Ama pɛlɛ pa ta pəsɩ na pá cɛkəna, na haləna saŋa ḿpʋ́ɣʋ́ pə tɩɩ wɛɛ. Ye pa sʋʋ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ kʋpəm takəlaɣa kɛ kalʋɣʋ kɛ ɩsəntɔ, pa laɣatʋ tɔɔ taka saalaaɣa ŋkɛɣɛ. Yʋlʋ wei na Kilisiti pa kpɛnta kʋlʋm tɔ pʋntʋ tike tɔɔ kɛ́ saalaɣa kanɛ ka ta kenti. 	 Niet alleen het gezicht van Mozes was bedekt, maar ook de gedachten en het inzicht van de mensen. Zelfs nu nog ligt er, als uit de Boeken wordt voorgelezen, over de gedachten van de Joden een dikke sluier; zij begrijpen niet wat er eigenlijk staat. Want deze sluier van onbegrip wordt alleen weggenomen door het geloof in Jezus Christus.


Pə kɔma pə fe na pá tiikina pʋɣʋ tɔɔ, ɩlɛna samaa anaam nɔɣɔlʋ ɩ́ katɩ Yesu. 	 Terwijl zij de volgende dag van de berg afdaalden, kwam een grote menigte mensen hen tegemoet om Jezus te zien.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ tasa-wɛɣɛ yɔɣɔtənaʋ kɛ tɔm tooso nyəm sɩ: Ɩlɛ ɩsaɣatʋ ntiɣi ɩ lapa? Ma ta na nti tə tɔɔ paa kʋ-ɩ tɔ. Ɩlɛ maa yele na pá mapɩ-ɩ akpatɛɛ ɩlɛna ɩ́ tɛɛ. 	 "Maar waarom dan?" vroeg Pilatus voor de derde keer. "Wat voor kwaad heeft Hij gedaan? Ik zie niet in waarom Hij ter dood veroordeeld moet worden. Ik zal Hem zweepslagen laten geven en in vrijheid stellen."


Ama Ɩsɔ Feesuɣu ná lakɩ na yəlaa sɔɔləɣɩ təma na pá hikiɣi laŋhʋlʋmlɛ, na pʋlʋ ɩɩ pɛkələɣɩ-wɛ, na pá wɛna təma na suulu, na pa wɛna pɛɛlɛɛ na pa lakɩ təmaɣa kʋpantʋ na pá təŋəɣɩ tampana. 	 Maar de Heilige Geest brengt ons tot betere dingen: Liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, mildheid, trouw, tederheid en zelfbeheersing.


Ama apalʋ ɩnɩ ɩ tɛɛwa, ɩlɛna ɩ́ sʋʋ pə tɔm kpaalʋɣʋ kɛ paa timpi. Haləna ɩ kpaalʋɣʋ mpɩ pə tɔɔ Yesu tá pəsɩ na ɩ́ sʋʋ ɩcatɛ natəlɩ tə taa təkaa. Ama kpeeŋa tɔɔ kɛ́ ɩ cakaɣa kpaɩ taa, na yəlaa lɩɩkəna paa timpi na pá makəna-ɩ. 	 Maar de man kon het toch niet voor zich houden. Opgewonden vertelde hij overal dat Jezus hem had genezen. Jezus kwam zo in de belangstelling te staan dat Hij niet meer onopgemerkt een stad kon binnengaan. Daarom bleef Hij maar buiten op het platteland. Maar ook daar wisten de mensen Hem te vinden.


Tənaɣa kʋtɔntʋ kʋla kpakpaa na ɩ́ kpaɣa ɩ kpatəlɛ na yəlaa nyənəɣɩ-ɩ mpʋ, na ɩ́ tɛɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa pa tənaɣa piti kɛ sɔsɔm, na pá saŋ Ɩsɔ na pá tɔŋ sɩ: Tuu tɔ, tə ta nata ɩsəntɔ ɩnɩ ɩ nəɣəsəlɛ. 	 De man sprong overeind, nam zijn draagbaar onder de arm en liep tussen de verblufte omstanders door naar buiten. Er steeg een gejuich op tot eer van God. "Zoiets hebben wij nog nooit gezien!" reageerde iedereen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu too na ɩ newaa pa kɔma ɩ kiŋ. Ama samaa tɔɔ pa ta pəsɩ pá tala ɩ kiŋ. 	 Zijn moeder en Zijn broers kwamen Hem opzoeken, maar zij konden niet bij Hem komen omdat het huis overvol was.


Mpa pa lakɩ Ɩsɔ kʋcacaam na pá naasəɣɩ-wɛɣɛ pə tɔɔ tɔ pa nɩɩ leleŋ kɛ́. Mpi tɔ, mpɛ pa tənna ɩsɔtaa Kawulaɣa. 	 Gelukkig zijn de mensen die vervolgd worden omdat zij Gods wil doen, want het Koninkrijk van de hemelen is voor hen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu lɩɩ təna təfaʋ, na ɩ́ na ɩ ɩfalaa pá polo Kalilee teŋku nɔɣɔ, na samaa tuutuuma hu ɩ waalɩ. Samaa ɩnɩ ɩ ka lɩɩna Kalilee, na Yuta, 	 Jezus ging met Zijn discipelen naar het meer. Er liepen heel veel mensen achter hen aan. Die kwamen uit Galilea, Judea, Jeruzalem, Idumea, van de andere kant van de Jordaan, en ook uit de omgeving van Tyrus en Sidon. De dingen die Hij deed, waren wijd en zijd bekend geworden. Een grote menigte mensen kwam naar Hem toe om Hem met eigen ogen te zien.


Pə waalɩ kɛ́ ɩ tɔma sɩ: Ntəɣɩ maa heela-mɛɣɛ waatʋ wei ma na-mɛ tɩɩ wɛɛ tɔ sɩ, ma tɔm nti nti paa ŋmaa Moisi takəlasɩ taa na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa nyəŋsɩ taa na Yontu taa tɔ tɩɩ la. 	 Ik heb gezegd dat alles wat over Mij in de boeken van Mozes en de profeten en in de Psalmen staat, werkelijkheid moet worden."


Fɛsətusi tala tɛtʋ ntɩ tə taa na pə la wɛɛ tooso, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ Sesalee na ɩ́ polo Yosalɛm. 	 Drie dagen nadat Festus in zijn gebied was aangekomen, ging hij van Caesarea naar Jeruzalem.


Piyɛɛ pəsaa, ɩlɛna ɩ́ ná ɩfalʋ wei Yesu sɔɔlaa tɔ na ɩ́ təŋəɣɩ pa waalɩ. (Ɩfalʋ ɩnɩ ɩ ka wɛɛləna Yesu laŋlɛ tɔɔ kɛ́ tətɔɣɔlɛ taa na ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Tacaa awe ká lana-ŋ kɔlɔmɔtɔ?) 	 Petrus keek achterom en zag dat ze door Johannes gevolgd werden. Johannes had zich tijdens de maaltijd naar Jezus toe gebogen en Hem gevraagd wie de verrader was.


Yesu tɛsa teŋku kʋteŋ lɛŋkʋ tɔɔ kɛ́ Katalee nyə́ma tɛtʋ taa. Ɩlɛna apalaa naalɛ lɩɩna pəlaaŋ taa na pá səŋəɣɩ-ɩ. Apalaa mpɛ paa hii alɔɣaa kɛ́, na pa nyaŋ wɛ sɔɣɔntʋ. Yəlaa cɔlaɣa pa mpaaʋ ŋkʋɣʋ. 	 Toen Jezus aan de andere kant van het meer kwam, in de streek van de Gadarenen, kwamen er twee mannen op Hem af, die beheerst werden door boze geesten. De mannen woonden in graven die in de rotsen waren uitgehouwen en waren zo gevaarlijk, dat niemand bij hen in de buurt durfde te komen.


Na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Polo na ń saŋ nyá ɩsɛ kɛ Silowee lɩɩlɛ taa. (Hətɛ tənɛ tə hʋwɛɛ wɛɛ sɩ: Pa tilaa.) Yʋlʋm polaa na ɩ́ saŋ ɩ ɩsɛ, ɩlɛna ɩ́ məlɩ na ɩ́ naakɩ təcɛɩcɛɩ. 	 "Ga u wassen in de vijver van Siloam." De man ging er heen en waste zich. Toen hij terugkwam, kon hij zien.


Mɛ mɩɩ caɣa na ɩ́ maɣasɩ mə taa na ɩ́ na ɩsəna asaɣaa yoona-ɩ na ɩ́ tá kpɛɛsɩ tɔ. Ɩ́ nyənna təna, pəcɔ ɩ́ taa kɔɔ na ɩ́ kpisi na ɩ́ lɔ tɔɔŋ. 	 Als u niet onverschillig of zwak wilt worden, moet u denken aan wat Jezus heeft doorstaan; Hij heeft verdragen dat slechte mensen de lelijkste dingen van Hem zeiden.


Yohaanɩ ɩfalaa mpɛ pa kɔma na pá kpe, ɩlɛna Yesu sʋʋ samaa kɛ Yohaanɩ tɔm pɔɔsʋɣʋ sɩ: Pepeɣe ɩ́ ka pola wʋlaɣa tɛtʋ taa kɛ́ naʋ ye? Heelim makɩ na pə́ ciɣitiɣi səsəncaŋa ŋka tɔ? Anɩ pə taɣa təlɛ. 	 Toen de discipelen van Johannes weggingen, zei Jezus tegen de mensen die om Hem heen stonden: "U bent in de woestijn geweest om Johannes te zien. Wat dacht u eigenlijk van hem? Dat hij een riet was, dat wuift in de wind?


Tənaɣa tʋm tɔ lʋm na ɩ nɔɣɔ na pə́ lá ɩsɩɩ pɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ alʋ ɩnɩ ɩ waalɩ sɩ lʋm hola ɩ́ kpaɣa-ɩ. 	 De slang spuugde de vrouw een stroom water achterna die haar (als een rivier) moest meesleuren.


Pa tʋ apalʋ ɩnəɣɩ kawulaɣa ŋkɛ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ məlɩ ɩ ɩcatɛ taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kota ɩ təmlɛ nyə́ma mpa ɩ ka cɛla liɣitee tɔ, sɩ ɩ naa ɩsəna ɩsəna pə sɛɛ-wɛnaa tɔ. 	 Nadat hij tot koning was gekroond, kwam hij in zijn land terug. Hij riep de mannen aan wie hij het geld had gegeven, bij zich. Hij wilde weten wat ze ermee hadden gedaan en hoeveel winst ze hadden gemaakt.


Ɩ́ nyəmá mpi pə tɔɔ mpʋ ɩnɩ pɩɩ hikiɣi mpaa sɩ pə́ la nɔɔnɔɔ tɔ. Pə wɛɛ kɛ́ sɩ pɩɩ tala pə waatʋ kɛ́ na pə́cɔ́ Ɩsaɣatʋ Yʋlʋ ɩnɩ ɩ́ lɩɩ. 	 Maar te zijner tijd zal hij tevoorschijn komen.


Tɛʋ fema ɩlɛna Yohaanɩ wɛ təna tɔtɔ, ɩ́ na ɩ ɩfalaa taa naalɛ. 	 De volgende morgen was Johannes op dezelfde plaats met twee van zijn discipelen.


Ɩsɔ wei ɩ lakɩ na tə́ nɩɩkɩ leleŋ tɔ ɩ́ yele na ɩ́ pəsɩ ɩ nyə́ma təkpataa. Ɩsɔ ɩnɩ ɩ́ paasəna mə ləmaɣasɛɛ na mə tɔnəŋ, na mə wɛɛtʋ ntɩ tə təna tə́ wɛɛ tənaŋŋ kɛ́ Tacaa Yesu Kilisiti kɔntɛ wule. 	 Laat de God van de vrede u volledig voor Zichzelf afzonderen. Laat Hij uw hele wezen (geest, ziel en lichaam) zuiver houden totdat onze Here Jezus Christus terugkomt.


Pə kɔŋ pə́ kɛɛsɩ na pə́ holi na pá nɩɩ ɩsɔtaa tillu sɔsɔ taŋ na Ɩsɔ akantəlɛ, ɩlɛna Tacaa maɣamaɣa lɩɩna ɩsɔtaa na ɩ́ tiiki. Mpa pa səpa Kilisiti mpaaʋ taa tɔ pɛlɛ paa fe kancaalaɣa. 	 Want als het bevel klinkt, als één van de voornaamste engelen zijn stem laat horen en de trompet van God schalt, zal de Here Zelf uit de hemel neerdalen. Dan zullen de gestorven christenen eerst opstaan


Ɩlɛna pá tɔmɩ-ɩ sɩ: N sʋʋ kpaŋʋɣʋ kɛ́. Ama pɛɛlɔ ɩsəlɛ ná sɛɛwa sɩ: Tampana kɛ́. Ɩlɛna pá tɔ sɩ: Ye mpʋ ɩsɔtaa tillu wei ɩ wɛ ɩ waalɩ tɔɣɔ. 	 De anderen zeiden schamper: "Je bent niet wijs!" Maar het meisje hield vol dat het Petrus was. "Dan moet het zijn beschermengel zijn", antwoordden zij.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ kʋheelitu wɛɛ sɩ: Taa la wasaŋkalətʋ, taa kʋ yʋlʋ, taa ŋmɩɩlɩ, taa ləsɩ pɔpɔtʋ aseeta, taa nyɩɩlɩ, na lɛntənaa tɔtɔ. Ama tə tənaɣa mpʋ tə nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ: Sɔɔlɩ nyá tɔɣɔntəlɛ ɩsɩɩ n ka sɔɔlɩ nyá tɩ tɔ. 	 Alle voorschriften die God aan Mozes heeft gegeven, zoals: "U zult trouw zijn in het huwelijk, niet moorden, stelen of verlangen naar iets dat van een ander is", worden in dit ene gebod vervuld: "U moet de ander liefhebben als uzelf."


Tənaɣa ɩfepu ɩnɩ ɩ tɔma sɩ: Ma tɔka kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə tənaɣa. Ɩlɛ pepeɣe pə kaasa má la tɔtɔ? 	 "Maar daar heb ik mij altijd aan gehouden. Wat moet ik dan nog meer doen?" vroeg de jonge man.


Ye tampana sətaa kaa tɛ na pá fe ɩlɛ pə wɛɛ sɩ Kilisiti ná tá fe ntɛ́. 	 Als zij gelijk hebben, is Christus ook niet uit de dood teruggekomen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ mpa pa caakaɣa-ɩ mapʋ sɩ ɩ́ yɔɣɔtɩ tɔ pa sʋʋ sewa. Ɩlɛna sɔɣɔntʋ kpa kʋmataŋ maɣamaɣa kɛ waatʋ wei ɩ nawa sɩ Pɔɔlɩ kɛ́ Lom tʋ pəyele ɩnɩ ɩ lapəna na pá hɔkɔ-ɩ alukpala tɔ. 	 De soldaten die Paulus hardhandig zouden verhoren, lieten hem onmiddellijk los. De commandant zelf werd ongerust toen hij begreep dat hij een Romein had laten boeien.


Ɩ́ kpətəna Tacaa, ɩnəɣəlɛ pəlɛ nte yəlaa lɔwa na tə́ wɛna weesuɣu tɔ. Pəyele tə kɛ́ Ɩsɔ ɩlɛɣɛ kʋpampantɛ tɔɣɔ ɩ ləsa-tɛ. 	 Ga dus naar Christus toe. Hij is de levende steen waarop God Zijn bouwwerk neerzet. Hoewel de mensen Hem hebben afgewezen, is Hij voor God zc kostbaar dat Hij Hem uit alle anderen heeft uitgekozen.


Pə wɛɛ sɩ Yesu ɩ́ pɩɩkəna na maa səkɩ. 	 Hij moet groter worden en ik steeds kleiner.


Pa tɔŋ sɩ pə maɣasəɣɩ yʋlʋ tɔ, ɩ maɣamaɣa ɩ kʋnyɩɩlʋɣʋ ɩsaɣaʋ hɔŋna-ɩ na pə́ kpa-ɩ ɩsɩɩ katɔka. 	 Het zijn uw eigen slechte verlangens die u in verleiding brengen.


Tənaɣa Yesu cɔwa samaa sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ, pə taɣa ɩsɩɩ ɩ́ ná ma piti təma tɔɣɔ ɩ́ pɛɛkəɣɩ-m. Ama ɩ́ tɔɣɔ potopotonaa na ɩ́ haɣa tɔɣɔ. 	 "Ik weet wel waarom u Mij zoekt", antwoordde Hij. "U komt niet om de wonderen die u hebt gezien, maar omdat Ik u volop te eten heb gegeven.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti sɔɔlʋɣʋ caaləɣəna tá mpa tə tɛma tá taa sɩ yʋlʋ kʋlʋm səpa yəlaa təna tɔɔ tɔ, na mpʋ ɩnɩ pə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ ɩ́ na paa wei pa kpɛntəna səm. 	 Wat wij ook doen, het is omdat we er door de liefde van Christus toe gedrongen worden.


Pee lɛnna náá hoti sɔwa taa na alɛ a nyɔ ɩsɩɩ a ká kʋlɩ teu, ɩlɛna sɔwa fɛtɛ-yɛ na á kpisi lʋlʋɣʋ. 	 Ander zaad viel tussen de distels. De distels overwoekerden het, zodat er geen vrucht aan kwam.


Waatʋ wei Pɔɔlɩ wɛ Mile kɛ mpʋ tɔɣɔ ɩ tilaa sɩ pá heeli Ɩfeesu Yesu sɛɛlaa kpekəle nyʋɣʋ nyə́ma sɩ pá kɔɔ. 	 Terwijl hij in Milete was, liet hij de leiders van de christengemeente te Efeze bij zich komen en


Ɩ́ tɔkɩ yaasi kʋpaŋ kɛ ma ta nyɩ ɩsɔnaa hɛkʋ, ɩlɛ paa ná mə təma kʋpana kɛ timpi pa tʋɣʋna-mɛ sɩ ɩ́ kɛ́ asaɣaa tɔ, na paa sa Ɩsɔ kɛ́ kʋyaŋku ɩ ká kɔɔ tɔ. 	 Laten de ongelovigen niets op uw gedrag kunnen aanmerken. Ook al mogen zij u niet en belasteren zij u, als zij zien hoe voorbeeldig uw leven is, zullen zij God wel moeten eren en prijzen op de dag dat Christus terugkomt.


Ɩ́ tá nyɩ sɩ taa hʋʋnana ɩsɔtaa tillaa kɛ tɔm? Tə kaa kpisi ɩsɔtaa tillaa kɛ tɔm hʋʋnaʋ, kacaŋfana antulinya taa cənɛ nyəntʋ na? 	 Weet u niet dat wij straks over engelen zullen oordelen? Dan kunnen we dat nu toch zéker over alledaagse dingen!


Ɩlɛna Yesu cɔ-ɩ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, ye nɔɣɔlʋ yela ɩ təyaɣa, yaa ɩ taalʋnaa na ɩ kɔɣɔnaa, yaa ɩ newaa, yaa ɩ too, yaa ɩ caa, yaa ɩ piya, yaa ɩ haləmnaa kɛ ma tɔɔ, na Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔɔ, 	 Jezus antwoordde: "Ieder die zijn huis, broers, zusters, vader, moeder, kinderen of bezittingen uit liefde voor Mij verlaat en andere mensen over het plan van God vertelt,


Waatʋ wei Ɩlisapɛtɩ nɩɩ Malɩ sɛɛtʋ kɛ kpakpaa tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ taa pəyaɣa yɔkaa na Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ tii ɩ tɔɔ. 	 Toen Elisabeth de groet van Maria hoorde, begon het kindje in haar buik te trappelen. En Elisabeth zelf werd vol van de Heilige Geest.


Pə waalɩ kɛ́ ɩsɔtaa tillu naalɛ nyəŋ ná hʋla ɩ́lɛ́ ɩ nyəntɛ. Ɩlɛna pə́ pɛtɩ pʋlʋ ɩsɩɩ pʋɣʋ sɔsɔɔŋkʋ kɛ teŋku taa na pə mʋɣɩ kɔkɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ teŋku hɔɣɔləŋ tooso taa hɔɣɔlʋɣʋ kʋlʋmʋɣʋ lʋm pəsa caləm. 	 De tweede engel blies op zijn bazuin: Er werd iets in de zee gegooid dat op een reusachtige brandende berg leek. Een derde deel van de zee veranderde in bloed


Ɩ kɔma na ɩ́ ná Yesu tɛɛ, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ɩɩ naa Ɩsɔ Ɩwəyaɣa ntɛ́. 	 Hij zag Jezus voorbijgaan en zei: "Kijk, Hij is het offerlam van God!"


Pilatɩ kɔma na ɩ́ ná sɩ ɩ kaa pəsɩ-tɩ, pəyele yoou caa tiluɣu. Ɩlɛna ɩ́ caa lʋm na ɩ́ saŋ ɩ niŋ kɛ samaa ɩsɛntaa na ɩ́ tɔ sɩ: Apalʋ ɩnɛ, pə́ taa wɛɛ sɩ má kʋɣʋna-ɩ yoo. Pə kɛ́ mə tɔm kɛ́. 	 Pilatus zag dat de mensen niet meer te houden waren. Er kon zo een rel losbreken. Daarom liet hij een kom water halen. Hij waste zijn handen voor de ogen van het volk en zei: "Ik ben onschuldig aan het bloed van deze man. Nu moet u het zelf maar weten."


