Pa kɔma na pá tana-ɩ timpi pa kpaa na pá sʋʋkɩ kutuluɣu ŋkʋ kʋ taa tɔ, ɩlɛna yəlaa huliɣi-ɩ. Tənaɣa yoolaa kpaɣa-ɩ na pá hɔɣɔlɩ-ɩ heeheempaa. 	 Toen zij bij de trappen van het fort kwamen, drong de menigte zo heftig tegen Paulus op dat de soldaten hem naar boven moesten dragen.


Ama ye wei ɩ hika Ɩsɔ nyəm pʋntʋ wɛɛ kɛ́ təcɛɩcɛɩ. Pəlɛ pə paasi ɩ ta kɛ yoolu, ɩ kɛ́ suulu tʋ, na pɛɛlɛɛ tʋ, na kʋpantʋ tike kɛ ɩ lakɩ, na ɩ təma tewa. Ɩɩ faɣasəɣɩ yəlaa sɩ ma nyəmá akele ma ta nyɩ akele, na cɛsʋɣʋ fɛɩ ɩ kiŋ. 	 Maar de wijsheid die van God komt, is bovenal zuiver. Zij is ook vreedzaam, vriendelijk en beleefd; zij is bereid te praten en anderen gelijk te geven; zij leeft intens met anderen mee en doet veel goed; zij spreekt rechtuit en is zeker en oprecht.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Feesuɣu Naŋŋtʋ toma kʋləna Ɩtiyɛɛnɩ kɛ teu. Ɩlɛna ɩ́ teki ɩ ɩsɛ na ɩsɔ na ɩ́ na Ɩsɔ teu sɔsɔɔm na Yesu səŋa ɩ ntɔɣɔŋ tɔɔ. 	 Maar Stefanus schonk geen aandacht meer aan hen. Hij was vol van de Heilige Geest, keek omhoog en zag de schitterende heerlijkheid van God. Ook zag hij Jezus aan de rechterhand van God.


Tɔʋ ye pə wɛ mpʋ ɩlɛ ɩsənaɣa paa lana wei ɩ fɛla Ɩsɔ pəyaɣa kɛ ɩ nɔɔhɛɛ tɛɛ na ɩ́ nyənɩ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ caləm mpi pə taɣana-ɩ tɔɣɔ yem na ɩ́ kʋ Feesuɣu Naŋŋtʋ nyʋɣʋ tɔ? Ɩ́ nyɩ teu sɩ ɩ saləka kaa wɛɛ kɛɛsʋɣʋ. 	 Wel, hoeveel zwaarder zal dan de straf zijn voor mensen, die de Zoon van God hebben vertrapt. Die voorbijgingen aan de heiligheid van Zijn bloed, waarmee Gods verbond is bezegeld en waardoor zij voor God waren afgezonderd en die de Heilige Geest, Die hun genade heeft gegeven, hebben beledigd.


Tá fɛɩ ɩsɩɩ Moisi wei ɩ ka taka ɩ ɩsɛntɔɔ kɛ́ saalaɣa sɩ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma ɩ́ taa kɔɔ na pá ná ɩ teu mpi pɩɩ tɛ na pə́ sɩ tɔ pə saalʋɣʋ. 	 Dat is een groot verschil met Mozes, die een doek over zijn hoofd droeg, zodat de Israëlieten niet zouden zien dat de glans langzaam van zijn gezicht verdween.


Tənaɣa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na Falisanaa pa kɔna-ɩ alʋ nɔɣɔlʋ wei pa kpəlaa na ɩ́ lakɩ wasaŋkalətʋ tɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa səŋsa-ɩ samaa hɛkʋ taa. 	 De godsdienstleraars en Farizeeërs brachten een vrouw bij Hem, die op overspel was betrapt. Zij duwden haar midden in de kring en zeiden:


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, hatoo sɔsaa taa yəlaa tɔŋna Moisi kʋsəsɩɩtʋ sɛɣɛsʋɣʋ kɛ paa ɩcatɛ nte tə taa, na pá kaləɣɩ-təɣɩ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa kɛ́ paa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ ŋku. 	 Want sinds jaar en dag zijn er in alle steden mensen, die de wet van Mozes bekendmaken. Elke sabbat wordt de wet in de synagoge voorgelezen."


Kancaalaɣa nɔɣɔ ŋka paa pɛɛlaa tɔ kɛlɛ kaa wɛna nti pa sɩɩwa na pa təŋəɣɩ na pá sɛɛkɩ Ɩsɔ tɔɣɔ, na Ɩsɔ təsɛɛlɛ ka wɛ atɛ cənɛ. 	 Bij het eerste verbond gaf God de mensen regels, waaraan zij zich moesten houden als zij Hem dienden in de heilige tent, de Tabernakel.


Mpa pa ná tɔm ntɩ na pa ɩsəpəle tɔ, pa kɛɛsa-wɛɣɛ ɩsəna pə lapa na apalʋ ɩnɩ ɩ́ hiki alaafəya tɔ. 	 Zij werden bang. Degenen die het hadden zien gebeuren, vertelden hoe de man was genezen.


Pənɛntɛ tə́ paasəna tɔm nti ɩ́ ka pɔɔsa-m mə takəlaɣa taa tɔ ɩlɛ. Pə kəla teu sɩ yʋlʋ ɩ́ taa kpaɣa alʋ yaa. 	 Daarmee kom ik op de vragen uit uw brief. Als een man ongetrouwd is, is dat een goede zaak.


Tənaɣa ɩ tɔma-wɛ sɩ: Ɩsɩɩ tə kisina-mɛ təsaɣasaɣa sɩ ɩ́ taa tasa apalʋ ɩnɩ ɩ tɔm kɛ yɔɣɔtʋɣʋ ya? Na pepeɣelɛ ɩ́ lapa ɩsəntɔ? Ɩ́ yasa mə sɛɣɛsʋɣʋ ntɛ́ Yosalɛm ɩcatɛ təna təmam, na ɩ́ caa ɩ́ məŋna ɩ səm tɔm ntɛ́ ta nyɔɔŋ taa. 	 De hogepriester ondervroeg hen: "Wij hebben u streng verboden over die Jezus te spreken. En kijk nu eens wat u hebt gedaan! Heel Jeruzalem weet inmiddels van Hem. U wilt zeker de schuld van Zijn bloed over ons brengen!"


Yesu tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ tɛɛ nɔɣɔ na ɩ́ pukina Yosalɛm. 	 Nadat Hij dit verhaal had verteld, ging Jezus met Zijn discipelen verder naar Jeruzalem.


Ɩsɔ mʋɣɩ pááná kɛ hatuu ɩsɔtaa kɛ́ yəlaa kʋpəntəŋ na pa ɩsaɣatʋnaa təna tɔɔ na pə́ naa mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ, yəlaa tɛtɛlakasɩ nyəkəɣɩ tampana na a mələɣɩ yem. 	 Vanuit de hemel straft God alle slechte, zondige mensen, die de waarheid niet willen accepteren.


Mpa pɛlɛ pa lakaɣa topotopo təma tɔ pa paɣalɛ kɔna pa takəlasɩ na pá sɔ-səɣɩ kɔkɔ kɛ yəlaa taa. Pa mapa takəlasɩ nsɩ sɩ liɣitee, ɩlɛna pə́ lɩɩ liɣitee nyəɣətʋ iyisi nɩɩlɛ na naanʋwa (50000). 	 Velen die zich met toverij hadden beziggehouden, gooiden hun toverboeken op een stapel en staken die voor de ogen van heel de stad in brand. Er ging naar schatting voor 50.000 zilverstukken in vlammen op.


Pə kɔma ɩsɩɩ taanaɣa ɩlɛ Yesu na ɩ ɩfalaa naanʋwa na naalɛ pa talaa kɛlɛ. 	 's Avonds kwam Jezus met de andere discipelen. Onder het eten zei Hij: "Eén van jullie zal Mij verraden; één die samen met Mij eet."


Pəlɛ pə waalɩ kɛ́ ma nɩɩ pə yɔɣɔtəna nɔɔsɩ sɔsɔɔnsɩ na ɩsɔtaa, na pə́ wɛ ɩsɩɩ samaa tuutuuma yɔɣɔtʋɣʋ tɔ sɩ: Ɩ́ sa Ɩsɔ. Ta Ɩsɔ yakəna, na ɩnəɣəlɛ teeli na toma pə tʋ. 	 Toen hoorde ik uit de hemel het geluid als van een grote menigte, die zei: "Loof God! Van Hem komt alle redding! Voor Hem is alle eer en macht!


Mpa ma tila mə kiŋ tɔ pa taa nɔɣɔlʋ lapa na má tɔɣɔ mə tɔɔ? 	 Maar vertel mij dan eens hoe! Hebben de mannen die ik heb gestuurd, u ook maar iets gekost?


Mpa pa yɔɔləɣəna tɔɔ nyəm na pá caa yəlaa ɩ́ sa-wɛ tɔ mpɛ pa caana sɩ pá caalɩ-mɛ na ɩ́ pɛlɩ. Ɩlɛ paa caa sɩ pá tʋ-wɛɣɛ kʋnyɔməŋ kɛ Kilisiti səm tesika tɔm tɔɔ tɔɣɔ. 	 De mensen die u dwingen u te laten besnijden, proberen daarmee op de Joden een goede indruk te maken; zij willen voorkomen dat ze worden vervolgd voor het geloof dat men alleen gered kan worden door Christus, Die aan het kruis gestorven is.


Ye yəlaa ɩ́ caa tuunaʋ, wei ɩ kəla-wɛ tɔ ɩ hətɛ kɛ pa yaakɩ na pá tuuna. Tuunaʋ kɛ́ pʋlʋ mpi pə loliɣi yəlaa kɛ waatʋ wei pa lakɩ ntɔŋkpɛɛsaɣa tɔɣɔ. 	 Als iemand een eed aflegt, doet hij dat bij een hogere persoon dan hijzelf. Een eed is het einde van alle tegenspraak.


Pə kpaɣaʋ kaɣana tɔ, ɩ́ tɔ kʋyɛɛŋ wei pə kaasa-mɛɣɛ atɛ cənɛ tɔ ɩsɩɩ Ɩsɔ caa tɔ, ɩ́ taa tɔ ɩsɩɩ yʋlʋkʋnyɩɩləŋ caakɩ tɔ. 	 Daarom moet u voor de rest van uw leven niet meer aan de slechte verlangens van de zonde toegeven, maar de wil van God doen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ cɔ-wɛ sɩ: Mɛ pə ha-mɛɣɛ sɩ ɩ́ nyɩ ɩsɔtaa Kawulaɣa tɔm kʋŋmɛsətʋ. Ama pə kaasa lɛlaa tɔ, pɛlɛ pa ta hiki tə nyəm. 	 "Jullie hebben het voorrecht te begrijpen wat het Koninkrijk van de hemelen eigenlijk is", antwoordde Hij.


Paa Tacaa ɩsɛntaa paa yəlaa kiŋ tə pɛɛkəɣɩ sɩ tá kʋpantʋ ɩ́ lɩɩ təcɛɩcɛɩ. 	 God weet dat wij eerlijk zijn, maar wij vinden dat alle mensen dat ook moeten weten. Daarom hebben wij het een en ander zo geregeld.


Apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ Yosalɛm na pá yaa-ɩ sɩ Simiyɔŋ. Apalʋ ɩnɩ ɩ təŋaɣa tampana, na ɩ ɩsəlɛ sɛɛna Ɩsɔ təmlɛ, na ɩ taŋaa sɩ ɩ́ na wei ɩ ká kɔɔ na ɩ́ waasɩ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma tɔ. Na Feesuɣu Naŋŋtʋ wɛ ɩ waalɩ. 	 In Jeruzalem woonde een zekere Simeon. Hij was een goed en eerlijk man en had een diep ontzag voor de wet van God. Hij was vol van de Heilige Geest en leefde in de stellige verwachting dat de Christus spoedig zou komen.


Yʋlʋpaŋ kʋpantʋ lɩɩkəna tuu ɩ lotu taa kʋpantʋ kiŋ kɛ́. Ɩlɛna ɩsaɣaʋ ɩnɩ ɩ ɩsaɣatʋ lɩɩna tuu ɩ lotu taa ɩsaɣatʋ kiŋ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩsəna yʋlʋ lotu taa tɔɔwa tɔ ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ yɔɣɔtaɣa hʋ́lə́ɣɩ́. 	 Zo is het ook met de mensen. Iemand die goed is, doet goede dingen. Iemand die slecht is, doet slechte dingen. Je merkt het vooral aan wat hij zegt. Waar het hart vol van is, loopt de mond van over.


Paa kaɣana taa tɔtɔ, yəlaa pəcɔ kaasaa mpa Ɩsɔ ləsa ɩ pɛɛlɛɛ tɔɔ tɔ. 	 Ook in deze tijd zijn er Israëlieten die bij God horen. Hij heeft in Zijn genade een aantal van hen uitgekozen.


Yesu piti təma kpɛnta naalɛɣɛlɛ ɩ lɩɩʋ Yuta na ɩ́ kɔɔ Kalilee tɔ. 	 Dit was het tweede wonder dat Jezus deed toen Hij uit Judea naar Galilea was gekomen.


Ye wei ɩ tɔkɩ ma tɔnʋɣʋ nantʋ na ɩ́ nyɔɔkɩ ma caləm, pʋntʋ tɛma weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔɣɔ hikuɣu kɛ́, na maa feesi-ɩ sətaa taa kɛ́ kantəkaɣa kʋyakʋ wule. 	 Maar wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft eeuwig leven. Zo iemand zal Ik op de laatste dag uit de dood terughalen.


Na yəlaa paɣalɛ mʋ ɩ tɔm kɛ təna. 	 En velen kwamen tot geloof in Jezus.


Pə waalɩ kɛ́ Ɩwəyaɣa kɔɔla kʋtaalətʋ naalɛ nyəntʋ. Ɩlɛna má nɩɩ weesiŋ nyə́ma mpɛ pa taa naalɛ nyəŋ nɔɣɔ sɩ: Kɔɔ. 	 Het Lam verbrak het tweede zegel en ik hoorde het tweede levende wezen zeggen: "Kom."


Pepe nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ pa sɩɩ kiiŋ ɩlɛ? Pa sɔɔsa ɩlɛɣɛ sɩɩʋ kɛ́ sɩ pə́ hʋ́lɩ́ yəlaa kɛ pa kʋlapʋtʋ nti Ɩsɔ ɩɩ caa tɔ. Pə wɛɛ sɩ kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə́ caɣa mpʋ, haləna Apəlaham pəyaɣa ŋka ka tɔɔ Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká la kʋpantʋ ntɩ tɔ ká kɔɔ. Na ɩsɔtaa tillaa kɛ Ɩsɔ tilina kʋsəsɩɩtʋ ntɩ, na yʋlʋ kɛ pɛlɛ pa cɛlaa sɩ ɩ́ tɛləsɩ ɩ lɛlaa. 	 Waarom moest de wet er dan komen? Die is gekomen om duidelijk te maken dat er zonde is. De wet zou alleen maar gelden zolang de Messias er nog niet was, die God beloofd had. God heeft de wet door engelen aan Mozes gegeven voor het Joodse volk.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ kʋlaa na ɩ́ la-wɛɣɛ kaafala na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma na mpa mɛ ɩ́ sɛɛkɩ Ɩsɔ tɔ ɩ́ nɩɩ ma tɔm. 	 Paulus stond op en wenkte om stilte. "Mannen van Israël en u die ontzag voor God hebt,


na Selotɩ tʋ Simɔŋ, na Yutaasɩ Ɩsəkaleeu wei ɩ tʋ Yesu kɛ ɩ kolontunaa niŋ taa tɔ. 	 Simon de Zeloot (a) en Judas Iskariot (door wie Jezus is verraden).


Wei ɩ kɛ́ Ɩsɔ nyəŋ tɔ, pʋntʋ nɩɩkɩ Ɩsɔ Tɔm kɛ́. Ama mə tá kɛ́ Ɩsɔ yəlaa napəlɩ, na pə tɔɔ ɩnəɣɩ ɩɩ tɩɩ nɩɩkɩ. 	 Wie bij God hoort, begrijpt wat Hij zegt. Omdat u niet bij God hoort, begrijpt u Hem niet."


Ɩ́ taa kɛɛna antulinya ɩnɛ ɩ yaasinaa. Ama ɩ́ yele na Ɩsɔ laɣasɩ-mɛɣɛ hʋwɛɛ təkpataa na ɩ́ pəsɩ kʋpama. Ɩlɛ ɩ́ ká cɛkəna mpi Ɩsɔ luɣu wɛɛ tɔ, paa mpi pə kɔŋna kʋpantʋ tɔ, paa mpi pə hɛɛsəɣɩ ɩ laŋlɛ tɔ, paa mpi pə teu wɛ caasa tɔ. 	 U moet niet worden als de mensen die zich niets van God aantrekken. U moet anders worden, door een nieuwe manier van denken. Dan kunt u ontdekken wat God wil. En wat Hij wil, is goed, aangenaam en volmaakt.


Tənaɣa samaa kɛ sɔsɔm təŋa-ɩ na ɩ́ waa pa kʋtɔməŋ. 	 Talloze mensen volgden Hem en velen werden door Hem genezen.


Pə kɔma na pə́ tala tɩɩŋ ɩnɩ ɩ kooluɣu waatʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋsɩ ɩ tillaa napəlɩ sɩ: Ɩ́ polo ma təmlɛ nyə́ma kiŋ na pá cɛlɛ-m ma tete. 	 In de oogsttijd stuurde hij enkele mannen naar de boeren toe om zijn deel van de oogst op te halen.


Mpʋ pɩɩ yelina na mə tɔntɛ maɣa Tacaa na mə kʋlapʋtʋ lapɩ-ɩ teu kɛ tam. Na pɩɩ yele na ɩ́ lakɩ təma kʋpana anɩ a təna, a nɔɣɔ na a suka, na ɩ́ ká sɔɔsəɣɩ Ɩsɔ kɛ́ nyəm. 	 opdat u tot eer van de Here zult leven en doet wat Hem aangenaam is. Hoe beter u God leert kennen, hoe vruchtbaarder uw leven zal zijn.


Na piitim təna na kpeka təna na nsəma təna na kateŋasɩ təna taa yəlaa ká nyənəɣɩ sətaa mpɛɣɛ kʋyɛɛŋ tooso na kʋyakʋ hɛkʋ taa na pá hənta mpʋ. Pa kaa tisi sɩ pá pi-wɛ. 	 De lijken zullen niet worden vrijgegeven voor de begrafenis. Van over de hele wereld zullen mensen ernaar komen kijken.


Ma ta sɔɔlɩ mpi na má lakɩ-wɩ tɔɣɔ ma nyəmnaa sɩ Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ wɛ teu. 	 Ik doe dus wat ik niet wil. Maar dat betekent dat ik het met de wet eens ben; dat ik de wet goed vind.


Mpʋ tɔtɔɣɔ alʋ ɩ́ kɛ́ Ɩsɔ sɛɛlʋ na ɩ paalʋ náá kɛ́ ma ta nyɩ Ɩsɔ, pəyele apalʋ ɩnɩ ɩ luɣu wɛɛ sɩ ɩ́ na-ɩ pá caɣa, alʋ ɩ́ taa tɔ sɩ ɩ kisiɣi-ɩ. Ma maɣamaɣa ma yɔɣɔtəna təlɛ, tə ta lɩɩna Tacaa kiŋ. 	 En als een gelovige vrouw een ongelovige man heeft die toch bij haar wil blijven, moet zij niet van hem scheiden.


Tənaɣa Yesu tasaa sɩ: Waalɩ nyə́ma ká məlɩ lɔlɔ, na lɔlɔ nyə́ma náá məlɩ waalɩ. 	 Nu begrijpt u zeker wel dat de laatsten de eersten zullen zijn en de eersten de laatsten."


Taa la piti na nti ma heela-ŋ sɩ pə wɛɛ sɩ mə təna pɩɩ lɛlɩ-mɛɣɛ lʋlʋɣʋ tɔ tə tɔɔ. 	 Het is dus helemaal niet zo vreemd dat Ik zei dat u opnieuw geboren moet worden.


Nmaa takəlaɣa na ń heeli Simiinɩ Yesu sɛɛlaa kpekəle ɩsɔtaa tillu sɩ: Má wei ma kɛ́ kancaalaɣa tʋ na kantəkaɣa tʋ na ma səpa na má fe tɔ, ma yɔɣɔtaa sɩ: 	 SMYRNA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Smyrna: Dit zijn de woorden van de eerste en de laatste, van Hem Die dood geweest is en weer levend is geworden:


Mpi Ɩsɔ sɩɩwa tɔ, mpəɣɩ Tafiiti ná lapa ɩ́lɛ́ ɩ pɔɔlɛ taa. Pə waalɩ ɩ səpa na pá pimi-ɩ ɩ caanaa caanaa kiŋ na ɩ́ tasa. 	 Die woorden hebben geen betrekking op David. Want nadat die de mensen van zijn tijd volgens de wil van God had gediend, is hij gestorven. Hij is bij zijn voorouders begraven en zijn lichaam is vergaan.


