Ḿpʋ́ɣʋ́ yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ yɔɣɔtəna nɔɣɔ sɔsaɣa kɛ samaa ɩnɩ ɩ taa sɩ: Tacaa, ma wiina-ŋ nyənɩ ma pəyalʋ yee. Anɩ ɩ tike kɛ ma lʋlaa. 	 Er was een man bij die luidkeels riep: "Meester! Kom toch kijken naar mijn jongen! Het is mijn enig kind.


Acima kʋyakʋ kantəkaɣa nyəŋkʋ ŋku kʋ kɛ kʋyakʋ sɔsɔɔʋ tɔ kʋ wule, Yesu səŋa ɩsɔ na ɩ́ kpaalɩ sɩ: Ye lʋkɔtʋ ɩ́ wɛna wei, pʋntʋ ɩ́ kɔɔ ma kiŋ na ɩ́ nyɔɔ. 	 Op de laatste dag, het hoogtepunt van het feest, stond Jezus op en sprak de mensen toe:


Saa wei Kaliyoŋ caɣa Lom kʋfənɛɛ kɛ Akayi tɔ, Yuta nyə́ma pɛɛla nɔɣɔ kɛ Pɔɔlɩ tɔɔ na pá yaa-ɩ nɔnɔɣɔ kɛ pəloo. 	 Toen Gallio gouverneur van Achaje werd, spanden de Joden samen en brachten Paulus voor het gerecht.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa pəsənaa sɩ: Tə ta nyɩ wei ɩ tila-ɩ Ɩsɔ lʋm sɔʋ tɔ se. 	 Tenslotte zeiden ze dat ze het niet wisten.


Tacaa təŋlaa napələɣɩ Sesalee ná təŋa-tʋ sɩ paa pona-tʋ na tə́ həntɩ Sipili apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ tɛ, pa yaa-ɩ sɩ Naasɔŋ. Ɩ sʋʋ Ɩsɔ sɛɛʋ tɔ pə taɣa saŋa. 	 Enkele christenen uit Caesarea gingen met ons mee en brachten ons naar het huis van Mnason, een Cyprioot bij wie wij de nacht zouden doorbrengen. Hij was één van de eerste christenen.


Yesu tɛma nyəm kɛ wei ɩ ká lapɩ-ɩ kɔlɔmɔtɔ tɔ. Pə tɔɔ kɛ́ ɩ cuɣusaa sɩ: Pə taɣa mə təna.) 	 Jullie zijn schoon en zuiver, maar niet allemaal." Hij zei dat omdat Hij wist wie Hem zou verraden.


Pə tɔɔ kɛ́ wei ɩ́ ta tɔkɩ kʋsəsɩɩtʋ taa səkpetu na ɩ́ sɛɣɛsɩ lɛlaa sɩ pɛlɛ pá taa tɔkɩ-tɩ tɔ, paa yaa-ɩ ɩsɔtaa kawulaɣa taa səkpelu. Ama ye wei ɩ́ tɔka tə təna na ɩ́ heeliɣi lɛlaa sɩ pá la mpʋ, pʋntʋ ntɛ́ sɔsɔ kɛ ɩsɔtaa Kawulaɣa taa. 	 Wie tegen de mensen zegt dat het niet zo nauw luistert (en zelfs maar het kleinste gebod afschaft) zal de kleinste zijn in het Koninkrijk van de hemelen. Maar wie zich aan Gods wetten houdt (en anderen leert dat ook te doen) zal groot zijn in dat Koninkrijk.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ pə ta yele sɩ Henɔkɩ ɩ́ sɩ kʋsəpʋ. Ama pə kpaɣa-ɩ na ɩ ɩsɛ na pə́ kpaasɩ-ɩ Ɩsɔ cɔlɔ, na nɔɣɔlʋ ta tasa-ɩ keesuɣu, Ɩsɔ kpaasa-ɩ ɩ cɔlɔ tɔ pə tɔɔ. Pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Henɔkɩ te Ɩsɔ tɔɣɔ Ɩsɔ kpaasa-ɩ. 	 Henoch vertrouwde op God en daarom stierf hij niet, maar werd door God weggenomen. Ineens was hij er niet meer. Voordat dit gebeurde, had God gezegd dat Hij heel tevreden over Henoch was.


Ama tə yɔɣɔtəɣɩ pə tənaɣa teitei kɛ́ ɩsɩɩ Ɩsɔ caakɩ tɔ, pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ ɩnɩ ɩ sama-tʋ na ɩ́ cɛla-tʋɣʋ ɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ sɩ tə́ heeli. Ɩlɛ pə taɣa yəlaa laŋhɛɛlɛ kɛ tə́ pɛɛkəɣɩ na tə́ lakɩ mpʋ. Ama Ɩsɔ wei ɩ wiiliɣi tá lotunaa taa na ɩ́ naa tá taa hʋwɛɛ tɔ ɩ laŋhɛɛlɛ kɛ tə pɛɛkəɣɩ. 	 Wij spreken als boodschappers van God. Hij heeft het ons toevertrouwd de waarheid bekend te maken. Wij vertellen de mensen niet wat zij graag willen horen, maar wat God ons opdraagt. Want Hij ziet wat in ons omgaat.


Wulaʋ ma maa cɔ-wɛ sɩ: Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, timpi ɩ́ lapa ma taapalaa panɛ pa səkpema taa nɔɣɔlʋɣʋ kʋpantʋ tɔ, maɣa ɩ́ lapa. 	 Ik zal tegen hen zeggen: 'Toen u dit voor één van mijn minste broeders hebt gedaan, deed u het voor Mij.'


Saa ɩnɩ Yuta tɛtʋ təna taa Yesu sɛɛlaa kpeka hɛɛsaa, na Kalilee na Samalii pa tɛtʋnaa taa nyə́ma ná hɛɛsaa tɔtɔ, na pá yooki toŋ, na pá seeki Tacaa kɛ pə təna pə taa, na Feesuɣu Naŋŋtʋ səŋna-wɛ na pá hukiɣi. 	 De volgelingen van Jezus in Judea, Galilea en Samaria hadden een tijd van rust en konden in vrede bij elkaar komen. Hun geloof werd sterker en zij gehoorzaamden de Here. De Heilige Geest bemoedigde hen en steeds meer mensen sloten zich bij hen aan.


Pa kɔma na pá ya ɩlɛna Yuta nyə́ma na mpa paa sʋʋ Yuta nyə́ma Ɩsɔsɛɛlɛ taa kɛ́ kʋsʋʋ tɔ, pa paɣalɛ hu Pɔɔlɩ na Paanapasɩ pa waalɩ. Na pɛlɛ pá sɔɔsɩ-wɛɣɛ apalʋtʋ sɩ pá yoo toŋ kɛ Ɩsɔ pɛɛlɛɛ tɔm taa. 	 Na de bijeenkomst gingen vele Joden en andere vereerders van God hen achterna. Paulus en Barnabas spoorden hen aan te blijven vertrouwen op de genade van God.


Tacaa na tá Ɩsɔ, teeli na samtʋ na toma. Pʋwɛ, pə mʋna-ŋ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, nyá lapəna wontunaa təna tɔ se. Na nyá nɔkəna na tə́ wɛɛ na pə́ ha-təɣɩ weesuɣu. 	 En zij zeggen: "Here, onze God, U bent alle lof, eer en macht waard, omdat U alles gemaakt hebt. Alles is ontstaan en gemaakt, omdat U het wilde."


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, yʋlʋ lɛlʋ kɔnna səm, na lɛlʋ náá kɔna tɔtɔɣɔ sətaa feesuɣu tɔm. 	 Want zoals de dood door een mens is gekomen, is ook het nieuwe leven dank zij een mens gekomen.


Paa ɩ́ taa keesi-ɩ tɔ ɩ́ sɔɔla-ɩ kɛ́, na kaɣana paa ɩɩ tɩɩ keesiɣi-ɩ tɔ, ɩ́ tɔŋna-ɩ mə taa kɛ́ tɛmnaʋ kɛ́. Pə tɔɔ kɛ́ mə laŋhʋlʋmlɛ wɛna teeli na tə tɔɔ sɔsɔm pə tɩɩ fɛɩ yɔɣɔtaɣa. 	 Ook al hebt u Hem nog nooit gezien, toch houdt u van Hem. U vertrouwt op Hem, hoewel u zich geen voorstelling van Hem kunt maken. En u hebt een bijna hemelse blijdschap,


Tənaɣa ɩ yelaa na pá yaana Yesu Kilisiti hətɛ na pá sɔ-wɛɣɛ Ɩsɔ lʋm. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa wiina-ɩ sɩ ɩ́ caɣa wɛɛ naalɛɣɛ pa kiŋ. 	 Hij gaf de andere volgelingen van Jezus opdracht hen in de naam van Jezus Christus te dopen. Cornelius vroeg hem nog een paar dagen te blijven.


Tá na-wɛ tə lapa təmaɣa pə lapa wulee, ɩlɛna táá kpa kpɩɩlʋɣʋ na pə́ kaasɩ na mpɛ pá məlɩ kpente. 	 gingen wij aan boord van het schip en keerden zij terug naar huis.


Ɩ́ yɔɣɔtəɣɩ tɔtɔ sɩ ye yʋlʋ ɩ́ tuuna kɔtaɣa təlatɛ pə wɛ ɩsɩɩ ɩ ta tuuna kɛlɛ. Ama ye ɩ tuuna mpi pə maɣamaɣa pa lapa kɔtaɣa na pə wɛ kɔtaɣa təlatɛ ɩlɛ ɩ tuunaa kɛlɛ. 	 Nog zoiets: U zegt dat het niets betekent als iemand bij het altaar zweert. Maar zweert iemand bij het offer op het altaar, dan mag hij zijn eed niet breken.


Ɩ́ sələməɣɩ Ɩsɔ kɛ́ tam, ɩ́ taa yele. 	 Bid onophoudelijk.


Ye mpʋ pʋlʋ kaasaa mpi yʋlʋ ká hɔŋna ɩ tɩ tɔ? Paa pəcɔ pʋlʋ fɛɩ. Ɩlɛ pepe tɔɔ? Pa təŋəɣɩ kʋsəsɩɩtʋ tɔ pə tɔɔ yaa? Aaɩ, taa tɛmnaʋ tɔɔ kɛ́. 	 Waarop kunnen wij ons dan nog beroemen? Nergens op! Waarom niet? Omdat we niet met God in het reine kunnen komen door ons aan de wet te houden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pa nyəmá sɩ pa cɛləɣɩ-ɩ sʋlʋm mpi pə taa pa sita kɔɔlɛ nte pa yaa sɩ miili tɔ sɩ ɩ́ nyɔɔ. Ama Yesu kisa nyɔɔʋ. 	 Daar kreeg Hij wijn met bittere kruiden om de pijn te verzachten, maar Hij weigerde die.


Tə kɛ́ Ɩsɔ piya, na Ɩsɔ Feesuɣu maɣamaɣa hʋ́lə́ɣɩ́ ḿpʋ́ɣʋ́ hatuu tá taa. 	 Want in ons diepste wezen overtuigt Gods Geest ons ervan dat wij kinderen van God zijn.


Tuu ɩsɩɩ Yutaasɩ mʋɣʋ potopoto hɔɣɔlaɣa ŋkɛ tɔ, Satanɩ tɔka-ɩ kɛlɛ kpakpaa ɩnɩ. Tənaɣa Yesu tɔma-ɩ sɩ: Nti n caa lapʋ tɔ, la-təɣɩ lɔŋ. 	 Op dat moment kwam de duivel in Judas. "Als je iets van plan bent, doe het dan vlug", zei Jezus tegen hem.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Falisanaa pɔɔsa Yesu sɩ: Pəlee kɛlɛ pɩɩ tala Ɩsɔ Kawulaɣa tɔɣɔʋ ɩlɛ? Tənaɣa Yesu cɔ-wɛ sɩ: Pə taɣa sɩ Ɩsɔ tɔkɩ ɩ Kawulaɣa na yəlaa naa təkeelee se. 	 De Farizeeërs vroegen Jezus: "Wanneer komt het Koninkrijk van God?" Jezus antwoordde: "Het koninkrijk komt niet zo dat u het kunt zien.


Nyá yelina na Feesuɣu Naŋŋtʋ tʋ nyá təmlɛ tʋ ta lɔŋcɛ Tafiiti nɔɣɔ taa kɛ́ tɔm na ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ piitimnaa cʋka pə taa na kalampaanɩ kɛ́ mpʋ? Pepe tɔɔ kɛ́ yəlaa ná paasəna nɔɔhɛɛ tɛɛ kuuu kɛ yem kɛ́ mpʋ? 	 Door de Heilige Geest hebt U Uw dienaar, onze voorvader David, laten zeggen: 'Wat zijn de ongelovige volken toch dwaas om tegen de Here op te staan! Het is onbegrijpelijk dat deze mensen proberen God te slim af te zijn!


Ɩ́ taa tisi na nɔɣɔlʋɣʋ yem wei ɩ́ sɔɔlaa ɩ pasa ɩ təɣɩ yəlaa ɩsɛntaa na ɩ́ sɛɛkɩ ɩsɔtaa tillaa tɔ pʋntʋ kʋ mə tɔm. Yʋlʋ ɩ́ lakɩ mpʋ, ɩ toosee nna ɩ toosaa tɔɣɔ ɩ təŋəɣɩ na ɩ́ lakɩ. Na wei ɩ wɛ mpʋ tɔ yʋlʋhʋwɛɛ kalampaanɩ kʋɣʋna-ɩ na ɩ fɛɩna tampana. 	 Laat u niet wijsmaken dat u verloren bent als u geen engelen wilt vereren. Wie dat beweren, denken recht van spreken te hebben omdat ze een visioen hebben gehad. Het enige wat die trotse mensen hebben (ook al beweren zij nederig te zijn) is een rijke fantasie!


na ŋmɩɩlaa, na nyɩɩllaa, na sʋlʋnyɔɔlaa, na tʋʋlaa, na ŋmɩɩlaa kpitikpitinaa, pa tənaɣa mpʋ pa taa nɔɣɔlʋ kaa keesi Ɩsɔ Kawulaɣa. 	 Verlaat Gods weg niet! Mensen die vrije sex voorstaan, afgoden dienen, overspel plegen of zich met homoseksuele praktijken inlaten, blijven buiten het Koninkrijk van God. Dat geldt ook voor dieven, gierigaards, dronkaards, roddelaars en oplichters.


Ɩlɛna Yesu heeli-ɩ sɩ ɩ́ kpe. Ɩ́ taa məlɩ ɩcatɛ taa. 	 Jezus stuurde hem naar huis en zei: "Ga het dorp niet in."


Mənaafikinaa mɛ, ɩ́ lapa ɩsəna na ɩ́ nyəŋ atɛ na ɩsɔ pə kɔkɔlɔnaa faɣasʋɣʋ, na ɩɩ cɛkəɣəna nti təlɛ tə lakɩ ɩsəntɔ tɔ tə hʋwɛɛ. 	 Huichelaars! U ziet dus aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar u ziet niet wat voor tijd u tegemoet gaat.


Ye mpʋ ɩlɛ ɩ́ niina ɩsɛ kɛ sɔɔlʋɣʋ tɔm. Ɩ́ nyɩɩlɩ teu sɩ pʋlʋ lapʋ ɩ́ saa-mɛɣɛ Ɩsɔ mpaaʋ taa tɔtɔ, ɩlɛ pə́ kələna Ɩsɔ kʋheelitu kpaalʋɣʋ. 	 Laat de liefde uw doel zijn, maar streef ook naar de gaven van de Geest, in het bijzonder naar het spreken namens God.


Yesu lɩɩ təna na ɩ́ tɛɛkɩ, ɩlɛna ɩ́ na apalʋ wei pa yaa sɩ Matiyee tɔ, na ɩ́ caɣa lampuu təmʋlɛ. Ɩlɛna ɩ́ yaa-ɩ sɩ: Kʋlɩ na ń təŋɩ-m. Tənaɣa Matiyee kʋlaa na ɩ́ hu Yesu waalɩ. 	 Jezus liep verder. Onderweg kwam Hij langs een tolhuis en zag daar een man zitten. Het was Mattheüs. "Kom", zei Jezus tegen hem. "Ga met mij mee." Mattheüs stond op en ging met Hem mee.


Ɩsɔ lapa na má pəsɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ ɩnɛ ɩ kpaallʋ na ɩ tillu na ɩ sɛɣɛsəlʋ. 	 God heeft mij uitgekozen als Zijn boodschapper en apostel, die de andere volken moet onderwijzen.


Ama ye sɔwa kɛ yem na kpaɩ nyɩɩtʋ tike lakəna pə taa, haləm mpɩ pə pəsa yem kɛlɛ, na Ɩsɔ naa kpalɩ-wɩ na pá tɛɛsəna-wəɣɩ kɔkɔ sɔpʋ. 	 Maar als er niets anders dan dorens en distels opkomen, is het land niets waard. Het zal worden afgekeurd en afgebrand.


Pə taɣa nyá mʋɣʋləɣəna sɩ n wɛna Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ? Ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ n pəntəɣɩ-tɩ na pə́ kʋɣɩ Ɩsɔ nyʋɣʋ? 	 U gaat er prat op Gods wet te kennen. Maar waarom maakt u God dan te schande door Zijn wet te overtreden?


Waatʋ wei Yesu lɩɩna Yeliko ɩcatɛ taa tɔ samaa tuutuuma təŋa ɩ waalɩ. 	 Toen Jezus en Zijn discipelen de stad Jericho verlieten, gingen heel veel mensen achter hen aan.


Pə tɔɔ kɛ́ ma hʋʋ sɩ maa kʋsɩ-ɩ lɔŋ təcaʋ na ɩ́ məlɩ mə tɛ, na mɩɩ na-ɩ na mə laŋa tasa hʋlʋmʋɣʋ, na ma maɣamaɣa ma laŋwakəllɛ tɛ mpʋ. 	 Ook daarom heb ik hem opgedragen zo snel mogelijk naar u toe te gaan, want ik weet hoe blij u zult zijn als u hem weer ziet. En mijn zorgen zullen daardoor verlicht worden.


Pɔɔlɩ má ma maɣamaɣa ma niŋ kɛ ma ŋmaana tɔm tənɛ sɩ ma sɛɛ-mɛ. 	 De laatste groet schrijf ik zelf.


Ye pa tɛma yʋlʋ ɩsaɣatʋ kɛ hɩɩsʋɣʋ ɩɩ nɔkəɣɩ na ɩ́ tasa kɔtaɣa kɛ lapʋ sɩ pə́ hɩɩsɩ ɩ ɩsaɣatʋ tɔtɔ. 	 Als de zonden vergeven en vergeten zijn, is er geen offer meer nodig.


Ɩlɛ pə taɣa ɩsɩɩ nɔɣɔlʋ tɛma Tacaa Ɩsɔ kɛ́ naʋ se. Ye pə taɣa wei ɩ lɩɩna Ɩsɔ kiŋ tɔ ɩnɩ ɩ nana-ɩ. 	 Niet dat ooit iemand de Vader heeft gezien. Alleen Ik heb Hem gezien, want Ik kom bij Hem vandaan.


Pə kpaɣa kʋyaŋku tɔɣɔ Yutaasɩ sʋʋ kʋyakʋ kʋpaŋkʋ kɛ pɛɛkʋɣʋ sɩ ɩ́ tʋ Yesu kɛ́ pa niŋ taa. 	 Zij gaven hem dertig zilveren munten. Vanaf dat moment wachtte Judas zijn kans af om Jezus te verraden.


Ye ma tɩ sam kɛ maa pɛɛkaɣa ma taa la kpaŋtʋ se. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tampana kɛ maa heelaɣa tɔ se. Ama ma kpa ma təɣɩ na ma tɩ sam, maa caa sɩ nɔɣɔlʋ ɩ́ nyənɩ-m sɩ ma kɛ́ pʋlʋ na pə́ kəlɩ ɩsəna mpi ɩ́ naakɩ na ɩ́ nɩɩkɩ sɩ ma lakɩ tɔ. 	 Ik heb er genoeg van over mijzelf te praten, hoewel het helemaal niet zo vreemd zou zijn als ik het deed, want ik zou niets dan de waarheid spreken. Maar ik doe het niet, omdat ik wil voorkomen dat iemand een hogere dunk van mij krijgt dan ik kan waarmaken.


Pá maɣasɩ-wɛ na pə́cɔ́, ye pa ta na ɩsaɣatiya nakələɣɩ pa kiŋ ɩlɛ pa sʋʋ Yesu sɛɛlaa kpekəle təmlɛ lapʋ taa. 	 Voordat zij als helper worden aangesteld, moet eerst blijken of zij er wel geschikt voor zijn. Als er niets op hen valt aan te merken, mogen zij helpers worden.


Anɩ tə mapa-mɛɣɛ soo sɩ ɩ́ paa, na ɩ́ kisi. Pə́cɔ́ tə wii səm wula, pə ta cɛ mə laŋa na ɩ́ wii. 	 'We hebben fluit gespeeld en jullie wilden niet eens dansen. Toen hebben we klaagliederen gezongen en jullie wilden niet eens treuren.'


Lampuu mʋlaa na tɛtɛlataa lɛlaa pa pola Yesu kiŋ kɛ pa təna sɩ pa nɩɩ ɩ tɔm. 	 De tolontvangers en andere mensen met een slechte naam kwamen vaak naar Jezus luisteren.


Ma taapalaa Ɩsɔ sɛɛlaa mɛ mpa Ɩsɔ yaawa tɔ, ɩ́ paasəna Yesu wei Ɩsɔ tilaa na ɩ́ kɛ́ ta Ɩsɔ sɛɛʋ mpi pə tɔm tə hʋ́lə́ɣɩ́ ɩsəntɔ tɔ pə kɔtʋlʋ sɔsɔ na ɩ́ ná. 	 Broeders, God heeft u voor Zichzelf afgezonderd en u uitgekozen om u met ons een hemelse bestemming te geven. Daarom wil ik dat u uw aandacht richt op Jezus, de apostel van God en de hogepriester van ons geloof.


Ɩ́ pasa mə təɣɩ Tacaa ɩsɛntaa na ɩ ká kʋsɩ-mɛ. 	 Als u beseft dat u klein bent voor de Here, zal Hij u verheffen.


