Paa mə taa wei ɩ́ paasəna teu kɛ mpi Ɩsɔ yeki na pə lapʋ saakɩ-ɩ tɔ. Ye Ɩsɔ ɩ́ yelaa na pʋlʋ lapʋ saa nɔɣɔlʋ tike, pʋntʋ ɩ́ paasəna teu na lɛlaa waa pə taa. 	 Ieder heeft gaven gekregen. Gebruik die om elkaar te dienen, want zo geeft u de rijkdom van Gods genade aan elkaar door.


Apalaa mɛ, ɩ́ yele má tʋləsɩ-mɛɣɛ tá lɔŋcɛ Tafiiti tɔm təcɛɩcɛɩ sɩ, ɩ səpa na pá pimi-ɩ, na ɩ pəlaaʋ wɛ tá hɛkʋ kɛ haləna saŋa. 	 Vrienden, ik hoef u niet te vertellen dat David gestorven en begraven is. Zijn graf is nog altijd te zien.


Ɩlɛna lɛlʋ náá tɔ sɩ: Tacaa maa təŋɩ-ŋ, ɩlɛ yele na má polo má la ma nyə́ma kɛ pə lapa wulee na pə́cɔ́. 	 Weer iemand anders zei: "Here, ik zal U volgen. Maar mag ik eerst naar huis gaan om afscheid te nemen van mijn familie?"


Ɩsɔ kɛ́ tə sələməɣɩ sɩ ɩ́ yele na ɩ́ taa la kawalaɣa nakəlɩ. Tɩɩ caa sɩ tə́ hʋ́lɩ́ tənɛ tə taa kɛ́ mpi tə pəsəɣɩ tɔ, paa pɩɩ lɩɩ sɩ pəsʋɣʋ kɛ tɩɩ pəsəɣɩ, kʋpantʋ kɛ tə caa mɩɩ lakɩ. 	 Wij bidden God dat u niets kwaads zult doen; niet om ons de schande te besparen, maar omdat ik graag wil dat u een goed leven leidt, ook al worden wijzelf minderwaardig geacht.


Pa təna mpa pa kɛ́ yomaa tɔ pá tʋna pa caanaa na pá seeki-wɛɣɛ pə təna pə taa, na pə taa kɔɔ na yəlaa tʋʋ Ɩsɔ na ta kʋsɛɣɛsətʋ. 	 Gelovige slaven moeten hard werken voor hun eigenaars en respect voor hen hebben; anders zouden de naam van God en de leer schade kunnen lijden.


Ama ɩ cɛkəna pa hʋwɛɛ, ɩlɛna ɩ́ tɔ ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ ɩnɩ sɩ: Kʋlɩ na ń səŋ hɛkʋ taa cənɛ. Ɩlɛna ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ ɩnɩ ɩ kʋlɩ na ɩ́ polo ɩ́ səŋ təna. 	 Maar Hij wist wat zij dachten. "Sta op", zei Hij tegen de man met de verschrompelde hand. "Kom hier bij Mij staan. Dan kan iedereen u zien." De man deed het.


Ama tá mpa pə nyaala tá tɔɔ na tə́ pəsɩ ilim taa nyə́ma tɔ tɩɩ lakɩ pə təna na laakalɩ kɛ́. Tə́ yele na tá Ɩsɔ taa tɛmnaʋ na tá təma sɔɔlʋɣʋ pəsɩ-tʋ ɩsɩɩ nyəɣəlʋɣʋ toko. Tə́ caɣana naani sɩ pɩɩ ya-tʋ, na pəlɛ pɩɩ wɛɛ ɩsɩɩ tə paŋʋɣʋ yoou kahuka tɔ. 	 Maar laten wij die bij de dag horen, nuchter blijven. Wij moeten onszelf beschermen met het pantser van geloof en liefde en met de helm van de hoop van het heil.


Ɩsɔ ɩ́ ha-ŋ alaafəya, nyá taapalaa sɛɛkɩ-ŋ. Sɛɛ paa ta taapalʋ wei. 	 Ik wens u het allerbeste. U moet de groeten hebben van de vrienden hier. Breng alle vrienden daar persoonlijk mijn groeten over.


Tá təna mpa tá tə kɛ́ yʋlʋkpasaa kɛ Ɩsɔ nyəntʋ taa tɔ, tə́ hʋʋ hʋwɛɛ kʋlʋmɛɛ anɛ. Na ye mə taa lɛlaa ɩɩ hʋʋ ḿpʋ́ɣʋ́ hʋwɛɛ anɛ a tɔɔ, ɩlɛ Ɩsɔ ká kilisi-mɛɣɛ-tɩ. 	 Ik hoop dat alle gelouterde christenen onder u het daarover eens zijn. Mocht er, wat een minder belangrijk punt betreft, onenigheid zijn, dan zal God ook dat wel aan u duidelijk maken.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa hɔma tə tɔɔ kɛ́ sɔsɔm na pá ya təma, na Paanapasɩ kpaɣa Maləkɩ na pá sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ na pá tɛɛ Sipili. 	 Het geschil liep zo hoog op dat Paulus en Barnabas uit elkaar gingen. Barnabas ging naar Cyprus en nam Johannes Markus mee.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kpaɣa Ɩsɔ Tɔm takəlaɣa taa tɔm na ɩ́ sɛɣɛsɩ-wɛɣɛ timpi pa yɔɣɔta ɩ tɔm tɔ. Moisi takəlasɩ kɛ ɩ́ caalənaa na ɩ́ kpɛntɩ na ɩ́ tʋɣʋtəna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa təna nyəŋsɩ taa. 	 Hij herinnerde hen aan allerlei gedeelten uit de boeken van Mozes en de profeten. Hij legde hun uit wat ze betekenden en wat ze over de Christus zeiden.


Pʋwɛ, ɩ tɛma hikuɣu kɛ pə təna mpi ɩ́ nyɩɩləɣɩ tɔ, ɩ́ tɛma piluɣu. Ɩ́ tɛma awulaa kɛ pəsʋɣʋ kɛ́, na taa wɛ tá kʋnyɔntʋtʋ taa. Ye pɩɩ kɛ́ ɩsɩɩ ɩ́ kɛ́ awulaa təsiɣisiɣi kɔlɔ pɩɩ lapa-m leleŋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, saa ɩnɩ tá na-mɛ tɩɩ kpɛnta kawulaɣa tɔɣɔʋ. 	 U schijnt te denken dat u geestelijk al verzadigd bent. Als rijke koningen zit u op uw troon. Ja, was u maar koningen! Dan zouden wij samen met u regeren.


Akantəlɛ sɔsɔɔlɛ ká wii, ɩlɛna má tili ma ɩsɔtaa tillaa kɛ antulinya hɔɣɔləŋ təna taa. Pə kpaɣaʋ ilim təlɩɩlɛ na pə tətʋlɛ tɔ, na pə́ polo pə ntɔɣɔŋ na pə mpətəŋ tɔɔ, sɩ pá cɔɔ pá koti mpa ma ləsaa tɔɣɔ antulinya təna taa. 	 Ik zal mijn engelen er met luid trompetgeschal op uitsturen. Ze zullen de mensen die bij Mij horen, verzamelen van de verste uithoeken van de hemel en de aarde.


Pə taɣa ɩsɩɩ pa lʋla-wɛɣɛ kʋlʋlʋ kɛ Ɩsɔ piya, yaa pə kɛ́ yʋlʋ sɔɔlʋɣʋ tɔm, yaa yʋlʋ nɔkʋɣʋ tɔm. Ama Ɩsɔ lapəna ɩ maɣamaɣa sɩ pá pəsɩ ɩ piya. 	 Door geloof in Zijn naam worden zij opnieuw geboren, natuurlijk niet als mens, maar geestelijk uit God.


Pə taɣa ɩsɩɩ maa nɔkɩ na ma ŋmaa-mɛɣɛ takəlaɣa na má heeli-mɛɣɛ Ɩsɔ yəlaa mpa pa wɛ Yuta tɔ pa sənaʋ tɔm ntəɣɩ kʋheelu. 	 Eigenlijk is het helemaal niet nodig dat ik u vraag uw medegelovigen te helpen, want ik weet hoe graag u dat doet.


Mpʋ tɔtɔɣɔ pə wɛɛ, ɩsənaɣa yʋlʋ ká pəsɩ na ɩ́ cɛkəna tɔm nti lɛlʋ yɔɣɔtəɣɩ tɔ, ye tɔm nti nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔɣɔ ɩ yɔɣɔtəɣəna ɩ tɔm ntɩ? Ye mpʋ yɔɣɔtʋlʋ lɔɔ ɩ tɔm kɛ yem kɛ́. 	 Wel, als u een taal spreekt die niemand verstaat, gaan uw woorden verloren in de lucht.


Apəlaham tasa-ɩ heeluɣu sɩ: Ye pa kpɛɛsa Moisi na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pa tɔm, paa atɛtʋnaa taa nɔɣɔlʋ ka pona, pa kaa tʋna. 	 'Dat is niet waar', zei Abraham. 'Als zij niet naar Mozes en de profeten luisteren, zullen zij ook niet luisteren naar iemand die terugkomt uit de dood."


Tənaɣa Yesu tɔma sɩ: Tɔm tampana tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-mɛ. Mpi leelu kʋnyɔntʋ ɩnɛ ɩ tʋwa tɔ, pə kəla panɛ pa təna pa kʋtʋtʋm. 	 "Kijk", zei Hij, "die arme weduwe heeft meer gegeven dan al de anderen bij elkaar.


Yʋlʋ ɩsɩɩ mpʋ pə taka ɩ́ taa tɛɛlɩ sɩ Tacaa ká ha-ɩ pʋlʋ cəcəka. 	 Zo iemand moet niet denken dat de Here hem iets zal geven,


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa napəlɩ pa polaa sɩ pa kuuki ɩ nɔɣɔ. Ɩlɛna pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Ta mpaaʋ taa yʋlʋ pəsəɣɩ na ɩ́ tɔɣɔnɩ ɩ alʋ na? 	 Er kwamen enkele Farizeeërs naar Hem toe. Om Hem uit Zijn tent te lokken, vroegen zij: "Mag een man van zijn vrouw scheiden?"


Na pə ta tɩɩ kɛʋ pə tənaɣalɛ, tə tɔŋna Ɩsɔ ɩlɛɣɛ yɔɔlənaʋ kɛ Tacaa Yesu Kilisiti wei ɩ lapa na kaɣana tá na Ɩsɔ tə́ ciiki tɔ ɩ tɔɔ. 	 Maar daar houdt het niet mee op! Wij prijzen ons gelukkig over deze nieuwe relatie met God. En dan vooral door onze Here Jezus Christus, want Hij heeft ervoor gezorgd dat het nu weer goed is tussen God en ons.


Pa wɛ mpaaʋ taa na pá puki Yosalɛm, ɩlɛna Yesu tɛɛ ɩ ɩfalaa kɛ nɔɣɔ, na pɛlɛ pá tɔŋna piti. Na mpa pɛlɛ pa təŋaɣa-wɛ tɔ pɛlɛ pa caɣana sɔɣɔntʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu taɣana yaaʋ kɛ pa naanʋwa na naalɛɣɛ ɩ kiŋ, na ɩ́ heeli-wɛɣɛ mpi pɩɩ maɣana-ɩ nɔɔnɔɔ tɔ. 	 Zij waren op weg naar Jeruzalem en Jezus liep voorop. De mensen die met Hem meeliepen, waren verbijsterd en bang. Jezus nam Zijn twaalf discipelen nog even apart. Hij vertelde hun wat Hem in Jeruzalem te wachten stond.


Na ɩ́ tɔkɩ-wɛ ɩsɩɩ pɩɩsɩ nɩɩlɛ kɛ wʋlaɣa tɛtʋ taa. 	 Hij verdroeg hun grillen tijdens de veertig jaar dat zij in de woestijn rondzwierven.


Yesu tɛma ɩlɛna ɩ́ kpili-kɛ na ɩ́ cɛla paasənlʋ na ɩ́ caɣa. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma təkotile taa nyə́ma təna pama ɩsɛ kɛ ɩ tɔɔ. 	 Hij deed het boek dicht, gaf het aan de dienaar en ging zitten. Alle ogen waren op Hem gericht.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa tɔma-ɩ sɩ: Aŋha, pənɛntɛ n yela atuwa tɔm, na ń tʋləsɩ-tʋɣʋ kpakpaa təfoo. 	 Zijn discipelen zeiden: "Dat is tenminste niet zo onbegrijpelijk. Nu spreekt U duidelijke taal.


Pə waalɩ ma nyənaɣa tɔtɔ, ɩlɛna má ná yəlaa kupiŋ, nɔɣɔlʋ kaa pəsɩ na ɩ́ kala pa təna mpa paa wɛ pə taa tɔ. Kateŋasɩ təna taa na kpeka təna taa na piitim təna taa na nsəma təna taa yəlaa ka wɛnna. Na pá səŋa kumte na Ɩwəyaɣa pa ɩsɛntaa, na pá suu capanaa kʋhʋlʋmaa na pá tɔka pacʋntʋ kɛ pa niŋ taa. 	 Daarna zag ik een ontelbare menigte mensen. Zij kwamen uit alle rassen, volken, stammen en taalgroepen. Zij stonden voor de troon en voor het Lam, met witte kleren aan en palmtakken in de hand.


Pa nyəmá ma tɔm tɔ pə tɔɔwa. Ta Ɩsɔ sɛɛʋ taa kpekəle nte tə nyəntʋ kəla katɛ, na pá yaa-tɛ sɩ Falisanaa kpekəle tɔ, tə taa kɛ́ ma wɛɛ. Saŋa taa, ye pa nɔkaa pa pəsəɣɩ pá ləsɩ ma seliya sɩ maa cɛsəɣɩ. 	 Het is hun bekend dat ik van mijn jeugd af heb geleefd volgens de regels van de Farizeese partij, de strengste richting van onze godsdienst. Als zij dat nu maar wilden toegeven.


Tá təna mpa tá saalaɣa kɛɛla tá ɩsɛntɔɔ tɔ, Tacaa teu naakɩ tá tɔɔ kɛ́ tənyənənyənɩ. Na pə laɣasa-tʋɣʋ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ tə́ nəɣəsəna Tacaa. Tə lɩɩ teu taa kɛ́ na tə́ sʋʋ teu kʋkələm lɛmpɩ taa tɔtɔ. Tacaa Feesuɣu lapəna təmlɛ tənɛ tə taka. 	 Wij, gelovigen, hebben geen sluier over ons gezicht. Wij zijn net spiegels, die het schitterende licht van de Here weerspiegelen. Terwijl Zijn Geest in ons werkt, gaan wij steeds meer op Hem lijken.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa mpa pa nɩɩ tɔm nti ɩ yɔɣɔtaa tɔɣɔ ɩsɔ sɛɛʋ. Pə taɣa pʋlʋ, pa kpɛɣɛtəna Yosalɛm tɔ, yəlaa hʋʋkaɣa sɩ ntanyɩ Ɩsɔ ká sʋʋ Kawulaɣa tɔɣɔʋ kɛ tənɛ ɩnəɣɩ kpakpaa na pá ná. 	 Omdat Jezus niet ver meer van Jeruzalem was, dachten velen dat de bevrijding van Israël nu wel vlug zou komen. Daarom vertelde Jezus een gelijkenis.


Ama Yuta nyə́ma sɔsa alaa toŋtʋnaa mpa pa təŋaɣa Yuta nyə́ma mpaaʋ tɔ, na pá kpɛŋna ɩcatɛ nyʋɣʋ nyə́ma napəlɩ tɔtɔ. Tənaɣa pa sʋʋ Pɔɔlɩ na Paanapasɩ kɛ kʋnyɔŋ tʋɣʋ, na pá ləsɩ-wɛɣɛ tɛtʋ. 	 Dat was erg tegen de zin van de Joodse leiders. Zij hitsten voorname, gelovige vrouwen en het stadsbestuur op en slaagden erin een vervolging tegen Paulus en Barnabas te ontketenen, zodat die uit dat gebied werden verjaagd.


Tillaa lakaɣa piti təma na Ɩsɔ kɔkɔlɔ nyəmnaa, na pə́ kpaa paa wei kɛ́ sɔɣɔntʋ. 	 Iedereen was vol ontzag voor de wonderen en tekenen die de apostelen deden.


Ama alʋ ɩnɩ ɩ kʋlaa na ɩ́ kɔɔ ɩ́ sopi Yesu tɛɛ na ɩ́ tɔ sɩ: Haɩ, Tacaa, waasɩ-m. 	 De vrouw viel voor Hem op haar knieën en smeekte: "Here, help mij!"


Nsəmlɛ wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ kɔkɔ. Tə taa kɛ́ ɩsaɣatʋ maɣalaa, na tə wɛ tá tɔnʋɣʋ taa na tə́ wakələɣɩ tá tɔnʋɣʋ təna təpaɩ. Tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ kɔkɔ kɛ tə heeki na tə́ sɔkɩ mpʋ haləna ta səm. 	 Zo is ook de tong een vuur. Zij zit vol venijn en vergiftigt elk deel van het lichaam. En de tong zelf wordt in vlam gezet door de hel. Zij zet het hele leven in brand, met als gevolg verwoesting en ellende.


ɩlɛna kunti fiti na ɩ́ yele na ɩ́ tɛɛ tapakpɛtɛ təyələyəlɩ. 	 De mannen grepen hem, maar hij rukte zich los, liet het kleed achter en vluchtte naakt weg.


Ɩ́ paasəna kaləkʋ ŋku Ɩsɔ yelina-mɛ tɔɣɔ teu, ɩsɩɩ tiikilaa lakʋɣʋ tɔ. Ɩ́ feŋ kʋ tɔɔ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ ɩsɩɩ Ɩsɔ caakɩ tɔ, pə́ taa wɛɛ təlasɩ tɔm. Ɩ́ lakɩ mə təma tətetete, pə́ taa wɛɛ pɔɣɔlaɣa nyənʋɣʋ tɔɔ. Ama ɩ́ ha mə tɩ təkpataa kɛ́ pə lapʋ taa. 	 Wat ik u dringend wil vragen, is dit: Wees goede herders voor de kudde van God. Doe dat niet omdat het nu eenmaal moet, maar omdat u graag wilt doen wat God van u vraagt. Doe het ook niet om er beter van te worden, maar omdat u daartoe bereid bent.


Timpi pə lɩɩwa sɩ tɔmnaa kpaɩ nyəntʋ, na həla, na mə maɣamaɣa mə mpaaʋ pə tɔm tɔɔ kɛ́ ɩ́ hɔŋ tɔ, ɩ́ polo ɩ́ paasəna-təɣɩ mə maɣamaɣa. Maa caakɩ tɔmnaa ɩsɩɩ ntɩ wɛ tə lapʋ. 	 Maar nu het een kwestie is van woorden en namen en uw eigen Joodse wet, zoekt u het zelf maar uit. Ik ben niet van plan mij daarmee te bemoeien."


Ɩlɛna ɩfepu ɩnɩ ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Sɔɣɔntʋ ɩ́ taa la-mɛ. Nasalɛtɩ Yesu wei pa kama səm tesika tɔɔ tɔɣɔ ɩ́ pɛɛkəɣɩ. Ɩ fema, ɩ fɛɩ cənɛ. Ɩ́ nyənɩ, ɩɩ naa timpi paa hɩɩsa-ɩ tɔ. 	 "Jullie hoeven niet zo te schrikken", zei hij tegen hen. "Jullie zoeken Jezus van Nazareth, Die gekruisigd is. Hij is hier niet meer, want Hij leeft weer! Kijk, daar heeft Hij gelegen.


Na ye tampana Kilisiti taa fe ntɔ, tá waasʋ táá fɛɩna nyʋɣʋ tətʋlɛ, na ɩ́ taa nyɩ nti ɩ́ ká lana naani tɔ. 	 En als Hij niet uit de dood teruggekomen is, kunnen wij wel ophouden Hem bekend te maken; dan is het zinloos in Hem te geloven.


Yesu tɛma samaa kɛ yasʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ kpa pʋɣʋ nakʋlɩ kʋ tɔɔ kɛ́ ɩ tike sɩ ɩ sələməɣɩ, haləna ahoo caŋ na a yu-ɩ tənaɣa ɩ tike. 	 Toen iedereen weg was, ging Hij alleen de berg op om te bidden. Het werd donker en de discipelen waren al ver op het meer. Zij kwamen niet erg vooruit door de harde tegenwind en de hoge golven.


Lɛlaa sɩ pə taɣa ɩlɔɣɔhilu kʋyɔɣɔtʋtʋ ntɛ́ tənɛ ɩnɩ. Ɩlɔɣɔʋ ká pəsɩ na ɩ́ kuli yʋlʋmaa ɩsɛ na? 	 Anderen waren het daar niet mee eens en zeiden: "Dit zijn geen woorden van iemand die in de macht van een boze geest is. Een boze geest kan niemand van blindheid genezen!"


Pə təna mpi ɩ́ naa ɩsəntɔ tɔ, kʋyɛɛŋ ká kɔɔ wei ɩ taa pə kaa kaasɩ pəlɛ lɛntɛ na tə təna lɛntɛ tɔɔ tɔ, paa tusi pə təna. 	 Maar Jezus zei: "Er komt een tijd dat al deze dingen die jullie zo mooi vinden, vernietigd worden. Geen steen zal op de andere blijven. Er zal niets van overblijven dan één grote puinhoop."


