Kʋ fema ɩlɛna ɩ́ ləsɩ liɣitee nyəɣətʋ naalɛ na ɩ́ cɛla mʋʋlaa təsʋʋlɛ tʋ, na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Paasəna-ɩ teu, na ń tɩɩ tɔɣa ɩ nyʋɣʋ tɔɔ na pə tɛɛ mpʋ, ma kɔma, maa fɛlɩ-ŋ yoo. 	 De volgende morgen gaf hij de herbergier twee zilveren munten en zei: 'Zorg goed voor hem. Mocht dit geld niet genoeg zijn, dan betaal ik de rest de volgende keer wel.'


Tá taapalaa, nti tə kaasaa tɔɣɔlɛ sɩ, ɩ́ sələməna-tʋɣʋ Ɩsɔ na Tacaa Tɔm ya lɔŋ na tə́ hiki teeli ɩsɩɩ pə lapʋ mə kiŋ tɔ. 	 Broeders, ik vraag u voor ons te blijven bidden. Bid dat het goede nieuws van de Here zich snel zal verspreiden en overal zo'n invloed zal hebben dat de mensen Hem gaan eren, zoals ook bij u het geval is.


Nyənɩ, ma kɔŋ kɔntɛ kɛ́ ɩsɩɩ ŋmɩɩlʋ. Ɩlɛ ye wei ɩ tɔka ɩ wontu sɩ ye pə talaa ɩ́ taa tɛɛ tapakpɛtɛ, ɩlɛ pʋntʋ ntɛ́ leleŋ nɩɩlʋ. Mpi tɔ, ye pa na-ɩ ḿpʋ́ɣʋ́ tapakpɛtɛ fɛɛlɛ ká lapɩ-ɩ. 	 "Ik kom als een dief in de nacht. Gelukkig is hij die wakker blijft en zijn kleren aanhoudt. Hij zal niet naakt rondlopen. Hij hoeft zich niet te schamen voor de mensen die hem zien."


Pəyaɣa kpɛɣɛtəna-ɩ, ɩlɛna ɩlɔɣɔʋ selisi-kɛɣɛ teu, na ɩ́ pɛtɩ-kɛɣɛ atɛ. Ama Yesu ná kaləna ɩlɔɣɔʋ na toŋ, na ɩ́ la na pəyaɣa hiki alaafəya, na ɩ́ cɛla-kɛɣɛ ka caa. 	 Nog voordat de jongen bij Hem was, sloeg de boze geest hem tegen de grond. Hij bleef hevig stuiptrekkend liggen. Jezus joeg de boze geest uit de jongen weg, genas hem en gaf hem aan zijn vader terug.


Ama nɔɣɔlʋ yɔɣɔta Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ tiili sɩ: Haɩ Ɩsɔ, yʋlʋ kɛ́ we na ń tɔɔsəɣɩ ɩ tɔm? Yʋlʋ wɛʋ mpʋ təkpem tɔ ɩ kɛ́ we na ń paasəɣəna-ɩ? 	 Nee, want in één van de Psalmen zegt David tegen God: "Wat is de mens eigenlijk, dat U zoveel om hem geeft? En wat is een mensenkind dat U Zich erom bekommert?


Tənaɣa weesiŋ nyə́ma liɣiti cɔwa sɩ: Ami. Ɩlɛna sɔsaa náá həntɩ atɛ na pá sɛɛ. 	 De vier wezens zeiden: "Amen." En de 24 ouderlingen vielen in aanbidding neer.


Ɩ́ nɩɩna Ɩsɔ na ɩ́ taa tasa wɛɛʋ ɩsɩɩ ɩ ka wɛʋ ɩsəkpɛɛtəlɛ taa kɛ́ tuu lɔŋ na ɩ́ təŋəɣɩ mə kʋnyɩɩləŋ tɔ. 	 Gehoorzaam God omdat u Zijn kinderen bent. Geef niet toe aan de verlangens van vroeger, toen u nog niet beter wist.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tə mala kʋteŋ, na təcatɩ təyaʋ kɛ́ na pə́cɔ́ tə́ tala timpi pa yaa sɩ kpɩɩləŋ teesaŋ kʋpaŋ na pə́ kpətəna Lasee ɩcatɛ kiŋ tɔ. 	 bleven dicht onder de kust van het eiland en bereikten met moeite 'De Goede Rede', een haven niet ver van de stad Lasea.


Ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Tɔʋ, pənɛntɛ ɩ́ cosi lʋm mpɩ na ɩ́ pona kʋtɔɣɔʋ tallʋ ɩlɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ təmlɛ nyə́ma cosaa na pá pona kʋtɔɣɔʋ tallʋ. 	 Toen zij dat gedaan hadden, zei Hij: "Schep er nu wat uit en laat de ceremoniemeester ervan proeven." Zij gaven ervan aan de ceremoniemeester,


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ ka wɛna pɛɛlɔ na ɩ́ caakɩ səpʋ. Pə́cɔ́ ɩ tike kɛ ɩ ka wɛna, na ɩ pɩɩsɩ wɛ naanʋwa na naalɛ. Yesu kʋlaa sɩ ɩ puki tɔ na samaa nyəkaa kɛ́ teu. 	 Zijn enige kind, een meisje van twaalf jaar, lag op sterven. Jezus ging met hem mee en baande Zich een weg door de opdringende mensenmenigte.


Tampana, Tafiiti yɔɣɔta Yesu ɩnɩ ɩ tɔm kɛ mpʋ sɩ: Ma naakaɣa Tacaa kɛ tam kɛ́ ma cɔlɔɣɔ. Ɩ ka səŋa ma waalɩ kɛ́ sɩ má taa selina pʋlʋ. 	 Want David sprak over Jezus, toen hij zei: 'Ik weet dat de Here altijd bij mij is. Hij helpt mij en houdt mij overeind.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa lɩɩ təna, ɩlɛna pá tɛsɩ Kalilee teŋku. Yesu luɣu fɛɩ sɩ pá nɩɩ ɩ taŋ. 	 Vandaar reisden zij Galilea door langs allerlei binnenwegen om onopgemerkt te blijven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pola Yesu kiŋ kɛ ahoo naalɩ na ɩ́ yɔɣɔtɩ-ɩ sɩ: Tacaa, tə nyəmá sɩ Ɩsɔ kɔnna-ŋ sɩ ń sɛɣɛsɩ-tʋ. Pə taɣa pʋlʋ, nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ la piti təma ɩsɩɩ n lakʋɣʋ tɔ na pə́ tá kɛna Ɩsɔ toŋ. 	 "Meester", zei hij, "wij weten dat God U gezonden heeft om ons te leren. Alle wonderen bewijzen dat."


Yesu caalʋɣʋ ɩ təmlɛ kɛ waatʋ wei kɛ́ mpʋ tɔ, ɩ pɩɩsɩ wɛ ɩsɩɩ hiu na naanʋwa, na yəlaa nyənaɣa-ɩ ɩsɩɩ Yosɛɛfʋ pəyaɣa. Yosɛɛfʋ ná kɛ́ Heli pəyaɣa, 	 Jezus begon in het openbaar op te treden toen Hij ongeveer dertig jaar oud was. Men dacht dat Jozef Zijn vader was.


Tá taapalaa taa paɣalɛ nawa ma wɛ saləka taa, ɩlɛna pá tɔkɩ tɔnəŋ na Tacaa tɔm, haləna pá nyaɣa apalʋtʋ na pá heeliɣi Ɩsɔ Tɔm na sɔɣɔntʋ fɛɩ-wɛ. 	 En door mijn gevangenschap lijken vele christenen hier hun vrees voor de boeien te hebben overwonnen. Op de een of andere manier heeft mijn geduld hen bemoedigd, met het gevolg dat zij steeds vrijmoediger spreken over Jezus Christus.


Haləna má kɔna nyá kolontunaa, na ń loosi nyá nɔɔhɛɛ kɛ pa tɔɔ. 	 dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (C)


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: Tɔʋ, ta yela pə təna təkpataa kɛ́ na taa hu nyá waalɩ. 	 Petrus zei: "U weet dat wij alles hebben verlaten om U te volgen."


Ama kaɣana pə ləsa-mɛɣɛ ɩsaɣatʋ yomle taa na ɩ́ lakɩ Ɩsɔ təmlɛ. Na mpi ɩ́ waakɩ tɔɣɔlɛ pa tɔŋna-mɛɣɛ kɛɛsʋɣʋ sɩ mə tɔntɛ ɩ́ te na cele ɩ́ ká hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ. 	 Maar u bent nu verlost van de zonde en slaven van God geworden. Het gevolg daarvan is dat u nu bij God hoort en eeuwig leven krijgt.


Yuta taa Pɛtəlɛhɛm nyá, tampana n ta kɛ Yuta acalɛɛ sɔsɔɔna taa səkpete paa pəcɔ. Mpi tɔ, nyá taa kɛ́ wulaʋ ká lɩɩna, wei ɩ ká tɔkɩ ma Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma kɛ teu tɔ. 	 'Bethlehem in Efratha, u bent één van de kleinste steden in Juda, maar toch zult u de geboorteplaats zijn van onze Koning, die mijn volk zal leiden."


Na alɔɣaa mpɛ pa wiikaɣana Yesu sɩ ɩ́ taa tɔ-wɛ sɩ pá məlɩ pa hɔɔʋ tɛɛ. 	 Zij smeekten Jezus dat Hij hen niet naar de hel zou sturen.


Paa tɔ sɩ: Waɩyo, ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ tənɛ tə tɔm wɛ waɩyo. Ńtɛ́ tə suukaɣana kpoŋkpontu toŋ nyəntʋ pɔɔŋ kʋpaŋ na wontu kʋpantʋ nti tə sɛɛwa tɔ, na wontu nti tə sɛɛwa təkeŋkeŋ tɔ. Na ńtɛ́ tə tʋkaɣana wʋla na liɣitee pɛɛ na lɩɩtʋ pə tɩɩ fɛɩ. 	 'Och, grote stad!' zullen zij zeggen. 'Wat verschrikkelijk! Eerst was u gekleed in fijn linnen, purper en scharlaken en droeg u gouden sieraden, edelstenen en parels; een uur later was u al die schitterende rijkdom kwijt!'


Ye pə maɣana wei na ɩ́ wɛ kutuluɣu tɔɔ na ɩ́ tiiwa, ɩ́ taa tɔ sɩ ɩ sʋʋkɩ təyaɣa na ɩ́ kpaɣa pʋlʋ. 	 Als je op dat moment op het platte dak van je huis zit, ga dan niet naar binnen om nog iets mee te nemen. Vlucht!


Ma pəyalʋ ɩnɛ pə wɛ ɩsɩɩ ɩ səpaɣa na ɩ́ fe. Ɩ ka lepaɣa na má hii-ɩ. Tənaɣa pa nika acima tɔɣɔʋ kɛ kpakpaa. 	 Want mijn jongste zoon was dood en is weer levend geworden. Ik was hem kwijt en heb hem weer terug.' En zij vierden feest.


Samaa təna tɔŋna Yesu tɔm nɩɩʋ, ɩlɛna Yesu tɔ ɩ ɩfalaa sɩ: 	 Alle omstanders konden het horen toen Hij tegen Zijn discipelen zei: "Ik waarschuw jullie voor de godsdienstleraars.


sɩ ɩ ká ya-tʋɣʋ ta kolontunaa niŋ taa, na tə́ paasəna ɩ luɣu nyəntʋ na sɔɣɔntʋ fɛɩ. 	 Hij heeft ons het voorrecht gegeven Hem te dienen zonder angst, bevrijd uit de handen van onze vijanden.


Tənaɣa maa cɔ-wɛ təfoo sɩ: Ma ta nyɩ-mɛɣɛ paa pəcɔ. Ɩ́ tɛɛ ɩ́ fɛɛ-m, ɩsaɣalataa mɛ. 	 Maar Ik zal hun antwoorden: 'U hebt nooit bij Mij gehoord. Ga weg! U bent slecht en hebt alleen maar uw eigen zin gedaan.'


Ma lakɩ nti maa caa tɔ, pə taɣa má nɔkəna. Ama ɩsaɣatʋ nti tə kanta ma taa tɔ ntɩ tə tənna mpʋ. 	 Als ik doe wat ik niet wil, doe ik dat eigenlijk niet zelf, maar de zonde in mij.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pʋlʋpʋnaa ɩsɩɩ hutu taka kɔɔla Sɔɔlɩ ɩsɛntɔɔ kɛ́ kpakpaa na pə́ hoti atɛ na ɩ́ sʋʋ naʋ. Ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na pá sɔ-ɩ Ɩsɔ lʋm. 	 Het was net of er een vlies van Saulus' ogen viel. Ineens kon hij weer zien.


Tacaa Ɩsɔ na tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti pá hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ na pá ha-mɛɣɛ alaafəya. 	 Wij wensen u de genade en vrede van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus toe.


Tampana tɔɔ Kilisiti wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ tɔnʋɣʋ pilimile wɛʋ na kʋ́ wɛna nɔɔhɛɛ na niŋ na ŋkpaŋŋ na ɩsɛ na pə tənaɣa mpʋ tɔ. Tɔnʋɣʋ wɛʋ tɔ paa kʋ tɔɔ kʋ wɛna ḿpʋ́ɣʋ́ waanɩ waanɩ tɔ pə təna pə kpɛnta kʋlʋm kɛ́ sɩ tɔnʋɣʋ. 	 Ons lichaam bestaat uit vele delen, maar al die delen samen vormen één lichaam. Zo is het ook met Christus.


Sɔɣɔntʋ sɔɔlʋɣʋ ta kɛ sɔɔlʋɣʋ. Ama sɔɔlʋɣʋ mpi pə kɛ́ tampana nyəm tɔ pə yasəɣɩ sɔɣɔntʋ kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ sɔɣɔntʋ sɔɔlʋɣʋ ta kɛ sɔɔlʋɣʋ kʋpaŋkʋ nakʋlɩ. Pə taɣa pʋlʋ, saləka kɔŋna na sɔɣɔntʋ. 	 In de liefde is geen plaats voor angst. Integendeel, de volmaakte liefde verdrijft de angst. Angst houdt altijd verband met straf. Wie nog angst kent, kent de volmaakte liefde nog niet.


Mpaaʋ ŋku tə təŋəɣɩ haləna saŋa tɔ, paa pə la ɩsəna tə́ təŋəɣɩ-kʋɣʋ mpʋ. 	 Alleen, laten wij in ons gedrag wel consequent doorgaan op de ingeslagen weg.


Aaɩ, ma heeliɣi-mɛ sɩ, pə taɣa mpʋ se. Ama mɩɩ ta laɣasɩ tɔntɛ, ɩ́ ká sɩ mə tənaɣa ɩsɩɩ pɛlɛ pa səpʋ tɔ. 	 "Is dit hun daarom overkomen? Nee! Het zal met u allemaal net zo slecht aflopen, als u niet gaat leven zoals God wil.


Ye ɩsɩɩ mə taa nɔɣɔlʋ wɛna heeŋ ntɛ́ nɩɩnʋwa (100), ɩlɛna ɩ taa kʋlʋm tə le, ɩ kaa yele pɔɣɔlaɣafɛɩ nɩɩnʋwa ɩnɛɣɛ nyɩɩtʋ tətɔɣɔlɛ na ɩ́ tɛɛ na ɩ́ sʋʋ kʋlepu ɩnəɣɩ pɛɛkʋɣʋ haləna ɩ na-ɩ? 	 "Als u nu eens honderd schapen had en één ervan raakte verdwaald, wat zou u dan doen? Het zoeken! Net zolang tot u het vond. De andere 99 zou u gewoon laten grazen.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, yəlaa naalɛ yaa tooso ɩ́ kota timpiɣi ma pʋlʋ lapʋ tɔɔ, ma wɛ pa hɛkʋ kɛ́. 	 Want als twee of drie mensen bij elkaar zijn, omdat zij bij Mij horen, ben Ik bij hen."


Pa nyəmá Ɩsɔ tɔɔ sɩ mpa pa lakɩ mpʋ tɔ pa kɛ́ sɔlʋnaa. Paa na mpʋ pa tɔŋna lapʋ, haləna pá saŋ pə lataa tɔtɔ. 	 Zij weten dat God dit niet kan toestaan. Want wie zoiets doet, verdient de eeuwige dood. Maar toch doen ze het. Erger nog: Zij vinden het prachtig als anderen eraan meedoen.


Ma taapalaa, nti ma yɔɣɔtəɣɩ tɔɣɔlɛ sɩ wʋlɛ pɩɩwaɣa. Pə tɔɔ tɔ, pə kpaɣaʋ saŋa waalɩ tɔ, mpa pa wɛna alaa tɔ pá la ɩsɩɩ pa fɛɩna, 	 Ik zeg dit allemaal, broeders, omdat we niet veel tijd meer hebben. Daarom moet u, als u getrouwd bent, leven alsof u geen vrouw hebt.


Paa wei ɩ́ nyənɩ alʋ kpaɣaʋ tɔm ɩsɩɩ pʋlʋ sɔsɔɔm. Na apalʋ na alʋ pa taa nɔɣɔlʋ náá taa la yem yem tɔtɔ. Ɩsɔ ká hʋʋna tɔm kɛ mpa pa lakɩ asilima na mpa pa lakɩ wasaŋkalətʋ tɔ. 	 Laat iedereen het huwelijk in ere houden. Man en vrouw moeten elkaar trouw blijven. Wie overspel pleegt, zal door God gestraft worden.


Ye ɩ́ təŋəɣɩ Ɩsɔ Kawulaɣa kʋsəsɩɩtʋ nti pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Sɔɔlɩ nyá tɔɣɔntəlɛ ɩsɩɩ n ka sɔɔlɩ nyá tɩ tɔ, pə wɛ teu. 	 Het is goed om te doen wat de Here van u vraagt: "Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, nyɔɣɔsɩ ka kpa-m tɔ ɩ́ ta ha-m na má tɔɣɔ. Lʋkɔtʋ kpa-m tɔ ɩ́ tá ha-m lʋm sɩ má nyɔɔ. 	 Want Ik had honger en u wilde Mij niet te eten geven. Ik had dorst en u wilde Mij niet te drinken geven.


Ɩsɔ lapa mpi Moisi kʋsəsɩɩtʋ taa pəsɩ na tə́ la yʋlʋwɛɛtʋ tɔɔ tɔ. Ɩ hʋla yəlaa tasəkəlɛ kɛ timpi pa lakɩ ɩsaɣatʋ kɛ tam tɔ, mpi tɔ ɩ tila ɩ maɣamaɣa ɩ pu. Na wɛɛtʋ nti tə nəɣəsəna yəlaa asaɣaa nyəntʋ tɔɣɔ ɩ kɔmnaa sɩ ɩ́ hɩɩsɩ ɩsaɣatʋ. 	 Het was voor de wet niet mogelijk te bevrijden, omdat zij stukliep op de zwakheid van de menselijke natuur. Daarom heeft God Zijn eigen Zoon gestuurd, Die net als de zondige mensen, een menselijk lichaam had. Om ons te bevrijden van de zonde heeft Hij het oordeel van God op Zich genomen.


Pənɛntɛ pa hʋʋkəna-m tɔm sɩ pepe tɔɔ kɛ́ ma tɛma ma taa sɩ nti Ɩsɔ ka heela tá caanaa caanaa tɔ tɩɩ la. 	 Nu sta ik hier terecht omdat ik verwacht dat God zal doen wat Hij onze voorouders heeft beloofd.


Maɣa Pɔɔlɩ wei má ma kɛ́ saləka tʋ kɛ Yesu Kilisiti tɔɔ tɔ, má na tá taapalʋ Timotee. Tá ŋmaana takəlaɣa kanɛɣɛ tá taapalʋ kʋpaŋ Filemɔŋ, nyá wei tá na-ŋ tə kaa təmlɛ tɔ, 	 Van: Paulus, die in de gevangenis zit omdat hij het goede nieuws van Jezus Christus heeft bekendgemaakt, en van onze broeder Timotheüs. Aan: Filémon, onze medewerker. Wij schrijven niet alleen aan u persoonlijk,


Ama pə wɛɛ kɛ́ sɩ má tɔ ma mpaaʋ kɛ saŋa na cele na pə kʋfemuɣu. Pə taɣa pʋlʋ, paa kʋɣɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ kɛ tiiliɣi yem na pə ta kɛna Yosalɛm taa. 	 Het duurt niet lang meer tot Ik klaar ben. Hoe dan ook, Ik moet nog een paar dagen verder reizen. Want het is niet mogelijk dat een profeet van God ergens anders wordt gedood dan in de stad Jeruzalem.


Ḿpʋ́ɣʋ́ sɔsaa taa nɔɣɔlʋ tɔma-m sɩ: Taa wii. Nyənɩ, Yuta kpekəle taa tɔɣɔlaɣa, wulaʋ sɔsɔ Tafiiti lʋlʋɣʋ taa tʋ, lapa kəllʋ. Ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ kɔɔlɩ kʋtaalətʋ naatosompɔɣɔlaɣa ɩnɩ na ɩ́ hɛtɩ takəlaɣa. 	 Maar één van de ouderlingen zei tegen mij: "U hoeft niet te huilen, want de leeuw uit de stam Juda, de nakomeling van David, heeft de overwinning behaald. Daarom mag Hij de zeven zegels verbreken en de rol openmaken."


Yʋlʋ ɩ́ tuuna Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ, ɩ kpɛŋna Ɩsɔ wei ɩ cakɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ ntɛ tə taa tɔɣɔ na ɩ́ tuuna. 	 Wie zweert bij de tempel, zweert bij de tempel èn bij Hem, Die erin woont.


