De Heilige Geest en wij hebben namelijk besloten u geen verdere verplichtingen op te leggen dan deze noodzakelijke dingen: 	 We'we'nI, kine'ntum PanakwsIt Cipam ipi ninan, e'witotme'k notI ke'ko, tashI owunuk e'witomuk.


Hij stapte op ons toe, pakte de riem van Paulus en bond zichzelf ermee vast. "Luister naar de woorden van de Heilige Geest", zei hij. "Zo zullen de Joden in Jeruzalem de eigenaar van deze riem vastbinden en aan de Romeinen uitleveren." 	 Pic kaotIsiImIt okiwtapnumwan okIcipsownInIn PanIn, icI e'kitkop tot, niw onIce'n ipi osIte'n, otI cI kikito; otIsI e'kitot, PanakwsIt Cipam i ke'totwawat ki Cwiuk okItkopnawan ni nInwun te'pe'ntumnIt otI kcipsowun, shi Cinose'ne'muk, ipi okupkItnumwawan wia’w shiw onIc inuk, ni Me'ikIsnIncIn.


Op dat moment was in het paleis van hogepriester Kajafas juist een vergadering van de Hoge Raad. 	 IcI e'kimaoce'‘tiwat, kcI-me'matmocuk onInimwan ipi ki we'npie'mowacuk, ipi oke'ctaosimwan, ki nIshInape'k, shi e'citanIt ni kcIme'matmot nInI e'shnukasot Ke'ie'pus.


Zij vinden het heerlijk om bij de maaltijden aan het hoofd van de tafel te zitten. Zij genieten ervan als zij in de synagoge de voornaamste plaatsen krijgen 	 Ipi, ome'nwe'ntanawa e'shpI oshIckate'nuk, e'tshI wikwtowut, ipi ni nakansIncIn e'ci cipitupnIt, shi nume'okumkok.


Ik weet nu niet wat ik de keizer moet schrijven. Daarom heb ik de man hier laten voorleiden, in het bijzonder om door u, koning Agrippa, te worden gehoord. Misschien komt daar iets uit wat ik kan schrijven. 	 Win coke'ko, e'pwe'mkItnuk, nmukmoasi taocI onupie'omouk, Te'pe'nmIt iwce' ie'i we'cpie'nuk, e'nasmupie'k ipi we'we'nI e'nasmupiIn kin okcI okuma E'knIpe' ipi kish tpakwnukasot; ke'ko ntaotnIn e'wiw onIpie'ke'ian.


Maar de blijdschap van de christenen in de stad werd er niet minder door, integendeel. De Heilige Geest vervulde hun hele wezen. 	 Ipi ki ke'knomocuk; kimoshkIne'shkaknawa mciwe'nmowun, ipi ni PanakwsIncIn Cipam.


Daar hadden zij niet van terug. Verslagen dropen zij af. 	 IcI kanotmowawat i kakItnIt, kimamkate'ntumwuk, ipi okinknawan, icI e'kimaciwat.


Maar niemand wilde. Daarom stuurde hij andere knechten er op uit om te zeggen: 'Alles staat klaar. Het mestvee is geslacht en klaargemaakt, kom vlug naar het huwelijksfeest!' 	 MinI cI pe'kansIncIn ni opmitakaimIn, okimace'nashkawan, otI cI okinan, Wuwitmowuk kiwakmIcIk, PInI, shiI nkishwshuston i naokwe' wisnuwun, mpIshkimuk, ipi wanoukuk kishInsawak; ipi cake'ko nkishwshuston, pie'shiak sI nwikwke'wunuk.


Uw lot hangt af van uw woorden. Of u wordt erdoor vrijgesproken of u wordt erdoor veroordeeld." 	 Iw sI ni kikitonIn ke'ocI mnone'ntakwsin icI ke'niw kikitonIn iw ie'ike'ocI ianwe'ntakwsin.


Als de duivel nu de duivel wegjaagt, vecht hij tegen zichzelf en maakt zijn eigen koninkrijk kapot. 	 KishpIncI mIcImIne'ton sakcuwe'pnat mIcImIne'ton kwe'knowitatso tInicI ke'shuwishkukapwimkItnuk i otokmauwun.


Voordat de grote en ontzagwekkende dag van de Here komt, zal de zon donker worden en de maan zo rood als bloed. 	 Ipi kisIs kukiskupkoniawapkIse', ipi tpukisIs kumskwiwe' e'pwamshupiamkuk i kcIkishIk, ipi omiuk kukishkom Kshe'mIne'to.


'Wat moet ik doen, Here?' vroeg ik. En de Here antwoordde: 'Sta op en ga de stad in. Daar zal u worden verteld wat er allemaal voor u geregeld is en wat u moet doen.' 	 OtI cI nkikIt, We'kwnicI ke'totman Te'pe'nke'n, icI o Te'pe'nke't otI nkinuk Psukwin ipi shian Te'me'skusuk, shiw kwshI kuwitmako, cake'ko e'ne'nmukon waoshIton.


Enkele gelovige mannen begroeven Stefanus en rouwden over hem. 	 IwcI ke'cmno shuwe'pse'cIk nInwuk okimacinawan StipInIn e'winkowawat, ipi okikcImao‘mawan.


Nadat er uit de boeken van Mozes en de profeten was voorgelezen, lieten de leiders van de synagoge de gasten vragen of een van hen misschien iets zou willen zeggen, waardoor de mensen bemoedigd zouden worden. 	 IcI i tpakwnuke'wun, ipi nakanacimocuk, kakish wapcIkate'k, shi msInukInuk, e'kwaptukuk i nume'okumuk okintomawan, ipi otI okinawan, NInituk, ipi nikane'ituk, KishpIn ke'ko kikitowun, wikie'kme'k, kotI nIshInape'k, ktakikitom.


De wet van Mozes zegt: 'Als iemand van zijn vrouw af wil, kan hij van haar scheiden. Maar hij moet haar wel een brief meegeven, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is.' 	 OtIsI kikitom, We'kwe'ntuk ke'we'pnakwe'n wiwun, nocIma win, okuminan we'npie'kate'nuk e'we'pnItwat.


Vroeger zei men: 'Wie iemand vermoordt, moet sterven.' Maar Ik ga verder. Ik zeg: Als u kwaad bent op uw broeder, wordt u veroordeeld. Als u hem uitscheldt, moet u voor God terechtstaan. 	 Kinotake'msI anwI pnowi kakItwapIt; Ke'kowi nshowe'ke'k icI we'kwe'ntuk ke'nshowe'kwe'n kInie'sansI pictpakwnIt.


Hij vroeg hun: "Wiens portret en opschrift staan erop?" 	 OtI cI okinan; We'nicI otI e'shnakwsIt; ipi we'npie'kasot?