Aaɩ, Ɩsɔ tá lɔ ɩ yəlaa mpa ɩ ləsa hatuu lɔŋ sɩ ɩ nyə́ma tɔ se. Mə maɣamaɣa ɩ́ nyəmá Ɩsɔ Tɔm taa timpi Ɩlii sʋʋ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma kɛ Ɩsɔ tɔ sɩ: 	 Nee, God heeft het volk van Zijn keuze niet afgeschreven. U herinnert zich wel hoe de profeet Elia zich bij God over Israël beklaagde.


Halɩ ma taka ma tɔɔ kɛlɛ wei ɩ ka lʋlɩ ma Caa tɔ ɩ kɔma cɔɔʋ na? 	 Wat een eer dat de moeder van mijn Here bij mij op bezoek komt.


Ama pənɛntɛ tə tɔŋna mɔla kɛ́ na tə́ taŋaa tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ pə́ tʋ-tʋɣʋ tá ɩsɔtaa wɛɛtʋ. 	 Wij ervaren nu nog wel allerlei moeilijkheden, maar kijken met verlangen uit naar de dag dat wij een hemels lichaam krijgen en dat zullen aantrekken als nieuwe kleren.


Tənaɣa Falisanaa tɔma Yesu sɩ: Nyənɩ nyá ɩfalaa lakʋɣʋ mpi pə fɛɩ lapʋ kɛ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule tɔ yee. 	 Een paar Farizeeërs zeiden tegen Jezus: "Waarom zegt U daar niets van? U weet toch dat het vandaag sabbat is? Het is een rustdag. Wat zij doen, is verboden."


Yesu Tillaa kɔma pá məlɩ Yesu kiŋ, ɩlɛna pá kɛɛsɩ-ɩ pə təna mpi pa lapa tɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kpaɣa-wɛ na ɩ́ pona-wɛɣɛ kpeeŋa kɛ ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Pɛtɛsaita tɔ tə kiŋ. 	 Na verloop van tijd kwamen de twaalf apostelen bij Jezus terug. Zij vertelden wat ze allemaal hadden gedaan. Omdat Jezus met hen alleen wilde zijn, trokken ze zich terug en gingen op weg naar de stad Bethsaïda.


Mpa paa tɛləsəɣɩ pɛlʋɣʋ tɔm kɛ lɔlɔ kɛ pa weesuɣu taa tɔ ma kooliɣi kɛ́ sɩ Ɩsɔ ɩ́ ha pa tənaɣa alaafəya na ɩ́ la-wɛɣɛ kʋpantʋ na ɩ́ kpɛnna ɩ yəlaa samaa təna təpaɩ na ɩ́ la mpʋ. 	 Gods vrede en goedheid zijn voor allen die volgens deze regel leven; zij zijn Gods eigen volk.


Pə kɔma na Falisanaa nɩɩ nti samaa miitiɣi Yesu tɔɔ tɔ, ɩlɛna pá na kɔtəlaa sɔsaa pá tili filisinaa sɩ pá polo pá kpa-ɩ. 	 De Farizeeërs hoorden wat er onder de mensen over Hem gefluisterd werd. Daarom stuurden zij, in overleg met de leidende priesters, enkele tempeldienaars om Hem gevangen te nemen.


Tampana mɛɛ sɩ ta tɛ Ɩsɔ na sɩ taa tɔɣɔ pa sɛta-sɩ, na nyá tɛma Ɩsɔ na nyá taa tɔɣɔ n wɛ sɩ lona taa. Mpʋ tɔ la laakalɩ na nyá tɩ hɔm. Ama caɣana nyamnaʋ. 	 Ja, dat is wel zo. Maar vergeet niet dat zij werden weggebroken, omdat zij weigerden te geloven. En u staat daar zolang u op Hem vertrouwt. Verbeeld u maar niets! Wees heel voorzichtig.


Kʋlʋmtʋ kɛ́ sɩ ɩ́ tɔkɩ yaasi wei ɩ kɛɛsəna Kilisiti Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔ. Ɩlɛ paa maa kɔɔ mə naʋ yaa ma ta tɩɩ kɔm, má nɩɩ sɩ ɩ́ nyɔɔ toŋ te, na ɩ́ kpɛnta hʋwɛɛ, na ɩ́ yoo taa tɛm mpi Laapaalɩ Kʋpaŋ tʋɣʋ-mɛ tɔ pə yoou na lotu kʋlʋmtʋ kɛ mə təna. 	 Maar let erop dat u zich altijd zo gedraagt als christenen past. Laat ik, of ik u nu terugzie of niet, altijd goede berichten over u mogen horen; dat u één van hart en ziel bent en dat u zich volledig inzet voor het geloof en het goede nieuws.


Na Kayifi ɩnɩ ɩ ka sɛɣɛsəna Yuta nyə́ma sɩ: Pə kəla teu sɩ yʋlʋ kʋlʋm ɩ́ sɩ yəlaa təna səm. 	 Kajafas had indertijd tegen de Hoge Raad gezegd dat het beter voor hen was als één man voor het hele volk stierf. Annas stuurde Jezus, Die nog steeds geboeid was, door naar de hogepriester Kajafas. (a)


Pə taɣa wei Feesuɣu tɩ tɔ ɩnɩ ɩ caaləna lɩɩʋ. Ama tɔnʋɣʋ kʋnɛɣɛ, pə waalɩ kɛ́ wei Feesuɣu tɩ tɔ ɩ lɩɩwa. 	 Het natuurlijke lichaam komt eerst en daarna pas het geestelijke.


Yaasinaa kʋpama mpa pə mʋna ɩ́ tɔkɩ tɔɣɔlɛ. Ye ɩ́ wɛna-wɛ na pá tɔɔ sɔsɔm, paa la-mɛɣɛ kpelikpeka nyə́ma kɛ Tacaa Yesu Kilisiti nyəm tɔm taa, na ɩ́ kaa wɛɛ kaawaasasɩ. 	 Als dat bij u het geval is, betekent het dat u niet zelfvoldaan of onvruchtbaar bent geworden, maar dat u de Here Jezus Christus steeds beter leert kennen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kɔtəlaa sɔsaa na nyʋɣʋ nyə́ma pa kotaa na pá lá nɔɣɔ kʋlʋmaɣa na pá ha yoolaa kɛ liɣitee tuutuuma, 	 De Hoge Raad werd onmiddellijk bijeengeroepen. Ze besloten de bewakers om te kopen en te laten zeggen dat ze in slaap waren gevallen.


Mpi tɔ, alʋ ɩnɩ ɩ ka tʋ ɩ taa kɛ́ sɩ: Ye ma pəsaa na má tokina paa Yesu capa maɣamaɣa pɩɩ waa-m. 	 Zij dacht: "Ik hoef alleen maar Zijn mantel aan te raken, dan ben ik genezen."


Ɩlɛna pá kpe na pá taɣanɩ nimnaa na tulaalʋnaa mpa paa saɣalɩ sətʋ tɔ. Ama pa hɛɛsa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule ɩsɩɩ kʋsəsɩɩtʋ taa wɛʋ tɔ. 	 Daarna gingen ze naar huis en maakten speciale kruiden en olie klaar om Hem te balsemen. Op de sabbat (A) namen ze rust. Dat is volgens de Joodse wet verplicht.


Pə tɔɔ kɛ́ ma poluɣu mə tɛ tɔ ɩcantʋ taa kɛ́, na ma selaɣana sɔɣɔntʋ kɛ́. 	 Toen ik kwam, was ik niet sterk. Integendeel, ik was bang en beefde.


Tacaa sɔɔla ɩ Pəyaɣa na ɩ́ tʋ pə tənaɣa ka niŋ taa. 	 De Vader houdt van Zijn Zoon en heeft Hem alles gegeven.


Mɛ mə tɔka mə təɣɩ teu na ɩ́ ta kisi-m ma wahalanaa taa. 	 Jullie zijn Mij in deze vreselijk moeilijke dagen altijd trouw gebleven.


Ama ye wei ɩ nyaɣa apalʋtʋ na ɩ́ tala tənaɣa, pʋntʋ nyʋɣʋ kɛ pɩɩ ya. 	 Het kwaad zal hand over hand toenemen, zodat de liefde van de meeste mensen zal verkoelen. Maar wie dwars door alles heen aan Mij vasthoudt, zal gered worden.


Ma taapalaa ma pɔɔsəɣɩ-mɛ sɩ ye ma kɔma mə tɛ na má yɔɣɔtəɣəna-mɛɣɛ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ nti tə taa kɛlɛ ma waasa-mɛ ɩlɛ? Ma ta waasɩ-mɛɣɛ natəlɩ tə taa kɛ́ paa pəcɔ pəcɔ. Ama ye ma kɔma na má heela-mɛɣɛ tɔm kʋŋmɛsətʋ natəlɩ, yaa nyəm tɔm natəlɩ, yaa Ɩsɔ kʋheelitu natəlɩ, yaa sɛɣɛsʋɣʋ, ɩlɛ teu ntɛ́. 	 Wat voor nut heeft het, broeders, als ik bij u kom en in vreemde talen spreek? Maar het is heel anders als ik u in verstaanbare taal vertel wat God mij duidelijk maakte; als ik u bekendmaak wat u nog niet weet of wat ik van God moet doorgeven. Of als ik u iets leer.


Nti tə wɛɛ sɩ n ká tɔɔsɩ-wɛ tɔɣɔlɛ yoo, ɩlɛ pa kaa na ɩsaɣatʋ natələɣɩ pa kiŋ. 	 Dit moet je de christenen voorschrijven, Timotheüs, zodat zij zullen weten wat goed is en het ook zullen doen.


Pa tɔŋna tɛɛʋ kɛ mpʋ, ɩlɛna Yesu suli-wɛɣɛ kpakpaa na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ma sɛɛ-mɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpətəna-ɩ na pá tɔkɩ ɩ nɔɔhɛɛ, na pá həntɩ-ɩ atɛ na pá sɛɛ-ɩ. 	 Ineens stond Jezus voor hen! "Vrede", zei Hij. Zij vielen voor Hem neer, omklemden Zijn voeten en keken vol ontzag naar Hem op.


Pa ŋmaawa na pá pusi ɩ nyʋɣʋ tɔɔ sɩ: Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ Yesu kɔlɔ. Pa ŋmaa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə́ hʋ́lɩ́ mpi pə tɔɔ pa kʋ-ɩ tɔ. 	 Boven Zijn hoofd hingen ze een bordje. "Dit is Jezus, de koning van de Joden", stond erop.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ tɔɔ kɛ́ ɩ sɩɩ Tɛɛʋ acima tɔɣɔʋ, na ɩ́ tɔ sɩ pá taa caləm kɛ naŋŋ nɔnɔɔsɩ na səm ɩsɔtaa tillu ɩ́ taa kʋ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma kancaalaɣa kʋlʋlaa. 	 Omdat hij op God vertrouwde, zei Mozes tegen de Israëlieten dat zij een lam moesten slachten en het bloed ervan op de deurposten van hun huizen moesten strijken. Dan zou de doodsengel hun oudste kinderen niet doden, maar alleen die van de Egyptenaren.


Ɩ lapa mpʋ sɩ pə́ la nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Ɩsayii ka yɔɣɔtaa tɔ sɩ: Ɩ ləsa tá ɩcantʋ na ɩ́ lɔ, na ɩ́ mʋ ta kʋtɔməŋ. 	 Daarmee werd werkelijkheid wat de profeet Jesaja had gezegd: "Hij heeft onze kwalen op zich genomen en onze ziekten gedragen."


Paa mpiɣi ɩ́ lakɩ ɩ́ la təma sɔɔlʋɣʋ tɔɔ. 	 Wat u ook doet, doe het uit liefde.


Pə taɣa pʋlʋ, ye tə tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ təfaa pəyele tə tɛma tampana nyəm, pə ta kaasɩ ɩsaɣatʋ hɩɩsʋɣʋ kɔtaɣa nakəlɩ tɔtɔ. 	 Wij hebben de waarheid leren kennen en weten dat Jezus Christus voor onze zonden gestorven is. Maar als wij willens en wetens blijven zondigen, is er geen offer meer over om onze zonden weg te doen.


Tɔm nti ɩ kalaɣa takəlaɣa ŋkɛ ka taa tɔɣɔlɛ sɩ: Pa tɛɛna-ɩ ɩsɩɩ pa tɛɛkʋɣʋna heu kɛ nampaɣatəlɛ tɔ. Ɩ lapaɣa ɩsɩɩ ɩwəyaɣa ŋka ka hʋntʋ pa kɔɔkɩ na ká suma tɔ. Ɩ suma ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ta cɔ natəlɩ. 	 In het gedeelte dat de Ethiopiër aan het lezen was, zei de profeet Jesaja: "Hij was als een schaap, dat voor de slacht weggebracht werd. Hij deed zijn mond niet open, zoals een lam stil is terwijl het geschoren wordt.


Ɩlisapɛtɩ ka kɛ́ kaalʋlaɣa, ɩlɛ pa fɛɩna pəyaɣa. Pəyele pa naalɛ ɩnɩ pa pɩɩwa. 	 Zij hadden geen kinderen, omdat Elizabeth onvruchtbaar was. Op het moment dat dit verhaal begint, waren zij allebei al erg oud.


Tənaɣa tá təna tə hotaa, na má nɩɩ pə yɔɣɔtəɣəna-m Alaamee tɔm taa sɩ: Sɔɔlɩ Sɔɔlɩ, pepe tɔɔ kɛ́ n tʋɣʋ-m kʋnyɔŋ kɛ mpʋ? N wɩɩkɩ nyá təɣɩ yem kɛ́ ɩsɩɩ pa nyaasʋɣʋ naʋ na kpátʋ́ɣʋ́ kʋsɛŋtʋɣʋ, na ɩ́ tɔɔkɩ nɔɔhɛɛ na ɩ́ yakɩ-kʋ na pə́ məlɩ-ɩ kʋɣʋ tɔ. 	 Wij vielen allemaal op de grond en ik hoorde iemand in het Hebreeuws tegen mij zeggen: 'Saul, Saul! Waarom vervolgt u Mij? Het heeft geen zin u tegen Mij te verzetten. Daarmee doet u uzelf alleen maar kwaad.'


Ma tila Tisikɩ ɩlɛɣɛ Ɩfeesu. 	 Tychicus is ook niet meer hier, want ik heb hem naar Efeze gestuurd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ nakʋlɩ ilim kpiluɣu waatʋ ɩsɩɩ waaci makʋɣʋ tooso tɔ, pə lapa-ɩ ɩsɩɩ toosee taka na ɩ́ ná ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ təkelekele, na ɩ́ sʋʋ ɩ kiŋ na ɩ́ yaa-ɩ sɩ: Kɔɔnɛɛ. 	 Op een middag, om een uur of drie, kreeg hij een visioen. Hij zag duidelijk een engel binnenkomen, die voor hem ging staan en zei: "Cornelius!"


Pə tɔɔ kɛ́ ma tʋɣɩ-mɛɣɛ kawulaɣa ɩsɩɩ ma Caa ná tʋɣʋ ma tɔ. 	 Daarom zullen jullie mogen eten en drinken aan mijn tafel in het koninkrijk, dat mijn Vader Mij heeft gegeven.


Ma nɩɩ nyá sɛɛtʋ na ma taa pəyaɣa yɔkəna laŋhʋlʋmlɛ kɛ kpakpaa. 	 Want toen je binnenkwam en ik je stem hoorde, begon het kind in mijn buik te trappelen van blijdschap.


Ye mpʋ paa wei ɩ́ ha ɩsəna pə ha-ɩ tɔ, ɩ́ taa hana wula yaa kʋcaalʋɣʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, wei ɩ haana laŋhʋlʋmlɛ tɔɣɔ Ɩsɔ sɔɔlaa. 	 Ieder moet voor zichzelf uitmaken hoeveel hij zal geven. Dwing niemand iets te geven, want dan doet hij het met tegenzin. God houdt ervan dat u met een blij hart geeft.


Waatʋ ɩnəɣɩ paa wiikina pɔ́ɔ́ŋ sɩ: Ɩ́ nyəkɩ-tʋ. Na paa tɔ pulasɩ sɩ: Ɩ́ takɩ-tʋ. 	 In die dagen zullen de mensen erom smeken dat de bergen op hen vallen en dat de heuvels hen bedekken.


Na ma wɛna naani kɛ́ teu kɛ Tacaa toŋ tɔɔ sɩ ma maɣamaɣa maa polo mə tɛɣɛ nɔɔnɔɔ na má ná-mɛ. 	 Maar ik vertrouw erop dat de Here mij binnenkort de kans zal geven zelf ook naar u toe te komen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu nyəna ɩ taa na ɩ waalɩ sɩ ɩ naa wei ɩ tokina-ɩ mpʋ tɔ. 	 Maar Hij keek rond om te zien wie het geweest was. Geschrokken kwam de vrouw naar Hem toe. Zij beefde over haar hele lichaam, omdat zij zich realiseerde wat met haar was gebeurd. Zij viel op haar knieën en vertelde Hem precies wat er was gebeurd.


Ɩ́lɛ́ sɩ: Olifinaa nim tonoonaa nɩɩnʋwa (100) kɛ ma wɛna-ɩ kəmlɛ. Tənaɣa təmlɛ tʋ ɩnɩ ɩ heela-ɩ sɩ: Nn naa pə takəlaɣa ntɔ, caɣa lɔŋ na ń ŋmaa sɩ nim tonoonaa nɩɩlɛ na naanʋwa. 	 'Honderd vaten olie', antwoordde de man. 'Hier is uw schuldbekentenis', zei de beheerder. 'Verscheur die en schrijf een nieuwe voor vijftig vaten.'


Tə nyəmá teu sɩ kʋyaŋku Kilisiti səpa səm tesika tɔɔ tɔ, pə kpɛnna tá yaasi kʋpəŋ na pə́ kʋ tətɔtɔtɔ. Ɩlɛna timpi tɩɩ kɛ asaɣaa na tá tɛɣɛlɛ mpʋ tɔ, pə́ la yem na ɩ́ hɛtɩ-tʋ, na tə taa tasa ɩsaɣatʋ yomle taa kɛ́ wɛɛʋ. 	 Wij weten dat de persoon die wij vroeger waren, niet meer leeft. Die is met Christus aan het kruis gestorven. Zo is er afgerekend met het wezenlijke van de zonde.


Ɩlɛ nti Ɩsɔ heela-ɩ tɔɣɔlɛ sɩ: Nyá piya ká caɣa caɣalətʋ kɛ lɛlaa tɛtʋ taa, na pɛlɛ paa la-wɛɣɛ yomaa. Paa tʋ-wɛɣɛ wahala kɛ pɩɩsɩ nasəlɛ (400) təcu kɛ́ təna. 	 God zei: 'Uw nakomelingen zullen tijdelijk in een vreemd land wonen. Zij zullen daar 400 jaar slaven zijn en slecht behandeld worden.


Na yəlaa mpa paa wɛ təna tɔ pá caɣaa na pá keŋna Yesu kɛ́ teu sɩ pa naa sɩ ɩ ká waasɩ apalʋ ɩnəɣɩ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule yaa ɩsəna? Pa lakaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pá hiki nti paa waana-ɩ tɔ. 	 De Farizeeërs hielden Hem goed in het oog. Zij wachtten tot Hij de man zou genezen. Dan zouden ze een aanklacht tegen Hem kunnen indienen.


Ɩ tasa ɩ ɩfalaa kiŋ kɛ məlʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ maɣana pa tɔŋna tom tɔtɔ, pa kpisa pá caɣana pa ɩsɛ. 	 Toen Hij weer bij hen terugkwam, zag Hij dat ze door slaap waren overmand.


Ye wei ɩ sɔɔla Ɩsɔ luɣu nyəntʋ təŋʋɣʋ, pʋntʋ tike ka nyəna sɩ ma kʋsɛɣɛsətʋ lɩɩna Ɩsɔ kiŋ yaa ma maɣamaɣa ma kaŋkantɛ kɛ ma lakəna. 	 Als iemand ernaar verlangt Gods wil te doen, zal Hij kunnen onderscheiden of mijn woorden van God komen of van Mijzelf.


Pa pəsəɣɩ pa lá mpʋ, pə taɣa pʋlʋ, pa ta nyɩ má na ma Caa tá taa nɔɣɔlʋ tɔ se. 	 Zij zullen dat doen, omdat zij de Vader en Mij niet kennen.


Tənaɣa Yesu cɔwa Pilatɩ sɩ: Nyá hʋʋna-təɣɩ nyá maɣamaɣa yaa nɔɣɔlʋ heelina-ŋ ma tɔm kɛ kʋheelu? 	 "Bent u zelf op die gedachte gekomen?" vroeg Jezus. "Of hebben anderen u dat verteld?"


Tənaɣa ɩ nyəna pa təna pa ɩsɛntaa na pa tɔm lapɩ-ɩ pááná, na pa taa hʋwɛɛ asaɣɛɛ wakəlɩ ɩ laŋlɛ kɛ sɔsɔm tɔtɔ. Ɩlɛna ɩ́ tɔ ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ ɩnɩ sɩ: Tɔʋ, loosi nyá niŋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ loosa ɩ niŋ, ɩlɛna ɩ niŋ hɛtɩ. 	 Zij zeiden niets. Jezus keek boos om Zich heen. Wat een harde kerels waren dit! Het deed Hem pijn dat zij zo onverschillig waren voor de ellende van andere mensen. Tegen de ongelukkige man zei Hij: "Steek uw hand uit." De man deed het en zijn hand werd op slag weer gezond!