Ama tillaa ná hʋʋkaɣa sɩ tɔm nti alaa heela-wɛ tɔ tə lɩɩna-wɛɣɛ yem kɛ́, pa ta mʋ-wɛ na-tɩ. 	 het aan de mannen vertelden, wilden die hen niet geloven. Ze zeiden dat het onzin was.


Ma fɛɩna tɔm siɣisiɣi wei maa tʋ takəlaɣa na má cɛla Lom wulaʋ sɔsɔ tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ ma ləsa-ɩ saŋa kɛ mə ɩsɛntaa na nyá maɣamaɣa nyá tɔɔ kɛ́ ma lapa mpʋ. Wulaʋ Akilipa, ye waatʋ wei n tɛma ɩ tɔm maɣasʋɣʋ ɩlɛ, ma hiki nti maa tʋ takəlaɣa taa tɔ. 	 Ik weet nu niet wat ik de keizer moet schrijven. Daarom heb ik de man hier laten voorleiden, in het bijzonder om door u, koning Agrippa, te worden gehoord. Misschien komt daar iets uit wat ik kan schrijven.


Tʋɣʋ ɩ́ lʋləɣɩ pee kʋpana kɛ pa tɔŋ sɩ kʋ kɛ́ tʋɣʋ kʋpaŋkʋ. Na tʋɣʋ ɩ́ lʋləɣɩ pee asaɣɛɛ kɛ pa tɔŋ sɩ kʋ kɛ tʋɣʋ ɩsaɣaʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tʋɣʋ lʋlʋɣʋ kiŋ kɛ pa nyəŋna-kʋ. 	 Een boom kent men aan zijn vruchten. Aan een goede boom komen goede vruchten en aan een slechte boom slechte.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, wei Tacaa sɔɔlaa tɔ pʋntʋ ŋkpaŋʋɣʋ kɛ ɩ hɔŋ. Na wei ɩ nyənəɣɩ ɩ pəyaɣa tɔ pʋntʋ kɛ ɩ kɔtəɣɩ. 	 Want daaruit blijkt dat Hij van u houdt. Als Hij u slaat, blijkt dat u Zijn zoon bent." (A)


Mpi mpi kɔtəlaa mpɛ pa lakɩ mpʋ tɔ, pa kɛɛsəna mpi pə wɛ ɩsɔtaa tɔɣɔ na pá lakɩ. Ɩlɛ pə nəɣəsəlɛ kɛ́ pə taɣa pə maɣamaɣa. Pə lapa kʋlʋm na nti tɩɩ tɛm Moisi kiŋ kɛ lapʋ tɔ. Saa wei ɩ lapa sɔɔlʋ sɩ ɩ sikiɣi cokəle tɔ Ɩsɔ heela-ɩ sɩ ɩ́ siki-tɛɣɛ teitei ɩsɩɩ paa kɛɛsa-ɩ pʋɣʋ tɔɔ tɔ, ɩ́ taa coti. 	 Zij doen hun werk in een aards model van het echte heiligdom in de tempel; want toen Mozes de heilige tent zou maken, zei God tegen hem dat hij die precies zo moest maken als het model dat God hem op de berg had laten zien.


Ma, ma yɔɣɔtəɣɩ ma tɩ tɔm na ma Caa wei ɩ tila-m tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ yɔɣɔtəɣɩ ma tɔm kɛ mpʋ tɔtɔ. 	 Ik ben Zelf de ene Getuige. De ander die voor Mij getuigt, is mijn Vader Die Mij gestuurd heeft."


Ɩlɛna Yesu cɔ samaa ɩnɩ sɩ: Ma maɣamaɣa kɛlɛ kʋtɔɣɔʋ ŋku kʋ haakɩ weesuɣu tɔ. Ye wei ɩ́ kɔma ma kiŋ nyɔɣɔsɩ kaa kpa pʋntʋ paa pəcɔ. Pəyele wei ɩ mʋ ma tɔm tɔ, lʋkɔtʋ kaa kpa pʋntʋ tɔtɔ. 	 Jezus antwoordde: "Ik ben het brood dat leven geeft. Wie bij Mij komt, zal nooit meer honger krijgen. Wie in Mij gelooft, zal nooit meer dorst krijgen.


Ɩ́ pɛɛkəɣɩ Ɩsɔ Tɔm takəlasɩ taa təcututu, na ɩ́ tɛɛləɣɩ sɩ pə taa kɛ́ ɩ́ ká hikina weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ. Anɩ tá takəlasɩ kʋlʋmasɩ nsɩ sɩ yɔɣɔtəɣəna ma tɔm. 	 U leest in de boeken van Mozes en de profeten omdat u denkt daarin eeuwig leven te vinden. Al die boeken getuigen over Mij.


Wei ɩ pasəɣɩ ɩ tɩ na ɩ́ pəsɩ ɩsɩɩ peiya kanɛ tɔ, ɩnəɣəlɛ ɩsɔtaa Kawulaɣa taa sɔsɔ. 	 Wie zo eenvoudig en onbevangen is als dit kind, is de grootste in het Koninkrijk van de hemelen.


Na tá waasʋ tampana taa kɛ́ na Ɩsɔ toma taa. Tampana təŋʋɣʋ kɛna-tʋɣʋ yoou wontu nti tə yoona na tə́ kentiɣina tá tɔɔ tɔ. 	 Onze woorden zijn een getuigenis van de waarheid en God heeft ons daarvoor kracht gegeven. De rechtvaardigheid was ons wapen, zowel in de aanval als in de verdediging.


Ye ɩ́ kpɛntəna-m tam na ɩ́ tɔka ma tɔm kɛ teu, ɩ́ sələmɩ mpi ɩ caa tɔ, na ɩ́ ká hiki-wɩ. 	 Maar als u één met Mij blijft en mijn woorden niet vergeet, kunt u vragen wat u wilt en het zal gebeuren.


Ɩlɛna Piyɛɛ na Kɔɔnɛɛ pá yɔɣɔtəɣɩ mpʋ na pá sʋʋkɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ maɣana samaa kota sɔsɔm kɛ təyaɣa taa. 	 Al pratend kwamen zij in de kamer waar alle genodigden bij elkaar waren.


Pə tɔɔ kɛ́ ɩ nyə́ma ná tɔma sɩ: Ɩ maɣamaɣa ɩ ta kɛ pəyaɣa, ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ. 	 Daarom zeiden zij: "Hij is oud en wijs genoeg. Vraag het hem zelf."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa napəlɩ pa lɩɩna Yosalɛm na pá kɔɔ na pá kotina Yesu. 	 Op een dag kwamen er enkele Farizeeërs en godsdienstleraars uit Jeruzalem bij Jezus.


Ɩ́ kpətəna Ɩsɔ kancaalaɣa kʋlʋlaa mpa pa həla pa ŋmaa ɩsɔtaa na pá kotina laŋhʋlʋmlɛ tɔ. Ɩ́ kpətəna Ɩsɔ wei ɩ ká hʋʋna yəlaa tənaɣa tɔm tɔ, na ɩ́ kpətəna ɩ yəlaa kʋpama mpa pa lapa na pá te təkpataa tɔ pa ləsasɩ. 	 U bent gekomen naar een feestelijke samenkomst van Gods oudste kinderen, die in het bevolkingsregister van de hemel staan. U staat voor God, Die de rechter van alle mensen is en voor de geesten van de mensen die volmaakt geworden zijn.


Ɩ ka tɩɩ yɔɣɔtəna tuunaʋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tá caanaa caanaa caa sɔsɔ Apəlaham kiŋ kɛ́, 	 Hij heeft Zijn plechtige belofte aan Abraham niet vergeten.


Yesu nɩɩ tɔm tənɛ, ɩlɛna ɩ́ pəsəna mpa pa təŋaɣa-ɩ tɔ pa tɔɔ na ɩ́ tɔ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Ma ta nata yʋlʋ kɛ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma taa na ɩ́ tɛma ɩ taa na Ɩsɔ kɛ́ ɩsəntɔ. 	 Jezus hoorde hier vreemd van op en zei tegen de mensen om Hem heen: "Nergens in Israël heb Ik iemand ontmoet die zoveel geloof heeft!


Tənaɣa pa pɔɔsa-ɩ sɩ: Ɩsənaɣa n lapa na nyá ɩsɛ anɩ a kuli? 	 "Hoe kan het dan dat u nu kunt zien?" vroegen zij.


Təma lataa, mɩɩ nɩɩna mə caanaa na ɩ́ se-wɛɣɛ teu. Pə taɣa mpa pa kɛ́ kʋpama na pá wɛna suulu tɔ pa tike kɛ ɩ́ ká nɩɩkəna na ɩ́ ká seeki, ama na mpa pa wɛna nyaŋ tɔtɔ tɔɣɔ. 	 Knechten, heb ontzag voor uw meester en doe wat hij zegt; niet alleen als hij goed en redelijk is, maar ook als hij lastig is.


Yesu taa kɔnta tɔ, Yohaanɩ lapa ɩ waasʋ na ɩ́ heeliɣi yəlaa təna sɩ pá laɣasɩ tɔntɛ na pá sɔ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm. 	 Voordat Jezus in het openbaar optrad, riep Johannes de Doper het volk van Israël op tot bekering, die door een doop in water gevolgd moest worden.


Mpa pa yeki na faɣaʋ kɔŋ yəlaa taa tɔ, ye n kpaala-wɛɣɛ tɔm naalɛ na pá tá nɩɩ n tɔɣɔnɩ-wɛ. 	 Als iemand scheiding onder jullie maakt, moet je hem één, zo nodig twee keer waarschuwen. Als hij niet wil luisteren, moet je niet meer met hem omgaan.


Waatʋ ɩnɩ ɩ maɣamaɣa kɛ Falisanaa napəlɩ pa kɔma Yesu kiŋ na pá heeli-ɩ sɩ: Wulaʋ sɔsɔ Helɔtɩ pɛɛkəɣɩ-ŋ kʋɣʋ. Pəlɛ pə tɔɔ lɩɩ cənɛ na ń laɣasɩ ɩcatɛ. 	 Op dat moment kwamen enkele Farizeeërs bij Hem en zeiden: "Ga hier zo vlug mogelijk vandaan, want Herodes wil U laten doden!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu yɔɣɔtaa sɩ: N nɩɩwaa, maa kɔɔ nɔɔnɔɔ. Leleŋ nɩɩlʋ ntɛ́ wei ɩ təŋəɣɩ cele tɔmnaa mpa pa ŋmaa takəlaɣa kanɛ ka taa tɔ. 	 Jezus zegt: 'Ja, Ik kom gauw.' Gelukkig is hij die de profetische woorden van dit boek onthoudt."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Yəlaa təna ɩɩ pəsəɣɩ na pá mʋ sɛɣɛsʋɣʋ kʋnɛ. Ama mpa Ɩsɔ ná ha pə toma tɔ pɛlɛ pa pəsəɣɩ. 	 "Niet iedereen zal begrijpen wat Ik nu ga zeggen", zei Jezus. "Het is alleen voor de mensen die God het inzicht geeft.


La laakalɩ, pə taa kɔɔ na ɩsəna n naakɩ tɔ pə məlɩ səkpɛtʋɣʋ. 	 Laat uw oog niet verduisteren door het op het kwaad te richten.


Ḿpʋ́ɣʋ́ mɛɛ, ye wei ɩ́ kisa Pəyaɣa, pʋntʋ kisa Tacaa tɔtɔɣɔ. Na ye wei ɩ́ nyəmá Pəyaɣa, pʋntʋ nyəmá Tacaa tɔtɔɣɔ. 	 Want wie niet in de Zoon gelooft, kent ook de Vader niet. Maar wie in de Zoon gelooft, kent ook de Vader.


Kʋyɛɛŋ paɣalɛ taa ɩ lɩɩkaɣa ɩ́ na mpa pa lɩɩna Kalilee na pá polo Yosalɛm tɔ pa tɔɔ. Na pənɛntɛ mpɛ ɩnɩ pa heeliɣina Ɩsɛɣɛlɩ piitim kɛ tɔm nti pa nawa tɔ tə tampana. 	 In de dagen daarna is Hij vele malen gezien door de mannen en vrouwen, die met Hem uit Galilea naar Jeruzalem waren gekomen. Die zijn nu Zijn getuigen. Zij vertellen iedereen wat zij van Hem weten.


Na pə́ ha mpaaʋ kɛ yəlaa lɛlaa təna na pá pɛɛkɩ Tacaa. Ɩlɛna pə́ kpɛŋna piitimnaa təna mpa ma yaawa sɩ pá pəsɩ ma nyə́ma tɔ. 	 zodat de rest van de mensheid de Here zal zoeken, alle vreemde volken die Ik voor Mijzelf heb opgeëist.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Suweɣelɛ ɩ́ tookuɣu mpʋ tɔ? Ɩ́ kʋlɩ, ɩ́ sələməɣɩ Ɩsɔ, pə taa kɔɔ na ɩ́ hoti maɣasʋɣʋ taa. 	 "Hoe is het mogelijk?" zei Hij. "Slapen jullie? Bid God dat de verleiding jullie niet teveel zal worden."


Na ye Kilisiti ɩ́ taa fe ntɔ, ɩ́ tɛm ḿpʋ́ɣʋ́ mə taa tɔ pə puɣusa-mɛɣɛ, na ɩ́ lepa mə ɩsaɣatʋ taa tɔtɔɣɔ. 	 En als Christus niet weer levend is geworden, dan heeft uw geloof geen betekenis en zijn uw zonden niet vergeven.


Ɩsɔ pəyalʋ Yesu Kilisiti Laapaalɩ Kʋpaŋ təcaallɛ ntɔ. 	 In dit boek wordt het goede nieuws van Jezus Christus verteld.


Mpa paa la kəllaa na pʋntʋnaa lakɩ mpi ma caakɩ haləna tənaɣa tɔ, maa cɛla pʋntʋnaa kɛ pəsʋɣʋ ŋku ma Caa ná cɛla má tɔ. Maa ha-wɛɣɛ pəsʋɣʋ na pá ŋmakələɣɩ piitimnaa. Na paa tiiki-wɛ na nyəɣəlʋɣʋ kpátʋ́ɣʋ́, na pʋntʋnaa ká naŋ piitimnaa ɩsɩɩ pa yɔkʋɣʋʋ cʋɣʋ nyəm tɔ. Na maa ha-wɛɣɛ tʋlʋmalʋɣʋ tɔtɔ. 	 Wie overwint en tot het einde doet wat Ik van hem vraag, zal Ik macht geven over vreemde volken.


Paa tʋ-m ma ta nyɩ ɩsɔnaa niŋ taa. Pɛlɛ paa paana-m, paa tʋʋ-m, paa tɔ-m ntaɣama. 	 Ik zal in handen van de ongelovigen vallen. Ze zullen Mij bespotten, mishandelen en in mijn gezicht spugen. Ze zullen Mij afranselen en doden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Ye pa ləsasɩ ka wɛ timpi pa lɩɩwa tɔ, pa taa laŋ mpaaʋ na pá məlɩ. 	 Als zij hadden gewild, zouden zij naar hun vroegere land hebben kunnen terugkeren.


Ye yʋlʋ ɩ́ lapa-mɛɣɛ ɩsaɣatʋ ɩ́ taa fɛlɩ-ɩ, paa kʋtʋɣʋ, ɩ́ taa lɛɛtɩ-ɩ. Ama ɩ́ kooli pʋntʋ tɔɔ kɛ́ kʋpantʋ, pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ yaaʋ-mɛ tɔ, ɩ maɣamaɣa ɩ kʋpantʋ kɛ ɩ tɔma sɩ ɩ ká ha-mɛ. 	 Wees vriendelijk en nederig. Vergeld geen kwaad met kwaad; als iemand u beledigt, zeg dan niets lelijks terug, maar wens hem het beste toe. Wij moeten vriendelijk voor andere mensen zijn; dan zal God ons zegenen.


Ɩ́ taa hʋʋ sɩ maa polo má kuli mə waalɩ kɛ́ Ɩsɔ ɩsɛntaa. Ama Moisi wei ɩ́ tɛɛləɣɩ tɔ ɩnɩ ɩ ká kulina mə waalɩ. 	 Denk maar niet dat Ik u bij de Vader zal aanklagen. Dat doet Mozes, op wie u uw hoop gevestigd hebt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Filipʋ cɔ Yesu sɩ: Tacaa, ye n hʋla-tʋɣʋ Tacaa Ɩsɔ pə maɣana-tʋ. 	 Maar Filippus zei: "Here, laat ons de Vader zien; dat is genoeg."


Ama mɛ ɩlɛ pə́ taa wɛɛ ḿpʋ́ɣʋ́ mə kiŋ. Mə taa sɔsɔ ɩ́ pəsɩ ɩ təɣɩ mə səkpelu, na wei ɩ kɛ́ wulaʋ tɔ, ɩ́ pəsɩ ɩ təɣɩ təmlɛ latʋ. 	 Maar onder jullie mag dat niet zo zijn.


Ta Caa tɔm tɔŋna yɛkʋɣʋ na toŋ na pə́ hʋ́lə́ɣɩ́ ɩ akpala. 	 Zo werd de invloed van de woorden van de Here steeds groter en sterker.


Ma Caa luɣu nyəntʋ ntɛ́ sɩ mpa mpa pa ná Pəyaɣa má na pá mʋ ma tɔm tɔ, pʋntʋnaa ɩ́ hiki weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ, na maa feesi-wɛɣɛ kantəkaɣa kʋyakʋ wule. 	 Mijn Vader wil dat ieder die inziet wie Zijn Zoon is en op Hem vertrouwt, eeuwig leven heeft. Ik zal hen op de laatste dag uit de dood terughalen."


Ama ye nɔɣɔlʋ heela-ŋ sɩ tənɛ ɩnɩ pa laawaɣa, ɩlɛ taa tɔɣɔ, kɛ wei ɩ cəpa-ŋ ḿpʋ́ɣʋ́ səkpalʋɣʋ tɔ ɩ́lɛ́ ɩ tɔɔ, na nyá laakalɩ ta caɣa ɩ təcaɣalɛ tɔ pə tɔɔ. 	 Als echter een andere gelovige zegt: "Dat vlees is aan een afgod gewijd", moet u het laten staan terwille van hem die u erop wijst. Anders zou hij last van zijn geweten kunnen krijgen.


Ɩlɛna Yuta tɛtʋ yəlaa təna, na Yosalɛm nyə́ma təna puki ɩ kiŋ, na paa wei ɩ́ kuliɣi ɩ ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́ yəlaa taa, na Yohaanɩ sɔɔkɩ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm kɛ Yaatanɩ pɔɣɔ taa. 	 Uit Jeruzalem en de provincie Judea kwamen vele mensen naar Johannes toe. Zij beleden hun zonden en lieten zich door hem dopen in de rivier de Jordaan.


Sələmʋɣʋ ŋku pa sələma mpʋ na pá tɛma Tacaa na pa taa tɔ kɩɩ waasɩ kʋtɔntʋ. Tacaa ká ha-ɩ alaafəya na pá hɩɩsɩ ɩsaɣatʋnaa mpa ɩ ka lapa tɔ. 	 Als zij in geloof bidden, zal de zieke genezen worden; de Here zal hem gezond maken. En als hij gezondigd heeft, zal de Here het hem vergeven.


Tənaɣa Yesu lɩɩwa na ɩ sɔwa ntenuɣu na ɩ kpaɩ kʋsɛɛm ɩnɩ. Ɩlɛna Pilatɩ heeli samaa sɩ: Mə yʋlʋ ntɔ. 	 Jezus kwam achter hem aan naar buiten, met de doornenkroon op Zijn hoofd en de rode mantel om. "Kijk nu eens naar deze Man", zei Pilatus.


Pə tənaɣa mpʋ pə lapa Petanii kɛ Yaatanɩ pɔɣɔ waalɩ kɛ́ timpi Yohaanɩ sɔɔkaɣa yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm tɔ. 	 Dit gebeurde in Bethanië aan de overkant van de rivier de Jordaan, de plaats waar Johannes mensen doopte.


Mɛ mpa ɩ́ caa sɩ Ɩsɔ ɩ́ nyənɩ-mɛɣɛ kʋpama kɛ mə kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔɔ tɔ, mə na Kilisiti ɩ́ yaa kɛ́ na ɩ́ pɛŋ mə təɣɩ Ɩsɔ pɛɛlɛɛ. 	 Als u probeert het met God in orde te maken door de wet te houden, hebt u de band met Christus verbroken; u wijst daarmee Zijn genade van de hand.


Ye ma tɛma tənɛɛnɩ, na má tɛ-wɛɣɛ liɣitee anɩ a tənaɣa cɛlʋɣʋ, ɩlɛ maa tʋ Ɩsəpanyɩ tɛtʋ mpaaʋ, na mə tɛ tɔɔ kɛ́ maa təŋna na má tɛɛ. 	 Als ik dat geregeld heb, ga ik op weg naar Spanje en hoop bij u langs te komen.


Ma cɛkəna yaasi ɩnɛ sɩ ye ma caakɩ kʋpantʋ lapʋ ɩsaɣatʋ tɛɛna nɔɣɔ. 	 Zo ervaar ik steeds weer: Als ik het goede wil doen, kan ik het niet laten het slechte te doen.