Obed was de vader van Isaï; en Isaï de vader van David die koning werd. David was de vader van Salomo (Salomo's moeder was de vrouw van Uria). 	 Ipi Ce'si kiwosmukon Te'pItIn kaokumawIt, ipi Te'pIt kaokumawIt kiwosmukon Sanumun; kaokie'cIn kaowiwpninIn Ionaie's;


De mannen die bij Paulus waren, brachten hem helemaal naar Athene. Toen zij weer teruggingen, kregen ze van hem het bericht mee dat Silas en Timotheüs hem zo vlug mogelijk moesten nareizen. 	 KiwcI kapmonacuk ni PanIn, kipie'na wan shi E'tinsuk, icI kakish witmakwat e'wiwitmowawat Sayne'sIn, ipi TimotiusIn kie'nup e'wipianIt shi e'ciIt, kinmamacik.


Weer anderen grepen de knechten van de koning en mishandelden hen. Sommigen zo erg dat ze stierven. 	 KicI kashkwicuk OkimshInawan niw OpmitakaimInIn, ipi na‘okitotwawan, icI e'kinsawat.


Vroeg in de morgen kwam de hele Hoge Raad weer bijeen om te bespreken hoe de Romeinse overheid overgehaald kon worden Jezus ter dood te brengen. 	 PIC cI kawapuk, caye'k ki kcI-me'matmocIk onInwuk, ipi oke'ctaosiwmawan ki nIshInape'k, okItshImawan ni CisusIn e'winsawat.


En wie zweert bij de hemel, zweert bij de troon van God en bij God Zelf, Die op de troon zit. 	 Ipi we'kwe'ntuk ke'kie'tnamtakwsukwe'n, shi shpumuk kishkok, ke'kie'tnamtakwsu shi Kshe'mIne'to Ocipitupwun, ipi ni shi capitupnIt.


De wet van Mozes zegt: 'U mag geen overspel plegen.' Maar Ik zeg: Wie met begerige ogen naar een vrouw kijkt, heeft in zijn hart al overspel met haar gepleegd. 	 Kinotake'msI, kakItwapIt pnowi; Ke'ko win waonIshkaiwuke'k.


Zo werd de invloed van de woorden van de Here steeds groter en sterker. 	 Iw kashu kcI mace'knInuk Kshe'mIne'to okikitowun, ipi kinshiw awe'mkItnI.


En toen het de dag daarna nog niet beter werd, ging er allerlei scheepstuig overboord. 	 Kansokwnukuk, cI nki sakcowe'pnamIn e'iok, shi napikwanuk, tpInwe' nIcinanIn.


De commandant zei dat de jongeman kon gaan en voegde er streng aan toe: "Laat niemand weten dat je me dit hebt verteld." 	 IcI o kcI Kapte'n okipkItnan, niw shkInwe'n e'wimacinIt; ipi okiikwaman ke'ko wIiI nInI witmowakIn, otI kapie'witmoiIn.


En toch zag koning Salomo, met al zijn pracht en praal, er niet zo mooi uit als zij. 	 Ke'iapI cI, nin KtInum, Win Sane'mun kaye'k okIcne'ntakwsuwun, co kinapme'nakwsIsi ke'cwa notI nkot.


Zij verzegelden de steen voor de opening van het graf en zetten er een aantal mannen bij op wacht. 	 IcI e'ki shiawat e'ki wa‘wishkItowat i cipe'okumuk, e'ki tkwapkIstowat i sIn, ipi okisawan e'kwapInIt.


De hele stad hoorde ervan en velen gingen in de Here Jezus geloven. 	 Caye'k cI shi kikuke'ncukate' shi Cape'uk mce'sh cI kite'pwe'twawan Kshe'mIne'ton.


De duivel kwam naar Hem toe en zei: "Verander deze stenen toch in brood. Dan is dat het bewijs dat U de Zoon van God bent." 	 IcI pic kakocItpe'nmukocIn kapianIt e'cIiIt otI okikon; KishpIn kin We'kwIsmukwiIn Kshe'mIne'to, kIton notI sIniIn e'wiwshIckate'k e'wikwe'shkInwuk.


bleven dicht onder de kust van het eiland en bereikten met moeite 'De Goede Rede', een haven niet ver van de stad Lasea. 	 E'pwamshI kwe'pmosatmak nkiwtItamIn Mnokpe'onIn; e'shnukate'k, pe'shoc shi kcI otanuk Ne'sie'uk;


Als iemand u iets vraagt, geef het hem. En als iemand iets van u wil lenen, weiger het dan niet. 	 Mish o ke'ko ne'tumakwiIn, ipi cI o ke'pie'waukon ke'ko win koci ne'nashkawakIn.


Een Kananese vrouw, die daar woonde, kwam naar Hem toe en zei smekend: "Here, Zoon van David, heb medelijden met mij. Mijn dochter is in de macht van een boze geest." 	 IcI pInI e'wcIpianIt e'pie'kokmukianuk, Ke'nIni kwe', otI cI, okikon, Shuwe'nmIshIn O Te'pe'nmin, We'kwIsmukwiIn Te'pIt; ntanIs okIckwtukukon MIcImIne'ton.


De Joodse volgelingen van Jezus, die met Petrus waren meegekomen, waren verbaasd dat de Heilige Geest ook over mensen van een ander volk was uitgegoten. 	 KiwcI winwakaka‘otashmocuk kate'pwe'ie'ntukuk kimamkate'ntumwuk, tso kapie' wice'wacuk, ni PituIn osam kie'winwa ki Me'ikIscIk, ke'iapI, kisiknumwak i mikwe'wun PanakwsInIt Cipam.


Aan een goede boom komen geen slechte vruchten en aan een slechte boom geen goede. 	 We'wunuk mtukcI cotamcI omicmosi cowi kI mcImtuk tamnoomicma‘ o si.


"Goed", riep Jezus. "Kom maar!" 	 OtIcI kItwak Wipian. IcI pic PiIu kapie'nisasit, shi napkwanuk, kipmose' kwtIpie'k e'shiat, e'cIiInIt ni CisusIn.


Stefanus, was vol van geloof (A) en kracht van God. Hij deed grote wonderen en buitengewone dingen onder het volk. 	 IcI StipnIn e'moshkIne'shkakot i te'pwe'ie'ntumwun ipi wishkIswun kitotum, kcI-mas kate'ntumwunIn, ipi mataonInkie'onIn shi e'kiiInIt ni nIshInape'n.


Dan zijn jullie het niet die spreken. Dan is het de Geest van je hemelse Vader die door je spreekt. 	 Cowi kinwa kukikitosim, OcipamIn Koswa kukikitotmakowa.


