Kanaga to ngohi ai momoku moi bilasu o habari qaloloha tosihabari, upa ka o Yahudika ma nyawa, duma o bi nyawa yangoduka, komagena bai lo o kota ma bi nyawaka de ona manga sakola ikukuruye, bai lo o soa de o doku ma bi nyawaka de ona manga sakola ikuruye waasi. 	 Jeg står i gjeld både til grekere og til barbarer, både til vise og uvise;


Komagena waaka sidago idadi de isiganapu o kia maro iqomaka o Gikimoi Awi demo ma nabi Yesaya wosilefo qaboloka, ena gena, 	 forat det skulde opfylles som er talt ved profeten Esaias, som sier:


Duma o orasi manena Ngohi totemo nginika, ma Kolano o Salomo iqomaka una lo de awi kaya idala, de to una awi baju imaterowa de o dumule ma leru magena ma loha. 	 men jeg sier eder: Enn ikke Salomo i all sin herlighet var klædd som en av dem.


De o nyawa la kanaga idodora, ona magena bilasu upa yosininga cawali manga sininga ma belesoka. O nyawa la kanaga isanangi, ona magena bilasu upa yosininga cawali manga sanangika. O nyawa la o kia naga yaija, ona magena bilasu upa yosininga cawali manga alamu moi-moika. 	 og de som gråter, som de som ikke gråter, og de som gleder sig, som de som ikke gleder sig, og de som kjøper, som de som ikke eier noget,


So o nyawa o Yesus witatago gena iwingaho o Kayafas ma Imam Wilalamo awi tahuka. Kagena de o imamka ma bi sahe de lo o Yahudika manga roriri yangodu imatolomu. 	 Men de som hadde grepet Jesus, førte ham til ypperstepresten Kaifas; der var de skriftlærde og de eldste samlet.


Ngohi o gogobu manga roriri gena tasingangasuka, de ona asa ngohika upa igolo la ma ngale o habari ngohi tosihohabarika gena patagali. Nakoso ona magena o nyawa yahoromati gena tadoohawa, sababu o Gikimoi gena wahiriwa manga jamani, so ngone o nyawa gena upa moi patide de moi pasikahuku. 	 Men de som gjaldt for å være noget - hvor store de var, er mig det samme; Gud gjør ikke forskjell på folk - de som gjaldt mest, påla mig intet videre,


So de qabolo o prajurit manga dupa o Paulus iwingongangapo gena ona imasidosuka. De manga kapita asa iwinako igogou o Paulus gena o Romaka ma nyawa moi duma una wasulo o rate iwisipilikuka, so una lo wimodoka. 	 Da gikk de straks fra ham de som skulde ha forhørt ham. Men da den øverste høvedsmann fikk vite at han var romersk borger, blev også han redd, fordi han hadde bundet ham.


Ai salam tosidingo o Herodionka, una ai dodiao moi o Yahudika ma nyawa. Ai salam tosidingo o Narkisuska de awi tahu ma raba moi, ona o Jou Awi nyawa. 	 Hils Herodion, min frende. Hils dem av Narkissus' hus som er i Herren.


So ma moiku o Yesus kanaga womaokoye o Genesaret ma talaga ma dateka, de o nyawa yadadala iwisidehelo Unaka, yodupa o Gikimoi Awi demo yoise. 	 Men det skjedde da folket trengte sig inn på ham og hørte Guds ord, og han stod ved Gennesaret-sjøen,


So idadiwa o gota qaloloha gena ma sopo qatorou, de lo o gota qatotorou gena ma sopo qaloha. 	 Et godt tre kan ikke bære onde frukter, og et dårlig tre kan ikke bære gode frukter.


Ona imibaja de yogolo ngomika, la ngomi miasimaha ma ngale ona magena lo o roriwo o pipi gena yahike o Gikimoi Awi nyawa o Yerusalemka. 	 de bad oss inntrengende om å få lov til å være med i hjelpen til de hellige;


Kagena de o Saulus womaoko de awi lako wapelenga, duma womasigelelo kawa. So awi nyawa ona magena awi giaka yacoho la wituda wisingosa o Damsyik ma kotaka. 	 Saulus reiste sig da op fra jorden; men da han åpnet sine øine, så han intet; de ledet ham da ved hånden og førte ham inn i Damaskus.


Gila-gila o Iblis magena iloqa so o Yesus widongosaku, de imatodoka o bi malaikat yahino so asa Una iwileleanika. 	 Da forlot djevelen ham, og se, engler kom til ham og tjente ham.


Ai Baba Ngohi woisulo la tahino kanena, de o nyawa yaakuwa yahino Ngohika, cawali ka Ai Baba masirete Una asa ona waaso de watuda la ipiricaya Ngohika. De ma orasi o dunia ma dodoguka ona yahihino Ngohika done asa Ngohi tasimomi de tasioho kali. 	 Ingen kan komme til mig uten at Faderen, som har sendt mig, drager ham, og jeg skal opreise ham på den ytterste dag.


De ona kagena yangodu inyanyi gena o nyanyi qamomuane moi itemo, "Ngona notiai o buku o lolo moi naqehe ma segel-segel gena aku naraca. Sababu Ngona gena nitoomaka Ani au ikopola sidago nosone. Ma ngale lo o Gikimoi yangodu Ngona naija o nyawa ona manga sihino o bi bangsa o dunia ma gilolino o bi soa moi-moi lo de lo o bi bahasa moi-moino. 	 og de synger en ny sang og sier: Verdig er du til å ta boken og åpne seglene på den, fordi du blev slaktet og med ditt blod kjøpte oss til Gud av hver stamme og tunge og folk og ætt,


De ngone panako igogou o nyawa la kanaga yogolo o Gikimoi Awi laha wosidumu komagena, ona magena foloisi yolamo de o bi nyawa la kanaga yamamakeka. 	 Men uten all motsigelse er det den ringere som velsignes av den høiere.


Nako tosiade-ade gena o musik ma pake koloko o suling eko o kecapi, nakoso o lugo kanaga isiwuwu eko isilui itiaiwa, de o nyawa asa yoise duma yanakowa. 	 Dersom de livløse ting som gir lyd, enten det er en fløite eller en harpe, ikke gir forskjellige toner, hvorledes kan en da skjønne det som spilles på fløiten eller på harpen?


O habari qaloloha, kekiaka o nyawa de o Gikimoi wasikadame, gena bilasu ngini niodupa de nisihabari, magena maro nia capato. 	 Og ombundet på føttene med den ferdighet til kamp som fredens evangelium gir,


De imatodoka kagena o nyawa moi wahino awi gia de lo awi qohu iqobo sababu wipusu. 	 se, da var der en vattersottig mann like for ham.


So kagena de una wojaji o jojaru muna magenaka, ma bati wosasi de wotemo, "Ngona o kia nodupa. Nogolo bato! Ngohi asa tonihike ngonaka." 	 derfor lovte han med ed å gi henne hvad hun vilde be om.


Yoguse qaboloka, de Una onaka wotemo kali, "O bi rube iwewedo-wedoka magena ma ake niaui de niwihike o rame ma duhutuka." De maro o kia Una wosulo onaka, magena ona yaaka. 	 Så sa han til dem: Øs nu op og bær det til kjøkemesteren! Og de bar det til ham.


Sababu o Gikimoi Wokokuasa to Una Awi kuasa gena woisikelelo ngohika. Una Awi ronga magena qatebi bai! 	 fordi han har gjort store ting imot mig, han, den mektige, og hellig er hans navn,


Igogou, Una Awi muri-muri o toka idala yodusuka, de o nyawa yasisiri manga saheku o gososo isiese so manga siri lo qalohaka. 	 og de drev ut mange onde ånder og salvet mange syke med olje og helbredet dem.


Ai dodiao nipipiricaya, nakoso ngini la o nyawa de yotemo, "Ngohi o Jou Yesus towipircaya qabolo," duma ona asa o loha moi-moi o nyawaka yaakawa, de ona manga piricaya gena asa ma faida ihiwa so o Gikimoi lo woholu ona wasisalamati. 	 Hvad nytter det, mine brødre, om en sier at han har tro, når han ikke har gjerninger? Kan vel troen frelse ham?


Ma orasi o bi nyawa yadadala yoiiseka o Filipus wobicara de ona yakokeleloka o nonako ihahairani waaaka, de o nyawa yadadala magena manga sininga yadahe o kia o Filipus wotetemo gena. 	 Og folket gav samdrektig akt på det som blev sagt av Filip, idet de hørte og så de tegn som han gjorde.


De nakoso o nyawa o Jou Yesus wipiricaya waasi ona magena de ngini nimakamake, de o moi-moi niaaka onaka gena ma rabaka hika ngini gena salalu niaaka de nia sininga icocawaro. 	 Omgåes i visdom med dem som er utenfor, så I kjøper den beleilige tid.


So nakoso o Jou Awi nita kanaga nia sininga yosidisiwaka sidago lo nia sininga qapuputu kawa, de ka o nita ma rabaka aku nigoge, maro o nita kanaga yasidisiwa o tahu moika." 	 Dersom altså hele ditt legeme er lyst og ikke har nogen del som er mørk, da først blir det rett lyst helt igjennem, som når lyset lyser på dig med strålende skinn.


O lobi-lobi ona yataru de ona o Laut Merah yatola, gena ma rabaka ona yangodu o Musa wimote-mote. Magena imatero maro ngone lo nakoso inaosika gena, isinonako igogou ngone o Jou Yesus Awi nyawa wimomote. 	 og blev alle døpt til Moses i skyen og i havet,


Ka idadi o bi sihode moi-moi o pasarka isiiija gena qangodu ka paoqo. Upasi patuga poqoma de pahiri nagala o serika isisubaka eko hiwa. 	 Alt det som selges i slakterboden, kan I ete uten at I for samvittighetens skyld spør mere efter det;


O bi nyawa la kanaga Ngohi iholuka, ona magena imatero maro o rube moi kanaga o tetoku itura so ipoloteka, eko lo o rube moiku kanaga o teto moi yodutura so o rube gena imeremoka.))" 	 Og den som faller på denne sten, han skal knuses, men den som den faller på, ham skal den smuldre til støv.


De ngohi tanako igogou de ngohi towikeleloka, so tinisingangasu tagogou nginika, Una magena o Gikimoi ma Ngopa." 	 og jeg har sett det, og jeg har vidnet at han er Guds Sønn.


Komagena de o Yesus wosulo unaka, "Tagi noliho! De upa lo nokahika kali o doku magenaka." 	 Og han sendte ham hjem til hans hus og sa: Du skal ikke gå inn i byen eller si det til nogen i byen.


Sababu o nyawa gena manga dodihimo yasibuo, duma o Gikimoi Awi Gurumi wahike o oho qamomuane so imatero de yasibuo kali. 	 Det som er født av kjødet, er kjød, og det som er født av Ånden, er ånd.