Pə pamna watʋ na anɩɩsa ka wɛna Pipiliyusi caa na ɩ́ həntaa. Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ polaa na ɩ́ sələmɩ na ɩ́ tənɩ niŋ kɛ ɩ tɔɔ na ɩ́lɛ́ ɩ́ hiki alaafəya. 	 Publius' vader lag met koorts en dysenterie in bed. Paulus ging naar hem toe, bad voor hem, legde zijn handen op hem en genas hem.


Ḿpʋ́ɣʋ́ heelimuɣu ŋkʋ kʋ tɛɛna kpɩɩlʋɣʋ, na pá maɣasɩ na pá kpisi, ɩlɛna pá yele na pə́ tɛɛna-tʋ ɩlɛ. 	 De wind kreeg meteen vat op het schip, zodat het niet meer te houden was. Toen bleek dat we het niet meer met de kop in de wind konden krijgen, lieten wij het voor de storm uitlopen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ tɔma Yuta nyə́ma sɩ: Nti ma ŋmaawa mpʋ tɔ, ntɩ tə caɣana. 	 "Wat ik geschreven heb, blijft staan", antwoordde Pilatus.


Yesu lɩɩkaɣana lʋm taa, ɩlɛna ɩ́ ná ɩsɔtɔnʋɣʋ tʋlaa na Feesuɣu Naŋŋtʋ tii ɩ tɔɔ ɩsɩɩ alukuku. 	 Direct toen Hij uit het water kwam, zag Jezus dat de hemel openscheurde en de Heilige Geest als een duif op Hem neerstreek.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma nyəmá sɩ mə sələməŋ na Yesu Kilisiti Feesuɣu sənaʋ tɔɔ pə tənaɣa mpʋ pɩɩ məlɩ ma nyʋɣʋ yapʋ. 	 Mijn boodschap zal niet minder worden, want ik weet dat, als u voor mij bidt en de Heilige Geest mij helpt, dit alles mijn behoud alleen maar ten goede zal komen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Satusee nyə́ma napəlɩ pa kɔma Yesu kiŋ. Satusee nyə́ma mpɛ pa tɔŋaɣana sɩ paa pə la ɩsəna sətaa kaa tɛ na pá fe. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pɔɔsa Yesu sɩ: 	 Er stapten enkele Sadduceeërs op Hem af. De Sadduceeërs beweerden dat de mens na de dood niet meer levend kan worden.


Ɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ tɔɣɔ ɩ tɔma sɩ: Haɩ Ɩsɔ, maɣalɔ. Ma kɔŋ sɩ má la nyá luɣu nyəntʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na Ɩsɔ kʋ́ kɔtasɩ nsi pa lakaɣa tɔ, ɩlɛna Kilisiti kɔtasɩ lapʋ náá mʋ kʋpəm lonte. 	 "Hier ben Ik; Ik ben gekomen om Uw wil te doen en mijn leven te geven." Hij vervangt het oude verbond door een nieuw en beter verbond.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋtɔntʋ cɔ Yesu sɩ: Ma cɛ, ma fɛɩna nɔɣɔlʋ sɩ ɩ́ tisi-m lʋm taa kɛ́ waatʋ wei pə laŋtəɣɩ tɔ. Na má polaa sɩ ma tiiki, nɔɣɔlʋ náá laalɩ-m. 	 De zieke man antwoordde Hem: "Ja, Here, maar ik heb niemand die mij het bad inhelpt als het water in beweging komt. En als ik het alleen probeer, ben ik altijd te laat."


Yaa tə caa tə sʋsɩ Tacaa kɛ ɩsəsɛɛmlɛ taa? Tá kələna-ɩ toma yaa ɩsəna? 	 Of willen wij de Here jaloers maken? Denken wij sterker te zijn dan Hij?


Na wei ma yaa ma yʋlʋpaŋ tɔ ɩ ká tɛ-m na ɩ taa kɛ́ ɩlɛna ɩ́ tʋlɩ-tɩ. Ama ye ɩ tula tapəŋ ma kaa lapɩ-ɩ luɣu tɔtɔ. 	 De mensen die rechtvaardig zijn, zullen in vertrouwen leven. (E) Maar als iemand God de rug toekeert, heeft God geen vreugde meer in hem.


Wei ɩ nɩɩkɩ-təɣɩ kʋnɩɩ tɔ ɩ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ nyənʋɣʋ ɩ təɣɩ tiŋ taa na ɩ́ ná ɩsəna ɩ wɛɛ tɔ, 	 Misleid uzelf niet. Want als u alleen maar luistert en niets doet, lijkt u op iemand die in de spiegel heeft gekeken en


Pə lapa laasaɣa ɩlɛ kʋmɛlɛməŋ ɩnɩ ɩ́ məlaa kɛlɛ, na ɩ́ tɔŋ sɩ: Tacaa Tacaa, tʋlɩ-tʋ. 	 Later kwamen de domme meisjes ook, maar zij konden er niet meer in. 'Heer!' riepen ze. 'Heer, laat ons er ook in!'


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, paa piti yəlaa təna tɔɔ kɛ́ kɔkɔ ɩsɩɩ pa tʋkʋɣʋ tɔm kɛ tɔɣɔnaɣa tɔɔ tɔ. 	 Want iedereen zal met vuur beproefd worden.


Yesu kpa ɩsɔ na ɩ tillaa wɛɛ na pá tɔŋna nyənʋɣʋ təpiŋŋ kɛ mpʋ, ɩlɛ pa tuta apalaa naalɛɣɛ pa cɔlɔɣɔlɛ na pá suu wontu kʋhʋlʋmtʋ. 	 Terwijl zij nog naar de lucht tuurden, stonden er plotseling twee mannen bij hen, met witte kleren aan.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ye Tacaa yaa yom kɛ ɩ mpaaʋ taa, pʋntʋ pəsa Tacaa kasaɣampu kɛ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ tɔtɔ, ye Kilisiti ɩ́ yaa kasaɣampu, pʋntʋ pəsa ɩ yom kɛ́. 	 Want de slaaf die door de Here Zelf geroepen werd, is voor de Here een vrij man. En omgekeerd is de vrije man die door de Here geroepen werd, een slaaf van Christus.


Pə taɣa pʋlʋ, ye ma sələməɣəna tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ, ma taa kɛ́ pə sələməɣɩ yem na ma ləmaɣasəlɛ náá caɣa kpɛtɛ. 	 Want als ik in een vreemde taal bid, is het mijn géést die bidt; mijn verstand staat erbuiten.


Ɩlɛna ɩ́ cɔ-wɛ sɩ: Ye yʋlʋ tɔɣɔna ɩ alʋ na ɩ́ kpaɣa lɛlʋ, ɩ wakələna kancaalaɣa nyəŋ, pə́cɔ́ ɩ lapa wasaŋkalətʋ. 	 Hij zei: "Als een man zijn vrouw verlaat en met een ander trouwt, pleegt hij overspel.


Ye Moisi ɩlɛ, ɩ́lɛ́ ɩ nɩɩna Ɩsɔ kɛ́ teu kɛ Ɩsɔ təyaɣa təna taa. Ɩnəɣɩ pa tʋ təmlɛ sɩ ye Ɩsɔ ɩ́ yɔɣɔta nti ɩlɛ ɩnɩ ɩ heeli. 	 Nu deed Mozes zijn werk in het huis van God wel goed, maar hij was toch niet meer dan een knecht; zijn werk was vooral een verwijzing naar wat er later zou gebeuren.


Pə tɔɔ kɛ́ ye ɩ na wei pa kpɛntaa, pə cɛpa pʋntʋ na ɩsaɣatʋ lapʋ kɛ́. Ama ye wei ɩ wɛɛ na ɩ́ tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ, ɩ ta na Yesu na ɩ ta tɩɩ nyəmɩ-ɩ. 	 Als wij één met Hem blijven, zullen wij ook niet zondigen. Maar de mensen die blijven zondigen, moeten goed beseffen dat zij zondigen omdat zij Christus nooit echt hebben gekend.


Pənɛntɛ ɩ tʋla-tʋɣʋ weesuɣu mpaaʋ kʋfalʋɣʋ, kʋ lɩɩna pʋʋɣʋ kʋkakaɣaʋ na waalɩ. Pʋʋɣʋ ŋkʋ kʋ kɛna ɩsɩɩ ɩ tɔnʋɣʋ maɣamaɣa. 	 Omdat Hij Zich voor ons heeft opgeofferd, is er voor ons een nieuwe weg naar het leven gekomen, dwars door het gordijn heen dat het Allerheiligste van het Heilige scheidde; en dat gordijn is Zijn lichaam.


Pə lapa-m mpʋ ɩsɩɩ toosee taka, na má ná kpaɣanəŋ na ɩ tɔɔ caɣalaa na pá wɛ ɩsəna mpi tɔɣɔlɔ, paa suu nyəɣətʋ tokonaa kɛ́ na pá sɛɛwa ɩsɩɩ kɔkɔ, na pá wɛ pooku ɩsɩɩ liɣitee pəlɛ na pá wɛ kasasaŋa ɩsɩɩ asimti wɛʋ tɔ. Kpaɣanəŋ nyɔɔŋ ka wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ tɔɣɔlasɩ nyɔɔŋ, na kɔkɔ na nyɔɔsɩ na asimti pə lɩɩkaɣana ɩ nɔɔsɩ. 	 In het visioen zag ik dat de soldaten vuurrode, grijsblauwe en lichtgele harnassen droegen. De paarden hadden een hoofd als een leeuw en uit hun mond kwam vuur, rook en zwavel.


Mɛ mə sɔɔla mə təma ɩsantɛ kɛ́, ɩɩ pɛɛkəɣɩ Ɩsɔ wei ɩ tike ntɛ́ Ɩsɔ tɔ ɩ nyəntɛ. Ɩlɛ ɩsənaɣa ɩ́ ká la na ɩ́ mʋ ma tɔm. 	 U vindt het zo belangrijk wat de mensen van u zeggen, dat u vergeet dat het erom gaat wat God van u denkt. Daarom kunt u niet in Mij geloven.


Apalʋ wei ɩnɩ piti təmlɛ lapa na ɩ́ hiki alaafəya kɛ mpʋ tɔ, ɩ lʋlʋɣʋ pɩɩsɩ ka kəla nɩɩlɛ. 	 een man van in de veertig, die vanaf zijn geboorte verlamd was geweest, was genezen door een wonder!


Simɔŋ ɩ́lɛ́ ɩ maɣamaɣa ɩ mʋwa na pá sɔ-ɩ Ɩsɔ lʋm. Ɩlɛna ɩ́ sʋʋ Filipʋ kɛ təŋʋɣʋ na ɩ nyənaɣa Ɩsɔ kɔkɔlɔnaa sɔsaa na piti təma nna a lakaɣa tɔ na pə wɛ-ɩ piti. 	 Zelfs Simon geloofde wat Filippus zei en liet zich dopen. Hij liep steeds achter Filippus aan en viel van de ene verbazing in de andere, door de wonderlijke dingen die hij voor zijn ogen zag gebeuren.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yosalɛm nyə́ma na Yuta tɛtʋ təna nyə́ma na Yaatanɩ nɔɣɔ tɛtʋ təna nyə́ma sʋʋ pote kɛ ɩ kiŋ. 	 De mensen kwamen van alle kanten naar hem toe; uit Jeruzalem, het Jordaandal en zelfs uit heel Judea.


Ama Yesu ɩfalaa ta cɛkəna tɔm ntɩ. Tɔm ntɩ tə hʋwɛɛ tɛɛ pa tɔɔ kɛ́, ɩlɛ pa ta tɩɩ nyəm mpi pə tɔm Yesu yɔɣɔtaa tɔ. 	 Ze konden niet begrijpen wat Hij ermee bedoelde. Het leek of Hij in raadsels sprak.


na ntɔŋkpɛɛsasɩ nsi sɩ fɛɩ tənaɣa tɔɣɔ mpa pa ləmaɣasɛɛ səpa na paa tasəɣɩ tampana nyəm tɔ pa hɛkʋ. Na pa hʋʋ kɛ́ sɩ Ɩsɔsɛɛlɛ kɛ́ mpi yʋlʋ ka pilina tɔ. 	 Deze ruziezoekers zijn verwrongen in hun denken; zij weten niet meer wat de waarheid is. Voor hen is het goede nieuws alleen maar een middel om geld te verdienen.


Ama Ɩsɔ sɛɛlaa kɔma na pá kotina-ɩ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ sʋʋ ɩcatɛ taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə tɛʋ kʋfemuɣu ɩ na Paanapasɩ pa tɛɛ Tɛləpɩ. 	 Maar toen de christenen om hem heen kwamen staan, stond hij op en liep de stad binnen. De volgende morgen vertrok hij met Barnabas naar Derbe en


Ɩlɛna ɩ́ luŋ akula na ɩ́ yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsɔɔŋka sɩ: Tacaa, taa nyənɩ pa ɩsaɣatʋ tənɛ. Ɩtiyɛɛnɩ yɔɣɔta mpʋ, ɩlɛna ɩ́ hɛɛ. 	 Hij viel op zijn knieën en riep: "Here, reken hun dit kwaad niet toe!" Met deze woorden op delippen stierf hij.


Tənaɣalɛ ɩ ɩfalaa sɩ: Leɣe yʋlʋ ná hikiɣi tɔɣɔnaɣa kɛ nyɩɩtʋ taa cənɛ na ɩ́ cɛla kʋpiŋ kʋnɛ kʋ təna? 	 "Waar halen we hier ooit brood vandaan?" vroegen Zijn discipelen. "Voor al die mensen! Hier in de woestijn!"


Ama nyá ɩlɛ, kpa nyá təɣɩ pə təna pə taa. Kantələɣɩ kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa taa. La Laapaalɩ Kʋpaŋ kpaallʋ təmlɛ. Paasəna nyá təmlɛ tənaɣa teu tətetete ɩsɩɩ Ɩsɔ təmlɛ tʋ lakɩ tɔ. 	 Blijf kalm en wees niet bang om voor de Here te lijden. Breng anderen tot Jezus Christus. Laat niets na van wat je moet doen.


Tə talaa na tə́ maɣana saləka nɔnɔɔsɩ kaləsa mpʋ təkeŋkeŋ, na taŋlaa náá səŋa pa təsəŋlɛnaa kɛ nɔnɔɔsɩ təna. Ama tə tʋla nɔnɔɔsɩ, ɩlɛ nɔɣɔlʋ fɛɩ pə taa. 	 "De deuren van de gevangenis waren op slot en de bewakers stonden ervoor op wacht. Maar toen wij naar binnen gingen, was er niemand."


Ḿpʋ́ɣʋ́ sɔɣɔntʋ kpa pa təna na pá saŋ Ɩsɔ na pá tɔŋ sɩ: Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ sɔsɔ lɩɩ ta hɛkʋ taa. Na pá tasa tɔtɔ sɩ: Pʋwɛ, Ɩsɔ kɔma sɩ ɩ teŋ ɩ yəlaa. 	 Er ging een golf van ontzag door de mensen. Zij eerden en prezen God. "Wat een geweldige profeet heeft God naar ons toegestuurd! Vandaag hebben wij gezien wat God kan doen!" zeiden zij.


Waatʋ wei Yuta nyʋɣʋ nyə́ma kʋsa kɔtəlaa na Lefii nyə́ma kɛ Yosalɛm na pá tili-wɛ sɩ pá polo pá pɔɔsɩ Yohaanɩ sɩ ɩ kɛ́ awe tɔ, nti Yohaanɩ ɩnɩ ɩ yɔɣɔtaa tɔɣɔlɔ: 	 De Joodse leiders stuurden priesters en tempeldienaars naar Johannes om te vragen wie hij was.


Pɔɔlɩ tala Tɛləpɩ, ɩlɛna ɩ́ tɛɛ Lisitəla. Ɩsɔ sɛɛlʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ təna na pá yaa-ɩ sɩ Timotee. Ɩ too ka kɛ́ Yuta tʋ, ama ɩ ka pəsa Kilisiti təŋlʋ, ɩ caa ná kɛ́ Kəlɛɛkɩ tʋ. 	 Zij kwamen ook in Derbe en daarna in Lystra, waar zij met Timotheüs kennismaakten. Zijn moeder was een Joodse christin en zijn vader een Griek.


Paa yʋlʋ wei ɩ́ tʋna tɛtʋ tɔkəlaa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ye pə taɣa Ɩsɔ nɔkʋɣʋ tɔɔ, tɛtʋ tɔkʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ taa wɛɛ. Na mpa pa tɩɩ wɛɛ tɔ, Ɩsɔ kʋlʋm ɩnɩ ɩ sɩɩna-wɛ. 	 Iedereen moet zich aan het gezag onderwerpen, want er is geen autoriteit, die niet door God is ingesteld. Alle gezag komt van God.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, kʋyakʋ nakʋlɩ pɩɩ tɛ na Ɩsɔ kʋŋmaŋmam təna hɛɛsɩ wakəlʋɣʋ yomle na pə te təkpataa kɛ́ teitei ɩsɩɩ Ɩsɔ piya ka te waatʋ wei paa tɛ kasaɣampiya pəsʋɣʋ tɔ. 	 Maar er is hoop! Ook de schepping zal bevrijd worden uit de macht van dood en verval en dezelfde heerlijke vrijheid krijgen als de kinderen van God.


Ɩlɛna Yesu ɩfalaa cɔ-ɩ sɩ: A a, n naa yəlaa paɣalɛ nyəkəɣɩ-ŋ ɩsəntɔ na ń taɣanəɣɩ pɔɔsʋɣʋ sɩ awe tokina-ŋ? 	 Zijn discipelen zeiden: "Hoe kunt U dat nu vragen? U staat midden tussen de mensen!"


Pə taɣa nyá laakalɩ kɛ ma yɔɣɔtəɣɩ cənɛ. Ama wei ɩnɩ ɩ heela-ŋ tɔ ɩ nyəŋ tɔɔ kɛ́. Ɩlɛ pepe nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ lɛlʋ laakalɩ tɔm ká pɛlɩ ma niŋ kɛ mpʋ? 	 Het gaat dus niet om uw geweten, maar om het zijne. Maar waarom zou mijn vrijheid moeten worden beperkt door andermans geweten?


Ama tə ta nyɩ ɩsəna pə lapa na kaɣana ɩ́ naakɩ tɔ. Pəyele tə ta nyɩ wei ɩ kula ɩ ɩsɛ tɔ. Ɩ maɣamaɣa ɩ ta kɛ pəyaɣa, ɩ́ pɔɔsɩ-ɩ ɩ ká heeli-mɛɣɛ ɩsəna pə lapa tɔ. 	 Maar wij weten niet hoe het komt dat hij nu kan zien. Wij weten ook niet wie zijn ogen genezen heeft. Vraag het hem zelf. Wie weet het beter dan hij? Hij is oud en wijs genoeg."


Ye kateŋa ŋkɛ kaa tɛ na ká pəsɩ kʋsəsɩɩtʋ təŋlaa tike nyəŋka, ɩlɛ taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ ɩɩ waasəɣɩ pʋlʋɣʋlɛ, na mpi Ɩsɔ tɔŋ sɩ ɩ ká la tɔ pəlɛ pə məla yem. 	 Als Gods beloften alleen gelden voor mensen die zich aan de wet houden, dan zou daarmee het geloof overbodig zijn en Gods belofte niets te betekenen hebben.


Tənaɣa ɩ tila taŋlaa taa nɔɣɔlʋɣʋ kpakpaa sɩ ɩ́ polo ɩ́ kɔna Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ nyʋɣʋ. Ɩlɛna taŋlʋ náá tɛɛ saləka naŋ taa na ɩ́ sɛtɩ Yohaanɩ nyʋɣʋ. 	 Met tegenzin stuurde hij één van zijn lijfwachten naar de gevangenis om het hoofd van Johannes te halen. De man ging weg en onthoofdde Johannes.


Pə kpaɣa hatoo kʋyaŋku tɔ, ɩ́ na Tacaa təŋlaa kɛ tam kɛ́, na ɩ́ cɔɔkɩ Yosalɛm taa kɛ́ ɩsəna mpi ɩ sɔɔlaa tɔ, na ɩ́ lakɩ Tacaa waasʋ, ɩɩ nyaŋna pʋlʋ. 	 Saulus werd in de groep opgenomen. Hij bewoog zich vrij in Jeruzalem en


Ma heeŋ nyəmá ma nɔɣɔ, na ma nyəma-ɩ, na ɩ́ təŋəɣɩ-m. 	 Mijn schapen luisteren naar mijn stem en Ik ken ze. Zij volgen Mij en Ik geef hun eeuwig leven.


Yesu lapa kʋyɛɛŋ naalɛɣɛ təna, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ tɛɛna Kalilee. 	 Na die twee dagen ging Jezus weer op weg naar Galilea.


Ye ɩ tɔka ma kʋsəsɩɩtʋ ɩ́ kaa lɩɩ-m luɣu kɛ paa pəlee. Na pɩɩ la teitei ɩsɩɩ ma tɔka ma Caa kʋsəsɩɩtʋ na má ta lɩɩ-ɩ luɣu kɛ paa pəcɔ tɔ. 	 Zorg ervoor dat Ik van u kan blijven houden, door te doen wat Ik zeg. Want de Vader is van Mij blijven houden, doordat Ik heb gedaan wat Hij zei. Leef vanuit Zijn liefde.