Tə wɛna kʋyɔɣɔtʋtʋ kɛ sɔsɔm kɛ tɔm tənɛ tə tɔɔ, na pə wɛ katɛ sɩ tə kilisi-mɛɣɛ pə təna təcɛɩcɛɩ kɛ́ ɩɩ cɛkəɣəna lɔŋ tɔ pə tɔɔ. 	 Ik zou hierover nog veel meer willen zeggen, maar u luistert gewoon niet; daarom kan ik het zo moeilijk duidelijk maken.


Paa na mpʋ tɔ, ɩ hətɛ tɔŋna yaaʋ na pə puki, na samaa kotiɣi ɩ kiŋ kɛ sɔsɔm sɔsɔm sɩ pa nɩɩkɩ ɩ sɛɣɛsʋɣʋ, na ɩ́ waasəɣɩ-wɛɣɛ pa kʋtɔməŋ. 	 Toch wist iedereen binnen de kortste tijd wat voor kracht er van Jezus uitging. Van alle kanten stroomden de mensen toe om te luisteren naar wat Hij zei en om genezen te worden.


Ɩsɩɩ ma ta kɛ antulinya tʋ tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ pɛlɛ pa ta kɛ antulinya nyə́ma. 	 Zij horen net zo min bij de wereld als Ik.


Yesu tɔŋna sɛɣɛsʋɣʋ kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa, ɩlɛna ɩ́ pɔɔsɩ sɩ: Ɩsənaɣa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa tɔŋ mpʋ sɩ Mesii kɛ Tafiiti pəyaɣa ye? 	 Terwijl Jezus op het tempelplein stond te spreken, stelde Hij de mensen een vraag. "Hoe kunnen de godsdienstleraars nu zeggen dat de Christus een zoon van David moet zijn?


Na Titʋ wei ɩ təŋa-m mpʋ na ɩ́ kɛ́ Kəlɛɛkɩ tʋ tɔ pa ta caalɩ-ɩ sɩ ɩ́ pɛlɩ. 	 Zij verlangden zelfs niet van Titus, die immers geen Jood is, dat hij besneden zou worden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu heela Maləta sɩ: Nyá neu ka fe. 	 "Je broer wordt weer levend, Martha", zei Jezus.


Ama ye ɩ pətəɣɩ tɔɣɔnaɣa nakəlɩ ka tɔɔ na ɩ́ tɔɣɔ-kɛ, Ɩsɔ kʋ ɩ tɔm. Mpi tɔ, ɩ ta la Ɩsɔ tɔɔ tɔ pə tɔɔ. Pə təna mpi yʋlʋ lakɩ na pə́ tá kɛ́ Ɩsɔ tɔɔ kɛ́ ɩ lakɩ tɔ, pə kɛ́ ɩsaɣatʋ kɛ́. 	 Maar wie twijfelt of iets gegeten mag worden, moet het laten staan. Als u het dan toch eet, doet u verkeerd, omdat het tegen uw eigen overtuiging ingaat. Want alles wat niet uit overtuigd geloof gedaan wordt, is zonde!


Kotuɣu sɔsɔɔʋ nyə́ma taa nɔɣɔlʋ ka kɛ́ kɔtʋlʋ sɔsɔ kɛ pənaɣa ŋkɛ, pa yaa-ɩ sɩ Kayifi. Tənaɣa ɩ́lɛ́ ɩ kʋlaa na ɩ́ tɔ sɩ: Ɩ́ tá cɛkəna kɛ? 	 Kajafas, die dat jaar hogepriester was, zei: "U hebt geen flauw idee wat hier aan de hand is.


Ɩsɔ kɛlɛ teeli tʋ təkpapa kɛ hatoo ɩsɔtaa te. Atɛ yəlaa mpa ɩ sɔɔlaa tɔ pa laŋa ɩ́ hʋlʋmɩ. 	 "Ere zij God in de hoge", zongen zij. "Vrede op aarde bij de mensen die naar Zijn wil leven."


Samaa ɩnɩ ɩ nawa sɩ Yesu na ɩ ɩfalaa pa taa nɔɣɔlʋ fɛɩ təna, ɩlɛna pá kpa kpɩɩləŋ ɩnɩ ɩ taa na pá tɛɛ Kapənahum kɛ Yesu pɛɛkʋɣʋ. 	 Maar toen zij zagen dat Jezus er niet was, stapten zij in een paar boten die uit Tiberias waren gekomen en staken over naar Kapernaüm om Jezus te zoeken.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Ma ta hii alɔɣaa kɛ paa pəcɔ. Ama ma Caa kɛ ma seeki. Na mɛ, mɩɩ nyənəɣɩ-m yem təkpataa. 	 "Ik ben niet bezeten", antwoordde Jezus. "Ik eer mijn Vader, maar u doet niets anders dan Mij beledigen.


Ye ma kɔma na má tili Aatema yaa Tisikɩ kɛ nyá kiŋ, ɩlɛ n nyəkɩ lɔŋ na ń kɔɔ na ń maɣana-m Nikopoli. Mpi tɔ ma tʋwa sɩ tənaɣa maa caɣa hilimatɛ waatʋ. 	 Ik ben van plan Artemas of Tychicus naar je toe te sturen. Probeer zo gauw mogelijk, nadat een van hen is aangekomen, naar Nicopolis te komen om mij daar te ontmoeten. Want ik heb besloten daar de hele winter te blijven.


Mə weesiŋ maɣamaɣa ntɛ́ Kilisiti, ɩ kɔŋ ɩ́ lɩɩkɩ tɔ mə na-ɩ ɩ́ lɩɩkəna, na ɩ́ ka hiki ɩ teeli taa kɛ́ mə paa nyəm. 	 Eens wanneer Christus, Die ons leven is, zichtbaar voor iedereen zal terugkomen, zal blijken dat ook u deel hebt aan Zijn glorierijke macht.


Tuu ɩsɩɩ Pilatɩ nɩɩʋ tɔm ntɩ tɔ ɩ sɔɔsa ɩsəlɛ ntɛ́ sɛɛsʋɣʋ kɛ ɩsəna ɩ ká la na ɩ́ yele-ɩ tɔ. Ama Yuta nyə́ma nika kiisuɣu sɩ: Ye n yela-ɩ, pə wɛ ɩsɩɩ nyaa təŋəɣɩ Lom wulaʋ sɔsɔ ɩkpatɛ ntɛ́. Yʋlʋ ɩ́ cɔɔkɩ na ɩ́ heeliɣi sɩ ɩ kɛ́ wulaʋ, pʋntʋ na Lom wulaʋ sɔsɔ pa wɛ koloŋa kɛ́ mɛɛ. 	 Pilatus werd door die woorden diep getroffen en probeerde een manier te vinden om Jezus vrij te laten. Maar de Joden bleven schreeuwen: "Als u die man vrijlaat, bent u geen vriend van de keizer! Wie zichzelf tot koning uitroept, is een vijand van de keizer!"


Tə kɔma na tə́ tala Yosalɛm ɩlɛna tá taapalaa laŋlɛ hɛɛna tá kɔntɛ. 	 Bij onze aankomst in Jeruzalem werden wij door de christenen hartelijk ontvangen.


Pəlɛ pə waalɩ kɛ́ Wulaʋ má, maa heeli mpa pa wɛna ma mpətəŋ tɔɔ tɔ sɩ: Mpusi nyə́ma mɛ ɩ́ tɛɛ na ɩ́ fɛɛ-m. Ɩ́ polo kɔkɔ ŋka pa taɣana Ɩlɔɣɔʋ na ɩ ɩsɔtaa tillaa pa tɔɔ na kaa teŋ tɔ ka taa. 	 Daarna zal Ik tegen de mensen aan mijn linkerhand zeggen: 'Weg jullie, vervloekten! Naar het eeuwige vuur dat voor de duivel en zijn trawanten bestemd is.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Paa ma kɛɛsəɣɩ ma tɩ tɔm, tə wɛ tampana tɔɣɔ. Pə taɣa pʋlʋ, ma nyəmá timpi ma lɩɩnaa tɔ, pə́cɔ́ ma nyəmá timpi ma puki tɔ. Ama mə ta nyɩ ma təlɩɩlɛ, pəyele ɩ́ ta nyɩ ma təpote. 	 Jezus antwoordde: "Toch is het waar, al zeg Ik het Zelf. Want Ik weet waar Ik vandaan kom en waar Ik heenga. Maar u weet daar niets van.


Na wei ɩ konta haŋasɩ kɛ təhatɛ na ɩ́ lɔ tɔ, ɩnɩ ɩ laaləɣəna ɩ hatəmʋtʋ təŋʋɣʋ. 	 Werk hard, zoals een boer die een goede beloning krijgt als hij een grote oogst binnenhaalt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tasa-wɛɣɛ kɛɛsʋɣʋ sɩ: Ɩsɔ Kawulaɣa wɛɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ tuukuɣu sɔɔɣa pile kɛ ɩ haləm taa tɔ. 	 Jezus vertelde ook deze gelijkenis: "Het Koninkrijk van de hemelen is net een mosterdzaadje dat in de grond wordt gestopt.


Yohaanɩ cɔ-wɛ sɩ: Ɩ́ taa mʋ na pə́ tɛɛ ɩsəna paa sɩɩwa tɔ. 	 "Wees voortaan eerlijk", antwoordde Johannes, "en vraag niet meer tol dan voorgeschreven is."


Na ɩsɔtʋlʋŋasɩ náá lɩɩ ɩsɔtaa na sɩ hotiɣi atɛ ɩsɩɩ heelim ciɣituɣu fiki tʋɣʋ na fikinaa akaa cɛkɩ na á hotiɣi tɔ. 	 De sterren vielen van de hemel op de aarde, als onrijpe vijgen die in een storm van de boom waaien.


Ye pə maɣana wei na ɩ́ wɛ kutuluɣu tɔɔ na ɩ́ tiiwa, ɩ taa tɔ sɩ ɩ sʋʋkɩ təyaɣa na ɩ́ kpaɣa ɩ pʋlʋ. 	 en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen. Zit je op dat moment op het platte dak van je huis,


Ɩ́ taa nɔkɩ na ɩ́ kana kʋtɔɣɔʋ ŋku kʋ tɛŋ tɔɣɔ pɛɛkʋɣʋ. Ama ɩ́ lʋ ŋku kʋ wɛ tam na kʋ kɔŋna weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ kʋ tɔɔ. Yʋlʋ Pəyaɣa má maa hana-mɛɣɛ kʋtɔɣɔʋ ŋkʋ. Pə taɣa pʋlʋ, Tacaa Ɩsɔ tɛma-m ɩ toŋ cacaalaɣa tʋɣʋ. 	 Maak u toch niet zo druk om gewoon voedsel. Het is zo verteerd en snel bedorven. Werk voor het voedsel, dat blijft en waardoor u eeuwig leven krijgt. Ik zal u dat geven. Dat heeft God Mij opgedragen."


Tə nyəmá sɩ kʋpantʋ kɛ Ɩsɔ lakɩ pə təna pə taa kɛ́ mpa pa sɔɔla-ɩ na pá kɛ́ mpa ɩ yaawa ɩsɩɩ ɩ nɔkʋɣʋ wɛɛ tɔ. 	 Eén ding weten wij: Voor wie Hem liefhebben laat God alles meewerken voor hun bestwil, want Hij heeft een plan met hen.


Tampana tɔm kɛ ma kɛɛsəɣɩ-mɛɣɛ takəlaɣa taa cənɛ, na Ɩsɔ maa looliɣi. 	 Denk nu niet dat ik lieg. God weet dat ik de waarheid spreek.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná tiŋ pɔ ɩsɩɩ teŋku, na ɩ́ na kɔkɔ pə sitaa. Na má ná tɔtɔɣɔ mpa paa kəla wontuɣu na kʋ lɛɛsʋɣʋ na ŋku kʋ kʋkalətʋ ntɛ́ kʋ hətɛ tɔ. Pa səŋa tiŋ wei ɩ pɔ mpʋ ɩsɩɩ teŋku tɔ ɩ nɔɣɔ, na pá tɔka saŋkʋnaa mpa Ɩsɔ cɛla-wɛ tɔ. 	 Ik zag iets dat leek op een zee van glas, dat met vuur vermengd was. Bij die glazen zee stonden de mensen die als overwinnaars uit de strijd met het beest, zijn beeld en het nummer van zijn naam tevoorschijn waren gekomen.


Ma nyəmá sɩ ɩ kʋtʋtʋtʋ yekina na tə lataa hikiɣi weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔ. Ye mpʋ tə təna nti ma yɔɣɔtəɣɩ tɔ tə wɛ teitei kɛ́ ɩsɩɩ nti Tacaa heela-m sɩ má yɔɣɔtɩ tɔ. 	 Hij heeft Mij opgedragen de mensen eeuwig leven te geven. Daarom zeg Ik alleen wat mijn Vader Mij verteld heeft."


Ama ɩɩ saŋ mʋɣʋ, pə taɣa pʋlʋ, ɩ́ tá kɛ́ ma heeŋ tɔ se. 	 U gelooft Mij niet, omdat u niet bij mijn kudde hoort.


Nantʋ təna nti pa pɛɛtəɣɩ kʋyakʋ taa tɔ ɩ́ tɔɣɔ, ɩ́ taa kpeɣe mpi mə taa ɩ́ wɛna sika tɔ. 	 Wat op de vleesmarkt verkocht wordt, mag u zonder gewetensbezwaar eten. Het doet er niet toe of het aan afgoden is gewijd.


Mpi pə lepa tɔ pə maɣamaɣa pə nyʋɣʋ yapʋ tɔɔ kɛ́ Yʋlʋ Pəyaɣa má ma kɔma. 	 Want Ik ben gekomen om hen die verloren gaan, te redden. (a)


Tə́ kɛɛsəna paalɛ wontu na tə́ ná. Ye pa hʋləɣɩ həlaɣa yaa pa makɩ saŋkʋ, na pə hʋlʋɣʋ na pə mapʋ ta təŋ, ɩsənaɣa paa cɛkəna sɩ tənɛɣɛ həlaɣa hʋllʋ hʋləɣɩ na saŋkʋ matʋ makɩ? 	 Denk maar eens aan muziekinstrumenten. De fluit en de citer bijvoorbeeld. Als er zomaar wat op geblazen of getokkeld wordt, zal geen mens er enige melodie in horen.


Mpʋ tɔ ɩ́ la laakalɩ, ma tɛma-mɛɣɛ kpaalʋɣʋ. 	 Ik zeg het van tevoren. Jullie zijn gewaarschuwd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ahoo naalɩ Sɔɔlɩ ɩfalaa tʋ-ɩ sɔɔtɔkʋ sɔsɔɔʋ taa na pá tisi-ɩ na ɩcatɛ koluŋa na ɩ́ tɛɛ. 	 Toen het donker was, lieten zijn discipelen hem vanaf de stadsmuur in een mand naar beneden zakken.


Yesu kɔma na ɩ́ kʋlɩ ɩlɛna ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Alʋ nyá, nyá yəlaa mpɛ pa wele? Ntɔŋ nɔɣɔlʋ ta la-ŋ pʋlʋ? 	 Hij stond op en vroeg: "Waar is iedereen? Heeft niemand u veroordeeld?"


ɩ́ ká yɔɔləɣəna-tʋɣʋ Tacaa Yesu kʋyakʋ wule kɛ́ na taa yɔɔləɣəna-mɛ. Kaɣana ɩ́ tá cɛkənta ḿpʋ́ɣʋ́ teu se. 	 Ik zou het fijn vinden als u begreep (zoals u ten dele ook doet) dat u trots op ons kunt zijn; net zoals wij op u trots zullen zijn op de grote dag als onze Here Jezus terugkomt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Fɛsətusi na ɩ laɣatʋ tasəlaa pa lapa təmaɣa saawala, ɩlɛna ɩ́ tɔ Pɔɔlɩ sɩ: Timpi n tɔma sɩ Lom wulaʋ sɔsɔ kiŋ kɛ pɩɩ tɛna tɔ, tɔʋ, tənaɣa n ká tɛɛ. 	 Na met zijn raadsheren te hebben gesproken, antwoordde Festus: "Nu u een beroep op de keizer hebt gedaan, zult u ook naar de keizer gaan."


Atam saalɩ kʋlɛlʋɣʋ naatosompɔɣɔlaɣa nyəŋ ntɛ́ Henɔkɩ, na ɩnɩ ɩ ka nana yəlaa panɛ pa tɔm kɛ hatuu lɔŋ na ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ: Ɩ́ tʋ ŋkpaŋŋ na ɩ́ nɩɩ. Tacaa ká kɔɔ na ɩ ká kpɛŋna ɩ ɩsɔtaa tillaa naŋŋ nyə́ma ɩsɩɩ iyisi naanʋwa (10000), 	 Wat Henoch zei, die van de zevende generatie na Adam was, is ook op hen van toepassing: "Daar komt de Here met de tienduizenden die bij Hem horen, om over alle mensen recht te spreken.


Ta Ɩsɔ kɛ́ yʋlʋ pətɔɔtəlɛ tʋ, na ɩ hʋ́lə́ɣɩ́ suulu. Ilim lɩɩkɩ tanaŋ na pə tewa sɔsɔm kɛ ɩsəna tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ka kɔna tá nyʋɣʋ yapʋ. 	 Want het hart van onze God loopt over van liefde en goedheid. Een hemels licht zal op ons schijnen,


Tənaɣa Yuta nyə́ma kpa-wɛ na pá təkɩ-wɛɣɛ saləka, sɩ pə́ fema ɩlɛ paa cɛkəna. Pə taɣa pʋlʋ, saa ɩnɩ tɔ pɩɩ tɛma taanʋɣʋ. 	 Zij namen Petrus en Johannes gevangen tot de volgende morgen.


Ɩ tɔka ɩ niŋ ntɔɣɔŋ taa kɛ́ ɩsɔtʋlʋŋasɩ naatosompɔɣɔlaɣa, na laɣatɛ nte tə wɛ lɔŋ kɛ taa na waalɩ tɔ tə lɩɩkaɣana ɩ nɔɣɔ taa. Ɩ ɩsɛntaa mʋɣɩ kɔkɔ kɛ́ ɩsɩɩ ilim sikuɣu na pə́ nyakɩ ɩsəna mpi tɔ. 	 In Zijn rechterhand hield Hij zeven sterren; uit Zijn mond kwam een scherp, tweesnijdend zwaard en Zijn gezicht straalde en schitterde als de felle zon.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pʋʋɣʋ sɔsɔɔʋ ŋku kʋ kaɣa Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa tɔ kʋ faɣa kʋ hɛkʋ taa kɛ́ huŋ naalɛ kɛ yem kɛ hatoo ɩsɔtaa na pə́ kaləsəna atɛ. 	 Het zware gordijn in de tempel scheurde op datzelfde moment van boven naar beneden in tweeën.


Mpi pə tɔɔ ma wɛ-mɛ na pooluŋ na ma ŋmaa-mɛɣɛ takəlaɣa tɔɣɔlɛ sɩ waatʋ wei maa kɔɔ mə kiŋ tɔ ma taa lana-mɛ na toŋ kɛ toma nna Tacaa ha-m tɔ. Pə ha-m toma anəɣɩ sɩ pə́ la na ɩ́ polo lɔlɔ, pə ta ha-m-yɛ sɩ pə wakəlɩ-mɛ. 	 Dit schrijf ik allemaal in de hoop dat ik, als ik bij u kom, niet hard zal hoeven optreden. Want het gezag dat de Here mij gegeven heeft, is om op te bouwen en niet om af te breken.


Tənaɣa naalɛ nyəŋ hɔma leelu, haləna tooso nyəŋ náá hɔ tɔtɔ. 	 Zijn broer trouwde met de weduwe en hij stierf ook.


Na ye pə kɔma na Yuta nyə́ma yele pa laŋkpɩɩsəŋ ɩnɩ, paa məŋna-wɛ na pá nyɔsɩ-wɛɣɛ pa lona kʋpənɛɛ taa. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, Ɩsɔ pəsəɣɩ na ɩ́ kpaɣa-wɛ na ɩ́ tasa-wɛɣɛ nyɔsʋɣʋ tɔtɔ. 	 Aan de andere kant: Als de Israëlieten tot geloof komen, zullen zij weer op de boom worden geënt. Ja, God kan dat!


Ḿpʋ́ɣʋ́ Malɩ tɔma sɩ: Ma tɩɩ kɛ́ Tacaa təmlɛ tʋ kɛ́. Ɩsɔ ɩ́ mʋ nyá nɔɣɔ. Ɩlɛna ɩsɔtaa tillu yele-ɩ na ɩ́ tɛɛ. 	 "Goed", zei Maria, "de Here mag met mij doen wat Hij wil. Ik hoop dat het zo zal gaan als u mij hebt gezegd." Daarop ging de engel weg.


Ama mɛ mə sɛɣɛsəɣɩ sɩ yʋlʋ pəsəɣɩ na ɩ́ heeli ɩ caa yaa ɩ too sɩ: Mpi ma ləsa ma wɛnaʋ taa sɩ maa tena-ŋ tɔ pə pəsa kɔɔpaŋ. (Ɩsɔ kʋhaham kɛ pa yaa mpʋ). 	 Maar wat hebt u ervan gemaakt? 'Je hoeft je ouders niet te verzorgen als je tegen hen zegt dat je heel je bezit aan God wilt geven.'


Leleŋ nɩɩlaa ntɛ́ mpa pa cɔtəɣɩ pa capanaa na pə ha-wɛɣɛ mpaaʋ sɩ pá tɔɣɔ weesuɣu tʋɣʋ pee, na pá təŋna ɩcatɛ nɔnɔɔsɩ na pá sʋʋ ɩcatɛ taa tɔ. 	 Gelukkig zijn zij die hun kleren wassen omdat zij van de levensboom mogen eten en door de poorten van de stad mogen binnengaan.


Ɩ ká la ɩsaɣatʋ kɛ mpaa mpaa na ɩ́ puɣusina mpa pa kɛ́ kʋlepaa tɔ. Mpɛ ɩnɩ paa le. Mpi tɔ, pa kisaa, pa ta sɔɔlɩ tampana nna a ká waasɩ-wɛ tɔɣɔ təŋʋɣʋ tɔ pə tɔɔ. 	 In elk geval de mensen die op weg zijn naar de ondergang, omdat zij niets willen weten van de waarheid waardoor zij gered hadden kunnen worden.


