuk kishumaknIshuk e'ciiInIt PutuiIn.


Zijn zoon Salomo bouwde een huis voor God, 	 NIshcI Sane'mun okiwshItwan wikwam.


Je kunt zeggen dat het voor een kameel gemakkelijker is om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen!" 	 MinI otI ktInum, WusimI tawe'npInsI o kcIwe'si shipanote't e'wankoianuk, shapnukIn, icI ke'ctpe'nwe'osIt nInI e'wipitike't shiw otokumauwunuk Kshe'mIne'to.


Nadat zij waren vertrokken, zag Jozef in een droom een engel van God. "Luister, Jozef", zei hij. "Vlucht met het kind en Zijn moeder naar Egypte en blijf daar tot ik zeg dat u kunt terugkomen. Want Herodes zal alles doen om het kind te doden." 	 IcI pic kamaciwat PInI Cosip kiwapman Kshe'mune'to omIshInIwe'mIn e'napituk otI otukon, Psukwin ipi otapIn we'shknikIt pInoce', ipi niw okie'iIn, ipI cI Iciptuk oshumok; icI shi iuk; pama pie'toian kikitowun, iukwanwi E'nut okupantone'wan we'shknikIt pInoce'iIn e'winsat.


Als u dat doet, bent u echt zonen van uw hemelse Vader. Want Hij geeft het licht van de zon aan goede en slechte mensen. Hij laat het regenen voor schuldigen en onschuldigen. 	 IwcI i e'winicansunkoie'k Koswa shpumuk e'iIt kishkok; win otashan otukisomIn e'wipie'moksanIt ni me'ashowe'psIncIn, ipi niw me'noshuwe'psIncIn, ipi onitaan e'kmaonInuk ni me'nototmIncIn, ipi niw me'ashtotmIncIn.


Petrus zei tegen hem: "Jezus Christus geneest u, Aeneas. Kom uit uw bed en maak het zelf op." 	 Pitu cI okinan Inie's Cisus Knayst, ktosh‘uk e'wine'se'n, Psukwin mnoston knupakIn, icI e'kipsukwit kie'nup.


en voelen zich gevleid als ze op straat eerbiedig worden gegroet, als men hen met 'rabbi' of 'meester' aanspreekt. 	 Ipi e'numkotwa shiw e'tshutatuk, ipi e'wikowat ni nInwun, Ke'knomake't, Ke'knomake't.


Hij antwoordde: 'Vriend, ik heb u toch niets tekort gedaan! Hadden we niet afgesproken dat u voor een dagloon bij mij zou komen werken? 	 Okinkwe'twancI ninkit, otI okinan, Nikan, cosuwi kimiashtotosnon, conukwI kiwnwacisi e'witponan, nkot shInIn?


Daarom heb ik uw geld in de grond verstopt. Hier hebt u het terug.' 	 Nkikwtac icI e'ki shiaie'n, ipi e'ki wukIto ian ikshoniaium, ne'kwukik, pInI otI cI kte'iIn te' pe'ntumIn.


en leeft er maar op los en bedrinkt zich, dan komt zijn meester op een moment dat hij hem helemaal niet verwacht. 	 Te'pe'nmukwocIn o pmitaka kupie'n e'kishkiwnunuk, e'pwam shI ntawapme't pic ke' i tpukInuk e'pwamshI pame'nmat.


Meteen gingen de Jeruzalemse Joden om Paulus heen staan en brachten vele zware beschuldigingen tegen hem in. Maar zij konden niets bewijzen. 	 PcI kapiat ki Cwiuk kaocI piacuk shi Cinose'ne'muk, kinipwik kiwtayiukwan mce'shcI ke'ko kamcI kItwuk e'wipatamawat ni PanIn cocu okikshkupatama siwan;


Maar nu het een kwestie is van woorden en namen en uw eigen Joodse wet, zoekt u het zelf maar uit. Ik ben niet van plan mij daarmee te bemoeien." 	 NIshcI tanak ki kitonIn ipi noswunIn, ipi shi ktpakwnuke'onuwa, kinwa naktu we'ntumok, CoIn nin nkItpakwnIsin notI ke'ko.


Jona zat immers drie dagen en drie nachten in de buik van het zeemonster. Zo zal Ik drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn. 	 IukwansI Cone's kiiuwak nsokishuk, ipi nsotpuk, kcIkikos w‘shukinuk winsI ke'o We'kwIsmukot NInwun ke'iIwak nsokishuk ipi nsotpuk e'ote'imkItnuk shi kik.


"Petrus", antwoordde Jezus. "De waarheid is dat jij voordat vannacht een haan kraait, drie keer zult beweren dat je Mij niet kent." 	 Cisus cI otI okinan; We'we'nI KtInum, nkom e'pkoniak e'pwamshI notakwsIt pkaukwa nsuk conkuke'nmasi kIshI.


Een ander voorbeeld van het Koninkrijk van de hemelen is een visser, die zijn net in het water gooit. Er komen allerlei vissen in, eetbare en oneetbare. 	 MinI shpumuk okumauwun ke'cwa ne'ntakwIt sup, kapukicikate'k shi kiukumik e'kimaotonat cak e'shnakwsIncIn.


De God van Abraham, Isaäk en Jakob geeft hiermee eer aan Zijn dienaar Jezus, Die door u aan de Romeinen is uitgeleverd. 	 Okshe'mIne'tomIn. E'pe'ne'e'm, ipi Aysik, ipi Ce'kap, ipi okshe'mIne'tomwan kosnanuk oki kcI pite'nman okwIsIm CisusIn kinwa kapkIte'n me'k, ipi kaian we'nme'k e'nasmupIt Payne't, pic kawishte'pwe't e'wipkItnat.


Wat hier gebeurt, is al lang geleden door de profeet Joël voorspeld: 	 OtIsi ie'i katuk nakanacimot Cowun;


De mensen schreeuwden: "Laat de straf voor Zijn bloed maar op ons en onze kinderen neerkomen." 	 Caye'k cI ki nIshInape'k okinkwe'twawan, otI cI kikItwuk, Nocma ninan nkupukitakomIn iw mIskwim kIte'nI, ipi nicanse'nanuk.


Maar als uw oog verduisterd is, leeft u in het donker. Het is niet de bedoeling dat het in uw innerlijk donker wordt. Dat zou verschrikkelijk zijn. 	 KishpIn cI iw kshkishuk mianuk caye'k kia‘w kukiskupkonia. KishpIn cI iw wase'iak e'te'm kuk ki i wuk; kishpIn kiskupkoniak; knkicI pite'ntakwut iw e'kiskupkoniak.


Jezus keek hen ernstig aan en zei: "Menselijk gesproken, niemand. Maar bij God is alles mogelijk." 	 Cisus cI okiwapman, ipi otI okinan, NInwuk sI, co otI otakshkItosinawa, winie'k, Kshe'mIne'to cake'ko otakshkIton.


zei tegen hen: "U weet hoe ik onder u heb geleefd; hoe ik vanaf de eerste stap die ik in Asia zette, 	 IcI kapiawat otI okinan, Kuke'ntanawa, pic e'wshkukishkuk, kapie'naskonkon shi E'shie'uk, kashuwe'psian, pIne', e'kowicInkon.


Het Koninkrijk van de hemelen is als iemand die naar het buitenland ging en zijn geld toevertrouwde aan zijn knechten. 	 OtIsI e'ne'ntakwuk iw okumauwun shpumuk kishkok; ke'cwa nInI, e'wipamatsIt, pnoc e'shiatotanuk; e'kintomat opmitakaimIn, icI e'kiswe'nmowat, otInkackIn.