Tənaɣa Akilipa tɔma Pɔɔlɩ sɩ: Pə lakɩ-ŋ ɩsɩɩ ye má na-ŋ tə wɛɛ na tə́ wɛɛ n ká la na má pəsɩ Kilisiti təŋlʋ yɛɛ? 	 "Wacht eens even", zei Agrippa. "U denkt toch niet dat u zomaar even een christen van mij kunt maken?"


Pənɛ ɩnɩ pə lapaɣa sɩ pə́ hʋ́lɩ́-tʋɣʋ lɔŋ na pə́ taa kɔɔ na tə́ nyɩɩlɩ ɩsaɣakʋnyɩɩləŋ ɩsɩɩ mpɛ ɩnɩ paa nyɩɩlʋɣʋ tɔ. 	 Die gebeurtenissen zijn een les voor ons; wij moeten niet naar slechte dingen verlangen zoals zij.


Ɩ hʋla ɩ toma kɛ sɔsɔm. Ɩ yasa mpa pa lotu taa wɛ ɩsəcaʋ hʋwɛɛ tɔ. 	 Hij heeft laten zien hoe groot en machtig Hij is. Hij heeft hoogmoedige mensen in verwarring gebracht


Ɩfepu nɔɣɔlʋ ɩ ka caɣa tokolo tɔɔ, pa yaa-ɩ sɩ Ɩtike. Pɔɔlɩ waasʋ taɣalaa, ɩlɛna tom kpaɣa ɩfepu ɩnɩ na haləna ɩ́ too teu. Tom kəla-ɩ tɛɛnaʋ, ɩlɛna ɩ́ lɩɩ too ɩsɔtaa kutuluɣu tooso nyəŋkʋ taa na ɩ́ hoti. Pa polaa pá kʋsɩ-ɩ ɩlɛna pá maɣana ɩ tɛma səpʋ. 	 Eutychus, een jonge man die in de vensterbank zat, viel in slaap. Toen Paulus maar bleef doorspreken, viel hij vanaf de derde verdieping naar beneden. Toen ze hem optilden, bleek hij dood te zijn.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kʋlaa na pá polo pá maɣana kɔtəlaa sɔsaa na nyʋɣʋ nyə́ma nyʋɣʋ nyə́ma na pá heeli-wɛ sɩ: Tə sɩɩ tá nɔɔsɩ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ na tuunaʋ, sɩ tə kaa təŋ pʋlʋ haləna tə́ tɛ Pɔɔlɩ kɛ kʋɣʋ na pə́cɔ́. 	 Zij gingen naar de hoofdpriesters en de andere leden van de Hoge Raad en zeiden: "Wij hebben een vloek op ons genomen: Wij zullen niets eten of drinken, zolang wij Paulus niet hebben gedood.


Pɔɔlɩ na Paanapasɩ pa tala Ɩkʋniyɔm. Ɩlɛna pá sʋʋ Yuta nyə́ma təkotile taa na pá yɔɣɔtɩ ɩsəna mpi pə wɛɛ tɔ. Haləna Yuta nyə́ma na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa tuutuuma tisi na pá mʋ Ɩsɔ Tɔm. 	 De volgende plaats waar Paulus en Barnabas kwamen, was Iconium. Toen zij daar waren, gingen ze samen naar de synagoge. Door wat ze vertelden, geloofden vele Joden en andere mensen in Jezus Christus.


Na kʋkələtʋ lɛntɩ tɔtɔɣɔlɛ, sɩ n ká sɔɔlɩ nyá tɔɣɔntəlɛ kɛ ɩsɩɩ nyá tɩ. 	 Het tweede, even belangrijke gebod is: 'Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf.'


Ɩsɩɩ ɩ ka heeluɣu ta caanaa Apəlaham na ɩ piitim nyə́ma kɛ tam tɔɔ tɔ. 	 Hij is Zijn belofte niet vergeten, want hij had Abraham en zijn kinderen beloofd altijd goed voor hen te zijn."


Ḿpʋ́ɣʋ́ kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa pa tɔŋna maɣasʋɣʋ kɛ ɩsəna paa la na pá kʋ Yesu tɔ. Ama pa sɔɣɔmaɣaana samaa kɛ́. 	 De leidende priesters en godsdienstleraars probeerden nog steeds een listige manier te vinden om Jezus uit de weg te ruimen. Ze wilden Hem doden zonder het risico te lopen dat het volk zich tegen hen zou keren. Want daar waren ze toch wel erg bang voor.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ sama lɔŋtaa nyə́ma. 	 Vroeger hebben vele mensen vanuit dit geloof geleefd. Zij zijn ook door hun geloof bekend geworden.


Kpaɣa-wɛ na nyá na-wɛ ɩ́ kpɛntɩ na ɩ́ lá nyɔɔŋ tɔɔ asilima kɛɛlʋɣʋ kɔtaɣa. Caa liɣitee na pá looli pa nyɔɔŋ. Saa ɩnɩ paa wei ɩ ká nyɩ sɩ nti pa yɔɣɔtaa tɔ pa tʋ-ŋ-təɣɩ kʋtʋɣʋ kɛ́. Ama nyá, nyá tɔŋna Moisi kʋsəsɩɩtʋ kɛ təŋʋɣʋ. 	 Ga met hen mee en neem, net als zij, deel aan de reinigingsplechtigheid. Laat op uw kosten hun haar knippen. Dan zullen alle mensen in de stad weten dat het niet waar is wat over u wordt gezegd, maar dat u zelf trouw leeft volgens de wet van Mozes.


Na ye ɩ́ wɛna natəlɩ sɩ ɩ́ caa ɩ maɣasɩ, ɩcatɛ sɔsaa kotuŋ taa kɛ́ ɩ́ ká pona-tɩ. 	 Volg de wettige weg. Als er bepaalde wensen of verlangens zijn, kunnen die in de officiële volksvergadering aan de orde komen.


Tɛʋ fema, ɩlɛna Yuta nyə́ma sɔsaa na nyʋɣʋ nyə́ma na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa sɔsaa, pa koti Yosalɛm. 	 De volgende morgen kwamen alle Joodse leiders in Jeruzalem in een extra vergadering bijeen.


Yutaasɩ wei ɩnɩ ɩ lakɩ Yesu kɛ́ kɔlɔmɔtɔ kɛ mpʋ tɔ ɩ ka kɛɛsa samaa ɩnəɣɩ ɩsəna ɩ ka la tɔ. Ɩ heela-wɛɣɛ sɩ: Ye ma polaa na má waɣala wei ɩlɛ, ɩnəɣəlɛ, ɩ́ kpa-ɩ. 	 Judas, de verrader, had tegen de mannen gezegd: "De Man, die ik een kus zal geven, moeten jullie gevangen nemen."


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ pa ta kpɛntəna mpa pa kisa Ɩsɔ nyəntʋ tɔ na apalaa təna alʋ Lahapɩ na pá kʋ. Mpi tɔ alʋ ɩnɩ ɩ tɔka ɩcatɛ feŋlaa kɛ teu kɛ waatʋ wei pa tala ɩ tɛ tɔ. 	 Omdat de hoer Rachab op God vertrouwde, werd zij niet gedood, zoals de andere ongehoorzame inwoners van Jericho; want zij had de spionnen van Israël gastvrij ontvangen.


Tənaɣa pa caɣa loosi, lɛlaa kɛ nɩɩnʋwa (100) nɩɩnʋwa (100), lɛlaa kɛ nɩɩlɛ na naanʋwa naanʋwa. 	 Even later zaten zij op het gras in groepen van vijftig en honderd personen.


Ye nɔɣɔlʋ hʋʋ sɩ ɩ kɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ, yaa ɩnəɣɩ Ɩsɔ mpaaʋ taa pʋlʋ lapʋ saawa, pʋntʋ ɩ́ nyɩ teu sɩ, nti ma ŋmaa-mɛ tɔ Tacaa kʋsəsɩɩtʋ kɛ́. 	 En als iemand meent namens God te spreken of geestelijk onderscheidingsvermogen te hebben, moet hij wel weten dat wat ik hier schrijf, een bevel van God is.


Kotuɣu sɔsaa yela Piyɛɛ na Yohaanɩ ɩlɛna pá tɛɛ kpakpaa kɛ pa taapalaa kiŋ, na pá kɛɛsɩ-wɛɣɛ tə təna nti kɔtəlaa sɔsaa na nyʋɣʋ nyə́ma pa yɔɣɔtaa tɔ. 	 Zodra zij vrij waren, gingen Petrus en Johannes naar hun vrienden en vertelden wat de Joodse leiders hadden gezegd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa na pɛlɛ pa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa pa kɔma na pá pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa kɛ ɩmiitaʋ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ mə na lampuu mʋlaa na asaɣaa ɩ́ kpɛnta tətɔɣɔlɛ na tənyɔɔlɛ? 	 De Farizeeërs en godsdienstleraars zeiden tegen Jezus' discipelen: "Onbegrijpelijk dat u met zulk soort mensen aan tafel gaat."


Alʋ Ɩsɔ sɛɛlʋ nyá n nana-we sɩ nyaa tɛna na ń ya nyá paalʋ nyʋɣʋ? Na apalʋ Ɩsɔ sɛɛlʋ nyá n nana-we sɩ nyaa tɛna na ń ya nyá alʋ nyʋɣʋ? 	 Hoe kunt u als vrouw nu weten dat u uw man zult redden? En hoe kunt u als man weten dat u uw vrouw zult redden?


Ɩwəyaɣa caləm toŋ tɔɔ, na tampana tɔm nti pa kpaalaɣa tɔ tə toŋ tɔɔ pa kəla-ɩ. Paa hawa pa weesiŋ kɛ́ sɩ ye səm səm. 	 Onze broeders hebben hem overwonnen, doordat het Lam Zijn bloed voor hen gegeven heeft en doordat zij daar in hun spreken van hebben getuigd. Zij waren bereid hun leven ervoor te geven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ lɔŋtaa alaa mpa pa təŋaɣa Ɩsɔ mpaaʋ kɛ teu na pa tɛɛlaɣaa ɩ kiŋ tɔ pa taɣanaɣana pa tɩ. Pa seekaɣa pa paalaa kɛ́. 	 Dat was het sieraad van de gelovige vrouwen van vroeger, die op God vertrouwden en deden wat hun man van hen vroeg.


Ma kʋsa pa nyɔɔŋ ɩsɩɩ nyaa kʋsa ma nyəŋkʋ tɔ, sɩ pá kpɛntɩ kʋlʋm ɩsɩɩ má na-ŋ tə kpɛntʋɣʋ kʋlʋm tɔ. 	 Ik heb hun dezelfde eer gegeven als U Mij gegeven hebt, om hen zo één te laten zijn als U en Ik.


Ḿpʋ́ɣʋ́ nɔɣɔlʋ tɛləsa Yesu sɩ: Nyá too na nyá newaa pa səŋna ntɛɣɛ awalɩ na pá caa pa yɔɣɔtəna-ŋ. 	 Toen iemand Hem vertelde dat zij er waren, vroeg Hij: "Wie is mijn moeder? En wie zijn mijn broers?"


Paa tapɩɩlɛ yaa tefemle kɛ ɩ kɔma na ɩ́ kɔɔ na ɩ́ maɣana-wɛɣɛ mpʋ na pá taŋaa, pa lapa nyʋleleŋ kɛ́. 	 Of Hij nu 's avonds komt of na middernacht, voor degenen die klaar staan, zal het een heerlijk moment zijn.


Pə tɔɔ kɛ́ Yuta nyə́ma sʋʋ Yesu kɛ́ kʋnyɔŋ tʋɣʋ kɛ ɩ lapʋ ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule tɔ pə tɔɔ. 	 Omdat Jezus dat op de sabbat had gedaan, wilden de Joden Hem straffen.


Tənaɣa Falisanaa taa lɛlaa ná tɔma sɩ: Pə taɣa Ɩsɔ kiŋ kɛ apalʋ wei ɩnɩ ɩ lakɩ mpʋ tɔ ɩ lɩɩnaa. Mpi tɔ, ɩɩ təŋəɣɩ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ kiiŋ. Lɛlaa sɩ: Ye ɩ ka kɛ́ ɩsaɣaʋ ɩsənaɣa ɩ ka pəsaa na ɩ́ lá piti təma anɛ a takanaa kɛ mpʋ? Halɩ pá caŋ pa faɣa pa taa pa tike. 	 Enkele Farizeeërs zeiden: "Die Jezus is niet door God gestuurd. Anders zou Hij niet op de sabbat werken." "Maar", brachten anderen er tegenin, "een slecht mens zou zulke goede dingen toch niet doen?" De meningen waren verdeeld.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu sɛɣɛsa-wɛɣɛ tɔmnaa paɣalɛ na ɩsɔnaa sɛɛʋ taa. Haləna ɩ́ kɛɛsɩ-wɛ sɩ: 	 Om duidelijk te maken wat Hij bedoelde, vertelde Jezus gewoonlijk een gelijkenis. Dat deed Hij nu ook.


Ɩlɛna pá sɛɛ-ɩ sɩ: Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ, fɔɔ. 	 salueerden en riepen: "Lang leve de koning van de Joden!"


Ye ɩ́ sʋʋ təyaɣa nakəlɩ ka taa ɩlɛ ɩ́ tɔ sɩ: Ɩsɔ ɩ́ ha-mɛɣɛ alaafəya. 	 Wees vooral vriendelijk tegen hem die jullie onderdak verleent.


Ɩlɛna Pɔɔlɩ náá nyənɩ na ɩ́ kpaɣa Silaasɩ na tá taapalaa sələməna-wɛɣɛ Ɩsɔ. Ɩlɛna pá kpaɣa mpaaʋ. 	 Maar Paulus koos Silas uit om met hem mee te gaan. Nadat zij door de christenen aan de genade van de Here waren toevertrouwd, gingen zij op reis.


Tɩɩ tɛma-mɛɣɛ heeluɣu na ma tasəɣɩ-mɛɣɛ heeluɣu kɛ mpʋ, sɩ ye nɔɣɔlʋ kɔma na ɩ́ heeli-mɛɣɛ Laapaalɩ kʋfalʋ nɔɣɔlʋ na pə́ tá kɛ́ wei ɩ́ tɛma mʋɣʋ tɔ, Ɩsɔ ká náná pʋntʋ. 	 Ik zeg het nog eens: Als iemand u een andere leer brengt dan het goede nieuws, dat u van ons ontvangen hebt, moet u hem uit de weg gaan. Zo iemand is een vloek.


Təmlɛ tənɛ tə yoosuɣu tɔɔ kɛ́ ma lakɩ na má lʋkəna toma taa toma nna Kilisiti haakɩ tɔ, toma anɛ a wɛnna ma taa. 	 Dit is mijn werk. Ik kan dat alleen maar doen doordat ik van Christus de kracht daarvoor krijg.


Ama ɩ ta nyəmɩ-ɩ haləna ɩ́ tɛ pəyaɣa lʋlʋɣʋ. Na Yosɛɛfʋ yaa-kɛ sɩ Yesu. 	 Hij deed wat de engel had gezegd en trouwde met Maria. Maar hij had geen gemeenschap met haar tot na de geboorte van het kind. En Jozef noemde Hem Jezus.


Falisanaa nɩɩ tɔm ntɩ tə təna, ɩlɛna pá woŋ Yesu. Pə taɣa pʋlʋ, mpɛ paa wɛna liɣitee kɔtɔɩ kɛ́. 	 De Farizeeërs, die als gierig bekend stonden, lieten duidelijk merken dat zij dit bespottelijk vonden.


Pa nawa sɩ ɩ ɩfalaa lɛlaa tɔkəna niŋ asilima, paa saŋəɣɩ ɩsɩɩ Ɩsɔ sɛɛtʋ taa yʋlʋ ká la na pə́cɔ́ ɩ́ tɔɣɔ tɔ. 	 Zij zagen dat sommige van Zijn discipelen voor het eten hun handen niet wasten.


Pə taɣa Atam kɛ pə puɣusaa. Ama alʋ kɛ pə puɣusaa na ɩ́ kisi Ɩsɔ nɔɣɔ taa nyəntʋ kɛ nɩɩnaʋ. 	 Omdat Eva, en niet Adam, zich door satan heeft laten verleiden. Daardoor is de zonde in de wereld gekomen.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, yəlaa təna təŋaɣa-ɩ kɛ́ na pá tɔŋ sɩ ɩ́ kʋ-ɩ. 	 "Weg met hem!" schreeuwde de mensenmassa.


Yuti na Silaasɩ pɛlɛ pa maɣamaɣa paa kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kɛ́, tənaɣa pa lapa tá taapalaa kɛ faaci kɛ sɔsɔm, na pə́ ha-wɛɣɛ apalʋtʋ na toŋ. 	 Daarna hielden Judas en Silas, die het woord van God konden brengen, allebei een lange toespraak. De christenen werden daardoor bemoedigd en versterkt in hun geloof.


Falisanaa mɛ, mə tɔm wɛ waɩyo kɛ́. Yuta nyə́ma təkotilenaa taa, teeli teeli təcaɣalɛnaa kɛ ɩ́ pɛɛkəɣɩ. Na ɩ́ sɔɔla pa sɛɛkɩ-mɛɣɛ samaa taa kɛ́ na pá luŋiɣi. 	 Wat ziet het er voor u slecht uit, Farizeeërs! U vindt het heerlijk in de synagogen op de voornaamste plaatsen te zitten. U voelt zich gestreeld als de mensen op straat u eerbiedig groeten.


Paa wei ɩ nyəmá teu kɛ ɩsəna yəlaa mpa pa təŋəɣɩ pa yʋlʋwɛɛtʋ tɔ pa kʋlapʋtʋ wɛɛ tɔ. Asilima na tɛtɛlakasɩ ɩsaɣasɩ na yaasi ɩsaɣaʋ. 	 Het is duidelijk wat de zondige natuur voortbrengt: Overspel, ontucht, vuiligheid en losbandigheid;


Ma təmlɛ taa taapalʋ Timotee sɛɛ-mɛ. Ma lʋlʋɣʋ nyə́ma Lusiyusi na Yasɔŋ na Sɔsəpatɛɛ pɛlɛ sɩ pá sɛɛ-mɛ tɔtɔ. 	 Ik breng u ook nog de groeten over van mijn naaste medewerker Timotheüs en mijn landgenoten Lucius, Jason en Sosipater.


Pə tɔɔ kɛ́ waatʋ wei Kilisiti kɔŋaɣa antulinya taa tɔ ɩ tɔma Ɩsɔ sɩ: Nn caa kɔtasɩ pəyele nn caa kʋhaham. Ama n ŋma-m tɔnʋɣʋ. 	 Daarom heeft Christus, toen Hij in de wereld kwam, gezegd: "O God, het bloed van stieren en bokken kan U niet tevreden stellen. Daarom hebt U Mij dit lichaam gegeven om het als een offer op Uw altaar te leggen.


Tənaɣa pa mapa kapusi sɩ: Kamɩ-ɩ səm tesika tɔɔ. 	 "Aan het kruis met Hem!" schreeuwden zij terug.


Pə tɔɔ kɛ́ Yesu tá tasa lɩɩʋ kɛ Yuta nyə́ma samaa taa təyɛkɛɛ. Ama ɩ tuusina wʋlaɣa tɛtʋ kiŋ kɛ ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Ɩfəlayim tɔ tə taa, na ɩ́ na ɩ ɩfalaa pá caɣa təna. 	 Daarom bewoog Jezus Zich niet langer vrij onder de mensen, maar ging naar Efraïm, een rustig plaatsje aan de rand van de woestijn. Daar bleef Hij enige tijd met Zijn discipelen.


Yesu tɛma ɩ ɩfalaa naanʋwa na naalɛ kɛ pə tənaɣa kɛɛsʋɣʋ kɛ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ təna na ɩ́ tɛɛ sɩ ɩ sɛɣɛsəɣɩ na ɩ́ lakɩ waasʋ kɛ acalɛɛ taa. 	 Nadat Jezus Zijn twaalf discipelen had gezegd wat zij moesten doen, ging Hij weg om in verschillende steden te spreken.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sʋʋ Kalilee tɛtʋ təna taa kɛ́ cɔɔʋ, na ɩ́ lakɩ waasʋnaa kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa mpa pa wɛna təna tɔɔ tɔ pa taa, na ɩ́ tɔɣɔnəɣɩ alɔɣaa. 	 Zo reisde Hij heel Galilea door en sprak overal in de synagogen. Uit vele mensen verjoeg Hij boze geesten.


Ye pə lapa mpʋ na Ɩsɔ ɩ́ tisaa, maa tala-mɛ na laŋhʋlʋmlɛ kɛ sɔsɔm, na maa hɛɛsɩ mə kiŋ. 	 Daarna zal ik blij bij u komen en, als God het goed vindt, wat kunnen uitrusten.


Lɛnna náá hoti tɛtʋ mʋsʋŋ nyəntʋ taa, na a nyɔ na a lʋlɩ teu pə tɩɩ fɛɩ. Ɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ cuɣusina nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Ye wei ɩ kɛ́ tɔm nɩɩlʋ pʋntʋ ɩ́ nɩɩ. 	 Het verstikte daar omdat de distels veel sneller groeiden. Het overige zaad viel op vruchtbare grond. Het kwam mooi op en gaf een rijke oogst, wel honderd keer zoveel als was gezaaid." Hij wilde dat de mensen goed zouden luisteren en zei: "Als u oren hebt, luister dan goed."