Ye pə kɔma na pə́ tala kʋyakʋ ŋku pə sɩɩwa tɔ, Ɩsɔ ká yele na ɩ́ kɔɔ. Aaa, Ɩsɔ tike təkoŋ ntɛ́ kawulaɣa tʋ na kʋpantʋ tʋ. Ɩnəɣəlɛ awulaa təna wulaʋ, sɔsaa Sɔsɔ. 	 Zijn verschijning zal op de juiste tijd komen door de goede en enige Heerser, de Koning der koningen en de Heer der heren.


Yesu lʋlʋɣʋ pənaɣa naanʋwa na naalɛ nyəŋka taa pa pola acima tɔtɔ ɩsɩɩ pa tɩɩ pukuɣu tɔ. 	 Toen Jezus twaalf jaar oud was, mocht Hij voor het eerst mee.


Pə tɔɔ kɛ́ wei ɩ́ ta se tɛtʋ tɔkəlaa, Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ kɛ ɩ kisiɣi. Na mpa paa see-wɛ tɔ, pʋntʋnaa kɔŋna pa maɣamaɣa pa nyɔɔŋ taa kɛ́ pulaɣa kɛ́. 	 Als iemand zich tegen het gezag verzet, verzet hij zich eigenlijk tegen God. En het is dan ook zijn eigen schuld als hij gestraft wordt.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə tala Pɛntakɔnta acima wule, ɩlɛna Ɩsɔ sɛɛlaa koti pa tənaɣa təntəmlɛ. 	 Op de Pinksterdag waren zij allemaal bij elkaar gekomen.


Ama pa taa ka wɛ Falisa nɔɣɔlʋ wei pa yaa sɩ Kamaliyɛɛ tɔ, ɩ kɛ́ pa Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlʋ sɔsɔ, na yəlaa seekaɣa-ɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ kʋlaa na ɩ́ səŋ hʋʋlɛ taa, na ɩ́ tɔ sɩ pá ləsɩ tillaa na awalɩ tɔɔ na pə́cɔ́. 	 Maar toen stond een van de raadsleden op. Het was Gamaliël, een Farizeeër en kenner van de Joodse wet. Iedereen had veel respect voor hem. Hij stuurde de apostelen voor een paar minuten de zaal uit en zei:


Ye nɔɣɔlʋ tɔma sɩ ɩ nyəmá Ɩsɔ, na pəyele pʋntʋ ɩɩ təŋəɣɩ ɩ kʋheelitu, pʋntʋ kɛ́ pɔpɔtʋ kɛ́, na tampana fɛɩ ɩ kiŋ. 	 Als iemand zegt dat hij Christus kent, maar niet doet wat Christus zegt, is hij een leugenaar. Zo iemand doet de waarheid geweld aan.


Ma taapalaa, nyɛntɛ yəlaa mpa sɩ Ɩsɔ Feesuɣu tii mpɛ pa tɔɔ tɔ ɩ́ taa mʋɣɩ pa təna pa tɔm kɛ yem. Ɩ́ tɛɛ pa waalɩ na ɩ́ ná sɩ feesuɣu ŋkʋ kʋ kɛ́ Ɩsɔ nyəŋkʋ yaa ŋku. Pə taɣa pʋlʋ, Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa pɔpɔtʋnaa kʋpiŋ yana na antulinya. 	 Vrienden, geloof niet alles wat u hoort, ook al wordt er beweerd dat het een boodschap van God is. Ga eerst na of er wel echt namens God gesproken wordt, want er lopen nogal wat valse profeten op deze wereld rond.


Tʋɣʋ ŋku kɩɩ lʋləɣɩ pee kʋpana tɔ, pa sɛtəɣɩ-kʋɣʋ na pá tʋ kɔkɔ. 	 Alle bomen waar geen goede vruchten aan komen, worden omgehakt en verbrand.


Ɩsɩɩ pa tɔɔsʋɣʋ nyɩɩtʋ na pá tʋ kɔkɔ tɔ, ḿpʋ́ɣʋ́ pɩɩ la antulinya tɛm waatʋ. 	 Zoals in dit verhaal het onkruid bijeengehaald en verbrand wordt, zo zal het ook gaan bij het einde van deze tijd.


na má ná Tacaa, na ɩ́ tɔ-m sɩ: La na ń lɩɩ Yosalɛm kɛ lɔŋ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩcatɛ tənɛ tə nyə́ma kaa mʋ ma tɔm nti tə tampana n ka hʋ́lɩ́-wɛ tɔ. 	 'Vlug', zei Hij, 'maak dat u uit Jeruzalem wegkomt! Want de mensen in deze stad zullen niets willen weten van wat u over Mij vertelt.'


Ḿpʋ́ɣʋ́ lampuu mʋlʋ ná cɔɔsa kpeeŋa na ɩ́ kama nyʋɣʋ na kʋsʋɣʋ fɛɩ, na ɩ́ tɛkəɣɩ niŋ sɩ: Haɩ Ɩsɔ, ma kɛ́ ɩsaɣaʋ kɛ́, wii ma pətɔɔtəlɛ. 	 Maar de tolontvanger stond helemaal achterin de tempel. Hij durfde niet eens omhoog te kijken, terwijl hij aan het bidden was. Hij sloeg zich van berouw en verdriet op de borst en zei: 'God, ik ben een zondaar. Wilt U mij in genade aannemen?'


Na ḿpʋ́ɣʋ́ pə wɛɛ, ye pə taɣa Ɩsɔ taa tɛmnaʋ tɔɔ yʋlʋ kaa te Ɩsɔ. Mpi tɔ, ye yʋlʋ caa ɩ́ kpətəna Ɩsɔ, pʋntʋ ká tɛ ɩ taa kɛ́ təkpataa sɩ Ɩsɔ wɛɛ na ɩ fɛləɣɩ mpa pa pɛɛkəɣɩ-ɩ tɔ. 	 Maar als iemand niet gelooft, kan God niet tevreden over hem zijn. Wie tot God komt, moet geloven dat Hij bestaat en beloont wie Hem zoeken.


Nti tə yɔɣɔtʋɣʋ kələna təlɛʋ. Má heeli kʋtɔntʋ sɩ Nyá ɩsaɣatʋ hɩɩsaa, yaa Kʋlɩ na ń kɛlɩ nyá kpatəlɛ na ń tɔ? 	 Mag Ik hem zijn zonden niet vergeven? Maar als Ik nu tegen deze verlamde man zeg dat hij moet gaan staan en naar huis lopen? Mag Ik dat ook niet zeggen?


Ma kɛ́ Yʋlʋ Pəyaɣa tɔɣɔ ɩ ha-m mpaaʋ sɩ má hʋʋna yəlaa kɛ tɔm. 	 Ook gaf Hij Hem de macht om recht te spreken over de mensen omdat Hij de Mensenzoon geworden is.


Ɩlɛna Pilatɩ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Na ɩsənaɣa má la Yesu wei pa yaa sɩ Kilisiti tɔ? Tənaɣalɛ pa təna sɩ: Kamɩ-ɩ səm tesika tɔɔ. 	 "Maar wat moet ik dan doen met Jezus, die Christus wordt genoemd?" vroeg Pilatus. Ze schreeuwden: "Kruisig Hem!"


Yesu kɔma sɩ ɩ kpaa kpɩɩlʋɣʋ taa, ɩlɛna ɩlɔɣɔhilu ɩnɩ sɩ: Ma təŋəɣɩ-ŋ. 	 Hij ging weer in de boot. De man die bezeten was geweest, zei dat hij graag met Hem meewilde, maar Jezus vond dat niet goed.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pəyaɣa caa tɔɔsa kpakpaa sɩ, tete mpʋ ɩnɩ pə taka teitei kɛ́ Yesu ka heela-ɩ sɩ: Nyá pəyaɣa kaa sɩ. Ɩlɛna ɩ́ na ɩ təyaɣa təna pá tɛ Yesu na pa taa. 	 De vader besefte dat het precies het moment was waarop Jezus had gezegd: "Uw zoon is genezen." Hij en zijn hele gezin kwamen tot het geloof dat Jezus inderdaad de Christus was. En de mensen bij hem in huis geloofden het ook.


Taatəlaa mpɛ pa tɔma ɩcatɛ sɔsɔɔlɛ ńtɛ́ sɩ: Mpi pə təna n nyɩɩlaɣa tɔ pə saala yem. Nyá toŋ na nyá leleŋ təna tʋ-ŋ lʋm, n kaa tasa-wəɣɩ keesuɣu. 	 Al die lekkere en mooie dingen waar u zo naar verlangde, krijgt u niet. Al uw pracht en praal is u voorgoed afgenomen.


Ɩsɔ ɩ́ hʋ́lɩ́-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ na ɩ́ ha-mɛɣɛ alaafəya kɛ sɔsɔm kɛ nyəm mpi ɩ́ nyəmá ɩ́ na Tacaa Yesu tɔ pə tɔɔ. 	 Het is mijn grote wens dat u God en onze Here Jezus Christus steeds beter leert kennen. Dan zult u gelukkig worden en Zijn genade en vrede ervaren.


Yomaa caanaa mɛ, ɩ́ tɔkɩ mə yomaa kɛ ɩsəna mpi pə kɛɛsaa na pə siɣisa teu tɔ. Ɩ́ nyɩ teu sɩ mɛ́ tɔtɔ mə wɛna Caa kɛ ɩsɔtaa. 	 Meesters, behandel uw slaven goed en eerlijk. Denk eraan dat ook u een Heer in de hemel hebt.


Ɩ́ la kpelikpeka nyə́ma na ɩ́ yele təniinɔɔ kʋlapʋtʋ. Ɩ́ la Tacaa təmlɛ kɛ teu na lotu kʋlʋmtʋ. 	 Laat uw ijver niet verslappen, maar dien de Here met enthousiasme.


Ma taapalaa, tampana tɔɔ ɩsəntɔ, ma ɩlɛ ma ta pəsɩ na má yɔɣɔtəna-mɛ ɩsɩɩ pa yɔɣɔtʋɣʋna mpa pa wɛna Ɩsɔ Feesuɣu tɔ. Ama ma yɔɣɔtəna-mɛɣɛ ɩsɩɩ pa yɔɣɔtʋɣʋna mpa pa təŋəɣɩ antulinya ɩnɛ ɩ hʋwɛɛ tɔ, ɩsɩɩ piya kɔsəkɔsənaa kɛ Ɩsɔ sɛɛʋ taa. 	 Broeders, toen ik bij u was, kon ik u nog niet toespreken als geestelijke mensen. U leidde uw eigen leven en deed uw eigen zin. Uw verhouding met Christus was nog zc pril dat ik u alleen maar melk kon geven.


Yuta wulaʋ sɔsɔ Helɔtɩ waatʋ taa, kɔtʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ ka wɛ Apiya kɔtəlaa looŋa taa, pá yaa-ɩ sɩ Sakalɩ. Ɩ alʋ ka kɛ́ kɔtʋlʋ Alɔŋ lʋlʋɣʋ tʋ, pa yaa ɩ́lɛ́ sɩ Ɩlisapɛtɩ. 	 Mijn verhaal begint bij de Joodse priester Zacharias, die leefde in de tijd dat Herodes koning van Judea was. Hij behoorde tot de priesterafdeling van Abia. Zijn vrouw Elisabeth kwam net als hijzelf uit het priestergeslacht van Aäron.


Piitimnaa mʋkaɣa pááná kɛ sɔsɔm. Pənɛntaa kɛlɛ pə talaa sɩ nyaa hʋlɩ nyá pááná. Sətaa hʋʋnaʋ tala mpʋ. Pənɛntaa kɛlɛ pə talaa sɩ ń fɛlɩ nyá pəyalaa Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa kɛ pa fɔɔtɔ. Na ń fɛlɩ nyá nyə́ma təna mpa pa nyaŋna-ŋ tɔ. Paa sɔsaa paa piya. Na pənɛntaa kɛlɛ pə tala ń wakəlɩ mpa pa wakələɣɩ tɛtʋ tɔ. 	 De volken waren slecht, maar nu is Uw toorn gekomen. Dit is de tijd om de doden te oordelen, om Uw dienaren (de profeten en allen die bij U horen en ontzag voor U hebben, groot en klein) te belonen en om allen te verwoesten die van de aarde een woestenij maken."


Ye mpʋ ɩlɛ tə́ tɔɣɔ ta acima. Ye tə tɔkɩ-yɛ, tə́ taa tɔɣɔ-yɛ na potopoto wei ɩ taa kʋkʋsʋm kʋpəm wɛɛ tɔ. Ɩsaɣatʋ na asilima pə lite ntɛ́. Ama tə́ tɔɣɔ tá acima na potopoto wei ɩ taa kʋkʋsʋm fɛɩ tɔ. Ɩnɩ ɩ kɛna potopoto kʋpaŋ na tampana nyəŋ. 	 Laten wij dat dan ook blijven vieren, niet met oud gist of met gist van kwaad en schande, maar met het ongegiste brood van zuiverheid en waarheid.


Paa ɩfemle nte, pa ta hɛɛsɩ Yesu wei ɩ kɛ́ Mesii tɔ ɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ heeluɣu, na waasʋ lapʋ kɛ tɛɛsɩ taa na Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. 	 Zij trokken zich niets aan van de Hoge Raad en bleven gewoon over Jezus spreken, in de tempel en bij de mensen thuis. Elke dag vertelden zij dat Jezus de Christus is.


Yesu ná cɛkəna pa lotu taa hʋwɛɛ, ɩlɛna ɩ́ kpaɣa peiya na ɩ́ səŋsɩ-kɛɣɛ ɩ cɔlɔ, 	 Jezus wist wel wat er in hen omging en liet een kind bij Zich komen.


Yesu Kilisiti lapa Ɩsɔ luɣu nyəntʋ na ɩ́ lá ɩ təɣɩ kɔtaɣa na pə́ kpiisi ta ɩsaɣatʋ kɛ tam tɔɔ. 	 Door te doen wat God van Hem vroeg en eens en voor altijd voor ons te sterven, heeft Christus onze zonden vergeven en ons gereinigd.


Pə waalɩ kɛ́ ɩsɔtaa tillu liɣiti nyəŋ ná hʋla ɩ́lɛ́ ɩ nyəntɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə hika ilim hɔɣɔləŋ tooso taa hɔɣɔlʋɣʋ kʋlʋmʋɣʋ, na pə hika ɩsɔtʋ kɛ ɩ hɔɣɔləŋ tooso taa hɔɣɔlʋɣʋ kʋlʋmʋɣʋ kɛ mpʋ tɔtɔ, na ɩsɔtʋlʋŋasɩ tintika tooso taa kɛ́ tintiɣile kʋlʋmtəlɛ. Na timpi timpi pə hika mpʋ tɔ pə naʋ sɩ́. Ḿpʋ́ɣʋ́ səkpɛtʋɣʋ lapa ilim taa waatʋnaa tooso taa waatʋ kʋlʋm. Na ḿpʋ́ɣʋ́ na ahoo, ɩsɔtʋ na ɩsɔtʋlʋŋasɩ pə yela naʋ kɛ waatʋnaa tooso taa waatʋ nɔɣɔlʋ. 	 De vierde engel blies op zijn bazuin: Een derde deel van de zon, de maan en de sterren werd door een zware slag getroffen. Daardoor werden zij voor een derde verduisterd. Zowel overdag als 's nachts gaven zij een derde minder licht.


Tə nɩɩ mpʋ, ɩlɛna tá maɣamaɣa na Sesalee nyə́ma tə́ wiina Pɔɔlɩ sɩ ɩ́ taa polo Yosalɛm. 	 Toen we dat hoorden, smeekten wij en de andere christenen Paulus niet naar Jeruzalem te gaan.


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tala timpi samaa ka kotaa tɔ, ɩlɛna apalʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ polo ɩ luŋ Yesu tɛɛ, 	 Uit de mensen die aan de voet van de berg stonden te wachten, kwam een man naar Jezus toe.


Yəlaa pukaɣana piya kɛ́ sɩ Yesu ɩ́ tənɩ sɩ tɔɔ kɛ́ niŋ na ɩ́ sələməna-səɣɩ Ɩsɔ. Tənaɣa ɩ ɩfalaa kaləna sɩ kɔntaa. 	 Later brachten enkele mensen hun kinderen bij Jezus. Zij wilden graag dat Hij Zijn handen op hen zou leggen en voor hen zou bidden. Maar de discipelen zeiden dat zij Hem niet mochten lastig vallen.


Ɩnɩ ɩ kiŋ kɛ weesuɣu ka wɛɛ, na weesuɣu ŋkʋ kʋ yelina na kɔkɔ kɔɔ yəlaa kiŋ na pə́ naa-wɛ. 	 In Hem is eeuwig leven en dat leven is het licht voor de mensen.


Ye mpʋ suweɣe tɩɩ tasa yɔɣɔtʋɣʋ tɔtɔ? Ye pə wɛɛ sɩ Ɩsɔ wɛ tá tɔɔ, ɩlɛ awe ká lɩɩ-tʋɣʋ koloŋa? 	 Wat kunnen wij hier nog over zeggen? Als God aan onze kant staat, wie zal dan tegen ons zijn?


Ama ye Ɩsɔ kʋheelitu kɛ mə təna ɩ́ kpaaləɣɩ, na wei ɩ taa kɛ́ Ɩsɔ sɛɛlʋ yaa yʋlʋ wei ɩ ta cɛkəna pʋlʋ tɔ ɩ́ sʋʋ, tə təna nti ɩ nɩɩkɩ mpʋ tɔ tɩɩ yele na pə́ kuli ɩ waalɩ na ɩ́ ná sɩ ɩsaɣatʋ kɛ ɩ lakɩ. 	 Maar als u allemaal namens God spreekt, wordt zo iemand overtuigd en zal hij tot inzicht komen, omdat zijn geweten gaat spreken.


Tənaɣa pa sʋʋ ntaɣama tɔʋ kɛ ɩ ɩsɛntaa, na pá makɩ-ɩ ŋkuma, na lɛlaa náá mapɩ-ɩ kataasɩ. 	 Daarna spuugden zij Hem in het gezicht en sloegen Hem. Sommigen gaven Hem klappen in het gezicht en hoonden: "Hé, profeet! Zeg, Christus! Zeg eens wie U heeft geslagen!"


Pa kantəlʋɣʋ tɔɔ kɛ́ tə tɔŋna-wɛɣɛ yaaʋ sɩ leleŋ nɩɩlaa. Ɩ nɩɩwa Soopu tɔm kɛ ɩsəna ɩ kantələna suulu tɔ. Na ɩ́ nyəmá pə kɔma na pə́ tɛ́ na Tacaa ha-ɩ mpi tɔ. Tacaa wɛna yʋlʋ pətɔɔtəlɛ kɛ sɔsɔm kɛ́, na ɩ kʋpantʋ fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. 	 Wij noemen hen gelukkig, omdat zij dwars door alles heen de Here trouw gebleven zijn. Denk maar eens aan Job, die het niet opgaf. U weet hoe het met hem afliep. Daaruit blijkt dat de Here liefdevol en goed is en vol medeleven Zijn hulp geeft.


Pə taɣa ɩsɩɩ ma yɔɣɔtəɣɩ sɩ mpi Ɩsɔ tɔma sɩ ɩ ká la tɔ pə cotaa. Pə taɣa Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma təna kɛna Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma. 	 Heeft God dan Zijn woord gebroken? Dat is uitgesloten! Maar niet alle Israëlieten zijn èchte Israëlieten.


Ɩ́ nyənna Tacaa suulu na ɩ́ ná, ɩ suulu ɩnɩ ɩ yelina na pə́ ya mə nyɔɔŋ. Ta taapalʋ kʋpaŋ Pɔɔlɩ ŋmaa-mɛ na ɩ́ kɛɛsɩ-mɛɣɛ pə tɔm na ləmaɣasɛɛ nna Ɩsɔ ha-ɩ tɔ. 	 En vergeet nooit waarom Hij wacht. Hij geeft ons nog de tijd om andere mensen te vertellen dat Christus hen wil redden. Onze goede broeder Paulus heeft daarover in zijn vele brieven ook gesproken naar de wijsheid, die God hem gegeven heeft.


Maa sɩɩ heeŋ kɛ ma ntɔɣɔŋ tɔɔ na pə́ŋ kɛ ma mpətəŋ tɔɔ. 	 De schapen zal Ik aan mijn rechterhand zetten en de bokken aan mijn linkerhand.


Tə maɣamaɣa kɛ Ɩsayii ka ná lɔŋ na ɩ́ yɔɣɔtɩ sɩ: Ɩ́ ka nɩɩ teu yaa, ama ɩ́ kaa cɛkəna. Ɩ́ ká nyənɩ teu yaa, ama ɩ́ kaa na. 	 De profeet Jesaja sprak over hen toen hij zei: 'Ze horen wel, maar begrijpen niet.


Ɩsɔtaa kɛ́ kʋpantʋnaa mpa tə hikiɣi faalaa tɔ na kʋcɔɔŋ kʋpampaŋ ɩnɩ ɩ təna ɩ lɩɩkəna. Ɩsɔ wei ɩ ŋma ɩsɔtɔnʋɣʋ taa kɔkɔsɩ tɔ ɩ niŋ taa kɛ́ pə lɩɩna. Ɩsɔ naa laɣasəɣɩ ye ɩ səŋa nti tə taa, tə taa kɛ́ ɩ səŋaa. Səkpɛtiya nakəlɩ ka fɛɩ ɩ kiŋ. 	 Alles wat goed en volmaakt is, wordt ons door God gegeven; Hij is de bron van alle licht. Hij is een en al licht en verandert nooit.


Pə kpəpa-m kɛ́, ma nyɩɩləɣɩ kɛ́ sɩ má kpe na má wɛɛ Kilisiti kiŋ. Nti tə kəla-m teu tɔɣɔlɛ. 	 Maar aan de andere kant zou ik graag deze wereld verlaten om bij Christus te zijn, want dat is toch verreweg het beste. Het is duidelijk dat er van twee kanten aan mij getrokken wordt.


Paa na mpʋ tɔ, tiili tiili wɛɣɛ ma takəlaɣa taa, ma tɔm wɛ toŋ kɛ pəcɔ. Ɩlɛ sɩ má tɔɔsɩ-mɛɣɛ kʋtɔɔsʋ kɛ nti ɩ́ tɛma nyəm tɔɣɔ. Na ma ŋmaaʋ mpʋ tɔ, pə taɣa pʋlʋ, maɣa Ɩsɔ hʋla suulu na má hiki pəsʋɣʋ, 	 Maar een van de redenen waarom ik zo vrij ben geweest u bepaalde dingen te schrijven, is dat ik het nodig vond uw geheugen op te frissen. Dat kon ik doen dank zij de genade, die God mij heeft gegeven.