Toen werd het stil in de bijeenkomst. Iedereen ging ervoor zitten om te luisteren naar wat Paulus en Barnabas te zeggen hadden. God had door deze twee mannen geweldige dingen en grote wonderen onder de vreemde volken gedaan. 	 IcI ki caye'k maoce'ticIk tokumkiik ipi okipsItwawan ni Pe'ne'pe'sIn, ipi PanIn, e'witmakwat, mataototmonIn ipi mamkate'ntumwunIn, Kshe'mIne'to kashI nishokmakwat, e'ciiInIt ni Me'ikIsnIncIn.


Judas gooide het geld over de vloer van de tempel en ging naar buiten. Even later hing hij zich op. 	 IcI mcIiukwan e'kipukitot, i shonia shi kcIe'nume'okumkok, icI e'ki macit e'ki wukontIsot.


De mannen die met Saulus meereisden, waren met stomheid geslagen. Zij hadden de stem wel gehoord, maar niemand gezien. 	 Kiw cI nInwuk kap mI wice'wacuk kinipwik co kinI kikitosik e'notmowat i kikitowun wIiIcI kInwun e'pwawapmawat.


Hizkia was de vader van Manasse; Manasse de vader van Amon; Amon de vader van Josia; 	 Ipi Isikayus kiwosmukon Me'ne'se'sIn, ipi Me'ne'se's kiwosmukon E'munIn, ipi E'mun kiwosmukon CosayusIn;


Daarmee zetten ze het volk, de leiders en de godsdienstleraars tegen hem op. Zij gingen naar hem toe, grepen hem vast en brachten hem voor de Hoge Raad. 	 IcI e'ki opwe'awat, ni nIshInape'n ipi ni onikansimwan, ipi ki we'npie'ke'cuk, icI e'kipie'naskawawat, ipi okimshInawan icI e'kipitkInawat shi e'tshu, kikitokiw nInwuk.


Wees daarom waakzaam, want u weet niet op welk moment Ik terugkom. 	 KuwapuksI co kuke'ntusinawa, i e'kishkiwuk, tankake', tpukIn, pic ke'piat We'kwIsmukot NInwun.


Waarom zou u zich zorgen maken over kleding? Kijk eens naar de bloemen in het veld. Die staan daar te bloeien zonder zich druk te maken. 	 We'kwnicI we'cmikwe'ntume'k paskume'konIn. Naktuwe'ntumok, ni wawaskone'toiun ktukanuk e'mikwukuk, cowimikice'wimke'snon, cowikI pimnukwe'mkIsnon.


De twaalf stammen van Israël verwachten dat ook en dienen God daarom heel serieus, dag en nacht. Maar koning Agrippa, ik word ervoor vervolgd! 	 Kinan mtatso shItInish, e'shumcuk, pIne' pmitwawan Kshe'mIne'ton, kakpe'kishIk ipi kakpe'tpuk, ne'ntumwuk e'wipiawat; osamce' i te'pwe'ie'ntumwun kcI okuma E'knIpe' i we'cpatamwat ki Cwiuk.


En daarmee verliet Paulus hen. 	 IwcI Pan e'kinkInat e'kinmumacit.


Toen Hij weer bij hen terugkwam, zag Hij dat ze door slaap waren overmand. 	 IcI minI e'kipie'shiat okimkawan e'npanIt minI‘, osam e'kikipkoshwat.


Petrus vroeg Jezus wat Hij nu precies bedoelde met dat slecht worden door woorden en gedachten. 	 IcI kinkwe'take't Pitu, ipi otI e'kinat; WitmoshInak ninan, iw iacimown.


'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand, tot Ik Uw vijanden onder Uw voeten leg.' Dat was hem ingegeven door de Heilige Geest. 	 O Kshe'mIne'to otI okinan, Te'pe'nmIt, cipitupIn shi nte'pniwnak, nash kiwshukwa ki me'iane'nmukwie'nuk namiukwan ksItik.


Paulus en zijn gezelschap reisden door naar een plaats in Pisidië, die ook Antiochië heette en bleven daar een tijd. Op de sabbat gingen zij naar de synagoge. 	 PInke'uk, cI kaocI maciwat, kishie'k E'ntiakuk shi Psitie'uk, ipi kipitike'k shi nume'okumkok, icI e'kicipitupwat; e'nume'kishkItnuk.


Enkele christenen uit Caesarea gingen met ons mee en brachten ons naar het huis van Mnason, een Cyprioot bij wie wij de nacht zouden doorbrengen. Hij was één van de eerste christenen. 	 Ipi anIt nkiwice'okonanuk, te'pwe'ie'ntukuk, shi sisine'uk, ipi nkot kipie'nawan, Me'nsun, Saypnus nInI, kowe'si te'pwe'ie'ntuk, win o e'wiwicukIt.


Jason en de andere christenen moesten eerst een borgsom betalen alvorens te worden vrijgelaten. 	 IwcI kataswat, o Ce'sun ipi ki anIt, kipkItnukaswuk.


Jezus vertelde verscheidene gelijkenissen. Hij zei: 	 CISUS cI okinkwe'twan, otI okinan, minI ni acimonIn otI kItwe'k;


De elf discipelen gingen naar Galilea, naar de berg waar zij Jezus zouden ontmoeten. 	 IcI ki mtatso shItnkot ke'knomowacIn kishumacin shi Ke'ne'niuk kishie'k e'shpItnianuk kacI wawitmakwat ni CisusIn.


Maar God heeft Hem weer levend gemaakt. 	 NIshcI Kshe'mIne'to minI okipsukwitnan e'nponpIt.


Als iemand je komt vertellen dat de Christus is teruggekomen en dat hij in de woestijn is, trek je er niets van aan en ga niet kijken. 	 KipIn cI wIiI otukoie'k, PInI, ipI sI iuwak na, wiukwan, ke'ko ipI shiake'k, PInI kimoc iawak shi wikwamuk ke'ko wi te'pwe'twake'k.


De mensen die met Jezus waren meegekomen, antwoordden: "Dit is Jezus, de profeet uit Nazareth in Galilea." 	 KicI maoce'ticuk kikItwuk, Cisus sI otI Nakanacimot we'cpiat, Ne'se'nut iukwanuk Ke'niniuk.


Want Johannes had tegen hem gezegd dat hij niet met haar mocht samenleven. 	 Can kinakpIn Coswi wunse'non kin e'wiwiwiun.


Zij begonnen met hem te discussiëren en probeerden hem te overtroeven, maar dat lukte niet. Hij was hen veruit de baas door de grote overtuiging en scherpzinnigheid waarmee hij sprak. Het was duidelijk dat Gods Geest hem leidde. 	 Cocu okikshkItosinawa, e'winkwe'tmoawat iw ne'pwakawun, ipi i cipam iw kaocIkikitot.


Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden. (A) 	 OtIsI ie'i sIn, kawe'pne'me'k we'ske'ie'k, iw sI ie'i ne'tmIsuk shi e'wikwe'ak.


