Tənaɣa Simɔŋ cɔwa sɩ: Ma hʋʋ sɩ, wei ɩ nyəntɛ kəla tɔɔʋ tɔ. Yesu sɩ: Ama n hʋʋ teu. 	 "Ik denk de man die hem het meeste geld schuldig was", antwoordde Simon. "Precies", zei Jezus.


Tɔɔsɩ teu sɩ pə təna pɩɩ la katɛ kɛ sɔsɔm kɛ kʋyɛɛŋ kantəkaɣa nyəŋ taa. 	 Je moet weten dat het in de laatste dagen voor de christenen erg moeilijk zal worden.


Tacaa Yesu Kilisiti wei ɩ ha-m toma kɛ sɔsɔm na má lakəna ma təmlɛ tɔɣɔ ma sɛɛ ɩ́ na təmlɛ. Ɩ tʋnaʋ má sɩ ma nəɣəsəna pá tɛ-m na taa, na ɩ́ kpa-m sɩ má la təmlɛ tɔ, ma sɛɛ-ɩ ɩ́ na təmlɛ. 	 Wat ben ik dankbaar dat onze Here Jezus Christus mij heeft uitgekozen om één van Zijn boodschappers te zijn en dat Hij mij de kracht geeft Hem trouw te blijven,


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Ɩ́ kpaɣa Ɩsɔ kʋheelitu na ɩ́ fiɣitina waalɩ, na ɩ́ paasəna mə maɣamaɣa mə kʋsɛɣɛsətʋ. 	 U schuift Gods gebod gewoon aan de kant en zet uw traditie ervoor in de plaats.


Ɩ́ tɔɔsɩ sɩ Sɔtɔm na Kɔmɔɔ na acalɛɛ nna a cɔɔna-yɛ tɔ a yəlaa lakaɣa kɛ́ ɩsɩɩ ɩsɔtaa tillaa panɛ. Pa lakaɣa asilima kʋlapʋtʋ kɛ́. Pa təŋaɣa pa tɔnəŋ kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ wei ɩ fɛɩ lapʋ tɔ. Ɩlɛ kɔkɔ tam nyəŋka ntɛ́ pa saləka, na mpi pə lapa-wɛɣɛ mpʋ tɔ pə kpaala paa wei kɛ́ təkelekele. 	 En denk eens aan Sodom en Gomorra en de steden daar in de buurt. Hun inwoners werden ook ontrouw en gingen zich aan allerlei onnatuurlijke praktijken te buiten. De steden en hun inwoners werden door het vuur vernietigd. Door de straf die zij kregen, zijn zij een blijvende waarschuwing voor ons.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa hata pa taapalaa mpa paa wɛ kpɩɩlʋɣʋ lɛŋkʋ taa tɔɣɔ niŋ sɩ pá kɔɔ pá səna-wɛ. Pɛlɛ pa kɔma ɩlɛna pá ləsɩ tiina na pá suuli kpɩɩləŋ ɩnɩ ɩ naalɛ, haləna pə ŋmilisiɣi-wɛ. 	 Zij wenkten de mannen in de andere boot om hen te komen helpen. Even later was in beide boten zoveel vis, dat die bijna zonken.


Ɩlɛna naalɛ nyəŋ náá kʋlɩ na ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, pə sɛɛ-m liɣitee nyəɣətʋ kakpasɩ kɛ nyəɣəlʋɣʋ ŋku n ka cɛla-m tɔ kʋ tɔɔ. 	 De volgende man had ook veel winst gemaakt. Vijf keer het bedrag dat hij had gekregen.


Ɩsɩɩ Tacaa sɔɔlʋɣʋ-m tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ma maɣamaɣa ma sɔɔla-mɛ. Ɩlɛ pə wɛɛ kɛ́ sɩ tə sɔɔləɣɩ təmaɣa tam kɛ́ mpʋ. 	 Zoals de Vader van Mij houdt, houd Ik van u. Blijf u bewust van mijn liefde.


Tənaɣa alʋ nɔɣɔlʋ ɩ kɔma ɩ kiŋ na ɩ́ tɔka tulaalʋ kʋpampaŋ na pá lapa ɩ akpaləpiya kɛ liɣitee pəlɛ kʋhʋlʋməlɛ tɔ. Yesu caɣaa na ɩ́ tɔŋna tɔɣɔʋ, ɩlɛna alʋ ɩnɩ ɩ́ pəlɩ tulaalʋ ɩnəɣɩ Yesu nyʋɣʋ taa. 	 Terwijl Hij zat te eten, kwam er een vrouw naar Hem toe. Zij had een kruikje kostbare zalfolie bij zich. Dat goot ze leeg over Zijn hoofd.


Haɩ, ma wiikina-mɛɣɛ, Tacaa tɔɔ sɩ ɩ́ kala takəlaɣa kanɛ na yəlaa təna nɩɩ. 	 En namens de Here draag ik u op deze brief aan hen allen voor te lezen.


Pa yɔɣɔtaɣa pa taa sɩ: Ye tə tɔma sɩ tə́ kpa-ɩ acima waatʋ taa, pɩɩ la yoou kɛ yəlaa taa. 	 "Maar niet met Pasen", zeiden zij, "want dan komt er een geweldige opstand van."


Tənaɣa mpʋ ɩnɩ pə ta maɣa mpa pa caɣa təna tɔ pa taa lɛlaa na pá tɔ sɩ: Ɩ lɔʋ tulaalʋ ɩnɩ ɩsəntɔ tɔ pə teu ntɛ we? 	 Sommige van Zijn tafelgenoten ergerden zich hieraan en mopperden: "Wat een verspilling!


Tə sa Ɩsɔ Tacaa Yesu Kilisiti Caa kɛ teu. Tá na Kilisiti tá kpɛntʋɣʋ tɔɔ Ɩsɔ ɩnɩ ɩ kpaɣana Ɩsɔ sɛɛʋ kʋpantʋnaa na ɩ́ la-tʋɣʋ sɔsɔm kɛ hatuu ɩsɔtaa. 	 Aan God, de Vader van onze Here Jezus Christus, komt alle dank en eer toe. Hij heeft ons, nu wij één zijn met Jezus Christus, alle geestelijke zegen gegeven, die er in de hemel is.


Ɩlɛna Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsʋlʋ ɩnɩ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Wei ɩnɩ ɩ lapa-ɩ kʋpantʋ tɔ. Mpʋɣʋlɛ Yesu sɩ: Tɔʋ, polo na nyá maɣamaɣa ń lakɩ mpʋ. 	 "De man die medelijden met hem had", was het antwoord. "Precies", zei Jezus. "Volg zijn voorbeeld dan."


Ama leelu wei ɩ wɛna təkpaalətʋ tɔ, paa ɩ wɛna ɩ ɩsɛ tɔ ɩ səpaɣa na ɩ́ caɣaa. 	 Maar de weduwe die er maar op los leeft, is al dood hoewel zij nog leeft.


Feesuɣu na asaalʋ kʋfalʋ sɩ: Kɔɔ. Ye wei ɩ nɩɩ mpʋ pʋntʋ ɩ́ tɔ tɔtɔ sɩ: Kɔɔ. Lʋkɔtʋ ɩ́ kpa wei pʋntʋ ɩ́ kɔɔ. Ye wei ɩ caa weesuɣu lʋm, ɩ ka hiki-wəɣɩ faalaa. 	 De Geest en de bruid zeggen: "Kom." En wie dat hoort, moet ook zeggen: "Kom." Wie dorst heeft, mag voor niets het levenswater komen drinken, als hij dat wil.


na pá heeli-wɛ sɩ: Ɩ́ tɔ sɩ tom kpaɣa-mɛɣɛ ahoo na ɩ ɩfalaa kɔɔ na pá ŋmɩɩlɩ-ɩ. 	 Daardoor hadden de discipelen van Jezus Zijn lichaam kunnen weghalen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu səŋaa, na ɩ́ tɔ sɩ pá yaa-ɩ. Tənaɣa pa heela yʋlʋm sɩ: Nyaɣa apalʋtʋ na ń kʋlɩ, ɩ yaa-ŋ. 	 Jezus bleef staan: "Roep hem eens hier", zei Hij. Zij riepen de blinde man. "Je boft", zeiden ze. "Kom, Hij roept je!"


Kʋsəsɩɩtʋ taa sɔsɔɔntʋ ntɛ́, na ntɩ tə kələna tə təna. 	 Dit gebod is het eerste en het belangrijkste


Mpa pa wɛ lɔlɔ kɛ́ kaɣana tɔ pa taa paɣalɛ ká məlɩ waalɩ. Na waalɩ nyə́ma taa paɣalɛ náá məlɩ lɔlɔ. 	 Maar vele eersten zullen de laatsten zijn, en vele laatsten de eersten."


Ɩsɔtɔnʋɣʋ na atɛ ká mʋkɩ yem. Ama ma kʋyɔɣɔtʋtʋ kaa saalɩ paa pəcɔ. 	 Hoewel hemel en aarde voorbijgaan, zullen mijn woorden altijd blijven gelden.


Ye yʋlʋ pəsaa na ɩ́ hiki antulinya nyəm təna na ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ́ sɩ ɩ kawaaɣa ntɛ́ we? 	 Wat hebt u eraan de hele wereld te winnen en uw leven te verspelen?


Ye Yosuwee ka sʋsa yəlaa mpɛɣɛ hɛɛsʋɣʋ ŋkʋ kʋ taa, Ɩsɔ taa tasa kʋyakʋ lɛŋkʋ tɔm kɛ yɔɣɔtʋɣʋ. 	 Jozua heeft het volk niet in deze rust gebracht. Als dat zo was, zou God niet veel later hebben gezegd dat het 'nu' de tijd is om deel te krijgen aan die rust.


Ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ polo na ɩ́ heeli Yohaanɩ kɛ mpi ɩ́ nawa na nti ɩ́ nɩɩwa tɔ sɩ: Yʋlʋmaa naakɩ, kaakalasɩ tɔŋ, tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ nyə́ma naakɩ nyʋɣʋ, na ntamaa ná nɩɩkɩ, na sətaa ná feŋ. Pə́cɔ́ kʋnyɔntʋnaa ná tɔŋa Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ nɩɩʋ. 	 "Ga terug naar Johannes", antwoordde Hij, "en vertel hem wat u hier hebt gezien en gehoord. Blinden kunnen weer zien; lammen lopen zonder hulp; melaatsen zijn genezen; doven kunnen horen; doden zijn weer levend geworden en arme mensen horen het goede nieuws.


Tənaɣa ɩ heela alʋ ɩnɩ sɩ: Nyá ɩsaɣatʋ hɩɩsaa. 	 Jezus zei daarop tegen de vrouw: "U ontvangt vergeving voor al uw zonden."


Ye pa kisa-mɛɣɛ mʋɣʋ yaa mə tɔm nɩɩʋ kɛ təyaɣa nakəlɩ yaa ɩcatɛ natəlɩ tə taa, ɩ́ lɩɩ na ɩ́ kpiisi-wɛɣɛ mə nɔɔhɛɛ mʋsʋɣʋ na ɩ́ tɛɛ. 	 Als er steden of dorpen zijn waar ze niets van je willen weten, ga dan meteen verder en schud het stof van je voeten af.


Ama yəlaa samaa tɔɔ pa kpisa ɩsəna paa la na pá tana-ɩ Yesu kiŋ tɔ. Ɩlɛna pá kpa na pá wɛsɩ kutuluɣu ŋku kʋ taa Yesu ka wɛɛ tɔ kʋ lɔpʋtʋ, na pá tisi kpatəlɛ nte tə taa kʋtɔntʋ ɩnɩ ɩ ka wɛɛ tɔ na pʋ́ʋ́ɣʋ́ ŋkʋ. 	 maar omdat het er zwart zag van de mensen, konden ze niet bij Hem komen. Daarom gingen ze het platte dak op en maakten daarin een groot gat vlak boven de plaats waar Jezus stond. Daarna lieten ze de verlamde man door het gat zakken.


Tə tʋ mə tɛ pote pəlɛ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam na pə́ kɔɔ pə́ nɩɩ-tʋ ɩlɛna tə́ hiki hʋwɛɛ sɩ taa caɣa Atɛɛnɩ kɛ tá tike, 	 Tenslotte kon ik het niet langer uithouden. Het leek mij het beste alleen in Athene te blijven


Ama Fɛsətusi ná tɔma-wɛ sɩ: Pɔɔlɩ wɛ saləka taa kɛ́ Sesalee, ma mələɣɩ tənaɣa nɔɔnɔɔ. 	 Festus antwoordde dat Paulus in Caesarea bleef en dat hij zelf binnenkort daar weer heen wilde gaan.


Ma ta cɛkəna ɩsəna maa paasəna tɔm ɩsɩɩ mpʋ pə taka tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ maa pɔɔsa Pɔɔlɩ sɩ yaa ɩ ká tisi na pá pona-ɩ Yosalɛm na pá paasəna ɩ tɔm tənɛɣɛ təna. 	 Omdat ik niet wist wat ik ermee aan moest, stelde ik Paulus voor naar Jeruzalem te gaan en daar de rechtzaak voort te zetten.


Pilatɩ sɔɔla teu sɩ ɩ yeki Yesu, ɩlɛna ɩ́ tasəna-wɛɣɛ yɔɣɔtənaʋ. 	 Pilatus ging er tegenin. Hij wilde Jezus vrijlaten. Maar zij schreeuwden: "Kruisigen! U moet Hem kruisigen!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ kʋtɔŋ tɛma tənɛ ɩnəɣɩ kpakpaa na ɩ́ məlɩ təmammam. 	 Hij raakte hem aan en zei: "Dat wil Ik, word gezond!" De melaatsheid verdween onmiddellijk en de man was helemaal genezen!


Mpʋɣʋlɛ Yesu heela-wɛ sɩ: Ye ɩ caa sələmʋɣʋ ɩ́ sələmɩ sɩ: Tacaa, nyá hətɛ ɩ́ wɛɛ katɛ. Tɔɣɔ nyá kawulaɣa. 	 Jezus zei: "Als u bidt, zeg dan: 'Onze Vader in de hemelen! Wij eren Uw heilige naam.


Na ɩcatɛ təna koti təcəɣəcəɣɩ kɛ təyaɣa ŋkɛ ka nɔnɔɣɔ tɛɛ. 	 Veel nieuwsgierigen waren te hoop gelopen en voor het huis was het een drukte van belang.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu kpa pʋɣʋ tɔɔ na ɩ́ yaa mpa ɩ caa tɔɣɔ ɩ kiŋ, na pɛlɛ pá polo. 	 Later koos Hij een aantal mannen uit. Hij wilde dat zij met Hem meegingen.


Mpi tɔ Ɩsɔ ɩɩ faɣasəɣɩ yəlaa tɔ se. 	 Want voor God zijn alle mensen gelijk.


Ɩ́ heeli Siyɔŋ ɩcatɛ nyə́ma sɩ, ɩ́ nyənɩ, mə wulaʋ kɔŋ mə kiŋ, na ɩ́ caɣa kpaŋaɣa toto tɔɔ, na ɩ́ wɛ təpamm. Nn na ɩ́ caɣa kpaŋaɣa pəyaɣa tɔɔ. 	 "Zeg tegen Jeruzalem: Kijk, uw koning komt naar u toe. Hij is liefdevol. Hij rijdt op een ezelsveulen." (a)


Tənaɣa pə cɛpa pa ɩsɛntɔɔ na pá nyəmɩ-ɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ mʋka yem kɛ́ pa hɛkʋ taa təna. 	 Plotseling gingen hun ogen open en herkenden zij Hem. Op hetzelfde moment was Hij verdwenen.


Maɣa Saakɩ Ɩsɔ na Tacaa Yesu Kilisiti pa yom. Má ŋmaakəna takəlaɣa kanɛ. Ma sɛɛ Ɩsɔ yəlaa təna mpa pa ya antulinya təna taa tɔ. 	 Van: Jakobus, een dienaar van God en van de Here Jezus Christus. Aan: De Joodse christenen die over de hele wereld verstrooid zijn.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ yela-wɛ na ɩ́ taɣanɩ kpɩɩlʋɣʋ taa kɛ́ kpaʋ na ɩ́ tɛsəna kʋteŋ lɛŋkʋ tɔɔ. 	 Hij draaide Zich om en liet hen staan.


Tampana yaa, ye ɩsɩɩ yʋlʋ laŋlɛ hɛɛna ɩ kʋwɛnam, apititu sɔsɔɔntʋ wɛnna Ɩsɔsɛɛlɛ taa. 	 Het leven met God brengt veel op. Zeker als je ook blij bent met alles wat je hebt.


N sɔɔla kʋpantʋ na ń kisi ɩsaɣatʋ təcaɣacaɣa. Ɩsɔ, pə tɔɔ kɛ́ nyá Ɩsɔ ləsa-ŋ na nyá mpaa. Ɩ sɩɩ-ŋ teeli təcaɣalɛ taa sɩ nyá laŋlɛ ɩ́ hʋlʋmɩ sɔsɔm. Təcaɣalɛ nte tə taa ɩ sɩɩ-ŋ mpʋ tɔ, tə kəla nte tə taa ɩ sɩɩ nyá taapalaa lɛlaa tɔ təcaɣacaɣa. 	 U houdt van het goede en haat het kwade. Zelfs Uw God, o God, heeft meer blijdschap over U uitgegoten dan over iemand anders." (D)


Pa lʋla Yesu kɛ́ Yuta Pɛtəlɛhɛm taa kɛ́ wulaʋ sɔsɔ Helɔtɩ pɔɔlɛ taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtʋlʋŋasɩ tɔm nyəntaa napəlɩ pa lɩɩna ilim təlɩɩlɛ na pá tala Yosalɛm. 	 Jezus werd geboren in Bethlehem in de provincie Judea. Koning Herodes was toen aan het bewind. In dezelfde tijd kwamen er enkele sterrenkundigen uit het oosten naar Jeruzalem.


Tɔm tooso nyəm ntɛ́ ma caa kɔntɛ kɛ mə tɛ tɔ. Aseeta nyə́ma naalɛ yaa tooso ká hʋləna tɔmnaa təna mpa pa wɛɛ tɔ pa tampana na pə́cɔ́. Pa ŋmaa ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́. 	 Dit wordt mijn derde bezoek aan u. Als twee of drie mensen ergens van kunnen getuigen, staat zoiets vast.


na ɩ́ tili-wɛɣɛ Yesu kiŋ sɩ pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ ɩnəɣəlɛ wei ɩ tɔm paa tɔma sɩ ɩ ká kɔɔ tɔ, yaa nɔɣɔlʋ wɛɛ ɩ kɔŋ, tə taŋ ɩlɛ? 	 Die stuurde twee van hen naar Jezus toe met de vraag: "Bent U nu de Christus of moeten wij blijven wachten op iemand anders?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɩɩ la na pá tʋ pa təna mpa ɩsaɣatʋ lapa leleŋ na pá kisi tampana təŋʋɣʋ tɔɣɔ saləka. 	 Zij zullen allemaal veroordeeld worden, omdat zij niet de waarheid geloven, maar met genoegen onrecht accepteren.


Pa saasaɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ kɛ tam kɛ́ na pá saŋ Ɩsɔ. 	 Ze bleven voortdurend in de tempel om God te eren en te danken.


Yuta nyə́ma acima wena pa yaa sɩ Tɛɛʋ acima tɔ a wʋsaa, na yəlaa lɩɩkaɣana acalɛɛ acalɛɛ sɩ pa puki Yosalɛm kɛ pa nyɔɔŋ tɔɔ asilima kɛɛlʋɣʋ kɔtasɩ lapʋ na pə́cɔ́ acima anɩ a tala. 	 Het was vlak voor het Joodse Pasen. Jeruzalem stroomde vol met mensen uit het hele land, die zich volgens de voorschriften eerst wilden reinigen.


Ɩlɛna Yesu cɔ samaa sɩ: Təmlɛ nte Ɩsɔ caa sɩ ɩ́ lapɩ-ɩ tɔɣɔlɛ sɩ ɩ́ mʋ ɩ tillu tɔm. 	 Jezus antwoordde: "U moet in Mij geloven. Dat is de wil van God, want Ik ben door Hem gestuurd."


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Ye wei ɩ mʋ wei ma tilaa tɔ, maɣa pʋntʋ mʋwa. Na wei ɩ́ mʋ má, pʋntʋ mʋ wei ɩ tila má tɔɣɔ. 	 Luister goed naar wat Ik zeg: Wie iemand ontvangt die door Mij gestuurd is, ontvangt Mij; en wie Mij ontvangt, ontvangt mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft."


Pɩɩ caɣa-tʋɣʋ ɩsɩɩ nɔɣɔlʋ tɔmna sɩ pá kʋ-tʋɣʋ kʋkʋɣʋ. Ama pə lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə́ hʋ́lɩ́-tʋ sɩ Ɩsɔ wei ɩ feesiɣi sətaa tɔ ɩ paasi tə taa tʋ tá təɣɩ naani. 	 Wij hadden het gevoel ten dode opgeschreven te zijn en konden er zelf niets tegen doen. Maar dat was goed, want toen hebben wij alles aan God overgegeven. Alleen Hij kon ons nog redden; Hij, Die zelfs doden levend maakt.


Ama Yesu cɔ ɩ́lɛ́ sɩ: Ye yʋlʋ kpaɣa akuɣu sɩ ɩ haləɣɩ na ɩ́ nyənəɣəna kpaɩ taa, pʋntʋ ta mʋna Ɩsɔ Kawulaɣa. 	 Jezus antwoordde: "Wie zich laat afhouden van het werk dat Ik hem te doen geef, is niet geschikt voor het Koninkrijk van God."


