Ɩsɔ feesa Tacaa Yesu kɛ səm taa, ɩnəɣəlɛ heeŋ tiikilu sɔsɔ kɛ ɩ səpʋ tɔ pə tɔɔ. Na ɩ səm mpɩ pə yelina na nɔɣɔ pɛɛlʋɣʋ tam nyəm la tampana. 	 Ik bid dat de God van de vrede, Die de Here Jezus (onze grote Herder) door het bloed van het eeuwige verbond uit de dood heeft laten opstaan,


Tá taa lɛlaa ná pola pəlaaʋ tɔɔ na ɩsəna mpi alaa kɛɛsaa tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ pa maɣanaa tətɛŋɛlɛŋ. Ama ɩ maɣamaɣa kɛ pa ta ná. 	 Een paar van ons gingen er onmiddellijk heen om te kijken. En inderdaad, het lichaam was weg, zoals de vrouwen hadden gezegd. Maar Jezus zagen ze niet."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Simɔŋ Piyɛɛ kpa kpiiliya taa na ɩ́ tuu puluɣu na ɩ́ ləsɩ tɛtʋ tɔɔ, na kʋ suna tiina kʋyasəlɛɛ, na a nyʋɣʋ wɛ nɩɩnʋwa na nɩɩlɛ na naanʋwa na tooso (153). Paa na a tɔɔʋ kɛ mpʋ tɔ, puluɣu ta cəlɩ. 	 Simon Petrus ging al en trok het volle net op de oever. Er zaten 153 vissen in en toch was het net niet gescheurd.


Mɩɩ kpa tənaɣa acima. Ye ma, ma kaa polo. Pə taɣa pʋlʋ, pə ta maɣata má. 	 Gaan jullie maar naar het feest. Ik ga nog niet omdat mijn tijd nog niet is aangebroken."


Ye Ɩsɔ lakɩ kacɔka kɛ tawa taa nyɩɩtʋ nti tə wɛ saŋa na cele ɩsəntɔ pa tika-tɩ tɔ, ɩ kaa la-mɛɣɛ kacɔka na pə kəlɩ mpʋ? Ɩ́ polo ɩ́ tɛɛ, ɩɩ tɛŋ Ɩsɔ na mə taa təcaɣacaɣa tɔ se. 	 Als God de planten die vandaag in het veld staan en morgen verbrand worden, zo mooi aankleedt, zal Hij jullie dan geen kleren geven? Bange twijfelaars!


Pa ŋmaawa ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Pa ta heeli mpaɣa ɩ tɔm tɔ paa na. Mpa pa taa nɩɩ ɩ tɔm tɔ paa cɛkəna. 	 Ik houd mij aan wat in de Boeken staat: "De mensen die niets van Hem wisten, zullen Hem zien. Wie het niet hadden gehoord, zullen het begrijpen." (f)


Tənaɣa təmlɛ nyə́ma mpɛ pa kpa ɩ tillaa mpɛ na pá má lɛlʋ kɛ teu, na pá kʋ lɛlʋ, na pá yoo lɛlʋ kɛ pɛɛ. 	 Maar de boeren begonnen met hen te vechten. De ene ranselden zij af. Een ander sloegen zij dood en weer een ander gooiden zij met stenen dood.


Yosalɛm Yesu sɛɛlaa kpekəle nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pá tili Paanapasɩ kɛ Antiyɔka. 	 De volgelingen van Jezus in Jeruzalem hoorden ervan en stuurden Barnabas naar Antiochië.


Ɩlɛna Yesu pɔɔsɩ ka caa sɩ: Waatʋ wei kɛ́ pə caala-kɛɣɛ lapʋ kɛ mpʋ? Ḿpʋ́ɣʋ́ pəyaɣa caa cɔ-ɩ sɩ: Hatoo ka pəcaatʋ pɛtɛpɛtɛ taa kɛ́. 	 "Hoe lang heeft hij dit al?" vroeg Jezus aan de vader.


Simɔŋ Piyɛɛ ka wɛna laɣatɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kpɛɛ-tɛ na ɩ́ sɛtɩ kɔtʋlʋ sɔsɔ təmlɛ tʋ ŋkpaŋʋɣʋ ntɔɣɔŋ nyəŋkʋ. (Pa yaa təmlɛ tʋ ɩnɩ sɩ Maləkusi.) 	 Plotseling trok Simon Petrus een zwaard. Hij haalde uit en sloeg Malchus, de knecht van de hogepriester, het rechteroor af.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ yɔkɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ tənɛ, na maa taɣanɩ-tɛɣɛ ŋmaʋ kɛ kʋyɛɛŋ tooso taa. 	 "Breek deze tempel af", zei Jezus. "En in drie dagen zal Ik hem weer opbouwen."


Ma yʋlʋ Teufiili, yəlaa paɣalɛ maɣasaa sɩ pá kɛɛsɩ mpi pə lapa tá hɛkʋ taa tɔɣɔ takəlaɣa taa. 	 Beste Theofilus, er zijn al verscheidene boeken over het leven van Jezus Christus geschreven.


Ye ɩ́ wɛna naani pə təna mpi ɩ́ sələməɣɩ sɩ Ɩsɔ ɩ́ la-mɛ tɔ, ɩ lakɩ-mɛɣɛ-wəɣɩ. 	 Wie geloof heeft, krijgt alles waar hij in het gebed om vraagt."


Tacaa wulaʋ, ma laŋlɛ hʋlʋma sɔsɔm ɩsɩɩ pə lapa na má səŋ ɩsəntɔɣɔ nyá ɩsɛntaa sɩ má kɛɛsɩ tɔmnaa mpa Yuta nyə́ma suu-m tɔ. 	 "Ik ben blij, koning Agrippa, dat ik mij vandaag voor u mag verdedigen tegen alles waarvan de Joden mij beschuldigen.


Pa naatosompɔɣɔlaɣa ŋkɛ ka təna ka səpaɣa, alʋ ɩnɩ ɩ ta hiki pa taa nɔɣɔlʋ na pəyaɣa. 	 Er waren nog steeds geen kinderen. En zo ging het verder. De een na de ander trouwde met de vrouw en stierf zonder kinderen na te laten.


Ɩlɛna yəlaa paɣalɛ náá kʋlɩ na pá tɔŋ sɩ: Taalɩ ɩnɛɣɛ ɩ lapa, ɩnɛɣɛ ɩ lapa. Lɛlaa sɩ ɩnɛɣɛ, na pá taɣanəɣɩ pa taa pa tike kɛ kpɛɛsʋɣʋ. 	 Maar dat lukte niet. Er waren wel veel getuigen die Hem vals beschuldigden, maar wat zij zeiden, klopte niet. Zij spraken elkaar tegen.


Ɩlɛna Pɔɔlɩ sɛɛ-wɛ na ɩ́ kɛɛsɩ-wɛɣɛ pə təna mpi Ɩsɔ lapəna ɩ niŋ kɛ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ pa hɛkʋ tɔ. 	 Na de begroeting deed Paulus uitgebreid verslag over wat God door hem onder de andere volken had gedaan.


paa wasaŋkalətʋ, paa lɛlaa nyəm nyɩɩlʋɣʋ, na nyəməŋ na puɣusuɣu na yem yem lapʋ, na ɩsɛsɛɛmlɛ na yəlaa caɣanaʋ, na təhɔm na kʋmɛlɛntʋ. 	 Hoererij, diefstal en moord; overspel, hebzucht en gemenigheid; bedrog, losbandigheid en jaloezie;


Tɔm paɣalɛ kɛ ma tʋ-wɛɣɛ cɛɣɛcɛɣɛ kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa sɩ pə́ haŋ-wɛ na pá tɔ sɩ pa kisa Ɩsɔ mpaaʋ. Ma pááná ka tɔɔwa katatəlaɣa kɛ pa tɔɔ kɛ́. Haləna má kpɛŋna acalɛɛ kpaɩ nyəna taa, na má polo na má tʋ-wɛɣɛ kʋnyɔŋ kɛ teu. 	 Ik ging alle synagogen binnen. Als ik daar christenen vond, probeerde ik vaak hen er met geweld toe te dwingen Jezus te vervloeken. Door een diepe haat gedreven, vervolgde ik hen zelfs tot in het buitenland.


(Mpa ɩnɩ pa lakaɣa mpʋ tɔ pa kɛ́ Yuta kɔtʋlʋ sɔsɔ wei pa yaa sɩ Sefa tɔ ɩ pəyalaa. Pa wɛ yʋlʋnyɔɔŋ naatosompɔɣɔlaɣa.) 	 Het waren de zeven zonen van Sceva, een Joodse hoofdpriester. Toen die dit zeiden tegen een man die een boze geest had, antwoordde de geest:


Mpʋ pɩɩ yelina na pá tʋlɩ-mɛɣɛ Tacaa na tá Yatʋ Yesu Kilisiti Kawulaɣa tam nyəŋka nɔɣɔ təyelele. 	 Als u zo leeft, zal God de poorten van het eeuwige koninkrijk van onze Here en Redder, Jezus Christus, wijd voor u openzetten.


Tá taapalaa ɩ́ sələməna-tʋɣʋ Ɩsɔ tɔtɔ. 	 Broeders, bid voor ons.


Ama Yesu cɔ-ɩ sɩ: Pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ, ń ká sɛɛ nyá Caa Ɩsɔ, na ɩ tike ɩ təmlɛ kɛ n ká la. 	 Jezus antwoordde: "Er staat in de Boeken dat wij alleen God mogen aanbidden en niemand anders."


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kpaɣa asewa na ɩ́ polo Simɔŋ Piyɛɛ na ɩfalʋ lɛlʋ wei Yesu sɔɔlaa tɔ pa kiŋ, na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Pa ləsa Tacaa kɛ pəlaaʋ taa tə ta nyɩ timpi pa sɩɩ-ɩ tɔ. 	 Zo vlug ze kon, holde zij naar Simon Petrus en Johannes. "De Here is uit het graf gehaald!" hijgde ze. "Wij weten niet waar ze Hem hebben neergelegd."


na Heli kɛ́ Matatɩ pəyaɣa, na Matatɩ kɛ́ Lefii pəyaɣa, na Lefii kɛ́ Mɛlɛci pəyaɣa, na Mɛlɛci kɛ́ Yannayi pəyaɣa, na Yannayi kɛ́ Yosɛɛfʋ pəyaɣa, 	 De vader van Jozef was Eli; de vader van Eli was Matthat; de vader van Matthat was Levi; de vader van Levi was Melchi; de vader van Melchi was Jannai; de vader van Jannai was Jozef;


Pəlɛɣɛlɛ ɩ́ ka sʋʋ yɔɣɔtʋɣʋ sɩ: Tá na-ŋ tə tɔkaɣana na tə nyɔɔkɩ. Ta ɩcatɛ hapɛɛ tɔɔ kɛ́ n tɩɩ sɛɣɛsəɣɩ. 	 'Maar we hebben samen met U gegeten en gedronken. U hebt in onze straten gesproken.'


Wei Ɩsɔ tilaa tɔ pʋntʋ yɔɣɔtəɣɩ Ɩsɔ tɔm kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ cɛləɣɩ-ɩ ɩ Feesuɣu tənaɣa. 	 Hij is door God gestuurd en geeft de woorden van God door. God geeft Hem Zijn Geest zonder beperking.


Pá kʋɣɩ ta nyɔɔŋ, tɩɩ lɛɛtəɣɩ-wɛɣɛ pa ɩsaɣatʋ. Haləna saŋa paa nyənəɣɩ-tʋ sɩ tə kɛ́ pʋlʋpʋɣʋ antulinya ɩnɛ ɩ taa. Pa nyənəɣɩ-tʋɣʋ ɩsɩɩ hute yaa pʋntʋ maɣamaɣa. 	 wij blijven vriendelijk als over ons wordt geroddeld. Wij zijn het afval van de wereld geworden, het uitschot. En daar lijkt geen verandering in te komen.


Tɔɣɔnɩ-wɛ na pá yɛlɩ kʋtɔɣɔʋ yapʋ kɛ pəcɔlɔ pəcɔlɔ cacakəŋ tɛɛ na pə acalɛɛ taa. 	 dan kunnen ze naar de dorpen en boerderijen gaan om eten te kopen. Hier kunnen zij niets krijgen; er woont hier niemand."


na pá kpa kpɩɩlʋɣʋ taa sɩ pa tɛsəɣɩ Kapənahum. Halɩ pə́ caŋ pə́ yu Yesu ta kɔnta pa kiŋ. 	 Toen het al donker was en Jezus nog steeds wegbleef, gingen zij in een boot en staken over naar Kapernaüm.


Haləna Ɩsɔ Tɔm taa pa ŋmaa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ: Waatʋ wei ɩ kpawa hatuu ɩsɔtaa tɔ, ɩ kpɛnna ɩ kʋkpakpama paɣalɛ na ɩ́ kpaana, na ɩ lapa yəlaa kɛ kʋcɔɔŋ. 	 In de Psalmen staat immers dat Christus, na Zijn overwinning op satan, naar de hemel zou terugkeren en gaven aan de mensen zou geven. (A)


Waatʋ wei kʋmɛlɛməŋ tɛɛ ḿpʋ́ɣʋ́ nim yapʋ tɔ, ɩlɛna akpaɣalʋ tala. Na ɩ́ na mpa pa sɔɔlʋ ka pɩɩwa mpʋ tɔ pá sʋʋ akpaɣalɛ kʋtɔɣɔʋ tətɔɣɔlɛ taa, na pá təkɩ nɔnɔɣɔ na pá kaləsɩ təkem. 	 Terwijl de domme meisjes vlug naar de winkel gingen, kwam de bruidegom. Hij nam de bruidsmeisjes die klaar waren mee naar de bruiloft en deed de deur dicht.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa sʋʋ təyaɣa taa na pá ná pəyaɣa na ka too Malɩ. Ɩlɛna pá həntɩ atɛ na pá sɛɛ-kɛ. Na pá hɛtɩ pa wontu na pá ha-kɛɣɛ wʋla na tulaalʋ kʋfəɣətʋ na tulaalʋ miili. 	 Zij gingen naar binnen en vonden het kind en Zijn moeder Maria. Eerbiedig knielden zij voor Hem neer. Zij gaven Hem kostbare geschenken: goud, wierook en mirre.


Mə maɣamaɣa mə pilima kɛna tá takəlaɣa, na tá lotu taa kɛ́ pa ŋmaa-kɛ, na yəlaa təna pəsəɣɩ na pá ná na pá kala. 	 De enige brief die wij hebben, bent uzelf; een brief die in ons hart gegrift is. Door de verandering in uw leven kan iedereen zien dat wij een goed werk onder u hebben gedaan.


Pə taɣa pʋlʋ, mə təna təpaɩ pa sɔ-mɛɣɛ Ɩsɔ lʋm sɩ mə na Kilisiti ɩ́ kpɛntɩ na ɩ́ kpaɣa Kilisiti kiŋ kɛ yaasi kʋfalʋ na ɩ́ tɔkɩ. 	 Door de doop in Christus bent u één met Hem geworden; u bent als het ware omhuld door Hem.


Tənaɣa Pɔɔlɩ heela-wɛ sɩ mpa pa laɣasa tɔntɛ tɔɣɔ Yohaanɩ sɔɔkaɣa Ɩsɔ lʋm, na ɩ́ heeliɣi Ɩsɛɣɛlɩ yəlaa sɩ pá mʋ wei ɩ kɔŋ ɩnɩ ɩ waalɩ tɔ ɩ tɔm. Pʋntʋ ɩnəɣəlɛ Yesu. 	 "Zoals Johannes heeft gezegd", was het antwoord. Paulus zei: "Johannes doopte mensen die tot bekering waren gekomen en hij zei dat zij moesten geloven in de Man, Die na hem zou komen; dat is Jezus!"


Ama kʋlʋmtʋ nti ma laŋlɛ ta hɛɛna-ŋ tɔɣɔlɛ sɩ, mpa pa tɔka Palaam sɛɣɛsʋɣʋ tɔ pa wɛ nyá tɛ təna. Palaam ka sɛɣɛsəna Palakɩ sɩ ɩ́ tusi Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma sɩ pá tɔɣɔ tɩɩŋ kʋlalaam, na pá la asilima na pá pəsɩ asaɣaa. 	 Maar er zijn enkele dingen die Ik tegen u heb. U laat de volgelingen van Bileam onder u hun gang gaan. Bileam vertelde koning Balak immers hoe hij de Israëlieten ten val kon brengen: Door hen vlees te laten eten dat aan afgoden geofferd was en door hen ontucht te laten plegen.


Ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ na ɩ́ lakɩ ɩsɩɩ yəlaa mpa paa kɛɛsəna Ɩsɔ Tɔm nti tə hɛtəɣɩ-tʋɣʋ ta yomle taa na pá hʋʋna tɔ. 	 Spreek en handel dus volgens de onderwijzing van Jezus Christus, want daarnaar zult u geoordeeld worden. Wees u goed bewust van wat u doet en denkt!


Alaa mɛ́ ɩ́ seeki mə paalaa, Tacaa ɩsɛntaa, nti pə mʋna ɩ́ la tɔɣɔlɛ. 	 Vrouwen, voeg u naar uw man, want dat is wat de Here van u verwacht.


pepe tɔɔ kɛ́ n taa tʋ ma liɣitee anəɣɩ panci taa? Ma kɔma ɩsəntɔ tɔ maa maɣana pə sɛɛ a tɔɔ na má kpɛntɩ na má mʋ. 	 Je had het geld in ieder geval op de bank kunnen zetten.


Yʋlʋ nyá, awe kɛ-ŋ na ń kpɛɛsəna Ɩsɔ? Cʋɣʋ nyənaɣa pəsəɣɩ na ká pɔɔsɩ ka ŋmalʋ sɩ pepe tɔɔ kɛ́ n ŋma-m na má wɛ ɩsəntɔ? 	 Hoe durft u zo tegen God te spreken? Het maaksel zegt toch ook niet tegen zijn maker: "Waarom hebt u mij zo gemaakt?"


Wei ɩ paasəɣəna kafa nyɔɔʋ tɔ ɩ kɛ́ ahʋlʋm kɛ́. Ɩ ta nyɩ sɩ pənɛ pə tewa, aaɩ pənɛ pə ta te. 	 Als iemand nog op melk moet leven, blijkt daaruit dat hij als christen niet erg ver gevorderd is; hij kent nauwelijks het verschil tussen goed en kwaad. Hij is nog een baby!


Tənaɣa ɩfalʋ wei Yesu sɔɔlaa tɔ ɩ tɔma Piyɛɛ sɩ: Tacaa kɛ́. Tuu ɩsɩɩ Simɔŋ Piyɛɛ nɩɩʋ mpʋ sɩ Tacaa tɔ, tənaɣa ɩ copa ɩ wontu na ɩ́ tɔɣɔlɩ na ɩ́ ŋmaa lʋm taa. (Mpi tɔ, pɩɩ pamna ɩ ka caɣa kpɛtɛ kɛ́.) 	 Johannes zei tegen Petrus: "Het is de Here." Toen Simon Petrus dat hoorde, trok hij vlug iets aan en sprong in het water.


Pa kpa Yesu kɛ́ kɔtʋlʋ na tuunaʋ, halɩ Ɩsɔ yɔɣɔtɩ təfoo sɩ: Tacaa yɔɣɔtaa na ɩ́ tuu sɩ, n ká pəsɩ kɔtʋlʋ sɔsɔ kɛ tam tɔɔ. Ɩ kaa tuli tapəŋ kɛ nti ɩ yɔɣɔta mpʋ tɔ tə taa. 	 Alleen tegen Christus zei Hij: "De Here heeft een eed afgelegd en zal er nooit van terugkomen: U bent priester voor altijd." (C)


Ɩsɔ wei ɩ haa alaafəya tɔ ɩ́ wɛɛ mə təna mə waalɩ. Ami. 	 Ik bid dat de God van de vrede met u allen zal zijn. Amen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ apalʋ ɩnɩ ɩ tɛɛwa na ɩ́ niki mpi Yesu lapa-ɩ tɔɣɔ heeluɣu kɛ timpi pa yaa sɩ acalɛɛ naanʋwa tɔ pə tɛtʋ taa, na pa təna mpa pa nɩɩwa tɔ pa laŋa cɛpa. 	 De man ging weg en vertelde overal in de provincie Dekapolis wat Jezus voor hem had gedaan. Iedereen luisterde met verbazing naar hem.


Tɔm tənɛ tampana tɔm tike təkelekele kɛ́. Ma caa kɛ́ sɩ ń sɛɛsɩ ɩsəlɛ na tɔm tənɛ tə sɛɣɛsʋɣʋ, na mpa pa tɛma Ɩsɔ na pa taa tɔ pá ha pa təɣɩ təma kʋpana lapʋ taa kɛ́ tam. Mpi pə tewa na pə waasəɣɩ tɔɣɔlɛ. 	 Wat ik je hier gezegd heb, is allemaal waar. Wijs er telkens met klem op. Dan zullen de christenen niet vergeten dat zij goed moeten doen. Dat is niet alleen juist, maar ook nuttig voor onze medemensen.


Pɩɩ wɛɛ sɩ Mesii ká tɔɣɔ kʋnyɔŋ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ na pə́cɔ́ pá tʋ-ɩ teeli mɛɛ. 	 De Christus moest immers al die vreselijke dingen doormaken voor Hij Zijn heerlijkheid zou binnengaan?"


Pə́ taa kɔɔ na wei ɩ yaa-mɛɣɛ tɔɣɔʋ tɔ ɩ́ heeli-ŋ sɩ: Kʋlɩ na ń kaasɩ ɩnɛɣɛ təcaɣalɛ. Ɩlɛ n kʋləna fɛɛlɛ ntɛ́ tənyɔɔmɩɩ, na ń caɣana waalɩ tɔɔ. 	 Dan zal hij naar u toekomen en vragen: 'Wilt u alstublieft plaats maken voor deze gast?' Dan staat u voor schut en moet u genoegen nemen met een plaatsje dat nog over is.