Ik heb vroeger zelf ook gemeend al het mogelijke te moeten doen om de leer van Jezus van Nazareth te bestrijden. 	 We'we'nI, nkine'ntus, e'witotman ke'komce'sh e'wimcItotmowuk otInoswun Cisus Ne'se'ni nInI.


"Als u volmaakt wilt zijn, ga dan naar huis en verkoop alles wat u hebt. Geef uw geld aan de armen en u zult rijk zijn in de hemel. Kom dan terug om met Mij mee te gaan." 	 Cisus cI otI okinan; KishpIn waowike'swune'n, shian, ipi tawe'n e'ton icI kuminak ke'tmakse'cuk; te'pe'nwe'osawun ke'iIn, ipI shpumuk, ipi pie'pmInashkaoshIn.


Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te zoeken en hem te vragen naar uw huis te komen. 	 Nkom nokash nInwuk e'wishiawat Capie'uk ipi ntom nkot Sayimun ke'iapI e'shnukasot Pitu;


De anderen bogen zich vol ontzag voor Jezus neer. "U bent inderdaad de Zoon van God!" zeiden zij. 	 KicI kaie'cuk shi napkwanut okipie'wucikwnItwawan, otI cI kikItwuk, Kinsu we'we'nI, Kshe'mIne'to KtokwIsmuk.


De mensen die aannamen wat hij zei, werden gedoopt. Op die ene dag waren dat ongeveer 3000 personen. 	 Pic cI i kanciwe'nmocuk e'kiwtapnumwawat, iw kikitowun, kikcItapie'nkaswuk icI i e'kishkiwuk, nsuk mtatswak knIpIc kitshik.


De Farizeeërs gingen weg om te overleggen hoe zij Jezus op een woord zouden kunnen vangen. 	 IcI okiwutshItanawa ki Pe'nisiuk, washI nkwapnawat, shiw okikitonuk.


Ook Judas vroeg: "Meester, ben ik het?" En Jezus antwoordde: "Ja." 	 IcI Cwte's kapataat okinkwe'twan otI cI okinan, Ke'knomakIn nin nI? IcI otI okinan KikishkItsI.


Als uw oog dus slechte begeerten in u opwekt, ruk het dan uit en gooi het weg. Want het is beter één lichaamsdeel kwijt te raken, dan zelf in de hel te worden gegooid. 	 KishpIn cI, iw kite'p shkishIk ocI mIcIshuwe'psin kicIpIton, icI nkocipukiton; wusimI ktate'pIs kishpIn shkishuk pnacak, icIi caye'k kii‘awe'wipukci kate'k shi namkumuk shkote'k.


Op de sabbat gingen wij de poort uit naar de rivier, omdat wij verwachtten daar mensen te ontmoeten die samenkwamen om te bidden. Er bleek een groepje vrouwen te zijn. Wij gingen bij hen zitten en vertelden hun over Jezus Christus. 	 IcI e'nume'kishkuk, nkisakamIn shi kcI otanuk, nkishiamIn, ciksIpik, katshI ntanumawat, icI nkicipitupmIn, ipi nki knonamIn kwe'k, shi kacipie'n tashiawat.


Als u wilt weten of een boom goed of slecht is, kijk dan naar zijn vruchten. 	 Caye'ksI kiw me'nomtukwucuk, mnomicImowuk me'cI mtukwItcI mcImicmowuk.


Mannen van Israël, luister naar mij. Jezus van Nazareth is door God Zelf gestuurd. De wonderen en bijzondere dingen die Hij deed, zijn daar een duidelijk bewijs van. U hebt die met eigen ogen gezien. 	 Isne'iuk e'tshI nIniwie'k psItmok notI kikitonIn Cisus Ne'sInI nInI kamnonwe'kot Kshe'mIne'to kamataototuk, ipi mamkate'ntumwunIn, ipi mataoshuwe'psuwunIn win Kshe'mIne'to katotuk shi wiwunuk me'kwe' nawe'nI kinwa ke'iapI kuke'ntanawa.


Zij prezen God en het hele volk was hun goedgezind. En God zorgde dat er elke dag weer nieuwe mensen bijkwamen, die gered werden. 	 E'winwanawat Kshe'mIne'ton, ipi e'mnonwe'awat caye'k nIshInape'n, ipi Kshe'mIne'to okiianke'san ni te'pwe'ie'ntumnIcIn e'tsokiskItnuk; ki wake'skonkascuk.


Wel, waarom wilt u het beter weten dan God, door deze nieuwe christenen een juk op de schouders te leggen dat voor ons en onze voorouders al te zwaar was? 	 We'kwnicI we'c kwcItIpe'nme'k Kshe'mIne'to, e'wipiskotne'k napkumwakIn shiw kwe'knawak, ki te'pwe'ie'n tukuk, co ninan nkote'iI nosnanuk tanake' ninan e'wi kshkItoiak e'wipmo‘wtoiak.


Jezus zei tegen hen: "Een profeet wordt overal geëerd, behalve in zijn eigen stad en in zijn eigen familie." 	 Okinshke'nmawancI Cisus cI otI okinan; nakanacimot coi pwawinwanasi mtInoie'k e'tnukie't ipi owikwamuk.


Ineens stond er een man voor me, met schitterend witte kleren aan. 'Cornelius', zei hij, 'God heeft uw gebeden gehoord en Hij is niet vergeten wat u voor de armen hebt gedaan. 	 OtI cI kikIto Kuninius kitInume'owun kinotam ipi kmikwe'onIn omikwe'ncIkate', e'nasmupIt Kshe'mIne'to.


Maar Petrus ontkende heftig: "Welnee, hoe komt u daarbij?" 	 Caye'k cI e'nasmukapwunIt kiakwne'tum, otI cI, okinan; Cokuke'nmIsnon e'kiton.


"Mannen", zei hij. "Ik voorzie een zware reis. Het schip en de lading lopen groot gevaar. En dat niet alleen: Er staan ook mensenlevens op het spel!" 	 OtI okinan NInituk nIstowe'ntan, otI pmashwun, kInie'sania, ipi mce'sh pnactaswun, coi mtIno i postaswun ipi napkwan, kupumatsiwnInanIn ke'iapI.


"De burgers zijn dus vrijgesteld", zei Jezus. "Maar wij zullen die belastingontvangers niet kwaad maken. Ga naar het meer en gooi een lijn uit. In de bek van de eerste vis die je vangt, zul je een geldstuk vinden. Dat is genoeg om de tempelbelasting te betalen, voor jou en voor Mij." 	 NocmasI, e'pwamshu nshku‘we'ikon shian kcukimik, ipi kupukiton kwtImockIn, ipi kaotapina kikos ne'tum kie'kwtumonIt; icI ke'cI pakitone'nIt kumkancI nkot wapuk shonia; kaotapinan, ipi kaocIminak nin ipi kin.