Maa kilisi-mɛɣɛ ɩsɔ sɛɛʋ mpɩ pə hʋwɛɛ. Ɩsɔ Tɔm ntɛ́ mətutuuna anɩ. 	 Nu, dit is de betekenis ervan: Het zaad is het woord van God voor de mensen.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, yʋlʋ pəyaɣa ləmaɣasɛɛ təna ta tala Ɩsɔ kʋmɛlɛntʋ, na pa toma təna ta tala Ɩsɔ ɩcantʋ tete. 	 Want het 'dwaze' van God is wijzer dan wat mensen kunnen bedenken; en het 'zwakke' van God heeft meer kracht dan de mensen.


Sɩ: Ɩsənaɣa tii lana yəlaa panɛ ɩnɩ? Pə taɣa pʋlʋ, Yosalɛm yəlaa təna tɛma nyəm sɩ mpɛ pa lapəna piti təmlɛ sɔsɔɔlɛ tənɛ, pə́cɔ́ pə fɛɩ tɩɩ kpɛɛsɩ. 	 "Wat moeten wij met deze mannen doen? Wij kunnen er niet omheen dat zij een groot wonder hebben gedaan.


Paa na mpʋ Ɩsɔ ná hʋla-tʋɣʋ ɩsəna tənaɣa ɩ sɔɔla-tʋ tɔ. Kilisiti səpa tá tɔɔ paa na tə kɛ́ asaɣaa tɔ. 	 Maar God heeft ons Zijn grote liefde getoond door Christus te sturen en Hem voor ons te laten sterven toen wij nog schuldige zondaars waren.


Ḿpʋ́ɣʋ́ teŋku ləsa sətaa mpa ɩ ka lipa tɔ. Na səm na sətaa təcaɣalɛ náá ləsɩ tɔtɔɣɔ yəlaa mpa paa wɛ pə taa tɔ. Ɩlɛna pá pɔɔsɩ paa wei kɛ́ nti ɩ ka lapa tɔ. 	 De doden kwamen overal vandaan (uit de zee, het graf en het dodenrijk) en zij werden allemaal geoordeeld naar wat zij hadden gedaan.


Pəlɛ pə paasi tá taa alaa napəlɩ pa tʋ-tʋɣʋ piti taa. Pa taa tɛʋ na pá polo pəlaaʋ tɔɔ. 	 Een paar vrouwen van onze groep kwamen vandaag met een wonderlijk verhaal. Ze vertelden dat ze vanmorgen vroeg bij Jezus' graf waren geweest en


Pə təna mpi ɩ lakɩ tɔ ɩ́ la ɩsɩɩ pə nəɣəsənaa tɔ, ɩ́ taa la yem yem. 	 Alles wat gedaan wordt, moet fatsoenlijk en ordelijk gaan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa cɔwa Yesu sɩ: N nyəna alɔɣaa kɛ? Awe caa ɩ kʋ-ŋ? 	 "Doden?" riepen de mensen uit. "Wie probeert U te doden? U bent niet goed wijs!"


Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ te-mɛɣɛ təhotile təna taa, na ɩ́ la na ɩ́ səŋ ɩ ɩsɛntaa na ɩ́ fɛɩna kawalaɣa, na laŋhʋlʋmlɛ kʋɣɩ-mɛ. 	 God kan ervoor zorgen dat u niet struikelt. Hij kan u zover brengen dat u zonder gebreken en vol blijdschap voor Zijn schitterende troon komt te staan.


Pəyele ɩɩ saŋ ɩ tɔm mʋɣʋ sɩ tə́ caɣa mə taa kɛ́ paa pəcɔ. Ɩlɛ ɩɩ tɛŋ mə taa na wei Ɩsɔ tilaa tɔ, pə tɔɔ kɛ́ pə wɛ mpʋ. 	 Wat de Vader zegt, bereikt u niet werkelijk. Want u gelooft Mij niet, hoewel Ik door Hem gestuurd ben.


Pə kɔma na pə wʋsəna Yohaanɩ səm tɔ ɩ tɔma sɩ: Ɩ́ hʋʋ sɩ ma kɛ́ aweɣelɛ ye? Ma ta kɛ wei ɩ́ taŋaa sɩ ɩ kɔŋ tɔ. Ama ɩ́ nyənɩ, ma waalɩ nɔɣɔlʋ ká kɔɔ. Ma ta tala má hɩɩsɩ ɩ nɔɔhɛɛ taa ntaŋkpala mʋsʋɣʋ maɣamaɣa. 	 Aan het einde van zijn levensweg zei Johannes: 'U denkt toch niet dat ik de Christus ben? Nee, Hij komt na mij. Ik ben het zelfs niet waard Zijn slaaf te zijn.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ kɛɛsa-tʋɣʋ ɩsəna ɩ nawa ɩsɔtaa tillu səŋa ɩ təyaɣa taa na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Tili yəlaa kɛ Sopee na pá yaa Simɔŋ wei pa cuɣusaa sɩ Piyɛɛ tɔ. 	 Toen wij bij die man in Caesarea thuis kwamen, vertelde hij ons dat hij een engel had gezien. De engel was voor hem gaan staan en had gezegd: 'Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma cɔ-wɛ sɩ: Pə fɛɩ sɩ Lom nyə́ma ɩ́ yele na pá kʋ yʋlʋ kɛ yem na ɩ́ na mpa pa lapa tɔm tɔ pá tá səŋ na pá kaalɩ pa tɔm na pá nɩɩ. 	 Ik wees hen erop dat het bij ons, Romeinen, niet de gewoonte is iemand te veroordelen omdat anderen dat vragen. Hij moet eerst de kans krijgen zich tegenover zijn aanklagers te verdedigen.


Pə caɣa ɩsɩɩ tillaa taɣa Ɩsɔ pəsəna waalɩ. Pə taɣa pʋlʋ, tə wɛ kɛ́ ɩsɩɩ yəlaa mpa pa sɩɩwa sɩ paa kʋ patəma taa tɔ. Tə kɛ́ mpa pa təna pa nyənəɣɩ təcooo tɔ, paa ɩsɔtaa tillaa paa yəlaa. 	 Soms denk ik wel eens dat God ons, apostelen, de laagste plaats heeft toegewezen, als gevangenen die de dood in de armen lopen. Want in de arena van de wereld zijn wij een schouwspel geworden voor engelen en mensen. Wat een tegenstelling tussen u en ons!


Paa na mpʋ, ɩ́ tɔɣɔʋ ma kʋnyɔŋ tɔ ɩ́ lapa teu kɛ́. 	 Hoe dan ook, het is goed dat u de druk waaronder ik leef, hebt verlicht.


Yesu nawa samaa, ɩlɛna ɩ́ kpa pʋɣʋ tɔɔ na ɩ́ caɣa. Tənaɣa ɩ ɩfalaa kpətəna-ɩ. 	 Op een dag, toen er weer heel veel mensen naar Hem toe kwamen, liep Jezus de berg op en ging zitten. Zijn discipelen kwamen bij Hem.


Yəlaa təna nyəmá ɩsəna ɩ́ nɩɩkəna Tacaa kɛ pə təna pə taa tɔ. Pə tɔɔ ma yɔɔləɣɩ mə tɔɔ. Ama ma nyɩɩləɣɩ sɩ ɩ́ wɛɛ lɔŋ kɛ́ kʋpantʋ lapʋ kiŋ na ɩ́ wɛɛ tənaŋŋ. Ɩsaɣatʋ ɩ́ taa tokina-mɛɣɛ paa pəcɔ. 	 Iedereen heeft gehoord van uw gehoorzaamheid aan Christus. U begrijpt wel dat ik daar heel blij mee ben. Ik wil graag dat u steeds meer vertrouwd raakt met het goede en dat u zich in geen enkel opzicht inlaat met het kwade.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Ye maa tʋkaɣana ma təɣɩ teeli, ɩlɛ ma teeli ɩnɩ ɩ taa kɛ́ pʋlʋ se. Ama ma teeli tʋlʋ ntɛ́ ma Caa, wei mə tɔŋ sɩ ɩ kɛ́ mə Ɩsɔ tɔ. 	 "Als Ik Mijzelf zou verheerlijken", antwoordde Jezus, "zou dat niets betekenen. Maar mijn Vader verheerlijkt Mij. En u zegt dat Hij uw God is.


Pə kɔma na pə nyaalɩ, ɩlɛna Lom toŋtʋnaa mpɛ pá tili sɩ taŋlʋ ɩ́ tʋlɩ Pɔɔlɩ-wɛ. 	 's Morgens vroeg stuurden de rechters hun dienaars met een boodschap naar de cipier.


Pə taɣana-mɛɣɛ lʋlʋɣʋ kɛ́, ɩlɛ pə taɣa mə caanaa mpa pa səkɩ tɔ mpɛ pa tasəna-mɛɣɛ lʋlʋɣʋ. Ama pə tuu mpiɣi mə taa na pɩɩ səkɩ tɔ mpɩ pə yelina na pə́ lá mpʋ. Ɩsɔ Tɔm nti tə wɛna weesuɣu na tə wɛ tam tɔɔ tɔ ntɩ tə tənna pə lapa mpʋ. 	 U hebt een nieuw leven gekregen; niet door geboorte uit uw ouders, want aan dat leven komt een einde; maar een nieuw leven door wedergeboorte uit God, Die door de levende Christus Zijn woord tot ons blijft spreken.


Ɩlɛ ye pa taa lɛlaa kisa tə mʋɣʋ, pɩɩ la na Ɩsɔ náá kɛɛ nti ɩ ka yɔɣɔtaa tɔ? 	 Als sommigen van hen ontrouw zijn geweest, zal God daardoor dan ook ontrouw worden?


Yesu tɛɛkaɣa ɩlɛna ɩ́ ná yʋlʋ wei pa lʋləna yʋlʋmtʋ tɔ. 	 Jezus liep verder en zag een man die al sedert zijn geboorte blind was.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu sʋʋ acalɛɛ nna a taa ɩ wiisa piti təma paɣalɛ lapʋ tɔ a nyə́ma kɛ kalənaʋ na toŋ. Mpi tɔ, pa ta laɣasɩ tɔntɛ. Ɩ tɔma-wɛɣɛ sɩ: 	 Hij begon verwijten te maken aan de steden waar Hij de meeste wonderen had gedaan. Hij verweet ze dat zij zich niet tot God hadden bekeerd.


Ma nyɔɔsəɣɩ ma tɩ sɩ ma kɔŋ mə tɛɣɛ tɔm tooso nyəm, ɩlɛ maa caa sɩ ɩ́ tɔkɩ-m se. Mə maɣamaɣa kɛ ma caa pə taɣa mə liɣitee. Pə taɣa piya caləsəɣəna liɣitee sɩ sɩ tɔɔ sɩ caanaa. Ama caanaa caləsəɣəna liɣitee sɩ pa tɔɔna pa piya. 	 Ik sta op het punt voor de derde keer naar u toe te komen en ik zal u weer niets kosten. Want ik wil uw geld niet; ik wil u zelf! U bent uiteindelijk mijn kinderen; en kinderen moeten niet voor hun ouders zorgen, maar ouders voor hun kinderen.


Pə taɣa sumpɩʋpɩʋnaa naalɛɣɛ pa pɛɛtəɣɩ santii kʋlʋm taa? Pəyele kʋlʋm nyʋɣʋ ɩɩ leki na pə́ tá lɩɩna mə Caa kiŋ. 	 Geen enkele mus valt op de grond zonder dat je hemelse Vader ervan weet.


Pə taɣa pʋlʋ, antulinya ɩnɛ ɩ mpaaʋ ɩsaɣaʋ kɛ ɩ́ ka təŋaɣa na ɩ́ nɩɩkaɣana alɔɣaa toŋ nyə́ma mpa pa wɛ ɩsɔtaa tɔ pa sɔsɔ. Alɔɣaa sɔsɔ ɩnɩ ɩ wɛnna na ɩ́ lakɩ ɩ nyəntʋ kɛ yəlaa mpa pa kisa Ɩsɔ kɛ́ nɩɩnaʋ tɔ pa taa. 	 U liep met de grote massa van deze wereld mee en deed dezelfde slechte dingen als zij. U gehoorzaamde satan, de leider en vorst van de geestelijke machten in de lucht, die nu nog aktief is in de mensen die vijanden van de Here zijn.


Ɩsɔtʋlʋŋasɩ ká lɩɩna ɩsɔtaa na sɩ hoti, pɩɩ ciɣiti ɩsɔtaa kɔkɔlɔnaa. 	 De sterren zullen van de hemel vallen en het heelal zal heen en weer worden geschud.


Yesu ɩfalaa naanʋwa wei ɩ kaasaa tɔ ɩ́lɛ́ ɩ na mpʋ, ɩlɛna ɩ taa wɩɩna Saakɩ na Yohaanɩ. 	 Toen de tien andere discipelen hoorden wat Jakobus en Johannes hadden gevraagd, namen zij het hen erg kwalijk.


Mpa pa tɔŋna lepu tɔ tə wɛ pɛlɛ pa kiŋ kɛ́ ɩsɩɩ səm sɔŋ wei ɩ kɔŋna səm tɔ. Ama mpa pa wɛ mpaaʋ kʋwaasʋɣʋ taa tɔ tə wɛ pɛlɛ pa kiŋ kɛ́ ɩsɩɩ weesuɣu sɔɔsʋŋ, wei ɩ haakɩ weesuɣu tɔ. Awe pəsəɣɩ na ɩ́ la təmlɛ tənɛ tə taka? 	 Voor hen die niet gered worden, zijn wij een geur van dood en verderf; voor hen die wel gered worden, zijn wij een geur van Christus, Die leven geeft. Wie kan zo'n taak aan?


Pənɛntaa pə kaa wɛɛ ɩsɩɩ yʋlʋ na ɩ yom kɛ yem, ɩ tɛɛ mpʋ. Ɩ pəsa tá taapalʋ kʋpampaŋ kɛ Kilisiti mpaaʋ taa. Ɩ tɛma ma nyəŋ kɛ pəsʋɣʋ təkpataa, ɩlɛ nyaɣa pə kaasənaa sɩ ɩ́ pəsɩ nyá nyəŋ na pə́ kəlɩ mpʋ, paa ɩsɩɩ nyá yom, paa ɩsɩɩ nyá taapalʋ kɛ Tacaa təŋʋɣʋ taa. 	 niet alleen als uw slaaf, maar ook als uw geliefde broeder, die een speciaal plekje in mijn hart heeft. Is dat niet veel beter? Hij zal nu veel meer voor u betekenen, omdat hij niet alleen uw slaaf maar ook uw broeder in Christus is.


Tə kʋla təna na tɛʋ fe ɩlɛna tə loosiɣi Ciyo. Lɛŋkʋ fema ɩlɛna tə́ lɩɩ Samɔɔsɩ tɔɔ. Pəlɛ pə tɛʋ kʋfemuɣu kɛ tə tala Mile. 	 Samen voeren wij naar Mitylene en kwamen de volgende dag langs Chios; de dag daarna staken wij over naar Samos en nog een dag later kwamen wij in Milete.


Kʋ susi na nyəmá kɛ́ ɩsɩɩ pəcɛsɩ, na kʋ susi nsəɣɩ kʋ pəsəɣəna na kʋ́ la yəlaa kɛ ɩsaɣatʋ kɛ ɩsɔtʋnaa kakpasɩ. 	 Zij hadden een staart met een angel zoals een schorpioen. Met die staart konden zij de mensen vijf maanden lang pijnigen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná Ɩwəyaɣa na ká səŋa kumte hɛkʋ taa, na weesiŋ nyə́ma liɣiti na sɔsaa pa cɔɔna-ɩ. Ka nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ paa kʋ-kɛ. Na ɩ ka wɛna həŋ naatosompɔɣɔlaɣa na ɩ ɩsɛ kɛ naatosompɔɣɔlaɣa nna a kɛ́ Ɩsɔ feesiŋ naatosompɔɣɔlaɣa wei ɩ tila tɛtʋ təna taa tɔ. 	 Toen zag ik tussen de troon en de vier levende wezens, in het midden van de 24 ouderlingen, een Lam staan. Het leek wel of het geslacht was. Het had zeven horens en zeven ogen; dat zijn de zeven Geesten van God, die over de hele aarde uitgestuurd zijn.


Piyɛɛ ka caɣa awalɩ kɛ́ taɣa tɔɔ. Tənaɣa kɔtəlaa wulaʋ təmlɛ tʋ alʋ nyəŋ nɔɣɔlʋ kpətəna-ɩ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Nyá tɔtɔ n ka wɛ Kalilee tʋ Yesu ɩnɩ ɩ kiŋ. 	 Ondertussen zat Petrus nog steeds op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Een dienstmeisje kwam naar hem toe en zei: "U was ook bij die Jezus uit Galilea."


Tacaa Yesu Kilisiti ɩ́ la mə tənaɣa pɛɛlɛɛ. Ami. 	 Ik bid dat u allen de genade van de Here Jezus zult ervaren.


Ɩsɔ wei ɩ kɔŋna hɛɛsʋɣʋ tɔ ɩ ká tɔtəlɩ Satanɩ kɛ mə nɔɔhɛɛ tɛɛ kɛ́ nɔɔnɔɔ. Tacaa Yesu ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ kɛ tam tɔɔ. 	 De God van de vrede zal ervoor zorgen dat de duivel onder uw voeten wordt vermorzeld. Ik wens u de genade van de Here Jezus toe.


Pə tənaɣa mpʋ ɩlɛ ɩ́ tɔɔsɩ sɩ yʋlʋ kaa pəsɩ na ɩ́ lu ɩ maɣamaɣa ɩ tɔm na ɩ́ sɛɣɛsɩ nti pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ cele tɩɩ la tɔ tə tɔɔ. 	 U moet goed onthouden dat niets van wat de profeten in de Boeken hebben gezegd, zonder de hulp van de Heilige Geest kan worden uitgelegd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa naanʋwa na naalɛ taa nɔɣɔlʋ wei pa yaa sɩ Yutaasɩ Ɩsəkaleeu tɔ ɩ kʋlaa, na ɩ́ polo ɩ́ maɣana kɔtəlaa sɔsaa, sɩ ɩnɩ ɩ ka tʋ Yesu kɛ́ pa niŋ taa. 	 Judas Iskariot, één van de twaalf discipelen, ging naar de leidende priesters. Hij wilde er wel aan meewerken om Jezus gevangen te nemen.


Nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ nyəmá pə waatʋ yaa pə wʋlɛ tɔ, paa ɩsɔtaa tillaa, na Pəyaɣa má ma maɣamaɣa. Ama Tacaa tike koŋ nyəmna. 	 Maar wanneer, op welke dag en welk uur deze dingen zullen gebeuren, weet niemand. De engelen niet en zelfs Ik niet. Dat weet alleen de Vader.


Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ye mpʋ ɩ́ tá kala mpi Tafiiti lapa waatʋ wei nyɔɣɔsɩ pɩɩ ɩ́ na mpa paa wɛ ɩ cɔlɔ tɔ? 	 Maar Jezus antwoordde: "Hebt u niet gelezen wat koning David deed, toen hij en zijn vrienden honger kregen?


Leleŋ nɩɩlaa ntɛ́ mpa pa pəntaa na Ɩsɔ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ suulu tɔ. Pəyele ɩ hɩɩsa pa ɩsaɣatʋ. 	 "Gelukkig is hij wiens misstap vergeven en zonden niet meer gezien worden." zei hij.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na yʋlʋ kʋlʋm wei ɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ səpʋ tɔ ɩ́ lʋlɩ na pə́ lʋlɩ təyomyom ɩsɩɩ ɩsɔtʋlʋŋasɩ kɛ ɩsɔtɔnʋɣʋ taa, na ɩsɩɩ teŋku nɔɣɔ kanyəŋa pee. 	 Zo werd uit Abraham, die ook al te oud was om nog een kind te kunnen verwekken, een heel volk geboren; een volk van zoveel mensen dat het niet te tellen is. Net zoals de sterren aan de hemel en de zandkorrels van het strand niet te tellen zijn.


Pa sɛɛkɩ-m yem kɛ́. Pa kpaɣa yəlaa kʋyɔɣɔtʋtʋ na pá sɛɣɛsəɣɩ ɩsɩɩ Ɩsɔ nyəntʋ. 	 Zij eren Hem voor de schijn. De wetten en regels die ze de mensen opleggen, komen niet van God.' (a)


na mpa pɛlɛ pa wiliɣi tɔ pá la ɩsɩɩ pa fɛɩna laŋwakəllɛ. Mpa pa yakɩ tɔ pə́ la-wɛ ɩsɩɩ pə taɣa mpɛ pa tənna pa kʋyapəm mpɩ. 	 Als u verdriet hebt, laat u er niet door overweldigen; als u blij bent, geef u er niet aan over; als u iets koopt, klem u er niet aan vast.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ kɛ pa tike na pá tɛɛna kpeeŋa tɔɔ. 	 Zij gingen de boot in en voeren weg om ergens alleen te zijn.


