Pə wɛɛ sɩ paa Tɛɛʋ acima nna ma cɛ-mɛɣɛ saləka tʋ tɔ, ɩlɛ ɩ́ caa sɩ má cɛ-mɛɣɛ mə Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ na? 	 Omdat u gewend bent dat ik ieder jaar met Pasen een gevangene vrijlaat, zal ik 'de koning van de Joden' vrijlaten."


Na wei ɩ ká mʋ peiya ɩsɩɩ kanɛɣɛ ma nyʋɣʋ tɔɔ tɔ, maɣa pʋntʋ mʋwa. 	 Wie zo'n kind met open armen ontvangt, uit liefde voor Mij, ontvangt Mij.


Ama ɩ́ kaakɩ mə wɛnaʋ kɛ ɩsɔtaa timpi pukasɩ na kɔkɔtaɣa fɛɩ sɩ pə́ wakəlɩ pʋlʋ, na ŋmɩɩlaa kaa tʋlɩ na pá ŋmɩɩlɩ tɔ. 	 U kunt beter kostbaarheden in de hemel verzamelen.


Tá taapalaa, pə fɛɩ ɩsɩɩ paa nɔkɩ-mɛɣɛ takəlaɣa ŋmaaʋ na pá kɛɛsɩ-mɛɣɛ waatʋ yaa wɛɛ nna a taa mpʋ ɩnɩ pɩɩ la tɔ pə tɔm. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


Tɛʋ fema ɩlɛ, yoolaa sʋʋ yələtʋɣʋ ntɛ́ pa ta nyɩ ɩsəna Piyɛɛ tɛmnaa tɔ. 	 Bij het aanbreken van de dag was er grote opschudding onder de soldaten. Wat kon er met Petrus gebeurd zijn?


Haləna saŋa ɩ́ tá cɛkəna kɛlɛ? Ɩ́ tá tɔɔsɩ potopotonaa kakpasɩ wei ma faɣaa na apalʋnyɔɔŋ iyisi kakpasɩ tɔɣɔ tɔ ɩ tɔɔ? Na tɔkʋŋ ɩsəna pə kpisaa na ɩ́ kpaɣa tɔ, ɩ́ sɔɔ ɩ́lɛ́ ɩ nyʋɣʋ na? 	 Begrijpen jullie het dan nog niet? Zijn jullie vergeten dat Ik 5000 mensen van maar vijf broden te eten heb gegeven?


Ɩ́ ká kɔɔ na ɩ́ na Apəlaham na Ɩsaaka na Saakɩ na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa tənaɣa Ɩsɔ Kawulaɣa taa, na pá fiɣita-mɛ na awalɩ tɔɣɔlɛ ɩsɩɩ ɩ́ ká tɩɩ casɩ kapusi na ɩ́ nyasəɣɩ mə təɣɩ kela te. 	 U zult huilen en knarsetanden als u ziet dat Abraham, Isaäk en Jakob en alle profeten in het Koninkrijk van God zijn, maar u zelf niet.


Ɩ́ tɔɣɔ mə kʋnyɔməŋ na suulu na ɩ́ nyənɩ-ɩ ɩsɩɩ cɛcɛ hɔŋʋɣʋ ɩ pəyaɣa ŋkpaŋʋɣʋ tɔ. Kʋnyɔməŋ wei ɩ́ tɔkʋɣʋ mpʋ tɔ ɩnɩ ɩ hʋləɣəna sɩ Ɩsɔ nyənəɣɩ-mɛɣɛ ɩ piya. Pəyaɣa ŋka ka ŋkpaŋʋɣʋ kɛ ka caa ɩɩ hɔŋ? 	 Laat u door God opvoeden; Hij behandelt u als Zijn zonen.


Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ilim ɩ́ kɔma tʋɣʋ na ɩsɔtʋlʋŋasɩ sɛɛwa, ɩ́ tɔŋ sɩ: Cele ɩsɔtaa ká cɛ tənaŋŋ. 	 Hij antwoordde: "Is de lucht 's avonds rood, dan zegt u: 'Het wordt goed weer.' Is de lucht 's morgens rood, dan zegt u: 'Het wordt slecht weer.' U ziet aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar in wat voor tijd u leeft, daar hebt u geen inzicht in!


Ɩsɔ wei ɩ Pəyaɣa Laapaalɩ Kʋpaŋ kpaalʋɣʋ təmlɛ ma lakəna luɣu kʋlʋmʋɣʋ tɔ, ɩ nyəmá sɩ maa looliɣi. Ɩsɔ nyəmá mpʋ sɩ tam ma tɔɔsəɣɩ mə tɔm 	 God weet dat ik voortdurend voor u bid. Ik dien Hem met hart en ziel en vertel de mensen het goede nieuws over Zijn Zoon.


Lɛlaa hɔŋaɣa pa tɩ sɩ pá yelina-wɛ sɩ mpɛɣɛlɛ nyəm pənɛ pə nyə́ma, ɩlɛna pə́ caŋ pə́ ləsɩ-wɛɣɛ Ɩsɔ sɛɛʋ taa. Ɩsɔ ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ ɩ pɛɛlɛɛ. 	 Sommigen van hen missen het belangrijkste in het leven: Zij kennen God niet werkelijk. Ik bid dat God jullie Zijn genade zal geven.


Tɔʋ, mpʋ tɔ, yele na pá taŋ pəlaaʋ haləna pə́ tala kʋyɛɛŋ tooso wule. Ɩ ɩfalaa ɩ́ taa kɔɔ na pá ŋmɩɩlɩ-ɩ na pá looli samaa sɩ ɩ́ fema sətaa taa. Ye pə lapa mpʋ, təlɛ tə pɔpɔtʋ ká kəlɩ kancaalaɣa nyəntʋ. 	 Daarom willen wij graag dat u het graf drie dagen laat bewaken. Anders zouden Zijn discipelen Zijn lichaam wel eens kunnen weghalen en rondvertellen dat Hij weer levend is geworden. Als dat gebeurt, zijn de gevolgen niet te overzien."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ heeluɣu sɩ: Má, ma heeliɣi-mɛ sɩ ɩ́ kpaɣa wɛnaʋ ŋku ɩ́ wɛna atɛ cənɛ tɔ na ɩ́ lana na ɩ́ hiki taapalaa, na pə́ kɔma na ɩ́ laŋ-wɩ pa mʋ-mɛɣɛ ɩcatɛ nte tə wɛ tam tɔɔ tɔ tə taa. 	 U moet verstandig met geld omgaan. Maak er vrienden mee, door het te gebruiken zoals Ik wil. Als u het eens moet achterlaten en in Gods eeuwige woning komt, zal Hij u liefdevol opnemen.


Ɩ́ sɛɣɛsɩ-wɛ sɩ pá tɔkɩ pə təna mpi ma sɛɣɛsa-mɛ tɔ. Ɩ́ nyɩ teu sɩ má, maa wɛɛ mə waalɩ kɛ́ paa kʋyaŋkuɣu, haləna antulinya polo na ɩ́ kʋlɩ. 	 En vergeet dit niet: Ik ben altijd bij u, tot het einde van de tijd."


Ye ɩɩ pəsəɣɩ səkpetu səkpetu, pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ kʋɣɩ mə tɩ na sɔsɔɔntʋ nti tə kaasaa tɔ? 	 Natuurlijk niet. Als je dat nog niet eens kunt, waarover zul je je dan zorgen maken?


Apalʋ ɩnɩ ɩ ka hii ɩlɔɣɔʋ kɛ́, na ɩ́ wɛ pəlaaŋ taa. Paa alukpala maɣamaɣa kɛ paa hɔkɔ-ɩ pɩɩ cakɩ. 	 Hij woonde tussen de rotsgraven en was zo sterk dat niemand hem in bedwang kon houden.


Mɛ mpa mɛ mə na mə ɩsɛ tɔ, paa pa ta tɩɩ sələmɩ-mɛ sɩ ɩ́ mʋ kpaŋtʋnaa, ɩ́ mʋɣɩ-wɛɣɛ. 	 U bent immers zo verstandig dat u het onverstand van anderen verdraagt?


Pə kaasa kʋyɛɛŋ naatoso sɩ Tɛɛʋ acima ɩ́ tala, ɩlɛna Yesu məlɩ Petanii ɩcatɛ taa timpi Lasaa wei ɩ ka feesa sətaa taa tɔ ɩ wɛɛ tɔ. 	 Zes dagen voor het Paasfeest ging Jezus naar Bethanië. Daar woonde Lazarus die Hij uit de dood weer tot leven had gebracht.


Nɔɣɔlʋ yɔɣɔtəɣəna nɔɣɔ sɔsɔɣa kɛ wʋlaɣa tɛtʋ taa sɩ: Ɩ́ taɣanɩ Tacaa mpaaʋ, ɩ́ siɣisi ɩ mpaɩsi. 	 In de woestijn zou een stem gehoord worden: "Baan voor de Here een weg in de wildernis; maak een rechte en vlakke weg door de woestijn." (b)


Ama Yesu cɔ-wɛ sɩ: Tɔɣɔnaɣa ŋka ma tɔkɩ tɔ ɩ ta nyɩ-kɛ. 	 "Nee", zei Hij. "Ik heb al iets anders. En jullie weten niet wat het is."


Ɩ́ lakɩ təmaɣa kʋpantʋ kɛ teu ɩsɩɩ mə Caa lakɩ-mɛɣɛ kʋpantʋ tɔ. 	 Heb net zoveel liefde en medeleven als uw hemelse Vader. Veroordeel niemand; want anders komt het op uw eigen hoofd terecht. Neem niemand iets kwalijk. Dan zal ook u niets kwalijk worden genomen.


Malɩ caɣa Ɩlisapɛtɩ kiŋ ɩsɩɩ ɩsɔtʋnaa tooso, ɩlɛna ɩ́ kpe. 	 Maria bleef ongeveer drie maanden bij Elisabeth. Toen ging zij terug naar huis.


Ama wei ɩ́lɛ́ ɩ yɔɣɔtəɣɩ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ ɩ təɣɩ ɩ sɔɔsəɣɩ toŋ, na wei ɩ́lɛ́ ɩ kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu tɔ Yesu sɛɛlaa kpekəle tənaɣa ɩ sɔɔsəɣɩ toŋ. 	 Als iemand in een vreemde taal spreekt, bouwt hij zichzelf op. Maar als iemand woorden van God doorgeeft, bouwt hij de gemeente op.


Saləka wei ɩ ká tʋ-wɛ tɔɣɔlɛ wakəlʋɣʋ mpi ɩ ka wakəlɩ-wɛ tənaŋnaŋ kɛ tam tɔɔ, na paa hatələna Tacaa na ɩ toma nna a tewa sɔsɔm tɔ. 	 Hun straf zal de eeuwige veroordeling zijn. Zij zullen voorgoed van de Here en Zijn ontzagwekkende macht gescheiden worden.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, timpi yəlaa lɛlaa saŋ pa tɩ na yʋlʋhʋwɛɛ kɛ yem tɔ, ɩsɩɩ ma sama ma tɩ tɔtɔ mɛɛ. 	 Als die anderen hoog opgeven van zichzelf, mag ik dat toch ook doen?


Ɩsɔtaa tillu naatoso nyəŋ wei ɩ tɔka akantəlɛ tɔɣɔ pə heelaa sɩ ɩ́ hɛtɩ ɩsɔtaa tillaa liɣiti wei pa tʋ alukpala kɛ pɔɣɔ sɔsaɣa Ɩfəlatɩ nɔɣɔ tɔ. 	 "Maak de vier engelen los die bij de grote rivier de Eufraat vastgehouden worden."


Ama Piyɛɛ tasa kpɛɛsʋɣʋ na toŋ sɩ: Paa má na-ŋ tɩɩ sɩ tɩɩ sɩ kɛ́. Ma kaa kpɛɛsɩ sɩ ma ta nyɩ-ŋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa yɔɣɔta mpʋ. 	 "Zeggen dat ik U niet ken?" viel Petrus uit. "Dat nooit! Al moest ik met U sterven!" Ook de anderen zeiden dat zij dat nooit zouden doen.


Tənaɣa Yesu tasa kiisuɣu kɛ sɔsɔm, ɩlɛna ɩ́ hɛɛ. 	 Opnieuw gaf Jezus een luide schreeuw en Hij stierf.


Pa kɔma sɩ pa sʋsəɣɩ Pɔɔlɩ kɛ yoolaa kutuluɣu, ɩlɛna ɩ́ tɔ kʋmataŋ sɩ: N kaa ha-m mpaa na má heeli-ŋ natələɣɩ pəcɔ? Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋmataŋ pɔɔsa Pɔɔlɩ sɩ: N nɩɩkɩ Kəlɛɛkɩ tɔm kɛ? 	 Bovenaan de trappen, vlak voordat hij het fort binnengebracht zou worden, vroeg Paulus de commandant: "Mag ik iets zeggen?"


Pa lakɩ pə tənaɣa sɩ yəlaa ɩ́ na-wɛ. Pə tɔɔ kɛ́ pa ŋmaakɩ Ɩsɔ Tɔm loosi na pá tʋɣɩ, na pá kɔɔkɩ pa kpaɩnaa təcɛŋcɛŋ. 	 Alles wat zij doen, is om op te vallen. Ze binden hun gebedsriemen, met wetteksten erin, op hun linkerarm en hun voorhoofd. (a) Om heilig te lijken, maken ze die extra breed. En de kwasten aan hun kleren, die aan Gods geboden herinneren, (a) maken ze extra lang.


Tənaɣa Sakalɩ nsəmlɛ hɛta kpakpaa na ɩ́ sʋʋ yɔɣɔtaɣa, na ɩ́ saŋ Ɩsɔ na nɔɣɔ sɔsɔɣa. 	 Tot ieders verbazing schreef hij: 'Zijn naam is Johannes'. Op hetzelfde moment kon hij weer spreken en begon hij God te prijzen.


ɩ tala Lom tɔ, ɩ pɛɛka-m kɛ́ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ na haləna ɩ́ na-m. 	 Integendeel. Toen hij in Rome aankwam, heeft hij overal naar mij gezocht en mij tenslotte gevonden.


Ye piitim lɛmpɩ nyə́ma nɔkaa na pá təŋəɣɩ mpi Yuta nyə́ma kʋsəsɩɩtʋ kɛɛsəɣɩ tɔ, pəyele nɔɣɔlʋ ta hʋlɩ-wɛ, ɩlɛ pa kʋsəsɩɩtʋ wɛ pa maɣamaɣa pa taa kɛlɛ, paa na pa taa fɛɩna-tɩ tɔ. 	 Hoewel er veel volken zijn die de geschreven wet van God niet hebben, doen die van nature toch wat God wil. Daaruit blijkt dat zij weten wat goed en kwaad is.


Ɩlɛna má cɔ-ɩ sɩ: Ma cɛ nyá nyəmna. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ heela-m sɩ: Mpa paa nawa kʋnyɔŋ sɔsɔɔʋ ŋkʋ tɔɣɔlɛ. Pa cɔta pa capanaa kɛ́ na pá hʋləsɩ-wɛɣɛ Ɩwəyaɣa caləm taa. 	 Ik antwoordde: "Ik weet het niet, maar - wel. Wilt u het mij zeggen?" En hij zei tegen mij: "Dat zijn de mensen die de grote verdrukking hebben doorstaan. Zij hebben hun kleren wit gewassen in het bloed van het Lam.


Tacaa təŋlaa mpa pa wɛ Antiyɔka tɔ pa laŋhʋlʋmlɛ fɛɩ kɛɛsʋɣʋ, na Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ tɔɔ pa kiŋ kɛ sɔsɔm. 	 Maar de blijdschap van de christenen in de stad werd er niet minder door, integendeel. De Heilige Geest vervulde hun hele wezen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pola Sesalee Filipʋ tɛtʋ taa kɛ́ tiili. Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Yəlaa tɔŋ sɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma kɛ́ awe? 	 Toen Jezus in Caesarea Filippi kwam, vroeg Hij Zijn discipelen: "Wie ben Ik volgens de mensen?"


Ma taapalaa mɛ ɩ́ nyənna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa mpa pa yɔɣɔta Tacaa tɔm tɔ na ɩ́ təŋ pa akpaa na ɩ́ kantəlɩ waatʋ wei wahala makəna-mɛ tɔ. 	 Neem een voorbeeld aan de profeten, die namens de Here hebben gesproken. Als zij slecht behandeld werden, lieten zij het over hun kant gaan.


Moisi ka yɔɣɔtaa sɩ: Se nyá caa na nyá too. Na tɔtɔ sɩ: Ye wei ɩ tʋʋ ɩ caa yaa ɩ too, ɩsɩɩ pa kʋ-ɩ. 	 Mozes, de dienaar van God, heeft bijvoorbeeld gezegd: 'Heb respect en waardering voor uw vader en moeder. Wie kwaad spreekt van zijn ouders, moet sterven.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa sʋʋ hɔm kɛ pa taa pa tike sɩ pa naa wei paa nyənəɣɩ sɔsɔ tɔ. 	 Zij kregen ook een meningsverschil over de vraag wie van hen de belangrijkste in het Koninkrijk van God zou zijn.


Pa lɩɩna lʋm taa, ɩlɛna Tacaa Feesuɣu kɛlɩ Filipʋ, akewe ɩnɩ ɩ ta tasa-ɩ keesuɣu. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tʋ ɩ mpaaʋ na laŋhʋlʋmlɛ kʋɣɩ-ɩ. 	 Toen zij uit het water kwamen, nam de Geest van de Here Filippus weg. De Ethiopiër zag dat hij weg was. Hij reisde verder met een hart vol blijdschap.


Na má ná ɩsɔtaa tillu toŋ tʋ nɔɣɔlʋ na ɩ́lɛ́ ɩ kpaaləɣəna nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Awe nəɣəsəna ɩ́ kɔɔlɩ kʋtaalətʋ tənɛ na ɩ́ hɛtɩ takəlaɣa? 	 Ik zag ook een sterke engel, die luid riep: "Wie is waardig om de zegels te verbreken en de boekrol open te maken?"


Tɔʋ, ma taapalaa ma wiikəna-mɛ sɩ ɩ́ nyənna Tacaa Yesu Kilisiti na ɩ́ lá nɔɣɔ kʋlʋmaɣa, na faɣasʋɣʋ ɩ́ taa wɛɛ mə hɛkʋ. Ɩ́ kpɛntɩ teu, ɩ́ maɣasəɣɩ ləmaɣasɛɛ kʋlʋmɛɛ, ɩ́ hʋʋkɩ hʋwɛɛ kʋlʋmɛɛ. 	 Maar, broeders, in de naam van de Here Jezus Christus smeek ik u eensgezind te zijn. Maak het met elkaar in orde, zodat u weer een van hart en ziel bent.


Ta taapalaa kɛ Lom ka nyəmá ta tɔɔ, ɩlɛna pá polo pá səŋ-tʋɣʋ hatoo Apiyusi kʋyakʋ taa kɛ́ Sʋlʋmpɔɔŋ tooso taa. Pɔɔlɩ na-wɛ ɩlɛna ɩ́ sa Ɩsɔ na ɩ apalʋtʋ kpa. 	 De Romeinse christenen hadden gehoord dat wij in aantocht waren en kwamen ons tegemoet. Wij ontmoetten enkelen van hen al bij Forum Appii en weer anderen een paar kilometer verder, bij Tres Tabernae. Toen Paulus hen allen zag, dankte hij God en vatte nieuwe moed.


Yesu lɩɩna pʋɣʋ tɔɔ na ɩ́ tii, ɩlɛna samaa sɔsɔ tʋ ɩ waalɩ. 	 Jezus ging de berg af en vele mensen liepen met Hem mee.


Paa Pɔɔlɩ, paa Apɔlɔɔsɩ, paa Piyɛɛ, paa antulinya, paa weesuɣu, paa səm paa saŋa nyəm, paa cele nyəm, mə tənna pə təna. 	 Of het nu om Paulus, Apollos of Petrus gaat; of om de wereld, het leven en de dood; of om heden of toekomst: Alles ligt vast in Gods hand en is van u.


Ɩ tɔɔ kɛ́ niŋ na nɔɔhɛɛ na pə təna pə wɛʋ ḿpʋ́ɣʋ́ waanɩ waanɩ kɛ tɔnʋɣʋ tɔɔ tɔ pə tɔkəna təmaɣa teu, na tɔnʋɣʋ atama atama tamsəna təmaɣa teu tɔɣɔ pə kpɛnta pilimile. Pə tɔɔ kɛ́ pə təna mpi pə wɛ tɔnʋɣʋ tɔɔ tɔ pə lakɩ pə təmlɛ kɛ teu, tɔnʋɣʋ təna pɩɩkɩ kɛ́, na kʋ sɔɔlʋɣʋ tɔŋna sɔɔsʋɣʋ. 	 Door Hem wordt het lichaam prachtig samengevoegd; elk deel helpt de andere delen naar vermogen, zodat het hele lichaam gezond groeit en vol liefde is.


Pə wɛɛ sɩ Ɩsɛɣɛlɩ yəlaa təna ká nyɩ teu təkpataa sɩ, Yesu wei ɩ́ kama səm tesika tɔɔ tɔ, ɩnəɣɩ Ɩsɔ lapa Sɔsɔ na Mesii. 	 Het hele volk van Israël moet weten dat God deze Jezus, Die u gekruisigd hebt, tot Here en Christus heeft gemaakt."


Mpʋɣʋlɛ pə cɛpa Piyɛɛ ɩsɛntɔɔ na ɩ́ tɔ sɩ: Pənɛntɛ ma tɛma ma taa sɩ Tacaa tilina ɩ ɩsɔtaa tillu na ɩ́ ya-m Helɔtɩ niŋ taa, na tə təna nti Yuta nyə́ma tɛɛlaɣaa sɩ paa la-m tɔ tə taa. 	 Daardoor kwam Petrus tot zichzelf. "Het is dus toch echt!" zei hij. "Nu weet ik dat God Zijn engel heeft gestuurd om mij uit de handen van Herodes te redden en mij te beschermen tegen de Joden."


Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa tɔma-ɩ sɩ ɩ́ caɣa tənaɣa wɛɛ naalɛ. Ama ɩ ta tisi. 	 Die vroegen hem zelfs nog een paar dagen te blijven, maar dat wilde hij niet.


Na ye pə taɣa ɩsɩɩ Tacaa hʋʋwa sɩ ɩ ká pasa kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ tɔɔ nɔɣɔlʋ kaa tʋlɩ-tɩ. Ama ɩ pasa pə kʋyɛɛŋ ɩnəɣɩ yəlaa mpa ɩ ləsaa sɩ pá pəsɩ ɩ nyə́ma tɔ pa tɔɔ. 	 En als God de tijd niet inkort, brengt geen mens het er levend af. Maar terwille van de mensen die Hij heeft uitgekozen, heeft Hij besloten het niet te lang te laten duren.


Koolu Alɛkəsantəlɩ lapa-m ɩsaɣatʋ kɛ sɔsɔm, ɩlɛ Tacaa ká lɛɛtəna-ɩ mpi mpi ɩ lapa tɔ. 	 De kopersmid Alexander heeft mij veel kwaad gedaan. De Here zal hem straffen,


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ɩ́ kɛ́ laɣatʋ fɛɩnaa kɛ́. Pepe tɔɔ kɛ́ ɩɩ mʋɣɩ lɔŋ kɛ nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka kpaalaa tɔ ye? 	 Jezus zei tegen hen: "Wat bent u toch dom! Wat hebt u moeite om alles te geloven wat door de profeten is gezegd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ nakʋlɩ Yesu na ɩ ɩfalaa pa kpa kpɩɩlʋɣʋ taa, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ ɩ́ na-wɛ pá tɛsɩ lʋm. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa tɛɛwa. 	 Op een dag stapte Hij met Zijn discipelen in een boot en zei: "Kom, wij gaan naar de overkant van het meer."


Mə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ ma cɔɔwa na má la Ɩsɔ Kawulaɣa waasʋ. Nɔɔnɔɔ ma nyəmá teu sɩ, mə taa nɔɣɔlʋ ɩsəpəle kaa tasa-m keesuɣu. 	 Ik weet dat niemand van u aan wie ik het Koninkrijk van God bekend heb gemaakt, mij meer zal zien.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ɩfalaa suma. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa hɔŋaɣa sɔsɔɔntʋ tɔɔ kɛ́ mpaaʋ taa kɛ́. 	 Zij durfden het niet te zeggen, want ze hadden lopen discussiëren wie van hen de belangrijkste was.


Pa kɔma pa kpɛɣɛtəna Petafasɩ na Petanii na Olifinaa pʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ tili ɩ ɩfalaa taa naalɛ sɩ: 	 Toen Hij in de buurt van de Olijfberg kwam en bijna bij de dorpen Bethfagé en Bethanië was, stuurde Hij twee van Zijn discipelen vooruit.


Ɩlɛna Yesu heeli asilima kʋtɔŋ tʋ sɩ: Kʋlɩ, n tɛma Ɩsɔ na nyá taa tɔ ɩ yelaa na ń hiki alaafəya. 	 Jezus zei tegen de man: "Sta op. U kunt gaan. U bent gered door uw geloof."


Ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ na má, ɩlɛna má yasɩ ɩ tɔm təcɛɩcɛɩ na pá nyəmɩ-ɩ teu, mpi pə tʋ má sɩ má la tɔɣɔlɛ. 	 Dan zal ik in staat zijn het duidelijk over te dragen, zoals ook mijn opdracht is.


Ma taapalaa mɛ, paa ɩsɩɩ Ɩsɔ hʋlʋɣʋ-tʋɣʋ suulu kɛ mpʋ tɔ, pə tɔɔ maɣamaɣa ma wiikina-mɛ sɩ ɩ́ kpaɣa mə tɩ na mə ɩsɛ kɛ mpʋ, na ɩ́ lá Ɩsɔ kɛ́ kɔtaɣa ŋka Ɩsɔ tike tɩ na ká wɛ-ɩ teu tɔ. Ɩsɔ sɛɛʋ maɣamaɣa mpi pə wɛɛ sɩ ɩ́ sɛɛ-ɩ tɔɣɔlɛ. 	 Ik zeg u daarom, broeders, dat u zich helemaal aan God moet wijden. Temeer omdat Hij u al Zijn liefdevolle goedheid aanbiedt. Laat uw lichaam een levend offer zijn; heilig, zodat het een vreugde voor God is. Als u zich bedenkt wat Hij voor u heeft gedaan, is dat toch niet teveel gevraagd?


Pə tɔɔ kɛ́ ye nɔɣɔlʋ wɛɛ na ɩ́ tɔkɩ Tacaa potopoto na ɩ́ nyɔɔkɩ ɩ kɔpʋ pəyele ɩ ta nəɣəsəna sɩ ɩ́ tɔɣɔ na ɩ́ nyɔɔ pʋntʋ ɩ́ nyɩ sɩ Tacaa tɔnʋɣʋ na ɩ caləm pə tɔm wɛ ɩ nyʋɣʋ taa kɛ́. 	 Wie op een onwaardige manier van het brood eet en uit de beker van de Here drinkt, zondigt daarmee tegen het lichaam en het bloed van de Here.


Yesu nɩɩ mpʋ, ɩlɛna ɩ́ se təna na yəlaa paɣalɛ təŋɩ-ɩ. Ntɛna ɩ́ la na pa təna mpa paa kɛ́ kʋtɔntʋnaa tɔ pá hiki alaafəya. 	 Jezus had wel door wat zij van plan waren en ging weg. Heel veel mensen volgden Hem.


Kʋfənɛɛ wiila takəlaɣa ŋkɛ ka taa, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ Pɔɔlɩ sɩ: N kɛ́ Lom tɛtʋ hɔɣɔlʋɣʋ ŋku kʋ tʋ? Ɩ nɩɩwa sɩ ɩ kɛ́ Silisii tʋ, 	 De gouverneur las de brief en vroeg Paulus uit welke provincie hij kwam. "Uit Cilicië", antwoordde Paulus.


Taatəlaa mpa pa taata ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ taa na pá pili tɔ, paa tɛ na pá hatələna-tɛ sɩ pə taa kɔɔ na pá ná tə wahala. Paa tʋlɩ nɔɔsɩ na paa kpa pa laŋa na pá wii sɔsɔm. 	 De zakenmensen die haar deze dingen verkochten en er rijk van werden, zullen huilen en jammeren. Zij zullen op een afstand blijven staan, vol afschuw over de pijniging die zij ondergaat.


Falisanaa mɛ, mə tɔm wɛ waɩyo kɛ́. Ɩ́ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ pəlaaŋ wei ɩ salətaa na pá tɔŋ ɩ tɔɔ kɛ́ yem, na pá ta nyɩ sɩ pəlaaŋ tɔ. 	 Maar u bent net verborgen graven in het veld. De mensen komen voorbij zonder te weten dat u vol bederf zit."


Na pɛlɛ pa pɔɔsəna-ɩ təcululu sɩ: Ye n ta kɛ Mesii, n ta kɛ Ilii, pəyele n ta kɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ wei tɔ ɩlɛ, pepe tɔɔ kɛ́ n sɔɔ yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm? 	 die vroegen: "Als u de Christus niet bent en ook niet Elia of de profeet, waarom doopt u dan?"


Pa tʋ-ɩ taaləm na pá kʋ ɩ tɔm kɛ pətɔɔtəlɛ kɛ yem. Awe ká pəsɩ na ɩ́ kɛɛsɩ ɩ piitim tɔm? Pa tama ɩ weesuɣu tomle kɛ atɛ cənɛ. 	 Hij werd vernederd en zijn recht werd hem ontnomen. Wie zal over zijn nageslacht vertellen? Zijn leven is immers van de aarde weggenomen." (B)


Tənaɣa Piyɛɛ pɔɔsa Yesu sɩ: Tacaa, ta tike kɛ n sɛɛkəna ɩsɔ ɩnɩ, yaa yəlaa tənaɣa n sɛɛkəna-ɩ? 	 Petrus vroeg: "Is dit voor iedereen bestemd? Of alleen voor ons?"


Na Yasɔŋ ná tisaa na pá sʋʋ ɩ tɛ. Mpi tɛtʋ tɔkʋlʋ kisaa tɔ pə maɣamaɣa kɛ pa lakɩ. Pa tɔŋ sɩ wulaʋ sɔsɔ nɔɣɔlʋ ɩ wɛɛ, pa yaakɩ-ɩ sɩ Yesu. 	 Jason heeft ze in huis genomen! Weet u wat ze allemaal beweren? Dat een zekere Jezus koning is in plaats van de keizer! Zij zijn vijanden van de staat!"


Pa wɛna pəsʋɣʋ sɩ pá kpa tɛʋ na kʋ taa nɩɩ pa Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ waatʋ təna taa. Na pa wɛna pəsʋɣʋ tɔtɔ sɩ pá la na lʋm pəsɩ caləm, na tɔtɔ sɩ pá naasɩ atɛ na wahalanaa tənaɣa kotokoto kɛ́ ɩsəna mpi pa caa tɔ. 	 Zij hebben de macht de hemel te sluiten, zodat er geen regen valt in de tijd dat zij namens God spreken. Zij hebben ook de macht al het water in bloed te veranderen en de wereld met allerlei rampen te teisteren, zo vaak zij dat willen.


Yosalɛm wei ɩ́lɛ́ ɩ wɛ ɩsɔtaa na ɩ́ kɛ́ tá təna tá too tɔ ɩ́lɛ́ ɩ kɛ́ kasaɣampu kɛ́. 	 Maar onze moederstad is het hemelse Jeruzalem en zij is vrij; zij is geen slavin van de wet.


Lɔŋ Ɩsɔ ka wɛ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kiŋ kɛ́ na ɩ́ yɔɣɔtəna tá caanaa caanaa kɛ tɔm paɣalɛ taa na yaasinaa paɣalɛ taa. 	 In het verleden heeft God op vele manieren door de profeten tot onze voorouders gesproken. Maar nu, in onze tijd, heeft Hij tot ons gesproken door Zijn Zoon,


Pá taa tʋʋkɩ nɔɣɔlʋ, ama pá wɛɛ təpamm, na pá wɛna yəllɛ, na pa na yəlaa təna pa wɛna təma na leleŋ. 	 Zij mogen van niemand kwaadspreken en geen ruzie zoeken, maar moeten voor iedereen vriendelijk en mild zijn.


Ḿpʋ́ɣʋ́ taalɛ tʋ ɩnɩ ɩ tasa tillu lɛlʋ kɛ kʋsʋɣʋ na ɩ́ tili. Ɩlɛna pá kpa ɩ́lɛ́ na pá má ɩ nyʋɣʋ kɛ teu na pá tʋʋ-ɩ. 	 De eigenaar stuurde een andere knecht, maar die kreeg er nog meer van langs. De boeren sloegen hem een gat in zijn hoofd.


Tənaɣa Yuta nyʋɣʋ nyə́ma tɔma sɩ: Tə lɩɩna ɩ nɔɣɔ na tá maɣamaɣa tə nɩɩ ɩlɛ, tə tasəɣɩ aseeta nyə́ma kɛ pɛɛkʋɣʋ sɩ tə lepe? 	 "Waarom zouden we er nu nog getuigen bij halen?" schreeuwden ze. "We hebben het uit Zijn eigen mond gehoord!"


Paa kʋ-wɛ na laɣatɛ, paa kpa-wɛɣɛ yomle kɛ piitimnaa təna taa. Ma ta nyɩ ɩsɔnaa kɛ pɩɩ yelina Yosalɛm na pá páálə́ɣɩ́ ɩ taa, haləna pɛlɛ pa waatʋ kɔɔ na ɩ́ sɩɩ tənaɣa. 	 De mensen zullen afgeslacht of als krijgsgevangenen over de hele wereld verstrooid worden. Vreemde volken zullen Jeruzalem overwinnen en vertrappen tot aan hun tijd een einde komt en Gods nieuwe wereld begint.


Tə tɛmna Ɩsɔ kɛ́ tá taa tɔɣɔ tə kpətəna Ɩsɔ kʋpantʋ təhikile kɛ Yesu Kilisiti tɔɔ kɛ́ timpi tə wɛ kaɣana kɛ ɩsəntɔ tɔ. Na tə yɔɔləɣɩ kɛ́. Mpi tɔ, tə nyəmá sɩ tɩɩ pəsɩ Ɩsɔ teeli nyə́ma. 	 Hij heeft ons dit bevoorrechte leven binnengeleid, waar wij vol verwachting uitkijken naar alle grootse dingen die Hij voor ons heeft klaarliggen.


Wʋlɛ ntɛ́ tə maɣamaɣa kɛ Yesu na tillaa taa naalɛ napəlɩ ná kʋlaa na pá puki ɩcatɛ nte pa yaa sɩ Ɩmayusi tɔ. Ɩcatɛ ntɛ́ na Yosalɛm pə pooluŋ nəɣəsəna kilomɛɛtələnaa naanʋwa na kʋlʋm. 	 Diezelfde dag waren twee van Jezus' discipelen op weg naar het dorp Emmaüs, tien kilometer buiten Jeruzalem.


Tənaɣalɛ Yesu nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: Taa nyá, nyaa tɛ Ɩsɔ na nyá taa te, ɩ ká hiki alaafəya. 	 Jezus hoorde wat er was gebeurd en zei tegen de vader: "Wees niet bang! Heb vertrouwen in Mij, want het meisje zal weer helemaal gezond worden."


Tɛtʋ tɔɔ yəlaa təna laŋlɛ ká hɛɛ ɩsɩɩ yəlaa panɛ pa səpʋ tɔ. Paa paa teu na pá lá təmaɣa kʋcɔɔŋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa panɛ pa naalɛ paa paasaa kɛ́ na pá tʋ atɛ yəlaa kɛ wahala. 	 De bewoners van de aarde zullen blij zijn dat de twee die namens God gesproken hebben niet meer leven, omdat die hen gekweld hebben. Zij zullen feestvieren en elkaar geschenken sturen.


Waatʋ wei pa haɣaa tɔ, ɩ tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ tɔɔsɩ potopotonaa hɔɣɔləŋ wei ɩ kaasaa tɔ, na pʋlʋpʋ ɩ́ taa le. 	 Toen de mensen verzadigd waren, zei Jezus tegen Zijn discipelen: "Er is nog heel wat over. Haal het op, want er mag niets blijven liggen."


Hei Yosalɛm, Yosalɛm, nyá taa kɛ́ pa kʋɣɩ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa, na nyá taa tɔtɔɣɔ pa yooki Ɩsɔ tillaa kɛ pɛɛ na pá kʋɣɩ. Tɔm paɣalɛ kɛ ma sɔɔlaa sɩ ma kpeɣeliɣi nyá taa yəlaa təna təkotokoto ɩsɩɩ kantuɣu papʋɣʋ kʋ piya tɔɔ tɔ. Ama pa kisaa. 	 Jeruzalem, Jeruzalem! Stad die de profeten vermoordt en de mannen die naar haar zijn toegestuurd, dood gooit met stenen! Hoe vaak heb Ik uw kinderen bij elkaar willen brengen, zoals een hen haar kuikens onder haar vleugels bijeenbrengt. Maar u hebt het niet gewild!


Aaa, Ɩsɔ fɔɔ, mɛ mpa tuu ɩsaɣatʋ ka kpa yomle tɔ pənɛntɛ ɩ́ nɩɩna nti pa sɛɣɛsa-mɛ sɩ ɩ́ kɛɛsəna tɔ təkpataa. 	 Vroeger was u een slaaf van de zonde. Maar God zij gedankt: Toen u hoorde wat er over Christus werd verteld, hebt u dat met een dankbaar hart aangenomen.


Kookalɩ ɩnɛ ɩ lapʋ taa kɛ́ pɩɩ hʋ́lɩ́ mpi ɩ́ kɛwa tɔ, na yəlaa paɣalɛ ká sana Ɩsɔ kɛ́ ɩsəna mpi ɩ́ nɩɩnaa na ɩ́ lakɩ sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ ɩ́ tɛma mə taa na Kilisiti Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔ. Na paa sa Ɩsɔ tɔtɔɣɔ ɩsəna mpi mə na-wɛ na lɛlaa ɩ́ talʋɣʋ mə kʋpam na luɣu kʋlʋmʋɣʋ tɔ. 	 De gelovigen van Jeruzalem zullen niet alleen blij zijn dat u hen en anderen zo geweldig helpt, maar ook God de eer geven, omdat uw daden bewijzen dat het goede nieuws van Christus dit allemaal in u heeft bewerkt.


Waatʋ wei ɩ lɩɩwa tɔ ɩ ta pəsɩ na ɩ́ yɔɣɔtəna-wɛ. Ɩlɛna pɛlɛ pá cɛkəna sɩ ɩ ná pʋlʋɣʋ pə taa təna. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ yɔɣɔtəna-wɛ na niŋ, na ɩ nɔɣɔ sula mpʋ. 	 Eindelijk kwam hij naar buiten, maar hij zei niets. Hij kon geen woord uitbrengen. Uit zijn gebaren konden zij opmaken dat hij in het heiligdom een engel had gezien.


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma Yesu sɩ: Tacaa, ma tɛma ma təɣɩ tɔkʋɣʋ kɛ́, paa saləka pá təkɩ ma na-ŋ, na paa səm ma na-ŋ tɩɩ səna. 	 Simon zei: "Here, ik ben bereid met U de gevangenis in te gaan en zelfs de dood."


Helɔtɩ nawa sɩ nyəntaa puɣusa-ɩ, ɩlɛna pə́ salɩ-ɩ sɔsɔm. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tilaa sɩ pá kʋ Pɛtəlɛhɛm ɩcatɛ na acalɛɛ nna a cɔɔna-tɛ tɔ pə apalʋpiya təna. Haləna nsi sɩ pɩɩsɩ tala naalɛ naalɛ tɔ, na ɩ́ kɛɛsəna saa wei nyəntaa heela-ɩ sɩ ɩsɔtʋlʋŋa lɩɩwa tɔ. 	 Herodes was woedend toen hij ontdekte dat de sterrenkundigen stiekem het land hadden verlaten. Hij stuurde een afdeling soldaten naar Bethlehem en liet daar alle jongetjes, jonger dan twee jaar, doden. Niet alleen in de stad zelf, maar ook in de omgeving. De sterrenkundigen hadden namelijk gezegd dat het ongeveer twee jaar geleden was dat zij de ster voor het eerst hadden gezien.


Pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ mpʋ sɩ: Ye wei ɩ caa sɩ ɩ nɩɩ leleŋ na ɩ́ ná kʋyɛɛŋ kʋpaŋ kɛ atɛ cənɛ, pʋntʋ ɩ́ yele ɩsaɣatʋ yɔɣɔtaɣa, na ɩ́ taa tasa pɔpɔtʋ pɛlʋɣʋ. 	 In de Boeken staat: "Wie van het leven houdt en gelukkig wil zijn, moet zijn tong in bedwang houden en geen leugen over zijn lippen laten komen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa sɩɩ kʋyakʋ nakʋlɩ. Kʋlɛ kʋ talaa, ɩlɛna Helɔtɩ suu ɩ kawulaɣa wontu na ɩ́ kpa ɩ kumte tɔɔ na ɩ́ caɣa, na ɩ́ kpa-wɛɣɛ faaci lapʋ. 	 Op een daarvoor vastgestelde dag trok Herodes zijn koninklijke mantel aan, ging op zijn troon zitten en sprak hen toe. Zij juichten hem toe:


Pə taɣa pʋlʋ, ma ɩsəntɔ ma see ma sɔsaa kɛ́. Pə́cɔ́ ma wɛna ma səkpema na pɛlɛ pa lakɩ ma luɣu nyəntʋ. Na má heela pa taa wei sɩ ɩ́ polo cənɛ, ɩ puki kɛ́. Na má heela wei sɩ ɩ́ kɔɔ, ɩ́lɛ́ ɩ kɔɔ tɔtɔ. Pə́cɔ́ ye ma heela ma yom sɩ ɩ́ la pənɛ, ɩ lakɩ kɛ́. 	 Want ik moet doen wat mijn overste zegt. En mijn soldaten moeten doen wat ik zeg. Als ik tegen de één zeg: 'Ga', gaat hij. En tegen de ander: 'Kom', komt hij. En zeg ik tegen mijn knecht: 'Doe dit', dan doet hij het."


Ama pə kaasa asaɣaa na puɣusilaa tɔ pɛlɛ pa ɩsaɣatʋ kaa wɛɛ tənaɣa. Paa puɣusiɣi lɛlaa kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ na pá kpɛŋna pa maɣamaɣa tɔtɔ na pá puɣusiɣi. 	 De slechte mensen en de valse leraars zullen steeds slechter worden en velen misleiden; zijzelf worden op hun beurt misleid door satan.


Mpi ɩ pəsaa tɔɣɔ ɩ lapa. Ɩ laalaa na ɩ́ saɣalɩ-m tulaalʋ kɛ kpakpaa sɩ pá pina-m. 	 Zij gaf wat ze had. Zij heeft de nardusolie voor mijn begrafenis nu al over Mij uitgegoten.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa pɔɔsa-ɩ pa tike sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ tə ta pəsɩ na tə loo ɩlɔɣɔʋ ɩnɩ? 	 Achteraf vroegen de discipelen Hem: "Waarom konden wij die boze geest niet uit die jongen wegjagen?"