Ama yʋlʋ tɔnʋɣʋ na wɛʋ tɔ kʋ wɛna nɔɔhɛɛ na niŋ na ŋkpaŋŋ na ɩsɛ na pə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́. 	 Maar er zijn vele delen en samen vormen zij één lichaam.


na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Ye n kɛ́ Ɩsɔ Pəyaɣa, lɩɩ cənɛ na ń ŋmaa atɛ. Pə taɣa polo, pa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ɩsɔ ká heeli ɩ ɩsɔtaa tillaa kɛ nyá tɔm sɩ pá paasəna-ŋ teu. Na paa teeli-ŋ pa niŋ taa sɩ pə́ taa kɔɔ na pəlɛ natəlɩ tə co-ŋ. 	 "Laat nu eens zien dat U de Zoon van God bent", zei hij. "Spring naar beneden! Er staat immers in de Boeken dat God Zijn engelen zal sturen om U te beschermen. Die zullen er wel voor zorgen dat U niet te pletter valt."


Ḿpʋ́ɣʋ́ kancaalaɣa nyəŋ kʋlaa na ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, pə sɛɛ-m liɣitee nyəɣətʋ naanʋwa kɛ́ nyəɣəlʋɣʋ ŋku n ka cɛla-m tɔ kʋ tɔɔ. 	 De eerste had enorme winst gemaakt. Wel tien keer het bedrag dat hij had gekregen.


Lɛlaa ɩlɛ, pɛlɛ pa maɣamaɣa pa niŋ nyəm tike tɔɔ kɛ́ pa nəɣəsəɣɩ, pə taɣa Yesu Kilisiti nyəm tɔɔ. 	 Alle anderen schijnen alleen maar aan hun eigen zaken te denken en niet aan die van Jezus Christus.


Ye tə lʋkɩ sɩ Kilisiti tɔɔ pa nyənəɣɩ-tʋɣʋ yʋlʋpama tɔɣɔ pə naa sɩ tə kɛ́ asaɣaa ɩsɩɩ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ, ɩlɛ pə wɛɛ sɩ Kilisiti kɛlɛ ɩsaɣatʋ caa yaa ɩsəna? Aaɩ, pə taɣa ḿpʋ́ɣʋ́ paa pəcɔ. 	 Als wij erkennen dat wij door geloof in Christus rechtvaardig voor God worden, ontdekken wij tegelijkertijd dat wij zondaars zijn. Wanneer wij ons, als gevolg van die ontdekking, tot de wet wenden om gerechtvaardigd te worden, is Christus dan (in plaats van een dienaar van gerechtigheid en redding (a)) een dienaar van de zonde? Absoluut niet!


Mpɛ pa lɛɛkəɣəna leelaa kɛ pə təna mpi pɛlɛ pa wɛna tɔ. Ɩlɛna pá sʋʋ Ɩsɔ sələmʋɣʋ na pə taɣalɩ sɩ pə hʋ́lɩ́ sɩ mpɛɣɛ kʋpama. Pə tɔɔ kɛ́ paa tɛ na pá ná katatəlaɣa naʋ napələɣɩ teu. 	 Maar houd ze in de gaten! Zij persen de weduwen alles af, zelfs hun huis. En voor de vrome schijn zeggen zij lange gebeden op. De straf die zij krijgen, zal er alleen maar zwaarder door worden."


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə yelina na tə́ cɛkəna sɩ Ɩsɔ yɔɣɔta kʋyɔɣɔtʋ na ɩsɔtaa na atɛ pə́ lá, haləna mpi pɩɩ naa tɔ pə lɩɩna mpi pə naa tɔ pə taa. 	 Door het geloof weten wij dat het heelal door een woord van God gemaakt is; dat het zichtbare uit het onzichtbare is voortgekomen.


Na pá kuliɣi pa ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́ yəlaa taa, na Yohaanɩ sɔɔkɩ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm kɛ Yaatanɩ pɔɣɔ taa. 	 Ieder die zijn zonden beleed, werd door hem gedoopt in de rivier de Jordaan.


Tənaɣa kʋtoloŋ lɩɩna nyɔɔsɩ nsɩ sɩ taa na kʋ ya tɛtʋ tɔɔ, na pə́ tʋ-kʋɣʋ pəcɛka sɔtʋ. 	 Uit de rook kwamen sprinkhanen, die op de aarde neerstreken. Zij kregen dezelfde macht als schorpioenen.


Ɩ fem waalɩ, tɔm tooso nyəm ntɔ ɩ lɩɩkʋɣʋ ɩ ɩfalaa tɔɔ tɔ. 	 Na Zijn terugkeer uit de dood was dit de derde keer dat Jezus bij Zijn discipelen kwam.


Ma taapalaa, ye mɛ ɩlɛ Ɩsɔ ka tɔma sɩ paa lʋlɩ-mɛ tɔɣɔ pa lʋla-mɛ. Na pə lapa teitei ɩsɩɩ ɩ ka tɔma sɩ paa lʋlɩ Ɩsaaka na tampana pá lʋlɩ-ɩ tɔ. 	 Broeders, wij zijn net als Isaäk de kinderen die God aan Abraham heeft beloofd.


Samalii nyə́ma mɛ ɩ́ ta nyɩ wei ɩ́ sɛɛkɩ tɔ. Ama Yuta nyə́ma ta tá nyəmá wei tá sɛɛkɩ tɔ. Pə taɣa pʋlʋ, Yuta nyə́ma kiŋ kɛ Ɩsɔ sɛɛʋ mpi pə waasəɣɩ tɔ pə wɛɛ. 	 U aanbidt blindelings, want u kent God niet. Wij weten wie wij aanbidden. Wij kennen God. De Redder van de wereld komt uit het Joodse volk.


Ye ma kiŋ ɩlɛ, paa mɛ yaa yəlaa ka caɣana sɩ pa pɛɛkəɣɩ ma tɔm taa na pá na, pəlɛ pə ta na má. Ma maɣamaɣa maa pɛɛkəɣɩ ma kiŋ sɩ má ná sɩ ma tewa yaa ma ta te tɔ. 	 Nu maakt het voor mij niet uit welk oordeel u of anderen over mij hebben. Ik heb niet eens een oordeel over mijzelf!


Pə tɔɔ kɛ́ faɣasʋɣʋ fɛɩ yʋlʋ tɔnʋɣʋ tɔɔ. Ama pə təna mpi pə wɛ tɔnʋɣʋ tɔɔ tɔ pɩɩ nəɣəsəɣɩ təma tɔɔ kɛ́ tam kɛ́. 	 Anders zou er onenigheid in het lichaam zijn.


Ɩɩ naa ɩsəna Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma təna ká hikina pa yapʋ tɔɣɔlɔ. Ɩsɔ Tɔm taa maɣamaɣa pa ŋmaawa mpʋ sɩ: Siyɔŋ kɛ waasʋlʋ ká lɩɩna. Ɩ ká kpiisi Yakɔpʋ kʋlʋlaa təna ɩsaɣatʋ təpaɩ. 	 Dan zal heel Israël gered worden. Dat staat ook in de Boeken: "De grote bevrijder zal uit Sion komen om het kwaad van Israël weg te doen." (f)


Ma Caa, pənɛntɛ kʋsɩ ma nyʋɣʋ kɛ nyá kiŋ ɩsɩɩ maa wɛʋ hatoo lɔŋ kɛ nyá kiŋ na pə́cɔ́ pá lá antulinya tɔ pə taka. 	 Vader, laat Mij nu bij U terugkomen om de eer en de heerlijkheid te ontvangen die Ik voor het ontstaan van de wereld al had.


Pə lapa pɩɩsɩ paɣalɛ ma fɛɩ, nɔɔnɔɔ kɛ́ ma taɣana məlʋɣʋ kɛ Yosalɛm sɩ ma cɛləɣɩ ma yəlaa kɛ liɣitee nna pa ha-wɛ tɔ, ɩlɛna má lá Ɩsɔ kɛ́ kɔtasɩ. 	 Na jaren in het buitenland te zijn geweest, kwam ik in mijn land terug met geld voor de armen van mijn volk en offers voor God.


Ɩ yɔɣɔtaa tɔtɔ sɩ: Tacaa, nyá lapəna tɛtʋ tənaɣa kancaalaɣa. Nyá maɣamaɣa nya niŋ lapəna ɩsɔtaa. 	 Hij wordt ook 'Here' genoemd, als er staat: "Here, in het begin hebt U de aarde gemaakt; en de hemel is het werk van Uw handen.


Saa wei paa kpa-mɛ na pá pona-mɛɣɛ puloonaa taa kɛ mpʋ tɔ, ɩ́ taa nəɣəsɩ nti ɩ́ ká yɔɣɔtɩ tɔ na pə ta tata. Ama ye pə talaa, ɩ́ yɔɣɔtɩ nti tɩɩ kɔɔ mə luuŋ tɛɛ tɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ ka tʋna-təɣɩ mə luuŋ tɛɛ, pə taɣa mə cɔlɔɣɔ tɩɩ lɩɩna. 	 Maar als je voor het gerecht wordt gebracht, maak je dan geen zorgen over wat je moet zeggen. Zeg wat je op dat moment wordt ingegeven. Je hoeft zelf niet te spreken. De Heilige Geest zal het doen.


Tɛtʋ maɣamaɣa lakəna na pə́ pɩɩkɩ. Pə caaləɣəna məhoo kɛ́, waalɩ kɛ́ pə tʋɣɩ nyɔɔŋ. Pəlɛ pə waalɩ kɛ́ pee ná pɩɩkɩ təcasəlaa. 	 Het groeide vanzelf zonder dat de boer er iets aan deed. Eerst kwamen er jonge halmpjes uit de grond. Later kregen ze aren. Tenslotte kwamen er dikke, volle graankorrels in de aren.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa sɔsaa mɛ, mə tɔm ná wɛ waɩyo tɔtɔɣɔ. Ɩ́ sʋkəɣɩ yəlaa kɛ səɣəla yuŋ nyəna. Pəyele mɩɩ tɩɩ taa-wɛɣɛ taaʋ maɣamaɣa. 	 "Ja", antwoordde Jezus. "Ook u staat iets vreselijks te wachten. U eist het onmogelijke van de mensen, maar doet zelf niets.


Ɩ́ kɔɔ na ɩ́ ná apalʋ nɔɣɔlʋ wei ɩ kpaɣa pə təna mpi tuu ma lapa tɔ na ɩ́ kɛɛsɩ. Ɩ ta kɛ Mesii yee? 	 "Er is een Man Die mij wist te vertellen wat er in mijn leven gebeurd is. Zou Hij de Christus kunnen zijn?"


Mpʋ tɔtɔɣɔ na ta təna, paa tə kɛ́ Yuta nyə́ma yaa tə ta kɛ Yuta nyə́ma, paa tə kɛ́ yomaa yaa kasaɣampiya, Ɩsɔ Feesuɣu kʋlʋmʋɣʋ ŋkʋɣʋ pa sɔna-tʋɣʋ Ɩsɔ lʋm sɩ tə́ kpɛntɩ ɩsɩɩ yʋlʋ tɔnʋɣʋ pilimile wɛʋ tɔ, na Ɩsɔ Feesuɣu kʋlʋmʋɣʋ ŋkʋ kʋ lʋm kɛ tə nyɔɔkɩ teu kɛ tá təna. 	 Want de Geest heeft ons allemaal door de doop tot één lichaam samengevoegd: Het lichaam van Christus. Het doet er niet toe of wij Jood of niet-Jood zijn, slaaf of vrij man. Wij zijn allen doordrenkt met die ene Geest.


Ama pə lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ pə la ɩsɩɩ pa ŋmaaʋ pa kʋsəsɩɩtʋ takəlaɣa taa tɔ sɩ: Pa kisa-m yem təfaa. 	 Daardoor wordt werkelijkheid wat in hun wet staat: "Zij hebben mij zonder reden gehaat.' (A)


Paa pənaɣa ŋka Yesu nyə́ma pukaɣa Yosalɛm kɛ Tɛɛʋ acima tɔɣɔʋ kɛ́. 	 Het was de gewoonte van Jezus' ouders elk jaar naar Jeruzalem te gaan voor de viering van het Paasfeest.


Kpaɣa Apɛɛlɩ kʋɣʋ, haləna Sakalɩ wei pa kʋ kɔtaɣa təlatɛ na Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ pə hɛkʋ taa tɔ pa səm, ma heeliɣi-mɛ təfoo kɛ́ sɩ, ɩsɩɩ pə tɛma pa nyɔɔŋ taa. 	 van de moord op Abel tot de moord op Zacharias, die gedood werd tussen het altaar en het tempelhuis. Het zal u allemaal worden aangerekend.


Ɩlɛna pá kpaɣa pacʋntʋ na pá səŋəɣɩ-ɩ, na pá yɔɣɔtəɣəna nɔɔsɩ sɔsɔɔnsɩ sɩ: Paa wei ɩ́ tʋ Ɩsɔ kɛ́ teeli. Ɩsɔ ɩ́ wɛɛ wei ɩ kɔŋna Tacaa toŋ tɔ ɩ waalɩ. Ɩnəɣəlɛ Ɩsɛɣɛlɩ wulaʋ sɔsɔ. 	 liep de stad uit Hem tegemoet. Zij hadden palmtakken in de hand en juichten uitbundig: "Alle eer is voor God! Alle eer is voor Hem, Die komt in naam van de Here! De koning van Israël!"


Pɛlɛ pa nɩɩ mpʋ, ɩlɛna pá sa Ɩsɔ, na pá tɔ Pɔɔlɩ sɩ: Tá taapalʋ, nyənɩ, Yuta nyə́ma iyisi iyisi mʋwa Tacaa tɔm. Pa təna pa ɩsɛ sɛɛna Moisi kʋsəsɩɩtʋ təŋʋɣʋ. 	 Toen zij dat hoorden, prezen zij God. Daarna zeiden zij tegen Paulus: "U ziet, broeder, dat hier vele duizenden Joden in Jezus zijn gaan geloven. Ieder van hen hecht grote waarde aan de wet van Mozes.


Aaa, Ɩsɔ kʋpantʋ tɔɔwaɣalɛ yaa, ɩ laɣatʋ na ɩ nyəm fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Awe ká pəsɩ na ɩ́ kɛɛsɩ sɩ pənɛ na pənɛɣɛ Ɩsɔ caa ɩ la? Yaa awe ká cɛkəna ɩsəna ɩ sɩɩwa na ɩ́ təŋ na ɩ́ lakɩ tɔ? 	 Wat is God groot! Zijn rijkdom, wijsheid en kennis zijn onmeetbaar. Geen mens weet hoe Hij Zijn beslissingen neemt. Het is onmogelijk Zijn wegen na te gaan. Wie kan vertellen wat er in de gedachten van de Here omgaat?


Ma heeliɣi-ŋ tampana sɩ ye n ta tɛ pə təna mpi pa pɛla-ŋ tɔɣɔ fɛlʋɣʋ n kaa lɩɩ təna. 	 En u komt de gevangenis niet uit, voordat u de laatste cent betaald hebt."


Ɩlɛna ɩ́ koti kɔtəlaa sɔsaa təna, na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na ɩ́ pɔɔsɩ-wɛɣɛ timpi pə wɛɛ sɩ paa lʋlɩ Mesii tɔ. 	 Hij riep de leidende priesters en de godsdienstleraars bijeen en vroeg of zij wisten waar de Christus zou worden geboren.


Pə lapa wɛɛ naalɛ, ɩlɛna Felikisi na ɩ alʋ Yuta tʋ Tulisili pá caɣa na pá tili sɩ Pɔɔlɩ ɩ́ kɔɔ na ɩ́ heeli-wɛɣɛ Yesu Kilisiti mpaaʋ tɔm. 	 Een paar dagen later kwam Felix met zijn Joodse vrouw Drusilla in de gevangenis. Hij liet Paulus halen en luisterde naar wat hij over het geloof in Jezus Christus vertelde.


Yʋlʋ faləsʋɣʋ ɩ tɔnʋɣʋ tɔ pə waasəɣɩ te, ɩlɛ pə waasʋɣʋ ta tɔɔ kɛ́. Ama ye yʋlʋ faləsa ɩ tɩ sɩ ɩ́ nyɔɔna Ɩsɔ kɛ́ teu, ɩlɛ pəlɛ pə kələna waasʋɣʋ kɛ paa mpi pə taa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩnɩ ɩ tɔmna sɩ ɩ ká ha-tʋɣʋ weesiŋ kɛ saŋa na cele tɔtɔ. 	 Lichaamsoefening is niet zo nuttig, maar de oefening van de geest is juist wel erg nuttig; het heeft een goede uitwerking op alles wat je doet. Dat zal je niet alleen in dit leven helpen, maar ook in het toekomstige.


Ama pɛlɛ pa kisa-ɩ mʋɣʋ, sɩ ɩ pukina Yosalɛm tɔɔ tɔ pə tɔɔ. 	 Maar de mensen daar wilden niets te maken hebben met iemand die naar Jeruzalem ging.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ taɣana samaa kɛ pɔɔsʋɣʋ sɩ: Tɔʋ, ɩsənaɣa ɩ́ caa má lana mə Yuta nyə́ma wulaʋ sɔsɔ ɩnɩ? 	 "Maar wat moet ik dan doen met de man die jullie de koning van de Joden noemen?" vroeg Pilatus.


Pənɛntɛɣɛlɛ paa kʋ antulinya ɩnɛ ɩ tɔm. Pənɛntɛɣɛ paa tɔɣɔnɩ wei ɩ tɔkɩ kawulaɣa kɛ antulinya ɩnɛ ɩ taa tɔ. 	 "Nu wordt het oordeel over de wereld uitgesproken. Het is zover dat de overheerser van deze wereld wordt weggejaagd.


Ɩlɛ pə́ taa la-mɛɣɛ ha. Mpi tɔ pɩɩ kɔɔ na pa təna mpa pa wɛ pəlaaŋ taa tɔ pá nɩɩ ma nɔɣɔ, 	 Verbaas u niet hierover. Eens zullen alle doden Zijn stem horen.


Ɩ́ nɩɩwa ɩsəna paa yɔɣɔtaa sɩ: N ká sɔɔlɩ nyá taapalʋ na nyá taa kpana nyá kolontu tɔ. 	 Er wordt gezegd: 'Houd van uw vrienden en haat uw vijanden.'


Paa na mpʋ tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo, pə kəla teu sɩ má tɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ, ye ma ta tɛɛ, wei ɩnɩ ɩ ká səna-mɛɣɛ mpʋ tɔ ɩ kaa kɔɔ. Ɩlɛ ye ma tɛɛwa, maa yele na ɩ́ kɔɔ-mɛ. 	 Wat Ik zeg, is de waarheid. Toch is het voor u beter dat Ik wegga, anders kan mijn Plaatsvervanger niet bij u komen. Als Ik wegga, stuur Ik Hem naar u toe.


Ɩlɛna pá nɩɩ pə yɔɣɔtəna ɩsɔtaa sɩ: Ɩnɛɣɛlɛ ma luɣu tɛɛ Pəyaɣa, ma laŋlɛ hɛɛna-ɩ sɔsɔm. 	 Een stem uit de hemel zei: "Dit is mijn geliefde Zoon; Hij verheugt mijn hart."


Ye Satanɩ kawulaɣa nyə́ma yooki pa taa pa tike, ɩ kawulaɣa nyʋɣʋ ntɛ́ ka ɩsəna? Mpi tɔ, mə tɔŋ sɩ Pesepule toŋ kɛ ma lookina alɔɣaa. 	 Als het waar is wat jullie zeggen, dan vecht de duivel tegen zichzelf.


Pa kpɛŋna ɩ́ na ŋmɩɩlaa kɛ naalɛ na pá ká səm tesikasɩ tɔɔ, lɛlʋ kɛ ɩ ntɔɣɔŋ tɔɔ, na lɛlʋ kɛ ɩ mpətəŋ tɔɔ, 	 Tegelijk met Hem werden twee misdadigers gekruisigd, de een links en de ander rechts van Hem.


Ye wei ɩ wɛna ŋkpaŋŋ pʋntʋ ɩ́ tʋ-ɩ teu, na ɩ́ nɩɩ nti Feesuɣu heeliɣi Yesu sɛɛlaa kpeka tɔ ɩlɛ. Ye mpa pa lapa kəllaa pa kaa na səm kʋlɛləm. 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal niet door de tweede dood getroffen worden.


Tənaɣa pa hɛta ɩsɔtaa tillaa liɣiti ɩnɩ. Paa tɛma-wɛɣɛ taɣanʋɣʋ kɛ́ na pá caɣaa sɩ ye pə tala pənaɣa na ɩsɔtʋ na kʋyakʋ na waatʋ ɩnɛɣɛ teitei ɩlɛ pa kʋ yəlaa tintika tooso taa tintiɣile kʋlʋmtəlɛ. 	 En de vier engelen werden losgelaten. Zij waren klaar gehouden voor het jaar, de maand, de dag en het uur dat zij een derde deel van alle mensen moesten doden.


Pa piŋuɣu yʋlʋ tɔ ɩ fɛɩ teu se. Pəyele ɩ kɛ́ ɩcam kɛ́, ama pɩɩ kɔɔ na ɩ́ fe səm taa tɔ ɩ teu na ɩ toma pə taka. 	 Wat in de aarde wordt gelegd, is het aanzien niet waard. Maar wat levend wordt gemaakt, is schitterend. Wat in de aarde wordt gelegd, is tot niets in staat. Maar wat levend wordt gemaakt, heeft grote kracht.


Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na Falisanaa, cɛsəlaa mɛ, mə tɔm wɛ waɩyo. Ɩ́ cɔɔkɩ kateŋa təna, na pə́ kpɛŋna teŋku tɔɔ sɩ ɩ́ hiki Ɩsɔ sɛɛlʋ kʋlʋm maɣamaɣa təkoŋ. Na ɩ́ tɩɩ hika-ɩ kɔlɔ, ɩ́ lapɩ-ɩ ɩsaɣaʋ. Haləna ɩ́lɛ́ ɩ́ nəɣəsəna tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa sʋʋʋ na pə kəlɩ ɩsɩɩ mɛɣɛ tɔm naalɛ. 	 U bent stuk voor stuk huichelaars! Want u trekt stad en land door om één mens tot uw geloof te bekeren en dan wordt die wel twee keer zo slecht als u bent: klaar voor de hel!


Ama mpa pɛlɛ pa caa pa pili tɔ pə tʋɣɩ-wɛɣɛ maɣasəŋ taa kɛ́ na kʋmɛləkʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ paɣalɛ nyəpətʋ taa kɛ́ pa tiiki. Kʋnyɩɩləŋ ɩnɛ ɩ tusiɣina yəlaa na ɩ́ kaakɩ timpi paa le na pə́ wakəlɩ-wɛ tənaŋnaŋ tɔ. 	 Maar wie graag rijk willen worden, komen al gauw in verleiding om verkeerde dingen te doen. Zij verlangen naar onnodige en verkeerde dingen en gaan tenslotte verloren.


Ɩ capa wei ɩ suuwa tɔ ɩ təna na caləm kɛ́. Ɩ hətɛ ntɛ́ sɩ: Ɩsɔ Tɔm. 	 Het kleed dat Hij draagt, is in bloed gedrenkt. De naam waarmee Hij wordt aangesproken, is 'Het Woord van God'.


Pə́cɔ́ yʋlʋ wei ɩ ka hika ɩ tɩ tɔ, ɩ səŋa pa ɩsɛntaa təna. Ɩlɛ pa ta nyɩ nti paa yɔɣɔtɩ tɔ. 	 Maar omdat de genezen man bij hen stond, konden zij niets tegen hen inbrengen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ye yʋlʋ tɛma ɩ taa na Ɩsɔ na ɩɩ lakɩ pə təma, ɩ taa tɛm məla yem kɛ́. 	 Het is wel duidelijk dat geloof alleen niets te betekenen heeft. U moet het ook laten blijken uit wat u doet. Geloof dat niet uit daden blijkt, is geen geloof; het is dood en zinloos.


Pepe tɔɔ kɛ́ n pɔɔsəɣɩ-m mpʋ? Pɔɔsɩ mpa pa nɩɩ ma tɔm tɔɣɔ nti ma heela-wɛ tɔ. Pɛlɛ pa nyəmá teu kɛ nti ma heela-wɛ tɔ. 	 Waarom ondervraagt u Mij eigenlijk? Er zijn genoeg mensen die Mij hebben gehoord. Vraag het aan hen. Zij kunnen u precies vertellen wat Ik gezegd heb."


Pə waalɩ kɛ́ Yesu lɩɩ ɩ ɩfalaa naanʋwa na kʋlʋm tɔɔ kɛ́ waatʋ wei pa caɣa tɔɣɔʋ tɔ, na ɩ́ kaləna-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ lapa katɛ na mə laŋa la kpɩɩsəŋ na pá heeli-mɛ sɩ ma fema na ɩ́ ta tisi. 	 Op een zeker moment zaten alle elf discipelen samen te eten. Ineens was Jezus bij hen. Hij verweet hun dat zij zo ongelovig waren geweest; dat zij de mensen die Hem weer levend hadden gezien, niet hadden geloofd.


Mpʋ tɔ ye n nyənəɣɩ-m ɩsɩɩ nyá taapalʋ, mʋ-ɩ ɩsɩɩ ye má n ka mʋ-m tɔ. 	 Als ik werkelijk uw vriend ben, ontvang Onésimus dan even hartelijk als u mij zou ontvangen.


Mpa pa wɛ mpaaʋ kʋwaasʋɣʋ taa na mpa pɛlɛ pa tɔŋna lepu tɔ, tə wɛ pa təna pa kiŋ kɛ́ ɩsɩɩ tulaalʋ kʋpaŋ wei Kilisiti hawa Ɩsɔ tɔ ɩ sɔɔsʋŋ. 	 Wij zijn voor God een aangename geur. Het is de geur van Christus voor mensen die gered worden èn voor mensen die niet gered worden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa lɩɩna Yosalɛm na pá kɔɔ pá maɣana Yesu, na pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: 	 Er kwamen enkele Farizeeërs en godsdienstleraars uit Jeruzalem om Jezus te ondervragen.


Tənaɣa Yuta nyə́ma tama-ɩ kotaɣa na pá pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Ye tampana nyaɣalɛ Mesii, pəlee kɛ́ n ka heeli-tʋ təfoo na tə hɛɛsɩ liɣiliɣi ɩnɛ? 	 De Joden kwamen om Hem heen staan en vroegen: "Hoe lang houdt U ons nog in spanning? Als U de Christus bent, zeg het dan!"


Ye ɩ fɛɩna suulu ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ la Ɩsɔ luɣu nyəntʋ na ɩ́lɛ́ ɩ ha-mɛɣɛ mpi ɩ ka tɔma sɩ ɩ ká ha-mɛ tɔ. 	 U moet volhouden om de wil van God te doen. Als u dat doet, krijgt u wat Hij heeft beloofd.


Ma heeliɣi-mɛ sɩ yəlaa mpa pa hətɛ pa yaanaa tɔ, pa taa nɔɣɔlʋ kaa tɔɣɔ ma tɔɣɔnaɣa. 	 Want mijn huis moet vol worden. En die ik eerst had uitgenodigd, krijgen niets van alles wat ik had klaarstaan."


Tənaɣa Yesu tɛɛwa na ɩ́ lakɩ waasʋ kɛ Yuta tɛtʋ taa təkotilenaa taa. 	 Daarna reisde Hij rond door Judea en sprak in de synagogen.


Tɔʋ, pənɛntɛ tə́ paasəna yʋlʋ wei ɩ luɣu fɛɩ sɩ ɩ pɛɛlɔ ɩ́ saa tɔ pə tɔm ɩlɛ. Ye ɩ kɔma na ɩ́ ná sɩ pə fɛɩ teu sɩ ɩ́ yele ɩ pɛɛlɔ na ɩ́ tɛɛ pə taa, ɩ́ la ɩsɩɩ ɩ luɣu wɛɛ tɔ. Ɩ́ yele-ɩ na ɩ́ saa, ɩ ta la ɩsaɣatʋ. 	 Als iemand het tegenover zijn dochter niet gepast vindt haar van een huwelijk te weerhouden, vooral als zij al wat ouder wordt en niet te lang meer moet wachten, laat hij dan doen wat zijn hart hem ingeeft. Als hij haar laat trouwen, doet hij daarmee niet verkeerd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ɩ́ ká kɔɔ na ɩ́ na acaalətʋ taa acaalətʋ kɛ timpi pə ta nəɣəsəna tə wɛɛ tɔ. Wei ɩ kaləɣɩ tɔ ɩ́ cɛkəna-təɣɩ teu. Mpʋ ɩnɩ tɔ, mpa paa wɛɛ Yuta tɔ pá se na pá kpa pɔ́ɔ́ŋ. 	 Wanneer je 'de gruwel van de verwoesting' ziet staan waar hij niet hoort (lees dit aandachtig) en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen.


Mpa pa pɛɛkəɣɩ sɩ pá puɣusi-mɛ tɔ, pa tɔɔ kɛ́ ma ŋmaa-mɛɣɛ tənɛ ɩnɩ sɩ má heeliɣi-mɛ. 	 Ik vond het mijn plicht u te waarschuwen voor de mensen die proberen u op een dwaalspoor te brengen.


Ɩlɛna má məlɩ sətʋ. Pɩɩ wɛɛ sɩ kʋheelitu ntɩ tə́ waasɩ. Ama ma kiŋ ɩlɛ tə məla maɣa kʋɣʋ kɛ́. 	 De strenge regels die mij naar het leven moesten leiden, bleken mij naar de dood te voeren.


Ɩ tisaa na ɩ́ pasa ɩ tɩ na ɩ́ nɩɩna Ɩsɔ kɛ́ ḿpʋ́ɣʋ́, haləna ɩ səm, səm mpi ɩ səpa tesika tɔɔ tɔ. 	 Herkenbaar als mens, vernederde Hij Zich en gehoorzaamde tot het uiterste, zelfs tot in de dood aan het kruis.


Waatʋ wei Yesu tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ sɛɣɛsʋɣʋ, ɩlɛna ɩ́ kʋlɩ Kalilee tɛtʋ na ɩ́ tɛɛ Yuta tɛtʋ nti tə wɛ Yaatanɩ waalɩ tɔ tə taa. 	 Hierna vertrok Jezus uit Galilea. Hij stak de Jordaan over en kwam in Judea.


Pə lapa wɛɛ naalɛ, ɩlɛna ɩ alʋ Ɩlisapɛtɩ la teu. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ŋmɛla ɩsɔtʋnaa kakpasɩ na ɩ́ tɔ sɩ: 	 Kort daarna werd Elisabeth zwanger. Vijf maanden lang kwam zij niet onder de mensen.


Yesu kʋla təna, ɩlɛna Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na Falisanaa pá səŋ ɩ tɔɔ kɛ́ nɔɔhɛɛ naalɛ na pááná, na pá makɩ ɩ nɔɣɔ tɔɔ na kʋpɔɔsʋtʋ kɛ yem yem. 	 De Farizeeërs en godsdienstleraars waren woedend.


Mpɛ pa pɛlʋɣʋ kɛ mpi? Taɣalɛ pɛllaa na tampana. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ Feesuɣu wɛnna tá kiŋ na táá lakɩ Ɩsɔ təmlɛ. Na Yesu Kilisiti kɛ ta lakɩ na taa taakɩ, na pə taɣa yʋlʋ kʋlapəlɛ haana taɣa naani. 	 Want door dat snijden in uw lichaam maakt u het echt niet in orde met God. Waar het om gaat, is dat wij God door de Heilige Geest aanbidden. Dan zijn wij pas echt 'besneden'. Wij beroemen ons op wat Christus voor ons heeft gedaan.


Ɩ́ nyəmá tɔtɔɣɔ ɩsəna Ɩsɔ haɣasa Nasalɛtɩ Yesu kɛ́ Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ tɔ, na ɩsəna ɩ cɔɔkaɣa tɛtʋ taa na ɩ́ lakɩ kʋpantʋ, na ɩ́ hɛtəɣɩ ɩlɔɣɔʋ ka kpa mpa mpa tɔ, Ɩsɔ wɛ ɩ waalɩ tɔɣɔ ɩ pəsa mpʋ. 	 U hebt vast wel gehoord van Jezus van Nazareth, de Man aan wie God de Heilige Geest en grote kracht gaf. Hij trok het land door en deed heel veel goeds. Hij genas alle mensen die in de macht van de duivel leefden, want God was met Hem.


Mə tɔm cɛpa ma laŋlɛ kɛ teu kɛ́. Ɩsɩɩ ma ɩwɩɩlɛ ntɛ́ tə tənaɣa mə tɔɔ kʋla hʋntʋ ntɛ́ yaa? 	 U mag wel weten dat ik mij zorgen maak om u. Ik ben bang dat alles wat ik voor u heb gedaan, voor niets geweest is.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa pa tənaɣa piti kɛ́ sɔsɔm na pá saŋ Ɩsɔ. Halɩ pə́ la-wɛɣɛ sɔɣɔntʋ na pá caŋ pá yɔɣɔtɩ sɩ: Ama pʋwɛ, saŋa kɛ tá na kɔkɔlɔ tɔm. 	 De omstanders wisten niet wat ze zagen. Ook zij prezen God en zeiden vol ontzag: "We hebben vandaag ongelooflijke dingen gezien."


Pa heela-mɛɣɛ sɩ: Tampana tɔɔ, kʋyɛɛŋ kʋtɛɛsəŋ taa, yəlaa ká lɩɩ mpa pa təŋəɣɩ pa kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ tɔ, na paa woŋ-mɛ. 	 "Tegen het einde van de tijd zullen er spotters komen, die zich aan hun onreine verlangens overgeven."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisa səŋna ɩ mpaa na ɩ́ sələmɩ Ɩsɔ sɩ: Ɩsɔ nyana təmlɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ma fɛɩ ɩsɩɩ yəlaa lɛlaa wɛʋ tɔ. Pɛlɛ pa kɛ́ ŋmɩɩlaa na asaɣaa na wasaŋkalənaa kɛ́. Pə́cɔ́ ma fɛɩ ɩsɩɩ lampuu mʋlʋ ɩnɛ ɩ wɛʋ tɔ. 	 De Farizeeër stond rechtop en zei dit gebed: 'Dank u, God, dat ik niet zo ben als alle zondaars. En zeker niet zoals die tolontvanger daar! Ik bedrieg niemand. Ik pleeg geen overspel.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ mə pɛɛkaɣa-m? Ɩ́ ta nyɩ taa sɩ pə wɛɛ kɛ́ sɩ má wɛɛ ma Caa təyaɣa taa? 	 "Dat hoefde toch niet?" antwoordde Hij. "Wist u niet dat Ik bezig moet zijn met de dingen van mijn Vader?"


Ye n wɛɛ na ń sɛɣɛsəɣɩ tá taapalaa kɛ tɔmnaa panɛ, n tɛŋ na ń lá Yesu Kilisiti təmlɛ tʋ kʋpaŋ kɛ́. Na pɩɩ hʋ́lɩ́ sɩ Ɩsɔsɛɛlɛ mpaaʋ tɔmnaa na tampana sɛɣɛsəŋ wei n təŋaa tɔɣɔ n pɩɩsəɣəna nyá ləsaɣa. 	 Als je dit zo aan de anderen uitlegt, doe je je plicht als dienaar van Jezus Christus. Daaruit zal blijken dat je gevoed wordt door het geloof en door het goede onderwijs dat je hebt genoten.


Ama tá ɩlɛ, Ɩsɔ tənna tá. Na wei ɩ nyəmá Ɩsɔ tɔ ɩnɩ ɩ nɩɩkəna tá tɔm, wei ɩ ta kɛ Ɩsɔ nyəŋ tɔ ɩɩ nɩɩkɩ tá tɔm. Mpi pɩɩ yele na tə́ nyəŋ tampana Feesuɣu na feesuɣu ŋku kʋ tolisiɣi yəlaa tɔɣɔlɛ. 	 Omdat wij het eigendom van God zijn, zullen alleen de mensen die Hem kennen, naar ons luisteren en de anderen niet. Op die manier is het mogelijk om te onderscheiden of iets namens God gezegd wordt of niet, of het waarheid is of leugen.


Ma taapalaa, ma lʋpa teu sɩ nyʋɣʋ yapʋ tɔm nti tə kɛ́ tá təna tá tɔm tɔ pə tɔm kɛ má ŋmaa-mɛ. Kɛna pə́ caalɩ-m sɩ má ŋmaa-mɛɣɛ takəlaɣa kanɛ na má sɔɔsɩ-mɛɣɛ apalʋtʋ na ɩ́ yoo Ɩsɔsɛɛlɛ nte Ɩsɔ ha tɔm kʋlʋm tɔɔ kɛ́ kpakpaa kɛ mpa ɩ tɩ tɔ pə yoou. 	 Vrienden, ik voelde mij gedrongen u te schrijven over de bevrijding die wij allemaal hebben ervaren, maar nu zie ik dat ik eerst over iets anders moet beginnen. Ik roep u op te strijden voor het geloof, dat God aan Zijn volk gegeven heeft.


Ta caanaa caanaa mpɛ pa lapa Yosɛɛfʋ kɛ ɩsəsɛɛmlɛ na pá pɛɛtɩ-ɩ, na pá pona-ɩ Icipiti kɛ yomle. Ama Ɩsɔ ka wɛ Yosɛɛfʋ waalɩ, 	 Eén van Jakobs zonen, Jozef, werd door zijn broers als slaaf verkocht. Dat deden zij omdat ze hem niet konden uitstaan. Zij waren jaloers. Jozef kwam in Egypte terecht, maar God liet hem niet aan zijn lot over.


Ama nyá, ye n caa Ɩsɔ sələmʋɣʋ, sʋʋ nyá naŋ taa na ń təkɩ nyá tɔɔ, na ń sələmɩ nyá Caa wei ɩ wɛ tənaɣa ɩŋmɛlaʋ tɔ. Na nyá Caa wei ɩnɩ ɩ naakɩ mpi n lakɩ ɩŋmɛlaʋ tɔ ɩ ká ha-ŋ nyá kasəyaɣa. 	 Zij hebben hun beloning al. Als u bidt, moet u dat ergens doen waar u helemaal alleen bent. Doe de deur achter u dicht en bid in het geheim tot uw Vader. En uw Vader, Die al uw geheimen kent, zal u belonen.


Tənaɣa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na Falisanaa pa sʋʋ miituɣu sɩ: Aweɣelɛ ɩnɛ ɩnɩ na ɩ́ kpakəɣɩ ɩ tɩ na ɩ́ kɛɛsəɣəna Ɩsɔ? Awe pəsəɣɩ na ɩ́ hɩɩsɩ ɩsaɣatʋ, ye pə taɣa Ɩsɔ paasi? 	 "Wat denkt die Man wel?" mopperden de Farizeeërs en godsdienstleraars. "Hij beledigt God! Wie kan zonden vergeven dan God alleen?"


Ɩ́ tɛma mə taa na Ɩsɔ tɔ, tənɛ ɩnɩ tə nyʋɣʋ tɔɔ maɣamaɣa kɛ ɩ́ ká huli teu na ɩ́ tɔkɩ yaasi kʋpaŋ. Yaasi kʋpaŋ waalɩ ɩlɛna ɩ́ pɛɛkɩ nyəm. 	 Maar daarvoor hebt u meer nodig dan vertrouwen alleen. U moet ook uw best doen om goed te zijn en zelfs dat is niet genoeg. U moet God beter leren kennen en weten wat Hij wil.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa tuta Yuta nyə́ma təkotile taa kɛ́ apalʋ nɔɣɔlʋ na ɩ́ hii ɩlɔɣɔʋ nɔɣɔlʋ. Tənaɣa apalʋ ɩnɩ ɩ koowa sɩ: 	 In die synagoge was een man met een boze geest. Hij begon te schreeuwen:


Ye tə yɔɣɔtəɣɩ sɩ tə wɛʋ ɩsəntɔ tɔ tə fɛɩna ɩsaɣatʋ, ta maɣamaɣa kɛ tə puɣusiɣi, na tampana fɛɩ tá kiŋ kɛ paa pəcɔ. 	 Als wij beweren zonder zonde te zijn, bedriegen wij onszelf en doen wij de waarheid geweld aan.


Pə taɣa ma maɣamaɣa ma kaŋkantɛ nyəntʋ kɛ ma yɔɣɔtaa. Ama Tacaa wei ɩ tila-m tɔ ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ kɛɛsəna-m nti maa yɔɣɔtɩ na má hʋ́lɩ́ yəlaa tɔ. 	 Want Ik heb niet uit Mijzelf gesproken, maar Ik heb gezegd wat Mij is opgedragen door mijn Vader, Die Mij heeft gestuurd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ mɛ tɔtɔ ɩ́ ká nyənɩ mə tɩ ɩsɩɩ mpa pa səpa na pə́ cɛ pá na ɩsaɣatʋ tɔ, na ɩsɩɩ mpa pa fema sətaa taa na kaɣana pa wɛ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ pá na Yesu Kilisiti pa kpɛntʋɣʋ tɔɔ tɔ. 	 Zijn leven is een leven voor God. Beschouw uzelf daarom dus als dood voor de zonde. Omdat u één bent met Christus Jezus, leeft u nu voor God.


Pa lɩɩna ntɛ́ na tɛtʋ təna tɔɔ kɛ́ paa le, na pá tá kotaɣa kɛ Ɩsɔ yəlaa təsikile na Ɩsɔ luɣu tɛɛ ɩcatɛ. Ama kɔkɔ lɩɩna ɩsɔtaa na ká kʋ pa təna tənaŋnaŋ. 	 Zij rukten van alle kanten op en belegerden het kamp van de gelovigen, de stad die God liefheeft. Maar er kwam vuur uit de hemel dat hen verteerde.


Ama wei ɩ ká yɔɣɔtɩ ɩsaɣatʋ kɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ tɔɔ tɔ pa kaa hɩɩsɩ pʋntʋ ɩsaɣatʋ kɛ paa pəcɔ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, pʋntʋ səɣəla ɩsaɣatʋ tam nyəntʋ kɛ́. 	 Maar wie de Heilige Geest belastert, zal nooit vergeving krijgen. Die zonde blijft eeuwig bestaan."


Wei ɩ kiŋ pa kaa na kawaliya nakəlɩ tɔ ɩnɩ ɩ ká tɔɣɔna Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔntʋ. Alʋ kʋlʋm kɛ pʋntʋ ɩnɩ ɩ ká wɛɛna. Na ɩ piya ká la Ɩsɔ sɛɛlaa, sɩ taa wɛɛ piya nsi yəlaa tɔŋ sɩ sɩ kɛ yem yem lataa sɩɩ nɩɩkəna yəlaa tɔ. 	 Op de mannen die je uitkiest, mag niets aan te merken zijn; zij mogen slechts één vrouw hebben; hun kinderen moeten de Here liefhebben en er mag niet van hen gezegd kunnen worden dat zij vrijgevochten of ongehoorzaam zijn.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Pə kaasa wɛɛ naalɛ, na ɩ́ kaa tasa-m naʋ, pə́cɔ́ pə kaa la wɛɛ naalɛ na ɩ́ taɣanɩ-m naʋ. 	 Nog even en u zult Mij niet meer zien. En niet lang daarna zult u Mij weer terugzien."