Mpʋ tɔtɔɣɔ waatʋ wei ɩ́ ká ná pə tənaɣa mpʋ pə lakɩ tɔ, ɩ́ nyɩ sɩ pə wʋsaa kɛlɛ, pə caa lapʋ ntɛ́. 	 Zo is het ook wanneer jullie al deze dingen zien gebeuren. Dat is het teken dat Ik bijna terugkom.


Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa yəlaa kɛ piti kɛ́ ɩsəna kamumusi sʋʋ yɔɣɔtʋɣʋ na acamaa hiki toma na tala tɔntaa náá tɔŋ teu na yʋlʋmaa náá sʋʋ naʋ tɔ. Tənaɣa pa sʋʋ Ɩsɛɣɛlɩ Ɩsɔ kɛ́ sam. 	 Hij genas hen. Het was iets geweldigs! Mensen die vroeger geen woord konden uitbrengen, stonden te praten. Mensen die kreupel waren geweest, stonden recht op hun benen. Mensen die verlamd waren geweest, liepen gewoon rond. En mensen die blind waren geweest, keken nu hun ogen uit. De God van Israël werd door iedereen geëerd en geprezen.


Ɩlɛna Filipʋ sʋʋ yɔɣɔtʋɣʋ, na ɩ́ kpaɣa tɔm nti ɩnɩ apalʋ ɩnɩ ɩ kalaɣa mpʋ tɔ, na ɩ sɛɣɛsəna-ɩ Yesu Laapaalɩ Kʋpaŋ. 	 Filippus antwoordde dat Jesaja over de Christus sprak. Hij vertelde hem dat Jezus de Christus is, waarbij hij uitging van wat zij zojuist hadden gelezen.


Ɩ́ tá nyɩ sɩ Ɩsɔ yəlaa ká hʋʋnana yəlaa tənaɣa tɔm kɛ cele? Ye mɩɩ hʋʋnana yəlaa kɛ tɔm kɛ cele, ɩlɛ pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ hʋʋ wenti tə wɛ pəciiu tɔ? 	 Waarom niet bij uw medegelovigen? Of weet u niet dat de gelovigen straks over de wereld zullen rechtspreken? Kunt u dan zulke kleinigheden nog niet eens onder elkaar oplossen?


Tənaɣa yəlaa təna sʋʋ tʋm sɔsɔ kɛ sɛɛʋ kɛ ɩ haʋ ɩ pəsʋɣʋ kɛ wontuɣu tɔ pə tɔɔ. Na pa sɛɛkaɣa wontuɣu tɔtɔ na pá faaləɣɩ sɩ: Wontuɣu kʋnɛ kʋ taka wɛɛ kɛlɛ? N kɛ awe na nyá na-kʋ ɩ́ səŋ na ɩ́ yoo? 	 Zij aanbaden ook het beest zelf en zeiden: "Wie is met het beest te vergelijken? Wie kan het tegen hem opnemen?"


Tillaa lapa Ɩsɔ kɔkɔlɔ nyəm, na piti təma paɣalɛ kɛ yəlaa hɛkʋ taa. Ɩsɔ sɛɛlaa təna kotaɣa Salʋmɔŋ sakaɣa sɔsaɣa tɛɛ. 	 De apostelen deden heel veel wonderen en tekenen onder het volk. De gelovigen kwamen regelmatig bij elkaar in de tempel, in de Zuilenhal van Salomo, één van hart en ziel.


Maɣa Pɔɔlɩ, Yesu Kilisiti yom. Maɣa Ɩsɔ kpa tillu na ɩ́ ləsɩ-m na ma mpaa kɛ Laapaalɩ Kʋpaŋ kpaalʋɣʋ tɔɔ. Má ŋmaana-mɛɣɛ takəlaɣa kanɛ. 	 Dit is een brief van Paulus, een dienaar van Christus Jezus. Hij heeft mij uitgekozen om Zijn apostel te zijn en overal het goede nieuws bekend te maken,


Pə tala potopotonaa mpa pa taa kʋkʋsʋm fɛɩ tɔ pə acima kʋyakʋ kancaalaɣa nyəŋkʋ wule, ɩlɛna Yesu ɩfalaa pɔɔsɩ-ɩ sɩ: Leɣe n caa sɩ tə́ polo na tə́ la-ŋ Tɛɛʋ acima kʋtɔɣɔʋ? Pə wule ntɛɣɛ pa kʋɣɩ ɩwɛɛsɩ nsi pa lakəna Tɛɛʋ acima kʋtɔɣɔʋ tɔ. 	 Op de eerste dag van het Paasfeest werden de offerdieren geslacht. De discipelen vroegen aan Jezus: "Waar wilt U het Paasmaal eten? Dan kunnen wij het vast gaan klaarmaken."


Ma nawa ma yəlaa mpa pa wɛ Icipiti tɔ pa wahala, ma nɩɩ pa wula. Ɩlɛna má tii sɩ ma yakɩ-wɛ. Tɔʋ, kʋlɩ, ma tiliɣi-ŋ Icipiti. 	 Ik heb gezien en gehoord hoe mijn volk in Egypte wordt onderdrukt en mishandeld, hoe het zucht van ellende. Ik ben gekomen om het te bevrijden. Daarom wil Ik u naar Egypte sturen.'


Nmaatʋ pee kɛ pa ŋmaana kʋsəsɩɩtʋ kɛ pɛɛ kpaatanaa tɔɔ. Paa na mpʋ pə hʋla Ɩsɔ teeli kɛ tə təcɛllɛ, na Moisi ɩsɛntaa teekaɣa kɔkɔ nakəlɩ te, nn. Haləna Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma ta pəsɩ na pá nyənɩ ɩ ɩsɛntaa kɛ́ tɔm naalɛ, pəyele ɩ ɩsɛntaa teu mpɩ pɩɩ kɛ́ mpi pɩɩ tɛ na pə́ saalɩ yem tɔɣɔ. Ye kʋsəsɩɩtʋ nti təlɛ tə kʋɣɩ tɔ tə ta kisi teeli kɛ hikuɣu, 	 Toch begon het oude verbond (dat tot de dood leidde) met zo'n stralend licht, dat de Israëlieten het niet konden verdragen naar Mozes te kijken. Want terwijl hij hun de wet gaf die zij moesten gehoorzamen, straalde zijn gezicht door de aanwezigheid van God. Maar dat was van voorbijgaande aard.


Mpʋ tɔ, tɩɩ tɔŋna ɩsaɣatʋ lapʋ sɩ Ɩsɔ pɛɛlɛɛ tɔɔ kɛ́ tə wɛɛ pə taɣa kʋsəsɩɩtʋ tɔɔ? Aaɩ pə taɣa mpʋ se, paa pəcɔ. 	 Hoe zit het dan? Mogen wij dus zondigen, omdat wij niet meer onder de wet vallen maar op de genade van God vertrouwen? U weet wel beter.


Mə na kʋnyɔntʋnaa ɩ́ wɛ tam kɛ́. Ama má na-mɛ tə fɛɩ tam. 	 Er zullen altijd arme mensen zijn, maar Ik zal niet lang meer bij jullie blijven."


Waatʋ ɩnəɣɩ Yesu ɩfalaa cɛkənaa sɩ pə taɣa kʋkʋsʋm maɣamaɣa tɔm kɛ Yesu yɔɣɔtaɣa. Ama Falisanaa na Satusee nyə́ma pa kʋsɛɣɛsətʋ kɛ ɩ tɔŋ. 	 Eindelijk begrepen zij dat Hij met 'gist' de leer van de Farizeeërs en Sadduceeërs bedoelde.


Maɣa Aləfa na Omɛka, maɣa kancaalaɣa tʋ na kantəkaɣa tʋ. Maɣalɛ caallʋ na tɛɛsəlʋ. 	 Ik ben de Alfa en de Omega, de eerste en de laatste, het begin en het einde."


Ḿpʋ́ɣʋ́ toŋ tʋ ɩnɩ ɩ sama ɩ təmlɛ tʋ ɩsaɣaʋ ɩnəɣɩ ɩ laɣatʋ tɔɔ. Pə taɣa pʋlʋ, antulinya ɩnɛ ɩ yəlaa wɛna nyəm kɛ ɩsəna pa lakəna təma tɔɣɔ, na pə́ kəlɩ mpa pa ta kɛ antulinya ɩnɛ ɩ nyə́ma tɔ. 	 De heer moest vol bewondering toegeven dat die sluwe beheerder zijn eigen zaken heel goed had behartigd. Ja, de mensen van deze wereld zijn in hun omgang met de medemensen vaak veel handiger dan de mensen die bij God horen.


Ɩsɔ laŋlɛ hɛɛna-ɩ teu, ɩlɛna Tafiiti náá sələmɩ-ɩ nɔɣɔ, sɩ ɩ lakɩ ɩnɩ wei ɩ kɛ́ Yakɔpʋ Ɩsɔ tɔɣɔ təcaɣalɛ. 	 een man die bij God in de gunst stond. David vroeg of hij voor God een huis mocht bouwen, een vast onderdak temidden van het volk van Israël.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, pə təna mpi ɩ́ kaa ha mpaa kɛ atɛ cənɛ tɔ, pə kaa na mpaa kɛ ɩsɔtaa. Na pə təna mpi ɩ́ ká ha mpaaʋ kɛ atɛ cənɛ tɔ, pɩɩ ná mpaaʋ kɛ ɩsɔtaa. 	 Want dit zeg Ik u: Alles wat u op aarde bindt, zal in de hemel gebonden zijn. En alles wat u op aarde losmaakt, zal in de hemel losgemaakt zijn.


Helɔtɩ ná Yesu ɩlɛna ɩ laŋlɛ hʋlʋmɩ sɔsɔm. Pə taɣa pʋlʋ, ɩ ka nɩɩ ɩ tɔm, ɩlɛna ɩ́ nyɩɩlɩ hatoo lɔŋ sɩ ɩ́ na-ɩ. Na ɩ tɛɛlaɣaa sɩ ɩ ká lapɩ-ɩ piti təmlɛ natəlɩ na ɩ́ ná. 	 Herodes was erg blij Jezus te zien. Hij had al veel over Hem gehoord en hoopte reeds lang dat Jezus eens een wonder zou doen waar hij zelf bij was.


Mpʋ ɩnɩ pə yelina na tə́ tɛ tá taa təkpataa na tɔm nti Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka kpaalaa tɔ. Na tə mʋna mɩɩ kena-təɣɩ teu. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə wɛ kɛ́ ɩsɩɩ fətəla wɛʋ səkpɛtʋɣʋ taa na ɩ́ naakɩ na halɩ pə́ kɔɔ pə́ fe tɔ. Tʋlʋmalʋɣʋ ká la na pə́ ná mə taa. 	 Wij zijn er nu dus nog zekerder van dat het waar is wat de profeten hebben gezegd. U doet er goed aan dat allemaal heel serieus te nemen, want daardoor kunnen wij veel dingen begrijpen die anders moeilijk en duister zouden zijn. Hun woorden verlichten ons innerlijk. Door deze ter harte te nemen, leren wij Jezus Christus beter kennen.


Pə pamna kɔtʋlʋ nɔɣɔlʋ ná təŋaɣa mpaaʋ ŋkʋ. Ɩ́lɛ́ ɩ na-ɩ, ɩlɛna ɩ cɔlɔ na ɩ́ tɛɛ. 	 Toevallig kwam een priester langs. Maar toen hij de man zag liggen, ging hij aan de overkant van de weg voorbij.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ nakʋlɩ Yesu sɛɣɛsaɣa samaa kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa na ɩ́ heeliɣi Laapaalɩ Kʋpaŋ. Ɩlɛna kɔtəlaa taa sɔsaa sɔsaa, na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa, na sɔsaa pa polo 	 Terwijl Hij op één van die dagen de mensen in de tempel het goede nieuws vertelde, kwamen de mannen van de Hoge Raad naar Hem toe.


Nn, Tacaa má ma yɔɣɔta mpʋ sɩ: Nɔɣɔ ŋka kʋyɛɛŋ ɩnɩ ɩ waalɩ maa yele na má na Ɩsɛɣɛlɩ nyə́ma tə́ pɛɛlɩ tɔɣɔlɛ sɩ: Maa kpaɣa ma kʋsəsɩɩtʋ na má tʋ hatuu pa ləmaɣasɛɛ taa. Maa ŋmaa-təɣɩ pa lotu taa. Maa pəsɩ pa Ɩsɔ na mpɛ paa pəsɩ ma yəlaa. 	 Dit is het nieuwe verbond dat Ik met het volk van Israël sluit: Ik zal mijn wetten in hun gedachten schrijven en in hun hart. Ik zal hun God zijn en zij zullen mijn volk zijn. (A)


Ɩsɔ yɔɣɔta ɩ tɔm taa sɩ: Waatʋ wei ma lakaɣa ma kʋpantʋ tɔ ma nɩɩna-ŋ. Yapʋ kʋyakʋ wule ma səna-ŋ. Tɔʋ, pənɛntɛɣɛ pə mʋna Ɩsɔ kʋpantʋ hikuɣu. Saŋa kɛ pə pəsəɣɩ na pə́ ya yʋlʋ nyʋɣʋ. 	 Want God zegt: "Op het goede moment verhoorde Ik uw gebed. Op de dag van redding kwam Ik u te hulp." (a) Dat goede moment is nu aangebroken en het is nu ook die dag van redding.


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ nakʋlɩ pə tala Sakalɩ looŋa təmlɛ waatʋ, ɩlɛna ɩ́ polo na ɩ́ tɔŋna kɔtʋɣʋ təmlɛ lapʋ kɛ Ɩsɔ təsɛɛlɛ taa. 	 Op een dag had Zacharias dienst in de tempel, omdat zijn afdeling aan de beurt was.


Pə tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ lakɩ sɩ tolusuɣu təma sɔsɔɔna naalɩ á tɛɛna-wɛɣɛ kpakpaa na pá təŋəɣɩ pɔpɔtʋ. 	 Omdat zij niet van de waarheid houden, laat God hen met hun hele hart in leugens geloven.


Ɩsɩɩ n tila-m antulinya taa tɔ, mpʋ tɔtɔɣɔ ma tiliɣi-wɛɣɛ antulinya yəlaa taa. 	 Ik stuur hen de wereld in, zoals U Mij de wereld hebt ingestuurd.


Ɩ́ hʋʋ sɩ hɛɛsʋɣʋ kɛ ma kɔna antulinya taa? Aaɩ, yoou kɛ ma kɔnaa. 	 Denk niet dat Ik ben gekomen om vrede op aarde te brengen. Nee, eerder een zwaard.


Tənaɣa wulaʋ tɔma-ɩ sɩ: Pə wɛ teu, n kɛ́ təmlɛ tʋ kʋpaŋ kɛ́. Timpi ɩsɩɩ n lapa teu kɛ pəcɔ nyəm taa ɩsəntɔ tɔ, n ká tɔɣɔ acalɛɛ naanʋwa tɔɔ kɛ́ kawulaɣa. 	 'Fantastisch!' riep de koning uit. 'Je bent een goede medewerker. Je hebt het weinige dat ik je heb toevertrouwd, goed beheerd. Ik maak je gouverneur over tien steden.'


Ma piya ɩ́ taa yele na nɔɣɔlʋ puɣusi-mɛ. Ye wei ɩ təŋəɣɩ tampana, pʋntʋ maɣamaɣa kɛ́ tampana tʋ kɛ́ ɩsɩɩ Yesu Kilisiti. 	 Laat u door niemand iets wijs maken, vrienden. Wie het goede doet, doet dat omdat Christus rechtvaardig is.


Ma yela ma kpaɩ kɛ Kaləpusɩ tɛɣɛ Tʋlʋwasɩ, ye n kɔŋ ɩlɛ n kpɛŋna na ń kɔna. Kpɛŋna tɔtɔɣɔ ma takəlasɩ, na nsi ma tɩɩ kəla nyɩɩlʋɣʋ tɔɣɔlɛ tɔnəŋ nyənsɩ. 	 Als je komt, vergeet dan niet de mantel mee te brengen die ik in Troas bij Carpus heb laten liggen. Neem ook de boeken en vooral de perkamenten mee.


Ma taapalaa, ɩ́ kɛɛsəna-m mə təna. Tə tɛma hʋ́lʋ́ɣʋ́ kɛ ɩsəna ɩ́ ká la tɔ, ɩlɛ ɩ́ nyənəɣəna mpa pa lakɩ ɩsɩɩ tə hʋlʋɣʋ sɩ pá lakɩ tɔ. 	 Broeders, volg mijn voorbeeld en let goed op hen die dat al doen.


Na pə taɣa pə caala-m tɔɣɔ ma yɔɣɔta ɩsəntɔ. Ye ma wɛ ɩsəna, ma tɛma pəlɛ pə taa caɣalɛ laɣatʋ hiiu kɛ́. 	 Ik zeg dit niet omdat ik iets tekort kom, want ik heb geleerd onder alle omstandigheden tevreden te zijn met wat ik heb, of het nu veel of weinig is.


Ma heeliɣi-mɛ sɩ ye ɩ ta təŋ ɩsəna Ɩsɔ caa tɔ na pə́ kəlɩ ɩsɩɩ Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa na Falisanaa pa təŋʋɣʋ tɔ, ɩ́ kaa sʋʋ ɩsɔtaa Kawulaɣa taa. 	 Want Ik waarschuw u. Als uw oprechtheid niet groter is dan die van de godsdienstleraars en de Farizeeërs, komt u het Koninkrijk van de hemelen niet eens binnen.


Ɩ́ tɩɩ wɛ toma kɛ pə təna pə taa kɛ́, paa taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ, paa yɔɣɔtaɣa, paa nyəm taa. Mə ɩsəlɛ sɛɛsʋɣʋ tɔm fɛɩ kɛɛsʋɣʋ. Na ɩ́ tɩɩ sɔɔla-tʋɣʋ, pə tɔɔ kɛ́ tə sɔɔlaa sɩ ɩ́ hʋ́lɩ́ mə toŋ kɛ təmlɛ kʋpantɛ tənɛ tə taa tɔtɔ. 	 In alle opzichten bent u een voorbeeld; in geloof, in spreken en kennis, in enthousiasme en liefde voor ons. Blink dan ook uit in vrijgevigheid!


Ye pa taa nyɩ tampana mpaaʋ, sana kɛlɛ na mpi pa tɛma-kʋɣʋ nyəm na pá ha kʋheelitu kʋpampantʋ nti pa tɛləsa-wɛ tɔɣɔ siɣile tɔ. 	 Het zou beter zijn geweest als hij nooit had geweten hoe hij rechtvaardig leven moest. Maar nu hij het grote gebod kent en er niets meer van wil weten, geldt voor hem dit oude spreekwoord: "Een hond keert terug naar zijn eigen braaksel", en ook: "Een gewassen varken wentelt zich toch weer in de modder." (A)


Yesu na-ɩ na ɩ́ wiiki na pə kpɛŋna Yuta nyə́ma mpa ɩ́ na-wɛ paa polaa tɔ, ɩlɛna ɩ laŋlɛ wakəlɩ sɔsɔm na pə pɛkəlɩ-ɩ pə tɩɩ fɛɩ. 	 Toen Jezus haar en de Joden die met haar waren meegekomen, zag huilen, greep het verdriet Hem aan.


Ɩ́ taa wakələɣɩ Ɩsɔ Feesuɣu Naŋŋtʋ laŋlɛ. Pə taɣa pʋlʋ, ɩnəɣəlɛ Ɩsɔ kʋyʋsʋm mpi ɩ yʋsəna-mɛ tɔ. Na ɩnəɣɩ Ɩsɔ sɩɩ-mɛɣɛ tɔlʋma sɩ pə́ hʋ́lɩ́ sɩ kʋyakʋ wɛɛ kʋ kɔŋ, ŋku kʋ wule Ɩsɔ ká ya-mɛ təkpataa tɔ. 	 Doe de Heilige Geest geen verdriet; Hij staat immers borg voor u tot de dag van de volle bevrijding komt.


Ɩsɔtaa tillu tooso nyəŋ ná pəla ɩ kɔpʋ kɛ pusi sɔsɔɔŋsɩ na sɛɛlaa təna taa, ɩlɛna pə lʋm pəsɩ caləm. 	 De derde engel goot zijn schaal uit over de rivieren en de waterbronnen en al het water werd bloed.


Yesu tɔŋna pɩɩʋ na ɩ laɣatʋ nyəm tɔŋna sɔɔsʋɣʋ, na Ɩsɔ na yəlaa pa laŋa tɔŋna-ɩ hɛɛnaʋ kɛ tam. 	 Hoe ouder Jezus werd, hoe meer wijsheid Hij kreeg. Hij stond in de gunst bij God en de mensen.


Na ma təmlɛ taa akpele kʋpaŋ nyá, ma wiikina-ŋ sɩ ń səna alaa mpɛ tɔtɔ. Ma na-wɛ tə yoona yoou na tə́ yasɩ Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ paa timpi, na tá na Kəlemaŋ na tá təmlɛ taa taapalaa lɛlaa təna mpa pa həla pa ŋmaa weesuɣu takəlaɣa taa tɔ. 	 Aan u, mijn toegewijde reisgenoot, vraag ik hun te helpen. Deze vrouwen hebben zich immers met mij ingespannen om het goede nieuws bekend te maken, net als Clemens en mijn andere medewerkers, van wie de namen staan opgeschreven in het Boek van het leven.


Ɩ́ yele na Kilisiti sɔɔlʋɣʋ hʋ́lə́ɣɩ́ mə lotu taa kɛ́ mpi ɩ́ ká lakɩ tɔ. Hɛɛsʋɣʋ kʋnɛ kʋ maɣamaɣa kʋ tɔɔ kɛ́ Ɩsɔ kpɛnta-mɛ na ɩ́ yaa, na ɩ́ wɛ kɛ́ ɩsɩɩ yʋlʋ tɔnʋɣʋ tɔɔ niŋ na nɔɔhɛɛ na pə tənaɣa mpʋ pə wɛʋ na pə́ kpɛntaa tɔ. Ɩ́ sɛɛkɩ Ɩsɔ sɩ ɩ́ na təmlɛ. 	 Laat de vrede van God uw harten beheersen. God wil dat zo, opdat u één bent in het Lichaam van Christus. Wees daarom dankbaar.