Ɩlɛna Piyɛɛ sɩ: Ɩ fɛləɣɩ. Saa wei Piyɛɛ sʋʋkaɣa təyaɣa ɩlɛna Yesu caalɩ-ɩ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Simɔŋ, n hʋʋ suwe? Le nyə́ma fɛləɣəna antulinya ɩnɛ ɩ awulaa kɛ lampuunaa na patantənaa ye? Tɛtʋ piya yaa mʋʋlaa? 	 "Natuurlijk", antwoordde Petrus. Hij ging naar huis om er met Jezus over te praten. Maar Deze was hem voor. "Petrus, van wie eisen de koningen belasting of schatting? Van hun eigen burgers of van volken die ze hebben onderworpen?"


Tɔʋ, ma laalaa na má kpaalɩ-mɛɣɛlɛ. 	 Wees dus op je hoede. Ik heb je gewaarschuwd.


Na maa sɛɛsa ɩsəlɛ kɛ́ pə taa kɛ́ pə fɛɩna, haləna má tʋkaɣana Yesu sɛɛlaa kpeka kɛ kʋnyɔŋ. Na ye pa tɔma sɩ kʋsəsɩɩtʋ taa tɔm təŋʋɣʋ sɩ yʋlʋ ɩ́ təŋ na pə́ lapɩ-ɩ kʋpaŋ tɔ tá təŋaɣana, taalɩ nɔɣɔlʋ ɩ taa wɛɛ ma kiŋ. 	 Ik was zo fanatiek, dat ik de christenen probeerde uit te roeien. Ik week zelf op geen enkel punt van de wetten af en er was in dat opzicht dan ook niets op mij aan te merken.


Ɩlɛ lɔ nyá hʋwɛɛ asaɣɛɛ anɩ, na ń wiina Tacaa na ɩ́ hʋlɩ-ŋ suulu na ɩ́ taɣanɩ-ŋ nyá hʋwɛɛ asaɣɛɛ anɩ. 	 Kom toch tot inkeer en smeek God of Hij u wil vergeven dat u zoiets hebt bedacht.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə na mə piya na hatəlaɣa nyə́ma kɛ Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ ká ha, ɩ́ tɩɩ laalaa na ɩ́ yaa wei te, ɩ́lɛ́ ɩ hikaa kɛ́. 	 Want God heeft Die beloofd aan u en uw kinderen, aan ieder die door God geroepen wordt en ook aan de verre, vreemde volken."


Ama Kilisiti tɔm nti mɛ ɩ́ nyəmá tɔ pə taɣa ḿpʋ́ɣʋ́ tə wɛɛ. 	 Maar dat heeft Christus u niet geleerd! Als u werkelijk Zijn stem hebt gehoord en Hij u de waarheid over Zichzelf heeft bekendgemaakt,


Ama kaɣana ma təmlɛ tɛma cənɛ tɔɔ acalɛɛ taa. Saŋa taa ma nyɩɩlaa sɩ má polo má na-mɛ tɔ pɩɩsɩ lapa paɣalɛ. 	 Maar ik heb hier gedaan wat ik moest doen. Als ik ooit naar Spanje ga, kom ik bij u langs, want daar verlang ik al jaren naar. Ik hoop u op doorreis te ontmoeten en, na eerst een tijdje van uw gezelschap te hebben genoten, door u uitgeleide te worden gedaan.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ tɛma mə taa sɩ nɔɣɔlʋ ɩ́ kɔɔ ɩ́ kpaalɩ-mɛɣɛ nyɛntɛ Yesu nɔɣɔlʋ ɩ tɔm na pə́ tá kɛna Yesu wei ɩ tɔm tá kpaala-mɛ tɔ. Na ɩ́ taŋaa tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ ɩ́ mʋɣɩ nyɛntɛ feesuɣu nakʋlɩ kʋ tɔm na pə́ tá kɛna Ɩsɔ Feesuɣu ŋku kʋ tɔm tə heela-mɛ tɔ, na nyɛntɛ Laapaalɩ nɔɣɔlʋ na pə́ tá kɛna Laapaalɩ Kʋpaŋ wei tə heela-mɛ tɔ. 	 U bent veel te goedgelovig. Zelfs als iemand u een heel ander beeld van Jezus geeft dan wij, gelooft u hem. Als iemand aankomt met een andere geest dan de Heilige Geest, Die u hebt ontvangen, of met een ander evangelie, dan accepteert u dat zomaar.


Ɩlɛna Yesu kpaalɩ-ɩ teu sɩ: Taa heeli nɔɣɔlʋ. Ama tɛɛ kpakpaa na kɔtʋlʋ na-ŋ. Ɩlɛna ń yiɣisi ɩsɩɩ Moisi ka kɛɛsʋɣʋ tɔ na pá ná sɩ pə waa-ŋ. 	 Daarop zei Hij tegen de man: "Praat er met niemand over. Ga meteen naar de priester om u te laten onderzoeken. Neem ook het offer mee dat volgens de wet van Mozes moet worden gebracht voor de genezing van melaatsheid. Dan zal iedereen weten dat u genezen bent."


Na tɔtɔ sɩ: Piitimnaa mɛ mə təna ɩ́ sa Tacaa. Yəlaa təna ɩ́ samɩ-ɩ. 	 En weer ergens anders: "Prijs de Here, alle volken! Laten alle mensen Hem loven!" (d)


Mpi pə tɔɔ Yesu yɔɣɔta mpʋ tɔ, pa tɔŋaɣa-ɩ kɛ́ sɩ ɩ nyəna ɩlɔɣɔʋ. 	 Dit zei Hij omdat zij hadden gezegd dat de duivel en niet de Heilige Geest Hem die wonderen liet doen.


Mpi pə tɔɔ ma wɛɛ na má tɔŋna-mɛɣɛ tɔm tənɛɣɛ tɔɔsʋɣʋ tɔɣɔlɛ. Ɩ́ tɛma-təɣɩ nyəm, haləna tampana tɔm nti ɩ mʋwa tɔ ɩ́ pɩɩ tə tɔm taa. 	 Ik ben van plan u daaraan te blijven herinneren, ook al weet u het allemaal en staat u stevig gegrondvest op de waarheid.


Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Pə ta kɛ ɩsɩɩ ɩnɩ ɩ lapəna ɩsaɣatʋ yaa ɩ caanaa. Ama pə lapa ḿpʋ́ɣʋ́ pə́cɔ́ Ɩsɔ toma nana nti ɩ ka lapɩ-ɩ tɔ tə kiŋ. 	 "Nee", antwoordde Jezus. "Hij heeft geen zonde gedaan. En zijn ouders ook niet. Maar door hem van zijn blindheid te genezen, toont God Zijn macht.


Ama ɩ tɔma-wɛɣɛ kpakpaa sɩ: Ɩ́ tɔkɩ tɔnəŋ, maɣa, ɩ́ taa nyá. 	 Hij stelde hen gerust. "Wees maar niet bang; Ik ben het."


Maɣa Saakɩ neu Yuti, Yesu Kilisiti təmlɛ tʋ. Má ŋmaana takəlaɣa kanɛɣɛ mpa Tacaa Ɩsɔ yaawa na ɩ́ sɔɔlɩ-wɛ, na Yesu Kilisiti ná tɔka-wɛ tɔ. 	 Van: Judas, een dienaar van Jezus Christus en een broer van Jakobus. Aan: Alle mensen die door God, de Vader, geroepen zijn. Hij houdt van u en Zijn Zoon Jezus Christus bewaart u.


Na waatʋ wei paa tɛ maɣa kpaasʋɣʋ na ɩsɔ tɔ, maa hɔ yəlaa tənaɣa ma kiŋ. ( 	 Als Ik boven de aarde uitgetild ben, zal Ik allen naar Mij toe trekken."


Mpʋ tɔ na pəyaɣa tɔŋna pɩɩʋ na ka tɔnʋɣʋ tɔkəɣɩ na ká tɔŋna laɣatʋ nyəm kɛ teu na Ɩsɔ wɛ ka waalɩ. 	 Daar groeide het kind op tot een flinke, sterke jongen. Hij bleek een bijzondere wijsheid te hebben. De genade van God was op Hem.


Yesu kʋsa ɩsɛ, ɩlɛna ɩ́ na toŋtʋnaa tʋɣɩ pa kʋhaʋ kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ kʋhaaŋ atakaanaa taa. 	 Hij keek op en zag hoe de rijken hun gaven in de collectekist gooiden.


Tə nyɩɩla teu sɩ tə́ məlɩ mə kiŋ, haləna Pɔɔlɩ má, tɔm paɣalɛ kɛ ma tʋ mə tɛ pote pəlɛ na Satanɩ tá tisi sɩ tə́ hiki mpaaʋ. 	 Ik, Paulus, heb het keer op keer geprobeerd, maar satan hield ons tegen.


Felikisi ka nyəmá teu kɛ ɩsəna mpaaʋ kʋnɛ kʋ tɔm wɛɛ tɔ, ɩlɛna ɩ́ sɛkɩ pa tɔm ntɩ na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Yoolaa kʋmataŋ Lisiyasɩ ɩ́ kɔma ɩlɛ maa nyɩ ɩsəna maa lana mə tɔm ntɩ tɔ. 	 Felix, die goed van het christendom op de hoogte was, brak de rechtzitting af en zei: "Als commandant Lysias hier komt, zal ik de zaak verder onderzoeken."


Ye wei ɩ mʋwa peiya kanɛ ka taka kɛ́ ma nyʋɣʋ tɔɔ, maɣa pʋntʋ mʋwa. Na wei ɩ tɩɩ mʋ-m pə taɣa ma tike kɛ ɩ mʋwa. Ama pʋntʋ kpɛŋna wei ɩ tila-m tɔɣɔ na ɩ́ mʋ. 	 "Wie uit liefde voor Mij zo'n kind ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft."


Ma yoowa təcam. Ma sewa na má tala ma tənaɣa. Ɩsɔ kɛ́ ma tɛmna ma taa kɛ́ tam. 	 Ik heb lang en hard voor mijn Heer gestreden en door alles heen ben ik Hem trouw gebleven.


Ye ɩ́ sʋʋ ɩcatɛ yaa ɩcaliya nakəlɩ ka taa, ɩ́ pɛɛkɩ wei ɩ luɣu wɛɛ sɩ ɩ ká mʋ-mɛ tɔ, na ɩ́ caɣa təna haləna mə tɛɛʋ. 	 Wanneer jullie in een stad of dorp komen, zoek dan iemand bij wie je kunt logeren. Blijf daar tot je weer verder gaat.


Yʋlʋ tɔnʋɣʋ pilimile fətəla kɛlɛ ɩsɛ. Ye nyá ɩsɛ ɩ́ naakɩ teu, pə waasəɣɩ nyá tɔnʋɣʋ tənaɣa. 	 Het oog is de lamp van het lichaam. Als uw oog open en gezond is, leeft u in het licht.


Ye Ɩsɔ ná lapa-wɛɣɛ kʋcɔɔʋ kʋlʋmʋɣʋ ŋku ɩ ka lapa taɣa waatʋ wei tə mʋ Tacaa Yesu Kilisiti tɔm tɔ, ɩlɛ maɣalɛ awe na maa kpɛɛsəɣəna Ɩsɔ? 	 Als God hun dezelfde gave heeft gegeven als ons, die al in de Here Jezus Christus geloofden, wie ben ik dan dat ik God zou kunnen tegenhouden?"


Pɩɩsɩ iyaɣa (1000) ŋkɛ ka kɔŋ na ká yoosi ɩlɛna pá tʋ́lɩ́ Satanɩ kɛ ɩ saləka taa. 	 Als die duizend jaar voorbij zijn, zal satan uit zijn gevangenis worden losgelaten.


Tɛtʋ kateŋa lɛŋka ká yoona lɛŋka nyə́ma, kawulaɣa lɛŋka ká kʋlɩ lɛŋka tɔɔ. Nyɔɣɔsɩ ká la tiiliwɛ tiiliwɛ, tɛtʋ ka sele tiiliwɛ tiiliwɛ tɔtɔ. 	 Over de hele wereld zullen volken tegen elkaar worden opgehitst. Er zullen hongersnoden en aardbevingen zijn. Nu hier, dan daar.


Na ɩ́ teki ɩ ɩsɛ na ɩ́ tisi feesuɣu na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩfəfata. (Tɔm ntɩ tə hʋwɛɛ ntɛ́ sɩ: Tʋlɩ na pa tɛ taa). 	 Daarna keek Hij naar de hemel en zei met een zucht: "Ga open."


Ama kʋlʋmtʋ nti ma laŋlɛ ta hɛɛna-ŋ tɔɣɔlɛ sɩ n yela alʋ Cɛsapɛlɩ na ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ sɩ Ɩsɔ tilina ɩnɩ sɩ ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ, pəyele kpaɩtəko. Ɩ sɛɣɛsəɣɩ ma pəyalaa sɩ pá la asilima na pá tɔɣɔ tɩɩŋ kʋlalaam tɔ, ɩ pilisiɣi-wɛɣɛ. 	 Toch heb Ik iets tegen u. U laat die vrouw Izébel maar haar gang gaan. Zij beweert namens Mij te spreken, maar leert de vreselijkste dingen. Zij verleidt mijn dienaren tot ontucht en het eten van vlees dat aan afgoden geofferd is.


Ye nɔɣɔlʋ ná ləsa ɩ nyəntʋ natəlɩ na tə mpaa, na ɩ́ tá təŋ Tacaa Yesu Kilisiti nɔɣɔ taa sɛɣɛsəŋ kʋpaŋ wei ɩ waasəɣɩ yəlaa tɔ, pə́cɔ́ ɩ ta təŋ tá Ɩsɔsɛɛlɛ kʋsɛɣɛsətʋ, 	 Misschien gaan sommigen er tegen in, maar vergeet niet dat dit het zuivere, gezonde onderwijs van onze Here Jezus Christus is; het is het fundament voor een leven dat Gods goedkeuring heeft.


Ɩlɛ pənɛntɛ ma kaa tasa-mɛɣɛ nyənʋɣʋ ɩsɩɩ ma təmlɛ nyə́ma. Pə taɣa pʋlʋ, təmlɛ tʋ kaa nyɩ ɩ caa kʋlapəlɛ. Maa nyənɩ-mɛɣɛ ma taapalaa kɛ́. Mpi tɔ, ma tɛləsa-mɛɣɛ pə təna mpi ma hika ma Caa kiŋ tɔ. 	 Ik noem u niet langer slaven, want een heer neemt zijn slaven niet in vertrouwen. Maar Ik noem u vrienden, omdat Ik u alles heb verteld wat Ik van mijn Vader gehoord heb.


Yesu sʋʋkaɣa Kapənahum, ɩlɛna Lom yoolaa nyʋɣʋ tʋ nɔɣɔlʋ kpətəna-ɩ na ɩ́ wiina-ɩ 	 Toen Jezus in Kapernaüm kwam, liep een officier van het Romeinse leger op Hem toe.


Ɩlɛna Piyɛɛ tɔɔsɩ nti Yesu ka yɔɣɔta-ɩ tɔ tə tɔɔ sɩ: Mpi pɩɩ takɩ kampaaʋ koou tɔ n tɛma tɔm toosoɣo kpɛɛsʋɣʋ sɩ n ta nyɩ-m kɛ́ n ta nyɩ-m. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tukaa na ɩ́ lɩɩ, ɩlɛna ɩ́ wii ɩsɩɩ ɩ səkɩ ɩ səkɩ. 	 Hij had het nog maar net gezegd of er kraaide een haan. Toen herinnerde hij zich wat Jezus tegen hem had gezegd. "Petrus, voordat de haan kraait, zul jij drie keer zeggen dat je Mij niet kent." Hij ging naar buiten en huilde bittere tranen.


Ma taapalaa ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ wei ma heela-mɛ tɔ ɩ ta kɛ wei yʋlʋ lupa kʋlupu tɔ. 	 U moet weten, broeders, dat het goede nieuws dat ik bekendmaak, niet door mensen is bedacht.


Ḿpʋ́ɣʋ́ wei ɩ caɣa kumte tɔɔ tɔ ɩ tɔma sɩ: Pənɛntaa ma pəsəɣɩ pə tənaɣa kʋfam. Na ɩ heela-m sɩ: Nmaa-tɩ. Mpi tɔ ma kʋyɔɣɔtʋtʋ kɛ tampana kɛ́, na tə mʋna pá tɛ-tɩ na taa. 	 Hij Die op de troon zat, zei: "Ik maak alles nieuw." En Hij zei tegen mij: "Schrijf het allemaal op, want wat Ik zeg, is waar en betrouwbaar.


Ahoo fɛɩ sɩ a tasəɣɩ yuɣu tɔtɔ. Pa kaa nyɩɩlɩ sɩ fətəla yaa ilim ɩ́ naa-wɛ. Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa Ɩsɔ ká tʋ-wɛɣɛ kɔkɔsɩ. Na paa tɔɣɔ kawulasɩ kɛ tam tɔɔ. 	 Er zal geen nacht meer zijn. Zij zullen geen lamp nodig hebben en ook het licht van de zon niet, omdat de Here God hun licht zal geven. En zij zullen voor altijd en eeuwig regeren.


Ye nɔɣɔlʋ fɛɩ sɩ ɩ ká pəsɩ na ɩ́ tɛləsɩ pə hʋwɛɛ ɩlɛ yɔɣɔtəlaa mpɛ pa taa nɔɣɔlʋ ɩ́ taa yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ samaa taa. Ama ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ ɩ taa na pə́ wɛɛ ɩ́ na Ɩsɔ pa naalɛ pa tɔm. 	 Als die er niet is, mag u in de gemeente niet hardop in een vreemde taal spreken. Doe het dan maar stil voor uzelf en voor God.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ lɩɩ Piyɛɛ tɔɔ, pə waalɩ kɛ́ ɩ lɩɩ tillaa naanʋwa na naalɛ tɔɔ. 	 Hij is gezien door Petrus en daarna door de twaalf apostelen samen.


Na ye pááná kpa-mɛ ɩ́ taa yele na á pona-mɛɣɛ wakəlʋɣʋ taa. Na pááná ɩ́ taa leeli na á wɛ mə taa. 	 Als u kwaad bent, laat dan geen wrok in uw hart opkomen, want dan zondigt u. Zorg ervoor dat u uw boosheid voor het einde van de dag weer kwijt bent.


Tənaɣa pa tɔma sɩ: Ɩsɩɩ Yosɛɛfʋ pəyalʋ Yesu kɛlɛ? Tə nyəmá ɩ caa na ɩ too mɛɛ. Ɩlɛ ntiɣi ɩ yɔɣɔtəɣɩ sɩ ɩnɩ ɩ tiina ɩsɔtaa? 	 Zij zeiden tegen elkaar. "Die man is niemand anders dan Jezus, de zoon van Jozef. Wij kennen Zijn vader en moeder! Hoe durft Hij dan te zeggen dat Hij uit de hemel is gekomen?"


Tə kaa tasa pəcaatʋ taa kɛ́ wɛɛʋ na paa puɣusulu wei ɩ́ laŋtəɣɩ-tʋ na ɩ kʋsɛɣɛsətʋ, tə məŋna cənɛ tə məŋna cənɛ, ɩsɩɩ heelim lakʋɣʋ tɔ. Puɣusulaa mpɛ pa lukəna-tɩ na pa acilaɣatʋ, na pá tʋsəɣəna lɛlaa. 	 Wij zullen dan niet langer als kinderen zijn, die zomaar van gedachten veranderen. Wij laten ons dan ook niet meer door van alles beïnvloeden. Ook niet door de verkeerde leer van slimme mensen, die ons op een dwaalspoor willen brengen.


Ɩlɛna Pɔɔlɩ yaa yoolaa sɔsaa taa nɔɣɔlʋ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Pona pu ɩfepu ɩnɛɣɛ yoolaa kʋmataŋ kiŋ, ɩ caa ɩ heeli-ɩ natəlɩ. 	 Paulus riep één van de officieren en zei: "Breng deze jongeman naar de commandant. Hij heeft hem iets belangrijks te vertellen."


Nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ ka tɔ ɩ wontuɣu kʋpənʋɣʋ na saaliya kʋfalaɣa tɔ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, saaliya ŋkɛ kaa hɔ-kʋ na pʋ́ʋ́ɣʋ́ kəlɩ ɩsɩɩ kɩɩ wɛɛ tɔ. 	 Wie verstelt nu een oude jas met een lap nieuwe stof? Die lap zou immers krimpen en de jas stuktrekken. De scheur zou er alleen maar groter door worden!


Apalʋ toŋ tʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛnna, na ɩ́ suuki liɣitee wontu tənyənənyənɩ kɛ teu. Paa ɩfemle nte leleŋ taa kɛ́ ɩ wɛɛ, na ɩ́ tɔkɩ tɔɣɔnaɣa kʋpaŋka. 	 Er was eens een rijke man die altijd de mooiste kleren droeg. Hij woonde in een groot, duur huis en leidde een luxe leven.


Na ɩ́ maɣana apalʋ nɔɣɔlʋɣʋ təna pa yaa-ɩ sɩ Ɩnee. Apalʋ ɩnɩ pə tʋʋla-ɩ kɛ́, na ɩ́ həntɩ pɩɩsɩ pəlefɛɩ naanʋwa. 	 Daar trof hij Aeneas aan, een verlamde man die al acht jaar op bed had gelegen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Aweɣe ɩ́ pɛɛkəɣɩ ye? Ɩlɛna taŋlaa mpɛ pá cɔ-ɩ sɩ: Nasalɛtɩ Yesu. 	 "Wie zoekt u?" vroeg Jezus nog eens. "Jezus van Nazareth", was het antwoord.