Ma nyəmá pə təna mpi n lapa tɔ. Na ma nawa ɩsəna n wɩɩwa tɔ, na suulu wei n tɔkaa tɔ. Ma nyəmá sɩ nn caa asaɣaa tɔm. N maɣasa mpa pa yaa pa təɣɩ tillaa, pəyele kpaɩtəko pa ta kɛ pʋlʋ tɔ, sɩ n naa pa waalɩ. N nawa sɩ pa kɛ́ pɔpɔtʋnaa kɛ́. 	 Ik weet dat u veel goed doet, hard werkt en geduldig bent. Ik weet dat u geen slechte mensen kunt verdragen; u hebt die zogenaamde apostelen als leugenaars aan de kaak gesteld.


Na kʋkələtʋ ntɛ́ sɩ maa kʋ ɩ piya na pə́cɔ́ Yesu sɛɛlaa təna nyɩ sɩ maɣalɛ wei ɩ nyəmá yʋlʋ lotu taa hʋwɛɛ na ɩ kʋnyɩɩləm tɔ. Maa tɛ na má fɛlɩ paa wei kɛ́ ɩsɩɩ ɩ lapa tɔ. 	 Ik zal haar kinderen doden. Alle gemeenten zullen weten dat Ik de diepste gedachten en wensen van de mens ken en dat Ik ieder zal geven wat hij verdient.


(Yesu yɔɣɔta mpʋ sɩ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ səm mpi Piyɛɛ ká sɩ na pə kʋsɩ Ɩsɔ nyʋɣʋ tɔ.) Yesu tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtaɣa, ɩlɛna ɩ́ heeli Piyɛɛ sɩ: Təŋɩ-m. 	 Daarmee gaf Hij aan hoe Petrus tot eer van God zou sterven. Jezus zei nog eens nadrukkelijk tegen Petrus dat hij Hem moest volgen.


Ɩ́ hɛɛsəɣɩ təma laŋa na tɔm tənɛ. 	 Met dit nieuws kunt u elkaar troosten en bemoedigen.


Waatʋ ɩnɩ mə laŋa ɩ́ hɛɛ sɔsɔm na ɩ́ paa teu. Pə taɣa pʋlʋ, mə kasəyaɣa ká tɔɔ sɔsɔm kɛ ɩsɔtaa kɛ́. Mpʋ ɩnɩ pə maɣamaɣa kɛ pa caanaa ka lapa Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa. 	 Wees blij als dat gebeurt. Spring op van vreugde, want uw beloning in de hemel zal groot zijn. Met de profeten hebben zij vroeger immers net zo gedaan!


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Tacaa ká tɛɛsɩ lapʋ təkpataa kɛ́ lɔŋ kɛ yəlaa təna kiŋ kɛ mpi ɩ ka yɔɣɔtaa tɔ. 	 Want de Here rekent grondig met het volk af. Hij maakt korte metten." (f)


Ma heela Yuta nyə́ma na mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ sɩ pá laɣasɩ tɔntɛ, na pá mələna Ɩsɔ tɔɔ, na pá mʋ Tacaa Yesu tɔm. 	 Ik heb er bij Joden en Grieken op aangedrongen zich tot God te bekeren en in de Here Jezus te geloven.


Ɩlɛna Yesu náa cɔ alʋ ɩnɩ sɩ: Pə ta mʋna sɩ pá kpaɣa piya tɔɣɔnaɣa na pá tʋ hasɩ. 	 "Het is niet goed het brood van de kinderen af te nemen en aan de honden te geven", zei Hij.


Yesu kʋlaa na ɩ́ puki Yosalɛm, ɩlɛna ɩ́ təŋna Samalii na Kalilee pə hɛkʋ taa. 	 Op weg naar Jeruzalem kwam Jezus bij de grens tussen Galilea en Samaria.


Pə taɣa pʋlʋ, ye tə yela-ɩ na ɩ́ lakɩ mpʋ, yəlaa təna ká mʋ ɩ tɔm, na Lom tɛtʋ sɔsaa ká kɔɔ na pá sʋʋ pə taa, na pá wakəlɩ tá Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ na pá sɔ́ ta tɛtʋ. 	 Als wij Hem Zijn gang laten gaan, gaat iedereen in Hem geloven. Als de Romeinen moeten ingrijpen, zal het met onze invloed gedaan zijn. Dan hebben we niets meer over de heilige stad en dit volk te zeggen."


Pa kɔma na pá tala ɩcatɛ nte pa pukaɣa tɔ, ɩlɛna Yesu la ɩsɩɩ ɩ tɛɛkɩ təna tɔɔ. 	 Ondertussen waren ze bijna bij het dorp gekomen waar ze moesten zijn.


Na suulu yekina na yʋlʋ kantələɣɩ wahala taa, na kantəlʋɣʋ yekina na tɛɛlʋɣʋ kɔɔ. 	 Als wij volhouden, doorstaan wij de proef. En als wij de proef doorstaan, wordt onze hoop sterker.


Ɩ́ taa tɛləsəɣɩ lɔlɔ sɩ mə caa kɛlɛ Apəlaham. Ma heeliɣi-mɛ sɩ ye pəlɛ pə tɔɔ ɩlɛ, Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ lá na pɛɛ anɛ á pəsɩ Apəlaham piya. 	 Denk nou maar niet dat u vrijuit gaat omdat u Joden bent. Want God kan zelfs deze stenen in Joden veranderen.


Ma wɛna naani kɛ́ mə tɔɔ kɛ́ sɔsɔm kɛ́, ma yɔɔləɣəna-mɛɣɛ. Tá kʋnyɔntɔɣɔlɛ təna taa ma wɛna apalʋtʋ kɛ sɔsɔm, na ma laŋhʋlʋmlɛ tɔɔʋ taka. 	 Ik heb het volste vertrouwen in u en ben trots op u. U hebt mij bijzonder bemoedigd. Ondanks al mijn moeilijkheden hebt u mij blij gemaakt.


Leɣe yooŋ na ntɔŋkpɛɛsaɣa lɩɩna mə hɛkʋ kɛ mpʋ? Mə kɔtɔɩnaa mpa pa caaləɣɩ-mɛɣɛ tam kɛ́ mə tɔnəŋ taa tɔ mpɛ pa kɔŋna na yooŋ na ntɔŋkpɛɛsasɩ nsɩ. 	 Maar hoe komt het dan dat u altijd ruzie maakt en vecht? Omdat er slechte verlangens in u zijn, die u daartoe aanzetten.


Yesu Kilisiti ɩnɩ ɩ hana ɩ təɣɩ tá tɔɔ na ɩ́ ya-tʋɣʋ ɩsaɣatʋ təna taa, na ɩ́ taɣanɩ-tʋɣʋ teu na tə́ pəsɩ yəlaa mpa ɩ tike ɩ tɩ tɔ, na tá ɩsəlɛ sɛɛna təma kʋpana lapʋ. 	 Hij is voor onze zonden onder Gods oordeel gestorven om ons te redden. Hij behoedt ons ervoor dat wij telkens weer tot zonde vervallen. Daardoor heeft Hij ons gemaakt tot Zijn eigen volk, dat zuiver van hart is en een groot verlangen heeft om goed te doen.


Ma taapalaa mə laŋa ɩ́ taa tɔna ɩsəna pə maɣasʋɣʋ-mɛɣɛ toŋ na toŋ sɩ pə naa mə waalɩ tɔ ɩsɩɩ mpusi nɔɣɔlʋ. 	 Vrienden, laat u niet in de war brengen door de vuurproef die u zult ondergaan, want die was te verwachten. Daaruit zal blijken of u op God blijft vertrouwen.


Nti tə taa kɛ́ pa ta la-mɛ ɩsɩɩ pa lakʋɣʋ Yesu sɛɛlaa kpeka lɛnna tɔ ye pə taɣa tɔkʋɣʋ mpi mə ta tɔkɩ-m tɔ pə paasi? Ma tɔm səpəna-mɛɣɛ tənɛ ɩnɩ tə taa. 	 In welk opzicht heb ik u minder behandeld dan de andere gemeenten? Dat ik niet op uw kosten heb geleefd? Wel, dat moet u mij maar vergeven.


Lɛlaa ta kisi mpaaʋ kɛ hikuɣu sɩ pá hikiɣi-wɩ, kacaŋfana tá na? Paa na mpʋ tá tá nyənna təna. Ama tə tɔɣa pə təna pə kʋnyɔŋ sɩ tə taa kɔɔ tə wakəlɩ Kilisiti tɔɔ Laapaalɩ kʋpaŋ təmlɛ. 	 Als andere apostelen door de gelovigen verzorgd worden, hebben wij daar toch ook recht op? Maar wij hebben van dat recht geen gebruik gemaakt. Wij hebben er niet over gesproken omdat u anders misschien niet had geluisterd naar het goede nieuws van Jezus Christus.


Ama má heeliɣi-mɛ sɩ, ɩ́ taa tɩɩ tuuna pʋlʋɣʋ paa pəcɔ. Paa ɩsɔtaa. Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ kumte ntɛ́. 	 Maar Ik zeg: Zweer nooit! Zeg niet: 'Ik zweer bij de hemel', want de hemel is de troon van God.


Waatʋ ɩnəɣɩ paa nɩɩ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma taŋ kɛ ɩsɔtɔntʋɣʋ taa. Kateŋa təna taa yəlaa ká kpa pa laŋa na pá wii sɔsɔm. Paa na Yʋlʋ Pəyaɣa má ma səŋa ɩsɔŋmʋntʋɣʋ tɔɔ na má tiiki na ma toma kɛ sɔsɔm na ma teeli. 	 Daarna zal het laatste teken van mijn komst aan de hemel te zien zijn. Heel de wereld zal jammeren en klagen. Iedereen zal Mij zien komen in de wolken aan de hemel, met grote macht en majesteit.


Pa lapa pa weesiŋ kɛ awusa kɛ ma nyəŋkʋ yapʋ tɔɔ. Pə taɣa ma tike ma sɛɛkəna-wɛɣɛ pá na təmlɛ. Ama pə kpɛŋna mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ, pa Yesu sɛɛlaa kpeka tənaɣa təpaɩpaɩ. 	 Zij hebben voor mij hun leven gewaagd. Ik ben niet de enige die hen dankbaar is; alle gemeenten buiten Israël zijn dat ook.


na Asafɩ náá lʋlɩ Yosafatɩ, na Yosafatɩ náá lʋlɩ Yolam, na Yolam náá lʋlɩ Osiyasɩ. 	 Abia was de vader van Asa; Asa de vader van Josafat; Josafat de vader van Joram;


Apalʋ ɩnɩ ɩ kɔma tá kiŋ na ɩ́ kpaɣa Pɔɔlɩ tampala na ɩ́ hɔkɔ ɩ nɔɔhɛɛ na ɩ niŋ, na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩɩ naa nti Feesuɣu Naŋŋtʋ yɔɣɔtəɣɩ tɔ. Yuta nyə́ma ká hɔkɔ Yosalɛm taa kɛ́ tampala ɩnɛ ɩ tʋ, na pá kpaɣa-ɩ na pá pɛtɩ-ɩ kpaɩ nyə́ma. 	 Hij stapte op ons toe, pakte de riem van Paulus en bond zichzelf ermee vast. "Luister naar de woorden van de Heilige Geest", zei hij. "Zo zullen de Joden in Jeruzalem de eigenaar van deze riem vastbinden en aan de Romeinen uitleveren."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔwa sɩ: Nyá sɔɔlʋ pɩɩwa sɩ ń sɩ ma səm na? Ama tampana kɛ ma heeliɣi-ŋ yoo, maa cɛsəɣɩ. Mpi pɩɩ takɩ kampaaʋ koou kɛ saŋa tɔ, n tɛma-m tɔm tooso kɛ kpɛɛsʋɣʋ sɩ n ta nyɩ-m kɛ́ n ta nyɩ-m. 	 "Alles voor Mij over?" vroeg Jezus. "Luister goed, nog voor de haan kraait, zul je drie keer gezegd hebben dat je Mij niet kent!"


Wei ɩ nɩɩkɩ tɔm nti ma yɔɣɔta ɩsəntɔ na ɩ́ tɔkəɣɩ-tɩ tɔ, pʋntʋ nəɣəsəna laɣatʋ wei ɩ ŋma ɩ kutuluɣu kɛ pətolaɣa taa tɔ. 	 Wie naar Mij luistert en doet wat Ik zeg, is verstandig. Hij lijkt op een man die zijn huis op een rots bouwt.


Apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ təna na ɩ hənta kʋtɔŋ tɔ pɩɩsɩ pəlefɛɩ nɩɩlɛ kɔlɔ. 	 Er lag ook een man die al 38 jaar ziek was.


Ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ wɛna sɔɣɔntʋ kɛ mpʋ? Ɩ́ ta tɛ mə taa na Ɩsɔ kɛlɛ? 	 "Waarom waren jullie zo bang?" vroeg Jezus. "Hebben jullie nu nog geen vertrouwen in Mij?"


Tənaɣa Yesu ɩfalaa təna yela-ɩ na pá se na pá tɛɛ. 	 Alle discipelen lieten Hem in de steek. Zij maakten dat ze wegkwamen.


Makətala Malɩ kʋla lɔŋ kɛ cimaasɩ tanaŋ ahula tɛɛ, na ɩ́ polo pəlaaʋ tɔɔ na ɩ́ maɣana sɩ pɩɩʋ fɛɩ pʋ́ʋ́ɣʋ́ nɔɣɔ. 	 Op zondagmorgen, de morgen na de sabbat, ging Maria van Magdala al heel vroeg naar het graf. Toen zij daar aankwam, zag zij dat de steen voor de ingang was weggerold.


Kʋlɩ na ń polo ɩcatɛ taa, paa heeli-ŋ nti n ka la tɔ. 	 Sta op en ga de stad in. Daar zal u gezegd worden wat u moet doen."


Ḿpʋ́ɣʋ́ tillaa na nyʋɣʋ nyə́ma pa kotaa sɩ pa paasəɣəna tɔm tənɛ. 	 De apostelen en leiders kwamen in een speciale vergadering bijeen om deze kwestie te bespreken.


Mpi Ɩsɔ nɔkaa tɔ mpəɣɩ ɩ lakɩ na pəle ńtɛ́ tə́ nyɔ, na ɩ́ yeki na paa pəle nte tə nyɔ ɩsɩɩ tə wɛʋ tɔ. 	 God laat er de juiste plant uitkomen. Uit het ene zaad komt deze plant en uit het andere zaad die plant.


na ɩ́ wiina-ɩ təkpɛɛ sɩ: Ma pɛɛliya caana ntɛɣɛ səm. La suulu na ń polo ń tənɩ nyá niŋ kɛ ka tɔɔ, na pə́ waa-kɛ na ká hiki weesuɣu. 	 "Wilt U alstublieft meekomen om Uw handen op haar te leggen", smeekte hij, "dan zal ze beter worden en blijven leven."


Wena wena a hota mpaaʋ nɔɣɔ nɔɣɔ tɔ, alɛ a wɛnna ɩsɩɩ mpa pa nɩɩkɩ Ɩsɔ Tɔm na Ɩlɔɣɔʋ təŋ na ɩ́ ləsɩ-təɣɩ kpakpaa kɛ pa lotu taa, sɩ pá taa kɔɔ na pá mʋ-tɩ na Ɩsɔ ya pa nyɔɔŋ. 	 Het harde pad waarop een deel van het zaad viel, zijn de mensen bij wie de woorden van God het ene oor ingaan en het andere weer uit. De duivel neemt die woorden weg, omdat hij niet wil dat de mensen erin geloven en daardoor worden gered.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ la laakalɩ, ɩ́ taa yele na nɔɣɔlʋ kɔɔ na ɩ́ tolisi-mɛ. 	 "Laat je door niemand iets wijsmaken", antwoordde Jezus. "Want er zullen velen komen die beweren dat zij de Christus zijn. Zij zullen vele mensen op het verkeerde spoor brengen.


Ɩlɛna Yesu cɔ sɩ: Pə ha-mɛɣɛ sɩ ɩ́ nyɩ Ɩsɔ Kawulaɣa tɔm kʋŋmɛsətʋ. Ama pə kaasa lɛlaa tɔ, ɩsɔnaa kɛ paa sɛɛ-wɛ sɩ: Paa pa nyənəɣɩ ɩsəntɔ, pá taa ná. Paa pa nɩɩkɩ, pá taa cɛkəna pə hʋwɛɛ. 	 Hij antwoordde: "Jullie hebben het voorrecht te weten waar het in Gods koninkrijk eigenlijk om gaat. De anderen mensen horen de gelijkenissen wel, maar begrijpen er niets van. Dat is trouwens ook de bedoeling.


Ɩlɛna yəlaa sʋʋ Yesu kɛ́ tɛɛkʋɣʋ sɩ ɩ́ lɩɩ pa tɛtʋ taa. 	 Nu ze allemaal wisten wat Jezus had gedaan, vroegen zij Hem dringend weg te gaan.


Maɣa Piyɛɛ, Yesu Kilisiti tillu. Ma ŋmaakəna takəlaɣa kanɛɣɛ mɛ mpa Ɩsɔ ləsaa sɩ ɩ́ nyə́ma, na pə́ yasa-mɛ na ɩ́ caɣa caɣalətʋ kɛ Pɔŋ na Kalatɩ na Kapatɔɔsɩ na Asii na Pitinii pa tɛtʋnaa taa tɔ. 	 Van: Petrus, een apostel van Jezus Christus. Aan: De christenen, die als vreemdelingen in Pontus, Galatië, Cappadocië, Asia en Bithynië wonen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nɩɩ ɩsɔtaa tillu wei ɩ nyənəɣəna lʋmnaa tɔɔ tɔ ɩ tɔma sɩ: Nyá wei n wɛ tənaŋŋ tɔ, nyá wɛnna, na nyaa wɛnna. N təŋa siɣisuɣu kɛ nyá hʋʋlɛ tənɛ tə taa kɛ́. 	 Ik hoorde de engel van het water zeggen: "Rechtvaardige God, Die er altijd is geweest, het is goed dat U deze oordelen over de wereld laat komen.


Yəlaa samaa lɩɩkaɣana Yosalɛm cɔlɔ acalɛɛ taa na pá kɔŋna kʋtɔntʋnaa na mpa alɔɣaa cɔɔsaɣa tɔ, na pa təna pa hikiɣi alaafəya. 	 Ook uit de omliggende plaatsen kwamen velen naar Jeruzalem. Zij brachten zieken mee en mensen die boze geesten in zich hadden; allemaal werden zij genezen.


Tənaɣa pa kpaɣa pɛɛ sɩ pa yakɩ-ɩ. Ama Yesu ŋmɛlaa na ɩ́ lɩɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. 	 Dit was voor hen aanleiding om stenen te pakken met de bedoeling Hem te stenigen. Maar Jezus ging weg en verliet de tempel.


Ḿpʋ́ɣʋ́ taalɛ tʋ tasa lɛlʋ kɛ tiluɣu, ɩlɛna pá kpa ɩ́lɛ́ na pá kʋ. Pa lapa ḿpʋ́ɣʋ́ tɔm paɣalɛ tɔtɔ. Pa mapa lɛlaa na pá kʋ lɛlaa. 	 De eigenaar stuurde nog een knecht en die moest het met zijn leven bekopen. Daarna stuurde hij nog vele anderen, maar ze werden stuk voor stuk mishandeld of vermoord.


Ɩlɛna Yesu tasa-wɛɣɛ heeluɣu sɩ: Mpi pə lɩɩkəna yʋlʋ taa tɔ mpɩ pə lakəna-ɩ ɩsaɣaʋ. 	 Hij ging verder: "Je wordt slecht door wat je denkt. Uit je innerlijk, je hart, komen slechte gedachten voort.


Liɣitee pɛɛ kɛ pa lapəna kacɔka kɛ ɩcatɛ koluŋa kite tɛɛ pɛɛ tɔɔ. Kancaalaɣa nyəntɛ ntɛ́ liɣitee pəlɛ nte tə sita cʋntʋ na pooku tɔ. Naalɛ nyəntɛ ntɛ́ liɣitee pəlɛ nte tə wɛ pooku təlɛ tɔ. Tooso nyəntɛ ntɛ́ liɣitee pəlɛ pooku na atɔntɔɔtɛ. Liɣiti nyəntɛ ntɛ́ liɣitee pəlɛ tiŋ atɔntɔɔtɛ. 	 was gebouwd op een fundering van twaalf lagen, die met allerlei edelstenen versierd was: De eerste laag met diamant, de tweede laag met lazuursteen, de derde met robijn, de vierde met smaragd,


Yesu mʋsa lʋm mpɩ, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Pə təna pə maɣaa kɛlɛ. Ɩlɛna ɩ́ ká ɩ nyʋɣʋ na ɩ́ hɛɛ. 	 Toen Jezus wat van de wijn gedronken had, zei Hij: "Mijn taak is vervuld!" Hij boog Zijn hoofd en gaf Zijn geest over.


Ɩfepu ɩnɩ ɩ́lɛ́ ɩ tɛɛna alaafəya təmammam, na mpʋ ɩnɩ pə ha pa tənaɣa apalʋtʋ kɛ sɔsɔm. 	 De jongen werd levend en wel binnengebracht, wat voor alle gelovigen een geweldige bemoediging was.


Yohaanɩ ka yɔɣɔta ɩ tɔm na ɩ́ kpaalɩ sɩ: Ɩ tɔm kɛ maa yɔɣɔtaa, sɩ ma waalɩ nɔɣɔlʋ ká tɛ na ɩ́ kɔɔ, ɩlɛ ɩ kəla-m. Pə taɣa pʋlʋ, pa lʋla-m tɔ, ma maɣana-ɩ kɛ́. 	 Johannes was Zijn getuige, die zei: "Ik heb gezegd dat er na mij Iemand zou komen, Die er eerder was dan ik. Hij was er al voordat ik geboren werd."