Ye pa tɛŋ pa taa na Ɩsɔ na pá sɔɔləɣɩ yəlaa na pa yaasi máɣá Ɩsɔ, na paa lakɩ ɩsəcaʋ na pá tɔka ḿpʋ́ɣʋ́ tam, ɩlɛ pɩɩ ya pa nyɔɔŋ na pa piya lʋlʋɣʋ taa. 	 Maar God zal haar redden en kinderen geven als zij op Hem vertrouwt en een rustig leven leidt, vol liefde en soberheid.


Pəlɛ pə waalɩ, ɩlɛna Yesu pəsəna ɩ ɩfalaa tɔɔ sɩ: Ye wei ɩ caa sɩ ɩ́ təŋɩ-m pʋntʋ ɩ́ la ɩ təɣɩ awusa na ɩ́ səɣəlɩ ɩ səm tesika na ɩ́ təŋəɣəna-m. 	 Daarna zei Jezus tegen Zijn discipelen: "Wie bij Mij wil horen, moet zichzelf niet belangrijk vinden. Hij moet zijn kruis opnemen en dicht achter Mij aan gaan.


Nti tə yɔɣɔtʋɣʋ kələna təlɛʋ? Nyá ɩsaɣatʋ hɩɩsaa, yaa kʋlɩ na ń tɔ? 	 Wat is moeilijker: Hem zijn zonden vergeven of hem genezen?


Mpʋ tɔ ɩ́ la laakalɩ na mə tɩ, ɩ́ taa yele na mə təmlɛ kawaaɣa le. Pɩɩ tɛ na pə́ fɛlɩ-mɛɣɛ kʋpantʋ kɛ sɔsɔm. 	 Daaruit blijkt dat zij verleiders en vijanden van Christus zijn. Wees daarom op uw hoede. Anders doet u alles teniet wat wij tot stand hebben gebracht en krijgt u niet uw volle loon.


Ma laalaa na má heeli-mɛɣɛ-təɣɩ nɔɔnɔɔ na tə́ ta lata, sɩ ye pə tɩɩ kɔma na pə́ la ɩlɛ ɩ́ ká tisi sɩ ma wɛɛ. 	 Ik vertel het nu alvast. Als het dan gebeurt, zullen jullie geloven dat Ik ben die Ik ben.


Həŋ naanʋwa wei n nawa tɔ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ awulaa sɔsaa naanʋwa mpa pa ta tɔɣɔta kawulasɩ tɔ. Ama pɩɩ ha-wɛɣɛ kawulasɩ toma, na pa na wontuɣu ŋkʋ pá tɔɣɔ kawulaɣa kɛ kaləfu kʋlʋm taa. 	 De tien horens van het beest zijn tien koningen die nog aan de macht zullen komen. Zij zullen maar één uur regeren, samen met het beest.


Na pa wɛ təpamm na pá tɔkəɣɩ pa təɣɩ teu. Kiiu fɛɩ ŋku kʋ kʋɣɩ tənɛ ɩnɩ tə taa natəlɩ tɔ. 	 Er is geen wet die zulke dingen veroordeelt.


Ɩsəna mpi pə lapa Yonaasɩ kiŋ tɔ pə hʋla Ninifi nyə́ma kɛ́ sɩ Ɩsɔ lakəna. Na mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma nyəntʋ ká hʋ́lɩ́ kʋfalaŋ yəlaa tɔtɔ sɩ Ɩsɔ lakəna. 	 Zoals Jona voor het volk van Ninevé een teken was dat God hen wilde redden, zo zal Ik een teken zijn voor het volk van deze tijd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə kɛɛsa ahoo hɛka, ɩlɛna pá nɩɩ pə kiisaa sɩ: Akpaɣalʋ ntɛ́, ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ səŋɩ-ɩ. 	 Ze vielen allemaal in slaap. Midden in de nacht schrokken ze wakker doordat er geroepen werd: 'Daar komt de bruidegom! Ga hem tegemoet!'


Ɩlɛna kotuɣu sɔsaa tɔ Piyɛɛ na Yohaanɩ sɩ pá lɩɩ təhʋʋlɛ taa. Pə kaasa mpɛ ɩlɛna pa niki tə saawala. 	 Zij stuurden Petrus en Johannes de raadzaal uit en overlegden met elkaar:


Ama mə laŋa ɩ́ hʋlʋmɩ sɩ mə hika mə paa nyəm kɛ Kilisiti wahalanaa taa na mɩɩ tɔɣɔ. Mpʋ tɔtɔɣɔ mə laŋa ká hʋlʋmɩ kʋyaŋku pɩɩ kuli ɩ teeli tɔɔ tɔ. 	 Eigenlijk moet u blij zijn zelf iets te ervaren van wat Christus heeft doorgemaakt; want op de dag dat Christus zal laten zien hoe groot en machtig Hij is, zult u een geweldige blijdschap met Hem delen.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, apalʋ kɛ pa cosaa na pá ŋmana alʋ, na mpʋ tɔtɔɣɔ alʋ na lʋla apalʋ, na pə tənaɣa mpʋ Ɩsɔ kiŋ kɛ pə lɩɩnaa. 	 Want hoewel de eerste vrouw uit de man is genomen, wordt iedere man uit een vrouw geboren. En de oorsprong van alles is God.


Nkɛ ka kiŋ kɛ Ɩsɔ teeli naakɩ na pə́ tee ɩsɩɩ kɔkɔ. Na ka kiŋ tɔtɔɣɔ pə hʋ́lə́ɣɩ́ teitei kɛ́ ɩsəna Ɩsɔ wɛɛtʋ maɣamaɣa wɛɛ tɔ. Ɩ nɔɣɔ taa tɔm toma kɛ ɩ tɔkəna ɩsɔtaa na atɛ na pə́ səŋaa. Ɩ tɛma yəlaa ɩsaɣatʋ kpiisuɣu təkpatakpata ɩlɛna ɩ́ kpa na ɩ́ caɣa Ɩsɔ Kawulaɣa tʋ kɔŋkɔŋ taa. 	 Gods Zoon straalt van Gods heerlijkheid en uit alles wat Hij is en doet, blijkt dat Hij in wezen God is. Hij beheerst alles met Zijn machtig woord. Door voor ons te sterven, heeft Hij ons gereinigd en al onze zonden uitgewist. Daarna is Hij gaan zitten naast de Almachtige God, Die in de hemelen is.


Tənaɣa Yesu cɔwa sɩ: Pə taɣa pʋlʋ, wule təlɩ ma lapa təmlɛ sɔsɔɔlɛ natəlɩ na piti kpa mə təna. 	 Jezus antwoordde: "Over één ding dat Ik doe, bent u al verbaasd.


Saa wei ma cɔɔkaɣa mə ɩcatɛ taa na má keŋna mə tɩɩŋ tɔ, ma na təlaalɛ kɛ tiili, na pá ŋmaawa tə tɔɔ sɩ: Ɩsɔ wei nɔɣɔlʋ ta nyɩ tɔɣɔlɔ. Tampana ḿpʋ́ɣʋ́, Ɩsɔ wei ɩ́ sɛɛkɩ na ɩ́ ta nyəmɩ-ɩ tɔ, ɩnɩ ɩ maɣamaɣa kɛ ma caa ma hʋ́lɩ́-mɛ. 	 Want terwijl ik hier rondliep en de beelden en altaren van uw goden bekeek, zag ik ook een altaar waarop stond: 'Voor de onbekende god'. U hebt Hem vereerd, zonder Hem te kennen. En nu kom ik u over Hem vertellen.


Mpʋ tɔ pə fɛɩ sɩ Yuta tʋ ntɔ, aaɩ, pə taɣa Yuta tʋ ntɔ. Pa təna pa Sɔsɔ ntɛ́ kʋlʋm ɩnɩ, na ɩ́ lakɩ kʋpantʋ kɛ pa təna mpa pa wiikina-ɩ tɔ. 	 En het maakt geen verschil of u Jood bent of niet. God is Heer over allen. Hij geeft Zijn rijkdom aan alle mensen die een beroep op Hem doen.


Simiyɔŋ pa tɔŋna ḿpʋ́ɣʋ́ lapʋ tɔɣɔ ɩnɩ ɩ kɔma na ɩ́ sʋʋ Ɩsɔ kɛ́ sam, na ɩ́ yɔɣɔtəɣəna pa təna mpa pa taŋaa sɩ Ɩsɔ ɩ́ waasɩ Yosalɛm tɔɣɔ Yesu tɔm. 	 Zij kwam er net aan terwijl Simeon met Jozef en Maria stond te praten. Ook zij begon God te danken. Aan iedereen die uitkeek naar de bevrijding van Jeruzalem, vertelde zij dat de Christus was gekomen.


Yesu sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ na ɩ́ tɛsɩ teŋku na ɩ́ polo ɩ maɣamaɣa ɩ ɩcatɛ taa. 	 Jezus stapte in een boot en stak over naar Kapernaüm, waar Hij woonde.


Ye ɩ nawa sɩ ɩ kaa pəsɩ, ɩ kʋsəɣɩ yəlaa kɛ kʋtatʋɣʋ kɛ́ na ɩ́ tili sɩ pá heeli ɩ kolontu kɛ lɔŋ sɩ ɩ́ yele tɔm ntɩ, na pá suli tiili na pá taɣanɩ. 	 Als hij ziet dat hij geen kans maakt, zal hij de vijand, zolang die nog ver weg is, een delegatie tegemoet sturen om over vrede te onderhandelen.


Na ɩ́ ka la təma kʋpana nna Yesu Kilisiti kɔŋna tɔɣɔ sɔsɔm, na pə́ tʋ́ Ɩsɔ kɛ́ teeli na samtʋ. 	 Uit heel uw doen en laten moet blijken dat God het (door Jezus Christus) tussen u en Hem in orde heeft gemaakt. Daarvoor zal Hij geëerd en geprezen worden.


Pə taɣa pʋlʋ, Yesu ka heela ɩlɔɣɔʋ sɩ ɩ́ se ɩ waalɩ tɔɣɔ ɩ yɔɣɔta mpʋ. Pə kɛɛsəɣɩ na pə́ kʋləɣəna-ɩ tɔ, pa hɔkəɣɩ-ɩ alukpala na ɩ́ cɛkɩ, na ɩlɔɣɔʋ sʋsʋɣɩ-ɩ nyɩɩtʋ. 	 "Doe mij alstublieft geen pijn!" Jezus had namelijk tegen de boze geest gezegd dat hij uit de man moest weggaan. De boze geest had zich vaak van de man meester gemaakt. Dan was hij niet meer te houden, rukte zijn boeien stuk en rende de woestijn in, volledig in de macht van de boze geest.


Atɛ awulaa sɔsaa na nyʋɣʋ nyə́ma nyʋɣʋ nyə́ma na yoolaa taa sɔsaa na apila na pəsəlaa na yəlaa lɛlaa təna, paa yomaa paa kasaɣampiya pa sewa na pá ŋmɛlɩ kʋkpaməŋ taa na pɔ́ɔ́ŋ sɩɩlasɩ taa. 	 Alle mensen verstopten zich in holen en tussen de rotsen: Koningen, regeringsleiders en generaals; rijken en sterken; slaven en vrijen.


Ye kawulaɣa wɛɛ na ká fɛɩ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, nɔɔnɔɔ ka saaləɣɩ yem kɛ́. 	 "Hoe kan de duivel zichzelf nu wegjagen? Een land waar burgeroorlog is, heeft geen macht.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pola Nasalɛtɩ timpi ɩ pɩɩwa tɔ, na ɩ́ sʋʋ Yuta nyə́ma təkotile taa kɛ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule, ɩsɩɩ ɩ tɩɩ lakɩ tam tɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kʋlaa sɩ ɩ kaləɣɩ Ɩsɔ Tɔm. 	 Hij kwam ook in Nazareth, het dorp waar Hij Zijn jeugd had doorgebracht. Op de zaterdag (of sabbat, de plechtige rustdag van de Joden) ging Hij naar de synagoge; dat was zo Zijn gewoonte. Tijdens de dienst stond Hij op om voor te lezen.


Ma kʋfɛlʋɣʋ ntɛ́ ŋku ɩlɛ? Nkʋɣʋlɛ sɩ má hʋləsɩ laŋlɛ na Laapaalɩ Kʋpaŋ kpaalʋɣʋ. Má kpaaləɣɩ faalaa, má taa haa nɔɣɔ na má taŋaa ɩsɩɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ kpaallʋ lakɩ tɔ. 	 Krijg ik dan helemaal geen loon? Jawel, mijn loon is de voldoening het goede nieuws voor niets te mogen brengen. Daarom maak ik niet tenvolle gebruik van mijn rechten.


Simɔŋ kɛɛsa ɩsəna hatoo pə kancaalaɣa Ɩsɔ paasəna mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ sɩ ɩ ləsəɣɩ pa taa kɛ́ yəlaa na pá pəsɩ ɩ nyə́ma tɔ. 	 Petrus heeft ons verteld hoe God voor het eerst mensen van een ander volk benaderde om hen tot Zijn volk te maken.


Cimaasɩ sikaa, ɩlɛna Yesu ɩfalaa tasa kotuɣu kɛ təyaɣa taa na Tomaa wɛ pa hɛkʋ. Na Yesu lɩɩ pa hɛkʋ təsɛlɩ na ɩ́ səŋ, na nɔnɔɔsɩ kaləsa mpʋ. Na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ɩsɔ ɩ́ hɛɛsɩ laŋa. 	 Acht dagen later waren de discipelen weer bij elkaar. Thomas was er nu ook bij. Zij hadden de deur op slot gedaan. Ineens was Jezus in hun midden. "Vrede", zei Hij.


Pə waalɩ kɛ Ɩwəyaɣa kɔɔla kʋtaalətʋ liɣiti nyəntʋ, na má nɩɩ weesiŋ nyə́ma liɣiti nyəŋ tɔma sɩ: Kɔɔ. 	 Toen Hij het vierde zegel verbrak, hoorde ik het vierde levende wezen zeggen: "Kom."


Pə taɣa pʋlʋ, paa ŋmaa ḿpʋ́ɣʋ́ Tacaa kʋsəsɩɩtʋ taa kɛ́ sɩ: Paa apalʋpəyaɣa kancaalaɣa nyəŋka ŋka Tacaa tənna-kɛ. 	 In de wet stond namelijk: 'Elk eerste kind dat een jongen is, moet aan de Here worden opgedragen.'


Ye nyá ɩsəlɛ tusiɣina-ŋ ɩsaɣatʋ lapʋ taa, hɔɣɔsɩ-tɛ na ń lɔ pooluŋ. Sana ń hiki weesuɣu kʋpaŋkʋ na ɩsəlɛ kʋlʋmtəlɛ, na mpi n ká wɛɛna ɩsɛ naalɛ na pá pɛtɩ-ŋ kɔkɔ ŋka ka wɛ tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa tɔ. 	 En als uw oog u tot slechte daden verleidt, ruk het dan uit en gooi het weg. Het is beter met één oog het eeuwige leven binnen te gaan, dan met twee ogen in het eeuwige vuur te worden gegooid.


Ɩsɔ Tɔm taa pa ŋmaawa sɩ: Tacaa tɔma sɩ maa yɔɣɔtəna piitim pənɛɣɛ. Maa yele na yəlaa kpaɩ nyə́ma yɔɣɔtəna-wɛ na pɛlɛ pa tɛ taa. Kpaɩ nyə́ma ká yɔɣɔtəna-wɛ. Paa na mpʋ tɔ ma yəlaa kaa nɩɩna-m. 	 In de Boeken staat dat God in onbekende talen en door de mond van vreemdelingen tot het volk zou spreken, maar dat zij niet naar Hem zouden luisteren. (b)


Yʋlʋmaa mɛ, pepe kəlaa? Kɔtaɣa təlatɛ yaa kɔtaɣa nyəm mpi kɔtaɣa təlatɛ lakɩ na pə́ pəsɩ katɛ pʋlʋ tɔ? 	 Jullie zijn werkelijk stekeblind! Wat is belangrijker? Het offer of het altaar dat het offer heilig maakt?


Halɩ wɛɛ paɣalɛ heelim tɔŋna mapʋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam tə ta keesi ilim. Pəyele tə ta keesi ɩsɔtʋlʋŋa. Tənaɣa tə nyəmá kpakpaa sɩ tá tɔm tɛma kʋtɛm. 	 Wij zagen dagenlang geen zon en geen sterren. Er leek geen einde te komen aan de vreselijke storm. Langzamerhand lieten wij alle hoop op een behouden aankomst varen.


Tənaɣa Pilatɩ pɔɔsa-ɩ sɩ: Má pɔɔsəɣəna-ŋ na nn cɔɔkɩ? N ta nyɩ taa sɩ ye ma nɔkaa ma kaŋɩ-ŋ, pə́cɔ́ ye ma nɔkaa ma yele-ŋ na ń tɛɛ? 	 "Waarom geeft U mij geen antwoord?" vroeg Pilatus. "Ik beslis of U vrijgelaten of gekruisigd zult worden."


Nɔɣɔ ŋka ma na-wɛ tɩɩ kpɛntɩ na tə́ pɛɛlɩ tɔɣɔlɛ. Waatʋ wei maa tɛ pa kʋpəntəŋ kpiisuɣu tɔ. 	 "Dit is mijn afspraak met hen: Ik zal hun zonden wegnemen." (g)


Ɩlɛna ɩ́ tɔ Tomaa sɩ: Tʋ nyá mpəle kɛ cənɛ, na ń ná ma niŋ taa. Na ń kɔna nyá niŋ na ń takɩ ma kɔŋkɔŋ taa. Taa la sika tɔtɔ, ama tisi. 	 "Thomas, zie je mijn handen en mijn zij? Voel er maar eens aan en twijfel niet meer. Geloof dat Ik leef!"


Tənaɣa Pilatɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ caa má tʋlɩ-mɛɣɛ Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ na? 	 "Moet ik de koning van de Joden loslaten?" zei hij, want hij begreep wel dat dit geen eerlijke zaak was.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Ɩ́ taa taŋɩ-ɩ sɩ ɩ́ taa la. Pə taɣa pʋlʋ, yʋlʋ ɩ́ ta kɛ mə kolontu, mə nyəŋ kɛ́ te. 	 Jezus antwoordde: "Dat hadden jullie niet mogen doen. Want wie niet tegen ons is, is voor ons."


Antulinya taa cənɛ toŋtʋnaa taa nɔɣɔlʋ ta cɛkəna Ɩsɔ ləmaɣasɛɛ anɛ. Pə taɣa pʋlʋ, ye paa cɛkənaa pa taa ká Tacaa teeli tʋ kɛ səm tesika tɔɔ. 	 De leiders van deze wereld hebben geen van allen ervan geweten, want anders zouden zij de Heer van de heerlijkheid niet aan het kruis hebben geslagen.


Falisanaa na mpʋ, ɩlɛna pá pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ mə caa na lampuu mʋlaa na yəlaa asaɣaa pa kpɛntəɣɩ na pá tɔkɩ? 	 De Farizeeërs zagen dat. "Waarom gaat uw meester met dat soort mensen om?" vroegen zij aan Zijn discipelen.


Haɩ, ma Caa, ye n nɔkaa, kɔɔlɩ wahala sɔsɔ ɩnɛɣɛ ma nyʋɣʋ taa. Ɩlɛ paa na mpʋ la mpi n nɔkaa tɔ, yele ma kʋnɔkəm. 	 "Vader", bad Hij, "neem deze beker alstublieft van Mij weg.


Ma wɛna naani sɩ Ɩsɔ ká taɣanɩ sətaa kɛ feesuɣu, paa kʋpama paa asaɣaa, na mpɛ pa maɣamaɣa pa wɛna naani ɩnəɣɩ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ mpʋ. 	 Net als zij leef ik in de verwachting dat God zowel de goede en rechtvaardige, als de slechte en onrechtvaardige mensen na hun dood levend zal maken.


Tə nyəmá sɩ tampana kɛ Ɩsɔ təŋəɣɩ na ɩ́ hʋʋkəna pa təna mpa pa lakɩ mpʋ ɩnɩ pə taka tɔ te. 	 Wij weten dat God rechtvaardig oordeelt. Hij geeft ieder die zulke slechte dingen doet een rechtvaardige straf.


Ɩ́ sələməna-tʋɣʋ Ɩsɔ kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. Tə nyəmá teu kɛ tá taa təkpataa sɩ tə wɛna lotu kʋlʋmtʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə caa kɛ́ sɩ paa mpi pə taa tá tɔntɛ ɩ́ maɣa. 	 Bid voor ons, want wij vertrouwen dat wij een zuiver geweten hebben en willen dat houden.


Ɩlɛ ɩ́ taa pɛkəlɩ mə tɩ sɩ: Tɩɩ tɔɣɔ-we? Yaa, tɩɩ nyɔɔ-we? Yaa, tɩɩ takɩ-we? 	 Maak u dus geen zorgen over wat u zult eten of aantrekken.


Ma taapalaa mɛ Tacaa Yesu Kilisiti ɩ́ hʋ́lɩ́ mə tənaɣa pɛɛlɛɛ. Ami. 	 Ik bid onze Here Jezus Christus, dat Zijn genade met u is! Amen.


Ma tiliɣi-ŋ kɛ́ sɩ ń polo ń kuli pa ɩsɛ na ń ləsɩ-wɛɣɛ səkpɛtʋɣʋ taa, na ń pona-wɛɣɛ tənaŋŋ taa. Ləsɩ-wɛɣɛ Satanɩ niŋ taa na ń tʋsɩ-wɛɣɛ Ɩsɔ nyəŋ taa, na pá mʋ ma tɔm na pə́ hɩɩsɩ pa ɩsaɣatʋ, na pá hiki lonte kɛ Ɩsɔ yəlaa hɛkʋ. 	 U zult hen de ogen openen voor de toestand waarin zij verkeren, opdat zij zich van het duister naar het licht zullen keren en zich door God zullen laten regeren in plaats van door satan. Dan zullen zij vergeving van hun zonden krijgen; zij zullen horen bij de mensen die, omdat ze in Mij geloven, voor God afgezonderd zijn!'