Wees dus op je hoede. Ik heb je gewaarschuwd. 	 PInI kisha sI kowitmonum.


Een van Jezus' discipelen trok een zwaard en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af. 	 IcI pInI, nkot kapmIwice'wakIn ni CisusIn, kishipnuke'no, icI, e'kiwtapnuk okishkowun, icI e'kiwe'potwat opmitakaimInIn ni kcI-me'matmot; icI e'kikishkitoke'shwat.


U had het land niet hoeven te verkopen. Het was uw eigendom en nadat het verkocht was, mocht u zelf weten wat u met het geld deed. Hoe kon u zover komen? U hebt niet tegen mensen gelogen, maar tegen God!" 	 Shi e'ie'te'k conI kin, kitpe'ntusin, ipi katawe'n conI ktakinI‘ wishkInsin TacI otI kaocI shIte'an shi kte'‘ik cosuwi kuknosh kumasik nInwuk Kshe'mIne'toie'k kuknoshkumu.


Toen hij daar aankwam en zag wat voor grote dingen God deed, was hij heel blij. Hij spoorde allen aan eens en voorgoed te besluiten de Here trouw te blijven, wat het hun ook zou kosten. 	 Win kapiat, ipi kawaptuk, oshuwe'ncuke'wun Kshe'mIne'to, kinciwe'nmo, ipi okiakwaman caye'k, e'wiwishkIte'anIt ipi, e'wiwickapwutwawot ni Kshe'mIne'ton.


Wanneer zijn net vol is, trekt hij het op de kant en gaat de vissen sorteren. De eetbare doet hij in de manden. De oneetbare gooit hij weg. 	 Pic cI kamoshkIne'nIt e'kiw tapInawat cik pie'k; icI e'cipitupwat e'kiwe'napmawat we'wnIsnIncIn e'kisawat mkukok; me'iansIncIn cIie'k okiwe'pnawan.


"Toch wil Ik dat je Mij doopt", antwoordde Jezus. "Want we moeten precies doen wat God van ons verlangt." Toen doopte Johannes Hem. 	 Cisus cI okinkwe'twan otI okinan, NocImasI i kInomkIt nkom, Iw ke'shuwe'pse'ikon e'wite'pwe'k, caye'k mInoshuwe'psiwun. IwcI e'kite'pwe'twat.


De bemanning trok touwen onder het schip door en bond die vast om de beplanking bijeen te houden. En omdat ze bang waren bij Syrtis op de zandbanken te lopen, streken zij alle zeilen en lieten het schip drijven. 	 Pic cI kapostowat, e'wi nishokmotowat cI namiiukwan okitkopitonawa inapikwan, ipi e'kwutumwat, e'wipe'kwshInwat, pInItaokokik oki nispItonawan pmashwun, ipi nkiwe'pashmIn.


Twee jaar later werd Felix opgevolgd door Porcius Festus. Om de Joden een plezier te doen, liet hij Paulus in gevangenschap achter. 	 NIshcI kakish nishponkItnuk Posius Pe'stus okinapshkawan, PiniksIn, icI Pniks e'wi mnwe'ntumnIt, ni CwiIn, okinkInan ni PanIn, e'kupkasnIt.


Daarom trokken zij door Mysië in de richting van de westkust en kwamen in de havenstad Troas. 	 IwcI okikwe'pmosatanawa Maysiuk, icI kipie'shie'k, shi Tno e'suk.


Jezus zag dat er steeds meer mensen om Hem heen kwamen staan. Hij zei tegen Zijn discipelen dat zij zich moesten klaarmaken om over te steken naar de overkant van het meer. 	 IcI Cisus kawapmat ke'cmaoce'tinIt e'cIiIt, Okinan, e'wimacinIt ashwe'iukwan.


Jezus zei: "U weet niet wat u vraagt." Hij keek Jakobus en Johannes aan en vroeg hun: "Kunnen jullie uit de beker drinken waaruit Ik zal drinken?" "Ja", antwoordden zij. 	 Cisus cI okinkwe'twan, otI kikIto, CosI kuke'ntusinawa ne'totmoie'k, KtakshkItonawanI e'wimnukwe'ie'k shi mnukwackInuk, nin watshumnukwe'ian, ipi e'wi kcitapie'nkoie'k i kcitapie'nwe'wun, e'shIkcitapie'nkoian. OtI ci okinawan ntakshkItomInsI.


U zult hen de ogen openen voor de toestand waarin zij verkeren, opdat zij zich van het duister naar het licht zullen keren en zich door God zullen laten regeren in plaats van door satan. Dan zullen zij vergeving van hun zonden krijgen; zij zullen horen bij de mensen die, omdat ze in Mij geloven, voor God afgezonderd zijn!' 	 E'winsakwnumwutwa ni oshkishkowan ipi me'kwe' kiskupkonia, e'wikwe' knItwa shi e'wase'iak, ipi e'wimiwnumwutwa MIcImIne'to O wishkIswun, e'wimintwacI Kshe'mIne'to o wishkIswun, e'wimintwa e'wiwe'pnumwutwan i miashuwe'psiwnun, ipi kuminak, tpInwe'osuwun e'ciiInIt kaocI pinakwsowat e'te'pwe'ie'nmowat.


Toen Jezus aan de andere kant van het meer kwam, in de streek van de Gadarenen, kwamen er twee mannen op Hem af, die beheerst werden door boze geesten. De mannen woonden in graven die in de rotsen waren uitgehouwen en waren zo gevaarlijk, dat niemand bij hen in de buurt durfde te komen. 	 IcI ipI kapiat ashwe'iukwan otukimwak Kukisi nInwuk; okinkwe'shkakon, nish packakowacIn mcImIne'ton; e'pie'sakumnIt e'cI nkokaswat, kcIn shiw onakwsInIt; co shi wIiI nInI tanI pmIshie'si.


Hij sprak weer tot de mensen. "Mijn Vader heeft Mij alles toevertrouwd. Hij is de enige die de Zoon echt kent. En Ik ben de enige die de Vader echt kent. En ook de mensen die Ik heb laten zien wie Hij is, kennen Hem. 	 CaksI ke'ko npukitInmak Nos, cocI wIiI, nInI okuke'nmasin, We'kwIsmumcIn mtIno, We'osIt, cowike' wIiI, nInI kuke'nmasin, ni We'osmImcIn mtIno We'kwIsmIt icI mtIno otI we'kwe'nshutuk We'kwIsmIt ke'waptuakwe'n.


Onmiddellijk na die dagen van terreur en ellende zal de zon worden verduisterd en de maan niet meer schijnen. Het zal net zijn of de sterren uit de hemel vallen. De machten van het heelal zullen door elkaar worden geschud. 	 Kie'nup cI kikishianmukiwuk, ni kishkiwunIn, kisIs ke'o kukisupkoniawapmnakwsI; ipi tpuk kisIs co kawawase'shkmake'si, ipi ki nukok shpumuk kaotukocnok, ipi nishke'e'osawunIn ipI shpumuk kInukshke'non.


Geef de dingen van God niet aan de vijanden van God. Zorg ervoor dat zij geen vat op u krijgen. Gooi geen parels voor de zwijnen. Zij zullen de parels vertrappen, zich omdraaien en u aanvallen. 	 Ke'kominake'k iw panakwuk, ke'ko kiw wunumoshuk, ke'koke' pukitowake'k ke'cwunuk e'nasmukapwowat kokoshuk, otanapIn katanawan namiukwuan osItiwak, icI kupie'kwe'kse'k, minI knanisik mukwak.