Pə tʋ-m ma tɔnʋɣʋ taa kɛ́ kʋtɔŋ kʋwəwɩɩʋ sɩ ma taa saŋ ma tɩ sɩ maɣa pə kula sɔsɔɔntʋ na pə́ hʋ́lɩ́. Ɩlɛ kʋtɔŋ ŋkʋ kʋ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ Satanɩ tillu wei ɩ tilaa tɔ sɩ ɩ́ kaɣatɩ-m na má taa sa ma tɩ tɔ. 	 De openbaringen die God mij heeft gegeven, zijn werkelijk buitengewoon. Maar omdat Hij niet wilde dat ik mij daardoor iets zou gaan verbeelden, heeft Hij mij pijnlijk laten vernederen door een handlanger van satan, die mij als met vuisten slaat. Dat is een 'doorn in mijn vlees'. Nee, God zal niet toelaten dat ik mij wat ga verbeelden.


Ye mpʋ ɩlɛ ma taapalaa, waatʋ wei maa wɛ mə cɔlɔ tɔ ɩ́ nɩɩna-m pə təna pə taa kɛ́. Na paa pənɛntɛ ma fɛɩ mə cɔlɔ, pə kəla teu sɩ ɩ́ nɩɩna-m mpʋ tɔtɔ. Ɩ́ pɛɛkəɣɩ mə nyɔɔŋ yapʋ tɔm na sɔɣɔntʋ na seluɣu. 	 Vrienden, toen ik bij u was, deed u altijd wat ik zei. Doe dat dan nog veel meer nu ik ver weg ben. Zet u uit ontzag voor God volledig in voor een gezond geestelijk leven.


Na ɩ heela-wɛ sɩ: Pa ŋmaawaɣa sɩ pə wɛɛ sɩ Mesii ká sɩ kɛ́ na ɩ ká fe pə kʋyɛɛŋ tooso nyəŋkʋ wule. 	 "Dus", zei Hij, "het was al lang voorzegd dat de Christus zou lijden en sterven. En op de derde dag zou Hij weer levend worden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu naatosompɔɣɔlaɣa nyəŋ hʋla ɩ akantəlɛ. Ɩlɛna pə́ yɔɣɔtəna ɩsɔtaa na toŋ sɩ: Pənɛntaa Tacaa na ɩ Mesii paa tɔkəna tɛtʋ tɔɔ kɛ́ kawulaɣa, na tam tɔɔ kɛ́ paa tɔkɩ-kɛ. 	 De zevende engel blies op zijn bazuin en luide stemmen in de hemel zeiden: "Nu hebben onze Here en Zijn Christus de heerschappij over de hele wereld. Hij zal er voor altijd en eeuwig over heersen." (A)


Pə tɔɔ ɩlɛ ye wei ɩ hʋʋ sɩ ɩ səŋaa pʋntʋ ɩ́ la laakaalɩ, ɩ́ taa kɔɔ na ɩ́ hoti. 	 Als u denkt dat u nooit zover zult gaan, moet u oppassen om niet te zondigen.


Alʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka kɛna Ɩsɔ sɛɛlʋ na ɩ́ wɛ Sopee na pá yaa-ɩ sɩ Tapita. (Hətɛ ntɛɣɛ Kəlɛɛkɩ nyə́ma ná yaa sɩ Tʋlʋkasɩ. Pə hʋwɛɛ wɛɛ sɩ nasɛm na pa tɛ taa.) Tam alʋ ɩnɩ ɩ ɩsəlɛ ka sɛɛna kʋpantʋ lapʋ kɛ́, na ɩ teŋaɣa kʋnyɔntʋnaa. 	 In de stad Joppe woonde een volgelinge van Jezus, die Tabitha heette (in het Grieks Dorcas). Deze vrouw deed heel veel goeds, in het bijzonder voor de armen.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ sɛɣɛsaɣa na ɩ́ heeliɣi ɩ ɩfalaa sɩ: Paa tʋ Yʋlʋ Pəyaɣa maɣa yəlaa niŋ taa na pɛlɛ pá kʋ-m. Ama maa fe pə kʋyɛɛŋ tooso wule. 	 Jezus wilde met Zijn discipelen alleen zijn om hun bepaalde dingen uit te leggen. "Ik zal verraden worden en in handen van de mensen vallen", zei Hij. "Zij zullen Mij vermoorden, maar na drie dagen zal Ik uit de dood terugkomen."


Ḿpʋ́ɣʋ́ mpa paa caɣaa na pá kpətəna Pɔɔlɩ tɔ pa tɔma sɩ: Ha, Ɩsɔ kɔtʋlʋ sɔsɔ kɛ n tʋʋkɩ mpʋ? 	 "Hoe durft u de hogepriester beledigen!" zei één van de mannen die bij Paulus stonden.


Ɩsɔ Tɔm taa pa ŋmaawa təkelekele sɩ: Yuta nyə́ma mɛ mə yelina na piitim lɛmpɩ nyə́ma tʋʋkɩ Ɩsɔ. 	 Er staat niet voor niets in de Boeken: "Het is uw schuld dat de naam van God over de hele wereld door het slijk gehaald wordt!" (a)


Pa təna mpa pa ná mpʋ tɔ pə ta maɣa-wɛ, ɩlɛna pá tɔŋ sɩ: Halɩ yʋlʋ ɩsaɣaʋ tɛɣɛlɛ ɩ kʋlaa ɩ́ polo. 	 Maar dat was niet naar de zin van de andere mensen. "Nu is Hij nota bene bij die slechte man op bezoek gegaan", mopperden ze.


Sɛɣɛsɩ ɩfepiya kɛ teu tɔtɔ sɩ pá kpaɣa ləmaɣasɛɛ kɛ teu. 	 De jonge mannen moeten zich verstandig en matig gedragen.


Tənaɣa Piyɛɛ cɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ lɔ mə ɩsaɣatʋ na ɩ́ laɣasɩ hʋwɛɛ, na pá yaa Yesu Kilisiti hətɛ na pá sɔna paa mə taa wei kɛ́ Ɩsɔ lʋm, na pə́ hɩɩsɩ mə ɩsaɣatʋ. Ɩlɛna ɩ́ hiki Ɩsɔ kʋcɔɔʋ sɔsɔɔʋ ŋku kʋ kɛ́ Feesuɣu Naŋŋtʋ tɔ. 	 Petrus antwoordde: "U moet zich bekeren tot God en u laten dopen in de naam van Jezus Christus, want dan worden uw zonden vergeven. Dan komt ook de Heilige Geest in u wonen.


Ye Titʋ ɩlɛ ma waalɩ tʋ ntɛ́ ɩlɛ, má na-ɩ tə lakəna təmlɛ kɛ mə tɔɔ. Tá taapalaa lɛlaa mpa pa sɩɩ-ɩ tɔ, Yesu sɛɛlaa kpeka tilina pɛlɛ, na pɛlɛ pa lakɩ kɛ́ sɩ pá ha Kilisiti kɛ teeli. 	 Als iemand onder u vraagt wie Titus eigenlijk is, zeg dan dat hij mijn medewerker is. Hij helpt mij u te dienen. Wat de twee andere broeders betreft, die vertegenwoordigen de gemeenten, en wat zij doen is tot eer van Christus.


Na Yakɔpʋ lɔkɔ ka wɛ təna. Tɔntɛ nɩɩ Yesu ɩlɛna ɩ́ caɣa lɔkɔ nɔɣɔ, na waatʋ ɩnɩ ilim sikaa. 	 en daar was ook de bron van Jakob. Jezus was moe van het lopen en rustte uit bij de bron; dat was omstreeks twaalf uur 's middags.


Ɩsɔ yelina na pá ŋmaa ɩ tɔm kɛ takəlasɩ taa. Na tə waasəɣɩ yəlaa, pə taɣa pʋlʋ, tə sɛɣɛsəɣɩ-wɛ na tə́ kisiɣina-wɛɣɛ pɔpɔtʋ, na tə́ taɣanəɣɩ-wɛɣɛ timpi timpi pa pəntəɣɩ tɔ, na tə́ hʋ́lə́ɣɩ́-wɛɣɛ ɩsəna paa təŋ tampana mammam kɛ pa kʋlapʋtʋ taa tɔ. 	 Al de Boeken zijn door inspiratie van God geschreven en zijn nuttig om ons de waarheid te leren en ons te wijzen op wat er aan ons leven en geloof nog mankeert; ze zetten ons leven op orde en helpen ons in te zien wat juist en goed is.


Tənaɣa ɩlɔɣɔʋ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ma nyəmá Yesu, na má nyɩ Pɔɔlɩ tɔtɔ, na mɛ mə kɛ́ mpa? 	 "Jezus ken ik en van Paulus heb ik ook gehoord. Maar wie bent u?"


Ɩsɔ wei ɩ tike ntɛ́ laɣatʋ tɔ, ɩ́ hiki teeli kɛ tam. Pə la ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu Kilisiti tɔɔ. Ami. 	 Alle lof en eer is voor God (alleen Hij is wijs en verstandig) door Jezus Christus, voor altijd en eeuwig. Amen.


Pɛlɛ pa lɩɩ ḿpʋ́ɣʋ́ kpakpaa, ɩlɛna pá kɔna Yesu kɛ ɩlɔɣɔhilu kamumuka. 	 Hij stond op het punt weer te vertrekken, toen er een stomme man bij Hem werd gebracht. De man kon niet spreken, omdat er een boze geest in hem zat, die dat verhinderde.


Mpa Ɩsɔ ka laalaa na ɩ́ faɣasɩ mpʋ tɔ ɩ ləsa-wɛɣɛ, na mpa ɩnɩ ɩ ləsa mpʋ tɔɣɔ ɩ lapa na pá pəsɩ yʋlʋpama kɛ ɩ ɩsɛntaa. Mpa ɩ lapa na pá pəsɩ yʋlʋpama kɛ mpʋ ɩnɩ tɔɣɔ ɩ yelaa na pá hiki pa paa nyəm kɛ ɩ teeli taa tɔtɔ. 	 Maar God heeft allen die daartoe bestemd waren, ook geroepen. En Hij heeft hen ook rechtvaardig gemaakt. Meer nog: Hij heeft hen ook in Zijn schitterende heerlijkheid opgenomen.


Pə kɔma na pə pɩɩ, ɩlɛna ɩ́ tili ɩ pəyalʋ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ heeli mpa ɩ yaa tɔɣɔʋ tɔ sɩ pá kɔɔ mpʋ, pə talaa. 	 Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knecht bij hen langs om te zeggen dat ze konden komen.


Tʋlʋmalʋɣʋ kpawa, pə caa fem. Ye mpʋ tə́ yele səkpɛtʋɣʋ tɛɛ təma asaɣɛɛ, na tə́ kpaɣa yoou wontu nti ye pə nyaalaa, tɩɩ yoona tɔ. 	 De nacht is bijna voorbij, dan breekt de dag aan. Houd dus op met wat het daglicht niet kan verdragen. Doe voortaan alleen maar wat gezien mag worden.


Pəlɛ pə waalɩ pə tala kʋyakʋ ŋku kʋ yakaɣa sɩ pə fe Tɛɛʋ acima tɔɣɔlɛ. Yesu nyəmá sɩ ɩ waatʋ talaa sɩ ɩ́ kʋlɩ atɛ cənɛ na ɩ́ kpa Tacaa kiŋ. Ɩ ka sɔɔla ɩ nyə́ma mpa pa wɛ atɛ cənɛ tɔɣɔ tam kɛ́, na mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ ɩ tɩɩ sɔɔla-wɛ haləna tənaɣa. 	 Voordat het Paasfeest begon, wist Jezus dat de tijd was aangebroken dat Hij deze wereld zou verlaten om naar Zijn Vader te gaan. Juist toen liet Hij tot het einde toe zien hoe groot Zijn liefde was voor hen die in deze wereld bij Hem hoorden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ nɔɣɔlʋ lɩɩ samaa taa na ɩ́ tɔ Yesu sɩ: Tacaa, heeli ma taalʋ sɩ má na-ɩ tə́ tala tá caa yelina-tʋɣʋ mpi tɔ. 	 Iemand uit de mensen riep: "Meester, zeg toch tegen mijn broer dat hij mij het deel van de erfenis geeft waar ik recht op heb!"


Kʋ lapəna kancaalaɣa wontuɣu pəsʋɣʋ tənaɣa kʋlɛ kʋ ɩsɛntaa. Na kʋ caalaɣaa tɛtʋ na tə tɔɔ yəlaa sɩ pá sɛɛ kancaalaɣa wontuɣu ŋku pɩɩ kʋwa ɩsaɣakʋɣʋ na pə́ waa tɔ. 	 Het had twee horens, net als het Lam, maar het sprak als de draak. Het trad namens het eerste beest op en oefende dezelfde macht uit. Het dwong de aarde en haar bewoners het eerste beest te aanbidden; het beest dat van zijn dodelijke wond genezen was.


Ama Yuta nyə́ma ná kʋlaa na pá kisi təsaɣasaɣa. Tənaɣa pə caala-m na má tɔ sɩ: Tɩɩ tɛna Lom wulaʋ sɔsɔ kiŋ kɛ́. Anɩ ma fɛɩna nti maa tɔ sɩ tənɛɣɛ ma yəlaa lapa-m tɔ. 	 Maar toen de Joden daar heftig tegen protesteerden, heb ik mij op de keizer beroepen, overigens zonder de bedoeling mijn volk aan te klagen.


Ɩ́ kʋlɩ na tə tɛɛ. Ɩ́ nyənɩ, ma kɔlɔmɔtɔ tʋ tala cənɛ. 	 Sta op, wij gaan. Kijk, daar is mijn verrader al."


Ma sam-mɛɣɛ ɩsəna mpiɣi ɩ kiŋ tɔ pə ta la-m fɛɛlɛ. Ɩsəna tə heeliɣi-mɛɣɛ tampana kɛ tam tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ tə pʋɣʋla-mɛɣɛ Titʋ kiŋ, na ɩ́lɛ́ ɩ maɣamaɣa ɩ maɣanaa sɩ tampana kɛ́. 	 Voor zijn vertrek had ik tegenover hem al hoog van u opgegeven en u hebt mij niet teleurgesteld. Ik heb altijd de waarheid verteld; en dat ik tegenover Titus vol lof over u was, bleek dan ook terecht te zijn.


Mpa pa fɛɩna kalampaanɩ tɔ pa nɩɩ leleŋ kɛ́. Mpi tɔ, mpɛ pa tənna ɩsɔtaa Kawulaɣa. 	 "Gelukkig zijn zij die nederig zijn, want het Koninkrijk van de hemelen is voor hen bestemd.


Pa ta mʋ ma tɔm tɔɣɔ pa liɣita ɩsaɣatʋ tɔm. 	 Van zonde omdat zij weigeren in Mij te geloven.


Wei ɩlɛ ɩ sɔɔləɣɩ Ɩsɔ, Ɩsɔ ná nyəmá pʋntʋ tɔɔ kɛ́. 	 Maar als iemand God liefheeft, kent God hem.


Tənaɣa ɩ kʋla kpakpaa kɛ pa təna pa ɩsɛntaa, na ɩ́ kpaɣa kpatəlɛ nte tə tɔɔ paa hɩɩsa-ɩ tɔ na ɩ́ saŋ Ɩsɔ na ɩ́ kpeŋ. 	 Op hetzelfde moment, terwijl iedereen met grote ogen toekeek, stond de man op. Hij nam zijn draagbaar onder de arm en liep naar huis. Hij juichte van blijdschap en prees God voor dit wonder.


pʋntʋ kəla kalampaanɩ, na ɩ ta tɩɩ nyəm pʋlʋ. Kʋmɛlətɔmnaa tɔɔ hɔm na tə tɔɔ yooŋ tɔka-ɩ kɛ́ ɩsɩɩ kʋtɔŋ. Mpʋ ɩnɩ pə kɔŋna na ɩsɛsɛɛmɛɛ na yooŋ na kʋtʋʋŋ na tɔmnaa tʋɣʋ 	 Wie iets anders beweert, is verwaand en dom; die heeft de ziekelijke neiging te willen bekvechten over de betekenis van de woorden van Christus. De gevolgen daarvan zijn jaloezie en ruzie, beledigingen en verdachtmakingen.


Suulu kɛ Ɩsɔ hʋlaa na ɩ́ tʋna-m na ɩ́ paasɩ na ɩ́ ha-m toma sɩ má la Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɛ ɩ təmlɛ. 	 God heeft mij de taak gegeven dit overal bekend te maken. Dat is een geweldig voorrecht! Ik kan het alleen maar omdat God zo goed is mij er steeds weer de kracht voor te geven.


Waalɩ waalɩ kɛ́ pa pɛla-ɩ, na ɩ pɛlʋɣʋ mpɩ pə hʋlaa kɛ́ sɩ ɩ laalaa na ɩ́ tɛ Ɩsɔ na ɩ taa tɔɣɔ ɩ́lɛ́ ɩ mʋ-ɩ sɩ yʋlʋpaŋ. Pə́cɔ́ waatʋ ɩnɩ ɩ taa pɛləta. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na Apəlaham pəsɩ pa təna mpa pa tɛŋna Ɩsɔ kɛ́ pa taa kɛ́ mpʋ na ɩ́ mʋɣɩ-wɛ sɩ kʋpama tɔ pa caa, paa pa ta pɛlɩ. 	 Dat was het teken waarmee zijn onschuld werd bezegeld. Dus is Abraham de voorvader van allen die op God vertrouwen, ook van hen die niet besneden zijn.


Pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Awe nyəmna Tacaa hʋwɛɛ? Awe pəsəɣəna na ɩ́ tasa-ɩ tɔm? Ama tá ɩlɛ, Kilisiti hʋwɛɛ kɛ tá wɛna. 	 Bovendien staat er in de Boeken: "Wie kent de gedachten van de Here? Wie zou Hem raad kunnen geven?" (b) Wij kennen Christus door ons geloof.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Simɔŋ nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: N kɛ́ Ɩsɔ weesuɣu tʋ Pəyalʋ Mesii. 	 Simon Petrus zei: "U bent de Christus, de Zoon van de levende God."


Ɩsɔ tá kɛ́ wei ɩɩ təŋəɣɩ tampana tɔ, na ɩ kaa sɔɔ mə təma tɔɔ. Pəyele ɩ kaa sɔɔ ɩsəna ɩ́ paasaa na ɩ́ sɔɔlɩ-ɩ na ɩ́ waasɩ mə Ɩsɔ sɛɛlaa lɛlaa, na ɩ́ tɩɩ tɔŋna-wɛɣɛ waasʋɣʋ tɔ. 	 God is niet onrechtvaardig. Hoe zou Hij al uw werk voor Hem kunnen vergeten of de liefde die u Hem hebt gegeven en nog steeds geeft door Zijn kinderen te helpen?


Ye mpʋ ɩlɛ ɩ́ la laakalɩ na mə tɔntɛ kɛ teu, ɩ́ taa tɔ ɩsɩɩ kʋmɛlɛməŋ, ama ɩ́ tɔ ɩsɩɩ ləmaɣasɛɛ nyə́ma. 	 Kijk daarom goed uit hoe u leeft. Wees niet onnozel, maar verstandig.


Yutaasɩ wei ɩ lapa-ɩ kɔlɔmɔtɔ tɔ, ɩ nawa sɩ pa sɩɩwa sɩ paa kʋ Yesu kɛ́ tampana ɩlɛna ɩ laŋlɛ pəsɩ sɔsɔm. Tənaɣa ɩ kpaɣa liɣitee nyəɣətʋ hiu na naanʋwa ɩnɩ na ɩ́ polo ɩ́ cɛla kɔtəlaa sɔsɔ na nyʋɣʋ nyə́ma. 	 Toen Judas, de verrader, zag dat Jezus ter dood was veroordeeld, kreeg hij berouw. Hij vond het verschrikkelijk wat hij had gedaan. Meteen ging hij het geld naar de leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad terugbrengen.


Pə kɔma taanaɣa ɩlɛna ɩ ɩfalaa polo na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Cənɛ kɛ́ nyɩɩtʋ taa kɛ́, na ilim tɛma. 	 Tegen de avond zeiden Zijn discipelen: "Het is al laat. U moet de mensen maar wegsturen,


Tacaa Yesu Kilisiti pɛɛlɛɛ na Ɩsɔ sɔɔlʋɣʋ na kpɛntʋɣʋ ŋku Feesuɣu Naŋŋtʋ kɔŋna tɔ pə́ wɛɛ mə təna mə kiŋ. 	 Mijn wens voor u is dat de genade van onze Here Jezus Christus, de liefde van God en de innige band die de Heilige Geest geeft, met u zullen zijn.


Ye ɩ́ sʋʋ ɩcatɛ nte tə taa na tə yəlaa ɩ́ ta mʋ-mɛ, ɩ́ lɩɩ na ɩ́ tɔ sɩ: 	 Maar als ze in een stad niets van jullie willen weten, ga dan door de straten en zeg:


Ama tə caa tə nyɩ nti nyá maɣamaɣa n hʋʋkɩ tɔ. Pə taɣa pʋlʋ, paa timpi paa caa kpekəle nte tə taa n wɛ mpʋ tɔ tə tɔm. 	 Maar het zou wel goed zijn om te weten wat voor ideeën u erop nahoudt. Want wij horen niet veel goeds over de partij waar u bijhoort."


Paa ɩ́ ká hiki sɛɣɛsəlaa kɛ iyisi naanʋwa (10000) kɛ́ Kilisiti mpaaʋ tɔm taa mə caa kɛlɛ kʋlʋm. Maɣalɛ mə caa kɛ Kilisiti təŋʋɣʋ tɔm taa. Pə taɣa pʋlʋ, má kɔnna-mɛɣɛ Laapaalɩ Kʋpaŋ. 	 Want al zijn er duizenden die u in Christus verder opvoeden, u hebt niet veel vaders. Ik ben uw geestelijke vader. Ik heb u het leven met Jezus Christus binnengeleid.