Tənaɣa Pilatɩ pɔɔsa-ɩ sɩ: Nyaɣalɛ Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ ɩnəɣɩ? Ɩlɛna Yesu cɔ-ɩ sɩ: Ntəɣəlɛ n yɔɣɔta mpʋ. 	 Pilatus vroeg Hem: "Bent U de koning van de Joden?" Jezus antwoordde: "U zegt het."


Na mpa mɛ ɩ́ kɛ yomaa caanaa tɔ mɩɩ la-wɛɣɛ mpʋ tɔtɔ, ɩ́ kpa mə tɩ na pa nyaasʋɣʋ. Na ɩ́ tɔɔsɩ sɩ mə na wɛ ɩ́ kaa caa kʋlʋm kɛ ɩsɔtaa na ɩ́lɛ́ ɩɩ faɣasəɣɩ nɔɣɔlʋ se. 	 Slaveneigenaars, u moet op uw beurt uw slaven goed behandelen. Spreek hen niet dreigend toe. U moet niet vergeten dat u zelf slaven van Christus bent. U hebt dezelfde Meester als zij en voor Hem bent u elkaars gelijken.


Mpa pa na tɔm ntɩ na pa ɩsəpəle tɔ pá kɛɛsa-wɛɣɛ ɩsəna pə lapa na ɩlɔɣɔhilu alɔɣaa se tɔ. Na mpi pə lapa afanaa tɔ. 	 Zij werden bang. De mensen die het hadden gezien, vertelden hoe de boze geesten uit de man in de varkens waren gegaan.


Ɩsɔ kɛ́ weesuɣu nyə́ma nyəŋ kɛ́, ɩ ta kɛ sətaa Ɩsɔ. Ɩsɔ ɩnɩ ɩ tɔɔ kɛ́ pa təna pa wɛna weesiŋ sɩ pá lakɩ ɩ təmlɛ. 	 De Here is niet de God van mensen die dood zijn, maar van mensen die leven. God beschouwt ze allemaal als levend."


Ɩlɛna ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Ye Ɩsɔ ɩ tisaa maa məlɩ təna. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ kɛ Ɩfeesu na ɩ́ tɛɛ. 	 Hij nam afscheid van hen met de woorden: "Als God het wil, kom ik bij u terug." Hij verliet Efeze per schip.


Na ɩ́ yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Ɩsɔ koola-ŋ kʋpantʋ kɛ alaa taa, na ɩ koola pəyaɣa ŋka n ka lʋlɩ tɔɣɔ kʋpantʋ tɔtɔ. 	 Zij jubelde het uit en zei tegen Maria: "Jij bent de gelukkigste vrouw van de hele wereld. Jouw kind is heel bijzonder in de ogen van God.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, laŋpəsəlɛ nte tə haa Ɩsɔ kɛ́ mpaaʋ na ɩ́ lakɩ ɩ nyəntʋ tɔ, tə kɔŋna laɣasʋɣʋ kɛ́. Na laɣasʋɣʋ kɔŋna nyʋɣʋ yapʋ pə fɛɩ sɩ yʋlʋ ká tɔ sɩ ye maa nyəmá. Ama səm kɛ antulinya nyə́ma laŋpəsəlɛ ná kɔŋna. 	 Soms gebruikt God verdriet om een radicale omkeer in ons leven te laten komen en ons te redden. Maar verdriet op zich, dat niet tot een omkeer leidt, heeft een dodelijke uitwerking.


Ye yəlaa ləsəɣɩ seliya tə mʋɣɩ. Tɔʋ, Ɩsɔ nyəŋ ná kəla yəlaa nyə́ma təcaɣacaɣa. Ɩsɔ seliya kɛlɛ wei ɩ ləsa ɩ Pəyaɣa tɔɔ tɔ. 	 Als wij mensen geloven die getuigen, moeten wij zéker het getuigenis van God aannemen. Hij zegt dat Jezus Christus Zijn Zoon is.


Tə kɛ́ ɩ piya, na kʋpantʋ nti Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ ká ha ɩ yəlaa ɩsɩɩ kpancoou tɔ, tɩɩ hiki-tɩ tɔtɔ. Tá na Kilisiti tɩɩ kpɛntəna-təɣɩ hikuɣu. Ye tá na-ɩ tə kpɛnta wahala hikuɣu tá na-ɩ tɩɩ kpɛntɩ ɩ teeli taa tɔtɔɣɔ. 	 En als wij Gods kinderen zijn, krijgen wij ook wat ons, als Zijn kinderen, toekomt. Wat God aan Zijn Zoon Jezus Christus geeft, zal Hij ons ook geven. Als wij hetzelfde lijden doormaken als Hij, zullen wij ook dezelfde heerlijkheid krijgen als Hij.


Pə tɔɔ kɛ́ pa səŋa Ɩsɔ kumte tɛɛ na pá lakɩ ɩ təyaɣa taa kɛ́ təmlɛ kɛ tam tɔɔ. Wei ɩ caɣa ḿpʋ́ɣʋ́ kumte tɔɔ tɔ ɩ ká caɣa pa kiŋ na ɩ́ kentiɣi pa tɔɔ. 	 Daarom staan zij voor de troon van God en dienen zij Hem dag en nacht in Zijn tempel. Hij, Die op de troon zit, zal hen beschermen.


Yaa ɩsənaɣa Ɩsɔ təcaɣalɛ na ma ta nyɩ ɩsɔnaa tɩɩŋ pɩɩ kaa? Pə taɣa pʋlʋ, tá kɛna Ɩsɔ weesuɣu tʋ təcaɣalɛ. Ɩsɔ maɣamaɣa yɔɣɔtəna mpʋ sɩ: Maa caɣa pa kiŋ na maa wɛɛ pa hɛkʋ. Maa pəsɩ pa Ɩsɔ na paa pəsɩ ma yəlaa. 	 Wat voor eenheid kan er bestaan tussen Gods tempel en die van de valse goden? Ja, wij zijn de tempel van de levende God, Die heeft gezegd: "Ik zal bij hen wonen en bij hen zijn. Ik zal hun God zijn en zij zullen mijn volk zijn." (b)


Ḿpʋ́ɣʋ́ alɔɣaa mpɛ pa wiina Yesu sɩ ɩ́ yele na pá sʋʋ afanaa mpɛ pa taa. 	 De boze geesten smeekten: "Laat ons alstublieft in die varkens gaan! Stuur ons daar maar in!"


Pa cakəna təma. Pa kɛ́ Ɩsɔ kolontunaa, na kalampaanɩ nyə́ma na ɩsəcaʋ nyə́ma na təhɔntaa. Pa lʋləsəɣɩ ɩsaɣatʋ kʋfatʋ, paa see pa caanaa. 	 Gemeen als ze zijn, houden zij van roddel en kwaadsprekerij. Zij haten God. Het zijn brutale, verwaande opscheppers. Ze weten altijd wel iets slechts te bedenken en zijn hun ouders ongehoorzaam.


Pə wʋlɛ ntɛ́ pə ahoo, pɩɩ pana yəlaa naalɛ hənta nyáalʋɣʋ kʋlʋmʋɣʋ tɔɔ, na pə́ kpaɣa lɛlʋ, na pə́ yele lɛlʋ. 	 Die nacht zullen twee mensen in één bed slapen. De een zal worden meegenomen om bij Mij te zijn. De ander zal achterblijven.


Ama Misɛɛlɩ-wɛ pa kəla tʋm na pá tɔɣɔnɩ ɩ na ɩ ɩsɔtaa tillaa kɛ ɩsɔtaa. 	 Hoewel de draak en zijn engelen terugsloegen, hadden zij geen schijn van kans.


Ɩsaɣatʋ taa wɛɛ Kilisiti kiŋ se, ama Ɩsɔ pəsəna-ɩ ɩsaɣaʋ kɛ tá tɔɔ. Mpʋ pə yelina tá na Kilisiti tá kpɛntʋɣʋ tɔɔ, Ɩsɔ lapa na tə́ pəsɩ yʋlʋpama. 	 Want God nam Christus, Die geen zonde gedaan had, en belastte Hem met onze zonden. In ruil daarvoor rekent God de rechtvaardigheid van Christus aan ons toe.


Na Yuta nyə́ma təkotilenaa taa teeli teeli təcaɣalɛnaa kɛ pa pɛɛkəɣɩ, na acimanaa taa sɔsaa sɔsaa təcaɣalɛ kɛ pa pɛɛkəɣɩ na pá cakɩ. 	 In de synagoge en aan tafel zitten zij graag op de voornaamste plaatsen.


Yesu ɩfalaa ka sɔɔ kʋtɔɣɔʋ kpaɣaʋ. Potopoto kʋlʋm ka wɛnna pa kiŋ kɛ kpɩɩlʋɣʋ taa. 	 Hij stapte in de boot en ging naar de overkant van het meer. Maar Zijn discipelen hadden vergeten eten te kopen. Het enige wat zij bij zich hadden, was één brood.


Maɣalɛ nɔnɔɣɔ, wei ɩ́ təŋna ma tɔɔ na ɩ́ sʋʋ, pɩɩ ya ɩ nyʋɣʋ. Ɩ ká sʋʋkɩ na ɩ́ lɩɩkɩ, na ɩ́ hikiɣi nyɩɩtʋ kʋpantʋ. 	 Ik ben de deur en wie door Mij binnenkomt, zal veilig zijn. Hij zal in en uit kunnen gaan en voedsel vinden.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Apəlaham caakaɣa ɩcatɛ nte tə kutuluŋ kila kii teu tɔɣɔ, nte Ɩsɔ maɣamaɣa pɩɩwa na ɩ́ ŋma tɔ. 	 Abraham vertrouwde erop dat God hem zou brengen in de stad met de vaste fundering, waarvan God Zelf de architect en bouwer is.


Wahala na laŋwakəllɛ sɔsɔɔlɛ ká kpa pa təna mpa pa lakɩ ɩsaɣatʋ tɔ. Yuta nyə́ma kɛ kancaalaɣa, pə waalɩ kɛ́ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ. 	 Wie liever kwaad doet, zal vreselijke pijn en ellende te verduren krijgen. Dat geldt voor iedereen: Niet alleen voor de Joden, maar ook voor alle andere mensen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa mpa pa kɛ́ Falisanaa kpekəle nyə́ma tɔ, pa nawa Yesu na asaɣaa, na lampuu mʋlaa pa caɣaa na pá tɔkɩ mpʋ. Ɩlɛna pá pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ Yesu na lampuu mʋlaa na yəlaa asaɣaa pa kpɛntəɣɩ na pá tɔkɩ? 	 Toen enkele godsdienstleraars zagen met wie Hij de maaltijd gebruikte, zeiden zij tegen Zijn discipelen: "Schaamt Hij Zich niet met dat soort mensen te eten?"


Antulinya taa cənɛ nsəma tɔɔwaɣa, na a taa kʋlʋmtəlɛ fɛɩ nte tə ta kɛ tɔm tɔ. 	 Er worden in de wereld vele talen gesproken.


Ɩ́ sɔ nyʋɣʋ na Ɩsɔ Kawulaɣa na tɔntɛ nte Ɩsɔ caa tɔ tə pɛɛkʋɣʋ, na Ɩsɔ ká ha-mɛ tɔtɔɣɔ pə təna mpi pə kaasaa tɔ. 	 Geef God en Zijn Koninkrijk de hoogste plaats in uw leven. Hij zal dan in alles voor u zorgen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Malɩ tɔka tɔm ntɩ tə tənaɣa ɩ taa na ɩ́ maɣasəɣɩ tə hʋwɛɛ. 	 Maria nam deze dingen stil in zich op en dacht er veel over na.


Pə lapa wɛɛ naalɛ, ɩlɛna səkpelu nyəŋ pɛɛtɩ ɩ nyəm təna, na ɩ́ koti liɣitee na ɩ́ sʋʋ nyɩɩtʋ təyutulu. Ɩ tala təna ɩlɛna ɩ́ sʋʋ təkpaalətʋ lapʋ, na ɩ́ tɔɣɔ ɩ liɣitee təna təpaɩpaɩ. 	 Een paar dagen later pakte de jongste zoon zijn bezittingen en ging op reis naar een ver land. Daar verbraste hij zijn hele hebben en houden.


sɩ ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́-tʋɣʋ ɩ pɛɛlɛɛ na tə́ pəsɩ kʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa, na tə́ hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ na tə́ wɛɛ na tə́ tɛɛləɣɩ-kʋ tɔ. 	 Dank zij Zijn genade heeft Hij ons voor God rechtvaardig verklaard. En nu mogen wij vol verwachting uitkijken naar het eeuwige leven dat Hij ons geeft.


Yesu nyəmá pə təna mpi pɩɩ maɣana-ɩ tɔ, ɩlɛna ɩ́ kpətəna-wɛ na ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Aweɣe ɩ́ pɛɛkəɣɩ? 	 Jezus wist wat Hem zou overkomen. Hij liep hun tegemoet en vroeg: "Wie zoekt u?"


Panɛ ɩnɩ pɛlɛ pa lakʋɣʋ na sɔɔlʋɣʋ wɛ pə taa tɔ, pa nyəmá sɩ Ɩsɔ tʋ-m sɩ má taa yele na Laapaalɩ Kʋpaŋ pəsɩ tɛtɛpʋlʋ tɔɣɔ. 	 Die doen het uit liefde. Zij weten dat ik door God geroepen ben om hier het geloof in Jezus Christus te verdedigen.


Ye mpa ɩ́ tɛɛləɣɩ sɩ paa tɛ na pá fɛlɩ-mɛ tɔɣɔ ɩ təŋəɣɩ na ɩ́ kəntəɣɩ, ɩlɛ pepeɣelɛ mə tɛɛwa? Asaɣaa maɣamaɣa ná tɛɛləɣɩ sɩ paa tɛ na pá fɛlɩ pɛlɛ tɔɣɔ pa kəntəɣɩ pa təma mɛɛ. 	 Als u geld leent aan mensen die het u kunnen terugbetalen, wat voor bijzonders is daaraan? Iedereen wil wel geld uitlenen als hij erop kan rekenen het terug te krijgen.


Ɩ́ sɛɛ-m Tilifɛɛnɩ na Tilifoosi mpa pa lakɩ Tacaa təmlɛ tɔ, na tá kɔɣɔ kʋpaŋ Pɛɛsiiti. Ɩ lapa Tacaa təmlɛ kɛ teu kɛ́. 	 Groet Tryfena en Tryfosa, die veel werk voor de Here doen. En onze beminde Persis, die veel voor de Here heeft gedaan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-ɩ sɩ: Maɣalɛ mpaaʋ, ma kiŋ kɛ tampana wɛɛ, má haana weesuɣu. Nɔɣɔlʋ kaa tala Tacaa na ɩ́ tá təŋna ma kiŋ. 	 "Ik ben de weg, de waarheid en het leven", antwoordde Jezus, "Ik ben de enige weg tot de Vader.


Pa pona Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma kɛ Papiloni təna, ɩlɛna Cekoniyasɩ náá lʋlɩ Selatəyɛlɩ, na Selatəyɛlɩ náá lʋlɩ Solopapɛɛlɩ, 	 Daarna werd Jechonia vader van een zoon, die Sealthiël heette.


Mə maɣamaɣa ɩ́ nyəmá ɩsəna Timotee ɩnɩ ɩ hʋlaa sɩ ɩ kɛ́ yʋlʋpaŋ tɔ, na ɩsəna má na-ɩ tə lapa təmlɛ ɩsɩɩ yʋlʋ na ɩ pəyaɣa kɛ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm taa tɔ. 	 Maar u weet hoe waardevol Timotheüs is; hij heeft mij als een eigen zoon geholpen het goede nieuws bekend te maken.


Paa pona tə taa kɛ́ piitim təna yəlaa apititu na pa sɔsɔɔntʋ. 	 De rijkdom en de pracht van de volken zal in de stad worden gebracht.


Pə wɛ mpʋ tɔ, ta mpaaʋ taa pə mʋna tə́ fɛlɩ lampuu kɛ Lom wulaʋ sɔsɔ na? 	 Is het juist om de Romeinse keizer belasting te betalen of niet?"


Yesu nɩɩ mpʋ ɩlɛna ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Ama kʋlʋmtʋ tike təkoŋ kaasəna-ŋ lapʋ. Polo ń pɛɛtɩ pə təna mpi n wɛna tɔ na ń tala kʋnyɔntʋnaa kɛ pə liɣitee, na cele ń sʋʋ toŋ kɛ ɩsɔtaa. Ń tɛma mpʋ pə lapʋ ɩlɛ n kɔɔ na ń təŋɩ-m. 	 "Toch is er iets wat u nog niet hebt ge daan", zei Jezus. "Verkoop alles wat u hebt en geef het geld aan de armen. Daardoor krijgt u een schat in de hemel. Kom daarna terug en ga met Mij mee."


Pə waalɩ ɩlɛ tə pəsəɣɩ tə́ yɛləna Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ tɛtʋnaa mpa pa wɛ mə tɛ lɔlɔ tɔ pa taa, na tə́ taa sa tá tɩ na nti lɛlaa tɛma lapʋ kɛ pa təma taa tɔ. 	 Daarna zullen wij het goede nieuws brengen op plaatsen die nog verder weg liggen dan Corinthe, waar nog niemand werkt. Dan zal niemand ons kunnen verwijten dat wij op het werk van een ander voortborduren.


Ye ma pɔpɔtʋ lakəna na pə́ hʋ́lə́ɣɩ́ Ɩsɔ tampana təkelekele na ɩ́ hikiɣi teeli, ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ pa nyənəɣɩ-m ɩsaɣaʋ tɔtɔ? 	 Maar als God meer eer ontvangt door mijn oneerlijkheid (omdat die zo schril afsteekt tegen de waarheid van God) waarom word ik dan nog als zondaar veroordeeld?


Ama Ɩsɔ suulu tɔɔ ɩ ləsa-m na ma mpaa kɛ waatʋ wei pa ta tɩɩ lʋləta-m tɔ, na ɩ́ yaa-m sɩ má la ɩ təmlɛ. 	 Maar toen vond God dat de tijd gekomen was dat Zijn Zoon in mij kwam wonen. Al voor mijn geboorte had Hij dat besloten; wat een genade! Hij wilde dat ik het goede nieuws van Zijn Zoon bij de andere volken bekend zou maken. Ik ben er niet onmiddellijk met iemand anders over gaan praten,


Yesu tʋkaɣa mpaaʋ, ɩlɛna apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ kpaɣa asewa na ɩ́ kɔɔ ɩ́ luŋ ɩ tɛɛ na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Tacaa kʋpaŋ, pepeɣe pə wɛɛ sɩ maa la na má hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ? 	 Toen Hij weer verder ging, kwam er een man aanrennen. Hij viel voor Jezus op de knieën en zei: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ kotuɣu taa yəlaa suma təkulum na pá keŋ ŋkpaŋŋ. Ɩlɛna Pɔɔlɩ na Paanapasɩ pá kɛɛsəɣɩ-wɛɣɛ ɩsəna Ɩsɔ lapəna pa niŋ kɛ kɔkɔlɔ nyəm na piti təma kɛ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa hɛkʋ tɔ. 	 Toen werd het stil in de bijeenkomst. Iedereen ging ervoor zitten om te luisteren naar wat Paulus en Barnabas te zeggen hadden. God had door deze twee mannen geweldige dingen en grote wonderen onder de vreemde volken gedaan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ wei ɩnɩ ɩ alɔɣaa pa loo mpʋ tɔ, ɩ sələma Yesu sɩ ɩ́ yele na ɩnɩ ɩ́ təŋɩ-ɩ. Ɩlɛna Yesu náá kisi na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: 	 De man uit wie de boze geesten waren weggegaan, smeekte of hij mee mocht. Maar Jezus wilde dat niet.


Ɩ ka hʋʋkaɣa ntiɣi tam tɔ Tacaa Yesu Kilisiti kiŋ kɛ ɩ lapa-tɩ. Na pə nɔɣɔ taa təkʋlʋŋkʋlʋ kɛ́ ɩ lapa. 	 Het is altijd Zijn bedoeling geweest dat door onze Here Jezus Christus bekend te maken.


Ɩsɩɩ mpa pa nana pa ɩsɛ kɛ pə kancaalaɣa na pá pəsɩ Ɩsɔ Tɔm təmlɛ nyə́ma tɔ. 	 Men is daarbij steeds uitgegaan van wat de eerste discipelen en andere ooggetuigen hebben verteld.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ, yəlaa mpa pa wɛʋ ɩsəntɔ tɔ pa kaa sɩ pa təna na pə́cɔ́ pə tənaɣa mpʋ pə́ la. 	 Luister goed: Als deze dingen gebeuren, is het einde van deze tijd in aantocht.


Na pá tʋ-kʋɣʋ nyənaɣa taa na pá cɛla pɛɛliya ŋkɛ, na ká polo ká cɛla ka too. 	 Johannes werd in de gevangenis onthoofd. Zijn hoofd werd op een schaal binnengebracht en aan het meisje gegeven. En het meisje gaf het aan haar moeder.