Tənaɣa pa sʋʋ pəlaaʋ taa, ama pa ta maɣana Tacaa Yesu. 	 Toen ze naar binnen stapten, zagen ze dat het lichaam van de Here Jezus er niet meer was.


Ama pa ŋmaa tənɛ təlɛɣɛ sɩ, pə la na ɩ́ tisi sɩ Yesu kɛlɛ Ɩsɔ Pəyaɣa Mesii. Na ɩ́ tisa mpʋ ɩ́ hiki weesuɣu kɛ ɩ tɔɔ. 	 Ik heb hier enkele opgeschreven opdat u zult geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God. Als u in Hem gelooft, leeft u in Zijn naam.


Pə taɣa pʋlʋ, kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ taa kɛ́ pɩɩ naasɩ Yosalɛm nyə́ma ɩlɛna pə́cɔ́ pə təna pə́ lá ɩsɩɩ paa ŋmaaʋ Ɩsɔ Tɔm taa tɔ. 	 Want in die dagen zal God Zijn oordeel voltrekken. De woorden van de profeten zullen dan in vervulling gaan.


Ma pɔɔsəɣɩ tɔtɔ sɩ, Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma ta cɛkəna yaa ɩsəna? Kancaalaɣa ɩlɛ ntəɣəlɛ Moisi ná yɔɣɔtaa sɩ: Maa yele na ɩsəsɛɛmlɛ kpa-mɛɣɛ mpa pa ta kɛ piitim kʋpam napəlɩ tɔ pa tɔɔ. Maa la na mə pááná huuna piitim mpi pə fɛɩna laɣatʋ tɔ. 	 Hebben de Israëlieten het dan niet begrepen? Luister eerst eens naar Mozes. Hij zei dat God hen jaloers zou maken op een minderwaardig volk; zij zouden kwaad worden op een onverstandig volk.


Ɩlɛna má niki Tamasɩ na Yosalɛm pə nyə́ma kɛ waasʋ lapʋ. Pəlɛ pə waalɩ, ɩlɛna má la waasʋ kɛ Yuta tɛtʋ nyə́ma na piitim lɛmpɩ nyə́ma. Nti ma heelaɣa-wɛ tɔɣɔlɛ sɩ, pá laɣasɩ tɔntɛ na pá kɛɛsəna Ɩsɔ tɔɔ. Pa kʋlapʋtʋ ɩ́ hʋ́lɩ́ sɩ tampana pa laɣasaa. 	 Ik ging eerst naar Damascus, toen naar Jeruzalem en heel Judea en daarna naar andere landen. Overal waar ik kwam, heb ik de mensen opgeroepen tot bekering, tot een leven met God, wat ook uit hun doen en laten zou moeten blijken.


Tənaɣa Natanayɛɛ tɔma sɩ: Ama Tacaa, n kɛ́ Ɩsɔ Pəyalʋ, Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma wulaʋ sɔsɔ kɛ́. 	 "Kent U mij dan?" vroeg Nathanaël verbaasd. Jezus antwoordde: "Voordat Filippus je vroeg mee te gaan, zag Ik je al onder de vijgeboom zitten."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Kɔɔnɛɛ tɔma sɩ: Saŋa taa kʋyɛɛŋ tooso kɔlɔ, ma sələmaɣa ilim hʋʋ sələmʋɣʋ ɩsɩɩ ɩsəntɔ ɩnɩ ɩ taka teitei kɛ́ ma təyaɣa taa. Tənaɣa apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ lɩɩ ma tɔɔ təsɛlɩ, na ɩ́ suu wontu nti tə tee kɔkɔ tɔ. 	 Cornelius antwoordde: "Vier dagen geleden was ik 's middags rond drie uur hier in huis aan het bidden.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tá təmlɛ taa tə kɛ́ təma taapalaa kɛ́, na Ɩsɔ kɛ́ tə lakɩ təmlɛ, na mə kɛna Ɩsɔ təmlɛ. Ɩ́ wɛɛ tɔtɔɣɔ ɩsɩɩ kutuluɣu ŋku Ɩsɔ ŋmaakɩ tɔ. 	 Wij zijn Gods medewerkers en u bent Gods akker. Of anders gezegd: Gods gebouw.


na tá kɔɣɔ Apiya na ta na Aasipi wei tə yooki yoou tɔ, na mpa pa kotiɣi Yesu sɛɛʋ kɛ nyá təyaɣa taa tɔ, pa tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ tə ŋmaa-kɛ. 	 maar ook aan onze zuster Apfia, aan onze medestrijder Archippus en aan heel de gemeente die in uw huis samenkomt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ mɛɛ, ye hatuu nyá taa tike kɛ n sɛɛ Ɩsɔ kɛ́ ɩ́ na təmlɛ, ɩsənaɣa wei ɩ wɛ samaa taa kɛ́ yem na ɩ́ tá cɛkəna tɔ ɩ ká nyəna timpi ɩ́lɛ́ ɩ ká tɔ sɩ: Ami, tɔɣɔ nyá sɛɛtʋ tənɛ tə taa? Ɩ kaa pəsɩ na ɩ́ nyɩ nti n yɔɣɔtəɣɩ tɔ. 	 Want als u alleen met uw geest God prijst en dankt, hoe kan dan een belangstellende die daar ook is, zeggen of hij het met u eens is? Hij verstaat er immers niets van!


Ye mpʋ ɩ́ tantɩ na ɩ́ taŋaa, na ɩ́ təŋ tampana kɛ teu na pə́ wɛɛ ɩsɩɩ pa ləlʋɣʋ tampala kɛ tənaɣa taa tɔ. Na ɩ́ təŋ siɣisuɣu kɛ pə təna pə taa na pə́ wɛɛ ɩsɩɩ nyəɣətʋ toko kɛ ɩ́ suuwa. 	 Maak u klaar! Doe de gordel van de waarheid om en gesp het borstpantser van de rechtvaardigheid aan.


Pə waalɩ kɛ́ alʋ ɩnɩ ɩ tɛɛsa səpʋ. 	 Tenslotte stierf de vrouw ook. Nu is onze vraag: Wie zal bij de opstanding uit de dood haar man zijn? Want ze is met alle zeven getrouwd geweest."


Tɔʋ, ye pə wɛ mpʋ ɩlɛ, ma wiina-mɛ sɩ ɩ́ kpɛntɩ teu, na ɩ́ sɔɔləɣɩ mə təma, na ɩ́ wɛna lotu kʋlʋmtʋ na hʋwɛɛ kʋlʋmɛɛ, na pə́ hʋlʋsɩ ma laŋlɛ kɛ sɔsɔm. 	 maak mij dan helemaal gelukkig door het onderling eens te zijn en elkaar lief te hebben. Streef (één van hart en ziel) naar echte eenheid.


Pa təna mpa Ɩsɔ Feesuɣu tiikiɣi tɔ pa kɛ́ Ɩsɔ piya kɛ́. 	 Want allen die door de Geest van God geleid worden, zijn zonen van God.


Pə kɛɛsaa ɩlɛ tɛtʋ ciɣitaa kɛlɛ sɔsɔm, halɩ saləka kutuluɣu kite sele, na saləka nɔnɔɔsɩ təna tʋlɩ kpakpaa, na alukpala nna pa tʋ saləka nyə́ma təna tɔ a hɛtɩ. 	 Ineens was er een geweldige aardbeving. De gevangenis stond op haar grondvesten te trillen. Op hetzelfde moment sprongen alle deuren open en gingen de boeien van de gevangenen los.


Pa tɔɣaa na pá haɣa, ɩlɛna pá kpaɣa tɔɣɔnaɣa pee na pá lɔɔkɩ teŋku taa sɩ pə́ yele kpɩɩlʋɣʋ təfaɣafaɣa. 	 Nadat wij hadden gegeten, maakte de bemanning het schip lichter door de lading graan overboord te zetten.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pá na Ɩsɔ sɛɛlaa pa caɣaa na pə́ leeli pəcɔ. 	 Paulus en Barnabas bleven nog een hele tijd bij de christenen in Antiochië.


Ɩ́lɛ́ ɩ hana ɩ tɩ na ɩ́ fɛlɩ na pə́ cɛ yəlaa kɛ pa yomle. Waatʋ wei paa tʋwa tɔɣɔ ɩ kɔma, na ɩ́ hʋ́lɩ́ sɩ tampana Ɩsɔ caa kɛ́ sɩ pə́ ya yəlaa təna nyɔɔŋ. 	 Daarvoor heeft Hij Zijn leven gegeven. God heeft deze boodschap op het juiste moment aan de wereld bekendgemaakt.


Na pá makɩ ɩ nyʋɣʋ taa kɛ́ kpátʋ́ɣʋ́, na pá tɔ ɩ tɔɔ kɛ́ ntaɣama, na pá luŋiɣi ɩ tɛɛ kɛ́ akula kɛ teu təkulakula. 	 Daarna sloegen zij Hem met een stok op het hoofd en spuugden naar Hem. Zij deden net of zij Hem vereerden door voor Hem op de knieën te vallen.


Pa nɩɩwa kapuka kɛ Lama. Wula na laŋwakəllɛ sɔsɔɔlɛ mɔla. Lasɛɛlɩ wiina ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ piya. Ɩ ta tisi sɩ pá puɣusi-ɩ kɛ́ sɩ fɛɩ tɔ pə tɔɔ. 	 "In Rama wordt bitter getreurd. Rachel huilt om haar kinderen en wil zich niet laten troosten. Er zijn geen kinderen meer over."


Pa tɔŋna yɔɣɔtʋɣʋ na pá maɣasəɣɩ-tɩ ɩlɛ Yesu maɣamaɣa hika-wɛɣɛlɛ, na ɩ́ na-wɛ pá tɔŋ. 	 Terwijl ze zo liepen te praten, haalde iemand hen in en liep met hen mee.


Tənaɣa ka too yɔɣɔtaa sɩ: Aaɩ, Yohaanɩ kɛ paa yaa-kɛ. 	 Maar Elisabeth zei: "Nee! Hij moet Johannes heten."


Tənaɣa pa tɔma təma sɩ: Aŋhaa, pətooli, tə yɔɣɔtaɣa na ɩ́ sɛɣɛsəɣɩ-tʋɣʋ Ɩsɔ Tɔm kɛ mpaaʋ taa tɔ pə sʋʋ-tʋɣʋ teu təkaŋkaŋ na? 	 Ze zeiden tegen elkaar: "Weet je nog hoe diep we in ons hart geraakt werden, toen Hij met ons liep te praten en ons een glasheldere uitleg gaf over wat in de Boeken staat?


Ɩsəntɔ ɩnɩ ɩ maɣamaɣa ɩ lapʋ tɔɔ kɛ́ mə taa paɣalɛ kɛ́ kʋtɔntʋnaa na acamaa na yəlaa kʋpiŋ səpa. 	 Daarom zijn er zoveel zwakken en zieken onder u en zijn velen al gestorven.


Pa təna mpa ma sɔɔlaa tɔɣɔ ma kaləɣəna na má hɔŋ pa ŋkpaŋŋ. Ye mpʋ sɛɛsɩ ɩsəlɛ na ń yele nyá ɩsaɣatʋ. 	 Ik ben heel streng voor de mensen die Ik liefheb. Ik straf u net zo lang totdat u niet meer onverschillig bent en tot inkeer komt.


Tənaɣa Tomaa wei pa yaakaɣa tompu tɔ ɩ tɔma Yesu ɩfalaa lɛlaa sɩ: Aŋha tə́ təŋ Tacaa na tá na-ɩ tə́ kpɛntɩ səm ɩlɛ. 	 Thomas, die ook wel Didymus werd genoemd, zei tegen de andere discipelen: "Laten we meegaan om samen met Hem te sterven."


Ɩ́ lakɩ pə tənaɣa mpʋ na Ɩsɔ sələmʋɣʋ, na ɩ́ wiikina-ɩ sɩ ɩ́ səna-mɛ. Ɩ́ sələməɣɩ paa mpi pə taa, na Feesuɣu Naŋŋtʋ ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ ɩsəna ɩ́ ká sələmɩ tɔ. Ɩ́ la kpelikpeka nyə́ma na ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. Ɩ́ sələməɣəna Ɩsɔ yəlaa təna. 	 Bid voortdurend en laat u daarbij leiden door de Heilige Geest. Verslap daarin niet, maar houd vol en bid onafgebroken voor de andere christenen.


na ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Ye ma tʋ Yesu kɛ́ mə niŋ taa pepeɣe ɩ́ ka ha-m? Ḿpʋ́ɣʋ́ pɛlɛ pa kala liɣitee nyəɣətʋ kɛ hiu na naanʋwa na pá cɛlɛ-ɩ. 	 Hij vroeg: "Hoeveel krijg ik als ik u Jezus in handen speel?"


Tə tɛɛləɣɩ mpʋ tɔɣɔ tá naani tɔɔ sɔsɔm. 	 Omdat wij hiernaar uitzien, kunnen wij Gods boodschap met grote vrijmoedigheid brengen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ lɩɩ saləka taa na ɩ́ təŋəɣɩ ɩsɔtaa tillu. Ɩlɛ ɩ taa tisi ɩ yuŋ kɛ́ sɩ ɩsɔtaa tillu kʋlapʋtʋ ntɩ tampana tɔm. Pə lapa-ɩ kɛ́ ɩsɩɩ toosee taka. 	 Zonder na te denken liep Petrus achter hem aan. Hij had niet door dat het echt een engel was, die hem uit de gevangenis leidde. Hij dacht dat hij droomde.


Paa na mpʋ mə taa nɔɣɔlʋ nyʋɣʋ kaa holi-ɩ holuɣu maɣamaɣa. 	 Maar geen haar op je hoofd zal gekrenkt worden. Door stand te houden, zullen jullie je leven redden.


Ɩ nɩɩ yəlaa samaa taŋ na pá tɛɛkɩ, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ sɩ: Pepe lapa ye? 	 Toen hij zoveel mensen hoorde voorbijgaan, vroeg hij wat er aan de hand was.


Pəyele tam ɩ lapa sɩ pá nana-ɩ na kʋpantʋnaa mpa ɩ lakɩ tɔ pa kiŋ. Hatoo ɩsɔtaa kɛ́ ɩ yekina na ye pə́ tala tɛʋ nɩɩʋ kʋ nɩɩ-mɛ, na pə́ tala kʋtɔɣɔʋ pɩɩʋ kʋ pɩɩ na ɩ́ hiki, na ɩ́ haakɩ-mɛɣɛ tɔɣɔnaɣa na laŋhʋlʋmlɛ kʋɣɩ-mɛɣɛ sɔsɔm. 	 Maar toch heeft Hij Zich nooit onbetuigd gelaten. Altijd waren er bewijzen van Zijn goedheid: Regen en goede oogsten, zodat wij naar hartelust konden eten en genieten."


Matɔŋ wulenaa taa kɛ́ Teutasɩ kʋlaa na ɩ́ nyənɩ ɩ tɩ ɩsɩɩ yʋlʋ nɔɣɔlʋ, na yəlaa ɩsɩɩ nasəlɛ (400) təŋ ɩ waalɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kʋ-ɩ, na mpa pɛlɛ pa təŋaɣa ɩ waalɩ tɔ pá ya ŋkaŋka, na pə təna pə saalɩ yem. 	 Een hele tijd geleden kwam Theudas in het nieuws, die zich uitgaf voor een groot man. Hij kreeg zo'n 400 mensen achter zich, maar toen hij gedood werd, viel heel zijn aanhang uiteen. Er bleef niets van over.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu sɛɛ-wɛɣɛ ɩsɔ sɩ: Apalʋ toŋ tʋ nɔɣɔlʋ ka wɛnna haləmnaa, na ɩ́ kʋ kʋtɔɣɔʋ kɛ pə taa pə tɩɩ fɛɩ. 	 Hij maakte dit duidelijk met een gelijkenis. "Een rijk man had heel vruchtbaar land en de oogst was zo groot dat die niet in de schuren kon.


Ɩ́ nyənna tə tɔkʋɣʋ kɔpʋ na ɩ́ suna Ɩsɔ kʋpantʋ na tə sɛɛ-ɩ ɩ́ na təmlɛ kɛ pə tɔɔ tɔ na ɩ́ ná. Tə nyɔɔkʋɣʋ tɔ, pɩɩ kpɛntəɣɩ-tʋɣʋ ḿpʋ́ɣʋ́ Kilisiti caləm tɔɔ? Na potopoto wei tə fakɩ tɔ, tə tɔkʋɣʋ tɔ, pɩɩ kpɛntəɣɩ-tʋɣʋ ḿpʋ́ɣʋ́ Kilisiti tɔnʋɣʋ tɔɔ? 	 Als wij aan de tafel van de Here drinken uit de beker, Hem danken en Zijn zegen vragen, hebben wij toch samen deel aan het bloed van Christus? En als wij het brood breken, hebben wij toch samen deel aan Zijn lichaam?


Ma saləka taa akpele Alisitaakɩ na Paanapasɩ kɔɣɔ pəyaɣa Maləkɩ sɩ pá sɛɛ-mɛ yoo. Pa tɛma-mɛɣɛ Maləkɩ ɩnɩ ɩ tɔm heeluɣu, ɩlɛ ye ɩ tala mə tɛ ɩ́ tɔkɩ-ɩ teu. 	 U moet de hartelijke groeten hebben van Aristarchus, mijn medegevangene, en van Markus, de neef van Barnabas. Ik heb u al eerder gevraagd om als Markus naar u toekomt, hem met open armen te ontvangen.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tala Kapənahum, ɩlɛna Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ lampuu mʋlaa polo pa pɔɔsɩ Piyɛɛ sɩ: Mə Caa naa fɛləɣɩ Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ lampuu yɛɛ? 	 In Kapernaüm kwamen de ontvangers van de tempelbelas ting naar Petrus toe en vroegen: "Betaalt uw meester wel belasting?"


Ama kʋtɔntʋ na cɔ-wɛ sɩ: Wei ɩ waasa-m tɔ ɩnɩ ɩ heelina-m sɩ má kɛlɩ ma kʋhəntʋɣʋ na má tɔ. 	 Hij antwoordde: "De Man die mij genezen heeft, zei dat ik mijn matras moest oppakken en lopen."


Tampana kɛ ma heeliɣi-ŋ yoo, maa cɛsəɣɩ, tə nyəmá nti tə yɔɣɔtəɣɩ tɔ na nti tə nawa tɔ ntəɣɩ tə kɛɛsəɣɩ-mɛ. Pə na pə mpʋ tɔ mɩɩ caa tá tɔm mʋɣʋ. 	 Ik weet waarover Ik spreek en vertel wat Ik gezien heb; en toch gelooft u Mij niet.


Yəlaa ká lɩɩna ilim təlɩɩlɛ tɔɔ, na pə tətʋlɛ tɔɔ, na lɛlaa lɩɩna pə ntɔɣɔŋ na pə mpətəŋ tɔɔ na pá suli Ɩsɔ Kawulaɣa taa kɛ́ tɔɣɔʋ. 	 Uit alle delen van de wereld zullen mensen plaatsnemen in het Koninkrijk van God.


Ma piya, ɩ́ la laakalɩ na tɩɩŋ. 	 Vrienden, houd u ver van alles wat Gods plaats in uw hart zou kunnen innemen.


Tənaɣa pəyalʋ cɔ-ɩ sɩ: Ma kaa polo. Pəlɛ pə waalɩ ɩlɛna pəyalʋ kɔɔ ɩ́ laɣasɩ hʋwɛɛ na ɩ́ polo. 	 'Jongen, ga vandaag op het land werken.' En de jongen antwoordde:


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma-ɩ sɩ: Paa ma na-ŋ tɩɩ sɩ tɩɩ sɩ kɛ́, ma kaa kpɛɛsɩ sɩ ma ta nyɩ-ŋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa yɔɣɔta mpʋ. 	 "Ik zou liever sterven!" hield Petrus vol. Dat zeiden ook de andere discipelen.


Na ɩ pəyaɣa ŋkɛ ka tɔɔ kɛ́ pə yapa-tʋ na pə́ hɩɩsɩ tá ɩsaɣatʋ. 	 Hij kocht onze vrijheid met Zijn bloed en daardoor ontvingen wij vergeving voor al onze zonden.


Ɩ́ nyənna alʋ, ɩ paalʋ ɩ́ wɛna ɩ weesuɣu, kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tɩɩ haa-ɩ mpaa sɩ ɩ́ kʋlɩ. Ama ɩ paalʋ ɩnɩ ɩ səpa, tə ha-ɩ mpaa kɛ́, ɩ́ saakɩ ɩ saa. 	 Laten wij het voorbeeld nemen van een getrouwde vrouw. Zolang haar man leeft, is zij voor de wet aan hem gebonden. Maar als haar man sterft, geldt die wet voor haar niet meer.


Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma nɩɩ tɔm tənɛ ɩlɛna pa laŋa pəsɩ sɔsɔm, na pá pɔɔsɩ Piyɛɛ na tillaa lɛlaa sɩ: Ta taapalaa mɛ, ɩsənaɣa pə wɛɛ sɩ tə́ la ɩlɛ? 	 Toen de mensen dit hoorden, voelden zij zich heel erg aangesproken en vroegen aan Petrus en de andere apostelen: "Vrienden, wat moeten wij doen?"


Pə pamna kʋyakʋ ŋku kʋ yakaɣa sɩ pə fe Tɛɛʋ acima tɔ kʋ wule, na waatʋ ɩnɩ tɔ, ilim puki sikuɣu. Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ tɔma Yuta nyə́ma sɩ: Mə wulaʋ ntɔ. 	 Het was twaalf uur 's middags. Die avond zou de sabbat van de Paasweek beginnen. "Hier is jullie koning", zei Pilatus tegen de Joden.