Kʋfənɛɛ ná pə təna mpi pə lapa mpʋ tɔ, ɩlɛna ɩ́ mʋ Ɩsɔ Tɔm. Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa tɔm nti pa sɛɣɛsa-ɩ tɔ tə lapa-ɩ sɔɣɔntʋ kɛ teu kɛ́. 	 Toen de gouverneur dat zag, kwam hij tot geloof in de Here Jezus Christus. Hij was diep onder de indruk van Zijn leer.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Feesuɣu lakɩ ɩsəna na ɩ́ haa weesuɣu kɛ mpa na Yesu Kilisiti pa kpɛntaa tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na pə́ ləsɩ-m ɩsaɣatʋ na səm pə yaasi ɩnɩ ɩ taa. 	 Doordat u met Christus Jezus verbonden bent, geldt voor u de nieuwe wet: De wet van de Geest, de wet van het leven. U bent losgemaakt uit de wurgende greep van de zonde en bevrijd uit de macht van de dood.


Ma pəsəɣɩ pə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ Kilisiti wei ɩ haa-m toma tɔ ɩ tɔɔ kɛ́. 	 Ik ben in staat alles te doen door Christus, Die mij daarvoor de kracht geeft.


Na pə wɛɛ sɩ Samalii nyəŋkʋ kɛ ɩ́ təŋ. 	 Hij moest door Samaria


Tənaɣa Yesu cɔwa ɩ ɩfalaa sɩ: Yəlaa ɩ́ taa nɔkɩ tɛɛʋ, mɩɩ hana-wɛɣɛ tɔɣɔnaɣa kɛ mə maɣamaɣa. 	 Jezus antwoordde: "Dat hoeft niet. Geven j-llie hun maar te eten."


Yesu lɩɩ təna, ɩlɛna ɩ́ sʋʋ Yuta nyə́ma təkotile natəlɩ tə taa. 	 Hij ging naar de synagoge. Daar zag Hij een man met een lamme, verschrompelde hand. De Farizeeërs vroegen Hem: "Mag men op de sabbat iemand genezen?" Zij hoopten dat Hij "Jaä zou zeggen. Dan zouden zij een reden hebben om Hem gevangen te nemen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ wulaʋ Helɔtɩ lʋlʋɣʋ kʋyakʋ acima talaa. Na ɩ́ la acima na ɩ́ yaa ɩ kawulaɣa taa sɔsaa sɔsaa na yoolaa sɔsaa, na Kalilee tɛtʋ taa nyʋɣʋ nyə́ma nyʋɣʋ nyə́ma. Sɛsɛ pə wɛɛ sɩ kʋyakʋ ŋkʋɣʋ Helɔtiyatɩ ká hiki mpi ɩ pɛɛkaɣa tɔ. 	 Op een dag zag Herodias haar kans schoon. Het was op de verjaardag van Herodes en hij had mensen van zijn hofhouding, legerofficieren en allerlei voorname burgers uit Galilea uitgenodigd voor het feest.


Pə tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ paa yəlaa kʋwakələm ka tɔɔ ɩsəna, yaa paa yɔɣɔtɩ ɩsaɣatʋ ɩsɩɩ we, Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ suulu. Ama wei ɩ ka yɔɣɔtɩ ɩsaɣatʋ kɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ tɔɔ tɔ, pa kaa hʋ́lɩ́ pʋntʋ kɛ suulu. 	 Wat voor verkeerds u ook doet, zelfs al spreekt u kwaad van Mij, het kan u worden vergeven.


Ɩ ɩfalaa Saakɩ na Yohaanɩ pa ná mpʋ, ɩlɛna pá tɔ sɩ: Tacaa, yaa tə yele na ɩsɔtaa kɔkɔ tii na ká nyaɣa-wɛ? 	 Toen Jakobus en Johannes dit hoorden, vroegen zij Jezus: "Meester, vindt U het goed dat wij vuur van de hemel laten komen om die mensen te verbranden?"


Ɩlɛna mə Ɩsɔ sɛɛʋ səŋ Ɩsɔ toma tɔɔ, pə́ taa səŋ yəlaa ləmaɣasɛɛ tɔɔ. 	 Want uw geloof moet niet gebaseerd zijn op menselijke wijsheid, maar op kracht van God.


Ɩ́ waa kʋtɔntʋnaa, na ɩ́ feesi sətaa, na ɩ́ waasɩ asilima kʋtɔŋ nyə́ma, na ɩ́ tɔɣɔnɩ alɔɣaa. Mə hika faalaa kɛ́, ɩ ha tɔtɔɣɔ faalaa. 	 Maak zieken gezond. Laat doden weer levend worden. Genees melaatsen. Verdrijf boze geesten. Jullie mogen er niets voor vragen, omdat je het zelf ook voor niets hebt gekregen.


Ɩsənaɣa Kilisiti na Ɩlɔɣɔʋ paa nɩɩna təma? Wei ɩ tɛŋ ɩ taa na Ɩsɔ na wei ɩɩ tɛŋ ɩ taa na Ɩsɔ tɔ pa kaa we? 	 Wat voor overeenkomst is er tussen Christus en de duivel? En wat voor gemeenschappelijks heeft een gelovige met iemand die niets van Christus wil weten?


Pa taa lɛlaa cɛŋəɣəna tɛɛsɩ taa na pá puɣusiɣi alaa mpa pɩɩ kantələɣɩ na pá teela ɩsaɣatʋ na kʋnyɩɩləŋ ɩnɩ ɩ təna ɩ kʋɣɩ-wɛ tɔ. 	 Zij zijn van het soort dat listig het huis van andere mensen binnendringt en vrouwen inpalmt, die zondigen en zich door hun begeerte laten beheersen.


Ama Piyɛɛ kɔma na ɩ ləmaɣasɛɛ polo heelim kiŋ, ɩlɛna sɔɣɔntʋ kpa-ɩ. Tənaɣa pə sʋʋ-ɩ tisuɣu kɛ lʋm tɛɛ na ɩ́ kiisi sɩ: Haɩ, Tacaa, ya-m. 	 Petrus stapte uit de boot en liep over het water naar Jezus toe. Maar hij besefte ineens dat er een heel harde wind stond. De golven waren erg hoog! De schrik sloeg hem om het hart en hij begon te zinken. "Here, help mij!" schreeuwde hij.


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ wii ma pətɔɔtəlɛ, ɩnɩ ɩ sɔɔləna sɩ Yesu Kilisiti ɩ́ hʋ́lɩ́ ɩsaɣalataa taa acɛpa maɣa ɩ suulu təna, na pɩɩ hʋ́lɩ́ waalɩ nyə́ma mpa paa tɛ na pá mʋ ɩ tɔm na pá hiki weesuɣu kɛ tam tɔɔ tɔ sɩ pá nyənəɣəna-m na pá ná. 	 Maar God heeft mij vergeven, opdat Jezus Christus mij zou kunnen gebruiken als een voor- beeld om te laten zien hoeveel geduld Hij heeft. Zo zullen anderen beseffen dat ook zij eeuwig leven kunnen krijgen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ tɔma mpa pa tila mpʋ tɔ sɩ: Halɩ taɣa Lom nyə́ma na pá yele na pá ma-tʋɣʋ samaa taa. Pəyele pa ta tɩɩ wiili tá tɔm taa sɩ pa naa sɩ ɩsənaɣa pə wɛɛ. Pə́cɔ́ pəlɛ pə waalɩ na pá kpaɣa-tʋ na pá tʋ saləka. Ɩlɛna nɔɔnɔɔ pá caakɩ sɩ pá cɛ-tʋɣʋ mukaɣa tɛɛ? Pə ta la. Pá kɔɔ pa maɣamaɣa na pá cɛ-tʋ. 	 "Geen denken aan", antwoordde Paulus. "Wij zijn Romeinse burgers. Ze hebben ons zonder enige vorm van proces in het openbaar afgeranseld en daarna in de gevangenis gegooid. En nu willen zij ons in stilte laten vertrekken. Nee! Laten zij zelf maar komen om ons vrij te laten."


Ɩsɔ maɣamaɣa yekina na tá na-mɛ tə́ nyɔɔkɩ toŋ kɛ Kilisiti mpaaʋ taa, na ɩnɩ ɩ faɣana-tʋ na tá mpaa. 	 God heeft u en ons door Christus vaste grond onder de voeten gegeven; en wij, als apostelen, zijn door Hem aangesteld.


Pəlɛ pə waalɩ pa lapa ɩ́ na ɩ təyaɣa nyə́ma tənaɣa waasʋ. 	 Zij gaven hem en zijn hele gezin het woord van God door.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-ɩ sɩ: Suu nyá laɣatɛ kɛ tə suɣute taa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ye wei ɩ́ kpaɣa laɣatɛ, pʋntʋ ká səna laɣatɛ. 	 "Doe dat zwaard weg", zei Jezus tegen hem. "Wie geweld gebruikt, zal zelf door geweld omkomen.


Ye yʋlʋ ɩ́ caa ɩ təŋɩ-m na ɩ́ ta lɩɩ luɣu kɛ ɩ caa na ɩ too, na ɩ alʋ na ɩ piya, na ɩ taalʋnaa na ɩ kɔɣɔnaa na ɩ newaa, haləna ɩ́ kpɛntəna ɩ maɣamaɣa ɩ tɩ, paa ɩ təŋa-m, ɩ kaa pəsɩ na ɩ́ la ma ɩfalʋ. 	 "Wie bij Mij wil horen, moet meer van Mij houden dan van zijn vader, moeder, vrouw, kinderen, broers en zusters. Ik moet hem zelfs meer waard zijn dan zijn eigen leven.


Mpi ma nyɩɩləɣɩ tɔɣɔlɛ sɩ ɩ́ lɩɩ nəɣəsɛɛ tɔm taa təkpataa. Apalʋ wei ɩ ta kpaɣa alʋ tɔ Tacaa təmlɛ kɛ ɩ sɔkəna nyʋɣʋ, na ɩ́ lʋkɩ sɩ Tacaa luɣu ɩ́ lapɩ-ɩ. 	 Ik zou wel willen dat u geen zorgen had. Iemand die niet getrouwd is, kan al zijn tijd en aandacht aan de zaken van de Here besteden. Zo is hij of zij in de gelegenheid uitsluitend de Here te dienen.


Nɔɔnɔɔ maa pəsəɣɩ na má tasa-mɛɣɛ yɔɣɔtənaʋ kɛ sɔsɔm. Pə taɣa pʋlʋ, wei ɩ tɔkɩ kawulaɣa kɛ antulinya ɩnɛ ɩ tɔɔ tɔ, ɩ kɔŋna ntɛ́. Ɩlɛ ɩ kaa tɩɩ kpaɣa pʋlʋɣʋ ma tɔɔ. 	 Ik heb niet veel tijd meer om met u te praten, want de overheerser van de wereld is in aantocht en heeft niets met Mij te maken.


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa taa nɔɣɔlʋ ɩ cɔ Yesu sɩ: Tacaa, ma kɔna ma pəyaɣa kɛ́. Ka hii ɩlɔɣɔʋ kɛ́ na ɩ́ la-kɛɣɛ kamumuka. 	 "Meester", antwoordde een man, "ik wilde mijn zoon bij U brengen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa kɛ pə waalɩ kɛ́ kpakpaa sɩ: Ɩ́ sʋʋ kpɩɩlʋɣʋ na ɩ́ tɛɛ-m nɔɣɔ na ɩ́ tɛsəna Pɛtɛsaita ɩcatɛ tɔɔ. Ɩlɛna Yesu náá saalɩ təna na ɩ́ paasəna samaa yasʋɣʋ. 	 Hierna zei Jezus tegen Zijn discipelen dat zij vlug moesten overvaren naar Bethsaïda. Hij zou later komen, maar wilde eerst de mensen naar huis sturen.


Ama Yesu tɔma Piyɛɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-ŋ yoo maa cɛsəɣɩ, n ká kpɛɛsɩ tɔm tooso kɛ́ saŋa ahoo anɛ a maɣamaɣa sɩ n ta nyɩ-m kɛ́ n ta nyɩ-m na pə́cɔ́ kampaaʋ koo tɔm naalɛ nyəm. 	 "Hou op, Petrus", zei Jezus. "Vannacht zul je drie keer zeggen dat je Mij niet kent, nog voor de haan twee keer heeft gekraaid."


Na pá pona-tɛɣɛ Yesu, na pá pɔ tə tɔɔ kɛ́ pa wontu, na Yesu caɣa pə tɔɔ. 	 Zij brachten het veulen bij Jezus, legden hun jassen erop en Hij ging erop zitten.


Ama kʋlʋmtʋ kɛ́ sɩ mɩɩ tɔkɩ Ɩsɔ sɛɛʋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam, na ɩ́ səŋ təca kɛ teu kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam, pʋlʋpʋ ɩ́ taa ciɣiti-mɛ, na ɩ́ taa yele na pə́ kʋ́ mə tɛɛlʋɣʋ ŋku ɩ́ tɛɛləɣɩ tuu kʋyaŋku ɩ́ nɩɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔ. Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnəɣɩ pa heela antulinya taa yəlaa təna, na Pɔɔlɩ má ma pəsəna ɩ heellu. 	 De enige voorwaarde is dat u deze waarheid met uw hele hart gelooft en er standvastig in blijft. Dat u sterk bent in de Here en vast overtuigd van het goede nieuws, dat Jezus voor u gestorven is. Dit geweldige nieuws gaat de hele wereld door en ik heb mijn leven ten dienste ervan gesteld.


Yesu ɩfalʋ ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ kɛɛsəna tɔm tənɛ na ɩ́ tʋ-təɣɩ takəlaɣa taa. Na tə nyəmá sɩ pə təna mpi ɩ tɔma sɩ pə lapa tɔ, tampana ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa. 	 Ik, Johannes, heb dit geschreven. Alles wat ik verteld heb, is waar.


Yesu na-ɩ, ɩlɛna ɩ́ yaa-ɩ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Alʋ nyá, saŋa waalɩ n hika alaafəya kɛ́. 	 Jezus riep haar bij Zich en zei: "U bent van uw ziekte verlost." Hij legde Zijn handen op haar en op hetzelfde moment werd haar rug recht. De vrouw loofde en dankte God.


Pə taɣa pʋlʋ, kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule kɛ Yesu lapa tɛɛliya na ɩ́ kulina apalʋ ɩnɩ ɩ ɩsɛ. 	 want het was sabbat toen Jezus de ogen van de man genas.


Pə tɔɔ kɛ́ ɩ́ caɣa na mə hʋwɛɛ taŋaa tətɛɣɛtɛɣɛ kɛ́ təmlɛ lapʋ. Ɩ́ lakɩ pə təna na laakalɩ kɛ tam, na ɩ́ tʋ mə tɛɛlʋɣʋ kɛ kʋcɔɔʋ ŋku ɩ́ ká hiki kʋyaŋku Yesu Kilisiti ká kɔɔ tɔ. 	 Gebruik dus uw verstand en wees nuchter. Kijk vol verwachting uit naar de dag waarop Jezus Christus terugkomt en God Zijn genade aan u zal bewijzen.


Pə tənaɣa mpʋ pə waalɩ kɛ́ pa lɩɩwa na pá taɣanɩ ɩsaɣatʋ taa kɛ́ hotuɣu. Yəlaa ɩsɩɩ mpʋ pə taka pə fɛɩ pəsʋɣʋ sɩ pá hʋ́lɩ́-wɛ sɩ pá taɣanɩ tɔntɛ kʋfatɛ kɛ laɣasʋɣʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Pəyaɣa kɛ pa lɛləɣɩ kam kɛ səm tesika tɔɔ na pá tʋɣɩ-kɛɣɛ fɛɛlɛ kɛ samaa taa. 	 Door God de rug toe te keren, kruisigt zo iemand de Zoon van God eigenlijk opnieuw en maakt Hem bespottelijk.


Ama pə kɔma na Ɩsɔ tá Yatʋ hʋ́lɩ́ yəlaa kɛ ɩ kʋpantʋ na ɩ pɛɛlɛɛ, 	 Maar toen de tijd aanbrak dat God ons, door de komst van Zijn Zoon, Zijn liefde en vriendelijkheid zou tonen, heeft Hij ons gered.


Se ɩfeputu kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ. Lʋkɩ tam sɩ ń təŋ siɣisuɣu, na ń tɛ Ɩsɔ na nyá taa, na ń sɔɔləɣɩ nyá yəlaa lɛlaa, na nyá na mpa pa təŋəɣɩ Tacaa na luɣu kʋlʋmʋɣʋ tɔ ɩ́ maɣa teu, pʋlʋ ɩ́ taa yasɩ-mɛ. 	 Blijf uit de buurt van alles wat jou als jongeman slechte gedachten en gevoelens kan geven. Geef in plaats daarvan je aandacht aan alles wat je kan helpen goed te doen. Heb geloof en liefde en zoek het gezelschap van hen, die van de Here houden en een zuiver hart hebben.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná ɩsɔtɔnʋɣʋ kʋfalʋɣʋ na tɛtʋ kʋfatʋ. Ɩsɔtɔnʋɣʋ kʋpənʋɣʋ na tɛtʋ kʋpəntʋ ka mʋka yem kɛ́, na teŋku ná fɛɩ tɔtɔ. 	 Ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. De tegenwoordige hemel en de tegenwoordige aarde waren er niet meer; en ook de zee was verdwenen.


Ɩsɔ sɛɛlaa təna ka wɛna nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, na pa kpɛntaɣa mpi mpi pa wɛna tɔ. 	 De gelovigen deelden ook alles met elkaar.


Nti ma wɛna sɩ ma heeliɣi-mɛ tɔɣɔlɛ sɩ ɩ́ təŋəɣɩ nti Feesuɣu Naŋŋtʋ hʋ́lə́ɣɩ́-mɛ tɔɣɔ tam, ɩ́ taa nɩɩna mə yʋlʋwɛɛtʋ kʋnyɩɩləŋ. 	 Leef altijd in gehoorzaamheid aan de Heilige Geest; dan zal de zonde geen kans krijgen zich uit te leven.


Yesu tɔŋa yɔɣɔtʋɣʋ kɛ mpʋ, ɩlɛna Yuta nyə́ma təkotile nyʋɣʋ tʋ ɩnɩ ɩ təyaɣa tʋ nɔɣɔlʋ kɔɔ na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Taa tʋ Tacaa kɛ kʋnyɔŋ kɛ yem, nyá pɛɛlɔ fɛɩ. 	 Iemand uit het huis van Jaïrus kwam vertellen dat het zieke kind al gestorven was. "Het heeft geen zin de Meester nog langer lastig te vallen." zei hij.


Malɩ ɩnɩ ɩ ka pələna Tacaa nɔɔhɛɛ tɔɔ kɛ́ tulaalʋ na ɩ́ hɩɩsɩ-yɛ na ɩ nyɔɔsɩ. Ɩ neu Lasaa kɛ pə wɩɩkaɣa. 	 Maria was de vrouw die kostbare parfumolie over de voeten van Jezus uitgoot en deze met haar lange haar afdroogde.


Ɩ haɣasa nyɔɣɔtʋnaa kɛ tɔɣɔnaɣa kʋpaŋka. Ɩ tɔɣɔna toŋtʋnaa kɛ niŋ naanʋwa. 	 Hij heeft hongerigen overladen met het goede en rijken met lege handen weggestuurd.


na pá tɛ pa taa sɩ paa hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ. Ɩsɔ ka tɔmna hatuu lɔŋ kɛ yem taa sɩ ɩ ká ha-tʋɣʋ weesuɣu ŋkʋ, Ɩsɔ tá kɛ́ kaloolaɣa tʋ. 	 Door die waarheid leiden zij een leven naar Gods wil en ontvangen het eeuwige leven, dat God voor het begin van de wereld beloofd heeft; en Hij liegt niet. Toen God vond dat de tijd ervoor gekomen was, heeft Hij dit goede nieuws bekendgemaakt en


Pə təna mpi pə maɣana-wɛ tɔ pə hʋ́lə́ɣɩ́ lɛlaa kɛ lɔŋ kɛ́. Pa ŋmaa-təɣɩ sɩ pa kpaaləɣɩ-tʋ yoo. Pə taɣa pʋlʋ, waatʋ wei ɩ taa tə wɛ ɩsəntɔ tɔ tənaɣa waatʋ kɛ́. 	 Dat is allemaal met hen gebeurd om een voorbeeld te stellen. En het is opgeschreven als een waarschuwing voor ons, die in het einde van de tijd leven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa pola ɩ kiŋ na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Ntɔŋ n yɔɣɔta mpʋ tɔ n nawa sɩ pə ta la teu kɛ Falisanaa? 	 De discipelen gingen naar Hem toe en zeiden: "Weet U dat de Farizeeërs zich hebben geërgerd aan wat U hebt gezegd?"


Paa pə wɛɛ sɩ ɩ́ lapa kʋpantʋ nti tɔ tə tɔɔ kɛ́ pa məla-mɛɣɛ kʋnyɔŋ tʋɣʋ, ɩ́ nɩɩ leleŋ kɛ́. Ɩ́ taa nyana yəlaa kɛ paa pəcɔ, na ɩ́ taa yele na pə́ liɣiti-mɛ. 	 Maar als dat toch zou gebeuren, bent u bevoorrecht. Daarom moet u zich niet door dreigementen laten afschrikken of in verwarring laten brengen.