Komagena so, ai dodiao nipipiricaya, ma orasi ngini nimatolomu o roti nioqo de o anggur niudo la niososininga o Jou Awi sone, de ngini magena bilasu nimatekedamaha la ningodu nioqo nirimoi. 	 Derfor, mine brødre, når I kommer sammen for å ete, da del med hverandre;


Igogou, ngini nia dorou ma fanggali gena o Gikimoi winipalakoka, so bilasu o dorou niaaka kawa. Sababu ngini winipalakoka gena ma ngale nidadi maro to Una Awi gilalo masirete winipopareta, so upa lo ma ngale o dorou gena nia sininga ma rabaka nitemo aku magena niaaka. 	 som frie, og ikke som de som har friheten til ondskaps skjul, men som Guds tjenere.


O nyawa yosigogigise Awi dodoto magena yangodu yohairani, sababu Una wodoto de wikuasaka. 	 og de var slått av forundring over hans lære; for hans tale var med myndighet.


Ngohi togolo o Gikimoi nanga Baba de o Jou Yesus Kristus tanu inidogo nginika o laha ifoloi, la nia sininga yaaka so foloisi isanangi. 	 Nåde være med eder og fred fra Gud vår Fader og den Herre Jesus Kristus!


De o Yesus kagena onaka wosano, "Nakoso o Sabat ma wangeka ngini gena idodooha. To ngini nia agama ma bobita itemo o kia. Aku o loha niaaka, eko o dorou niaaka. O nyawa niasisalamati, eko o nyawa niatooma." Duma ona magegena imapopongoka. 	 Og han sa til dem: Er det tillatt på sabbaten å gjøre godt eller å gjøre ondt, å berge liv eller å slå ihjel? Men de tidde.


Kagena de o buku ma ceceke o lolo moi magena o malaikat awi giaka ngohi taqehe de lo taoqoka. To ngohi ai uru ma rabaka tajame qamuti maro o madu, duma ma orasi taqasika, de ai poko ma rabaka de asa idadi qamalika. 	 Og jeg tok den lille bok av engelens hånd og åt den; og i min munn var den søt som honning; og da jeg hadde ett den, svidde det i min buk.


Ngohi todupa komagena, sababu kanaga ibabalo yapereki waasi gena ma Kristus iwisigise kawa de manga sigogise cawali ka o Ibliska. 	 For allerede har somme vendt sig bort efter Satan.


Ona yamotoha kanaga yofufuma de lo yamotohali kanaga yococawaro. 	 Men fem av dem var dårlige og fem kloke;


Ato toise o suba o haiwani yatotola ma rihono o ili moi itemo, "Igogou-gogou! Jou Nokokuasa, Ngona gena nako o dorou nositagali lo de o dorou gena, itiai de igogou." 	 Og jeg hørte alteret si: Ja, Herre Gud, du allmektige, sanne og rettferdige er dine dommer.


Duma o Petrus de o Yohanes isango itemo, "Ngini masirete niahiri kasi o kia itero o Gikimoi Awi simaka: Pinisigise nginika eko bilasu powisigise o Gikimoika. 	 Men Peter og Johannes svarte dem: Døm selv om det er rett i Guds øine å lyde eder mere enn Gud!


Nako o muri moi magena ka ka ngohi qabolo, de ngohi masirete o bi moi-moi idadadika qangodu manena tosingangasu tagogou de lo tosilefoka. Ngone panako to ngohi ai demo magenena igogou de itetero. 	 Dette er den disippel som vidner om dette og har skrevet dette; og vi vet at hans vidnesbyrd er sant.


Ma orasi o nyawa ona magena yoise o demo magegena, ona manga sininga yaruwaheka. So ona imasano o Petruska de o bi rasul ma somoaka itemo, "O gianongoru, so ngomi manena bilasu o kia miaaka ma ngale mia manara qatotorou magena." 	 Men da de hørte dette, stakk det dem i hjertet, og de sa til Peter og de andre apostler: Hvad skal vi gjøre, brødre?


Igogou, ngohi kanaga ai edekati qaloloha foloisi ilamo nginika, imatero de o Gikimoi lo kanaga Awi edekati qaloloha foloisi ilamo nginika bai! Ngohi manena ma nonoma ngini tinidoto la ma Kristus ngini niwipiricaya, de tongongano ka Una niwipiricaya qaputuru. Ngini gena maro o jojaru moi imabobaika de yanau moi. De muna magena ngohi tomingosoka to una awi simaka, ena gena ma Kristus Awi simaka. 	 For jeg er nidkjær for eder med Guds nidkjærhet; jeg trolovet eder jo med én mann, for å fremstille en ren jomfru for Kristus;


Ma wange Una wositatapuka, de done o bi nyawa yadala asa itemo Ngohika, 'Jou! Jou! Ngona nanako igogou ngomi gena o Gikimoi Awi demo misingangasu de Ani ronga. De yakokitoka manga toka miodusu de Ani rongali. De lo o bi nonako ihahairani gena idala miaaka de Ani rongali.' 	 Mange skal si til mig på hin dag: Herre! Herre! har vi ikke talt profetisk ved ditt navn, og utdrevet onde ånder ved ditt navn, og gjort mange kraftige gjerninger ved ditt navn?


"Nako o Salamati ma Kolano Una magena, to ngini nia dakolo idodooha. To Una Awi aheli naguunano." Ona yosango, "Una magena Awi sihino o Daud awi ahelino." 	 Hvad tykkes eder om Messias? hvis sønn er han? De sier til ham: Davids.


Mutuwade o bobita o Musa walelefo magena lo o bobita itemo upa inatesere de o bobita qangodu gena upa potemo qatorou, duma magena igogou o Gikimoino so qatebi de itiai. 	 Så er da loven hellig, og budet hellig og rettferdig og godt.


O dokterka gena yadalaka motagi momasou de ami sangisara yodogo, so ka o sou momasibangu sidago lo ami pipi qamata. Duma kodo milohawa, salanta mipanyake gena foloi idogo. 	 og hun hadde lidt meget av mange læger og satt til alt det hun eide, og hadde ikke hatt nogen hjelp av det, men var heller blitt verre;


Magena imatero maro o kia iqomaka isilelefo o Gikimoi Awi Jaji ma Bukuka itemo, "Ngohi tonijaji igogou ngona gena asa nodadi o bi bangsa yadadala manga ete de manga topora." Magena o Gikimoi Awi jaji masirete de o Abraham asa Una wipiricayaka. Una wanako o Gikimoi waaku o nyawa isosone wasioho kali de lo nako ka cawali wosulo de o bi moi-moi o kia naga ihihiwa lo aku wosidadi. 	 - som skrevet er: Til mange folks far har jeg satt dig - for Guds åsyn, hvem han trodde, han som gjør de døde levende og nevner det som ikke er til, som om det var til.


Qabolo de una wipareta o prajuritka manga sahe moi magena o Paulus iwijaga, duma upa he wibui de wisimaha sidago to una awi dodiao lo aku yahino ma ngale awi oho ma kurangi moi-moi wihike unaka. 	 Og han bød høvedsmannen at han skulde holdes i varetekt og ha ro, og at ingen av hans egne skulde hindres fra å være ham til tjeneste.


So kagena de o Paulus wiaso o prajuritka manga sahe moi, de wotemo unaka, "Hika notagi o gohiduuru manena nowitota ma kapitaka, sababu o habari kia naga moi asa wodedemo unaka." 	 Paulus kalte da en av høvedsmennene til sig og sa: Før denne unge mann til den øverste høvedsmann! for han har noget å melde ham.


"Hie! O giliri o Gikimoi kadaku o sorogaka, de lo o duniaka o nyawa o Gikimoi wasosanangi gena o sanangi yamake." 	 Ære være Gud i det høieste, og fred på jorden, i mennesker hans velbehag!


So, ai dodiao tinidododara, nakoso nanga sininga inasisalawa o Gikimoi Awi simaka, ngone bilasu pobarani de upa he powimodo. 	 I elskede! dersom vårt hjerte ikke fordømmer oss, da har vi frimodighet for Gud,


"Qadoohaso ngini Ngohi niaso 'Jou! Jou!' duma niaakawa o bi moi-moi o kia tinisusulo nginika. 	 Men hvorfor kaller I mig Herre, Herre, og gjør ikke det jeg sier?


Kagena de o Petrus wotemo, "Ngohi tanakowa o kia ngona notetemo gena!" O orasi magena qabolo una ka wobicarasi, de o toko isore, 	 Men Peter sa: Menneske! jeg forstår ikke hvad det er du mener! Og straks, mens han ennu talte, gol hanen.


Ona ma binuka asa yatooma de o sumarangi. Ma binukali asa yatago de yangaho o bi bangsa ma somoaka, ena gena o Yahudi ma bi nyawa yasowo. De o Yerusalem ma doku magena done asa yasidipito de lo yabidoto, sidago ma orasi o Gikimoi wasitatapu onaka, gena yaado so isiganapuka." 	 og de skal falle for sverds egg og føres fangne til alle folkeslag, og Jerusalem skal ligge nedtrådt av hedninger, inntil hedningenes tid er til ende.


de itagi gila-gila sidago ma bati awi gianongoru yatumudingi ma kawi ma mata-mataka, duma o ngopa yamake waasi. De ma dodoguku o ngopeqeka muna magena lo mosoneka. 	 og ingen av de syv efterlot avkom. Sist av alle døde også kvinnen.


"Ngini tinisingangasu igogou, o kia ngini o dunia ma qokuka nisitatapuka, imatero de o sorogaka lo o Gikimoi wositatapu iqomaka. De lo o kia o dunia ma qokuka niatemo isimahaka, imatero de o sorogaka lo o Gikimoi wotemo isimaha iqomaka. 	 Sannelig sier jeg eder: Alt det I binder på jorden, skal være bundet i himmelen, og alt det I løser på jorden, skal være løst i himmelen.


"O nyawa nagoona la o ngopa manenaka iwiqehe qaloha sababu ona imote Ngohi, magena imatero de ona lo Ngohi iqehe qaloha. So o nyawa nagoona la Ngohi iqehe qaloha, ona manga manara magena lo ma meta Ai Babaka, sababu Ngohi Una woisulo so tahino." 	 Den som tar imot et sådant lite barn for mitt navns skyld, han tar imot mig, og den som tar imot mig, han tar ikke imot mig, men imot ham som sendte mig.


O bi doku magegenaka de ona o bi nyawa ipipiricaya yasiduduga la manga piricaya isitatapu o Yesuska, so itemo, "Bilasu ngone inasisangisara idala kasi, de asa powosa o Gikimoi Awi pareta ma rabaka." Komagena ona manga piricaya isiputuru o bi doku magegenaka. 	 idet de styrket disiplenes sjeler og formante dem til å holde fast ved troen og sa: Vi må gå inn i Guds rike gjennem mange trengsler.