Ɩ́ kpɛɛlɩ kpaɣanəŋ wei ɩ ká kpaɣa Pɔɔlɩ na ɩ́ tana-ɩ kʋfənɛɛ Felikisi kiŋ na alaafəya tɔ. 	 Zorg ervoor dat Paulus een paard krijgt en breng hem veilig bij gouverneur Felix."


Ɩsɔtaa tillu kakpasɩ nyəŋ ná pəla ɩ kɔpʋ kɛ wontuɣu ŋkʋ kʋ kawulaɣa kumte tɔɔ, ɩlɛna səkpɛtʋɣʋ nyala kʋ kawulaɣa taa, na yəlaa paasɩ na pá sʋʋləɣəna wʋsasɩ pə tɩɩ fɛɩ. 	 De vijfde engel goot zijn schaal uit over de troon van het beest, waardoor het in het koninkrijk van het beest vreselijk donker werd. De mensen hadden zo'n pijn, dat zij zich op de tong beten.


Tənaɣa Yesu cɔ pʋntʋ ɩnɩ sɩ: Apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ lapəna tɔɣɔnaɣa təkpɛtɛkpɛtɛ. Ɩlɛna ɩ́ yaa yəlaa samaa sɩ pá kɔɔ pá tɔɣɔ. 	 Jezus antwoordde: "Iemand organiseerde een groot feest en nodigde vele mensen uit.


Yəlaa ká hʋʋ mpi pɩɩ kɔɔ antulinya təna taa tɔ pə tɔm, ɩlɛna sɔɣɔntʋ sɔsɔɔntʋ kpa-wɛ na pá sɩ pa tɩɩŋ tɔɔ kɛ́ yem təkpətɩɩ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pɩɩ ciɣiti ɩsɔtɔnʋɣʋ taa kɔkɔlɔnaa. 	 De mensen zullen het besterven van angst, omdat ze denken dat de wereld vergaat. Want de krachten van het heelal zullen uit hun balans raken.


Yaasinaa paɣalɛ ɩsɩɩ mpʋ pə taka kɛ́ Yesu kpaɣaa na ɩ́ sɛɣɛsəna-wɛ. Ɩ maɣasa ɩsəna yəlaa mpa pa kotina-ɩ mpʋ tɔ paa pəsɩ na pá cɛkəna tɔ. 	 Hij vertelde hun veel van zulke gelijkenissen. Anders zouden zij Hem niet begrijpen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tɔma-ɩ sɩ: Pə wɛ teu, n kɛ́ təmlɛ tʋ kʋpampaŋ. Ɩsəna mpi n lapəna pəcɔ nyəm kɛ teu kɛ ɩsəntɔ tɔ, maa cɛlɛ-ŋ sɔsɔm. Kɔɔ na má na-ŋ tə́ yɔɔlɩ. 	 De heer zei: 'Je bent een goede en betrouwbare knecht. Omdat je dit kleine bedrag goed hebt beheerd, zal ik je grote verantwoordelijkheid geven. Deel in mijn vreugde!'


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasaa sɩ: Pepeɣelɛ má kɛɛsəna kʋfalaŋ yəlaa panɛ? Ɩsɩɩ pepe caʋ kɛlɛ pa nəɣəsənaa tɔ? 	 Wat moet men van zulke mannen zeggen? Waarmee kan men hen vergelijken?


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ nɔɣɔlʋ wei pa yaa sɩ Yailu na ɩ́ kɛ́ pa təkotile nyʋɣʋ tʋ tɔ ɩ kɔma na ɩ́ hoti Yesu nɔɔhɛɛ tɛɛ, na ɩ́ wiina-ɩ sɩ ɩ́ polo ɩnɩ ɩ tɛ. 	 Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem neerviel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge. Hij smeekte of Jezus wilde meegaan naar zijn huis.


Ama kɔtəlaa sɔsaa na sɛɛsa ɩsəlɛ sɩ: Ɩ sɛɣɛsəɣɩ yəlaa kɛ́ sɩ pá kisi tɛtʋ sɔsaa. Hatoo Kalilee kɛ ɩ caala-tɩ, na ɩ́ cɔɔ Yuta tɛtʋ təna, halɩ nɔɔnɔɔ kɛlɛ ɩ tala cənɛ. 	 Maar zij protesteerden: "Met Zijn toespraken heeft Hij de mensen opgehitst; eerst in Galilea, daarna in Judea en nu zelfs hier in Jeruzalem."


Ɩlɛna Yesu tɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ yele mpʋ pə maɣanaa. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tokina yʋlʋ ɩnɩ ɩ ŋkpaŋʋɣʋ, ɩlɛna kʋ məlɩ ɩsɩɩ kɩɩ wɛʋ tɔ. 	 "Houd op!" zei Jezus. Hij raakte het gewonde oor aan en genas het.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ caɣasɩ samaa tənaɣa tintika tintika kɛ nyələwee tɔɔ. 	 "We hebben vijf broden", zeiden ze, "en ook nog twee vissen." Jezus zei tegen de mensen dat zij in groepen in het gras moesten gaan zitten.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, paa nyənəɣɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ nɔɣɔlʋɣʋ pʋlʋɣʋ ɩ maɣamaɣa ɩ ɩcatɛ taa. 	 Waarom doet U dat hier niet, in Uw vaderstad?' Luister goed: een profeet wordt in zijn eigen stad niet geaccepteerd.


Ɩlɛna ɩ́ kpaɣa sətʋ na ɩ́ takɩ-ɩ kponkpontu toŋ nyəntʋ nti pa yaa sɩ lɛŋ tɔ tə pʋŋkahʋlʋŋa kʋfalaɣa. 	 Jozef nam het lichaam en wikkelde het in nieuw, schoon linnen.


Samalii ɩcatɛ kɛ Filipʋ ná polaa na ɩ́ heeliɣi təna nyə́ma kɛ Mesii tɔm. 	 Filippus bijvoorbeeld, ging naar de stad Samaria en vertelde dat Jezus de Christus is.


Paa heeli-mɛ sɩ ɩ́ paasəna hatoo təna, yaa ɩ́ paasəna cənɛ. Ama mɩɩ taa polo sɩ ɩ́ pɛɛkəɣɩ. 	 Jullie zullen wel geruchten horen dat Ik hier of daar ben.


Ɩ́ tá nyɩ sɩ tá təna mpa pa sɔ Ɩsɔ lʋm sɩ tá na Yesu Kilisiti tə kpɛntaa tɔ, ɩ təsətɛ kɛ pa kpɛnta-tʋ na pá sɔ-tʋ? 	 Weet u niet dat ieder die in Christus Jezus gedoopt is, met Hem één is geworden in Zijn dood?


Pə kəla teu sɩ ɩ́ ha mpi ɩ wɛna mə iyisi na mə nyənasɩ taa tɔɣɔ kʋnyɔntʋnaa, ɩlɛ pə təna pɩɩ wɛɛ-mɛɣɛ teu. 	 Uw innerlijke zuiverheid blijkt het beste uit de mildheid waarmee u geeft.


Tɔʋ, tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti maɣamaɣa, na Tacaa Ɩsɔ wei ɩ sɔɔla-tʋ na ɩ́ hʋləɣɩ-tʋɣʋ pɛɛlɛɛ na ɩ́ hɛɛsɩ tá laŋa kɛ tam tɔɔ na ɩ́ tʋ-tʋɣʋ tɛɛlʋɣʋ kʋpaŋkʋ tɔ, 	 Wij hebben ervaren dat God, onze Vader, Die zoveel van ons houdt, zo goed is ons altijd weer moed en hoop te geven.


Pa kɛ́ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma, na Ɩsɔ lapa-wɛɣɛ ɩ pəyalaa, na ɩ yelaa na pá naakɩ ɩ teeli. Ɩ́ na-wɛ pa pɛɛla nɔɣɔ, na ɩ́ cɛlɛ-wɛɣɛ kʋsəsɩɩtʋ. Na ɩ́ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ Ɩsɔ sɛɛtʋ, na ɩ́ heeli-wɛɣɛ mpi mpi ɩ ká la-wɛ tɔ. 	 De Israëlieten zijn door God aangenomen als Zijn zonen. Zij hebben gezien hoe groot en machtig Hij is. Zij weten welk verbond Hij met hen heeft gesloten. God heeft hun verteld hoe zij moeten leven en Hem kunnen dienen. Zij weten welke beloften Hij aan hun voorouders heeft gedaan.


Tənaɣa Yuta nyə́ma tɔma Yesu sɩ: Pənɛɣɛlɛ tə nyəmá təkpataa sɩ n kɛ́ ɩlɔɣɔhilu. Apəlaham səpa, na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa náá sɩ tɔtɔ, ɩlɛna náá tɔŋ sɩ, wei ɩ́ tɔka nyá tɔm pʋntʋ kaa sɩ? 	 "Nu weten wij zeker dat U bezeten bent", zeiden de Joden. "Abraham en de profeten zijn allemaal gestorven en U beweert dat ieder die doet wat U zegt, niet zal sterven.


Tənaɣa təmlɛ nyə́ma mpɛ pa kpa tillu ɩnɩ na pá má. Ɩlɛna pá tɔɣɔnɩ-ɩ ɩ niŋ naanʋwa təyələyəlɩ. 	 Maar zij grepen hem, gaven hem een pak slaag en stuurden hem met lege handen terug.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu nɩɩ ɩ taa sɩ toma lɛnna lɩɩwa. Ɩlɛna ɩ́ pəsəna ɩ waalɩ kɛ́ samaa taa təna na ɩ́ pɔɔsɩ sɩ: Awe tokina ma wontu? 	 Op dat moment draaide Jezus Zich om en vroeg: "Wie heeft mijn kleren aangeraakt?" Want Hij voelde dat er kracht van Hem was uitgegaan.


Pə taɣa kʋtɔɣɔʋ yekina na tə́ kpətəna Ɩsɔ kiŋ. Paa tə ta tɔɣɔ pə taɣa pə pasəɣɩ-tʋɣʋ pʋlʋ, paa tə tɔɣaa pə taɣa pə sɔɔsəɣɩ-tʋɣʋ pʋlʋ. 	 Nu is onze verhouding met God niet afhankelijk van wat wij eten. Als wij niet eten, zijn we voor Hem niet minder; en als wij wel eten, zijn we voor Hem niet meer.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tɛma mpʋ, ɩlɛna pá yoo acima yontu, ɩlɛna pá tɛɛ Olifinaa pʋɣʋ tɔɔ. 	 Tot slot zongen zij een lied tot eer van God en gingen daarna naar de Olijfberg.


Wontuɣu ŋku n na mpʋ tɔ, kɩɩ wɛna weesuɣu kɛ hatuu lɔŋ kɛ́, ama kʋ fɛɩ ḿpʋ́ɣʋ́ nɔɔnɔɔ. Pə wɛɛ sɩ kʋ́ lɩɩ lumaŋ pʋʋɣʋ sɔsɔɔʋ taa kɛ́ na kʋ́ polo timpi pɩɩ tɛ kʋ tɔm tənaŋnaŋ tɔ. Atɛ yəlaa mpa pa həla pə taa ŋmaa weesuɣu takəlaɣa taa kɛ́ hatuu antulinya kancaalaɣa tɔ, paa ná wontuɣu kʋnɛ tɔ pɩɩ la-wɛɣɛ ha. Pə taɣa pʋlʋ, kɩɩ wɛna weesuɣu kɛ hatuu lɔŋ kɛ́. Ama kʋ fɛɩ ḿpʋ́ɣʋ́ nɔɔnɔɔ, na kɩɩ taɣanɩ lɩɩʋ tɔtɔ. 	 Het beest dat u zag, heeft eens geleefd maar is er nu niet meer. Het zal straks uit de bodemloze put omhoog komen en er weer in ondergaan. De bewoners van de aarde die niet in het levensboek zijn ingeschreven, zullen zich erover verbazen dat het beest dat er vroeger was, er nu niet meer is, maar straks weer zal komen.


Pə nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ, pə taɣa mpa pa mɔlaa na pá lʋlɩ təfolo kɛ yem tɔ mpɛ pa kɛna Ɩsɔ piya. Ama mpa Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ka ha-ɩ na pá lʋlɩ-wɛ tɔ mpɛɣɛ pa nyənəɣɩ ɩ kʋlʋlaa təsiɣisiɣi. 	 Dus zijn Abrahams natuurlijke kinderen niet vanzelf kinderen van God. Nee, dat zijn alleen zij die, net als Abraham, op de belofte van God vertrouwen.


Tənaɣa pa tuta apalaa napələɣɩ ɩ kiŋ kɛ naalɛ na pá na-ɩ pá yɔɣɔtəɣɩ. Apalaa mpɛ sɛsɛ Moisi na Ilii kɛlɛ. 	 Zijn kleren werden verblindend wit. Ineens stonden twee mannen met Hem te praten. Het waren Mozes en Elia!


Ama ɩ́ yele na paa wei ɩ́ ná sɩ ɩ́ kantələna tampana. Saa ɩnɩ ɩ́ ká la yəlaa mpa pa tewa təkpataa na pá wɛ təmammam na pá tá laŋ pʋlʋ tɔ. 	 Laat uw geduld dus toenemen en probeer niet de problemen te ontlopen. Als uw geduld volgroeid is, zult u alles aankunnen en een sterk en zuiver karakter hebben.


Yəlaa ká kʋlɩ na pá hʋ́lɩ́ sɩ pá tʋ-mɛɣɛ kʋnyɔŋ, na paa kʋ-mɛ. Kateŋa təna yəlaa taa ká kpana-mɛɣɛ ma tɔɔ. 	 Dan komt er een tijd dat jullie gefolterd, gedood en overal ter wereld gehaat worden, omdat jullie bij Mij horen.


Wei ɩ́ nyəna ɩ weesuɣu təcututu, ɩ tɛŋna səpʋ. Ama wei ɩ́ lapa ɩ təɣɩ awusa kɛ ma tɔɔ, pʋntʋ ká hikina weesuɣu. 	 Wie zijn leven niet wil opgeven, zal het verliezen. Maar wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het behouden.


Ama ye mə lotunaa taa wɛ haŋaɣa sɔsɔɣa na ɩkəllɛ pɛɛkʋɣʋ hʋwɛɛ, ɩlɛ ɩ́ taa nɔkɩ mə təɣɩ hɔm na ɩ́ pəsɩ pɔpɔtʋnaa na ɩ́ kpɛɛsɩ tampana. 	 Maar als u door jaloezie en ruzie vol wrok zit, kunt u zich nergens op beroemen; dan zou u de waarheid geweld aandoen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa na nyʋɣʋ nyə́ma na Yesu sɛɛlaa təna tɔma sɩ paa ləsɩ pa hɛkʋ kɛ napələɣɩ, na pá na Pɔɔlɩ na Paanapasɩ pá polo Antiyɔka. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa ləsa Yuti wei pa yaa sɩ Paasapasɩ tɔ na Silaasɩ. Tá taapalaa tʋkaɣana apalaa mpɛ pa naalɛɣɛ. 	 Toen besloten de apostelen en de leiders enkelen uit hun midden met Paulus en Barnabas mee te sturen naar Antiochië. De hele gemeente was het daarmee eens. Degenen die daarvoor werden uitgekozen, waren Judas (die ook wel Barsabbas werd genoemd) en Silas. Twee mannen die een belangrijke plaats in de gemeente hadden.


Tacaa ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ heela Filipʋ sɩ: Kʋlɩ na ń təŋ ilim mpətəŋ tɔɔ, na ń katɩ hapəlɛ nte tə lɩɩkɩ Yosalɛm na tə puki Kasa tɔ. Wʋlaɣa tɛtʋ taa kɛ́ hapəlɛ ńtɛ́ tə faɣanaa. 	 Filippus ging ook de stad uit, want een engel van God had tegen hem gezegd: "Zorg ervoor dat u vanmiddag op de weg van Jeruzalem naar Gaza bent; dat is een eenzame weg."


Mə maɣamaɣa ɩ́ nyəmá teu sɩ tə ta ma-mɛɣɛ nɔɣɔ taa kɛ́ tiiliɣi paa pəcɔ maɣamaɣa, na tə ta la liɣitee kɔtɔɩ kɛ tiili na tə́ puɣusi-mɛ. Na Ɩsɔ maɣamaɣa ná ná pə tənaɣa mpʋ. 	 Zoals u weet, hebben wij niet geprobeerd u met vleierij voor ons te winnen. God weet dat wij niet deden alsof, om op die manier geld van u los te krijgen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu tɔma-ɩ sɩ: Malɩ taa nyá, kʋpantʋ kɛ Ɩsɔ caana-ŋ. 	 "Wees niet bang, Maria", zei de engel, "want God heeft besloten u heel bijzonder te zegenen.


Ɩlɛna lɛlaa sɩ Ilii lɩɩna. Pə kaasɩ lɛlaa ná tɔŋ sɩ lɔŋtaa Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa taka nɔɣɔlʋɣʋ. 	 Maar anderen zeiden dat Hij Elia was en weer anderen noemden Hem een nieuwe profeet.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yʋlʋmaa na sɛkəllaa pa pola Yesu kiŋ kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na ɩ́ lá na pá hiki alaafəya. 	 Er kwamen allemaal blinde en lamme mensen naar Hem toe en Hij genas hen.


Paa maa ŋmaaʋ-mɛɣɛ takəlaɣa na ká pəsɩ mə laŋa tɔ, maa tɔŋ nɔɔnɔɔ sɩ ye maa nyəmá. Mpi tɔ ma nawa sɩ takəlaɣa ŋkɛ ka pəsa mə laŋa kɛ pəcɔ. 	 Ik heb geen spijt dat ik u met mijn brief verdriet heb gedaan, al had ik dat eerst wel. Dat verdriet heeft gelukkig niet lang geduurd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Tacaa təŋlaa luɣu lapa sɩ paa wei ɩ ká caa ɩsəna ɩ pəsaa tɔ na pá tena pa taapalaa mpa pa wɛ Yuta tɔ. 	 Daarom besloten de christenen van Antiochië hun geloofsgenoten in Judea te helpen.


Ɩlɛna Yesu cɔ-ɩ sɩ: Ma yɔɣɔta samaa taa təfoo, na tam ma sɛɣɛsaɣa Yuta nyə́ma təkotilenaa taa na Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa, timpi Yuta nyə́ma kotiɣi tɔ, ma ta ŋmɛsɩ natəlɩ. 	 "Het is algemeen bekend wat Ik heb gezegd", antwoordde Jezus. "Ik heb vrijuit gesproken. Ik sprak openlijk in de synagoge en in de tempel, overal waar de Joden bij elkaar komen.


Tə nawa sɩ tə hika tá yapʋ yaa, ɩlɛ pə wɛ tɛɛlʋɣʋ taa tɔm na pə́cɔ́. Ye mpi yʋlʋ naa tɔ pə tɔɔ kɛ́ ɩ tɛɛləɣɩ, ɩlɛ pə taɣa tɛɛlʋɣʋ ntɛ́ təna. Awe ká tasa tɛɛlʋɣʋ kɛ mpi ɩ tɛma naʋ tɔ? 	 Deze verwachting is onze redding. Maar het is nog niet zover, anders zou het geen verwachting meer zijn. Iets wat er al is, hoef je immers niet meer te verwachten.


Na pá yoo yontu na nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Ɩwəyaɣa ŋka paa kʋwa tɔ, ŋkɛɣɛ pə nəɣəsəna pá ha pəsʋɣʋ na toŋ na ləmaɣasɛɛ na toma na samtʋ na teeli na talətʋ. 	 "Het Lam dat geslacht is", juichten zij, "is het waard om alle macht, rijkdom, wijsheid, kracht, heerlijkheid, lof en eer te ontvangen!"


Tə kʋla təna ɩlɛna tə́ polo Masetoni hɔɣɔlʋɣʋ kancaalaɣa nyəŋkʋ ɩcatɛ nte Lom nyə́ma tɔkaa na pá yaa-tɛ sɩ Filipʋ tɔ. Tə caɣa wɛɛ paɣalɛ kɛ ɩcatɛ ńtɛ́ tə taa. 	 Vandaar reisden wij naar de Romeinse kolonie Filippi, de voornaamste stad in dat deel van Macedonië en bleven er enkele dagen.


Yəlaa təna mpa pa tɛɛləɣɩ Kilisiti kɛ mpʋ tɔ pá taɣanəɣɩ pa təɣɩ na pá lá kʋpama ɩsɩɩ Yesu Kilisiti kɛʋ kʋpaŋ tɔ. 	 Ieder die dit gelooft, leidt een rein leven omdat Christus rein is.


Pə wɛ mpʋ tɔ, ye n naa təcɛɩcɛɩ, na pə fɛɩ-ŋ təyuɣulee, n naa teu kɛ́, ɩsɩɩ fətəla kɔkɔ naakʋɣʋ yʋlʋ tɔ səkpɛtʋɣʋ fɛɩ. 	 Als u van binnen licht bent, zonder een enkel donker hoekje, zult u een stralend mens zijn, die anderen verlicht als een heldere lamp."