Kʋyakʋ kʋnɛ ɩnɩ kʋ taanaɣa tɔɔ Yesu tɔma ɩ ɩfalaa sɩ: Tə́ tɛsɩ na tə́ polo kʋteŋ lɛŋkʋ tɔɔ. 	 Toen het avond werd, zei Hij tegen Zijn discipelen: "Kom, wij gaan naar de overkant van het meer."


Tiikilaa mpɛ pa məlaɣa kpente ɩlɛna, pá pʋɣʋləɣɩ Ɩsɔ sɔsɔɔntʋ na pá saŋɩ-ɩ pə təna mpi pa nɩɩwa na mpi pa nawa tɔ pə tɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ, pə təna pə lapa teitei kɛ́ ɩsɩɩ ɩsɔtaa tillu ka kɛɛsʋɣʋ-wɛ tɔ. 	 Later gingen de herders weer terug naar hun kudde in het veld. Zij prezen God voor wat zij hadden gehoord en gezien. Het was precies zoals de engel had verteld.


Tá ɩsaɣatʋ tɔɔ kɛ́ pa kʋ-ɩ, na pa feesa-ɩ sətaa taa kɛ́ sɩ ɩ́ la na tə́ pəsɩ kʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa. 	 Hij heeft Jezus voor onze zonden laten sterven en Hem uit de dood laten terugkomen om ons rechtvaardig te verklaren.


Ye mpʋ ɩsənaɣa maa la? Maa sələmɩ hatuu ma taa kɛ́, na má sələməna ma ləmaɣasəlɛ tɔtɔ. Ye yontu ma yoo ma taa, na má yoona ma ləmaɣasəlɛ tɔtɔ. 	 Wat ik hiermee wil zeggen, is dat ik zal bidden met mijn geest én bidden met mijn verstand; ik zal tot eer van God zingen met mijn geest én zingen met mijn verstand.


Ama nyá kɛ́ Ɩsɔ yʋlʋ ɩlɛ cɔləɣɩ pə tənaɣa mpʋ. Lʋkɩ tam sɩ ń təŋəɣɩ siɣisuɣu na ń nyɔɔna Ɩsɔ, na ń tɛŋɩ-ɩ na nyá taa, na ń sɔɔləɣɩ nyá lɛlaa, na ń kantələɣɩ, na ń tɔkɩ suulu. 	 Timotheüs, jij bent een man van God. Vlucht voor al deze lelijke dingen en span je in voor wat rechtvaardig is, voor wat de mensen tot God brengt, voor het geloof, de liefde, de toewijding en de vriendelijkheid.


Pɔɔlɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ yɔɣɔtʋɣʋ, ɩlɛna Falisanaa na Satusee nyə́ma pa sʋʋ yoou kɛ pa taa pa tike, ɩlɛna kotuɣu faɣa tɔm naalɛ. 	 Door die woorden ontstond er onenigheid tussen de Farizeeërs en de Sadduceeërs. Weg was hun eensgezindheid!


Pa nyəmá Ɩsɔ, ama paa see-ɩ, pəyele paa sɛɛ-ɩ ɩ́ na təmlɛ ɩsɩɩ pə nəɣəsəna yəlaa ɩ́ la Ɩsɔ tɔ. Pa hʋwɛɛ liɣita yem, paa laɣatiya ka fɛɩ. 	 Hoewel de mensen in staat waren God te kennen, wilden zij Hem niet de eer geven die Hem toekomt en Hem niet eens danken voor alles wat Hij heeft gedaan. Zij hielden zich met allerlei ideeën bezig. In hun verdwazing raakten zij het spoor bijster.


Kʋyakʋ ŋkʋ kʋ wule paɣalɛ ká tɔ-m sɩ: Tacaa Tacaa, nyá toŋ taa kɛ́ tə kpaaləna Ɩsɔ kʋheelitu. Nyá toŋ taa kɛ́ tə tɔɣɔnna alɔɣaa. Na nyá toŋ kɛ tə lapəna piti təma paɣalɛ. 	 Op de dag van het grote oordeel zullen velen tegen Mij zeggen: 'Here, wij hebben in Uw naam gesproken. Here, wij hebben Uw naam gebruikt om duivelse geesten te verjagen en wonderen te doen.'


Apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ tə taa təna, na pá yaa-ɩ sɩ Sakee. Apalʋ ɩnɩ ɩ kɛna lampuu mʋlaa sɔsɔ, na ɩ ka pilaa kɛ́. 	 Een zekere Zacheüs, een hoofdtolontvanger, die schatrijk was, probeerde Jezus te zien te krijgen. Maar hij kon niet over de mensen heenkijken, omdat hij klein was.


Ama ɩsɔtaa tillu heela-ɩ sɩ: Sakalɩ taa nyá, Ɩsɔ mʋ nyá sələmʋɣʋ. Nyá alʋ Ɩlisapɛtɩ ká lʋlɩ-ŋ apalʋpəyaɣa, na n ká ha-kɛɣɛ hətɛ sɩ Yohaanɩ. 	 De engel zei: "Wees niet bang, Zacharias. Ik ben gekomen om u te vertellen dat God uw gebed heeft verhoord. Uw vrouw Elisabeth zal een zoon krijgen en u moet hem Johannes noemen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa mpa pa təŋəɣɩ Ɩsɔ mpaaʋ kɛ teu tɔ pa pima Ɩtiyɛɛnɩ, na pá wii-ɩ sɔsɔm. 	 Enkele gelovige mannen begroeven Stefanus en rouwden over hem.


Ɩsɩɩ yəlaa təna lapʋ asaɣaa kɛ yʋlʋ kʋlʋm kpɛɛsʋɣʋ tɔɔ tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ yəlaa paɣalɛ ká la kʋpama kɛ Ɩsɔ ɩsɛntaa kɛ́ yʋlʋ kʋlʋm nɩɩnaʋ tɔɔ. 	 Zoals de ongehoorzaamheid van Adam tot gevolg had dat de mensen zondaars werden, is het gevolg van de gehoorzaamheid van Christus dat tallozen rechtvaardig worden verklaard.


Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ alʋnyəŋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ təna tɔtɔ. Asɛɛ lʋlʋɣʋ taa tʋ Fanʋwɛlɩ pɛɛlɔ Ana. Ɩ kpatəla teu təkuŋkuŋku. Ɩ saaʋ ɩ paalʋ tɔ, pɩɩsɩ naatosompɔɣɔlaɣa kɛ pa caɣaa ɩlɛna ɩ́lɛ́ ɩ sɩ. 	 Er was in de tempel ook een profetes, Anna, een dochter van Fanuël. Ze hoorde bij de stam van Aser en was84 jaar oud. Zeven jaar na haar huwelijk was haar man gestorven. En nu kwam ze nooit buiten de tempel. Dag en nacht bleef zij daar om God te dienen met vasten en bidden.


sɩ pə la ɩsɩɩ paa ŋmaawa Ɩsɔ Tɔm taa tɔ sɩ: Asaɣaa taa kɛ́ pa tʋ-ɩ. 	 Daarmee kwam uit wat geschreven staat: "Hij hoorde bij de misdadigers." (a)


Tə kpiisiɣi mə tɔɔ kɛ́ mə maɣamaɣa mə ɩcatɛ mʋsʋɣʋ ŋku kʋ taana ta nɔɔhɛɛ tɔ. Ɩlɛ paa na mpʋ, ɩ́ nyɩ teu kɛ́ sɩ Ɩsɔ Kawulaɣa sʋʋ mə tɛɛ mə tɛɛ na ká lɩɩ. 	 'Kijk, dit is stof van jullie stad! Wij schudden het van onze voeten! Het is afgelopen met jullie! Vergeet nooit hoe dicht het Koninkrijk van God bij jullie is geweest!'


Yuta nyə́ma mpa paa kɔma Malɩ tɛ tɔ, pa ná mpi Yesu lapa mpʋ tɔ, ɩlɛna pa paɣalɛ mʋ ɩ tɔm. 	 Nu zij dit hadden gezien, geloofden veel Joden dat Jezus de Christus was.


Saa wei ɩ́ kʋləɣɩ sələmʋɣʋ tɔ, ye ɩ́ nawa sɩ mə na nɔɣɔlʋ ɩ́ wɛna natəlɩ, ɩlɛ ɩ́ kʋ-təɣɩ mə taa. Waatʋ ɩnəɣɩ mə Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ, ɩ ká hɩɩsɩ-mɛɣɛ mə ɩsaɣatʋ tɔtɔ. 	 Wanneer je staat te bidden en je hebt iets tegen iemand, moet je het hem vergeven. Dan zal je hemelse Vader ook jou vergeven wat jij verkeerd hebt gedaan.


Ama Yesu ná kaləna-wɛ sɩ pá taa yɔɣɔtəɣɩ mpʋ. 	 Maar Hij zei telkens weer dat zij niet mochten zeggen wie Hij was.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yoou kɔma na kʋ haŋ sɔsɔm, haləna sɔɣɔntʋ la yoolaa kʋmataŋ sɩ pə taa kɔɔ na pá cəlɩ Pɔɔlɩ təpʋtʋpʋtʋ. Tənaɣa ɩ kʋsa ɩ yoolaa sɩ pá polo samaa taa na pá kpaɣa Pɔɔlɩ na pá ləsɩ-ɩ pa hɛkʋ təna, na pá məŋna-ɩ yoolaa yoou kutuluɣu ŋkʋ kʋ taa. 	 De ruzie liep zo hoog op en er werd van weerszijden zo hard aan Paulus getrokken, dat de commandant bang was dat ze hem in stukken zouden scheuren. Daarom liet hij hem bevrijden uit de handen van de strijdende partijen en naar het fort brengen.


Ɩsɔ tilina ɩ Pəyaɣa ɩkpamlɛ kɛ antulinya taa sɩ tə́ ná weesuɣu kɛ ka tɔɔ. Tɔʋ, mpi Ɩsɔ hʋlənaa sɩ ɩ sɔɔla-tʋ tɔɣɔlɛ. 	 God heeft ons laten zien hoe groot Zijn liefde voor ons is, door Zijn enige Zoon naar deze slechte wereld te sturen. Door Hem wilde God ons nieuw leven geven.


Ma nyəmá pə təna mpi n lakɩ tɔ. Ma nyəmá sɩ nyaɣalɛ nyá, n ta niɣiti pəyele n ta haŋ. Ma caa kɛ́ sɩ ye n ká niɣiti, niɣiti, ye n ká haŋ, haŋ. 	 Ik ken uw doen en laten. Ik weet dat u niet koud en niet warm bent. W s u maar koud of warm!


Na awe ká maɣasɩ pa tɔm kʋɣʋ tɔtɔ? Pə tʋ fɛɩ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Yesu Kilisiti tɩɩ səpəna, na ɩ́ tɩɩ fem na ɩ́ wɛ Ɩsɔ kɔŋkɔŋ taa na ɩ́ sələməɣəna-tʋ. 	 Wie zou ons kunnen veroordelen? Christus Jezus is immers voor ons gestorven! Wat nog belangrijker is: Hij is uit de dood teruggekomen en zit aan de rechterhand van God, waar Hij onze belangen behartigt.


Apəlaham ka maɣasa ɩ taa sɩ Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ taɣanɩ Ɩsaaka kɛ feesuɣu. Na pə wɛ ɩsɩɩ mpʋɣʋlɛ pə tɩɩ lapa. Ɩ səpaɣa na pə́ feesi-ɩ na pə́ taɣanɩ-ɩ Apəlaham kɛ cɛlʋɣʋ. 	 En dat is in zekere zin ook gebeurd. Voor Abraham was Isaäk eigenlijk al dood, maar hij kreeg hem van God terug.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa napəlɩ pa lɩɩna Yosalɛm na pá polo Antiyɔka kɛ waatʋ ɩnɩ ɩ taa. 	 In die tijd kwamen er uit Jeruzalem enkele profeten naar Antiochië.


Ama Yesu tɔka pəyaɣa niŋ taa na ɩ́ yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsaɣa sɩ: Pəyaɣa nyá, kʋlɩ. 	 Jezus ging naar haar toe, nam haar bij de hand en riep: "Sta op, meisje!"


Tə nɩɩwa sɩ yəlaa lɩɩ tá hɛkʋ cənɛ na pá pona-mɛɣɛ tɔmnaa, na pə́ liɣiti-mɛ na pə́ tʋ-mɛɣɛ piti. Nti pa heela-mɛɣɛ mpʋ ɩnɩ tɔ tə ta lɩɩna tá kiŋ yoo. 	 Wij hebben gehoord dat er bij u, die niet van Joodse afkomst bent, grote opschudding en onzekerheid is ontstaan door wat sommigen van ons u hebben verteld. Wel, dat hebben zij niet in onze opdracht gedaan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Kotuɣu sɔsaa mpɛ pa ta nyɩ ɩsəna mpi paa la Piyɛɛ-wɛ tɔ. Ɩlɛna pá tasa-wɛɣɛ kpaalʋɣʋ kɛ teu na pá yele-wɛ. Pa ta hiki mpi pə tɔɔ paa hɔ pa ŋkpaŋʋɣʋ tɔ. Mpi pə tɔɔ tɔ, yəlaa təna saŋaɣa Ɩsɔ kɛ́ pə təna mpi pə lapa mpʋ tɔ pə tɔɔ kɛ́. 	 Na herhaalde dreigementen lieten de Joodse leiders hen gaan, want zij konden geen goede reden vinden om hen te straffen. Zij durfden hun niets aan te doen, omdat het volk God prees voor wat er was gebeurd;


Ye wei ɩ yɔɣɔtəɣɩ sɩ ɩ wɛ tənaŋŋ taa na pəyele ɩ taa kpaana ɩ yʋlʋtʋɣʋntəlɛ, səkpɛtʋɣʋ ta cɛta pʋntʋ tɔɔ se. 	 Wie beweert in het licht van Christus te leven, maar een hekel aan zijn broeder heeft, leeft nog steeds in het donker.


Pə tɔɔ ɩlɛ ma taapalaa waatʋ wei ɩ́ kotiɣi sɩ ɩ́ tɔkɩ Tacaa tɔɣɔnaɣa tɔ ɩ́ taŋ təma. 	 Dus, beste broeders, als u bijelkaar komt om te eten, wacht dan op elkaar; dan kunt u samen beginnen.


Tɔʋ, ɩ́ ná ɩsəna ma ŋmaakɩ-mɛ na ma maɣamaɣa ma niŋ kɛ cənɛ na ŋmaatʋ pee kʋyasəlɛɛ tɔ. 	 Deze brief heb ik zelf geschreven. U ziet het wel aan de grote letters.


Yesu sɛɛlaa kpeka kɛna tɔnʋɣʋ na ɩnəɣəlɛ nyʋɣʋ. Ɩnɩ ɩ yelina na a təna a wɛɛ. Ɩnɩ ɩ kɛna Ɩsɔ kancaalaɣa kʋlʋlʋ wei ɩ səpa na pə́ taaləna-ɩ feesuɣu sɩ ɩ́ la pə təna təpaɩpaɩ pə nɔɣɔ tʋ tɔ. 	 Hij is het hoofd van de Gemeente, Zijn lichaam. Hij is het begin van alles en ging ons als eerste voor in de opstanding uit de dood. In alles is Hij de eerste.


Mpi pə tɔɔ tɔ, lʋm maɣamaɣa kɛ Yohaanɩ naa sɔna yəlaa kɛ Ɩsɔ lʋm. Ama ye mɛ ɩlɛ, pɩɩ la wɛɛ naalɛ tɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ maɣamaɣa kɛ paa kɛlɩ na pá sɔ-mɛ. 	 Johannes doopte met water, maar over enkele dagen zullen jullie met de Heilige Geest gedoopt worden."


Ye ɩ nawa ɩ tɔɣɔntəlɛ pʋlʋ ɩ taa haŋ, pa kɛ́ sʋlʋnyɔɔlaa, pa fɛɩ pa tɩ kpaʋ kɛ leleŋ nɩɩlɩ ɩ taa, na pá lakɩ ɩsaɣatʋ lɛntənaa kɛ mpʋ tɔtɔ. Ma tasəɣɩ-mɛɣɛ heeluɣu ɩsɩɩ ma tɛm-mɛɣɛ heeluɣu tɔ, pa təna mpa pa lakɩ mpʋ tɔ pa kaa fɛlɩ nɔɔhəlɛ kɛ Ɩsɔ Kawulaɣa taa. 	 jaloezie, dronkenschap, onmatigheid en meer van dergelijke dingen. Ik heb u al eens eerder gezegd dat mensen die dat soort dingen doen, het Koninkrijk van God niet zullen ontvangen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa maɣana pə kula pəlaaʋ pəlɛ kɛ pəlaaʋ nɔɣɔ na pə́ pilimi-tɛ na pə́ pona pooluŋ. 	 Maar ze ontdekten dat de steen voor de ingang was weggerold.


Pa taa mpɛɣɛlɛ na Himenee na Alɛkəsantəlɩ. Satanɩ kɛ ma yilina-wɛ sɩ ɩ́ la-wɛ na pə́cɔ́ pá nyɩ sɩ pa yɔɣɔtʋɣʋ ɩsaɣatʋ kɛ Ɩsɔ tɔɔ tɔ pə fɛɩ teu. 	 Hymeneüs en Alexander zijn daar een voorbeeld van. Ik moest hen aan satan overleveren om hun te leren dat zij niet ongestraft met Christus kunnen spotten.


Ḿpʋ́ɣʋ́ lɛnna hota kʋwaʋ tɔɔ, ɩlɛna a nyɔ na a taɣanɩ wʋlʋɣʋ kɛ nikaɣa fɛɩ tɔ pə tɔɔ. 	 Er viel ook zaad op ondiepe grond met harde rotsbodem eronder. Het kwam wel op, maar verdorde ook weer vlug omdat het te weinig vocht kreeg.


Mpʋ ɩnɩ pə yelina Lefii tʋ nɔɣɔlʋ, wei pa yaakaɣa sɩ Yosɛɛfʋ na pá lʋla-ɩ Sipili tɔ, ɩ pɛɛta ɩ tɛtʋ natəlɩ na ɩ́ məŋna pə liɣitee na ɩ́ cɛla tillaa. Ɩnəɣɩ tillaa ka cuɣusaa sɩ Paanapasɩ. (Apalʋtʋ halʋ kɛ pa yaa mpʋ na pa tɛ taa.) 	 Eén van die mensen was Jozef, een Leviet van het eiland Cyprus. Hij werd door de apostelen Barnabas genoemd, wat betekent: "Zoon van de troost".


Anɩ tá taa cənɛ mpa pa lɩɩna Paatɩ tɛtʋ tɔ pa wɛɛ, Metii na Ɩlam pə nyə́ma ná wɛɛ, Mesopotami nyə́ma ná wɛɛ, na Yuta na Kapatɔɔsɩ pə nyə́ma, na Pɔŋ nyə́ma na Asii tɛtʋ nyə́ma, 	 uit Parthië, Medië, Elam en Mesopotamië, uit Judea, Capadocië, Pontus, Asia, Frygië en Pamfylië, uit Egypte en de streek van Cyrene in Libië. Er zijn hier Joden en Joodse bekeerlingen uit Rome, Kreta en Arabië. Hoe bestaat het dat ieder van ons in zijn eigen taal hoort spreken over de geweldige dingen, die God gedaan heeft!"


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa yəlaa kɛ piti kɛ sɔsɔm pə tɩɩ fɛɩ, na pá tɔŋ sɩ: Waasʋɣʋ ntɛ́ ɩ waasəɣɩ yaa. Ɩ lakɩ na ntamaa maɣamaɣa náá nɩɩkɩ na kamumusi náá yɔɣɔtəɣɩ. 	 Zij konden er gewoon niet over zwijgen. "Het is geweldig wat Hij doet", zeiden ze. "Hij geneest zelfs dove mensen. En wie niet kunnen praten, geneest Hij ook!"


Tənaɣa ɩ tɔma taalɛ tɔkʋlʋ sɩ: Nyənɩ, pɩɩsɩ tooso kɔlɔ ma tʋ kɔntɛ sɩ ma kooliɣi pee. Ama maa makəna pʋlʋ cəcəka kɛ kʋ tɔɔ. Sɛtɩ-kʋ. Pepe tɔɔ kɛ́ kɩɩ səŋ yem na kɩɩ lʋləɣɩ? 	 Tenslotte zei hij tegen zijn tuinman: 'Hak die boom om. Ik wacht nu al drie jaar en heb nog steeds geen vijg gezien. Ik heb er genoeg van. Die boom neemt alleen maar plaats in. Wij kunnen die grond beter voor iets anders gebruiken.'


Pə pamna yəlaa samaa caɣaa na pá cɔɔna Yesu. Tənaɣa pa heela Yesu sɩ: Tə taa cɛ nyá nɔɣɔ tɔɔ, nyá too na nyá newaa pa wɛnna ntɛɣɛ awalɩ na pá caa-ŋ. 	 De mensen die om Hem heen zaten, zeiden: "Uw moeder en Uw broers en zusters staan buiten. Zij willen U spreken."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ tá cɛkəna ɩsɔ wei ma sɛɛ-mɛɣɛ mpʋ tɔ yaa? Na ɩsənaɣalɛ ɩ́ ká cɛkəna ɩsɔnaa lɛlaa mpa paa sɛɛ-mɛ tɔ? 	 Dus jullie begrijpen de gelijkenis niet? Hoe zullen jullie dan mijn andere verhalen begrijpen?