Tə nyəmá sɩ tə lɩɩ təsətɛ kɛ́ na tə́ sʋʋ weesuɣu təhikile. Tə sɔɔla ta yʋlʋtɔɣɔntəlɛnaa tɔɣɔ tə nyəmá mpʋ. Wei ɩɩ sɔɔləɣɩ ɩ lɛlʋ tɔ ɩ wɛ səm taa kɛ́, ɩ ta lɩɩta. 	 Als wij van onze broeders houden, blijkt daaruit dat wij van de dood naar het leven zijn overgegaan. Maar wie niet van zijn broeders houdt, blijft in de dood.


Yohaanɩ naa wɛ kɛ́ ɩsɩɩ fətəla wei ɩ mʋɣɩ na pə naakɩ tɔ. Ɩ́ tisaa na ɩ́ yɔɔləna fətəla ɩnɩ ɩ naʋ kɛ pəcɔ. 	 Johannes was een helder schijnende lamp en u hebt een korte tijd van dat licht genoten.


Pə tɩɩ kələna mpa pa təŋəɣɩ pa tɔnəŋ kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ na pá footiɣi Ɩsɔ sɔsɔɔntʋ tɔ. Sɛɣɛsəlaa pɔpɔtʋnaa panɛ pa kɛ́ apalaa taa apalaa kɛ́. Timpi pa ta tala tɔɣɔ pa kpaasəɣɩ pa tɩ. Paa tɩɩ see ɩsɔtaa teeli nyə́ma na ń ná, pa tʋʋkɩ-wɛɣɛ. 	 Dat laatste geldt vooral voor hen die zich aan hun zwoele hartstochten overgeven, voor hen die trots en eigenzinnig zijn, die zich van enig gezag niets aantrekken en zonder blikken of blozen met geestelijke machten durven te spotten.


Nti ma yɔɣɔtəɣɩ ɩsəntɔ tɔ pə taɣa ntəɣɩ Tacaa luɣu wɛɛ sɩ má sa ma tɩ ɩnɩ. Ma yɔɣɔtəɣɩ kɛ́ ɩsɩɩ kpaŋtʋ. 	 Als ik zo spreek, is dat niet door God ingegeven; ik spreek als iemand die onwijs is. Vooropgesteld dat wij ons ergens op mogen beroemen.


Tə wɛʋ na tá ɩsɛ kɛ ɩsəntɔ tɔ, tam kɛ́ tə wɛ səm nɔɔsɩ taa kɛ́ Yesu tɔɔ, sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ ɩ weesuɣu wɛnna tá tɔnəŋ kʋsəpəŋ ɩnɛ ɩ taa. 	 Ja, ons leven loopt steeds gevaar, omdat wij de Here dienen. Maar dan blijkt ook telkens weer hoe sterk het leven van Jezus in ons sterfelijk lichaam zichtbaar wordt.


Ɩsɔ wei ɩ lapa antulinya ɩnɛ na pə təna mpi pə wɛ ɩ taa tɔ, ɩnɩ ɩ kɛna ɩsɔtaa na atɛ pə tʋ. Ɩɩ cakɩ kutuluŋ wei yəlaa maɣamaɣa ŋmawa tɔ ɩ taa. 	 De God Die de hele wereld heeft gemaakt, de Here van hemel en aarde, woont niet in tempels die door mensen zijn gebouwd.


Pə waalɩ kɛ́ Ɩwəyaɣa kɔɔla kʋtaalətʋ tooso nyəntʋ, na má nɩɩ weesiŋ nyə́ma tooso nyəŋ tɔma sɩ: Kɔɔ. Ma nyənaɣa mpʋ ɩlɛna má ná kpaɣanʋkpɛɛtaɣa lɩɩwa na ka tɔɔ caɣalʋ tɔka sanəya kɛ ɩ niŋ taa. 	 Toen het Lam het derde zegel verbrak, hoorde ik het derde levende wezen zeggen: "Kom." En ik zag een zwart paard, met iemand erop die een weegschaal in de hand hield.


Ɩ́ taa nyana mpa pa pəsəɣɩ na pá ləsɩ yʋlʋ weesuɣu tike, na pə waalɩ paa pəsəɣɩ pʋlʋ tɔ. Ama ɩ́ se Ɩsɔ, ɩnɩ ɩ pəsəɣəna na ɩ́ kʋ yʋlʋ. Pəyele ɩ pəsəɣɩ na ɩ́ tʋ-ɩ tənaaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa. 	 Wees niet bang voor hen die wel je lichaam kunnen doden, maar niet je ziel. Wees alleen bang voor God die zowel je ziel als je lichaam kan vernietigen in de hel.


Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa kʋla tɩɩŋ wei pa yaa sɩ Olifinaa tɔ ɩ pʋɣʋ ŋku kʋ kiŋ paa wɛɛ tɔ na pá məlɩ Yosalɛm. Pʋɣʋ ŋkʋ na Yosalɛm pə fɛɩ pooluŋ. Pə ta kəlɩ kilomɛɛtəlɩ kʋlʋm. 	 Daarop gingen zij van de Olijfberg (waar ze op dat moment waren) terug naar Jeruzalem. Dat was nog geen kwartier lopen.


Ɩsɔtaa nyəm paɣalɛ na atɛ nyəm paɣalɛ kɛ yəlaa yaa pa ɩsɔnaa. Paa yaa mpʋ sɩ ɩsɔnaa na mpa pa nyənəɣɩ sɩ pa tɩ-wɛ tɔ pa wɛ paɣalɛ. 	 Er is maar één God. Ook al zeggen de mensen dat er in de hemel en op aarde vele goden en vele heren zijn (en er zijn heel wat zogenaamde goden en heren) wij weten wel beter.


Ama ye yʋlʋ nɔɣɔlʋ wɛ samaa taa təna na Ɩsɔ hʋla-ɩ tɔm kʋŋmɛsətʋ natəlɩ, wei ɩ ka yɔɣɔtaɣa tɔ ɩ́lɛ́ ɩ́ su na pə́cɔ́. 	 Maar als er iemand zit aan wie God ineens iets duidelijk maakt, moet degene die juist aan het woord was, stoppen met spreken.


Puluɣu suɣi ɩlɛna tiina kpalaa hɔ-kʋ na pá lɩɩna kpeeŋa, na pá caɣa na pá tɔɔsɩ mpi mpi pə wɛ teu tɔ na pá tʋ tɔkʋ taa. Pə kaasəɣɩ mpi pə fɛɩ teu tɔ, ɩlɛna pá mələna na pá pɛtɩ lʋm taa. 	 Wanneer zijn net vol is, trekt hij het op de kant en gaat de vissen sorteren. De eetbare doet hij in de manden. De oneetbare gooit hij weg.


Yohaanɩ tasa yɔɣɔtʋɣʋ tɔtɔ sɩ: Ma nana ma ɩsəpəle kɛ Ɩsɔ Feesuɣu, na kʋ wɛ ɩsɩɩ alukuku na kʋ tiina ɩsɔ na kʋ caɣa Yesu tɔɔ. 	 Ik heb de Heilige Geest als een duif uit de hemel zien komen en Hij bleef op Jezus.


Ama səkpɛtʋɣʋ nyaləna wei ɩnɩ ɩ taa kpaana ɩ yʋlʋtɔɣɔntəlɛ tɔ ɩ tɔɔ. Kʋ taa kɛ́ ɩ tɔŋ, ɩ ta cɛkəna ɩ təpote. Mpi tɔ, səkpɛtʋɣʋ yʋlʋsa ɩ ɩsɛ tɔ se. 	 Wie een hekel aan zijn broeder heeft, leeft in het donker en weet niet waar hij loopt. Omdat het donker is, kan hij niets zien.


Paasəna teu na ń la təmlɛ tənɛ na ń yoosi-tɛ. Há nyá təɣɩ tə taa təkpataa na pa təna pá na ɩsəna n tɔŋna toŋ nyɔɔʋ tɔ. 	 Doe iets met die gave; werp je op de taken, zodat iedereen je vooruitgang zal opmerken.


Nyaa tɔɣɔ nyá kʋnyɔŋ ɩsɩɩ Yesu Kilisiti yoolu kʋpaŋ. 	 Neem, als een goed soldaat van Jezus Christus, je deel van het lijden op je, net als ik.


Ɩsɔ ká təŋ tampana na ɩ́ lɛɛtɩ mpa pa tʋɣɩ-mɛɣɛ wahala tɔɣɔ wahala. 	 Hij zal de mensen straffen voor wat zij u aandoen. Dat is rechtvaardig.


Saakɩ na Piyɛɛ na Yohaanɩ, mpa mpɛ pa nyənəɣɩ mpʋ sɩ pa nyʋɣʋ nyə́ma tɔ, pɛlɛ pa nawa sɩ Ɩsɔ paasaa kɛ́ na ɩ́ tʋ təmlɛ ntɛɣɛ ma niŋ taa na tə mpaa. Ɩlɛna pá kpa má na Panapaasɩ tá niŋ taa na pá ciɣiti. Tə lapa nɔɣɔ kʋlʋmaɣa kɛ mpʋ, ɩlɛna tá təna tə́ yɔɣɔtɩ na tə́ tisi təma sɩ táá mələna mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa kiŋ na mpɛ pá polo Yuta nyə́ma kiŋ. 	 Het was Jakobus, Petrus en Johannes (die een belangrijke plaats in de gemeente hadden) wel duidelijk dat God mij dit werk had gegeven. Zij beschouwden Barnabas en mij als hun gelijken en gaven ons hun rechterhand. Zij moedigden ons aan door te gaan met ons werk onder de andere volken; zelf zouden zij doorgaan met hun werk onder de Joden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ paala ɩsɔtaa kɛ́ ɩsɔtʋlʋŋasɩ tintika tooso taa kʋlʋmtəlɛ na ɩ suka na ɩ́ pɛtɩ tɛtʋ tɔɔ. Ɩlɛna ɩ́ səŋ alʋ ɩsɛntaa sɩ ɩ́lɛ́ ɩ́ lʋlɩ ɩ pəyaɣa na ɩnɩ ɩ li. 	 de staart van de draak veegde een derde deel van de sterren weg en slingerde die naar de aarde. De draak stond voor de vrouw om haar kind te verslinden, zodra het geboren was.


Ma mʋ takiliya ŋkɛɣɛ ɩsɔtaa tillu niŋ taa ɩlɛna má tɔɣɔ-kɛ. Ka lapa leleŋ kɛ ma nɔɣɔ taa ɩsɩɩ tɩɩŋ. Ama ma kɔma na má li-kɛ ɩlɛna ká lá nyaŋ kɛ ma hiluɣu taa. 	 Ik nam het boek aan van de engel en at het op. Het was inderdaad zoet als honing, maar lag zwaar op mijn maag.


Ɩ́ kɛ́ Ɩsɔ yəlaa kɛ́. Ɩsɔ sɔɔləna-mɛ na ɩ́ ləsɩ-mɛ sɩ ɩ́ la ɩ nyə́ma. Pə tɔɔ ɩlɛ ɩ́ tɔkɩ kʋpantʋ taa kʋpantʋ na ɩ́ lakɩ. Ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́ yʋlʋtʋ, na ɩ́ pasəɣɩ mə tɩ, na ɩ́ wɛɛ təpamm, na ɩ́ tɔkɩ suulu. 	 Omkleed u, omdat God u heeft uitgekozen en zoveel van u houdt, zelf ook met innerlijk medeleven, goedheid, nederigheid, zachtaardigheid en geduld.


Ɩ sələmaa kɛ́ sɩ: Haɩ, ma Caa, n pəsəɣɩ pə təna, kɔɔlɩ wahala sɔsɔ ɩnɛɣɛ ma nyʋɣʋ tɔɔ. Paa na mpʋ mpi n nɔkaa tɔ pəlɛ pə la, pə́ taa wɛɛ ma luɣu nyəntʋ. 	 "Abba! (b) Vader!" zei Hij. "Voor U is alles mogelijk. Neemt U die beker bij Mij vandaan. En toch, niet wat Ik wil, maar wat U wilt moet gebeuren."


Mpi Ɩsɔ caakɩ tɔɣɔlɛ sɩ ɩ́ pəsɩ ɩ nyə́ma na ɩ́ yele asilima kʋlapʋtʋ təkpataa. 	 God wil namelijk dat u Hem helemaal toebehoort en dat u zich ver houdt van elke vorm van ontucht.


Ma taapalaa, waatʋ wei ma kɔma mə tɛ sɩ ma heeliɣi-mɛɣɛ Ɩsɔ tampana nna a ŋmɛlaa tɔ a tɔm tɔ, pə taɣa nɔɔleleŋ wawawa nɩɩlɩ, yaa nyəmtʋ natələɣɩ ma lapənaa. 	 Toen ik voor het eerst bij u was, kwam ik dan ook niet met dure woorden en hoogdravende ideeën aan. Ik heb u heel eenvoudig Gods boodschap bekendgemaakt.


Paa na ɩ pɩɩsɩ ka wʋsəna ɩsɩɩ nɩɩnʋwa (100) na ɩ́ kpatəla təkuŋkuŋku, na Saala ná taa fɛɩ lʋlʋɣʋ tɔm taa tɔ, ɩ ta nyənna təna. Ama ɩ tisa ɩ yuŋ kɛ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ tam. 	 En zijn vrouw Sara was ook al veel te oud om nog een kind te krijgen. Toch werd zijn vertrouwen daardoor niet minder. Hij ging niet twijfelen. Integendeel!


Tənaɣa Yesu caa pa ɩsɛntaa, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Ɩsɔ Tɔm taa pa ŋmaawa sɩ: Pəlɛ nte tɛtʋ ŋmalaa ŋmaakaɣa na pá lɔ tɔ, ńtɛ́ tə tɔɔ kɔlɔ ŋmatʋ təna məlaa na tə́ səŋ. Suweɣelɛ mpʋ? 	 Jezus keek hen aan en vroeg: "Wat betekent deze zin uit de Psalmen dan: 'De steen die door de bouwers is weggegooid, blijkt onmisbaar te zijn'?" (A)


Ye mpʋ ma wei ma kɛ́ saləka tʋ kɛ Tacaa təmlɛ lapʋ tɔɔ tɔ, ma tɛɛkəɣɩ-mɛ na wiinaʋ sɩ ɩ́ yele na mə tɔntɛ te teu, na pə́ kɛɛsəna tɔntɛ nte Ɩsɔ caa na ɩ́ yaa-mɛ sɩ ɩ́ tɔ tɔ. 	 Ik zit gevangen omdat ik de Here dien en vraag u dringend te leven zoals past bij mensen die door de Here geroepen zijn.


Waatʋ wei Pilatɩ nɩɩ tɔm tənɛ tɔ, sɔɣɔntʋ sɔɔsa-ɩ kpaʋ. 	 Toen Pilatus dat hoorde, werd hij echt bang.


Matɔŋ nyá tɔmna sɩ n yɔkəɣɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ na ń taɣanɩ kʋfatɛ ŋmaʋ kɛ kʋyɛɛŋ tooso taa. Waasɩ nyá tɩ ɩlɛ. Ye n kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa lɩɩ tesika tɔɔ na ń tii. 	 "U zou toch de tempel afbreken en in drie dagen weer opbouwen?" hoonden ze. "Als U de Zoon van God bent, red Uzelf dan! Kom van dat kruis af!"


Ma na-ɩ mpʋ, ɩlɛna má hoti ɩ nɔɔhɛɛ tɛɛ ɩsɩɩ sətʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ təna ɩ niŋ ntɔɣɔŋ kɛ ma tɔɔ na ɩ́ tɔ sɩ: Taa nyá, má kɛna kancaalaɣa tʋ na kantəkaɣa tʋ. 	 Toen ik Hem zag, viel ik als dood voor Hem neer. Maar Hij legde Zijn rechterhand op mij en zei: "Wees niet bang. Ik ben de eerste en de laatste.


Pa tɔŋna mə tɔm kɛ yɔɣɔtʋɣʋ kɛ teu kɛ́ sɩ mə kʋlapʋtʋ wɛ asilima kɛ sɔsɔm. Paa ma ta nyɩ ɩsɔnaa maɣamaɣa kiŋ pa kaa na asilima anɩ a taka. Pa yɔɣɔtaa sɩ mə taa nɔɣɔlʋ ná kpaɣa ɩ caa alʋ. 	 Ik heb gehoord dat er bij u ontucht plaatsvindt en dan nog wel van een soort dat zelfs onder ongelovigen niet voorkomt. Er is een man bij u die met zijn stiefmoeder naar bed gaat.


Pə taɣa tə tasəɣɩ-mɛɣɛ tá maɣamaɣa kɛ hʋ́lʋ́ɣʋ́ sɩ ɩ́ ná tá teu. Ama tə pɛɛkəɣɩ kɛ́ sɩ tə́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ tampana nna a tɔɔ ɩ́ ká yɔɔləna-tʋ, na pə́cɔ́ ɩ́ pəsɩ na ɩ́ cɔ mpa pa yɔɔləɣəna tɔnəŋ tɔɔ kʋlapəm na pa paa fɛɩna taa nyəm tɔ. 	 Proberen wij nu onszelf weer aan te prijzen? Nee, ik reik u alleen maar de argumenten aan, waarmee u ons kunt verdedigen tegen hen, die het uiterlijk belangrijker vinden dan het innerlijk. In elk geval kunt u van ons zeggen dat wij eerlijk en oprecht zijn.


Saa ɩnəɣɩ Tacaa mpaaʋ təŋʋɣʋ yelaa na kɔkɔlɔ sɔsɔ nɔɣɔlʋ ɩ́ kʋlɩ Ɩfeesu ɩcatɛ taa. 	 In diezelfde tijd ontstond er in Efeze grote opschudding over de persoon van Jezus. (A)


Tənaɣa Yuta nyə́ma taa sɔsaa pɛɛka ɩsəna paa la na pá kpa Yesu tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pa nyəmá teu sɩ mpɛɣɛ ɩ sɛɛna ɩsɔ ɩnɩ. Ama pa nyamna samaa. Ɩlɛna pá yele-ɩ na ɩ́ tɛɛ. 	 De mannen van de Hoge Raad begrepen wel dat dit verhaal op hen sloeg. Zij zouden Hem het liefst meteen gevangen nemen. Maar zij durfden niet, omdat zij bang waren dat het volk het niet zou nemen. Dus lieten zij Hem met rust en gingen weg.


Na Feesuɣu Naŋŋtʋ hʋləɣɩ-tʋɣʋ pə tampana. Pə tɔɔ kɛ́ ɩ caala yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: 	 De Heilige Geest heeft ook gezegd dat dit zo was.


Maa la kɔkɔlɔ nyəmnaa kɛ hatoo ɩsɔtɔnʋɣʋ taa, na piti təma kɛ atɛ. Caləm na kɔkɔ na nyɔɔsɩ sɔsɔɔnsɩ ká nyala. 	 Hij zal hoog aan de hemel bijzondere dingen laten gebeuren en beneden op de aarde duidelijke tekenen geven: bloed, vuur en rookwolken.


Pa na-ɩ, ɩlɛ pə ta cɛ pa ɩsɛntɔɔ kɛ́ sɩ pá nyəmɩ-ɩ. 	 Het was Jezus Zelf! Maar zij herkenden Hem niet. Ze waren verblind.


Anɩ mə maɣamaɣa ɩ́ nyəma teu sɩ ɩsaɣalataa kaa na Ɩsɔ Kawulaɣa. Ɩ́ taa puɣusi mə tɩ, asilima lataa, na tɩɩŋ laalaa, na wasaŋkalənaa, na apalaa mpa pa sʋʋkəna təma tɔ, 	 Weet u niet dat onrechtvaardige mensen geen deel zullen hebben aan het Koninkrijk van God?


Ɩsɔ ɩ́ la mə tənaɣa pɛɛlɛɛ. 	 Ik wens u allen Gods genade toe.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tɛɛsa tɛsʋɣʋ kɛ lʋm na pá tala Kenesalɛtɩ tɛtʋ taa, ɩlɛna pá tʋ pa kpɩɩlʋɣʋ na kʋteŋ. 	 Zij meerden bij Gennésareth af en gingen aan land. De mensen die op de kant stonden, herkenden Jezus onmiddellijk.


Na ɩsɔtaa tillu maɣasɩ koluŋa tɔtɔ, na kɛlɛ ka kʋŋkʋlʋməŋ maɣana mɛɛtələnaa nɩɩtoso na kakpasɩ. Ɩsəna pa maɣasəɣɩ tɔɣɔ ɩ maɣasaa. 	 Daarna mat hij de dikte van de muren op en die bleek 64 meter te zijn. De engel gebruikte menselijke maten.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma Yuta nyə́ma sɩ: Mə kɛ́ atɛ nyə́ma kɛ́. Ama má, ma kɛ́ ɩsɔtaa tʋ. Mə kɛ́ antulinya ɩnɛ ɩ nyə́ma. Ama má tá kɛ́ antulinya ɩnɛ ɩ nyəŋ. 	 Jezus zei: "U bent van hier beneden; Ik ben van boven. U bent van deze wereld, maar Ik niet.


Ama pɔpɔtʋ fɛɩ, ma pəsəɣɩ má ləsɩ pa nyɩɩlʋɣʋ sɩ pa sɛɛsa ɩsəlɛ na Ɩsɔ Tɔm kɛ teu yaa, ɩlɛ nyəm laŋna-wɛ. 	 Ik weet dat zij met veel toewijding God dienen, maar met verkeerde ijver.


Tə maɣana ta taapalaa napələɣɩ təna, na pɛlɛ pá wiina-tʋ sɩ tə́ caɣa pa cɔlɔɣɔ kʋyakʋ na kʋ ɩsikile. Ḿpʋ́ɣʋ́ tə tɔma haləna tə́ tala Lom. 	 Daar vonden wij een groep christenen. Zij vroegen ons dringend een week bij hen te blijven. Maar na die week reisden wij weer verder naar Rome.