Toe, eet wat! Uw leven hangt ervan af. Er zal geen haar op uw hoofd gekrenkt worden." 	 IwsI, ie'i, we'cmatmInkon, e'wiwisnIie'k, e'wiwcI mnopmatse'ie'k; co tIna nkot kinsIsiwa kuocI pmukote'snon, nkote'iI ktupiwak.


Iedereen zal jullie haten omdat jullie bij Mij horen. Maar wie standhoudt tot het allerlaatst, zal worden gered. 	 KIshi ke'nmukowak caknInwuk, ninke'ocI ne'nmukoie'k; wincI ke'mnoshIcke't pIne' kuke'skona.


Daarna stuurde de eigenaar andere mannen. Nog meer dan de eerste keer. Maar het verging die al niet veel beter. 	 MinI pe'kansIncIn, okinokanan opmitakaimIn wusimI ni kitshin, icI ni ne'tum nasap cI, ke' niw kitotwawan.


Onderweg zei Jezus tegen hen: "Vannacht zullen jullie Mij allemaal in de steek laten. Want in de Boeken staat dat de herder zal worden geslagen en de schapen uiteengejaagd. (a) 	 IcI Cisus otI okinan, Caye'k kinwa kInshke'nmIm nin, nkom e'pkoniak, otI e'shpie'kate'k; Nkuwe'potwa mantanshIn e'kwapmat, icI ki mantanshuk pe'msokapwucuk onukmuk ke'shI sowe'ptowat.


Daarna zal Ik tegen de mensen aan mijn linkerhand zeggen: 'Weg jullie, vervloekten! Naar het eeuwige vuur dat voor de duivel en zijn trawanten bestemd is. 	 OtI cI kie' win ni pic kie'nat e'inIncIn onumciwnak; Wus macik; e'pukicukasie'k kakuke' shkote'k, kaoshItwut mIcImIne'to, ipi niw omushIne'we'mIn.


Wie naar Mij luistert en doet wat Ik zeg, is verstandig. Hij lijkt op een man die zijn huis op een rots bouwt. 	 We'kwe'ntuk nwatmokwe'n notI ntukitonIn, ipi ke'pamtuk nkine'nma win, ni pwakanInI kawshItot e'tat kwIcsInik.


Intussen hoopte hij heimelijk van Paulus steekpenningen te krijgen; hij liet hem daarom nogal eens bij zich komen om met hem te praten. 	 Kine'ntum ke'iapI shonia, e'wiminkot, ni PanIn, e'wiwcIpkItInat, iwcI ie'i kaocI ntomat nanakIc, e'wikInonat.


Maak de maat maar vol. Slangen! Addergebroed! Hoe zult u aan het vreselijke oordeel van de hel ontkomen? 	 MoshkInitok sI i, otpukInwan kikoswak.


Maar Ik waarschuw u: Laat u nooit zo noemen. Want u hebt maar één Meester. U bent allemaal broers. 	 Ke'ko wi kinwa, Ke'knomake', ShInkaske'k, mtIno nkot we' Ke'knomakwie'k Knayst cI o kinwacI caye'k ktowikane'itum.


Jezus antwoordde: "Luister, wanneer Ik eenmaal op mijn schitterende troon zal zitten, zullen ook jullie op twaalf tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël. 	 Cisus cI otI okinan, We'we'nI ktInum Kinwa pie'pmnashkawie'k shi iacnikiItiwnuk, pic We'kwIsmukot NInwun kicipitupIt, shiw ome'nwankocipitupwunuk; kinwa ke' kcipitupum mtatso shIntInish cipitupwukwuk tpakwne'k ki mtatso shIntInish e'tswe'nkIswat Isniuk.


Ik stuur jullie erop uit als schapen onder wolven. Wees zo verstandig en oplettend als slangen, en zo oprecht en onschuldig als duiven. 	 PInI kukukatonum, ke'cwa mantanshuk me'kwe'nawe'nI; mwoe'k; nIshcI shumpwakak ke'cwa mInitok, ipi shumnoshuwe'psuk ke'cwa mIne'to mimik.


Toen wilden zij een koning hebben. God gaf hun Saul, de zoon van Kis, een man uit de stam van Benjamin. 	 IcI i kakish, showe'psIt, okintuwe'nmawan okuman, ocI Kshe'mIne'to okiminan SanIn we'kwIsmukot, E'Ish Pe'nce'mIn kashIcmot nInI nie'wapituk tsopon;


Ieder at tot hij genoeg had. 	 IcI caye'kcI kiwisnik ipi kite'psInie'k icI e'kiw tapInumwat pakIshkanuk i micIm kashkotmoat, nouk kokpInaknIn moshkIn.


Eenmaal aan land, vonden wij christenen en bleven een week bij hen. Op aandringen van de Heilige Geest waarschuwden zij Paulus niet naar Jeruzalem te gaan. 	 NkimkowamIncIshi te'pwe'ie'ntukuk, nkiiImIn shi nouktsokwun, okinawan shiw Cipamwak ni PanIn, e'wipwa shi auIt shi Cinose'ne'muk.


Paulus wist dat de Raad voor de helft uit Sadduceeërs en voor de helft uit Farizeeërs bestond. Hij riep: "Mannen broeders! Ik ben een Farizeeër en kom uit een familie van Farizeeërs! Ik sta hier vandaag terecht omdat ik verwacht dat de doden weer levend zullen worden!" 	 Pic cI Pan, kake'nmat ni anIt e' Se'cwsiwunIt ipi ni anIt e' Pe'ne'siwunIt, kikItwak shi e'kikitokiwnInuk, NInituk ipi nikane'ituk, NinsI Pe'ne'si, ipi Pe'ne'si ntokwIsmuk; pkose'ncIke'n, shi ipi minI psukwiwun kanpok, ie'i we'cntom koian, e'wishpakwnukoian.


Als deze dingen gebeuren, is het einde van de tijd gekomen. De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zeker niet. 	 We'we'nI KtInum; Cowi kumacisik kotI pe'matse'cuk, pama caye'k notI kitpIsak.


Dat deed mij denken aan iets wat de Here eens tegen ons heeft gezegd: 'Johannes doopte met water, maar u zult met de Heilige Geest gedoopt worden.' 	 IwcI pic kimikwe'ntan okikitowun, Kshe'mIne'to iw e'kikItpIt Can we'we'ni kikcItapie'nwe' shi mpishuk, nIshcI kinwa kukcItapie'nkasom shi PanakwsIt Cipam.


"Chorazin! Bethsaïda! Wat ziet het er voor u slecht uit! Als in de zondige steden Tyrus en Sidon de wonderen waren gebeurd die Ik in uw straten heb gedaan, zouden zij zich allang vol schaamte en berouw tot God hebben bekeerd. 	 Kokwansukumuk kin KanasIn, Kokwansukumuk, kin Pe'tse'te', kishpIn ke'cne'ntakwuk mikce'wiwunIn kaoshIckate'k kinwa oshIckate'kpIn, iukwanuk, Taie'n, ipi Saitan, pnowi winwa takikisate'ntumwuk, pic, mcIshkumtaknuk ipi pkwikik.