Pɛɛlɛɛ sɛɣɛsəɣɩ-tʋɣʋ sɩ tə́ caɣa mpʋ na tə́ taŋa leleŋ nɩɩʋ kʋyakʋ ŋku tə wɛɛ na tə́ tɛɛləɣɩ tɔ. Kʋ wule kɛ tá Yatʋ Yesu Kilisiti Ɩsɔ Sɔsɔ teeli ká kɔɔ. 	 Wij moeten vol verwachting uitkijken naar de tijd dat wij Zijn heerlijkheid zullen zien; de heerlijkheid van onze grote God en Redder, Jezus Christus.


Ɩ́ wɛsɩ paa mpi pə taa kɛ́ teu na ɩ́ ná nti nti tə wɛ teu tɔ na ɩ́ tɔkɩ təlɛ. 	 U moet alles wat gezegd en gedaan wordt, op zijn echtheid beproeven en alles wat goed is, vasthouden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa ta na nɔɣɔlʋ wei ɩ ká pəsɩ na ɩ́ hɛtɩ takəlaɣa ŋkɛ na ɩ́ wiili ka taa tɔɣɔ ɩsɔtaa na tɛtʋ tɔɔ na tɛtʋ pə tɛɛ. 	 Maar er was niemand in de hemel of op de aarde of onder de aarde, die de rol mocht openmaken en lezen.


Nɔɣɔlʋ ta nyɩ Mɛləcisetɛɛkɩ caa, pa ta nyɩ ɩ too. Nɔɣɔlʋ ta nyɩ sɩ akele lʋləna na pə́ lʋlɩ na pə́ tala-ɩ. Pa ta yɔɣɔtɩ ɩ lʋlʋɣʋ tɔm kɛ tiili, yaa ɩ səm tɔm. Ɩ nəɣəsəna Ɩsɔ Pəyaɣa, na ɩ kɛ́ kɔtʋlʋ kɛ tam tɔɔ kɛ́. 	 Hij is ook koning van de vrede, want Salem betekent 'vrede'. Hij had geen vader en moeder en ook geen voorouders. Hij is nooit geboren en nooit gestorven; zijn leven is gelijk aan dat van de Zoon van God; hij is en blijft priester voor altijd.


Ye mpʋ awe ká tʋ taalɩ kɛ́ mpa Ɩsɔ ləsaa tɔ? Pə tʋ fɛɩ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ maɣamaɣa hʋləna sɩ pa tɔm ta sɩ tiili. 	 God heeft ons uitgekozen. Wie kan ons dan nog beschuldigen? God spreekt ons vrij van elke schuld.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa tɔma sɩ: Nyá lʋlʋɣʋ taa aweɣe paa yaawa hətɛ ńtɛ́? 	 "Johannes? Er is toch niemand in de hele familie die zo heet!" zei men. Ze vroegen de vader wat hij ervan vond.


Ɩ́ haakɩ na Ɩsɔ ká haakɩ-mɛ. Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ ká maɣasɩ kɛ́ na pə́ su na pə́ watɩ na ɩ́ ciɣiti na ɩ́ nyəkɩ na ɩ́ pəlɩ-mɛ. Maɣasəlaɣa ŋka mə maɣasəɣəna lɛlaa tɔ, ŋkɛɣɛ Ɩsɔ ná kɔŋ na ɩ́ maɣasəna-mɛ tɔtɔ. 	 Geef veel en u zult veel terugkrijgen, meer dan overvloedig. Want wie veel geeft, zal veel krijgen. En wie weinig geeft, zal weinig krijgen."


Ɩlɛna Yesu pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Potopotonaa ɩsənaɣa ɩ́ wɛna? Ɩlɛna pá cɔ-ɩ sɩ: Naatosompɔɣɔlaɣa kɛ́. 	 "Hoeveel broden hebben jullie bij je?" vroeg Hij.


Yəlaa mpɛ pa nɩɩ kɔkɔtɛ ńtɛ́ tə taŋ, ɩlɛna pá koti sɔsɔm. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa-wɛɣɛ ha, pə taɣa pʋlʋ, paa wei ɩ nɩɩkaɣa Ɩsɔ sɛɛlaa yɔɣɔtəɣəna ɩ tɛ taa. 	 Toen zij het geluid hoorden, liepen ze allemaal te hoop. Zij raakten in verwarring, omdat ieder van hen de apostelen in zijn eigen taal hoorde spreken.


Pəlɛ pə waalɩ Tacaa tasa apalaa nɩɩtoso na naanʋwa na naalɛɣɛ ləsʋɣʋ, na ɩ́ tili-wɛɣɛ naalɛ naalɛɣɛ acalɛɛ na timpiwɛ ɩ wɛɛ sɩ ɩ puki tɔ. 	 Jezus wees nog zeventig andere discipelen aan. Hij stuurde hen twee aan twee vooruit naar de dorpen en steden waar Hij langs zou komen.


Ma kɔmaɣa sɩ ma heeliɣi asaɣaa sɩ pá laɣasɩ, pə taɣa kʋpama. 	 Zieke mensen, maar gezonde niet. Ik ben gekomen om een ommekeer te brengen in het leven van slechte mensen. Maar Ik besteed mijn tijd niet aan mensen die denken dat ze al goed genoeg zijn."


Pə tɔɔ kɛ́ tə maɣasaa na tá təna təpaɩ tə́ tisi sɩ tə́ ləsɩ yəlaa na tə́ tili-wɛɣɛ mə cɔlɔ. Tə caa sɩ pá təŋ tá taapalaa kʋpama Paanapasɩ na Pɔɔlɩ, 	 Daarom leek het ons goed twee mannen uit te kiezen en naar u toe te sturen, samen met onze vrienden Barnabas en Paulus,


Wei ɩ́ mapa nyá ləkpaɣasaɣa, kɛɛsɩ-ɩ lɛŋka. Nɔɣɔlʋ ɩ́ lɛɛka nyá kpaɩ, cɛlɛ-ɩ nyá capa tɔtɔ. 	 Als iemand u een klap in uw gezicht geeft, laat hem dan begaan en verdedig u niet. Als iemand uw mantel afpakt, geef hem dan ook uw hemd.


Mɛ tɔtɔ tuu lɔŋ mɩɩ hatələna Ɩsɔ kɛ́, na mə hʋwɛɛ asaɣɛɛ na mə ɩsaɣakʋlapʋtʋ ka lapəna-mɛɣɛ ɩ kolontunaa. 	 Dat geldt ook voor u, die vroeger zo ver van God verwijderd was. U leefde als vijand van Hem. Dat bleek uit de slechte dingen die u dacht en deed. God heeft alles met u goedgemaakt.


Na pá yele Yuta nyə́ma sɔsaa taa tɔmnaa kpaɩ nyəntʋ na kʋsəsɩɩtʋ nti yəlaa mpa pa kisa tampana təŋʋɣʋ na pá lu tɔ tə təŋʋɣʋ. 	 niet langer luisteren naar Joodse fabeltjes en naar mensen die de waarheid de rug hebben toegekeerd.


Tənaɣa ɩ yaa pɛlɛɣɛ kpakpaa, ɩlɛna pá yele pa caa Sepetee na ɩ paa nyə́ma kɛ kpɩɩlʋɣʋ taa na pá təŋɩ-ɩ. 	 Hij riep hen ook en zij lieten hun vader met de knechten in de boot achter en gingen met Jezus mee.


Pəyele taa tɩɩ hʋʋ tɔtɔ sɩ: Na awe ká sʋʋna ntɛɣɛ tɛtʋ tɛɛ nyə́ma kiŋ? Na təlɛ tə hʋwɛɛ wɛɛ sɩ, awe ká feesi-tʋɣʋ Kilisiti kɛ səm taa? 	 En dat u ook niet in de afgrond hoeft te gaan om Christus uit de dood tot leven te brengen.


Ɩlɛna Tacaa tɔ-m sɩ: Kʋlɩ na ń polo pooluŋ kɛ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa kiŋ. 	 De Here zei: 'Ga nu! Ik zal u ver weg sturen, naar vreemde volken."


Ma taapalaa mɛ, paa tə yɔɣɔtəɣɩ mpʋ tɔ tə tɛma tá taa təkpataa sɩ ɩ́ tá tooli, ɩ wɛ waasʋɣʋ mpaaʋ taa kɛ́. 	 Beste vrienden, ook al zeggen wij dit, wij geloven niet dat het voor u geldt. Wij zijn ervan overtuigd dat u iets beters te wachten staat; u zult gered worden.


Ye nɔɣɔlʋ pɔɔsa-mɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ lakɩ mpʋ? Ɩlɛ ɩ́ cɔ pʋntʋ sɩ: Ta Sɔsɔ caakəna, ye ɩ tɛma ɩ ká mələna-tɛɣɛ nɔɔnɔɔ kɛ́ cənɛ. 	 Maak het los en neem het mee. Als iemand vraagt waarom jullie dat doen, zeg dan: De Here heeft het nodig. Maar we brengen het gauw weer terug."


Aaa, Kalatɩ kʋmɛlɛməŋ mɛ, ɩlɛ nɔɣɔlʋ nyala-mɛɣɛ kʋnyalʋ yaa ɩsəna? Anɩ mɛɣɛ pa tɛma kɛɛsʋɣʋ kɛ Kilisiti tesika tɔɔ səm tɔm təkelekele kɛ teu. 	 Och, domme Galaten, door wie bent u tot die waandenkbeelden gekomen? Ik heb u toch zo'n duidelijk beeld gegeven van Jezus Christus, Die aan het kruis gestorven is.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Simɔŋ Piyɛɛ cɔwa Yesu sɩ: Tacaa, leɣe n puki? Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: N kaa pəsɩ na ń təŋɩ-m nɔɔnɔɔ kɛ́ timpi ma puki tɔ. Ama n ká tɛ na ń təŋɩ-m. 	 Simon Petrus vroeg: "Here, waar gaat U dan heen?" "Daarheen kun je Mij nu niet volgen", antwoordde Jezus, "maar later wel."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ Satusee nyə́ma mpɛ sɩ: Ɩ́ ta nyɩ Ɩsɔ Tɔm na ɩ toŋ tɔɣɔ pə liɣitiɣi-mɛ. 	 Jezus antwoordde: "U denkt verkeerd. Dat komt omdat u de boeken van Mozes en de kracht van God niet kent.


Na ɩ́ sələməna ma tɔtɔ, na waatʋ wei má caakɩ ma nɔɣɔ tɔɔ kɛ́ kuluɣu, Ɩsɔ ɩ́ tʋ ma taa kɛ́ tɔm nti tə təŋa teu tɔ, na má hʋ́lɩ́ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔm nti tɩɩ ŋmɛlaa tɔ na apalʋtʋ. 	 Bid ook voor mij; vraag God mij de juiste woorden te geven als ik mijn mond open doe, zodat ik vrijmoedig het geheim van het goede nieuws bekend mag maken.


Ɩ́ taa hʋʋ sɩ yem tɔɔ kɛ́ pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ɩsɔ pɔɔsəɣəna ɩsəsɛɛmlɛ kɛ weesuɣu ŋku ɩ tʋ tá taa tɔ. 	 Er staat niet voor niets in de Boeken: "God wil de geest die Hij in ons liet wonen, helemaal voor Zich alleen hebben." (A)


Pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ la kookalɩ na tə́ sʋʋ hɛɛsʋɣʋ ŋkʋ kʋ taa. Tə́ taa yele na tá taa nɔɣɔlʋ kɔɔ na ɩ́ la kpɛɛsʋlʋ ɩsɩɩ lɛlaa lapʋ wʋlaɣa tɛtʋ taa tɔ na ɩ́ laŋ hɛɛsʋɣʋ ŋkʋ kʋ taa sʋʋʋ. 	 Laten wij ons best doen deel te krijgen aan die rust. Daarom moeten wij ervoor oppassen God niet ongehoorzaam te zijn zoals het volk Israël, dat daardoor die rust niet kreeg.


Ahoo kɛ toolaa tooki, na ahoo kɛ sʋlʋm kʋɣɩ pə nyɔɔlaa. 	 In de nacht slapen de mensen en bedrinken dronkaards zich.


Ḿpʋ́ɣʋ́ wulaʋ sʋʋwa sɩ ɩ naa mpa pa pola tɔɣɔʋ tɔ. Ɩlɛna ɩ́ maɣana nɔɣɔlʋ, ɩ ta suu akpaɣalɛ wontu. 	 De koning kwam binnen om de gasten te begroeten. Ineens viel zijn oog op een man die de feestkleding, die hem was aangeboden, niet aanhad.


Samaa ɩnɩ ɩ təna ɩ lʋkaɣa kɛ́ sɩ ɩ́ tokiɣina-ɩ. Pə taɣa pʋlʋ, toma naalɩ a ka wɛ ɩ kiŋ na pá nɩɩkɩ a taŋ, na a waasəɣɩ pa tənaɣa pa kʋtɔməŋ. 	 Iedereen probeerde Hem aan te raken, omdat een geweldige kracht van Hem uitging. Hij maakte ze allemaal beter.


Halɩ tə nɩɩ ɩ yɔɣɔtaa sɩ: Nasalɛtɩ Yesu ɩnɩ ɩ ká yɔkɩ tá Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ tənɛ, na ɩ́ laɣasɩ kɔtasɩ nsi Moisi naa hʋla-tʋ tɔ. 	 Wij hebben hem horen zeggen dat die Jezus van Nazareth de tempel zal verwoesten en de oude gebruiken zal veranderen; de gebruiken die Mozes ons heeft gegeven."


Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ wɛɛ kɛ́ na ɩ́ lakɩ mə taa kɛ́ tam, sɩ mɛ mɩɩ pəsɩ na ɩ́ sɔɔlɩ na ɩ́ lá mpi ɩ ka sɩɩwa na ɩ́ təŋəɣɩ na ɩ́ lakɩ tɔ. 	 God is onder u aan het werk. Hij zorgt ervoor dat u Hem graag wilt gehoorzamen en dat u ook doet wat Hij van u vraagt. Zo bereikt Hij Zijn doel.


Pɔpɔtʋnaa paɣalɛ yana antulinya kɛ́, paa caa pá nɩɩ sɩ Yesu Kilisiti pəsa yʋlʋ tətɛŋɛlɛŋ kɛ tampana. Yʋlʋ wei ɩɩ caa ɩ́ nɩɩ mpʋ tɔ pʋntʋ kɛ́ pɔpɔtʋ kɛ́, na ɩnəɣəlɛ Kilisiti kolontu. 	 Pas op voor de vele verleiders die in deze wereld rondlopen. Zij beweren dat Jezus Christus niet als een mens van vlees en bloed gekomen is.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ kpaɣa yəlaa liɣiti ɩnɩ. Tɛʋ fema, ɩlɛna ɩ́ na-wɛ pá kpɛntɩ na pá la nyɔɔŋ tɔɔ asilima kɛɛlʋɣʋ kɔtaɣa. Pəlɛ pə waalɩ, ɩlɛna ɩ́ polo Ɩsɔ təsɛɛlɛ na ɩ́ kpaalɩ kʋyaŋku pa kɔtaɣa ka sɩɩ tənaɣa tɔ. Pə wɛɛ sɩ kʋyakʋ ŋku paa la kɔtasɩ kɛ paa wei ɩ nyʋɣʋ tɔɔ tɔ. 	 Paulus nam de vier mannen mee en liet zich de volgende dag samen met hen reinigen. Daarna ging hij naar de tempel om bekend te maken op welke dag hun reinigingsweek voorbij zou zijn. Dan zou voor ieder van hen het offer worden gebracht, dat aan hun plechtige belofte een einde maakte.


Ye ɩ́ caɣa təma kiŋ mə nɔɔsɩ taa ɩ́ wɛɛ Ɩsɔ Tɔm yontu na apalʋtʋ nyəntʋ na Ɩsɔ samtʋ nyəntʋ. Ɩ́ sa Tacaa na samtʋ yontu na Ɩsɔ Tɔm nyəntʋ na luɣu kʋlʋmʋɣʋ. 	 Spreek veel met elkaar over de Here en zing psalmen, lofliederen en geestelijke liederen. Zing met uw hele hart voor de Here.


Yaa wulee mə taa awe pəyaɣa sələma-ɩ tinte na pʋntʋ cɛlɛ-kɛɣɛ cimte ye? 	 En als hij u om een vis vraagt, geeft u hem dan een slang?


Kʋyaŋku Yʋlʋ pəyaɣa má maa kɔɔ tɔ, mpʋ pə maɣamaɣa pɩɩ lana. 	 Zo zal alles zijn gewone gang gaan tot de dag dat Ik terugkom en door iedereen gezien word.


Yesu yɔɣɔta mpʋ, ɩlɛna ɩ́ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ ɩ niŋ na ɩ nɔɔhɛɛ. 	 Terwijl Hij dit zei, liet Hij Zijn handen en voeten zien.


Yesu nawa yəlaa mpɛ pa naani, ɩlɛna ɩ́ tɔ kʋtɔŋ kʋtʋʋlʋɣʋ tʋ ɩnɩ sɩ: Ma pəyalʋ, nyá ɩsaɣatʋ hɩɩsaa. 	 Jezus zag dat zij er gewoon niet aan twijfelden of Hij hun vriend zou helpen. Hij zei tegen de verlamde man: "Ik vergeef u al uw zonden."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ sɩ: Pa tɔŋ sɩ n kɛ́ Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ. Lɛlaa sɩ Ilii, na lɛlaa sɩ n kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa taa nɔɣɔlʋɣʋ. 	 "Sommigen zeggen dat U Johannes de Doper bent", antwoordden de discipelen. "Anderen dat U Elia bent of een andere profeet."


Maɣalɛ kʋtɔɣɔʋ ŋku kʋ haakɩ weesuɣu tɔ. 	 Ik ben het brood, dat leven geeft.


Ɩ tasa pote kɛ pəcɔ, ɩlɛna ɩ́ ná Sepetee pəyalʋ Saakɩ na ɩ neu Yohaanɩ na pa caa Sepetee pa wɛ kpɩɩlʋɣʋ taa na pá taɣanəɣɩ pa puluŋ. Tənaɣa Yesu yaa-wɛ, 	 Iets verderop zag Jezus nog twee broers: Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs. Zij zaten bij hun vader in de boot netten te repareren. Hij riep hen ook.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa caa pa taa na pa waalɩ pa ta na nɔɣɔlʋ. Ye pə taɣa Yesu tike kɛ pa ná pa kiŋ. 	 Toen zij om zich heen keken, zagen ze plotseling dat Mozes en Elia weg waren. Alleen Jezus was nog bij hen.


Ɩ́ kɔna ta naʋ wei ɩnɩ ɩ wɛna nim kɛ teu tɔ na ɩ́ kʋ, na tə la tɔɣɔnaɣa kʋpaŋka. 	 Slacht het kalf dat we hebben vetgemest. Wij gaan feestvieren.


Pə nyənʋɣʋ lapa sɔɣɔntʋ haləna Moisi maɣamaɣa tɔ́ sɩ sɔɣɔntʋ kəla ɩnɩ na ɩ́ seliɣi. 	 Mozes was zo ontzet door wat hij zag en hoorde, dat hij zei: "Ik ben zo bang, dat ik sta te trillen op mijn benen."


Ɩlɛna ɩ́ heeli kotilaa sɩ: Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma mɛ, ɩ́ la laakalɩ na mpi ɩ́ caa ɩ́ la yəlaa panɛ tɔ. 	 "Mannen van Israël, wees voorzichtig met deze mensen.


Paa sika cokəle kɛ́, na ntɛ́ tə kɛna pə tɔɔ pə tɔɔ nyəntɛ, na pa yaa-tɛ sɩ katɛ taa. Na tənaɣa pa sɩɩkaɣa fətəla na taapəlɩ na potopotonaa mpa pa ha Ɩsɔ tɔ. 	 Deze tent werd in tweeën verdeeld. In het eerste deel kwamen de kandelaar en de tafel met de heilige broden te staan. Dat deel heette het 'Heilige'.


Kʋtɔɣɔʋ latʋ na wei pa lakɩ-kʋ tɔ, awe kələna? Pə taɣa wei pa lakɩ-kʋ tɔ. Aŋha, mpʋ ɩnəɣɩ na má, ma wɛ mə hɛkʋ kɛ́ ɩsɩɩ kʋtɔɣɔʋ latʋ. 	 Wie van jullie het meeste dient, zal je leider zijn. In de wereld zit de meester aan tafel en laat zich door zijn knechten bedienen. Maar hier is het anders. Ik ben jullie Dienaar.


Ma kɛna tʋɣʋ ŋku pa yaa sɩ lɛsɛŋ tɔ kʋ kʋpaŋkʋ maɣamaɣa, na ma Caa kɛlɛ kʋ tʋ. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Makətala Malɩ na Saakɩ na Yosɛɛfʋ pa too Malɩ na Sepetee pəyalaa too, paa wɛ alaa mpɛ pa taa. 	 Onder hen waren Maria van Magdala, Maria de moeder van Jakobus en Jozef, en de moeder van Jakobus en Johannes (de zonen van Zebedeüs).


Ma sama Ɩsɔ, mpi tɔ ma yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ na pə kəlɩ mə təna təpaɩ. 	 Ik dank God dat ik, als ik alleen ben (a), meer dan u allemaal in vreemde talen spreek.


Piti təmlɛ kancaalaɣa nyəntɛ nte Yesu lapa Kalilee Kana taa tɔɣɔlɛ. Na piti təmlɛ ntɛɣɛ ɩ hʋləna ɩ teeli, na ɩ ɩfalaa tɛna-ɩ na pa taa. 	 Zo liet Jezus in Kana in Galilea voor het eerst zien wie Hij was. Daar toonde Hij Zijn grootheid en Zijn discipelen geloofden in Hem.