Ye yʋlʋ na Kilisiti pá kpɛntaa te, pə laɣasa-ɩ wɛɛtʋ kʋfatʋ kɛ́. Wɛɛtʋ kʋpəntʋ mʋka yem, wɛɛtʋ kʋfatʋ laɣasəna. 	 Als u christen wordt, wordt u van binnen helemaal nieuw. U bent als het ware opnieuw door God geschapen. Er is een heel nieuw leven begonnen.


Ɩ́ sɛɛ tá taapalaa mpa pa wɛ Layotisee tɔ, na ɩ́ sɛɛ Nɛmfa na Yesu sɛɛlaa kpekəle nte tə kotiɣi ɩ təyaɣa kɛ Ɩsɔ sɛɛʋ tɔ. 	 Wilt u namens mij de gelovigen te Laodicea groeten, in het bijzonder Nymfas en de gemeente die in zijn huis samenkomt?


Tənaɣa alɔɣaa mpɛ pa yela apalʋ ɩnɩ na pá sʋʋ afanaa taa. Ɩlɛna afanaa tʋ casəlɛ kɛ yem na pá tii kalakala na pá tʋ lʋm na pá sɩ. 	 Zij verlieten de man en gingen in de varkens. De hele kudde stormde de helling af, het meer in en verdronk.


Alʋ ɩnɩ ɩ nyə́ma kɔma na pá ná sɩ pa liɣitee təhikile lepa, ɩlɛna pá tɔkɩ Pɔɔlɩ na Silaasɩ təkem, na pá hɔ-wɛ na pá pona ɩcatɛ sɔsaa ɩsɛntaa kɛ́ ɩcatɛ patəma taa. 	 Toen haar eigenaars zagen dat hun kans om winst te maken, verkeken was, grepen zij Paulus en Silas en sleurden hen naar het marktplein, waar het gerecht was.


Ɩlɛna ɩ́ lɔ ɩ kpaɩ na ɩ́ kʋlɩ təwaka na ɩ́ polo Yesu kiŋ. 	 De man gooide zijn jas neer, sprong op en liep naar Jezus toe.


Paa na mpʋ maa nyənəɣɩ ma weesuɣu sɩ kʋ kɛ-m pʋlʋ. Təmlɛ nte Tacaa Yesu tʋ-m sɩ má hʋ́lɩ́ Ɩsɔ pɛɛlɛɛ Laapaalɩ Kʋpaŋ tɔ, má nyəntɩ na má tɛ-tɛ te, má taa tuli tapəŋ. 	 Maar ik geef niets om mijn eigen leven. Ik hoop alleen dat ik mijn doel mag bereiken en de opdracht die de Here Jezus mij heeft gegeven tot een goed einde mag brengen. Ik moet andere mensen het goede nieuws vertellen van de genade van God.


Pə taɣa pʋlʋ, faɩɩ na pə́cɔ́ Ɩsɔ lakɩ antulinya tɔɣɔ ɩ ka tɛma ləsʋɣʋ na ɩ́ sɩɩ sɩ tá na Kilisiti tə́ kpɛntɩ na tə́ pəsɩ ɩ nyə́ma na tá tɔntɛ kɛɛsɩ teu kɛ ɩ ɩsɛntaa na kʋwakələm napəlɩ pə fɛɩ tá kiŋ. 	 Al voordat Hij de wereld maakte, heeft God ons uitgekozen; ons die één met Christus zijn. Wij zouden alleen van Hèm zijn en volmaakt voor Hem staan.


Lɛlaa ná nəɣəsəna wena a hota sɔwa taa tɔ. Mpi tɔ pa tɛŋ Ɩsɔ Tɔm nɩɩʋ, 	 De grond met distels erop zijn de mensen die het woord van God horen en er ook in geloven.


Simɔŋ Ɩsəkaleeu pəyalʋ Yutaasɩ tɔm kɛ Yesu yɔɣɔtaɣa mpʋ. Paa na ɩ kɛ́ pa naanʋwa na naalɛ taa lɛlʋ tɔ, kʋlʋm ɩnɩ ɩ kɔmna na ɩ́ lapɩ-ɩ kɔlɔmɔtɔ. 	 Daarmee bedoelde Hij Judas, de zoon van Simon Iskariot. Die zou Hem later verraden!


Ma ta nɩɩ-təɣɩ yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ kiŋ. Pə taɣa yʋlʋ nɔɣɔlʋ sɛɣɛsəna-m, ama Yesu Kilisiti maɣamaɣa kulina tə tɔɔ na má nyɩ-tɩ. 	 Ik heb het van niemand minder dan Jezus Christus ontvangen. Hij heeft het mij Zelf bekendgemaakt; ik heb het niet van mensen.


Ama pee lɛnna ná hota tɛtʋ mʋsʋŋ nyəntʋ taa. Ḿpʋ́ɣʋ́ alɛ a nyɔwa na á kʋlɩ na á pɩɩ tɩɩŋ na á lʋlɩ pee. Lɛnna kɛ pəcɔ, lɛnna kɛ maɣana, lɛnna kɛ sɔsɔm sɔsɔm. 	 Maar het zaad dat in goede grond viel, kwam mooi op. Het werd rijp en gaf een grote opbrengst. Wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als was gezaaid.


Lʋm Sɔlʋ Yohaanɩ wɛ saləka taa na ɩ́ nɩɩ pa yɔɣɔtəɣɩ nti nti Kilisiti lakɩ tɔ pə tɔm. Ɩlɛna ɩ́ tili ɩ maɣamaɣa ɩ ɩfalaa taa napəlɩ, 	 Johannes de Doper, die nu in de gevangenis zat, hoorde over alle wonderen die Christus deed. Daarom stuurde hij zijn discipelen naar Hem toe met de vraag:


Ɩ́ la laakalɩ, yəlaa ká yaa-mɛɣɛ puloonaa taa. Paa ma-mɛɣɛ akpatɛɛ kɛ Yuta nyə́ma təkotilenaa taa. 	 Maar pas op! Men zal jullie voor de rechtbanken brengen en afranselen in de synagogen.


Ye tá Sɔsɔ ɩnɩ ɩ lapa mpʋ, mɛ ɩ́ ká hiki toma kɛ hatuu mə hʋwɛɛ taa na ɩ́ pəsɩ Ɩsɔ nyə́ma, na ɩ́ te təkpataa kɛ́ Tacaa Ɩsɔ ɩsɛntaa kɛ́ kʋyaŋku tá Sɔsɔ Yesu na ɩ nyə́ma paa kɔɔ tɔ. 	 Mijn gebed voor u is dat onze God en Vader uw geloof sterk zal maken, zodat u op de dag waarop de Here Jezus terugkomt met allen die bij Hem horen, sterk, zuiver en heilig zult zijn.


Na Antəlɩɩ ɩnɩ ɩ sulina ɩ taalʋ Simɔŋ kɛ kancaalaɣa na ɩ́ heeli Simɔŋ sɩ: Tə hika Mesii. (Kilisiti kɛ pa yaa mpʋ na pa tɛ taa.) 	 Een van deze twee mannen was Andreas, de broer van Simon Petrus.


Pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ hɛɛsəɣɩ Ɩsɔ sələmʋɣʋ kɛ mə tɔɔ kɛ́ tuu kʋyaŋku pa heela-tʋɣʋ mə tɔm tɔ. Tə sələməɣɩ Ɩsɔ kɛ́ sɩ ɩ́ ha-mɛɣɛ ɩ Feesuɣu haakɩ nyəm na laɣatʋ nti tɔ tə təna na pə́ yele na ɩ́ nyɩ ɩ luɣu nyəntʋ kɛ teu. 	 Daarom blijven wij, sinds wij dat hebben gehoord, steeds voor u bidden. Wij vragen God u te laten begrijpen wat Hij wil dat u doen zult. Wij vragen voor u om wijsheid en geestelijk inzicht,


Na ḿpʋ́ɣʋ́ Tacaa ká yakɩ-m paa ɩsaɣatʋ nti tə taa, haləna ɩ́ tana-m ɩ ɩsɔtaa kawulaɣa taa na ma alaafəya. Aaa, tə tʋ-ɩ teeli kɛ tam tɔɔ. Ami. 	 Ja, de Here zal er altijd voor zorgen dat mij geen kwaad overkomt; Hij zal mij veilig in Zijn hemels koninkrijk brengen. Alle eer is voor God, voor altijd en eeuwig. Amen.


Ye pa tʋʋkɩ-mɛ ɩsɩɩ ɩ́ kɛʋ Kilisiti ɩfalaa tɔ pə tɔɔ, ɩ́ nɩɩ leleŋ kɛ́. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, teeli Feesuɣu ŋku kʋ kɛ́ Ɩsɔ Feesuɣu tɔ kʋ wɛɛkɩ mə waalɩ kɛ́. 	 Wees blij als u uitgescholden wordt omdat u bij Jezus hoort. Want als dat gebeurt, is dat het bewijs dat de heerlijkheid van de Geest van God op u rust.


Ye ɩ ká kɔɔ tɔm kʋlʋm tɔɔ tənyɔsɔ, ɩlɛ ɩ́ taa yele na ɩ́ maɣana ɩ́ tɔŋna tom. 	 Pas ervoor op dat je niet slaapt als Ik plotseling kom.


Ama sɔsaa mpa tam lapʋ tɔɔ pa nyəmá tampam na ɩsaɣam pə faɣaʋ tɔ mʋtʋ kɛ pɛlɛ pa tɔkɩ. 	 Zo zult u de zwaardere kost nooit kunnen verdragen. Die zwaardere kost is voor hen die goed en kwaad uit elkaar kunnen houden. Zij kunnen opgroeien tot volwassen christenen.


Mpa ma tɔŋ sɩ nyʋɣʋ nyə́ma kɛ mpʋ tɔ, tɔʋ, ma ta nyɩ sɩ tampana mpɛɣɛlɛ nyʋɣʋ nyə́ma yaa we tɔ. Ɩlɛ paa pa tɩɩ kɛ́ mpa te, pə kʋlʋm. Ɩsɔ ɩlɛ ɩɩ nyənəɣɩ tɔɔ tɔ se. Mpɛ ɩnɩ pa taa nɔɣɔlʋ ta tasa-m tɔm kʋfatʋ natələɣɩ sɔɔsʋɣʋ sɩ má la. 	 De voornaamste leiders van de christenen hadden niets toe te voegen aan de boodschap die ik breng. Het interesseert mij niet wat voor positie die mannen vroeger hadden. Voor God maakt dat geen verschil.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tɔma sɩ: Ma kɔma antulinya taa cənɛɣɛ sɩ ma fakɩ tampana nyə́ma na tasəkəlɛ nyə́ma, na mpa paa naakɩ tɔ pá ná, na mpa pa naakaɣa tɔ pá yʋlʋmɩ. 	 Jezus zei: "Ik ben tot een oordeel in deze wereld gekomen. Wie geestelijk blind zijn, zullen zien. Maar wie menen geestelijk inzicht te hebben, zullen blind worden."


Pəlɛ pə waalɩ kɛ́ ma ná ɩsɔtaa Ɩsɔ təsɛɛlɛ sɔsɔɔlɛ tʋlaa, na tə taa kɛ́ cokəle nte tə hʋ́lə́ɣɩ́ sɩ Ɩsɔ wɛɛ tɔ. 	 Daarna zag ik de tempel in de hemel, de tent waarin God woont, wijd open gaan.


Ɩlɛna ɩ́ holina alukukunaa pɛɛtəlaa sɩ: Ɩ́ ləsɩ-wɛɣɛ cənɛ. Ɩ́ taa pəsɩ ma Caa təyaɣa kɛ kʋyakʋ kɛ mpʋ. 	 Tegen de duivenverkopers zei Hij: "Eruit! Het huis van mijn Vader is geen markt!"


Haa-tʋɣʋ saŋa tɔɣɔnaɣa. 	 Geef ons vandaag het eten dat wij nodig hebben.


Cimaasɩ na cimaasɩ, kʋyɛɛŋ naalɛ naalɛɣɛ ma hɔkəɣɩ nɔɣɔ. Na pə təna mpi ma hikiɣi tɔ, ma ləsəɣɩ pə hɔɣɔləŋ naanʋwa taa kʋlʋmʋɣʋ kɛ́ na má ha-ŋ. 	 Ik vast twee maal per week. En ik geef U tien procent van alles wat ik verdien.'


na pá tɔŋ sɩ: Tampana tɔɔ Tacaa fema. Simɔŋ na-ɩ. 	 Zodra die hen zagen, zeiden ze: "Het is toch waar! De Here is weer levend geworden! Simon heeft Hem gezien!"


Yesu tala təyaɣa taa, ɩlɛna yʋlʋmaa mpɛ pá kpətəna-ɩ. Tənaɣa ɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ tɛma-m na mə taa sɩ ma pəsəɣɩ na má la mpʋ? Ɩlɛna pá cɔ-ɩ sɩ: Ɛɛ, Tacaa. 	 Toen Jezus het huis inging, liepen de blinden gewoon met Hem mee naar binnen. "Gelooft u dat Ik uw ogen kan genezen?" vroeg Hij. "Ja, Here", antwoordden zij.


Ɩnɩ ɩ yapəna tá nyɔɔŋ na ɩ́ yaa-tʋ sɩ tə́ la ɩ yəlaa. Pə taɣa tá lakasɩ kʋpaŋsɩ nasəlɩ sɩ tɔɔ. Ama ɩsəna mpi ɩ sɩɩwa na ɩ́ təŋəɣɩ na ɩ́ lakɩ tɔ, na ɩ pɛɛlɛɛ pə tɔɔ kɛ́ ɩ lapa mpʋ. Hatuu yem taa kɛ́ ɩ taɣana ɩ pɛɛlɛɛ anɩ sɩ ɩ hʋ́lə́ɣɩ́-tʋɣʋ-yɛ na Yesu Kilisiti kiŋ. 	 God heeft ons bevrijd en voor Zijn heilig werk uitgekozen, niet omdat wij dat verdienen, maar omdat Hij dat vanaf het allereerste begin al van plan was. In Jezus Christus wilde Hij ons Zijn liefde en genade laten zien.


Təmlɛ tʋ lɛlʋ ná kʋlaa, ɩlɛna ɩ́ tɔ sɩ: Tacaa, nyá nyəɣəlʋɣʋ ŋku n ka cɛla-m tɔɣɔlɔ. Ma hɔka-kʋɣʋ saalaɣa taa kɛ́ na má sɩɩ. 	 Maar de derde man bracht alleen maar het geld terug waarmee hij was begonnen. 'Ik heb het in een doek gedaan en goed bewaard', zei hij.


Ɩsaɣatʋ fɔɔtɔ kɛlɛ səm. Ama weesuɣu ŋku kɩɩ tɛŋ tɔɣɔ Ɩsɔ ná haa faalaa kɛ mpa na Tacaa Yesu Kilisiti pa kpɛntaa tɔ. 	 De zonde betaalt een hard loon: De dood! Maar de genade van God geeft wat niemand verdient: Eeuwig leven met Christus Jezus, onze Here.


Ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ nyɔɔ Tacaa kɔpʋ na ɩ́ tasa alɔɣaa nyəŋ kɛ nyɔɔʋ. Na ɩ́ kaa pəsɩ na ɩ́ caɣa Tacaa nyənaɣa tɛɛ na ɩ́ tasa alɔɣaa nyəŋka tɛɛ kɛ́ caɣaʋ tɔtɔ. 	 U kunt niet uit de beker van de Here drinken èn uit de beker van de boze geesten. U kunt niet bij de Here aan tafel gaan èn bij de boze geesten.


Ma wiikina-ŋ alʋ nyá, sɩ tə́ sɔɔlɩ tá təmaɣa. Ɩlɛ pə taɣa kʋsəsɩɩtʋ kʋfatʋ natəlɩ tə tɔɔ kɛ́ ma ŋmaakɩ. Ama nti pə sɩɩ-tʋɣʋ tuu kancaalaɣa tɔɣɔlɛ. 	 Daarom wil ik u herinneren aan het oude gebod dat God ons al in het begin heeft gegeven: Gelovigen moeten elkaar liefhebben.


Ta lɔŋcɛnaa sɛɛkaɣa Ɩsɔ kɛ́ pʋɣʋ kʋnɛ kʋ tɔɔ. Ama Yuta nyə́ma mɛ mə tɔŋ sɩ ye paa sɛɛ Ɩsɔ Yosalɛm kɛ́. 	 Op welke plaats moeten wij God eigenlijk aanbidden? Hier op de berg Gerizim zoals onze voorouders altijd deden of in Jeruzalem zoals de Joden zeggen?"


Sopee ɩcatɛ taa kɛ́ maa wɛɛ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ma sələmaɣa Ɩsɔ, ɩlɛna pə la-m ɩsɩɩ toosee taka, na má ná pʋlʋ na pə́ lɩɩna ɩsɔ na pə tiikina ma tɔɔ. Pə nəɣəsəna ɩsɩɩ saalaɣa anaam taka, na pə́ tɔka ka ntompee liɣiti, na ká susaa, na ká tii hatoo ma tɛɛ. 	 "Terwijl ik daar aan het bidden was", zei hij, "kreeg ik een visioen. Ik zag iets neerdalen wat op een groot kleed leek. Het werd aan de vier hoeken uit de hemel neergelaten tot vlak voor mijn voeten.


Pəyaɣa kʋyɛɛŋ lapa pəlefɛi naanʋwa ɩlɛna pá kɔɔ-kɛɣɛ pɛlʋɣʋ, na pá tɔŋ sɩ pa haa-kɛɣɛ ka caa hətɛ sɩ Sakalɩ. 	 Toen het kind acht dagen oud was, werd naar Joods gebruik zijn voorhuid weggesneden en kreeg hij zijn naam. Ieder die bij deze plechtigheid aanwezig was, dacht dat het kind net als zijn vader Zacharias zou heten.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma ná ɩsɔtɔnʋɣʋ taa kɛ́ kɔkɔlɔ nɔɣɔlʋ ɩ́lɛ́ tɔtɔ. Ɩ tɔɔwaɣa na ɩ tɔm wɛ ha. Ɩsɔtaa tillaa naatosompɔɣɔlaɣa tɔkəna kʋnaasənam kɛ tɔm naatosompɔɣɔlaɣa. Mpəɣɩ pə tɛɛsəɣəna naasənaʋ ɩlɛ pə tɛma. Na kantəkaɣa nyəntʋ tənɛɣɛ Ɩsɔ ná tɩɩ yekina ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pááná. 	 Ik zag nog iets anders in de hemel. Het was indrukwekkend en wonderlijk: Zeven engelen met de zeven laatste rampen. Na die rampen zal Gods toorn voorbij zijn.


Apalʋpəyaɣa ŋka kaa tiiki piitimnaa təna na nyəɣəlʋɣʋ kpátʋ́ɣʋ́ tɔɣɔ alʋ ɩnɩ ɩ lʋlaa. Ɩlɛna pə́ kpaana ɩ pəyaɣa na pə́ pona-kɛɣɛ Ɩsɔ na ɩ kumte pə kiŋ. 	 De vrouw bracht een jongen ter wereld, die alle volken van de wereld met een ijzeren staf zou regeren. Maar het kind werd van haar afgenomen en naar de troon van God gebracht.


Ɩ lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ɩ́ nyaalɩ-wɛ na lʋm na ɩ́ taɣanɩ-wɛ na ɩ tɔm na pá te teu na pá mʋna Ɩsɔ yəlaa. 	 Christus zonderde Zijn Gemeente voor Zichzelf af. Zijn woord was als een bad dat haar reinigde.


Ɩsɔ tá ha-ɩ tɛtʋ ntɩ tə taa kɛ́ pʋlʋ maɣamaɣa. Paa tɛɛliya sɩ ɩ́ sopi sopuɣu maɣamaɣa. Ama Ɩsɔ tɔma-ɩ kʋtɔm kɛ́ sɩ ɩ ká ha-ɩ tɛtʋ ntɩ. Ɩ maɣamaɣa ɩ piya ká tɛna na pá tɩ-tɩ tɔtɔɣɔ ɩ səm waalɩ. Pə́cɔ́ waatʋ ɩnɩ Apəlaham fɛɩna pəyaɣa. 	 Daarna leidde God hem naar dit land, waar u nu woont. Maar God gaf het hem niet; nog geen voetbreed ervan. God beloofde het aan Abrahams nakomelingen te geven, hoewel hij nog steeds geen kinderen had.


Tɛʋ fema ɩlɛna tə́ sʋʋ Sitɔŋ. Yuliyusi lakaɣa Pɔɔlɩ təpamm na suulu. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ ha-ɩ nɔɣɔ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ na ɩ taapalaa pá ná təma, na ye pʋlʋpʋ caala-ɩ pa waasɩ-ɩ. 	 De volgende dag legden wij in Sidon aan. Julius was erg aardig voor Paulus en gaf hem toestemming naar zijn vrienden in de stad te gaan om daar wat op verhaal te komen.


Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, yʋlʋ lotu taa kɛ́ ɩsaɣatʋ hʋwɛɛ caaləɣɩ na a pukina-ɩ yʋlʋkʋlɛ na wasaŋkalətʋ na asilima lapʋ taa, na ŋmɩɩləm na kaloolaɣa na yəlaa caɣanaʋ taa. 	 Daardoor wordt een mens slecht. Want uit het innerlijk komen slechte gedachten, moord, overspel, ontucht, diefstal, leugen en roddel voort.


Akala piya mɛ, ɩsənaɣa mɛ mpa ɩ́ kɛ́ asaɣaa tɔ ɩ́ ká pəsɩ na ɩ́ yɔɣɔtɩ tɔm kʋpantʋ? Pə taɣa pʋlʋ, ɩsəna yʋlʋ lotu taa tɔɔwa tɔ ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ yɔɣɔtaɣa hʋ́lə́ɣɩ́. 	 Stelletje sluwe slangen! Hoe kunnen slechte kerels als u iets goeds zeggen?


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, kaɣana nyə́ma nyɔɔŋ taa kɛ́ pɩɩ tɛna. 	 Het oordeel over al het kwaad van vroeger zal op het hoofd van deze generatie neerkomen.