O nyawa la kanaga manga piricaya qaceke, ona magena bilasu ngini niaqehe qaloha, la upa sidago de ma ngale o kia ona yopiricayaka gena ona dede ngini nimatekesikoholu. 	 Ta eder av den som er svak i troen, uten å sette eder til doms over hans tanker!


Qabolo de Una asa o segel ma saange waraca kali. Waracaka, de ngohi toise o dodadi ngai iha magena ma saangeka itemo, "Hino nosupusi!" De Ngohi takelelo kali. Wewe! O jara qatataro moi isupu kali. De una de awi kuasaka kugena wopane, de awi giaka o timbangan moi wacohono ma ngale o bare o duniaka waaka. 	 Og da det åpnet det tredje segl, hørte jeg det tredje livsvesen si: Kom! Og jeg så, og se, en sort hest, og han som satt på den, hadde en vekt i sin hånd.


Qabolo de Una Awi muri yasinoto magena itagi, de ona asa yamake maro o kia Una wotetemo onaka. 	 Så gikk de utsendte avsted, og de fant det så som han hadde sagt dem.


Nimasosininga. O orasi manenaka ngohi tomasidailako la ma para ma saangeka tahika ngini tinikurumi, de igogou ngohi asa o gaji moi lo upa togolo nginika. O kia naga ngohi tasasari gena, upa nitemo nia arata, duma ma ngale ngini tinisari la asa ngohi niqehe qaloha kali. Sababu o ngopa-ngopa yasowo bilasu o arata yadiahi ma ngale o dodihimoka, duma cawali o dodihimo bilasu o arata yadiahi ma ngale o ngopa-ngopaka. 	 Se, for tredje gang er jeg nu rede til å komme til eder, og jeg vil ikke falle eder til byrde; for jeg søker ikke det som eders er, men eder selv. Barna er jo ikke skyldige å samle til foreldrene, men foreldrene til barna.


Duma o Saulus una magena awi edekati waaka ma ngale o gogobu wasisa, so wotagi o tahu wageto, o nyawa ipipiricaya yanau eko lo o ngopeqeka walilia la o bui ma tahuka wasingosa. 	 Men Saulus herjet menigheten, og gikk inn i hus efter hus og drog ut både menn og kvinner og lot dem kaste i fengsel.


Magena de o Yesus wotagi o Yairus wimote. De o nyawa yadadala lo imote de o Yesus iwisidehelo. 	 Og han gikk bort med ham, og meget folk fulgte ham, og de trengte ham.


Sababu o Gikimoi Awi simaka bai pomasuna de pomasunawa gena, qadoohawa. Duma Una wanako itiai cawali nanga sigogise to Una Awi sulo moi-moi gena kanaga ngoneka. 	 Det kommer ikke an på omskjærelse, og det kommer ikke an på forhud, men på å holde Guds bud.


So upa nimodo. Ngini winisininga de nia ija gena ifoloi de o bi namo totodialiki bai! 	 Frykt derfor ikke! I er mere enn mange spurver.


Hika bai! Takelelo to ngini de nia sabari o nyawa ifufumaka, ena gena o bi sosulo ikokulaika, sababu ngini nitemo foloi nicawaro. 	 For I tåler jo gjerne dårene, I som er så kloke;


"Kanagali o dodoto maro komanena, 'Yanau moi aku awi peqeka waholu, hitilahi ma peqeka gena o surati ngongolu womihike.' 	 Det er sagt: Den som skiller sig fra sin hustru, skal gi henne skilsmissebrev.


O Yusuf ma baba gena o Matica, o Matica ma baba gena o Amos, o Amos ma baba gena o Nahum, o Nahum ma baba gena o Hesli, o Hesli ma baba gena o Nagai, 	 sønn av Mattatias, sønn av Amos, sønn av Nahum, sønn av Esli, sønn av Naggai,


Una o bi cocatu ngone wositokuka ma ngale ngone Awi nyawa inangodu wonasidailakoka la Awi manara magena paaka, so ngone ma Kristus powipipiricaya o bolumoi-bolumoi gena asa pomatekesiputuru moi de moika. 	 forat de hellige kunde bli fullkommengjort til tjenestegjerning, til Kristi legemes opbyggelse,


So ngone panako qaboloka, kanaga o nyawa nakoso ona yotemo, "Igogou, o Gikimoi towipiricayaka," duma o loha moi-moi yaakawa, de o Gikimoi asa wotemo, "Ona manga sininga gena itiai waasi." Duma o nyawa nakoso yopiricayaka de ona lo asa yodupa o loha moi-moi yaaka, ma ngale ona magena o Gikimoi lo asa wotemo, "Ona manga sininga gena itotiai Ngohika." 	 I ser at mennesket blir rettferdiggjort ved gjerninger, og ikke ved tro alene.


Ona yahino yototomina gena o kia naga idadadi magena yakelelo, de ona yangodu asa yoliho de manga mamata masireteka yangangapo, ma ngale manga sininga foloi ipeleso. 	 Og alt folket som var kommet sammen for å se dette syn, slo sig for sitt bryst og vendte tilbake da de så hvad som skjedde.


Ngohi ai edekati qalohawa nako ka jai-jai bato totulu nginika. Nako o Jou woisimaha, de ngohi todupa dede ngini togoge ma orasi gena sutu iteka. 	 For jeg tenker ikke å se eder nu på gjennemreisen; for jeg håper å bli nogen tid hos eder, om Herren tillater det.


Ma nonomasi una gena o nonako moi wahikeka, wotemo komanena, "O nyawa naguuna ngohi towihahame gena, Una magena qabolo. Una niwitago de niwingaho, de lo niwijaga nisidodiahi." 	 Men han som forrådte ham, hadde gitt dem et tegn og sagt: Den jeg kysser, ham er det; grip ham og før ham sikkert bort!


So nakoso ngomi gena, o Gikimoi Awi manara ma rabaka ngomi Una miwimote la Awi demo gena misihabari o nyawaka. So ngomi minibaja de migolo nginika, o Gikimoi Awi laha kiaka niamamakeka, magena upa ka niaqohaka la nitura o dorouku. 	 Men som medarbeidere formaner vi eder også at I ikke forgjeves må ta imot Guds nåde.


Kagena de o bi Farisika o puji ma tahuno isupu de itagi la imatekesikagaro de imatekefakati, la ma ngale o Yesus witooma. 	 Men fariseerne gikk ut og holdt råd imot ham, hvorledes de skulde få ryddet ham av veien.


La o wange itotiai, de o doku ma sigilolino magegena qapuputuku ma deka o orasi saange. 	 Og da den sjette time var kommet, blev det mørke over hele landet like til den niende time.


Mutuwade bilasu nimasitiari qaloha! De niososininga ma deka o taungu saange, o putu de o wange, ngohi de ai kongo de ai sirangu lo tomatoguwa tinisisitiari so tinijaga ngini ningodu. 	 Våk derfor, og kom i hu at jeg i tre år ikke holdt op, hverken natt eller dag, å formane hver eneste en med tårer!


"Ngohi o Nyawa ma Duhutu manena done ma orasi Ngohi tahino kali, de Ai kuasa ma buturu asa ifoloi de lo Ai malaikat yangodu-ngodu imoteno. Ngohi asa tomatamiye Ai pareta ikokuasa ma kursika. 	 Men når Menneskesønnen kommer i sin herlighet, og alle englene med ham, da skal han sitte på sin herlighets trone.


Qabolo de ngohi toise o kia naga moi maro o nyawa yadadala o sorogaka imanenere, "Awalele! O Gikimoi Awi ronga posilamo. To ngone nanga Jou Una magena o nyawa wasisosalamati, Una lo wisimulia de Awi kuasa ilamo. 	 Derefter hørte jeg likesom en sterk lyd av en stor skare i himmelen, som sa: Halleluja! Frelsen og æren og makten tilhører vår Gud!


Ai dodiao nipipiricaya, maro o ngopa moi de kanaga awi baba de awi awa ngaroko iwidongosaka duma ka wasosiningasi, komagena lo ngomi minidongosaka so ngini he minikelelo kawa. So ngaroko o orasi ma cunu ngini de ngomi nanga rohe asa imakitingaka, duma o orasi isigeto-getoka minisosininga de ngomi mia dupa foloi qaputuru. De mia edekati foloi ilamo la aku miahikali la pomatekekamakeli. 	 Men da vi, brødre, hadde vært skilt fra eder en kort stund, med vårt åsyn, ikke med hjertet, gjorde vi oss i vår store lengsel så meget mere umak for å få se eders åsyn,


Sababu ma orasi o Petrus kagena o Antiokhiaka, de iqomaka una wodupa wooqo de ona o nyawa ma Kristus wipipiricaya o Yahudika ma nyawa yasowo. Duma ma duuruka, o Yakobus o nyawa yamuruo naga o Yerusalemka wasulo la itagi o Antiokhiaka, de ma orasi ona imasidiado, de o Petrus una magena asa he wodupa kawa wooqo de o nyawa ipipiricaya o Yahudika yasowo. Una wimodo, sababu o nyawa o Yakobus wasusulo gena yodupawa nakoso pooqo dede o nyawa ma Kristus wipipiricaya o Yahudika yasowo so imasuna waasi, gena yamotewa o Yahudika manga bobita o Gikimoino. 	 For før det kom nogen fra Jakob, åt han sammen med hedningene; men da de kom, drog han sig tilbake og skilte sig ut, for han var redd for dem som var av omskjærelsen,


O orasi magenaka ngaroko ngohi kanaga de ai kurangi, lebelaha upa he o pipi togolo nginika. Sababu ai kurangi o kia bato gena o nyawa ipipiricaya ona magena o Makedonia ma daeraka de yahino asa ihike ngohika. Ngohi tomajaga la o orasi magena upa nginika togolo, ma ngale ngini gena upa he tinisitubuso. Orasi manena de isikahika, ngohi lo asa taaka komagena, la upa nginika togolo. 	 for det jeg manglet, det utfylte brødrene som kom fra Makedonia, og i alle måter har jeg holdt mig og vil holde mig fra å falle eder til byrde.


Komagena lo yamogiowo de tupaange yosoneka, ma orasi o Siloamka o tahu o falagaku moi ikukuruye yaduruba onaku so ona yosone, de nagala magena nia sininga ma rabaka nia fikiri isala so nitemo, to ona manga dorou magena foloi ilamo de o Yerusalemka ma bi nyawa yangodu. 	 Eller hine atten som tårnet ved Siloa falt over og slo ihjel, tenker I at de var skyldige fremfor alle mennesker som bor i Jerusalem?


La ma ngale ngini gena nia sininga ibolowo de o nyawa moi lo yaakuwa inikalaki so, ngaroko ngini kanaga o bi nyawa ma dorou manga sidongirabaka, duma ngini maro o Gikimoi Awi ngopa-ngopa so niamanara qaloha de itiai. O nyawa ona magenaka ngini o bi moi-moi itotiai niasikelelo, maro o bi ngoma ma nita yodisiwa o dunia qapopuputuka. 	 forat I kan være ustraffelige og rene, Guds ulastelige barn midt iblandt en vanartet og vrang slekt, iblandt hvilken I viser eder som lys i verden,


Ona manga ngopa Una magena wofero so wilamo idogo de wiputuru, de awi sininga lo idadi foloi icawaro, de lo o Gikimoi Awi laha igoge Unaka. 	 Men barnet vokste og blev sterkt og fullt av visdom, og Guds velbehag var over ham.