Na paa waatʋ wei kɛ́ ma sələməɣəna-mɛɣɛ Ɩsɔ, laŋhʋlʋmlɛ kɛ ma sələməɣəna. 	 Als ik voor u bid, is mijn hart vol vreugde over de geweldige medewerking die u hebt gegeven aan het bekendmaken van het goede nieuws, vanaf de dag dat u het voor het eerst hoorde tot nu toe.


Tampana tɔɔ ɩsəntɔ Yosalɛm yəlaa ná taa cɛkəna Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa tɔm nti pa kalaɣa paa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ ŋku tɔ. Na pa kʋɣʋ Yesu tɔm tɔ, Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa nɔɔsɩ taa tɔm kɛ pa lapa təkɛlɛ. 	 De Joden van Jeruzalem en hun leiders hebben Hem niet erkend, hoewel zij zich realiseerden dat Hij het was, over Wie elke sabbat in de synagoge wordt voorgelezen. Door Hem te doden, hebben zij de profetieën in vervulling doen gaan.


Təlɛ tə paasi ma Caa ɩɩ hʋʋkəna nɔɣɔlʋ. Ama ɩ tʋ hʋʋlɛ tənaɣa Pəyaɣa ma ma niŋ taa. 	 De Vader spreekt geen oordeel uit, maar heeft Zijn Zoon opgedragen in Zijn plaats recht te spreken.


Pə tɔɔ kɛ́ tə pəsəɣɩ na tə́ yɔɣɔtəna naani sɩ: Tacaa kɛlɛ ma tentu, ma kaa nyana pʋlʋ. Yʋlʋ pəsəɣɩ na ɩ́ la-m we? 	 Daarom kunnen wij goede moed hebben en zeggen: "De Here helpt mij; daarom hoef ik niet bang te zijn voor wat een mens mij kan aandoen." (B)


Ɩlɛna tillaa pona-tɛɣɛ Yesu. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pɔ pa wontu kɛ kpaŋaɣa pile tɔɔ na pá kpaɣa Yesu na pá caɣasɩ. 	 Ze brachten het veulen bij Jezus en legden hun jassen erover, zodat Hij erop kon zitten.


Antulinya taa yəlaa ká tɔŋna tə kɔkɔsɩ, na atɛ awulaa sɔsaa ká pona tə taa kɛ́ pa apititu. 	 De volken zullen in haar licht leven en de koningen van de aarde zullen hun rijkdom er naar toe brengen.


Ɩlɛna Pɔɔlɩ tənɩ pa tɔɔ kɛ́ niŋ, na Feesuɣu Naŋŋtʋ tii pa tɔɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa sʋʋ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔɣɔ yɔɣɔtʋɣʋ, na pá kpaaləɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu. 	 Toen Paulus zijn handen op hen legde, kwam de Heilige Geest over hen. Zij spraken in vreemde talen en gaven woorden van God door.


Tə yɔɣɔtɩ suwe tɔtɔ yee? Yəlaa mpa pɛlɛ pa ta kɛ Yuta nyə́ma na pa taa pɛɛkəɣɩ sɩ pá te Ɩsɔ tɔ pa taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ tɔɔ pa pəsa kʋpama kɛ ɩ ɩsɛntaa. 	 Wat kunnen wij hieruit opmaken? Het volgende: De volken die niet hun best deden om door God aangenomen te worden, zijn toch aangenomen en wel omdat zij nu in Jezus Christus geloven.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ ta yɔɣɔtəta ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ sɩ: Nyaɣalɛ ma Pəyaɣa, saŋa kɛ ma pəsa nyá Caa. Ɩ ta yɔɣɔtəta ɩsɔtaa tillu nɔɣɔlʋ ɩ tɔm tɔtɔ sɩ: Maa la nyá Caa na nyaa pəsɩ ma Pəyaɣa. 	 Want God heeft nooit tegen een van de engelen gezegd: "U bent mijn Zoon. Vandaag heb Ik U de eer gegeven die bij U past." (A) Maar Hij zei dat wel tegen Jezus. Een andere keer zei Hij: "Ik ben Zijn Vader en Hij is mijn Zoon." (B)


Tənaɣalɛ Yesu tɔma-ɩ sɩ: Yele na sətaa pi pa sətaa. Ama nyaa polo na ń kpaalɩ Ɩsɔ Kawulaɣa tɔm. 	 Jezus zei: "Laat het begraven van de doden maar over aan hen die niet met God leven. Wat u moet doen, is met Mij meegaan en de mensen vertellen dat God van hen houdt."


Mpi pə tɔɔ tə pəsəɣɩ na tə́ sa tá tɩ tɔɣɔlɛ sɩ tə nyəmá teu kɛ hatuu tá taanaa sɩ Ɩsɔ yaasi kʋpaŋ na tampana nyəŋ kɛ tə tɔkaa na tə́ lana yəlaa taa, ɩlɛna pə́ tɩɩ kələna mə kiŋ. Ɩsɔ pɛɛlɛɛ tiikaɣana-tʋ, pə taɣa yʋlʋlaɣatʋ natəlɩ. 	 Wij kunnen eerlijk zeggen dat wij altijd zuiver en oprecht geweest zijn. Wij hebben rustig op de Here vertrouwd en niet op ons eigen kunnen. Dat geldt in het bijzonder voor onze omgang met u.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yosɛɛfʋ yapa kpoŋkpontu toŋ nyəntʋ nti pa yaa sɩ lɛŋ tɔ tə pʋŋkahʋlʋŋa, na ɩ́ tisi sətʋ kɛ tesika tɔɔ na ɩ́ takɩ-ɩ pʋŋkahʋlʋŋa ŋkɛ. Ɩlɛna ɩ́ polo ɩ́ pimi-ɩ pəlaaʋ ŋku pa hula kʋkpamʋɣʋ taa tɔ kʋ taa. Ɩlɛna ɩ́ pilimi pɩɩʋ sɔsɔɔʋ nakʋlɩ na ɩ́ suli pəlaaʋ nɔɣɔ. 	 Jozef haalde het lichaam van het kruis af en wikkelde het in een stuk fijn linnen, dat hij had gekocht. Daarna legde hij het in een graf dat in de rotsen was uitgehouwen en rolde een grote steen voor de opening.


Nɔnɔɔsɩ nsɩ sɩ naanʋwa na naalɛ sɩɩ kɛ́ kacɔka wontu naanʋwa na naalɛɣɛ, paa nɔnɔɣɔ ŋka na ka kacɔka wontuɣu. Wʋla maɣamaɣa pɔna ɩcatɛ ńtɛ́ tə hapəlɛ təna, na wʋla ɩnɩ ɩ wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ tiŋ wɛʋ tɔ. 	 De twaalf poorten waren parels; elke poort bestond uit één parel. En de hoofdstraat was van zuiver goud, als doorzichtig glas.


Ɩsɔ sɛɛlaa kpekəle təna ka kaa lotu na ləmaɣasəlɛ kʋlʋmtəlɛ kɛ́ təkpataa. Pa taa nɔɣɔlʋ taa faɣasəɣɩ na ɩ́ nyənəɣɩ ɩ kʋwɛnam ɩsɩɩ ɩ tike ɩ nyəm. Ama pa nyənaɣa pə təna mpi paa wɛna tɔɣɔ ɩsɩɩ pa təna pa nyəm. 	 Alle mensen die in Jezus geloofden, waren van harte eensgezind. Niemand zei dat zijn bezittingen van hem alleen waren; alles was gemeenschappelijk.


Ɩ́ kpətəna Ɩsɔ, na Ɩsɔ ká kpətəna-mɛ tɔtɔ. Asaɣaa mɛ ɩ́ saŋ mə niŋ, yɛlɛyɛlɛ nyə́ma mɛ ɩ́ taɣanɩ mə lotunaa. 	 Als u dichter bij God komt, komt God dichter bij u. Was uw handen, zondaars, u die op twee gedachten hinkt; laat uw hart zuiver voor God zijn.


Tənaɣa sɔɔlɩ kʋla atɛ na ɩ́ nyənəɣɩ yem ɩɩ naakɩ. Ɩlɛna pá tɔkɩ ɩ niŋ taa na pá hɔmɩ-ɩ na pá pona Tamasɩ. 	 Saulus stond op en deed zijn ogen open, maar kon niets zien. De mannen die bij hem waren, namen hem bij de hand en brachten hem Damascus binnen.


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Pə taɣa ma tɔɔ kɛ́ pə yɔɣɔtaa yoo, ama mə tɔɔ kɛ́. 	 "Die stem is er niet voor Mij geweest, maar voor u!" zei Jezus.


Ma nyəmá teu təkpataa sɩ Ɩsɔ wei ɩ caala təmlɛ kʋpantɛ tənɛɣɛ mə kiŋ tɔ, ɩ ká la-tɛɣɛ ḿpʋ́ɣʋ́ haləna tə́ kɔɔ na tə́ yoosi Yesu Kilisiti kʋyakʋ wule. 	 Ik ben er zeker van dat God op de grote dag van Christus Jezus het goede werk dat Hij onder u begonnen is, zal voltooien.


Səm mpi ɩ səpa tɔ, Ɩsɔ lapəna-ɩ kɔtaɣa sɩ ɩ́ pəsɩ wei ɩ kiŋ yəlaa mpa pa nɩɩkəna-ɩ tɔ paa hikina suulu kɛ pa ɩsaɣatʋ tɔm taa na pə́ hɩɩsɩ-wɛɣɛ-tɩ tɔ. Ɩsɔ lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ ɩ siɣisaa. Hatuu lɔŋ Ɩsɔ hʋla suulu na ɩ́ yele yəlaa kɛ pa ɩsaɣatʋ pɔɔsʋɣʋ. 	 God heeft Christus Jezus gegeven als verzoeningsoffer. Door Zijn bloed zal de mens, wanneer hij gelooft, Gods rechtvaardigheid ontdekken. God heeft namelijk de zonden die eerder gepleegd waren, verdragen


Ma yɔɣɔtəɣɩ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ fɛɛlɛ ɩ́ kpa-mɛ. Ɩsɩɩ ɩ́ wɛʋ mpʋ tɔ ləmaɣasɛɛ tʋ nɔɣɔlʋ ɩ fɛɩ mə taa kɛlɛ sɩ yəlaa ɩ yoowa ɩ taɣanɩ-wɛ? 	 Is er geen wijs man onder u, die de twee partijen tot elkaar kan brengen?


Pəyele Feesuɣu Naŋŋtʋ ná tʋna Tafiiti taa kɛ́ tɔm na ɩ́lɛ́ ɩ maɣamaɣa ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ: Tacaa heela ma Sɔsɔ sɩ, caɣa ma kɔŋkɔŋ taa, haləna má kɔɔ na má sɩɩ nyá kolontunaa kɛ nyá nɔɔhɛɛ tɛɛ. 	 David heeft immers zelf gezegd: 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten aan mijn rechterhand, dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (c) De Heilige Geest gaf hem dit in.


Mpʋ tɔ, ɩsɔtaa tillaa ná kɛ́ weɣelɔ? Pa təna pa kɛ́ Ɩsɔ təmlɛ nyə́ma kɛ́, na paa naa ɩsɛntɔɔ. Mpɛɣɛ Ɩsɔ tiliɣi sɩ pá teŋ mpa pə kɛ́ sɩ pɩɩ ya pa nyɔɔŋ tɔ. 	 Nee, want de engelen zijn geesten, die God dienen en die Hij erop uit stuurt om de mensen die gered worden, te helpen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Feesuɣu tɛɛna-m kpakpaa na má ná ɩsɔtaa tənaɣa kawulaɣa kumte, na nɔɣɔlʋ caɣa tə tɔɔ. 	 Op hetzelfde moment werd ik door de Geest meegenomen. Ik zag een troon in de hemel staan en op die troon zat Iemand,


Tá luuŋ fɛɩ sɩ ɩ́ loosi nɔɔhɛɛ. Ama tə caa kɛ́ sɩ ɩ́ təŋ mpa pa tɛŋ Ɩsɔ na pa taa na pá wɛna suulu na paa hiki mpi Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká ha tɔ pa akpaa. 	 En ook dat u de moed niet laat zakken, maar het voorbeeld volgt van de mensen die (door hun geloof en geduld) ontvingen wat God hun had beloofd.


Yʋlʋ wei pɩɩ kaasa taalɛ tʋ ɩnɩ ɩ kiŋ tɔɣɔlɛ ɩ maɣamaɣa ɩ kʋlʋlʋ wei ɩ luɣu sʋʋ teu tɔ. Ɩlɛɣɛ ɩ tɛɛsa tiluɣu kɛ pa kiŋ, na ɩ́ hʋʋkɩ sɩ paa nya ɩ pəyaɣa ɩsəlɛ. 	 Nu had hij alleen nog zijn zoon, zijn oogappel. Tenslotte stuurde hij hem, want hij dacht bij zichzelf: 'Voor mijn zoon zullen zij wel respect hebben.'


Waatʋ ɩnəɣɩ Yesu ɩfalaa pola ɩ kiŋ na pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Aweɣelɛ sɔsɔ kɛ ɩsɔtaa Kawulaɣa taa? 	 In diezelfde tijd kwamen de discipelen bij Jezus met de vraag wie van hen de grootste in het Koninkrijk van de hemelen zou zijn.


Ama Timotee kɔmna mə tɛ ɩsəntɔ tɔ ɩ kɛɛsa-tʋɣʋ ɩsəna ɩ́ səŋa Ɩsɔ mpaaʋ taa kɛ́ teu na ɩ́ tɔka təma sɔɔlʋɣʋ tɔm tɔ. Na ɩ heela-tʋ sɩ ɩ́ tɔɔsəɣɩ tá tɔm kɛ tam na laŋhʋlʋmlɛ. Haləna ɩ́ nyɩɩləɣɩ sɩ ɩ́ na-tʋɣʋ teitei ɩsɩɩ tá nyɩɩləɣɩ sɩ tə́ na-mɛ tɔ. 	 Nu is Timotheüs net teruggekomen met het goede nieuws dat uw geloof en liefde niet verflauwd zijn. Hij vertelde ons ook dat u nog steeds met vreugde aan ons bezoek terugdenkt en even sterk naar ons verlangt als wij naar u.


Tə́ taa yele timpi pə kɛ́ sɩ tá təna tə́ koti tɔɣɔ pote ɩsɩɩ lɛlaa ná kisuɣu pote tɔ. Ama tə́ teŋ təmaɣa tam na pə tɩɩ kələna waatʋ ɩnɛ wei ɩ taa tə loosiɣi Tacaa kʋyakʋ na kʋ́ kɔŋ tɔ. 	 Wij moeten ook niet uit onze samenkomsten wegblijven. Sommigen maken daar een gewoonte van, maar dat is niet goed. Wij moeten elkaar bemoedigen en waarschuwen, vooral nu wij zien dat het niet lang meer zal duren, voor de Here Jezus terugkomt.


Ye mpʋ ɩlɛ ma wiikəna-mɛ sɩ ɩ́ taa lɔ tɔɔŋ kɛ kʋnyɔŋ ŋku ma tɔkɩ mə tɔɔ tɔ kʋ tɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ pɩɩ tɛ na pə́ kʋsɩ mə nyʋɣʋ. 	 Verlies dus de moed niet door alles wat mij wordt aangedaan. Ik maak het allemaal door voor u; u zou het als een eer moeten beschouwen.


Pɛlɛ paa hʋʋwa sɩ ntanyɩ ɩ wɛ tɔntaa lɛlaa taa, haləna pá tɔ ilim na pə tɛm ɩlɛna pá sʋʋ-ɩ pɛɛkʋɣʋ kɛ pa lʋlʋɣʋ nyə́ma na pa asəmaa kiŋ. 	 Zijn ouders misten Hem eerst niet eens, want zij dachten dat Hij ergens tussen de andere reizigers liep. Maar 's avonds werden zij toch ongerust en gingen Hem zoeken tussen hun familie en vrienden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ mpa pa caala təmlɛ taa kɛ́ sʋʋʋ tɔ pa hʋʋwa sɩ mpɛ pa nyəna ká kəlɩ panɛ pa nyəna. Ama liɣitee nyəɣəlʋɣʋ nyəɣəlʋɣʋ kɛ́ pa cɛla-wɛ. 	 De mannen die eerder waren komen werken, verwachtten daardoor dat zij veel meer zouden krijgen. Maar toen zij aan de beurt waren, kregen ze precies evenveel als de anderen.


Tənaɣa Ɩlɔɣɔʋ yela Yesu. Ɩlɛna ɩsɔtaa tillaa kɔɔ na pá paasəna-ɩ. 	 De duivel liet Jezus met rust en ging weg. Toen wamen er engelen om voor Jezus te zorgen.


Yuta nyə́ma mpa paa kɔma na pá səŋna Malɩ kɛ ləyaɣa caɣaʋ tɔ, pa na ɩ kʋla mpʋ təwaka na ɩ́ lɩɩ, ɩlɛna pá təŋɩ-ɩ. Pə taɣa pʋlʋ pa hʋʋwa sɩ ɩ puki pəlaaʋ tɔɔ kɛ́ wula kɛ́. 	 De Joden die bij Maria waren om haar te troosten, zagen hoe zij vlug opstond en naar buiten liep. Zij volgden haar omdat zij dachten dat zij naar het graf ging om haar verdriet uit te huilen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ taapalʋ ɩnɩ ɩ hota ɩnɩ ɩ tɛɛ na ɩ wiina-ɩ sɩ: Haɩ, la-m suulu, ye ma hikaa maa fɛlɩ-ŋ. 	 De ander viel voor hem neer en smeekte: 'Geef mij uitstel. Dan zal ik alles terugbetalen.'


Nɔɣɔ taa kɛ́ yəlaa panɛ pa saŋɩ-m yem. Paa caa-m paa pəcɔɣɔ hatoo pa taa. Ɩsɔ yɔɣɔtəna mpʋ. 	 'Deze mensen eren God met de mond, maar in hun hart moeten ze niets van Hem hebben.


Tənaɣa Yesu kpaɣa potopotonaa kakpasɩ na tiina naalɛ ɩnɩ, na ɩ́ teki ɩ ɩsɛ na ɩ́ sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ na təmlɛ. Ɩlɛna ɩ́ faɣa-wɛ na ɩ́ cɛla ɩ ɩfalaa sɩ pá tala samaa ɩnɩ. 	 Jezus nam de vijf broden en de twee vissen, keek omhoog naar de hemel en dankte God ervoor. Daarna brak Hij er stukken af, gaf die aan Zijn discipelen en zij brachten ze naar de mensen.


Tá taapalʋ kʋpaŋ Tisikɩ ká heelina-mɛɣɛ ma tɔm təna təpaɩpaɩ. Ma na-ɩ tə lakəna Tacaa təmlɛ na ɩ kɛ təmlɛ latʋ kʋpaŋ kɛ́. 	 Mijn goede vriend en broeder Tychicus, een trouwe werker die samen met mij de Here dient, zal u vertellen hoe het met mij gaat.


Tɛtʋ ntɩ tə wulaʋ wei pa yaa sɩ Pipiliyusi tɔ ɩ təyaɣa ka wɛ pəcɔlɔ tənɛ ɩnɩ. Wulaʋ ɩnɩ ɩ pona-tʋɣʋ ɩ tɛ na ɩ́ tɔkɩ-tʋɣʋ teu, halɩ kʋyɛɛŋ tooso. 	 Daar vlakbij lag het landgoed van Publius, de gouverneur van het eiland. Hij was heel gastvrij voor ons en gaf ons drie dagen onderdak.


Ɩ taa tɛm mpɩ pə ta pasa. Pəyele ɩ ta la sika na mpi Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ ká la tɔ. Halɩ ɩ naani sɔɔsa kʋsɔɔsʋ kɛ́, na ɩ́ nyɔɔ toŋ, na ɩ́ tɔŋna Ɩsɔ kɛ́ sam. 	 Hij klemde zich vast aan de belofte van God. Zijn vertrouwen bleef sterk en hij gaf God alle eer.


Tə taa pəsəɣɩ pʋlʋ tɔ Kilisiti səpəna asaɣaa tá, tá tɔɔ kɛ́ saa wei pə maɣa Ɩsɔ tɔ. 	 Christus is immers toen wij nog hulpeloos waren, op het juiste ogenblik voor slechte mensen gestorven.


Mə laŋa ɩ́ wakəlɩ, ɩ́ tʋlɩ nɔɔsɩ na ɩ́ wii sɔsɔm. Ɩ́ yele na mə woŋa pəsɩ wula, na mə laŋhʋlʋmlɛ náá pəsɩ laŋwakəllɛ. 	 Beklaag uzelf; huil en jammer van ellende. Het lachen moet u vergaan; uw blijdschap moet omslaan in verdriet.


Na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Kʋmtʋ tɔɔwaɣa, ama kʋntaa fɛɩna. Ɩ́ sələmɩ hatʋcɛ na ɩ́ sɔɔsɩ kʋntaa kɔnaʋ kɛ lɔŋ kɛ ɩ kʋmtʋ taa. 	 Hij zei tegen hen: "Vraag God meer arbeiders te sturen om de oogst binnen te halen. Want de oogst is groot, maar er zijn te weinig arbeiders.


Ye nɔɣɔlʋ kʋlaa sɩ ɩ lakɩ-wɛɣɛ ɩsaɣatʋ, kɔkɔ lɩɩkəna pa nɔɔsɩ taa kɛ́ na ká kʋɣɩ pa kolontunaa. Na mpʋ tɔtɔɣɔ pə wɛɛ, ye wei ɩ́ kʋləɣɩ sɩ ɩ lakɩ-wɛɣɛ ɩsaɣatʋ, ka kʋ-ɩ kɛlɛ mpʋ. 	 Als iemand probeert hen kwaad te doen, komt er vuur uit hun mond, waardoor hun vijanden worden verteerd. Zo zal ieder gedood worden, die hen kwaad wil doen.