Maar Jezus antwoordde: "Als u maar één schaap had en het zou op de sabbat in een put vallen, wat zou u dan doen? Het eruit halen natuurlijk! 	 IcI otI e'kinat; We'nicI nInI shotI e'tshie'k ke'pme'iIt, e'iwat, nkot mantanshIn: kishpIn, pmukoc nInIt e'wankate'nuk e'nume'kishkItnuk, conI otamackonasin, ipi otakwitnasin.


Zij probeerden een listige manier te vinden om Jezus gevangen te nemen en te doden. 	 IcI e'kinatatwat, e'wiwie'shawat ni CisusIn, ipi e'winsawat.


De koning liet de man bij zich roepen en zei: 'Ondankbare hond! Ik heb u die enorme schuld kwijtgescholden, omdat u mij erom had gesmeekt. 	 IcI ni te'pe'nmukwcIn kakishntomkot otI okinan, O! ke'kie'patsin pmitaka kipone'ntumon caye'k me'snamoiIn, osam i kishIntawe'num,


Het was dan ook niet verwonderlijk, dat er grote vreugde in de stad heerste. 	 KikcI pakine'nmok, shi kcI-otanuk.


De twee mannen die wij sturen, zijn Judas en Silas. Zij zullen u vertellen wat wij besloten hebben. 	 OtI ie'i we'c nokankIt Cwte's, ipi Sayne's, winwa, ke' ke'iapI kuwitmakwak nasap notI ke'ko shiw otoniwak.


Daarop bracht hij hen naar buiten en vroeg: "Heren, wat moet ik doen om gered te worden?" 	 IcI e'ki pie'sakconat, ipi otI okinan Ke'knomake'ik, We'kwnonicI ke'totman e'wi ke'skwian?


Ga nu vlug aan Zijn discipelen vertellen dat Hij uit de dood is opgestaan. Zeg ook tegen hen dat Hij naar Galilea gaat; daar zal Hij hen ontmoeten. Dit kwam ik u vertellen." 	 Kie'nup shiak ipi kuitmowawak, ke'knomowacIn e'kiwnIshkanIt e'npopIt; pInI, nmInikani cawin ipI Ke'ne'niuk shiw ie'shi ke'cI wapme'k, pInI, kikiwitmonum.


Terwijl Paulus sprak, zat de man aandachtig te luisteren. Paulus keek hem eens goed aan en zag dat hij geloofde dat hij genezen zou worden. 	 Win okinotwan PanIn e'kikitonIt, win kan okinapman, ipi e'ke'nmat e'te'pwe'ie'ntumnIt e'wine'se'nIt;


Jezus zei: "U hebt toch wel eens in de Psalmen gelezen: 'De steen die door de bouwers was afgekeurd, is juist de hoeksteen geworden. Zo heeft God het gewild. Is dat niet wonderlijk?' (c) 	 Cisus cI otI okinan, ConI wika otI kiwatusinawa mIsInukInuk, I sIn kiwe'shke'cuk kaianwe'ntumwat iw ie'i ke'ne'tmIsuk shi e'wikwe'iak. Kshe'mIne'to sIiw otIshcIke'wun kumamkasaptamIn cI.


Petrus protesteerde: "Al laat iedereen U in de steek, ik niet!" 	 Pitu cI okinkwe'twan, OtI okinan, KishpIn msote' kaye'k nInwuk, nshke'nmukwiIn, coin nin nash ktanshke'nmIsnon.


Daardoor wordt de mens slecht. Maar men wordt niet slecht door te eten zonder de handen te hebben gewassen." 	 Niw notI wanakwukot nInI, otI cI, e'wisnIt e'pwamshIksincat coin winakwuksin nInI.


Maar de Farizeeërs die ook van dit wonder hoorden, reageerden: "Hij kan de boze geesten verjagen omdat de duivel hem die macht heeft gegeven." 	 Pic cI otI Pe'nisiuk kanotmoat, otI kItwuk, Cosuwi otI nInI otasakcuwe'pnasin mIcImIne'ton, nutmakot se'ie'k Pie'nsipapun okuma mIcImIne'ton.


En wie doet er nu jonge wijn in oude leren zakken? Het leer van oude wijnzakken is daar immers veel te stug voor. Het zou barsten door het gisten van de jonge wijn. De wijn zou weglopen en de zakken zouden onbruikbaar worden. Voor jonge wijn moet u nieuwe, soepele zakken gebruiken. Dan houdt u de wijn èn de zakken goed." 	 CowikI nInwuk otItosinawa oshkI shomnapo ke'te'motiuk iw ke'ocI piwkshkak nimotie'n, icI i shomnapo e'siksak; ipi nimotie'n e'pnacak; kishpIn cI towat oshkIshomnapo shi oshkamotiuk nune'ish mnosnon.


Petrus nam het woord en zei: "U weet vast wel dat het mij als Jood verboden is met mensen van een ander volk om te gaan. Maar God heeft mij duidelijk gemaakt dat ik niemand minderwaardig of onrein mag vinden. 	 OtIcI okinan kuke'ntanawasI, cowunsInon nInI e' Cwiwut, e'wiwitokwat tanake' e'wipie'shiat ni pkan, e'shumnIncIn, nIshcI Kshe'mIne'to nkiwapitu’uk e'wipwa, wIiI nInI shInkanuk me'anuk, tanake' wanakwuk.


De rest zou volgen op planken of andere drijvende dingen. Iedereen kwam veilig aan land. 	 Ipi kipe'kanse'cIk, AnIt cI ki psukakok, ipi anIt kaocI pikwshkanuk, i napikwan. IwcI kanomkuk, caye'k kikiItmok shi e'kiwnInuk.


De priester van de Zeus-tempel, die buiten de stad stond, bracht zelfs stieren en bloemenkransen bij de poort, want hij en de mensen wilden Barnabas en Paulus offers brengen. 	 IcI CwpitI omumatke'mcIn, win e'nasmupIt shiw okIcotanwak, okipie'nawan psukwun, ipi wawaskone'toiIn, shi shkwate'muk, ipi otaki wic pitakimiman mikwe'wunIn ni nIshInape'n.


Op hun rondreis langs de verschillende steden, lazen zij de christenen de besluiten voor van de apostelen en leiders in Jeruzalem en zeiden er nadrukkelijk bij dat zij zich daaraan moesten houden. 	 IwcI kanmIshiawat shi kcI otanIn okiminawan i tpakwnuke'wun e'wikowaptumwat, kaoshItowat ki nwakancIk ipi nakanse'cIk, shi e'icIk Cinose'ne'muk.