Pə taɣa pʋlʋ, ma Caa sɔɔla-m kɛ́, na ɩ́ hʋ́lɩ́-m pə təna mpi ɩ lakɩ tɔ. Ɩ ká hʋ́lɩ́-m təma sɔsɔɔna nna a kəla anɛ tɔ sɩ má la, na pɩɩ la-mɛɣɛ ha. 	 De Vader houdt van de Zoon en laat Hem steeds zien wat Hij doet. De Vader zal Hem nog grotere dingen laten doen. U zult uw ogen nauwelijks kunnen geloven.


Yesu wei ɩnɩ ɩ tɔm ma yɔɣɔtəɣɩ ɩsəntɔ tɔ, Ɩsɔ feesa-ɩ, na tá təna tə nana tá ɩsəpee təkelekele. 	 God heeft Jezus uit de dood laten opstaan; dat hebben wij allemaal gezien.


Ɩ tɛma-wɛɣɛ sɛɛʋ kɛ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ hʋlɩ-wɛɣɛ ɩ ntantakəŋ na ɩ kɔŋkɔŋ. Ɩ ɩfalaa na-ɩ mpʋ, ɩlɛna pa laŋa hʋlʋmɩ teu. 	 Zij zagen Zijn handen en Zijn zijde. Wat waren zij blij dat ze de Here zagen.


Ama hʋʋlɛ wule pɩɩ kuli paa wei ɩ təmlɛ tɔɔ na pá ná tə cakəlɛ. Kʋyakʋ kʋhʋʋnaʋ ŋkʋ kʋ wule tɔ kɔkɔ kɛ́. Kɔkɔ ká maɣasəna paa wei ɩ təmlɛ sɩ ka naa mpi tə kɛnaa tɔ. 	 Het zal vanzelf blijken wat u hebt gedaan, want de grote dag van de Here komt met vuur. In het vuur blijft alleen over wat waardevol is; de rest verbrandt.


Aaɩ, ɩ tɔŋɩ-ɩ kɛ́ sɩ: Saa-m, ɩlɛna ń laɣasɩ nyá wontu na ń kɔŋna-m tɔɣɔnaɣa, na má tɔɣɔ na má nyɔɔ. Maa haɣaa ɩlɛ, nyaa caɣa na ń tɔɣɔ na ń nyɔɔ. 	 Nee, hij maakt eerst het eten voor zijn heer klaar en bedient hem. Pas dan kan hij zelf gaan eten.


Ɩlɛna Yesu tasa sɩ: Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ na mpa pa kaa wɛnaʋ kɛ pa maɣamaɣa pa tike tɔɔ, na Ɩsɔ ɩsɛntaa pa kɛ kʋnyɔntʋnaa tɔ. 	 Zo gaat het met iemand die altijd maar meer wil hebben, maar in Gods ogen een armoedzaaier is."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Tɔʋ, pənɛntɛ wei ɩ́ wɛna liɣitee, pʋntʋ ɩ́ tɔkɩ ɩ tɔɔ, na wei ɩ́ wɛna huluɣu ɩ́ tɔkɩ-kʋ, na wei ɩ́ fɛɩna laɣatɛ, pʋntʋ ɩ́ pɛɛtɩ ɩ toko na ɩ́ yana. 	 "Maar", ging Hij verder, "neem nu een beurs mee als je er één hebt en een tas. Als je geen zwaard hebt, verkoop dan je mantel. Dan kun je een zwaard kopen.


Tə nyəmá teu təkpataa sɩ ɩ kɛ́ Yuta kpekəle tʋ. Moisi yɔɣɔtaɣa kɔtəlaa tɔm tɔ ɩ ta yaa kpekəle ntɛ́ tə hətɛ. 	 maar bij de stam van Juda; en Mozes heeft niet gezegd dat de mannen van d!e stam priester moesten zijn.


Ma wiina nyá ɩfalaa sɩ pá loo-ɩ, pa ta pəsɩ. 	 Ik heb Uw discipelen gevraagd die geest weg te jagen. Maar dat konden zij niet."


Na pə ta mʋna tɔtɔ sɩ ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ fɛɛlɛ fɛɩ tɔm, yaa tɔm kpaɩ nyəntʋ, yaa kɛɛsəlaɣa tɔm natəlɩ. Ama ɩ́ paasəna Ɩsɔ kɛ́ sɛɛʋ sɩ ɩ́ na təmlɛ. 	 Dat past christenen niet, om over ongepaste taal en dom en flauw gepraat maar te zwijgen. Wijs elkaar liever op Gods goedheid en wees dankbaar.


Wei ɩ tɔɔ pə təna ɩsəntɔ pə wɛna tampana tɔ ɩ tɔma sɩ: Kʋpam maa kɔɔ nɔɔnɔɔ. Ɛɛ, pə́ la mpʋ. Tacaa Yesu, kɔɔ mpʋ. 	 Hij, Die dit alles bekend heeft gemaakt, zegt: "Ja, Ik kom al spoedig." Amen. Ja, Here Jezus, kom!


Kilisiti ɩnɩ ɩ kiŋ kɛ Ɩsɔ haa nyəm na laɣatʋ nti tɔ pə kiŋkinte wɛɛ na pə́ ŋmɛlaa. 	 Al de schatten van wijsheid en kennis zijn in Hem verborgen.


Ɩsɔ ka tɔmna sɩ kasaɣampu ká lʋlɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ kasaɣampu kɔma na ɩ́ lʋlɩ na pə mʋ Ɩsɔ nɔɣɔ taa tɔm təkɛlɛ. Ama yom ná lʋla ɩ nyəŋka kɛ yem kɛ́ pʋlʋ fɛɩ. 	 Dat Hagar een kind van Abraham kreeg, was een natuurlijke zaak. Maar Sara kreeg pas een kind nadat God het aan Abraham had beloofd.


Yesu kɔma na ɩ́ kpətəna ɩcatɛ kɛ teu, ɩlɛna ɩ́ nyənɩ-tɛ, na ɩ́ wii-tɛ sɩ: 	 Jeruzalem was nu niet ver meer. Zodra Jezus de stad zag liggen, begon Hij te huilen.


Ma nana ma ɩsəpəle kɛ waasʋlʋ 	 Met eigen ogen heb ik de Redder gezien, Die U aan de wereld gaat geven.


Tənaɣa Yesu tɔma-ɩ sɩ: Tɔʋ, naa ɩlɛ, nyá taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ waasa-ŋ kɛ. 	 En Jezus zei: "Goed. Nu kunt u weer zien. Door uw geloof bent u genezen."


Ḿpʋ́ɣʋ́ nyɔɣɔsɩ anaam lɩɩ Icipiti na Kanaaŋ pə tɛtʋ təna taa. Pɩɩ haŋa teu kɛ́ təkoŋkoŋ haləna ta caanaa caanaa mpɛ pá pɛɛkɩ mpi paa tɔɣɔ tɔ na pá kpisi. 	 In die tijd brak er in Egypte en Kanaän een zware hongersnood uit. Op een gegeven ogenblik hadden Jakob en zijn familie niets meer te eten.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa napəlɩ pa pɔɔsa-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ lakɩ mpi pə fɛɩ lapʋ kɛ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule tɔ? 	 Enkele Farizeeërs zeiden: "Dat mag niet! Wat u daar doet, is graan oogsten en dat is op de sabbat verboden."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa faɣana tɔɣɔnaɣa pee taalɛ natəlɩ tə taa kɛ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ kʋlɩ kʋ wule. Tənaɣa ɩ ɩfalaa sʋʋ tɔɣɔnaɣa pee nyəŋka kɛ pɛlʋɣʋ, na pá nuɣutiɣi pa niŋ taa na pá saləɣɩ. 	 Op een sabbat wandelde Jezus met Zijn discipelen door de korenvelden. Onder het lopen plukten ze wat aren af, wreven die stuk tussen hun handen en aten de graankorrels op.


Ama tuu tɔ nɔɣɔlʋ ta tɛnta nsəmlɛ kɛ ŋmakəlʋɣʋ. Pə kɛ́ ɩsaɣatʋ nti yʋlʋ ɩɩ pəsəɣɩ na ɩ́ kpa tɔɣɔ. Tə taa sɔtʋ toŋ fɛɩna taka. 	 Maar geen mens heeft ooit de tong kunnen temmen. Zij kan elk ogenblik haar dodelijk vergif uitspuwen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ hota atɛ na ɩ́ nɩɩ pə pɔɔsəɣɩ-ɩ sɩ: Sɔɔlɩ Sɔɔlɩ pepe tɔɔ kɛ́ n tʋɣʋ-m kʋnyɔŋ kɛ mpʋ? 	 Hij viel op de grond en hoorde een stem: "Saul, Saul, waarom vervolgt u Mij?"


Ye wei ɩ yɔɣɔta Yʋlʋ Pəyaɣa má, ma tɔɔ kɛ́ ɩsaɣatʋ, paa hʋ́lɩ́ pʋntʋ kɛ suulu. Ama wei ɩ́ yɔɣɔta Feesuɣu Naŋŋtʋ tɔɔ kɛ́ ɩsaɣatʋ, pʋntʋ kaa na suulu, paa saŋa, paa cele. 	 Maar voor één ding krijgt u nooit vergeving. In deze wereld niet en in de toekomstige wereld ook niet. Dat is voor het belasteren van de Heilige Geest.


Tənaɣa yəlaa sʋʋ cɔɔʋ kɛ tɛtʋ təna taa, na pá kɛlɩ kʋtɔntʋnaa na pa kʋhəntəŋ na pá pukina-wɛɣɛ timpi timpi pa nɩɩkɩ sɩ ɩ wɛɛ tɔ. 	 Zij vertelden overal in de omtrek dat Hij er was en begonnen zieken naar Hem toe te dragen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pukaɣa Yosalɛm, ɩlɛna ɩ́ yaa ɩ ɩfalaa kɛ kpeeŋa kɛ waatʋ wei pa wɛ mpaaʋ taa tɔ na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: 	 Onderweg naar Jeruzalem nam Jezus Zijn twaalf discipelen even apart. Hij vertelde hun wat er met Hem zou gebeuren als zij in de stad aankwamen.


Ɩsɔ tɛma-tʋɣʋ heeluɣu təkpataa sɩ tə pəsəɣɩ na tə́ sʋʋ timpi tá na-ɩ tɩɩ caɣa na tə́ hɛɛsɩ tɔ. Mpʋ tɔ tə́ la laakalɩ na pə́ taa kɔɔ na mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ wɩɩna hɛɛsʋɣʋ ŋkʋ kʋ taa kɛ́ sʋʋʋ. 	 Hoewel Gods belofte nog altijd geldt (de belofte dat allen Zijn rust zullen krijgen) moeten wij ervoor zorgen dat niet sommigen de indruk zouden wekken er geen deel aan te hebben.


Ta kɔtəlaa sɔsaa, na tá nyʋɣʋ nyə́ma pa kpana-ɩ na pá kʋ-ɩ, na səm tesika tɔɔ kɛ́ pa kama-ɩ. 	 Maar de hogepriesters en leiders van ons volk hebben Hem gevangen genomen en uitgeleverd aan de Romeinen. En die hebben Hem gekruisigd.


Tənaɣa pa kpa taalɛ tʋ pəyalʋ ɩnɩ na pá kʋ-ɩ, na pá lɔ taalɛ na waalɩ. 	 Zij grepen hem, sloegen hem dood en gooiden hem over de muur.


Pə tɔɔ ɩlɛ ɩ́ taa yele na nɔɣɔlʋ footi-mɛɣɛ mə tɔɣɔnaɣa na mə kʋnyɔnyɔɔm na acima kʋyɛɛŋ na ɩsɔtʋ kʋfalʋ na kʋyɛɛŋ kʋhɛɛsəŋ pə tɔɔ. 	 Laat u dus door niemand bekritiseren over wat u eet of drinkt. En of u zich al of niet aan feestdagen en rustdagen moet houden.


Waatʋ wei ɩ́ sələməɣɩ Ɩsɔ tɔ, ɩ́ taa la ɩsɩɩ cɛsəlaa mpa pa sɔɔla ɩsɔ səŋʋɣʋ kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa na hapɛɛ nɔɔsɩ na pá sələməɣɩ sɩ yəlaa təna ɩ́ na-wɛ tɔ. Ma heeliɣi-mɛɣɛ tampana sɩ pa kasəyaɣa kɛ pa hikiɣi ḿpʋ́ɣʋ́ kpakpaa. 	 Nu iets over het bidden. Wees niet zoals de huichelaars; die bidden zo dat iedereen het kan horen en zien, op de hoek van de straat en in de synagoge.


Na mpa pa tɔm kpana Ɩsɔ kɛ́ pááná kɛ pɩɩsɩ nɩɩlɛ taa? Mpa pa lapa ɩsaɣatʋ na pá sɩ́ wʋlaɣa tɛtʋ taa tɔɣɔ. 	 Wie werden door de toorn van God getroffen, al die veertig jaar? Dezelfde mensen, die tegen Hem zondigden en daardoor in de woestijn moesten sterven.


Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ mpʋ sɩ: Yʋlʋ kɛɛsəɣəna Tacaa tɔɔ kɛ́ ɩlɛna saalaɣa ŋkɛ ká kɔɔlɩ ɩ tɔɔ. 	 Maar als iemand zich tot de Here bekeert, wordt die sluier weggenomen.


Ɩsɩɩ Moisi ka tʋɣʋ nyəɣəlʋɣʋ kʋsɛɛmʋɣʋ tʋm kɛ tesika nyʋɣʋ taa na ɩ́ siki wʋlaɣa tɛtʋ taa tɔ, mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ pə wɛɛ sɩ paa kpaasɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má. 	 Zoals Mozes in de woestijn een koperen slang omhoog hield, zo moet ook Ik, de Mensenzoon, opgeheven worden.


Atɛ yəlaa təna ká sɛɛna-kʋ. Mpa pa həla pa ta ŋmaa Ɩwəyaɣa ŋka pa kʋwa tɔ ka weesuɣu takəlaɣa taa kɛ́ tuu antulinya kancaalaɣa tɔ mpɛ paa sɛɛna-kʋ. 	 Alle mensen op aarde zullen hem aanbidden, behalve de mensen die al sinds het ontstaan van de wereld vermeld worden in het levensboek, het boek van het Lam, dat geslacht is.


Pɛlɛ pa nɩɩ-təɣɩ mpʋ, ɩlɛna pa təna pá sələmɩ Ɩsɔ sɩ: Haɩ, Tacaa, nyá lapəna ɩsɔtaa na atɛ na teŋku na pə təna mpi pə wɛ pə taa tɔ. 	 Daarna baden zij volkomen eensgezind tot God: "Machtige Here, U hebt de hemel, de aarde en de zee gemaakt, met alles erop en erin.


Yesu ɩfalaa naanʋwa wei pə kaasaa tɔ pɛlɛ pa ná mpʋ, ɩlɛna pa taa wɩɩna Sepetee pəyalaa mpɛ pa naalɛ. 	 De tien andere discipelen waren hevig verontwaardigd, toen zij hoorden wat Jacobus en Johannes hadden gevraagd.


Ama mɛ ɩlɛ mə fɛɩ yʋlʋwɛɛtʋ kʋpəntʋ taa tɔtɔ. Ɩsɔ Feesuɣu nyəntʋ taa kɛ́ ɩ́ wɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Feesuɣu caɣa mə taa tɔ se. Wei ɩ taa Kilisiti Feesuɣu fɛɩ tɔ ɩ ta kɛ ɩ nyəŋ. 	 Met u is het anders. U doet niet meer uw eigen zin, maar laat u leiden door de Geest; tenminste als de Geest van God in u woont. Als u de Geest van Christus niet hebt, hoort u niet bij Hem.


Ama mpa pa lakɩ kʋpantʋ tɔ, Ɩsɔ ká kʋsɩ pɛlɛ pa nyʋɣʋ na ɩ́ sa-wɛ na ɩ́ hʋləsɩ pa laŋa. Yuta nyə́ma kɛ kancaalaɣa, pa waalɩ kɛ́ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ. 	 Maar ieder die het goede doet, zal door God worden verhoogd en vrede ervaren. Ook dat geldt niet alleen voor de Joden, maar eveneens voor alle andere mensen.


Pa yɔɣɔta-ɩ tɔmnaa tɔmnaa kʋwəwɩɩtʋ kɛ paɣalɛ tɔtɔ. 	 Zij beledigden Hem op de meest grove manier.


Na pá caɣa tə taa ɩsɩɩ pɩɩsɩ nasəlɛ na nɩɩlɛ na naanʋwa (450). Pəlɛ pə waalɩ ɩ kpa-wɛɣɛ tɔm hʋʋlaa, haləna pə tala Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ Samiyɛɛlɩ waatʋ taa. 	 Daarna gaf Hij hun telkens weer nieuwe leiders, 450 jaar lang, tot de profeet Samuël.


Paa afɛʋnaa, paa kʋkʋsʋm, paa tulaalʋ miili, paa tulaalʋ kʋfəɣətʋ, paa sʋlʋm, paa nim, paa mʋlʋm, paa tɔɣɔnaɣa pee, paa naaŋ, paa heeŋ, paa kpaɣanəŋ na kɛɛkɛnaa, paa yomaa na yəlaa weesiŋ maɣamaɣa. 	 van brons, ijzer en marmer, van kaneel en andere specerijen, van parfums, zalven en wierook, van wijn en olie, van fijn meel en graan, van lastdieren en schapen, van paarden en wagens, en zelfs van slaven, levende mensen.


Sɛɣɛsʋɣʋ sɔsɔɔʋ ŋku pa sɛɣɛsa má na maa sɛɣɛsɩ-mɛɣɛ-kʋ tɔɣɔlɛ sɩ: Kilisiti səpa tá ɩsaɣatʋ tɔɔ ɩsɩɩ Ɩsɔ Tɔm taa yɔɣɔtaa tɔ. 	 Het belangrijkste van het goede nieuws dat ik heb ontvangen en u heb doorgegeven, is: Christus is voor onze zonden gestorven, zoals voorzegd is in de Boeken.


Apalʋ ɩ́ la ɩ alʋ kɛ ɩsəna pə nəɣəsəna apalʋ ká la ɩ alʋ tɔ, na alʋ náá la ɩ paalʋ kɛ́ ɩsəna pə nəɣəsəna alʋ ká la ɩ paalʋ tɔ. 	 De man moet zijn vrouw geven wat haar toekomt en de vrouw haar man wat hem toekomt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasaa tɔtɔ sɩ: Ɩsɔ Kawulaɣa wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ tuukuɣu pee kɛ ɩ taalɛ taa tɔ. 	 Het Koninkrijk van God kan vergeleken worden met een boer, die zijn land inzaaide.


Pəyele ma ta polo Yosalɛm sɩ ma naa mpa pa lapa tillaa na ma tɔɔ tɔ. Ama ma tɛɛ Alapʋ kɛ kpakpaa, pəlɛ pə waalɩ ɩlɛna má məlɩ Tamasɩ. 	 zelfs niet met de mannen in Jeruzalem die al vccr mij apostel waren. Nee, ik vertrok naar Arabië en keerde daarna naar Damascus terug.


Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Mə naanʋwa na naalɛ taa nɔɣɔlʋɣʋ. Má na wei tá niŋ ká kpɛntɩ sʋsʋɣʋ kɛ nyənaɣa taa tɔ. 	 "Ja", antwoordde Hij. "Eén van de twaalf. Eén die samen met Mij zijn brood in de kom doopt.


Apalaa mɛ, ma nawa sɩ tá mpaaʋ kʋnɛ kɩɩ la asola kɛ sɔsɔm. Asalaʋ sɔsɔ ká la. Pə taɣa kpɩɩlʋɣʋ na kʋ wontu tike ká lana yem. Ye pə ta səŋ təca, pɩɩ kpɛŋna ta maɣamaɣa tɔtɔ. 	 "Mannen", zei hij. "Ik voorzie een zware reis. Het schip en de lading lopen groot gevaar. En dat niet alleen: Er staan ook mensenlevens op het spel!"


Ɩsəna mpi n nɩɩna ma nɔɣɔ taa tɔm sɩ ń tɔkɩ suulu, na tampana n tɔkɩ-ɩ tɔ, ma tɔtɔ maa kenti nyá tɔɔ kɛ́ waatʋ wei wahala kɔŋ ɩ́ kɔɔ sɩ ɩ maɣasəɣɩ antulinya təna taa yəlaa sɩ ɩ naa tɔ. 	 U bent Mij dwars door alles heen trouw gebleven, zoals Ik u had opgedragen. Ik zal u dan ook redden voor de tijd van beproeving, waarin alle bewoners van de aarde zwaar op de proef worden gesteld.


Pə mʋna teu kɛ́ sɩ má hʋʋ ḿpʋ́ɣʋ́ mə təna təpaɩ mə tɔɔ. Ma luɣu sʋʋ-mɛɣɛ sɔsɔm sɔsɔm kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə təna təpaɩ ɩ́ hika mə paa nyəm kɛ pɛɛlɛɛ nna Ɩsɔ lapa ma tɔ a taa kɛ́. Ɩlɛ paa pənɛntɛ ma wɛʋ saləka taa ɩsəntɔ yaa tuu ma tɩɩ wɛʋ na ma tɩ, sɩ má taa yele na Laapaalɩ kʋpaŋ pəsɩ tɛtɛpʋlʋ, ama sɩ má sɩɩ-ɩ teu kɛ́ təka. 	 Het spreekt eigenlijk vanzelf dat ik zo over u denk, want u hebt een bijzondere plaats in mijn hart. Immers, of ik nu gevangen zit of in vrijheid het geloof in Jezus Christus verdedig en verkondig, u deelt mee in de genade die God mij bewijst.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Pə tala Yʋlʋ Pəyaɣa má ma teeli taa sʋʋ ntɛ́. 	 "Het is nu zover dat Ik de hoogste eer en heerlijkheid zal ontvangen", antwoordde Jezus.