Ɩ lapa nti tə sələma-ɩ tɔ na pə tɩɩ kəla mpʋ te. Ɩ sɛɛsa ɩsəlɛ kɛ sɔsɔm, haləna ɩ maɣamaɣa ɩ́ tʋ mə tɛ pote pəlɛ. 	 Hij ging graag in op mijn voorstel u nog eens te bezoeken, al zou hij toch wel gekomen zijn, omdat hij erg naar u verlangt.


Yesu lɩɩ təna, ɩlɛna ɩ́ polo tɛtʋ nti tə wɛ Tiii na Sitɔŋ pə cɔlɔ tɔ tə taa. 	 Jezus verliet dat deel van het land en ging op weg naar de streek van Tyrus en Sidon.


Pɔɔlɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtaɣa, ɩlɛna ɩ́ na pa təna pá luŋ na pá sələmɩ Ɩsɔ. 	 Toen hij uitgesproken was, knielde Paulus samen met hen allen neer en bad.


Pə tənaɣa mpʋ ɩlɛ tá taapalaa mɛ ɩ́ ná tá kiŋ kɛ ɩsəna pə wɛɛ sɩ ɩ́ ká tɔ na pə́ maɣa Ɩsɔ tɔ, halɩ ɩ́ tɔŋna ḿpʋ́ɣʋ́ lapʋ mɛɛ. Ama nti nɔɔnɔɔ ma wiikina-mɛ tɔɣɔlɛ sɩ, haɩ, Tacaa Yesu tɔɔ ɩ́ sɔɔsɩ lʋpʋ kɛ pə taa. 	 Broeders, wat uw dagelijkse leven betreft vragen wij u dringend in de naam van onze Here Jezus om u zo te gedragen dat God er vreugde aan beleeft. U deed dat al, maar wij vragen u dringend dat nog meer te doen.


sɩ má la Yesu Kilisiti təmlɛ latʋ kɛ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa kiŋ. Ma Laapaalɩ kʋpaŋ kpaalʋɣʋ lapaɣa ɩsɩɩ kɔtʋlʋ lakʋɣʋ Ɩsɔ təmlɛ tɔ, sɩ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pá pəsɩ Ɩsɔ ɩsɩɩ kɔtaɣa kʋpaŋka ŋka Feesuɣu Naŋŋtʋ taɣanaa na ká nəɣəsəna Ɩsɔ ɩ́ mʋ tɔ. 	 Ik ben een dienaar van Christus Jezus, die de andere volken het goede nieuws van God moet brengen. Daardoor mag ik hen aan God voorstellen als een offer dat Hij kan aanvaarden, een offer dat de Heilige Geest voor Hem heeft klaargemaakt.


Tənaɣa ɩsɔtaa tillu tɔma alaa sɩ: Mɩɩ taa nyá, ma nyəmá sɩ Yesu wei pa kama səm tesika tɔɔ tɔɣɔ ɩ́ kɔma pɛɛkʋɣʋ. 	 De engel zei tegen de twee vrouwen: "U hoeft niet bang te zijn.


Ɩ́ pɛɛtɩ mə kʋpamnaa na ɩ́ məŋna pə liɣitee na ɩ́ ha kʋnyɔntʋnaa. Ɩ́ pɛɛkɩ fatakanaa mpa paa səkɩ tɔ, na ɩ́ kaakɩ mə wɛnaʋ kɛ ɩsɔtaa timpi pʋlʋ ɩɩ leki tɔ. Nmɩɩlʋ kaa tala tənaɣa ŋmɩɩlʋɣʋ, pə́cɔ́ puka kaa tɔɣɔ. 	 Verkoop je bezittingen en geef de opbrengst aan wie tekort hebben. Zorg dat je een beurs krijgt die nooit opraakt, waar dieven niet bij kunnen en waar de mot niet aan vreet.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu na ɩ ɩfalaa pa tasa Yosalɛm kɛ pote, na Yesu polo na ɩ́ cɔɔkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. Tənaɣa kɔtəlaa sɔsaa, na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa, na sɔsaa pa kɔma ɩ kiŋ, 	 Zij kwamen in Jeruzalem. Terwijl Hij over het tempelplein wandelde, stapten de mannen van de Hoge Raad op Hem toe.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpətəna Filipʋ wei ɩ kɛ́ Kalilee Pɛtɛsaita ɩcatɛ tʋ tɔ, na pá tɔmɩ-ɩ sɩ: Tacaa, tə caa tə́ ná Yesu. 	 kwamen bij Filippus en vroegen: "Kunnen wij Jezus ontmoeten?"


Ama pɩɩsɩ iyaɣa (1000) ŋkɛ kaa tɛma na pə́cɔ́ sətaa lɛlaa fe. Sətaa taa fem kancaalaɣa nyəm ntɛ́. 	 Dit is de eerste opstanding. De rest van de doden werd pas weer levend na die duizend jaar.


Tɔm ntɩ tə kɛ́ tampana nyəntʋ kɛ́ təkelekele, na tə mʋna pá mʋ-tɩ təkpem na pá tɛ-tɩ na taa. 	 Dit is de waarheid, die iedereen zou moeten aannemen.


Tənaɣa Pilatɩ tasa-ɩ pɔɔsʋɣʋ sɩ: N sumaɣa? Nyənɩ pa tɔŋʋɣʋ sɩ n lapa pənɛ na pənɛ tɔ. 	 "Wat hebt U op al die beschuldigingen te zeggen?" vroeg Pilatus. "Waarom geeft U geen antwoord?"


Nti pa tɔkəna-m tɔɣɔlɛ timpi ma səŋa pa ɩsɛntaa na má yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Saŋa taa pa hʋʋkəna-m tɔm kɛ mə ɩsɛntaa, sɩ pepe tɔɔ kɛ́ ma wɛna naani sɩ ye yəlaa ɩ́ səpa pa feŋ. 	 "Ik sta hier vandaag terecht omdat ik geloof dat de doden weer levend zullen worden!"


Saləma ná lʋla Poosi, Poosi too kɛlɛ Lahapɩ. Poosi ná lʋla Opɛtɩ, Opɛtɩ too kɛlɛ Luuti. Opɛtɩ ná lʋla Sesee, 	 Nahesson was de vader van Salmon; Salmon de vader van Boaz (Rachab was zijn moeder). Boaz was de vader van Obed (Obeds moeder was Ruth).


Ntanyɩ mə taa nɔɣɔlʋ ná tɔŋ sɩ: Ye pə wɛ mpʋ ɩlɛ, pepe tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ tasəɣɩ sɩ yəlaa lapa taalɩ? Awe pəsəɣɩ na ɩ́ kaɣatɩ-ɩ sɩ ɩ́ taa la ɩ luɣu nyəntʋ? 	 Maar als het zo ligt, waarom neemt God het mij dan kwalijk dat ik niet doe wat Hij wil?


Mpa mpa pa ya mpʋ tɔ pa cɔɔkaɣa paa le na pá heeliɣi Ɩsɔ Tɔm Laapaalɩ Kʋpaŋ. 	 De volgelingen die uiteengejaagd waren, spraken overal over Jezus en vertelden wat Hij had gedaan.


Pa tala Salamini, ɩlɛna pá sʋʋ Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsʋɣʋ kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa mpa pa wɛ təna tɔ pa taa. Na Yohaanɩ Maləkɩ ka wɛ pa kiŋ na ɩ́ səŋna-wɛ. 	 In het havenstadje Salamis spraken zij in verschillende synagogen over Jezus Christus. Johannes Markus was met hen meegegaan om te helpen.


Ma taapalaa, ma sɔɔla teu sɩ pənɛntɛ má tɔɔsɩ-mɛɣɛ Laapaalɩ Kʋpaŋ wei maa kpaala-mɛ tɔ, wei ɩ́ nɩɩwa na ɩ́ tɛmna-ɩ mə taa kɛ́ teu təkpataa tɔ. 	 Ik kom bij u met het goede nieuws, dat ik u al eens eerder heb gebracht. U hebt het aangenomen en het is nu de basis van uw leven.


Ɩ́ nyɩ teu sɩ paa yom paa kasaɣampu Tacaa ká tɛ na ɩ́ fɛlɩ paa wei kɛ́ kʋpantʋ nti ɩ lapa tɔ. 	 U weet toch dat de Here u zal belonen voor alle goede dingen die u gedaan hebt, of u nu slaaf bent of vrij man.


Pa lʋkɩ yem sɩ mpɛɣɛlɛ Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ sɛɣɛsəlaa, pəyele paa cɛkəɣəna pa maɣamaɣa pa kʋyɔɣɔtʋtʋ. Pa ta cɛkəna mpi mpi pə tɔm pa tɩɩ yɔɣɔtəɣɩ mpʋ na apalʋtʋ tɔ. 	 Zij zouden graag beroemde uitleggers van de Joodse wetten willen worden, maar hebben er geen idee van wat die wetten eigenlijk betekenen.


Pə pamna kʋyakʋ ŋku kʋ yakaɣa sɩ pə fe na pá sʋʋ Tɛɛʋ acima tɔɣɔʋ taa tɔ kʋ wule. Yuta nyə́ma luɣu fɛɩ sɩ pə fe pa kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ na yəlaa mpɛ pa wɛ pa tesikasɩ tɔɔ kɛ mpʋ. Pə taɣa pʋlʋ, kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ ŋkʋ kʋ kɛ pa kʋyakʋ sɔsɔɔŋkʋ kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ pa sələma Pilatɩ sɩ ɩ́ yele na pá pɛlɩ mpa pa kama mpʋ tɔ pa nɔɔhɛɛ na pá tisi-wɛ. 	 Die avond zou de sabbat beginnen. Daarom wilden de Joden niet dat de mannen nog langer aan de kruisen zouden blijven hangen. Zij vroegen Pilatus hun benen te laten breken. Dan zouden zij eerder sterven en konden de lichamen vccr de sabbat van het kruis worden afgenomen, want dat was erg belangrijk.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ na Yohaanɩ pa cɔ kotuɣu sɔsaa mpɛ sɩ: Mə maɣamaɣa ɩ́ maɣasɩ-təɣɩ mə taa na ɩ́ na. Pepe kəla teu kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa? Mɛɣɛ tə se yaa Ɩsɔ? 	 Maar Petrus en Johannes antwoordden: "Wat vindt u nou? Is het juist dat wij u in plaats van God gehoorzamen?


Paa na mpʋ mɛɣɛ pə heeliɣi sɩ paa wei ɩ́ sɔɔləɣɩ ɩ alʋ ɩsɩɩ ɩ sɔɔlʋɣʋ ɩ tɩ tɔ. Na paa alʋ wei ɩ́lɛ́ ɩ́ seeki ɩ paalʋ tɔtɔ. 	 Voor ieder van ons persoonlijk komt het hierop neer: De man moet net zoveel van zijn vrouw houden als van zichzelf en de vrouw moet haar man respecteren.


Kiiŋ ɩnɛ ɩ nəɣəsəna ləmaɣasɛɛ kʋpana kɛ́, mpi tɔ, ɩ yelaa na yʋlʋ cɛsəɣəna Ɩsɔ sɛɛʋ, na ɩ yelaa na yʋlʋ pasəɣɩ ɩ tɩ, na ɩ caala yʋlʋ sɩ ɩ́ tʋ ɩ tɔnʋɣʋ kɛ wahala. Ama pəsʋɣʋ kɛ kiiŋ ɩnɛ ɩ fɛɩna sɩ ɩ́ kpa yʋlʋ tɔnʋɣʋ kɛ kʋ kʋnyɩɩləŋ təlatɛ. 	 Die regels lijken wel heel mooi en wijs, maar het is een zelfgemaakte godsdienst. Zij vragen heel wat vroomheid, vernedering en zelfkastijding. Zij zijn waardeloos en bevredigen alleen het gevoel van eigenwaarde.


Tɔʋ, nti ma nawa na ma caa ma yɔɣɔtɩ-tɩ tɔ, pə ta mʋna má sa-mɛɣɛ paa pəcɔ se. Pə taɣa pʋlʋ, mə kotuŋ wei ɩ́ kotiɣi tɔ, ye pə taɣa ɩsaɣatʋ, ɩɩ sɔɔsəɣɩ-mɛɣɛ kʋpantʋ natəlɩ. 	 Het volgende wat ik moet regelen, is iets waar ik geen goed woord voor over heb. Het gaat namelijk om uw bijeenkomsten, die schadelijk zijn in plaats van nuttig.


Kaɣana Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ kʋlʋmtʋ ntɩ tə sɩɩna ɩsɔtɔnʋɣʋ na tɛtʋ, sɩ pɩɩ tɛ na pə́ wɔ-təɣɩ kɔkɔ kɛ kʋyaŋku paa hʋʋna asaɣaa na pá wakəlɩ-wɛ tɔ. 	 En God heeft gezegd dat de tegenwoordige hemel en aarde zorgvuldig bewaard worden voor een enorm vuur op de dag van het grote oordeel, als alle mensen die niets van God willen weten, ten onder zullen gaan.


Ɩ́ sələmɣɩ Ɩsɔ, ɩ́ taa yele. Ɩ́ feŋiɣi na ɩ́ sɛɛkɩ-ɩ ɩ́ na təmlɛ kɛ mə Ɩsɔ sələmʋɣʋ taa. 	 Blijf altijd bidden. Verslap daarin niet en toon de Here uw dankbaarheid.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ yela-wɛ na ɩ́ tɛɛ. 	 En daarmee verliet Paulus hen.


Luku tike kɛ pə yelina-m. Ye n kɔŋ kpɛŋna Maləkɩ na nyá na-ɩ ɩ́ kɔɔ, ɩ ka səŋna-m ma təmlɛ. 	 Alleen Lukas is nog bij mij. Als je komt, breng dan Markus mee, want ik heb hem nodig.


Pə tɔɔ kɛ́ ma heeliɣi-mɛ sɩ paa hʋ́lɩ́ suulu kɛ Tiii na Sitɔŋ acalɛɛ nyə́ma kɛ Hʋʋlɛ kʋyakʋ wule na pə́ kəlɩ-mɛ. 	 Voor Tyrus en Sidon zal het op de dag van het grote oordeel minder erg zijn dan voor u.


Ama waatʋ wei maa fe ɩlɛna, má tɛɛ-mɛɣɛ nɔɣɔ kɛ Kalilee. 	 Maar nadat Ik weer levend ben geworden, zal Ik naar Galilea gaan en jullie daar ontmoeten."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pelee ɩcatɛ tʋ Pilusi pəyalʋ Sopatɛɛ ná təŋa-ɩ, na Tɛsalonikɩ nyə́ma Alisitaakɩ, na Sukunta na Tɛləpɩ tʋ Kayusi na Asii nyə́ma Timotee na Tisikɩ na Tʋlʋfim. 	 Een aantal mannen ging met hem mee: Sopater, de zoon van Pyrrhus, uit Berea; Aristarchus en Secundus uit Thessalonica; Gajus uit Derbe; Timotheüs; Tychicus en Trofimus uit Asia.


Pə taɣa pʋlʋ, pa yɔɣɔta Ɩsɔ Tɔm taa kɛ́ sɩ, Apəlaham tɛma Ɩsɔ na ɩ taa, na ɩ taa tɛm mpəɣɩ Ɩsɔ ná nawa na ɩ́ yaa-ɩ yʋlʋpaŋ na ɩ́ mʋ-ɩ. 	 In de Boeken staat het zo: "Doordat Abraham op God vertrouwde, werd hij vrijgesproken van schuld." (a)


Heeli-wɛ sɩ pá yele lɔŋ taa tɔmnaa mpa pa tɔkaa tɔ, na hatuu lɔŋ taa lʋlʋɣʋ loosi nsi pa tamsəɣɩ tɔ. Təlɛ tə kɔŋna ntɔŋkpɛɛsaɣa kɛ yem kɛ́, tɩɩ kʋsəɣɩ yapʋ tɔm nti Ɩsɔ sɩɩwa na ɩ́ lakɩ tɔ. Yʋlʋ tɛŋ ɩ taa na Ɩsɔ kɛ́ na pə́cɔ́ ɩ́ nyɩ pəlɛ pə tɔm. 	 Zij vertellen sprookjes en houden zich eindeloos bezig met stambomen. In plaats van mensen te helpen Gods plan in geloof te aanvaarden, roepen zij moeilijkheden op.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ tasa-wɛɣɛ yeluɣu na ɩ́ tuusi na ɩ́ tasa Ɩsɔ sələmʋɣʋ kɛ tɔm tooso nyəm kɛ tɔm kʋlʋmtʋ ntɩ. 	 Hij liet hen slapen. Voor de derde keer ging Hij weg en bad hetzelfde gebed.


Tɛfɛ ɩ kɔŋ ɩ́ tɛ kite sɩɩʋ, ɩlɛna ɩ́ kpisi kʋ kʋɣʋ, na tɛɛlaa kɔɔ na pá woŋi-ɩ, 	 Anders komt hij misschien niet verder dan de fundering. Iedereen zou lachen en zeggen:


Pə pamna apalʋ nɔɣɔlʋ ka wɛ Yuta nyə́ma təkotile taa na ɩ́ hii ɩlɔɣɔʋ ɩsaɣaʋ nɔɣɔlʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ koo sɔsɔm sɩ: 	 Op een dag was Jezus weer in de synagoge. Een man die in de macht van een boze geest was, schreeuwde:


Ama Falisanaa mpɛ pa ta tisi cɔʋ. Tənaɣa Yesu hɔma kʋtɔntʋ na ɩ́ waasɩ-ɩ, na ɩ́ heeli-ɩ sɩ ɩ́ tɛɛ. 	 Zij zwegen in alle talen. Jezus nam de zieke man bij de hand, genas hem en liet hem gaan.


Tənaɣa Yuta nyə́ma sʋʋ tə tɔɔ kɛ́ hɔm na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ kɛ pa taa pa tike sɩ: Ɩsənaɣa ɩnɩ ɩ ká kpaɣa ɩ maɣamaɣa ɩ tɔnʋɣʋ nantʋ na ɩ́ ha-tʋ sɩ tə́ tɔɣɔ? 	 De Joden kregen hierover ruzie onder elkaar. "Hoe kan Hij ons Zijn lichaam te eten geven?" zeiden zij.


Ɩsəna mpi tə nyəm sɩ ye tə sələməɣɩ-ɩ pʋlʋ ɩ nɩɩkɩ tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ tə nyəmá sɩ ɩ haa-tʋɣʋ mpi tə sələməɣɩ-ɩ tɔ. 	 En als wij weten dat Hij naar ons luistert, mogen wij er ook zeker van zijn dat Hij ons geeft wat wij Hem vragen.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, yəlaa mpa pa wɛ ɩsəntɔ tɔ pa kaa sɩ pa təna na pə́cɔ́ pə tənaɣa mpʋ pə la. 	 Ik ben er absoluut zeker van dat die dingen het einde van deze tijd inluiden.


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ləsa ɩ təmlɛ tʋ tɔ, mə cɔlɔɣɔ ɩ laaləna-ɩ kɔnaʋ. Ɩ kɔna-mɛɣɛ-ɩ ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ɩ́ la-mɛɣɛ kʋpantʋ, sɩ ɩ́ laɣasɩ-mɛ na paa wei ɩ́ yele ɩ yaasi ɩsaɣaʋ. 	 God heeft Zijn dienaar Jezus in de eerste plaats laten opstaan om u te zegenen, zodat u het kwaad de rug zult toekeren."


Ama təna wɛɣɛ pɩɩ topili-mɛɣɛ mpaaŋ sɩ ɩ́ hʋ́lɩ́ ma tɔm tampana. 	 Het zullen allemaal kansen zijn om over Mij te vertellen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ nyɔɣɔsɩ kpa-ɩ na ɩ́ nyɩɩləɣɩ tɔɣɔʋ, saa wei pa tɔŋna-ɩ saaʋ tɔ pə lapa-ɩ toosee taka. 	 omdat hij honger had, wilde hij graag iets eten. Terwijl het eten werd klaargemaakt, raakte hij buiten zichzelf.


Ɩlɛ ma tɩɩ pɔɔsəɣɩ sɩ: Yuta nyə́ma mpɛ pə tuuluɣu-wɛ na pá hoti mpʋ tɔ pə tɛmaɣalɛ? Aaɩ, pə taɣa mpʋ se, paa pəcɔ. Pa hotuɣu yelina na pə́ ya piitim lɛmpɩ nyə́ma nyʋɣʋ, ɩlɛna ɩsəsɛɛmlɛ kpa-wɛɣɛ pɛlɛ pa tɔɔ. 	 Zijn de Israëlieten dan gestruikeld om voorgoed te blijven liggen? Natuurlijk niet! Maar door hun weigering om te gehoorzamen, is nu de andere volken het heil te beurt gevallen en wel om de Israëlieten jaloers te maken.


Ɩ tɔm kɛ maa heela-mɛ sɩ: Ma waalɩ nɔɣɔlʋ ká tɛ na ɩ́ kɔɔ, ɩlɛ ɩ kəla-m. Pə taɣa pʋlʋ, pa lʋla má tɔ, ma maɣana-ɩ kɛ́. 	 Hem bedoelde ik toen ik zei: 'Na mij komt Iemand Die er eerder was dan ik. Want Hij was er al voordat ik geboren werd.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela Yuta nyə́ma mpa pa mʋ-ɩ tɔ sɩ: Ye ɩ́ təŋəɣɩ ma tɔm kɛ teu, ɩ́ ká pəsɩ ma ɩfalaa na tampana. 	 Jezus zei tegen de Joden die in Hem geloofden: "Als u zich houdt aan wat Ik zeg, bent u werkelijk mijn discipelen.


Tɔʋ, yʋlʋ nɔɣɔlʋ na ɩ newaa paa kɛna yʋlʋnyɔɔŋ naatosompɔɣɔlaɣa. Ḿpʋ́ɣʋ́ taalʋ kpaɣa alʋ, ɩlɛna ɩ́ sɩ, ɩ fɛɩ pəyaɣa. 	 Nu waren er eens zeven broers. De oudste trouwde, maar er kwamen geen kinderen.