"Och, die mensen hebben teveel zoete wijn gedronken", lachten sommigen schamper. 	 AnItcI okinaptotwawan kItwuk, kotIsI nInwuk Omoshkne'shkakwnawa wshkI shomnapo.


Daarna leidde God hem naar dit land, waar u nu woont. Maar God gaf het hem niet; nog geen voetbreed ervan. God beloofde het aan Abrahams nakomelingen te geven, hoewel hij nog steeds geen kinderen had. 	 Co cI ke'ko kiminasin tpInwe'osuwun cotIna wacI pInkit nIshcI kiwawitmowan e'wiminat tpInwe'osuwun ipi ni nicansIn wapie'pmatsInIt e'pwamshI onicansut.


Hij liet geen kans voorbijgaan om over het Koninkrijk van God te spreken. Met grote vrijmoedigheid sprak hij over de Here Jezus Christus. En niemand legde hem een strobreed in de weg. 	 E'mnwactuk, i Kshe'mIne'to otokmawun, ipi e'knomake't notI ke'ko, iacm umIt ni Te'pe'nke'nIt Cisus KnaystIn, caye'k iw wishke'ntumwun, cocu wIiI nInwun okiknumakwsin.


"Omdat gezonde mensen geen dokter nodig hebben, maar zieke wel!" antwoordde Jezus. 	 Pic cI Cisus kanotuk, otI okinan, Kime'nopmatsacIk conatwaasik; mtIno ki iakwnokacuk.


De koning was woedend. Hij stuurde zijn leger erop uit om de moordenaars te doden en hun stad plat te branden. 	 Pic cI o kcI okuma kanotake't, i ki kcInshkatsI, okinInashkawan cI ni otI shumaknIshimIn, e'kiwnusanIt ni kanshowe'ncIn, ipi okicaksumwawan, iw ototanInIn.


Hij verdiende er 2000 bij. Maar de man die 1000 geldstukken had gekregen, groef een gat en stopte het geld voor alle zekerheid in de grond. 	 IcI ke'wi o kaminIt nkotuk mtatswak kishie'wak icI e'kiwanke't ukik, e'kikItwat te'pe'nmukocIn oshoniaimInIn.


Want waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over. Dat een goed mens vol goedheid is, blijkt uit wat hij zegt. 	 Ne'pwakat nInI we'onItuk shIte'‘e'‘ pie'mkItnukI ke'ko, we'onItnuk, WincIke' me'cshowe'psIt nInI, winke' mIcIshIte' e'wun pie'mkItnI mIciukwanI ke'ko.


De vrouw viel voor Hem op haar knieën en smeekte: "Here, help mij!" 	 IcI e'kipiat okwe', ipi okiowucikwne'takot kItwak;Te'pe'nmin natmoshIn.


De commandant stapte op Paulus toe, greep hem en liet hem met twee kettingen boeien. Daarna vroeg hij de mensen wie die man was en wat hij had gedaan. 	 IcI o kcI Kapte'n pe'shoc kipie', ipi okiwtapnan kishuwe' e'witkopcIkasnIt nish piwapkwe'n, ipi kinatake', We'kwe'ntuk ni, ipi we'kwe'nshutuk katotmokwe'n.


Toen Filippus op die weg liep, zag hij een wagen voor zich uit rijden. In die wagen zat een voorname Ethiopiër. (A) Hij was minister van financiën in de regering van koningin Candace van Ethiopië. De man was in Jeruzalem geweest om God te aanbidden en 	 IwcI e'kipsukwit ipi e'kimacit icI pInI, Itiopi nInI nkot iwnuk, ke'cpite'ntakwsIt katpe'nmukot Ke'nte'se'n otokumakwe'mwan, Itiopi nIuwuk, win kakuwaptumwacIn caye'k otIpInoe'wsiwnInIn, ipi kishiakpIn Cinose'ne'muk e'kiwunumat.


"Hoe dan?" vroegen zij. "Het enige wat wij hebben, zijn vijf broden en twee vissen." 	 OtIcI, okikon, mtIno nte'iomIn nianIn pkwe'shkInIn, ipi nish kikosuk.


En als hij u om een vis vraagt, geeft u hem dan een slang? 	 KishpIn ke'ntotmakot kikosIn okuminanI mIne'ton?


legden hun handen op hen en zij ontvingen de Heilige Geest. 	 IwcI wiuwawak okitaknIcamawan iwcI winwa kashuotuskowat ni PanokwsIncIn CipamIn.


Op een middag, om een uur of drie, kreeg hij een visioen. Hij zag duidelijk een engel binnenkomen, die voor hem ging staan en zei: "Cornelius!" 	 Kshe'mIne'to, omIshIne'we'mIn owaptuan, kinap tum, we'we'ne', shaktso tpukIn, shi e'kishkiwuk, e'pie'naskakot, ipi otI otukon, Kuninius.


De eilandbewoners verwachtten dat hij zou opzwellen of plotseling dood zou neervallen. Maar toen er na lange tijd niets met hem gebeurd was, sloegen zij om als een blad aan een boom en zeiden dat hij een god was. 	 IwcI okiwapmawan, pic i e'wi mkwitmInIt, tanake' e'wipmukocnInIt, kie'nup e'winponIt, nIshcI kakish kInwe'sh wapmawat, ipi ke'ko e'pwa shuwe'psInIt, pkan okine'nmawan otI kikItwuk, Win sI o Kshe'mIne'to.


U zult mij het leven teruggeven. Door dicht bij mij te zijn, zult U mij vreugde geven.' (b) 	 KikInomowasha pmatse'ian kin kumoshkIne'sto’w papine'nmowun shi ktIshnakwsiwunuk.


'Beste vriend. Hoe is het mogelijk dat u hier zonder feestkleding zit?' Maar de man had geen antwoord. 	 OtI cI okinan, Nikan tacI kapie'shupitike'n, e'pwa piskumIn i wikwtatikwowun? CocI okIshkitosin e'wi kikitot.


Zij waren woedend dat de apostelen het volk vertelden dat Jezus niet meer dood was en daarmee leerden dat er opstanding uit de dood bestaat. 	 Kikisate'ntumwuk e'ki knomowanIt ni nIshInape'n, ipi e'kie'kwe'nIt, i e'wionIshkanIt, ni ne'poncIn shi CisusIn.


"Nee", antwoordde Jezus, "70 keer zeven keer!" 	 Cisus cI otI okinan, otIsI cokite'nse'non nash nouktsuk, otIsI nush nouktsomtInI tsuk nouk.


Dat werd anders toen een paar Joden uit Asia mij zagen. Die hadden blijkbaar iets tegen mij. Zij zouden hier moeten zijn om hun aanklacht bij u in te dienen. 	 Winwake' shotI takiik, e'nasmupiIn, ipi awikItwat, kishpIn ke'kone'n mawapIt.