Iedereen in Jeruzalem weet ervan. Om te voorkomen dat zij nog meer propaganda maken, moeten wij hun verbieden die naam nog verder te noemen, anders zullen zij streng gestraft worden." 	 E'pwamshI cI kuke'ntumwat nIshInape'k kuikwamamIn, e'wipwa kinonawat wIiI nInwun shi i noswunuk.


Dat deed hij gedurende meer dan drie maanden. Maar toen sommigen van hen koppig weigerden hem te geloven en Jezus openlijk bespottelijk maakten, keerde Paulus zich van hen af en nam de christenen uit de synagoge mee. Van toen af sprak hij elke dag in de school van Tyrannus. 	 Pic cI anIt kawishkite'awat, ipi kapwa te'pwe'ie'ntumnIt, nIshcI e'ki mcI tshItmoat iw ni maoce'tincIn, shiw kiwcImaci e'kinkInat, ipi e'kipapke'pnat ni te'pwe'ie'ntumnIncIn, ipi e'ki iakwne'twat e'tso kishkuk, shi Tayne'nusIn, e'tshI kno make'nIt.


De volgende plaats waar Paulus en Barnabas kwamen, was Iconium. Toen zij daar waren, gingen ze samen naar de synagoge. Door wat ze vertelden, geloofden vele Joden en andere mensen in Jezus Christus. 	 IcI kanomkuk shi Ikoniumuk, ne'ne'ish kin mIwice'twuk e'kipitike'wat, shiwtIn une'okum komwak ki Cwiuk ipi kikitok, icI ki ke'cmaoce'ticuk ne'ne'ish ki Cwiuk, ipi ki ke'iapI Knik nIshInape'k, ki te'pwe'ie'ntumwuk.


Door die woorden ontstond er onenigheid tussen de Farizeeërs en de Sadduceeërs. Weg was hun eensgezindheid! 	 Pic cI i kakItot, kipie'mkIt kikatwun ki Pe'ne'siuk, ipi Se'cwsiuk, ipi ki mas ce'ticIk, kipapkItik.


Het bleek dat de nieuwe volgelingen wel in de naam van de Here Jezus gedoopt waren, maar niet de Heilige Geest hadden ontvangen. Daarom baden Petrus en Johannes voor hen, 	 Winwa kapiawat okinume'kItumwatwan e'wi ke'win wa minmIt PanakwsIncIn CipamIn.


Ik had nauwelijks iets gezegd of de Heilige Geest viel op hen, net als in het begin op ons. 	 Pic cI e'we'pkInonkwa PanakwsIt Cipam okipkIshnotakwan ke'cwa kinan, e'wshkI shuwe'pse'ikon.


Ineens ontdekt hij er één van grote waarde. Hij verkoopt alles wat hij heeft en koopt die ene kostbare parel. 	 I pic cI kamkuk nkot MikIs sIn ke'cmIskIte'nuk, e'shiat icI e'wutawe't caye'k, e'tot icI e'kishpIne'tot.


"Wat wilt U van ons, Zoon van God?" schreeuwden zij. "U hebt het recht niet ons nu al te kwellen!" 	 IcI pInI e'kinotakwsawat kItwuk; We'kwnicI watotonak, Cisus We'kwIsmukwiIn Kshe'mIne'to, inI shiI e'pian e'wikwtuke'ak e'pwamshI piamkuk e'picak.


Jezus kwam in het huis van Petrus en zag dat Petrus' schoonmoeder met koorts in bed lag. 	 IcI Cisus kapiat pituk Pitu e'tat, okiwapman osukwsIsIn e'shkIshnInIt, ipi e'iakwnokanIt e'psIsnIt.


In de verte liep een grote troep varkens eten te zoeken. "Als U ons toch wegjaagt, stuur ons dan in die varkens", smeekten de boze geesten. 	 IcI pnoc pme'in, mce'sh kokoshIn e'wisnInIt.


Als hij het vindt, is hij nog meer blij over dat ene, dan over de 99 andere die veilig in de wei zijn. 	 KishpIn cI mkuwat, we'we'nI ktInum, wusimI su mciwe'nmo ni nkot mantanshIn, icI ni shaktso mtInI shI shaka; kapwakiwanincIn.


Hij ging zelfs naar de verschillende synagogen en vertelde daar openlijk dat Jezus Gods Zoon is. 	 Ipi kie'nup okimInwaciman KnaystIn shiw nume'okumkok win e'okwIsmukot Kshe'mIne'ton.


Zo kunnen ook jullie moeilijkheden vermijden, door altijd klaar te zijn voor mijn onverwachte terugkeer. 	 TInicI oshInwiksuke' kinwa, e'pwamshI shIte'aie'k kupie'wak We'kwIsmukot NInwun.


Filippus antwoordde dat Jesaja over de Christus sprak. Hij vertelde hem dat Jezus de Christus is, waarbij hij uitging van wat zij zojuist hadden gelezen. 	 IwcI Pinip e'kinsakwunuk i oton, ipi okiwe'pkukinomowan i musInukIn ipi ikimnwactumwan ni CisusIn.


En als uw oog u tot slechte daden verleidt, ruk het dan uit en gooi het weg. Het is beter met één oog het eeuwige leven binnen te gaan, dan met twee ogen in het eeuwige vuur te worden gegooid. 	 KishpIn ke'ikshkishuk ocImiashtotmIn kcIpiton nkoci pukiton; wusimI owunIt kin pitike'n shi pmatsowunuk; mtIno nkotuk kshkishuk, icI e'wi-ion nish kshkishkwe'n e'wipukicikasiIn namkumuk shkote'k.


"Waarom wilden jullie de Geest van de Here bedriegen? De mannen die u daar hoort aankomen, hebben zojuist uw man begraven. Zij zullen ook u dood naar buiten dragen." 	 Pitu cI otI okinan, TInicI e'shwitokwtatie'k e'wikwcite'pe'nme'k ocipamIn Te'pe'nke't PInI osItiwanki kawInkowacuk knape'mIn cik shkwate'muk ke'iapI kin ksakconukok.


Van twaalf tot drie uur hing er een dichte duisternis over het hele land. 	 Nawkwe'k cI kikiskupkonia, e'nkokwukumkiak ukI; nash nsotupukIn e'pite'ntakwuk.


Maar het volk dat hen onderdrukt, zal Ik zwaar straffen. Daarna zal uw volk uit dat vreemde land wegtrekken en in dit land komen, waar zij Mij zullen dienen en eren.' 	 KicI nIshInape'k ke'otokianawat nkItpakwnak Kshe'mIne'to okinan icI kupie'macik ipi nkupmitakok shotI e'ciIuwat.


De mannen werden aan de apostelen voorgesteld. Die baden voor hen en legden de handen op hen. 	 Ni wie'ni kaciptupawacIn anasmupnIt ni nwakaumIcIn, pic kanumawat niw nIciwan okitonawan shi wiwunuk.


Zij trokken door Syrië naar Cilicië. Onderweg sterkten zij de christengemeenten in hun geloof. 	 IcI e'kishiat Sinie'uk, ipi Sinishie'uk, e'wishke'e'ntumoat ni te'pwe'ie'ntumnIncIn.


Tenslotte stuurde de eigenaar zijn zoon. Hij dacht dat zij voor hem wel respect zouden hebben. Maar toen de boeren de zoon zagen aankomen, zeiden ze tegen elkaar: 'Daar is de erfgenaam! Laten wij hem doodslaan. Dan is de wijngaard van ons!' 	 Shkwe'iak cI, okinokanan ni okwIsun, otI cI kikIto, Okupite'nmawan sI nkwIsun.