Upa nitemo ngohi ai edekati ngini niamomoku tositubuso la o nyawa ma somoa tasiguui. Gena hiwa bai! Duma tongongano bai ona de ngini, nia oho gena asa imaketero. 	 For dette sier jeg, ikke forat andre skal ha lettelse og I trengsel,


So niahino Ngohino, ngini ningodu la kanaga nia gina qatotubuso niamoku so nisimomoqoka. Hino la Ngohi masirete asa nia gina magena tapalako. 	 Kom til mig, alle I som strever og har tungt å bære, og jeg vil gi eder hvile!


Kagena de Una o deruku wouti de imakamake o nyawa wikokitoka moi, wotagi wokahoko o sone ma diaruno wosupu. 	 Og da han var gått ut av båten, kom det straks mot ham ut av gravene en mann som var besatt av en uren ånd.


Ma orasi o Yudas womasidiado, gila-gila o Yesuska wotagi de wotemo, "Tabea, Baba Guru!" De gila-gila wikololo de wihame. 	 Og straks gikk han bort til Jesus og sa: Vær hilset, rabbi! og kysset ham.


Ma orasi o nyawa yangodu yakelelo igogou o Yesus wotagi o Zakheus awi tahuka, de ona magena imaridemo yotemo, "Awadede! Una wotagi wikurumi o nyawa ma dorou moi awi tahuka." 	 Og da de så det, knurret de alle og sa: Han gikk inn for å ta herberge hos en syndig mann!


Duma ngini ningodu bilasu nianako idodooha la nia rohe masirete niapareta qaputuru ma ngale nia gogoho itiai o Gikimoi Awi simaka de lo o nyawa manga simaka. 	 at hver av eder vet å vinne sig sin egen make, i helligelse og ære,


Ma orasi manena o dunia iwedoka de o dorou so o Gikimoi iwiholuka. So upa o nyawa yamaqe isihabari ma ngale Ngohi de lo Ai dodoto. Sababu nagoona yamaqe isihabari, done Ngohi o Nyawa ma Duhutu lo asa ona toholu tanako, ma orasi Ngohi tahino kali o duniaku dede to Ngohi Ai kuasa, kiaka isikokelelo maro Ai Baba Awi kuasa, de Awi malaikat yadadala." 	 For den som skammer sig ved mig og mine ord i denne utro og syndige slekt, ham skal også Menneskesønnen skamme sig ved når han kommer i sin Faders herlighet med de hellige engler.


Qabolo de Ngohi asa isidoa kali o nyawa ona magena o Yahudika ma nyawa yasowo, la ona magena igagaka isiihe, de ingangapo, de lo isangahadi. Duma o wange saangeka de Ngohi asa tooho kali." 	 og overgi ham til hedningene til å spottes og hudstrykes og korsfestes; og på den tredje dag skal han opstå.


Duma o Jou Yesus wotemo unaka, "Notagi bato! Sababu Ngohi towihiri una ma ngale to Ngohi Ai manara wamoku, ena gena una wosihabari ma ngale Ngohi kiaka o Israel ma nyawaka, de o nyawa o bi bangsa ma somoaka, de lo manga kolanoka. 	 Men Herren sa til ham: Gå avsted! for han er mig et utvalgt redskap til å bære mitt navn frem både for hedninger og konger og for Israels barn;


O bi moi-moi qangodu magena bilasu idadi de imaaka la isiganapuka, imatero maro o kia iqomaka o Gikimoi Awi demo ma nabi Yesaya wosilefo qaboloka, ena gena, 	 Men dette skjedde forat det skulde opfylles som er talt ved profeten, som sier:


Upa niawosa o siduduga ma demo kiaka o Gikimoi Awi Jaji ma Buku ma rabaka wodedemo nginika maro Awi ngopa masireteka, so wotemo, "Ai ngopa, hika o Jou Awi dodoto nosininga qaloha, de nakoso Una wonisidapano, de upa ani sininga qaceke. 	 og I har glemt den formaning som taler til eder som til barn: Min sønn! akt ikke Herrens tukt ringe, og bli ikke motløs når du refses av ham;


La Una wahika so manga deruku wopane, de o paro magena lo itoguka de iogoka. So Una Awi muri-muri magena yosawangi de yamodo, 	 Og han steg inn i båten til dem, og vinden la sig; og de blev ute av sig selv av forundring.


So ma ngale ngini o Gikimoi Awi nyawa, so upa sidago o sababu moi idadi so done o nyawa aku itemo ngini gena kanaga nisundali, de o bi moi-moi qatotorou niodupa, de lo o arata niodesere. 	 Men utukt og all urenhet og havesyke må ikke engang nevnes iblandt eder, således som det sømmer sig for hellige,


Kagena de Una wotemo onaka, "Ce! So niiseka de ka niasahe waasi! Qadoohaso ngini niasahewa, ena gena o kia naga una waoqoka una magena o dorouka wingahowa, so upa nitemo una witorou o Gikimoi Awi simaka. 	 Og han sa til dem: Er da også I så uforstandige? Skjønner I ikke at intet som kommer inn i mennesket utenfra, kan gjøre ham uren?


"Nomaoko! De ani jongutu nalolo la natoti de noliho." 	 Jeg sier dig: Stå op og ta din seng og gå hjem til ditt hus!


Komagena so nako ngini gena upa ka cawali niwipiricaya ma Kristuska, duma ngohi tongongano ngini lo asa niaaka ifoloisi nikaeli sidago lo nia gogoho gena igogou imatero maro o Gikimoi wodudupa. Ena gena, ma ngale to ngini nia manaraka lo hika o loha foloisi niaaka o nyawaka. De upa ka cawali o loha o nyawaka niaaka, duma ma ngale lo ngini kanaga o moi-moi niaaaka ma rabaka gena foloisi nicawaro. 	 så legg og just derfor all vinn på i eders tro å vise dyd, og i dyden skjønnsomhet,


Ngini asa nitebika, hitilahi o dodoto itotiai gena ngini niapiricaya qaputuru sidago lo nia piricaya gena nisitatapu igogou. Upa sidago nia ngongano o dodoto itotiai inisihohabarika gena ngini niodongosa. O dodoto itotiai magena isihabari qabolo o nyawa yadadala o dunia ma qokuka, de ma ngale o dodoto magena ngohi manena Paulus lo ai manara tosihohabari moi. 	 så sant I blir ved i troen, grunnfestet og faste, og ikke lar eder rokke fra det håp evangeliet gir, det som I har hørt, som er blitt forkynt for enhver skapning under himmelen, og som jeg, Paulus, er blitt tjener for.


Awadede! O habari moi ngohi asa togiiseka gena, to ngini nia sidongirabaka o nyawa moi kanaga awi gogoho eko o nyafusu ma dorou waaka, ena gena una magena imasikiidu dede ma baba ma peqeka. Maro komagena o nyawa o Gikimoi wipipiricayawa ona magena lo ma moi waasi yaaka bai! 	 I det hele høres det om hor iblandt eder, og det slikt hor som ikke engang nevnes blandt hedningene: at en holder sig til sin fars hustru.


De nakoso o nyawa yahiwa la yaakuwa o bahasa ma ngale gena yodedemo, de o nyawa ona magena kanaga manga dupa o bi bahasa irupa-rupa yosibicara, ona magena bilasu o dolomu ma rabaka gena imapopongo. Qohaka, la cawali manga sininga ma rabaka o bahasa magena yosibicara o Gikimoika. 	 Men er det ingen til stede som kan tyde, da skal han tie i menighets-samlingen, men tale for sig selv og for Gud.


Ngaroko o Gikimoi Awi bobita o Musa wolelefoka gena ona de manga barani yodupa yadoto o nyawaka, duma ona manga dodoto de manga demo-demo gena ona masirete lo ma ngale isihoda waasi. 	 idet de vil være lovlærere, enda de hverken skjønner det som de sier, eller de ting som de så selvsikkert taler om.


Nakoso ngini iningaho o puji ma bi tahuka, de inikalaki nagoona ipopareta manga simaka, upa lo nimodo ma ngale o kia bilasu ngini nisango. 	 Men når de fører eder frem for synagogene og øvrighetene og myndighetene, da vær ikke bekymret for hvorledes eller hvad I skal svare for eder, eller hvad I skal si;


Wobicara komagena qaboloka, de womapuguku so wolelefo kali o tonaku. 	 Og han bukket sig atter ned og skrev på jorden.


de lo o Tikhikus ai roriwo iqoqoma gena wihiwa, sababu towisulo so wotagi womajoboka o Efesus ma kotaka. 	 Tykikus har jeg sendt til Efesus.


So una wasano ona magenaka, "O dodiao nipipiricaya, ma orasi o Gikimoi Awi habari niopiricaya gena o Gurumi Qatetebi nginiku wowosaka de winiparetaka, eko hiwasi." De ona isango itemo, "Hiwasi. De mianako waasi o Gurumi Qatetebi gena kanaga de maena." 	 Der fant han nogen disipler og sa til dem: Fikk I den Hellige Ånd da I kom til troen? De svarte ham: Vi har ikke engang hørt om den Hellige Ånd er kommet.


Sababu nakoso nitagi o nita ma rabaka gena, kanaga niaaka o manara de ma sopo moi-moi qangodu kiaka qaloloha, itotiai, de lo igogou. 	 for lysets frukt viser sig i all godhet og rettferdighet og sannhet -


Imaaka komagena, so ongo Maria motagi Awi muri-murika, mosihabari motemo, "We! Kangano manena gena ngohi towikelelo o Jou, Una gena wooho kali." De lo madedemo ona magenaka o bi moi-moi o kia Una womidodedemo munaka. 	 Maria Magdalena kommer og forteller disiplene: Jeg har sett Herren, og at han hadde sagt dette til henne.


Ai dodiao nipipiricaya, ngohi masirete tanako igogou ngini magena o loha ifoloi niaaka o nyawaka. Sababu ngini aku o Gikimoi Awi dodoto itotiai gena nianako ifoloi de magena lo nimatekekodoto moi de moika. 	 Men også jeg, mine brødre, har den visse tro om eder at I av eder selv er fulle av godhet, fylt med all kunnskap, i stand til også å formane hverandre;


So una gila-gila wisulo ma kapita moi wotagi o Yohanes Wooosi awi sahe waqehe. So kagena de o prajurit moi wotagi o bui ma tahuka, la o Yohanes Wooosi asa witolaka. 	 Og straks sendte kongen en av sin livvakt avsted og bød ham hente hans hode.