Ama ye ɩnɩ ɩ nɔkəna na ɩ́ tɛma ɩ taa təkpataa sɩ ɩ pɛɛlɔ ɩ́ caɣa mpʋ, na pə tá kɛ́ nɔɣɔlʋ kisinana-ɩ kʋkisu, ɩnɩ ɩ tɔkəna tɔnʋɣʋ na ɩ́ kisina ɩ luɣu kɛ mpʋ, ɩ pɛɛlɔ ɩnɩ ɩ́ ta saa pə wɛ teu. 	 Maar wie de vaste overtuiging heeft dat zijn dochter ongetrouwd moet blijven en geen verplichtingen tegenover anderen heeft, neemt een goed besluit.


Ma taapalʋ kʋpaŋ, paasənaʋ mpi ń paasəna tá taapalaa haləna pə́ kpɛŋna mʋʋlaa maɣamaɣa tɔ n kɛ́ yʋlʋ kʋpaŋ kɛ́. 	 Goede vriend, uw trouw blijkt uit alles wat u voor de broeders doet, ook als u hen nog niet eerder hebt ontmoet.


Na ɩ́ nyəmá teu sɩ Yesu Kilisiti kɔmaɣa sɩ ɩ ləsəɣɩ yəlaa ɩsaɣatʋ na ɩ́ lɔ. Ɩ maɣamaɣa ɩ fɛɩna ɩsaɣatʋ kɛ paa pəcɔ. 	 U weet dat de Zoon van God mens geworden is om onze zonden te kunnen wegnemen. En Hij kon dat omdat Hij nooit gezondigd heeft.


Haləna pá yɔɣɔtɩ Alɔŋ sɩ: Lu-tʋɣʋ tʋɣʋ na tə́ nyənəɣɩ-kʋ. Pə taɣa pʋlʋ, tə ta nyɩ mpi tá Icipiti taa ləsəlʋ Moisi tɛmnaa tɔ. 	 Terwijl Mozes op de berg Sinaï was, zeiden zij tegen zijn broer Aäron: 'Maak goden voor ons, die wij kunnen zien. Dan zullen wij die volgen.


Tə́ təŋ siɣisuɣu kɛ pə təna pə lapʋ taa, ɩsɩɩ yʋlʋpaŋ lakʋɣʋ pə təna təyɛkɛɛ tɔ. Tə́ yele tɔɣɔʋ katatəlaɣa, na sʋlʋnyɔɔlɛ, na asilima, na fɛɛlɛ fɛɩ, na yooŋ, na ɩsɛsɛɛmɛɛ pə tɔm. 	 Leef zuiver, zoals het hoort. Doe niet mee aan allerlei uitspattingen, waarbij eten, drank en sex centraal staan. Maak geen ruzie en wees niet jaloers.


Kʋ fema, ɩlɛna Yuta nyʋɣʋ nyə́ma nyʋɣʋ nyə́ma na kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa pá koti pa təma. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa pona Yesu kɛ́ pa kotuɣu sɔsɔɔʋ taa. 	 Bij het aanbreken van de dag kwam de Hoge Raad bijeen. Jezus werd voorgeleid en moest zeggen of Hij de Christus was of niet. Hij antwoordde: "Als Ik het u zeg, gelooft u Mij toch niet.


Ilim ká sɩ təkpitii. Ɩsɔtʋ ká sɛɛ ɩsɩɩ caləm. Pə təna pɩɩ la mpʋ na pə́cɔ́ pə́ tala Tacaa kʋyakʋ sɔsɔɔŋkʋ teeli nyəŋkʋ ŋkʋ. 	 Voordat de grote en ontzagwekkende dag van de Here komt, zal de zon donker worden en de maan zo rood als bloed.


Nɔɔhəlɛ ka pəsɩ na tə́ tɔ sɩ: Ma ta kɛ niŋ tɔ, ma ta kɛ tɔnʋɣʋ? Paa tɩɩ yɔɣɔta mpʋ pɩɩ ləsɩ-tɛɣɛ tɔnʋɣʋ tɔɔ? 	 Als de voet zou zeggen dat hij niet bij het lichaam hoort, omdat hij geen hand is, hoort hij daarom niet bij het lichaam?


Tənaɣa tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ tʋ nɔɣɔlʋ ɩ kpətəna-ɩ na ɩ́ sopi ɩ tɛɛ na ɩ́ tɔmɩ-ɩ sɩ: Tacaa, ye n ka tisaɣa n taa waasɩ-m? 	 Er kwam een melaatse man naar Jezus toe. Die viel voor Hem op de knieën, keek naar Hem op en zei: "Here, als U het wilt, kunt U mij genezen."


Mɩɩ kpətəna-ɩ na ɩ́ wɛɛ ɩsɩɩ pɛɛ nna a wɛna weesiŋ tɔ, na pá kpaɣa-mɛ na pá ŋmana Ɩsɔ kɛ́ kutuluɣu. Na ɩ́ ká la kʋ taa tənaɣa kɔtəlaa naŋŋ nyə́ma mpa pə tʋwa sɩ pá lakɩ Ɩsɔ kɛ́ ɩ kɔtasɩ kɛ Yesu Kilisiti tɔɔ na pə́ lapɩ-ɩ teu tɔ pa kpekəle. 	 U moet zich door God laten gebruiken als levende stenen, waarmee Hij Zijn geestelijk huis bouwt. En dat niet alleen, u bent ook de heilige priesters die door Jezus Christus zo veranderd werden, dat zij God geestelijke offers kunnen brengen, die voor Hem aanvaardbaar zijn.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Piyɛɛ nɔɣɔ təkpaʋ sɩ: Pepeɣe taa hiki ɩlɛ? 	 Petrus merkte op: "Wij hebben alles verlaten om U te volgen. Hoe staat het dan met ons?"


Tənaɣa Apəlaham tala pə təna mpi ɩ ka wɛna tɔɣɔ tɔm naanʋwa na ɩ́ kpaɣa hɔɣɔlʋɣʋ kʋlʋmʋɣʋ na ɩ́ ha-ɩ. Mɛləcisetɛɛkɩ hətɛ nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ tampana tʋ. Pəlɛ pə waalɩ ɩ kɛ́ Salɛm wulaʋ, na pəlɛ pə nyʋɣʋ ntɛ́ sɩ hɛɛsʋɣʋ tʋ. 	 Daarop gaf Abraham een tiende deel van alles wat hij in de strijd had buitgemaakt aan Melchizédek. De naam Melchizédek betekent 'Koning van de gerechtigheid'. (A)


Alaa mpa pa təŋaɣa Yesu kɛ́ hatoo Kalilee tɔ pá na Yosɛɛfʋ pa poləna. Pa wiila pəlaaʋ taa na pá ná ɩsəna pa hɩɩsa sətʋ tɔ. 	 De vrouwen die met Jezus uit Galilea waren meegekomen, gingen mee naar het graf en zagen hoe het lichaam erin werd gelegd.


Mpʋ tɔtɔɣɔ mə Caa wei ɩ wɛ ɩsɔtaa tɔ ɩɩ caa sɩ piya sənɛ sɩ taa nakəlɩ ɩ́ le. 	 Zo wil uw hemelse Vader niet dat ook maar één mens (b) verloren gaat.


Ɩ sʋʋ Ɩsɔ təyaɣa taa na ɩ́ kpaɣa potopotonaa mpa paa sɩɩ Ɩsɔ tɔ na ɩ́ na ɩ yəlaa pá tɔɣɔ. Pəyele potopotonaa ɩsɩɩ mpʋ tá kɛ́ mpa yəlaa təna ka tɔɣɔ tɔ. Ama kɔtəlaa tike ka wɛnna mpaa sɩ pá tɔɣɔ-wɛ. 	 Hij ging Gods tempel binnen, haalde het heilige brood en at het samen met zijn vrienden op. Dat mocht ook niet, want dat brood is alleen voor de priesters bestemd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ cɛla-wɛɣɛ Yesu sɩ pá kamɩ-ɩ tesika tɔɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa kpa Yesu na pá tɛɛna-ɩ. 	 Daarop gaf Pilatus Jezus aan hen over om gekruisigd te worden.


Yəlaa samaa səŋa təna na pá nyənəɣɩ. Yuta nyʋɣʋ nyə́ma woŋaɣa-ɩ na pá tɔŋ sɩ: Ye tampana ɩ kɛ́ Mesii wei Ɩsɔ ləsaa tɔ ɩ́ ya ɩ tɩ nyʋɣʋ, ɩsɩɩ ɩ ka yapʋ lɛlaa tɔ ɩlɛ. 	 De mensen stonden toe te kijken. En de Joodse leiders deden niets dan Hem bespotten en uitlachen. "Hij heeft anderen gered", hoonden ze. "Laten we nu eens kijken of Hij Zichzelf kan redden; of Hij werkelijk de Christus is."


Waatʋ wei kɔtəlaa sɔsaa na taŋlaa pa na-ɩ tɔ, pa naala kakiisasɩ sɩ: Ɩsɩɩ pa kama-ɩ səm tesika tɔɔ. Ɩsɩɩ pa kama-ɩ səm tesika tɔɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Pilatɩ cɔ samaa sɩ: Ye mpʋ ɩ́ pona-ɩ na ɩ́ kamɩ-ɩ tesika tɔɔ kɛ́ mə maɣamaɣa. Tɔfɔ ye má, ma ta na ɩsaɣatʋ nti ɩ lapa na ɩ́ mʋna səm tɔ. 	 Zodra de leidende priesters en de bewakers Jezus zagen, begonnen zij te schreeuwen: "Kruisigen! Kruisigen!" "Doe dat zelf maar", antwoordde Pilatus. "Ik zeg dat Hij onschuldig is."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu kʋsa niŋ na ɩ́ tokina asilima kʋtɔŋ tʋ ɩnɩ na ɩ́ cɔ-ɩ sɩ: Teu ma tisaa, alaafəya ɩ́ la. Tənɛ ɩnəɣɩ pə waa apalʋ ɩnəɣɩ kpakpaa. 	 Jezus raakte de man aan. "Ik wil het", zei Hij. "Word weer gezond." Hij had het nog maar net gezegd of de melaatsheid was verdwenen.


Kʋpantʋ nti tɩɩ kɔɔ tɔ tə nyaləməlɛ ntɛ́ pə tənaɣa ɩsəntɔ, na Kilisiti kɛna pə kiŋkinte. 	 Dit soort dingen zijn immers maar tijdelijk. Zij zijn slechts een schaduw van toekomstige zaken. Maar ons lichaam behoort aan Christus toe.


Ama tampana tɔɔ pa pɛɛkaɣa tɛtʋ nti tə kəla teu tɔɣɔ. Ntəɣəlɛ ɩsɔtaa nyəntʋ. Pə tɔɔ kɛ́ pə fɛɩ Ɩsɔ kɛ́ fɛɛlɛ sɩ pá yaa-ɩ pa Ɩsɔ, ɩ tɛma-wɛɣɛ ɩcatɛ kʋpantɛ taɣanʋɣʋ tɔ se. 	 Maar nee, zij verlangden naar een beter, hemels vaderland. Daarom schaamt God Zich er ook niet voor hun God genoemd te worden; want Hij heeft een hemelse stad voor hen gebouwd.


Ɩ́ ta nyɩ sɩ mə tɔnəŋ wɛ ɩsɩɩ Feesuɣu Naŋŋtʋ təcaɣalɛ yɛɛ? Feesuɣu Naŋŋtʋ wei Ɩsɔ ha-mɛ na ɩ́ wɛ mə taa tɔɣɔ ma tɔŋ. Ɩ́ tá tɩ mə tɩ se. 	 Of weet u niet dat uw lichaam een tempel is van de Heilige Geest? Van de Geest, Die God u heeft gegeven en Die nu in u woont? U bent niet van uzelf!


Na kaləfu kʋlʋm taa kɛlɛ tə apititu tɛma-tɛɣɛ lʋm tʋɣʋ. Kpɩɩləŋ taa sɔsaa sɔsaa na ɩ sʋʋlaa na ɩ saalaa, na pa təna mpa pa tɔkəna teŋku tɔ, pa səŋa pooluŋ taa, 	 Ook alle reders, stuurlui en matrozen, allen die op zee hun kost verdienen, stonden vanuit de verte te kijken naar de rook die uit de brandende stad opsteeg.


Ɩ nyɔɔsɩ hʋlʋma laɩlaɩ kɛ́ ɩsɩɩ kaɣalʋ, yaa ɩsɩɩ kpoŋkpomʋlʋm, na ɩ ɩsɛ mʋɣɩ kɔkɔ. 	 Zijn haar was zo wit als wol, zelfs zo wit als sneeuw en Zijn ogen schitterden als vuur.


Ɩwəyaɣa mʋ takəlaɣa ŋkɛɣɛ mpʋ, ɩlɛna feesiŋ nyə́ma liɣiti ɩnɩ na sɔsaa hiu na liɣiti ɩnɩ pá həntɩ-ɩ atɛ. Pa təna paa wɛna saŋkʋnaa kɛ́ na wʋla poosiisi na sɩ́ suna tulaalʋnaa kʋwɔpaa mpa pa kɛ́ Ɩsɔ yəlaa sələməŋ tɔ. 	 Toen Hij dat deed, vielen de vier levende wezens en de 24 ouderlingen voor Hem neer. Zij hadden allemaal een harp en een schaal vol heerlijk reukwerk: Dat zijn de gebeden van de gelovigen.


na pá tɔŋɩ-ɩ sɩ: Ye n kɛ́ Yuta nyə́ma Wulaʋ sɔsɔ, waasɩ nyá təɣɩ nyá maɣamaɣa. 	 Ze zeiden: "Zeg, koning van de Joden! Red Uzelf!"


Yuta nyə́ma kpana apalʋ ɩnɛ sɩ pa kʋɣɩ. Ma nɩɩwa sɩ ɩ kɛ́ Lom tʋ, ɩlɛna ma na ma yoolaa tə́ polo na tə́ lɛɛkɩ-ɩ pa niŋ taa. 	 De man die ik u stuur, is door de Joden gevangen genomen. Toen zij op het punt stonden hem te doden, ben ik er met mijn soldaten naar toe gegaan en heb hem uit hun handen bevrijd. Ik had ontdekt dat hij een Romein is.


Yuta nyə́ma taa, ma lakɩ kɛ́ ɩsɩɩ Yuta tʋ, ɩlɛna má hiki-wɛ. Paa na maa təŋəɣɩ Moisi kʋsəsɩɩtʋ tɔ, ye ma wɛ mpa pa təŋəɣɩ Moisi kʋsəsɩɩtʋ tɔ pa hɛkʋ, ma lakɩ kɛ́ ɩsɩɩ ma təŋəɣɩ-tɩ ɩlɛna má hiki-wɛ. 	 Als ik bij Joden ben, leef ik als een Jood om hen voor Christus te winnen. Als ik bij mensen ben die zich aan de wet van Mozes houden, houd ik mij er ook aan omdat ik hen voor Christus wil winnen.


Mɛ mpa ɩ́ caa kʋsəsɩɩtʋ ɩ́ tɔkɩ-mɛ tɔ, ma pɔɔsəɣɩ-mɛ sɩ ɩ́ nɩɩwa nti pa ŋmaawa kʋsəsɩɩtʋ ntɩ tə takəlasɩ taa tɔ, yaa ɩ́ tá nɩɩ? 	 Luister, vrienden, u denkt nu wel dat u de Joodse wet moet gehoorzamen, maar probeer dan eens te ontdekken wat er precies in die wet staat.


Pə leelaa, ɩlɛna pa caa ɩnɩ ɩ́ kɔɔ. Ɩ tala mpʋ, ɩlɛna ɩ́ yaa-wɛ sɩ pá hʋlɩ-ɩ ɩsəna pa lapa pa liɣitee na pə lɩɩ mpi tɔ. 	 Na lange tijd kwam de heer terug. Hij riep zijn knechten bij zich om te horen wat zij met het geld hadden gedaan.


Nɔɣɔlʋ ɩ́ taa pəntəna ɩ tɔɣɔntəlɛ kɛ tɔm tənɛ tə taa na ɩ́ taa wakəlɩ-ɩ pʋlʋ. Tə tɛma-mɛɣɛ tɔm tənɛɣɛ heeluɣu na tə kpaala-mɛɣɛ teu sɩ Tacaa ká tʋ saləka kɛ mpa pa lakɩ ɩsaɣatʋ ntənaa tɔ. 	 Vergrijp u niet aan de vrouw van een ander, waardoor u uw broeder bedriegt. Wij hebben u gewaarschuwd dat als u zulke dingen doet, de Here u daarvoor zal straffen.


Yesu lɩɩna kpɩɩlʋɣʋ taa kɛ́ kpakpaa, ɩlɛna yʋlʋ nɔɣɔlʋ ɩ́ lɩɩna pəlaaŋ taa na ɩ́ səŋɩ-ɩ. 	 Jezus was nog maar net aan land gestapt of er rende een man op Hem toe die een boze geest in zich had.


Na ye pə taɣa ɩsɩɩ Ɩsɔ hʋʋwa sɩ ɩ ká pasa kʋyɛɛŋ ɩnɩ tɔɔ, nɔɣɔlʋ kaa tʋlɩ-tɩ. Ama ɩ pasa pə kʋyɛɛŋ ɩnəɣɩ yəlaa mpa ɩ ləsaa tɔ pa tɔɔ. 	 Als die tijd niet wordt ingekort, zal iedereen omkomen. Maar die tijd zal worden ingekort terwille van hen die bij God horen.


Tə nawa mpʋ sɩ pa ta tɛ Ɩsɔ na pa taa tɔɣɔ pa ta sʋʋ. 	 En waarom konden zij die rust en vrede niet krijgen? Omdat zij Hem niet wilden vertrouwen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu yaa ɩ ɩfalaa naanʋwa na naalɛɣɛ ɩ kiŋ, na ɩ́ heeli-wɛ sɩ: Tɔʋ, tə kpaa Yosalɛm kɛlɛ. Pə təna mpi Ɩsɔ kʋyɔɣɔtʋtʋ tɛləsəlaa ka ŋmaawa sɩ pɩɩ maɣana Yʋlʋ Pəyaɣa má tɔ, tənaɣa pɩɩ la. 	 Hij nam de twaalf apart en zei: "Zoals jullie weten, gaan we naar Jeruzale m. Alles wat de profeten over Mij hebben geschreven, zal in vervulling gaan.


Na pá pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Ntɔŋ mə pəyaɣa kɛ ɩnɛ ɩnəɣɩ təkpem na? Pə́cɔ́ ɩ́ tɔŋ sɩ ɩ́ lʋla-ɩ na yʋlʋmtʋ yɛɛ? Tɔʋ, ɩlɛ ɩsənaɣa pə lapa na ɩ́ naakɩ pənɛ? 	 "Is dit uw zoon?" vroegen zij. "Is het waar dat hij blind geboren is? Hoe kan hij nu dan zien?"


Taɣanəɣɩ nyá tɔm, taa yele na ń kɔɔ na ń pəntəɣɩ nyá yɔɣɔtaɣa taa na pá footuɣu-ŋ na-kɛ. Ye n taɣana-kɛɣɛ teu ɩlɛ pɩɩ tʋ tá kolontunaa kɛ fɛɛlɛ. Mpi tɔ pa kaa na ɩsaɣatʋ nti paa yɔɣɔtɩ tá tɔɔ tɔ. 	 Spreek verstandig en logisch. Dan zal iedereen die het niet met je eens is, zich beschaamd voelen omdat er niets op je valt aan te merken.


Tacaa Ɩsɔ ləsʋɣʋ-mɛ tɔ, pə kɛɛsəna teitei kɛ́ ɩsəna mpi ɩ ka sɩɩwa hatuu lɔŋ na ɩ́ təŋəɣɩ na ɩ́ lakɩ tɔɣɔ. Na ɩ Feesuɣu yelina ɩ́ pəsa ɩ nyə́ma sɩ ɩ́ nɩɩna Yesu Kilisiti na ɩ́lɛ́ ɩ caləm taɣanɩ-mɛ. Ɩsɔ ɩ́ hʋlɩ-mɛɣɛ pɛɛlɛɛ, na ɩ́ ha-mɛɣɛ alaafəya kɛ sɔsɔm sɔsɔm. 	 God, de Vader, heeft u uitgekozen, omdat Hij u al lang tevoren kende. De Heilige Geest heeft u afgezonderd om Jezus Christus te gehoorzamen en door Zijn bloed gereinigd te worden. Mijn wens voor u is dat u meer en meer de genade en vrede van God zult ontvangen.


Pa təna mpa paa wɛ waatʋ wei Yesu yaa Lasaa kɛ pəlaaʋ taa na ɩ́ feesi-ɩ tɔ, pa yɔɣɔtaɣa pə təna mpi pa nawa tɔ. 	 De mensen die erbij waren geweest, hadden iedereen verteld dat Jezus Lazarus uit het graf had geroepen en weer levend had gemaakt.


Nyɔɣɔsɩ yaa lʋkɔtʋ kaa tasa-wɛɣɛ kpaʋ. Ilim kaa nyaɣa-wɛ, haŋaɣa nakəlɩ ka kaa tasa-wɛɣɛ lapʋ. 	 Zij zullen geen honger of dorst meer hebben en ook niet meer door de brandende zon en de verzengende hitte gehinderd worden.


Paa tə tɩɩ fɛɩ, Tacaa kʋlʋm ɩnɩ ɩ tɔɔ kɛ́. Pə tɔɔ ɩnəɣɩ, paa tə wɛɛ, paa tə fɛɩ, Tacaa tənna-tʋ. 	 Ons leven is voor de Here en ook ons sterven is voor de Here. Wij zijn van Hem, in leven en dood.


Tənaɣa Yesu tɔma-wɛ sɩ: Kɔkɔ ŋka ka naa-mɛ tɔ pə kaasa-kɛɣɛ wɛɛ naalɛ tike kɛ mə hɛkʋ kɛ́. Pə tɔɔ ɩlɛ ɩ́ kaasɩ mə təɣɩ waatʋ wei ka tɔŋna-mɛɣɛ naʋ tɔ. Pə́ taa kɔɔ na səkpɛtʋɣʋ tuti-mɛ. Pə taɣa pʋlʋ, wei ɩ tɔŋna səkpɛtʋɣʋ, ɩ ta nyɩ timpi ɩ puki tɔ. 	 "Het licht zal niet lang meer bij u zijn", antwoordde Jezus. "Loop in het licht zolang het kan. Want als de duisternis u overvalt, ziet u de weg niet meer.