Een stem uit de hemel zei: "Dit is mijn geliefde Zoon; Hij verheugt mijn hart." 	 IcI pInI, notakwsowun shpumuk, otI kikItomkIt, OtI ie'o te'panuk NkwIs, nin ke'cmInonwe'It.


Toen reisden de sterrenkundigen verder. Tot hun verrassing stond de bijzondere ster, die zij in het oosten hadden gezien, plotseling wéér aan de hemel. 	 IcI pInI, pic cI kanotwawat ni okuman kinmumacik, icI niw onukon kawapmawapIt we'cmokuk, kinmInikanin, pama kinkase' shikacIiIt we'shknikIt pInoce' kacIiIt.


Terwijl Mozes op de berg Sinaï was, zeiden zij tegen zijn broer Aäron: 'Maak goden voor ons, die wij kunnen zien. Dan zullen wij die volgen. 	 Okinawan ni E'nunIn oshItwushnak Me'ntokascIk e'winmInikaniwat, Win otI Mosus kapie' ocI sakconIimIt shi e'kiwuk Iciptuk coukuke'nmasimIn e'ciIt.


Maar een neef van Paulus hoorde over dit complot en ging het zijn oom in het fort vertellen. 	 Pi cI Pan, omIse'iIn okwIsnInIn, kanotwat e'wikuwapmanIt, kishie'wak, ipi kipitike' shi wakakInuk, icI e'kiwitmowat ni PanIn.


Hij zei tegen de mensen dat zij op de grond moesten gaan zitten. Daarna nam Hij de vijf broden en de twee vissen, keek naar de hemel en dankte God. Hij brak de broden in stukken en gaf deze aan Zijn discipelen. 	 IcI niw e'kinat ni maoce'tincIn e'wicipitupnIt shi skupkIshktokik, icI e'kiw tapnuk niw nianIn pkwe'shkInIn, ipi ni nish kikosIn, icI e'kinapIt shpumuk, e'ki numat, ipi e'kipikupitot, e'kiminat, pkwe'shkInIn, e'knomowacIn, icI niw ke'knomowacIn, e'kiminawat maoce'tincIn.


Jezus ging naar Bethanië, naar het huis van Simon de melaatse. 	 Me'kwa Cisus e'ie'iIt Pe'te'niuk shi e'tanIt Sayiman we'mkit.


De cipier schrok wakker. Toen hij alle deuren van de gevangenis zag openstaan, trok hij zijn zwaard om zelfmoord te plegen, want hij dacht dat de gevangenen ontsnapt waren. 	 IcI o e'kwapituk i kpakotiwkumuk e'tokit, ipi e'waptuk kpakotiw shkwate'mIn e'nsakwsInuk, okikicpIton i okishkowun, ipi takinsIto e'kine'nmat ni kie'pakwuukasnIncIn e'kiw shumnIt.


"Maar wat moet ik dan doen met Jezus, die Christus wordt genoemd?" vroeg Pilatus. Ze schreeuwden: "Kruisig Hem!" 	 Payne't cI otI okinan. TInicI ke'totwuk Cisus e'shnukasot Knayst. OtI cI caye'k okikon nocma win KIskakwukaso.


"Wat doet u hier? Ga naar buiten! Het meisje is niet dood. Zij slaapt alleen maar." Maar zij lachten Hem in Zijn gezicht uit. 	 IcI otI okinan, Me'nwushkmok coinposi kikiak; npe'waksI. IwcI e'ki papshI waoshInwawat.


En hij is niet eens een Jood! Uit alle delen van de wereld zal een stroom van mensen het Koninkrijk van de hemelen binnengaan. Zij zullen met Abraham, Isaäk en Jakob aan tafel zitten. 	 Ipi otI ktInum, kumane'k ke'ocI piacuk we'cmokuk, ipi we'cpkIshmok, ipi okupie' witpumawan ni E'pIne'e'mIn, ipi AysIkIn, ipi Ce'kapIn, shi okumauwunuk shpumuk kishkok.


Zij brachten de apostelen voor de Raad. 	 IwcI kapie'nawat okicipitupawan e'nasmupwat shi kikitonuk icI o kcI me'matmot okinatawan.


"Drink er allemaal uit", zei Hij. "Dit is mijn bloed, waarmee het nieuwe verbond wordt bezegeld. Het zal vloeien om vergeving van de zonden te bewerken. 	 OtI ie'i nmIskwim oshkawawitmake'wnuk we'csikwe'pnukate'k mce'sh e'wi we'pnukate'nuk ome'iashuwe'psiwnawan.


Maar hij wist wat er na zijn dood zou gebeuren. God had hem beloofd dat één van zijn nakomelingen in zijn plaats koning zou worden. 	 Osam win e'iacimot ipi e'ke'ntuk Kshe'mIne'ton e'kie'tnamukot niw nicansun shiw otowiasmuk okaocI psukwitnan ni KnaystIn e'wi cipitupnIt shiw cipitupwunuk.


De eerste plaats die wij aandeden, was Syracuse, waar wij drie dagen bleven. 	 IcI kakupaiak shi Sayne'kusuk, nkinwashmomIn, shi nsokwun.


Door op wacht te staan, kan iemand voorkomen dat dieven in zijn huis inbreken. 	 Kuke'ntumok cI otI, KishpIn nInI te'pe'ntuk wikwam kuke'ntuk pic ke'mockIncIn wipianIt, otakawapman coke' otakine'ntusin ie'tat e'wipikw ukate'nuk.


bracht daar het goede nieuws van Jezus Christus. Nadat ze in Derbe vele mensen voor de Here hadden gewonnen, gingen ze terug naar Lystra, Iconium en Antiochië 	 IcI pic, kakishkie'kwe'wat i mnoacimowun shi kcI otanuk, ipi mce'sh kaknomowawat minI kishIkiwe'k, Nayste'uk ipi Ikoniumuk, ipi shi E'ntiakuk.


Maar Ik zal hun antwoorden: 'U hebt nooit bij Mij gehoord. Ga weg! U bent slecht en hebt alleen maar uw eigen zin gedaan.' 	 OtI cI nkInak, Cowi ka kikuke'nmIsnonIm nkInshIn; macin kinwa makItme'k miashowe'psuwun.


De volgelingen van Jezus in Jeruzalem hoorden ervan en stuurden Barnabas naar Antiochië. 	 KicI te'pwe'ie'ntukuk, shi Cinose'ne'muk kanotmoat notI ke'ko, okinokanawan Pe'ne'pe'sIn, e'wishianIt, shi E'ntiakuk.


Nadat hij dit gezegd had, verlieten de Joden hem, terwijl zij het onderling niet eens waren. 	 Pic cI kakishkItot notI, kikitonIn, ki Cwiuk kinmumacik, icI kikcI knontik winwa tpInwe'.


Terwijl Jezus het tempelterrein verliet, kwamen Zijn discipelen naar Hem toe. Zij wilden Hem meenemen om de verschillende tempelgebouwen te bekijken. 	 CISUS cI kisakum kiw cImaci shi kcInume'okumkok; nicI e'knomowacIn, okipie'naskakon e'wiwaptukot e'shcI kate'nuk i kcI nume'okumuk.