Pa ɩsəlɛ ka sɛɛna tillaa kʋsɛɣɛsətʋ kɛ nɩɩʋ, na pa təŋaɣa təma na laŋhʋlʋmlɛ kɛ sɔsɔm. Pa tɔkaɣa təntəmlɛ kɛ tam, na pá puki Ɩsɔ sələmʋɣʋ pɩɩ sɔɔ nɔɣɔlʋ. 	 Zij bleven trouw aan wat de apostelen hun leerden en gingen als een grote familie met elkaar om. Zij kwamen vaak samen voor de maaltijd van de Here en voor gebed.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa tɔɣaa na pá haɣa. 	 Iedereen at tot hij genoeg had. Er waren heel veel mensen. Het aantal mannen alleen al bedroeg 6:5000. Na de maaltijd werd het overschot opgehaald en in manden gedaan. Twaalf manden vol!


Ɩ́ tɔkɩ təma na suulu. Ɩ́ taa hɔŋ mə təɣɩ yem. Ama paa taaləm təmlɛ kɛ pa hʋ́lə́ɣɩ́-mɛ ɩ́ mʋ na ɩ́ lakɩ. Ɩ́ taa hɔŋ mə tɩ sɩ ɩ́ nyəmá pə təna. 	 U moet één van hart en ziel zijn. Wees niet hoogmoedig, maar doe uw best nederig te zijn. Doe niet of u de wijsheid in pacht hebt.


Ntɛna Yesu pɔɔsɩ sɩ: Awe tokina-m ye? Mpʋɣʋlɛ yəlaa təna kpɛɛsaa. Ɩlɛna Piyɛɛ nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: Tacaa, kɛ yəlaa timsina-ŋ na pá nyəkəɣɩ-ŋ? 	 "Wie heeft Mij aangeraakt?" vroeg Jezus. De mensen zeiden allemaal dat ze Hem niet hadden aangeraakt. "Maar Meester", protesteerde Petrus, "De mensen dringen immers van alle kanten tegen U op!"


Apalʋ kaa pa ɩ nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ pʋlʋ, mpi tɔ, ɩ kɛ́ Ɩsɔ lɛɛsʋɣʋ na ɩ kiŋ kɛ Ɩsɔ teu naakɩ. Ama alʋ kiŋ kɛ apalʋ teu ná naakɩ. 	 Een man hoort niets op zijn hoofd te hebben; hij is de afdruk en de afspiegeling van God; maar de vrouw is de afspiegeling van haar man. Want de vrouw is uit de man gemaakt en niet omgekeerd.


Pəlɛ pə waalɩ ɩlɛ Yesu məla Kalilee na Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ haɣa-ɩ, na ɩ tɔm yɛkəɣɩ hɔɣɔlʋɣʋ ŋkʋ kʋ təna kʋ taa. 	 Jezus ging terug naar Galilea, vol van de kracht van de Heilige Geest.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nɩɩ pə yɔɣɔtəna ɩsɔtaa tillaa naatosompɔɣɔlaɣa na nɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa sɩ: Ɩ́ polo na ɩ́ pəlɩ Ɩsɔ pááná kɔpʋnaa naatosompɔɣɔlaɣa ɩnəɣɩ atɛ. 	 Ik hoorde een stem uit de tempel die de zeven engelen het bevel gaf: "Ga de zeven schalen met Gods wraak uitgieten over de aarde."


Ɩlɛna pá sʋʋ Laapaalɩ Kʋpaŋ heeluɣu kɛ təna. 	 Ze gingen naar de landstreek Lycaonië, naar Lystra en Derbe, en spraken ook daar weer over Jezus Christus.


Tənaɣa Yuta nyə́ma cɔwa sɩ: Ta kiiu nakʋlɩ kʋ wɛɛ, na kʋ tɔɔ, ɩsɩɩ tə kʋ-ɩ. Kʋŋkʋɣʋlɛ sɩ ɩ yaa ɩ tɩ sɩ Ɩsɔ Pəyalʋ. 	 De Joden antwoordden: "Volgens onze wetten moet Hij sterven, want Hij heeft Zichzelf de Zoon van God genoemd!"


Kʋpam, pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ mpʋ sɩ: Yəlaa təna ká luŋ ma tɛɛ kɛ́ akula. Paa wei ɩ ká tisina nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ maɣalɛ Ɩsɔ. Tacaa yɔɣɔtəna mpʋ na tuunaʋ. 	 Want de Here heeft gezworen dat alle mensen hun knieën voor Hem zullen buigen; iedereen zal openlijk erkennen dat Hij God is.


Tənaɣa Tɛsalonikɩ nyə́ma taa lɛlaa tɛma Pɔɔlɩ tɔm na pa taa na pá na Pɔɔlɩ na Silaasɩ pá kpɛntɩ, na Kəlɛɛkɩ nyə́ma paɣalɛ mpa pa sɛɛkaɣa Ɩsɔ tɔ pa kpɛnta Pɔɔlɩ pa tɔɔ kɛ́ mpʋ, na alaa tuutuuma paɣalɛ tɔtɔ. 	 Enkele Joden raakten ervan overtuigd dat Paulus de waarheid sprak en sloten zich bij hem en Silas aan. Dat was ook het geval met een hele groep gelovige Grieken en verscheidene invloedrijke vrouwen uit de stad.


Tá lɔwa mukaɣa kʋlapʋtʋ fɛɛlɛ fɛɩ nyəntʋ. Tɩɩ hʋ́lə́ɣɩ́ təkpaalətʋ. Tɩɩ kɛɛ Ɩsɔ Tɔm, ama tampana kɛ tə hʋ́lə́ɣɩ́ təcɛɩcɛɩ, na tə́ lakɩ ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ ɩsɛntaa kɛ́ sɩ yəlaa ɩ́ tʋ pa laakalɩ kɛ tá tɔɔ na pá ná. 	 Alles wat schandelijk is, houden wij ver van ons. Wij willen niets weten van duistere praktijken. Want wij zijn niet doortrapt en zullen de boodschap van God nooit verdraaien. Wij spreken de waarheid. Dat zal ieder die zijn geweten voor God zuiver houdt, moeten toegeven.


Tənaɣa yəlaa mpɛ pa lɛlaa sʋʋ-ɩ ntaɣama tɔʋ, na pá takɩ ɩ ɩsɛntɔɔ na pá mapɩ-ɩ ŋkuma, na pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Kpeɣe wei ɩ mapa-ŋ tɔ. Pəlɛ pə waalɩ yoolaa kpaɣa Yesu na pá mapɩ-ɩ kataasɩ. 	 Sommigen begonnen Hem te bespuwen. Ze deden Hem een blinddoek voor en sloegen Hem in Zijn gezicht. "Vertel eens, profeet", spotten zij, "wie heeft U geslagen?" Hij werd ook geslagen door de knechten die Hem bewaakten.


Apalaa mɩɩ sɔɔlɩ mə alaa na ɩ́ taa la-wɛɣɛ nyaŋ kɛ paa pəcɔ. 	 En mannen, wijd u met liefde aan uw vrouw; behandel haar niet grof of onverschillig.


Lita nyə́ma na Salɔŋ tɛtɛkəlɛ nyə́ma na-ɩ, ɩlɛna pá laɣasɩ na pá mʋ Tacaa tɔm. 	 De man stond onmiddellijk op. Toen de bewoners van Lydda en Saron hem gezond en wel zagen rondlopen, bekeerden zij zich ook tot de Here Jezus.


Pə tɔɔ kɛ́ kʋnaasəm mpi pə sɩɩwa sɩ pɩɩ naasəna tɔ, kʋyakʋ kʋlʋmʋɣʋ kɛ pɩɩ tii pə tənaɣa ɩ tɔɔ təkpili. Mpəɣəlɛ kʋtɔməŋ na səm na nyɔɣɔsɩ. Kɔkɔ ká nyaɣa ɩ təna təluka. Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa Ɩsɔ wei ɩ lakəna-ɩ tɔm tɔ ɩ wɛ toma kɛ́. 	 Omdat zij dat zegt, zal zij op één dag door allerlei rampen worden overvallen: Door honger, dood en ellende; en zij zal door het vuur verteerd worden. Dat is de straf die de Here, de sterke God, haar geeft.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Ma kawulaɣa ta kɛ atɛ cənɛ nyəŋka. Ye ma kawulaɣa ka kɛ́ cənɛ nyəŋka, ma ɩfalaa ka yoo ma yoou, sɩ má taa sʋʋ Yuta nyə́ma niŋ taa. Ama, pə taɣa atɛ cənɛ kawulaɣa kɛ ma tɔkɩ. 	 Jezus antwoordde: "Mijn koninkrijk is niet van deze wereld. Als dat zo was, zouden mijn lijfwachten met geweld hebben verhinderd dat Ik in de handen van de Joden was gevallen. Nee, mijn koninkrijk is niet van deze wereld."


Yesu lɩɩ təna, ɩlɛna ɩ́ polo tɛtʋ nti tə wɛ Tiii cɔlɔ tɔ tə taa, na ɩ́ caɣa təyaɣa nakəlɩ ka taa. Ɩ ta sɔɔlɩ sɩ yəlaa ɩ́ nyɩ ɩ tɔɔ. Paa na mpʋ tete ɩsɩɩ saŋa tɔ pa tɛma ɩ tɔɔ kɛ́ kulusuɣu. 	 Hij vertrok naar het gebied van Tyrus. Daar ging Hij een huis binnen. Hoewel Hij niet wilde dat men te weten kwam dat Hij er was, werd het toch bekend.


na ɩsəna paa kpaɣa ləmaɣasɛɛ na pá hatələna wasaŋkalətʋ tɔ, na ɩsəna paa lakɩ pa taasɩ təma kɛ teu tɔ, na ɩsəna mpi paa lakɩ kʋpantʋ na pá seeki pa paalaa tɔ. Ɩlɛ nɔɣɔlʋ kaa kʋ Ɩsɔ Tɔm nyʋɣʋ kɛ pa tɔɔ. 	 verstandig en zuiver te zijn, hun tijd te besteden aan de huishouding en goed en behulpzaam voor hun eigen man te zijn, opdat het woord van God niet in een kwade reuk komt te staan.


Tənaɣa Tacaa cɔwa sɩ: Ɩsəna ɩ́ tɛmna Ɩsɔ kɛ́ mə taa tɔ ye pɩɩ tɩɩ tala ɩsɩɩ sɔɔɣa pile kɛ yasəlaɣa, paa tʋɣʋ ŋku kʋ səŋa ɩsəntɔ tɔɣɔ ɩ́ tɔma sɩ: Kpɛsɩ təna na ń polo ń səŋ teŋku taa, pə lakɩ ḿpʋ́ɣʋ́. 	 "Als jullie geloof maar zo groot was als een mosterdzaadje", antwoordde Jezus, "zou het groot genoeg zijn om een boom met wortel en al uit de grond te rukken en naar de zee te sturen. Hij zou direct gehoorzamen.


na ɩ́ caɣa ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Nasalɛtɩ tɔ tə taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa ɩsɩɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka yɔɣɔtaa tɔ sɩ: Paa yaa-ɩ sɩ Nasalɛtɩ tʋ. 	 Daar gingen zij wonen in het stadje Nazareth. Dat klopte met de woorden van de profeten, die hadden voorspeld dat de Messias 'Nazoreeër' zou worden genoemd.


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ yəlaa mpa pa təŋəɣɩ ɩ kʋheelitu na pá nɩɩkəna Yesu kɛ teu tɔ pə wɛɛ sɩ pá tɔkɩ suulu. 	 Het is nu wel duidelijk waarom Gods volk niet mag ophouden Gods geboden te gehoorzamen en in Jezus te geloven."


Ye tampana sɩ sətaa kaa tɛ na pá fe, pɩɩ kula tá waalɩ kɛ́. Mpi tɔ, pə wɛ ɩsɩɩ tə tʋ Ɩsɔ kɛ́ tɔm ntɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tá yɔɣɔtəna na tá nɔɔsɩ sɩ Ɩsɔ feesa Kilisiti pəyele yem. 	 Erger nog, dan zijn wij bedriegers, omdat wij tegen God in hebben verklaard dat Hij Christus weer levend heeft gemaakt. Als er geen doden weer levend worden, kan dat niet waar zijn.


Kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pá pɛɛkəɣɩ ɩsəna paa la na pá kʋ Yesu tɔ. Ama paa wɛna ɩ sɔɣɔntʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ kʋsɛɣɛsətʋ sʋʋ yəlaa samaa kɛ teu kɛ́ pə tɩɩ fɛɩ. 	 De leidende priesters en godsdienstleraars hoorden dit en probeerden een manier te vinden om Hem uit de weg te ruimen. Zij zagen wel dat iedereen diep onder de indruk was van Zijn woorden en zij waren bang dat Hij meer invloed zou krijgen dan zij.


Paa na mpʋ kʋlʋmtʋ nti ma laŋlɛ hɛɛna-ŋ tɔɣɔlɛ sɩ, nyá kpiisa ŋkpaŋʋɣʋ tɔtɔɣɔ Nikolaɩ nyə́ma kʋlapʋtʋ nti ma kpiisa ŋkpaŋʋɣʋ tɔ. 	 Het is wel goed dat u de verderfelijke praktijken van de Nicolaïeten haat, want Ik haat ze ook.


Tənaɣa Yesu tɔma-ɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ n tɔŋ sɩ ye ma pəsəɣɩ? Ye yʋlʋ tɛma ɩ taa na Ɩsɔ, pʋlʋ fɛɩ mpi ɩ kpisiɣi tɔ. 	 "Als U kunt?" vroeg Jezus. "Voor wie gelooft, is alles mogelijk."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kpaɣa Piyɛɛ na Saakɩ na Yohaanɩ. Tənaɣa sɔɣɔntʋ na laŋwakəllɛ sɔsɔɔlɛ sʋʋ-ɩ kpaʋ, 	 "Ga hier zitten", zei Jezus tegen Zijn discipelen. "Ik ga iets verderop bidden." Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee.


Yʋlʋ wei ɩ taa kpaana ɩ yʋlʋtɔɣɔntəlɛ tɔ ɩ kɛ́ yʋlʋkʋlʋ kɛ́, na mə nyəmá sɩ yʋlʋkʋlʋ fɛɩna weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ. 	 Wie zijn broeder haat, heeft hem in zijn hart eigenlijk al vermoord. En u weet dat er in het hart van een moordenaar geen plaats is voor het eeuwige leven van God.


Ɩ ka tɛma ɩ taa təkpataa sɩ Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ la pə təna mpi ɩ ka tɔma sɩ ɩ ká la tɔ. 	 Hij was er absoluut van overtuigd dat God kon doen wat Hij beloofd had.


Na ɩ́ tasa lɛntɩ tɔtɔ sɩ: Ye ɩsɩɩ alʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛna liɣitee nyəɣətʋ naanʋwa, ɩlɛna kʋlʋmʋɣʋ le, ɩ mʋsəɣɩ fətəla kɛ́, na ɩ́ hasa ɩ təyaɣa təna na ɩ́ taasɩ tətetete, haləna ɩ́ kɔɔ na ɩ́ na-kʋ. 	 Of denk eens aan een vrouw die tien zilveren muntjes had en één ervan verloor. Zou ze niet een lamp aansteken en overal zoeken en het hele huis aanvegen tot ze de munt vond?


Yesu ɩfalaa tɔma lʋm taa ɩsɩɩ kilomɛɛtələnaa kakpasɩ yaa naatoso, ɩlɛ pa na Yesu kɛlɛ na ɩ́ tɔŋ lʋm tɔɔ na ɩ́ kɔŋna pa tɔɔ tɔɔ. Tənaɣa sɔɣɔntʋ kpa-wɛ. 	 Nadat zij ongeveer vijf kilometer geroeid hadden, zagen zij Jezus over het water lopen. Hij kwam naar hun boot toe. Zij werden bang,


Ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ma laŋlɛ wakəlaa kɛ́ tətɔɣɔtɔɣɔ pə fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Ɩ́ caɣa cənɛ na má na-mɛ tə́ feŋiɣi. 	 Hij begon angstig en onrustig te worden. "Ik ben doodsbang", zei Hij. "Mijn hart breekt van verdriet. Blijf hier met Mij waken."


Kʋnyɔmisi nsi sɩ makʋɣʋna-tʋɣʋ waatʋ waatʋ tɔ sɩ taɣanəɣɩ-tʋɣʋ teeli taa teeli wei ɩ kaa tɛ tɔɣɔ, na teeli ɩnɩ ɩ kəla kʋnyɔməŋ ɩnɩ təcaɣacaɣa. 	 Onze moeilijkheden en pijn zijn uiteindelijk niet zo groot en zullen ook niet zo lang duren. Maar het gevolg ervan is dat wij voor altijd in Gods heerlijke nabijheid zullen leven.


Ye sɔɔlʋɣʋ wɛɛ cʋtʋɣʋ fɛɩ paa mpi pə taa. Ye sɔɔlʋɣʋ wɛ paa mpi pə taa naani na tɛɛlʋɣʋ na suulu pə wɛɛ kɛ́. 	 De liefde beschermt altijd, heeft altijd vertrouwen, verwacht het altijd van God en houdt stand.


Yutaasɩ mʋ potopoto hɔɣɔlaɣa ŋkɛ ɩlɛna ɩ́ lɩɩ kpakpaa. Waatʋ ɩnɩ tɔ ahoo tɛma yuɣu. 	 Nadat hij het brood van Jezus had aangenomen, ging Judas vlug naar buiten, de nacht in.


Na kʋlʋm ɩnɩ ɩ yelina na kʋlapəlɛnaa saa yəlaa kɛ ŋka ŋka. Ɩ tʋ lɛlaa sɩ pá la tillaa sɔsaa, lɛlaa kɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, na lɛlaa sɩ pɛlɛ pá cɔɔna Laapaalɩ Kʋpaŋ, na lɛlaa sɩ pɛlɛ pá la paasənlaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa. 	 Christus heeft sommigen aan de Gemeente gegeven die apostel zijn, anderen die namens Hem spreken; sommigen die het goede nieuws aan ongelovigen vertellen, anderen die de christenen geestelijk verzorgen en weer anderen die onderwijzen.


Pə wɛɛ kɛ́ sɩ ye wei ɩ sʋʋ Ɩsɔ hɛɛsʋɣʋ tete ntɛ́ tə taa pʋntʋ ká yele ɩ təma na ɩ́ hɛɛsɩ ɩsɩɩ Ɩsɔ maɣamaɣa yepu ɩ́lɛ́ ɩ nyəna na ɩ́ hɛɛsɩ tɔ. 	 Wie door geloof die rust ervaart, rust uit van zijn eigen werk, net als God.


Na paa yele na yəlaa cɛsəlaa na pɔpɔtʋnaa mpa pa ləmaɣasɛɛ taa səpa ɩsɩɩ pa tɩɩla-yɛɣɛ kɔkɔ na paa tasəɣɩ kʋpantʋ natələɣɩ cɛkənaʋ tɔ pɛlɛ pa tolisi-wɛ. 	 Deze schijnheilige leraars vertellen leugens en hebben hun eigen geweten het zwijgen opgelegd.


Ɩ yɔɣɔtaa na ɩ yɔɣɔtaɣa ciɣiti tɛtʋ təna. Ama ɩ tasa-tʋɣʋ heeluɣu sɩ ɩ ká tasa atɛɣɛ ciɣituɣu, haləna ɩ́ kpɛntəna ɩsɔtaa. 	 Toen God vanaf de berg Sinaï sprak, denderde de aarde van Zijn stem. "Nog één keer", zegt Hij nu, "zal Ik niet alleen de aarde, maar ook de hemel laten schudden."


Ma yekina-mɛɣɛ hɛɛsʋɣʋ ntɛ́. Ɩlɛ hɛɛsʋɣʋ ŋku kʋ wɛ ma maɣamaɣa ma kiŋ tɔɣɔ maa tɛləsɩ-mɛɣɛ mpʋ. Ɩlɛ pə taɣa ɩsɩɩ antulinya haakʋɣʋ ɩ nyəŋkʋ tɔɣɔ maa tɛləsɩ-mɛ. Pə tɔɔ tɔ pə́ taa pɛkəlɩ-mɛ, pəyele ɩ́ taa nyá. 	 Mijn vrede laat Ik bij u achter. Die vrede is heel anders dan die van de wereld. Wees dus nooit meer bang of ongerust.


Piyɛɛ tɔɔsa nti tɩɩ lapa tɔ ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Nyənɩ Tacaa, fiki tʋɣʋ ŋku n ka təŋsa mpusi tɔ kʋ wʋlaa təwoŋwoŋ. 	 Petrus dacht aan wat Jezus de vorige dag tegen de boom had gezegd. "Kijk eens, Meester", riep hij uit, "dit is de boom die U gisteren hebt vervloekt. Hij is helemaal dor!"


Ɩ́ tɛma nyəm kɛ kʋyɛɛŋ wei ɩ taa tə wɛ ɩsəntɔ tɔ, ɩlɛ ɩ́ tɔkɩ tənɛ ɩnəɣɩ mpʋ yoo. Kaɣana pə tala ɩ́ fena mə tom tɔɔ kɛ́ mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ, pə kpaɣaʋ kʋyaŋku tə caala Ɩsɔ kɛ́ ta taa tɛmnaʋ na pə́ sɩɩna saŋa tɔ, tá nyʋɣʋ yapʋ kʋyakʋ tɔŋna-tʋɣʋ kpətənaʋ kɛ́. 	 U moet niet vergeten in wat voor tijd wij leven. Het is tijd om wakker te worden. Sta op! Onze bevrijding is veel dichterbij dan toen wij pas gelovig werden.