So o sosulo eko o rasul yamogiowo de sinoto manena to ona manga ronga gena: Ma nonomaka, o Simon (eko wisironga lo o Petrus); de o Andreas, o Simon awi nongoru; o Yakobus, o Zebedeus awi ngopa; o Yohanes, o Yakobus awi nongoru; 	 Men dette er de tolv apostlers navn: Først Simon, som kalles Peter, og Andreas, hans bror; Jakob, Sebedeus' sønn, og Johannes, hans bror;


De lo ngohi tanakoli ona gena bilasu upa niamodo. Sababu nako nibarani komagena, de ngini asa niasikelelo onaka gena done o narakaku yaumo de ka cawali ngini nisisalamati, sababu o Gikimoi winisiputuru la o bi moi-moi magena aku niaaka. 	 og ikke i nogen ting lar eder skremme av motstanderne; det er for dem et varsel om undergang, men om eders frelse, og det fra Gud.


Duma una bilasu wodupa o nyawa ma somoa wasigaro la imasidodogu awi tahuka, awi sininga de awi rohe ma nyafusu gena wapareta qaloha, de awi dupa o orasi isigeto-geto cawali o kia naga qaloloha, awi sininga watuga itotiai, so o dorou moi lo upa waaka duma o moi-moi o kia itotiai wodupa waaka. 	 men gjestfri, glad i det gode, sindig, rettferdig, hellig, avholdende,


Kagena de Awi muri yasinoto yotagi o dokuka, de kadoka ona yamake maro o kia Una wotetemo. So ona asa isidailako o Paskah ma ino magena. 	 Og disiplene gikk avsted og kom inn i byen og fant det således som han hadde sagt dem; og de gjorde i stand påskelammet.


Duma, ngaroko, itiaiwa. We! Kanaga o Gikimoi Awi Bukuka isilelefoka, o bi nyawa ona yangodu o Gikimoi Awi bobita yamotewa, de sidago manga siningaka o dorou yaaka magena ma rabaka akuwa yapalako. So o nyawa nakoso kanaga imamangaku igogou ona yamote yaakuwa o Gikimoi Awi bobita, duma o Yesus Kristus wipiricayaka, cawali ona magena asa o Gikimoi Awi jaji o Abrahamka gena yamake. 	 men Skriften har lagt alt inn under synd, forat det som var lovt, skulde ved tro på Jesus Kristus bli gitt dem som tror.


Una de Awi kuasa so awi manara moi-moi ikokuasa aku waaka, ena gena o nyawa imasihie ona magena wasikitinga la manga edekati gena upa idadi. 	 Han gjorde veldig verk med sin arm, han adspredte dem som var overmodige i sitt hjertes tanke;


De hino la ngone nyawamoi-nyawamoi pomatekesisininga la aku pomatekesigaro inangodu asa pomatekedodara moi de moika de lo o manara qaloloha paaka. 	 og la oss gi akt på hverandre, så vi opgløder hverandre til kjærlighet og gode gjerninger,


Ma tuangi o nyawa kagena imakokadateka wotemoli, 'O pipi ngai moi magena niaqehe unano de niwihike woleleleani moika, kiaka una magenaka o pipi ma dogo mogiowoka.' 	 Og han sa til dem som stod ved hans side: Ta pundet fra ham og gi det til ham som har de ti pund!


Nakoso ngohi gena, qadoohawa. Kanaga ma lamo gena o habari ma ngale ma Kristus gena isihabarika, bai de manga edekati qaloloha bai lo de manga edekati qatotorou. Komagena so to ngohi ai sininga isanangi. De igogou to ngohi ai sininga foloisi isanangi, 	 Hvad da? Kristus forkynnes dog på enhver måte, enten det skjer for syns skyld eller i sannhet, og det gleder jeg mig over; ja, jeg vil og fremdeles glede mig;


Ma ngale o Yesus niwihoholu gena o Gikimoi Awi Jaji ma Buku ma gimina moika asa itemo komanena, 'O teto o tukang yahoholu de yapapakewa magena done asa isiaka de idadi o tahu ma sosoqe ma teto ma nonoma.' 	 Han er den sten som blev forkastet av eder, I bygningsmenn, men som er blitt hjørnesten.


Imatodoka de Awi muri yaruwange iwimomote gena yakelelo kanaga o nabi yasinoto imatekebobicara de Una. O nabi yasinoto gena o Musa de o Elia. 	 Og se, Moses og Elias viste sig for dem og talte med ham.


O Farisi ma nyawa yamuruo naga yosano o Yesuska, muruoka de o Gikimoi wahino la o duniaka wopareta maro o kolano moi. De o Yesus wotemo, "O Gikimoi Awi pareta gena isolanowa de o bi nonako, kiaka o nyawa yakokelelo. 	 Men da han blev spurt av fariseerne når Guds rike skulde komme, svarte han dem og sa: Guds rike kommer ikke på den måte at en kan se det med sine øine;


Kagena de o Petrus wotemo o Yesuska, "Jou, qaloha bai nakoso ngone lo ngo kanena. So nako nodupa, de ngohi asa o dadaru ngai saange taaka, ngai moi to Ngona, ngai moi to Musa, de ngai moili to Elia." 	 Da tok Peter til orde og sa til Jesus: Herre! det er godt at vi er her; vil du, så skal jeg gjøre tre boliger her, en til dig og en til Moses og en til Elias.


Komagena lo de o Gikimoi. Ma orasi Una iqomaka wijaji o Abrahamka de lo awi ngopa de awi danoka, de Una magena wodupa wasinako itiai onaka Awi jaji gena akuwa itagali. Komagena so ma ngale Awi jaji gena wosiputuru so asa wosasi. 	 Derfor, da Gud vilde enn mere vise løftets arvinger hvor uryggelig hans vilje var, gikk han imellem med en ed,


So komagena o Paulus de o Silas o buino isupu qaboloka, de itagi itulu ongo Lidia ami tahuka. So kagena yamake o bi nyawa ipipiricaya, so manga sininga isiputuru qaboloka, de o Paulus de o Silas imajobo kali. 	 Så gikk de da ut av fengslet og gikk inn til Lydia, og efterat de hadde sett brødrene og formant dem, drog de avsted.


O Yesus de Awi muri-muri ikahino kali o Galilea ma talagaka. O nyawa yadadala yahino Unaka, so Una wadoto ona magena. 	 Og han gikk atter ut til sjøen, og alt folket kom til ham, og han lærte dem.


Nako ngohi de o Gikimoi Awi nyawa ma binuka, de igogou ona magena foloisi yolamo de ngohi. Ngaroko komagena, duma ngohi gena o Gikimoi Awi laha so asa woihike o manara la o habari qaloloha tosihabari ngini o Yahudika ma nyawa nisowo. O habari ma ngale gena ma Kristus Awi laha foloisi ilalamo kekiaka paakuwa patuga. 	 Mig, den aller ringeste av alle hellige, blev denne nåde gitt å forkynne hedningene evangeliet om Kristi uransakelige rikdom,


So kagena o Areopagus ma nyawa manga simaka o Paulus womaokoye, de onaka wotemo, "He, o Atena ma nyawa! Ngohi tininano nia oho ma rabaka gena igogou ngini o bi nyawa o agama ma dodagi de ma dodoto niacoho qaloha. 	 Så stod da Paulus frem midt på Areopagus og sa: Atenske menn! I alle måter ser jeg at I er ivrige i eders gudsfrykt.


So yadadala iwisano unaka, "Nako komagena, de o kia bilasu miaaka." 	 Og folket spurte ham: Hvad skal vi da gjøre?


So komagena o bobita la kanaga totemo, nako taaka, de nagala ai dorou moi lo aku ihiwa de o oho ka sidutu ikakali gena tamake. Duma o bobita magegena asa ai dorou isikelelo ngohika, so tanako igogou ngohi de o Gikimoi mimakitingaka. 	 jeg derimot døde; og budet, som var til liv, det blev funnet å være mig til død;


Mutuwade done ma orasi o Gikimoi wosulo so o Yesus Kristus o nyawa yangodu manga dorou de manga loha, bai manga siningaka bai lo yaaakaka, ngaroko imamingihuka, duma qangodu gena asa wafanggali itotiai. De ai demo magegena imatero de ma orasi o habari qaloloha ngohi tosihabari. 	 på den dag da Gud skal dømme det skjulte hos menneskene efter mitt evangelium ved Jesus Kristus.


De moi-moi ona magenaka Ngohi asa tahike o oho ka sidutu ikakali, so ona gena akuwa yasisa. Sababu ona magena Ngohi tajajaga, so o nyawa nagoona bato yaakuwa Ngohi ikoora. 	 og jeg gir dem evig liv, og de skal aldri i evighet fortapes, og ingen skal rive dem ut av min hånd.


O Yesus wotemo onaka, "Nitagi bato, de una wosihahaga magenaka nitemo komanena, 'O wange manena de lo ilangi Ngohi kanaga tomanarasi, o nyawa manga toka todusu de ibipopanyake tasiloha. De o wange ma saangeka Ai manara magena asa tosibolo.' 	 Og han sa til dem: Gå og si til den rev: Se, jeg driver ut onde ånder og fullfører helbredelser idag og imorgen, og på den tredje dag er jeg ved enden;


La o Yudas Iskariot o muri moi, o Yesus Awi muri yamogiowo de sinoto manga dongirabano, awi edekati qatorou. So wotagi o imam ma bi saheka, 	 Da gikk en av de tolv, som hette Judas Iskariot, til yppersteprestene


Ngini bilasu nianako o Abraham, o Ishak, de o Yakub de to ngone nanga ete de nanga topora ma somoali ona magena manga Gikimoi wisusuba, Una manena Awi leleani o Yesus gena wisimuliaka, duma Una magena ngini niwisidoa o Pilatuska, de niwisiholu to una awi simaka, ngaroko o orasi magena o Pilatus wihirika Una iwipalako. 	 Abrahams og Isaks og Jakobs Gud, våre fedres Gud, har herliggjort sin tjener Jesus, ham som I forrådte og fornektet for Pilatus da han dømte at han skulde løslates;


So awi nyawa wileleleani una magena woliho awi tuangika wodedemo. Igogou, o tuangi una magena wongamo de wotemo woleleleanika, 'Notagi bato o bi ngeko ilalamoka de lo ipopenetoka, de o nyawa kia bato namamake ona isususa, ona manga qohu isosoneka, ibilulugu de lo ibipipilo yangodu nangaho la ona yahino nonena.' Magena de woleleleani una magena wotagi awi tuangi awi sulo gena waaka. 	 Og tjeneren kom og fortalte sin herre dette. Da blev husbonden harm og sa til tjeneren: Gå i hast ut på byens gater og streder, og før herinn de fattige og vanføre og blinde og halte!


Ngaroko, o nyawa o sangisara yamake ma sababu manga sininga de manga gogoho magena itotiai, ona igogou yosanangi. Ona magena igogou o Gikimoi Awi nyawa-nyawa Awi pareta ma rabaka. 	 Salige er de som er forfulgt for rettferdighets skyld; for himlenes rike er deres.