Təna Yuta nyə́ma ləmaɣasɛɛ ná wɛ teu na pə́ kəlɩ Tɛsalonikɩ nyə́ma, pa mʋ Ɩsɔ Tɔm na luɣu kʋlʋmʋɣʋ kɛ́. Paa ɩfemle nte pa wiilaɣa Ɩsɔ Tɔm takəlasɩ taa kɛ́ sɩ pa naa sɩ, tɔm nti Pɔɔlɩ heeliɣi-wɛ tɔ tə wɛ mpʋ yaa ɩsəna. 	 Toen ze daar aankwamen, gingen zij naar de synagoge. De Joden daar waren niet zo bevooroordeeld als die van Thessalonica. Zij luisterden heel aandachtig naar hen. Elke dag keken zij in de Boeken na of het waar was wat Paulus beweerde.


Ama wei ɩ́ kpɛɛsa yəlaa ɩsɛntaa sɩ ɩ ta nyɩ-m, ma maɣamaɣa maa tɔ ma Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩ ɩsɛntaa sɩ ma ta nyəmɩ-ɩ tɔtɔ. 	 Maar als je voor de mensen net doet of je Mij niet kent, zal Ik ook tegen mijn hemelse Vader net doen of Ik jou niet ken.


Pepe pukina-m mə hɛkʋ kɛ nɔɔnɔɔ ɩsəntɔ na má heeli-mɛɣɛ kʋfatʋnaa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə tɔm caala-m sɔsɔm kɛ cənɛɣɛ. 	 Het liefst zou ik nu bij u zijn; dan zou ik u op een andere toon kunnen toespreken. Want ik weet eigenlijk niet wat ik met u aanmoet.


Maa kɔɔ nɔɔnɔɔ yoo. Mpi n wɛna tɔ tɔkɩ-wəɣɩ teu təkem, pəcɔ nɔɣɔlʋ ɩ́ taa kɔɔ na ɩ́ lɛɛkɩ-ŋ nyá kəlʋɣʋ teeli ntenuɣu. 	 Ik kom spoedig. Houd vast wat u hebt. Laat u de erekroon door niemand afnemen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ məla təyaɣa na ɩ́ yaa Yesu na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Nyaɣalɛ Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ na? 	 Dus ging Pilatus het gebouw weer binnen en liet Jezus bij zich brengen. "Bent U de koning van de Joden?" vroeg hij.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa lɩɩ ɩcatɛ taa na pá puki Yesu kiŋ. 	 De mensen liepen de stad uit om Hem te zien.


Na atɛ piitimnaa təna ká koti ma ɩsɛntaa. Maa faɣasɩ yəlaa ɩsɩɩ tiikilu faɣasʋɣʋ heeŋ na pə́ŋ tɔ. 	 Alle volken zullen voor Mij bijeen worden gebracht. Dan zal Ik hen van elkaar scheiden, zoals een herder de schapen en de bokken scheidt.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ ka wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ heeŋ kʋtooluŋ. Ama pənɛntɛ pa keeta-mɛ na pá məŋna wei ɩ kɛ́ tiikulu na ləsasɩ tɔɔ feŋlu tɔ ɩ kiŋ. 	 Vroeger zwierven wij allemaal rond als verdwaalde schapen. Maar nu bent u teruggekeerd naar de herder, naar Hem Die ons onder Zijn hoede neemt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu sʋʋ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na ɩ́ niki pɛɛtəlaa kɛ tɔɣɔnʋɣʋ. 	 Toen Hij in de tempel kwam, joeg Hij de handelaars eruit. "Er is geschreven: Gods huis moet een huis van gebed zijn. Maar wat hebben jullie ervan gemaakt? Een rovershol!"


Ye ma wɛna ma ɩsɛ, ma hʋʋ sɩ pə wɛ teu sɩ ma kʋtɔɔsʋtʋ tənɛɣɛ maa tɔɔsəɣɩ-mɛɣɛ tam na ɩ́ taa hɛɛ. 	 De Here Jezus Christus heeft mij laten zien dat ik niet meer zo lang op aarde te leven heb. Zolang ik nog hier ben, wil ik geregeld dit soort brieven schrijven om u wakker te houden.


Ɩsɔ Tɔm taa pa ŋmaawa mpʋ sɩ: Yʋlʋ fɛɩ wei ɩ siɣisaa tɔ, paa kʋlʋm kʋŋ. 	 Het staat zo in de Boeken: "Voor God is niemand rechtvaardig, werkelijk niemand.


Ma taapalaa nti ma yɔɣɔtəɣɩ tɔɣɔlɛ sɩ, yʋlʋ tɔnʋɣʋ ŋku pə ŋmawa na kʋ taa na caləm tɔ kɩɩ pəsəɣɩ na kʋ tɔɣɔ Ɩsɔ Kawulaɣa kɛ paa pəcɔ. Pəyele kʋsəpəm ná kaa pəsɩ na pə́ caɣa tam na pə́ kaa sɩ. 	 Laat ik heel duidelijk zijn, broeders: Lichamen van vlees en bloed kunnen geen deel hebben aan het Koninkrijk van God. Onze vergankelijke lichamen kunnen niet altijd blijven leven.


Ɩlɛna Yesu kpaalɩ-ɩ sɩ: Taa heeli nɔɣɔlʋ. Ama tɛɛ kpakpaa na kɔtʋlʋ na-ŋ, ɩlɛna ń yiɣisi ɩsɩɩ Moisi ka kɛɛsʋɣʋ tɔ, na pə́ la yəlaa kɛ aseeta. 	 Jezus zei dat hij er met niemand over mocht praten. "Ga naar de priester en laat u onderzoeken. Doe wat in de wet van Mozes staat en breng het offer voor de genezing van melaatsheid. Dan zal niemand kunnen ontkennen dat u genezen bent."


Ye nyá tɔɣɔntəlɛ pəntəna-ŋ, polo na ń yaa-ɩ mə naalɛ na ń hʋlɩ-ɩ timpi ɩ pəntəna-ŋ tɔ. Ye ɩ nɩɩna-ŋ, pə lapa n waasa-ɩ kɛlɛ. 	 Als één van uw broeders u kwaad doet, moet u het hem onder vier ogen zeggen. Als hij uw terechtwijzing aanneemt, is de relatie tussen u en hem hersteld.


Ɩlɛ tɔm kʋlʋmtʋ təkoŋ kɛ́ ma pɔɔsəɣɩ-mɛ, sɩ ɩ́ təŋʋɣʋ Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ tɔɣɔ ɩ́ hika Ɩsɔ Feesuɣu yaa ɩ́ nɩɩʋ Laapaalɩ Kʋpaŋ na ɩ́ mʋ-ɩ tɔɣɔ ɩ́ hikaa? Ɩ́ cɔ-m na má nɩɩ. 	 Zeg eens: Heeft God u de Heilige Geest gegeven omdat u de wet hebt gehoorzaamd of omdat u het goede nieuws van Jezus Christus hebt gehoord èn geloofd?


Pə pamna Kanaaŋ alʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ tɛtʋ ntɩ tə taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ alʋ ɩnɩ ɩ kɔma Yesu kiŋ na ɩ́ wiina-ɩ na nɔɣɔ sɔsɔɣa sɩ: Tafiiti Pəyalʋ Tacaa, nyənɩ ma pətɔɔtəlɛ. Ma pɛɛlɔ hiina alɔɣaa na pə tɔka-ɩ teu. 	 Een Kananese vrouw, die daar woonde, kwam naar Hem toe en zei smekend: "Here, Zoon van David, heb medelijden met mij. Mijn dochter is in de macht van een boze geest."


Tampana ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, Falisanaa na Yuta nyə́ma lɛlaa təna tɔka pa caanaa kʋlapʋtʋ kɛ teu kɛ́. Ye pa ta saŋ pa niŋ təcɛɩcɛɩ paa tɔkɩ. 	 De Joden, vooral de Farizeeërs, zullen niets eten als ze niet eerst hun handen hebben gewassen. Dat hoort zo volgens hun oude traditie.


Ɩ́ tɔkɩ təma, mə taa lɛlʋ ɩ́ pənta lɛlʋ na nti ɩ́ hʋ́lɩ́ təmaɣa suulu. Ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́ təmaɣa suulu, Tacaa ná hʋla-mɛɣɛ ḿpʋ́ɣʋ́. 	 Verdraag en vergeef elkaar als iemand iets tegen u heeft. Volg hierin het voorbeeld van Christus, Die u zonder meer vergeven heeft.


Ye pə kaasa mpa pa ta kɛ Ɩsɔ sɛɛlaa tɔ, pə taɣa maa lana pɛlɛ pa tɔm. Ama Ɩsɔ ká hʋʋnana pɛlɛ. Mə na mpa ɩ́ kaa kpekəle tɔ pə taɣa pa tɔm kɛ ɩ́ ka la? Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Yʋlʋ ɩ́ lakɩ ɩsaɣatʋ ɩ́ ləsɩ-ɩ mə hɛkʋ. 	 Kijk, ik hoef niet over buitenstaanders te oordelen. Dat zal God wel doen. De mensen uit uw eigen midden, die moet u veroordelen. Sluit die slechte man dan uit!


Ɩ nawa sɩ ye yəlaa ɩ́ kisa-ɩ ɩsɩɩ pa kisuɣu Mesii tɔ pə kəla-ɩ teu kɛ Icipiti apititu təna. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, cele kʋfɛlʋɣʋ kɛ ɩ pɛɛkəɣɩ. 	 Hij vond het lijden voor Christus meer waard dan al de rijkdom van Egypte, want hij verwachtte dat God hem daarvoor zou belonen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ kpɛnna-mɛ na ɩ́ puɣusi tɔtɔɣɔ? 	 "Heeft Hij jullie ook al omgepraat?" vroegen de Farizeeërs.


Ma heeliɣi-mɛ sɩ ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ye ɩsaɣaʋ kʋlʋm yelina ɩ ɩsaɣatʋ, Ɩsɔ ɩsɔtaa tillaa laŋa hʋlʋma teu kɛ́. 	 Ik zeg u dat er bij de engelen van God grote blijdschap is als één zondaar bij God terugkomt."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa tɛɛwa nɔnɔɔsɩ tɛɛ na pá koti pa təna mpa pa nawa tɔ, asaɣaa na pə kʋpama kɛ mpʋ, na yəlaa su acima kutuluɣu. 	 De knechten gingen de straat op en brachten alle mensen binnen die zij konden vinden, zowel goede als slechte. Al gauw zat de feestzaal vol gasten.


Pəlɛ pə waalɩ Yesu yaa samaa na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ nɩɩ tɔm tənɛ na ɩ́ nyɩ sɩ 	 Hierna riep Jezus de mensen bij Zich. "Luister! Probeer te begrijpen wat Ik bedoel.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa polaa na pá yoona kanyəŋa huɣule natələɣɩ lʋm hola naalɛ hɛkʋ na pə́ saalɩ. Kpɩɩlʋɣʋ nyʋɣʋ ka sʋʋ kanyəŋa taa kɛ́ na pə tɔkɩ təkeŋ. Na lʋm hola náá tɔŋa kʋ waalɩ tɔɔ kɛ́ mapʋ na pə́ yɔkɩ təkpɔɣɔkpɔɣɔ. 	 maar bleven op een zandbank steken. De boeg zat zo vast als een huis en het achterschip werd door de oplopende golven stukgeslagen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ akewe ɩnɩ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Haɩ ma cɛ, tə tɛɛ pə́cɔ́ ma pəyaɣa ɩ́ taa kɔɔ na ká sɩ. 	 Maar de man bleef aandringen: "Here, kom toch mee! Anders sterft mijn kind nog!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ye wei ɩ kɛ́ tɔm nɩɩlʋ pʋntʋ ɩ́ nɩɩ. 	 Onthoud dit goed!"


Tənaɣa pa pola Yesu kiŋ na pá feesi-ɩ sɩ: Tacaa, Tacaa, tə lepaɣa. Yesu fema, ɩlɛna ɩ́ kaləna heelim na lʋm hola na pə təna pə́ hɛɛ təli. 	 De discipelen maakten Jezus wakker. "Meester! Meester", schreeuwden zij, "wij vergaan!" Jezus bestrafte de wind en het woeste water en onmiddellijk werd het bladstil.


Ahoo yuwa ɩlɛna Tacaa lɩɩ Pɔɔlɩ tɔɔ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Tɔkɩ tɔnʋɣʋ. Ɩsɩɩ ɩsəna mpi n heela ma tɔm kɛ Yosalɛm tɔ mpʋ ɩnəɣɩ n ká heeli-təɣɩ Lom. 	 Die nacht kwam de Here bij Paulus en zei: "Maak u geen zorgen, Paulus. Zoals u hier in Jeruzalem over Mij hebt gesproken, moet u ook in Rome over Mij spreken."


Ɩ́ tá cɔɔlɩ mə tɩ na saləkatʋnaa kʋnyɔŋ tɔɣɔʋ. Waatʋ wei pa lɛɛkaɣa mə wɛnaʋ tɔ ɩ́ tá kɛɛ nyʋɣʋ maɣamaɣa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ́ ka nyəmá teu sɩ ɩ́ wɛna wɛnaʋ mpi pə kəla ḿpʋ́ɣʋ́ teu na pə taaŋəɣɩ tam tɔ. 	 Als er mensen gevangen werden gezet, had u net zoveel verdriet als zij. Als uw bezittingen werden afgenomen, bleef u opgewekt. U wist dat u iets beters had, wat nooit meer kon worden afgenomen.


Ɩ́ kʋla kʋkʋlʋ na ɩ́ saa, paa yaa-ɩ wasaŋkalɩ. Ama səm ɩ́ kɛla ɩ paalʋ, kʋsəsɩɩtʋ ta tasa ɩ niŋ pɛlʋɣʋ tɔtɔ, tə ha-ɩ mpaa kɛ́. Pəlɛ tɔ, ye ɩ saa kʋfalʋ ɩ ta kɛ wasaŋkalɩ. 	 Als zij daarna met een andere man trouwt, is daar niets op tegen. Maar als zij gemeenschap met een andere man heeft terwijl haar eigen man nog leeft, maakt zij zich schuldig aan overspel.


Mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ, pa nɩɩ tɔm tənɛ, ɩlɛna pa laŋa hʋlʋmɩ sɔsɔm, na pá sʋʋ Tacaa tɔm kɛ pʋɣʋlʋɣʋ. Pa təna mpa pa kɛ́ sɩ pá hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ pa mʋwa Tacaa tɔm. 	 Toen de niet-Joodse mensen in de stad dat hoorden, waren zij blij verrast. Zij vonden het heel fijn dat Paulus hun over de Here vertelde. En allen die bestemd waren voor het eeuwige leven, geloofden wat hij zei.


Pəlɛ pə waalɩ pa kpaɣa Yesu kɛ́ Kayifi tɛɣɛ tanaŋ ahula tɛɛ na pá pona-ɩ kʋfənɛɛ tɛ. Ama pa maɣamaɣa pa ta sʋʋ təhʋʋlɛ taa, sɩ pə́ taa kɔɔ na pá taa pa təɣɩ asilima na pá yele Tɛɛʋ acima tɔɣɔʋ. 	 's Morgens in alle vroegte brachten zij Jezus van het paleis van Kajafas naar het paleis van de Romeinse gouverneur. (b) Maar zij gingen er niet naar binnen. Als echte Joden wilden zij zich niet verontreinigen door het huis van een heiden binnen te gaan. Als zij dat deden, zouden ze niet mogen eten van het lam dat met Pasen geofferd werd.


Samaa pʋɣʋlaɣa-wɛɣɛ pə tɩɩ fɛɩ, paa na mpʋ yʋlʋ kpaɩ tʋ kɛ yem nyaŋaɣana pa taa sʋʋʋ. 	 De andere mensen die in de tempel kwamen, durfden zich niet bij hen aan te sluiten, maar hadden wel veel respect voor hen.


Waatʋ ɩnɩ ɩ taa Tacaa təŋlaa tɔŋna sɔɔsʋɣʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa tɔmaɣa kɛ Yuta nyə́ma mpa pa yɔɣɔtaɣa Kəlɛɛkɩ tɔm tɔ na tɛtʋ Yuta nyə́ma pa hɛkʋ, sɩ tɛtʋ Yuta nyə́ma ɩɩ paasəɣəna mpɛ pa leelaa kɛ teu kɛ paa ɩfemle nte tə tɔɣɔnaɣa talʋɣʋ taa. 	 Er kwamen steeds meer mensen bij die in Jezus geloofden. Maar op een gegeven ogenblik ontstond er ontevredenheid onder hen. De Griekssprekende gelovigen klaagden dat de Hebreeërs het dagelijks voedsel niet eerlijk verdeelden. De weduwen uit hun groep kregen minder dan de anderen.


Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Nti ma sɛɣɛsəɣɩ ɩsəntɔ tɔ, ma ta lu-təɣɩ kʋlupu. Ama wei ɩ tila-m tɔ ɩnɩ ɩ hʋləna-m-tɩ. 	 Jezus antwoordde: "Wat Ik u leer, heb Ik niet van Mijzelf, maar van God. Hij heeft Mij gestuurd.


Tənaɣa Yutaasɩ kpətəna Yesu kɛ kpakpaa na ɩ́ sɛɛ-ɩ sɩ: Fɔɔ Tacaa. Ɩlɛna ɩ́ waɣalɩ-ɩ. 	 Judas liep recht op Jezus toe en zei: "Dag, Meester." En hij kuste Hem.


Yesu lɩɩna kpɩɩlʋɣʋ taa na ɩ́ ná yəlaa kɛ sɔsɔm kɛ mpʋ, ɩlɛna pa tɔm lapɩ-ɩ pətɔɔtəlɛ na ɩ́ waa pa kʋtɔntʋnaa. 	 Toen Jezus terugkwam, stonden al die mensen Hem op te wachten. Hij kreeg medelijden met hen en genas allen die ziek waren.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Tɔmnaa mpa pə kaasa-m sɩ má heeli-mɛ tɔ, tə tɔɔ paɣalɛ. Ama tə mʋɣʋ kɛ ɩ́ kaa pəsɩ nɔɔnɔɔ. 	 Ik zou u nog zoveel moeten zeggen, maar dat zou nu te zwaar zijn.


Paa na mpʋ Tacaa yelaa na má wɛɛna naani kɛ mə tɔɔ təkpataa sɩ ɩ́ kaa kpaɣa hʋwɛɛ nna a faɣana ma nyəna tɔ. Ama wei ɩ lakɩ-mɛɣɛ yɛlɛyɛlɛ tɔ paa ɩ kɛ́ wei te Ɩsɔ ká nana pʋntʋ. 	 Ik vertrouw erop dat uw band met de Here zo sterk is dat u niet zult afwijken van wat ik u heb geleerd. Maar wie onder u onrust heeft gebracht, krijgt zijn verdiende loon, wie het ook is.


Tənaɣa haləm tʋ tɔma sɩ: Tɔʋ, ɩsənaɣalɛ maa la ɩlɛ? Ma maɣamaɣa ma kʋlʋlʋ wei ma luɣu sʋʋ teu tɔɣɔ maa tili. Ntanyɩ paa nya ɩ ɩsəlɛ. 	 'Wat nu?' vroeg de eigenaar zich af. 'Ik weet het al. Ik zal mijn zoon sturen. Voor hem zullen ze wel respect hebben.'


Ɩsɔ kaa nyənɩ wei ɩ ta nyənɩ ɩ tɔɣɔntəlɛ pətɔɔtəlɛ tɔ ɩ pətɔɔtəlɛ kɛ hʋʋlɛ wule. Paa na mpʋ tɔ, ye wei ɩ nyəna lɛlaa pətɔɔtəlɛ, pʋntʋ tɔm ká səŋna hʋʋlɛ taa. 	 Als u geen medelijden met anderen hebt gehad, zal God ook geen medelijden met u hebben. Maar als u wel medelijden met anderen hebt gehad, zal Gods medelijden het winnen van Zijn oordeel.


Pəlɛ tɔ ɩ puki kɛ́ na ɩ́ caa alɔɣaa lɛlaa mpa pa kəla ɩnəɣɩ ɩsaɣatʋ tɔɣɔ tɔm naatosompɔɣɔlaɣa, na pá kɔɔ na pá caɣa təyaɣa ŋkɛ ka taa. Ɩlɛna lɔŋ nyəntʋ náá məlɩ na tə́ lá sana na nɔɔnɔɔ nyəntʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ na kʋfalaŋ yəlaa asaɣaa panɛ. 	 Dan haalt hij zeven andere geesten, die nog slechter zijn dan hijzelf. En met z'n allen gaan ze in de man wonen. Het is duidelijk dat zo iemand er daarna veel slechter aan toe is dan vroeger."


Wei ɩ fɛɩ ma tɔɔ tɔ, pʋntʋ kɛ́ ma kolontu kɛ́. Na wei ɩɩ səŋna-m tɔɔsʋɣʋ tɔ ɩ yaasəɣɩ kɛ́. 	 Dan pas kun je zijn trawanten, de boze geesten, verjagen. Wie niet met Mij meewerkt, werkt Mij tegen.


Waatʋ ɩnɩ mə laŋhʋlʋmlɛ tɔ paa pɔɔsəɣɩ. Ɩlɛ kaɣana ɩ́ na-we tɔtɔ? Halɩ ma pəsəɣɩ má ləsɩ mə nyɩɩlʋɣʋ sɩ waatʋ ɩnɩ ɩ taa, pɩɩ lakaɣa mpʋ, paa mə ɩsɛ maɣamaɣa ɩ́ ka ləsaa na ɩ́ tʋ-m. 	 Wat is er over van de blijdschap en het geluk van toen? Ik moet zeggen dat u toen bijzonder op mij gesteld was. U zou bij wijze van spreken uw eigen ogen hebben uitgerukt om die aan mij te geven.