Pulasɩ taa na pəlaaŋ taa kɛ́ ɩ wɛ ilim na ahoo kɛ tam, na ɩ́ makɩ kapusi na ɩ́ hɛɛtəɣɩ ɩ təɣɩ pɛɛ. 	 Dag en nacht zwierf hij rond tussen de graven en ging ook vaak de bergen in. Hij liep altijd te schreeuwen en sloeg zichzelf met scherpe stenen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tokina kʋtɔntʋ niŋ na ɩ watʋ ya kpakpaa. Ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ caləsɩ-wɛ. 	 Hij raakte haar hand aan en de koorts verdween. De vrouw stond op en maakte een maaltijd voor Hem klaar.


Ama Kilisiti ɩ́lɛ́ ɩ lapa ɩsaɣatʋ hɩɩsʋɣʋ kɔtaɣa kɛ tɔm kʋlʋm təkoŋ, na kɔtaɣa ŋkɛ ka lakɩ təmlɛ kɛ tam. Kilisiti tɛma mpʋ ɩlɛna ɩ́ kpa na ɩ́ caɣa Ɩsɔ kɔŋkɔŋ taa. 	 Maar nadat Christus Zichzelf voor onze zonden aan God had gegeven als een offer voor alle tijden, ging Hij aan Gods rechterhand zitten.


Ma taapalaa mɛ, ɩ́ taa təŋəɣɩ Tacaa teeli tʋ Yesu Kilisiti mpaa na ɩ́ tasəɣɩ yəlaa kɛ faɣasʋɣʋ. 	 Broeders, als u bij de Here Jezus Christus hoort (bij Hem, Die alle macht en majesteit heeft) maak dan geen onderscheid tussen rijk en arm.


na pá tɔ sɩ: Apalʋ ɩnɛ ɩ ka tɔma sɩ ɩnɩ ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ yɔkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ na ɩ taɣanɩ-tɛɣɛ ŋmaʋ kɛ kʋyɛɛŋ tooso taa. 	 Tenslotte stapten er twee mannen naar voren die zeiden: "Wij hebben Hem horen zeggen dat Hij de tempel van God kon afbreken en in drie dagen weer opbouwen."


Ye Ɩsɔ yaa wei kɛ́ ɩ mpaaʋ taa na ɩ́ tɛma pɛlʋɣʋ, pʋntʋ ɩ́ caɣa mpʋ, ɩ́ taa hʋʋ sɩ ɩ mələɣɩ ɩsɩɩ ɩ taa pɛlɩ. Na Ɩsɔ ɩ́ yaa wei kɛ́ ɩ mpaaʋ taa na ɩ́ tá pɛlɩ, pʋntʋ ɩ́ taa pɛɛkɩ sɩ ɩ pɛləɣɩ. 	 Als u besneden was toen u gelovig werd, moet u niet proberen daar verandering in te brengen. Als u op dat moment niet besneden was, moet u het zo laten.


Ama Silaasɩ luɣu ná lapa na ɩ́ saalɩ təna. 	 Silas besloot er te blijven tot Paulus en Barnabas ook vertrokken. (B)


Pa ta nɩɩna pa nɔɔsɩ na pɔpɔtiya, pa fɛɩna taalɩ nɔɣɔlʋ. 	 Zij hebben geen leugen over hun lippen laten komen en er valt niets op hen aan te merken.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa sʋʋ-ɩ tɔm tʋɣʋ kɛ təna sɩ: Tə maɣana apalʋ ɩnɛ ɩ tʋsəɣɩ tá yəlaa sɩ pá taa fɛlɩ Lom wulaʋ sɔsɔ kɛ lampuunaa. Haləna ɩ́ tɔŋ sɩ ɩnəɣəlɛ wulaʋ sɔsɔ Kilisiti. 	 Ze begonnen Hem meteen te beschuldigen. "Deze man hitst ons volk op tegen de Romeinse bezetters. Hij zegt dat we de keizer geen belasting hoeven te betalen. Hij beweert dat Hij de Christus is, de koning."


Pa tɛma laalɛ tʋɣʋ kɛ tɩɩŋ sɩ pa huɣu-ɩ na ɩ tɛɛ kɛ́ te. Tʋɣʋ ŋku kɩɩ lʋləɣɩ pee kʋpana tɔ, paa hu-kʋ na pá tʋ kɔkɔ. 	 De bijl van Gods oordeel ligt al klaar. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en in het vuur gegooid."


Moisi yɔɣɔta ɩ kʋsəsɩɩtʋ taa sɩ, alʋ ɩ́ lapa mpʋ pə taka, tə yaɣa-ɩ pɛɛ na tə́ kʋ-ɩ. Nyá ná we? 	 In de wet van Mozes staat dat wij zo'n vrouw moeten stenigen. Wat is Uw mening?"


Mpa pa tɔɣɔnəɣɩ yoou kɛ lɛlaa hɛkʋ tɔ pa nɩɩ leleŋ kɛ́. Mpi tɔ, Ɩsɔ ká yaa-wɛɣɛ ɩ piya. 	 Gelukkig zijn de mensen die vrede brengen, want zij zullen zonen van God worden genoemd.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ ka hʋʋwa sɩ ɩ ká la taɣa mpi pə kəla teu tɔ ɩlɛ ɩ ta tisi sɩ pá te təkpataa na taa fɛɩ. 	 God had een beter plan; Hij wilde niet dat zij zonder ons de volmaaktheid zouden bereiken.


Yəlaa panɛ-wɛ, pa sɛɣɛsəɣəna sɩ alʋ kpaɣaʋ fɛɩ teu, na tɔɣɔnasɩ lɛnsənaa tɔɣɔʋ fɛɩ teu. Anɩ Ɩsɔ ná lapa kʋtɔɣɔŋ ɩnəɣɩ sɩ Ɩsɔ sɛɛlaa nyəmá tampana tɔ pá sɛɛ Ɩsɔ na pá tɔɣɔ. 	 Zij zullen zeggen dat het niet goed is om te trouwen en dat het verkeerd is om vlees te eten, zelfs al heeft God deze dingen gegeven, opdat goed onderwezen christenen er dankbaar van zullen genieten.


Pə taɣa yəlaa ɩsantɛ kɛ ma pɛɛkəɣɩ. 	 Eer van mensen vind Ik niet belangrijk, omdat Ik weet hoe u bent: u hebt de liefde van God niet in u.


Mpa paa fe fem kancaalaɣa nyəm pənɛ pə taa tɔ mpɛɣɛlɛ leleŋ nɩɩlaa, na mpɛɣɛlɛ pə paasaa na pə́ kooli koolee kʋpana. Səm kʋlɛləm ɩɩ tasəɣɩ-wɛɣɛ pəsʋɣʋ. Ama paa la Ɩsɔ na Kilisiti pa kɔtəlaa, na pá na-ɩ paa tɔɣɔ kawulaɣa kɛ pɩɩsɩ iyaɣa (1000) taa. 	 Gelukkig zijn zij die aan deze eerste opstanding deel hebben. Zij zijn voor God afgezonderd. De tweede dood zal hun niets kunnen doen. Zij zullen priesters van God en Christus worden en al die duizend jaar samen met Christus regeren.


Pə wɛɛ kɛ́ sɩ pá tʋ Yʋlʋ Pəyaɣa kɛ asaɣaa niŋ taa, na pá ka-kɛɣɛ səm tesika tɔɔ, ɩlɛ kaa fe pə wɛɛ tooso wule. 	 Hij zei immers dat Hij door verraad in de handen van slechte mensen zou vallen en door hen gekruisigd zou worden. Maar ook dat hij op de derde dag uit de dood zou opstaan."


Ɩ tasa tooso nyəŋ kɛ tiluɣu, ɩlɛna təmlɛ nyə́ma ma ɩ́lɛ́, na pə́ kʋ ɩ təna, ɩlɛna pá pɛtɩ-ɩ haləm na waalɩ. 	 Daarna stuurde de eigenaar een derde man en die werd nog slechter behandeld. De boeren joegen hem zwaar gewond het erf af.


Feesuɣu Naŋŋtʋ ɩnəɣɩ Ɩsɔ sɩɩ-tʋɣʋ tɔlʋma sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ nyʋɣʋ yapʋ mpi pə tɔm ɩ ka heela ɩ yəlaa sɩ ɩ ká kɔna na pə́ wɛɛ-wɛ ɩsɩɩ pa pʋlʋ tɔ pə́ kɔma na pə́ ya-tʋ təkpataa ɩlɛ tɩɩ tɩ tá pʋlʋ ɩnɩ. Ye mpʋ tə́ sa Ɩsɔ kɛ́ ɩ sɔsɔɔntʋ tɔɔ. 	 Deze Geest in ons is een borg voor wat God ons allemaal zal geven als Hij ons, Zijn eigen volk, zal verlossen. Een reden temeer om Hem te eren voor Zijn grootheid.


Ɩlɛna ɩ́lɛ́ ɩ cɔ-ɩ sɩ: Nyá neu ɩ́lɛ́ ɩ mələna, na mə caa kʋ ta naʋ wei ɩnɩ ɩ wɛ nim kɛ teu tɔ. Mpi tɔ ɩ tasa-ɩ naʋ na ɩ alaafəya tɔ pə tɔɔ. 	 'Uw broer is terug', antwoordde de knecht, 'en uw vader heeft het mestkalf laten slachten. Hij is zo blij dat uw broer weer gezond en wel thuis gekomen is.'


Na paa sələməɣəna-mɛ na Ɩsɔ, na paa sɔɔlɩ-mɛɣɛ sɔsɔm kɛ pɛɛlɛɛ taa pɛɛlɛɛ nna Ɩsɔ lapa-mɛ tɔ a tɔɔ. 	 Zij zullen vurig voor u bidden en naar u verlangen, omdat zij de onbegrensde genade van God in u herkennen.


Ɩsɛɣɛlɩ yəlaa panɛ pa Ɩsɔ ləsəna tá caanaa caanaa na ɩ́ la na pá huki waatʋ wei paa caɣa caɣalətʋ kɛ Icipiti tɔ, na ɩ́ ləsɩ-wɛɣɛ təna na toŋ na toŋ. 	 weet wel dat de God van Israël onze voorouders heeft uitgekozen om Zijn volk te zijn. Toen zij als vreemdelingen in Egypte woonden, maakte Hij hen groot. Met geweldige wonderen leidde Hij hen uit dat land.


Paa Tɛɛʋ acima wena Kʋfənɛɛ tʋləɣɩ saləka tʋ nɔɣɔlʋ wei samaa caa sɩ pá tʋlɩ tɔɣɔ. 	 Nu had de gouverneur de gewoonte ieder jaar met Pasen een gevangene vrij te laten en de mensen mochten altijd kiezen wie dat zou zijn.


Ɩsaɣatʋ ntɩ tə toma tɔŋna kookalɩ kɛ́ lapʋ kɛ mukaɣa tɛɛ. Ama wei ɩnɩ ɩ səŋsəɣɩ-tɩ tɔ, ɩ́ kɔma na ɩ́ tɛɛ kɛ tɩɩ la. 	 Want de geheime wetteloosheid is al in werking getreden, maar heeft zich nog niet kenbaar gemaakt. Dat kan pas als hij, die dit nog verhindert, weg is.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə yɔɣɔta kumte kiŋ sɩ: Sɔsaa na piya mpa mɛ ɩ́ kɛ́ Ɩsɔ pəyalaa na ɩ́ see-ɩ tɔ, ɩ́ sa ta Ɩsɔ. 	 Een stem uit de troon zei: "Alle dienaren van God en allen die ontzag voor Hem hebben, klein en groot, prijs God!"


Ye Pesepule toŋ kɛ ma lookina alɔɣaa ɩsɩɩ mə hʋʋkʋɣʋ tɔ, ɩlɛ awe toŋ kɛ mə pəyalaa ná lookina pa nyə́ma? Tənaɣa pa maɣamaɣa paa kʋna mə tɔm. 	 Hoe kan zijn koninkrijk dan blijven bestaan? Als de duivel Mij de macht geeft boze geesten te verjagen, hoe staat het dan met uw eigen volgelingen? Want die verjagen ook boze geesten! Dat doen zij zeker ook door de macht van de duivel? Vraag het hun eens, als u durft.


Yʋlʋ kʋlʋm təkoŋ kɛ́ ɩ caaləna lapʋ na ɩ́lɛ́ ɩ́ lá na pə́ huki sɔsɔm, na ɩ́ sɩɩ-wɛɣɛ tɛtʋ təna taa, na ɩ́ laalɩ na ɩ́ sɩɩ pə waatʋnaa kɛ teitei, na tɛtʋnaa mpa pa taa pa caɣaa tɔ tə toosi. 	 Hij heeft alle volken laten voortkomen uit één mens, die door Hem was gemaakt, en verspreidde hen over de aarde. Hij stelde vast hoelang zij zouden leven en binnen welke grenzen zij zouden wonen.


Ye mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma na pá pəsa Kilisiti nyə́ma ɩlɛ, tə tɛma pɛlɛɣɛ lɛɛtəlɩ ŋmaaʋ na tə́ heeli-wɛɣɛ nti tə ləsaa na tə́ sɩɩ tɔ sɩ, pá kii nantʋ kʋlalaatʋ, na caləm na kpəntɛ nte pa ta lɛntɩ tɔ, na pá yele tɛtɛlakasɩ təkpataa. 	 Wat de christenen uit de andere volken betreft: Wij hebben hun in een gezamenlijke brief geschreven dat zij niet mogen eten of drinken wat aan afgoden is geofferd. Zij mogen geen vlees van dieren eten die door verstikking zijn gedood en ook geen bloed drinken. Ook mogen zij geen hoererij plegen."


Na Ɩsɔ heela ɩ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa sɩ tɔm wenti pa tʋ-wɛ sɩ pá heeli tɔ tə ta na-wɛ, mɛɣɛ pə nawa. Na ntəɣəlɛ nti ɩ́ mʋ kaɣana tɔ. Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm waasʋ lataa kpaaləna-mɛɣɛ-tɩ, na Feesuɣu Naŋŋtʋ wei pə tisina ɩsɔtaa tɔ ɩ toma kɛ pɛlɛ pa yɔɣɔtənaa. Na ɩsɔtaa tillaa maɣamaɣa ná sɔɔlaa sɩ pá nyɩ-tɩ. 	 Tenslotte werd hun duidelijk gemaakt dat die dingen niet tijdens hun eigen leven zouden plaatsvinden, maar pas veel later, in onze tijd. En nu is dit heerlijke nieuws openlijk aan ons allen bekendgemaakt door dezelfde Heilige Geest, Die tot hen gesproken heeft. Het is zoiets heerlijks, dat zelfs de engelen er meer over zouden willen weten.


Tənaɣalɛ Yesu sɩ: Piitimnaa awulaa sɔsaa ŋmakələɣɩ pa yəlaa kɛ́. Na mpa pa kɛ́ toŋtʋnaa tɔ, pɛlɛ pa caa pá cuɣusiɣi-wɛɣɛ ta caa ta caa kɛ́. 	 Jezus kwam tussenbeide en zei: "In deze wereld doen de koningen en heersers met hun onderdanen wat ze willen. En de onderdanen moeten het maar goed vinden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa naanʋwa na naalɛ taa lɛlʋ wei pa yaa sɩ Yutaasɩ Ɩsəkaleeu tɔ, ɩ kʋlaa na ɩ́ polo na ɩ́ maɣana kɔtəlaa sɔsaa, 	 Toen ging Judas Iskariot, een van de twaalf discipelen, naar de leidende priesters.


Ɩ́ sɛɛ-m Antəlonikusi na Yuniyasɩ mpa pa kɛ́ ma tɛɛtʋnaa tɔ. Pə́cɔ́ má na-wɛɣɛ pa tɩɩ təkaa. Ɩsəna tillaa sɔɔla-wɛ tɔ pə fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Halɩ pa laala-m Kilisiti tɔm taa kɛ́ sʋʋʋ. 	 Doe ook de groeten aan Andronicus en Junias, mijn landgenoten, die samen met mij gevangen hebben gezeten. Zij zijn belangrijke apostelen en geloofden al eerder in Christus dan ik.


Ma tisaa sɩ Yesu sɛɛlaa kpeka lɛnna ɩ́ fɛləɣɩ-m, ɩlɛ pə wɛ ɩsɩɩ ma hʋlʋsa alɛɣɛlɛ na má səna-mɛ. 	 Om dat te kunnen doen, heb ik andere gemeenten 'beroofd' door de vergoeding aan te nemen die zij mij gaven. Toen ik gebrek had, heb ik u niets gevraagd, want de broeders die uit Macedonië kwamen, hebben in mijn nood voorzien. U heb ik nooit om geld voor mijzelf gevraagd en ik zal dat ook nooit doen.


Kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ taa, samaa tasa kotuɣu kɛ sɔsɔm, pa fɛɩna kʋtɔɣɔʋ. Tənaɣa Yesu yaa ɩ ɩfalaa na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: 	 Er waren veel mensen naar Jezus komen luisteren. Toen Hij zag dat zij geen eten meer hadden, riep Hij Zijn discipelen bij Zich.


Pə tɔɔ kɛ́ pa tʋla kancaalaɣa nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ tɔɔ na caləm. 	 Daarom werd het eerste verbond tussen God en Zijn volk pas van kracht nadat het met bloed was ingewijd.


Pə təna mpi tə sɛɣɛsəɣɩ yəlaa sɩ pá la tɔ pəntʋɣʋ fɛɩ pə taa yaa hʋwɛɛ asaɣɛɛ naalɩ, na tɩɩ pɛɛkəɣɩ sɩ tə́ puɣusi nɔɣɔlʋ. 	 Het is dus wel duidelijk dat wij niet door valse motieven werden geleid of bijbedoelingen hadden, toen wij een beroep op u deden. Wij zijn in alle opzichten eerlijk en oprecht geweest.


Tənaɣa Yuta nyʋɣʋ nyə́ma təna pəsənaa sɩ: Ye mpʋ n kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa ntɔ? Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Tə maɣamaɣa tə lɩɩnna mə nɔɔsɩ taa, ma kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa kɛ́. 	 "U bent dus de Zoon van God?" vroeg de Hoge Raad. Hij antwoordde: "Nu u het zelf zegt: Ja, dat ben Ik."


Ḿpʋ́ɣʋ́ lɛlaa sɩ: Mesii kɛ́. Na lɛlaa náá tɔŋ sɩ: Kalilee kɛ Mesii ká lɩɩna? 	 "Hij is de Christus!" meenden anderen. Maar er waren er ook die zeiden: "De Christus komt toch niet uit Galilea?


Mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ pa lapa Kilisiti kɛ kɔtaɣa kɛ tɔm kʋlʋm sɩ pə́ ləsɩ yəlaa samaa ɩsaɣatʋ. Ɩ ká tasa məlʋɣʋ, ɩlɛ pə taɣa ɩsaɣatʋ tɔm tɔɔ kɛ́ ɩ ká kɔɔ pəlɛ. Ama mpa pa taŋa-ɩ tɔ pa nyɔɔŋ yapʋ kɛ́. 	 zo zeker zal Christus (nu Hij gestorven is om de zonden van vele mensen weg te nemen zonder zonde terugkomen. Hij zal komen om ieder te redden, die verlangend naar Hem uitziet.


Mpi tɔ Temasɩ sɔɔla kaɣana antulinya ɩnɛ ɩ nyəntʋ kɛ́ na ɩ́ lɔ-m na ɩ́ tɛɛna Tɛsalonikɩ. Kəlɛɛsaŋ ná tɛɛna Kalatɩ na Titʋ ɩlɛɣɛ Talamatii. 	 want Demas heeft mij verlaten. Hij hield te veel van de goede dingen van dit leven en is naar Thessalonica gegaan. Crescens is naar Galatië gegaan en Titus naar Dalmatië.


Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa mpa pa təna pa yɔɣɔta pə kpaɣaʋ Samiyɛɛlɩ na ɩ waalɩ nyə́ma pa looŋa ŋkɛ ka tənaɣa mpʋ tɔ, pa yɔɣɔta kʋyɛɛŋ ɩnɛ ɩnɩ ɩ tɔm. 	 Ook Samuël en alle andere profeten die na hem kwamen, hebben dit voorspeld.


Waatʋ wei pa kaŋaɣa-ɩ mpʋ tɔ pə wɛ tanaŋ ilim kaləfu pɔɣɔlaɣafɛɩ naanʋwa tɔɔ. 	 Dat was om negen uur 's morgens.


Ɩlɛna Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ ká pəsɩ na ɩ́ la na akpaɣalʋ taapalaa wɛɛ laŋwakəllɛ taa na ɩ́ na-wɛ pá wɛɛ? Aaɩ, pəlɛ pə fɛɩ lapʋ kɛ paa pəcɔ. Pɩɩ kɔɔ na pə́ kɛɛsɩ kʋyakʋ nakʋlɩ, ɩlɛna pá ləsɩ-ɩ pa hɛkʋ. Pəlɛɣɛ paa hɔkɔ nɔɔsɩ. 	 "Waarom zouden de vrienden van de bruidegom treuren en hun eten laten staan, zolang hij nog bij hen is?" antwoordde Jezus. "Maar eens zal hij uit hun midden worden weggenomen. Dan hebben zij alle reden om niet te eten.


Haɩ hɛɛsɩ ma laŋlɛ kɛ tə kɛ́ Kilisiti nyə́ma tɔ pə tɔɔ. 	 Ja, broeder, maak mij blij door deze daad van liefde; dan zal mijn hart in Christus verkwikt worden en de Here prijzen.