Tampana tɔɔ ɩsəntɔ, ma maɣamaɣa ma kiŋ ma ta na taalɩ nɔɣɔlʋ se. Paa na mpʋ təlɛ tɩɩ hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ ma tewa təkpataa se. Ama Tacaa ká pɛɛkəna na ɩ́ ná sɩ ma tewa yaa ma ta te tɔ. 	 Want al ben ik mij van geen kwaad bewust, de enige die mij kan beoordelen, is de Here.


Na təlɛ tə paasi paa cɔɔkɩ tɛɛsɩ taa kɛ́ na felentu caŋ na tə́ tɛɛləna-wɛ təkpətɩɩ. Na kʋkələtʋ ntɛ́ sɩ pa lakɩ yɔɣɔtəlaa kɛ́ na kataɣasətʋnaa, na pá faakɩ tɔmnaa kɛ yem. 	 Bovendien zullen zij gauw lui worden en met roddelpraatjes van het ene huis naar het andere gaan en zich met andermans zaken bemoeien.


Ma tɛma ma taa təkpataa sɩ pʋlʋpʋ fɛɩ mpi pɩɩ ləsɩ Ɩsɔ sɔɔlʋɣʋ kɛ tá tɔɔ tɔ, paa səm paa weesuɣu, paa ɩsɔtaa tillaa, paa ɩsɔtaa alɔɣaa nyʋɣʋ nyə́ma yaa pa toma sɔsɔɔna. Paa saŋa nyəm, paa mpi pɩɩ kɔɔ cele tɔ. 	 Ik ben ervan overtuigd dat niets ons kan scheiden van Gods liefde, die in Christus tot uiting komt. De dood niet, het leven niet, engelen niet, regeringen niet, de dingen van vandaag niet, de dingen van morgen niet. Nee, er is geen enkele kracht die dat kan.


Ama wei ɩ́ ta nyɩ mpʋ, pá taa nyənɩ-ɩ sɩ pʋlʋ. 	 Wie het negeert, zal zelf genegeerd worden.


Na pá saŋ Ɩsɔ kɛ́ ma tɔɔ. 	 En zij prezen God voor wat met mij gebeurd was.


Ɩnɩ ɩ caana sɩ pə́ ya yəlaa təna nyɔɔŋ, na pə́ lá na pá nyɩ tampana. 	 want Hij wil dat alle mensen gered worden en het volgende zullen aannemen:


Ye nyá nɔɔhəlɛ tusiɣina-ŋ ɩsaɣatʋ lapʋ taa, sɛtɩ-tɛ. Sana ń sʋʋ weesuɣu kʋpaŋkʋ taa na nɔɔhəlɛ kʋlʋmtəlɛ, na mpi n ká wɛɛna nɔɔhɛɛ naalɛ na pá pɛtɩ-ŋ tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa tɔ. 	 Als je voet je op het slechte pad brengt, hak hem dan af. Je kunt beter mank het eeuwige leven binnengaan, dan met twee voeten in de hel worden gegooid.


Tənaɣa Falisanaa lɩɩna Yuta nyə́ma təkotile taa kɛ́ kpakpaa, ɩlɛna pa na Helɔtɩ nyə́ma pá caɣa na pá maɣasɩ ɩsəna paa la na pá kʋ Yesu tɔ. 	 De Farizeeërs liepen meteen de synagoge uit en gingen naar de leden van de partij van Herodes om met hen te overleggen hoe zij Jezus uit de weg konden ruimen.


Mpʋ tɔtɔɣɔ Yʋlʋ Pəyaɣa má, ma ta kɔɔ sɩ má tɔɣɔ cɛcɛɛlɛ. Ama ma kɔmaɣa sɩ má pəsɩ yəlaa təna təmlɛ tʋ, na má ha ma weesuɣu na pə cɛ yəlaa paɣalɛ kɛ pa yomle taa. 	 Jullie moeten net zo zijn als Ik, want Ik ben niet gekomen om Mij te laten dienen. Ik ben gekomen om te dienen en mijn leven te geven als losgeld voor vele mensen."


Ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ na ɩsɔtaa nyəm tɔm, ɩ́ taa sɛɛsɩ ɩsəlɛ na atɛ nyəm pɛɛkʋɣʋ. 	 Richt daarom uw gedachten op de dingen van de hemel en niet op die van de aarde.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ yɔɣɔtaa sɩ pá ŋmaa tɔm na pá matɩ Yesu tesika tɔɔ sɩ: Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ Nasalɛtɩ Yesu kɔlɔ. 	 Er werd een bord aan het kruis bevestigd, waarop Pilatus had laten schrijven (in het Hebreeuws, Latijn en Grieks) "Jezus van Nazareth, de Koning van de Joden."


Pa naalɛ pa taa awe lapəna ntɛɣɛ ɩ caa luɣu tɛɛ nyəntʋ? Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta sɔsaa cɔ-ɩ sɩ: Kancaalaɣa nyəŋ. Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, lampuu mʋlaa na wasaŋkalənaa ká tɛɛ-mɛɣɛ nɔɣɔ kɛ Ɩsɔ Kawulaɣa taa. 	 'Ja, vader', maar hij ging niet. Wie van de twee heeft gedaan wat zijn vader zei?" "De eerste, natuurlijk", antwoordden zij. Jezus legde hun uit wat Hij ermee wilde zeggen: "Oplichters en hoeren zullen vast en zeker eerder in het Koninkrijk van God komen dan u.


Tənaɣa yʋlʋ kataŋa səŋsa kɛɛkɛ na Filipʋ na akewe ɩnɩ pá tii pa naalɛɣɛ lʋm taa, na Filipʋ sɔ-ɩ Ɩsɔ lʋm. 	 Hij liet de wagen stilhouden en ging samen met Filippus het water in en Filippus doopte hem.


Pə taɣa pəlɛ pə tɔɔ tike, sɩ ɩ́ kpɛntɩ Ɩsɔ piya təna mpa pa yawa tɔ na pá pəsɩ kʋlʋm tɔtɔ. 	 en niet alleen voor dat volk, maar ook voor de kinderen van God die over de wereld verspreid zijn. Jezus zou hen allemaal bijeenbrengen.


Pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ: Ɩ́ wɛɛ tənaŋŋ ɩsɩɩ ma wɛʋ tənaŋŋ tɔ. 	 Hij heeft dat Zelf gezegd: "Wees heilig, want Ik ben heilig." (A)


Ɩ lɩɩ ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa tɔɔ na pə́ tɛ, ɩlɛna ɩ́ lɩɩ ma wei ma wɛ ɩsɩɩ yʋlʋ wei pə hɔlʋsa kʋhɔlʋsʋ tɔ ma tɔɔ tɔtɔ. 	 En als allerlaatste heb ik Hem ook gezien; ik, een onwaardige. Ik ben de minste van alle apostelen en zou niet eens apostel mogen worden genoemd, omdat ik de Gemeente van God vervolgd heb.


Ɩsɩɩ Ɩsɔ Pəyaɣa ŋkɛ ka kəla ɩsɔtaa tillaa təcaɣacaɣa tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ ha-kɛɣɛ hətɛ nte tə kəla ɩsɔtaa tillaa nyəna tɔ. 	 Zo is Hij groter en belangrijker geworden dan de engelen, wat ook blijkt uit de prachtige naam die Zijn Vader Hem heeft gegeven: 'Zoon van God'.


Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ŋmaa tɔm tənɛ sɩ: Yəlaa təna ká wɛɛ Ɩsɔ kʋsɛɣɛsaa. Pə tɔɔ kɛ́ yəlaa təna mpa pa nɩɩkəna Tacaa Ɩsɔ na pá mʋ ɩ kʋsɛɣɛsətʋ tɔ, pa kɔŋ ma kiŋ. 	 De profeet Jesaja heeft geschreven: 'Zij zullen allemaal door God onderwezen worden.' (A) Ieder die de stem van God hoort en naar Hem luistert, komt bij Mij.


Pááná kpa-m mpʋ ɩlɛna má tuu sɩ: Pa kaa sʋʋ ma hɛɛsʋɣʋ tete kɛ paa pəcɔ. 	 In Zijn toorn heeft Hij Zichzelf plechtig beloofd hen nooit in Zijn rust te laten leven. (A)


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na ɩ́ yele na pá kʋ weesuɣu halʋ. Ama Ɩsɔ ná feesa-ɩ na tə́ nana tá ɩsəpee. 	 Tegenover deze heilige en rechtvaardige Man bleef u vijandig, maar u eiste de vrijlating van een moordenaar! Daarmee bent u de moordenaars van de Levensvorst geworden. Maar God heeft Hem uit de dood teruggebracht in het leven. Wij zijn daar getuigen van.


Pa naalɛ pa seekaɣa. Ama ɩfalʋ lɛlʋ ɩnɩ ɩ kəla Piyɛɛ kɛ sewa, na ɩ́ laalɩ-ɩ pəlaaʋ kiŋ kɛ tatɛ. 	 Johannes liep vlugger dan Petrus en was er het eerst.


Yəlaa ɩ́ taa nyɩ sɩ n hɔka nɔɣɔ. Ama nyá Caa wei ɩ wɛ ɩŋmɛlaʋ tɔ ɩ tike ɩ ka nyəna. Nyá Caa wei ɩ naa mpi n lakɩ ɩŋmɛlaʋ tɔ ɩ ká ha-ŋ nyá kasəyaɣa. 	 Dan zal niemand vermoeden dat u honger hebt, behalve uw Vader, Die ieders geheim kent. Hij zal u belonen.


Ɩ́ sɔɔwa apalʋtʋ sɔɔsʋɣʋ tɔm nti Ɩsɔ heeliɣi-mɛ ɩsɩɩ yʋlʋ sɛɣɛsʋɣʋ ɩ piya tɔ yɛɛ? Ɩ tɔma sɩ: Ma pəyalʋ, paasəna teu kɛ waatʋ wei Tacaa hɔŋ nyá ŋkpaŋʋɣʋ tɔ. Na ye ɩ kaləɣəna-ŋ taa lɔ nyá apalʋtʋ. 	 U bent zeker vergeten hoe God u als Zijn kinderen bemoedigd heeft. Hij zei: "Denk niet licht over de tucht van de Here, mijn zoon. Laat de moed niet zakken als de Here u terechtwijst.


kɛ ma kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa na ma wahalanaa taa. Pɔpɔtʋ fɛɩ leleŋ, ma paasaa kɛ́ na má tɔɣɔ kʋnyɔməŋ kɛ Antiyɔka na Ɩkʋniyɔm na Lisitəla, na nyá maɣamaɣa n nyəmá mpʋ. Ama Tacaa yapa-m pə təna pə taa. 	 Je weet hoeveel moeilijkheden ik heb gehad bij de prediking van het goede nieuws. Jij weet wat mij allemaal is aangedaan toen ik Antiochië, Iconium en Lystra bezocht; maar ik ben door alles heengekomen en de Here heeft mij bevrijd.


Ma heeliɣi-mɛɣɛ tampana tɔɔ sɩ, təyaɣa caa ká tʋ təmlɛ tʋ ɩnəɣɩ ɩ kʋpam təna tɔɔ feŋuɣu kɛ́. 	 zal hij hem belonen en hem zijn hele bezit toevertrouwen.


Piyɛɛ pa tala təna, ɩlɛna pá sələməna Samalii nyə́ma mpɛɣɛ Ɩsɔ sɩ pá hiki Feesuɣu Naŋŋtʋ. 	 Het bleek dat de nieuwe volgelingen wel in de naam van de Here Jezus gedoopt waren, maar niet de Heilige Geest hadden ontvangen. Daarom baden Petrus en Johannes voor hen,


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti təmlɛ nyʋɣʋ tɔɔ kɛ́ səm cɛɛ-ɩ. Ɩ lapa ɩ weesuɣu kɛ awusa kɛ́ na ɩ́ kɔna-m kʋsənam mpi mə maɣamaɣa ɩ́ taa pəsəɣɩ sɩ ɩ́ kɔna-m tɔ. 	 want hij heeft voor het werk van Christus de dood voor ogen gezien. Hij heeft zijn leven op het spel gezet door voor mij te doen wat u zelf niet hebt kunnen doen.


Ɩ ká wɛɛ wei ɩ kʋpantʋ ma ta nyɩ ɩsɔnaa maɣamaɣa sama tɔ, pə́cɔ́ pə́ taa kɔɔ na pá footiɣi-ɩ, na ɩ́ kɔɔ ɩ́ nana Ɩlɔɣɔʋ nyəpətʋ taa kɛ́ tiiu. 	 Hij moet ook een goede naam hebben bij de mensen, die niet tot de gemeente behoren; anders zou hij door allerlei beschuldigingen in een val van satan kunnen lopen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Mə təna ɩ́ ká yele-m na ɩ́ se. Pa ŋmaa ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Maa kʋ tiikilu na heeŋ ká ya yem yem. 	 "Jullie zullen je allemaal voor Mij schamen", zei Jezus. "De profeet Zacharia heeft geschreven: 'Ik zal de herder doden en de schapen zullen uiteengejaagd worden.' (a)


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Mɩɩ hana samaa ɩnəɣɩ tɔɣɔnaɣa kɛ mə maɣamaɣa. Tənaɣalɛ pa cɔ-ɩ sɩ: Ntɔŋ potopotonaa kakpasɩ na tiina naalɛɣɛ tə wɛna yaa? Yaa n caa sɩ táá yana tɔɣɔnaɣa na tə cɛla samaa tuutuuma ɩnɛ ɩ təna? 	 "Geven jullie hun te eten", antwoordde Jezus. "Hoe dan?" vroegen zij. "Wij hebben hier maar vijf broden en twee vissen. Of moeten wij voor al deze mensen eten gaan kopen?"


Ɩsɔ sɔɔlaa sɩ ɩ́ hʋ́lɩ́ ɩsəna ɩ teeli tɔɔwa tá mpa ɩ hʋla suulu na ɩ́ taɣanɩ sɩ ɩ́ tʋ ɩ teeli ɩnɩ tɔ tá kiŋ. 	 Waar het Hem om gaat, is dat Zijn buitengewone grootheid gezien wordt door de mensen, met wie Hij het goed voor heeft. Hij heeft hen lang van te voren aangewezen en nu ook geroepen.


Pə waalɩ waalɩ kɛ́ ɩ lɩɩ ɩ ɩfalaa mpa pa nyʋɣʋ kəla nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500) tɔ pa tɔɔ kɛ́ nɔɣɔ kʋlʋmaɣa. Pa taa lɛlaa wɛna pa ɩsɛ, ama lɛlaa ná səpa. 	 Later is Hij gezien door 500 broeders tegelijk. Hoewel enkelen van hen al gestorven zijn, leven de meesten nog.


Tɔʋ, ɩ́ tɛma nɩɩʋ kɛ nti maa heela-mɛ tɔ sɩ ma tɛɛkɩ, ɩlɛ maa taɣanɩ mə kiŋ kɛ məlʋɣʋ tɔ. Ye ɩ́ sɔɔla-m mə laŋa ká hʋlʋməna Tacaa kiŋ pote ńtɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa kəla-m tɔ se. 	 U hebt Mij horen zeggen dat Ik wegga en weer terugkom. Als u werkelijk van Mij hield, zou u blij zijn dat Ik naar de Vader ga, want de Vader is groter dan Ik.


Tənaɣa Piyɛɛ kpaɣa tɔm sɩ: Pənɛntaa kɛlɛ ma cɛkəna teu sɩ Ɩsɔ ɩɩ faɣasəɣɩ yəlaa. 	 Petrus zei: "Het is mij nu pas echt duidelijk dat God geen onderscheid maakt tussen mensen.


Ɩnɩ ɩ yʋsəna-tʋ na ɩ kʋyʋsʋm sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ tə kɛ́ ɩ nyə́ma. Na ɩ sɩɩ tá taanaa kɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ kɛ tɔlʋma sɩ pə́ hʋ́lɩ́-tʋ sɩ ɩ sɩɩ-tʋɣʋ kʋpantʋnaa. 	 Hij heeft Zijn stempel op ons gezet door ons Zijn Heilige Geest in het hart te geven. Daardoor zijn wij verzekerd dat wij bij Hem horen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu tɔma-m sɩ: Nmaa takəlaɣa taa sɩ Ɩwəyaɣa kpa ka pɛɛlɔ na pá yaa mpaɣa tɔɣɔʋ tɔɣɔlɛ leleŋ nɩɩlaa. Na ɩ tasaa sɩ: Tɔm tənɛ tə kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tampana nyəntʋ kɛ́. 	 De engel zei tegen mij: "Schrijf op: Gelukkig zijn de mensen die uitgenodigd zijn voor het bruiloftsmaal van het Lam." En hij voegde eraan toe: "Dit zegt God, Die altijd de waarheid spreekt."


Nɔɣɔlʋ kaa pəsɩ na ɩ́ sʋʋ yʋlʋ toŋtʋ təyaɣa sɩ ɩ kuuki ɩ wontu na ɩ́ ta tɛmɩ-ɩ ŋmɩɩsɩ kɛ hɔkʋɣʋ. Ama ɩ kpaa-ɩ kɛ́ na ɩ́ hɔkɔ təkeŋkeŋ na pə́cɔ́ ɩ́ sʋʋ wontu kuuu kɛ təyaɣa taa. 	 Je kunt het huis van de duivel niet leegroven als je niet eerst de duivel hebt vastgebonden.


Tacaa, Moisi sɩɩ-tʋɣʋ kʋsəsɩɩtʋ kɛ takəlasɩ taa sɩ: Yʋlʋ ɩ́ wɛna neu, na yʋlʋ ɩnɩ ɩ́ sɩ na ɩ́ yele ɩ alʋ, na alʋ ɩnɩ ɩ́ fɛɩna-ɩ na pəyaɣa, neu ká hɔ leelu ɩnɩ na ɩ́ hikina-ɩ piya. Ɩlɛna pa yaakɩ-sɩ na ɩ taalʋ sɔlʋ hətɛ. 	 Zij zeiden: "Meester, in de boeken van Mozes staat: 'Als een man sterft en zijn vrouw zonder kinderen achterblijft, moet zijn broer met haar trouwen om haar namens zijn overleden broer kinderen te geven.'


Tampana tɔɔ, ma nyɩɩlaa ɩsɩɩ paa yʋlʋ wei ɩ́ wɛɛ ɩsɩɩ ma wɛʋ ɩsəntɔ tɔ. Ama paa wei na ɩ Ɩsɔ hatɛ kɛ́. Pə haa ɩnɛɣɛ pənɛɣɛ, na pə́ ha ɩnɛɣɛ pənɛ. 	 Ik zou het fijn vinden als iedereen was zoals ik en niet trouwde. Maar het hangt ervan af welke gave God in Zijn genade aan u geeft. De een krijgt deze gave, de ander die.


Tá fɛɩ ɩsɩɩ lɛlaa paɣalɛ kpakʋɣʋʋ Ɩsɔ Tɔm na pá kɛɛkɩ sɩ pə́ lana-wɛ tɔ. Ama tampana kɛ tá yɔɣɔtəɣɩ na Ɩsɔ naa mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩnɩ ɩ tilina-tʋ, na Kilisiti təmlɛ kɛ tə lakɩ. 	 Wij doen dit werk in Christus met zuivere bedoelingen en niet zoals vele anderen, die Gods boodschap uitdragen om er zelf beter van te worden. Wij werken in opdracht van God en Hij ziet alles wat wij doen.


Ama mʋsʋŋtʋ wei ɩ lakaɣa ɩ tɔɣɔntəlɛ kɛ mʋsʋŋ tɔ ɩ nyasa-ɩ tɔm sɩ: Ma na-ŋ, tá wulaʋ na tá tɔm hʋʋlʋ. 	 Maar de man die begonnen was, zei tegen Mozes: 'Waar bemoeit u zich mee? Denkt u dat u onze leider en rechter bent?


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu nyəna ɩ taa na ɩ waalɩ na ɩ́ ná sɩ samaa sɔsɔ tɔŋna ɩ kiŋ kɛ kɔntɛ. Tənaɣa ɩ pɔɔsa Filipʋ sɩ: Leɣe tɩɩ ya kʋtɔɣɔʋ na tə́ cɛla samaa ɩnɛ ɩnɩ na ɩ təna ɩ́ tɔɣɔ? 	 Toen Jezus al die mensen zag aankomen, vroeg Hij aan Filippus: "Waar kunnen wij brood vandaan halen om die mensen te eten te geven?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa ya təma, na mpa pa tila mpʋ tɔ pá tɛɛ Antiyɔka, na pá tala na pá koti Ɩsɔ sɛɛlaa kpekəle təna, na pá cɛlɛ-wɛɣɛ takəlaɣa kanɛ. 	 Nadat zij afscheid hadden genomen, gingen de mannen naar Antiochië, riepen daar alle christenen bijeen en overhandigden hun de brief.


Maa kɛ́ pəyaɣa tɔ ma yɔɣɔtaɣa na ma hʋwɛɛ na ma kʋmaɣasəm pəcɛnyəm kɛ́. Ama ma ɩsɛ kɔma na á nyaalɩ tɔ ma lɔ pəcɛnyəm təna. 	 Toen ik een kind was, sprak ik als een kind, dacht ik als een kind en redeneerde ik als een kind. Maar nu ik volwassen ben, heb ik het kinderlijke voorgoed achter mij gelaten.