Tampana kɛ má, ma heeliɣi-mɛ, wei ɩ́ ha lʋm sasala anɛ a maɣamaɣa kɛ piya sənɛ sɩ taa nakəlɩ kɛ ka kɛ́ ma ɩfalʋ tɔ pə tɔɔ, pʋntʋ kaa laŋ pə kasəyaɣa. 	 En wie jullie, die mijn discipelen zijn, een beker koud water geeft, zal zeker worden beloond."


Ɩ́ ta tisi na ɩ́ mʋ nti Moisi ŋmaawa tɔ, ɩlɛ ɩsənaɣa ɩ́ ká tisi na ɩ́ tʋna ma tɔm nti ma heeliɣi-mɛ tɔ. 	 Als u niet gelooft wat hij heeft geschreven, hoe zult u dan geloven wat Ik zeg?"


Ye ma lapa ɩsaɣatʋ natəlɩ, yaa ma lapa pʋlʋ na pə́ tala pá kʋ-m, ma ta kisi səm se. Ama ye tɔm nti pa tʋ-m na tə́ fɛɩna tapʋɣʋ tə fɛɩ nɔɣɔ tɔ tə tɔɔ ɩlɛ, nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ ká kpaɣa-m na ɩ́ cɛlɛ-wɛɣɛ yem tɔ. Lom wulaʋ sɔsɔ kiŋ kɛ pɩɩ tɛna. 	 Als ik iets heb gedaan waarop de doodstraf staat, wil ik mij niet tegen mijn terechtstelling verzetten. Maar als hun beschuldigingen stuk voor stuk gelogen zijn, heeft niemand het recht mij aan hen uit te leveren. Ik ga in hoger beroep bij de keizer!"


Pə taɣa sʋlʋm kʋɣʋna yəlaa panɛ ɩnɩ ɩsɩɩ ɩ́ hʋʋkɩ tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pə kəla tanaŋ. 	 Ik zal u uitleggen wat hier gebeurd is. Wij zijn helemaal niet dronken! De dag is nog maar net begonnen, het is pas negen uur!


Yesu kɔma ɩsɩɩ ɩ sʋʋkɩ ɩcatɛ, ɩlɛ alʋ leelu nɔɣɔlʋ ɩ pəyaɣa səpaɣalɛ na pá pukina-kɛɣɛ pim, na ɩcatɛ nyə́ma samaa təŋ leelu ɩnɩ ɩ waalɩ. Nkɛ ɩnɩ ka tike kɛ leelu ɩnɩ ɩ ka lʋlaa. 	 Zoals gewoonlijk liepen er drommen mensen achter Hem aan. Bij de poort van het dorp zag Hij een lange begrafenisstoet aankomen. De dode was de enige zoon van een vrouw, die ook haar man al had verloren.


Ntɔŋ n nyəmá nti pa sɩɩwa sɩ: Taa la wasaŋkalətʋ, taa kʋ yʋlʋ, taa ŋmɩɩlɩ, taa suu lɛlʋ kɛ tɔm. Se nyá caa na nyá too. 	 En wat uw vraag betreft, u weet best wat u moet doen. Geen overspel plegen, niet doden, niet stelen, niet liegen en eerbied voor uw ouders hebben."


Pə taɣa pʋlʋ, ma tiina ɩsɔ kɛ́ sɩ ma lakɩ wei ɩ tila-m tɔ ɩ luɣu nyəntʋ, pə taɣa ma maɣamaɣa ma nyəntʋ. 	 Ik ben niet uit de hemel gekomen om mijn eigen wil te doen, maar de wil van God Die Mij gestuurd heeft.


Tɔmnaa ɩsɩɩ mpʋ pə taka maɣana-mɛ, ɩlɛna ɩ́ məlɩ na ɩ́ kpaɣa-tɩ na ɩ́ pukina mpa pa ta kɛ Yesu sɛɛlaa kpekəle pʋlʋ tɔ? 	 Als er geschilpunten zijn die het dagelijks leven betreffen, kan zelfs de minste uit de gemeente daarover rechtspreken.


Footilaa sɔsaa mɛ ɩ́ tʋ ɩsɛ. Pə́ la-mɛɣɛ ha, na ɩ́ saalɩ yem. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, maa la mə pɔɔlɛ taa kɛ́ təmlɛ kʋpampantɛ natəlɩ, nte paa paa kɛɛsa-mɛɣɛ tə tɔm, ɩ́ taa tisi tɔ. 	 'Ja, kijk maar verbaasd, lelijke spotters. Verdwijn uit mijn ogen, want ik doe in uw dagen iets wat u nooit zult geloven, als men het u vertelt.' (D)


Tənaɣa pa kpa nɔɔsɩ na pə́ la-wɛɣɛ piti, na pá tɔ sɩ: Ɩsɩɩ Kalilee nyə́ma tike yɔɣɔtəɣəna ɩsəntɔ. 	 Zij begrepen er niets van. "Dat zijn toch mannen uit Galilea?" riepen zij verbaasd uit.


Ye nɔɣɔlʋ wɛɛ na ɩɩ saŋ nti tə ŋmaa takəlaɣa kanɛ ka taa cənɛ tɔɣɔ təŋʋɣʋ, ɩ́ nyɩ pʋntʋ tɔɔ na ɩ́ faɣana-ɩ təkpataa, na fɛɛlɛ kpa-ɩ. 	 Als iemand niet luistert naar wat wij in deze brief zeggen, moet u hem als ongehoorzaam bestempelen en links laten liggen om hem te laten voelen hoe fout hij is.


Pa kɔma pa polo Yesu nyəna tɛɛsʋɣʋ, ɩlɛna pá maɣana ɩ tɛma səpʋ, ɩlɛna pá yele-yɛ. 	 Maar toen zij bij Jezus kwamen, zagen zij dat Hij al gestorven was.


Ye pʋntʋ kɛ́ Ɩsɔ sɛɛlʋ kʋfalʋ pə kaa la. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ ká kɔɔ kɛ́ na ɩ́ saŋ ɩ tɩ na ɩ tɔm nana səpʋ ɩsɩɩ Ɩlɔɣɔʋ nyəntʋ ka lapʋ tɔ. 	 Een voorganger mag niet iemand zijn die pas kort christen is, omdat hij dan wel eens verwaand zou kunnen worden en onder hetzelfde oordeel valt als de duivel.


Pə fɛɩ sɩ ɩ ká lakɩ kɔtasɩ kɛ tam kɛ́ ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ ɩsaɣatʋ tɔɔ, na pə́ kaasɩ na ɩ́ lá samaa ɩsaɣatʋ tɔɔ, ɩsɩɩ kɔtəlaa sɔsaa lɛlaa lakʋɣʋ tɔ. Ama waatʋ wei ɩ ha ɩ tɩ na ɩ́ sɩ tɔ pə wɛ ɩsɩɩ ɩ lapa kɔtaɣa kɛ tɔm kʋlʋm kɛ kpakpaa kɛ tam tɔɔ kɛ́. 	 Gewone hogepriesters hebben elke dag het bloed van offerdieren nodig om hun eigen zonden en die van het volk te bedekken. Maar Jezus Christus heeft eens en voorgoed alle zonden uitgewist toen Hij Zichzelf offerde aan het kruis.


Pə tɔɔ kɛ́ ye wei ɩ lakɩ ɩsaɣatʋ, pɩɩ tɛ na pə́ fɛlɩ-ɩ ɩsaɣatʋ nti ɩ lapa tɔ. Ɩsɔ ɩɩ faɣasəɣɩ nɔɣɔlʋ se. 	 Maar wie iets slechts doet, krijgt het zelf weer terug. Want voor God zijn alle mensen gelijk.


kacaŋfana Kilisiti caləm na? Feesuɣu tam nyəŋkʋ toŋ taa kɛ́ ɩ lapəna ɩ təɣɩ Ɩsɔ kɛ́ kɔtaɣa ŋka ka tewa təkpataa tɔ. Ɩ caləm ká ləsɩ ta lotu taa kɛ́ kpaɩ təmanaa ləmaɣasɛɛ na tə́ pəsɩ na tə́ la Ɩsɔ weesuɣu tʋ təmlɛ. 	 hoeveel te meer zal dan het bloed van Christus ons hart en leven veranderen. Hij, Die Zelf zonder zonden is, heeft door de hulp van de eeuwige Geest Zich gewillig aan God overgegeven om voor onze zonden te sterven. Daardoor kunnen wij met een gerust hart de levende God dienen.


Ama Ɩsɔ fɔɔ. Ɩnɩ ɩ yelina na Tacaa Yesu Kilisiti lakɩ na tə́ kələɣɩ. 	 Maar God zij dank! Hij geeft ons, door onze Here Jezus Christus, de overwinning over de zonde en de dood.


Tá taa paa wei ɩ ká heeli Ɩsɔ kɛ́ nti ɩ ka lapa tɔɣɔ ɩ maɣamaɣa. 	 Wij zullen ons persoonlijk voor God moeten verantwoorden.


Tənaɣa Yesu tɔma-ɩ sɩ: Ma yɔɣɔtʋɣʋ mpʋ tɔ, ye ma lapa taalɩ hʋ́lɩ́-tʋɣʋ timpi ma lapəna taalɩ tɔ. Na ye taalɩ fɛɩ nti ma yɔɣɔtaa tɔ tə taa, ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ n mapa-m? 	 "Als Ik iets fout heb gezegd, vertel het Mij dan", zei Jezus. "Maar als ik gelijk heb, waarom slaat u Mij dan?"


Pə nəɣəsəna mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ wɛna ɩ tɔɣɔntəlɛ na tɔm, pá yaa təmaɣa nɔnɔɔsɩ kɛ ma ta nyɩ ɩsɔnaa kiŋ na? 	 Blijkbaar niet, want de ene gelovige brengt de andere voor het gerecht, voor ongelovige rechters nog wel!


Ma yɔɣɔtʋɣʋ mpʋ tɔ pə taɣa ɩsɩɩ Laapaalənaa Kʋpama wɛ naalɛ se. Ama ma nawaɣa sɩ yəlaa wɛɛ na pá lakɩ-mɛɣɛ yɛlɛyɛlɛ na pá caa pa kɛɛ Kilisiti Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɩ. 	 U bent van de wijs gebracht door bepaalde personen, die een verkeerd beeld van Christus geven.


Pə kɔma na acima haɣa hɛkʋ, ɩlɛna Yesu polo na ɩ́ sʋʋ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ. 	 Halverwege de feestweek ging Jezus naar de tempel en sprak de mensen toe.


Tɔʋ, maa hʋ́lɩ́-mɛ sɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má, ma pəsəɣɩ na má hɩɩsɩ ɩsaɣatʋ kɛ atɛ cənɛ. Tənaɣa Yesu tɔma kʋtɔntʋ sɩ: Kʋlɩ na ń kpaɣa nyá kpatəlɛ na ń kpe. 	 Ik zal u laten zien dat Ik de mensen hier op aarde inderdaad hun zonden mag vergeven." Hij keerde zich om en zei tegen de verlamde man: "Sta op, pak uw draagbaar en ga naar huis."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti kiŋ kɛ Ɩsɔ lapənaa na ɩ́ na ɩ yəlaa təna pá ciiki, ɩ ta hʋʋ pa ɩsaɣatʋ tɔm tɔɔ. Na taɣa ɩ tʋwa sɩ tə́ kpaaləɣɩ ciikuɣu tɔm tənɛ. 	 Door Christus herstelde God Zijn relatie met de wereld; Hij rekende de mensen hun zonden niet meer toe, maar wiste ze uit. En wij mogen dit geweldige nieuws aan iedereen vertellen.


Alʋ ɩnɩ ɩ tɛɛ mpʋ tɔ, na ɩ ɩfalaa náá tɔŋna-ɩ tɛɛkʋɣʋ kɛ́ sɩ: Tacaa n kaa tɔɣɔ mpʋ? 	 Ondertussen vroegen de discipelen of Jezus iets wilde eten.


Mpi Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká ha na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ŋmaa pə tɔm tɔ, mɛɣɛ ɩ tɔma sɩ ɩ ká la. Halɩ mə tɔm kɛ Ɩsɔ ka yɔɣɔta saa wei ɩ́ na mə caanaa caanaa paa sɩɩ təmaɣa nɔɔsɩ tɔ. Waatʋ ɩnəɣɩ Ɩsɔ tɔma Apəlaham sɩ: Nyá piya tɔɔ kɛ́ maa la atɛ yəlaa tənaɣa kʋpantʋ. 	 U bent nakomelingen van de profeten. En wat God uw voorouders heeft beloofd, geldt ook voor u. God heeft immers tegen Abraham gezegd dat zijn nageslacht alle volken van de wereld tot zegen zal zijn? (D)


Ma kɛ́ Yuta tʋ na pa lʋla-m Taasɩ kɛ Silisii tɛtʋ taa. Ama Yosalɛm cənɛɣɛ ma pɩɩ Kamaliyɛɛ niŋ taa. Kamaliyɛɛ ɩnɩ ɩ yelina na má nyɩ tá caanaa kɔtasɩ təpaɩpaɩ. Na ma sɛɛsa ɩsəlɛ kɛ teu na mpi pə kɛ́ Ɩsɔ luɣu nyəntʋ tɔ pə lapʋ taa kɛ́ teitei ɩsɩɩ mə lakʋɣʋ saŋa kɛ ɩsəntɔ tɔ. 	 "Ik ben een Jood", ging Paulus verder, "geboren in Tarsus, in Cilicië. Maar ik ben hier in Jeruzalem grootgebracht. Ik heb gestudeerd bij de beroemde Gamaliël. Hij heeft mij de wet van onze voorouders tot in de kleinste bijzonderheden ingeprent. Ik stond voor God op de bres, even vurig als u vandaag.


Ɩlɛna ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Maa ha-ŋ pə toŋ na pə teeli təna. Pə taɣa pʋlʋ, ma niŋ taa kɛ́ pa tʋ pə təna, na má nɔkaa ma ha wei ma sɔɔlaa tɔ. 	 "Kijk", zei hij, "dat zal ik U allemaal geven, met al hun roem en eer erbij. Want het is allemaal van mij.


Yesu tasa-wɛɣɛ heeluɣu sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, mpa pa wɛ cənɛ tɔ pa taa lɛlaa ká na Ɩsɔ Kawulaɣa kɔmna toma na pə́cɔ́ pá sɩ. 	 Hij zei: "Sommigen van u, die hier bij Mij staan, zullen nog voor hun dood het Koninkrijk van God zien komen met grote kracht!"


Tənaɣa kʋmataŋ polaa na ɩ́ pɔɔsɩ Pɔɔlɩ sɩ: N kɛ́ Lom tʋ yaa, heeli-m. Tənaɣa Pɔɔlɩ cɔ-ɩ sɩ: Mm. 	 De commandant kwam naar Paulus toe en zei: "Zeg, bent u Romein?" "Inderdaad" zei Paulus.


Ɩlɛna pá sələmɩ wulaʋ, kɛna Ɩsɔ kpa Pɛnsamɛɛ lʋlʋɣʋ taa tʋ wei pa yaa sɩ Kisi tɔ ɩ pəyalʋ Sayuli, na ɩ́lɛ́ ɩ tɔɣɔ kawulaɣa kɛ pɩɩsɩ nɩɩlɛ təcu. 	 Toen wilden zij een koning hebben. God gaf hun Saul, de zoon van Kis, een man uit de stam van Benjamin.


Ee Nasalɛtɩ Yesu, n caa-weɣe tá kiŋ? Ta wakəlʋɣʋ kɛ n kɔma? Ma nyəma-ŋ teu, n kɛ́ Ɩsɔ yʋlʋ naŋŋtʋ wei ɩ tilaa tɔ. 	 "Jezus van Nazareth, ga weg! Ik wil niets met U te maken hebben. U bent gekomen om ons te vernietigen! Ik weet wel wie U bent: De heilige Zoon van God!"


Waatʋ wei Yesu ná pa naani tɔ ɩ tɔma sɩ: Ma taapalʋ, nyá ɩsaɣatʋ hɩɩsaa. 	 Bij het zien van zoveel geloofsvertrouwen, zei Jezus tegen de verlamde man: "Vriend, uw zonden zijn u vergeven."


Mə taa paɣalɛ tisaa sɩ pá hɔ yʋlʋ ɩnɛ ɩ ŋkpaŋʋɣʋ tɔ, pə maɣaa kɛ́. 	 Ik wil hem nu niet te hard vallen. Hij is door uw gezamenlijke afkeuring al genoeg gestraft.


Ɩsɔ yɔɣɔtəna hatuu lɔŋ taa na pə́ lá ɩsɔtɔnʋɣʋ na tɛtʋ. Ama tɔm tənɛɣɛ mpɛ pa sɔɔwa təfaa. Tɛtʋ faɣana lʋm, na lʋm kɛ pa lapəna-tɩ. 	 Zij gaan er met opzet aan voorbij dat de hemel en de aarde er vroeger al waren. De aarde was uit het water ontstaan en werd door het water omringd. En dat alles werd bijeengehouden door wat God gezegd had.


Ye wei ɩ kɛ́ tɔm nɩɩlʋ pʋntʋ ɩ́ nɩɩ. 	 Ieder die oren heeft, moet luisteren. Wie gevangen neemt, zal gevangen genomen worden. Wie met het zwaard doodt, moet door het zwaard gedood worden. Daaruit zal het geduld en het geloof van Gods kinderen blijken.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma taa sɔsaa tila Falisanaa napəlɩ na Helɔtɩ kpekəle taa nyə́ma napəlɩ tɔtɔ sɩ pá polo na pá má Yesu nɔɣɔ tɔɔ na pá ná. 	 Zij stuurden wel enkele Farizeeërs en een paar aanhangers van Herodes op Hem af. Die moesten proberen Hem op een woord te vangen.


Na pə təna pə́ tisi sɩ Yesu kɛlɛ Sɔsɔ, na pə́ ha Tacaa Ɩsɔ kɛ́ teeli. 	 en openlijk zal erkennen tot eer van God de Vader, dat Jezus Christus de Here is.


Ama tə hʋ́lə́ɣɩ́ pə təna pə taa kɛ́ sɩ tə kɛ́ Ɩsɔ təmlɛ nyə́ma. Pə tɔɔ kɛ́ tə caɣana suulu kɛ sɔsɔm na tə́ tɔkɩ kʋnyɔməŋ na tə́ wɛ ɩsənyəŋlɛ na laŋwakəllɛ sɔsɔɔlɛ taa. 	 Bij alles wat wij doen, willen wij laten blijken dat wij echte dienaren van God zijn. Wij verdragen geduldig allerlei pijn en moeite terwille van de Here.


Ɩsɔ yəlaa təna mpa pa wɛ cənɛ tɔ pa sɛɛ-mɛ, ɩlɛna pə tɩɩ kələna Ɩsɔ yəlaa mpa pa wɛ Lom wulaʋ təyaɣa taa tɔ. 	 De broeders die bij mij zijn, groeten u ook. Evenals alle gelovigen hier, en vooral zij die bij de keizer in dienst zijn.


Na ma lapa mpʋ tɔ, Ɩsɔ kɔkɔlɔ nyəm na piti təma na Feesuɣu Naŋŋtʋ pə toma kɛ ma hikaa na má lana. Ḿpʋ́ɣʋ́ ma kpaaləna Kilisiti Laapaalɩ Kʋpaŋ təfoo na má cɔɔkɩ paa le. Kpaɣa Yosalɛm haləna ń polo ń kaləsəna Ɩlili tɛtʋ. 	 door overtuigende bewijzen en wonderen, door de kracht van de Heilige Geest. Zo heb ik overal (van Jeruzalem tot Joegoslavië) het goede nieuws van Christus gebracht.


Paa na mpʋ lɛlaa mʋ-ɩ na pá tisi ɩ tɔm, ɩlɛna ɩ́ ha-wɛɣɛ toŋ sɩ pá pəsɩ Ɩsɔ piya. 	 Maar allen die Hem wel aanvaard hebben, heeft Hij het recht gegeven kinderen van God te worden.


Na ká kpeŋ ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ ńtɛ́ tə hapəlɛ hɛkʋ taa. Na weesuɣu tʋɣʋ səŋa pɔɣɔ sɔsɔɣa ŋkɛ ka kʋtentemiŋ naalɛ tɔɔ, kʋnɛ na cənɛ na kʋnɛ na cənɛ, na kʋ lʋləɣɩ tɔm naanʋwa na naalɛɣɛ pənaɣa taa. Paa ɩsɔtʋ wei kɛ́ kʋ lʋləɣɩ. Kʋ hatʋ haakɩ piitim yəlaa kɛ alaafəya. 	 Het kwam uit de troon van God en van het Lam en stroomde midden over de hoofdstraat van de stad. Aan weerskanten van de rivier stond een levensboom, die twaalf keer per jaar vruchten droeg, elke maand een keer. De bladeren van de boom zijn voor de genezing van de volken.


Pə tɔɔ kɛ́ tʋɣʋ sɔlʋ na lʋm pəllʋ pa ta kɛ pʋlʋ. Ama Ɩsɔ kɛlɛ tɔm tʋ, ɩnɩ ɩ lapəna na tʋɣʋ tɛɛ. 	 Planter en verzorger zijn niet belangrijk, maar God wel. Hij geeft de groei.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ nyá n kaa lɔ-m yem kɛ́ atɛtəlɛ taa. N kaa yele sɩ nyá yʋlʋ má má tɩɩ sɔŋ paa pəcɔ maɣamaɣa. 	 Here, U zult mij niet dood laten blijven. U zult het lichaam van Uw heilige Zoon niet laten vergaan.