Pə taɣa mə ləsəna-m, ama má ləsəna-mɛ, na má tʋ-mɛ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ lʋlɩ pee nna a ka wɛɛ tam tɔ. Ye ɩ lakɩ mpʋ, ma Caa ka ha-mɛɣɛ pə təna mpi ɩ́ ká yaana ma hətɛ na ɩ́ sələmɩ-ɩ tɔ. 	 U hebt niet Mij uitgekozen, maar Ik heb u uitgekozen. Ik heb u aangewezen om erop uit te gaan en blijvende vrucht voort te brengen, zodat mijn Vader u alles zal geven wat u Hem vraagt in mijn naam.


Pə kaasa tá tɔ tá tɛɣɛlɛ ɩsɔtaa, na tə taŋa teu tətɛɣɛtɛɣɛ sɩ tá Yatʋ tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti ɩ́ lɩɩna ɩsɔtaa na ɩ́ tii. 	 Wij zijn echter, al wonen wij hier op aarde, burgers van een stad in de hemel, vanwaar wij ook onze Verlosser verwachten, de Here Jezus Christus.


Apaa tʋ seeki tɔ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, liɣitee tɔɔ kɛ́ ɩ lakɩ, na heeŋ ɩnɩ ɩ tɔm ɩɩ caaləɣɩ-ɩ. 	 Zo'n herdersknecht denkt alleen aan zichzelf. Het interesseert hem niet wat er met de schapen gebeurt.


Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pɔpɔtʋnaa ká lɩɩ paɣalɛ na pá tolisi yəlaa kɛ sɔsɔm. 	 Die zullen de anderen haten en verraden.


Ama pə təna ɩsəntɔ pə lapaɣa sɩ pə́ la nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka yɔɣɔtaa na tə́ wɛ Ɩsɔ Tɔm taa tɔ. Tənaɣa ɩ ɩfalaa təna yela-ɩ na pá se na pá tɛɛ. 	 Maar dit gebeurt allemaal om in vervulling te laten gaan wat de profeten hebben geschreven." Daarop lieten alle discipelen Hem in de steek. Zij maakten dat ze wegkwamen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ hʋlaa sɩ pá kɔna-ɩ kpaata. Pa kɔnaa, ɩlɛna ɩ́ ŋmaa sɩ ka hətɛ ntɛ́ Yohaanɩ. Ɩlɛna pə́ la pa tənaɣa piti. 	 Hij maakte hun duidelijk dat hij iets wilde hebben om op te schrijven.


Tacaa Ɩsɔ na tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti pá ha tá taapalaa tənaɣa alaafəya na pa təma sɔɔlʋɣʋ na táá tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ. 	 Broeders, ik vraag God de Vader en de Here Jezus Christus u de vrede en de liefde te geven, die het geloof met zich meebrengt.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tampana kɛ tə tɔkaa na anəɣɩ tɩɩ tɔkɩ tam. 	 Want de waarheid blijft in ons en zal altijd bij ons zijn.


Ɩlɛ wei ɩ́ tɩɩ mʋ ɩ tɔm, pʋntʋ tisina ntɛ́ sɩ Ɩsɔ yɔɣɔtəɣɩ tampana. 	 Wie Hem wel gelooft, bevestigt daarmee dat God één en al waarheid is.


Ɩsɔ Feesuɣu kʋlʋmʋɣʋ kʋnɛ kʋ taa kʋ tike kʋ lakəna pə tənaɣa mpʋ. Kʋ yeki na paa mpi mpi pə lapʋ saa paa wei kɛ́ ŋka ŋka ɩsɩɩ kʋ nɔkaa tɔɣɔ. 	 Maar het is een en dezelfde Geest, Die dit allemaal bewerkt. Hij geeft ieder wat Hij nodig vindt. Hij deelt Zijn gaven uit zoals Hij wil.


Apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ Sesalee wei pa yaa sɩ Kɔɔnɛɛ tɔ. Ɩ kɛ́ Lom yoolaa tintiɣile sɔsɔ. Pa yaa ɩ tintiɣile ńtɛ́ sɩ Ɩtalii nyəntɛ. 	 In Caesarea woonde Cornelius, de commandant van het zogenaamde Italiaanse regiment.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sʋʋ-wɛɣɛ sɛɣɛsʋɣʋ sɩ: 	 Hij onderwees hun:


Ama ye pa caa natələɣɩ pɔɔsʋɣʋ, pá kpema təyaɣa ɩlɛ paa pɔɔsɩ pa paalaa. Yesu sɛɛlaa ɩ́ kotaa, pə ta mʋna alaa ɩ́ yɔɣɔtɩ. 	 Als zij iets willen vragen, moeten zij dat thuis aan hun man vragen. Want een vrouw hoort in de gemeente niet te spreken.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuti pɔɔsa Yesu sɩ: (Yuti wei ɩ pɔɔsa-ɩ mpʋ tɔ, ɩ́lɛ́ na ɩ mpaa na Ɩsəkaleeu pəyalʋ Yutaasɩ.) Ɩ pɔɔsa-ɩ kɛ́ sɩ: Tacaa, ɩsənaɣa pɩɩ la na ń yele na táá nyɩ-ŋ na antulinya ná kaa nyɩ-ŋ? 	 Judas (niet Judas Iskariot, maar een andere discipel) vroeg: "Here, waarom wilt U alleen aan ons laten zien wie U bent en niet aan de hele wereld?"


Saa wei ma faɣa potopotonaa kakpasɩ na yəlaa iyisi kakpasɩ (5000) tɔɣɔ tɔ, tɔkʋŋ ɩsənaɣa kʋkpisasɩ suwa na ɩ́ kpaɣa? Ḿpʋ́ɣʋ́ pa cɔwa sɩ: Naanʋwa na naalɛ. 	 Zijn jullie alweer vergeten wat er gebeurde toen Ik vijf broden uitdeelde aan die 5000 mensen? Hoeveel manden hadden jullie nodig om het overschot op te halen?" "Twaalf", antwoordden zij.


Simɔŋ Piyɛɛ kɔma na ɩ́ tala, ɩlɛna ɩ́ tii pəlaaʋ taa kɛ́ kpakpaa na ɩ́ ná saalasɩ nsəɣɩ atɛ. 	 Petrus, die even na hem was gekomen, ging het graf wel binnen. Hij zag de windsels en ook de doek waarmee Jezus' hoofd bedekt was geweest. Die doek was opgerold en lag apart.


Tə kɛ́ Kilisiti təmlɛ nyə́ma sɔsaa kɛ́, na pə caɣa kɛ́ ɩsɩɩ Ɩsɔ yaa-mɛ na tá nɔɔsɩ. Haɩ tə wiikəna-mɛ, Kilisiti tɔɔ ɩ́ yele na mə na Ɩsɔ ɩ́ ciiki. 	 Wij zijn boodschappers van Christus. God doet door ons een beroep op u. Wij smeken u namens Christus: Laat het in orde komen tussen God en u!


Ye nɔɣɔlʋ hʋʋ sɩ ɩ nyəmá pʋlʋpʋ, ɩ ta cɛkənta-wɩ ɩsɩɩ pə wɛ təkpataa sɩ ɩ́ cɛkəna-wɩ tɔ. 	 Als iemand meent alles te weten, weet hij nog niet wat hij zou moeten weten.


Yesu na alʋ pa tɔŋna yɔɣɔtaɣa kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ ɩlɛna ɩ ɩfalaa tala, na pə́ la-wɛɣɛ piti kɛ́ mpi pə tɔɔ ɩ na alʋ taka pa yɔɣɔtəɣɩ tɔ. Paa na mpʋ pa taa nɔɣɔlʋ ta pɔɔsɩ sɩ: Pepeɣe n caa ɩ kiŋ? Yaa ntiɣi nyá yɔɣɔtəɣəna-ɩ? 	 Op dat moment kwamen Zijn discipelen eraan. Zij vonden het vreemd dat Hij met een vrouw sprak, maar geen van hen zei er iets van.


Tənaɣa pə ta maɣa Falisanaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na pa tɔ sɩ: Yʋlʋ ɩnɛ ɩnɩ na tɛtɛlataa pa cakəna, na ɩ na-wɛ pa tɔkəna. 	 Dat lokte de kritiek van de Farizeeërs en de godsdienstleraars uit. Zij vonden het een schande dat Hij Zich met zulk soort mensen bemoeide. Hij ging zelfs met hen eten!


Ta pəsa kʋmɛlɛməŋ, na mɩɩ kɛ́ ləmaɣasɛɛ nyə́ma kɛ Kilisiti kʋlʋm ɩnɩ ɩ tɔɔ. Tá kɛ́ acamaa, na mɛɣɛ toŋtʋnaa. Pa tʋɣʋna-mɛ, ama yem kɛ́ pa nyənəɣɩ tá. 	 Wij zijn dwaas terwille van Christus, maar u bent verstandige gelovigen; wij zijn zwak, maar u bent sterk; u staat hoog in aanzien, maar wij worden veracht.


Maa kʋsɩ ma tɔm tampana hʋllaa naalɛ mpa pa suu ləyaɣa wontu nti tə wɛ ɩsɩɩ fɔlətɔnaa taka tɔ na má tili. Paa kpaalɩ Ɩsɔ kʋheelitu kɛ kʋyɛɛŋ iyaɣa na kʋyɛɛŋ ŋmʋnʋɣʋ na nɩɩtoso (1260) ɩnɩ ɩ taa. 	 Dan zal Ik mijn twee getuigen sturen. Zij zullen rouwkleren dragen en tijdens die 1260 dagen zeggen wat Ik hun opdraag."


Yʋlʋ Pəyaɣa má, ma səkɩ teitei kɛ́ ɩsɩɩ paa kɛɛsa ma tɔm kɛ Ɩsɔ Tɔm taa tɔ. Ama wei ɩ ká la Yʋlʋ Pəyaɣa maɣa kɔlɔmɔtɔ kɛ mpʋ tɔ ɩ tɔm ká la waɩyo kɛ́ sɔsɔm. Pʋntʋ ɩnɩ ye pa taa lʋlɩ-ɩ pəlɛ pɩɩ lapa sana. 	 Ik zal sterven zoals door de profeten is voorspeld. Maar het ziet er slecht uit voor de man die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij niet geboren was!"


Pə waalɩ kɛ́ Yesu kpaɣa potopoto na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ, ɩlɛna ɩ́ faɣa-ɩ na ɩ́ cɛlɛ-wɛ na ɩ́ tɔ sɩ: Potopoto ɩnɛ ɩ kɛna ma tɔnʋɣʋ ŋku pə ha mə tɔɔ tɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ́ ká lakɩ na ɩ́ tɔɔsəɣɩ ma tɔɔ. 	 Daarna nam Hij een brood, dankte God ervoor, brak het in stukken en gaf het Zijn discipelen. "Dit is mijn lichaam dat voor jullie wordt gegeven", zei Hij. "Eet het ter herinnering aan Mij."


Pəlɛ pə waalɩ Yesu pola ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Nayiŋ tɔ tə taa kɛ́ kpakpaa, na ɩ ɩfalaa na samaa paɣalɛ kɛ ɩ waalɩ. 	 De volgende dag ging Jezus met Zijn discipelen naar het dorp Naïn.


Pəlɛ pə waalɩ ɩ sɛɣɛsa-wɛ sɩ: Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ, paa yaa ma təyaɣa sɩ yəlaa təna Ɩsɔ təsələmlɛ. Ama mə pəsa-kɛɣɛ ŋmɩɩlaa təyaɣa. 	 "Luister goed, allemaal", zei Hij. "Heeft de profeet Jesaja niet geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn voor alle volken? Maar wat hebben jullie ervan gemaakt? Een rovershol!"


Pa ɩsɛntɔɔ ɩ́ nyala təkpam, pá taa tasa naʋ. Pá saləməɣəna wahala kɛ tam. 	 Maak hun ogen zc dat zij niet meer kunnen zien. Maak hun rug voor altijd krom." (d)


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kpaɣa peiya na ɩ́ sɩɩ-kɛɣɛ pa ɩsɛntaa na ɩ́ waɣalɩ-kɛ. Ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: 	 Hij riep een kind bij Zich. Toen het tussen hen in stond, sloeg Hij Zijn arm om het kind heen en zei:


Tənaɣa Yesu mɔla ɩ taa kɛ́ teu na ɩ́ tɔ sɩ: Kʋfalaŋ yəlaa mɛ, ɩ́ pɛɛkəɣɩ piti təmlɛ suwe? Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ, ɩ́ kaa na piti təmlɛ natəlɩ se. 	 Met een diepe zucht zei Jezus: "Waarom wilt u een bewijs hebben? Dat krijgt u niet!"


Tənaɣa Yesu sʋʋ-wɛɣɛ kpaalʋɣʋ sɩ: Ɩ́ la laakalɩ, ɩ́ taa yele na nɔɣɔlʋ kɔɔ na ɩ́ tolisi-mɛ. 	 "Ik waarschuw jullie", zei Jezus. "Laat je door niemand van de wijs brengen.


Pa ŋmaawa sɩ Apəlaham ka wɛna piya naalɛɣɛ, kasaɣampu ná lʋla-ɩ lɛŋka na yom náá lʋlɩ-ɩ lɛŋka. 	 Er staat namelijk in dat Abraham twee zonen had, één van zijn jonge slavin Hagar en één van zijn eigen, vrije vrouw Sara.


Tənaɣa Tacaa cɔ Ananiyasɩ sɩ: Polo, ma ləsa apalʋ ɩnəɣɩ sɩ ma lakɩ-ɩ na ɩ́ heeliɣi ma tɔm kɛ piitimnaa na awulaa sɔsaa na Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma. 	 Maar de Here zei tegen hem: "U moet gaan, Ananias! Ik heb besloten die man te gebruiken. Ik heb hem uitgekozen om Mij bekend te maken aan andere volken en hun koningen en ook aan het volk van Israël.


Ama kʋlʋmtʋ nti ma laŋlɛ ta hɛɛna-ŋ tɔɣɔlɛ sɩ, nn tasəɣɩ-m sɔɔlʋɣʋ ɩsɩɩ hatuu kancaalaɣa n ka sɔɔlʋɣʋ-m tɔ. 	 Toch heb Ik één ding op u tegen. U houdt niet meer zoveel van Mij als in het begin.


Paa na mpʋ nyá yəlaa mpa pa wɛ Saatɩ taa tɔ pa taa lɛlaa ta pilisi pa wontu se. Wontu kʋhʋlʋmtʋ kɛ paa suu na má na-wɛ tə́ tɔŋ. Pə taɣa pʋlʋ, pə mʋna-wɛɣɛ ḿpʋ́ɣʋ́. 	 Toch zijn er in Sardes een paar mensen die zich niet bevuild hebben. Die zijn het waard altijd bij Mij te zijn en witte kleren te dragen.


Tənaɣa pə məla yuɣu ɩsɩɩ ahoo, pəyele pɩɩ wɛ ɩsɩɩ ilim sikuɣu taka kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ səkpɛtʋɣʋ nyala ɩcatɛ tɔɔ, haləna pə tala ilim hʋʋʋ waatʋ. 	 Tegen de middag werd het in het hele land donker. Dat duurde tot een uur of drie.


Saa ɩnɩ pə fɛɩ sɩ ɩ teŋ ɩ caa tɔtɔ. Ɩ́ tá ná timpi ɩ́ wakələɣɩ Ɩsɔ Tɔm na ɩ́ təŋəɣɩ mə maɣamaɣa mə kʋsɛɣɛsətʋ tɔ. 	 Door dat soort menselijke regels schuift u Gods wet gewoon opzij.


Ta taapalaa, tə caa sɩ ɩ́ nyɩ sɩ ɩsəna mpi tə tɔɣɔ kʋnyɔŋ kɛ Asii tɛtʋ taa tɔ pɩɩ nɩɩ-tʋɣʋ sɔsɔm na pə́ kəlɩ-tʋ pə tɩɩ fɛɩ, haləna tə tɛma tá taa sɩ tá tɔm tɛmaɣa. 	 Broeders, ik wil dat u weet wat wij in Turkije (a) allemaal hebben doorgemaakt. We zijn er bijna onderdoor gegaan en waren bang het niet te overleven.


Kancaalaɣa ɩlɛ Moisi kpaɣa Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ taa heeliɣi mpi pə təna tɔɣɔ na ɩ́ kɛɛsɩ samaa təna. Ɩlɛna ɩ́ kpaɣa hisɔpʋ kpátʋ́ɣʋ́ na heeŋ hʋntʋ kʋsɛɛmtʋ na ɩ́ lii nawee caləm na lʋm pə taa, na ɩ́ kpɛntəna Ɩsɔ Tɔm takəlaɣa na yəlaa pa tɔɔ na ɩ́ ŋmɩɩsɩ. 	 Want toen Mozes het volk al Gods wetten had voorgelezen, nam Hij bloed van kalveren en bokken en sprenkelde dat met water, rode wol en hysop over de stenen plaquettes en het hele volk;


Yesu tɛma Ɩsɔ sələmʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ məlɩ ɩ ɩfalaa cɔlɔ na ɩ́ maɣana ɩsənyəŋlɛ kpa pɛlɛ na halɩ pá caŋ pa too. 	 Tenslotte stond Hij op en ging terug naar Zijn discipelen. Hij zag dat ze in slaap waren gevallen, uitgeput van verdriet.


Ma fɛɩna mpaaʋ sɩ má lana ma liɣitee kɛ ɩsəna ma sɔɔlaa tɔ? Ma lapa kʋpantʋ tɔɣɔ pə wɩɩkɩ-ŋ yaa? 	 Mag ik mijn geld niet weggeven als ik dat wil? Of neemt u mij kwalijk dat ik goed ben?'


Ɩ́ na nɔɣɔlʋ pa kaa yoo. Pəyele pa kaa nɩɩ ɩ taŋ. Pa kaa na-ɩ na ɩ́ lakɩ faaci kɛ samaa taa kɛ ɩcatɛ patəma taa. 	 Hij zal niet vechten of schreeuwen.


Tənaɣa pa caa cɔ-wɛ sɩ: Ma kolontu nɔɣɔlʋ ɩ lapəna mpʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ pəyalaa mpɛ pa pɔɔsa-ɩ sɩ: Tə́ polo na tə́ kpɛsɩ nyɩɩtʋ ɩsaɣatʋ ntɩ? 	 'Dat heeft een vijand gedaan", zei hij. 'Zullen wij het onkruid ertussen uittrekken?' vroegen zij.


Tɔʋ, pənɛntɛ ɩ́ yele na má kilisi-mɛɣɛ ɩsɔ wei ma sɛɛ-mɛɣɛ mpʋ tɔ ɩ hʋwɛɛ ɩlɛ. 	 Met het voorbeeld van de boer die ging zaaien, bedoel Ik dit: Er zijn mensen die wel over het Koninkrijk horen vertellen, maar er niets van begrijpen. Wat in hun hart is gezaaid, wordt er meteen door de duivel weer uitgeroofd. Dit soort mensen lijkt op de harde grond langs de weg.


Pə taɣa mə ɩwɩɩlɛ tɔɔ, pə tɔɔ ɩlɛ nɔɣɔlʋ ɩ́ taa kɔɔ na ɩ́ sa tɩ. 	 Niemand zal zich erop kunnen beroemen het zelf gepresteerd te hebben.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa tɔma sɩ: Ye ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛ apalʋ na alʋ pa hɛkʋ, ɩlɛ pə kəla teu sɩ yʋlʋ ɩ́ caɣa ɩtantɛ ɩlɛ. 	 Jezus' discipelen zeiden: "Als het zc is, kan men beter niet trouwen."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tɔm nti paa heela-wɛ sɩ ye yʋlʋ yaa kpəntɛ maɣamaɣa tokina pʋɣʋ ŋkʋ, paa yaɣa-tɛɣɛ pɛɛ na pá kʋ tɔ, tə kəla-wɛɣɛ toŋ. 	 Zij trilden van angst, omdat God had gezegd: "Zelfs een dier dat de berg aanraakt, moet sterven." (B)


Titʋ, má ŋmaakəna-ŋ takəlaɣa kanɛ. Nyá kɛna ma pəyalʋ na tampana kɛ Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ ŋku tá təna tə təŋəɣɩ tɔ kʋ taa. Tacaa Ɩsɔ na tá Yatʋ Yesu Kilisiti pá hʋlɩ-ŋ pɛɛlɛɛ na pá ha-ŋ alaafəya. 	 Ik wens je de genade en de vrede van God, de Vader, en van onze Here Jezus Christus toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma təkotile sɔsɔ nɔɣɔlʋ ɩ kɔma ɩ kiŋ, pa yaa-ɩ sɩ Yailu. Ɩ ná Yesu, ɩlɛna ɩ́ hoti ɩ nɔɔhɛɛ tɛɛ, 	 Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem op de knieën viel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge uit de buurt. Hij was radeloos omdat zijn dochtertje op sterven lag.


Ye yʋlʋ ta ŋmɛsɩ sɩ ɩ kɛ́ ma nyəŋ, ma maɣamaɣa maa tisi ma Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩ ɩsɛntaa sɩ pʋntʋ kɛ́ ma nyəŋ tɔtɔ. 	 Als je er bij de mensen openlijk voor uitkomt dat Ik je vriend ben, zal Ik er ook bij mijn hemelse Vader openlijk voor uitkomen dat jij mijn vriend bent.