Kilisiti wɛʋ təna tɔ ɩ kəla pə təna təpaɩ kɛ́, paa toŋtʋnaa, paa pəsʋɣʋ ŋku, paa toma nna, paa kawulasɩ nsi, na həla təna nna pa yaa tɔ, na pə taɣa antulinya ɩnɛ ɩ taa tike, ama pə kpɛntəna wei ɩ ka kɔɔ tɔ ɩ kəla ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ́lɛ́ ɩ taa tɔtɔɣɔ. 	 Nu is Hij hoog verheven boven elk gezag, elke macht, kracht en regering, boven alles waarvoor men respect heeft; niet alleen in deze wereld, maar ook in de wereld die komt.


Yohaanɩ ɩfalaa naalɛ ɩnɩ ɩ nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pá təŋ Yesu waalɩ. 	 Toen zijn twee discipelen dat hoorden, gingen zij Jezus achterna.


Na ka taa wɛ wontu ntɩ tə tənaɣa waanɩ waanɩ. Nɔɔhɛɛ liɣiti nyəntʋ na tɛtɛ nyəntʋ na keŋ nyəm. 	 Op het kleed lagen allerlei dieren: Zoogdieren, reptielen en vogels.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa tɔma sɩ: Tacaa, laɣalɛɛ ntɔ cənɛɣɛ naalɛ. Ɩlɛna Yesu cɔ-wɛ sɩ: Aaɩ, ɩ́ yele təlɛ. 	 "Meester, kijk", zeiden ze. "We hebben hier twee zwaarden." "Dat is genoeg!" antwoordde Hij.


Ma nyənaa tɔtɔ ɩlɛ ma ná ɩsɔŋmʋntʋɣʋ kʋhʋlʋmʋɣʋ ntɛ́, na nɔɣɔlʋ caɣa kʋ tɔɔ, na pʋntʋ nəɣəsəna yʋlʋ, na wʋla ntenuɣu tema ɩ nyʋɣʋ, na ɩ niŋ taa kɛ́ lemse lɔŋ nyəŋ. 	 Toen zag ik een witte wolk en op die wolk zat Iemand die op een Mensenzoon leek. Hij had een gouden kroon op Zijn hoofd en een scherpe sikkel in Zijn hand.


N ta na mpi pə tɔɔ Yuta nyə́ma kpa-m Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na pá nyɩ sɩ pa kʋɣʋ-m tɔɣɔlɛ. 	 Dat was de reden waarom de Joden mij in de tempel gevangen namen en daarna probeerden te vermoorden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Saakɩ tasaa sɩ: Pə tɔɔ kɛ́ má, ma nawa sɩ, pə fɛɩ ɩsɩɩ pá tʋ wahala kɛ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma na pá pəsəna Ɩsɔ tɔɔ tɔ. 	 Daarom vind ik dat wij de niet-Joden die God gehoorzamen, niet moeten lastigvallen met de wet van Mozes.


Pa kʋlapʋtʋ lʋləsəɣɩ fɛɛlɛ fɛɩ təma kɛ pa kiŋ kɛ́ ɩsɩɩ teŋku hʋla pááná nyəna tɔɔkʋɣʋ kʋhulaŋ tɔ. Pa wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ ɩsɔtʋlʋŋasɩ kʋkpɛsasɩ. Ɩsɔ tɛma-wɛɣɛ pa təcaɣalɛ caaʋ kɛ səkpɛtiile anaam taa kɛ́. 	 Zij zijn net als woeste golven op zee, die schuimkoppen krijgen; zij laten zich zc door hun schandalige begeerten opzwepen, dat er allerlei vuiligheid naar boven komt. Dwaalsterren zijn het, die hun einde zullen vinden in de eeuwige duisternis.


Atɛ awulaa sɔsaa kɛla tɔɔŋ. Tɛtʋ tɔkəlaa ná pɛɛla nɔɣɔ na pá kʋlɩ Tacaa na ɩ Mesii pa tɔɔ. 	 De machthebbers van deze wereld hebben hun hoofden bijeen gestoken en de leiders spannen samen tegen de Here en Zijn Gezalfde.' (B)


Ɩlɛna pá sʋʋ pəlaaʋ taa na pá maɣana ɩfepu nɔɣɔlʋ na ɩ́ suu capa kʋhʋlʋm na ɩ́ caɣa ntɔɣɔŋ tɔɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ sɔɣɔntʋ lapa-wɛ. 	 Zij stapten het graf binnen en zagen rechts een jongeman zitten, met witte kleren aan. Ze stonden als aan de grond genageld.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, ye wei ɩ tɔkəɣɩ ma tɔm, pʋntʋ kaa sɩ. 	 Onthoud dit: Wie doet wat Ik zeg, zal nooit sterven."


Pə waalɩ kɛ́ Feesuɣu pona Yesu kɛ́ wʋlaɣa tɛtʋ taa sɩ Ɩlɔɣɔʋ ɩ́ maɣasɩ-ɩ. 	 Daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn geleid om door de duivel op de proef te worden gesteld.


Pə taɣa ɩsɩɩ paa yɔɣɔtɩ sɩ ka wɛ cənɛ yaa hatoo təna. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ́ nyɩ teu sɩ Ɩsɔ tɔŋna ɩ Kawulaɣa tɔɣɔʋ kɛ mə hɛkʋ taa. 	 U zult niet kunnen zeggen: 'Kijk, hier is het', of 'daar is het'. Want het Koninkrijk van God is waar Ik ben."


Silaasɩ na Timotee pa kɔma pá lɩɩna Masetoni na pá tala, ɩlɛna Pɔɔlɩ paasəna waasʋ tike sɩ Yuta nyə́ma ɩ́ nyɩ sɩ Yesu kɛlɛ Mesii. 	 Nadat Silas en Timotheüs uit Macedonië waren aangekomen, voelde Paulus zich gedrongen al zijn tijd aan zijn eigenlijke opdracht te geven. Bij elke gelegenheid wees hij de Joden er met grote nadruk op dat Jezus de Christus is.


Ɩ tike ɩ wɛnna, na ɩ səna-m mpi ma sɔpəna nyʋɣʋ tɔ pə taa, na ɩ paasəɣəna mə tɔm kɛ na tampana. 	 Er is niemand die zo met mij meevoelt als Timotheüs; niemand wie uw wel en wee zo ter harte gaat.


Ama ɩfepu ɩnɩ ɩ nɩɩ mpʋ, ɩlɛna ɩ laŋlɛ wakəlɩ tətɔɣɔtɔɣɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ ka wɛna kɛ́ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Toen de jongeman dit hoorde, werd hij heel verdrietig en ging weg. Want hij was erg rijk.


Paa ma apititu tənaɣa maa kpaɣa na má tala kʋnyɔntʋnaa, yaa paa ma tɔnʋɣʋ maɣamaɣa kɛ ma lapa awusa sɩ ye pa wɔkɩ kɔkɔ pa wɔ, ye maa sɔɔləɣɩ yəlaa pə tənaɣa mpʋ yem kɛ́. 	 Als ik mijn bezittingen stuk voor stuk uitdeel en mijn lichaam geef om te worden verbrand, maar geen liefde heb, dan heb ik er niets aan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma-wɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Pəyaɣa ma ma kaa lu natəlɩ na má la. Ama nti ma Caa tɔŋa lapʋ na má naakɩ tɔ ntəɣɩ ma təŋəɣɩ. Ma Caa lakɩ pə təna mpi tɔ, Pəyaɣa ma ma lakɩ-wɩ tɔtɔɣɔ. 	 "Het is waar wat Ik zeg", zei Jezus. "De Zoon kan niets uit Zichzelf. Hij doet alleen wat Zijn Vader Hem voordoet. In feite doet de Zoon hetzelfde als Zijn Vader.


Tɔʋ, Tacaa niŋ ká kpa nyá tɔɔ kɛ́ nɔɔnɔɔ. N ká yʋlʋmɩ, n kaa keesi ilim kɛ wɛɛ naalɛ. Tənaɣa pə yu Ɩlimasɩ ɩsɛntɔɔ kɛ kpakpaa na ɩ́ tuti ɩ təɣɩ səkpɛtʋɣʋ tɛɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sʋʋ tutuɣu ɩsɩɩ ɩ́ na nɔɣɔlʋ na ɩ́ hɔmɩ-ɩ. 	 Nu geeft God u uw verdiende loon. U zult blind worden en het zal lang duren voordat u de zon weer kunt zien." Op hetzelfde moment kwam er een waas voor de ogen van Elymas en even later zag hij niets meer. Hij liep tastend rond, op zoek naar iemand die hem kon leiden.


Tillaa mpɛ pa naalɛ pa tɛma nti nti pa nawa tɔɣɔ kɛɛsʋɣʋ na waasʋ lapʋ. Ɩlɛna pá kʋlɩ na pá məlɩ Yosalɛm. Pa məlaɣa mpʋ tɔ, pa heelaɣa Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ Samalii acalɛɛ paɣalɛ taa kɛ́ na pá tɔŋna pote. 	 Petrus en Johannes verzekerden de Samaritanen dat zij hen als broeders erkenden. Nadat zij hadden gezegd wat hun door God was opgedragen, vertrokken zij weer naar Jeruzalem. Onderweg maakten zij in vele Samaritaanse dorpen het goede nieuws van Jezus Christus bekend.


Paa na ɩ́ ka tɛma-təɣɩ nyəm təkpataa tɔ, pə wɛɛ sɩ má tasa-mɛɣɛ lɛntɩ tɔɔsʋɣʋ kɛ ɩsəna Tacaa yapa Ɩsɛɣɛlɩ yəlaa kɛ Icipiti taa na pə waalɩ ɩ́ kʋ mpa pa ta tɛmɩ-ɩ na pa taa tɔ. 	 U weet het allemaal al, maar ik wil u er toch nog eens aan herinneren dat God Zijn hele volk uit het land Egypte heeft bevrijd; maar de mensen die Hem niet vertrouwden, heeft Hij gedood.


Ama na tá mpa tá taa tɛmna wei ɩ kʋsa Tacaa Yesu kɛ sətaa taa na paa mʋ-tʋ sɩ kʋpama kɛ mpʋ tɔtɔ tɔ, tá tɔɔ kɛ́ pa ŋmaawa tɔtɔ. 	 Het is ook geschreven met het oog op ons. Wij worden immers ook rechtvaardig verklaard, want wij vertrouwen op God, Die onze Here Jezus uit de dood heeft laten terugkomen.


Tacaa Yesu Kilisiti ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ. 	 Ik wens u toe dat uw geest door de genade van de Here Jezus Christus gesterkt zal worden.


Ama mpa pa sɔpa nyʋɣʋ na pa nyəntʋ tɛləsʋɣʋ kɛ lɔlɔ, na paa təŋəɣɩ tampana, na pá lakɩ pə təna mpi pə fɛɩ teu tɔ, Ɩsɔ ká hʋ́lɩ́ pɛlɛɣɛ ɩsəna ɩ taa kpaana-wɛ na pa tɔm ta maɣa-ɩ tɔ. 	 Anderzijds zal Hij Zijn strenge straf laten neerkomen op hen die alleen maar aan zichzelf denken en die, in plaats van zich aan de waarheid te houden, onrecht doen.


Tənaɣa Yesu cɔ-ɩ sɩ: N ká sɔɔlɩ Tacaa nyá Ɩsɔ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ na nyá ləsaɣa sʋʋ-ɩ təmammam. 	 Jezus antwoordde: "Heb de Here, uw God, lief met heel uw hart, ziel en verstand.


Ye mpʋ mɛ mpa ɩ́ tá kɛ́ Yuta nyə́ma tɔ ɩ́ tá kɛ́ kpaɩ nyə́ma yaa caɣalaa. Ama pənɛntɛ mə na Ɩsɔ yəlaa ɩ́ kaa ɩcatɛ, na ɩ́ pəsa Ɩsɔ təyaɣa nyə́ma maɣamaɣa təkpem. 	 Voor God bent u nu geen vreemdelingen of buitenlanders meer; nee, u hebt dezelfde rechten als de Joodse christenen. U hoort nu ook bij het volk van God, bij Zijn gezin.


Ɩ́ nyɔɔsɩ mə tɩ, ɩ́ taa caɣa yem təpoto. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə kolontu ɩlɔɣɔʋ wɛɛ kɛ́, na ɩ́ cɔɔkɩ ɩsɩɩ tɔɣɔlaɣa wiikuɣu na ka cɔɔkɩ na ká pɛɛkəɣɩ sɩ ká hika wei ka taɣamɩ tɔ. 	 Maar ondanks dat moet u de situatie goed inzien en op uw hoede zijn voor de grote tegenstander, de duivel. Hij gaat rond als een brullende leeuw, op zoek naar een prooi om te verslinden.


Tə nyəmá mpi pa yaa Tacaa sɔɣɔntʋ tɔ mɛɛ, na tə caa tə́ hʋ́lɩ́ yəlaa kɛ́ na pá cɛkəna na pá tisi. Ɩsɔ nyəma-tʋɣʋ teu, na ma hʋʋ sɩ mə nyəma-m mpʋ tɔtɔɣɔ hatuu mə taa. 	 Omdat wij zo'n diep ontzag voor de Here hebben, doen wij ons best anderen voor Hem te winnen. God weet dat wij hierin oprecht zijn en ik hoop van harte dat dat ook voor u duidelijk is.


Ama wei ɩ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu tɔ ɩ lakɩ kɛ́ na yəlaa nyɔɔkɩ toŋ kɛ Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ taa. Ɩ kpaasəɣɩ pa apalʋtʋ na ɩ́ hɛɛsəɣɩ pa laŋa kɛ́. 	 Maar wie woorden van God doorgeeft, spreekt de mensen opbouwend, bemoedigend en troostend toe.


Ɩ́ sɛɛ-m ma lʋlʋɣʋ tʋ Helɔtiyɔŋ. Ɩ́ sɛɛ-m Naasisi təyaɣa nyə́ma mpa pa təŋəɣɩ Tacaa tɔ. 	 aan mijn landgenoot Herodion en aan de gelovigen in de familie van Narcissus.


Pə lapa mpʋ tɔ, pə fɛɩ sɩ pə tasəɣɩ tɔtɔ sɩ panɛ pa ta kɛ Yuta nyə́ma, Yuta nyə́ma ntɔ, na pɛllaa ntɔ kʋtapɛləŋ ntɔ, ɩsəkpɛɛtɛɛ nyə́ma ntɔ sɔsaa taa nyə́ma ntɔ, yomaa yaa kasaɣampiya ntɔ. Aaɩ, Kilisiti kɛna pə təna, na ɩ́ wɛ pa təna pa waalɩ. 	 In dit nieuwe leven is het van geen enkel belang van welke nationaliteit of ras u bent en evenmin welke opleiding of maatschappelijke positie u hebt. Het gaat om Christus, Die alles in allen is.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa tuusuɣu, ɩlɛna ɩ́ tasa kʋlʋmtʋ ntəɣɩ sələmʋɣʋ. 	 Hij ging weer weg en bad nog eens, met dezelfde woorden. Maar de discipelen konden hun ogen niet openhouden en vielen weer in slaap. Zij wisten niet wat zij moesten zeggen, toen Hij bij hen terugkwam.


Ama pə taɣa ɩsɔtaa Ɩsɔ Sɔsɔ ɩnɩ ɩ cakɩ kutuluŋ wei yəlaa niŋ ŋmawa tɔ ɩ taa se. Halɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ maɣamaɣa yɔɣɔta mpʋ sɩ: 	 maar de Allerhoogste God woont niet in een gebouw, dat door mensen gemaakt is. Door de profeet Jesaja zei Hij:


Ma Ɩsɔ ká kpaɣa ɩ apititu kʋpantʋ nti tə wɛ Yesu Kilisiti kiŋ tɔ tə taa na ɩ́ ha-mɛɣɛ mpi mpi ɩ́ laŋaa tɔ. 	 Mijn God zal uit Zijn rijkdom in Christus Jezus u alles geven wat u nodig hebt.


Ama Tacaa ɩlɛ ɩ hʋʋkəna-tʋɣʋ na ɩ́ hɔŋ tá ŋkpaŋŋ kɛ sɩ pə́ taa kɔɔ na pə́ kaa tá na antulinya kɛ kpatətɛ kʋlʋmtəlɛ. 	 Maar als Hij ons bestraft, doet Hij dat om ons op de goede weg te leiden. Anders zouden wij met de wereld worden veroordeeld.


Pə waalɩ kɛ́ pa kama-ɩ səm tesika tɔɔ, na pá tɔ tɛtɛ kɛ́ ɩ wontu tɔɔ sɩ pa nyəŋ ɩsəna paa wei ɩ ká hiki tɔ na pə́cɔ́ pá tala-tɩ. 	 Toen kruisigden zij Hem. Zijn kleren verdeelden zij onder elkaar, door erom te dobbelen.


Ye mpʋ tá mpa tə laala Kilisiti tɔɔ kɛ́ tɛɛlʋɣʋ tɔ, tə́ sa Ɩsɔ kɛ́ ɩ sɔsɔɔntʋ tɔɔ. 	 Hij wilde dat wij, Joden, die al zo lang gewacht en gehoopt hebben dat de Christus zou komen, Hem zouden prijzen en eren.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tɔm tənɛ tə yawa Sopee ɩcatɛ təna taa na yəlaa paɣalɛ mʋ Ɩsɔ Tɔm. 	 De hele stad hoorde ervan en velen gingen in de Here Jezus geloven.


Hatuu lɔŋ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pɔpɔtʋnaa ka lɩɩwa yəlaa hɛkʋ. Mpʋ tɔtɔɣɔ sɛɣɛsəlaa pɔpɔtʋnaa ká lɩɩ mə hɛkʋ taa tɔtɔ. Pɔpɔtʋ sɛɣɛsəŋ na wei ɩ́ kɔŋna wakəlʋɣʋ tɔɣɔ paa sʋʋ sɛɣɛsʋɣʋ. Na paa kisi Tacaa wei ɩ́ yapa-wɛ tɔ. Mpʋ ɩnɩ pɩɩ yelina na pá kɔna wakəlʋɣʋ kɛ kpakpaa kɛ pa maɣamaɣa pa nyɔɔŋ taa. 	 Maar zoals er vroeger mensen waren die niet echt namens God spraken, zo zullen er ook onder u mensen komen, die dingen leren die niet waar zijn. Op een heel slimme manier vertellen zij leugens over God; zij willen zelfs niets meer weten van hun Meester, Die hen heeft vrijgekocht. Maar daardoor hollen zij hun ondergang tegemoet.


Lefii nyə́ma kɔtʋɣʋ lɩɩna kʋsəsɩɩtʋ nti pa tʋ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma sɩ pá təŋ tɔ tə kiŋ. Pə na pə mpʋ tɔ Lefii nyə́ma kɔtəlaa mpɛ pa ta la təmlɛ nte tə tewa təkpataa tɔ. Tɔfɔ pə taa yele Alɔŋ looŋa taa na pə tasa kɔtʋlʋ kʋfalʋ sɩɩʋ ɩsɩɩ Mɛləcisetɛɛkɩ. 	 Als wij door de Levitische priesters en hun wetten gered hadden kunnen worden, waarom moest God dan Christus sturen? Een priester als Melchizédek en niet als Levi, Aäron en de andere priesters?


Hʋ́lɩ́-tʋɣʋ suulu kɛ timpi tə pəntəna-ŋ tɔ. Ɩsɩɩ ta hʋ́lə́ɣɩ́ mpa pa pəntəɣəna-tʋ tɔɣɔ suulu tɔ. 	 Vergeef ons onze zonden, zoals wij anderen hun zonden vergeven.


Ɩ́ sɛɛ-m Malɩ wei ɩ lapa-mɛɣɛ kookalɩ kɛ teu tɔ. 	 Doe de groeten aan Maria, die zoveel voor u heeft gedaan.


Pə pamna kʋyakʋ ŋkʋɣʋ pa lakɩ acima sɔɔlʋ. Mpi tɔ pə feŋ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə kɔma na pə kɛɛsɩ taanaɣa, 	 Tegen de avond kwam Jozef van Arimathea naar de plaats van de kruisiging. Hij was een voornaam lid van de Hoge Raad en keek persoonlijk met grote verwachting uit naar het Koninkrijk van God. Het was bijna sabbat en dan mogen de Joden niets doen. Toen ging Jozef naar Pilatus en vroeg hem om het lichaam van Jezus.


Waatʋ wei pa hɔŋ tá ŋkpaŋŋ tɔ pə caɣa-tʋɣʋ ɩsɩɩ pa tʋɣɩ-tʋɣʋ wahala, pə fɛɩ laŋhʋlʋmlɛ se. Ama pə kɔŋ na pə leeli ɩlɛna mpa pa ŋkpaŋŋ pa hɔma mpʋ na pə sɛɣɛsɩ-wɛ tɔ, pá na kʋpantʋ kɛ pə taa. Pʋntʋnaa tɔntɛ teeki na pə́ kɔna-wɛɣɛ hɛɛsʋɣʋ. 	 Niemand vindt het prettig terechtgewezen te worden; op het moment zelf worden wij er alleen maar verdrietig van. Maar later zien wij dat het toch goed is geweest; de terechtwijzing heeft ons geholpen mensen te worden, die goed doen en vrede brengen.