Pə taɣa pʋlʋ, yəlaa lɛlaa ná kpaɣa pa liɣitee nna a kpisa yem tɔɣɔ na pá tʋ. Ama alʋ ɩnɛ ɩlɛ paa na ɩ kɛ́ kʋnyɔntʋ tɔ pə təna mpi ɩ ka wɛna tɔɣɔ ɩ kpaɣaa na ɩ tʋ. Pə ta kaasɩ-ɩ pʋlʋ sɩ ɩ́ yana tɔɣɔnaɣa maɣamaɣa. 	 "Want die rijken hebben gegeven wat zij niet nodig hadden, maar zij gaf alles wat zij bezat."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, n ka heeli yəlaa kɛ ɩ tɔm, na ń kɛɛsɩ pa tənaɣa mpi n nawa na n nɩɩwa tɔ pə tɔm. 	 Want u zult Zijn getuige zijn en alle mensen vertellen wat u hebt gezien en gehoord.


Ma Caa tɔma sɩ ɩ ká la-mɛɣɛ kʋcɔɔʋ ŋku tɔ ma maɣamaɣa maa yelina na kʋ kɔɔ-mɛ. Ama ɩ́ ká caɣa Yosalɛm taa kɛ́ haləna Ɩsɔ toma kɔɔ na a tii mə tɔɔ na pə́cɔ́. 	 Luister: Ik zal de Heilige Geest sturen. Hij zal over jullie komen, zoals mijn Vader heeft beloofd. Blijf hier in de stad wachten tot jullie kracht uit de hemel hebben ontvangen."


Sɩ ń tuti nyá təɣɩ Ɩsɔ weesuɣu tʋ niŋ taa tɔ pə wɛ sɔɣɔntʋ kɛ sɔsɔm yoo. 	 Het is verschrikkelijk om te vallen in de handen van de levende God.


Ama Tacaa Yesu Kilisiti tɔɔ Ɩsɔ fɔɔ. Mpʋ tɔ, hatuu ma hʋwɛɛ taa Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ kɛ ma təŋəɣɩ. Pə kaasa ma yʋlʋtʋ pilimile tənɛ tɔ, ɩsaɣatʋ yaasi kɛ təlɛ tə təŋəɣɩ. 	 Ik dank God dat er een uitweg is door Jezus Christus, onze Here!


Ɩ́ nyəmá teu sɩ ɩ́ ka kɛʋ ma ta nyɩ ɩsɔnaa tɔ tɩɩŋ wei ɩɩ yɔɣɔtəɣɩ natəlɩ tɔ ɩ tɔm taa kɛ́ pə hana mə ɩsɛ na cʋɣʋlʋɣʋ fɛɩ. 	 Toen u nog niet gelovig was, leefde u onder de misleidende invloed van afgoden.


Yesu maɣamaɣa ka tɛma yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Nɔɣɔlʋ ɩɩ tʋɣʋna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ kɛ ɩ maɣamaɣa ɩ ɩcatɛ taa. 	 Hij had gezegd dat een profeet in zijn vaderland niet geëerd wordt.


Ɩsəna pa lʋla Yesu Kilisiti tɔɣɔlɔ. Ɩ too Malɩ wei ɩ kɛ́ Yosɛɛfʋ amʋsaɣa tɔ, ɩ haɣa hɔɣɔ na Feesuɣu Naŋŋtʋ toma na pə́cɔ́ ɩ́ saa. 	 Aan de geboorte van Jezus Christus gingen enkele bijzondere gebeurtenissen vooraf. Toen Zijn moeder Maria met Jozef verloofd was (en dus nog niet met hem samenwoonde) bleek zij in verwachting te zijn door de Heilige Geest.


Na ɩ́ caɣa kʋyɛɛŋ toosoɣo yʋlʋmlɛ tɛɛ, ɩ ta tɔɣɔ, ɩ ta nyɔɔ. 	 Drie dagen lang kon hij niets zien. Al die tijd at en dronk hij niets.


Ɩlɛna ɩ́ tɔɣɔnɩ-wɛɣɛ ɩ pəloo taa. 	 Hij joeg hen de rechtszaal uit.


Ye wei ɩ nɩɩkɩ ma tɔm na ɩɩ tɔkəɣɩ-tɩ, pə taɣa maa kʋna pʋntʋ tɔm. Pə taɣa pʋlʋ, ma ta kɔɔ yəlaa tɔm kʋɣʋ tɔɔ, ama pa yapʋ tɔɔ kɛ́. 	 Als iemand hoort wat Ik zeg en zich er niets van aantrekt, zal Ik hem niet veroordelen. Ik ben niet gekomen om de wereld te veroordelen, maar om haar te redden.


Mpi tɔ Yʋlʋ Pəyaɣa má, maa kpaɣa ma Caa teeli na má na ma ɩsɔtaa tillaa tə kɔɔ na má fɛlɩ paa wei kɛ́ ɩsəna ɩ kʋlapʋtʋ wɛɛ tɔ. 	 Ik zal samen met mijn engelen komen in de schitterende heerlijkheid van mijn Vader om iedereen te oordelen naar zijn daden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu cɔ-ɩ sɩ: Maɣa Kapiyɛɛ kɛ́, Ɩsɔ cɔlɔɣɔ ma wɛɛ. Ɩnɩ ɩ tilina-m sɩ má yɔɣɔtəna-ŋ na má heeli-ŋ tɔm kʋpantʋ tənɛ. 	 Toen zei de engel: "Ik ben Gabriël en leef heel dicht bij God. Hij heeft mij naar u toegestuurd om u dit te vertellen, maar u wilt mij niet geloven.


Mɛ, ɩ́ tɛma Ɩsɔ na mə taa ɩlɛna Ɩsɔ toma náá tɔkɩ-mɛ, na pə́ taŋa nyʋɣʋ yapʋ mpi pə taɣanaa sɩ pɩɩ kɔna na pə́ kuli kʋyɛɛŋ kʋtɛɛsəŋ taa tɔ pə kɔntɛ. 	 Hij zal u in Zijn grote kracht bewaren, zodat u veilig bent om die rijke erfenis aan het einde van de tijd te ontvangen.


na ɩ́ tuuna Ɩsɔ wei ɩ wɛ tam tɔɔ tɔ, wei ɩ ŋma ɩsɔtɔnʋɣʋ na pə təna mpi pə wɛ kʋ taa tɔ, na tɛtʋ na pə təna mpi pə wɛ tə taa tɔ, na teŋku na pə təna mpi pə wɛ ɩ́lɛ́ ɩ taa tɔ, sɩ pə fɛi wʋlɛ sɩɩʋ tɔtɔ. 	 Hij riep de naam aan van Hem, Die altijd en eeuwig leeft, Die de hemel, de aarde en de zee, met al hun bewoners gemaakt heeft en zei:


Pə lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə́ la nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ ka yɔɣɔtaa tɔ sɩ: 	 Dit klopt met wat de profeet Zacharia had gezegd:


Ɩlɛna Pɔɔlɩ heeli Lom yoolaa sɔsɔ ɩnɩ na ɩ yoolaa lɛlaa sɩ: Ye panɛ ɩnɩ pa se kpɩɩlʋɣʋ taa cənɛ mə taa nɔɣɔlʋ kaa tʋlɩ-tɩ. 	 Maar Paulus waarschuwde de officier en de soldaten: "Als de bemanning niet aan boord blijft, zal niemand dit overleven."


Ma kʋsəsɩɩtʋ ntɛ́ sɩ ɩ́ sɔɔləɣɩ mə təma ɩsɩɩ ma sɔɔlʋɣʋ-mɛ tɔ. 	 Ik zeg dat u net zoveel van elkaar moet houden als Ik van u gehouden heb.


Tam ma sələməŋ taa ma tɔɔsəɣɩ nyá tɔɔ na má sɛɛkɩ ma Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ. 	 Als ik voor u bid, dank ik God telkens weer,


Yesu nawa Natanayɛɛ na ɩ́ kɔŋna ɩ tɔɔ, ɩlɛna ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ: Ɩsɛɣɛlɩ tʋ maɣamaɣa ntɔ cənɛ. Pɔpɔtiya tɩɩ fɛɩ ɩ kiŋ kɛ paa pəcɔ. 	 "Uit Nazareth? Kan daar iets goeds vandaan komen?" zei Nathanaël. "Kom maar mee", antwoordde Filippus, "dan kun je Hem zien."


Waatʋ ɩnəɣɩ Yesu yɔɣɔtaa sɩ: Haɩ, ma Caa, ɩsɔtaa na atɛ pə tʋ, ma sɛɛ-ŋ. N ŋmɛsa tɔm tənɛɣɛ laɣatʋnaa, ɩlɛna ń kuli-təɣɩ piya. 	 En Jezus bad dit gebed: "Vader, Heer van hemel en aarde, dank U wel dat U de waarheid hebt verborgen voor wijzen en geleerden. Maar U hebt de waarheid bekendgemaakt aan kleine kinderen.


Na ɩ́ wii ta caanaa caanaa pətɔɔtəlɛ, na ɩ́ tɔɔsɩ nɔɔsɩ pɛɛlʋɣʋ kʋpam mpi ɩ́ na-wɛ paa pɛɛlaa na tampana tɔ. 	 Hij is goed voor onze voorouders geweest.


Tá ɩcantʋ tɔɔ kɛ́ tá taa la mpʋ. Pə wɛ fɛɛlɛ sɩ má yɔɣɔtəɣɩ mpʋ. Paa na mpʋ tɔ, ye nɔɣɔlʋ makɩ kaŋkantɛ sɩ ɩ wɛna mpi ɩ ká saŋna ɩ tɩ tɔ, ma pəsəɣɩ na maa má kaŋkantɛ tɔtɔ mɛɛ. Ma yɔɣɔtəɣɩ kɛ́ ɩsɩɩ ma sʋʋ kpaŋʋɣʋ. 	 Ik ga me straks nog schamen dat wij u zo zacht hebben aangepakt. Maar vergis u niet: Wat zij durven zeggen (en nu spreek ik weer alsof ik niet wijs ben) dat durf ik ook.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-ɩ sɩ: Pə lapa ɩsəna na ń yaa-m kʋpaŋ? Nɔɣɔlʋ ta kɛ kʋpaŋ ye pə taɣa Ɩsɔ tike təkoŋ. 	 "Beseft u wel wat u zegt, als u Mij 'goed' noemt?" vroeg Jezus. "Er is toch niemand goed behalve God?


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ sɩ: Kʋlɩ na ń səŋ hɛkʋ taa. 	 Jezus riep de man naar voren. "Mag men op de sabbat iemand helpen?" vroeg Hij aan de Farizeeërs. "Of moet je hem in de kou laten staan? Is het een dag om mensen te redden of een dag om te doden?"


Pə tɔɔ kɛ́ wei ɩ yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ, pʋntʋ ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ na ɩ́ hiki tɔm ntɩ tə tɛləsʋɣʋ nyəm tɔtɔ. 	 Daarom moet iemand die in vreemde talen spreekt, God vragen of hij het ook mag uitleggen.


Ye yʋlʋ ɩnɩ ɩ ká la na piya sənɛ sɩ taa nakəlɩ pəntɩ, pə nəɣəsəna pá tʋ pʋntʋ luɣu tɛɛ kɛ́ namlɛ na pá tʋsɩ-ɩ teŋku taa. 	 Hij zou beter af zijn als hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid, dan wanneer hij één mens tot zonde bracht.


Ɩlɛna ɩ́ má kapuka na nɔɣɔ sɔsɔɣa ɩsɩɩ tɔɣɔlaɣa wiikuɣu tɔ. Ɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ ka mapʋ ɩlɛna tɛʋ hola naatosompɔɣɔlaɣa ɩnɩ ɩ́ cɔna hola. 	 Hij riep krachtig, zo luid als een brullende leeuw; en toen hij dat deed, lieten de zeven donderslagen hun stem horen.


Ama pa yɔɣɔta ma tɔm kɛ́ na mpɛ pá nɩɩ kʋnɩɩ, sɩ wei ɩnɩ ɩ ka naasaɣa-tʋ tɔ kaɣana ɩ tɔŋna Ɩsɔ sɛɛʋ mpi ɩ ka sɛɛsa ɩsəlɛ sɩ ɩ́ wakəlɩ təkpataa tɔ pə waasʋ lapʋ. 	 Het enige wat zij over mij hoorden, was dat de man die hen vroeger vervolgde, nu zelf het goede nieuws van het geloof in Christus bekendmaakte; het geloof dat hij vroeger probeerde uit te roeien.


Na má ná ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ ɩ́lɛ́ tɔtɔ, na ɩ́ lɩɩna ilim təlɩɩlɛ tɔɔ na ɩ́ tɔka Weesuɣu tʋ Ɩsɔ kʋyʋsʋɣʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ ɩsɔtaa tillaa liɣiti wei pa ha toma sɩ pá la tɛtʋ na teŋku pə taa kɛ naŋanaŋa tɔ sɩ: 	 Uit het oosten zag ik een andere engel opkomen, die het zegel van de levende God bij zich had. Hij riep naar de vier engelen, die van God macht hadden gekregen om de aarde en de zee schade toe te brengen:


Yuta nyə́ma paɣalɛ kalaɣa tɔm tənɛ. Mpi tɔ, ɩcatɛ nɔɣɔ kɛ paa kama Yesu. Pə́cɔ́ paa ŋmaa-tɩ na Alaamee taa, na Lom taa, na Kəlɛɛkɩ taa. 	 En vele Joden lazen dat, want de plaats waar Jezus gekruisigd werd, lag niet ver buiten de stad.


Yesu kɔma na ɩ́ sʋʋ təyaɣa na ɩ́ na ɩ ɩfalaa pá caɣa, nɔɣɔlʋ ta siti pa taa. Ɩlɛna ɩ ɩfalaa pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ tə ta pəsɩ na tə́ loo ɩlɔɣɔʋ ɩnɩ? 	 Even later, toen Jezus met Zijn discipelen in een huis was, vroegen zij Hem: "Waarom hebben wij die boze geest niet uit die jongen kunnen verjagen?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ Feesuɣu Naŋŋtʋ lapa na ɩ́ polo Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa kɛ́ waatʋ wei ahʋlʋm caa na ɩ too pa pona-ɩ sɩ pa lakɩ ɩ tɔɔ kɛ́ mpi paa sɩɩwa tɔ. 	 De Heilige Geest had hem ertoe gedrongen die dag naar de tempel te gaan. Terwijl hij daar was, zag hij Jozef en Maria komen om (in gehoorzaamheid aan de wet) het kind Jezus aan God op te dragen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pa pola Kapənahum ɩcatɛ taa na ɩ́ sʋʋ Yuta nyə́ma təkotile taa kɛ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule na ɩ́ niki sɛɣɛsʋɣʋ. 	 Jezus en Zijn metgezellen kwamen in Kapernaüm aan. Op zaterdag (de plechtige rustdag die de Joden 'sabbat' noemen) ging Hij naar de synagoge en sprak de mensen toe.


Na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na Falisanaa caɣaa na pá keŋna-ɩ teu, sɩ pa naa sɩ ɩ ká waasɩ yʋlʋ kɛ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule yaa ɩsəna. Pa lakɩ mpʋɣʋlɛ sɩ pá hiki nti paa waanna-ɩ tɔ. 	 De godsdienstleraars en Farizeeërs hielden Jezus goed in het oog. Want als Hij deze ongelukkige man nu, dus op de sabbat, zou genezen, zouden zij een reden hebben Hem aan te klagen.


Ɩlɛ pə lɩɩwa suwe? Pə lɩɩwa sɩ mpi Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma pɛɛkaɣa tɔ, pa ta hiki-wɩ. Ama mpa Ɩsɔ ləsaa tɔ pa tike pa hikina. Na mpa pɛlɛ pa kaasaa tɔ, pɛlɛ pa ta pəsɩ na pá cɛkəna. 	 De Israëlieten hebben dus niet gekregen wat zij zo graag wilden, op een klein gedeelte na. Die waren door God uitgekozen. Maar de meesten werden steeds ongevoeliger.


Ɩsɔtaa tillu naatosompɔɣɔlaɣa nyəŋ ná pəla ɩ kɔpʋ kɛ heelim tɔɔ, ɩlɛna pə́ yɔɣɔtəna Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ taa na kumte kiŋ na nɔɣɔ sɔsɔɣa sɩ: Pə lapaɣalɛ. 	 De zevende engel goot zijn schaal in de lucht uit. Een stem uit de troon in de tempel riep: "Het is gebeurd!"


Aaɩ, ɩ́ tá nyɩ cele nyəntʋ. Ɩ́ wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ ɩhunte nte tə kpaa pəcɔ na pɩɩ lakɩ laasaɣa ɩlɛna tə́ cɛ tɔ. 	 Hoe weet u wat er morgen met u zal gebeuren? Uw leven lijkt op een damp, die er nu is en straks weer verdwijnt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ma too na ma newaa ntɛ́ mpa pa nɩɩkɩ Ɩsɔ Tɔm na pá təŋəɣɩ-tɩ tɔ. 	 "Mijn moeder en mijn broers zijn zij die de woorden van God horen en in praktijk brengen."


Ye mpʋ pə taɣa nyaɣalɛ Icipiti tʋ wei wulenaa taa ɩ kʋlaa na ɩ́ kpɛɛsəna tɛtʋ tɔkəlaa tɔ? Wei ɩ kpaɣa yʋlʋkʋlaa iyisi liɣiti (4000) na ɩ́ tɛɛna wʋlaɣa tɛtʋ taa tɔ? 	 "Spreekt u Grieks?" vroeg de man. "Bent u dan niet de Egyptenaar, die een tijd geleden een opstand heeft ontketend en met 4000 misdadigers de woestijn is ingetrokken?"


Ɩsəna ɩ́ ká nyəna sɩ Ɩsɔ Feesuɣu nyə́ma tɔɣɔlɔ, ye wei ɩ tɔŋ sɩ Yesu Kilisiti pəsa yʋlʋ na tampana ɩlɛ Ɩsɔ Feesuɣu tʋ ntɛ́. 	 Hieraan kunnen wij weten of Gods Geest spreekt: Ieder die erkent dat Jezus Christus een mens van vlees en bloed geworden is, zegt dat door de Geest van God.


Ma Caa wei ɩ tila-m tɔ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ ma tampana tɔtɔ. Mɛ ɩ́ ta nɩɩ ɩ nɔɣɔ kɛ paa tɔm kʋlʋm. Pə́cɔ́ ɩ́ ta loosi ɩ ɩsɛntaa kɛ́ paa tɔm kʋlʋm tɔtɔ. 	 Daarmee is Hij mijn getuige, hoewel u Hem nog nooit hebt gezien of gehoord.


Pa təna mpa pa laala-m kɔntɛ tɔ, paa kɛ́ ŋmɩɩlaa na wakəllaa kɛ́, heeŋ ta tɩɩ nɩɩna-wɛ. 	 Ik ben de deur van de schaapskooi. Al die zogenaamde profeten en verlossers zijn dieven en rovers. Maar de schapen hebben niet naar hen geluisterd.


Ye ɩ nyəma-m ɩ́ nyəmá ma Caa tɔtɔɣɔ. Na pə kpaɣaʋ pənɛntɛ tɔ ɩ́ nyəma-ɩ na ɩ́ na-ɩ. 	 Als u Mij kent, moet u ook mijn Vader kennen. Van nu af aan kent u Hem; want door Mij hebt u Hem gezien."


Pə kɔma taanaɣa ilim ɩlɛna ɩ́ lɩɩ na ɩ́ maɣana napəlɩ, pɛlɛ pa caɣa nɔnɔɣɔ tɛɛ. Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ caɣa yem kɛ mpʋ? 	 Om een uur of vijf ging hij nog eens naar de stad. Weer zag hij een stel mannen die niets te doen hadden. 'Waarom hangen jullie hier de hele dag rond?' vroeg hij.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ye mə tɔɣɔntəlɛnaa wakələna-mɛ na ɩ́ hʋ́lɩ́-wɛɣɛ suulu, mə Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩ ká hʋ́lɩ́-mɛɣɛ suulu tɔtɔ. 	 Als u de mensen vergeeft wat zij verkeerd hebben gedaan, zal uw hemelse Vader ook u vergeven wat u verkeerd hebt gedaan.


Ma caa sɩ ma sʋsɩ ma piitim yəlaa kɛ ɩsəsɛɛmlɛ taa, ɩlɛna pə́ ya pa taa lɛlaa. 	 Maar wat zou het heerlijk zijn als ik mijn eigen volk jaloers kon maken, zodat in elk geval enkelen ervan Jezus Christus zouden aannemen en daardoor gered zouden worden!


Tə tiliɣi pá na tá taapalʋ lɛlʋ. Tə maɣasa ɩlɛɣɛ tɔm paɣalɛ sɩ tə naa ɩ waalɩ, na tam tə nawa sɩ ɩ sɛɛsa ɩsəlɛ kɛ́. Ama pənɛntɛ ɩ tʋ-mɛɣɛ naani kɛ teu, ɩlɛ ɩ sɛɛsa ɩsəlɛ na pə́ kəlɩ mpʋ. 	 Ik stuur nog een broeder met Titus mee. Iemand van wie wij uit ervaring weten dat hij oprecht en serieus is. Hij wil heel graag mee, omdat ik hem heb verteld hoe gul u bent als er geholpen moet worden.