Ilim kɔma na pə́ tɛ ɩlɛna sɔsɔ ɩnɩ ɩ́ yaa ɩ təmlɛ tɔɔ nyənllʋ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Tɔʋ, yaa apaa nyə́ma mpɛ na ń fɛlɩ-wɛɣɛ pa liɣitee. Caaləna mpa pa təkəna kpaɣaʋ tɔ na ń tɛɛsəna mpa pa caala kpaɣaʋ tɔ. 	 's Avonds zei hij tegen zijn bedrijfsleider: 'Roep alle arbeiders bijeen en betaal hun loon uit. Begin bij de mannen die het laatst zijn gekomen en eindig bij hen die hier het eerst waren.'


Ɩsaɣatʋ tənɛ tɩɩ ŋmakəlʋɣʋ-mɛɣɛ lɔŋ tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ́ təŋaɣa teitei. 	 Vroeger, voor uw bekering, deed u deze dingen ook,


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ alʋ sɩ: Ma wei ma yɔɣɔtəɣəna-ŋ ɩsəntɔ tɔ, maɣalɛ Mesii ɩnɩ. 	 Jezus antwoordde haar: "Ik ben de Christus."


Mpa pa kpaɣa Pɔɔlɩ kɛ mpʋ tɔ pa tana-ɩ hatoo Atɛɛnɩ. Pa kɔma pá mələɣɩ, ɩlɛna Pɔɔlɩ heeli-wɛ sɩ: Ye ɩ́ talaa, ɩ́ heeli Silaasɩ na Timotee sɩ pá la kookalɩ na pá maɣana-m Atɛɛnɩ kɛ lɔŋ, pə taa leeli. 	 De mannen die bij Paulus waren, brachten hem helemaal naar Athene. Toen zij weer teruggingen, kregen ze van hem het bericht mee dat Silas en Timotheüs hem zo vlug mogelijk moesten nareizen.


Lʋm kʋnyəŋəm napəlɩ pɩɩ su fulaɣa nakələɣɩ təna təpam. Ḿpʋ́ɣʋ́ yoolaa caa saŋ na pá ŋmilisi lʋm mpɩ pə taa na pá tʋʋ tʋɣʋ ŋku pa yaa hisɔpʋ tɔ kʋ piliŋa tɔɔ na pá hʋləna ɩ nɔɣɔ. 	 Een van de soldaten doopte een spons in een kan met zure wijn. Hij stak die op een stok en hield hem bij Jezus' mond.


Piya mɛ Tacaa ɩsɛntaa mə nyəntʋ ntɛ́ sɩ ɩ́ nɩɩna mə nyə́ma kɛ pə təna pə taa. Ye ɩ́ nɩɩkəna mə nyə́ma pə lakɩ Ɩsɔ kɛ́ teu kɛ́ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Kinderen, jullie moeten gehoorzaam zijn aan je vader en moeder, want dat vindt de Here goed.


Yaa ɩ́ nyəmá sɩ Apəlaham lʋlʋɣʋ taa alʋ ɩnɛɣɛ pa kaa waasɩ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule? Pə́cɔ́ Satanɩ tɔka-ɩ na ɩ́ cɔɔsəɣɩ-ɩ tɔ pɩɩsɩ pəlefɛi hiu ntɔ. 	 Mocht Ik deze gelovige vrouw dan niet verlossen uit de greep van satan, die haar achttien jaar gevangen heeft gehouden? Enkel en alleen omdat het sabbat is?"


Akpaɣalʋ tənna asasaalʋ. Ama akpaɣalʋ taapalʋ səŋa təna na ɩ́ kema ŋkpaŋŋ. Pə kɔma na ɩ́ nɩɩ akpaɣalʋ nɔɣɔ, ɩlɛ ɩ laŋlɛ hʋlʋmɩ sɔsɔm. Mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ ma laŋlɛ hʋlʋmaa, na pənɛntɛ pə maɣa-m teu. 	 De bruid is van de bruidegom. En de vriend van de bruidegom is blij als hij de stem van de bruidegom hoort. Daarom ben ik blij als de mensen naar Hem toegaan.


Ama Yesu tá cɔ sɩ pʋlʋ. Ɩlɛna pə la Pilatɩ kɛ piti kɛ́ sɔsɔm. 	 Tot zijn verbazing bleef Jezus echter zwijgen.


Tʋm kɔma na ɩ́ ná sɩ pa pɛta-ɩ atɛ, ɩlɛna ɩ́ sʋʋ alʋ wei ɩ ka lʋla apalʋpəyaɣa tɔ ɩ waalɩ kɛ́ seu. 	 Toen tot de duivel doordrong dat hij op de aarde was neergegooid, achtervolgde hij de vrouw uit wie het jongetje was geboren.


Na tá tɔtɔ, Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnəɣɩ tə kɔna-mɛ. Mpi mpi Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká la tá caanaa caanaa tɔ, 	 Wij brengen u het goede nieuws dat de belofte, die God lang geleden aan onze voorouders heeft gedaan, in onze tijd werkelijkheid is geworden. God heeft die belofte vervuld door Jezus weer levend te maken.


Paa ná ɩ ɩsɛntaa, na paa ŋmaa ɩ hətɛ kɛ pa tokuŋ taa. 	 Zij zullen Zijn gezicht zien en Zijn naam zal op hun voorhoofd staan.


Na ɩ hɛkʋ taa wɛ nɔɣɔlʋ na ɩ́ nəɣəsəna yʋlʋ, na ɩ́ suu capa kʋtaɣalʋ, na ɩ́ ləla ɩ hɔɔlɛ taa kɛ́ wʋla tampala. 	 Tussen de lampen stond Iemand Die er uitzag als de Mensenzoon. Hij droeg een lang kleed, dat tot op Zijn voeten hing en had een gouden band om Zijn borst.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ taɣana kpɛɛsʋɣʋ. Pə lapa laasaɣa ɩlɛna mpa paa wɛ təna tɔ pá tɔ Piyɛɛ sɩ: Nyá, n ta laŋ yəlaa mpɛ pa taa nɔɣɔlʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, n kɛ́ Kalilee tʋ tɔ se. 	 Petrus zei weer dat het niet waar was. Even later begonnen de mensen in de poort er zelf over. "U bent wèl een discipel van Jezus", zeiden zij tegen Petrus. "Het is duidelijk te horen dat u uit Galilea komt."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa Yuta sɔsaa mpɛɣɛ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Ɩ́ nɩɩ, ma sɛɛkɩ-mɛɣɛ ɩsɔ lɛlʋ. Sɔsɔ nɔɣɔlʋ ɩ ka sɔna lɛsɛŋ kɛ taalɛ təcu na ɩ́ ŋma koluŋa na ɩ́ cɔɔna. Na ɩ́ lá timpi ɩ ká nyaasəɣɩ pə lʋm tɔ. Na ɩ́ ŋma akele taŋkaʋ wei ɩ tɔɔ pa səŋəɣɩ na pá feŋiɣi tɔ. Ɩ tɛma mpʋ ɩlɛna ɩ́ caa yəlaa na ɩ́ sɩɩ tə taa, ɩlɛna ɩ́ tɛɛ yɛla. 	 "Luister eens naar deze gelijkenis: Een landeigenaar legde een wijngaard aan. Hij zette er een muur omheen, maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde een uitkijktoren. Daarna verhuurde hij de wijngaard aan enkele boeren en vertrok naar het buitenland.


Paa na mpʋ tə nyəmá sɩ pə taɣa ɩsɩɩ yʋlʋ təŋʋɣʋ kʋsəsɩɩtʋ tɔɣɔ Ɩsɔ nyənəɣɩ-ɩ yʋlʋpaŋ. Ama ɩ tɛŋʋɣʋ ɩ taa na Yesu Kilisiti tɔɣɔ. Tá maɣamaɣa ɩsəntɔ, tá tɛmna Yesu Kilisiti ɩnəɣɩ tá taa kɛna Ɩsɔ nyənəɣɩ-tʋɣʋ yʋlʋpama. Tə tɛma tá taa na Yesu Kilisiti tɔɣɔ yoo, pə taɣa kʋsəsɩɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ kaa nyənɩ nɔɣɔlʋɣʋ yʋlʋpaŋ kɛ ɩ kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔɔ. 	 Toch weten wij, als Joodse christenen, dat niemand recht voor God kan staan door zich aan de Joodse wetten te houden, maar alleen door in Jezus Christus te geloven. Ook wij konden alleen door het geloof in Christus Jezus recht voor God komen te staan en niet door de wet te houden. Het is uitgesloten dat iemand het met God in orde kan maken door alleen de wet te gehoorzamen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ hota Yesu tɛɛ na ɩ́ sɛɛ-ɩ sɩ ɩ́ na təmlɛ. Apalʋ wei ɩ məla mpʋ na ɩ́ sɛɛ Yesu tɔ, ɩ kɛ́ Samalii tʋ. 	 Hij viel uit eerbied languit voor Jezus neer, met zijn gezicht in het stof. En hij dankte Hem voor wat Hij had gedaan. Deze man was een Samaritaan.


Yesu kɛɛsa-wɛɣɛ tənɛ ɩnɩ. Ama pa ta cɛkəna tə hʋwɛɛ. 	 Zij begrepen niet wat Jezus met deze beeldspraak bedoelde. Daarom legde Hij het hun uit.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩlɛ ɩsaɣatʋ ntiɣi ɩ lapa? Tənaɣa pa tasa kapusi mapʋ na toŋ sɩ: Kamɩ-ɩ səm tesika tɔɔ. 	 "Maar waarom toch?" vroeg hij. "Wat voor kwaad heeft Hij dan gedaan?" Maar zij bleven roepen: "Hij moet sterven! Sla Hem aan het kruis!"


Pə kaasəɣɩ asaɣaa ɩlɛna pá tʋ kɔkɔ sɔsɔɔŋka taa. Tənaɣa paa casəɣɩ kapusi na pá nyasəɣɩ pa təɣɩ kela. 	 En de slechten zullen in het vuur worden gegooid. Daar zal één en al wroeging, tranen en verdriet zijn.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Feesuɣu tɛɛna-m na ɩsɔtaa tillu kpaɣa-m na ɩ́ kpaasɩ pʋɣʋ sɔsɔɔʋ nakʋlɩ kʋ comcom nɔɣɔ taa. Tənaɣa ɩ hʋla-m Yosalɛm, ɩcatɛ naŋŋ nyəntɛ nte tə lɩɩna Ɩsɔ kiŋ kɛ ɩsɔtaa na tə́ tiiki tɔ. 	 Hij droeg mij in de geest naar een grote, hoge berg en liet mij de heilige stad Jeruzalem zien, die van God uit de hemel naar beneden kwam. De stad schitterde als God Zelf.


Pa kpakaɣaa-wɛɣɛ na pá mələɣəna Sikɛm, na pá piŋ-wɛɣɛ pəlaaʋ ŋku Apəlaham ka yapa Hemɔɔ nyə́ma kiŋ na liɣitee tɔ kʋ taa. 	 Hun lichamen werden naar Sichem overgebracht en in het graf gelegd dat Abraham voor veel geld van de familie van Hemor had gekocht.


Ɩlɛ pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma Caa maɣamaɣa sɔɔla-mɛɣɛ. Ɩlɛ mə sɔɔla-m na ɩ́ tʋɣʋna sɩ ɩ cɔlɔɣɔ ma lɩɩnaa tɔɣɔ ɩ sɔɔla-mɛ. 	 want de Vader houdt Zelf van u omdat u van Mij houdt en gelooft dat Ik bij Hem vandaan kom.


Na tə́ wɛɛ tənaŋŋ kɛ́ ɩ ɩsɛntaa. Ɩsaɣatʋ kaa wɛɛ haləna ta səm. 	 Wij mogen bij Hem horen en doen wat Hij zegt, heel ons leven lang.


Tuu pə ŋmaʋ antulinya na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa mpa pá kʋ tɔ, kaɣana nyə́ma nyɔɔŋ taa kɛ́ pa səm tɔm ká tɛna. 	 Als mannen van deze generatie zult u verantwoordelijk worden gesteld voor de moord op al Gods dienaren,


ɩlɛna atɛ cənɛ kʋlapʋtʋ nəɣəsɛɛ na wɛnaʋ kɔtɔɩ puɣusi-wɛ. Na kʋnyɩɩləŋ lɛləŋ kʋ tɔm ntəɣɩ pa taa, na halɩ tə caŋ na tə kpisi lʋlʋɣʋ. 	 Maar de zorgen van het leven, de zinloze jacht naar rijkdom en het verlangen naar allerlei andere dingen krijgen de overhand. Het gevolg is dat deze mensen niets doen met wat zij hebben gehoord.


Ama Ɩsɔ yɔka səm toma na ɩ́ feesi-ɩ. Pə taɣa pʋlʋ, pə fɛɩ sɩ səm ɩ́ lapɩ-ɩ pʋlʋ cəcəka. 	 God, Die dit voorzag, heeft Hem uit de greep van de dood bevrijd en weer levend gemaakt. De dood kon Hem niet vasthouden.


Wontuɣu ŋku ma na mpʋ tɔ kʋ nəɣəsəna kpou kɛ́, na kʋ nɔɔhɛɛ ná nəɣəsəna wontuɣu ŋku pa yaa sɩ wusi tɔ kʋ nyəna, kʋ nɔɣɔ ɩsɩɩ tɔɣɔlaɣa nyəŋka. Ḿpʋ́ɣʋ́ tʋm sɔsɔ ha-kʋɣʋ ɩ toma na ɩ kawulaɣa kumte na ɩ pəsʋɣʋ sɔsɔɔŋkʋ. 	 Het beest dat ik zag, leek op een luipaard, maar had de poten van een beer en de muil van een leeuw. De draak gaf het beest zijn kracht en gezag, heel zijn grote macht.


Aweɣe təmlɛ tʋ kʋpaŋ na laɣatʋ? Ye pə taɣa wei ɩ caa yelina-ɩ təmlɛ nyə́ma lɛlaa sɩ ɩ́ nyənəɣɩ-wɛ, na pə́ talaa ɩ cɛlɛ-wɛɣɛ pa kʋtɔɣɔʋ tɔ? 	 Wie van jullie gedraagt zich als een trouwe en verstandige knecht? Als iemand die ervoor zorgt dat alle anderen in het huis op tijd te eten krijgen?


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ kpaɣa pə təna mpi pə lapa tɔ na ɩ́ kɛɛsɩ-wɛ təcʋŋŋ sɩ: 	 Petrus legde hun uit wat er precies gebeurd was. Hij vertelde eerst dat hij in Joppe had gelogeerd.


Pə taɣa pʋlʋ, Kilisiti səpa na ɩ́ fe tɔ, ɩ pəsa weesuɣu nyə́ma na sətaa pa Sɔsɔ kɛ́. 	 Daarom is Christus gestorven en weer levend geworden. Hij moest immers de Heer van de doden en de levenden zijn?


Ɩ ta la ɩsaɣatʋ natəlɩ, ɩ nɔɣɔ taa tá lɩɩ pɔpɔtʋ tɔm natəlɩ kɛ paa fəŋ. 	 Hij deed geen kwaad en zei nooit iets wat niet waar was.


Ma heeliɣi-mɛɣɛ tampana təfoo sɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa paɣalɛ na Ɩsɔ yəlaa taa paɣalɛ nyɩɩla teu sɩ pá ná mpi ɩ́ naakɩ ɩsəntɔ tɔ, pa ta na. Pa nyɩɩlaa sɩ pá nɩɩ nti ɩ́ nɩɩkɩ ɩsəntɔ tɔ, pa ta nɩɩ. 	 Vele profeten en gelovigen hebben ernaar verlangd te zien wat jullie zien en te horen wat jullie horen. Maar zij konden het niet.


Pa tasa ŋmaaʋ tɔtɔ sɩ: Tacaa nyə́ma sɩ ləmaɣasɛɛ nyə́ma hʋwɛɛ ta kɛ pʋlʋ. 	 en "De Here weet dat al hun geleerde gepraat niets voorstelt." (b)


Tənaɣa Pilatɩ tɔma Yesu sɩ: Sɛsɛ n kɛ́ wulaʋ kɛ? Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ Pilatɩ sɩ: Ntəɣəlɛ n yɔɣɔta mpʋ, ma kɛ́ wulaʋ sɔsɔ. Tampana yɔtɔtʋɣʋ tɔɔ kɛ́ pa lʋla-m, na pə maɣamaɣa pə tɔɔ kɛ́ ma tɩɩ tii atɛ cənɛ. Mpa pa təŋəɣɩ tampana tɔ pa nɩɩkɩ ma tɔm. 	 "Bent U dan toch een koning?" vroeg Pilatus. "U gebruikt zelf het woord koning", was Jezus' antwoord. "Inderdaad, Ik ben een koning. Ik ben geboren en in de wereld gekomen om de waarheid bekend te maken. Ieder die de waarheid liefheeft, luistert naar wat Ik zeg."


Ma ləsəɣɩ ɩ nyɩɩlʋɣʋ, ye n na ɩsəna ɩ kʋɣɩ ɩ təɣɩ mə na Layotisee na Hiyelapolisi nyə́ma mə tɔɔ tɔ pə fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. 	 Ik ben er getuige van dat hij erg veel moeite voor u doet en vurig voor u bidt en ook voor de gelovigen van Laodicea en Hiërapolis.


Ma laŋlɛ hʋlʋma sɔsɔm kɛ timpi ma nawa nyá piya taa lɛnsɩ tɔka tampana ɩsɩɩ Tacaa tʋ-tʋ sɩ tə́ tɔkɩ tɔ. 	 Ik heb ervan genoten enkele van uw kinderen te ontmoeten, die zich door de waarheid laten leiden, zoals de Vader ons heeft opgedragen.


Mpi tɔ paɣalɛ ká kɔɔ na pá ha pa təɣɩ ma hətɛ sɩ mpɛɣɛlɛ Mesii, na paa tolisi paɣalɛ. 	 Want er zullen verscheidene mensen komen, die zeggen dat zij de Christus zijn. En zij zullen velen achter zich aan krijgen.


Ɩsɔ Feesuɣu haa nɔɣɔlʋ ɩlɛɣɛ ləmaɣasɛɛ tɔm yɔɣɔtaɣa. Na Feesuɣu kʋlʋmʋɣʋ ŋkʋ kʋ ha nɔɣɔlʋ ɩlɛ tɔtɔ sɩ ɩ́ yɔɣɔtəɣəna nyəm. 	 De een brengt Gods wijsheid onder woorden, door de Geest; de ander geeft blijk van Gods kennis, door dezelfde Geest.


Ye pə wɩɩkɩ mə taa wei, pʋntʋ ɩ́ yaa Yesu sɛɛlaa kpekəle nyʋɣʋ nyə́ma na pɛlɛ pá sələməna-ɩ Ɩsɔ, na pá yaa Tacaa hətɛ na pá pəlɩ nim kɛ ɩ tɔɔ. 	 Als iemand ziek is, laat hij de voorgangers van de gemeente vragen bij hem te komen om met hem te bidden en hem namens de Here met olie te zalven.


na má wei Tacaa paasaa na ɩ́ ləsɩ-m na ɩ́ tisi atɛ cənɛ tɔ ma yɔɣɔtaa sɩ ma kɛ́ Ɩsɔ Pəyalʋ, ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ tɔŋ sɩ ma kpaa Ɩsɔ tɔɔ? 	 Hoe durft u dan te beweren dat Ik God beledig door te stellen dat Ik Zijn Zoon ben? Ik ben nog wel door de Vader uitgekozen en naar de wereld gestuurd.


Na Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɩ ɩ kpaalʋɣʋ tɔɔ kɛ́ ma tɔkɩ kʋnyɔŋ, haləna pá caŋ na pá hɔkɔ-m ɩsɩɩ ɩsaɣalatʋ sɔsɔ nɔɣɔlʋ. Paa na mpʋ tɔ pə taɣa Ɩsɔ Tɔm kɛ pa hɔkaa. 	 ben ik in moeilijkheden gekomen en als een misdadiger in de gevangenis gestopt. Maar al ben ik geboeid, het woord van God is dat niet.


Ɩlɛna Piyɛɛ siisi na ɩ́ tɔkɩ ɩ niŋ na ɩ́ hɔmɩ-ɩ na ɩ́ kʋsɩ-ɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ yaa Ɩsɔ sɛɛlaa na leelaa mpɛ na ɩ́ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ-ɩ na ɩ ɩsɛ. 	 Petrus nam haar bij de hand en hielp haar opstaan. Daarna riep hij de volgelingen van Jezus en de weduwen binnen en zei: "Kijk, zij leeft weer."


Ama Ɩsɔ hʋla-tʋɣʋ suulu kɛ sɔsɔm, na ɩsəna ɩ sɔɔla-tʋ tɔ pə fɛɩ nyənʋɣʋ. 	 Maar Gods liefde voor ons is zo groot dat Hij ons volledig gratie heeft verleend, zelfs al waren wij door onze misdaden dood voor Hem.


ɩ́ la suulu na ɩ́ yele na pá pona Pɔɔlɩ kɛ Yosalɛm. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, paa caɣa ɩ acaɣa kɛ́ sɩ ɩ́ lɩɩ mpaa ɩlɛ pa kʋ-ɩ. 	 Zij vroegen hem dringend Paulus naar Jeruzalem te laten overbrengen. Zij waren namelijk van plan hem onderweg vanuit een hinderlaag te vermoorden.


Afanaa kaləkʋ sɔsɔɔʋ nakʋlɩ kɩɩ wɛ tənaɣa pʋɣʋ cɔlɔ na kʋ tuliɣi. 	 Nu liep er op de helling een grote troep van zo'n 2000 varkens eten te zoeken.