Mpa pa pukaɣa Yesu kiŋ, na mpa pa kʋlaɣaa sɩ pa kpeŋ tɔ pa paɣalɛ fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Haləna Yesu na ɩ ɩfalaa pa ta na ɩsɛ sɩ pá tɔɣɔ tɔɣɔʋ maɣamaɣa. Ɩlɛna Yesu tɔ ɩ ɩfalaa sɩ: Ɩ́ kɔɔ na tə́ lɩɩna kpeeŋa kɛ timpi nɔɣɔlʋ fɛɩ tɔ na ɩ́ hɛɛsɩ pəcɔ maɣamaɣa. 	 Hij zei tegen hen: "Kom, we gaan naar een stille plaats, dan kunnen we een beetje uitrusten." Want er liepen zoveel mensen heen en weer, dat ze niet eens de kans kregen rustig te eten.


Pepe tɔɔ kɛ́ apalʋ ɩnɛ ɩ makɩ kaŋkantɛ na ɩ́ kpakəɣɩ ɩ tɩ na ɩ́ kɛɛsəɣəna Ɩsɔ? Awe pəsəɣɩ na ɩ́ hɩɩsɩ ɩsaɣatʋ ye pə taɣa Ɩsɔ paasi? 	 "Hoe durft Hij! Hij spot met God! Er is er maar één die de mensen hun zonden kan vergeven en dat is God!"


Ɩ́ sɛɛsɩ ɩsəlɛ na ɩ́ cɛkəna mpi pə wɛ Tacaa kɛ teu tɔ. 	 Probeer steeds weer te ontdekken wat het hart van de Here tot vreugde is.


Pə tɔɔ kɛ́ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ pa yɔɣɔtʋɣʋ saakʋɣʋ yʋlʋ na ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ tɔ, ɩ yɔɣɔtəɣɩ kɛ́ sɩ pə hʋ́lɩ́ mpa pa ta kɛ Ɩsɔ sɛɛlaa tɔɣɔ pʋlʋɣʋ. Ama mpa pa kɛ́ Ɩsɔ sɛɛlaa tɔ pɩɩ hʋ́lə́ɣɩ́ pɛlɛɣɛ mpʋ. Na Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ saaʋ ná hʋ́lə́ɣɩ́ Ɩsɔ sɛɛlaa kiŋ kɛ pʋlʋɣʋ. Ama mpa pa ta kɛ Ɩsɔ sɛɛlaa tɔ pɩɩ hʋ́lə́ɣɩ́ pɛlɛɣɛ mpʋ. 	 Daaruit blijkt wel dat de vreemde talen de cngelovigen iets duidelijk moeten maken en niet de gelovigen. Maar de verstaanbare woorden die namens God worden gesproken, zijn voor de gelovigen en niet voor de ongelovigen.


Pə təmsa pa təna, pa ta nyɩ nti paa yɔɣɔtɩ tɔ. Ɩlɛna pá pɔɔsəɣɩ təma sɩ, tɔm tənɛ ntiɣilɛ mpʋ? 	 Zij stonden aan de grond genageld en wisten niet wat zij ervan moesten denken. Zij zeiden tegen elkaar: "Wat heeft dit toch te betekenen?"


Ɩ́ taa pɛkəlɩ mə tɩ na ɩ́ nəɣəsəɣɩ tam kɛ́ mə kʋtɔɣɔm na mə kʋnyɔnyɔɔm pə tɔm. 	 Denk toch niet altijd aan eten en drinken. Ik wil niet dat jullie je daarover ongerust maken, zoals de andere mensen. Je hemelse Vader weet heel goed wat je nodig hebt.


Pa kʋkaɣa nyá yʋlʋ Ɩtiyɛɛnɩ tɔ ma wɛ təna tɔtɔ. Ma laŋlɛ hɛɛna mpa pa kʋ-ɩ tɔ, na má tɔkəna pa tɔɔ wontu. 	 Ik stemde ermee in en paste zelfs op de kleren van zijn moordenaars.'


Ama tə nyəmá teu sɩ pə yapa tá nyɔɔŋ kɛ Yesu pɛɛlɛɛ tɔɔ kɛ́ teitei ɩsɩɩ pə lapʋ pɛlɛ pa kiŋ tɔ. 	 Wij geloven immers op dezelfde wijze als zij gered te worden, door de genade van de Here Jezus!"


Ye ɩ́ kɔma na ɩ́ ná yoolaa kʋpiŋ tama Yosalɛm kɛ kotaɣa, ɩ́ nyɩ sɩ ɩ yɔkʋɣʋ wʋsaa kɛlɛ waatʋ ɩnɩ. 	 En als je ziet dat Jeruzalem wordt belegerd, is dat het teken dat de verwoesting van de stad nadert.


Matɔŋ ɩ́ tɛma kalʋɣʋ kɛ Ɩsɔ tɔm taa sɩ: Pəlɛ nte tɛtʋ ŋmalaa ŋmaakaɣa na pá lɔ tɔ, ntɛ́ tə tɔɔ kɔlɔ ŋmatʋ təna məlaa na tə səŋ. 	 U hebt vast wel eens in de Psalmen gelezen: 'Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden.


Ɩ́ sɛɛ-m Filolɔkɩ na Sulii na Nelee na ɩ́lɛ́ ɩ kɔɣɔ, na Olɛmpasɩ na Ɩsɔ yəlaa mpa pa wɛ pa cɔlɔ tɔ. 	 Doe eveneens de groeten aan Philologus en Julia, aan Nereus en zijn zuster en aan Olympus en al de gelovigen daar.


Tənaɣa Yesu heela-ɩ sɩ: Ɩsɛɣɛlɩ yəlaa mpa pa lepa ɩsɩɩ heeŋ tɔ pa waalɩ kɛ́ ma kɔma. 	 Jezus zei tegen de vrouw: "Ik ben gestuurd om de Joden te helpen en niet de andere volken."


Mə maɣamaɣa waatʋ wei ɩ́ nɩɩ tampana tɔm, Laapaalɩ Kʋpaŋ wei ɩ yapa mə nyɔɔŋ tɔ, ɩ́ tɛma Kilisiti na mə taa kɛ́ ɩlɛna Ɩsɔ náá yʋsɩ-mɛ sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ ɩ́ kɛ́ ɩ nyə́ma na ɩ kʋyʋsʋm mpəɣəlɛ Feesuɣu Naŋŋtʋ wei ɩ ka tɔma sɩ ɩ ká ha-mɛ tɔ. 	 En niet alleen wij, maar ook u, die de waarheid hebt gehoord, het goede nieuws dat uw redding is. Toen u in Christus ging geloven, gaf God u de Heilige Geest, Die Hij had beloofd als een bewijs dat u van Christus bent.


Yohaanɩ cɔ-wɛ sɩ: Ye wei ɩ wɛna tokonaa kɛ naalɛ ɩ́ pasa wei ɩ fɛɩna tɔ. Na ye wei ɩ wɛna kʋtɔɣɔʋ ɩ́lɛ́ ɩ́ la mpʋ tɔtɔ. 	 "Als u twee jassen hebt", antwoordde hij, "geef dan één ervan aan iemand die er geen heeft. Als u eten over hebt, geef het aan iemand die honger heeft."


Ye nyá niŋ tusiɣina-ŋ ɩsaɣatʋ lapʋ taa, sɛtɩ-ɩ. Sana ń sʋʋ weesuɣu kʋpaŋkʋ taa na niŋ kʋlʋməŋ, na mpi n ka wɛɛna nyá niŋ təna na pá pɛtɩ-ŋ tənaasəlɛ sɔsɔɔlɛ taa kɛ́ kɔkɔ ŋka kaa teŋ tɔ ka taa tɔ. 	 Als je hand slechte dingen doet, hak hem dan af. Je kunt beter met één hand het eeuwige leven binnengaan, dan met twee handen in de hel terechtkomen, in het vuur dat nooit uitgaat.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa təna pa tɔɣaa na pá haɣa na pə́ kpisi hɔɣɔlasɩ, haləna ɩ ɩfalaa koti-sɩ na sɩ su tɔkʋŋ naanʋwa na naalɛ. 	 En zij gaven ze weer aan de mensen. Iedereen kon zoveel eten als hij wilde.


Yesu tɔŋaɣa Kalilee teŋku nɔɣɔ nɔɣɔ, ɩlɛna ɩ́ ná tiina kpalaa kɛ naalɛ. Simɔŋ wei pa yaa sɩ Piyɛɛ tɔ na ɩ neu Antəlɩɩ, na pá tʋɣɩ puluɣu kɛ teŋku taa. 	 Op een dag liep Hij langs het meer van Galilea en zag twee vissers hun net in het water gooien. Het waren twee broers: Simon (ook wel Petrus genoemd) en zijn broer Andreas.


Pə tɔɔ kɛ́ maa ŋmaa-mɛɣɛ mpʋ. Ma taa caa sɩ ye ma kɔma na má tala mə tɛ, mpa pə mʋna pá ha-m laŋhʋlʋmlɛ tɔ pá məlɩ-m laŋwakəllɛ haʋ. Ma nyəmá teu sɩ ye ma wɛna laŋhʋlʋmlɛ, mə təna təpaɩ mə nyəna ná hʋlʋmaa tɔtɔɣɔ. 	 Ik heb u in mijn laatste brief een en ander geschreven met de bedoeling dat ik niet zal worden bedroefd door hen die mij juist grote blijdschap zouden moeten geven. Ik had de stellige overtuiging dat uw geluk afhangt van het mijne.


Tə hʋ́lə́ɣɩ́ kɛ́ sɩ tə kɛ́ Ɩsɔ təmlɛ nyə́ma, na tá yaasi kʋpaŋ taa na tá nyəm taa na tá suulu taa na tá kʋpantʋ lapʋ taa. Na tə lapa mpʋ tɔ na Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ toŋ kɛ́ na tá tampana sɔɔlʋɣʋ. 	 Wat wij over onszelf zeggen, hebben wij waargemaakt door ons zuivere leven, ons begrip van het goede nieuws en ons geduld. We zijn vriendelijk, vol oprechte liefde en vol van de Heilige Geest geweest.


Pə tənaɣa mpʋ pɩɩ saalɩ yem. Ama nyaa caɣa tam. Pə tənaɣa mpʋ pɩɩ cɛɣɛtɩ ɩsɩɩ wontu kususuutu cɛɣɛtʋɣʋ tɔ. 	 Eens zullen die vergaan, maar U blijft voor altijd. Zij zullen eens versleten zijn als een stel oude kleren;


Tə lapa Pɔɔlɩ kɛ pə təna na tə́ kpisi ɩlɛna táá yele-ɩ wiinaʋ. Tənaɣa tə tɔma sɩ: Ye Tacaa ɩ́ nɔka mpi, pəlɛ pə la. 	 Toen wij begrepen dat hij zich niet liet ompraten, gaven wij het op en zeiden: "Wat God wil, moet gebeuren."


Tənaɣa Piyɛɛ kʋlaa na ɩ́ təŋ apalaa mpɛɣɛ kpakpaa. Ɩ talaa, ɩlɛna pá kpaɣa-ɩ na pá kpaana-ɩ ɩsɔtaa naŋ ŋkʋ kʋ taa. Na leelaa tʋ-ɩ hɛkʋ na pá wiliɣi na pá hʋ́lə́ɣɩ́ pa tokonaa na pa wontunaa mpa ɩ ka nyala-wɛɣɛ waatʋ wei ɩ wɛna ɩ ɩsɛ tɔ. 	 Petrus maakte zich meteen klaar en ging met hen mee. Zodra hij bij het huis aankwam, werd hij naar boven gebracht, naar de kamer waar Dorcas lag. Alle weduwen in de kamer kwamen huilend om hem heen staan en lieten hem de jurken en mantels zien, die Dorcas voor hen had gemaakt.


Ma nyəmá ɩsəna ɩ́ lakəna luɣu kʋlʋmʋɣʋ tɔ mɛɛ, haləna ma sama-mɛɣɛ Masetoni nyə́ma kiŋ, sɩ tá taapalaa kɛ Akayi tɛtʋ taa nyɔɔsa pa təɣɩ sənaʋ tɔm taa kɛ́ tuu pənte. Ɩ́ sɛɛsʋɣʋ ḿpʋ́ɣʋ́ ɩsəlɛ tɔ pə nyɔmtəɣɩ pa taa paɣalɛ kɛ́. 	 Ik heb bij de Macedoniërs vol lof over u gesproken en gezegd dat Corinthe (a) een jaar geleden al begonnen was geld bijeen te brengen. Ja, uw enthousiasme heeft de meesten van hen warm gemaakt.


Pə təna mpi pə lapa ɩsəntɔ tɔ pa pəsəɣɩ pá kpa-tʋ sɩ tɛtʋ tɔkəlaa kɛ tə caa huɣu. Kotuɣu kʋnɛɣɛ saŋa, kʋ fɛɩna tampana, tá kaa pəsɩ na tə́ cɛkəna pə kɛɛsʋɣʋ kɛ teitei. 	 Maar maak een eind aan deze rel, anders krijgen wij moeilijkheden met de regering in Rome. Als die ons ter verantwoording roept, zullen wij ons niet kunnen verdedigen, want al deze drukte is voor niets."


Tənaɣa kʋ sʋʋ Ɩsɔ kɛ́ footuɣu, na kʋ yaa ɩ hətɛ na timpi ɩ wɛɛ tɔ na pa təna mpa pa wɛ ɩsɔtaa tɔ na kʋ tʋʋ. 	 En hij deed zijn muil open en braakte de grofste beledigingen uit tegen God, tegen Zijn naam, tegen Zijn tempel en tegen allen die in de hemel woonden.


Pa tɛma-ɩ paanaʋ kɛ mpʋ, ɩlɛna pá wɔɣɔsɩ capa kʋsɛɛm ɩnɩ, na pá mələna-ɩ ɩ wontu. Ɩlɛna pá lɩɩna-ɩ sɩ pa kaŋɩ-ɩ səm tesika tɔɔ. 	 Nadat zij Hem bespot hadden, deden de soldaten Hem de rode mantel af, trokken Hem Zijn eigen kleren weer aan en brachten Hem weg om gekruisigd te worden.


Ama ma sələma Ɩsɔ kɛ́ nyá tɔɔ sɩ pə́ taa kɔɔ na ń yele Ɩsɔ kɛ́ nyá taa tɛmmaʋ. Nyaa kɔma na ń laɣasɩ ɩlɛ nyaa sɔɔsɩ nyá taapalaa kɛ apalʋtʋ. 	 Maar Ik heb gebeden dat je geloof je niet in de steek zal laten. Wanneer je van je verkeerde weg bent teruggekomen, sterk dan je broeders in hun geloof."


Ɩsɔtʋlʋŋa ŋkɛ ka hətɛ ntɛ́ sɩ Nyaŋ. Tənaɣa lʋm huwa tooso taa huɣule kʋlʋmtəlɛ lapa nyaŋ, na yəlaa paɣalɛ nyɔɔ-wɩ ɩlɛna pá sɩ. 	 De naam van de ster was "Bitter". (A) Een derde deel van het water werd bitter; en omdat het bitter was, stierven vele mensen ervan.


Ma maɣamaɣa maa hʋʋwa sɩ maa yoona Nasalɛtɩ Yesu kɛ́ na laakalɩ kʋlʋm. 	 Ik heb vroeger zelf ook gemeend al het mogelijke te moeten doen om de leer van Jezus van Nazareth te bestrijden.


Nna alɛ a hota kʋwaʋ tɔɔ tɔ, alɛ a wɛnna ɩsɩɩ mpa pa nɩɩkɩ-tɩ na pá mʋ-tɩ na laŋhʋlʋmlɛ, ɩlɛ tə ta caɣa pa taa. Pa mʋɣɩ kɛ́ na pə́ la wɛɛ naalɛ, maɣasʋɣʋ kɔŋ kʋ kɔɔ, ɩlɛna pá lɩɩ Ɩsɔ sɛɛʋ kɛ kpakpaa. 	 De ondiepe grond met de rotsbodem eronder, zijn de mensen die de woorden van God horen en met grote blijdschap aannemen. Maar zij zijn oppervlakkig. Een poosje geloven zij wat God heeft gezegd maar als het erop aankomt, moeten zij er niets meer van hebben.


Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa mpa pa lɩɩna Yosalɛm na pá kɔɔ tɔ pɛlɛ pa tɔŋaɣa sɩ: Yesu nyəna Pesepule kɛ́. Ɩlɛna lɛlaa náá tɔŋ sɩ: Alɔɣaa wulaʋ toŋ kɛ Yesu tɔɣɔnəɣəna alɔɣaa lɛmpa. 	 Enkele godsdienstleraars, die uit Jeruzalem waren gekomen, merkten op: "De duivel, de leider van de boze geesten, zit in Hem. Die geeft Hem macht om boze geesten te verjagen."


Pa lakʋɣʋ mpʋ tɔ, pa hʋ́lə́ɣɩ́ kɛlɛ sɩ, paa pa taa fɛɩna kʋsəsɩɩtʋ, pə tʋ Moisi nyəntʋ ntɛ́ pa lotunaa taa. Na pə naakɩ ḿpʋ́ɣʋ́ pa laakalənaa taa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, wutee wutee pa pətəɣɩ pa kʋlapʋtʋ taa kɛ́, na wutee wutee pa wɛna naani. 	 De wet van God staat in hun hart geschreven. Hun geweten vertelt hun wat zij moeten doen: Of hun gedachten klagen hen aan, òf hun gedachten spreken hen vrij. Dit is het goede nieuws dat ik breng: Er komt een dag dat Jezus Christus in opdracht van God Zijn oordeel zal uitspreken over het verborgen leven van de mensen, over hun diepste gedachten.


Ama ɩsɔtaa tillu tɔma-wɛ sɩ: Sɔɣɔntʋ ɩ́ taa kpa-mɛ. Pə taɣa pʋlʋ, ma kɔmaɣa sɩ ma heeliɣi-mɛɣɛ tɔm kʋpantʋ nti yəlaa təna laŋa ká hɛɛna teu tɔ. 	 "Wees niet bang", zei hij, "want ik breng u het mooiste nieuws dat u ooit hebt gehoord. Het is groot nieuws voor het hele volk.


Na mpʋ tɔtɔɣɔ ye ma wɛ mpa pa ta nyɩ Moisi kʋsəsɩɩtʋ tɔm tɔ pa hɛkʋ, ma wɛ kɛ́ ɩsɩɩ pa wɛʋ tɔ, maa paasəɣəna kʋsəsɩɩtʋ, ɩlɛna má hiki-wɛ. Pə taɣa ɩsɩɩ ma tɔŋ sɩ ma lɔ Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ se, Kilisiti kʋsəsɩɩtʋ təna ma təŋəɣɩ kɛ́. 	 Als ik bij mensen ben die niet volgens de wet van Mozes leven, houd ik mij er ook niet aan, omdat ik hen voor Christus wil winnen. Maar dat wil niet zeggen dat ik zonder Gods wet leef.


Ɩ́ taa lɛɛtɩ nɔɣɔlʋɣʋ ɩ ɩsaɣatʋ. Ama mə kʋpantʋ ɩ́ lɩɩ təcɛɩcɛɩ kɛ́ yəlaa təna kiŋ. 	 Als iemand u kwaad doet, zet het hem dan niet betaald. Doe liever iets goeds voor alle mensen.


Ɩsɩɩ Yesu yɔɣɔtʋɣʋ mpʋ sɩ ɩnəɣəlɛ kʋtɔɣɔʋ ŋku kʋ tiina ɩsɔtaa tɔ, sɛsɛ pə ta maɣa Yuta nyə́ma ntɛ́. 	 De Joden begonnen onrust te stoken, omdat Hij had gezegd: "Ik ben het brood dat uit de hemel is gekomen."


Pə tɔɔ kɛ́ pa tʋɣʋ-m kʋnyɔməŋ na má suma, sɩ pə́ waasɩ mpa Ɩsɔ ləsaa tɔ na pə́ ya pa nyʋɣʋ, na pá hiki teeli wei ɩɩ tɛŋ tɔɣɔ Yesu Kilisiti kiŋ. 	 Ik wil graag leed verdragen als dat redding en eeuwige heerlijkheid in Christus Jezus brengt aan de mensen die door God zijn uitgekozen.


Ma hʋʋ teu sɩ ɩsəntɔ ɩ́ nɩɩwa ɩsəna Ɩsɔ lapa-m suulu na ɩ́ tʋ-m sɩ má la təmlɛ kɛ mə kiŋ tɔ. 	 U hebt ongetwijfeld gehoord dat God zo goed is geweest mij een speciale taak voor u te geven.


Yuta nyə́ma tɩɩ kisuɣu Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ ɩsəna tɔ, pa pəsa Ɩsɔ kolontunaa kɛ́ na pə́ waasɩ-mɛ. Ama ye n nyənna ɩsəna Ɩsɔ ləsʋɣʋʋ yəlaa tɔ ɩlɛ pa kɛ́ mpa ɩsɔ luɣu wɛ tam kɛ́ pa caanaa caanaa tɔɔ tɔɣɔ. 	 Zij staan dus vijandig tegenover het goede nieuws van Jezus Christus. Daar hebt u voordeel van. Maar omdat zij vanouds het volk zijn dat God uitgekozen heeft, houdt Hij nog steeds van hen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa paɣalɛ pɔ pa wontu kɛ mpaaʋ taa, na lɛlaa náá cɛ hatʋ na pá pɔ. 	 Vele mensen spreidden nu voor Hem hun jassen op de weg uit. Anderen legden bebladerde takken voor Hem neer, die zij van de bomen hadden gerukt.


Ama mə tɔɔ ɩlɛ, pə wɛɛ kɛ́ sɩ má wɛɛna ma ɩsɛ. 	 Maar omdat u eigenlijk niet zonder mij kunt, reken ik erop dat ik nog wel enige tijd in deze wereld zal blijven.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa kʋla təna ɩlɛna pá tɛɛ Sesalee Filipʋ acalɛɛ taa. Pa wɛ mpaaʋ taa ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ ɩ ɩfalaa sɩ: Yəlaa tɔŋ sɩ ma kɛ́ awe? 	 Later gingen Jezus en Zijn discipelen naar de dorpen rondom de stad Caesarea Filippi. Onderweg vroeg Hij: "Wat zeggen de mensen eigenlijk van Mij? Wie ben Ik volgens hen?"