De muna magena mosango motemo, "Kodo, Baba! O bi kaso o meja ma litimika lo yodamaha o ino ma reremo, la nako itura, de o kaso magena lo aku yaoqo." 	 Men hun sa: Det er sant, Herre! for de små hunder eter jo av de smuler som faller fra deres herrers bord.


Qabolo de o Yesus watemo onaka, "Kangano ma orasi Ngohi tinisulo ngini la nitagi o habari qaloloha nisihabari, de Ngohi asa tinisimahawa ngini nimagaho o pipi, eko lo o baro, eko o tarupa o sabi sinoto. Idodooha ngini kanaga niakurangi." Ona yosango, "Hiwa!" 	 Og han sa til dem: Da jeg sendte eder ut uten pung og skreppe og sko, fattedes eder da noget? De sa: Nei, intet.


Sababu o sapi ma nau de lo o kabi ma nau gena ma au yaakuwa o dorou yapiki. 	 for det er umulig at blod av okser og bukker kan bortta synder.


So ngohi iqoma o surati tolefo komagena nginika la ma orasi ngohi done tahika nginika, de ngini gena upa he ai sininga nisipeleso. Sababu igogou ngini bilasu niaaka so ngohi ai sininga aku qanali. Ngohi tanako igogou nakoso ngohi la kanaga de ai nalika, de ngini lo aku de nia nali kali. 	 Og just i det øiemed skrev jeg, forat jeg ikke, når jeg kom, skulde få sorg av dem som jeg burde ha glede av, idet jeg har den tillit til eder alle at min glede er eders alles glede.


Ngaroko, igogou, o Yahudika ma roriri manga sidongirabaka lo kanaga yadala o Yesuska wipiricaya, duma manga piricaya magena ona asa isipongo de imangakuwa o nyawa manga simaka. Ona gena yamodo sababu manga dodiao o Farisika ma nyawa. Idodooha ma ngale onaka, nakoso Una wipiricayaka so ona gena yasimaha kawa manga puji ma bi tahuka yowosa. 	 Allikevel var det mange som trodde på ham, også av rådsherrene, men for fariseernes skyld bekjente de det ikke, forat de ikke skulde bli utstøtt av synagogen;


Duma o prajuritka manga sahe magena awi dupa la o Paulus wisisalamati, so una wasimahawa manga edekati magena yaaka. So ka wapareta nagoona aku itobo imatengo, de upa he o ifaka imasigocoho, hika imaumo iqoma o teoku ma ngale itobo sadine o dududusa. 	 men høvedsmannen, som vilde frelse Paulus, hindret dem i deres råd, og bød at de som kunde svømme, skulde først kaste sig ut og komme i land,


"So o nyawa la kanaga Ai demo manena yoise de lo yaaka, ona magena imatero maro o nyawa wococawaro moi la kanaga awi tahu wosigoko o teto ma qokuka. 	 Derfor, hver den som hører disse mine ord og gjør efter dem, han blir lik en forstandig mann, som bygget sitt hus på fjell;


Nakoso kanaga o nyawa yasasapi, foloisi qaloha la ona magena manga tahu masireteka yooqo iqomaka. Upa sidago ngini nimatolomuka, de o Jou winifanggali de o dorou. De nakoso o sitiari ma binuka gena, ngohi done tahino nginika de asa tosidailako de tosiaturu. 	 og hvis nogen hungrer, da ete han hjemme, forat I ikke skal komme sammen til dom! Det annet skal jeg foreskrive når jeg kommer.


So kagena de ma kapita wotagi o Pauluska, de wisano, "Hika noisingangasu nositotiai, ngona manena igogou o Romano ma nyawa?" De o Paulus wotemo, "Tagogou, ngohi manena o Romano ma nyawa." 	 Den øverste høvedsmann gikk da bort til ham og sa: Si mig: Er du romersk borger? Han svarte: Ja.


So ma Gubernur Pilatus wasano kali yadadala ona magenaka, "Nako yasinoto manena, ngini nimode naguuna ngohi towipalako nginika." Ona yosango, "O Barabas!" 	 Landshøvdingen tok nu til orde og sa til dem: Hvem av de to vil I jeg skal gi eder fri? De sa: Barabbas!


Iqoqoma sidago lo o orasi manena o bi haiwani ilalago, de o bi namo isososo, de o bi haiwani itatase o dududuka de lo o bi moi-moi o teoka iooho gena moi-moi qangodu o nyawa aku yapalihara. 	 For all natur, både i dyr og i fugler, både i ormer og i sjødyr, temmes og er blitt temmet av den menneskelige natur;


Duma orasi manena Ngohi totemo nginika, yanau moi la ma peqeka womiholuka, de una asa de awi sala, ka cawali muna gena mosundali moqomaka. Sababu nakoso muna ma duuruka mokawi de yanau ma somoali, de ma roka ma nonoma gena waaka so igogou muna magena mosundali ma ngale unaka. De naguuna yanau ma somoali o ngopeqeka muna magena womikawi kali, gena una lo wosundali qaboloka." 	 Men jeg sier eder at hver den som skiller sig fra sin hustru uten for hors skyld, han volder at hun driver hor, og den som gifter sig med en fraskilt kvinne, han driver hor.


Sababu ngomi asa miasiholu gena mia buturu ma sihino o Gikimoino, so maro o nyawa o Gikimoi wipipiricayawa manga buturu gena hiwa. Ngomi kanaga de o Gikimoi Awi buturu la to ona manga siholu gena miasisa, maro o bi prajurit la kanaga manga lawangi yafafati gena yaruba kasi. 	 for våre stridsvåben er ikke kjødelige, men mektige for Gud til å omstyrte festnings-verker,


O Yahudika ma nyawa yangodu ma boboloi o Farisika ma nyawa, ona magena o adati de o galepu yacocoho, ka o ete de o toporasi. O galepu ma dodagi magena yamote so ona magena ioqo waasi, nakoso manga gia yatiodo waasi. Kamagena lo o pasarka itagi la ilihono, bilasu manga gia yatiodo kasi de asa ioqo. De kanaga idalasi o ete de o topora manga adati de manga galepu yacocoho ma bati orasi manena, maro o lelenga, de o boso, eko o hito ma leleani patiodo lo de ma galepu. So ma orasi ona itagi imatolomu gena ona yakelelo Una Awi muri-muri ioqo de manga gia yatiodowa de yamotewa manga adati de manga galepu, ena gena bilasu manga gia yatiodo kasi imamote maro o kia o Farisika yotetemo gena. 	 og når de kommer fra torvet, eter de ikke før de har vasket sig, og det er meget annet som de har vedtatt å holde: vaskninger av beger og krus og kobberkar og benker.


So ngini o nyawa, ngaroko nia sininga itiai waasi, duma kanaga o kia naga qaloha niahike nia ngopaka. Nako komagena niaaka, de ka igogou o Gurumi Qatetebi lo nia Baba o sorogaka asa wahike nakoso o nyawa nagoona igolo Unaka." 	 Dersom da I, som er onde, vet å gi eders barn gode gaver, hvor meget mere skal da Faderen, som er i himmelen, gi dem den Hellige Ånd som beder ham!


Ngone ma Kristus powipiricayaka de lo ngone dede Una pomarimoika, so ngone asa pobarani o Gikimoi Awi simaka pahika de asa panako igogou Una ngone wonaqehe qalohaka. 	 i hvem vi har vår frimodighet og adgang med tillit ved troen på ham.


Ma dodoguka o Pilatus womanako una waaku kawa de ma ngeko lo he wosimake kawa, sababu yadadala gena manga galala idogo-dogo de o gangamo he isigoko. So una o ake waqehe de yadadala manga simaka awi gia watiodo de wotemo, "Ai gia tatiodo! La ngini nikelelo ngohi ai sala ihiwa ma ngale o nyawa Una manena niwitooma bai! So ka to ngini nia sala." 	 Da Pilatus så at han intet utrettet, men at det bare blev større opstyr, tok han vann og vasket sine hender for folkets øine og sa: Jeg er uskyldig i denne rettferdiges blod; se I dertil!


Duma ona de manga dupa qatotorou gena isihabari ma ngale ka ona masirete imasihie, la ma ngale foloi yolamo de o bi nyawa ma binuka, sidago kanaga ngohi o bui ma rabaka de tanu ai sangisara gena foloi yodogo. 	 men hine gjør det av trettesyke, ikke med ren hu, idet de mener å legge trengsel til mine lenker.


Wotemo kali, "Qadoohaso ngohi noisango noholu. Nagala Ngona noinakowa ngohi de ai kuasa, so aku tosulo Ngona nipalako eko lo nisidasangahadi." 	 Pilatus sier da til ham: Vil du ikke tale med mig? Vet du ikke at jeg har makt til å gi dig fri og har makt til å korsfeste dig?


duma Awi sone ma bake yamake kawa. De ona imakiliho de imisingangasu ngomika, o malaikat yakelelo de lo o malaikat magena isingangasu o Yesus wooho kali. 	 og da de ikke fant hans legeme, kom de og sa at de hadde sett et syn av engler, som sa at han lever;


Ai dodiao tinidododara, to ngohi ai lefo manena upa nitemo ngini tinisimaqe, duma ma ngale tinisitiari de tinidoto ngini maro ai ngopa-ngopa masirete. 	 Jeg skriver ikke dette for å vanære eder, men for å påminne eder som mine elskede barn.


Igogou, iqoqomaka o Yesus Awi muri-muri manga simaka waaka o nonako ihahairani ma somoali de foloisi idala, de magena igogou o buku manena ma rabaka isilefowa. 	 Også mange andre tegn gjorde Jesus for sine disiplers øine, tegn som ikke er skrevet i denne bok;


So o bi demo moi-moi gena o Yesus wadoto qabolo, de o bi nyawa yadadala kiaka yosigogigise Awi dodoto magena ona yohairani. 	 Og da Jesus hadde endt denne tale, da var folket slått av forundring over hans lære;


So nakoso niakelelo, de nagoona o Yudea ma daeraka bilasu yoloqa o talaye. 	 da må de som er i Judea, fly til fjells,


Ma ngale o Yesus wosone kawa gena o Daud lo wotemo qaboloka, 'Ngohi o orasi isigeto-geto towikelelo o Jou ngohi ai simaka, Una kanaga ai dateka, la o susa moi upa lo idahe. 	 For David sier om ham: Jeg hadde alltid Herren for mine øine, for han er ved min høire hånd, forat jeg ikke skal rokkes;


De Una Awi muri-muri itemo, "We! Baba, ngona nakelelo masirete. O nyawa ma dala magena imatekesidehelo, de Ngona he nosano nagoona Ani jubaka yatigi." 	 Og hans disipler sa til ham: Du ser at folket trenger dig på alle kanter, og du sier: Hvem var det som rørte ved mig?