Ɩ́ taa nyənɩ Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ kɛ yem. 	 Veracht niet wat namens God gezegd wordt.


na ɩ́ heeliɣina-wɛɣɛ weesuɣu tɔm. Ye ɩ́ lakɩ mpʋ, maa pəsɩ na má yɔɔləna-mɛɣɛ Kilisiti kʋyakʋ wule kɛ teu. Tampana tɔɔ ɩsəntɔ, mpʋ pɩɩ hʋləna sɩ ma təma təna na ma lʋpʋ təna ta məlɩ yem. 	 die de mensen het woord voorhouden, dat het leven geeft. Dan zal ik mij op de dag dat Christus terugkomt, erover kunnen verheugen dat al mijn werk onder u niet voor niets is geweest.


Tənaɣa Yutaasɩ məŋna liɣitee anɩ na ɩ́ pɛtɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa, na ɩ́ tɛɛ na ɩ́ polo na ɩ́ tʋ ŋmənaɣa kɛ ɩ luɣu tɛɛ na ɩ́ sɩ. 	 Judas gooide het geld over de vloer van de tempel en ging naar buiten. Even later hing hij zich op.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ heela-wɛ tɔtɔ sɩ: Yʋlʋ Pəyaɣa má maa tɔɣɔ kʋnyɔŋ kɛ sɔsɔm. Nyʋɣʋ nyə́ma na kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa ká lɔ-m, halɩ pá kʋ-m. Ama maa fe kʋyɛɛŋ tooso wule. 	 "Ik moet nog heel veel verschrikkelijke dingen doormaken", zei Hij. "De Hoge Raad zal Mij veroordelen en ter dood laten brengen. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Ɩ sɛɣɛsa-wɛ na ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́-wɛ təcɛɩcɛɩ kɛ́ ŋmaatʋ ntɩ tə taa kɛ́ ɩsəna pɩɩ wɛɛ sɩ Mesii ká tɔɣɔ kʋnyɔŋ kɛ teu na pə waalɩ ɩ ká fe tɔ. Nti ɩ heela-wɛ tɔɣɔlɛ sɩ Yesu wei ɩnɩ ɩ tɔm ma kɛɛsəɣɩ-mɛ ɩsəntɔ tɔ ɩnəɣəlɛ Mesii. 	 Aan de hand daarvan liet hij hun zien dat de Christus, die zij verwachtten, na veel lijden moest sterven en daarna weer levend zou worden. "Wel", zei hij, "de Jezus over wie ik spreek, is de Christus!"


Pa ta nyɩ ɩsəna paa la na pá lɩɩ pə taa na pá hɛɛsɩ tɔ. 	 Zij weten niet hoe zij in vrede moeten leven.


Ɩsɩɩ ma lakʋɣʋ pənɛntɛ tɔ ḿpʋ́ɣʋ́ maa lakɩ, ɩlɛna má ləsɩ mpa pa hɔŋ pa tɩ na pá tɔŋ sɩ tá na-wɛ tə kaa təmlɛ tɔɣɔ pə taa. 	 Maar ik zal dat doen om bepaalde mensen de kans te ontnemen te beweren dat zij net zo voor God werken als wij.


Mpa tá tá təna tɩɩ wɛ kpɩɩlʋɣʋ taa tɔ tɩɩ wɛ yəlaa pee ŋmʋnʋɣʋ na nɩɩtoso na naanʋwa na naatoso (276). 	 We waren in totaal met 276 mensen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Saala lapa, ɩ nɩɩna Apəlaham kɛ́, haləna ɩ́ yaakɩ-ɩ sɩ: Ma cɛ. Ye mɩɩ lakɩ kʋpantʋ na ɩ́ tá yele na pʋlʋ sɔɣɔntʋ kpaa-mɛ, ɩ́ wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ ɩ pɛɛlaa. 	 Denk eens aan Sara, die haar man Abraham gehoorzaamde en hem als hoofd van het gezin respecteerde. Volg haar voorbeeld door goed te doen en u niet bang te laten maken; dan bent u dochters van haar.


Ye wei ɩɩ caa Tacaa, mpusi ɩ́ təŋɩ-ɩ. Malanata, Tacaa kɔɔ mpʋ. 	 Als iemand de Here niet liefheeft, is hij vervloekt. De Here Jezus komt terug!


Paɣalɛ ká təŋna-wɛɣɛ pa tɛtɛlakasɩ mpaaʋ ŋkʋ kʋ taa, na paa tʋʋ tampana mpaaʋ kɛ pa yaasi wei pá tɔkaa na pá lakəna tɔ ɩ tɔɔ. 	 Zij zullen vele mensen zover weten te krijgen dat die er ook maar op los gaan leven. En het is hun schuld dat het leven met Christus belachelijk wordt gemaakt.


Ye ɩ́ lapa cakəlɩ cakəlɩ na atɛ cənɛ wɛnaʋ, pa kaa nɔkɩ-mɛɣɛ ɩsɔtaa nyəm kɛ cɛlʋɣʋ. 	 Als u niet eens eerlijk met geld omgaat, wie zal u dan de ware rijkdom toevertrouwen?


Tɔʋ, ɩsɔtɔnʋɣʋ nyá, pə wakəla-tɛ tɔ, paana-tɛ ɩlɛ. Ɩsɔ yəlaa mɛ, na tillaa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, ɩ́ paana-tɛ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩsaɣatʋ nti tɩɩ lapa-mɛ tɔɣɔ Ɩsɔ hʋʋna-tɛ. 	 Hemel, wees blij over haar ondergang! Kinderen van God, apostelen en profeten, verheug u! God heeft haar gestraft voor wat zij u heeft aangedaan."


Na tiikilaa Wulaʋ ɩ́ kɔma na ɩ́ kɔɔ, ɩlɛ ɩ́ ká hiki mə teeli ntenuɣu ŋku kʋ ŋmaləm ká tee kɔkɔ kɛ tam tɔ. 	 Dan zal de Opperherder u voor altijd laten delen in Zijn heerlijkheid en eer.


Nn, pə wɛ ḿpʋ́ɣʋ́ təkpataa sɩ ɩ́ kɛ́ Kilisiti takəlaɣa ŋka ɩ ŋmaawa tɔɣɔ, na taɣa ɩ ŋmaana takəlaɣa kanɛ. Pa ta ŋmaa takəlaɣa kanɛ na ŋmaalaɣa. Ama weesuɣu tʋ Ɩsɔ Feesuɣu kɛ pa ŋmaana-kɛ, na pə taɣa pɛɛ kpaatanaa tɔɔ kɛ́ pa ŋmaawa, ama yəlaa lotu taa maɣamaɣa kɛ pa ŋmaawa. 	 Men kan zien dat u een brief van Christus bent, die door ons geschreven is; niet een brief met pen en inkt geschreven of in steen gebeiteld, maar een brief die door de Heilige Geest in harten van mensen gegrift is.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, ɩ́ ká wii na ɩ́ sɩ, na yəlaa ká woŋ teu. Ɩ́ ká wɛɛ laŋwakəllɛ taa, ama mə laŋwakəllɛ ká pəsɩ laŋhʋlʋmlɛ. 	 Luister goed! De mensen zullen blij zijn over wat er met Mij gebeurt, maar u zult door verdriet overmand worden. Maar uw verdriet zal omslaan in blijdschap.


Nti tə wɛ teu tɔɣɔlɛ sɩ, ye nantʋ tɔɣɔʋ na sʋlʋm nyɔɔʋ yaa paa mpi pɩɩ tusi nyá lɛlʋ, taa tɔɣɔ, taa nyɔɔ. 	 Wie vlees eet en het daardoor een andere gelovige moeilijk maakt, moet het laten. Met wijn drinken of iets anders is het net zo.


Yəlaa samaa tuutuuma təŋaɣa ɩ waalɩ na alaa tɔtɔ, na pɛlɛ pá kpa pa laŋa na pá wiiki ɩ tɔɔ. 	 Er liep een hele massa mensen achter Jezus aan. De vrouwen huilden en jammerden.


Ɩ́ ká lakɩ waasʋ na ɩ́ heeliɣi mə mpaaʋ taa sɩ: Ɩsɔtaa Kawulaɣa wʋsa kɔntɛ. 	 Vertel hun dat het Koninkrijk van de hemelen vlakbij is.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa heela-m mpa pa tokuŋ taa pa yʋsa Ɩsɔ kʋyʋsʋm tɔ pa nyʋɣʋ. Pa wɛ yʋlʋnyɔɔŋ iyisi nɩɩnʋwa na iyisi nɩɩlɛ na liɣiti (144000) kɛ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma kpeka təna taa. 	 En ik hoorde hoeveel mensen het zegel kregen: 144.000 uit het volk van Israël: 12.000 uit elk van de twaalf stammen, dus uit Juda, Ruben en Gad, uit Aser, Naftali en Manasse, uit Simeon, Levi en Issaschar, uit Zebulon, Jozef en Benjamin.


Pə tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-mɛ sɩ ɩ́ nɩɩ yoo. Maa tili Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa na laɣatʋnaa na ɩsɛkullaa kɛ mə kiŋ. Ɩ́ ká kʋ lɛlaa kɛ kʋkʋɣʋ, na ɩ́ ká lɛlaa kɛ səm tesikasɩ tɔɔ. Ɩ́ ká ma lɛlaa kɛ akpatɛɛ kɛ mə təkotilenaa taa na ɩ́ təŋ na ɩ́ pɛɛkɩ-wɛɣɛ acalɛɛ taa. 	 Ik zal profeten, wijze mannen en godsdienstleraars naar u toesturen. U zult sommigen van hen vermoorden door hen aan een kruis te spijkeren. Anderen zult u in de synagogen afranselen en van stad tot stad vervolgen.


Pə kɔma taanaɣa, ɩlɛna Yesu ɩfalaa polo na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Cənɛ kɛ́ nyɩɩtʋ taa kɛ́ na ilim tɛma. Tɔɣɔnɩ yəlaa panɛ na pá polo acalɛɛ taa na pá ya kʋtɔɣɔʋ na pá tɔɣɔ. 	 Tegen de avond kwamen Zijn discipelen bij Hem en zeiden: "Het is al lang tijd om te eten en hier is niets te krijgen. Er woont hier niemand. U moet de mensen maar wegsturen. Dan kunnen zij naar de dorpen gaan en daar eten kopen."


Kʋyakʋ nakʋlɩ Yesu wɛ Petanii kɛ tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ tʋ Simɔŋ təyaɣa taa, na ɩ́ caɣaa na ɩ́ tɔŋna tɔɣɔʋ. Tənaɣa alʋ nɔɣɔlʋ ɩ sʋʋwa na ɩ́ tɔka tulaalʋ kʋpaŋ wei pa yaa sɩ naatɩ na pá lapa ɩ akpaləpiya kɛ liɣitee pəlɛ kʋhʋlʋməlɛ tɔ na tulaalʋ ɩnɩ ɩ wɛ liɣitee kɛ sɔsɔm. Ḿpʋ́ɣʋ́ alʋ ɩnɩ ɩ pɛla akpaləpiya ŋkɛ na ɩ́ pəlɩ tulaalʋ ɩnəɣɩ Yesu nyʋɣʋ taa. 	 Jezus was in Bethanië, in het huis van Simon de melaatse. Tijdens het eten kwam er een vrouw binnen. Ze had een flesje echte, dure nardusolie bij zich. Zij brak de hals eraf en goot de olie over het hoofd van Jezus uit.


Taa yele na nɔɣɔlʋ kpɛɛna-ŋ sɩ n kɛ́ pəyaɣa. Ama wɛɛ wei Ɩsɔ sɛɛlaa lɛlaa ká kɛɛsəɣəna na pá lakɩ tɔɣɔ nyá yɔɣɔtaɣa taa, na nyá tɔntɛ na nyá sɔɔlʋɣʋ kɛ lɛlaa taa, na ɩsəna n tɛmna Ɩsɔ kɛ́ nyá taa na nyá tənaŋŋ wɛɛtʋ pə taa. 	 Niemand mag op je neerkijken omdat je nog jong bent. Wees een voorbeeld door wat je zegt en doet, door je liefde, geloof en zuiverheid.


Ɩ tuukaɣa ɩ mətutuuna ɩlɛna, lɛnna hoti mpaaʋ nɔɣɔ nɔɣɔ na sumasɩ tii na sɩ tɔɔsɩ-yɛ. 	 "Een boer zaaide koren op zijn land. Bij het zaaien viel er wat zaad langs de weg en de vogels kwamen het oppikken.


Tə nyakɩ apalʋtʋ kɛ teu kɛ́ na tə́ sɔɔla teu sɩ tə́ lɩɩ tɔnʋɣʋ kʋnɛ kʋ taa na tə́ polo tə́ caɣa Tacaa cɔlɔ. 	 Daarom zijn wij ook niet bang om te sterven; integendeel, wij zien ernaar uit om naar huis te gaan, naar de Here.


Ama hatoo antulinya ŋmaʋ kancaalaɣa taa Ɩsɔ ŋma apalʋ na alʋ kɛ́. 	 Maar God is tegen de echtscheiding. Want vanaf de schepping heeft Hij de man en de vrouw voor elkaar gemaakt.


Pə waalɩ kɛ́ ma ná sətaa sɔsaa na səkpema na pá səŋa kumte ɩsɛntaa. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa hɛta takəlasɩ. Ɩlɛna pá hɛtɩ takəlaɣa lɛŋka tɔtɔ, kɛlɛɣɛlɛ weesuɣu nyəŋka. Ɩlɛna pá sʋʋ sətaa kɛ tɔm nti nti paa lapa na pá ŋmaa-təɣɩ takəlasɩ nsɩ sɩ taa tɔɣɔ hʋʋnaʋ. 	 Ik zag de doden, groot en klein, voor de troon staan. Er werden boeken opengedaan; ook het levensboek. En de doden werden geoordeeld volgens wat in de boeken stond, volgens de dingen die zij hadden gedaan.


Pa ŋmaawa ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ɩsɔ yelaa na pə́ mɛləmɩ-wɛ, ɩ yelaa paa naana pa ɩsɛ, paa nɩɩkəna pa ŋkpaŋŋ haləna saŋa. 	 Dat klopt met wat in de Boeken staat: "God heeft hen geestelijk diep in slaap gebracht. Met hun ogen zien zij niet en met hun oren horen zij niet. Dat is nog steeds zo." (c)


Pa tʋɣʋ taɣa saləka ɩnɛ tɔ pə kɛɛsaa kɛ́. Ta kʋlapʋtʋ fɛləɣəna-tʋ. Ama ɩnɛ ɩ́lɛ́, ɩ ta la kawalaɣa nakəlɩ. 	 Wij krijgen ons verdiende loon, maar deze Man heeft niets verkeerds gedaan."


Waatʋ ɩnəɣəlɛ n hika kʋpantʋ. Pə taɣa pa taa nɔɣɔlʋ ká pəsəna na ɩ́ lɛɛtɩ-ŋ-tɩ. Ama Ɩsɔ ká fɛləna-ŋ kʋyaŋku ɩ ká feesi sətaa mpa paa lapa kʋpantʋ tɔ. 	 Die mensen kunnen u niets teruggeven. Daarom zal God u belonen als de rechtvaardigen weer levend worden."


Yesu cɔ-ɩ sɩ: Anɩ tamm mɩɩ ta na piti təma na kɔkɔlɔ nyəm, ɩɩ tisiɣi. 	 "U zult nooit in Mij geloven als u geen duidelijke bewijzen en wonderen ziet", zuchtte Jezus.


Tənaɣa Feesuɣu Naŋŋtʋ lapa na Yesu laŋlɛ hʋləmɩ sɔsɔm. Ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ma Caa, ɩsɔtaa na atɛ pə tʋ, ma sɛɛ-ŋ. N ŋmɛsa tɔm tənɛɣɛ ləmaɣasɛɛ nyə́ma na nyəntaa, ɩlɛna ń kuli-təɣɩ piya. Ma Caa, pɔpɔtʋ fɛɩ, ma sɛɛ-ŋ, nyá ɩnɩ nyá luɣu tɩɩ lapəna mpʋ. 	 Op dat moment bracht de Heilige Geest in Jezus een geweldige blijdschap teweeg. Hij sprak: "Vader! Heer van hemel en aarde! Wat geweldig dat U deze dingen hebt verborgen voor intellectuelen en geleerden. Maar U hebt ze bekend gemaakt aan kleine kinderen.


Yesu nɩɩ pa kʋpɔɔsʋtʋ, ɩlɛna ɩ́ cɔ sɩ: Pə taɣa alaafəya nyə́ma nyɩɩləɣəna fɛtaa. Ama kʋtɔntʋnaa kɛ́. 	 "Omdat gezonde mensen geen dokter nodig hebben, maar zieke wel!" antwoordde Jezus.


Tɔm tənɛ tə yɛka Yosalɛm nyə́ma təna kiŋ, haləna pá ha tɛtʋ ntəɣɩ hətɛ na pa tɛ taa sɩ: Akeletama. Caləm tɛtʋ kɛ pa yaa mpʋ na pa tɛ taa. 	 Iedereen in Jeruzalem hoorde ervan. Daarom heet dat stuk grond ook Akeldama, wat 'bloedgrond' betekent.


Ɩlɛna pá tɛɛ ɩcatɛ lɛntɛ taa. 	 Daarna ging Hij verder naar een ander dorp.


Potopotonaa mpa pa taa kʋkʋsʋm fɛɩ tɔ pa acima kʋyakʋ ŋku kʋ wule pa kʋɣɩ Tɛɛʋ acima ɩwɛɛsɩ tɔ kʋ talaa. 	 Op de eerste dag van het Paasfeest moest in ieder gezin een lam of een geitje worden geslacht.


Samaa wei ɩ ka wɛ təna na ɩ́ nɩɩkɩ tɔ, ɩ yɔɣɔtaa sɩ: Tɛʋ hola kɛ́. Lɛlaa sɩ ɩsɔtaa tillu yɔɣɔtənana-ɩ. 	 De mensen om Hem heen hoorden het ook. De meesten beweerden dat het een donderslag was geweest. Anderen zeiden dat een engel iets tegen Hem had gezegd.


Ye ma pɔɔsa-mɛɣɛ kʋpɔɔsʋtʋ nti, ɩɩ cɔɔ-m natəlɩ. 	 U wilt zelfs geen antwoord geven op mijn vragen.


Pɛɛlɛɛ anɩ a sɛɣɛsəna-tʋ sɩ tə́ yele ɩsaɣatʋ taa kɛ́ tɔntɛ na atɛ cənɛ kʋnyɩɩləŋ kɛ mpʋ, na tə́ kpaɣa ləmaɣasɛɛ na tə́ təŋ siɣisuɣu, na tə́ nɩɩkəna Ɩsɔ kɛ́ tam kɛ́ tá tɔntɛ taa kɛ́ antulinya taa cənɛ. 	 En daardoor leren wij dat wij ons van ons slechte leven en onze zondige genoegens moeten afkeren om daarna van dag tot dag verstandig en goed te leven, met ontzag voor God.


Ɩsɛɣɛlɩ piitim wɛ kɛ́ ɩsɩɩ olifi tʋɣʋ ŋku pa tuuwa na pá kɔ kʋ pəliŋasɩ lɛnsɩ tɔ. Na nyá wei n ta kɛ Yuta tʋ tɔ nyá wɛ kɛ́ ɩsɩɩ taalɛ olifi tʋɣʋ pəliŋa ŋka pa sɛtaa na pá kɔna na pá nyɔsɩ olifi tʋɣʋ maɣamaɣa pəliŋasɩ kʋsɛtasɩ lona tɔ. Ɩsɩɩ n lapʋ pənɛntɛ tɔ təyaɣa olifi tʋɣʋ lite kɛ n sɛɛkɩ. 	 Sommige takken van de goede olijfboom zijn afgebroken. En u, niet-Joden, bent als wilde olijftakken op de goede olijfboom geënt. Nu u tussen de andere takken staat, krijgt u net als zij voedsel uit de wortel.


Ye wei ɩ́ ŋmaana Kilisiti sɛɣɛsʋɣʋ tɔɔ sɩ kʋ ta maɣa-ɩ, pʋntʋ na Ɩsɔ pa faɣaa kɛ́. Ama ye wei ɩ təŋa Kilisiti sɛɣɛsʋɣʋ, pʋntʋ kpɛntəna Tacaa na ɩ Pəyalʋ kɛ́. 	 Wie verder gaat dan wat Christus geleerd heeft, heeft geen gemeenschap met God. Maar wie zich houdt aan wat Christus heeft geleerd, heeft niet alleen gemeenschap met Hem, maar ook met Zijn Vader.


Anɩ n ta haŋ pəyele n ta niɣiti, na ń wɛ tətɛmlɛɛ kɛ́ mpʋ tɔ, maa tɔ-ŋ kɛ́. 	 Maar nu u lauw bent, word Ik misselijk van u; Ik zal u uitspugen.


Ma taapalaa, ma takəlaɣa naalɛ nyəŋka ntɔ ma tʋ-mɛɣɛ ŋmaaʋ tɔ. Nti ma tɔɔsa-mɛɣɛ ma takəlasɩ nsɩ sɩ naalɛ sɩ taa tɔ ma caa kɛ́ sɩ pə́ tʋ-mɛɣɛ hʋwɛɛ kʋpana kɛ mə ləmaɣasɛɛ taa na ɩ́ taa hɛɛ. 	 Vrienden, dit is al de tweede brief die ik u schrijf. In beide heb ik uw geheugen willen opfrissen, zodat u helder zult blijven zien waar het om gaat.