Wei ɩ fɛɩ ma tɔɔ, pʋntʋ kɛ́ ma kolontu kɛ́. Wei ɩɩ səŋna-m tɔɔsʋɣʋ tɔ, ɩ yaasəɣɩ kɛ́. 	 Wie niet vccr Mij is, is tegen Mij. Wie niet met Mij meewerkt om de mensen bijeen te brengen in mijn koninkrijk, jaagt ze uiteen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa laŋa hʋlʋma katatəlaɣa, haləna pə́ la ɩcatɛ ntɛɣɛ yuŋ. 	 Het was dan ook niet verwonderlijk, dat er grote vreugde in de stad heerste.


Waatʋ wei Falisanaa nɩɩwa sɩ Yesu lapa na Satusee nyə́ma ta hiki kʋcɔcɔtʋ ɩlɛna pá koti. 	 Behalve de Farizeeërs. Want toen zij hoorden dat Hij de Sadduceeërs de mond had gesnoerd, kwamen zij met een nieuwe strikvraag.


Ɩ́ yele ɩsəna tuu lɔŋ ɩ́ paasaa na ɩ́ lá ɩsɩɩ ma ta nyɩ ɩsɔnaa tɔ, ɩ́ taa tasa mpʋ. Yaasi ɩsaɣaʋ, na kʋnyɩɩləŋ ɩsaɣaŋ, na sʋlʋnyɔɔlɛ, na hiluɣu, na sʋlʋkʋlɛ, na tɩɩŋ laaʋ mpi pə fɛɩ lapʋ tɔ pə tənaɣa mpʋ pə taa kɛ́ ɩ́ ka wɛɛ. 	 Er is genoeg tijd verknoeid met wat de ongelovigen fijn vinden: Losbandigheid en verkeerde begeerten, drinkfestijnen, eetgelagen en onzedelijke feesten voor afgoden.


Na Yesu tɔ-wɛ sɩ: Ma pɔɔsəɣɩ-mɛ sɩ tá mpaaʋ taa, kʋpantʋ kɛ pə mʋna pá la kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ wule yaa ɩsaɣatʋ? Paa waasɩ yaa paa kʋ? 	 Jezus zei tegen de Farizeeërs en de godsdienstleraars: "Ik heb een vraag: Wat moet men op de sabbat doen? Goed of slecht? Moet men een leven redden of het verloren laten gaan?"


Pɔɔlɩ tɛma ḿpʋ́ɣʋ́ naʋ ɩlɛna tə́ la sɔɔlʋ sɩ tə tɛɛkɩ Masetoni. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə nawaɣa təkelekele sɩ Ɩsɔ yaa-tʋɣʋ sɩ tə́ polo tə́ heeli Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ hɔɣɔlʋɣʋ ŋkʋ kʋ nyə́ma. 	 Nadat Paulus het visioen had gekregen, deden wij ons best zo snel mogelijk naar Macedonië te vertrekken, want wij maakten eruit op dat God ons opdroeg de mensen daar het goede nieuws van Jezus Christus te vertellen.


Pə taɣa santiinaa naalɛ kɛ pa pɛɛtəɣɩ sumpɩʋpɩʋnaa kakpasɩ taa? Paa na mpʋ pa wɛʋ mpʋ tɔ, Ɩsɔ tá sɔɔ pa taa kʋlʋm tɔɔ. 	 Wat kosten vijf mussen? Bijna niets. Toch vergeet God er niet één van.


Pɛlɛ pa wiila ma tɔm taa na pá ná sɩ natəlɩ tə fɛɩ ma kiŋ na tə́ nəɣəsəna sɩ pá kʋ-m, ɩlɛna pɛlɛ pa tɔ sɩ pa tʋləɣɩ-m. 	 Die wilden mij na het verhoor vrijlaten, omdat ik niets had gedaan waarop de doodstraf staat.


Ɩsɔ kʋsəsɩɩtʋ wɛ tənaŋŋ, na kʋheelitu ná wɛ tənaŋŋ tɔtɔ na tə́ siɣisaa na tə́ tewa. 	 Maar op Gods wet is niets aan te merken; wat die wet van ons eist, is zuiver, rechtvaardig en goed.


Yesu ná samaa kotina-ɩ, ɩlɛna ɩ́ tɔ-wɛ sɩ pá tɛsɩ teŋku na waalɩ. 	 Jezus zag dat er steeds meer mensen om Hem heen kwamen staan. Hij zei tegen Zijn discipelen dat zij zich moesten klaarmaken om over te steken naar de overkant van het meer.


Pə tɔɔ ɩlɛ ɩsɔtɔnʋɣʋ na kʋ taa nyə́ma mɛ ɩ́ paa teu. Ama atɛ na teŋku pə tɔm wɛnna waɩyo. Mpi tɔ, Ɩlɔɣɔʋ sɔsɔ lɩɩna ɩsɔtaa na ɩ́ tii mə cɔlɔ na ɩ́ haɣa pááná kɛ teu, ɩlɛ pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, ɩ nyəmá sɩ ɩ wʋlɛ wʋsaa. 	 Daarom moet de hemel en ieder die er woont, blij zijn. Maar wat ziet het er vreselijk uit voor de aarde en de zee. De duivel is afgedaald, buiten zichzelf van woede. Hij weet dat hij niet veel tijd meer heeft."


Ɩ sʋʋkaɣa ɩcatɛ natəlɩ tə taa, ɩlɛna tɔnʋɣʋ tɔɔ asilima kʋtɔŋ nyə́ma napəlɩ pá tɔ na pá suli-ɩ. Pa wɛ yəlaa naanʋwa. Ḿpʋ́ɣʋ́ pa səŋa pooluŋ, 	 Toen Hij een dorp binnenging, liepen tien melaatse mannen Hem tegemoet.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu tokina pa ɩsɛ na ɩ́ tɔ sɩ: Pə́ la ɩsɩɩ ɩ́ tɛma mə taa tɔ. 	 Hij raakte hun ogen aan en zei: "Wat u gelooft, zal gebeuren." En zij konden zien!


Pa nyʋɣʋ kaa tasa kʋlʋɣʋ, mpi tɔ pɩɩ kuli pa waalɩ kɛ́ na yəlaa təna cɛkəna sɩ pa kɛ́ kʋmɛlɛməŋ. Yanɛɛsɩ na Yampəlɛɛ pa nyəntʋ ka lapa ḿpʋ́ɣʋ́ teitei kɛ́. 	 Maar zij kunnen daar niet altijd mee doorgaan. Op een dag zal hun dwaasheid aan het licht komen, net als de zonde van Jannes en Jambres.


Ama Yesu ɩfalaa ná tá cɛkəna tɔm tənɛ ɩnɩ. Tə hʋwɛɛ ka wɛ-wɛɣɛ ɩŋmɛsaʋ kɛ́, sɩ pá taa cɛkəna tə tapʋɣʋ. Paa na mpʋ pa nyámna tə pɔɔsʋɣʋ. 	 Maar de discipelen begrepen niet wat Hij ermee bedoelde. Het was hun een raadsel. Toch durfden zij Hem er niet naar te vragen.


Wei ɩ yaa-mɛ tɔ ɩ kɛ́ kʋpaŋ. Pə tɔɔ kɛ́ ɩ kaa yele-mɛɣɛ taɣanʋɣʋ kɛ mpʋ. 	 En Hij, Die u geroepen heeft, zal dat ook doen omdat Hij het beloofd heeft.


Yesu nyəmá sɩ pa sɔɔlʋ pɩɩwa sɩ paa kpa-ɩ wulaʋ na toŋ kɛ tənɛ ɩnəɣɩ kpakpaa. Ɩlɛna ɩ́ ŋmɛlɩ təkɛʋ na ɩ́ kpa pɔ́ɔ́ŋ tɔɔ kɛ́ ɩ tike. 	 Omdat Jezus merkte dat de mensen Hem wilden dwingen hun koning te worden, ging Hij alleen de bergen in.


Yesu too na ɩ́lɛ́ ɩ neu, na Kolopasɩ alʋ Malɩ, na Makətala Malɩ, pa təna pa səŋa Yesu tesika kiŋ təna. 	 Jezus' moeder stond met haar zuster, Maria van Klopas en Maria van Magdala bij het kruis.


Ḿpʋ́ɣʋ́ samaa pɔɔsa Yesu tɔtɔ sɩ: Ɩlɛ n kaa la piti təmlɛ natəlɩ na tə ná na pə́cɔ́ tə mʋ nyá tɔm? Tɔʋ, təmlɛ nteɣe n ka la? 	 "Bewijs dat dan eens", zeiden zij. "Geef ons een teken van Uw macht. Wat doet U dan voor werk?


Pə tɔɔ tɔ tə lɩɩ Kilisiti tɔm nti pa caaləɣəna sɛɣɛsʋɣʋ tɔ tə taa na tə sʋʋ mpa pa pɩɩ pə taa tɔ pa nyəntʋ taa. Tə́ taa taɣanɩ kite tɛɛ nyəntʋ taa kɛ́ məlʋɣʋ, ɩsɩɩ kpaɩ təma yeluɣu na taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ, 	 Daarom is het niet goed telkens weer terug te gaan naar wat wij in het begin over Christus hebben geleerd. Wij moeten verder gaan en volwassen christenen worden. Het heeft weinig zin er nog eens over te beginnen dat wij niet gered worden door goed te doen, maar door in God te geloven.


Pa kɔma pa hɛtəɣɩ kpaŋaɣa pile ńtɛ́ ɩlɛna tə nyə́ma sɩ: Ɩ́ hɛtəɣɩ kpaŋaɣa pile ńtɛ́ suwe? 	 Ze maakten het dier los. Daar kwamen de eigenaars al aan. "Wat moet dat?" vroegen ze. "Waarom maken jullie ons veulen los?"


Ḿpʋ́ɣʋ́ kʋyakʋ kʋhɛɛsʋɣʋ tɛɛwa, ɩlɛna Makətala Malɩ na Saakɩ too Malɩ na Salomee pá ya nim sɔɔsʋŋ nyəm sɩ pa puki na pá saɣalɩ Yesu kɛ́ pəlaaʋ taa. 	 De volgende avond, toen de sabbat voorbij was, kochten Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van Jakobus, kruiden om het lichaam van Jezus te balsemen.


Halɩ pa taa lɛlaa hʋʋkaɣa sɩ, ntanyɩ, Yutaasɩ tɔkaɣa huluɣu tɔ, Yesu caa kɛ́ sɩ ɩ́ polo na ɩ́ ya pʋlʋ na pá tɔɣɔna acima tɔɣɔ ɩ yɔɣɔta-ɩ mpʋ. Yaa ɩ heela-ɩ kɛ́ sɩ ɩ́ ha pʋlʋɣʋ kʋnyɔntʋnaa.) 	 Omdat Judas het geld beheerde, dachten sommigen dat hij iets voor het feest moest kopen of iets aan de armen moest gaan geven.


ɩlɛna ɩ́ ya-tʋ. Ɩlɛ pə taɣa tá təma kʋsiɣisee tɔɔ. Ama tá pətɔɔtəlɛ kɛ ɩ wiiwa na ɩ́ la mpʋ. Ɩsɔ lʋm mpi pa sɔ-tʋ na Feesuɣu Naŋŋtʋ náá wɛ pə taa na ɩ́ laɣasəɣɩ-tʋ na tə́ pəsəɣɩ kʋfama na tə́ tɔŋ tɔntɛ kʋfatɛ tɔ mpəɣɩ ɩ yapəna-tʋ. 	 Niet omdat wij het hadden verdiend, maar omdat Hij met ontferming over ons bewogen was en medelijden met ons had. Hij heeft onze zonden afgewassen, ons nieuw leven gegeven en ons vernieuwd door de Heilige Geest,


Waatʋ ɩnɩ ɩ taa kɛ́ wulaʋ Sɔsɔ Helɔtɩ nika Yesu sɛɛlaa taa napələɣɩ naasʋɣʋ. 	 Ongeveer in dezelfde tijd pakte koning Herodes enkele christenen op met de bedoeling hen te mishandelen.


Ye pə lapa mpʋ tə pəsəɣɩ na tə́ tɔ sɩ waatʋ wei Apəlaham faɣa ɩ wɛnaʋ taa kɛ́ tɔm naanʋwa na ɩ́ ha mpʋ tɔ, Lefii maɣamaɣa nyá fɛlaa kɛ́. Pəyele Lefii nyə́ma mpɛɣɛ pa taɣanəɣɩ faɣaʋ naanʋwa ɩnɩ ɩ wontu cɛlʋɣʋ. 	 Wij zouden zelfs kunnen zeggen dat Levi, de stamvader van alle priesters, in de persoon van Abraham een tiende deel van de buit aan Melchizédek gaf.


Tənaɣa yʋlʋm cɔ-ɩ sɩ: Tacaa, hʋlɩ-m wei pa yaa mpʋ tɔ na má mʋ. 	 De man antwoordde: "Ik weet niet wie dat is, Here. Anders zou ik in Hem geloven."


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu cɔ-wɛ sɩ: Pə ta maɣata-m na pə́cɔ́. Ama ye mɛ, paa pəlee pə maɣa-mɛɣɛ. 	 Jezus antwoordde hun: "Het is mijn tijd nog niet. Jullie kunnen gaan wanneer je wilt,


Ama pə wɛɛ sɩ antulinya ɩ́ nyɩ sɩ ma sɔɔla Tacaa, na pə maɣamaɣa pə tɔɔ kɛ́ ma lakɩ pə təna mpi ɩ heeliɣi-m tɔ. Ɩlɛ ɩ́ kʋlɩ tə tɛɛ. 	 De wereld moet echter weten dat Ik van de Vader houd en uitsluitend doe wat Hij Mij opdraagt. Kom, laten wij hier vandaan gaan."


Ilim kɔma na pə́ kpa pəcɔ ɩlɛna ɩ́ tasa lɩɩʋ na ɩ́ maɣana napəlɩ, pɛlɛ pa caɣa yem kɛ́ nɔnɔɣɔ tɛɛ. 	 Een paar uur later ging hij er weer op uit. Op de markt zag hij werkeloze mannen staan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nɩɩwa ɩsɩɩ nɔɣɔlʋ nɔɣɔ taka na ka lɩɩna weesiŋ nyə́ma liɣiti mpɛ pa hɛkʋ na ká tɔ sɩ: Kʋyakʋ kʋlʋmʋɣʋ təmlɛ lapʋ kʋfɛlʋɣʋ ntɛ́ tɔɣɔnaɣa pee kiloo kʋlʋm. Ɩlɛna tɔɣɔnaɣa pee lɛŋka kɛ kiloonaa tooso kɛ́ kʋyakʋ kʋlʋmʋɣʋ təmlɛ. Ama pə kpaɣaʋ nim na sʋlʋm tɔ, taa ke pə́lɛ́. 	 Er kwam een stem uit het midden van de vier levende wezens, die zei: "Eén maat tarwe voor een dagloon (A) en drie maten gerst voor een dagloon. (A) En wees zuinig met olie en wijn."


Yesu sɛɛlaa kpekəle təmlɛ lataa mpa pa lapa pa təma kɛ teu tɔ, pa nyɔɔŋ kʋləɣɩ kɛ́. Na pa pəsəɣɩ na pá yɔɣɔtɩ tá na Yesu Kilisiti tá kpɛntʋɣʋ lapa na tə́ wɛ Ɩsɔ sɛɛʋ mpi pə taa tɔ pə tɔm na paa nyaŋna pʋlʋ. 	 Helpers die het goed doen, krijgen respect van anderen en een vrijmoedig geloof in Christus Jezus.


Ɩcatɛ ńtɛ́ tə taa Samalii nyə́ma paɣalɛ mʋ Yesu tɔm kɛ tɔm nti alʋ ka yɔɣɔtaa təfoo sɩ: Ɩ kpaɣa pə təna mpi tuu ma lapa tɔ na ɩ́ kɛɛsɩ tɔ tə tɔɔ. 	 Veel mensen uit de Samaritaanse stad geloofden in Jezus. Zij waren daarvan overtuigd omdat de vrouw vertelde dat Hij precies wist wat er in haar leven gebeurd was.


Tacaa lapa na tə́ wɛna naani kɛ́ mə tɔɔ təkpataa sɩ ɩ́ ká təŋəɣɩ tam ɩ kaa yele tɔmnaa mpa tə sɛɣɛsa-mɛ tɔ. 	 De Here geeft ons de overtuiging dat u altijd zult doen wat wij u zeggen.


Pə tɔɔ kɛ́ tɩɩ ŋmaana ɩsəna pa sɩɩna-tʋ tɔ pə tɔɔ. Tɩɩ saŋ tá tɩ na lɛlaa lapa təma nna tɔ. Ama tə caa kɛ́ sɩ mə taa tɛmnaʋ kɛ Ɩsɔ ɩ́ sɔɔsɩ, ɩlɛna tə́ pəsɩ na tə́ la təmlɛ nte tə kəla lɔŋ nyəntɛ təcaɣacaɣa tɔɣɔ mə hɛkʋ, na tə taa ŋmaana ɩsəna Ɩsɔ sɩɩ-tʋ tɔ pə tɔɔ. 	 Wij willen niet de eer van andermans werk voor onszelf opeisen, maar wij hopen dat uw geloof zal groeien en dat wij een groot werk onder u mogen doen; natuurlijk voor zover dat overeenkomt met Gods plannen.


Ahoo kɔma na a yu, ɩlɛna tá taapalaa heeli Pɔɔlɩ na Silaasɩ sɩ: Ɩ́ polo Pelee. Pa tala təna, ɩlɛna pá polo Yuta nyə́ma təkotile taa. 	 Zodra het donker was, brachten de christenen Paulus en Silas vlug de stad uit en zeiden dat zij naar Berea moesten gaan.


Pə na pə mpʋ tɔ ɩ lakɩ-tʋɣʋ kʋpantʋnaa mpa pa kəla mpʋ tɔ. Na pə tɔm kɛ pa ŋmaa Ɩsɔ Tɔm taa sɩ: Ɩsɔ yoona kalampaanɩ nyə́ma, na ɩ́ lakɩ kʋpantʋ kɛ mpa pa pasəɣɩ pa tɩ tɔ. 	 Maar Hij geeft ons steeds meer kracht om die slechte verlangens de baas te worden. In de Boeken staat het zo: "God is genadig voor de nederige mensen, maar Hij verzet Zich tegen hoogmoedigen." (B)


Ɩ lapa ḿpʋ́ɣʋ́ sɩ ye pa pɛɛkəɣɩ-ɩ, ntanyɩ pa hakʋɣʋ na pa pɛɛkʋɣʋ mpɩ pə taa pa kɔɔ pá na-ɩ. Na mpʋ tɔ, pə taɣa ɩsɩɩ ɩ wɛ-tʋ na pooluŋ se. 	 Hij bepaalde dat de mensen Hem zouden zoeken, in de hoop dat zij Hem (misschien na veel rondtasten) zouden vinden.


Pəcɔ pə tisi na paa pa nyəna teu, pá taa ná. Na paa pa nɩɩ teu, pá taa cɛkəna. Tɔfɔ tɔɔ paa kɔɔ na pá pəsəna Ɩsɔ tɔɔ na ɩ́ hɩɩsɩ-wɛɣɛ pa ɩsaɣatʋ. 	 Er staat immers geschreven: 'Hun oren zijn doof en hun ogen zitten dicht. Daarom zullen zij niets zien, horen of begrijpen. Daarom kunnen zij niet naar God terugkeren, want dan zou Hij hen vergeven.' (a)


Nti pa sɩɩ lɔŋ na pá təŋəɣɩ-tɩ tɔ təlɛ tə taa fɛɩna toma, na tɩɩ waasəɣɩ pʋlʋ, ɩlɛna pá kʋ́ təlɛ. 	 Het oude systeem, waarin men priester werd omdat men tot een bepaalde stam behoorde, is opgeheven omdat het niet werkte.


Ɩ́ sɔ nyʋɣʋ na Ɩsɔ Kawulaɣa pɛɛkʋɣʋ, na Ɩsɔ ká ha-mɛ tɔtɔɣɔ mpi pə kaasaa tɔ. 	 Wees dus in de eerste plaats bezig met het Koninkrijk van God; dan zorgt Hij wel dat je die andere dingen ook krijgt.


Pə taɣa pʋlʋ timpi pə nyaalaa tɔ kʋpantʋnaa lapʋ na siɣisiŋ təŋʋɣʋ na tɔm tampana yɔɣɔtʋɣʋ kɛ pə kɔŋna. 	 Laat dat dan ook blijken uit uw doen en laten. Het gevolg van het licht in u, is dat u alleen maar doet wat goed, juist en waar is.


Hʋ́lə́ɣɩ́-tʋɣʋ suulu kɛ timpi tə pəntəɣəna-ŋ tɔ, ɩsɩɩ tá tɔtɔ tá hʋlʋɣʋʋ suulu kɛ mpa pa pəntəɣəna ta tɔ. Taa yele na tə́ sʋʋ maɣasʋɣʋ ɩsaɣaʋ taa. 	 Vergeef ons de zonden die wij hebben gedaan. Want wij vergeven ook de mensen die ons iets hebben aangedaan. Laat niet toe dat wij in verleiding komen."


Ye Temetiyusi na ɩ pəyalaa pa caa pa lana nɔɣɔlʋɣʋ tɔm ntɔ, hʋʋlɛ kʋyɛɛŋ wɛɛ mɛɛ. Pə́cɔ́ pə kaasɩ tɔm hʋʋlaa wɛɛ tɔtɔ. Timpi pə wɛɛ sɩ pá pona-tɩ tɔɣɔlɛ. 	 Als Demetrius en zijn werknemers iets tegen iemand hebben in te brengen, is het gerechtshof open en kunnen de rechters de zaak meteen in behandeling nemen.


Tənaɣa ma maɣanaa sɩ pa kiiŋ kʋlapʋtʋnaa taa kɛ́ ɩ lapa-wɛ na taalɩ, tɔfɔ ɩ ta la natəlɩ nti tə tala pá kʋ-ɩ yaa pá tʋ-ɩ saləka tɔ. 	 Maar daar bleek dat hij niets heeft gedaan waarop de doodstraf of gevangenisstraf staat. Het ging bij hun beschuldiging om bepaalde kwesties van het Joodse geloof.