Broeders, ik weet dat u indertijd niet besefte wat u deed en uw leiders ook niet. 	 Ipi nkom nikane'ituk, Nin kuke'ntan, ke'ko e'pwakuke'ntume'k iw, kaocItotme'k katotmowat ke'ki ktokmamwak.


Zo zal mijn hemelse Vader ook met u doen als u uw broeders niet van harte vergeeft wat zij u hebben aangedaan." 	 Iwsuke' win nasap shpumuk Nos, ke'totakwie'k, kishpIn kte'iwak pwapone'ntumwe'k cak kikane'iwa me'ctotakwie'k.


Maar de stemming in de stad sloeg om, toen er Joden uit Antiochië en Iconium kwamen, die veel kwaad over de apostelen vertelden. De mensen werden vijandig en gooiden stenen naar Paulus, die zo zwaar getroffen werd dat zij dachten dat hij dood was. Daarom sleepten ze hem de stad uit. 	 Kipie'kcI shi anIt Cwiuk, kiw cupie'k E'ntiakuk ipi Ikoniumuk, okiwishte'pmawan ni nIshInape'n, ipi kasInwawat ni PanIn, okisakcowe'pnawan shiw kcI otanuk, kinpoak e'ne'nmawat.


Wie jullie ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt God Die Mij gestuurd heeft. 	 Win patke'nkoie'k mpitke'nuk; winke' patike'nut opitike'nan nwakashIt.


Ieder die zijn zonden beleed, werd door hem gedoopt in de rivier de Jordaan. 	 IcI e'ki kcitapie'nat shi Cantanuk, e'kiwitumake'wat omIcshuwe'psiwnawan.


Stefanus antwoordde: "Mannen, jong en oud, luister! Abraham woonde eerst in Mesopotamië en daarna in Haran. Toen hij nog in Mesopotamië was, kwam God bij hem en zei: 	 OtIcI kikito NInituk ipi nikane'ituk ipi nostuk psItwushuk Kshe'mIne'to ome'nwankoswunuk; okiwaptaan wi‘ow Kosnan E'pe'ne'e'mIn e'ie'iIt shi Misopote'mi e'pwamshe'tat shi Ke'ne'nuk.


De dingen waarvan zij mij beschuldigen, kunnen zij niet bewijzen. 	 Coke' wIiI otamkawasiwawan e'wite'pwe'ta kwuat, i e'wi kItnIt, i kashuwe'pse'ian.


Wij zijn dus uit God voortgekomen en moeten niet denken dat wij Hem kunnen uitbeelden in goud, zilver of steen. God is niet te vangen in een kunstwerk of de verbeelding van een mens. 	 OsomcI kinan e'wi nicansumkoikon Kshe'mIne'to, cosuktashite'asimIn, Kshe'mIne'to shInakwsI, ke'cwa osaw’ shonia, tanake' shonia, tanake', SIn, kamiuk, u’koshuk, nInI, e'shkuke'ntuk.


Na afloop van de vergadering stuurden zij Hem geboeid naar Pilatus, de Romeinse gouverneur. 	 IcI katkopnawat okimacinawan, okipkItnumwawan, ni Pantus Payne'tun okuma.


Paulus rende de trappen af, liet zich op de jongen vallen en sloeg zijn armen om hem heen. "Huil niet", zei hij. "De jongen leeft nog." 	 IcI Pan e'kinisasit, ipi wiwunuk kipukshIn, icI e'ki iakce'nat, otI cI kikIto; ke'ka mkoshkate'ntuke'k, opmatsiwun shi me'kwate'nI.


Ik heb meteen een paar mannen naar u toe gestuurd. Fijn dat u gekomen bent. Wij zijn hier in de tegenwoordigheid van God en wachten met spanning op wat u namens Hem zult zeggen." 	 Kie'nup, nkinokashwe' e'wi ntomkon, kimnototum cI e'pian, nkom shotI caye'k nte'imIn, e'nasmupIt Kshe'mIne'to, e'wipsItumak, cake'ko kashu wamitmakwiIn Kshe'mIne'to.


"Hoe is dit mogelijk?" zeiden zij daar. "Hij is toch de zoon van onze timmerman! En we kennen allemaal Zijn moeder Maria en Zijn broers Jakobus, Jozef, Simon en Judas. Zijn zusters wonen hier ook. 	 ConIwi otI oshuke'wunInI okwIsun? conIwi okie'iIn shInkasin Me'ni? ipi wikane'iIn Ce'ms, ipi Cosus ipi Sayman, ipi Cote's?


Waarom maakt u zich druk over een splinter in het oog van uw broeder, terwijl u niet eens merkt dat in uw eigen oog een balk zit? 	 We'kwnicI we'cwaptumwut pe'sIne'kot kikane' shkishkok; cocu kin kowaptusin iw mtuk ke'pakshkakwie'n tpInowe' kshkishkok.


Enkele andere mensen die het zagen, vonden dit verschrikkelijk. Ze gingen het de koning vertellen. 	 Pic cI ni wic pmitakaiIn kawaptumwat e'totwumIt cicIkisate'ntumwuk, icI e'kinaskawawat, ipi okiwit mowawan, ni te'pe'nmukwacIn caye'k katotwumIt,


Maar na veertig jaar zette God hem af en gaf hun een nieuwe koning, David, een man naar Zijn hart. 'Ik heb David, de zoon van Isaï, gevonden', zei Hij, 'een man naar mijn hart, die altijd zal doen wat Ik hem vraag'. 	 IcI ni kaotapnat minI nkot okipsukwitnumwan, Te'pItIn e'wi otokumamwat, win Kshe'mIne'to kaiacimat otI kikIto, Nkimkowa Te'pIt we'kwIsmukot Ce'siIn, nInI tpInwe' nin nte'’ we'te'it win, ke'kshkItot, kaye'k, ntIne'ntumwun.


Als u alleen maar houdt van mensen die ook van u houden, krijgt u geen beloning. Dat doen zelfs bedriegers. 	 KishpIn Tpane'k, kiw te'pankoie'k we'kwnicI me'se'ntume'k? ConukwnukI maocIcke' onInwuk shIcke'sik?


Of: 'Ik zweer bij de aarde', want de aarde is Gods voetenbank. Of: 'Ik zweer bij Jeruzalem', want dat is de stad van de grote koning. 	 Ke'kowike' shotI kik, iw ie'i otupsIte'pwun; ke'kowike', Cinwse'ne'muk, iw ie'i kcIotan o KcIokuma.


Daarom besloten de christenen van Antiochië hun geloofsgenoten in Judea te helpen. 	 Pic cI ki te'pwe'ie'ntukuk, e'tshowat washukshkItIt kine'ntumwuk, e'wi nishokomowawat ni wikane'iwan, katanIt Cwtie'uk.