Una magena towisulo nginika gena ai edekati ngini winikurumi la ai habari winisiado so aku lo nia sininga wosiputuru. 	 som jeg just derfor sender til eder at I skal få vite hvorledes det er med oss, og at han skal trøste eders hjerter.


De Una lo wosone la ma ngale o nyawa o sone ma rabano wapalako. Sababu iqomaka ma ngale ona o sone yomodo, so manga oho o duniaka gena, qangodu ma rabaka ona maro ka o bi gilalo. 	 og utfri alle dem som av frykt for døden var i trældom all sin livstid.


Ngini tinisingangasu igogou, ma wangeka done manga dorou ma sopo o Gikimoi wafanggali de o dorou, de ngini gena asa inifanggali de o dorou ifoloi qatubuso de o dorou o Sodom ma bi nyawaka manga fanggali iqoqomaka." 	 Dog, jeg sier eder: Det skal gå Sodomas land tåleligere på dommens dag enn eder.


De lo o borua ma qokuku gena kanaga o kia naga ngai sinoto de o malaikat ma jamani, isironga o kerub. O kerub magena manga golupupu yodososeka o borua ma dadanu isitaru, sababu ma dadanu magena ma qokuka o Gikimoi Awi siru ma leto asa isimane. Ma dadanu magena isironga o dorou ma ija ma dadanu. Duma magena moi-moi qangodu o orasi manena upa he podedemo. 	 og over den herlighetens kjeruber, som skygget over nådestolen; men om disse ting skal vi ikke nu tale stykke for stykke.


So hika ngini niasango, o Yohanes o nyawa waosi gena naguuna o haku wihike, o nyawano eko o Gikimoino." Kagena de ona manga sidongirabaka imatekebicara moi de moika itemo, "Nakoso ngone potemo o haku o Gikimoino, done Una wonasitemo, 'Nako komagena, de qadoohaso o Yohanes Wooosi niwipiricayawa.' 	 Johannes' dåp, hvorfra var den? fra himmelen eller fra mennesker? Da tenkte de ved sig selv og sa: Sier vi: Fra himmelen, da sier han til oss: Hvorfor trodde I ham da ikke?


Ai dodoto nginika gena, ngaroko o sangisara ma rabaka, duma niopiricaya qaputuru. So ma orasi he iteka kawa o nyawa yangodu yabaja, de o Gikimoi asa watailako de wafanggali o nyawa wihoholu o dunia ma bi dokuka gena, Ngohi manena qabolo asa ngini tinijaga de tinisiputuru. Upa sidago Ai lawangi nibaja de ngini lo Ngohi he nipiricaya kawa. 	 Fordi du har tatt vare på mitt ord om tålmodighet, vil jeg og fri dig ut fra den prøvelsens stund som skal komme over hele jorderike, for å prøve dem som bor på jorden.


So kagena de o Yesus wotemo kali, "O Gikimoi wopareta maro o kolano moi gena, posiade-ade 	 Derfor sa han: Hvad er Guds rike likt, og hvad skal jeg ligne det med?


Ngaroko, o nyawa manga sininga ipeleso, ona igogou yosanangi, sababu ona magena asa o Gikimoi wasiputuru so ona yopeleso kawa. 	 Salige er de som sørger; for de skal trøstes.


O wange magenaka nagoona la kanaga nia tahu ma ngihi iqoqokuka lo upa niwosa la nia kia naga moi niaqehe, duma ka niuti de nidoloqa. De komagena lo nagoona kanaga nia doroka upa niliho la nia kia naga moi niaqehe, duma ka niodoloqa. 	 På den dag må den som er på taket og har sine ting i huset, ikke stige ned for å hente dem, og heller ikke den som er ute på marken, vende tilbake til sitt hjem.


Sababu o orasi magena de o Gurumi Qatetebi asa winisingangasu nginika, o kia bilasu ngini nitemo." 	 for den Hellige Ånd skal lære eder i samme stund hvad I skal si.


So kagena de o Gurumi Qatetebi wotemo o Filipuska, "Nahika awi padati ma dateka, de notagi nowimote-mote." 	 Og Ånden sa til Filip: Gå bort til denne vogn og hold dig nær ved den!


Komagena lo iqomaka to ona manga ete de manga topora o bi nabi yasangisaraka. So hika ninali de nia more ilamo. Sababu nia fanggali qaloha icarawa gena o Gikimoi wosidailako qabolo kadaku o sorogaka. 	 Gled eder på den dag og spring av fryd! for se, eders lønn er stor i himmelen; for på samme vis gjorde deres fedre med profetene.


Komagena so ma edekati kanaga bai ngini o Yahudika ma nyawa eko bai o Yahudika ma nyawa nisowo de ngaroko nimatekeketerowa gena, qadoohawa. Eko o bi nyawa nimasusuna eko nimasusunawa de ngaroko nimatekeketerowa gena, qadoohawa. Eko o nyawa ma somoano eko o nyawa o adati niananakowa de ngaroko nimatekeketerowa gena, qadoohawa. De lo o bi gilalo eko nigogilalowa de ngaroko nimatekeketerowa gena, qadoohawa. Sababu ma lamo gena ka cawali ma Kristus de Una lo kanaga imatekerimoika dede ngini, so ngini ningodu gena ka nimaketero. 	 her er ikke greker og jøde, omskjærelse og forhud, barbar, skyter, træl, fri, men Kristus er alt og i alle.


So kagena de Una wosango, "Una magenena nimogiowo de sinoto nia sidongirabano, naguuna awi roti o lelengaku asa wotono dede Ngohi, una magenena asa Ngohi woisiija. 	 Han sa til dem: Det er en av de tolv, den som dypper sammen med mig i fatet.


komanena yotemo, "Ngomi miiseka o nyawa Una magena wotemo, 'Ngohi done o Gikimoi Awi Tahu manena de o nyawa manga gia isiaaka asa taruba de tabiau, de o wange saangeka Ngohi asa tosigoko kali qamomuane, duma o nyawa manga gia isiaakawa.' " 	 Vi har hørt ham si: Jeg vil bryte ned dette tempel som er gjort med hender, og på tre dager bygge et annet, som ikke er gjort med hender.


Salanta o Daud masirete lo de o Gurumi Qatetebi ma kuasa sidago wiaso Una ma Jou, wotemo komanena, 'O Jou Gikimoi wotemo ai Jouka: Nomatamiye to Ngohi Ai girinaka la Ai horomati namake sidago Ani saturu taaka la yahino inisuba Ngonaka.' So nakoso igogou o Daud wiaso Una awi Jou, done imaaka idodooha so ona itemo, o Salamati ma Kolano Awi aheli ma sihino o Daudno." O nyawa yadala kagena de ona magena yodupa yoise o Yesus wodoto. 	 David selv kaller ham herre; hvorledes kan han da være hans sønn? Og den store mengde hørte ham gjerne.


De o orasi magena qabolo wopipilo asa womasigeleloka. Kagena de wotagi o Yesus iwimote-mote, de lo o Gikimoi wisigiliri de wihoromati. De ma orasi o kia naga idadadi magena o nyawa yakelelo, de ona yangodu lo iwisigiliri o Gikimoika. 	 Og straks fikk han sitt syn igjen, og fulgte ham og lovet Gud; og alt folket som så det, priste Gud.


Komagena so o nyawa nakoso manga sininga qatorou so o dorou yodupa yaakasi, qohaka la ona yaaka. De o nyawa nakoso maro o Gikimoi Awi sininga komagena lo to ona manga sininga qatebi so yodupa o loha yaakasi, qohaka la ona magena o loha yaaka o Gikimoi Awi simaka." 	 La den som gjør urett, fremdeles gjøre urett, og den urene fremdeles bli uren, og den rettferdige fremdeles gjøre rettferdighet, og den hellige fremdeles bli helliggjort!


"Upa o nyawa niasisala, la ma ngale ngini masirete lo o Gikimoi asa upa winisisala kali. Upa lo nitemo o nyawa o sala yaaaka, so ona magena bilasu yasangisara, la ma ngale ngini masirete lo o Gikimoi asa upa winisangisara kali. O nyawa manga sala gena bilasu niasiapongu, la ma ngale ngini masirete lo o Gikimoi asa winisiapongu kali. 	 og døm ikke, så skal I ikke dømmes, og fordøm ikke, så skal I ikke fordømmes; forlat, så skal eder forlates;


"Duma ngini la Ai demo niiiseka orasi manena gena Ngohi totemo nginika, o nyawa nidodoosa de nidoduhudu, ona magena lo bilasu niadodara de lo niaaka qaloha. 	 Men til eder som hører, sier jeg: Elsk eders fiender, gjør vel imot dem som hater eder,


So ngini gena ngohi tinigolo, ma ngale o habari qaloloha tinisihabari nginika so ngohi ibuika, gena tanu upa ngini nia sininga qaceke. Sababu ngohi isangisara gena igogou ma ngale ngini lo done aku inisimulia. 	 Derfor beder jeg at I ikke må tape motet over mine trengsler for eder, som er eders ære. -


Sababu maro komagena o Gikimoi Awi Jaji ma Bukuka itemo qabolo, 'O Abraham una magena o Gikimoi wipiricayaka, so o Gikimoi wotemo o Abraham awi sininga gena itiai Unaka.' De lo una asa wisiaso maro o Gikimoi Awi dodiao." 	 og Skriften blev opfylt, som sier: Abraham trodde Gud, og det blev regnet ham til rettferdighet, og han blev kalt Guds venn.


De upa lo nia sininga ma rabaka niatagapi de nitemo, 'Igogou, ngomi manena o Abraham awi ngopa de awi danoku so mia dorou ma fanggali gena miamakewa.' Komagenawa. Ngohi totemo nginika, igogou de o bi teto-teto manena bato o Gikimoi gena aku waaka o Abraham awi ngopa de awi dano so qadoohawa. Nakoso ngini nimatoba de nimatodubawa gena, bilasu Una asa winifanggali de o dorou. 	 og tro ikke at I kan si ved eder selv: Vi har Abraham til far! for jeg sier eder at Gud kan opvekke Abraham barn av disse stener.


De lo ngini bilasu o Jou niwipiricaya qaputuru, magena maro nia salawaku. Bilasu magena niocoho qaputuru la o ngami ma doto qangodu lo aku niasone, kiaka o Iblis winisimemeta nginika. 	 og grip foruten alt dette troens skjold, hvormed I skal kunne slukke alle den ondes brennende piler,


So ngomino wahino, de o Paulus awi doi ma bobiliku waqehe so awi qohu de lo awi gia wapiliku. Qabolo de wotemo, "O Gurumi Qatetebi wosingangasuka wotemo komanena, 'O Yahudika manga roriri o Yerusalemka de awi doi ma bobiliku done asa ma duhutuka wisipiliku gena komanena. Qabolo de o bi nyawa o Yahudika yasowo manga bobaretaka asa una iwisidoa la iwitailako.' " 	 han kom til oss og tok Paulus' belte og bandt sig selv på hender og føtter og sa: Så sier den Hellige Ånd: Den mann som eier dette belte, ham skal jødene binde således i Jerusalem og overgi i hedningenes hender.