Na ɩ tɛɛlaɣaa sɩ ntanyɩ Pɔɔlɩ ká ha-ɩ liɣitee yaa. Pə tɔɔ kɛ́ ye pə kɛɛsaa ɩlɛ ɩ yaa-ɩ sɩ ɩ́ na-ɩ pá caɣa. 	 Intussen hoopte hij heimelijk van Paulus steekpenningen te krijgen; hij liet hem daarom nogal eens bij zich komen om met hem te praten.


Pa tʋ mpʋ ɩlɛna pá puu tiina kɛ sɔsɔm pə tɩɩ fɛɩ, halɩ pa puluŋ caakaɣa cəlʋɣʋ. 	 Zij deden wat Jezus had gezegd en vingen zoveel vis dat hun netten begonnen te scheuren.


Tə maɣamaɣa kɛ pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Alʋ kaalʋlaɣa nyá nyá laŋlɛ ɩ́ hʋlʋmɩ. Nyá wei n ta tɩɩ mɔlɩ paa tɔm kʋlʋm tɔ, wiliti teu. Alʋ wei pa lɔ yem tɔ ɩ ká kəlɩ piya kɛ alʋ wei ɩ wɛna paalʋ tɔ. 	 Dat bedoelde de profeet Jesaja ook toen hij zei: "Kinderloze vrouw, wees blij! Jubel het uit van vreugde, al hebt u geen kind gehad. Want Ik zal u veel kinderen geven, meer dan de slavin van uw man." (A)


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, səm wɛnna tá taa na pə́ lakɩ na weesuɣu náá wɛɛ mə taa na kʋ́ lakɩ. 	 Doordat wij Hem bekendmaken, staan wij telkens weer oog in oog met de dood; maar voor u is het gevolg daarvan dat u eeuwig leven hebt gekregen.


Maa ya-ŋ Yuta nyə́ma niŋ taa, maa ya-ŋ tɔtɔɣɔ yəlaa lɛlaa mpa pa kiŋ maa tili-ŋ tɔ pa niŋ taa. 	 Ik zal u bevrijden uit de handen van uw eigen volk en van de vreemde volken waar Ik u heen zal sturen.


Pa yaa alaa mpɛ pa taa nɔɣɔlʋ sɩ Liti. Ɩ lɩɩna ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Tiyatii tɔ, na ɩ paɣataɣaa pɔɔŋ kʋpampaŋ wei ɩ sɛɛwa tɔ, na ɩ sɛɛkaɣa Ɩsɔ. Ɩ caɣaa na ɩ́ keŋna tá tɔm, ɩlɛna Tacaa tʋ ɩ lotu taa kɛ́ nyəm sɩ ɩ́ cɛkəna nti Pɔɔlɩ tɔŋna yɔɣɔtʋɣʋ tɔ. 	 Eén van hen heette Lydia, een zakenvrouw uit Thyatira, die purperen stoffen verkocht. Zij leefde dicht bij God en luisterde heel aandachtig naar ons. De Here opende haar hart, zodat zij aannam wat Paulus zei.


Tuu lɔŋ ɩ́ taa nɩɩkəna Ɩsɔ. Ama kaɣana Ɩsɔ hʋla-mɛɣɛ suulu kɛ Yuta nyə́ma ta nɩɩna-ɩ tɔ pə tɔɔ. 	 Vroeger verzette u zich tegen God. Maar omdat de Israëlieten zich tegen Hem hebben verzet, heeft Hij u nu genade gegeven.


Ma heela-mɛɣɛ tɔm tənɛɣɛ sɩ ma laŋhʋlʋmlɛ ɩ́ tɛləsɩ-mɛ, na ɩ́ wɛɛ laŋhʋlʋmlɛ taa tike. 	 Ik heb dit gezegd met de bedoeling dat mijn blijdschap in u zal zijn. U zult grote blijdschap ervaren.


Mpa mɛ ɩ́ hɔŋ lɛlaa, pəyele mə ɩsɛ naa naa tɔ, ye ɩ na mə lʋm taa kɛ́ kacɔka ɩ́ ləsəɣɩ kɛ́. Ama ye yooyoo ɩlɛ, ɩ́ kpɛntəna na ɩ́ li. 	 Jullie zijn blinde leiders en zeven de wijn om er een mug uit te halen. Maar een kameel slikt u door.


sɩɩ nyá kʋhaham kɛ təkɔtəlɛ tənɛ, na ń polo na nyá na nyá tɔɣɔntəlɛ ɩ́ taɣanɩ-tɩ. Ɩlɛna ń məlɩ na ń ha nyá kʋhaham mpɩ. 	 Ga eerst naar uw broeder, maak het met hem in orde en breng daarna pas uw offer aan God.


Nti ma heeliɣi mpa pa tɛma təmaɣa kpaɣaʋ tɔɣɔlɛ sɩ: Alʋ ɩ́ tɛma saaʋ pə fɛɩ sɩ ɩ́ kisi ɩ paalʋ. Tacaa tɩɩ yɔɣɔtəna-tɩ. 	 Voor de getrouwden geldt dit voorschrift, dat niet van mijzelf maar van de Here komt: Een vrouw mag niet van haar man scheiden.


Tɔʋ, mə təyaɣa ká təkɩ kaaʋ təkpataa, nɔɣɔlʋ kaa paasəna-kɛ. 	 Let op: Uw huis wordt aan zijn lot overgelaten. Want u zult Mij van nu af aan niet meer zien, tot de dag dat u zult zeggen: "Gelukkig is Hij die namens de Here komt." (b)


Ye ta ɩlɛ tə nyəmá sɩ Ɩsɔ ká pəsɩ-tʋɣʋ yʋlʋpama na tə taŋa ḿpʋ́ɣʋ́ na Ɩsɔ Feesuɣu toŋ wei ɩ lakɩ tá kiŋ kɛ tá tɛm Ɩsɔ na tá táá tɔ pə tɔɔ tɔ. 	 Wij, christenen, vertrouwen erop en zien er met grote verwachting naar uit dat Jezus Christus het voor ons met God in orde maakt. De Heilige Geest geeft ons die zekerheid.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ma na wei ta niŋ kpɛnta sʋsʋɣʋ kɛ nyənaɣa taa tɔ pʋntʋ ká lana-m kɔlɔmɔtɔ. 	 Jezus antwoordde: "Aan wie Ik het eerst het eten heb aangereikt, die is het.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ nakʋlɩ pə pamna Yesu ɩfalaa kota təntəmlɛ kɛ Kalilee tɛtʋ taa. Tənaɣa Yesu heela-wɛ sɩ: Paa tʋ Yʋlʋ Pəyaɣa maɣa yəlaa niŋ taa, 	 In de tijd dat zij door Galilea trokken, zei Jezus: "Het is bijna zover dat Ik in de handen van de mensen zal vallen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ tɔma-wɛ sɩ: Yoolaa mpa paa taŋ tɔɣɔlɔ, ɩ́ polo ɩ́ taŋ-kʋɣʋ teu teu. 	 "U krijgt een wacht mee", antwoordde Pilatus. "Verzegel het graf zo goed mogelijk."


Ɩ talaa na ɩ́ ná kʋpantʋ nti Ɩsɔ lapa Ɩsɔ sɛɛlaa mpɛ tɔ, ɩlɛna ɩ laŋlɛ hʋlʋmɩ sɔsɔm, na ɩ́ sɛɣɛsɩ pa təna sɩ pá tɔɣɔ apalʋtʋ na pá nɩɩna Tacaa kɛ teitei. 	 Toen hij daar aankwam en zag wat voor grote dingen God deed, was hij heel blij. Hij spoorde allen aan eens en voorgoed te besluiten de Here trouw te blijven, wat het hun ook zou kosten.


Lɔŋ ɩ́ taa kɛ́ Ɩsɔ yəlaa, ama pənɛntɛ ɩ́ kɛ́ Ɩsɔ yəlaa. Lɔŋ ɩ́ taa nyɩ sɩ Ɩsɔ wɛna pətɔɔtəlɛ yaa ɩ fɛɩna tɔ. Ama pənɛntɛ ɩ́ nyəmá sɩ ɩ wɛna. 	 Vroeger hoorde u bij een volk dat niet bij Hem hoorde; nu bent u zelf het volk van God! Vroeger wist u niet hoe goed en vriendelijk God is; nu hebt u Zijn goedheid zelf ervaren.


Tənaɣa toŋ tʋ tɔma sɩ: Aaɩ haɩ, ta caa Apəlaham. Ye ɩsɩɩ atɛtʋnaa taa nɔɣɔlʋ ka mələna na ɩ́ maɣana-wɛ, paa laɣasa tɔntɛ. 	 Maar de rijke man bleef aanhouden. 'Nee, vader Abraham. Die lezen ze toch niet. Maar als iemand uit de dood terugkomt en hen waarschuwt, zullen ze hun leven zeker beteren.'


Ɩsɩɩ ma Caa feesiɣi sətaa na ɩ́ mənna-wɛɣɛ weesuɣu nyə́ma hɛkʋ tɔ, mpʋ ɩnɩ tɔtɔɣɔ Pəyaɣa má ma tʋɣɩ weesuɣu kɛ mpa ma nɔkaa tɔ. 	 Zoals de Vader de doden levend maakt, zo zal ook de Zoon levend maken wie Hij wil.


Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ kʋlʋm tike təkoŋ wɛnna, na Ɩsɔ na yəlaa pa hɛkʋ taa sənlʋ kɛ kʋlʋm kɛ́, ɩnəɣəlɛ yʋlʋ wei pa yaa sɩ Yesu Kilisiti tɔ. 	 God staat aan de ene kant en de mensen die tegen Hem ingaan, zijn aan de andere kant. En Jezus Christus, Die Zelf mens is, staat als enige middelaar tussen hen in.


Wei ɩ lɩɩna ɩsɔtaa tɔ ɩnɩ ɩ kələna pə təna. Na wei ɩ́lɛ́ ɩ wɛ atɛ cənɛ tɔ, ɩ kɛ́ atɛ nyəŋ kɛ́, na atɛ nyəntʋ kɛ ɩ yɔɣɔtəɣɩ. Ama wei ɩ lɩɩna ɩsɔtaa tɔ ɩnɩ ɩ kələna pə təna. 	 Ik ben van de aarde en spreek de taal van de aarde. Hij komt uit de hemel en is belangrijker dan enig ander. Hij staat boven alle andere mensen.


Ama Yesu kpaala-wɛ sɩ pá taa yele na nɔɣɔlʋ nɩɩ-tɩ. Ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ cɛla-kɛɣɛ kʋtɔɣɔʋ na ká tɔɣɔ. 	 Zij waren er helemaal ondersteboven van. Jezus drukte hen op het hart niemand te vertellen wat er was gebeurd. Voor Hij wegging, zei Hij dat ze het meisje iets te eten moesten geven.


Tacaa, pənɛntɛ nyənɩ kpaalʋɣʋ mpi pa kpaala-tʋ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ tɔ, na ń yele na nyá təmlɛ nyə́ma tá tə heeli nyá tɔm na tɩɩ nyaŋna pʋlʋɣʋ paa pəcɔ. 	 Kijk, Here, hoe zij dreigen! Geef Uw knechten vrijmoedigheid om te zeggen wat U hun opdraagt.


Tə kʋla təna na heelim suliɣi-tʋɣʋ kʋsulu, ɩlɛna tə cɔɔləna Sipili hɔɣɔlʋɣʋ lɛŋkʋ tɔɔ. 	 Toen wij de haven van Sidon uitvoeren, hadden we de wind tegen. Daarom zetten wij koers naar het noorden en zeilden om Cyprus heen,


Ye ɩ́ sələməɣɩ, ɩ́ taa lʋləsəɣɩ tɔm paɣalɛ kɛ yem ɩsɩɩ ma ta nyɩ ɩsɔnaa lakʋɣʋ tɔ. Pa hʋʋ sɩ pa tɔm taɣaləŋ tɔɔ kɛ́ paa hiki. 	 Als u bidt, doe dat dan niet langdradig en met zinloze woorden, zoals de andere volken doen. Want die denken dat hun gebeden worden verhoord als zij veel woorden gebruiken.


Pə taɣa pʋlʋ, tá kɛna ɩ tɔnʋɣʋ pilimile tɔɔ niŋ na nɔɔhɛɛ na pə tənaɣa mpʋ. 	 Zijn lichaam, waarvan wij deel uitmaken.


Paa tʋ Yʋlʋ Pəyaɣa maɣa yəlaa niŋ taa, ɩ́ nɩɩ ḿpʋ́ɣʋ́ teu yoo. 	 "Onthoud dit goed: Binnenkort zal Ik verraden worden en in handen van de mensen vallen."


Təma kʋpana ná naa mpʋ tɔtɔɣɔ təkeelee, na nna a maɣamaɣa a fɛɩ naʋ kɛ ɩsɛntɔɔ kɛ kpakpaa kpakpaa tɔ, a kaa pəsɩ na á saalɩ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. 	 Zo is het ook met de goede werken: Sommige zijn direct bekend, maar andere komen pas later aan de dag.


Ḿpʋ́ɣʋ́ sɔɣɔntʋ kpa pa cɔlɔ nyə́ma təna, na Yuta pɔ́ɔ́ŋ taa nyə́ma təna lakaɣa tə faaci. 	 Dit maakte diepe indruk op de mensen. Overal in het bergland van Judea werd erover gesproken.


Na pə kaasɩ lʋm mpɩ pə waasəna tuu lɔŋ antulinya təwasawasa na pə́ wakəlɩ-ɩ. 	 Maar de wereld van die tijd is door een enorme overstroming ten onder gegaan.


Pa ta tɩɩ pəsʋ na pá mʋ ɩ tɔm tɔtɔ. Halɩ Ɩsayii tasa yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: 	 Jesaja heeft geschreven dat zij niet konden geloven.


Pa tɔŋna ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna Yesu maɣamaɣa lɩɩ pa hɛkʋ taa na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ɩsɔ ɩ́ hɛɛsɩ laŋa. 	 Terwijl zij nog aan het vertellen waren, stond Jezus plotseling bij hen.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Ye wei ɩ́ mʋ ma tɔm, pʋntʋ ká la tɔtɔɣɔ təma nna ma lakɩ tɔ, halɩ ɩ ká la a kʋkəlɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ, ma puki Tacaa kiŋ tɔ se. 	 Luister goed, wie op Mij vertrouwt, zal dezelfde dingen doen als Ik. Zelfs nog grotere, want Ik ga naar de Vader.


Wei ɩ faɣasəɣɩ kʋyakʋ na ɩ́ tɔ sɩ kʋnɛ kʋ kəla kʋnɛ tɔ, Tacaa tɔɔ kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ na wei ɩ tɔkɩ pə təna tɔ. Tacaa tɔɔ kɛ́ ɩ lakɩ mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ kɛ pə tɔɔ tɔ se. Na wei ɩ́lɛ́ ɩ kiiki tɔ, Tacaa kʋlʋm ɩnɩ ɩ tɔɔ kɛ́ ɩ lakɩ mpʋ, na ɩ sɛɛkɩ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ kɛ pə tɔɔ tɔɣɔɣɔ. 	 Wie aan bepaalde dagen waarde hecht, doet het om de Here. Wie alles eet, doet het ook om de Here, want hij dankt Hem ervoor. En wie niet alles eet, doet het net zo goed om de Here en dankt Hem ook.


Kʋ fema ɩlɛna ɩ́ maɣana Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma naalɛ na pá makɩ, ɩlɛna ɩ́ polo pa loluɣu. Na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Apalaa mɛ, mə kʋlʋm kɛ́, ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ lakɩ təmaɣa mʋsʋŋ? 	 De volgende dag was Mozes er weer en zag twee Israëlieten met elkaar vechten. Hij probeerde hen te laten ophouden en zei: 'Waarom doen jullie elkaar kwaad? Jullie zijn toch broeders!'


Na má maa sələmɩ Tacaa na ɩ́ ha-mɛɣɛ lɛlʋ wei ɩ ká səŋna-mɛ tɔ. Lɛlʋ ɩnəɣəlɛ Feesuɣu ŋku kʋ kɛ tampana tʋ tɔ, na kʋ caɣa mə kiŋ kɛ tam. 	 Ik zal de Vader bidden of Hij een Plaatsvervanger wil sturen, Die altijd bij u zal blijven.


Wei ɩ lakɩ Yesu sɛɛlaa kpekəle təmlɛ tɔ ɩ ká wɛɛna alʋ kʋlʋm kɛ́, na ɩ ká wɛɛ wei ɩ paasaa na ɩ́ pəsa ɩ piya na ɩ təyaɣa kɛ teu teu tɔ. 	 Een helper mag maar één vrouw hebben en moet zijn gezin goed kunnen besturen.


Ma taapalaa, pə taɣa kʋsəsɩɩtʋ kʋfatʋ natələɣɩ ma ŋmaa takəlaɣa sɩ ma heeliɣi-mɛ. Ama kʋsəsɩɩtʋ kʋpəntʋ nti pə heela-mɛɣɛ hatuu kancaalaɣa tɔɣɔ. Na kʋsəsɩɩtʋ kʋpəntʋ ntəɣəlɛ tɔm nti ɩ́ tɛma nɩɩʋ tɔ. 	 Beste vrienden, ik schrijf u geen nieuw maar een oud gebod; u kent het al vanaf het begin.


Pə tɔɔ kɛ́ Falisanaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa pa pɔɔsa Yesu sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ nyá ɩfalaa lɔwa ta caanaa kʋlapʋtʋ na pá tɔkəna niŋ asilima kɛ mpʋ? 	 De Farizeeërs en godsdienstleraars vroegen aan Jezus: "Waarom trekken Uw discipelen zich niets aan van de oude traditie? Zij hebben voor het eten niet eens hun handen gewassen."


Na Kilisiti maɣamaɣa səɣələna tá ɩsaɣatʋ kɛ ɩ nyʋɣʋ taa kɛ́ səm tesika tɔɔ, sɩ tə́ sɩ na pə́ cɛ tá na ɩsaɣatʋ, na tə́ fe na tə́ təŋ siɣisuɣu. Pə kʋ ɩlɛɣɛ kʋɣʋ kʋɣʋ tɔɣɔ pə waa-mɛ. 	 Hij heeft onze zonden gedragen in Zijn eigen lichaam, toen Hij stierf aan het kruis. Daardoor zijn wij nu dood voor de zonde en kunnen wij voortaan leven zoals God het wil; want de wonden in Zijn lichaam hebben ons genezen.


Maɣa Pɔɔlɩ, Yesu Kilisiti tillu. Tá Yatʋ Ɩsɔ na Yesu Kilisiti wei tə tɛɛləɣɩ tɔ mpɛ pa kpana-m sɩ má la tillu. 	 Van: Paulus, een apostel van Christus Jezus, uitgezonden in opdracht van God, onze bevrijder, en van Christus Jezus, op Wie onze hoop gevestigd is.


Ɩlɛna Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ɩɩ naa, ɩ́ ká kɔɔ ɩsɩɩ ɩ́ sʋʋ ɩcatɛ tɔ, ɩ́ ká sulina apalʋ nɔɣɔlʋ na ɩ́ səɣəla lʋm na həyaɣa. Ɩ́ təŋɩ-ɩ na ɩ́ sʋʋ təyaɣa ŋka ka taa ɩ ká sʋʋ tɔ. 	 "Zodra jullie de stad binnenkomen", antwoordde Hij, "zul je een man zien die een kruik water draagt. Volg hem en ga hetzelfde huis binnen als hij.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpekəle təna laŋlɛ hɛɛna tɔm ntɩ, ɩlɛna pá ləsɩ Ɩtiyɛɛnɩ. Yʋlʋ ɩnɩ ɩ tisa ɩ yuŋ kɛ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ teu, na Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ tɔɔ ɩ kiŋ. Pa ləsa tɔtɔɣɔ Filipʋ, na Pʋlʋkʋlʋ, na Nikanɔɔ, na Timɔŋ, na Paləmenasɩ, na Antiyɔka Nikolaa, wei ɩ ka sʋʋ Yuta nyə́ma mpaaʋ taa kɛ́ kʋsʋʋ kɛ hatoo lɔŋ tɔ. 	 Zij vonden het allemaal een goed voorstel en kozen zeven mannen uit: Stefanus (een man vol van de Heilige Geest en met een groot geloof), Filippus, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas en Nicolaüs (iemand uit Antiochië die voordat hij christen werd al tot het Joodse geloof was overgegaan).


Ɩsɩɩ ɩ́ tɛma nyəm tɔ pa tɛma-tʋɣʋ nyaŋ lapʋ na kʋtʋɣʋ kɛ Filipʋ kɛ́ na pə́cɔ́ tə́ takɩ mə tɛ Tɛsalonikɩ. Ama Ɩsɔ ha-tʋɣʋ apalʋtʋ sɩ tə́ heeli-mɛɣɛ ɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ, paa kaɣatʋɣʋ tɔɔ ɩsəna. 	 U weet ook hoe slecht wij in Filippi behandeld zijn, vlak voordat wij bij u kwamen. Het was verschrikkelijk wat wij daar hebben doorgemaakt. Toch gaf God ons de moed u het goede nieuws te brengen, zelfs al waren wij door vijanden omringd.


Wei ɩ naani kaa lɩɩ ma tɔɔ tɔ, pʋntʋ nɩɩ leleŋ kɛ́. 	 Zeg Johannes vooral dit: U bent gelukkig als u Mij aanvaardt zoals Ik ben."