Daar kwamen de hoofdpriesters en leidende Joden bij hem met hun verhalen over Paulus. 	 IcI o ke'cmatmot, ipi otokmamwan ki Cwiuk, okiwitmowawan, e'kimia nacimawan ni PanIn ipi okima tmawan;


'Deze mensen eren God met de mond, maar in hun hart moeten ze niets van Hem hebben. 	 KotI nIshInape'k pe'shoc e'ciian pie'ik, ipi npie'kcImnotshumkok otoniwak nicu‘wi ote'‘iwan pnocte'nI.


Daarna zal het laatste teken van mijn komst aan de hemel te zien zijn. Heel de wereld zal jammeren en klagen. Iedereen zal Mij zien komen in de wolken aan de hemel, met grote macht en majesteit. 	 IcI pic ke'cinakwte'nuk otI kinwaciawun o We'kwIsmukot NInwun shiw shpumuk, iwcI ke'ki caye'k e'tsoshumowat, shotI kik kukitImake'nmok, ipi kowapmawan, ni We'kwIsmImcIn NInwun pie'tnIsnIt ankwotok, shi shpumuk, okupie'iIn cI okIshkIe'wsowun, ipi okcImnowankoswun.


Over de hele wereld zullen volken tegen elkaar worden opgehitst. Er zullen hongersnoden en aardbevingen zijn. Nu hier, dan daar. 	 Kupsukwik cI papukan e'shumcuk ke'cI mikatwat, ipi papukan okumawunIn, ipi kukicupikIte'kiwun ipi kukicI iakwnoke'kiwun, ipi knanImshke' onukmuk nkoci kI.


"Maar, Here", zei Petrus. "Ik heb nog nooit iets gegeten wat voor een Jood verboden is." 	 Pitu, cI otI kikito, Coin Te'pe'nke'n Cowi wika ke'ko nkimitsin, ke'ko me'anuk tanake' wanakwuk.


Na de opstanding van Jezus verlieten zij de begraafplaatsen en gingen naar Jeruzalem. Daar werden zij door vele mensen gezien. 	 Kipie' ocI sakumwuk shi cipe'‘okumkok, kakishiapsinIt, kipitike'kcI kcI-otanuk mce'sh cI okiwaptuawan wiwuwan.


Filippus en Bartholomeüs, Thomas en Mattheüs (de tolontvanger), Jakobus (de zoon van Alfeüs) en Thaddeüs, 	 PInip, ipi Patanumio, Tamus, ipi Me'to maocIcke't; Ce'ms kaokwIsmukot E'mpiusIn, ipi Ne'pius, iukwan ke' i otInawan Se'tius;


Ik wil u nu dan ook duidelijk zeggen dat u zelf de verantwoording draagt over uw leven. 	 OtI cI ie'i, we'cotapinInkon, otI e'kishkiwuk e'wi ke'ntme'k, e'pinakwse'ian nInwuk omuskwimwan.


Blinden zijn gaan zien en verlamden lopen weer. Melaatsen zijn genezen en doven kunnen nu horen. Doden zijn weer levend gemaakt en arme mensen luisteren naar de blijde boodschap. 	 Ke'kie'pikwacIk ntawapwuk, ipi ne'nie'pse'cIk pmose'k, ipi we'mkicIk pinakwsik ipi ke'kie'pshacIk notake'k, ne'pcIk pusukwitnukaswuk, ipi ke'tmakse'cIk MnoacimowIn kie'kmak.


Zij waren met ongeveer twaalf personen. 	 MtatsoshItInish, ki caye'k nInwuk, kitshik.


'Prima,' zei de heer, 'Je bent een goede en betrouwbare knecht. Je hebt dit kleine bedrag goed beheerd en daarom zal ik je nu veel verantwoordelijkheid geven. Ook jij mag delen in mijn vreugde.' 	 IcI ni te'pe'nmukocIn otI okikon We'we'nI kitotum me'noshuwe'psin, ipi me'nototmIn pmitakIn, kimnototanIn OtI pke''cikaiIn, mane'kIn ke'ko kuminIn wakawaptumIn; Pitike'n e'tshe' mnowankosIt, te'pe'nmukwiIn.


Wie zijn leven niet wil opgeven, zal het verliezen. Maar wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het behouden. 	 Win me'kuk opumatsawun okInkIton; win ke' Nin ke'ocI nkItot opumatsiwun okumkan.


Toen zij Hem daar zagen, vielen zij voor Hem neer. Maar sommigen wisten niet wat zij ervan moesten denken. 	 IcI kawapmawat okiw wucikwnItwawan, anIt cI kiianwe'ntumwuk.


De cipier vroeg om licht en rende naar de kerker van Paulus en Silas. Hij viel, bevend over zijn hele lichaam, voor hen neer. 	 IcI e'kintotuk waskone'ncukIn, ipi kipie' pitike'se', ipi kinukshke' kipmukocIn e'nasmupnIt PanIn, ipi Sayne'sIn.


In de stad gingen zij meteen door naar de bovenverdieping van het huis, waar zij elkaar altijd ontmoetten: Petrus, Johannes, Jakobus, Andreas, Filippus en Thomas, Bartholomeüs, Mattheüs en Jakobus (de zoon van Alfeüs), Simon de Zeloot en Judas, de zoon van Jakobus. 	 Pic cI kapitke'we't shpumuk kishie'k wikwamuk kaci iuwat Pitu, ipi Ce'ms, ipi can ipi E'ntnu, Pinip, ipi Tame's, Pe'toniu, ipi Me'to ‘Ce'ms kaokwIsmukot E'npiusIn, ipi Sayi mun Sinotus, ipi Cwte's, wikane'iIn Ce'ms.


Daarbij kwamen ze ook in Perge en spraken er over Jezus Christus. 	 IcI kakish mnoactumwat i kikitowun shi Pinke'uk, kipie'shie'k shi E'te'nie' uk:


Nu, wat ik u en het hele volk van Israël moet zeggen, is dit: Dat deze man hier gezond vccr u staat, komt door de naam en de macht van Jezus Christus uit Nazareth, Die door u gekruisigd werd, maar door God weer levend is gemaakt. 	 Kuke'ntanawa kinwa caye'k, ipi caye'k nIshInape'k shi isne'iuk, shiw tInoswunuk Cisus Knayst Ne'se'ni nInI kaskakowe'k Kshe'mIne'to kapsukwitnat e'kinponIt, winsI otI nInI we'cnipwIt e'ne'se't e'nasmupie'k.


De koning begrijpt wel wat ik bedoel. Met hem kan ik er open en eerlijk over spreken. Ik kan mij niet voorstellen dat al deze dingen aan zijn aandacht zijn ontsnapt. Zij zijn per slot van rekening niet ergens in een uithoek gebeurd. 	 Osam kcI okuma win okuke'ntanIn otI ke'ko, win e' nasmupIt ke'iapI we'c we'we'nI kikitoian, osam tIne'n tum, coi notI ke'ko kukItwasi co otI kitotsim e'wikwe'ak.


Hij raakte hun ogen aan en zei: "Wat u gelooft, zal gebeuren." En zij konden zien! 	 IcI e'kitakinumwat oshkishkonuk, otI cI kIto, E'shte'pwe'tume'k ikInomkIt.


Nu, wat aarzelt u nog? Sta op en laat u dopen. Laat uw zonden afwassen en roep daarbij de Here aan.' 	 We'kwnicI nkom e'pwiton? Psukwin ipi kcItapie'nkason, e'wiksIiapawe'k kmiashsuwe'psiwnIn, nume'ki to‘w Kshe'mIne'to shi tInoswunuk.