Yesu taɣana tɛsʋɣʋ kɛ kʋteŋ ŋku kʋ tɔɔ ɩ ka wɛɛ tɔ na kpɩɩlʋɣʋ. Ɩlɛna yəlaa koti sɔsɔm, na ɩnɩ ɩ wɛ lʋm nɔɣɔ. 	 Jezus stak het meer weer over. Toen Hij aan de overkant afmeerde, stond er op de oever een menigte mensen te wachten.


Kancaalaɣa tʋ nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ tɔɣɔlaɣa, naalɛ nyəŋ ná nəɣəsəna ɩsɩɩ naule, tooso nyəŋ ɩsɛntaa ná nəɣəsəna yʋlʋ. Pə yela liɣiti nyəŋ tɔ ɩ́lɛ́ ɩ nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ hɛkəlɛ sɔsɔ kʋlʋɣʋʋ ɩsɔtaa tɔɣɔ. 	 Het eerste van die wezens leek op een leeuw, het tweede op een jonge stier, het derde had een mensengezicht en het vierde leek op een vliegende arend.


Ɩ́ nyənna katəkatəŋ na ɩ́ na. Ɩɩ tuuki, ɩɩ kʋŋ. Pəyele ɩ fɛɩ kʋtɔɣɔʋ təsɩɩlɛ, ɩ fɛɩna kpou, Ɩsɔ caləɣəna-ɩ. Na mə tá kəlɩ sumasɩ kɛ tɔm napəlɛ? 	 Kijk eens naar de kraaien. Die zaaien en oogsten niet en ze hebben geen voorraadkamers of schuren. Toch gaat het hen goed, want God geeft ze te eten. Wel, jullie betekenen toch veel meer voor Hem dan die vogels!


Mpa pa pəsa Yesu Kilisiti nyə́ma tɔ pʋntʋnaa kpɛŋna pa yʋlʋwɛɛtʋ na tə kʋnyɩɩləŋ na tə kɔtɔɩnaa kɛ́ na pá kʋ́ tənaŋnaŋ. 	 Wie bij Jezus Christus hoort, heeft met zijn oude natuur en begeerten afgerekend; die zijn aan het kruis geslagen.


Yəlaa pukaɣana piya kɛ Yesu sɩ ɩ́ tənɩ sɩ tɔɔ kɛ́ niŋ. Ama ɩ ɩfalaa kaləna sɩ kɔntaa. 	 Enkele moeders brachten hun kinderen bij Jezus. Zij wilden graag dat Hij ze zou aanraken, maar de discipelen traden daartegen op.


Ma sɔɔla teu sɩ mə təna ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ. Ama ma kəla nyɩɩlʋɣʋ kɛ teu sɩ Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ ɩ́ saa-mɛ. Pɔpɔtʋ fɛɩ, wei ɩ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu tɔ ɩ waasəɣɩ na pə́ kəlɩ wei ɩ yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ. Ama ye nɔɣɔlʋ wɛɛ na ɩ́ ká pəsɩ na ɩ́ tɛləsɩ na Yesu sɛɛlaa sɔɔsɩ toŋ pə paasi. 	 Ik zou graag willen dat u allemaal in vreemde talen sprak, maar nog liever dat u woorden van God doorgaf, want dat is veel belangrijker. Als u iets in een vreemde taal zegt, heeft de gemeente er alleen iets aan als u uitlegt wat het betekent.


Pə taɣa pʋlʋ, ɩ nawa ɩ təmlɛ tʋ kʋnyɔntʋ má. Saŋa waalɩ yəlaa təna ká yaa-m sɩ leleŋ nɩɩlʋ. 	 God, mijn Redder, heeft aan mij gedacht. En ik ben maar een gewone vrouw. Nu zullen de mensen altijd en overal zeggen dat ik bevoorrecht ben,


Ɩ yaa kancaalaɣa nyəŋ na ɩ́ cɛlɛ ɩlɛɣɛ wʋla nyəɣətʋ nasəlɛ na nɩɩnʋwa (500). Na ɩ́ yaa lɛlʋ ɩlɛna ɩ́ cɛla ɩlɛɣɛ wʋla nyəɣətʋ ŋmʋnʋɣʋ (200). Pə tala tooso nyəŋ, ɩlɛna ɩ́ cɛla ɩlɛɣɛ wʋla nyəɣətʋ nɩɩnʋwa (100). Ɩ kɛɛsəna paa wei ɩ pəsʋɣʋ kɛ́ na ɩ́ cɛlɛ-ɩ. Ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ na ɩ́ tɛɛ. 	 Zij moesten het beheren zolang hij weg was. Aan de ene knecht gaf hij 5000 geldstukken, aan de ander 2000 en aan de derde 1000. Hij hield rekening met wat zij konden. Daarna ging hij weg.


Ye wei ɩ́ tɔɣɔ ma tɔnʋɣʋ nantʋ, na ɩ́ nyɔɔ ma caləm, ma na pʋntʋ tɩɩ wɛɛ təma taa kɛ́. 	 Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft in Mij en Ik blijf in hem.


Yəlaa mpa pa taŋa Yesu tɔ, pa paakaɣana-ɩ, na pá makɩ-ɩ. 	 De soldaten die Jezus moesten bewaken, begonnen een gemeen spel met Hem te spelen.


Ɩ́ tá ná mpi pə tɔɔ ma heela-mɛ sɩ ɩ́ taa nəɣəsəɣɩ mə tɔɣɔnaɣa na mə kʋnyɔnyɔɔm mpi pə wɛɛ sɩ ɩ́ ká tɔkɩ na ɩ́ nyɔɔkɩ na ɩ́ hiki weesiŋ na mə tɔnəŋ tɔɔ kʋtakəm tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ́ ta na taa sɩ weesuɣu kəla tɔɣɔnaɣa na yʋlʋ tɔnʋɣʋ kəla wontu kʋsusuutu. 	 Ik geef u deze raad: Maak u geen zorgen over eten, drinken en kleren. Uw leven is belangrijker dan het voedsel! En uw lichaam is belangrijker dan kleding!


Ləmaɣasɛɛ fɛɩnaa mɛ, Ɩsɔ wei ɩ ŋma yʋlʋ tɔɔ tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ wɛna ɩ tɩ na wei ɩ ŋma yʋlʋ lotu taa tɔ yɛɛ? 	 Dwazen! Heeft God niet de buiten èn de binnenkant gemaakt?


Mə caanaa naasa Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa mpɛ pa təna na pá sɔɔ kʋlʋm kɛ? Pa kʋ mpa pa heelaɣa sɩ tampana təŋlʋ ɩnɩ ɩ ká kɔɔ tɔ. Kʋlʋm ɩnəɣəlɛ mə lapa kɔlɔmɔtɔ kɛ nɔɔnɔɔ na ɩ́ kʋ. 	 Welke profeet werd door hen niet vervolgd? Zij hebben de mannen gedood die de komst van de Christus aankondigden. En nu is de Christus door u verraden en vermoord;


Pə taɣa pʋlʋ, tə nawa sɩ taa tɛm tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ lakɩ na yʋlʋ pəsəɣɩ yʋlʋpaŋ kɛ ɩ ɩsɛntaa, pə taɣa kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ tɔɔ. 	 Wij komen met God in het reine door op Jezus te vertrouwen en niet door stipt de wet na te leven.


Ma kalakiya nyá, taa nyá, mə Caa sɔɔləna sɩ ɩ haa-mɛɣɛ ɩ kawulaɣa. 	 Wees niet bang, al vormen jullie maar een klein groepje. Want jullie Vader is zo goed geweest Zijn koninkrijk voor je open te stellen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa tasa yʋlʋ wei ɩ ɩsɛ pə kula mpʋ tɔɣɔ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Na nyá hʋʋkɩ suweɣe apalʋ wei ɩnɩ n tɔŋ sɩ ɩ kula nyá ɩsɛ tɔ ɩ tɔɔ? Ɩ́lɛ́ ɩ cɔ-wɛ sɩ: Ɩ kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ kɛ́. 	 Zij vroegen de man die vroeger blind was: "En u? Wat zegt u van Hem? Per slot van rekening waren het uw ogen die Hij genas." "Hij is een profeet", antwoordde de man.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kilisiti ná taa təŋəɣɩ mpi pə wɛ ɩlɛɣɛ teu tɔ se, paa pəcɔ. Halɩ pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ mpʋ sɩ: Kʋtʋɣʋ ŋku pa tʋʋkaɣa-ŋ tɔ, kʋ məla ma nyʋɣʋ taa. 	 Want ook Christus heeft niet Zijn eigen belang gezocht. Van Hem staat in de Boeken "de beledigingen die op God gericht waren, hebben mij getroffen." (a)


Ye pa lakasɩ nsɩ sɩ tɔɔ ɩ́ kulaa na pə́ ná, ɩlɛ paa wei ɩ ká ná pa wɛɛtʋ cakəlɛ təkelekele. 	 Maar als het licht op hen valt, wordt duidelijk hoe slecht zij eigenlijk zijn. Sommigen van hen kunnen dan zelfs kinderen van het licht worden!


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ pɔɔsa-ɩ sɩ: Ɩ́ pɛɛta mə tɛtʋ ntɩ tɔ tə liɣitee tənaɣalɔ? Heeli-m. Ɩlɛna Ananiyasɩ alʋ cɔ sɩ: Anəɣəlɛ mpʋ. 	 "Vertel eens", zei Petrus tegen haar, "is dit geld de hele opbrengst van uw land?" "Ja", antwoordde zij, "dat klopt."


Pəlɛ pə waalɩ ɩ yaa samaa na ɩ ɩfalaa, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Ye wei ɩ caa sɩ ɩ́ təŋɩ-m, pʋntʋ ɩ́ la ɩ təɣɩ awusa, na ɩ́ səɣələɣɩ ɩ səm tesika na ɩ́ təŋəɣəna-m. 	 Hij riep Zijn discipelen en de vele mensen die waren toegestroomd bij Zich en zei: "Wie bij Mij wil horen, moet zijn eigen wensen opzijzetten. Hij moet zijn kruis opnemen en Mij volgen.


Maa hɩɩsɩ pa kʋpəntəŋ. Ma kaa tɔɔsɩ pa ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́ paa pəcɔ. 	 Ik zal hun overtredingen vergeven en niet meer aan hun zonden denken." (B)


Ta taapalaa təna mpa pa wɛ cənɛ tɔ pa sɛɛ-mɛ. Ɩ́ sɛɛ təmaɣa teu na ɩ́ lɛlɩ. 	 Alle broeders groeten u. Groet elkaar als broeders, warm en hartelijk.


Ye pa yɔɣɔtəɣəna tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔɣɔlɔ, yəlaa naalɛ yaa tooso ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ na pá kaasəɣɩ təma, pa taa tɛɛ mpʋ. Na nɔɣɔlʋ náá tɛləsəɣɩ-tɩ. 	 Er mogen niet meer dan twee of drie hardop in een vreemde taal spreken en dan niet tegelijk, maar om de beurt. Bovendien moet iemand uitleggen wat het betekent.


Paa yəlaa taa huuna-mɛ, yaa pa tɔɣɔna-mɛ, yaa pa tʋʋ-mɛ, yaa pa kʋ mə nyɔɔŋ kɛ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma tɔɔ, ɩ́ nɩɩ leleŋ kɛ́. 	 Gelukkig zijn zij die gehaat, genegeerd, beledigd en verbannen worden omdat zij bij Mij horen.


Pə tɛma sɩɩʋ sɩ paa yʋlʋ wei ɩ ká sɩ tɔm kʋlʋm kɛ́, na pəlɛ pə waalɩ ɩlɛna Ɩsɔ hʋʋna-ɩ tɔm. 	 Zo zeker als alle mensen eenmaal sterven en daarna beoordeeld worden,


Pə maɣamaɣa pə nyʋɣʋ tɔɔ tɔtɔɣɔ pa kpaala sətaa kɛ Laapaalɩ Kʋpaŋ sɩ pá hʋʋna-wɛ ɩsɩɩ yəlaa mpa pa wɛna pa weesiŋ tɔɣɔ teitei ɩsɩɩ pa lakɩ yəlaa təna tɔ, na pa kpaala-wɛɣɛ Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ́ sɩ Ɩsɔ Feesuɣu toŋ tɔɔ pá wɛɛ ɩsɩɩ Ɩsɔ wɛʋ tɔ. 	 Het goede nieuws is ook gebracht aan mensen die nu reeds gestorven zijn. Hun lichaam werd veroordeeld zoals dat van alle mensen, maar hun geest kreeg het leven van God.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu toŋ tʋ nɔɣɔlʋ kpaɣa pəlɛ sɔsɔɔlɛ, tə tɔɔʋ wɛ ɩsɩɩ namlɛ, na ɩ́ pɛtɩ teŋku taa. Ɩlɛna ɩ́ tɔŋ sɩ: Ɩsəntɔɣɔ paa pɛtɩ Papiloni ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ kɛ tuu pə tɛɛ na pááná sɔsɔɔna, na pa kaa tasa-tɛɣɛ keesuɣu. 	 Een sterke engel pakte een steen zo groot als een molensteen en gooide die in zee. "Zo zal de grote stad Babylon met één zwaai weggegooid worden", zei hij. "Zij zal voorgoed van de aardbodem worden weggevaagd.


Ɩ́ taa kpətəna asilima. Ɩsaɣatʋnaa mpa pə kaasaa na yʋlʋ lakɩ tɔ tɩɩ tokiɣina ɩ tɔnʋɣʋ. Ama yʋlʋ wei ɩ ha ɩ təɣɩ asilima lapʋ taa tɔ ɩ maɣamaɣa ɩ tɔnʋɣʋ kɛ ɩ lakɩ ɩsaɣatʋ. 	 Houd u ver van elke vorm van hoererij. Geen andere zonde heeft zc wezenlijk met uw lichaam te maken. Als u met een andere dan uw eigen vrouw gemeenschap hebt, doet u kwaad aan uw eigen lichaam.


Pa təna mpa pa nɩɩwa tɔm tənɛ tɔ pa maɣasa-təɣɩ pa taa na pá tɔŋ sɩ: Pepeɣe pəyaɣa kanɛ kaa tɛ na ká la? Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa ka wɛ ka waalɩ kɛ́ teu kɛ́. 	 Ieder die het nieuws hoorde, nam het ter harte en zei: "Wat zal er van dat kind worden?" Want het was duidelijk dat de Here iets bijzonders met hem voorhad.


na pá ná tə kɔkɔ nyɔɔsɩ. Ɩlɛna pá makɩ kapusi na pá tɔ sɩ: Pa ta nata ɩcatɛ na tə tala ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ tənɛ. 	 'Zo'n grote en machtige stad komt er nooit meer!' kermden zij.


Moisi ka nyəmaɣa sɩ ɩ Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma ká nyɩ sɩ ɩnəɣɩ Ɩsɔ ləsaa sɩ ɩ́ waasɩ-wɛ. Ama pɛlɛ pa ta nyɩ mpʋ. 	 Hij dacht dat zijn volk wel zou begrijpen dat God hem had aangewezen om hen te bevrijden. Maar dat begrepen zij niet!


na pá yele pa caa na kpɩɩlʋɣʋ na pá təŋɩ-ɩ kpakpaa. 	 Zij stapten uit de boot, lieten hun vader alleen achter en gingen met Jezus mee.


Tacaa, Moisi sɩɩna-tʋɣʋ kʋsəsɩɩtʋ kɛ takəlasɩ taa sɩ, yʋlʋ ɩ́ wɛna neu, na yʋlʋ ɩnɩ ɩ́ sɩ na ɩ́ yele ɩ alʋ, na alʋ ɩnɩ ɩ fɛɩna-ɩ na pəyaɣa, neu ká hɔ leelu ɩnɩ na ɩ́ hikina ɩ taalʋ sɔlʋ kɛ piya. 	 "Meester", zeiden ze, "in de wet van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Hun kinderen zullen dan wettelijk van de gestorven man zijn, om zijn naam te laten voortbestaan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pəsəna alaa mpɛ pa tɔɔ na ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Haɩ Yosalɛm alaa mɛ, ɩ́ taa wii-m. Ama ɩ́ wii mə na mə piya. 	 Jezus keerde Zich om en zei tegen hen: "Vrouwen van Jeruzalem, huil niet om Mij.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa maɣasa-təɣɩ pa taa pa tike. Ɩlɛna pá tɔ sɩ: Ye tə tɔma sɩ Ɩsɔ tilina-ɩ, ɩ ká pɔɔsɩ-tʋ sɩ: Na pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ tá mʋ ɩ tɔm? 	 Zij wisten geen raad met deze vraag en zeiden tegen elkaar: "Als we ja zeggen, zal Hij vragen: 'Waarom hebben jullie hem dan niet geloofd?'


Na pá tʋ-wɛɣɛ kɔkɔ sɔsɔɔŋka taa timpi paa casəɣɩ kapusi na pá nyasəɣɩ pa təɣɩ kela tɔ. 	 en in de oven gooien. Daar zal het één en al wroeging, tranen en verdriet zijn.


Ɩ fɛɩ cənɛ, ɩ fema ɩsɩɩ ɩ ka yɔɣɔtaa tɔ. Ɩ́ kɔɔ na ɩ́ ná timpi paa hɩɩsa-ɩ tɔ. 	 Ik weet dat u Jezus zoekt, Die gekruisigd is, maar Hij is hier niet meer. Hij is weer levend geworden, zoals Hij had gezegd. Kom maar kijken waar Hij heeft gelegen.


Ɩ heela-wɛɣɛ-təɣɩ təfoo kɛ́ yəlaa taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ yaa-ɩ kpeeŋa na ɩ́ təkɩ-ɩ-tɩ. 	 Omdat Hij hier ronduit met hen over sprak, nam Petrus Hem apart. "Zulke dingen moet U niet meer zeggen", zei hij.


Pa yɔɣɔtaɣa kɛ́ sɩ: Nmaa takəlaɣa taa kɛ́ mpi n naakɩ tɔ, na ń tilina-kɛɣɛ Yesu sɛɛlaa kpeka naatosompɔɣɔlaɣa ɩnɛ: Ɩfeesu, Simiinɩ, Pɛɛkam, Tiyatii, Saatɩ, Filatɛləfii, Layotisee. 	 "Schrijf alles wat u ziet in een boek en stuur dat naar de zeven christengemeenten: Efeze, Smyrna, Pergamum, Thyatira, Sardes, Filadelfia en Laodicea!"


Sɔɔlʋɣʋ ɩ́ wɛɛ ɩsaɣakʋnyɩɩlʋɣʋ fɛɩ, tɩ hɔm fɛɩ, ɩsəcaʋ fɛɩ. 	 De liefde is geduldig; de liefde is vriendelijk; de liefde is niet jaloers. Zij doet niet gewichtig en is niet trots;


Pə taɣa yəlaa kɛ tə yoona, ama mpa tə yoona tɔɣɔlɛ alɔɣaa toŋtʋnaa asaɣaa mpa pa wɛ ɩsɔtaa tɔ, na səkpɛtʋɣʋ taa cənɛ awulaa na toŋtʋnaa na sɔsaa. 	 Want wij vechten niet tegen mensen, maar tegen onzichtbare wezens: De duivelse heersers en machten, die deze donkere wereld tiranniseren, een heel leger van boosaardige geesten in de onzichtbare wereld om ons heen.


Pə tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-ŋ sɩ, ɩ sɔɔlʋɣʋ ḿpʋ́ɣʋ́ sɔsɔm tɔ pə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ paa ɩ ɩsaɣatʋ na tə tɔɔʋ kɛ mpʋ tɔ pa hɩɩsa-tɩ. Pə tɔɔ ɩnəɣɩ wei ɩ wɛna ɩsaɣatʋ kɛ pəcɔ na pá hɩɩsa-tɩ tɔ, pʋntʋ sɔɔləɣɩ maɣana kɛ́. 	 Zij had nogal wat op haar geweten, maar Ik heb het haar allemaal vergeven. Daarom heeft ze zoveel liefde voor Mij. Maar iemand die voor weinig zonden vergeving heeft gekregen, geeft ook weinig liefde."


Yutaasɩ ɩnɩ ɩ ka kɛ́ ta taa lɛlʋ, na tá na-ɩ tɩɩ kpɛnta təmlɛ tənɛ tə taa. 	 Hij was één van ons en had dezelfde opdracht als wij.


Yutaasɩ kpaɣa yoolaa na Ɩsɔ təsɛɛlɛ taŋlaa kɛ caŋa, mpa kɔtəlaa sɔsaa na Falisanaa pa tilaa tɔ, na pá polo təna na pá tɔka yoou wontu na fətəlanaa na kahulasɩ. 	 Judas had van de leidende priesters en Farizeeërs een troep soldaten en tempeldienaars meegekregen. Daarmee ging hij naar de tuin. Zij hadden fakkels, lantaarns en wapens bij zich.


Halɩ ɩ maɣasaa sɩ paa Ɩsɔ təsɛɛlɛ ɩ́ wakəlɩ, ɩlɛna tə́ kpa-ɩ. Tə caakaɣa tə kɛɛsəna tá kʋlapʋtʋ na tə́ hʋʋna-ɩ. 	 Toen hij ook nog probeerde de tempel te ontwijden, hebben wij hem gevangen genomen. Wij wilden hem volgens onze wet veroordelen.