Pə təna mpi pə wɛna weesuɣu na pə wɛ ɩsɔtaa na tɛtʋ tɔɔ na tɛtʋ tɛɛ tɔ pə́ həntɩ-ɩ atɛ. 	 zodat in de naam van Jezus iedereen in de hemel, op aarde en onder de aarde zijn knieën zal buigen


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa ta cɛkəna potopotonaa mpɛ pa piti təmlɛ kɛ pa laŋkpɩɩsəŋ tɔɔ. 	 Want ze begrepen nog steeds niet wie Hij was. Zelfs niet na het wonder met de broden dat ze 's avonds hadden gezien.


Tɔm nti tə kɛ́ tampana nyəntʋ təkelekele na tə́ mʋna pá mʋ-tɩ təkpem na pá tɛ-tɩ na taa tɔɣɔlɛ sɩ: Yesu Kilisiti kɔma antulinya taa sɩ ɩ yakɩ ɩsaɣalataa nyɔɔŋ, na maɣalɛ pa taa acɛpa. 	 Het is een onomstotelijk feit (en iedereen zou dat moeten geloven) dat Christus Jezus in de wereld is gekomen om zondaars te redden; en ik was wel de ergste van hen allemaal.


Ɩ́ taa pɛləɣɩ təmaɣa pɔpɔtʋ, pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ hɔɣɔsa mə yʋlʋwɛɛtʋ kʋpəntʋ na tə yaasinaa tənaɣa na ɩ́ lɔ. 	 Lieg niet tegen elkaar; dat hoorde bij uw oude leven, waarmee u hebt afgerekend.


Falisa nawa ɩ tɔkɩ na ɩ́ nyɔɔkəna asilima, ɩlɛna pə lapɩ-ɩ ha. 	 Jezus nam de uitnodiging aan. Toen Hij aan tafel ging zonder Zijn handen te hebben gewassen, was de Farizeeër verbaasd, want Joden vergeten dat nooit.


Ama pə pəsəɣɩ pə wɛɛ yɔɣɔtaɣa wawawa wei ma ta nyɩ tɔ. Tɔfɔ pa ta kəlɩ-m nyəm. Tə hʋla-mɛɣɛ ḿpʋ́ɣʋ́ təcɛɩcɛɩ kɛ́ paa mpi pə taa kɛ́ na paa timpi. 	 Ik mag dan geen vlot spreker zijn, ik weet in elk geval waar ik het over heb. Maar ik denk dat ik u dat niet hoef te vertellen, want dat heb ik u eerder al overduidelijk bewezen.


Maɣalɛ kʋtɔɣɔʋ ŋku kʋ tiina ɩsɔtaa na kʋ haa weesuɣu tɔ. Ye wei ɩ tɔɣɔ kʋtɔɣɔʋ ŋkʋ, pʋntʋ ká wɛɛ tam kɛ́, ɩɩ tasəɣɩ səpʋ. Kʋtɔɣɔʋ ŋku maa ha tɔɣɔlɛ ma maɣamaɣa ma tɔnʋɣʋ nantʋ. Ma haakɩ-təɣɩ sɩ yəlaa təna ɩ́ hiki weesuɣu. 	 Ik ben het levende brood dat uit de hemel is gekomen. Wie van dit brood eet, zal altijd blijven leven. Het brood dat Ik voor het leven van de wereld zal geven, is mijn lichaam."


Tənaɣa Yesu cɔ-ɩ sɩ: Kʋsəsɩɩtʋ taa sɔsɔɔntʋ ntɛ́ sɩ, Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma ɩ́ nɩɩ, Tacaa Ɩsɔ tike kɛna Sɔsɔ təkoŋ. 	 Jezus antwoordde: "Dat is: Luister Israël, de Here, onze God, is de enige God.


Simɔŋ cɔ-ɩ sɩ: Tacaa, tə tɛma wɩɩʋ kɛ yem kɛ́ tɛʋ na kʋ fem, tə ta puu pʋlʋ. Paa na mpʋ n tɔma sɩ má tʋ tɔ, maa tʋ. 	 "Maar Meester", antwoordde Simon, "wij zijn de hele nacht aan het vissen geweest en hebben niets gevangen! Maar omdat U het zegt, zal ik het nog eens proberen."


Ama yəlaa paɣalɛ loosa-wɛ na pá nyɩ-wɛɣɛ kpakpaa. Ɩlɛna yəlaa lɩɩ acalɛɛ acalɛɛ na pá kpaɣa asewa na pá laalɩ-wɛɣɛ tənaɣa tatɛ. 	 De mensen die hen zagen wegvaren, konden wel raden waar zij naar toe gingen en liepen er ook heen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ pola Yesu kiŋ na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Tacaa, ye ma tɔɣɔntəlɛ pəntəɣəna-m tam na má suma, tɔm ɩsənaɣa pə́ talaa ma kaa su? Tɔm naatosompɔɣɔlaɣa na? 	 Petrus vroeg: "Here, als één van mijn broeders mij telkens kwaad doet, hoe vaak moet ik hem dan vergeven? Zeven keer?"


N tɔɣa suulu na ń tɔɣɔ ma kʋnyɔŋ, na paa na mpʋ tɔ n ta lɔ tɔɔŋ. 	 Ik weet dat u Mij dwars door alles heen trouw bent gebleven; u hebt het niet opgegeven.


Pənɛntɛ Ɩsɔ táá tɛmnaʋ tɔm ntɩ təlɛ tə kɔma ɩlɛ kʋsəsɩɩtʋ ná fɛɩ ɩsɩɩ tá tɔɔ nyənlʋ tɔtɔ. 	 Maar nu wij in Christus geloven, heeft die leermeester (de wet) niets meer over ons te zeggen.


Mpa pa naalɛ pa nɩɩ Yohaanɩ tɔm na pá təŋ Yesu tɔ pa taa lɛlʋ ntɛ́ Simɔŋ Piyɛɛ neu Antəlɩɩ. 	 "Kom maar kijken", zei Hij. Dus gingen zij met Hem mee, zagen waar Hij woonde en bleven de rest van de dag bij Hem. Dit gebeurde rond vier uur 's middags.


Ḿpʋ́ɣʋ́ səkpelu nyəŋ tɔma ɩ caa sɩ ɩ́ cɛlɛ-ɩ pa wontu hɔɣɔlʋɣʋ ŋku ɩnɩ ɩ kaɣa ɩ hiki pa caa ɩnɩ ɩ səm waalɩ tɔɣɔ kpakpaa. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa caa tala-wɛɣɛ ɩ wɛnaʋ. 	 Op een dag zei de jongste: 'Vader, ik wil mijn deel van de erfenis nu al hebben.' De vader verdeelde zijn bezit tussen zijn twee zonen.


Tənaɣa pa təna pa hika apalʋtʋ na pá tɔɣɔ tɔtɔ. 	 Hij brak er een stuk af en begon te eten. De stemming aan boord werd ineens een stuk beter en iedereen begon te eten.


Ye ɩ́ tɔka mə təma sɔɔlʋɣʋ ɩlɛ, ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa təna ká nyɩ sɩ ɩ́ kɛ́ ma ɩfalaa. 	 Aan de onderlinge liefde zullen de mensen zien dat u mijn discipelen bent."


Ɩ́ taa nyənəɣɩ tɔɔ tike. Ama ɩ́ təŋəɣɩ tampana na pə́cɔ́ ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ. 	 Laat u niet leiden door uw vooroordelen, maar wees eerlijk en rechtvaardig."


Tɛʋ fema na Yohaanɩ na Yesu na ɩ́ kɔŋ ɩ kiŋ, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ɩɩ naa Ɩsɔ Ɩwəyaɣa ŋka ka hɩɩsəɣɩ antulinya ɩsaɣatʋ tɔɣɔlɛ? 	 De volgende morgen zag hij Jezus aankomen. "Kijk", riep hij. "Het offerlam van God! Hij neemt de schuld van de wereld op Zich.


Ye wei ɩ yɔɣɔtəɣɩ sɩ Yesu kɛ́ Ɩsɔ Pəyalʋ, Ɩsɔ wɛ ɩ waalɩ kɛ́ na pʋntʋ kpɛntəna-ɩ. 	 Ieder die dit gelooft en zegt dat Jezus de Zoon van God is, blijft één met God.


Mpa pa wɛna yʋlʋtʋ tɔ pa nɩɩ leleŋ kɛ́. Mpi tɔ, mpɛ paa tɔɣɔna tɛtʋ təna, ɩsɩɩ Ɩsɔ ka heeluɣu-wɛ tɔ. 	 Gelukkig zijn de zachtmoedigen, want de aarde is voor hen.


Nyá kɔɣɔ wei Ɩsɔ ləsaa tɔtɔ tɔ, ɩ piya sɛɛkɩ-ŋ. 	 U ontvangt de hartelijke groeten van de kinderen van uw zuster.


Tənaɣa Yesu pɔɔsa-ɩ sɩ: Yutaasɩ, kpɛkənaʋ kɛ n hʋləɣəna kolontunaa sɩ pá kpa Yʋlʋ Pəyaɣa má na? 	 "Judas", zei Jezus. "Hoe kun je dit doen? Mij verraden met een kus!"


Má ŋmaakəna takəlaɣa kanɛɣɛ ma pu kʋpaŋ Timotee. Tacaa Ɩsɔ na tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti pá hʋ́lɩ́-ŋ pɛɛlɛɛ na suulu na pá ha-ŋ alaafəya. 	 Aan: Timotheüs, van wie ik houd als van mijn eigen kind. Ik wens je de genade, het medeleven en de vrede toe van God, de Vader, en van Jezus Christus, onze Here.


Ye pɩɩ kpiisa mpa pa sɛɛkaɣa Ɩsɔ kɛ́ mpʋ pə taka tɔ pa ɩsaɣatʋ təkpataa kɛ tɔm kʋlʋm tɔɔ, pɛlɛ pa taa tasəɣɩ pa ɩsaɣatʋ tɔm tɔɔsʋɣʋ, pəcɔ pa taa nɔkɩ kɔtasɩ nasələɣɩ lapʋ tɔtɔ. 	 Als dat wel had gekund, zou één offer genoeg zijn geweest; dan zouden de gelovigen eens en voor altijd gereinigd zijn en zouden zij geen besef van schuld meer hebben.


Ɩ́ nyənɩ yapʋ mpi Ɩsɔ yakɩ-mɛ tɔ ɩsɩɩ yoou kahuka, na ɩ́ tɔkɩ Ɩsɔ Tɔm ɩsɩɩ laɣatɛ nte ɩ Feesuɣu cɛla-mɛ tɔ. 	 U zult niet zonder de helm van de redding kunnen of zonder het zwaard van de Geest, het woord van God.


Ɩsɩɩ ma kpɛntəna Yesu Kilisiti tɔ pə tɔɔ ma pəsəɣɩ má mʋɣʋləna mpi ma lakɩ Ɩsɔ tɔɔ tɔ. 	 Door Christus Jezus mag ik mij daarop beroemen bij God.


Paa mpi, pə tɔnʋɣʋ tɔɔ kɛ́ mə nyənəɣəna. Ye yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ tɛŋ ɩ taa sɩ Kilisiti tənna-ɩ, pʋntʋ ɩ́ maɣasɩ teu na ɩ́ ná sɩ Kilisiti tɩ tá tɔtɔɣɔ, ɩsɩɩ ɩ tɩ ɩnɩ tɔ. 	 U kijkt naar de buitenkant van de dingen. Als iemand meent Christus te kennen, laat hij dan beseffen dat dit zeker ook voor mij geldt.


Na weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ mpʋ tɔ kʋ nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ, pá nyɩ sɩ nyá tike təkoŋ ntɛ́ tampana Ɩsɔ, na pá nyɩ nyá tillu Yesu Kilisiti má ma tɔɔ tɔtɔ. 	 Het eeuwige leven is dat zij U kennen als de enig ware God, en Jezus als de Christus Die U naar de aarde hebt gestuurd.


Ma taapalaa, ɩ́ tá ná nti ma wiikəna-mɛɣɛ Tacaa Yesu Kilisiti tɔɔ na sɔɔlʋɣʋ ŋku Feesuɣu Naŋŋtʋ tʋɣɩ mə taa tɔ kʋ tɔɔ tɔɣɔlɛ, sɩ ɩ́ səna-m lʋpʋ kɛ mə sələməŋ taa. 	 Terwille van onze Here Jezus Christus en terwille van de liefde die de Heilige Geest ons heeft gegeven, doe ik een dringend beroep op u. Wilt u mij helpen door vurig voor mij te bidden?


Təmlɛ tʋ alʋnyəŋ nɔɣɔlʋ ɩ na-ɩ kɔkɔ kpeeŋa na ɩ́ caɣaa, ɩlɛna ɩ́ nyənɩ-ɩ təpəŋŋ na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ na apalʋ ɩnɛɣɛ. 	 Een dienstmeisje zag hem in het licht van het vuur zitten en keek hem eens goed aan. "Kijk eens", zei ze, "die man hoorde ook bij Jezus' discipelen!"


Samaa təna ná ka tɔntɛ na ka Ɩsɔ sam. 	 Alle mensen zagen hem lopen en hoorden hoe hij God prees.


Mpi tɔ, ye yʋlʋ ta pəsɩ ɩ maɣamaɣa ɩ təyaɣa, ɩsənaɣa ɩ ká pəsɩ na ɩ́ paasəna Ɩsɔ sɛɛlaa kpekəle? 	 Want als iemand zijn eigen gezin niet kan leiden, hoe zou hij dan voor de gemeente van God kunnen zorgen?


Ma kʋlapʋtʋ təna taa ma caawa sɩ ɩ́ nyɩ sɩ mə maɣamaɣa ɩ́ ká la təmlɛ kɛ mpʋ na ɩ́ hiki mpi ɩ́ ká tena acamaa tɔ. Tə tɔɔsɩ tɔm nti Tacaa Yesu maɣamaɣa ka tɔma tɔ sɩ: Haʋ kəla laŋhʋlʋmlɛ kɛ mʋɣʋ. 	 Ik heb u steeds laten zien dat wij, door zc te werken, de armen tot steun moeten zijn. Denk maar eens aan de woorden van de Here Jezus. Hij zei dat geven beter is dan ontvangen."


Nmaa takəlaɣa na ń heeli Filatɛləfii Yesu sɛɛlaa kpekəle ɩsɔtaa tillu sɩ: Má wei ma wɛ tənaŋŋ na ma kɛ́ tampana tʋ, na ma tɔka wulaʋ sɔsɔ Tafiiti saafʋ na ma təkəɣɩ na nɔɣɔlʋ ɩɩ pəsəɣɩ tʋlʋɣʋ, na ma tʋlaa nɔɣɔlʋ ɩɩ pəsəɣɩ təkʋɣʋ tɔ, ma yɔɣɔtaa sɩ: 	 FILADELFIA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Filadelfia: Dit zijn de woorden van Hem Die heilig en echt is, Die de sleutel van het nieuwe Jeruzalem heeft, Die binnenlaat wie Hij wil en buitensluit wie Hij wil:


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ma heeliɣi mpa mɛ ɩ́ nɩɩkɩ ma tɔm tɔ sɩ: Ɩ́ sɔɔlɩ mə kolontunaa, na ɩ́ lá mpa paa caa-mɛ tɔɣɔ kʋpantʋ. 	 Luister, allemaal! Heb uw vijanden lief. Als de mensen u haten, wees dan goed voor hen.


Na ɩ́ tasa sɩ: Pə lapaɣalɛ. Maɣalɛ Aləfa na Omɛka, kancaalaɣa tʋ na kantəkaɣa tʋ. Lʋkɔtʋ ɩ́ wɛna wei, maa ha-ɩ weesuɣu lʋm sɛɛlʋ kɛ faalaa na ɩ́ nyɔɔ. 	 Het is gebeurd. Ik ben de Alfa en de Omega, het begin en het einde. Wie dorst heeft, zal Ik water geven uit de bron van het leven, voor niets.


Ɩ́ taa puɣusi mə tɩ, taapalaa asaɣaa kiŋ kɛ yaasi ɩsaɣaʋ tɛɛkəna. 	 Maar laat u niets wijsmaken. Slechte vrienden bederven goede zeden.


Tɔʋ, ye tə kɛ́ ɩ piya ɩlɛ, pə fɛɩ tɩɩ maɣasɩ sɩ, Ɩsɔ wɛ ɩsɩɩ caŋəm tʋ cakʋɣʋ na ɩ́ maɣasɩ ɩ taa, na ɩ́ lu pʋlʋpʋ na wʋla yaa nyəɣəlʋɣʋ kʋhʋlʋmʋɣʋ yaa pəlɛ, na pá sɩɩ na pá laakɩ tɔ. 	 Wij zijn dus uit God voortgekomen en moeten niet denken dat wij Hem kunnen uitbeelden in goud, zilver of steen. God is niet te vangen in een kunstwerk of de verbeelding van een mens.


Mpi pə taaŋa pəcɔ tɔ pəlɛ pə ta kisi teeli kɛ hikuɣu, kacaŋfana mpi pə cakɩ tam tɔɔ tɔ? 	 Dus, als het oude verbond (dat toch weer zou verdwijnen) al een hemelse glans had, hoeveel sterker moet dan de glans van Gods nieuwe verbond zijn, omdat dat blijvend is.


Waatʋ wei ɩsɔtaa tillaa yela tiikilaa na pá məlɩ ɩsɔtaa tɔ tiikilaa mpɛ pa tɔma pa təma sɩ: Tə́ kʋlɩ na tə́ polo Pɛtəlɛhɛm təna, na tə́ ná mpi pə lapa na Tacaa heeliɣi-tʋɣʋ pə tɔm tɔ. 	 Zodra de engelen naar de hemel waren teruggekeerd, zeiden de herders tegen elkaar: "Kom! We gaan vlug naar Bethlehem. Nu de Here ons dit verteld heeft, moeten wij zien wat daar gebeurd is."


Ye kʋsəsɩɩtʋ tɔm taa, ma səpaɣa tənaŋnaŋ, na kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə maɣamaɣa tə kʋna-m mpʋ. Na pə lapa-m ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ má wɛɛ Ɩsɔ tike tɔɔ. Pa kʋ má na Kilisiti kɛ səm tesika tɔɔ. 	 Nu leef ik niet meer voor de wet, maar voor God.


Na pá pɛtɩ tʋm sɔsɔ yaa Satanɩ wei ɩ puɣusiɣi antulinya təna tɔ. Ɩ́ na ɩ ɩsɔtaa tillaa kɛ pa kpɛntaa na pá pɛtɩ atɛ. 	 Zij werden uit de hemel weggejaagd. De grote draak, de oude slang (ook wel duivel of satan genoemd) die alle mensen ter wereld verleidt, is met zijn engelen op de aarde gegooid.


Tənaɣa ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ ɩ lɩɩ Yesu tɔɔ, na ɩ́ sɔɔsɩ-ɩ apalʋtʋ. 	 Maar wat U wilt zal gebeuren en niet wat Ik wil." Op dat moment kwam een engel uit de hemel om Hem kracht te geven.


Timpi pʋlʋ səpa na pə́ həntaa tɔ tənaɣa yepelekunaa kotiɣi. 	 Want zoals de bliksem van oost naar west langs de hemel schiet, zo zal het zijn als Ik terugkom. Waar het lijk ligt, daar komen de gieren.


Tacaa Ɩsɔ na tá sɔsɔ Yesu Kilisiti pá hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ na pá ha-mɛɣɛ alaafəya. 	 Ik wens u de genade en de vrede toe van God, onze Vader, en van onze Here Jezus Christus.


Ɩ́ taa yele na ɩsaɣatʋ tasa mpaaʋ hikuɣu kɛ mə tɔnəŋ taa kɛ́ tiili na ɩ́ la ɩsaɣatʋ. Ama ɩ́ ha mə təɣɩ Ɩsɔ ɩsɩɩ mpa pa fema sətaa taa tɔ, ɩlɛna ɩ́ kpaɣa mə tɩ na ɩ́ pɛtɩ Ɩsɔ təmlɛ taa na ɩ́ lana-mɛɣɛ kʋpam. 	 Stel geen enkel deel van uw lichaam ter beschikking van de zonde, als iets waarmee slechte dingen worden gedaan. Nee, stel uzelf ter beschikking van God, omdat u met Christus gestorven bent, om nu met Hem te leven. U bent immers dood geweest en weer levend geworden.


Ye Yuta nyə́ma hotuɣu yelaa na yəlaa təna hiki Ɩsɔ kʋpantʋ kɛ sɔsɔm, na ye pa pasʋɣʋ waasa piitim lɛmpɩ na pá hiki Ɩsɔ kʋpantʋ kɛ sɔsɔm, na pə́ kɔma na Yuta nyə́ma mpɛ pa təna təpaɩ pá taɣanɩ, ɩlɛ awe ká pəsɩ kɛɛsʋɣʋ kɛ kʋpantʋ nti pəlɛ pɩɩ kɔna tɔ? 	 De wereld heeft dus voordeel van hun ongehoorzaamheid. Als hun val de andere volken al zoveel goeds heeft gebracht, hoeveel te meer zal dat het geval zijn als straks alle Israëlieten gaan gehoorzamen!