Pə tɔɔ kɛ́ apalaa mɛ ɩ́ ká tɔkɩ tɔnəŋ, ma wɛna naani kɛ́ Ɩsɔ tɔɔ sɩ pɩɩ la teitei ɩsɩɩ pə hʋla-m tɔ. 	 Houd dus moed, mannen, want ik geloof in God. Hij zal ervoor zorgen dat het zo zal gaan als mij gezegd is.


Ye mpʋ tə́ siɣisina mpi pə kɔŋna-tʋɣʋ alaafəya, na pɩɩ səna-tʋɣʋ təma apalʋtʋ sɔɔsʋɣʋ taa kɛ́ Ɩsɔ mpaaʋ taa tɔ. 	 Wij moeten dus alleen doen wat de vrede ten goede komt. Laten wij steeds het beste voor elkaar zoeken.


Ama má, ma ta la tənɛ ɩnɩ tə taa natəlɩ, na ma ŋmaaʋ ɩsəntɔ tɔ, pə taɣa sɩ ma pɔɔsəɣɩ sɩ má hiki se. Sana səm na mpʋ ɩnɩ pə lapʋ. Nɔɣɔlʋ kaa wakəlɩ mpi ma yɔɔləɣəna mpʋ tɔ. 	 Maar ik heb nooit van dat recht gebruik gemaakt. En ik schrijf dit ook niet om daar verandering in te brengen. Ik zou nog liever van honger omkomen dan mij de voldoening te laten afnemen dat ik u het goede nieuws gebracht heb zonder er loon voor te krijgen.


Ilim lɩɩkɩ na pə́ kɔɔ pə́ haŋ sɔsɔm, ɩlɛna pə́ nyaɣa nyɩɩlʋɣʋ ŋkʋ na kʋ wʋlɩ, ɩlɛna hɛtʋɣʋ ŋkʋ kʋ hoti, na kʋ kacɔka saalɩ yem. Mpʋ ɩnəɣɩ pɩɩ kɔɔ na apite na tə kʋlapʋtʋ təna saalɩ yem. 	 Net als een mooie veldbloem die door de brandende zon en de hete wind verwelkt. Het zal niet lang meer duren of de rijke sterft en moet zijn bezittingen achterlaten.


Pəlɛ pə waalɩ Pɔɔlɩ məla kpaʋ na ɩ́ faɣa potopotonaa na tə tɔɣɔ. Ɩlɛna ɩ́ məlɩ na ɩ́ tasa waasʋ lapʋ kɛ mpʋʋ haləna pə nyaalɩ. Ɩlɛna ɩ́ kpaɣa mpaaʋ na ɩ́ tɛɛ. 	 Paulus ging weer naar boven en brak het brood. Na te hebben gegeten, bleef hij nog een hele tijd spreken. Hij vertrok pas toen het al licht was.


Ɩlɛna Yesu naa tɔ ɩ ɩfalaa sɩ: Mə naanʋwa na naalɛ ɩnɛ pə taɣa má ləsəna-mɛ? Pə́cɔ́ mə taa lɛlʋ ná kɛ́ ɩlɔɣɔʋ. 	 Jezus zei: "Ik heb jullie alle twaalf uitgekozen, maar één van jullie is een duivel."


Ye ɩ ka wakəla-ŋ pʋlʋ, yaa ɩ wɛna-ŋ kəmlɛ natəlɩ, pɔɔsɩ má. 	 En als hij u tekort heeft gedaan of u iets schuldig is, reken het mij dan aan.


Pə tɔɔ ɩlɛ, ɩ́ nyənəɣɩ-tʋɣʋ Kilisiti təmlɛ lataa mpa pa niŋ taa pə tʋ Ɩsɔ tampana nna a ŋmɛlaa tɔ. 	 U moet ons zien als dienstknechten van Christus, als beheerders van Gods geheimen.


Ye ɩsɩɩ ɩ́ kotaa na ɩ́ caɣaa kɛlɛ, na nɔɣɔlʋ sʋʋ na ɩ́ lɛɛ wʋla kukuule na ɩ́ suu wontu kʋpantʋ, na kʋnyɔntʋ nɔɣɔlʋ náá sʋʋ tɔtɔ, na ɩ́lɛ́ ɩ wontu cəla cələɣɩ cələɣɩ. 	 Stel u voor dat u bij elkaar bent en er komt iemand binnen met dure kleren aan en gouden ringen aan zijn vingers, en u doet onderdanig en zegt: "Gaat u maar hier zitten, meneer. Dit is een goede plaats voor u." Maar aan de arme man, die gelijk met die ander binnenkomt, schenkt u nauwelijks aandacht. Als u dan tegen hem zou zeggen: "Blijf daar maar staan, of ga ergens op de grond zitten."


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ná yela-wɛɣɛ pa taaləntʋtʋ taa. Na pa alaa maɣamaɣa náá yeki apalaa na pá sʋʋkəna təma. 	 Daarom heeft God hen losgelaten en zijn hun slechte begeerten hun de baas geworden. Het is zelfs zo erg dat de vrouwen zich van een natuurlijk seksueel leven hebben afgekeerd en op tegennatuurlijke wijze met elkaar omgaan.


Ye mpʋ tə́ kpətəna Ɩsɔ pɛɛlɛɛ kumte na naani, tɩɩ hiki suulu na pɛɛlɛɛ na pə́ waasɩ-tʋɣʋ waatʋ wei pə nəɣəsənaa tɔ. 	 Laten wij daarom vrijmoedig naar de troon van God gaan om van Hem genade te ontvangen; om hulp te krijgen, juist in die ogenblikken dat wij het moeilijk hebben.


Yesu məla tooso nyəm ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Ɩ́ tɔŋna tom na ɩ́ hɛɛsəɣɩ yaa? Tɔʋ, ɩ́ yele mpʋ, pə talaa kɛlɛ. Ɩ́ nyənɩ, paa tʋ Yʋlʋ Pəyaɣa maɣa asaɣaa niŋ taa. 	 Toen Hij voor de derde keer bij hen terugkwam, zei Hij: "Slaap nu maar en rust maar uit. De strijd is gestreden. Het is zover dat Ik verraden zal worden en in de handen van slechte mensen zal vallen.


Ye tá na-ɩ tə kpɛntaa na tə́ sɩ ɩsɩɩ ɩ səpʋ tɔ, paa kpɛntɩ tá na-ɩ na pá feesi-tʋɣʋ səm taa ɩsɩɩ pa feesa ɩnɩ tɔ. 	 Wij zijn dus één geworden met Hem, één in dood en leven.


Ye ɩ́ kɛ́ nɩɩlaa ɩ́ nɩɩ. 	 Onthoud dit goed!


Ḿpʋ́ɣʋ́ Malɩ kpaɣa liɣitee tulaalʋ nɔɣɔlʋ na akpaləpa. Ɩ wɛ ɩsɩɩ liitili titite. Tʋɣʋ ŋku pa yaa sɩ naatɩ tɔɣɔ pa lapa tulaalʋ ɩnɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Malɩ pəla-ɩ Yesu nɔɔhɛɛ tɔɔ, na ɩ́ taɣanɩ-yɛɣɛ hɩɩsʋɣʋ na ɩ nyɔɔsɩ. Ɩlɛna tulaalʋ sɔɔsʋŋ nyaləna təyaɣa təkpɛmm. 	 Maria nam dure nardusolie, goot die over de voeten van Jezus en droogde deze daarna af met haar lange haar. De fijne geur van de nardus vulde het hele huis.


Mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ na mɛ, ye ɩ́ kɔma na ɩ́ tɛ mpi Ɩsɔ ka tʋ-mɛ tɔ pə lapʋ, ɩ́ tɔ sɩ: Tə kɛ́ təmlɛ nyə́ma kɛ yem kɛ́, nti pɩɩ wɛɛ sɩ tə la tɔ, tə tike kɛ tə lapa. 	 Voor jullie geldt hetzelfde. Als je doet wat je moet doen, mag je niet op een compliment rekenen. Je hebt niet meer dan je plicht gedaan."


Na haləna saŋa ɩsəntɔ, ye pa kʋla Moisi takəlasɩ kalʋɣʋ, saalaɣa ŋkɛ ka təka pa laɣatʋ tɔɔ kɛ́. 	 Ja, ook in deze tijd zijn zij verblind, als zij lezen wat Mozes geschreven heeft.


Tənaɣa ɩcatɛ yəlaa faɣa tɔm naalɛ, lɛlaa ná wɛ Yuta nyə́ma tɔɔ, na lɛlaa kɛ tillaa tɔɔ. 	 De stad raakte in twee kampen verdeeld. Sommigen waren voor de Joden, anderen voor de apostelen.


Wei ɩ kiŋ pa kaa na kawaliya nakəlɩ tɔ ɩnɩ ɩ ká tɔɣɔna Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔntʋ. Na alʋ kʋlʋm kɛ pʋntʋ ɩnɩ ɩ ká wɛɛna. Ɩ ká kpaakɩ ɩ təɣɩ paa mpi pə taa, na ɩ́ wɛɛ ləmaɣasɛɛ tʋ na wei ɩ nyəmá pə təna pə taɣanʋɣʋ kɛ teu tɔ. Ɩ ká wɛɛ wei ɩ nyəmá mʋʋllɛ lapʋ tɔ, na ɩ pəsəɣɩ sɛɣɛsʋɣʋ. 	 Wel, een voorganger moet een goed man zijn, op wiens leven niets aan te merken is. Hij mag maar één vrouw hebben en moet beheerst, attent en ordelijk zijn. Hij moet het fijn vinden om gasten te ontvangen en goed onderwijs kunnen geven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ sʋʋna-wɛɣɛ təyaɣa, na ɩ́ ha-wɛɣɛ kutuluɣu na pá sʋʋ. Kʋ fema, ɩlɛna ɩ́ na-wɛ pá təŋ təma na pá tɛɛ. Ta taapalaa taa napəlɩ mpa pa kɛ́ Sopee nyə́ma tɔ pa təŋa-ɩ. 	 Petrus vroeg de mannen binnen te komen en nodigde hen uit te blijven slapen. De volgende morgen maakte hij zich klaar en ging met hen mee, samen met enkele andere volgelingen van Jezus uit Joppe.


Haləna waatʋ wei tɩɩ wɛ mə hɛkʋ tɔ tə heela-mɛ təkelekele sɩ: Ye wei ɩɩ caa pʋlʋpʋ lapʋ pʋntʋ ɩ́ taa tɔɣɔ. 	 Toen wij nog bij u waren, hebben we u er al op gewezen dat iemand die niet wil werken, ook geen eten krijgt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tila ɩ ɩfalaa taa naalɛ sɩ: Ɩ́ polo ɩcatɛ taa, ɩ́ ka sulina apalʋ nɔɣɔlʋ na ɩ́ səɣəla lʋm na həyaɣa, ɩ́ təŋɩ-ɩ. 	 Hij stuurde twee van hen erop uit. "Ga naar de stad", zei Hij. "Onderweg zullen jullie een man tegenkomen die een waterkruik draagt.


Tənaɣa wulaʋ tɔma ɩ́lɛ́ sɩ: Nyaa tɔɣɔ acalɛɛ kakpasɩ tɔɔ kɛ́ kawulaɣa. 	 'Prima', zei de koning. 'Jij wordt gouverneur over vijf steden.'


Ɩsɔtaa Kawulaɣa wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ paɣatʋlʋ wei ɩ pɛɛkəɣɩ lɩɩtʋ kʋpantʋ tɔ. 	 Het Koninkrijk van de hemelen doet ook denken aan een koopman die op zoek is naar mooie parels.


Pə tɔɔ maɣamaɣa kɛ Ɩsɔ yaa-mɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti maɣamaɣa ná tɔɣɔ kʋnyɔŋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ mə tɔɔ kɛ́, na ɩ́ hʋlɩ-mɛ sɩ ɩ́ təŋ ɩ ɩkpatɛ. 	 Al dit lijden hoort bij het leven waartoe God ons geroepen heeft. Christus, Die voor u geleden heeft, is het voorbeeld dat u moet volgen; en in Zijn voetstappen moet u treden.


Satanɩ toŋ kɛ Ɩsaɣatʋ Yʋlʋ ɩnɩ ɩ ká kɔna na ɩ́ lá piti təma na kɔkɔlɔ nyəmnaa na sɔɣɔntʋ təmanaa, kʋpuɣusumnaa mpɩ pə təna. 	 De 'mens van zeer grote zonde' zal komen en optreden als satan zelf, vol duivelse list en kracht. Hij zal iedereen een rad voor de ogen draaien, door allerlei opzienbarende, bedrieglijke wonderen te doen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛ tɔtɔ sɩ: Yʋlʋ tɔɔ kɛ́ pa sɩɩ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ. Ama pa ta la yʋlʋ kɛ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ tɔɔ. 	 De sabbat is een dag om de mensen rust te geven en niet een dag om hen te dwingen niets te doen.


Pə kɔma na pə taanɩ, ɩlɛna ɩ ɩfalaa tii lʋm nɔɣɔ, 	 Bij het vallen van de avond daalden Zijn discipelen de berg af en kwamen bij het meer.


Na ɩ́ na Yuta nyə́ma mpa pa sɛɛkaɣa Ɩsɔ tɔ pa lakaɣa Ɩsɔ Tɔm faaci kɛ Yuta nyə́ma təkotile taa, na pá hɔ tə tɔɔ. Haləna pə́ kpɛŋna mpa mpa ɩ suliɣi kʋyɛɛŋ taa yaa nɔnɔɔsɩ tɛɛ tɔ. 	 Hij ging naar de synagoge en sprak met de Joden en de andere gelovigen. Elke dag discussieerde hij op het marktplein met de mensen, die daar toevallig waren.


Yesu ka wɛ ɩcatɛ natəlɩ tə taa, na yʋlʋ wei tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ waasa ɩ təna tɔ ɩ ka wɛ təna. Ɩ na Yesu ɩlɛna ɩ́ polo na ɩ́ həntɩ-ɩ atɛ na ɩ́ wiina-ɩ təkpɛɛ sɩ: Tacaa, ye n ka tisaɣa n taa waasɩ-m? 	 In één van de stadjes waar zij kwamen, viel hun oog op een man die zwaar melaats was. Toen de man Jezus zag aankomen, viel hij voor Hem neer met zijn gezicht in het stof. "Here", smeekte hij, "als U wilt, kunt U mij genezen."


Nti Tacaa heela-tʋ tɔɣɔlɛ sɩ: Ma sɩɩ-mɛɣɛ piitimnaa hɛkʋ ɩsɩɩ fətəla kɛ́. Ɩ́ la na mpa pa wɛ hatoo pooluŋ taa tɔ pə́ ya pa nyɔɔŋ. 	 want dat heeft de Here ons opgedragen. Hij zei: 'Ik heb U gemaakt tot een licht voor de niet-Joodse volken, om redding te brengen tot in de verste uithoeken van de aarde." (E)


Pa təna paa kpa pa laŋa kɛ́ na pá wiiki sɔsɔm. Ama Yesu heela-wɛ sɩ: Ɩ́ taa wii, ka too kʋtoo kɛ́, ka ta sɩ se. 	 Er waren allemaal mensen aan het huilen en jammeren om de dood van het kind. "Maak toch niet zoveel lawaai!" zei Jezus. "Houd op met huilen. Zij is niet dood; ze slaapt alleen maar."


Tənaɣa pɛlɛ pa yela pa puluŋ na pá təŋɩ-ɩ kpakpaa. 	 Zij lieten hun netten liggen en gingen onmiddellijk met Hem mee.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, ye wei ɩ nɩɩ ma tɔm na ɩ́ tɛ ɩ taa na wei ɩ tila-m tɔ, ɩ tɛma weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔɣɔ hikuɣu, pa kaa hʋʋna-ɩ. Ama ɩ tɛma weesuɣu tʋ kɛ pəsʋɣʋ kɛ́. 	 Het is zoals Ik zeg: Wie naar mijn woorden luistert en gelooft in Hem Die Mij gestuurd heeft, heeft eeuwig leven. Zo iemand wordt niet veroordeeld, maar is overgeplaatst uit de dood in het leven.


Ama ma wɛna mpi pə hʋ́lə́ɣɩ́ ma tampana na pə kəlɩ tə təna nti Yohaanɩ yɔɣɔta ma tɔɔ tɔ. Təma nna ɩnɩ ma Caa hʋla-m sɩ má la na ma tɔŋna a lapʋ kɛ ɩsəntɔ tɔ, anɩ a hʋləɣəna ma tampana sɩ ma Caa tilina-m. 	 Maar Ik heb een getuigenis dat meer waarde heeft dan dat van Johannes. Denk eens aan de wonderen die de Vader Mij laat doen. Die zijn het bewijs dat Hij Mij gestuurd heeft.


Mpi tɔ, ɩ́ tɔŋna antulinya ɩnɛ ɩ hʋwɛɛ kɛ təŋʋɣʋ kɛ́. Ɩsəsɛɛmlɛ na yoou pə wɛʋ ḿpʋ́ɣʋ́ mə hɛkʋ tɔ, mpʋ ɩnɩ pɩɩ hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ antulinya hʋwɛɛ kɛ ɩ́ təŋəɣɩ? Pɩɩ hʋ́lə́ɣɩ́ tɔtɔ sɩ ɩ́ lakɩ kɛ́ ɩsɩɩ yəlaa kɛ yem, pə taɣa Ɩsɔ sɛɛlaa? 	 Want als u jaloers bent en elkaar niet kunt verdragen, wordt u blijkbaar nog door uw eigen verlangens beheerst. Dan bent u net als de ongelovige mensen.


Pə taɣa pʋlʋ, alɔɣaa kiisaɣa na pá seeki alɔɣɔhilaa paɣalɛ kiŋ na acamaa na kaakalasɩ paɣalɛ hika alaafəya. 	 Boze geesten gingen, onder luid geschreeuw, weg uit de vele mensen die er last van hadden. Vele lammen en kreupelen werden genezen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ alʋ cɔwa sɩ: Ma fɛɩna apalʋ. Ɩlɛna Yesu cɔ alʋ sɩ: Tampana kɛ n yɔɣɔtaa sɩ n fɛɩna apalʋ. 	 "Ik heb geen man", antwoordde de vrouw. "Dat is waar", zei Jezus.


Pə tɔɔ kɛ́ tɔm nti ma ŋmɛsəɣɩ na má heeliɣi-mɛɣɛ ahoo tɔ, ɩ́ kpaalɩ-təɣɩ ilim taa. Na nti pa wɛləta mə ŋkpaŋŋ taa tɔ, ɩ́ kpaalɩ-tɩ na nɔɣɔ sɔsɔɣa. 	 Wat Ik nu in het donker zeg, vertel dat rond zodra het licht wordt. Wat Ik je in het oor fluister, schreeuw het van de daken!


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasaa sɩ: Pepe caʋ kɛ́ maa kɛɛsəna Ɩsɔ Kawulaɣa ɩlɛ yee? 	 Hij gaf nog een vergelijking. "Het Koninkrijk van God is als gist, dat in het deeg wordt gedaan. Het doet ongemerkt zijn werk, tot het deeg helemaal gerezen is."


Ɩsɔ kɛ́ weesuɣu nyə́ma nyəŋ kɛ́, ɩ ta kɛ sətaa Ɩsɔ. Pə liɣita-mɛɣɛ yem kɛ́. 	 Hij is een God van levende mensen en niet van dode. Uw mening is dus helemaal fout."


Kʋŋmɛləm napəlɩ pə fɛɩ sɩ pə kaa kuli pə tɔɔ, pə́cɔ́ mukaɣa tɛɛ pʋlʋ fɛɩ mpi pa kaa ləsɩ na paa wei ɩ́ ná tɔ. 	 Zo zal alles wat geheim of verborgen is, eens aan het licht komen.


Ɩ́ la laakalɩ na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pɔpɔtʋnaa. Pa kɔŋ mə kiŋ na pá cɛsəɣɩ ɩsɩɩ pa kɛ́ heeŋ, sɛsɛ ɩlɛ sʋnsʋməŋ kpitikpitinaa ntɛ́. 	 Pas op voor valse profeten. Zij komen naar u toe en doen zich voor als onschuldige schapen. Maar in werkelijkheid zijn het verscheurende wolven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ɩsɔtaa Kawulaɣa ká nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ pɛɛlaa naanʋwa wei ɩ kpaɣa fətəlanaa na ɩ́ tɛɛ akpaɣalʋ səŋʋɣʋ tɔ. 	 "Het Koninkrijk van de hemelen kan vergeleken worden met tien bruidsmeisjes die de bruidegom tegemoet gingen. Zij namen hun olielampen mee.


Yesu tɛma-wɛɣɛ ɩsɔnaa panɛɣɛ sɛɛʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ təna 	 Na het vertellen van al deze gelijkenissen ging Jezus naar Nazareth, de stad waar Hij was opgegroeid.