Vol verbazing herkenden zij hem als de verlamde man, die altijd bij de Mooie Poort zat te bedelen. Wat met hem gebeurd was, ging hun verstand te boven. 	 Okikike'nmawancI e'ki cipitupnIt shi ke'c wuntInuk shkwate'muk kcI-nume'okumkok icI kimoshkne'shkakwnawa kimamkate'ntumwun ipi okimamkate'nmawan kashu shuwe'ntakwsInIt.


"Geloof in de Here Jezus", antwoordden zij. "Dan zult u gered worden en uw gezin ook." 	 OtI cI okinawan, Te'pwe'ie'num Te'pe'nke't Cisus Knayst, icI ke'cI ke'skwin, ipi ki e'icuk, e'tan.


Hij nam de zeven broden en de visjes en dankte God ervoor. Daarna brak Hij ze in stukken en gaf ze aan Zijn discipelen. De discipelen gaven het brood en de vis aan de mensen. 	 IcI e'kiwtapInuk ni nouk pkwe'shkInIn, ipi ni kikosIn, icI e'kiwawiwe't icI okipikupitonIn, icI e'kiminat ni ke'knomowacIn, icI ni ke'knomowacIn e'kiminanIt, ni maoce'tincIn.


Ananias deed wat de Here hem had opgedragen en begaf zich naar het huis waar Saulus was. Hij legde zijn handen op hem en zei: "Saul, broeder, ik ben gestuurd door Jezus, Die u onderweg hebt ontmoet. U zult weer kunnen zien en vol worden van de Heilige Geest." 	 IwcI E'ne'naye's kin mumacit kinmupitike' shi wikwamuk icI e'kitot, one'ce'n shi wiiwInuk otIcI okinan, Nikane' San Te'pe'nke't ie'i ipite'ntakwsIt Cisus, kawaptu’kon wia’w e'pic pie'shian shotI, nokanuk, e'wiocI ntawapian, ipi e'wi moshkIne'shkakwiIn PanakwsIt Cipam.


Mozes schrok daar erg van en vluchtte het land uit. Hij ging in Midian wonen in kreeg daar twee zonen. 	 Pic cI otI kanotuk Mosus kiwshumo cocI kike'ntakwse'si shi Mitie'nuk e'kiwuk shi katshI osmukot nish okwIsun.


Filippus zette de pas erin en toen hij bij de wagen kwam, hoorde hij iemand hardop lezen. Het was uit het boek Jesaja. 	 IcI Pinip e'kipItot ipI, ipi okipsItwan e'waptumnIt i musInukIn, Ise'us Nakanacimot otI cI okinan, kinIstotanI otI waptumIn?


Zij dienden bij de gouverneur een aanklacht in tegen Paulus. Toen Paulus naar voren was geroepen, begon Tertullus zijn beschuldigingen met de volgende woorden: "Excellentie, u hebt ervoor gezorgd dat ons volk in vrede en rust kan leven. 	 Pic cI kantomIt TitunIs, o kiwe'p mcIcshuman otI okinan, osam, kin, we'ckcI tokumie'iak, ipi, kIcmnototwak kote' nIshInape'k, e'mno kowapmItwa;


Maar toen zij vijandig werden en met Jezus gingen spotten, schudde Paulus het stof van zijn kleren en zei: "U veroordeelt uzelf. Het is niet meer mijn verantwoording. Vanaf nu ga ik naar de mensen die niet tot het Joodse volk behoren." 	 IwcI kanshke'nmawat, ipi kapicIkikitowat, okipapiwnanIn niw paskukIn ipi otI okinan, kinwa kmIskwimwa kupuksIn ktupiwak, nincI mpinakwIs nkom, cI nkIshia e'ci iIwat, Me'ikIscIk.


Sealthiël was de vader van Zerubabel; Zerubabel de vader van Abiud; 	 Ipi Sonope'pe'n kiwosmukon E'ipie'tIn, ipi E'pie't kiwosmukon E'naye'kumIn, ipi E'naye'kum kiwosmukon E'sunIn;


In een visioen heeft hij u zien binnenkomen. En in dat visioen legde u uw handen op hem, waardoor hij weer kon zien." 	 Win kinaptum e'wapmat, nkot nInI E'ne'naye's., e'shnukasot, e'pie'pitike'nIt, ipi okituwan onIce'n shi wiIuwuk e'wintawapnIt.


Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u geeft akelig precies tien procent van uw inkomen aan God. Maar waar het op aankomt (goedheid, medelijden en trouw) daar houdt u zich niet mee bezig. U moet het ene doen en het andere niet nalaten. 	 Kokwansukumuk kinwa we'npie'ke'ie'k, ipi kinwa, Pe'nisiuk, e'nume'kasie'k! me'tatsukIn kitpumakIn, i mInIt ipi e'nIs, ipi kumIn, icI kiswe'tonawa ke'c pite'ntakwukIn, i tpakwnuke'e'wun; shuwe'ntuwun, ipi te'pwe'ne'ntumwun; notI sI i e'ni takitotme'k; cocI ktakinkItsinawan i nomkukipIn.


'Ja, Here', antwoordde ik. 'Zij weten maar al te goed dat ik de synagogen ben langsgegaan en de mensen die in U geloofden, heb gevangengezet en geslagen. Toen Uw getuige Stefanus werd vermoord, stond ik erbij. 	 OtIcI nkikIt, Te'pe'nke'n, nkw ke'nmukok, e'kikpakwokwa, ipi e'ki psItie'kwa shi e'tsuk nume'okum kwe'n ki kate'pwe'ie'nmukwiIn.


Het tweede, even belangrijke gebod is: 'Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf.' 	 IcI i e'nishuk ike'win e'ne'ntakwuk, Tpash kic pmatsi e'shtpantusiIn.


Voordat Jezus in het openbaar optrad, riep Johannes de Doper het volk van Israël op tot bekering, die door een doop in water gevolgd moest worden. 	 Pic Can, kawe'pkie'kwe't e'pwamshI pianIt; kcItapie'nwe'wun i kisate'ntumwun; kicaye'k nIshInape'k; Isne'iIn.


U hebt vast wel gehoord van Jezus van Nazareth, de Man aan wie God de Heilige Geest en grote kracht gaf. Hij trok het land door en deed heel veel goeds. Hij genas alle mensen die in de macht van de duivel leefden, want God was met Hem. 	 Kshe'mIne'to kashu siknumwat ni CisusIn Ne'se'ni nInI, ni PanakwsIncIn, OcipamIn ipi i kshke'osuwun, winkipashie' we'onItnuk, e'kipmInukmuksIt, ipi e'kine'se'at caye'k ni kaktukukwacIn ni mcImIne'ton; osam Kshe'mIne'to kipmawice'wan.


Maak u geen zorgen voor de dag van morgen. Ook morgen zal God u weer geven wat u nodig hebt. Leef dus gewoon bij de dag." 	 Ke'kocI pame'ntuke'k iw wapuk; iw wapuk ke'win kumikwe'nte'somkIt. Me'anuk e'kmukishuk ke'iImIn.


Paulus nam de vier mannen mee en liet zich de volgende dag samen met hen reinigen. Daarna ging hij naar de tempel om bekend te maken op welke dag hun reinigingsweek voorbij zou zijn. Dan zou voor ieder van hen het offer worden gebracht, dat aan hun plechtige belofte een einde maakte. 	 IwcI Pan ki e'kiwtapnat ni nInwun icI wiapuk e'ki pinakwtot i wiia’w ipi ni icI e'kipitike'wat shi nume'okumkok, e'wiwaptowe'wat e'caksanuk nie'kishkiwuk shi pinakwItsowunuk, nashcI mikwe'wun, e'tshowat e'wimintwa.