Ama ma ta sɔɔlɩ sɩ má lá pʋlʋpʋ na nyá waalɩ kɛ́ mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma luɣu fɛɩ sɩ ń la-m kʋpantʋ natəlɩ na təlasɩ. Ama ma caa kɛ́ sɩ ń la ɩsəna n nɔkaa tɔ. 	 maar ik wilde het niet zonder uw toestemming doen. U kunt alleen maar goed doen uit vrije wil en niet onder dwang.


Tə nyəmá sɩ ye n təŋa Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ kɛ teitei ɩsɩɩ tə wɛʋ tɔ, tə wɛ teu kɛ́. 	 Die wetten zijn goed als zij worden toegepast op de manier zoals God het bedoeld heeft.


Na pá nyəma-ɩ na təma kʋpana ɩsɩɩ ɩ piya tɔkʋɣʋ na mʋʋlaa tɔkʋɣʋ na Ɩsɔ yəlaa nɔɔhɛɛ kɔʋ na kʋnyɔntɔɣɔlaa sənaʋ na təma kʋpana təna lapʋ. 	 Zij moet bij iedereen goed bekend staan door alles wat zij heeft gedaan. Heeft zij haar kinderen goed grootgebracht? Heeft zij zowel vreemdelingen als christenen gastvrij ontvangen? Heeft zij zieken en gewonden geholpen? Staat zij altijd klaar om te helpen?


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ lapa na pɛlʋɣʋ pəsɩ Apəlaham kɛ kɔtaɣa ŋka kaa tɔɔsəɣɩ-ɩ nti ɩ́ na Ɩsɔ paa yɔɣɔtaa na pá sɩɩ tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ Apəlaham kɔma ɩ́ lʋlɩ Ɩsaaka tɔ, ɩ pɛla-ɩ ɩ kʋyɛɛŋ pəlefɛi naanʋwa wule. Ɩlɛna Ɩsaaka náá pɛlɩ ḿpʋ́ɣʋ́ Yakɔpʋ, na Yakɔpʋ ná pɛla ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ piya naanʋwa na naalɛ mpa pa kɛ ta kpeka caanaa caanaa sɔsaa tɔ. 	 God zei tegen Abraham dat hij en al zijn nakomelingen besneden moesten worden. Dat zou het teken zijn van Gods verbond met hem. Later werd zijn zoon Isaäk geboren. Toen die acht dagen oud was, werd hij besneden. Hetzelfde deed Isaäk later bij zijn zoon Jakob. En Jakob deed het ook weer bij zijn twaalf zonen, die de stamvaders van ons volk zijn.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Samatii ahoo tə kota təntəmlɛ kɛ tɔɣɔʋ. Ɩlɛna Pɔɔlɩ kʋlɩ na ɩ́ la samaa kɛ waasʋ. Ɩ yɔɣɔta ḿpʋ́ɣʋ́ haləna ahoo pɩɩ a taa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pə wɛɛ sɩ kʋ fema ɩ́ kʋlɩ. 	 Toen wij 's zondags bijeen waren voor de maaltijd van de Here, sprak Paulus de christenen toe. Omdat hij de volgende morgen wilde vertrekken, ging hij door tot middernacht.


na pə́ kaasɩ na tə́ tili tá taapalʋ Timotee wei tá na-ɩ tə lakɩ Ɩsɔ təmlɛ kɛ Kilisiti Laapaalɩ kʋpaŋ heeluɣu taa tɔ. Tə kʋsa-ɩ na tə́ tili-ɩ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ɩ́ sɔɔsɩ-mɛɣɛ toma na apalʋtʋ kɛ mə Ɩsɔ mpaaʋ taa, 	 en onze broeder Timotheüs naar u toe te sturen. Hij is een medewerker van God in de verbreiding van het goede nieuws van Christus. Ik heb hem gevraagd u te versterken en te bemoedigen


Ye mpʋ pə wɛɛ kɛ́ sɩ ɩ́ wɔɣɔsɩ mə yaasi kʋpəŋ wei ɩ́ tɔka hatuu lɔŋ tɔ. Yaasi kʋpəŋ ɩnɩ ɩ kʋnyɩɩləŋ kʋpuɣusiŋ pukina təlete taa kɛ́. 	 moet u uw oude menselijke natuur als oude kleren uittrekken; uw vroegere manier van leven, waardoor u geluk en vrede meende te vinden, maar die u in werkelijkheid dood en verderf bracht.


yʋlʋmaa naakɩ, kaakalasɩ tɔŋ, na tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ nyə́ma naakɩ nyʋɣʋ, ntamaa nɩɩkɩ, sətaa ná feŋ. Pə́cɔ́ kʋnyɔntʋnaa ná tɔŋna Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ nɩɩʋ. 	 Blinden zijn gaan zien en verlamden lopen weer. Melaatsen zijn genezen en doven kunnen nu horen. Doden zijn weer levend gemaakt en arme mensen luisteren naar de blijde boodschap.


Ɩ́ sɛɛ tá taapalaa tənaɣa teu na ɩ́ lɛlɩ. 	 Geef alle broeders die bij u zijn, mijn hartelijke broedergroet.


Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ tá ha-tʋɣʋ ɩ Feesuɣu sɩ kʋ́ la-tʋɣʋ sɔɣɔntʋnaa. Ama sɩ kʋ́ la-tʋɣʋ kpelikpeka nyə́ma na təma sɔɔllaa na ləmaɣasɛɛ nyə́ma kɛ́. 	 Want God geeft ons niet een lafhartige geest, maar een sterke geest vol liefde en bedachtzaamheid.


Ama Yesu ɩ́lɛ́ ɩ wɛna ɩ weesuɣu kɛ tam na ɩ́ tɔkɩ ɩ kɔtʋlʋtʋ kɛ tam, na nɔɣɔlʋ kaa lɛɛtɩ ɩ lonte. 	 Maar Jezus leeft voor altijd en blijft voorgoed priester, zodat er niemand anders nodig is.


Ɩ́ nyəmá teu sɩ, ye ɩ́ ha mə təɣɩ wei na ɩ́ nɩɩkəna-ɩ, ɩ́ pəsa wei ɩ́ nɩɩkəna mpʋ tɔ ɩ yom kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ na ɩsaɣatʋ, ye n nɩɩkəna-təɣɩ tam n tɛŋna səm kɛ́. Na mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ pə wɛɛ na Ɩsɔ, ye n nɩɩkəna ɩlɛɣɛ tam, pə laɣasəɣɩ-ŋ tɔntɛ nte tə kɛɛsəna-ɩ tɔɣɔ. 	 Als u bij iemand als slaaf in dienst komt, moet u doen wat hij zegt. Hij is de baas over u. Of de zonde is uw meester, met het gevolg dat u de dood tegemoet gaat; cf God is uw meester, met het gevolg dat u vrijgesproken wordt.


Ɩ́ taa yele na mə na mpa paa tɛŋ pa taa na Ɩsɔ tɔ ɩ́ kpɛntɩ. Pə taɣa mpa pə́ mʋna pə́ kpɛntɩ mə na-wɛ tɔɣɔlɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩsənaɣalɛ kʋpam na ɩsaɣam pɩɩ siti? Na ɩsənaɣa ilim na ahoo ká siti? 	 Verbind u niet aan mensen die niet van de Here houden. Wat hebben recht en slecht met elkaar te maken? Of licht en donker?


Yesu tɔŋna-wɛɣɛ tɔm tənɛɣɛ heeluɣu, ɩlɛ Yuta nyə́ma sɔsɔ nɔɣɔlʋ ɩ kɔmaɣalɛ, na ɩ́ hoti Yesu nɔɔhɛɛ tɛɛ na ɩ tɔ sɩ: Ma pɛɛlɔ hɛɛ nɔɔnɔɔ, kɔɔ na ń tənɩ nyá niŋ kɛ ɩ tɔɔ, ɩ ká hiki weesuɣu. 	 Terwijl Hij dit zei, kwam de leider van een synagoge naar Hem toe en viel voor Hem op de knieën. "Mijn dochtertje is net gestorven", snikte hij. "Maar als U meegaat en haar aanraakt, zal zij weer levend worden."


Pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ tasəɣɩ yʋlʋhʋwɛɛ təŋʋɣʋ kɛ yem na pə́cɔ́ tə́ nyɩ yʋlʋwɛɛtʋ, paa ɩsɩɩ tuu ḿpʋ́ɣʋ́ tɩɩ lakaɣa na tə́ hʋʋkɩ hʋwɛɛ kɛ Kilisiti tɔɔ tɔ, kaɣana tɩɩ lakɩ mpʋ tɔtɔ. 	 Houd er dus mee op gelovigen naar hun uiterlijk te beoordelen of naar wat men over hen zegt. Ik heb zelf de fout gemaakt zo over Christus te denken en Hem alleen als een mens te beschouwen. Maar dat is nu wel anders!


Saa wei Yakɔpʋ wʋsa səm tɔ Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə yelina na ɩ́ kooli Yosɛɛfʋ piya təna tɔɔ kɛ́ kʋpantʋ na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ na ɩ́ nyəka ɩ kpátʋ́ɣʋ́ tɔɔ. 	 Omdat Jakob op God vertrouwde, zegende hij kort voor zijn dood de twee zonen van Jozef. Leunend op zijn stok, boog hij vol ontzag voor God.


Ɩlɛna Helɔtɩ sɩ: Ma yelaa na pá sɛtɩ Yohaanɩ nyʋɣʋ ɩlɛ, aweɣelɛ pʋntʋ wei ɩnɩ ɩ tɔm ma nɩɩ pa yɔɣɔtəɣɩ ɩsəntɔ tɔ? Haləna ɩ́ pɛɛkəɣɩ sɩ ɩ́ na-ɩ. 	 "Zou het Johannes zijn?" vroeg Herodes zich af. "Maar die heb ik laten onthoofden. En toch hoor ik steeds verhalen over een man die wonderen doet. Wie zou dat toch zijn?" En hij probeerde Jezus te zien te krijgen.


Pə tɔɔ tɔ, tili yəlaa kɛ Sopee na pá yaa-ŋ Simɔŋ wei pa cuɣusaa sɩ Piyɛɛ tɔ. Ɩ wɛ tɔnəŋ nyallʋ Simɔŋ wei ɩ təyaɣa wɛ lʋm nɔɣɔ tɔ ɩ tɛ. 	 Stuur enkele mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen. Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont'.


Ntɔŋ ɩ́ nyəmá Sətefanasɩ na ɩ nyə́ma na? Ɩ́ nyəmá sɩ Akayi tɛtʋ taa mpɛ pa caaləna Ɩsɔ sɛɛʋ mʋɣʋ, na pa lapa Ɩsɔ yəlaa paɣalɛ kɛ kookalɩ. Ma taapalaa ma heeliɣi-mɛ sɩ, 	 U kent Stefanas en zijn gezin wel. Zij waren de eersten in Achaje die gelovig werden en zetten zich volledig voor hun medegelovigen in.


Na tənaɣa wʋla cofolo ka wɛɛ na pá wɔkɩ tulaalʋnaa kɛ ɩ taa, na Ɩsɔ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ atakaa na pá waasa ɩ tənaɣa wʋla təpaɩ. Atakaa ɩnɩ ɩ taa ka wɛ wʋla nyənaɣa na ka taa na mana, na Alɔŋ kpátʋ́ɣʋ́ ŋku kɩɩ tʋwa hɛtʋ tɔ na pɛɛ kpaatanaa mpa pa tɔɔ pa ŋmaa nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ tɔm tɔ. 	 Daar stonden het gouden wierookaltaar en de ark van het verbond. De ark was aan alle kanten met goud bedekt. In de ark lagen de stenen plaquettes waarop de wetten stonden, een gouden pot met manna en de staf van Aäron die gebloeid had.


Pʋʋɣʋ ŋku kɩɩ kaɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa tɔ kʋlɛ kʋ kɛɛsəna kʋ hɛkʋ taa na kʋ faɣa huŋ naalɛ kɛ yem. 	 Het zonlicht was weg. Plotseling scheurde het zware gordijn in de tempel doormidden.


Moisi kiŋ kɛ tə hika kiiŋ. Ɩlɛna Yesu Kilisiti náá kɔna pɛɛlɛɛ na tampana pə tɔm. 	 In de wet van Mozes is ons al verteld wat wij wel en niet moeten doen. Maar Jezus Christus bracht ons genade en waarheid.


Ɩlɛ yʋlʋ pəyaɣa nakəlɩ ka kaa sa ka təɣɩ Ɩsɔ ɩsɛntaa. 	 Dus zal geen mens zich ooit voor God op iets kunnen beroemen.


Pə taɣa ɩsɩɩ ma caa má kʋ́ mə tɔm tɔɣɔ ma yɔɣɔtəɣɩ mpʋ. Ama pə wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ ma tɛm yɔɣɔtʋɣʋ tɔ sɩ tə sɔɔla-mɛɣɛ sɔsɔm tɔɣɔ pə kpɛnta-tʋɣʋ tam, paa weesuɣu taa paa səm taa. 	 Dat ik dit zeg, is niet bedoeld als een veroordeling. Ik zei u immers al dat wij zoveel van u houden dat wij niet alleen met u willen leven, maar ook sterven.


Yoolu heela-ɩ pə tampana, ɩlɛna ɩ́ ha Yosɛɛfʋ kɛ mpaaʋ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ kpaɣa sətʋ. 	 Die zei dat Jezus inderdaad al was gestorven. Toen kreeg Jozef toestemming het lichaam mee te nemen.


Pa nyama sɩ pə́ taa kɔɔ na kpɩɩlʋɣʋ yoona kʋkpaməŋ, ɩlɛna pá tisi kuulanaa sɔsaa kɛ liɣiti na kpɩɩlʋɣʋ waalɩ tɔɔ, na pá taŋaa tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ pə́ nyaalɩ. 	 Omdat zij bang waren ergens op de rotsen te lopen, gooiden ze van het achterschip vier ankers uit en baden of het licht mocht worden.


Atɛ taatəlaa ná tʋla nɔɔsɩ kɛ tə tɔɔ tɔtɔ na pá kpa pa laŋa na pá wii sɔsɔm. Mpi tɔ, nɔɣɔlʋ ɩɩ tasəɣɩ pa taatəlɛ kɛ yapʋ. 	 Over de hele wereld zullen zakenmensen huilen en jammeren omdat er niemand meer over is om hun handelswaar te kopen.


Ɩlɛna Yesu ɩfalaa taa nɔɣɔlʋ wei pa yaa sɩ Antəlɩɩ na ɩ́ kɛ́ Simɔŋ Piyɛɛ neu tɔ ɩ́ cɔ-ɩ sɩ: 	 Andreas mengde zich in het gesprek.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma tɔma-ɩ sɩ: Pɩɩsɩ nɩɩlɛ na naatoso kɛ pa ŋma Ɩsɔ təsɛɛlɛ tənɛ, na nyaa ŋmaa-tɛɣɛ kʋyɛɛŋ tooso taa? 	 "Wat!" riepen de Joden. "Er is 46 jaar aan deze tempel gewerkt en U zou er in drie dagen mee klaar zijn?"


Pa ŋmaawa sɩ: Kʋpantʋ kɛ ma sɔɔlaa, pə taɣa kɔtasɩ. Ɩ́ polo na ɩ́ pɛɛkɩ ŋmaatʋ tɔm tənɛ tə hʋwɛɛ. Mpi tɔ, ma kɔmaɣa sɩ ma yaakɩ asaɣaa, pə taɣa kʋpama. 	 "Ga weg. Houd voortaan rekening met wat de profeet Hosea heeft gezegd: 'God wil uw offers en geschenken niet! Waar het Hem om gaat, is dat u met andere mensen meeleeft.' Ik ben naar de aarde gekomen om slechte mensen bij God terug te brengen en niet om Mij bezig te houden met mensen die het zo goed met zichzelf hebben getroffen."


Ta caanaa maɣamaɣa ná hɔŋ tá ŋkpaŋŋ kɛ wɛɛ naalɛ kɛ ɩsəna pə maɣa-wɛ tɔ. Ama sɩ pə́ waasɩ-tʋ tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ná hɔŋ tá ŋkpaŋŋ sɩ tə́ kpaɣa ɩ tənaŋŋ wɛɛtʋ. 	 Onze natuurlijke vaders hebben ons een aantal jaren naar hun beste weten opgevoed. Maar God weet pas echt wat goed voor ons is; Hij voedt ons op om ons te laten delen in Zijn volmaaktheid.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ taɣana samaa tɔɔ kɛ́ lɩɩnaʋ. Ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ nɩɩ yee. Maa ləsɩ apalʋ ɩnəɣɩ awalɩ cənɛ, ɩlɛna ɩ́ cɛkəna teu sɩ ma ta na ɩsaɣatiya ŋka ɩ lapa na ɩ́ mʋna səm tɔ. 	 Pilatus ging weer naar de Joden toe en zei tegen hen: "Hier is Hij weer. Begrijp mij goed: Volgens mij heeft Hij niets ernstigs gedaan."


Awe pəsəɣəna na ɩ́ kəlɩ antulinya, ye pə taɣa wei ɩ́ tɛŋ ɩ taa sɩ: Yesu kɛlɛ Ɩsɔ Pəyalʋ tɔ ɩ paasi? 	 Alleen als wij geloven dat Jezus de Zoon van God is, kunnen wij de verleidingen van de wereld weerstaan.


Tənaɣa ɩ tɔma sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ wiiki na ɩ́ caa sɩ ɩ́ la na pə́ yɔɔlɩ-m. Ama má, ma sɔɔlʋ pɩɩwaɣa sɩ pə taa la hɔkʋɣʋ tɔm tike. Paa kʋɣʋ, pá kʋ-m Yosalɛm kɛ Tacaa Yesu nyʋɣʋ tɔɔ. 	 Maar hij antwoordde: "Waarom al die tranen? Waarom maken jullie het mij moeilijk? Ik ben niet alleen bereid me in Jeruzalem te laten binden, maar ook voor de Here Jezus te sterven."


Tənaɣa Pilatɩ tɔma-ɩ sɩ: Nn nɩɩkɩ ɩsəna pa tɔŋʋɣʋ sɩ n lapa pənɛ na pənɛ tɔ? 	 "Hoort U niet wat zij zeggen?" vroeg Pilatus. Tot zijn grote verbazing gaf Jezus geen antwoord.


Tənaɣa Yesu cɔwa Yuta sɔsaa mpɛ sɩ: Tɔʋ, ma maɣamaɣa maa pɔɔsɩ-mɛɣɛ tɔm kʋlʋmtʋ təkoŋ. Ye ɩ́ cɔ-m ɩlɛ, maa heeli-mɛɣɛ kaŋkantɛ nte ma makɩ ma taa na má lakɩ ɩsəntɔ tɔ. 	 "Dat zal Ik u vertellen", antwoordde Jezus, "als u Mij eerst antwoord geeft op deze vraag:


Yesu tala Petanii, ɩlɛna ɩ́ maɣana sɩ pa pim Lasaa kɛ pəlaaʋ taa tɔ kʋyɛɛŋ liɣiti kɔlɔ. 	 Toen Jezus in Bethanië aankwam, bleek Lazarus al vier dagen daarvoor begraven te zijn.


Təmlɛ kpɛlɛməlʋ ta kəlɩ ɩ hʋllʋ. Ama kpɛlɛməlʋ ɩ́ kɔma na ɩ́ nyɩ təkpəsəkpəsɩ, ɩ́ na ɩ hʋllʋ pa pəsa kʋlʋm kɛ́. 	 Hoe kan een leerling nu meer weten dan zijn leraar? Als hij alles van hem heeft geleerd, is hij hoogstens gelijk aan zijn leraar.


Na asilima nyəm napəlɩ yaa yəlaa mpa pa lakɩ acaalətʋ na pɔpɔtʋ tɔ pa kaa sʋʋ tə taa. Ama mpa pa həla wɛ weesuɣu takəlaɣa ŋka ka kɛ́ Ɩwəyaɣa nyəŋka tɔ ka taa tɔ, mpɛ paa sʋʋna ɩcatɛ ńtɛ́ tə taa. 	 Maar er komt niets lelijks of slechts in; walgelijke mensen en leugenaars blijven er buiten. Alleen de mensen die in het levensboek van het Lam staan, mogen die stad binnengaan.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ Apɛɛlɩ lapa Ɩsɔ kɛ́ kɔtaɣa ŋka ka kəla Kayini nyəŋka kɛ teu tɔ. Ɩ tɛmna Ɩsɔ na ɩ taa tɔɣɔ Ɩsɔ ná yaa-ɩ yʋlʋpaŋ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ Ɩsɔ sama ɩ kʋhaʋ. Apɛɛlɩ tɛmna Ɩsɔ na ɩ taa tɔɣɔ paa na ɩ səpʋ tɔ ɩ tɔŋna yɔɣɔtaɣa. 	 Omdat Abel op God vertrouwde, had zijn offer meer waarde dan dat van Kaïn. Door zijn offer aan te nemen, zei God dat Abel voor Hem rechtvaardig was. En hoewel hij allang dood is, spreekt Abel nog steeds door zijn voorbeeld.


Tənaɣa ɩ kʋsa yʋlʋ na ɩ́ polo ɩ́ sɛtɩ Lʋm Sɔlʋ Yohaanɩ nyʋɣʋ kɛ saləka taa. 	 Daarom gaf hij bevel het hoofd van Johannes te halen.