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma-ɩ sɩ: Tɔʋ, ta yela pə təna təkpataa kɛ́ na taa hu nyá waalɩ. 	 "Wij hebben alles achtergelaten om U te volgen", merkte Petrus op.


Ɩlɛna ɩ tɔɣɔntəlɛ náá cɔ-ɩ hatoo pə taa sɩ: Taa caalɩ-m mpʋ. Má na ma piya tə tɛma sʋʋʋ na tə́ təkɩ na tə́ kaləsɩ. Maa pəsəɣɩ má tasa kʋlʋɣʋ kɛ nyá tɔɣɔnaɣa cɛlʋɣʋ tɔɔ. 	 De man roept vanuit zijn slaapkamer: 'Laat me nou toch slapen! De deur is op slot en we liggen allemaal in bed! Ik kom er nu niet uit om je te helpen.'


Paa na mpʋ mɩɩ tɔŋna mə təɣɩ sam pə tɩɩ fɛɩ. Pɩɩ nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ kʋlapʋtʋ ntɩ tə́ wakəlɩ mə laŋa kɛ sɔsɔm, na ɩ́ ləsɩ mə hɛkʋ kɛ wei ɩnɩ ɩ lapa mpʋ tɔ. 	 En u maar verwaand zijn! U had beter in de rouw kunnen gaan! Waarom hebt u die man niet uitgestoten uit uw gemeente?


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa təna pa naakaɣa-ɩ mpʋ tɔ pə lapa-wɛɣɛ sɔɣɔntʋ kɛ sɔsɔm kɛ́. Ama ɩ tɔma-wɛ sɩ: Ɩ́ tɔkɩ tɔnəŋ, maɣa, ɩ́ taa nyá. 	 Jezus kalmeerde hen meteen. "Ik ben het", zei Hij, "wees maar niet bang."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Filipʋ cɔwa Yesu sɩ: Paa liɣitee nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200) maɣamaɣa kɛ tə yapa kʋtɔɣɔʋ, kɩɩ haŋna yəlaa panɛ pa tiili? 	 Filippus zei: "Al kopen wij voor 200 zilverstukken brood, dan hebben wij nog niet genoeg om iedereen te eten te geven."


Mə caanaa caanaa maɣasa-m təna, na pá lá sɩ pa naa ma waalɩ. Pəyele pa ná pə təna mpi mpi ma lapa pɩɩsɩ nɩɩlɛ taa tɔ. 	 Zij daagden God uit toen Hij hen in de woestijn veertig jaar op de proef stelde. Hij bleef doorgaan met het doen van wonderen en zij zagen die.


Pə tɔɔ tɔtɔɣɔ ɩ́ fɛləɣɩ lampuu, na mpa pɛlɛ pa tʋ lampuu mʋɣʋ kɛ mpʋ tɔ pá paasəna-tɛɣɛ teu təcʋŋŋ, Ɩsɔ təmlɛ kɛ pɛlɛ pa lakɩ tɔtɔ. 	 Daarom betaalt u ook belasting, want de mensen die in dienst staan van de overheid, zijn eigenlijk in dienst van God. Zij letten er op of er wel belasting wordt betaald.


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa faɣa Yesu tɔɔ. 	 De meningen over Hem waren verdeeld.


Tənaɣa weesiŋ nyə́ma liɣiti ɩnɩ ɩ taa nɔɣɔlʋ ɩ cɛla ɩsɔtaa tillaa naatosompɔɣɔlaɣa ɩnəɣɩ wʋla kɔpʋnaa kɛ naatosompɔɣɔlaɣa, na pá suna Ɩsɔ wei ɩ wɛ tam tɔɔ tɔ ɩ pááná. 	 Eén van de vier levende wezens gaf elk van de engelen een gouden schaal, vol met de wraak van God, Die eeuwig leeft.


Pə tɔɔ kɛ́ má tɔŋna sewa na má yaɣa ɩsəlɛ kɛ timpi ɩnɩ tɔ. Ma wɛ kɛ́ ɩsɩɩ ŋkuma matʋ wei ɩɩ haɣaləɣɩ yem tɔ. 	 Daarom loop ik niet zomaar wat in het wilde weg en ik sta ook niet in de lucht te boksen.


Ta caanaa caanaa Ɩsɔ feesa Yesu wei ɩnɩ mə kama tesika tɔɔ na ɩ́ sɩ́ tɔ. 	 U hebt Jezus gedood door Hem aan een kruis te hangen. Maar de God van onze voorouders heeft Hem weer levend gemaakt.


Ama antulinya ɩnɛ ɩ tɔm wɛ waɩyo kɛ́. Mpi tɔ, mpi pɩɩ la na yəlaa hoti ɩsaɣatʋ taa tɔ pə wɛɛ kɛ́. Mpi pɩɩ tusi yəlaa kɛ ɩsaɣatʋ taa tɔ pə kaa laŋ. Ama wei ɩ́ lapa na ɩ tɔɣɔntəlɛ la ɩsaɣatʋ, pʋntʋ ká ná. 	 Het zal slecht aflopen met de wereld vanwege alle verleidingen. Het is onvermijdelijk dat er verleidingen komen. Maar als het uw schuld is dat iemand verkeerde dingen doet, loopt het slecht met u af.


Ama Pɔɔlɩ ná nawa sɩ pə ta nəɣəsəna pá tasa-ɩ kpaɣaʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ ka tɛma-wɛɣɛ yeluɣu kɛ hatoo Pamfili na ɩ́ tɛɛ. Ɩ ta tasa-wɛɣɛ təŋʋɣʋ kɛ pa təmlɛ təlatɛ taa kɛ́ tiili. 	 maar Paulus was het daar niet mee eens. Hij vond dat zij deze man, die hen in Pamfylië in de steek had gelaten, zodat zij het werk alleen hadden moeten doen, niet konden meenemen.


Pə tɔɔ tɔ tili yəlaa kɛ Sopee na pá yaa nɔɣɔlʋ. Ɩ hətɛ ntɛ́ Simɔŋ, na pá cuɣusa-ɩ sɩ Piyɛɛ. 	 Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te zoeken en hem te vragen naar uw huis te komen.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩsɩɩ Yonaasɩ caɣaʋ tinte sɔsɔɔlɛ lotu taa kɛ́ kʋyɛɛŋ tooso kɛ́ ilim na ahoo tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ Yʋlʋ Pəyaɣa má maa caɣa tɛtʋ tɛɛ kɛ́ kʋyɛɛŋ tooso kɛ ilim na ahoo. 	 Jona zat immers drie dagen en drie nachten in de buik van het zeemonster. Zo zal Ik drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti sɩɩna Moisi kʋsəsɩɩtʋ tənaɣa sɩ pa təna mpa paa tɛmɩ-ɩ na pa taa tɔ pá pəsɩ kʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa. 	 Want nu Christus er is, hoeft niemand meer zijn best te doen om volgens de wet van Mozes rechtvaardig te worden. Ieder die op Christus vertrouwt, wordt rechtvaardig.


Na ɩsɩɩ pa taɣana mpi pə wɛ ɩsɔtaa tɔ pə nəɣəsəlɛ kɛ mpʋ tɔ, pə wɛɛ sɩ pá la ɩsɔtaa nyəm maɣamaɣa kɛ kɔtasɩ kʋpaŋsɩ nsi sɩ kəla ḿpʋ́ɣʋ́ teu tɔ. 	 Daarom moest Mozes alles wat hij naar het hemelse voorbeeld had gemaakt (de heilige tent en alles wat er in was) reinigen door het bloed van dieren. Maar de werkelijke dingen in de hemelen worden door veel betere offers gereinigd.


Pa naalɛ ɩnɩ pa tɔntɛ ka kɛɛsa Ɩsɔ kɛ́. Pə́cɔ́ pa təŋaɣa Tacaa kʋsəsɩɩtʋ na ɩ kʋheelitu tənaɣa teitei. 	 Zacharias en Elisabeth waren goede mensen, die zich stipt aan Gods wetten hielden.


Ma taapalaa, maa hʋʋkɩ sɩ ma tɛma pə fɔɔtɔ hikuɣu se. Ama kʋlʋmtʋ nti ma nyəmá tɔɣɔlɛ sɩ, ma yela ma waalɩ nyəntʋ kɛ́, na má kaasəɣɩ ma tɩ sɩ má hiki mpi pə wɛ ma nɔɣɔ tɔɔ tɔ. 	 Ik denk niet dat ik daarin al geslaagd ben, broeders,


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa cosa tɛtʋ na pá pəlɩ pa nyɔɔŋ taa, na pá tʋlɩ nɔɔsɩ na pá kpa pa laŋa na pá wii sɔsɔm. Na pá makɩ kapusi sɩ: Waɩyo, ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ tənɛ tə tɔm wɛ waɩyo. Pa təna mpa pa wɛna kpɩɩləŋ kɛ teŋku taa tɔ tə toŋ kɛ pa kʋlənaa. Kaləfu kʋlʋm taa kɛlɛ pə təna pə tɛma-tɛɣɛ lʋm tʋɣʋ. 	 Zij strooiden van verdriet stof op hun hoofd en huilden en jammerden: 'O, grote stad! Wat verschrikkelijk! Eerst maakte zij alle scheepseigenaren rijk door haar welvaart; nu ligt zij er binnen een uur ontredderd bij.'


Ɩ́ nyənɩ ɩ́lɛ́ ɩ məlaa na ɩ́ yɔɣɔtəɣəna-wɛ na ɩɩ nyaŋna pʋlʋ, na pá suma. Ɩsɩɩ tá sɔsaa mpɛ pa tɛŋ pa taa sɩ ɩ kɛ́ Mesii kɛlɛ yaa? 	 Hij spreekt zomaar in het openbaar en niemand zegt er wat van. Misschien is de Hoge Raad erachter gekomen dat Hij toch de Christus is.


Waatʋ ɩnəɣɩ paa na Yʋlʋ Pəyaɣa má ma səŋa ɩsɔŋmʋntʋ tɔɔ na má tiiki na ma toma kɛ sɔsɔm na ma teeli. 	 Dan zal iedereen Mij zien komen in de wolken, met veel macht en schittering.


Wei ɩ́ mʋ ma tɔm weesuɣu lʋm pusi ká lɩɩkəna ɩ taa na pə́ kpeŋ, ɩsɩɩ pa yɔɣɔtʋɣʋ Ɩsɔ Tɔm taa tɔ. 	 "Als u dorst hebt, kom dan bij Mij om te drinken. Er staat geschreven dat stromen van levend water uit uw binnenste zullen komen als u in Mij gelooft."


Tá kpeka naanʋwa na naalɛ tɛma pa taa sɩ Ɩsɔ ká la mpi ɩ sɩɩwa sɩ ɩ ká la tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ pa lakɩ Ɩsɔ təmlɛ kɛ ilim na ahoo na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ. Haɩ, Tacaa wulaʋ, ɩsɩɩ ma tɛma ma taa kɛ́ mpʋ ɩnɩ tɔɣɔ Yuta nyə́ma lakəna-m tɔm kɛ ɩsəntɔ yoo. 	 De twaalf stammen van Israël verwachten dat ook en dienen God daarom heel serieus, dag en nacht. Maar koning Agrippa, ik word ervoor vervolgd!


Tənaɣa ɩ laɣasa pa ɩsɛntaa kɛ́ kpakpaa, na ɩ ɩsɛntaa tee kɔkɔ. 	 Zijn uiterlijk veranderde voor hun ogen. Zijn gezicht straalde als de zon en Zijn kleren werden verblindend wit.


Ɩlɛna Akilipa tɔ Fɛsətusi sɩ: Apalʋ ɩnɛ ɩ nəɣəsəna tʋlʋɣʋ kɛ́. Ye pə taɣa ɩsɩɩ ɩ tɔma sɩ Lom wulaʋ sɔsɔ kiŋ kɛ pɩɩ tɛna tɔ. 	 En de koning zei nog tegen Festus: "Als hij zich niet op de keizer beroepen had, zou hij nu vrij man zijn."


Antiyɔka Yesu sɛɛlaa taa ka wɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, na sɛɣɛsəlaa. Pa həla ntɔ. Paanapasɩ, na Simiyɔŋ (wei pa cuɣusaa sɩ Apalʋkpɛtʋ tɔ), na (Silɛɛnɩ tʋ) Lusiyusi, na Manaheŋ (wei na Kʋfənɛɛ Helɔtɩ paa pɩɩ təntəmlɛ tɔ), na Sɔɔlɩ. 	 In de christengemeente van Antiochië waren verschillende profeten en leraars: Barnabas, Simeon de Neger, Lucius van Cyrene, Manaën (die samen met Herodes Antipas was opgevoed) en Saulus.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu yela samaa na ɩnɩ ɩ́ polo təyaɣa. Ɩlɛna ɩ ɩfalaa polo ɩ kiŋ na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Kilisi-tʋɣʋ haləm taa nyɩɩtʋ ɩsaɣatʋ ntɩ tə tɔm na tə́ nɩɩ. 	 Jezus stuurde de mensen weg en ging naar huis. Zijn discipelen kwamen bij Hem zitten en vroegen wat Hij bedoelde met de gelijkenis over het onkruid tussen het graan.


Maa pəsɩ mə Caa, na mɩ́ɩ́ pəsɩ ma pəyalaa na ma pɛɛlaa. Tacaa toma təna tʋ yɔɣɔtəna mpʋ. 	 "En Ik zal u aannemen", zegt de Here, Die alle macht heeft. "Ik zal uw Vader zijn en u zult mijn zonen en dochters zijn." (c)


Ama acaalətʋ nyə́ma na mpa pa lakɩ topotopo təma tɔ na asilima lataa na yʋlʋkʋlaa na tɩɩŋ laalaa na mpa pa kɛ́ pɔpɔtʋnaa kɛ pa yɔɣɔtaɣa taa yaa pa kʋlapʋtʋ taa tɔ, ɩcatɛ waalɩ kɛ́ pɩɩ kaa-wɛ. 	 Buiten de stad zijn de honden, de tovenaars, de overspeligen, de moordenaars, de afgodendienaars en allen die met plezier liegen en bedriegen.


Tənaɣa Yesu pəsəna-ɩ sɩ: Apaŋ nyá, awe kpa-m mə tɔm taɣanlʋ na mə wontu tallʋ? 	 Jezus antwoordde: "Beste man, hoe komt u erbij dat Ik rechter over u wil zijn? Met erfeniskwesties houd Ik Mij niet bezig."


Nɔɣɔlʋ ɩ́ taa pɛɛkɩ ɩ maɣamaɣa ɩ nyʋɣʋ nyəntʋ tike. Ama paa wei ɩ́ pɛɛkəɣɩ ɩ tɔɣɔntəlɛnaa nyəntʋ tɔtɔ. 	 U moet niet uw eigen belang zoeken, maar dat van de ander.


Waatʋ wei pa nɩɩ Pɔɔlɩ yɔɣɔta səm na fem tɔm tɔ pa taa lɛlaa woŋa-ɩ, na lɛlaa náá tɔmɩ-ɩ sɩ: Wulee ɩlɛ n ká tasa-tɩ na tə́ nɩɩ. 	 Toen zij Paulus hoorden vertellen dat er iemand uit de dood was teruggekomen, lachten sommigen hem uit. Maar anderen zeiden: "Daarover moet u nog eens wat meer vertellen."


Fətəla kaa tasa mʋɣʋ kɛ nyá taa, pə́cɔ́ pa kaa tasa akpaɣalɛ ayɔɔla taŋ nɩɩʋ kɛ nyá taa. Nyá taa taatəlaa hətɛ ka yaana antulinya taa kɛ́ lɔŋ, na nyá puɣusa yəlaa təna na nyá topotopo təma pɛɛkʋɣʋ. 	 's Nachts zal er geen lamp meer branden en van bruiloften zal geen sprake meer zijn. Dit alles staat haar te wachten, omdat haar zakenlui de machtigste ter wereld waren en omdat zij met haar tovenarij alle volken misleidde. Het bloed van de profeten en de gelovigen heeft in deze stad gevloeid.


Ɩ ká la sɔsɔ na paa yaa-ɩ sɩ ɩsɔtaa Ɩsɔ Sɔsɔ Pəyalʋ. Tacaa Ɩsɔ ká cɛlɛ-ɩ ɩ lɔŋcɛ Tafiiti kawulaɣa. 	 Hij zal een groot man zijn en 'Zoon van de Allerhoogste God' worden genoemd. God, de Here, zal Hem de troon van Zijn voorvader David geven.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə maɣamaɣa ɩ́ ká te-tʋ na mə sələməŋ. Na sələməŋ wei yəlaa samaa mɛ ɩ́ sələməɣɩ ta tɔɔ tɔ, Ɩsɔ ká mʋ-ɩ na ɩ́ la-tʋɣʋ kʋpantʋ tənɛ ɩnɩ, na yəlaa paɣalɛ sɛɛ-ɩ ɩ́ na təmlɛ kɛ tá tɔɔ. 	 Maar u moet ons ook helpen door uw gebed voor ons. Als men dan ziet hoe God uw gebeden verhoort, zal Hij lof en dank van vele mensen ontvangen.


Alʋ ɩnɩ ɩ təkaɣa tá ŋkpaŋŋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ wɛɛ paɣalɛ kɛ́. Pə kɔma na pə́ nɩɩ Pɔɔlɩ na pááná kpa-ɩ, ɩlɛna ɩ́ pəsəna ɩ tɔɔ na ɩ́ tɔ ɩlɔɣɔʋ sɩ: Na Yesu Kilisiti toŋ, se alʋ ɩnɩ ɩ waalɩ. Tənaɣa ɩlɔɣɔʋ se alʋ waalɩ kɛ́ kpakpaa ɩnɩ. 	 Zij deed dat niet één keer, maar voortdurend, dag in, dag uit. Op een gegeven moment kon Paulus het niet meer aanhoren. Hij zei tegen de geest: "Ik gebied u in de naam van Jezus Christus dit meisje te verlaten!" Op hetzelfde moment verliet de geest haar.


Pə taɣa pʋlʋ ɩ caakaɣa kɛ́ sɩ ɩ́ kpaɣa Yesu sɛɛlaa kpeka na a teu təkpataa na ɩ́ sɩɩna ɩ tɩ, na á wɛɛ tənaŋŋ, a tiili tá wakəlɩ, na paa asilima a fɛɩna, na á tá caamɩ. Pəyele kʋwakələm napəlɩ fɛɩ a kiŋ. 	 Hij wilde dat de Gemeente stralend voor Hem zou staan; volmaakt, zonder vlek of rimpel. Zij moest heilig en zuiver zijn.


Mə maɣamaɣa ɩ́ ná ɩsəna ɩ kpa Ɩsɔ tɔɔ tɔɣɔlɛ. Tɔʋ, ɩ́ na-we? Ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa tɔma sɩ ɩ tɔm səpaɣa, paa kʋ-ɩ kɛ́. 	 "Nu hebben wij geen getuigen meer nodig!" riep hij. "Hebt u gehoord hoe Hij God beledigde? Wat doen wij met Hem?" Alle aanwezigen vonden dat Hij de doodstraf verdiende.


Wei ɩ ta pɛlɩ pəyele ɩ tɔka kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tɔ, ɩ ká kʋ Yuta tʋ nyá nyá tɔm. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, nyá wɛna kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə takəlasɩ, na n pɛlaa pəyele nn təŋəɣɩ-tɩ. 	 Zij die niet van geboorte Jood zijn, maar wel de wet van God naleven, zullen u (die de wet kent, maar niet houdt) veroordelen.


Ma ŋmaa Yesu sɛɛlaa kpekəle kɛ takiliya tənyəʋ, na Tiyotəlɛfɩ wei ɩ pɛɛkəɣɩ sɩ pa nyənəɣɩ-ɩ pa sɔsɔ tɔ ɩ́ kisi sɩ ɩnɩ ɩ kaa mʋ ma tɔm. 	 Ik heb hierover een korte brief naar de gemeente geschreven, maar die trotse Diotrefes, die zo graag hun leider wil zijn, accepteert ons gezag niet en weigert te luisteren.


Mpa mpa pa mʋ Tacaa tɔm tɔ pa taa paɣalɛ kɔŋaɣa samaa taa na pá kaaləɣɩ pa nɔɔsɩ na pá heeliɣi təfoo kɛ́ ɩsaɣatʋ nti nti paa lapa tɔ. 	 Verscheidene christenen bekenden openlijk wat voor verkeerde dingen zij hadden gedaan.


Ye ma ta nyɩ Ɩsɔ yaa-ŋ tɔɣɔʋ na nyá luɣu wɛɛ sɩ n puki, ń polaa, tɔɣɔ pə təna mpi ɩ ká saa-ŋ tɔ, taa kpeɣe mpi nyá laakalɩ taa n wɛna sika tɔ. 	 Als een ongelovige u uitnodigt bij hem te komen eten en u wilt dat, neem de uitnodiging dan aan. Eet alles wat u wordt voorgezet zonder u af te vragen of het soms aan een afgod gewijd is.


Kʋpam tə wɛ tá yʋlʋ tɔnʋɣʋ taa yaa, ɩlɛ pə taɣa yʋlʋhʋwɛɛ kɛ yem kɛ́ tə təŋəɣɩ na tə́ yookina. 	 Nu is het waar dat ik maar een gewoon mens ben, maar ik ga niet op menselijke wijze te werk om de strijd te winnen.


Tə nɔnɔɔsɩ ká tʋ́lɩ́ ḿpʋ́ɣʋ́ ilim taa kɛ́, sɩ kaa təkɩ. Pə taɣa pʋlʋ, ahoo fɛɩ tɔtɔ sɩ a tasəɣɩ yuɣu. 	 Haar poorten zullen de hele dag openstaan; zij zullen nooit worden gesloten, omdat er geen nacht zal zijn.