De volgende dag gingen wij met Paulus naar Jakobus. Alle christenleiders uit Jeruzalem waren er ook. 	 IcI i wiapuk Pan, nkiwice'okonan, Ce'ms e'ciIt, ipi caye'k ki nakanse'cIk shi kiik.


Petrus vroeg de mannen binnen te komen en nodigde hen uit te blijven slapen. De volgende morgen maakte hij zich klaar en ging met hen mee, samen met enkele andere volgelingen van Jezus uit Joppe. 	 IwcI e'kintomat e'wipitke'nIt shinI kiik icI wiapnInuk, Pitu okinmawice'wan, ipi anIt wikane'iIn, kiwcIpie'k, Cape'uk okinmI wice'o kon.


Dat heb Ik Mij vanaf het begin al voorgenomen.' (A) 	 Kshe'mIne'to okike'ntan caye'k niw omikce'wiwnIn e'kowe'pkiwuk.


De volgende morgen ging Hij weer naar Jeruzalem. Onderweg kreeg Hij honger. 	 IcI e'kishie'pwunuk, ne'iap e'nmupiskat, e'shiat shi kcIotanuk kipkIte',


De volgende dag legden wij in Sidon aan. Julius was erg aardig voor Paulus en gaf hem toestemming naar zijn vrienden in de stad te gaan om daar wat op verhaal te komen. 	 IcI wiapuk ukikpamIn, Saytunuk, icI Cwnius we'we'nI okitotwan ni PanIn, ipi okipkIte'nman, e'wi shi anIt, ni wikanIn, e'winwashmonIt,


Maar als ze van God komen, zult u er niets tegen kunnen beginnen. Dan loopt u gevaar tegen God Zelf te strijden." 	 Kshe'mIne'tok kishpIn ocupiamkuk cokitapinactosinawa kcumiuk ke'iapI ktamkakom, e'mikane'k Kshe'mIne'to.


Wees daarom op uw hoede. Vergeet niet dat ik, in de drie jaar dat ik bij u was, ieder van u voortdurend heb terechtgewezen, zowel 's nachts als overdag en vaak onder tranen. 	 IwsI ie'i otI, kuwapuk, ipi nakutuwe'n tmok, e'konsoponkuk, conki ponwitmoasik e'tshuwat e'tso pkoniak, ipi e'tso kishkuk, e'mwoian.


De tien andere discipelen waren hevig verontwaardigd, toen zij hoorden wat Jacobus en Johannes hadden gevraagd. 	 Pic cI ki mtatso kanotmoat, okinsItawe'nmawan, ni nish we'wikane'itIncIn.


Hij ging terug naar Zijn drie discipelen en zag dat zij in slaap waren gevallen. "Petrus", zei Hij. "Konden jullie niet een uurtje met Mij wakker blijven? 	 Kipie' shie' cI ni ke'knomowcIn, okimakawan e'npanIt, otI cI okinan, ni PituiIn, TIni conukwnI ktanu kawapsim nkot tupkIn.


Ik hoorde een stem tegen mij zeggen: 'Sta op, Petrus! U mag er net zoveel van slachten en eten als u wilt.' Maar ik antwoordde: 	 Ipi nkinotan notakwsuwun otI ktomkIt Psukwin Pitu, nta‘we'n, ipi wisnIn.


Terwijl Jezus nog in gesprek was, kwamen Zijn moeder en Zijn broers er aan. Zij wilden Hem spreken. Maar het huis was zo vol, dat zij er niet meer bij konden. Ze moesten buiten blijven wachten. 	 Me'kwacI e'ie'knone't ni nIshInape'n, PInI okie'iIn, ni ipi ni wikane'iIn sakiciiukwan nipwin e'ntuwe'nmawat e'wiknonawat.


Ik zal u uitleggen wat hier gebeurd is. Wij zijn helemaal niet dronken! De dag is nog maar net begonnen, het is pas negen uur! 	 Cowi kotI kiwIshkwe'pie'sik i e'ne'nme'k o samkIni nsotpukIn e'kwokishkiwuk.


Ik zal profeten, wijze mannen en godsdienstleraars naar u toesturen. U zult sommigen van hen vermoorden door hen aan een kruis te spijkeren. Anderen zult u in de synagogen afranselen en van stad tot stad vervolgen. 	 PInI, kipukite'nmonum ki nakanacimocuk ipi ne'pwakacuk nInwuk, ipi we'npie'ke'cuk, anIt cI kInsawak, ipi kIskakwawak, anIt ke' kupsItie'wawak shi kte'nume'okumkowak, ipi kukwtukawak onukmuk otanuk.


Terwijl zij nog naar de lucht tuurden, stonden er plotseling twee mannen bij hen, met witte kleren aan. 	 Me'kwacI e'ie' kanapwat ipI shpumuk; kanmIshianIt, pInI nish nInwun okiwicka pwutakwan kiwapshkianI kapiskumwacIn.


Zo ging ik ook naar Damascus, met toestemming van de hoofdpriesters. Zij hadden mij de bevoegdheid gegeven namens hen op te treden. 	 IwcI ie'i e'shiaian Te'me'skusuk; nkiiun kshke'e'osuwun ipi msInukInIn, nkiminkok kike'c me'matonocuk.


Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee. 	 OtInI macinan cI PituiIn ipi ni nish okwIsun Se'pe'ti, icI e'we'pme' nshonate'ntuk, ipi ki kcI kwsukwe'ntum.


"Mannen, broeders en vaders", zei hij, "luister naar wat ik tot mijn verdediging te zeggen heb." 	 NInituk, nikane'ituk, ipi Nose'ituk; psItumok, wanInkon e'winatmatsoian.


Om te voorkomen dat sommige gevangenen naar de kust zouden zwemmen en ontsnappen, wilden de soldaten hen allemaal doden. 	 IwcI ki shumakInIshuk kine'ntumwuk e'winsawat ni kie'pakwu-ukasnIncIn, e'kwtumwat, e'wipmatkanIt, ipi e'wikiInkowat.


"Wij moeten het niet op het Paasfeest doen", zeiden sommigen. "Want dan ontstaat er vast en zeker een enorme rel!" 	 OtI cI kikItwuk, Coin nkom e'kishkiwuk e'wikwtuk, tanshonatkumkIswuk ki nIshIape'k.


Wie zo'n kind met open armen ontvangt, uit liefde voor Mij, ontvangt Mij. 	 We'kwe'ntuke' ke'otapnakwe'n nkot e'kaciIt pInoce' ntI‘noswunuk ntotapnuk Nin.


Wanneer jullie allerlei berichten over oorlog horen, maak je dan niet ongerust. Er moeten wel oorlogen komen, maar die wijzen er niet op dat het einde er al is. 	 Ipi Knotanawa i mikatwunun, ipi ianmukumukuk, i mikatwunIn, ikwamsuk kcI e'wipwa mkoshkate'ntume'k iwsI caye'k notI ke'showe'puk, icI wi e'wishkwuakiwuk; comshI pie'mkIsnon.


De gouverneur las de brief en vroeg Paulus uit welke provincie hij kwam. "Uit Cilicië", antwoordde Paulus. 	 Pic cI o NakansIt, kawaptuk i msInukIn okinatawan, e'tnukie'nIt, pic kake'nmat, e' Sinishie' nInwunIt;


"Natuurlijk", antwoordde Petrus. Hij ging naar huis om er met Jezus over te praten. Maar Deze was hem voor. "Petrus, van wie eisen de koningen belasting of schatting? Van hun eigen burgers of van volken die ze hebben onderworpen?" 	 OtI cI okinan E'‘ IcI kapiat kanmupitike't, Cisus ne'tum kiknonan, otI okinan; TInicI e'shte'an Sayiman? We'ninIn shotI kik kiw okumak we'tapnumwawat maocIcke'wun? nine', tupe'nwe' nicasawan, tanake', me'mataosIncIn?