Na tɛtʋnaa mpa lʋm ka cɔɔnaa tɔ pá mʋkɩ yem, pa ta tasa pá keesi pɔ́ɔ́ŋ tɔtɔ. 	 Alle eilanden verdwenen en van de bergen was niets meer te zien.


Pa kpakəɣɩ səɣəla yuŋ nyəna na pá sʋkəɣɩ lɛlaa. Pəyele mpɛ paa caa sɩ pá tɩɩ taa-wɛɣɛ taaʋ maɣamaɣa. 	 Ze doen zelf niet wat zij zeggen. Ze leggen de mensen enorme lasten op, maar steken er zelf geen vinger naar uit.


Pa tala kʋteŋ tɔɔ, ɩlɛna pá maɣana mamala na a tɔɔ kɛ́ tiina na potopotonaa sɩ pə haŋ. 	 Toen zij aan wal stapten, zagen ze vis en brood op een houtskoolvuurtje.


Ye kʋnyɔntʋ ɩ́ wɛ tá taa, ɩ́lɛ́ ɩ́ mʋɣʋlɩ sɩ Ɩsɔ ká kʋsɩ ɩ nyʋɣʋ tɔ pə tɔɔ. 	 Een christen die in de wereld onbetekenend is, mag blij zijn omdat hij in Gods ogen groot is.


Nti nti pa sɛɣɛsəɣɩ tɔ tə wakələɣɩ yəlaa kɛ teitei kɛ́ ɩsɩɩ sʋʋlʋ sʋʋkʋɣʋ səmote taa tɔ. Faacinaa mpɛ pa lataa taa wɛɣɛlɛ na Himenee na Filɛɛtɩ. 	 Hun woorden zullen voortwoekeren als een kankergezwel. Hymeneüs en Filetus zijn zulke mensen.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, latəcɛnaa na acɔɔnaa pa caləm kaa pəsɩ na pə́ ləsɩ ɩsaɣatʋ kɛ paa pəcɔ. 	 Want het bloed van stieren en bokken kan nooit voorgoed met de zonden afrekenen.


Pa heela-wɛ təfoo sɩ n heeliɣi Yuta nyə́ma mpa pa wɛ piitim lɛmpɩ hɛkʋ tɔ sɩ pá yele Moisi kʋsəsɩɩtʋ. Pá taa pɛlɩ pa piya. Pəyele sɩ pá taa təŋ Yuta nyə́ma kʋlapʋtʋ. 	 Maar zij hebben gehoord dat u de Joden in het buitenland leert dat zij zich niet meer aan de wet van Mozes hoeven te houden. U zou hebben gezegd dat zij hun pasgeboren jongetjes niet hoeven te besnijden en ook dat zij zich niet aan de Joodse gebruiken hoeven te houden.


Pa tɛma tɔɣɔʋ ɩlɛna Yesu kpaɣa kɔpʋ kɛ mpʋ tɔtɔ na ɩ́ tɔ sɩ: Kɔpʋ ɩnɛ ɩ kɛna Ɩsɔ nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ kʋfam yoo, na ma caləm mpi pə kpema mə tɔɔ tɔ mpɩ pə hʋləna pə tampana. 	 Na het eten gaf Hij hun de beker en zei: "Deze beker wijn is het teken van Gods nieuwe verbond met jullie. Een verbond dat wordt bekrachtigd door mijn bloed, dat zal vloeien als een offer voor jullie.


Ɩ́ taa kpaɣa liɣitee yaa huluɣu, ɩ́ taa kpɩ ntaŋkpala, pə́cɔ́ ɩ́ taa paasəna yəlaa sɛɛʋ kɛ mpaaʋ taa. 	 Neem geen geld mee, geen tas en zelfs geen extra schoenen. Ga recht op je doel af.


Pə́ kaasa mpa, pɛlɛ pá papɩ kpatəŋ tɔɔ yaa kpɩɩlʋɣʋ hɔɣɔlasɩ tɔɔ na pá tɛsɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ tə lapa na tá təna tə́ tɛsəna alaafəya təmammam. 	 De rest zou volgen op planken of andere drijvende dingen. Iedereen kwam veilig aan land.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma samaa tɔtɔ sɩ: Ye ɩ́ ná tɛʋ pɩɩ ŋmaalaɣa na ilim tətʋlɛ, ɩ́ tɔŋ kpakpaa sɩ saŋa ɩnɩ tɛʋ wɛɛ. Ɩlɛna tampana tɔɔ kʋlɛ kʋ nɩɩ. 	 Jezus zei tegen de mensen: "Als u in het westen wolken ziet opkomen, zegt u: 'Daar komt een bui aan.' En dat is juist.


Piyɛɛ cɛkəna ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsəna taa ɩ wɛɛ tɔ, ɩlɛna ɩ́ mələna Yohaanɩ wei pa cuɣusaa sɩ Maləkɩ tɔ ɩ too Malɩ təyaɣa tɔɔ. Yəlaa paɣalɛ ka kota təna na pá sələməɣɩ Ɩsɔ. 	 Hij dacht even goed na en ging toen naar het huis van Maria, de moeder van Johannes Markus. Daar waren veel christenen bijeen om te bidden.


Yaa ɩ́ tɩɩ sələməɣɩ ɩɩ hikiɣi-wəɣɩ mə ləmaɣasɛɛ fɛɩ teu tɔ pə tɔɔ. Ɩ́ caa kɛ́ sɩ ɩ́ hika-wɩ ɩlɛ ɩ́ lana mpi mə maɣamaɣa ɩ nɔkaa tɔ. 	 Of u bidt Hem er wel om, maar krijgt niets. Wel, dan hebt u het Hem op een verkeerde manier gevraagd. Als u Hem alleen iets voor uw eigen genoegen vraagt, geeft Hij het niet.


Pa nəɣəsəna kɛ́ ɩsɩɩ piya cakʋɣʋ kataɣa taa na sɩ tɔŋ təma sɩ: Anɩ tə hʋla həsɩ ɩ́ ta paa. Pə́cɔ́ tə wii ləyaɣa wula, ɩ́ tá wii. 	 Zij zijn net kinderen die op straat spelen en tegen de andere kinderen zeggen: 'Wij hebben muziek gemaakt en jullie wilden niet dansen. Wij hebben begrafenisje gespeeld en jullie wilden niet treuren!'


Pə tɔɔ kɛ́ tə nyakɩ apalʋtʋ kɛ tam. Na tə́ nyəmá sɩ ye tə wɛna tɔnəŋ ɩnɛɣɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam, tə hatələna timpi Tacaa wɛɛ tɔɣɔ. 	 Wij houden dus de moed erin. Al beseffen we heel goed dat wij (zolang we in ons lichaam leven) nog ver van ons hemelse huis verwijderd zijn.


Saŋa taa ma talʋɣʋ Yosalɛm sɩ ma sɛɛ Ɩsɔ tɔ pə kʋyɛɛŋ ta kəlɩ naanʋwa na naalɛ. Nyá maɣamaɣa ń pɔɔsaa n ká ná mpʋ. 	 Zoals u zult kunnen nagaan, kwam ik pas twaalf dagen geleden in Jeruzalem aan om onze God te aanbidden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: N na-ɩ mɛɛ, ɩ maɣamaɣa kɛlɛ ma wei ma yɔɣɔtəɣəna-ŋ ɩsəntɔ tɔ. 	 "Ik ben het", antwoordde Jezus.


Taanaɣa taanaa ɩlɛna pá kɔna Yesu kɛ alɔɣɔhilaa paɣalɛ. Na ɩ́ yɔɣɔtɩ kʋyɔɣɔtʋ na alɔɣaa se, na ɩ́ waa kʋtɔntʋnaa təna tɔtɔ. 	 's Avonds werden verscheidene mensen bij Jezus gebracht, die boze geesten hadden. Hij hoefde maar één woord te spreken en de boze geesten gingen uit de mensen weg. Ieder die ziek was, werd genezen.


Tənaɣa Pɔɔlɩ holina toŋ sɩ: Kaɩ, taa la nyá təɣɩ asalaʋ, tá təna təpaɩ tə wɛɛ. 	 "Niet doen!" schreeuwde Paulus. "Doe uzelf geen kwaad! Wij zijn allemaal nog hier!"


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Feesuɣu ŋku pa ha-mɛ tɔ kʋ ta kɛ Feesuɣu ŋku kʋ lakɩ-mɛɣɛ yomaa na kʋ́ tasəɣɩ-mɛɣɛ sɔɣɔntʋ tʋɣʋ tɔ. Ama kʋ kɛ́ Ɩsɔ Feesuɣu ŋku kʋ lakɩ-mɛɣɛ Ɩsɔ pəyalaa na kʋ lakɩ na ɩ́ yaakɩ Ɩsɔ sɩ ma Caa, Paapa tɔ. 	 Wij hoeven dus geen slaven van de angst meer te zijn. Nee, God heeft ons een andere geest gegeven. Wij zijn door Hem aangenomen als zonen. En doordat Zijn Geest in ons woont, roepen wij: "Abba! Vader!" (a)


Mə maɣamaɣa ɩ́ nyəmá ɩsəna ɩ́ ká la na ɩ́ təŋ tá ɩkpatɛ tɔ, pə taɣa pʋlʋ, waatʋ wei tɩɩ wɛ mə hɛkʋ tɔ tə ta kɛ yəlaa mpa paa caa pʋlʋ lapʋ tɔ. 	 U weet zelf hoe wij bij u hebben geleefd. Daaraan kunt u een voorbeeld nemen. U hebt ons onze plicht zien vervullen.


Ama Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ ká pɔɔsɩ piitim mpi pɩɩ tʋ-wɛɣɛ yomle kɛ mpʋ tɔ. Pəlɛ pə waalɩ ɩlɛ paa lɩɩ təna na pá kɔɔ tɛtʋ tənɛ ɩnɩ tə taa na pá paasəna Ɩsɔ sɛɛʋ. 	 Maar het volk dat hen onderdrukt, zal Ik zwaar straffen. Daarna zal uw volk uit dat vreemde land wegtrekken en in dit land komen, waar zij Mij zullen dienen en eren.'


Ɩ́ polo ɩcatɛ nte tə wɛ mə nɔɣɔ tɔɔ tɔ tə taa. Ye ɩ́ tala tə taa kɛ́ kpakpaa ɩ́ ká ná pa tʋ kpaŋaɣa toto nɔɣɔlʋ na ɩ pile kɛ ɩ kiŋ, ɩ́ hɛtɩ-sɩ na ɩ́ kɔna-m. 	 "Als jullie het dorp binnenkomen, zie je een ezelin en haar veulen vastgebonden staan. Maak die los en breng ze hier.


Ɩ kʋpantʋ sɔsɔɔntʋ tɔɔ, tá təna tə nɩɩ ɩ leleŋ pə tɩɩ fɛɩ. Ɩ lapa-tʋɣʋ kʋpantʋ kɛ təma tɔɔ, tənɛ tə tɛŋ na tənɛ tə lɛɛtəɣɩ. 	 Omdat Christus zo oneindig veel heeft, hebben wij zoveel gekregen. Hij heeft ons met het goede overladen.


Ye wei ɩ səpa ma fɛɛlɛ yaa ma kʋsɛɣɛsətʋ fɛɛlɛ, Yʋlʋ Pəyaɣa má maa sɩ pʋntʋ fɛɛlɛ tɔtɔɣɔ waatʋ wei maa kɔnna ma teeli na ma Caa nyəŋ na ma ɩsɔtaa tillaa naŋŋ nyə́ma nyəŋ tɔ. 	 Wanneer Ik kom in de schitterende majesteit van mijn Vader, Mijzelf en de heilige engelen, zal Ik Mij schamen voor ieder mens die zich nu voor Mij en Mijn woorden schaamt.


Pə taɣa pʋlʋ, Atam kɛ pə caaləna ŋmaʋ, pə waalɩ kɛ́ pə ŋma Ɩfa. 	 omdat God eerst Adam heeft gemaakt en pas daarna Eva.


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ́lɛ́, pa yaa-ɩ sɩ Ananiyasɩ, na ɩ alʋ sɩ Safila. Ɩ pɛɛta pa tɛtʋ natəlɩ na ɩ alʋ wɛna pə nyəm. 	 Ook een zekere Ananias verkocht een stuk land. Maar hij hield, met instemming van zijn vrouw Saffira, een deel van de opbrengst achter.


Ye mpʋ pə taɣa má lakəna mpʋ. Ama ɩsaɣatʋ nti tə wɛ ma taa tɔ təlɛ tə lakəna. 	 Wel, dan doe ik die slechte dingen niet zélf, maar de zonde die mij beheerst.


Pə wɛ ḿpʋ́ɣʋ́ kʋpam mɛɛ, ɩ́ cakʋɣʋ nyanaɣa tɛɛ təkpem tɔ paa wei ɩ huliɣina ɩ maɣamaɣa ɩ tɔɣɔnaɣa kɛ́. Nyɔɣɔsɩ ná tɔŋna lɛlaa kɛ kʋɣʋ na sʋlʋm náá kʋɣɩ lɛlaa. 	 Voordat de maaltijd goed en wel is begonnen, schrokt iedereen zoveel mogelijk naar binnen, met het gevolg dat sommigen nog honger hebben en anderen dronken zijn.


Pə pamna mpa pa təŋəɣɩ Ɩsɔ mpaaʋ kɛ teu tɔ pa lɩɩna antulinya təna taa na pá wɛ Yosalɛm kɛ waatʋ ɩnɩ. 	 In die dagen waren er in Jeruzalem vele gelovige Joden uit alle landen van de wereld.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa heela-ɩ sɩ: Nasalɛtɩ Yesu tɛɛkəna. Tənaɣa ɩ koo sɔsɔm sɩ: Tafiiti Pəyaɣa Yesu, nyənɩ ma pətɔɔtəlɛ. 	 Langs de weg zat een blinde bedelaar, Bartimeüs. Zodra deze hoorde dat Jezus van Nazareth eraan kwam, begon hij te schreeuwen: "Jezus, Zoon van David, heb medelijden met mij!"


Ɩ lakaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə́ la nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ ka yɔɣɔtaa tɔ sɩ: Atuwa kɛ maa yɔɣɔtəna-wɛ. Maa heeli-wɛɣɛ tɔmnaa mpa paa wɛ ɩŋmɛsaʋ kɛ hatoo antulinya lapʋ waatʋ tɔ. 	 Eén van de profeten had al gezegd: "Door middel van voorbeelden zal ik duidelijk maken wat van het begin van de wereld af geheim is gebleven." (b)


Ɩlɛna Yesu tɔ ŋkpaləkpɛkaɣa tʋ ɩnɩ sɩ: Tɔʋ, loosi nyá niŋ. Nkpaləkpɛkaɣa tʋ loosa ɩ niŋ, ɩlɛna ɩ niŋ məlɩ teu təmammam ɩsɩɩ lɛləŋ. 	 En Hij zei tegen de man: "Steek uw arm uit." De man deed het en zijn verschrompelde hand werd op datzelfde moment genezen. Toen had hij twee gezonde handen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu naatoso nyəŋ hʋla ɩ akantəlɛ. Tənaɣa ma nɩɩ pə yɔɣɔta kɔtaɣa təlatɛ nte pa lapəna wʋla na tə́ wɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa tɔ tə ŋkuluŋa taa həŋ liɣiti kiŋ. 	 De zesde engel blies op zijn bazuin: Ik hoorde uit de vier horens van het gouden altaar, dat voor de troon van God staat, een stem die tegen de zesde engel zei:


Pəlɛ pə paasi Yesu sɛɛlaa ka ləsəna-ɩ sɩ ɩ́ sɩɩkɩ-tʋɣʋ tá yɛla taa kɛ́ timpi timpi tə lakɩ təmlɛ kʋpantɛ tənɛɣɛ Tacaa teeli tɔɔ tɔ. Na pə hʋ́lə́ɣɩ́ tɔtɔɣɔ ɩsəna mpi tá luuŋ ná wɛɛ sɩ tə səŋna lɛlaa tɔ. 	 Hij is de man die door de gemeenten werd aangewezen om, samen met mij, de opbrengst van de collecten naar Jeruzalem te brengen. Daardoor wordt de Here geëerd en blijkt dat wij (als gelovigen) ons best doen om elkaar te helpen.


Lɛlaa ná cɛkənaa na pá tisi. Ama lɛlaa ná kisa-təɣɩ mʋɣʋ. 	 Sommigen werden inderdaad overtuigd door wat hij zei. Maar anderen geloofden hem niet.


Ntanyɩ pə kpaɣaʋ waatʋ nɔɣɔlʋ tɔ ɩ hʋʋ kɛlɛ sɩ tə pɛɛkəɣɩ sɩ tə́ kɛɛlɩ tá nyɔ́ɔ́ŋ tɔɔ. Aaɩ pə taɣa mpʋ. Ɩsəna Kilisiti caakɩ tɔ ḿpʋ́ɣʋ́ tə yɔɣɔtəɣɩ Ɩsɔ ɩsɛntaa. Tá taapalaa kʋpama tə heeliɣi-mɛɣɛ pə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ɩ́ polo lɔlɔ. 	 U denkt nog steeds dat wij ons tegenover u willen verdedigen. Maar het is ons erom te doen dat uw geloof versterkt wordt. Daarom zeggen wij deze dingen in gemeenschap met Christus voor God.


Mpɛ pa kɔmna na ɩsɔtaa teu sɔsɔɔm, na pá yɔɣɔtəɣəna-ɩ ɩ kpente nte tə caa Yosalɛm kɛ lapʋ ɩsɩɩ Ɩsɔ ka sɩɩwa tɔ tə tɔm. 	 Zij waren gekomen in een hemels licht en spraken met Hem over Zijn dood en dat Hij buiten de muren van Jeruzalem zou sterven.


Ɩlɛna ɩ́ caɣa na ɩ́ maɣasɩ ɩ taa sɩ: Ɩsənaɣalɛ maa la ɩlɛ? Kpeeŋ ɩɩ takɩ-m sɩ má nyəkɩ ma tɔɣɔnaɣa. 	 De man vroeg zich af waar hij alles moest laten. Ineens wist hij het. 'Ik breek mijn schuren af en zet er grotere voor in de plaats', zei hij.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsɔtaa tillu pɔɔsa-m sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ pə lakɩ-ŋ ha? Maa heeli-ŋ mpi alʋ na wontuɣu ŋku kʋ tɔɔ ɩ caɣaa na kʋ wɛna nyɔɔŋ naatosompɔɣɔlaɣa na həŋ naanʋwa tɔ pa hʋ́lə́ɣɩ́ mukaɣa tɛɛ tɔ. 	 "Waarom bent u zo verbaasd?" vroeg de engel mij. "Ik zal u vertellen wie die vrouw is en wat de betekenis is van het beest waarop zij zit; het beest met de zeven koppen en de tien horens.


Ɩsəna mə caakɩ sɩ lɛlaa ɩ́ la-mɛ tɔ, mɩɩ la-wɛɣɛ mpʋ tɔtɔ. Ye ɩ́ lapa mpʋ, ɩ́ təŋa kʋsəsɩɩtʋ təna na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa tɔm təna ntɛ́. 	 Doe voor anderen wat u graag voor uzelf gedaan wilt hebben. Dat is in het kort wat Mozes en de profeten hebben gezegd.


Ye pə kɔma na pá yaa-mɛɣɛ nɔnɔɔsɩ kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa, yaa awulaa kpaaməŋ taa, yaa toŋtʋnaa kiŋ, ɩ́ taa nəɣəsɩ nti ɩ́ ká hʋʋ na ɩ́ lɩɩ na nti ɩ́ ká yɔɣɔtɩ tɔ tə tɔɔ. 	 Als jullie moeten terechtstaan in de synagogen en voor de autoriteiten, maak je dan niet ongerust over wat je moet zeggen om je te verdedigen.


Tɔm tənɛ tə hʋ́lə́ɣɩ́-tʋɣʋ yaasi nɔɣɔlʋɣʋ. Alaa mpɛ pa wɛ kɛ́ ɩsɩɩ Ɩsɔ nɔɔsɩ nsi ɩ́ na ɩ yəlaa pa kpɛntaa na pá pɛɛlɩ tɔm naalɛ tɔ. Kancaalaɣa nɔɣɔ ntɛ́ Akaa, na ŋkɛ ka kɛna Sinayi pʋɣʋ nyəŋka, na ká lʋləɣɩ yomaa. 	 Hieruit blijkt dat God twee keer een verbond met de mens heeft gesloten. Het ene op grond van een wet, het andere op grond van een belofte.


Ɩlɛna Piyɛɛ siisi na ɩ́ tɔkɩ kaakalaɣa na niŋ ntɔɣɔŋ, na ɩ́ kʋsɩ. Tənaɣa kaakalaɣa nɔɔhɛɛ na ka nɔɔcʋwasɩ kpa toŋ kɛ kpakpaa. 	 Hij pakte hem bij de rechterhand en trok hem overeind. Op hetzelfde moment werden de voeten en enkels van de man stevig en sterk.


Mpi tɔ, ɩ sɛɣɛsaɣa-wɛɣɛ na toŋ ɩ ta nyá. Ɩ fɛɩ ɩsɩɩ pa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa lɛlaa. 	 Hij wist waar Hij het over had en hoefde niet aan te halen wat anderen hadden gezegd.


Tá kɛʋ acamaa na mɩɩ kɛ́ toŋtʋnaa tɔ, tá laŋa hʋlʋmaa kɛ́. Pə tɔɔ tɔtɔɣɔ tə sələməɣɩ sɩ ɩ́ la kʋpantʋ kɛ teu. 	 Het maakt ons blij als u sterk bent, ook al zijn wij dan zwak. Het is mijn vurige gebed dat het met u helemaal in orde zal komen.