Ma nyəmá pə təna mpi n lapa tɔ. Ma nyəmá sɩ nyá toma ta tɔɔ te, paa na mpʋ tɔ n tɔka ma tɔm na n lapa yʋlʋpaŋ. Ma ha ɩkpatɛ kɛ nyá ɩsɛntaa na nɔɣɔlʋ kaa wakəlɩ-tɛ. 	 Ik ken uw doen en laten. Ik weet dat u niet sterk bent, maar u hebt gedaan wat Ik zei en bent Mij niet ontrouw geworden. Daarom heb Ik een deur voor u geopend die niemand sluiten kan.


Pa lɩɩ pəlaaʋ taa na sɔɣɔntʋ pɩɩ-wɛ təkaŋkaŋ na pá seliɣi. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa sewa na pa sɔɣɔntʋ katatəlaɣa tɔɔ pa ta pəsɩ na pá heeli nɔɣɔlʋ sɩ pʋlʋ. 	 Bevend van schrik en helemaal overstuur gingen zij het graf uit en zetten het op een lopen. Zij waren zo bang dat zij er met niemand over spraken.


Ɩlɛna ɩ́ yɔɣɔtɩ ɩ təmlɛ nyə́ma kiŋ sɩ: Lʋm Sɔlʋ Yohaanɩ ɩ́lɛ́ ɩ taɣanna fem. Pə tɔɔ kɛ́ ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ lakɩ piti təma. 	 Herodes had Johannes namelijk gearresteerd en op aandringen van Herodias, de vrouw van zijn broer Filippus, gevangen gezet.


Tənaɣa ɩ sʋʋ-wɛɣɛ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Tɔm nti paa ŋmaawa na ɩ́ tɩɩ nɩɩ-təɣɩ nɔɔnɔɔ tɔ, saŋa ntɛ́ tə lapa. 	 Hij begon: "Wat Ik u zojuist heb voorgelezen, is werkelijkheid geworden."


Yesu tɛma tɔm tənɛ tə tənaɣa yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ na ɩ ɩfalaa pá kʋlɩ na pá tɛɛ, na pá tɛsɩ Setəlɔŋ lɔɔʋ waalɩ. Ɩlɛna pá sʋʋ tɩɩŋ taalɛ natəlɩ nte tɩɩ wɛ təna tɔ tə taa. 	 Na deze woorden ging Jezus met Zijn discipelen naar een tuin aan de overkant van het Kidrondal.


Ɩ ta faɣasɩ ta na-wɛɣɛ paa pəcɔ. Ɩ taɣana pa lotunaa taa kɛ́ pa mʋɣʋ Ɩsɔ Tɔm tɔ pə tɔɔ. 	 Hij maakt geen verschil tussen hen en ons. Doordat zij in Jezus Christus geloven, heeft Hij hun hart van kwaad gezuiverd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sɛɣɛsʋɣʋ cɛpa yəlaa laŋa. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ sɛɣɛsaɣa-wɛɣɛ na toŋ ɩ ta nyá. Ɩ fɛɩ ɩsɩɩ pa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa. 	 Zij waren verbaasd, want Hij sprak als iemand die wist waarover Hij het had. Dit was iets heel anders dan zij gewend waren.


Mpi tə nyənəɣɩ ḿpʋ́ɣʋ́ taaləm tɔ mpəɣɩ tə məla na tə́ seena na pə́ kəlɩ lɛmpənaa. Na pə kaasa lɛmpɩ, pəlɛ pə yaaʋ wɛ fɛɛlɛ, pəlɛɣɛ pa kələɣɩ ŋmɛsʋɣʋ təkulakula, 	 Aan de delen van ons lichaam die we niet graag laten zien, geven we bijzondere zorg en de minder nette delen van ons lichaam worden netjes bedekt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-ɩ sɩ: Ama n cɔ teu. Aŋha, lakɩ mpʋ, n ka hiki weesuɣu. 	 "Goed!" zei Jezus. "Doe dat en u zult eeuwig leven krijgen."


Na yʋlʋ ɩnəɣɩ Ɩsɔ kpaɣaa na ɩ́ cɛlɛ-mɛ ɩsɩɩ ɩ ka hʋʋ ɩ taa na ɩ́ tʋ pə pəlɛ sɩ ɩ ká la tɔ. Ama mə kʋ-ɩ, mə yelina na yəlaa asaɣaa kamɩ-ɩ səm tesika tɔɔ. 	 Maar Hij is, volgens Gods plan, in handen van ongelovige mensen gevallen. U hebt Hem door Romeinse soldaten aan een kruis laten slaan.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, yəlaa panɛ pa ləmaɣasɛɛ səpa. Pa təka pa ŋkpaŋŋ. Pa wiisa pa ɩsɛ, sɩ pa ɩsɛ ɩ́ taa na, na pa ŋkpaŋŋ ɩ́ taa nɩɩ. Sɩ pá taa cɛkəna pə yaasi. Pə taa kɔɔ pá pəsəna ma tɔɔ, na má lá na pə́ waa-wɛ. Ɩsɔ yɔɣɔtəna mpʋ yoo. 	 Jullie kijken wel, maar zien het niet. Dit volk is onverschillig geworden. Zij hebben hun oren dichtgestopt en hun ogen gesloten. Zij willen niet horen en zij willen niet zien; zij sluiten zich af en weigeren zich tot Mij te keren.


Na təlɛ tə fɛɩ piti mɛɛ, ḿpʋ́ɣʋ́ Satanɩ maɣamaɣa ná cɛsəɣəna ɩ tɩ ɩsɩɩ ɩsɔtaa tillu kʋpaŋ nɔɣɔlʋ. 	 Maar denk nu niet dat het mij verbaast.


Falisanaa kota mpʋ, ɩlɛna Yesu pɔɔsɩ-wɛ sɩ: 	 Er stonden verschillende Farizeeërs om Jezus heen. Hij vroeg hun:


Paa n pɛlaa, paa n ta pɛlɩ, təlɛ tə wɛ yem kɛ́. Ama Ɩsɔ kʋheelitu tɔkʋɣʋ ntɛ́ sɔsɔɔntʋ. 	 Want het al of niet besneden zijn heeft niets te betekenen. Waar het om gaat, is of u doet wat God wil.


Ɩ teu nəɣəsəna ɩsɩɩ tɛʋ nyəɣəsʋɣʋ tɔ, na ɩ wontu hʋlʋmaa ɩsɩɩ kpoŋkpomʋlʋm. 	 Zijn gezicht schitterde als de bliksem en Zijn kleren waren zo wit als sneeuw.


Paa n pɛlaa paa n ta pɛlɩ pə lɩɩ kʋlʋm kɛ́. Ama nti tə wɛɛ tɔɣɔlɛ sɩ ń laɣasɩ na ń pəsɩ yʋlʋ kʋfalʋ. 	 Het maakt geen enkel verschil of u besneden bent of niet. Waar het om gaat, is of God een nieuwe mens van u heeft gemaakt.


Ɩ tɔma tɔtɔ sɩ: Maa tʋ Ɩsɔ kɛ́ naani. Ɩ tasa yɔɣɔtaɣa tɔtɔ sɩ: Má na piya mpa Ɩsɔ ha-m tɔɣɔlɔ. 	 Er staat ook: "Samen met mijn broeders zal Ik op God vertrouwen." (C) En op een andere plaats: "Kijk, hier ben Ik met de kinderen die God Mij gegeven heeft." (D)


Pə tɔɔ kɛ́ pə wɛɛ sɩ ń tʋna tɛtʋ tɔkəlaa, ɩlɛ pə taɣa sɩ Ɩsɔ ɩ́ taa kɔɔ ɩ́ mʋna-ŋ pááná tɔ pə tɔɔ tike, ama sɩ nyá laakalɩ ɩ́ caɣa ɩ təcaɣalɛ tɔ pə tɔɔ tɔtɔ. 	 Doe daarom wat de overheid zegt; niet alleen uit vrees voor straf, maar ook om een zuiver geweten te houden.


Ma tɔɔsəɣɩ ɩsəna n tɛma nyá taa na Ɩsɔ na tampana tɔ. Nyá neese Loisi na nyá too Iniisi pɛlɛ paa tɛma pa taa na Ɩsɔ kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́ na pə́cɔ́ pə́ takɩ nyá. Ma nyəmá teu təkpataa sɩ nyá maɣamaɣa n tɛma nyá taa na Ɩsɔ kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́. 	 Ik weet hoe je op de Here vertrouwde, net als je moeder Eunice en je grootmoeder Loïs; ik ben ervan overtuigd dat je geloof niet verzwakt is.


Ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ na mə kʋseu kʋnɛ kʋ taa pamsəna watʋ waatʋ yaa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule. 	 Het wordt een vreselijke tijd voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tɔŋna pote, ɩlɛna pá tala ɩcatɛ natəlɩ na alʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ lapɩ-ɩ mʋʋllɛ. Pa yaa alʋ ɩnɩ sɩ Maləta. 	 Tijdens hun reis naar Jeruzalem kwamen Jezus en Zijn discipelen in een dorp waar zij gastvrij werden ontvangen door een zekere Martha.


Yesu cɛkənaa sɩ pa yɔɣɔtəɣɩ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ pəsəɣɩ alʋ ɩnɛ ɩ laŋlɛ kɛ mpʋ? Mpi ɩ lapa-m mpʋ tɔ pə tewaɣa halɩ. 	 Jezus merkte hun gemopper en zei tegen hen: "Waarom kijken jullie zo lelijk naar haar? Ze heeft toch iets goeds voor Mij gedaan?


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu sʋʋ Yeliko, ɩlɛna ɩ́ faɣana ɩcatɛ taa na ɩ́ tɛɛkɩ. 	 Jezus kwam in Jericho, maar bleef er niet. Hij trok meteen verder.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ŋmaakɩ ɩ takəlasɩ təna taa kɛ́ timpi timpi ɩ yɔɣɔtəɣɩ tɔm tənɛ tɔ. Ɩ takəlasɩ taa hʋwɛɛ cɛkənaʋ wɛ katɛ kɛ tiili tiili, ɩlɛna ɩsəkpɛɛtɛɛ nyə́ma na mpa pa fɛɩ toŋ tɔ pɛlɛ pa kɛɛkɩ pə hʋwɛɛ. Na ḿpʋ́ɣʋ́ pa kɛɛkɩ Ɩsɔ Tɔm taa tɔmnaa lɛntɩ tɔtɔ. Pa maɣamaɣa pa lepu kɛ pa tɔŋna caaʋ kɛ mpʋ. 	 Sommige dingen die hij zegt, zijn niet gemakkelijk te begrijpen, wat voor bepaalde domme en wispelturige mensen een aanleiding is er een verkeerde draai aan te geven. Dat doen zij niet alleen met de brieven van Paulus, maar ook met de andere Boeken en zij bewerken daarmee hun eigen ondergang.


Na paa pa tɩɩ heela-mɛ sɩ nti te, ɩ́ taa nɩɩ. Pə taɣa pʋlʋ, yəlaa ká kʋlɩ na pá tɛɛsɩ Ɩsɔ kɛ́ kisuɣu təsaɣasaɣa. Na Ɩsaɣatʋ Yʋlʋ wei ɩnɩ paa wakəlɩ tənaŋnaŋ tɔ ɩ ká lɩɩ na pə́cɔ́ wʋlɛ ńtɛ́ tə́ kɔɔ. 	 Laat u door niemand iets wijs maken. Want die dag komt pas als twee dingen zijn gebeurd: Eerst zal de grote ontrouw aan God komen en daarna zal de 'mens van zeer grote zonde' opstaan, die voortkomt uit de goddeloosheid.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩsənaɣa taalɛ tʋ ɩnɩ ɩ ka la? Ɩ ká kɔɔ kɛ́ na ɩ́ kʋ təmlɛ nyə́ma mpɛ, ɩlɛna ɩ́ caa yəlaa kʋfama na ɩ́ sɩɩ taalɛ taa. 	 Wat zal de eigenaar van de wijngaard doen, als hij dit hoort? Zal hij die boeren niet hun verdiende loon geven en uit de weg ruimen? De wijngaard zal hij aan andere mensen geven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ pa polaa na pá maɣana teitei ɩsɩɩ Yesu ka heela-wɛ tɔ. Na pá təsɩ Tɛɛʋ acima kʋtɔɣɔʋ kɛ təna. 	 Ze gingen naar de stad en alles was precies zoals Jezus had gezegd. Daar maakten ze het eten klaar.


Ɩ́ taa kɛɛna-wɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə Caa tɛma nyəm kɛ mpi pə tɔm caala-mɛ tɔ na pə́cɔ́ ɩ́ sələməɣɩ. 	 Vergeet niet dat uw Vader precies weet wat u nodig hebt, al voor u Hem erom vraagt!


N ta na mpʋ taa? Ɩ tɛma Ɩsɔ na ɩ taa pəyele təma na wɛ pə taa tɔtɔ. Na pə təna pə kpɛnta mpʋ tɔɣɔ ɩ taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ tewa təkpataa. 	 Ziet u wat ik bedoel? Hij geloofde God en deed precies wat God van hem vroeg. Zijn geloof werd pas écht geloof door wat hij deed.


Pa tɛma Ɩsɔ na pa taa tɔɣɔ pa tɔɣa lɛlaa tɛtʋ, na pə tɔɔ kɛ́ pa təŋa tampana, ɩlɛna Ɩsɔ ha-wɛɣɛ mpi ɩ ka tɔma sɩ ɩ ká ha-wɛ tɔ. Pa tɛma Ɩsɔ na pa taa tɔɔ kɛ́ pa təka tɔɣɔlasɩ nɔɔsɩ, 	 Omdat zij op God vertrouwden, hebben zij koninkrijken onderworpen en rechtvaardig geregeerd en kregen zij wat God hun had beloofd. Zij hebben de muil van leeuwen toegesloten.


Yəlaa təna pʋɣʋləɣɩ Temetiyusi kʋpantʋ kɛ́, na ɩ tampana maɣamaɣa ná ləsəɣɩ ɩ nyɩɩlʋɣʋ tɔtɔ. Ɩnəɣɩ tá tɔtɔ tə kuliɣi kahuka kɛ ɩ kʋpantʋ tɔɔ, na n nyəmá teu sɩ taa yɔɣɔta nti, ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ. 	 Iedereen spreekt goed van Demetrius en dat is terecht! Wij kunnen ons daar van harte bij aansluiten; en u weet dat wij de waarheid spreken.


Kaɣana tə naa kɛ́ ɩsɩɩ pa naakʋɣʋ pʋlʋ ɩlɛɛmʋɣʋ təcantəlaa kɛ tiŋ taa tɔ. Ama tɩɩ tɛ na tə́ ná təkelekele. Kaɣana mpi mpi ma nyəmá tɔ titite kɛ́. Ama maa tɛ na má nyɩ pə təna təpaɩpaɩ ɩsɩɩ Ɩsɔ nyəma-m tɔ. 	 Nu hebben wij nog geen heldere kijk op Christus, maar later zullen wij oog in oog met Hem staan. Ik ken Hem nu nog niet volkomen, maar dan zal ik Hem volledig kennen, zoals Hij mij door en door kent.


Heeli apalaa kʋkpatəlaa sɩ pá kpa pa tɩ, na pá wɛɛna yaasi kʋpaŋ, na pá kpakəɣɩ ləmaɣasɛɛ. Pá tɔkɩ Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ na lɛlaa sɔɔlʋɣʋ na suulu hʋ́lʋ́ɣʋ́ kɛ teu. 	 Leer oudere mannen dat zij nuchter, ernstig en verstandig moeten zijn; zij moeten de waarheid kennen en geloven en alles met liefde en geduld doen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yosɛɛfʋ tila ɩ caa Yakɔpʋ na ɩ nyə́ma təna waalɩ na pá kɔɔ. Pa wɛ yʋlʋnyɔɔŋ nɩɩtoso na naanʋwa na kakpasɩ. 	 Daarna liet Jozef zijn oude vader Jakob en zijn hele familie overkomen, bij elkaar 75 mensen.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yohaanɩ ná kɔma sɩ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́-mɛɣɛ mpaaʋ kʋpaŋkʋ na ɩ́ kisi ɩ tɔm mʋɣʋ. Ama lampuu mʋlaa na wasaŋkalənaa ná mʋ ɩ tɔm. Paa na mə kɔma na ɩ́ ná ḿpʋ́ɣʋ́ waalɩ waalɩ tɔ, ɩ́ tá tɔ sɩ ɩ́ laɣasəɣɩ mə taa hʋwɛɛ na ɩ́ mʋ ɩ tɔm. 	 Want Johannes de Doper heeft verteld hoe u het met God in orde kunt maken. Maar u hebt hem niet geloofd. Het waren juist de oplichters en hoeren die hem wèl geloofden! Hoewel u dat zag, hebt u niet gedaan wat Johannes zei. U wilde hem gewoon niet geloven."


Tənaɣa Yesu tɔma sɩ: Ɩ́ heeli pa təna sɩ pá caɣa atɛ. (Pə pamna nyɩɩtʋ ka pɔ atɛɣɛ tənaɣa sɔsɔm, ɩlɛna pá caɣa.) Pa taa apalaa nyɔɔŋ tala ɩsɩɩ iyisi kakpasɩ (5000). 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Laat alle mensen in het gras gaan zitten." Toen bleek dat er alleen al zo'n 2000 mannen waren.


Yesu-wɛ pa kɔma pá tala təyaɣa tɔ Yesu ta tisi sɩ samaa ɩ́ təŋɩ-ɩ na pá sʋʋ. Ama Piyɛɛ na Yohaanɩ na Saakɩ na pəyaɣa caa na ka too pa tike pa sʋʋna. 	 Zij kwamen bij het huis aan en Jezus wilde niet dat iemand met Hem mee naar binnen ging behalve Petrus, Jakobus en Johannes en de ouders van het meisje.


na ɩ́ səŋ Ɩsɔ sɔɔlʋɣʋ tɔm taa kɛ́ tam na ɩ́ taŋaa sɩ Tacaa Yesu Kilisiti ɩ́ ha-mɛɣɛ weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔɣɔ ɩ kʋpantʋ tɔɔ. 	 Blijf bereikbaar voor de liefde van God. Wacht geduldig op het eeuwige leven, dat onze Here Jezus Christus ons in Zijn goedheid zal geven.


Tacaa Yesu Caa Ɩsɔ nyəmá sɩ maa looliɣi. Ɩnəɣɩ paa saŋ tam. 	 God, de Vader van onze Here Jezus Christus, Die voor altijd alle eer toekomt, weet dat ik de waarheid spreek.


Ma kpaaləɣɩ tuu mpa paa lapa ɩsaɣatʋ tɔ na lɛlaa sɩ ye ma kɔma na má kɔɔ sɩ ma naa-mɛ, ma kaa wii nɔɣɔlʋ pətɔɔtəlɛ. Maa kɔma tɔm naalɛ nyəm tɔ ma tɛma-mɛɣɛ kpaalʋɣʋ kɛ mpʋ. Pənɛntɛ ma fɛɩ mə kiŋ ɩlɛ ma tasəɣɩ-mɛɣɛ kpaalʋɣʋ. 	 De vorige keer dat ik bij u was, gaf ik al een waarschuwing aan hen die hadden gezondigd. En nu waarschuw ik hen nog eens en ook alle anderen, dat ik deze keer eventueel met strenge straffen zal komen en niemand zal sparen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma təkotile nte pa yaa sɩ Yomaa Kʋhɛtaa təkotile tɔ, tə taa yəlaa napəlɩ mpa pa kɛ́ Silɛɛnɩ na Alɛkəsantilii nyə́ma tɔ, pá na Silisii na Asii tɛtʋ pə Yuta nyə́ma napəlɩ pa kʋla Ɩtiyɛɛnɩ tɔɔ, na pá na-ɩ pá sʋʋ tɔm hɔm taa. 	 Maar er waren mensen die vonden dat hij daarmee niet mocht doorgaan. Zij hoorden bij de synagoge van de zogenaamde Libertijnen uit Cyrene, Alexandrië, Cilicië en Asia.


Ɩlɛna ɩ tɔ-wɛ sɩ: Ye ɩ́ tɛɛkɩ ɩ́ taa kpaɣa pʋlʋ, paa kpátʋ́ɣʋ́, paa huluɣu, paa tɔɣɔnaɣa, paa liɣitee, pə́cɔ́ ɩ́ taa kpaɣa capanaa kɛ naalɛ naalɛ. 	 "Maar jullie mogen niets meenemen voor onderweg", zei Hij. "Geen wandelstok, geen tas, geen eten, geen geld, zelfs geen extra mantel.


Ama tə́ caɣana tapahoii sɩ Ɩsɔ hʋʋlɛ ná taŋa-tʋɣʋ cele. 	 Het enige wat ons dan te wachten staat, is een vreselijk oordeel; want God zal al Zijn tegenstanders in een laaiend vuur verbranden.


Yʋlʋ wei ɩ na tɔm tənɛ na ɩ ɩsəpəle tɔ ɩnɩ ɩ heelina-mɛɣɛ pə tampana. Pə tɔɔ kɛ́ ɩ tampana heeluɣu pənɛ pə maɣaa. Ɩ heela-mɛɣɛ tampana kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ɩ́ mʋ-tɩ. 	 Johannes heeft dit met eigen ogen gezien.