Nɔɣɔlʋ ɩ́ taa kpɛɛna-ɩ. Ɩ́ səna-ɩ na pə səna-ɩ ɩ mpaaʋ taa na laŋhʋlʋmlɛ na ɩ́ məlɩ ma cɔlɔ, má na tá taapalaa tə taŋa-ɩ kɛ́. 	 Kijk niet op hem neer omdat hij jong is, maar help hem goed op weg, zodat hij naar mij toe kan komen. De broeders en ik kijken echt naar hem uit.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma tɛsa səsəncaasɩ teŋku kɛ puɣulaɣa ɩsɩɩ kacaŋa tɔɔ. Icipiti nyə́ma ná kɛɛna-wɛ ɩlɛna lʋm tɔɣɔ pɛlɛ. 	 Omdat de Israëlieten op God vertrouwden, zijn zij door de Rode Zee getrokken als over droog land. Maar de Egyptenaren die hen achterna gingen, verdronken allemaal.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtɔnʋɣʋ taa yoolaa hu ɩ waalɩ na pa kpaɣanʋhʋlʋmasɩ, na pá suu kpoŋkpontu toŋ nyəntʋ pʋʋɣʋ kʋpaŋkʋ ŋku kʋ hʋlʋmaa təlaɩlaɩ na kʋ fɛɩ asilima tɔ. 	 De hemelse legers volgen Hem op witte paarden; zij hebben kleren van zuiver wit linnen aan.


Ɩlɛ pepe naʋ kɛ ɩ polaa? Yaa yʋlʋ wei ɩ suu kacɔka wontu tɔ? Tɔʋ, mpa pɛlɛ pa suuki kacɔka wontu na pá wɛ leleŋ taa tɔ, awulaa tɛɛsɩ taa kɛ́ pɛlɛ pa wɛɛ. 	 Had hij dure kleren aan? Nee! Mensen met dure kleren en een luxe leven moet u in een paleis zoeken, niet in de woestijn.


Ma tɔŋna tɔntɛ na má kpətəna Tamasɩ kɛ ilim sikuɣu, ɩlɛ pə lɩɩna ɩsɔ kɛlɛ na pə́ lá ma ɩsɛntɔɔ tənyalulu ɩsɩɩ kɔkɔ kɛ tɔm kʋlʋm tɔɔ na pə́ ná na pə́ cɔɔna-m. 	 Toen ik op weg was naar Damascus en midden op de dag de stad naderde, stond ik plotseling gevangen in een felle lichtbundel, die uit de hemel kwam.


Pa tɔŋna-ɩ pɔɔsʋɣʋ ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Mə taa wei ɩ nyəmá sɩ tuu tɔ ɩ ta lata ɩsaɣatʋ, pʋntʋ ɩ́ caalɩ-ɩ pəlɛ lɔɣɔʋ. 	 Toen zij bleven aandringen, stond Hij op en zei: "Laat hij die zelf nooit zondigt, de eerste steen maar gooien!"


Ɩlɛna pá wutiɣi Simɔŋ ɩnɩ ɩ waalɩ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ topotopo təma ka tɛmna-wɛɣɛ piti lapʋ kɛ hatoo lɔŋ. 	 hielden zij zich aan wat hij zei, zowel groot als klein. "Deze man is geweldig!" werd er gezegd. "Gods kracht is in hem."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ na Yohaanɩ pa nyəna-ɩ təpiŋŋ. Ɩlɛna Piyɛɛ tɔmɩ-ɩ sɩ: Paasəna cənɛ. 	 Zij keken hem aandachtig aan en Petrus zei: "Kijk ons aan!"


Paa na mpʋ ma hʋʋ sɩ Ɩfeesu taa cənɛɣɛ Pɛntakɔnta ká maɣana-m. 	 Ik blijf echter nog tot Pinksteren in Efeze, want hier liggen geweldige kansen om voor de Here te werken, al is de tegenstand ook niet gering.


Tə nyəmá sɩ ye tə sələməɣɩ Ɩsɔ kɛ́ mpi pə kɛ́ ɩ luɣu nyəm tɔ, ɩ nɩɩkɩ tɔɔ kɛ́ tá naani tɔɔ sɔsɔm kɛ ɩ tɔɔ. 	 Wij weten dat Hij naar ons luistert als wij Hem iets vragen wat met Zijn wil overeenstemt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nyənaɣa, ɩlɛna má ná Ɩwəyaɣa na ká səŋa Siyɔŋ pʋɣʋ tɔɔ, na yəlaa iyisi nɩɩnʋwa na iyisi nɩɩlɛ na liɣiti (144000) wɛ ka cɔlɔ, na pá ŋmaa pa tokuŋ taa kɛ́ kana ka Caa pa həla. 	 Ik zag het Lam op de berg Sion staan. Er waren 144.000 mensen bij Hem. Zij hadden Zijn naam en de naam van Zijn Vader op hun voorhoofd.


Tə kɛ́ pə təna mpi pə lapa mpʋ tɔ pə aseeta nyə́ma. Pə taɣa tá tike. Ama tá na Feesuɣu Naŋŋtʋ wei Ɩsɔ ha mpa mpa pa nɩɩkəna-ɩ tɔɣɔ. 	 Wij willen daar graag van vertellen en niet alleen wij, maar ook de Heilige Geest, Die God geeft aan wie Hem gehoorzamen."


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, ma kaa tasa sʋlʋm pənɛɣɛ nyɔɔʋ haləna kʋyaŋku maa tasa pə nyɔɔʋ kɛ Ɩsɔ Kawulaɣa taa tɔ. 	 Wat de wijn betreft, die zal Ik niet meer drinken tot de dag dat Ik de nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van God."


Yesu ná cɛkəna pa taa hʋwɛɛ, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ye kawulaɣa ɩ́ wɛɛ na ka taa yəlaa fɛɩ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, nɔɔnɔɔ ka yawaɣa. Na ɩcatɛ ɩ́ wɛɛ na tə taa yəlaa yaa ye təyaɣa wɛnna na ka taa nyə́ma fɛɩ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, nɔɔnɔɔ ka yawa. 	 Jezus wist wat zij dachten. "Een verdeeld koninkrijk valt uiteen", zei Hij. "Een stad of huis waar verdeeldheid heerst, blijft niet bestaan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ caɣa təna haləna Helɔtɩ sɩ. Ɩlɛna pə́ la nti Tacaa ka yɔɣɔtəna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ nɔɣɔ tɔ sɩ: Ma ləsa ma pəyaɣa kɛ Icipiti. 	 Daarmee werden de woorden van de profeet Hosea werkelijkheid: "Toen Israël nog een kind was, hield Ik van hem als van een zoon en Ik haalde mijn zoon uit Egypte."


Tənaɣa yəlaa kota ɩ kiŋ kɛ sɔsɔm pə fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Haləna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ kpa kpɩɩlʋɣʋ taa na ɩ́ caɣa. Na yəlaa náá səŋa lʋm nɔɣɔ. 	 Er kwam een grote menigte mensen naar Hem toe. Daarom ging Hij in een boot. Van daaruit sprak Hij de mensen toe die op de oever stonden te luisteren.


Ma taapalaa, Ɩsɔ ná tá kisi-tʋɣʋ mpʋɣʋlɛ sɔɔlʋɣʋ, ɩlɛ pə wɛɛ kɛ́ sɩ tá tɔtɔ taa sɔɔləɣɩ ḿpʋ́ɣʋ́ tá təma. 	 Omdat God ons zo heeft liefgehad, moeten wij elkaar ook liefhebben.


Tənaɣa sɔsɔ ɩnɩ ɩ cɔ pa taa lɛlʋ sɩ: Ma taapalʋ, ma ta muɣuli-ŋ se. Ma na-ŋ tɩɩ sɩɩ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ń lapa ilim na pə tɛm maa fɛlɩ-ŋ liɣitee nyəɣəlʋɣʋ, yaa pə taɣa mpʋ? 	 Hij antwoordde: 'Vriend, ik heb u toch niets tekort gedaan! Hadden we niet afgesproken dat u voor een dagloon bij mij zou komen werken?


Ma taapalaa, ye nɔɣɔlʋ ɩ́ pənta natəlɩ, mɛ mpa ɩ́ təŋəɣɩ Ɩsɔ Feesuɣu kɛ teu tɔ ɩ́ məŋna pʋntʋ kɛ mpaaʋ kʋpaŋkʋ taa na ɩ́ lapɩ-ɩ təpamm. Ma tasəɣɩ-mɛɣɛ sɛɣɛsʋɣʋ sɩ paa mə taa wei ɩ́ feŋ ɩ tɩ na ɩ́lɛ́ ɩ́ taa kɔɔ na ɩ́ tasa maɣasʋɣʋ taa kɛ́ hotuɣu tɔtɔ. 	 Broeders, als iemand op iets verkeerds wordt betrapt, moet u (als mensen die door de Geest geleid worden) hem vriendelijk terechtwijzen. Vergeet niet dat u zelf ook in de verleiding kunt komen iets verkeerds te doen.


na Yutaasɩ Ɩsəkaleeu wei ɩ hʋlaa sɩ Yesu kolontunaa ɩ́ kpa-ɩ tɔ. 	 Simon de Zeloot (a) en Judas Iskariot (de man door wie Jezus later werd verraden).


Atakaa ɩnɩ ɩ tɔɔ ka wɛ teeli nyə́ma napəlɩ mpa pa hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ Ɩsɔ wɛ təna tɔ, na pa keŋ lɔpa timpi pa lakaɣa kɔtaɣa kɛ yəlaa ɩsaɣatʋ hɩɩsʋɣʋ tɔɔ tɔ. Pə taɣa sɩ cənɛɣɛ tɩɩ yasɩ-mɛɣɛ pə kantəlasɩ təna təcɛɩcɛɩ. 	 Over het deksel van de ark spreidden de schitterende cherubs hun vleugels uit. Dat gouden deksel was de plaats waar men God om vergeving vroeg. (A) Maar daar zullen we nu niet verder op ingaan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ. Mpa pa kpaaləɣɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔ Tacaa ha-wɛɣɛ nɔɣɔ sɩ pá tɔɣɔna kɔtasɩ nsəɣɩ. 	 Zo heeft de Here ook gezegd dat de mensen die het goede nieuws brengen, moeten worden onderhouden door de mensen die dat goede nieuws ontvangen.


Ma lapa na pá nyɩ-ŋ, na maa la na pá tasa-ŋ nyəm. Ɩlɛna sɔɔlʋɣʋ ŋku n sɔɔla-m tɔ ń yele na kʋ wɛɛ pa hɛkʋ tɔtɔ, na ma maɣamaɣa ma na-wɛ tə́ kpɛntɩ kʋlʋm. 	 Ik heb hun verteld wie U bent en zal dat blijven doen. Want Ik wil dat Uw liefde voor Mij in hen zal zijn, en dat Ikzelf ook in hen zal zijn."


Mpi pə hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ ta təma sɔɔlʋɣʋ tɩɩ fɛɩ pá yɔɣɔtɩ tɔɣɔlɛ sɩ tə kaa nyana pʋlʋɣʋ paa pəcɔɣɔ Ɩsɔ hʋʋlɛ ńtɛ́ tə wule. Pə taɣa pʋlʋ, ɩsəna Yesu Kilisiti tɔma antulinya taa tɔ ḿpʋ́ɣʋ́ tá tɔma. 	 Als de liefde in ons haar doel bereikt, kunnen wij vol vertrouwen de dag van het grote oordeel tegemoet zien, omdat wij in deze wereld leven zoals Christus er leefde.


Pa kɔma na pá tala Ɩfeesu ɩlɛna Akilaasɩ na Pilisila pa na Pɔɔlɩ pa cɛ təma. Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ ná pola Yuta nyə́ma təkotile taa, na ɩ́ na-wɛ pá lakɩ faaci na pá hɔŋ tɔm. 	 Toen zij in de haven van Efeze kwamen, liet hij de anderen achter en ging zelf naar de synagoge. Daar had hij lange gesprekken met de Joden.


Maləkɩ na Alisitaakɩ na Temasɩ na Luku mpa ma na-wɛ tə lakɩ təmlɛ kɛ cənɛ tɔ pɛlɛ pa sɛɛ-ŋ tɔtɔ. 	 Ook mijn medewerkers Markus, Aristarchus, Demas en Lukas groeten u.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nɩɩwa pə tɔma-m na ɩsɔtaa sɩ: Nmaa takəlaɣa taa sɩ pə kpaɣaʋ pənɛntaa tɔ mpa pa səkɩ Tacaa təmlɛ taa tɔɣɔlɛ leleŋ nɩɩlaa. Ɩlɛna Feesuɣu tɔ sɩ: Nn, tampana kɛ́, pa təma toŋ nyəna wena pa lapa tɔ, pə tala pa hɛɛsɩ. Pə taɣa pʋlʋ, kʋpantʋ nti pa lakaɣa tɔ ntɩ tə təŋəɣəna-wɛ. 	 Ik hoorde een stem uit de hemel zeggen: "Schrijf op: Gelukkig zijn de doden die van nu af in het vertrouwen op de Here sterven." "Inderdaad", zei de Geest, "zij zullen van hun zwoegen uitrusten en het loon krijgen dat hun toekomt voor al het werk dat zij hebben gedaan."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ kpɛɛsa yəlaa təna ɩsɛntaa sɩ: Ma ta nyɩ nti n yɔɣɔtəɣɩ mpʋ tɔ. 	 Maar Petrus ontkende heftig: "Welnee, hoe komt u daarbij?"


Yʋlʋ wei ɩ tɛma ɩ taa sɩ Yesu kɛlɛ Kilisiti tɔ, pʋntʋ kɛna Ɩsɔ pəyaɣa, na ye wei ɩ sɔɔla piya caa, pʋntʋ sɔɔla piya tɔtɔɣɔ. 	 Ieder die gelooft dat Jezus de Christus is (dat Hij Gods Zoon en onze Redder is) is een kind van God. En ieder die van de Vader houdt, houdt ook van Diens kinderen.


Pə tɔɔ kɛ́ pə kɔma na pə́ tala waatʋ wei ɩ ka sɩɩwa tɔ ɩlɛna ɩ́ yele na ɩ́ tɔm kuli weesuɣu ŋkʋ kʋ tɔɔ na pə́ hʋ́lɩ́. Tá Yatʋ Tacaa Ɩsɔ ɩnɩ ɩ tʋ-m sɩ má kpaalɩ ɩ tɔm na má tɔŋna-təɣɩ kpaalʋɣʋ tɔ, ntɩ tə kuliɣina mpʋ na tə́ hʋ́lə́ɣɩ́. 	 mocht ik het iedereen gaan vertellen. God, onze Redder, heeft mij opgedragen dit werk voor Hem te doen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩpikuli na Sɔtɔyi nyə́ma sɛɣɛsəlaa sɔsaa napəlɩ pa kɔma ɩ kiŋ sɩ pá na-ɩ pá yɔɣɔtɩ. Pa taa lɛlaa sɩ: Tɔm ntiɣi nɔɔleleŋ tʋ ɩnɩ ɩ yɔɣɔtəɣɩ ye? Lɛlaa sɩ: Pə caɣa ɩsɩɩ tɩɩŋ kʋfaŋ nɩɩlɩ ɩ tɔm kɛ ɩ yɔɣɔtəɣɩ. Mpi pə tɔɔ pɛlɛ pa yɔɣɔtaɣa mpʋ tɔ, Yesu tɔm na sətaa fem tɔm kɛ Pɔɔlɩ heelaɣa-wɛ. 	 Hij raakte ook in discussie met enkele Epicureïsche en Stoïcijnse wijsgeren. Sommigen van hen merkten schamper op: "Wat wil die praatjesmaker eigenlijk?" Omdat Paulus over Jezus en Zijn opstanding sprak, zeiden anderen: "Het lijkt wel of hij ons in andere goden wil laten geloven."


Ɩlɛ saa ɩnɩ táá hiki caɣalɛ na tə́ paasəɣəna Ɩsɔ sələmʋɣʋ na waasʋ lapʋ kɛ tam. 	 Wijzelf zullen al onze tijd besteden aan het bidden, het spreken in het openbaar en het onderwijzen."


Ɩ́ hɔ-wɛ na ɩ́ ləsɩ kɔkɔ taa na ɩ́ ya pa nyɔɔŋ. Lɛlaa tɔm ɩ́ la-mɛɣɛ pətɔɔtəlɛ tɔtɔ na sɔɣɔntʋ. Ama pə kpaɣaʋ pa wontu nti pa yʋlʋwɛɛtʋ asilima taanaa tɔ ɩ́ taa tokina. 	 Houd hen vast en red hen uit het vuur. Maar bij sommige mensen moet u voorzichtig zijn met uw medeleven; u zou mogelijk door hun zonden kunnen worden beïnvloed. Haat elk spoor van hun zonde.


Ma nyənaɣa mpʋ ɩlɛna má ná kpaɣanʋ atɔntɔɔtɛ taka lɩɩwa. Na pa yaa ɩ tɔɔ caɣalʋ sɩ səm, na wei ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ sətaa təcaɣalɛ tɔ ɩ́lɛ́ ɩ təŋəɣɩ ɩ waalɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa ha-wɛɣɛ toma kɛ tɛtʋ hɔɣɔləŋ liɣiti táá kʋlʋmʋɣʋ tɔɔ, sɩ pá kʋ yəlaa na laɣatɛ na nyɔɣɔsɩ sɔsɔɔnsɩ na kʋtɔməŋ, na pá lá na taalɛ wontu kʋ yəlaa. 	 Toen kwam er een paard met een grauwe kleur. De dood zat op zijn rug en het dodenrijk volgde hem op de voet. Die twee kregen macht om een kwart van alle mensen te doden door het zwaard, de honger, de pest en de wilde dieren.


Tənaɣa Yuta nyə́ma tɔma sɩ: Ɩ́ nyənɩ ɩsəna ɩ ka sɔɔla-ɩ tɔ. 	 De Joden zeiden tegen elkaar: "Je kunt wel zien dat Hij veel van Lazarus hield."


Tənaɣa Yesu kpaɣa potopotonaa kakpasɩ na tiina naalɛ ɩnɩ, na ɩ́ teki ɩsɛ na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ, na ɩ́ faɣa-wɛ na ɩ́ cɛla ɩ ɩfalaa sɩ pá tala yəlaa. Na ɩ́ tɛɛsɩ tiina naalɛ kɛ mpʋ tɔtɔ, na pá tala pa təna təpaɩ. 	 Hij nam de vijf broden en de twee vissen, keek op naar de hemel en dankte God voor dit eten. Daarna brak Hij de broden in stukken. Zijn discipelen moesten die uitdelen onder de mensen. Ook de vissen verdeelde Hij.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Ɩ tɩɩ hotaa, Papiloni sɔsɔ tɩɩ hotaa. Pənɛntɛ ɩ pəsa alɔɣaa təcaɣalɛ, na alɔɣaa nɔɣɔ na pa suka, na tɛtʋ sumasɩ nsi paa caa tɔ sɩ nɔɣɔ na sɩ suka təcaɣalɛ ntɛ́ təna. 	 Hij had een enorme stem en riep: "Gevallen! De grote stad Babylon is gevallen! Zij is een woonplaats geworden voor demonen en een gevangenis voor alle boze geesten. Binnen haar muren wonen alle vieze en lelijke vogels.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, liɣitee pulaɣa tɔɔ kɛ́ ɩsaɣatʋ təna caaləɣɩ. Lɛlaa ná nyəna pɔɣɔlaɣa caaʋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ na pə́ caŋ pə́ ləsɩ-wɛɣɛ Ɩsɔsɛɛlɛ taa, na pá kʋɣɩ pa təɣɩ sɔsɔm na laŋwakəlɛɛ paɣalɛ. 	 Want de liefde voor het geld is de eerste stap naar allerlei andere zonden. Sommige mensen hebben zich daarvoor zelfs van God afgewend en zich veel ellende op de hals gehaald.


Ɩ səm tɔɔ kɛ́ tə pəsa yʋlʋpama kɛ kaɣanaɣa Ɩsɔ ɩsɛntaa, ɩlɛ ɩsənaɣa pɩɩ kpisi-tʋɣʋ yapʋ kɛ Ɩsɔ pááná niŋ taa? 	 Wij zijn dus voor God rechtvaardig geworden door het bloed van Christus. Des te meer zal Hij ervoor zorgen dat Gods vreselijke oordeel aan ons voorbijgaat.


Tənaɣa Yesu pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ ta kala nti pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa tɔ? Pa ŋmaawaɣa sɩ: Hatoo kancaalaɣa, antulinya ɩnɛ ɩ latʋ lapa-wɛɣɛ apalʋ na alʋ kɛ́. 	 "Leest u de boeken van Mozes dan niet?" antwoordde Hij. "Daar staat toch in dat God de mens heeft gemaakt als man en vrouw.


Ama pə yela sɔɣɔntʋnaa na ma ta nyɩ ɩsɔnaa na acaalətʋ nyə́ma na yʋlʋkʋlaa na asilima lataa na mpa pa lakɩ topotopo təma tɔ na tɩɩŋ laalaa na pɔpɔtʋnaa təna pa təcaɣalɛ ntɛ́ kɔkɔ na asimti pə teŋku wei ɩ mʋɣɩ kɔkɔ tɔ ɩ taa. Səm kʋlɛləm ntɛ́. 	 Maar de lafaards, de ongelovigen, de mensen van wie Ik walg, de moordenaars, de mensen die ontucht plegen, de tovenaars, de afgodendienaars en alle bedriegers staat wat anders te wachten: Het brandende zwavelmeer, de tweede dood.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ yaakʋɣʋ-m mə Caa mə Caa na mə Sɔsɔ tɔ, ɩ́ wɛna tampana. Ma kɛ́ mə Caa na mə Sɔsɔ kɛ́. 	 "Begrijpen jullie wat Ik gedaan heb?" vroeg Hij. "Jullie noemen mij Meester en Here. En dat is juist, want dat ben Ik ook.