Ma tɛma ma taa kɛ́ teu na təlɛ, pə tɔɔ kɛ́ ma nyəmá sɩ ma kaa kpe. Na ma nyəmá sɩ má na mə təna təpaɩ tɩɩ wɛɛ, na maa səna-mɛ na ɩ́ polo lɔlɔ kɛ́ mə Ɩsɔ sɛɛʋ mpaaʋ taa, na ɩ́ hiki laŋhʋlʋmlɛ kɛ pə taa. 	 Daarom zal ik mijn werk onder u voortzetten en u helpen te groeien in uw geloof en blijdschap.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu hətɛ yaa kpakpaa ɩnəɣɩ Kalilee tɛtʋ təna taa. 	 Dit nieuws ging als een lopend vuurtje door heel Galilea.


Tampana tɔɔ Yʋlʋ Pəyaɣa má maa tɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ Ɩsɔ ká sɩɩʋ tɔ. Ama wei ɩ tʋɣʋ-m kolontunaa niŋ taa tɔ ɩ tɔm wɛ waɩyo. 	 Het is duidelijk dat Ik moet sterven. Het is een onderdeel van Gods plan. Maar het lot van de man die Mij verraadt, is afschuwelijk."


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma Yesu sɩ: Tacaa, ɩsɩɩ tə wɛʋ cənɛ ɩsəntɔ tɔ pə wɛ teu napələɣɩ te. Ɩlɛ ye n caakɩ maa siki coka tooso. Nyaɣa lɛntɛ, Moisi kɛ lɛntɛ, na Ilii kɛ lɛntɛ. 	 Petrus zei spontaan: "Here, wat geweldig dat wij hier zijn! Zal ik drie tenten maken? Eén voor U, één voor Mozes en één voor Elia?"


Pa piŋuɣu yʋlʋ tɔ, tɔnʋɣʋ kʋnɛɣɛ pa piŋ. Ama pɩɩ kɔɔ na yʋlʋ fe səm taa tɔ tɔnʋɣʋ ŋku ɩ ká lɩɩna tɔ kʋ kɛ́ ŋku Feesuɣu tɩ tɔɣɔ. Pə taɣa pʋlʋ, tɔnʋɣʋ kʋnɛ kʋ wɛɛtʋ wɛɛ kɛ́ na tɔnʋɣʋ ŋku Feesuɣu tɩ tɔ kʋlɛ kʋ wɛɛtʋ náá wɛɛ. 	 Wat in de aarde wordt gelegd, is een natuurlijk lichaam. Maar wat levend wordt, is een geestelijk lichaam. Want als er een natuurlijk lichaam is, moet er ook een geestelijk lichaam zijn.


Ye n ka kɛ́ yom kɛ́ na Ɩsɔ yaa-ŋ ɩ mpaaʋ taa, taa nəɣəsɩ sɩ n pəsəɣɩ kasaɣampu. Ama ye pə kɔma sɩ ń lɩɩ nyá yomle taa, ɩlɛ taa kisi. 	 Was u een slaaf toen God u riep, maak u daar dan niet druk over. Maar als de mogelijkheid zich voordoet vrij te komen, moet u die kans natuurlijk met beide handen aangrijpen.


Tənaɣa taŋlaa mʋ liɣitee anɩ na pá lá ɩsɩɩ pa heela-wɛ tɔ. Na tɔm tənɛ tə yɛkɩ Yuta nyə́ma hɛkʋ, haləna saŋa. 	 De bewakers namen de steekpenningen aan en deden wat hun was opgedragen. Zo is dit verhaal onder de Joden ontstaan. En zij geloven het nu nog steeds.


Yəlaa tɛɛlaɣaa teu sɩ pʋlʋ ká la, haləna pá kɔɔ pá sʋʋ maɣasʋɣʋ kɛ pa taa sɩ, yaa Yohaanɩ kɛlɛ Mesii ɩnɩ. 	 In die tijd verwachtte iedereen dat de Christus gauw zou komen. Overal vroeg men zich af of Johannes het was.


Maa kɛ́ mʋʋlʋ, ɩ́ ta kpaɣa-m na ɩ́ pona mə tɛ. Maa wɛ kpɛtɛ tɔ ɩ́ ta ha-m wontu sɩ ma suu. Pɩɩ wɩɩkaɣa-m tɔ ɩ́ ta fɛ-m. Waatʋ wei ma wɛ saləka taa tɔ ɩ́ ta wiili-m. 	 Ik was een vreemdeling en u wilde Mij niet in huis opnemen. Ik had niets om aan te trekken en u wilde Mij geen kleren geven. Ik was ziek en u wilde Mij niet opzoeken. Ik zat in de gevangenis en u hebt Mij aan mijn lot overgelaten.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ Malɩ laŋlɛ cɛpəna ɩsɔtaa tillu tɔm ntəɣɩ sɔsɔm, na ɩ́ maɣasɩ sɛɛtʋ ntɩ tə hʋwɛɛ kɛ ɩ taa ɩ ta cɛkəna. 	 Maria raakte daardoor in de war en werd bang. Zij vroeg zich af wat hij bedoelde.


Yesu má má tilina ma ɩsɔtaa tillu sɩ ɩ́ kpaalɩ-mɛɣɛ tə tənaɣa Yesu sɛɛlaa kpeka taa. Tafiiti lʋləna na pə́ lʋlɩ na pə́ lʋlɩ-m. Maɣalɛ tʋlʋmalʋɣʋ. 	 "Ik, Jezus, heb mijn engel gestuurd opdat u dit allemaal aan de gemeenten zult vertellen. Ik ben zowel de wortel als de nakomeling van David. Ik ben de schitterende morgenster."


Yesu yɔɣɔta mpʋ ɩlɛna paɣalɛ mʋ-ɩ. 	 Toen Hij dit zei, geloofden velen dat Hij de Christus was.


Ɩ́ lɛɛ ntaŋkpala. Ɩ́ taa suu wontu na ɩ́ tənɩ. 	 Geen brood, geen tas en geen geld. Zelfs niet een extra paar schoenen of schone kleren.


Ɩlɛ timpi Ɩsɔ yɔɣɔtəɣɩ nɔɣɔ kʋfalaɣa pɛɛlʋɣʋ tɔm tɔ pə wɛɛ sɩ kancaalaɣa nyəŋka pənaa kɛ́. Na pʋlʋ ɩ́ pənaa na pə́ cɛɣɛtəɣɩ, pə caa tɛm kɛ́. 	 Als God het over een nieuw verbond heeft, wil Hij daarmee zeggen dat de eerste verouderd is. En alles wat oud en versleten is, wordt vroeg of laat afgedankt.


Tampana tɔɔ, maa tisi ma Feesuɣu kɛ ma təmlɛ nyə́ma, apalaa na alaa nyə́ma, pa tɔɔ kɛ́ kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ taa. Paa ná nti tɩɩ la cele tɔ na pá yɔɣɔtɩ-tɩ. 	 In die dagen zal God Zijn Geest ook uitstorten over ondergeschikten en zij zullen Zijn woorden spreken.


Tam kɛ́ ma heeliɣi-mɛɣɛ-tɩ, na pənɛntaa ɩsəlʋm kɛ ma tasəɣəna-mɛɣɛ-təɣɩ heeluɣu kɛ ɩsəntɔ. Paɣalɛ wɛnna na pá wakələɣɩ mpi Kilisiti lapa ɩ səm tesika tɔɔ tɔ na pa yaasinaa asaɣaa. 	 Want wat ik u al zo vaak gezegd heb, zeg ik nu onder tranen: Er zijn velen die zogenaamd als christenen leven, maar die in feite vijanden zijn van het kruis van Christus.


Paa na mpʋ tɔ, Tacaa tɔm taa alʋ fɛɩ ɩ tɩ tɔɔ tike, na apalʋ kɛ ɩ́lɛ́ ɩ tɩ tɔɔ tike, pa təna pa tɩ pa təmaɣa. 	 Maar vergeet nooit dat in het leven met de Here de vrouw niets is zonder haar man en de man niets zonder zijn vrouw.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pɛta Ɩlɔɣɔʋ wei ɩ puɣusaɣa-wɛ tɔɣɔ kɔkɔ na asimti pə teŋku wei ɩ taa paa tɛma wontuɣu na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ pɔpɔtʋ kɛ pɛtʋɣʋ tɔ ɩ taa. Ilim na ahoo kɛ pɩɩ naasəɣɩ-wɛɣɛ tam tɔɔ kɛ́ mpʋ. 	 En de duivel die hen verleidde, werd in het brandende zwavelmeer gegooid, waar ook het beest en de leugenprofeet waren. Daar zullen zij dag en nacht gepijnigd worden, voor altijd en eeuwig.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-ɩ sɩ: Ye n ka cɛkəna mpi Ɩsɔ haakɩ tɔ, na ń ka nyəmá wei má ma sələməɣɩ-ŋ lʋm kʋnyɔnyɔɔm kɛ ɩsəntɔ tɔ, nyá maɣamaɣa n ka laaləna-m sələmʋɣʋ na maa ha-ŋ weesuɣu lʋm. 	 "Als u wist wat God geeft en Wie Ik ben Die u om water heeft gevraagd", antwoordde Jezus, "dan zou u M!j om water hebben gevraagd en Ik zou u levend water hebben gegeven."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-ɩ sɩ: Yele-m, taa tɔkɩ-m mpʋ. Ma ta kpata ma Caa kiŋ na pə́cɔ́. Ama polo na ń heeli ma taapalaa sɩ ma kpaa ma Caa na ma Ɩsɔ wei ɩ kɛ́ mə Caa na mə Ɩsɔ tɔtɔ tɔ ɩ kiŋ. 	 "Raak Mij niet aan", zei Jezus. "Want Ik ben nog niet teruggekeerd naar mijn Vader. Ga naar mijn broeders en vertel hun dat Ik terugga naar mijn Vader, Die ook jullie Vader is. Naar mijn God, Die ook jullie God is."


Ye n wakəla nɔɣɔlʋ na ɩ́ yaa-ŋ nɔnɔɣɔ, la kookalɩ na nyá na-ɩ ɩ́ taɣanɩ mə tɔm kɛ mpaaʋ taa na ɩ́ ta tata hʋʋlʋ kiŋ. Pə́ taa kɔɔ na hʋʋlʋ náá tʋ-ŋ toŋtʋnaa niŋ taa na pɛlɛ pá təkɩ-ŋ. 	 Zorg ervoor dat u het op tijd eens wordt met uw schuldeiser. Want als hij u voor het gerecht sleept, wordt u misschien wel in de gevangenis gegooid. En daar komt u pas weer uit als u de laatste cent betaald hebt.


Pa kpaa kɔtʋlʋ sɔsɔ tɔ sɩ ɩ́ pona Ɩsɔ kɛ́ kʋhaham na ɩ́ la kɔtasɩ kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ pə wɛɛ sɩ tá kɔtʋlʋ sɔsɔ ɩ́ wɛɛna mpi ɩ ká polo na ɩ́ lapɩ-ɩ kɔtaɣa tɔ. 	 Zoals elke priester is aangewezen om gaven en offers te brengen, zo moest ook Christus een offer brengen.


Ɩ́ la mpa pa yela ɩsaɣatʋ tɔ pa kʋlapəlɛ. Ɩlɛ ɩ́ taa tɛləsəɣɩ lɔlɔ sɩ mə caa kɛlɛ Apəlaham. Ma heeliɣi-mɛ sɩ ye təlɛ tə tɔɔ ɩlɛ, Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ la na pɛɛ anɛ á pəsɩ Apəlaham piya. 	 Maar dat gaat zomaar niet! Laat eerst maar eens zien dat u ernst maakt met God. Denk niet dat het met u wel goed zal aflopen omdat u van Abraham afstamt. O, nee! God kan deze stenen veranderen in kinderen van Abraham.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa cɔ-ɩ sɩ: Lom wulaʋ sɔsɔ kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ná cɔ-wɛ sɩ: Ye mpʋ ɩ́ cɛla Lom wulaʋ sɔsɔ kɛ mpi ɩ tɩ tɔ, na ɩ́ cɛla Ɩsɔ ɩlɛɣɛ mpi ɩ́lɛ́ ɩ tɩ tɔ. 	 "Van de keizer", antwoordden zij. "Wel", zei Hij, "geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is."


Ama ye tə tɔŋ tənaŋŋ taa ɩsɩɩ Ɩsɔ maɣamaɣa wɛʋ tənaŋŋ taa tɔ pə kpɛntəɣɩ-tʋɣʋ, na ɩ Pəyaɣa Yesu caləm kpiisiɣi-tʋɣʋ ta ɩsaɣatʋ təna. 	 Maar als wij in het licht van God leven, zijn wij één met elkaar en wast het bloed van Zijn Zoon Jezus ons schoon van al onze zonden.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ hʋʋwa ɩ taa kɛ́ teu kɛ́ sɩ: Ye ma pəsaa na má tɩɩ hiki ɩ tɔɔ wontu na má tokina te, pɩɩ waa-m. 	 "Als ik Zijn kleren maar kan aanraken, zal ik beter worden", dacht zij.


Təma lapʋ wɛ fakasɩ fakasɩ. Ama Tacaa kʋlʋm ɩnɩ ɩ təma kɛ pa lakɩ. 	 De taken zijn verschillend, maar ze worden opgedragen door dezelfde Here.


Ɩ́ tɔɔsa ma tɔm kɛ pə təna pə taa na ɩ́ tɔka kʋlapʋtʋnaa kɛ teitei ɩsɩɩ ma kɛɛsʋɣʋ-mɛ tɔ ma sama-mɛ. 	 Ik ben blij dat u steeds aan mij denkt en nog precies weet wat ik heb gezegd en dat u zich houdt aan alles wat ik heb doorgegeven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Mə laŋkpɩɩsəŋ tɔɔ kɛ́ Moisi ŋmaa-mɛɣɛ kʋsəsɩɩtʋ ntɩ. 	 "Dat staat er", zei Jezus, "omdat u uw vrouw toch wegstuurt als dat u uitkomt.


Tənaɣa ɩ pola ɩcatɛ tʋ nɔɣɔlʋ ɩ kiŋ na ɩ́ sələmɩ təmlɛ. Ɩlɛna ɩ́lɛ́ ɩ pona-ɩ taalɛ sɩ ɩ́ nyənəɣɩ afanaa. 	 Het zag er heel slecht voor hem uit. Hij wist een baantje te krijgen bij een boer en moest naar het land om op de varkens te passen.


Ɩ ká lʋlɩ apalʋ pəyaɣa, na ń yaa-kɛ sɩ Yesu. Pə taɣa pʋlʋ, pəyaɣa ŋkɛ kaa waasəna ka yəlaa kɛ pa ɩsaɣatʋ taa. 	 Zij is in verwachting door de Heilige Geest. Zij zal een zoon krijgen, die u Jezus moet noemen. Dat betekent 'God redt'.


Maɣasəɣɩ tɔm nti ma yɔɣɔtəɣɩ tɔɣɔ nyá taa, Tacaa ká ha-ŋ tə nyəm na ń cɛkəna. 	 Denk eens goed over deze drie voorbeelden na; de Here zal je laten zien wat je er in de praktijk mee kunt doen.


Yesu lɩɩ təna, ɩlɛna ɩ́ polo Yuta tɛtʋ taa na Yaatanɩ pɔɣɔ waalɩ. Ɩlɛna samaa tasa kotuɣu kɛ ɩ kiŋ kɛ sɔsɔm, na ɩ́ niki-wɛɣɛ sɛɣɛsʋɣʋ ɩsɩɩ ɩ tɩɩ lakɩ tɔ. 	 Jezus verliet Kapernaüm en ging naar het bergland van Judea en het Overjordaanse. Er liepen veel mensen met Hem mee en Hij vertelde hun, net als altijd, over God.


Tə tala Lom ɩlɛna pa ha Pɔɔlɩ kɛ nɔɣɔ sɩ ɩ́ caɣana ɩ tike, na pá faɣasɩ y+o+olú nɔɣɔlʋ na ɩ́ nyənəɣɩ-ɩ. 	 Na onze aankomst in Rome werd Paulus gezegd dat hij mocht wonen waar hij wilde, al was het wel onder voortdurende bewaking van een soldaat.


Tənaɣa Piyɛɛ yɔɣɔta-ɩ sɩ: Ɩsənaɣa mə lapa na ɩ́ kpɛntɩ na ɩ́ paasɩ na ɩ́ hʋʋ sɩ ɩ́ maɣasəɣɩ Tacaa Feesuɣu Naŋŋtʋ sɩ ɩ́ naa ɩ waalɩ? Nyənɩ, mpa pa pima nyá paalʋ tɔ pa tɛma kɔntɛ, mpɛɣɛlɛ nɔnɔɣɔ tɛɛ. Paa tɛɛsɩ nyaɣa tɛɛnaʋ. 	 "Waarom wilden jullie de Geest van de Here bedriegen? De mannen die u daar hoort aankomen, hebben zojuist uw man begraven. Zij zullen ook u dood naar buiten dragen."


Pa tʋɣɩ-tʋɣʋ kʋnyɔŋ, ama Ɩsɔ ɩ́lɛ́ ɩ ta lɔ-tʋ. Pa huɣi-tʋɣʋ atɛ, ama paa na mpʋ pa ta kʋ-tʋ. 	 wij worden vervolgd, maar God laat ons niet in de steek; wij worden neergeslagen, maar staan telkens weer op.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu lɩɩna Kalilee na ɩ́ kɔɔ Yaatanɩ kɛ Yohaanɩ cɔlɔ sɩ Yohaanɩ ɩ́ sɔ-ɩ Ɩsɔ lʋm. 	 Jezus verliet Galilea en ging naar Johannes om Zich ook door hem in de Jordaan te laten dopen.


Tənaɣa Yesu yela-wɛ na ɩ́ hatəlɩ pə́cɔ́ ɩsɩɩ yʋlʋ ɩ́ lɔɣɔ pəlɛ tɩɩ tala timpi tɔ, ɩlɛna ɩ luŋ akula, na ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ sɩ: 	 Hij ging een meter of dertig bij hen vandaan en liet Zich op de knieën vallen.


Yuta ɩcatɛ Alimatee apalʋ nɔɣɔlʋɣʋ pa yaakaɣa Yosɛɛfʋ. Apalʋ ɩnɛ ɩ kɛ́ yʋlʋpaŋ na ɩ́ təŋəɣɩ tampana na ɩ keŋaɣana Ɩsɔ Kawulaɣa tɔɔ. Mpɛ pa kotaɣana kotuɣu sɔsɔɔʋ ŋkʋ. Ama ɩ taapalaa kotuɣu nyə́ma lɛlaa tʋ nti tə pəlɛ na pá la tɔ tə ta maɣa-ɩ. 	 Een zekere Jozef, die lid was van de Hoge Raad en uit de stad Arimathea kwam, ging naar Pilatus. Hij vroeg of hij het lichaam van Jezus mocht hebben. Deze Jozef was een goed en rechtvaardig man. Hij geloofde dan ook dat Jezus de lang verwachte Christus was. Hij was het helemaal niet eens geweest met de beslissing en het optreden van de andere Joodse leiders.


Ɩlɛna ɩ́ la-wɛɣɛ faaci kɛ teu na ɩ́ sɛɛkɩ-wɛɣɛ ɩsɔnaa sɩ pá cɛkəna. Ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Tuulu poləna tuutu. 	 Hij vertelde hun onder andere deze gelijkenis:


Ama lɛlaa ná tɔma sɩ: Ɩ́ yele na tə́ ná Ilii ká kɔɔ na ɩ́ waasɩ-ɩ yaa ɩsəna. 	 Maar de anderen zeiden: "Wacht! Laten we eens zien of Elia Hem komt redden."


Pa ləsa kpɩɩləŋ kɛ lʋm taa, ɩlɛna pá yele pə təna təpaɩ na pá hu ɩ waalɩ. 	 De mannen trokken hun boten op de wal, lieten alles achter en gingen met Jezus mee.


Na tɔm kʋŋmɛlətʋ ntəɣəlɛ sɩ: Laapaalɩ Kʋpaŋ lapa na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ na Yuta nyə́ma pa təna pá hiki pa paa tete kɛ kʋpantʋ nti Ɩsɔ sɩɩ ɩ yəlaa tɔ tə taa, na pá pəsɩ kʋlʋm təkpataa, na Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ lakɩ mpi na Yesu Kilisiti kiŋ tɔ piitim lɛmpɩ nyə́ma ná wɛ pə taa tɔtɔɣɔ. 	 Het komt hierop neer: Door het goede nieuws te geloven, worden niet-Joden gelijk aan de Joden. Zij delen mee in de rijke erfenis. Zij horen bij hetzelfde lichaam, de Gemeente; en voor hen geldt dezelfde belofte in Christus Jezus.


Pə tɔɔ ɩlɛ ɩ́ mʋ-ɩ niŋ naalɛ na laŋhʋlʋmlɛ sɔsɔɔlɛ, ɩsɩɩ pa mʋkʋɣʋ taapalʋ kɛ Tacaa tɔm taa tɔ. Yəlaa ɩsɩɩ panɛ ɩnɩ wɛɣɛ pə wɛɛ sɩ ɩ́ seeki. 	 Verwelkom hem dus met grote blijdschap, zoals u het de Here zou doen. Mensen als hij moet u in ere houden,


Mpɛ pa məlaa kɛ́ na pá kpaɣa Ɩsɔ tɔɔ tampana na pá pəsəna pɔpɔtʋ. Pa sɛɛkɩ na pá təŋəɣɩ mpi mpi Ɩsɔ lapa tɔ, na pá yele Ɩsɔ wei ɩ lapa-wɩ tɔ ɩ maɣamaɣa. Pəyele pɩɩ mʋna ɩsɩɩ ɩnəɣɩ pá saŋ tam. 	 Zij ruilden Gods waarheid in voor de leugen. Zij vereerden de dingen die God gemaakt heeft in plaats van God Zelf. Hij is toch de Maker! Hem komt alle eer toe, voor altijd en eeuwig.