Als uw hand of voet u tot slechte daden verleidt, hak hem af en gooi hem weg. Het is beter verminkt het eeuwige leven binnen te gaan, dan met beide handen en voeten in het eeuwige vuur te worden gegooid. 	 KishpIn iknIc, tanake' i ksIt, ocImiashtotmIn kishkshIn, ipi nkoci pukiton, wusimI wunIt, kin pitike'n pmatsiwunuk knIce'n, ipi ksIte'n pnacak, icI i e'wi in nish knIce'n tanake' ksIte'n, icI e'wipuke'nukon kakuk shkote'k.


Zij waren door iemand uit Caesarea gestuurd om mij te halen. De Geest zei dat ik zonder aarzelen met hen moest meegaan. En deze zes broeders besloten met mij mee te reizen. 	 IwcI o Cipam, nkiwitmak e'wiwice'okwa e'wipwa ianwe'ntuman; wusimI kI nkotwatso nikane'uk, nkiwice'okok, icI e'kinmupitike'iak o nInI e'tat.


Zij kwamen tot een besluit en stuurden een paar van hun leerlingen met enkele aanhangers van Herodes naar Hem toe met een vraag. "Meester, wij weten dat U eerlijk bent. U vertelt de waarheid over de weg naar God. U trekt zich niets aan van wat de mensen denken. 	 OkinInashkawawan cI e'ciiIt ni ke'knomowacIn, ipi ni Knotiunun, otI e'wi nunanIt, Ke'knomakIn nkuke'ntamIn tpasI e'shuwe'psin ipi we'we'nI e'shknomake'n o Kshe'mIne'to otIshcIke'wun ipi co ke'wIiI kitupate'nmasi,


De machthebbers van deze wereld hebben hun hoofden bijeen gestoken en de leiders spannen samen tegen de Here en Zijn Gezalfde.' (B) 	 We'kimaocIk shotI kik, kipsukwik ipi nakanse'cuk kimaoce'tik e'nshke'nmawat Te'pe'nke'ncIn, ipi e'nshke'nmawat, Win KnaystIn.


Hij aanvaardt ieder die ontzag voor Hem heeft en die doet wat Hij wil, ongeacht tot welk volk die persoon behoort. 	 E'tsoshumowat win kwe'sat, ipi mnototuk, nie'ni we'tapnacIn.


Later ging Jezus terug naar het meer van Galilea. 	 IcI, CisuscI, kiwcI maci kishie'wak cikcukumik Ke'nIniuk, icI shi e'pkotnianuk e'ki wuciptupIt shi.


Zij vertrokken, zonder dat ze het met Paulus eens waren geworden. Voor hun vertrek zei Paulus nog dit: "Wat de Heilige Geest door de profeet Jesaja tegen onze voorouders heeft gezegd, is maar al te waar! 	 Pic cI kapwamnone'ntawat kinmumacik kakish Pan, kikitot otI kikitowun, We'we'nI kikito, PanakwsIt Cipam, win Ise'us Nakanacimot kanat KosnanIn.


De man die 5000 geldstukken had gekregen, begon er onmiddellijk zaken mee te doen. Hij verdiende er 5000 geldstukken bij. 	 IcI ke'win kaminIt, Nianuk mtatswak tso shonia, kiwutawe'i, icI e'kiwtutuuk minI wusimI nianuk mtatswak tso shonia.


Ik zal mijn engelen erop uitsturen. Zij zullen alle verleidingen en alle slechte mensen uit mijn Koninkrijk bijeenhalen 	 We'kwIsmukot NInwun okupie'nokanan omIshInIwe'mIn, icI ke'cI maotInmowat shiw otokumauwunuk cake'ko nIshka‘we'mkukIn, ipi niw me'iashtotmoncIn.


Toen Hij weer in de tempel was, vertelde Hij de mensen over God en Zijn Koninkrijk. Terwijl Hij daarmee bezig was, kwamen enkele leidende priesters en Farizeeërs naar Hem toe en vroegen: "Mag U dit wel doen? Wie heeft U daar de bevoegdheid voor gegeven?" 	 Pic cI kapitike't shi kcI-nume'okumkok, ki kcI me'matmocIk ipi ki oke'ctaosunmwan kinIshInape'k, kipie'naskakon, me'kwa e'ie'kinomake't, otI cI okinawan, TInipi we'tnumIn, otI wishkIswun otI e'shIcke'n? We'ni cI ke' kaminkon otI wishkIswun?.


Ik zal je de sleutels geven van het Koninkrijk van de hemelen. De deuren die jij op aarde sluit, zullen in de hemel gesloten zijn. En de deuren die jij op aarde opent, zullen in de hemel geopend zijn." 	 KuminIncI ni kitapkukinIn shi okumauwunuk, shkwumuk kishkok, We'kwe'ntukcI ke'tkoptonIn shotI kik, ipukI kItkoptI shpumuk, ipi we'kwe'ntuk ke'ke'apskonmInIn, shotI kik ke'iapskonkatI, ipI shpumuk.


"Spreekt u Grieks?" vroeg de man. "Bent u dan niet de Egyptenaar, die een tijd geleden een opstand heeft ontketend en met 4000 misdadigers de woestijn is ingetrokken?" 	 ConI kin o Iciptuk nInI, otI e'pwamshu picak, kawishkwe'we'kitot, ipi nie'wuk mtat swak nInwun kashuonat shi na’wmtukwakik kanshowe'cuk.


Bij onze aankomst in Jeruzalem werden wij door de christenen hartelijk ontvangen. 	 Pic cI kapiaiak shi Cinose'ne'muk nikane'inanuk, kinciwe'nmok e'kiwapme'ie'nIt.


Het nieuws over Zijn daden ging door het hele land en bereikte zelfs heel Syrië. Van alle kanten werden ernstig zieke mensen bij Hem gebracht. Sommigen hadden boze geesten. Anderen leden aan vallende ziekte. Weer anderen waren verlamd. Maar wat zij ook hadden, Hij genas hen allemaal. 	 IcIi, otI win wiacmukwsIwun e'kipashiamke'tnuk kiswe'shkie'nI shi caye'k Sinie'uk; okipie'twawancI niw caye'k iakwnokancIn ni nIshInape'n, ipi ni na‘we'napinIncIn, ipi kwe'tukitoncIn, ipi niw packakwancIn mIcImIne'ton, ipi ni ne'kaptIncIn, ipi niw ne'nie'psIncIn, icI win e'kine'se'at.


Publius' vader lag met koorts en dysenterie in bed. Paulus ging naar hem toe, bad voor hem, legde zijn handen op hem en genas hem. 	 OtI cI kanomkuk, Pupnius osIn shkIshIn e'iakwnokat e'psIsot, ipi e'mskwapiat, Pan okipitkawan, ipi kinume'’ ipi okipkItnanIn, niw nIce'n shiwiwunuk, icI e'kine'se'at.


Maar als iemand één van deze kleine kinderen die in Mij geloven, op het slechte pad brengt, zou het beter voor hem zijn dat hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid. 	 We'kwe'ntuke', ke'nkshaat nkot notI e'kacinIncIn, te'pwe'ie'nmIt, wusimI taowunIt win, potakIn sIn e'wi napkuk, ipi wupukinIt e'cIk mitmianuk kcukImik.