Ɩsɔ yɔɣɔtaa sɩ, ma təmlɛ tʋ wei ma ləsaa tɔɣɔlɔ. Wei ma sɔɔlaa na ma laŋlɛ hɛɛna sɔsɔm tɔ. Maa tʋ ma Feesuɣu kɛ ɩ taa. Ɩ ka heeli hʋʋnaʋ tɔm kɛ piitimnaa. 	 "Let op mijn knecht. Kijk naar de man die Ik heb uitgekozen. Ik houd van Hem. Hij is mijn oogappel. Ik zal mijn Geest op Hem leggen en hij zal rechtspreken over de volken.


Honesifɔɔ temna-m tɔm paɣalɛ. Ɩsɔ ɩ́ fɛlɩ ɩ́ na ɩ nyə́ma kɛ kʋpantʋ. Ma saləka təkʋɣʋ ta lapɩ-ɩ fɛɛlɛ, 	 Ik vraag de Here of Hij Onesiforus en zijn gezin wil zegenen, omdat die mij vaak heeft bezocht om mij te bemoedigen. Zijn bezoeken waren voor mij een verfrissing; hij schaamde zich er niet voor met een gevangene bevriend te zijn.


Pənɛntɛ ma taapalaa suweɣe tɩɩ yɔtɔtɩ na tə́ sɩɩ yee? Ɩ́ kotiɣi Ɩsɔ sɛɛʋ tɔ, nɔɣɔlʋ ná wɛna yontu, nɔɣɔlʋ ɩlɛɣɛ sɛɣɛsʋɣʋ, nɔɣɔlʋ ɩlɛɣɛ tɔm kʋŋmɛsətʋ natəlɩ nɔɣɔlʋ ɩlɛɣɛ tɔmnaa mpa nɔɣɔlʋ ɩɩ nɩɩkɩ tɔ tə yɔɣɔtʋɣʋ, na nɔɣɔlʋ ɩlɛɣɛ tə tɛləsʋɣʋ nyəm. Tɔʋ pə tənaɣa mpʋ pə wɛɛ kɛ́ sɩ pə́ səna Yesu sɛɛlaa kpekəle na tə́ polo lɔlɔ. 	 Weet u hoe het moet, broeders? Als u bijeen komt, neemt ieder deel aan de dienst. De een zingt een lied, de ander onderwijst; de een geeft door wat God hem duidelijk heeft gemaakt, de ander spreekt in vreemde talen en weer een ander legt uit wat hij zegt. Maar het moet wel opbouwend zijn.


Ɩsaɣatʋ tənɛwɛ tə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ ká mʋ pááná na ɩ́ má mpa paa nɩɩkəna-ɩ tɔ. 	 Gods vreselijke straf komt over hen, die deze dingen doen.


Tənaɣa pa taa lɛlʋ wei pa yaa sɩ Kəleupaasɩ tɔ ɩ tɔma-ɩ sɩ: Pə pɔʋ Yosalɛm ɩnɛ ɩ təna tɔ, nyá tike nyá ta nɩɩna ntɛɣɛ kɔkɔlɔnaa mpa pa hɔla kʋyɛɛŋ ɩnɛ ɩ taa tɔ? 	 Ze bleven stilstaan en keken Hem met droevige ogen aan. Een van hen, Kleopas, zei: "U bent zeker de enige in heel Jeruzalem die niet weet wat voor verschrikkelijke dingen er de afgelopen dagen zijn gebeurd!"


Ɩlɛna Antəlɩɩ kpaɣa Simɔŋ na ɩ́ pona Yesu kiŋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu nyəna-ɩ təpiŋŋ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: N kɛ́ Yohaanɩ pəyalʋ Simɔŋ kɛ́, ɩlɛ kaɣana paa cuɣusɩ-ŋ sɩ Sefasɩ. (Piyɛɛ kɛ pa yaa mpʋ na pa tɛ taa.) 	 Hij ontmoette zijn broer Simon en zei tegen hem: "Wij hebben de Christus gevonden."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela-ɩ sɩ: Ma maɣamaɣa ma tənna sətaa kʋsʋɣʋ na weesuɣu haʋ. Wei ɩ́ tɛma-m na ɩ taa pʋntʋ ká wɛɛna weesuɣu, paa ɩ səpa. 	 "Ik geef de doden het leven terug", zei Jezus tegen haar. "Ik ben Zelf het leven. Wie in Mij gelooft, zal leven, zelfs als hij gestorven is.


Ɩlɛ ɩ́ wiina kʋmtʋ tʋ sɩ ɩ́ sɔɔsɩ kʋntaa kɛ ɩ kʋmtʋ taa. 	 Vraag de Landheer of Hij meer arbeiders wil sturen om de oogst binnen te halen."


Ye mɩɩ tɛma takəlaɣa kanɛɣɛ kalʋɣʋ ɩlɛ ɩ́ tɛləsɩ Layotisee Yesu sɛɛlaa na pɛlɛ pá kala-kɛ tɔtɔ. Mɛ tɔtɔ mɩɩ mʋ Layotisee nyə́ma nyəŋka na ɩ́ kala. 	 Als deze brief bij u is voorgelezen, laat hem dan ook in de gemeente van Laodicea voorlezen. En zorg ervoor dat u ook de brief leest die ik aan hen gestuurd heb.


Ɩsəna pə tɔŋa lapʋ kɛ atɛ cənɛ tɔɣɔlɛ ma heeliɣi-mɛ na ɩɩ saŋ mʋɣʋ. Ɩlɛ ye ma kɛɛsa-mɛɣɛ ɩsəna pə wɛ ɩsɔtaa tɔ, mə taa aweɣelɛ mʋlʋ? 	 Als u niet eens gelooft wat Ik over gewone, aardse dingen zeg, hoe zult u dan geloven wat Ik over de hemelse dingen zeg?


Tacaa ɩ́ kpaɣa mə ləsasɩ na ɩ́ tʋ́ Ɩsɔ tɔɔ na ɩ́ sɔɔlɩ-ɩ, na ɩ́ yele na Kilisiti tʋ-mɛɣɛ suulu kɛ teu tɔtɔ. 	 De Here moge u een steeds beter begrip geven van Gods liefde en Christus' geduld.


Ye yʋlʋ nɔɣɔlʋ lapa ɩcam, má lakɩ ɩcam tɔtɔɣɔ. Ye pə tʋ nɔɣɔlʋ kɛ ɩsaɣatʋ lapʋ, pə wɩɩkɩ-m kɛ́ təsəŋŋ. 	 Wie is zwak, zonder dat ik met hem meevoel? Zou het mij koud laten als iemand ten val werd gebracht?


Ye nɔɣɔlʋ kɔma na pə́ tá kɛ́ sɛɣɛsʋɣʋ kʋnɛɣɛ ɩ sɛɣɛsəɣɩ, ɩ́ taa tɛɛ pʋntʋ waalɩ sɩ ɩ́ sʋʋ mə təyaɣa, na paa sɛɛtʋ maɣamaɣa ɩ́ taa sɛɛ-ɩ. 	 Als iemand bij u komt om u iets anders te leren, laat hem dan niet binnen. Geef hem geen enkele bemoediging.


Ama mɛ mə kpətəna Siyɔŋ pʋɣʋ, na Ɩsɔ weesuɣu tʋ ɩcatɛ ɩsɔtaa Yosalɛm na tə ɩsɔtaa tillaa tuutuuma. 	 Nee, u staat voor de berg Sion en voor de stad van de levende God; het hemelse Jeruzalem, waar tienduizenden engelen wonen.


Pə tənaɣa mpʋ pə lapa pa laŋa kɛ kpɩɩsəŋ, na pá kpisi Yesu tɔm mʋɣʋ. Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ ta laŋ sam kɛ tiili ye pə taɣa ɩ maɣamaɣa ɩ ɩcatɛ taa, na ɩ təyaɣa nyə́ma hɛkʋ. 	 Jezus zei tegen hen: "Een profeet wordt overal geëerd, behalve in zijn eigen stad en in zijn eigen familie."


Wei ɩɩ sɔɔləɣɩ-m ɩ́lɛ́ ɩɩ tɔkəɣɩ ma kʋheelitu. Tɔm nti ɩ́ nɩɩkɩ ma yɔɣɔtəɣɩ tɔ, tə ta kɛ ma maɣamaɣa ma kʋluputu. Ama ma Caa wei ɩ tila-m tɔ ɩ nyəntʋ kɛ́. 	 Maar wie niet van Mij houdt, trekt zich niets van mijn woorden aan. Wat Ik tegen u allen zeg, komt niet van Mijzelf maar van mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ loosa fiki tʋɣʋ kɛ pooluŋ na kʋ́ lɔpa təkpimm. Ɩlɛna ɩ́ polo sɩ ntanyɩ ɩsəntɔ kʋ lʋla pee. Ɩ kɔma na ɩ́ tala kʋ tɛɛ, ɩlɛna ɩ́ maɣana hatʋ tike. Mpi tɔ, pə ta kɛ fiki tɩɩŋ lʋlʋɣʋ waatʋ. 	 In de verte zag Hij een vijgeboom die in blad stond. Hij liep ernaar toe om te zien of er vijgen aanzaten, maar er zaten alleen maar bladeren aan. Het was nog niet de tijd voor vijgen.


Pə tɔɔ kɛ́ tə tʋɣʋ mə tɛ pote pəlɛ kɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam na pə́ nɩɩ-tʋ tɔ, ma kʋsa Timotee sɩ ɩ́ polo na ɩ́ na ɩsəna mə Ɩsɔ mpaa təŋʋɣʋ yaasi wɛɛ tɔ. Ma nyaŋ sɩ pə́ taa kɔɔ sɩ Ɩlɔɣɔʋ maɣasa-mɛ na tá təmlɛ saalɩ yem kɛ́ mə kiŋ. 	 Toen ik dus de onzekerheid niet langer kon verdragen, stuurde ik Timotheüs naar u toe om te zien hoe het met uw geloof was. Want ik zou het vreselijk vinden als satan u had verleid en al ons werk zinloos was geweest.


Ma hʋʋ sɩ ɩ́ nyəmá teu sɩ tá kiŋ, tə pəsəɣɩ na tə́ hʋ́lɩ́ mpʋ mɛɛ. 	 Ik hoop dat u duidelijk is dat wij niet buitengesloten worden.


Yəlaa samaa lɩɩkaɣana acalɛɛ acalɛɛ na pá kɔŋ ɩ kiŋ, ɩlɛna ɩ́ sɛɛ-wɛɣɛ ɩsɔ sɩ: 	 Op een dag, toen uit verschillende steden mensen waren samengestroomd om Hem te horen, vertelde Hij deze gelijkenis:


Apalaa mɛ, pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ lakɩ mpʋ? Tá kɛ́ yəlaa kɛ́ ɩsɩɩ mɛ mɛɛ. Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ tə kɔna-mɛ, na tə heeliɣi-mɛ sɩ ɩ́ yele mə nyɛntɛ tɩɩŋ, na ɩ́ məlɩ Ɩsɔ wei ɩ wɛɛ tɔ ɩ kiŋ. Ɩnɩ ɩ lapəna atɛ na teŋku na ɩsɔtaa na pə təna mpi pə wɛ pə taa tɔ. 	 "Mannen!" schreeuwden zij. "Wat bent u nu van plan? Wij zijn maar gewone mensen, net als u! Wij hebben goed nieuws voor u. De goden die u aanbidt, zijn geen echte goden. U moet de levende God vereren! Hij heeft de hemel, de aarde en de zee gemaakt en alles wat daarin is.


Ɩlɛ ye pə kɛ́ sɩ təyaɣa tʋ sɔɔla alaafəya, mə koolee anɩ a ka təŋɩ-ɩ. Tɔfɔ ye pə taɣa mpʋ, kʋlʋmaa mɛ mə tɔɔ kɛ́ mə koolee anɩ a taɣanəɣɩ məlʋɣʋ. 	 Woont daar een vredelievend man, dan zal je vrede over hem komen. Zo niet, dan komt die vrede bij je terug.


Ye maɣasʋɣʋ ɩ́ maɣana wei, pʋntʋ ɩ́ taa tɔ sɩ: Ɩsɔ maɣasəɣəna-m. Mpi tɔ, pɩɩ maɣasəɣɩ Ɩsɔ sɩ ɩ́ la ɩsaɣatʋ, pəyele Ɩsɔ maɣamaɣa naa maɣasəɣɩ nɔɣɔlʋ. 	 Maar als u moeite hebt om de zonde het hoofd te bieden, moet u niet zeggen dat God u in de verleiding brengt. God heeft nooit de neiging iets slechts te doen en Hij brengt niemand in verleiding.


Yəlaa ká kʋlɩ na pá hʋ́lɩ́ pa taalʋnaa yaa pa newaa sɩ pá kʋ-wɛ. Cɛcɛnaa ká la pa piya kɛ mpʋ tɔtɔ. Piya səlɛ sɩɩ kʋlɩ sɩ nyə́ma tɔɔ sɩ pá kʋ-wɛ. 	 De ene broer zal de andere ter dood laten brengen. Vaders zullen dat zelfs doen met hun eigen kinderen. Kinderen zullen de hand tegen hun ouders opheffen en hen vermoorden.


Ntəɣəlɛ sɩ ɩ́ kii nantʋ kʋlalaatʋ, na caləm, na wontu nti pa ta lɛntɩ tɔ. Ɩ́ yele tɛtɛlakasɩ təkpataa. Ye ɩ kii mpʋ ɩnɩ pə təna pə maɣaa. Pə lapa wulee. 	 eet niets van wat aan afgoden geofferd is; eet of drink geen bloed; eet geen vlees van dieren die door verstikking ter dood gebracht zijn en pleeg geen hoererij. Als u zich daaraan houdt, is het goed. Wij wensen u het allerbeste."


Yuta kɔtʋlʋ sɔsɔ kpakəɣɩ wontu ntɩ tə caləm kɛ́, na ɩ́ pona cokəle taa na ɩ́ fɛɛnɩ sɩ pə́ hɩɩsɩ yəlaa ɩsaɣatʋ. Ɩlɛna pá kpaɣa wontu nti pa kʋwa mpʋ tɔ tə maɣamaɣa na pá pona təsikile waalɩ na pá tʋ kɔkɔ. 	 Onder dat verbond bracht de hogepriester het bloed van een geslacht dier in de tempel, als een offer voor de zonden. Maar het lichaam van het dier werd buiten de stadsmuren verbrand.


Kʋheelitu ntɩ tə yelina na ɩsaɣatʋ hiki mpaaʋ na tə́ kʋ kʋnyɩɩləŋ ɩnɩ ɩ tənaɣa ma taa. Pə taɣa pʋlʋ, ye pə taa kɛ́ kʋsəsɩɩtʋ tɔɔ, ɩsaɣatʋ taa hiki tə tɩ. 	 Maar de zonde maakte misbruik van de wet om slechte begeerten in mij op te wekken. Want als er geen wet is, die overtreden kan worden, heeft de zonde geen schijn van kans.


Ama pə kɔma pə tala saa wei Ɩsɔ ka sɩɩwa tɔ, ɩlɛna ɩ́ tili ɩ pəyaɣa, na alʋ lʋləna-kɛ, na ká təŋ Yuta nyə́ma kʋlapʋtʋ. 	 Maar toen de juiste tijd gekomen was, de tijd die God daarvoor had bepaald, stuurde God Zijn Zoon, Die als mens uit een Joodse moeder werd geboren en aan de Joodse wet onderworpen was.


Ɩ́ kpɛntəna-m teu na máá kpɛntəna-mɛɣɛ teu tɔtɔ. Na tə wɛɛ ḿpʋ́ɣʋ́ tam. Pə taɣa pʋlʋ ye pəliŋa ta tamsəna tʋɣʋ, kaa pəsəɣɩ na ká lʋlɩ pee kɛ yem. Mpʋ tɔtɔɣɔ na mɛ, ɩ́ ta kpɛntəna-m tam ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ la pʋlʋ. 	 Blijf dicht bij Mij, dan blijf Ik in u. Net zoals een rank alleen maar kan vrucht dragen als zij in de wijnstok blijft, kunt ook u alleen maar vruchtbaar leven als u in Mij blijft.


Yesu ɩfalaa ná tá cɛkəna-tɩ na pə́cɔ́. Ama pə kɔma na Yesu tɛ ɩ teeli taa kɛ́ sʋʋʋ tɔɣɔ pa tɔɔsaa sɩ paa kɛɛsa-təɣɩ Ɩsɔ Tɔm taa. Halɩ pa tɩɩ tɛma-ɩ pə tənaɣa ḿpʋ́ɣʋ́ lapʋ. 	 Zijn discipelen begrepen toen nog niet wat dit allemaal betekende. Maar later, toen Jezus in de schitterende heerlijkheid van God was gekomen, werd hun duidelijk dat deze woorden met betrekking tot Hem waren geschreven. Zij hadden ze voor hun ogen werkelijkheid zien worden.


Kaɣana wahalanaa panɛ pa tɔɔ ɩlɛ, ma hʋʋkɩ sɩ pə kəla teu sɩ yʋlʋ ɩ́ caɣa mpʋ. 	 Ik vind dat een mens in deze moeilijke tijd er goed aan doet ongetrouwd te blijven.


Yesu ɩfalaa ná mpʋ, ɩlɛna pə la-wɛɣɛ sɔɣɔntʋ kɛ sɔsɔm. Ɩlɛna pá pɔɔsɩ Yesu sɩ: Ɩsənaɣa pə lapa na fiki tʋɣʋ ŋkʋ kʋ wʋlɩ kpakpaa kɛ mpʋ? 	 De discipelen wisten niet wat zij zagen en vroegen: "Hoe kan die vijgeboom zo vlug verdorren?"


Asilima na tɛtɛlakasɩ ɩsaɣasɩ na kʋnyɩɩlʋɣʋ, pə tənaɣa mpʋ pə tɔm maɣamaɣa ɩ́ taa lɩɩ mə nɔɔsɩ taa, pə taɣa pʋlʋ, lakasɩ nsɩ sɩ taka tá mʋna Ɩsɔ yəlaa. 	 Van ontucht, vuiligheid of hebzucht mag bij u geen sprake zijn.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tillaa məlaa, ɩlɛna pá kɛɛsɩ-ɩ pə təna mpi pa lapa na pa sɛɣɛsaa tɔ. 	 De twaalf discipelen die er door Jezus op uitgestuurd waren, kwamen terug. Zij vertelden Hem wat zij allemaal hadden gezegd en gedaan.


Tənaɣa Yesu ɩfalaa tɔma sɩ: Tacaa nɔɔnɔɔ kɛ́ pɛlɛ pa kʋlaa sɩ pa yakɩ-ŋ pɛɛ, na ń caa tənaɣa məlʋɣʋ na? 	 De discipelen protesteerden: "Kort geleden probeerden de Joden daar U te stenigen, Meester. En nu wilt U er weer naar toe?"


Tənaɣa pa kpa wontuɣu ŋkʋ na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ pɔpɔtʋ wei ɩ ka lapa piti təma kɛ kʋ ɩsɛntaa tɔ na pá təkɩ. Piti təma nna ɩ lakaɣa mpʋ tɔɣɔ ɩ puɣusaɣana mpa pa yʋsəna wontuɣu kʋyʋsʋm pəyele pa sɛɛkaɣa kʋ lɛɛsʋɣʋ tɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpaɣa wontuɣu ŋkʋ na Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsʋlʋ pɔpɔtʋ ɩnɩ na pá pɛtɩ-wɛɣɛ kɔkɔ teŋku wei ɩ tɔŋna mʋɣʋ tɔ ɩ taa na pa ɩsɛ. 	 Het beest en de leugenprofeet, die onder het oog van het beest opmerkelijke dingen had gedaan, werden gevangen genomen. Door die opmerkelijke dingen waren alle mensen verleid, die het teken van het beest droegen en het standbeeld van het beest aanbaden. Zowel het beest als de leugenprofeet werden levend in het brandende zwavelmeer gegooid.


Tɔm nti ma wɛna sɩ ma heeliɣi-ŋ tɔ tə tɔɔwaɣa, ɩlɛ ma kaa nɔkɩ na má ŋmaa-təɣɩ kʋŋmaa kɛ takəlaɣa taa na ŋmaalaɣa. 	 Ik heb u nog veel meer te zeggen, maar ik wil dat niet per brief doen.


Tá taapalaa, ntɔŋ ɩ́ tɔɔsa ɩsəna tə lapa təma na tə́ konti haŋaɣa tɔ? Ɩsəna tə lapa təmlɛ na ɩsəlɛ kʋsɛɛmlɛ kɛ teu sɩ tə́ taa sʋkɩ mə taa nɔɣɔlʋɣʋ səɣəla kɛ saa wei tɩɩ wɛ mə hɛkʋ na tə heeliɣi-mɛɣɛ Ɩsɔ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔ. 	 Weet u niet meer, broeders, hoe wij ons voor u hebben ingespannen? Dag en nacht zijn wij in de weer geweest. Terwijl wij u het goede nieuws van God brachten, zijn wij niemand tot last geweest. Wij hebben ons eigen brood verdiend.


na ɩ́ taŋna Ɩsɔ kʋyakʋ, na ɩ́ lʋ teu sɩ kʋyakʋ ŋkʋ kʋ́ tala lɔŋ. Kʋyaŋkuɣu kɔkɔ ká nyaɣa ɩsɔtɔnʋɣʋ, na kʋ tɔɔ nyəm təna ká hoona ká haŋaɣa. 	 U moet vol verwachting naar die dag toeleven en eraan meewerken dat hij gauw komt. Op die dag zal de hemel door vuur verteerd worden en zullen de elementen door de vlammen smelten.