Osiyasɩ ná lʋla Yowatam, na Yowatam náá lʋlɩ Akasɩ, na Akasɩ náá lʋlɩ Ɩsekiyasɩ, 	 Joram was de vader van Uzzia; Uzzia de vader van Jotham; Jotham de vader van Achaz; Achaz de vader van Hizkia;


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ tasa kʋyakʋ kʋfalʋɣʋ kɛ sɩɩʋ na ɩ́ yaa-kʋ sɩ Saŋa. Tə maɣamaɣa tə tɔm kɛ pɩɩsɩ kɔma na sɩ́ siki sɔsɔm ɩlɛna Ɩsɔ yele na Tafiiti yɔɣɔtɩ tɔm nti tə tɛma nɩɩʋ tɔ sɩ: Ye ɩ́ nɩɩ Ɩsɔ nɔɣɔ kɛ saŋa, ɩ́ taa tasa ŋkpantɛɛləŋ lapʋ. 	 Maar God heeft de mensen een nieuwe kans gegeven om deel te krijgen aan Zijn rust en die kans is er nL! Hij heeft dat door de mond van David al aangekondigd met de eerder genoemde woorden: "Als u nL de stem van God hoort, verhardt u dan niet voor Hem." (C)


Tənaɣa Yesu sɩ: Ɩ́ la laakalɩ, ɩ́ taa yele na nɔɣɔlʋ kɔɔ na ɩ́ tolisi-mɛ. Mpi tɔ, paɣalɛ ká kɔɔ na pá haa pa təɣɩ ma hətɛ, sɩ mpɛɣɛlɛ Mesii, na pá tɔŋ sɩ, pə wʋsaa kɛ́. Ama ɩ́ taa nɩɩna-wɛ. 	 Hij antwoordde: "Laat je niet misleiden. Want er zullen velen komen die van zichzelf zeggen dat zij de Christus zijn en die beweren dat het einde er bijna is. Maar geloof ze niet!


Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa faɣana Pisiti hɔɣɔlʋɣʋ taa na pá tala Pamfili hɔɣɔlʋɣʋ taa. 	 Paulus en Barnabas reisden door Pisidië en Pamfylië in de richting van de havenstad Attalia.


Ɩ́ la laakalɩ na nɔɣɔlʋ ɩ́ taa kɔɔ na ɩ́ taɣanɩ Ɩsɔ pɛɛlɛɛ kɛ laŋʋɣʋ. Ɩ́ la laakalɩ tɔtɔ na pə́ taa kɔɔ na mə taa nɔɣɔlʋ pəsɩ ɩsɩɩ tʋɣʋ ɩsaɣaʋ nyɔɔkʋɣʋ na kʋ nyaŋ wakələɣɩ yəlaa tɔ. 	 Let erop dat niemand van u de genade van God aan zich voorbij laat gaan. Er mag geen verbittering onder u komen, want als dat gebeurt, zullen velen erdoor aangestoken worden en zijn de gevolgen niet te overzien.


Yuta nyə́ma Tɛɛʋ acima wʋsaa, ɩlɛna Yesu polo Yosalɛm. 	 Weldra zou het Joodse Paasfeest beginnen. Daarom vertrok Jezus naar Jeruzalem.


Ɩsɩɩ paa tʋ Ɩsɔ wei ɩɩ səkɩ tɔɣɔ teeli tɔ, yʋlʋ wei ɩ səkɩ tɔ ɩ lɛɛsəŋ na sumasɩ na nɔɔhɛɛ liɣiti wontu na nti tə tuuki atɛ tɔɣɔ pa seeki. 	 In plaats van de eeuwige God te eren, maakten zij afgodsbeelden van sterfelijke mensen, vogels, zoogdieren en reptielen.


Ɩlasətɩ ná saala Kɔlɛntɩ. Tʋlʋfim fɛɩna alaafəya, ɩlɛ ma yela ɩlɛɣɛ Mile. 	 Erastus is in Corinthe gebleven en ik heb Trofimus ziek in Milete achtergelaten.


Pɩɩ kɔɔ na kʋyakʋ ŋku na ɩsəma waatʋ ɩ taa tʋ ɩ taa sɩ təyaɣa tʋ ka tala tɔ, ɩ́lɛ́ ɩ ká sʋʋ təkpʋʋʋ. 	 en leeft er maar op los en bedrinkt zich, dan komt zijn meester op een moment dat hij hem helemaal niet verwacht.


Aweɣe pa yaa Apɔlɔɔsɩ? Na aweɣe Pɔɔlɩ ye? Ta naalɛ tə kɛ́ Ɩsɔ təmlɛ nyə́ma mpa pa lapa-mɛ na ɩ́ tɛ Ɩsɔ na mə taa tɔɣɔ. Paa tá taa wei ɩ lapa na ɩ́ yoosi nti Tacaa tʋ-ɩ sɩ ɩ́ la tɔɣɔ. 	 Wie is Apollos en wie ben ik? God heeft ons willen gebruiken om u tot het geloof in Christus te brengen. Ieder zoals de Here ons opdracht heeft gegeven.


Pə tɔɔ kɛ́ Laapaalɩ Kʋpaŋ wei tə kpaaləɣɩ tɔ ɩ ta kɛ muku tɔm. Ama mpa pa lepa tɔɣɔ ɩ kɛ́ muku tɔm. 	 Als het goede nieuws dat wij bekendmaken, voor iemand verborgen is, is het verborgen voor hen die op weg zijn naar de eeuwige dood.


Kʋnyɔntɔɣɔlɛnaa kɛ waanɩ waanɩ pɩɩna-tʋ, ama tə ta kpisi. Nəɣəsɛɛ ná kʋɣɩ-tʋ, paa na mpʋ tɩɩ yeki tɛɛlʋɣʋ. 	 Wij worden van alle kanten bestookt, maar zitten niet in het nauw; wij krijgen veel moeilijkheden te verduren, maar worden niet wanhopig;


Pə tɔɔ kɛ́ waatʋ wei Yesu kɔma na ɩ́ sɩ na ɩ́ fe tɔ, ɩ ɩfalaa tɔɔsaa sɩ ɩ ka yɔɣɔta-tɩ. Haləna pá tɛ pa taa na Ɩsɔ Tɔm na Yesu kʋyɔɣɔtʋtʋ tɔtɔ. 	 Later, toen Hij uit de dood was teruggekomen, herinnerden Zijn discipelen zich dat Hij dit gezegd had. Het klopte precies met wat er in de Boeken staat.


Pəcɔ tə kɛʋ Kilisiti tillaa ɩsəntɔ tɔ, ye tɩɩ nɔkaa tɩɩ ŋmakəla-mɛ na ɩ́ lá ɩsəna tə caa tɔ. Ama tə caɣa mə hɛkʋ na suulu na tə́ lakɩ-mɛ təpamm ɩsɩɩ asɔnʋɣʋ lakʋɣʋ kʋ pəyaɣa tɔ. 	 Wij zijn zo zacht en vriendelijk voor u geweest als een moeder voor haar kinderen.


Sɔsɔ má, ma ŋmaakəna takəlaɣa kanɛɣɛ ma yʋlʋ kʋpaŋ Kayusi. Ma sɔɔla-ŋ sɔsɔm kɛ́. 	 Van: Johannes, de ouderling. Aan: Mijn vriend Gajus, die ik van harte liefheb.


Pəlɛ pə waalɩ Pɔɔlɩ kʋla Atɛɛnɩ na ɩ́ tɛɛ Kɔlɛntɩ. 	 Paulus verliet Athene en ging naar de stad Corinthe.


Ma taapalaa, nɔɣɔlʋ ɩ́ taa pooli ɩ tɔɣɔntəlɛ, pə́ taa kɔɔ na Ɩsɔ hʋʋna-mɛ. Tɔm hʋʋlʋ wʋsaa ɩnɩ ɩ caana ntɛɣɛ sʋʋʋ. 	 Mopper niet over elkaar, broeders. Is op uzelf dan niets aan te merken? Ik wil u er nog eens op wijzen dat de Here eraan komt, opdat u hierom niet veroordeeld wordt.


Tɔʋ pənɛntɛ apila mɛ, mɩɩ nɩɩ. Ɩ́ wii na ɩ́ mɔləɣɩ kpakpaa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, asalaʋ ká maɣana-mɛ. 	 De rijke mensen onder u kunnen beter in huilen uitbarsten en jammeren over de ellende die hun te wachten staat.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ Apəlaham lapa mpi Ɩsɔ yaa-ɩ na ɩ́ heeli-ɩ sɩ ɩ́ la tɔ. Ɩ kʋlaa na ɩ́ tɛɛ tɛtʋ nti Ɩsɔ caa sɩ tə́ la ɩ́ na ɩ piya pa nyəntʋ təkpataa tɔ. Ɩ yela ɩ tɛtʋ na ɩ́ tɛɛ, ɩ ta tɩɩ nyəm timpi maɣamaɣa ɩ puki tɔ. 	 Abraham vertrouwde op God. Toen God hem zei dat hij zijn vaderland moest verlaten en naar een land moest gaan dat God hem zou geven, gehoorzaamde hij. Maar hij wist niet eens waar hij naar toeging.


Paa na mpʋ tɔ Ɩsɔ laŋlɛ ta hɛɛna pa taa paɣalɛ, mpʋ pə yelina na pá sɩ wʋlaɣa tɛtʋ taa. 	 Toch was God niet tevreden over de meesten van hen; Hij sloeg hen neer in de woestijn.


Na ye mə taa nɔɣɔlʋ ɩ́ caa ɩ la mə nɔɣɔ tʋ, pʋntʋ ɩ́ pəsɩ mə təna mə yom. 	 En wie de voornaamste wil zijn, moet ieders slaaf worden.


Mpa pa wɛ Yesu tɔɔ tɔ, pa ná mpi pə caa lapʋ tɔ, ɩlɛna pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Tacaa tə yoona ta laɣalɛɛ kɛ? 	 Toen de andere discipelen zagen wat er ging gebeuren, riepen ze: "Meester, zullen we erop los slaan? We hebben zwaarden bij ons!"


Na kɔtəlaa sɔsaa na Falisanaa paa tʋwa nɔɣɔ sɩ ye wei ɩ nyəmá timpi ɩ wɛɛ tɔ ɩ́ kulisi ɩ tɔɔ na pá polo pá kpa-ɩ. 	 De leidende priesters en de Farizeeërs hadden laten bekendmaken dat ieder die wist waar Jezus Zich ophield, dat onmiddellijk moest melden. Dan zou Hij gevangen genomen worden.


Piyɛɛ tɔŋna ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ ɩlɛ ɩsɔŋmʋntʋɣʋ kʋhʋlʋmʋɣʋ laɩlaɩ nɔɣɔlʋ ɩ kɔmaɣalɛ na ɩ́ takɩ-wɛ. Na pá nɩɩ pə yɔɣɔtəɣɩ ŋmʋntʋɣʋ ŋkʋ kʋ tɛɛ sɩ: Ma luɣu tɛɛ Pəyaɣa ŋka ma laŋlɛ hʋlʋməna sɔsɔm tɔɣɔlɔ. Ɩ́ nɩɩna-kɛ. 	 Maar voordat hij was uitgesproken, kwam er een lichtende wolk boven hen. Een stem uit die wolk zei: "Dit is mijn geliefde Zoon, de man naar mijn hart. Luister naar Hem."


Mpʋ ɩnɩ pə lapa Yuta nyə́ma kɛ ɩsəsɛɛmlɛ na pə́ wɩɩ-wɛ. Ɩlɛna pá cɔɔ ɩcatɛ taa na pá hiki mpa pa kpisa pa tɩ na pá cɔɔkɩ yem tɔ, na pá tilisi yoou kɛ samaa hɛkʋ na ɩcatɛ cʋkɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pola Yasɔŋ təyaɣa taa na pá pɛɛkəɣɩ Pɔɔlɩ na Silaasɩ sɩ pa lɩɩkəna-wɛɣɛ samaa taa. 	 Maar de Joodse leiders werden jaloers. Zij haalden een paar leeglopers van de markt, die wel voor een relletje te vinden waren en brachten met hun hulp veel volk op de been. Het duurde niet lang of de hele stad was in rep en roer. Zij gingen naar het huis van Jason om Paulus en Silas te halen en aan de opgezweepte menigte over te leveren.


Taɣa tɔɔ təma kpəpa Maləta, ɩlɛna pə pɛkəlɩ-ɩ ɩ taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kɔma Tacaa kiŋ na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩsɩɩ ma neu yeluɣu-m ma tike na má cɔɔkəna taɣa kɛ ɩsəntɔ ɩnɩ tɔ pə wɛ-ŋ teu ntɛ́ ma cɛ? Pəlɛ pə tɔɔ tɔ, heeli-ɩ sɩ ɩ́ səna-m. 	 Maar Martha had het veel te druk met het klaarmaken van het eten. Op een gegeven ogenblik werd het haar teveel. Zij kwam bij Jezus staan en zei: "Here, hoe kunt U het goed vinden dat mijn zuster hier maar zit en ik al het werk moet doen! Zeg toch tegen haar dat zij mij moet helpen."


Fɛsətusi caakaɣa sɩ Yuta nyə́ma laŋa ɩ́ hɛɛna-ɩ, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ Pɔɔlɩ sɩ: N caa sɩ pá pona-ŋ Yosalɛm na pá hʋʋna-ŋ tɔm tənɛɣɛ ma ɩsɛntaa? 	 "Hebt u er iets op tegen naar Jeruzalem te gaan" vroeg Festus, die de Joden een plezier wilde doen, "en daar voor mij terecht te staan?"


Pə tənaɣa mpʋ yʋlʋ taa kɛ́ pə lɩɩkəna na pə́ lakɩ-ɩ ɩsaɣaʋ. 	 gevloek, hoogmoed, onverschilligheid en zo meer, komen van binnen uit de mens. Die maken hem slecht."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa maɣasa-təɣɩ pa taa pa tike, ɩlɛna pá tɔ sɩ: Ye tə tɔma sɩ Ɩsɔ tilina-ɩ ɩ ká pɔɔsɩ-tʋ sɩ: Na pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ ta mʋ ɩ tɔm? 	 Ze bespraken deze vraag onderling en zeiden tegen elkaar: "Als we zeggen dat God hem die bevoegdheid had gegeven, zetten we onszelf klem. Want dan zal Hij vragen: 'Waarom hebt u hem dan niet geloofd?'


Mpʋ ɩnəɣɩ mə kɔkɔ ká naakɩ teu kɛ yəlaa na pə́cɔ́ pá ná mə təma kʋpana, na pá sá mə Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ. 	 Laat daarom ook uw licht voor alle mensen schijnen. Als zij dan de goede dingen zien die u doet, zullen zij uw hemelse Vader eren.


na ɩ́ heeli-ɩ sɩ: Kʋlɩ na ń kpaɣa pəyaɣa ŋkɛ na ka too na ɩ́ məlɩ Ɩsɛɣɛlɩ tɛtʋ taa. Mpa pa pɛɛkaɣa sɩ pá kʋ pəyaɣa ŋkɛ tɔ pa səpa. 	 Hij zei: "Ga met het kind en Zijn moeder terug naar Israël. Want de mensen die Hem wilden doden, zijn gestorven."


Ḿpʋ́ɣʋ́ tʋm mʋ alʋ na pááná kɛ sɔsɔm, na ɩ́ polo na ɩ́ yoona alʋ piya nsi pə yelaa tɔ. Mpɛɣɛlɛ pa təna mpa pa təŋəɣɩ Ɩsɔ kʋheelitu na pá tɔka teu kɛ tampana nna a tɔɔ Yesu kulaa tɔ. 	 De draak werd woedend op de vrouw en ging weg om de rest van haar kinderen de oorlog aan te doen. Dat zijn de mensen die zich houden aan wat God gezegd heeft en die er openlijk voor uitkomen dat zij bij Jezus horen.


Ananiyasɩ nɩɩ tɔm tənɛ ɩnɩ, ɩlɛna ɩ́ hoti na ɩ́ sɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa pa təna mpa pa nɩɩ tɔm tənɛ ɩnɩ tɔɣɔ keniŋa nakəlɩ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Toen Ananias dat hoorde, zakte hij in elkaar en stierf. Iedereen was vreselijk geschrokken.


Nɔɣɔlʋ fɛɩ wei ɩ ka kpɛɛsɩ sɩ pə taɣa mpʋ tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ ɩ́ ká kʋ mə pááná na ɩ́ caɣa təpamm na ɩ́ taa la mpi pə ta maɣa tɔ. 	 Dat zal geen mens ontkennen. Blijf dus kalm en doe geen domme dingen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩfeesu nyə́ma təna, paa mpa pa kɛ́ Yuta nyə́ma tɔ, paa kpaɩ nyə́ma, pa nɩɩ tɔm tənɛ, ɩlɛna pə́ la-wɛɣɛ sɔɣɔntʋ kɛ sɔsɔm. Nɔɣɔlʋ ɩɩ tasəɣɩ Tacaa Yesu hətɛ kɛ leɣelinaʋ kɛ paa pəcɔ. 	 Iedereen in Efeze hoorde ervan, zowel de Joden als de Grieken. De angst sloeg hen om het hart en zij kregen allemaal een groot ontzag voor de naam van de Here Jezus.


Yesu tɛma tɔm tənɛɣɛ yɔɣɔtaɣa, ɩlɛna ɩ́ heeli ɩ ɩfalaa sɩ: Ta taapalʋ Lasaa toowa, ɩlɛ maa polo má feesi-ɩ. 	 Even later zei Hij: "Onze vriend Lazarus is in slaap gevallen, maar Ik ga hem wakker maken."


Pa kɔma na pá tɛmɩ-ɩ lapʋ na ɩ́ te təkpataa, ɩlɛna ɩ́ pəsɩ wei ɩ kiŋ mpa pa təna pa nɩɩkəna-ɩ tɔ pə yakəna pa nyɔɔŋ kɛ tam tɔɔ tɔ. 	 Nadat Jezus had bewezen daarin volmaakt te zijn, werd Hij de gever van eeuwige redding voor alle mensen die Hem gehoorzamen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pɔɔlɩ na Silaasɩ pa cɔ-ɩ sɩ: Mʋ Yesu tɔm na pə́ ya nyá na nyá təyaɣa nyə́ma. 	 "Geloof in de Here Jezus", antwoordden zij. "Dan zult u gered worden en uw gezin ook."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yohaanɩ cɔ-wɛ sɩ: Ma ɩlɛ lʋm kɛ ma sɔɔ-mɛ. Ama nɔɣɔlʋ wɛ mə hɛkʋ taa wei ɩ́ ta nyɩ tɔ. 	 Hij antwoordde: "U weet dat ik mensen met water doop. Maar temidden van u staat Hij Die u nog niet kent.


Paa na mpʋ mpa pa nɩɩwa Piyɛɛ faaci tɔ, pa paɣalɛ mʋwa. Haləna mʋlaa mpɛ pa taa apalaa tapa ɩsɩɩ iyisi kakpasɩ (5000) kɛ mpʋ. 	 Maar ondanks dat geloofden veel mensen de apostelen. Daarmee nam het aantal gelovigen toe tot ongeveer 5000.


Ɩ́ ləsɩ mpi ɩ́ caa tɔ ɩlɛ. Ɩ́ caa sɩ má kɔnna kpátʋ́ɣʋ́, yaa ma kɔɔ təpammm na sɔɔlʋɣʋ? 	 Wat hebt u liever? Dat ik met straf bij u kom of met liefde en zachtheid?


Pə taɣa pʋlʋ, antulinya nyə́ma taa kaa kpana-mɛ. Ama pa taa kpaana má. Mpi tɔ, ma hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ pa kʋlapʋtʋ fɛɩ teu. 	 want de wereld kan jullie niet haten. De wereld haat Mij omdat Ik haar beschuldig van slechte dingen.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa cɔwa sɩ: Ntɔŋ potopotonaa kakpasɩ na tiina naalɛɣɛ tə wɛna yaa. 	 "Hoe dan?" vroegen zij. "Het enige wat wij hebben, zijn vijf broden en twee vissen."


Mə na pə yəlaa ɩ́ taa kaa pʋlʋɣʋ paa hoolaɣa. 	 Ga zelfs niet met zulke mensen om.


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa cɔ-ɩ sɩ: Tuu ta kʋsəsɩɩtʋ takəlasɩ taa tə nɩɩwa sɩ: Mesii ká caɣa tam. Ɩlɛ ɩsənaɣa nyá tɔŋ sɩ pə wɛɛ sɩ paa kpaasɩ Yʋlʋ Pəyaɣa? Aweɣelɛ Yʋlʋ Pəyaɣa ŋkɛ ɩlɛ? 	 De mensen antwoordden: "Er staat in de Boeken dat de Christus er altijd zal blijven. Waarom zegt U dan dat U boven de aarde uitgetild zult worden? Bent U de Christus wel?"


Ntanyɩ ma caləm ká lɩɩ, ma səm tɔm kɛ ma wɛna mpʋ. Na ye pɩɩ tɩɩ lapa mpʋ, pə wɛ ɩsɩɩ kɔtaɣa ŋka mə Ɩsɔ sɛɛtʋ tasa Ɩsɔ kɛ́ lapʋ tɔɣɔlɛ. Ye pɩɩ la mpʋ, ma laŋlɛ hɛɛwaɣa. Na má na mə təna tá laŋa hɛɛna. 	 Ook al zal, bij wijze van spreken, mijn bloed als een drankoffer worden uitgegoten over uw geloof dat u God als een offer aanbiedt, toch zal ik blij zijn en die blijdschap met u allen delen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpa tillaa na pá təkɩ-wɛɣɛ timpi pa təkəɣɩ samaa təna tɔ. 	 Zij grepen de apostelen en gooiden hen in de gevangenis.


Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Nti tə tɔɔ kɛ́ mə na-wɛ ɩ́ hɔŋ? 	 "Wat is er aan de hand?" vroeg Jezus.


Kilisiti ɩnɩ ɩ səpa tá tɔɔ kɛ́ sɩ ye pə tala ɩ kɔntɛ wule na ɩ́ maɣana tá na tá ɩsɛ, yaa paa tə tɛma səpʋ, tá na-ɩ tə́ kpɛntɩ na tə kaa təcaɣalɛ kɛ tam tɔɔ. 	 Jezus is voor ons gestorven om ons voor altijd met Hem te laten leven, of we bij Zijn terugkeer nu al gestorven of nog in leven zijn.


Sɩ ń cɛkəna pə təna mpi pa sɛɣɛsa-ŋ tɔ pə tampana kɛ teu. 	 U zult zien dat het volledig overeenstemt met wat u is geleerd.


Pa nɩɩ tɔm tənɛ ɩlɛna pə la-wɛɣɛ piti kɛ sɔsɔm. Na pá yele-ɩ na pá tɛɛ. 	 Daar hadden zij niet van terug. Verslagen dropen zij af.


Ḿpʋ́ɣʋ́ sɔsɔ ɩnɩ ɩ taɣana tillaa lɛlaa kɛ kʋsʋɣʋ kɛ paɣalɛ na pə́ kəlɩ kancaalaɣa nyə́ma. Ɩlɛna təmlɛ nyə́ma tasa pɛlɛɣɛ lapʋ kɛ teitei ɩsɩɩ paa lapʋ kancaalaɣa nyə́ma tɔ. 	 Daarna stuurde de eigenaar andere mannen. Nog meer dan de eerste keer. Maar het verging die al niet veel beter.


Tənaɣa Ananiyasɩ alʋ ɩnɩ ɩ hota Piyɛɛ nɔɔhɛɛ tɛɛ kɛ́ kpakpaa na ɩ́ sɩ́. Ɩfepiya sʋʋwa, ɩlɛna pá maɣana ɩ səpa. Ɩlɛna pɛlɛ pá kpaɣa-ɩ na pá polo pá pimi-ɩ ɩ paalʋ kɔŋkɔŋ taa. 	 Op hetzelfde moment zakte zij voor hem in elkaar en stierf. De jonge mannen kwamen binnen. Toen zij zagen dat zij ook dood was, droegen zij haar naar buiten en begroeven haar bij haar man.


Yohaanɩ ná sɔɔkaɣa yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm tɔtɔɣɔ Ayinʋŋ kɛ Salim kiŋ. Lʋm ka wɛ tənaɣa sɔsɔm kɛ́. Yəlaa kɔŋaɣa Yohaanɩ kiŋ na ɩ́ sɔɔkɩ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm. 	 Johannes de Doper zat toen nog niet in de gevangenis. Hij doopte in Aenon bij Salim; daar was veel water. Er kwamen daar veel mensen om zich te laten dopen.


Yesu sɩ: Pə wule ntɛ́ ɩ́ kaa tasa-m natələɣɩ pɔɔsʋɣʋ tɔtɔ. Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, maa cɛsəɣɩ. Pə təna mpi ɩ́ ká sələmɩ ma Caa na ɩ́ yaakɩ ma hətɛ tɔ, ɩ́ ká hiki-wɩ. 	 Als het zover is, hoeft u Mij niets meer te vragen. Luister goed, Ik zeg dat u dan alles rechtstreeks aan de Vader kunt vragen en Hij zal het u geven in mijn naam.


Kpaalɩ-wɛ sɩ pá lakɩ kʋpantʋ, na pa lakasɩ kʋpaŋsɩ ɩ́ tɔɔ sɔsɔm. Na pá nyɩ haʋ tɔm, na pa na lɛlaa pá taləɣɩ pa nyəm na laŋhʋlʋmlɛ. 	 Zij moeten rijk zijn in goede werken en met een blij hart geven aan mensen die gebrek lijden; zij moeten altijd klaarstaan om alles wat God hun heeft gegeven met anderen te delen.


Pɛlɛ pa tala Yesu cɔlɔ, ɩlɛna pá tɔ sɩ: Ɩsɔ lʋm sɔlʋ Yohaanɩ kʋsəna-tʋ sɩ tə pɔɔsɩ-ŋ sɩ: Nyaɣalɛ wei ɩ tɔm paa tɔma sɩ ɩ ká kɔɔ tɔ, yaa nɔɣɔlʋ wɛɛ ɩ kɔŋ, tə taŋ ɩlɛ? 	 Toen de twee mannen Jezus vonden, was Hij juist bezig vele mensen te genezen van allerlei ziekten en kwalen. Uit verschillende mensen joeg Hij boze geesten weg en Hij genas de ogen van vele blinden. De twee mannen brachten Hem de vraag van Johannes over.


Tá na-wɛ tə tɛma caɣalɛ kɛ kʋyɛɛŋ naatosompɔɣɔlaɣa kɛ mpʋ, ɩlɛna táá kʋlɩ na tə́ kpaɣa tá mpaaʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pá na pa alaa na pa piya pa ləsa-tʋɣʋ mpaaʋ. Tə lɩɩ ɩcatɛ, ɩlɛna tá na-wɛ tə́ luŋ akula kɛ teŋku nɔɣɔ na tə́ sələmɩ Ɩsɔ. 	 Toen wij terug moesten naar het schip, deed de hele gemeente, vrouwen en kinderen inbegrepen, ons uitgeleide op het strand. Daar knielden wij neer en baden met elkaar. Nadat we afscheid hadden genomen,


Pəyele tə́ tɔma sɩ: Yʋlʋ tilina-ɩ kɔlɔ, samaa təna ká kʋ-tʋ na pɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pɛlɛ pa tɛma pa taa təkpataa kɛ́ sɩ Yohaanɩ kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ. 	 Maar als we zeggen dat mensen hem die bevoegdheid hadden gegeven, zal het volk ons vermoorden, want dat is ervan overtuigd dat Johannes een profeet was."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu kʋla təna na ɩ́ polo Kalilee teŋku nɔɣɔ, na ɩ́ kpa pʋɣʋ nakʋlɩ kʋ tɔɔ na ɩ́ caɣa. 	 Later ging Jezus terug naar het meer van Galilea.


Mpa mpa paa la ɩsaɣatʋ na ɩ́ hʋlɩ-wɛɣɛ suulu tɔ, paa na suulu. Ama mpa mpa ɩ́ kaa hʋlɩ suulu tɔ pɛlɛ pa kaa na suulu. 	 Wie jullie zijn zonden vergeven, is ervan verlost. Maar wie jullie het aanrekenen, moet zijn zonden dragen."


Ye ma yelaa sɩ pá kpena nyɔɣɔsɩ, lɛlaa ká kpisi tɔnəŋ kɛ mpaaʋ taa. Pə taɣa pʋlʋ, pa paɣalɛ lɩɩ pooluŋ kɛ́. 	 Ik kan ze zo niet naar huis laten gaan. Sommigen komen van heel ver. Ze zouden onderweg flauwvallen van de honger."


Ɩ́ nyənna Ɩsɛɣɛlɩ yəlaa na ɩ́ na. Mpa pa tɔkɩ mpi pa lapa kɔtaɣa tɔ pá na Ɩsɔ wei ɩ tike ɩ tə kɔtaɣa təlatɛ tɔ pa kpɛntaa kɛ́. 	 Denk maar eens aan het natuurlijke volk van Israël: Door van de offers te eten, is het betrokken bij het altaar waarop de offers gebracht worden.


Ama mpa pa yaa mpʋ tɔ pa taa nɔɣɔlʋ ta ke. Paa wei ɩ tɛɛ ɩ nyəŋkʋ kɛ́. Ɩnɛɣɛ ɩ́lɛ́ ɩ taalɛ, ɩnɛɣɛ ɩ́lɛ́ ɩ kʋyakʋ. 	 Maar de mensen die uitgenodigd waren, haalden hun schouders op en gingen aan hun werk. De één naar zijn boerderij, de ander naar zijn zaak.


Tafiiti ɩnɩ ɩ ka kɛ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ kɛ́ na ɩ́ nyəmá teu sɩ, Ɩsɔ ka tɔma nti na tuunaʋ sɩ ɩ ká lapɩ-ɩ tɔ pɩɩ la. Səsɩ Tafiiti lʋlʋɣʋ taa tʋ nɔɣɔlʋ ká tɔɣɔna kawulaɣa ŋka Tafiiti ɩnɩ ɩ ka tɔɣaa tɔ. 	 Maar hij wist wat er na zijn dood zou gebeuren. God had hem beloofd dat één van zijn nakomelingen in zijn plaats koning zou worden.


Pə taɣa pʋlʋ, Kilisiti maɣamaɣa kpaɣana Yuta nyə́ma na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ na ɩ́ lá na tə́ pəsɩ piitim kʋlʋməm na hɛɛsʋɣʋ kɔɔ. Ɩ tɔnʋɣʋ kɛ ɩ kpaɣaa na ɩ́ yasəna koloŋa ŋka kaa kaɣa pa hɛkʋ taa ɩsɩɩ koluŋa tɔ. 	 Want Hijzelf is onze vrede. Hij heeft u en ons tot één volk gemaakt door de muur van vijandschap, die tussen ons in stond, af te breken.


Pʋʋɣʋ kʋkakaɣaʋ naalɛ nyəŋkʋ waalɩ kɛna cokəle nte pa yaa sɩ katɛ taa katɛ tɔ. 	 Dan hing er een zwaar gordijn en daarachter was het 'Allerheiligste'.


Ama lɛlʋ ná kaləna ɩ́lɛ́ sɩ: Saləka kʋlʋm ɩnəɣɩ pa tʋ nyá, ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ nn see Ɩsɔ? 	 Maar de ander snoerde hem de mond. "Heb je nu nog geen ontzag voor God, zo vlak voor de dood?


Má ŋmaakəna takəlaɣa kanɛɣɛ Timotee. Nyá kɛna ma pəyaɣa təsiɣisiɣi kɛ́ Ɩsɔ sɛɛʋ taa. Tacaa Ɩsɔ na tá Sɔsɔ Yesu Kilisiti pá hʋlɩ-ŋ pɛɛlɛɛ na suulu na pá ha-ŋ alaafəya. 	 Aan: Timotheüs, mijn geestelijke zoon. Ik wens je de genade, de liefdevolle goedheid en vrede toe van God, de Vader, en van Christus Jezus, onze Here.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa tala Yeliko. Yesu na ɩ ɩfalaa, na yəlaa samaa pa kɔma sɩ pa lɩɩkɩ ɩcatɛ ńtɛ́ tə nɔɣɔ ɩlɛna pá maɣana yʋlʋm nɔɣɔlʋ, Timee pəyalʋ Paatimee, na ɩ́ caɣa mpaaʋ nɔɣɔ tɔɔ na ɩ́ lakɩ pala. 	 Zij kwamen in Jericho aan. Later, toen Hij met Zijn discipelen uit de stad vertrok, liepen er heel veel mensen met hen mee.


Tɔm nti tə kɛ́ tampana nyəntʋ təkelekele tɔɣɔlɛ sɩ, ye yʋlʋ caa ɩ́ la Ɩsɔ yəlaa kpekəle sɔsɔ pə kɛ́ təmlɛ kʋpantɛ kɛ́. 	 Dit is belangrijk om te onthouden: Als iemand graag voorganger wil worden, is dat een goed verlangen.


Mpʋ tɔtɔɣɔ ye Satanɩ wakələɣɩ ɩ tɩ na ɩ kawulaɣa nyə́ma yooki pa taa pa tike, ɩ kawulaɣa yaa kɛ́ na ɩ toŋ saalɩ yem təkpataa. 	 Als de duivel tegen zichzelf vecht, blijft er niets van hem over.


Nti yəlaa yɔɣɔtəɣɩ tɔɣɔlɛ sɩ: Pɔɔlɩ takəlasɩ taa tɔm wɛ toŋ na apalʋtʋ kɛ́. Ama waatʋ wei ɩ maɣamaɣa ɩ wɛ tá hɛkʋ tɔ ɩ wɛɛ kɛ́ təhɛɛ na ɩ yɔɣɔtaɣa wɛ kʋnyɔŋ. 	 Als sommigen van u zeggen: "Zijn brieven zijn wel gewichtig en streng, maar zijn persoonlijk optreden is helemaal niet zo sterk en hij spreekt aarzelend",


Piya, mə nyəmá Tacaa tɔɣɔ ma ŋmaa takəlaɣa na má heeliɣi-mɛ. Caanaa mɛ, mə nyəmá wei ɩ ka wɛ hatuu pə kancaalaɣa tɔ, pə tɔɔ kɛ́ ma ŋmaa takəlaɣa na má heeliɣi-mɛ. Ɩfepiya, mə wɛnna toma, na Ɩsɔ Tɔm cakɩ mə taa, na ɩ́ kəla Ɩsaɣaʋ, pə tɔɔ kɛ́ ma ŋmaa-mɛɣɛ takəlaɣa. 	 Dus, kinderen, u kent de Vader. En vaders, u kent Christus, Die er vanaf het begin geweest is. En, jongelui, u bent sterk; houd vast aan wat God heeft gezegd; u hebt het van de duivel gewonnen.


Ama pə təna pə taa kɛ́ mpʋ ɩlɛ, tá wɔpəna təcaɣacaɣa kɛ wei ɩ sɔɔla-tʋ tɔ ɩ toŋ tɔɔ. 	 Maar onder al die omstandigheden hebben wij, dank zij Hem Die zoveel van ons houdt, de overwinning!


Pa tɛɛkaɣana Yesu ɩlɛ pə pamna Silɛɛnɩ tʋ wei pa yaa sɩ Simɔŋ tɔ ɩ lɩɩna taalɛ ntɛ́ na pá suli-ɩ, na pá kpa-ɩ na pá sʋkɩ-ɩ Yesu tesika sɩ ɩ́ təŋna ɩ waalɩ. 	 Zij brachten Jezus naar de plaats van terechtstelling. Onderweg dwongen de soldaten een zekere Simon van Cyrene, die net van het land kwam, het kruis achter Hem aan te dragen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ma tɛma-mɛɣɛ heeluɣu ɩ́ ta mʋ. Təma nna ma lakəna ma Caa toŋ tɔ, alɛ a hʋləɣɩ ma kɛ́ wei tɔ. 	 "Dat heb Ik al gezegd", antwoordde Jezus, "maar u gelooft Mij niet. De wonderen die Ik in de naam van mijn Vader doe, zijn het overtuigende bewijs dat Ik de Christus ben.


Yuta nyə́ma nawa samaa kota mpʋ, ɩlɛna pə haŋ pa taa kɛ́ teu, na pá tɔŋ sɩ nti Pɔɔlɩ yɔɣɔtəɣɩ tɔ tə fɛɩ mpʋ, na pá tʋʋkɩ-ɩ. 	 De Joodse leiders werden kwaad, omdat Paulus en Barnabas zo in de belangstelling stonden. Zij waren erg jaloers en spraken Paulus fel tegen, in een taal die verre van netjes was.


Ma ta hʋʋ sɩ ɩ́ ká ha siɣile kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ lɔŋ kɛ wei ɩ yaa-mɛɣɛ Kilisiti pɛɛlɛɛ tɔɔ tɔ na ɩ́ təŋ Laapaalɩ Kʋpaŋ lɛlʋ, ma tutaa kɛ́. 	 Ik ben verbaasd dat u mijn woorden zo vlug naast u hebt neergelegd en een ander 'evangelie' gelooft. God heeft in Zijn liefde en goedheid door Jezus Christus eeuwig leven gegeven en nu gelooft u een boodschap die niet van God is!


Tənaɣa Yesu kaləna-ɩ sɩ: Hei nyá, su na ń se apalʋ ɩnɩ ɩ waalɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩlɔɣɔʋ pɛta-ɩ samaa hɛkʋ taa na ɩ́ yele-ɩ na ɩ́ se. Ama ɩ ta lapɩ-ɩ pʋlʋ. 	 Jezus snoerde hem de mond. "Zwijg", zei Hij tegen de boze geest. "Kom eruit." De boze geest gooide de man midden in de synagoge op de grond en ging uit hem weg, zonder hem verder kwaad te doen.


Ama mə məlaa na ɩ́ lakɩ kalampaanɩ na ɩ́ hɔŋ mə tɩ. Kalampaanɩ ɩsɩɩ mpʋ pə taka fɛɩ teu. 	 Maar de manier waarop u nu praat, getuigt van zelfingenomenheid. Dat is niet goed.


Ḿpʋ́ɣʋ́ mpa ɩ ka hika taanaɣa ilim tɔ pɛlɛ pa kɔma na pá hiki liɣitee nyəɣəlʋɣʋ nyəɣəlʋɣʋ. 	 De mannen die om vijf uur waren aangenomen, kregen allemaal een volledig dagloon.


Yəlaa təna tɔɔ kɛ́ ɩ səpa sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ mpa pa wɛna pa ɩsɛ tɔ pá nyɩ sɩ pə taɣa pa maɣamaɣa pa tɔɔ kɛ́ pa wɛɛ. Ama wei ɩ səpa na ɩ́ fe pa tɔɔ tɔ ɩ tɔɔ kɛ́. 	 Als wij geloven dat Christus voor ons allen gestorven is, moeten wij ook geloven dat wij (wat ons oude leven betreft) gestorven zijn. Hij is gestorven, opdat allen die van Hem eeuwig leven kregen, niet langer voor zichzelf zullen leven, maar voor Christus, Die voor hen gestorven en weer levend geworden is.


Ma taapalaa, ye ɩ́ hʋʋkɩ hʋwɛɛ, ɩ́ yele pəcɛ nyəna. Ama ye ɩsaɣatʋ tɔm taa ɩlɛ, ɩ́ lakɩ ɩsɩɩ piya nsi sɩ ta nyɩ ɩsaɣatʋ lapʋ tɔ. Ama ɩ́ wɛɛna sɔsɔhʋwɛɛ kɛ mə hʋwɛɛ taa. 	 Broeders, denk niet als kinderen, maar wees volwassen in uw denken. Alleen in het kwaad moet u onmondig zijn.


Paa na mpʋ samaa ɩnɩ ɩ taa paɣalɛ mʋ Yesu tɔm na pá tɛ pa taa. Haləna pá tɔŋ sɩ: Mesii ɩ kɔma ɩ ká la piti təma na a kəlɩ ɩnɛ ɩ nyəna na? 	 Velen geloofden in Hem en zeiden: "Zou de Christus nog meer wonderen kunnen doen dan deze Man?"


Pa ŋmaa Yontu takəlaɣa taa sɩ: Ɩ təyaɣa ɩ́ təkɩ kaaʋ. Nɔɣɔlʋ ɩ́ taa kʋsɩ-kɛ. Na lɛntɩ tɔtɔ sɩ: Nɔɣɔlʋ ɩ́ lɛɛtɩ ɩ lonte. 	 Dit klopt precies met wat er in de Psalmen van David staat: 'Laat zijn huis leegstaan; laat er nooit meer iemand in wonen' (A) en 'Laat een ander zijn taak overnemen!' (B)


Paa wei ɩ kɛɛsəɣɩ ɩsəna tɩɩ pola mə tɛ na ɩ́ mʋ-tʋ tɔ, na ɩsəna ɩ́ lɔ tɩɩŋ tɔm na ɩ́ mələna Ɩsɔ tɔɔ sɩ ɩ́ lakɩ tampana Ɩsɔ weesuɣu tʋ təmlɛ, 	 Wij hoeven het zelf niet meer te vertellen, want de mensen vertellen ons hoe u ons met open armen hebt ontvangen en dat u zich van de afgoden hebt afgekeerd om nu de levende en ware God te eren en te dienen.


Pə mʋna tə la acima kɛ́ na tə yɔɔlɩ. Nyá neu ɩnɛ, pə wɛ ɩsɩɩ ɩ səpaɣa na ɩ́ fe. Ɩ́ ká lepaɣa na ma hɩɩ-ɩ. 	 Wij kunnen niet anders dan feestvieren. Het is je eigen broer. Hij was dood en is weer levend geworden. We waren hem kwijt en hebben hem nu terug."


Wulaʋ Helɔtɩ nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pə́ pɛkəlɩ-ɩ sɔsɔm. Pə pɛkəla Yosalɛm nyə́ma tənaɣa mpʋ tɔtɔ. 	 Toen koning Herodes dit hoorde, raakte hij in paniek. In de stad was de spanning voelbaar.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩlɔɣɔʋ pona-ɩ Yosalɛm na ɩ́ kpaasɩ-ɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ comcom nɔɣɔ taa, na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Ye n kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa ŋmaa atɛ. 	 Daarna nam de duivel Hem mee naar het dak van de tempel in Jeruzalem. "Als U de Zoon van God bent", zei hij, "spring dan naar beneden.


Yesu Kilisiti tɔm taa ma sɔɔla mə tənaɣa. 	 Mijn hart gaat uit naar u allen die bij Christus Jezus horen.


Tə kʋla təna, ɩlɛna tə́ malɩ kʋteŋ na tə́ polo tə́ lɩɩ Lesiyo. Kʋ fema na heelim lɩɩna ilim mpətəŋ tɔɔ, ɩlɛna tə́ tɔ kʋyɛɛŋ naalɛ na tə́ tala Pusɔɔlɩ. 	 Daarna zeilden wij om het eiland Sicilië heen en kwamen in Rhegium. Na daar een dag in de haven te hebben gelegen, gingen we weer verder. Er was een zuidenwind opgestoken, zodat wij binnen twee dagen in Puteoli waren.


Ye ma yɔɣɔtəɣɩ ma tɩ tɔm, nɔɣɔlʋ kaa sa tampana wena maa hʋ́lɩ́ tɔ. 	 Als Ik iets over Mijzelf zeg, is dat niet geloofwaardig.