Ma heeliɣi-mɛɣɛ tampana sɩ ye wei ɩ ta pəsɩ ɩsɩɩ pəyaɣa na Ɩsɔ tɔɣɔ ɩ tɔɔ kɛ́ kawulaɣa, pʋntʋ kaa la ka tʋ kɛ paa pəcɔ. 	 Het is zelfs zo dat wie niet als een kind in het Koninkrijk van God gelooft, er nooit kan komen."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa tila pa ɩfalaa taa napəlɩ na Helɔtɩ kpekəle nyə́ma napəlɩ tɔtɔ sɩ pá polo na pá tɔ Yesu sɩ: Tacaa, tə nawa sɩ tampana kɛ n yɔɣɔtəɣɩ na ń sɛɣɛsəɣɩ teu, na ɩsəna mpi pə maɣamaɣa Ɩsɔ caa sɩ yəlaa ɩ́ la tɔ pə tampana kɛ n heeliɣi. Nn nyaŋna nti yəlaa hʋʋ tɔ, na nn paasəɣəna tɔɔ, pə́cɔ́ nn faɣasəɣɩ yəlaa. 	 Zij kwamen tot een besluit en stuurden een paar van hun leerlingen met enkele aanhangers van Herodes naar Hem toe met een vraag. "Meester, wij weten dat U eerlijk bent. U vertelt de waarheid over de weg naar God. U trekt zich niets aan van wat de mensen denken.


Tənaɣa Tacaa pəsaa na ɩ́ yaɣa Piyɛɛ kɛ ɩsəlɛ. Ɩlɛna Piyɛɛ tɔɔsɩ nti Tacaa ka yɔɣɔta-ɩ tɔ tə tɔɔ sɩ: Mpi pɩɩ takɩ kampaaʋ koou kɛ saŋa tɔ n tɛma tɔm toosoɣo kpɛɛsʋɣʋ sɩ n ta nyɩ-m kɛ́ n ta nyɩ-m. 	 Jezus keerde Zich om en keek Petrus aan. Petrus herinnerde zich wat Hij had gezegd: "Voordat de haan kraait, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent."


Maɣasəŋ ɩ́ maɣana wei na pə́ tá ciɣiti-ɩ, pʋntʋ nɩɩ leleŋ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, waatʋ wei pə tɛŋɩ-ɩ maɣasʋɣʋ na pə́ tá ciɣiti-ɩ tɔ, Ɩsɔ haakɩ-ɩ weesuɣu teeli ntenuɣu ŋku kʋ kɛ́ mpi Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ haa mpa pa sɔɔləɣɩ-ɩ tɔɣɔ. 	 Gelukkig is hij die telkens verleidingen weerstaat en niet doet wat verkeerd is, want later zal hij als beloning de kroon krijgen, die God beloofd heeft aan wie Hem liefhebben: Het eeuwige leven.


Na ye wei ɩ ha-mɛɣɛ lʋm sasala anɛ sɩ ɩ́ kɛ́ Kilisiti nyə́ma, pʋntʋ kaa laŋ pə kasəyaɣa. 	 Wie jullie een beker water geeft, omdat jullie bij Mij horen, zal vast en zeker een beloning krijgen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ɩ́ yaa-m Tacaa Tacaa suwe na ɩɩ təŋəɣɩ ma kʋyɔɣɔtʋtʋ? 	 Hoe haalt u het in uw hoofd Mij 'Here' te noemen? U doet niet eens wat Ik zeg.


Pa taa nɔɣɔlʋ taa laŋ pʋlʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mpa paa wɛna tɛtʋnaa yaa tɛɛsɩ tɔ pa pɛɛtaɣaa kɛ́ na pá kɔŋna pə liɣitee, 	 Niemand van hen leed gebrek, want allen die land of huizen hadden, verkochten daar zo nu en dan iets van en gaven het geld aan de apostelen,


Ḿpʋ́ɣʋ́ təmlɛ tʋ ɩnɩ ɩ caɣaa na ɩ́ hʋʋ ɩ taa sɩ: Tacaa ləsəɣɩ-m təmlɛ taa tɔ, nteɣelɛ maa la ɩlɛ? Anɩ ma kaa pəsɩ haləm. Pəyele pala lapʋ ná wɛ fɛɛlɛ. 	 De beheerder dacht bij zichzelf: 'Wat moet ik nL doen? Nou zit ik zonder werk! Spitten en graven kan ik niet. Ik zou me schamen om te gaan bedelen.


Ye atɛ cənɛɣɛ Yesu ka wɛɛ ɩ taa tɩɩ lapʋ kɔtʋlʋ. Mpi tɔ kɔtəlaa ka wɛɛ na pá tɔŋna Ɩsɔ kɛ́ kʋhaham ponaʋ ɩsɩɩ pa kɛɛsa kʋsəsɩɩtʋ taa tɔ. 	 Overigens, als Hij nog op aarde was, zou Hij niet eens priester zijn, omdat er al priesters zijn die offers brengen volgens de Joodse wet.


Lɛlaa sɩ Ilii lɩɩna. Haləna lɛlaa sɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kʋpəma taa nɔɣɔlʋ lɩɩna. 	 Anderen zeiden: "Het is Elia of in ieder geval één van de oude profeten die is teruggekomen uit de dood." Er deden allerlei geruchten de ronde.


Waatʋ wei taanaɣa taanaa tɔ, Alimatee apalʋ toŋ tʋ nɔɣɔlʋ wei pa yaa sɩ Yosɛɛfʋ tɔ ɩ kɔma. Ɩ maɣamaɣa ɩ ka təŋaɣa Yesu kɛ́. 	 Bij het invallen van de avond ging een zekere Jozef van Arimathea, een rijk man en discipel van Jezus, naar Pilatus toe.


Ɩnɩ ɩ sɔɔsəɣəna-tʋɣʋ apalʋtʋ kɛ tá wahalanaa təna taa sɩ tá maɣamaɣa tə́ səna mpa wahalanaa lɛlaa kaɣatəɣɩ mpʋ tɔ, na tə́ pona-wɛɣɛ sənaʋ ŋku tə hika Ɩsɔ kiŋ tɔ. 	 Hij troost ons en geeft ons nieuwe moed in alle ontberingen en beproevingen. Hij doet dat, opdat wij anderen kunnen troosten en bemoedigen.


Ma maɣasaa na ma ná sɩ pə kəla teu sɩ má wiina tá taapalaa panɛ na pá tɛɛ nɔɣɔ na pá polo mə tɛ, na pá taɣanəɣɩ kʋcɔɔʋ kʋpaŋkʋ ŋku ɩ́ tɔma sɩ ɩ́ ká la tɔ. Maa kɔɔ na má kɔŋ tɔ, pə təna pə nyɔɔsaa təkeŋkeŋ na pə́ hʋ́lɩ́ sɩ luɣu kʋlʋmʋɣʋ kɛ ɩ́ lapənaa, pə taɣa kʋcaalʋɣʋ nakʋlɩ. 	 Daarom leek het mij goed deze broeders te vragen mij vooruit te reizen om te zien of het geld, dat u beloofd had, inderdaad klaarligt. Maar het moet een echte gift zijn en niet één die wordt afgedwongen.


Ama wei paa cɛla nyəɣətʋ nɩɩnʋwa tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ polaa kɛ́ na ɩ́ huli pʋ́ʋ́ɣʋ́ kɛ atɛ na ɩ́ ŋmɛsɩ pa caa liɣitee anɩ. 	 Hij verdiende er 2000 bij. Maar de man die 1000 geldstukken had gekregen, groef een gat en stopte het geld voor alle zekerheid in de grond.


Haləna pá pɛlɩ Yasɔŋ-wɛɣɛ kəmlɛ, ɩlɛna pə́cɔ́ pá cɛ-wɛ. 	 Jason en de andere christenen moesten eerst een borgsom betalen alvorens te worden vrijgelaten.


Maɣalɛ nyá caanaa caanaa Ɩsɔ, Apəlaham na Ɩsaaka na Yakɔpʋ pa Ɩsɔ. Tənaɣa sɔɣɔntʋ kpa Moisi kɛ sɔsɔm na ɩ́ seliɣi, haləna ɩ́ kpisi nyənʋɣʋ. 	 'Ik ben de God van uw voorouders, de God van Abraham, Isaäk en Jakob.' Mozes begon te beven van schrik en durfde niet meer te kijken.


Ɩ́ tɔɔsɩ mə kancaalaɣa sɔsaa mpa pa caala-mɛɣɛ Ɩsɔ Tɔm heeluɣu tɔ pa tɔɔ. Ɩ́ nyənna ɩsəna pa yaasi ka wɛɛ tɔ, na ɩsəna pɛlɛ pa səpa tɔ, na ɩ́ kɛɛsəna ɩsəna pɛlɛ pa tɛma Ɩsɔ na pa taa tɔ na ɩ́ lá mpʋ. 	 Vergeet de voorgangers niet die u het woord van God hebben doorgegeven. Kijk eens hoe zij hebben geleefd; vertrouw net zo op God als zij deden.


Waatʋ wei ɩ suliɣina nakʋlɩ ɩlɛna ɩ́ pɛɛtɩ pə təna mpi ɩ wɛna tɔ na ɩ́ yana-kʋ. 	 Ineens ontdekt hij er één van grote waarde. Hij verkoopt alles wat hij heeft en koopt die ene kostbare parel.


Na pá heeliɣi pɛlɛ sɩ paa waasɩ-wɛ na pá pəsɩ kasaɣampiya. Pəyele yaasi kʋwakəlʋ kpa mpɛ pa maɣamaɣa kɛ yomle kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, ye mpi pə maləna yʋlʋ, ɩ pəsa pə yom kɛ́. 	 Zij spiegelen hun vrijheid voor, terwijl zij zelf slaven van het verderf zijn; want als de mens zich aan iets overgeeft, is hij er een slaaf van.


Ma taapalaa ɩ́ la laakalɩ na mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ taa kɔɔ na ɩ́ lá ɩsaɣatʋ kɛ ɩ lotu taa na ɩ́ la laŋkpɩɩsəŋ na ɩ́ ha weesuɣu Ɩsɔ kɛ́ siɣile. 	 Pas er dus voor op, broeders, dat geen van u slecht en ongelovig wordt, doordat hij zich in zijn hart van de levende God afkeert.


Ɩ́ wɛna ɩsɛ pəyele ɩɩ naakɩ? Ɩ́ wɛna ŋkpaŋŋ pəyele ɩɩ nɩɩkɩ? Ɩ́ sɔɔwaɣa? 	 Jullie hebben nu al zoveel gezien en zoveel gehoord! Het lijkt wel of het jullie niets heeft gedaan.


Moisi kɛɛsa takəlasɩ taa kɛ́ ɩsəna pə siɣisuɣu yʋlʋ kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa kɛ́ kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔɔ tɔ sɩ: Yʋlʋ wei ɩ təŋa kʋsəsɩɩtʋ tɔ, tə tɔɔ ɩ ká tʋlɩ-tɩ. 	 Volgens Mozes bent u alleen rechtvaardig als u precies doet wat in de wet staat; alleen d n zult u leven.


Wei pə saawa sɩ ɩ́lɛ́ ɩ́ kpaasəɣɩ lɛlaa apalʋtʋ, ɩ́lɛ́ ɩ́ kpaasəɣɩ. Pə́ tʋ́ wei sɩ ɩ́lɛ́ ɩ́ ha, pʋntʋ ɩ́ hana luɣu kʋlʋmʋɣʋ. Pə́ tʋ́ wei sɩ ɩ́ la nyʋɣʋ tʋ, ɩ́lɛ́ ɩ́ la ɩ təmlɛ kɛ teu na laakalɩ kʋlʋm. Pə́ tʋ́ wei sɩ ɩ́ teŋ acamaa, ɩ́ teŋ-wɛ na laŋhʋlʋmlɛ. 	 Wie anderen moet aansporen en bemoedigen, krijgt daar de woorden voor. Wie iets moet uitdelen, krijgt de gave om eenvoudig te blijven. Wie leiding moet geven, krijgt daar de wijsheid voor. Wie zich ontfermt over mensen die het moeilijk hebben, doet dit met opgewektheid.


Mɛ mə tɔŋ sɩ: Pə kaasa ɩsɔtʋnaa liɣiti na kʋmtʋ tala. Ama má, ma heeliɣi-mɛ sɩ, ɩ́ kʋsɩ mə ɩsɛ na ɩ́ na ɩsəna kʋtɔɣɔʋ sɛɛna tawa na kʋ taŋa kʋntaa tɔ. 	 Zegt men niet dat er pas vier maanden na de zaaitijd geoogst kan worden? Maar kijk eens rond! Overal liggen de velden rijp om te oogsten.


Ɩlɛna Yuta nyə́ma naalɩ kakiisasɩ sɩ: N ká kʋ-ɩ kɛ́. N ká kʋ-ɩ kɛ́. Ɩsɩɩ n kama-ɩ səm tesika tɔɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ tɛŋ mə taa sɩ má ka mə wulaʋ na? Ḿpʋ́ɣʋ́ kɔtəlaa sɔsaa cɔwa Pilatɩ sɩ: Lom wulaʋ sɔsɔ tike kɛ tə nyənəɣɩ ta wulaʋ, nɔɣɔlʋ fɛɩ tɔtɔ. 	 "Weg met die man! Weg met Hem!" schreeuwden zij. "Kruisig Hem!" "Moet ik uw koning kruisigen?" vroeg Pilatus. "Hij is onze koning niet!" schreeuwden de priesters. "We hebben maar één koning en dat is de keizer!"


Pə lapa wɛɛ naalɛ, ɩlɛ wulaʋ Akilipa na Pelenisi pa kɔma Sesalee kɛlɛ sɩ pa sɛɛkɩ Fɛsətusi. 	 Kort daarop kwam koning Agrippa met zijn zuster Bernice in Caesarea aan voor een bezoek aan Festus.


Pəlɛɣɛ paa məlɩ yaasi kʋpaŋ taa, na pá kpɛɛ pa təɣɩ Ɩlɔɣɔʋ nyəpa nyəpətʋ nti na ɩ́ kpa-wɛ na ɩ́ ŋmakələɣɩ-wɛ na pá lakɩ ɩ luɣu nyəntʋ tɔ tə taa. 	 Dan zullen zij bij hun positieven komen, zich uit de valstrik van satan losmaken en de wil van God gaan doen.


Piyɛɛ cɔɔkaɣa paa timpi, ɩlɛna kʋyakʋ nakʋlɩ ɩ́ tala Ɩsɔ sɛɛlaa mpa pa wɛ Lita tɔ pa tɛ. 	 Petrus maakte een rondreis langs alle plaatsen waar volgelingen van Jezus woonden en kwam ook in de stad Lydda.


Pə taɣa pʋlʋ, Ɩwəyaɣa ŋka ka wɛ kumte hɛkʋ tɔ ŋkɛ kaa tiikiɣina-wɛ, na kaa pukina-wɛɣɛ weesuɣu lʋm sɛɛlaa kiŋ. Na Ɩsɔ ká hɩɩsɩ pa ɩsəlʋm təna təpaɩpaɩ. 	 Het Lam, dat voor de troon staat, zal hun herder zijn en hen naar de bronnen van het leven brengen; en God zal alle tranen van hun ogen afwissen."


Kaɣana kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa mpa ma tɔkɩ mə tɔɔ tɔ pa hʋləsəɣɩ ma laŋlɛ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yesu sɛɛlaa kpekəle kɛna Kilisiti tɔnʋɣʋ, na ɩ tɔɣa kʋnyɔŋ kɛ pa tɔɔ na mpi pə́ kaasɩ tɔ pə tɔɔ kɛ́ ma saləməɣəna kʋnyɔŋ kɛ ma tɔnʋɣʋ taa, sɩ má səna na pə́ yoosi-wɩ. 	 Ik ben blij dat ik nu voor u lijden moet ondergaan, omdat ik op die manier in mijn lichaam iets mag voelen van de pijnen die Christus terwille van Zijn Gemeente heeft geleden.


Tafiiti ná yɔɣɔtaa tɔtɔ sɩ: Pa kʋtɔɣɔʋ ɩ́ pəsɩ-wɛ ɩsɩɩ katɔka, yaa puluɣu, yaa mpi pɩɩ pɛtɩ-wɛ tɔ. Pə́ tʋsɩ-wɛ na pə́ sɛɣɛsɩ-wɛ na pá ná. 	 David zei: "Laat het lekkere eten een valstrik voor hen worden. Laten ze in de val lopen en struikelen. Dat is hun verdiende loon.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ taɣana kpɛɛsʋɣʋ sɩ: Na Ɩsɔ, ma ta nyɩ apalʋ ɩnɩ. 	 Petrus zwoer dat het niet waar was. "Ik ken die man niet!" riep hij uit.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa na Pɔɔlɩ pa sɩɩ kʋyakʋ. Pə wule talaa, ɩlɛna pá koti sɔsɔm kɛ timpi Pɔɔlɩ sʋʋkaɣa tɔ. Pə kpaɣaʋ tanaŋ haləna ilim polo na pə́ tɛ tɔ, Pɔɔlɩ paasəna-wɛɣɛ Ɩsɔ Kawulaɣa waasʋ, na ɩ́ lʋkɩ teu sɩ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́-wɛɣɛ pə tampana na pá cɛkəna Yesu tɔm na pá tisi. Moisi kʋsəsɩɩtʋ na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa takəlasɩ taa kɛ́ ɩ hʋlaɣaana-wɛɣɛ pə tampana. 	 Zij maakten een afspraak met Paulus om daar eens uitgebreid over te praten. Op de afgesproken dag kwamen zij bij hem thuis en luisterden naar wat hij te vertellen had. Van 's morgens tot 's avonds sprak hij vol vuur over het Koninkrijk van God. Hij probeerde hen aan de hand van de boeken van Mozes en de profeten, ervan te overtuigen dat Jezus de Christus is.


Nn, Tacaa yɔɣɔta mpʋ sɩ, nɔɣɔ ŋka kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ waalɩ maa yele na má na-wɛ tə́ pɛɛlɩ tɔɣɔlɛ sɩ, maa kpaɣa ma kʋsəsɩɩtʋ na má tʋ pa lotunaa taa. Maa ŋmaa-təɣɩ pa ləmaɣasɛɛ taa. 	 "Het volk van Israël heeft zich niet aan het verbond gehouden", zei Hij, "maar Ik zal een nieuw verbond met hen sluiten: Ik zal mijn wetten in hun gedachten leggen en in hun hart schrijven."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa mpa ɩ tilaa tɔ pa tɛɛwa na pá lá ɩsɩɩ ɩ́ kɛɛsa-wɛ tɔ. 	 De twee discipelen deden wat Jezus had gezegd en brachten de dieren bij Hem. Zij legden hun mantel over de rug van het veulen, zodat Hij erop kon zitten.


na pá teesi kɔkɔsɩ nsi sɩ mʋɣɩ kemkem tɔ. Pa tɛma Ɩsɔ na pa taa tɔɣɔ pa lɩɩ laɣatɛ nɔɣɔ taa. Mpʋ pə yelina na paa kɛʋ acamaa tɔ pá pəsɩ tampana nyə́ma. Pa tɛma Ɩsɔ na pa taa tɔɣɔ pa lapa akanaa kɛ yooŋ taa na pá kəlɩ pa kolontunaa yoolaa loosi. 	 Het vuur had geen vat op hen en zij zijn aan het zwaard ontsnapt. Toen zij zwak waren, hebben zij kracht gekregen. In de oorlog werden zij zo sterk dat hele vijandelijke legers de aftocht moesten blazen.


Ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Mpʋ pə tɔɔ kɛ́ apalʋ ká yele ɩ caa na ɩ too na ɩ́ na ɩ alʋ pá caɣa na pa naalɛ pá pəsɩ yʋlʋ kʋlʋm. 	 Een man zal zijn vader en moeder verlaten om te trouwen. Hij en zijn vrouw zijn dan aan elkaar verbonden.


Waatʋ wei Sɔɔlɩ wɛ mpaaʋ taa na ɩ́ kpətəna Tamasɩ, ɩlɛ pə lɩɩna ɩsɔ kɛlɛ na pə́ la ɩ ɩsɛntɔɔ tənyalulu ɩsɩɩ kɔkɔ kɛ tɔm kʋlʋm tɔɔ na pə ná na pə́ cɔɔna-ɩ. 	 Toen hij in de buurt van Damascus kwam, flitste er plotseling een licht vanuit de hemel, dat hem gevangen hield.


Apalaa ka wɛ ɩsɩɩ yʋlʋpee iyisi kakpasɩ (5000) kɛ mpʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ caɣasɩ-wɛɣɛ tintika tintika ɩsɩɩ yʋlʋpee nɩɩlɛ na naanʋwa naanʋwa. 	 Want er waren maar liefst 5000 mannen! "Zeg tegen de mensen dat zij op de grond gaan zitten", zei Hij. "In groepen van vijftig."


Ḿpʋ́ɣʋ́ na kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa tɔtɔ. Pɛlɛ pa tɔŋna-ɩ paanaʋ na pá yɔɣɔtəɣɩ pa təma sɩ, ɩ yapa lɛlaa nyɔɔŋ ɩsənaɣa na ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ ya ɩ maɣamaɣa ɩ nyəŋkʋ. 	 Ook de leidende priesters en de godsdienstleraars dreven onderling de spot met Hem. "Hij zou andere mensen redden, maar kan Zichzelf niet eens redden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma samaa tuutuuma nɩɩwa sɩ Yesu wɛ Petanii ɩcatɛ taa, ɩlɛna pá kɔɔ. Pə taɣa Yesu tike tɔɔ kɛ́ pa kɔma. Ama na Lasaa wei ɩ ka feesa sətaa taa tɔ ɩ naʋ tɔɔ tɔtɔ. 	 Vele Joden hadden gehoord dat Jezus in Bethanië was en gingen er ook heen. Zij wilden niet alleen Jezus Zelf zien, maar ook Lazarus die door Hem uit de dood tot leven was gebracht.