Yuta ná lʋla Falɛsɩ na Sela. Pɛlɛ pa too kɛlɛ Tamaa. Falɛsɩ ná lʋla Hɛsəlɔŋ, na Hɛsəlɔŋ náá lʋlɩ Alam, 	 Juda was de vader van Perez en Zerah (hun moeder heette Tamar). Perez was de vader van Hezron; Hezron de vader van Ram;


Ɩ́ taa yele sɩ pá yaa-mɛɣɛ sɔsɔ sɔsɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mə Sɔsɔ wɛ kʋlʋm kɛ təkoŋ, ɩnəɣəlɛ Mesii. 	 Laat u ook nooit 'leider' noemen. Want u hebt maar één leider en dat ben Ik, de Christus.


Mpʋɣʋlɛ Tacaa ná cɔ-ɩ sɩ: Haɩ, Maləta, n kʋɣɩ nyá təɣɩ yem kɛ́ na ń kpetiliɣina təma paɣalɛ. 	 "Martha, Martha", antwoordde Jezus. "Wat maak je je toch druk! In het leven heb je niet zoveel nodig. Eigenlijk maar één ding. Maria heeft dat ene ontdekt en het zal haar niet worden afgenomen."


Ɩlɛ ɩsəna tɔɔ kɛ́ pə wɛɛ? Yuta nyə́ma tá tə tɛɛ piitim lɛmpɩ nyə́ma yaa ɩsəna? Aaɩ, pə taɣa mpʋ. Ma tɛma hʋ́lʋ́ɣʋ́ sɩ ɩsaɣatʋ tɔka yəlaa tənaɣa təkem, paa Yuta nyə́ma, paa yəlaa mpa te. 	 Wil ik hiermee zeggen dat wij als Joden beter zijn dan de andere volken? Nee, absoluut niet. Ik heb al eerder gezegd dat alle mensen, Jood of niet-Jood, schuldig zijn. Ze worden allen beheerst door de zonde.


Na yəlaa samaa hu ɩ waalɩ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa ná piti təma nna ɩ waakaɣana kʋtɔntʋnaa tɔ. 	 Een menigte mensen volgde Hem, omdat zij zagen dat Hij de zieken genas.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Apəlaham caɣana suulu, haləna ɩ́ kɔɔ na ɩ́ hiki mpi Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká lapɩ-ɩ mpʋ tɔ. 	 Abraham bleef geduldig wachten tot God hem een zoon gaf, zoals Hij had beloofd.


Ɩsɔ Feesuɣu yeki na nɔɣɔlʋ náá lakɩ piti təma, na kʋ tʋɣʋ nɔɣɔlʋ ɩlɛ sɩ ɩ́ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu, na kʋ yeki na nɔɣɔlʋ náá nyəŋ na ɩ́ faɣasəɣɩ alɔɣaa nyəntʋ na Ɩsɔ Feesuɣu nyəntʋ. Kʋ yeki na nɔɣɔlʋ ɩ́lɛ́ ɩ́ yɔɣɔtəɣəna tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ, na kʋ yeki na nɔɣɔlʋ náá cɛkəɣəna-tɩ na ɩ́ tɛləsəɣɩ. 	 De een doet wonderen, de ander geeft Gods woord door. De een weet de duivelse geesten van Gods Geest en Zijn engelen te onderscheiden, de ander spreekt allerlei vreemde talen en weer een ander legt uit wat in die talen gezegd wordt.


Cɛcɛnaa mɛ, mɩɩ taa la na pááná kpa mə piya. Ama ɩ́ tɔkɩ-sɩ na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ-səɣɩ kʋpantʋ, na ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́-səɣɩ lɔŋ ɩsɩɩ Tacaa luɣu wɛɛ tɔ. 	 Ouders (A), behandel uw kinderen zo dat zij niet dwars en haatdragend worden. Voed ze zo op dat ze de Here leren volgen en liefhebben.


Ma kɛ́ Apəlaham na Ɩsaaka na Yakɔpʋ pa Ɩsɔ kɛ́. Ɩsɔ kɛ́ weesuɣu nyə́ma nyəŋ kɛ́, ɩ ta kɛ sətaa Ɩsɔ. 	 'Ik ben de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob!' Daaruit blijkt dat Hij niet een God van doden is, maar van levenden."


na Nakayi kɛ́ Maatɩ pəyaɣa, na Maatɩ kɛ́ Matatiyasɩ pəyaɣa, na Matatiyasɩ kɛ́ Semeyiŋ pəyaɣa, na Semeyiŋ kɛ́ Yosɛci pəyaɣa, na Yosɛci kɛ́ Yota pəyaɣa, 	 De vader van Esli was Naggai; de vader van Naggai was Maäth; de vader van Maäth was Mattathias; de vader van Mattathias was Semeïn; de vader van Semeïn was Josech; de vader van Josech was Joda;


Ma Caa kɔntɛ kɛ ma kɔma na mɩɩ saŋ ma mʋɣʋ. Ama ye nɔɣɔlʋ ná lɩɩ yem na ɩ́ kɔɔ, ɩ́ mʋ ɩ́lɛ́ təkpa. 	 Ik ben gekomen om mijn Vader te vertegenwoordigen en u ontvangt Mij niet. Maar wie uit zichzelf komt, zult u wel ontvangen.


Pə kaasa Ɩsɔ Feesuɣu ná kɔŋ tɔtɔ na kʋ́ səŋna tá mpa tə kɛ́ acamaa tɔ. Pə taɣa pʋlʋ, tə ta nyɩ ɩsəna tɩɩ sələmɩ na pə́ té tɔ. Ama Feesuɣu ŋkʋ kʋ sələməɣənana-tʋɣʋ Ɩsɔ, na miituɣu mpi yʋlʋ kaa pəsɩ na ɩ́ kɛɛsɩ nɔɣɔ taa tɔ. 	 De Heilige Geest helpt ons hierbij, want wij zijn zo zwak. Wij weten niet eens hoe wij moeten bidden. Daarom behartigt de Heilige Geest onze belangen. Zo intens dat daarvoor geen woorden zijn.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yesu sɛɛlaa kpeka wena a wɛ Masetoni na Akayi pa tɛtʋ taa tɔ, a luɣu lapa sɩ á koti liɣitee na á ha Ɩsɔ yəlaa kʋnyɔntʋnaa mpa pa wɛ Yosalɛm taa tɔ. 	 Want het leek de Griekse gelovigen goed iets voor hun arme geloofsgenoten in Jeruzalem te doen.


Yəlaa paɣalɛ ká lɔ Ɩsɔ sɛɛʋ tɔm kɛ waatʋ ɩnɩ, na paa lɩɩ təma waalɩ, na pa taa kpana təma. 	 Velen van jullie moeten dan ineens niets meer van Mij hebben.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ kɛ ɩsɔtɔnʋɣʋ taa tʋlaa, na nɔɔsɩ pɛɛlʋɣʋ atakaa naakɩ. Tənaɣa tɛʋ nyəɣəsaa, na pə́ yɔɣɔtɩ, na tɛʋ holi, na tɛtʋ sele, na tɔmpɛɛ hotiɣi sɔsɔm sɔsɔm. 	 Gods tempel in de hemel ging open en de ark van Zijn verbond met de mensen was te zien. Het bliksemde, rommelde en donderde; er kwam een aardbeving en een vreselijke hagelbui.


Piya mɛ, Tacaa ɩsɛntaa mə nyəntʋ ntɛ́ sɩ ɩ́ nɩɩna mə nyə́ma. Mpi tɔ, ntɩ ɩnɩ tə wɛnna teu. 	 Kinderen, gehoorzaam je ouders. Dat is goed omdat de Here hun gezag over jullie heeft gegeven.


na Lefii kɛ́ Simiyɔŋ pəyaɣa, na Simiyɔŋ kɛ́ Yuta pəyaɣa, na Yuta kɛ́ Yosɛɛfʋ pəyaɣa, na Yosɛɛfʋ kɛ́ Yonam pəyaɣa, na Yonam kɛ́ Ɩliyakim pəyaɣa, 	 de vader van Levi was Simeon; de vader van Simeon was Juda; de vader van Juda was Jozef; de vader van Jozef was Jonan;


Nɔɣɔlʋ ta cɛkəna pʋlʋpʋɣʋ paa pəcɔ. Pəyele nɔɣɔlʋ ɩɩ pɛɛkəɣɩ Ɩsɔ. 	 Er is niemand verstandig. Er is niemand die echt zijn best doet om God te vinden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa napəlɩ pa polaa sɩ pa kuuki Yesu nɔɣɔ, ɩlɛna pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Tá mpaaʋ taa yʋlʋ pəsəɣɩ na ɩ́ tɔɣɔnɩ ɩ alʋ kɛ natəlɩ tə tɔɔ? 	 Er kwamen enkele Farizeeërs naar Hem toe. Zij wilden proberen Hem op Zijn woorden te vangen. "Mag een man zomaar van zijn vrouw scheiden?" vroegen zij.


Nti ma tɩɩ kələɣɩ nyɩɩlʋɣʋ tɔɣɔlɛ sɩ má wɛɛ mə hɛkʋ, na tə́ nyənəɣəna təma naani tʋɣʋ kɛ Ɩsɔ tɔɔ, na pə sɔɔsəɣɩ-tʋɣʋ apalʋtʋ. 	 Of kan ik het beter zo zeggen: Ik wil graag dat u en ik door elkaars geloof bemoedigd zullen worden.


sɩ: Tacaa, Moisi ka tɔma sɩ ye yʋlʋ ɩ́ səpa na ɩ́ fɛɩna pəyaɣa, ɩ neu hɔŋ ɩ alʋ kɛ leelu na ɩ́ hikina ɩ taalʋ sɔlʋ kɛ piya. 	 Zij zeiden: "Meester, in één van de boeken van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Die kan er dan voor zorgen dat zijn overleden broer toch kinderen krijgt.


Yesu tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ heeli ɩ ɩfalaa sɩ: Pɩɩ kɔɔ na mɛ ɩ́ nyɩɩlɩ sɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma kʋyakʋ ɩ́ kɔɔ na ɩ́ na-kʋ. Ama ɩ́ kaa na. 	 Hij zei tegen Zijn discipelen: "De tijd zal komen dat jullie ernaar verlangen Mij te zien, al was het maar een dag. En toch zullen jullie Mij niet zien.


kɛ ɩsəna pɛlɛ paa sɔɔlɩ pa paalaa na pa piya tɔ, 	 Zo moeten de oudere vrouwen de jongere aanmoedigen rustig te leven, hun man en kinderen lief te hebben,


Kɛlɛ na Yesu sɩ: Ma heeliɣi-mɛ təfoo sɩ, paa pɛlɛ pa suma, atɛ pɛɛ maɣamaɣa ká kʋlɩ na á yɔɣɔtɩ. 	 "Als zij hun mond houden", antwoordde Jezus, "zullen de stenen gaan roepen!"


Ɩlɛna Yesu tɔ ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ yele na piya kɔɔ ma kiŋ, ɩ́ taa kaɣatɩ-sɩ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mpa pa wɛ ɩsɩɩ piya tɔ mpɛ pa tənna ɩsɔtaa Kawulaɣa. 	 "Laat die kinderen toch bij Mij komen", zei Jezus. "Houd ze niet tegen. Want het Koninkrijk van de hemelen is ook voor hen."


Ma caɣalɛ tənaɣa mə kiŋ ma ta caa sɩ má la natələɣɩ mə hɛkʋ kɛ yem na pə́ tá kɛ́ Yesu Kilisiti tɔm. Ɩsɩɩ pa kama-ɩ səm tesika tɔɔ tɔ pə tɔm maɣamaɣa kɛ ma siɣisinaa. 	 Ik had namelijk besloten bij u alleen maar te spreken over Jezus Christus en Zijn sterven aan het kruis.


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa kota sɔsɔm kɛ waatʋ ɩnɩ, haləna pá tusiɣi təma. Tənaɣa Yesu caaləna ɩ ɩfalaa kɛ kpaalʋɣʋ sɩ: Ɩ́ la laakalɩ na Falisanaa kʋkʋsʋm, pa mənaafikitʋ kɛ ma yaa mpʋ. 	 Ondertussen verdrongen zich duizenden mensen om Hem heen. Jezus had eerst Zijn discipelen iets te zeggen. "Ik waarschuw jullie voor de Farizeeërs. Het zijn huichelaars! Maar het zal vanzelf blijken hoe ze werkelijk zijn.


Kʋ fema ɩlɛna tá na Pɔɔlɩ tə́ polo Saakɩ tɛ, Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsaa təna kota təna. 	 De volgende dag gingen wij met Paulus naar Jakobus. Alle christenleiders uit Jeruzalem waren er ook.


Haləna ɩ́ yɔtɔtɩ na ɩ́ tuu sɩ: Paa mpiɣi n sələma-m maa ha-ŋ-wɩ. 	 Herodes vond het zo mooi, dat hij beloofde haar te zullen geven wat zij verlangde. "Ik zweer het je", zei hij.


Ɩ talaa ɩlɛna ɩ́ sʋʋ Sakalɩ təyaɣa na ɩ́ sɛɛ Ɩlisapɛtɩ. 	 Zij ging het huis van Zacha rias binnen en groette Elisabeth.


Ye wei ɩ lakɩ Kilisiti təmlɛ ɩsɩɩ ma kɛɛsʋɣʋ ɩsəntɔ tɔ, pʋntʋ te Ɩsɔ kɛ́ na yəlaa maɣamaɣa saŋɩ-ɩ. 	 God waardeert het als wij op deze wijze Christus dienen en ons door de Heilige Geest laten leiden; en de mensen zullen dat ook waarderen.


Ɩlɛna Ɩsɔ toma sɔsɔɔna anɛ a tɔm kpa pa tənaɣa sɔɣɔntʋ. Pa təna pa tɔŋna ɩ kʋlapʋtʋ tənaɣa sam, ɩlɛna Yesu heeli ɩ ɩfalaa sɩ: 	 Bij het zien van de macht van God werden de mensen met ontzag vervuld. Terwijl iedereen nog een en al verbazing was over alles wat Hij deed, zei Jezus tegen Zijn discipelen:


Pə lapa-ɩ ɩsɩɩ toosee taka, na ɩ́ ná nyá wei pa yaa sɩ Ananiyasɩ tɔ, na ń sʋʋ sɩ n tənəɣɩ-ɩ niŋ na ɩ ɩsɛ kuli. 	 In een visioen heeft hij u zien binnenkomen. En in dat visioen legde u uw handen op hem, waardoor hij weer kon zien."


Ye ɩ́ kɔma na ɩ́ nɩɩ yooŋ taŋ kɛ mə cɔlɔ mə cɔlɔ, na pá heeliɣi-mɛɣɛ pooluŋ nyəŋ tɔmnaa, sɔɣɔntʋ ɩ́ taa la-mɛ. Pə wɛɛ sɩ mpʋ ɩnɩ pəlɛ pɩɩ la kɛ́. Ama waalɩ waalɩ kɛ́ antulinya náá kɔŋ na ɩ́ tɛŋ. 	 Laat je niet in de war brengen door oorlogen en berichten over oorlog. Het staat vast dat die zullen komen, maar je mag er niet uit opmaken dat het einde er dan al is.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Lefii kʋlaa na ɩ́ yele pə təna na ɩ́ hu ɩ waalɩ. 	 Jezus zei tegen hem: "Kom, ga met Mij mee." Levi stond op, liet alles achter en ging met Hem mee.


Wulee ɩ́ keesa tá sɔsaa yaa Falisanaa taa nɔɣɔlʋ na pʋntʋ təŋəɣɩ-ɩ? 	 "De leden van de Hoge Raad en de Farizeeërs geloven toch ook niet dat Hij de Christus is?


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, mpi mpi tə nyəmá tɔ titite kɛ́, na Ɩsɔ kʋheelitu nti tə kpaaləɣɩ tɔ təlɛ tə sɛkəɣɩ kɛ́. 	 Want wat wij weten, is onvolledig; en wat wij namens God zeggen, is gebrekkig.


Haləna saŋa ɩ́ ta yaata ma hətɛ na ɩ́ sələmɩ pʋlʋ. Ɩ́ sələmɩ ɩ́ ká hiki, na pɩɩ la na mə laŋa hʋlʋmɩ sɔsɔm kɛ tam tɔɔ. 	 Tot nu toe hebt u nog niet in mijn naam gebeden. Bid en u zult ontvangen. Dat zal u grote vreugde geven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Malɩ ná saala pəlaaʋ tɔɔ na ɩ́ wiiki. Ɩ wiikaɣa mpʋ, ɩlɛna ɩ́ luŋ na ɩ́ wiili pəlaaʋ taa. 	 Maria van Magdala bleef echter bij het graf achter.


Ye pə cəpa wei na ɩ́ hoti pəlɛ ntɛ́ tə tɔɔ, tə pʋtətəɣɩ-ɩ kɛ́, ɩ kaa wɛɛ hiiu. Yaa pə cəpa yʋlʋ nɔɣɔlʋ na pəlɛ ńtɛ́ tə nyəkɩ-ɩ, tə taaləɣɩ-ɩ na atɛɣɛ. 	 Als u over deze steen valt, zult u te pletter slaan. En als deze steen op u valt, zult u vermorzeld worden."


Tə nɩɩ Yesu yɔɣɔtaa sɩ ɩnɩ ɩ ká yɔkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ tənɛ, nte yəlaa niŋ ŋmawa tɔ. Ɩnɩ ɩ ká lɛɛtɩ kʋfatɛ nte yʋlʋ niŋ kaa ŋma tɔɣɔ kʋyɛɛŋ tooso wule. 	 Ik zal hem afbreken en na drie dagen een andere bouwen, zonder dat er een mens aan te pas komt."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ heela ɩ cɔlɔ nyə́ma sɩ: Ɩ́ lɛɛkɩ liɣitee nyəɣəlʋɣʋ ŋkʋɣʋ ɩ niŋ taa, na ɩ́ sɔɔsɩ nyəɣətʋ naanʋwa tʋ. 	 Tegen de lijfwacht zei hij: 'Neem hem het geld af en geef het aan de man die de meeste winst heeft gemaakt.'


Yəlaa panɛ pa lakɩ kɛ́ ɩsɩɩ ləmaɣasɛɛ fɛɩnaa, pa wɛ yem kɛ́ ɩsɩɩ pə lʋlʋɣʋ taalɛ wontu sɩ pá kpa-tɩ na pá kʋ tɔ. Mpi mpi pa ta cɛkəna tɔɣɔ pa tʋʋkɩ. Pa kɔŋ saalʋɣʋ kɛ yem kɛ́ ɩsɩɩ taalɛ wontu. 	 Deze zogenaamde leraars hebben niet meer verstand dan wilde dieren, die geboren zijn om gevangen en verslonden te worden. Zij lachen om de geestelijke machten, waar ze in feite niets van weten. Maar zij zullen samen met die machten vernietigd worden.


Ma taapalaa, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Kolowee təyaɣa nyə́ma heela-m sɩ ɩ́ yooki kɛ́. 	 Ik heb namelijk van de huisgenoten van Chloë gehoord dat u het niet met elkaar kunt vinden.


Aŋha, nyá wei n sɛɣɛsəɣɩ lɛlaa tɔ, nn sɛɣɛsəɣɩ nyá tɩ suwe? Nyá wei n lakɩ waasʋ sɩ pá taa ŋmɩɩlɩ tɔ, pepe tɔɔ kɛ́ nyá ŋmɩɩləɣɩ? 	 Maar als u anderen onderwijst, waarom onderwijst u zichzelf dan niet? U beweert dat men niet mag stelen. Steelt u zelf dan niet?


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma Yesu sɩ: Tacaa, ye nyaɣa tampana, tɔ sɩ má tɔ lʋm tɔɔ na má kɔɔ nyá kiŋ. 	 Petrus riep: "Here, als U het werkelijk bent, zeg dan dat ik over het water naar U toe mag komen!"


Yesu nɩɩ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ: Pə taɣa alaafəya nyə́ma nyɩɩləɣəna fɛtaa. Ama kʋtɔntʋnaa kɛ́. Ma kɔmaɣa sɩ ma yaakɩ asaɣaa, pə taɣa kʋpama. 	 Jezus hoorde het en zei tegen hen: "Gezonde mensen hebben geen dokter nodig, maar zieke en zwakke mensen wel. Ik ben niet gekomen om de goede mensen te redden, maar juist de slechte."


Ɩ́ nyənɩ ɩsəna mpi Tacaa sɔɔla-tʋ tɔ ɩ paasaa kɛ́ na ɩ́ sɔɔlɩ-tʋ na halɩ pá yaa-tʋ sɩ ɩ piya, na tə tɩɩ kɛ́ ɩ piya nsəɣɩ. Ɩ́ tá ná mpi pə tɔɔ antulinya nyə́ma ta nyɩ-tʋ tɔɣɔlɛ. Pa taa nyɩ Ɩsɔ tɔɣɔ pa ta nyɩ tá. 	 Wat heeft de Vader geweldig veel liefde voor ons! Wij héten niet alleen Zijn kinderen, wij z!jn het ook. De mensen, die God niet kennen, begrijpen daar niets van.


Ye wei ɩ lakɩ ɩsaɣatʋ ɩ taa kpaakəna fətəla ɩnəɣɩ. Ɩɩ kpətəɣəna-ɩ sɩ pə taa kɔɔ na ɩ́ la na pə́ ná ɩ ɩsaɣatʋ tɔɔ. 	 Want wie zondigt, heeft een hekel aan het licht. Hij ontwijkt het uit angst dat al die slechte dingen aan het licht zullen komen.