Ɩ ŋmɛsa ɩ tɔm kʋŋmɛsətʋ tənɛɣɛ yəlaa tənaɣa təkulakula kɛ hatuu lɔŋ, na pənɛntɛɣɛ ɩ kula tə tɔɔ na ɩ́ hʋ́lɩ́ mpi ɩ tɩ tɔ. 	 Dat heeft God door de eeuwen heen verborgen gehouden, maar nu bekendgemaakt aan hen die Hem liefhebben en voor Hem willen leven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ afanaa mpɛ pá tiikilaa ná loma kpakpaa na pá polo na pá taɣasɩ tɔm ntɩ, na tə́ yɛkɩ kpakpaa kɛ acalɛɛ taa na cacakəŋ tɛɛ, na yəlaa lɩɩ sɩ pa naakɩ mpi pə lapa tɔ. 	 De varkenshoeders sloegen op de vlucht en vertelden overal wat zij hadden meegemaakt. Van alle kanten kwamen mensen naar Jezus toe om te zien wat er gebeurd was.


Na ɩ́ tʋ-kʋɣʋ nyənaɣa taa na ɩ́ kɔɔ ɩ́ cɛla pɛɛlɔ ɩnɩ, na ɩ́lɛ́ ɩ polo ɩ́ cɛla ɩ too. 	 Hij kwam terug met het hoofd op een schaal en gaf het aan het meisje. En zij gaf het aan haar moeder.


Ḿpʋ́ɣʋ́ saləka taŋlʋ tɔma sɩ pá kɔna-ɩ kɔkɔ. Ɩlɛna ɩ́ sʋʋ saləka naŋya ŋkɛ ka taa kɛ́ lɔŋ. Na ɩ́ hoti Pɔɔlɩ na Silaasɩ pa tɛɛ, na ɩ́ seliɣina sɔɣɔntʋ. 	 De cipier vroeg om licht en rende naar de kerker van Paulus en Silas. Hij viel, bevend over zijn hele lichaam, voor hen neer.


Ntɔŋ pa kɛ́ Hepəla nyə́ma yaa? Na má tɔtɔɣɔ te. Ntɔŋ pa kɛ́ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma yaa? Na má tɔtɔɣɔ te. Ntɔŋ pa kɛ́ Apəlaham piya yaa? Na má tɔtɔɣɔ. 	 Zijn zij Hebreeërs? Ik ook. Zijn zij Israëlieten? Ik ook. Stammen zij van Abraham af? Ik ook.


Ka kɔma mpʋ sɩ ka cɛkɩ mpa kʋsəsɩɩtʋ ka tɔkaa tɔ na tə hiki mpaaʋ na tə́ pəsɩ Ɩsɔ piya. 	 Hij zou ons vrijkopen van die wet, zodat God ons als Zijn kinderen kon aannemen.


Tɔʋ, mə təyaɣa ka təkɩ kaaʋ təkpataa, nɔɣɔlʋ kaa paasəna-kɛ. Ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ, ɩ́ kaa tasa-m keesuɣu, haləna pə́ tala wule nte ɩ́ ka yɔɣɔtɩ sɩ, Ɩsɔ ɩ́ səna Tacaa tillu tɔ. 	 Maar u wilde niet. Daarom wordt u nu aan uw lot overgelaten. En Mij zult u niet meer zien. U zult Mij pas weer zien op de dag dat u zegt: 'Alle eer is voor Hem Die komt in de naam van de Here."


Pə wɛɛ kɛ́ sɩ tə́ sɛɛkɩ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ kɛ tá taapalaa mɛ mə tɔɔ kɛ́ tam, mɛ mpa Tacaa sɔɔlaa tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ ləsa-mɛɣɛ sɩ Feesuɣu Naŋŋtʋ wei ɩ yeki na ɩ́ pəsəɣɩ Ɩsɔ yəlaa tɔ ɩ tɔɔ na mə tampana mʋɣʋ tɔɔ pə́ caaləna-mɛ mə nyɔɔŋ kɛ yapʋ. 	 Maar wij moeten God altijd voor u danken, broeders. De Here houdt van u. Hij heeft u uitgekozen als de eersten in Thessalonica die gered zouden worden, om u voor Zichzelf af te zonderen door de Heilige Geest en door uw geloof in de waarheid.


Tá na Yesu Kilisiti tá kpɛntʋɣʋ tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ feesa tá na-ɩ sɩ tə́ tɔɣɔ kawulaɣa kɛ hatuu ɩsɔtaa. 	 Hij heeft ons (die één met Jezus Christus zijn) samen met Hem levend gemaakt en ook met Hem een plaats in de hemel gegeven.


Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma mɛ, ɩ́ nɩɩ nti ma heeliɣi-mɛ tɔ. Nasalɛtɩ Yesu kɛ́ yʋlʋ wei ɩ sɔsɔɔntʋ Ɩsɔ hʋ́lá-mɛ tɔɣɔ. Pə taɣa pʋlʋ, Yesu niŋ kɛ Ɩsɔ lapəna piti təma na sɔɣɔntʋ təma na Ɩsɔ kɔkɔlɔ nyəmnaa mpa ɩ hʋ́lá mə hɛkʋ taa tɔ. Ɩsɩɩ mə maɣamaɣa ɩ́ nyəm pə təna tɔ. 	 Mannen van Israël, luister naar mij. Jezus van Nazareth is door God Zelf gestuurd. De wonderen en bijzondere dingen die Hij deed, zijn daar een duidelijk bewijs van. U hebt die met eigen ogen gezien.


Mə ɩcantʋ tɔɔ kɛ́ ma huɣi təlɛɣɛ kʋhuɣu sɩ ɩ́ cɛkəna. Pɩɩ wɛʋ tɔ, tɛtɛlakasɩ na ɩsaɣatʋ taa kɛ́ ɩ́ pɛta mə tɩ, na pəlɛ pə́ kpa-mɛɣɛ yomle na pə́ lakɩ-mɛɣɛ yɛlɛyɛlɛ nyə́ma. Mpʋ tɔtɔɣɔ pənɛntɛ, ɩ́ pɛtɩ mə təɣɩ siɣisuɣu təma lapʋ taa na pəlɛ pə́ kpa-mɛɣɛ yomle na mə tɔntɛ kɛɛsɩ teu. 	 Met dit voorbeeld van de slavernij wil ik duidelijk maken wat ik bedoel. Vroeger hebt u uw lichaam gebruikt voor allerlei zonde en losbandigheid. Zo moet uw lichaam nu in dienst staan van de rechtvaardigheid. Dan zult u aan God zijn toegewijd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Tamapana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Ɩ́ ká tɛ na ɩ́ ná ɩsɔtɔnʋɣʋ tʋlaa na Ɩsɔ ɩsɔtaa tillaa təŋəɣɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má na pá kpaa na pá tiiki. 	 Jezus antwoordde: "Dat geloof je omdat Ik zei dat Ik je onder de vijgeboom zag zitten? Je zult nog grotere daden zien!


Yesu kpiisiɣina yəlaa ɩsaɣatʋ. Pa təna mpa pa ɩsaɣatʋ kpiisa mpʋ tɔ, ɩ́ na-wɛ pa kpɛnta Caa kʋlʋm kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ pə fɛɩ Yesu kɛ́ fɛɛlɛ sɩ ɩ́ yaa-wɛ sɩ ɩ newaa 	 Nu wij door Jezus voor God zijn afgezonderd, hebben wij dezelfde Vader als Hij. Daarom schaamt Jezus Zich er niet voor ons Zijn broeders te noemen.


Yesu kɔm pa naanʋwa na naalɛ kiŋ tɔ, pa taa lɛlʋ Tomaa (wei ɩ kɛ́ tompu tɔ,) ɩ fɛɩ pa hɛkʋ. 	 Eén van de twaalf discipelen, Thomas (of Didymus) was er niet bij.


Wei ɩ kɛ́ Ɩsɔ pəyaɣa tɔ pə cɛpa-ɩ na ɩsaɣatʋ lapʋ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ ta kɛ sətʋ tɔtɔ, ɩ tɛma weesuɣu tʋ kɛ pəsʋɣʋ kɛ́. Na Ɩsɔ kɛlɛ ɩ Caa, ɩlɛ ɩ kaa pəsɩ na ɩ́ tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ. 	 Wie nieuw leven van God ontvangen heeft, kan niet langer zondigen omdat het leven van God in hem is. Hij kan niet doorgaan met zondigen, omdat God zijn Vader is.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná alɔɣaa tooso na pá nəɣəsəna salɛɛ, na pa lɩɩna tʋm sɔsɔ na wontuɣu na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ pɔpɔtʋ pa nɔɔsɩ taa. 	 Toen zag ik uit de bek van de draak, uit de bek van het beest en uit de mond van de leugenprofeet drie boze geesten komen. Zij zagen eruit als kikkers.


Tənaɣa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa taa napəlɩ pa tɔma sɩ: Tacaa, n tɩɩ yɔɣɔta teu kɛ́. 	 "Dat hebt U goed gezegd, Meester", merkte een godsdienstleraar op.


Ɩ́ waasɩ pa kʋtɔntʋnaa, na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Ɩsɔ Kawulaɣa sʋʋ mə tɛɛ kɛ́. 	 Genees de zieken. En zeg tegen de mensen dat het Koninkrijk van God heel dichtbij is gekomen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa nɩɩtoso na naanʋwa na naalɛ məla ɩ kiŋ na laŋhʋlʋmlɛ sɔsɔɔlɛ, na pá tɔŋ sɩ: Tacaa nyá tɔɔ alɔɣaa maɣamaɣa nɩɩna-tʋ. 	 Na verloop van tijd kwamen de zeventig discipelen weer bij Hem terug. "Here", zeiden zij opgetogen, "als wij Uw naam gebruiken, doen zelfs de boze geesten wat wij zeggen!"


Tənaɣa Yesu pəsəna ɩ ɩfalaa tɔɔ na ɩ́ kaləna Piyɛɛ kɛ teu sɩ: Satanɩ tɛɛ ma tɔɔ, nyá hʋwɛɛ ta kɛ Ɩsɔ nyəna, yəlaa nyəna kɛ́. 	 Jezus keerde Zich om. Met Zijn gezicht naar de andere discipelen vermaande Hij Petrus: "Satan, maak dat je wegkomt! Jij bekijkt de zaak van de menselijke kant en niet van Gods kant!"


Ɩ́ ka lakaɣa teu ɩlɛ nɔɔnɔɔ awe lapa na ɩ́ məlɩ hɛɛʋ kɛ tampana təŋʋɣʋ taa? 	 U was zo goed op weg. Wie heeft u ervan weerhouden de waarheid te blijven volgen?


Ɩlɛna Yesu tasa ɩ niŋ tənʋɣʋ kɛ yʋlʋm ɩsɛ tɔɔ na pə́ waa-ɩ. Ɩlɛna ɩ́ nyənɩ pooluŋ na ɩ́ na pə təna təcɛɩcɛɩ. 	 Jezus legde Zijn handen nog eens op de ogen van de man. Hierna kon hij weer normaal zien. Hij was genezen en zag alles duidelijk.


Ama wei ɩ nyəntɛ ɩ́ mʋwa, ɩ́lɛ́ ɩ kʋfɛlʋɣʋ lepa-ɩ kɛ́. Ama paa ya ɩ maɣamaɣa na pə́ maɣana ɩsɩɩ kɔkɔ mpee pɔɔŋ kɛ ɩ lɩɩnaa. 	 Als uw werk verbrandt, zult u verlies lijden. U zult zelf gered worden, maar dan wel door het vuur heen.


Mpa pá lapa kəllaa maa ha-wɛɣɛ mpaaʋ na pá caɣa ma cɔlɔɣɔ ma kawulaɣa kumte tɔɔ ɩsɩɩ ma lapʋ kəllʋ na má caɣa ma Caa kiŋ kɛ ɩ kawulaɣa kumte tɔɔ tɔ. 	 Wie overwint, mag bij Mij op de troon zitten. Want Ik heb Zelf ook overwonnen en ben bij mijn Vader op de troon gaan zitten.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu səŋaa na ɩ́ yaa-wɛ na ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Ɩ́ caa ma la-mɛɣɛ-we? 	 Jezus bleef staan, riep hen bij Zich en vroeg: "Wat willen jullie?" "Here", antwoordden zij, "wij willen zo graag kunnen zien!"


Ama mɛ ɩlɛ mə kɛ́ piitim mpi pa ləsaa tɔɣɔ, na Wulaʋ Sɔsɔ kɔtəlaa, na ɩ piitim naŋŋ nyəm, na Ɩsɔ yəlaa kɛ́. Na pə ləsa-mɛɣɛ sɩ ɩ́ kpaaləɣɩ Ɩsɔ wei ɩ yaa-mɛ sɩ ɩ́ lɩɩ səkpɛtʋɣʋ taa na ɩ́ sʋʋ ɩ tənaŋŋ tete tɔ ɩ təma sɔsɔɔna tɔm. 	 Maar zo bent u niet. U bent door God uitgekozen om koninklijke priesters te zijn; mensen die voor God zijn afgezonderd om overal te vertellen hoe goed en groot Hij is, Die u geroepen heeft om vanuit de duisternis naar Zijn heerlijk licht te komen.


Mə na mpa pa lakɩ səkpɛtʋɣʋ tɛɛ təma kpaɩ nyəna tɔ ɩ́ taa kaa pʋlʋ paa hoolaɣa. Ama ɩ́ la na pə́ kuli a tɔɔ na paa wei ɩ́ ná. 	 Doe niet mee aan de zinloze praktijken, die in de duisternis plaatsvinden, maar stel ze aan de kaak.


Ɩsənaɣa pə wɛɛ na mə maɣamaɣa ɩɩ tɩɩ maɣasəɣɩ sɩ ɩ́ nyɩ tampana na ɩ́ təŋ-yɛ ye? 	 U weet zelf wat goed en rechtvaardig is! Als u met uw schuldeiser onenigheid hebt, moet u proberen het zo vlug mogelijk met hem in orde te maken. Anders sleurt hij u nog voor de rechter en krijgt u gevangenisstraf.


Ɩ́ lakɩ təmaɣa mʋʋllɛ kɛ mə tɛɛsɩ taa na ɩ́ taa kʋntəɣɩ. 	 Wees gastvrij voor elkaar, zonder te mopperen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə tɔm yawa pa tɛtʋ təna taa. 	 Het nieuws over dit geweldige wonder ging als een lopend vuurtje door heel de streek.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə nyɔsa alʋ kɛ hɛkəlɛ sɔsɔ keŋ naalɛ sɩ ɩ́ kʋlɩ hʋntʋ na ɩ́ tala ɩ təcaɣalɛ kɛ wʋlaɣa tɛtʋ taa. Tənaɣa paa tɔɔ-ɩ pɩɩsɩ tooso na pənaɣa hɔɣɔlʋɣʋ taa, na tʋm kaa keesi-ɩ. 	 Maar zij kreeg twee vleugels van de grote arend, zodat zij kon wegvliegen naar haar schuilplaats in de woestijn. Daar werd zij een bepaalde tijd verzorgd, buiten het bereik van de slang.


Ama maa tɔɣɔ kʋnyɔŋ kɛ sɔsɔm, na tá kʋfalaŋ yəlaa panɛ paa lɔ-m təkpataa. 	 Maar eerst moet Ik vreselijk lijden. Ik zal door de mensen van deze tijd worden verworpen.


Ye pə wɛ mpʋ, na Tacaa ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ ɩ́ taa tasa tɔntɛ ɩsɩɩ cefelinaa. Pɛlɛ pa təŋəɣɩ pa kpaɩ hʋwɛɛ kɛ yem kɛ́. 	 Laat ik dit zeggen, en ik spreek namens de Here: Leef niet langer als mensen die Gods wil niet kennen, want die zijn verblind en verward.


Waatʋ wei Yesu ɩfalaa nɩɩ tɔm tənɛ tɔ, pa taa paɣalɛ tɔma sɩ: Tɔm tənɛ tə kəla katɛ. Awe ná pəsəɣɩ tə nɩɩʋ? 	 Veel van Zijn volgelingen hadden moeite met deze woorden. "Wat is Hij hard", zeiden zij. "Wie kan dit nu begrijpen?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pona-ɩ na pá pimi-ɩ kʋ taa kɛ́ kʋ ta hatələna təna tɔ pə tɔɔ. Pəyele pə tɩɩ feŋaɣa Yuta nyə́ma kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ kɛ́. 	 Omdat de zon bijna onderging en het spoedig sabbat zou zijn, legden zij Jezus in dat graf.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tɛtʋ sela sɔsɔm kɛ kpakpaa. Mpi tɔ, Tacaa ɩsɔtaa tillu lɩɩnna ɩsɔ na ɩ́ tii, na ɩ́ polo ɩ́ kuli pɩɩʋ ŋkʋɣʋ pəlaaʋ nɔɣɔ na ɩ́ sɩɩ kpeeŋa, na ɩ́ kpa tə tɔɔ na ɩ́ caɣa. 	 Plotseling was er een hevige aardbeving. Een engel van God kwam uit de hemel, rolde de steen opzij en ging erop zitten.


Ama mpi tə naa tɔɣɔlɛ sɩ pə lapa Yesu na ɩ́ sɛkɩ ɩsɔtaa tillaa kɛ pəcɔ sɩ ɩ́ sɩ yəlaa təna səm kɛ Ɩsɔ pɛɛlɛɛ tɔɔ. Wahala wei ɩ tɔɣaa na ɩ́ caŋ ɩ́ sɩ tɔ ɩ tɔɔ, nɔɔnɔɔ tə naa pa tʋ-ɩ teeli na pá kʋsɩ ɩ nyʋɣʋ ɩsɩɩ wulaʋ. 	 maar wij zien Jezus wel. Hij heeft gedurende een tijd lager dan de engelen gestaan omdat Hij sterven moest, maar is nu door God met heerlijkheid en eer gekroond, omdat Hij door Gods genade voor ons de dood is ingegaan.


Ɩlɛna Yesu tɔmɩ-ɩ sɩ: Ma taa heeli-ŋ sɩ ye n tɛma-m na nyá taa n ká ná Ɩsɔ teeli? 	 "Ik heb toch gezegd dat je, als je op Mij vertrouwt, de macht en grootheid van God zult zien?" antwoordde Jezus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kpɩɩlʋɣʋ polaa na kʋ təŋna tɛtʋ nti lʋm cɔɔnaa na pá yaakɩ-tɩ sɩ Kota, na tə́ wɛ maɣana tɔ, tə pə tɛɛ tɔɔ. Ɩlɛna təlɛ tə kenti kpɩɩlʋɣʋ kɛ pəcɔ. Wahala na wahala kɛ́ na pə́cɔ́ saalaa pəsɩ na pá kpaasɩ kpiiliya. 	 Op een zeker moment kwamen we in de luwte van het eilandje Clauda en daar lukte het met veel moeite de sloep aan boord te hijsen.


Yesu sɛɣɛsaɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa kɛ́ ilim ilim na ɩ́ mələɣɩ Olifinaa pʋɣʋ tɔɔ kɛ́ taanaɣa taanaɣa na ɩ́ sʋʋkɩ. 	 Elke dag ging Jezus naar de tempel om onderwijs te geven. De mensen kwamen al vroeg in de morgen naar Hem luisteren. En elke avond ging Hij de stad uit om ergens op de Olijfberg de nacht door te brengen.


Na pə taɣa kʋpantʋnaa panɛ pa tike kɛ ma nyənəɣɩ mpʋ, na kawaasɩ nsɩ sɩ tənaɣa ma nyənəɣɩ mpi pɩɩ waasəɣɩ pʋlʋ tɔɣɔ ma nyəm ma Sɔsɔ Yesu Kilisiti tɔ pə tɔɔ. Təpantɛ taa təpantɛ ntɛ́ tənɛ ɩnɩ. Ɩ tɔɔ kɛ́ ma kɛɛla pə təna mpi pə kʋsəɣɩ ma nyʋɣʋ tɔ na má sɩɩna kpeeŋa, na ma nyənəɣɩ pə təna ɩsɩɩ hute sɩ pə́ yele na má hiki Yesu Kilisiti, 	 Echt, ik beschouw zelfs alles als waardeloos, omdat niets meer waarde heeft dan het kennen van Christus Jezus. Ik heb alles als vuilnis weggegooid om Christus te kunnen ontvangen en één met Hem te zijn.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa pa tənaɣa heeluɣu sɩ: Wei ɩ caa sɩ ɩ́ təŋɩ-m pʋntʋ ɩ́ la ɩ təɣɩ awusa, na ɩ́ səɣələɣɩ ɩ səm tesika kɛ paa ɩfemle nte, na ɩ́ təŋəɣəna-m. 	 Daarna zei Hij tegen allen die bij Hem waren: "Wie bij Mij wil horen, moet zichzelf volledig onbelangrijk vinden. Hij moet iedere dag zijn kruis dragen en dicht bij Mij blijven. Want wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het redden. Maar wie zijn leven wil vasthouden, zal het verliezen.