Na pá caɣa na pá maɣasɩ na pá sɩɩ ɩsəna paa kpa Yesu təhɛɛ na nɔɣɔlʋ ta na tɔ, na pá kʋ-ɩ. 	 Zij probeerden een listige manier te vinden om Jezus gevangen te nemen en te doden.


nna ɩ hʋla-tʋ tɔ a tɔɔʋ katatəlaɣa, kɛ waatʋ wei ɩ ha-tʋɣʋ ləmaɣasɛɛ sɔsɔɔna na nyəm sɔsɔɔm tɔ. 	 En dat niet alleen! God heeft ons alle wijsheid en inzicht gegeven.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ma na wontuɣu nakʋlɩ na kʋ lɩɩkəna teŋku taa. Kʋ həŋ wɛ naanʋwa na kʋ nyɔɔŋ kɛ naatosompɔɣɔlaɣa. Na nteniŋ tema paa kʋ həlʋɣʋ ŋku kʋ tɔɔ. Na pə́ ŋmaa kʋ nyɔɔŋ tɔɔ kɛ́ hətɛ nte tə tʋʋkɩ Ɩsɔ tɔ. 	 Ik zag een beest uit de zee opkomen, dat tien horens en zeven koppen had. Op elk van zijn horens stond een kroon en op zijn koppen stonden beledigingen tegen God.


na Ɩsekiyasɩ náá lʋlɩ Manasee, na Manasee náá lʋlɩ Amoŋ, na Amoŋ náá lʋlɩ Yosiyasɩ. 	 Hizkia was de vader van Manasse; Manasse de vader van Amon; Amon de vader van Josia;


Na pá yɔɣɔtəɣəna nɔɔsɩ sɔsɔɔnsɩ sɩ: Ta Ɩsɔ wei ɩ caɣa kumte tɔɔ tɔ ɩ́ na Ɩwəyaɣa pa yapəna tá nyɔɔŋ. 	 Zij riepen: "Onze redding komt van onze God, Die op de troon zit en van het Lam!"


maa hɛɛsəɣɩ Ɩsɔ kɛ́ sɛɛtʋ sɩ ɩ́ na təmlɛ kɛ mə tɔɔ se. Na ma tɔɔsəɣɩ mə tɔɔ kɛ́ ma Ɩsɔ sələməŋ taa kɛ́ na má sələməɣɩ mə tɔɔ. 	 Ik bid altijd voor u en


Haakɩ-tʋɣʋ paa ɩfemle nteɣe tɔɣɔnaɣa. 	 Laat Uw koninkrijk komen. Geef ons elke dag opnieuw het voedsel dat wij nodig hebben.


Panɛ ɩnɩ pa təna pa tɛma pa taa na Ɩsɔ tɔɣɔ Ɩsɔ sama-wɛ. Paa na mpʋ pa ta hiki mpi Ɩsɔ ka tɔma sɩ ɩ ká ha-wɛ tɔ. 	 Al deze mensen zijn bekend geworden omdat zij op God vertrouwden. Zij hebben echter niet gekregen wat God hun had beloofd.


Taŋlʋ ná nɩɩ mpʋ ɩlɛna ɩ́ pona-wɛɣɛ saləka naŋya ŋka ka wɛ hatoo lɔlɔ tɔ, na pá ka-wɛɣɛ ŋkeɣelee. 	 Daarom nam deze geen risico en bracht hij hen naar de diepste kerker. Voor alle zekerheid sloot hij hun voeten in het blok.


Pə tɛma yɔɣɔtaɣa kɛ mpʋ ɩlɛna má taɣanɩ ma tɩ sɩ ma ŋmaakɩ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ma nɩɩ pə yɔɣɔtəna-m na ɩsɔtaa sɩ: Nmɛsɩ nti tɛʋ hola naatosompɔɣɔlaɣa ɩnɩ ɩ yɔɣɔtaa tɔ, taa ŋmaa. 	 Ik wilde opschrijven wat de zeven donderslagen hadden gezegd, maar een stem uit de hemel zei: "Houd geheim wat de donderslagen hebben gezegd. Schrijf het niet op."


Ɩ́ nyəmá liɣitihutaɣa ŋka pa yapəna-mɛɣɛ yaasi kpaɩ nyəŋ wei mə caanaa caanaa tɛləsa-mɛ tɔ ɩ niŋ taa tɔ. Na pə taɣa pʋlʋ yem nyəm mpi pə kʋyakʋ səkɩ tam ɩsɩɩ liɣitee wɛʋ tɔ. 	 U weet toch wat een geweldige losprijs God heeft betaald om u vrij te kopen van het lege bestaan dat u, net als uw voorouders, leidde. U bent niet vrijgekocht met iets wat vergaat, zoals zilver en goud,


Ɩ maɣamaɣa ɩ tɛɣɛ ɩ kɔma. Ama ɩ tɛ nyə́ma ta mʋ-ɩ. 	 Hij kwam in Zijn eigen land, maar Zijn eigen volk heeft Hem niet aanvaard.


Ɩlɛ ma heeliɣi-mɛɣɛ sɩ ɩ́ sələməɣɩ, paa ha-mɛɣɛ, ɩ́ pɛɛkəɣɩ, ɩ́ hikiɣi kɛ́, ɩ́ makɩ, pa tʋləɣɩ-mɛɣɛ. 	 Luister, zo gaat het ook bij het bidden. Vraag en je zult ontvangen. Zoek en je zult vinden. Klop en de deuren zullen voor je opengaan.


Ama Asii Yuta nyə́ma napəlɩ paa wɛnna təna, pɩɩ nəɣəsəna ɩsɩɩ mpɛ pá kɔnna na pá səŋ nyá ɩsɛntaa cənɛ, na ye ma lapa-wɛɣɛ taalɩ nɔɣɔlʋ, pa lana-m tɔm. 	 Dat werd anders toen een paar Joden uit Asia mij zagen. Die hadden blijkbaar iets tegen mij. Zij zouden hier moeten zijn om hun aanklacht bij u in te dienen.


Ɩsɔ təsɛɛlɛ taŋlaa nyʋɣʋ tʋ na kɔtəlaa sɔsaa pa nɩɩ mpʋ, ɩlɛna tillaa mʋkʋɣʋ mpɩ pə tʋ-wɛɣɛ piti kɛ teu. Haləna pa ta nyɩ mpi tɔm tənɛ tii tɛna tɔ. 	 De leider van de tempel en de hoofdpriesters waren van hun stuk gebracht en vroegen zich af waar dit op zou uitlopen.


Tənaɣa Yesu cɔ Yohaanɩ sɩ: Yele na pə́ lá mpʋ. Pə wɛɛ sɩ tə yoosi pə təna mpi Ɩsɔ yɔɣɔtaa sɩ tə́ la tɔɣɔ. Ḿpʋ́ɣʋ́ Yohaanɩ tisaa. 	 "Toch wil Ik dat je Mij doopt", antwoordde Jezus. "Want we moeten precies doen wat God van ons verlangt." Toen doopte Johannes Hem.


Na pə təna mpi Yohaanɩ má, ma nawa tɔɣɔ ma kɛɛsaa. Na Ɩsɔ kʋheelutu na tampana nna a tɔɔ Yesu Kilisiti kulaa tɔɣɔlɔ. 	 Johannes heeft opgeschreven wat hij van God gehoord heeft en wat Jezus Christus hem heeft bekendgemaakt.


Pə kpaɣaʋ waatʋ ɩnɩ tɔɣɔ Yesu sʋʋ ɩ ɩfalaa kɛ heeluɣu təfoo sɩ: Pə wɛɛ sɩ má polo Yosalɛm na nyʋɣʋ nyə́ma na kɔtəlaa sɔsaa na Ɩsɔ Tɔm sɛɣɛsəlaa pá tʋ-m kʋnyɔŋ kɛ tənaɣa sɔsɔm. Paa kʋ-m, na maa fe pə kʋyɛɛŋ tooso wule. 	 Van toen af begon Jezus Zijn discipelen duidelijk te maken dat Hij naar Jeruzalem moest gaan en daar verschrikkelijke dingen zou meemaken. Hij zou in de handen van de Hoge Raad vallen en gedood worden. Maar op de derde dag zou Hij weer levend worden.


Ḿpʋ́ɣʋ́ yəlaa napəlɩ pa lɩɩna Yuta na pá kɔɔ Antiyɔka, na pá sʋʋ tá taapalaa kɛ sɛɣɛsʋɣʋ sɩ: Ye ɩ́ ta pɛlɩ ɩsɩɩ Moisi sɩɩwa tɔ, pə kaa ya mə nyɔɔŋ. 	 Enkele mannen uit Judea kwamen de christenen van Antiochië vertellen, dat zij niet gered konden worden, als ze zich niet eerst volgens Joods gebruik lieten besnijden.


Tampana kɛ ma heeliɣi-mɛ yoo maa cɛsəɣɩ, paa timpiɣi paa heeli Laapaalɩ Kʋpaŋ kɛ antulinya ɩnɩ ɩ təna ɩ taa, paa kɛɛsɩ alʋ ɩnɛ ɩ lapa mpi tɔ pə tɔm na pá tɔɔsəɣɩ ɩ tɔɔ. 	 Ik wil u wel zeggen dat zij niet zal worden vergeten, want overal ter wereld waar over het goede nieuws van God wordt gesproken, zal ook verteld worden wat zij gedaan heeft."


Yesu tɛma pa nɔɔhɛɛ kɔʋ na ɩ́ suu ɩ wontu, ɩlɛna ɩ́ taɣanɩ tətɔɣɔlɛ kɛ məlʋɣʋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ pɔɔsa-wɛ sɩ: Ɩ́ cɛkəna nti ma lapa-mɛ tɔ? 	 Toen Hij klaar was, sloeg Hij Zijn mantel om en ging weer aan tafel.


Mpi tɔ Ɩsɔ təmlɛ kɛ pɛlɛ pa lakɩ mpʋ sɩ pə́ pona nyaɣa kʋpantʋ lapʋ taa. Ama ye n lakɩ ɩsaɣatʋ nyá laŋlɛ ká pɛləɣəna-wɛɣɛ. Mpi tɔ pə taɣa yem tɔɔ kɛ́ pa wɛna pəsʋɣʋ sɩ pá tʋ-ŋ saləka. Pa tʋkʋɣʋ asaɣaa kɛ saləka tɔ, Ɩsɔ təmlɛ kɛ pɛlɛ pa lakɩ sɩ pá hʋ́lɩ́ ɩ pááná. 	 Want het gezag staat in dienst van God om u te helpen en te beschermen. Maar ieder die iets verkeerds doet, ondervindt daarvan de gevolgen. Het gezag is er niet voor niets; het staat in dienst van God om de mensen die verkeerde dingen doen, te straffen.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yuta nyə́ma napəlɩ pa lɩɩna Pisiti Antiyɔka na Ɩkʋniyɔm na pá tala. Ɩlɛna pá la na samaa mʋ pa ləmaɣasəlɛ, na pá yoo Pɔɔlɩ kɛ pɛɛ sɩ pa kʋɣɩ-ɩ. Pə kɔma na pá hʋʋ sɩ ɩ tɛma səpʋ, ɩlɛna pá tuu-ɩ na pá pɛtɩ-ɩ ɩcatɛ na waalɩ. 	 Maar de stemming in de stad sloeg om, toen er Joden uit Antiochië en Iconium kwamen, die veel kwaad over de apostelen vertelden. De mensen werden vijandig en gooiden stenen naar Paulus, die zo zwaar getroffen werd dat zij dachten dat hij dood was. Daarom sleepten ze hem de stad uit.


Paa yeki sɩ tə sɛɣɛsɩ mpa pa ta kɛ Yuta nyə́ma tɔ na pə́ ya pɛlɛ pa nyɔɔŋ. Ɩsaɣatʋnaa mpa tuu lɔŋ paa lapa tɔ mpɛ pa tɔɔ kɛ́ pa tɔŋna lɛntənaa kɛ kaaʋ na pə́ kpaa huɣule. Ama pənɛntɛɣɛlɛ Ɩsɔ tɛma pa tɔm. 	 en proberen ons ervan te weerhouden andere volken het goede nieuws te brengen, waardoor zij gered kunnen worden. Op die manier stapelen hun zonden zich steeds hoger op. Maar eenmaal komt het zover dat God met hen zal afrekenen.


Tiikilaa tɛma-kɛɣɛ naʋ, ɩlɛna pá kɛɛsɩ nti ɩsɔtaa tillu ka tɛma-wɛɣɛ heeluɣu kɛ ahʋlʋm ɩnɩ ɩ tɔm tɔ. 	 Nadat zij het hadden gezien, gingen de herders overal vertellen wat er was gebeurd en wat de engel over het kind had gezegd.


Ḿpʋ́ɣʋ́ ɩ sʋʋ təyaɣa taa na ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Pepe tɔɔ kɛ́ ɩ́ wiiki na pə́ haŋa mpʋ? Pəyaɣa kanɛ ka too kʋtoo kɛ́, ka ta sɩ se. 	 Jezus ging naar binnen en vroeg: "Waarom maakt u zo'n lawaai? Waar is dat gehuil voor nodig?


Tá lɔŋcɛ Yakɔpʋ hulina lɔkɔ ɩnɛ na táá maɣana-ɩ. Halɩ Yakɔpʋ na ɩ piya na ɩ kaləkəŋ pa nyɔɔ lɔkɔ ɩnɩ ɩ lʋm. Ɩlɛ n hʋʋ sɩ n kəla ɩlɛ? 	 Bent U dan meer dan onze stamvader Jakob? Hij heeft deze put gegraven. En zijn zoons, zijn vee en hijzelf hebben er water uit gedronken."


Ɩ́ taa footi lɛlaa, pə́ taa kɔɔ na Ɩsɔ hʋʋna-mɛ. 	 "Spreek geen oordeel uit over andere mensen; dan zullen die ook over u geen oordeel uitspreken.


Ɩsɔ taa tɛmnaʋ mpɩ pə tɔɔ kɛ́ Nowee nɩɩ Ɩsɔ kpaalʋɣʋ kɛ waatʋ wei ɩ heelaɣa-ɩ sɩ pʋlʋ ká kɔɔ tɔ. Paa na ɩ ta nata-wɩ na ɩ ɩsəpəle tɔ ɩ nɩɩ Ɩsɔ nɔɣɔ taa tɔm, ɩlɛna ɩ́ saakɩ atakaa pɔɣɔlʋɣʋ sɔsɔɔʋ na pə́ yá ɩ́ na ɩ təyaɣa nyə́ma pa nyɔɔŋ. Ḿpʋ́ɣʋ́ pə lapa na ɩ́ kʋ antulinya tɔm na Ɩsɔ náá yaa-ɩ yʋlʋpaŋ kɛ ɩ tɛm ɩ taa na Ɩsɔ tɔ pə tɔɔ. 	 Noach vertrouwde op God. Toen God hem voor de toekomst waarschuwde, geloofde Noach Hem, hoewel niets erop wees dat er een grote overstroming zou komen. Hij deed wat God hem opdroeg en bouwde een ark om zijn gezin te redden. Zijn vertrouwen in God stak schril af tegen de zonde en het ongeloof van de rest van de wereld. Door dat vertrouwen werd Hij één van hen, die voor God rechtvaardig zijn.


Ɩlɛna Yesu ɩfalaa sʋʋ təmaɣa tɔm sɩ: Tə ta kpaɣa potopotonaa tɔɣɔ ɩ yɔɣɔtəɣɩ mpʋ. 	 Zij dachten dat Hij dit zei omdat zij geen brood bij zich hadden.


Tá taapalaa, haɩ, ɩ́ kaləna mpa paa caa pʋlʋ lapʋ tɔ. Ɩ́ la na mpa pa kəla fɛɛlɛ tɔ pa fɛɛlɛ ya, ɩ́ teŋ acamaa, ɩ́ hʋ́lə́ɣɩ́ yəlaa tənaɣa suulu. 	 Broeders, u moet de mensen die hun plicht verzaken, heel ernstig waarschuwen. Help en steun hen die bang zijn, ook de zwakken. Heb geduld met iedereen.


Ɩlɛna ɩ́ kpaɣa-wɛ na ɩ́ lɩɩna na ɩ́ pɔɔsɩ-wɛ sɩ: Ma cɛnaa, ɩsənaɣa maa la na pə́ ya-m? 	 Daarop bracht hij hen naar buiten en vroeg: "Heren, wat moet ik doen om gered te worden?"


Ɩ́ ləsɩ mə hɛkʋ taa kɛ́ mpi pə lapa-mɛɣɛ asaɣaa tɔ, ɩlɛna ɩ́ pəsɩ kʋpama təkpataa. Waatʋ ɩnɩ ɩ́ ká nəɣəsəna somtu kʋfatʋ nti tə taa kʋkʋsʋm fɛɩ tɔ. Mpʋ pə maɣamaɣa kɛ ɩ́ tɩɩ wɛɛ. Pə taɣa pʋlʋ tɔɔ, tə nika tá Tɛɛʋ acima tɔɣɔʋ kɛ́. Mpi tɔ pa tɛma tá Tɛɛʋ acima ɩwəyaɣa kʋɣʋ tɔ se, ŋkɛɣɛlɛ Kilisiti. 	 Gooi de oude gist weg, anders bent u geen vers deeg. Er hoort bij u geen gist te zijn omdat Christus, ons Paaslam, geofferd is.


Wei ɩnɩ ɩ ká səna-mɛɣɛ mpʋ tɔ, ɩ ká kɔɔ. Ɩnəɣəlɛ Feesuɣu ŋku kʋ kɛ tampana tʋ na kʋ lɩɩna Tacaa kiŋ tɔ. Tacaa ká cɛlɛ-mɩ-ɩ na má tisi-mɛɣɛ-ɩ. Ye ɩ kɔma ɩ ká yɔɣɔtɩ ma tɔm. 	 Als Ik bij de Vader ben, zal Ik mijn Plaatsvervanger sturen. Dat is de Heilige Geest, de bron van alle waarheid. Hij komt uit de Vader en zal u alles over Mij vertellen.


Ama acɛsaacɛsaa nyə́ma mpa pa sita tá hɛkʋ tɔ pɛlɛ pa lʋpəna sɩ ɩ́ pɛlɩ. Acɛsaacɛsaa nyə́ma mpɛ, pa lɔɔlaa kɛ́ təkɛʋ na pá sʋʋ tá hɛkʋ, sɩ pa feŋiɣi na pá ná tá na Yesu Kilisiti tə kpɛntaa na tə wɛ kasaɣampiitu nti tə taa tɔ. Pa caakaɣa kɛ́ sɩ pá pəsɩ-tʋɣʋ yomaa. 	 Die vraag zou niet eens zijn opgekomen als niet enkele schijnchristenen erop hadden aangedrongen dat hij besneden moest worden. Die waren binnengedrongen om ons te bespioneren en te zien of wij ons wel aan de Joodse wet hielden. Zij probeerden ons weer tot slavernij te brengen; maar als wij één zijn met Christus Jezus, zijn wij vrij!


Yesu kɔma na ɩ́ yele samaa na ɩ́ sʋʋ təyaɣa, ɩlɛna ɩ ɩfalaa pɔɔsɩ-ɩ ɩtuule ńtɛ́ tə yaasi. 	 Daarna liet Jezus de mensen alleen en ging naar huis. Zijn discipelen vroegen Hem: "Wat bedoelt U met dat 'slecht worden'?"


Tənaɣa təŋlaa naalɛ ɩnɩ ɩ kʋla kpakpaa na pá məlɩ Yosalɛm. Ɩlɛna pá maɣana pa naanʋwa na kʋlʋm ɩnɩ na pa taapalaa pa kotaa, 	 Ze stonden onmiddellijk op en liepen vlug terug naar Jeruzalem. Daar vonden ze de elf discipelen van Jezus en Zijn andere volgelingen allemaal bij elkaar.


Tənaɣa Piyɛɛ tɔma Yesu sɩ: Kilisi-tʋɣʋ ɩtuule tənɛ tə hʋwɛɛ. 	 Petrus vroeg Jezus wat Hij nu precies bedoelde met dat slecht worden door woorden en gedachten.


Ɩ ká nɔkɩ-ɩ sɛɛʋ sɩ ɩ lapa mpi ɩ tɔma-ɩ sɩ ɩ́ la na ɩ́ la tɔ? 	 Zijn heer bedankt hem niet, want de knecht heeft niet meer dan zijn plicht gedaan.


Ḿpʋ́ɣʋ́ Yesu ɩfalaa pɔɔsa Yesu sɩ: Tacaa, apalʋ ɩnɛ ɩnɩ ɩ lapəna ɩsaɣatʋ yaa ɩ caanaa na pá lʋlɩ-ɩ mpʋ? 	 Zijn discipelen vroegen: "Meester, heeft deze man zelf gezondigd of is hij blind geboren doordat zijn ouders gezondigd hebben?"


Yesu na ɩ ɩfalaa pa tiikaɣana pʋɣʋ tɔɔ, ɩlɛna Yesu kpaalɩ-wɛ sɩ: Ɩ́ taa heeli nɔɣɔlʋ kɛ nti ɩ́ nawa tɔ. Haləna kʋyaŋku Yʋlʋ Pəyaɣa má maa sɩ na má fe tɔ. 	 Terwijl zij van de berg afdaalden, zei Jezus dat ze hier pas over mochten spreken als Hij uit de dood teruggekomen zou zijn. Dus hielden zij het voor zich.


N naa ma səŋʋɣʋ nɔnɔɣɔ na má lakɩ kaafala, ye nɔɣɔlʋ nɩɩ ma nɔɣɔ na ɩ́ tʋlɩ nɔnɔɣɔ, maa sʋʋ pʋntʋ tɛ na má na-ɩ tə́ kaa nyanaɣa. 	 Luister, Ik klop op de deur. Als iemand Mij hoort en de deur opendoet, zal Ik bij hem binnenkomen. Dan zullen wij samen eten; hij met Mij en Ik met hem.


Pəlɛ pə waalɩ ɩlɛ, Yesu na ɩ too na ɩ newaa na ɩ ɩfalaa pa pola Kapənahum na pá caɣa tənaɣa wɛɛ naalɛ, ɩlɛ pa ta taaŋɩ. 	 Hierna ging Hij met Zijn moeder, broers en discipelen naar Kapernaüm, maar zij bleven daar niet lang.