Ma sababu magegena yanau moi bilasu ma baba de ma awa wadongosa la una de awi peqekaka, so ona asa idadi ka ka moi, 	 Derfor skal mannen forlate sin far og mor og holde sig til sin hustru,


To Ngohi Ai malaikat tasulo la itagi yatolomu to Ngohi Ai nyawa yangodu o Gikimoi wahihirika, o dunia ma pupuku ihaka sidago o dunia de o dipa ma batika." 	 Og da skal han sende ut englene og samle sine utvalgte fra de fire verdenshjørner, fra jordens ende til himmelens ende.


La ma ngale o nyawa nagoona lo yaakuwa o kia naga moi yoija eko yosiija, ka cawali ona la kanaga de manga nonako moi yagakaka, ena gena de o haiwani magena ma ronga eko ma gegeto ma ronga. 	 og at ingen kan kjøpe eller selge uten den som har merket, dyrets navn eller tallet for dets navn.


Ai salam tosidingo o Ampliatuska, una o Jou Awi nyawa moi so towidododara. 	 Hils Amplias, min elskede i Herren.


Komagena so ma Kristus kanena wahino qabolo la ma ngale o rimoi ma habari gena wonasingangasu ngone inangoduka, bai ngini o Yahudika ma nyawa nisowo ma soa ikukuruka dede o Gikimoi, bai lo ngomi o Yahudika ma nyawa ma soa idudumuka dede o Gikimoi. 	 Og han kom og forkynte fred for eder som var langt borte, og fred for dem som var nær ved;


Upa sidago ngini nitodamatoko so nia siningaka nitemo, "Ngohi ngaroko ai nyafusu qatotorou masirete taaka, duma tanu o Gikimoi asa upa woifanggali de o dorou." Nako komagena, ma orasi nisone de ngini o Gikimoi asa winitingaka. Sababu o Gikimoi gena kanaga ngone o nyawa moi lo akuwa powisihaga. 	 Far ikke vill! Gud lar sig ikke spotte; for det som et menneske sår, det skal han og høste.


O gisisi ma sonongali asa itura o tona qalolohaku. So ioho ma goho ifero qaloha de ma hutu ilamo so isopo. Ma sopo kanaga qaloha sidago ma dala ma para moruwange, de ma binuka qaloha sidago ma para moributanga, de ma binukali qaloha sidago lo ma para ratu moi." 	 Og noget falt i god jord; og det bar frukt som vokste og blev stor, og det bar inntil tretti fold og seksti fold og hundre fold.


So de o Gikimoi Awi sasi komagena, gena isikelelo igogou ma ngale o Yesus so kanaga o Gikimoi Awi jaji qamomuane ngoneka magena qaputuruka de lo foloisi qaloloha de Awi jaji iqoqoma o bi Yahudika. 	 så visst er det en bedre pakt som Jesus er blitt borgsmann for.


Duma o Yesus wotagi Awi giaka wacoho de wilia wisimomi, de gila-gila o ngopa magena una womaokoka. 	 Men Jesus tok ham ved hånden og reiste ham op; og han stod op.


So o malaikat ma sinotoka magena awi udo-udo ma raba magena o ngolotoku wakopola kali. De tomatodoka o ngoloto qangodu magena imadadi o auka, maro o nyawa isosone manga au, sidago lo o bi moi-moi iooho o ngolotoka qangodu gena isoneka. 	 Og den annen engel tømte sin skål ut i havet; og det blev til blod som av en død mann, og hver levende sjel i havet døde.


Komagena Una wadedemo Awi nonongoruka, so ka wogogogesi o Galileaka. 	 Da han hadde sagt dette til dem, blev han i Galilea.


Sababu ngaroko iqoqomaka gena o ngopeqeka yanauno imisidadika, duma ipasa de kanaga yanau yangodu gena o ngopeqekano asa yasibuo. De yanau de lo o ngopeqeka ona yangodu ka o Gikimoi wasidadi. 	 for likesom kvinnen er av mannen, så er også mannen ved kvinnen, og alt er av Gud.


Sababu nagoona la kanaga ka yosususi, gena ma ngale ona magena ka o ngopa. Ona yanako waasi idodooha o kia naga itotiai de o kia naga qatotorou gena yatuga yaado waasi. 	 For hver den som får melk, er ukyndig i rettferds ord, for han er jo et barn;


Nagoona o sababu moi yaaka so o nyawa ma ceceke to ngini nia sidongirabaka Ngohi he ipiricaya kawa, ona magena o Gikimoi asa wafanggali de o dorou foloi ilamo. Lebelaha o teto ilalamo-lamo moi manga toloka isidopilikuka de o teoku yolutuka. 	 Det var bedre for ham om det var hengt en kvernsten om hans hals, og han var kastet i havet, enn at han skulde forføre én av disse små.


Duma nakoso o bi nyawa ma dorou, ona magena asa yaumo o uku ma talaga ma rabaku la kagena asa yasidutupu de o walira, de komagena ona magena asa yosone ma sinotoka. O bi nyawa ma dorou ona yaumo gena, nakoso yobaraniwa, duma yoholu o Yesus Kristus wipiricaya qaputuru. Ona magena manga manara qangodu qatorou, ena gena ona yototooma, ona manga nyafusu qatotorou yaaaka, ona igogomahate, ona o kia naga de manga gia isiakaka gena yasuba, de lo ona yatotodamato de hitilahi o manara qatotorou yaaaka." 	 Men de redde og vantro og vederstyggelige og manndraperne og horkarlene og trollmennene og avgudsdyrkerne og alle løgnerne, deres del skal være i sjøen som brenner med ild og svovel; det er den annen død.


Kagena de Una womakiliho de watemo onaka, "Awa-awa o Yerusalemno, kodo! Upa Ngohi nisigari. Lebelaha nigari nia rohe masirete de lo nia ngopa-ngopa. 	 Men Jesus vendte sig om til dem og sa: I Jerusalems døtre! gråt ikke over mig, men gråt over eder selv og over eders barn!


Ona manga edekati igogou komagena, sababu ona imasusuna masirete lo o bi bobita o Gikimoino yatilakuka. Duma ona yodupa la ngini nipipiricaya gena nisuna, la ma ngale ngini lo nimode nisuna gena asa aku ona manga giliri masirete isimane o Yahudi ma nyawaka. 	 For ikke engang de som lar sig omskjære, holder selv loven; men de vil at I skal la eder omskjære, forat de kan rose sig av eders kjød.


Ma ngale ma Kristus wisitetero maro o teto moi o Gikimoi wahihirika, gena igogou, sababu iqomaka o Gikimoi Awi demo so ma nabi Yesaya awi buku ma rabaka wosilefo itemo, "He! Kagena o Sionka Una towisulo wokahuku maro o teto ilalamo de ihahali moi, magena tahirika so tahadoku idadi o tahu ma sosoqe ma teto ilalamo. So o nyawa nagoona nakoso iwipiricaya Unaka, igogou ma moi lo ihiwa manga sininga isitura." 	 For det heter i Skriften: Se, jeg legger i Sion en hjørnesten, utvalgt, kostelig, og den som tror på ham, skal ingenlunde bli til skamme.


Kagena o Zaitun ma Talaka, qabolo de o bi rasul ona magena iliho o Yerusalemka, so o talaka de o kotaka ma gaku nagala o kilo moika. 	 Da vendte de tilbake til Jerusalem fra det berg som kalles Oljeberget og ligger nær ved Jerusalem, en sabbatsreise derfra.


De ona isango itemo, "Kanaga ma binuka itemo o Yohanes Wooosi, de ma binukali itemo ma nabi Elia, de o nyawa ma somoali itemo Ngona ma nabi Yeremia eko lo o nabi moili." 	 De sa: Nogen sier døperen Johannes, andre Elias, andre igjen Jeremias eller en av profetene.


Duma ma orasi una o moku-moku ilalago wakelelo, de una wimodo so he wilutu, de woore womasigaso, "Jou, noiriwo!" 	 Men da han så det hårde vær, blev han redd og begynte å synke; da ropte han: Herre, frels mig!


So qaloha la kanaga ngini nipiricaya igogou o Gikimoi womatetengoka, duma maro o bi toka lo kanaga asa yopiricayaka sidago lo qamodo de qatirine. 	 Du tror at Gud er én; du gjør vel; djevlene tror det også og skjelver.


Duma Una wotemo, "He! Ngohi o Yesus bai! Upa nimodo." 	 Men han sa til dem: Det er mig, frykt ikke!


Ngohi tinisingangasu komagena, la ma ngale done ma orasi o bi moi-moi maro komagena imaaka nginika, de ngini aku Ai demo magena niososininga so foloi nisiputuru." "O bi moi-moi magena ma nonomaka Ngohi ngini tinisingangasu waasi, sababu Ngohi kanagasi dede ngini. 	 Men dette har jeg talt til eder, forat I, når timen kommer, da skal minnes at jeg sa eder det; men dette sa jeg eder ikke fra begynnelsen av, fordi jeg da var hos eder.


De komagena lo yanau gena ka imaketeroli de o ngopeqeka, so ona de o ngopeqeka imatekesikiidu kawa maro kiaka o nyawa nanga galepu, so lebelaha ka awi sininga ma dupa qatotorou so womasikiidu de awi dodiao yanau moi, yaaka komagena so maqe imakihike sidago lo bilasu yamake manga dorou ma fanggali, gena manga sininga ma rabaka asa foloisi qatorou. 	 og på samme vis forlot også mennene den naturlige bruk av kvinnen og brente i sin lyst efter hverandre, så at menn drev skjenselsverk med menn, og fikk på sig selv det vvederlag for sin forvillelse som rett var.


Una Awi horomati de Awi mulia ma Baba Gikimoino sidago lo miakelelo Awi baju isisiru-siru. De lo miise nanga Baba foloi wisimulia Una magena, so Awi ili kudaku o sorogaku wotemo, "Una manena to Ngohi Ai Ngopa towidododara. De Una magena Ngohi towidupa." 	 For han fikk ære og herlighet av Gud Fader, idet en sådan røst kom til ham fra den ophøiede herlighet: Dette er min Sønn, den elskede, i hvem jeg har velbehag,


Duma Una wotemo onaka, "Nakoso to Ngohi Ai awa de to Ngohi Ai gianongoru, gena o nyawa nagoona o Gikimoi Awi demo yoise de lo yamomanara." 	 Men han svarte og sa til dem: Min mor og mine brødre er disse som hører Guds ord og gjør efter det.


Una woise komagena, de una womatoore, "Ya Yesus! O Daud awi ngopa de awi dano moiku, kodo! Noigalusiri ngohi!" 	 Og han ropte: Jesus, du Davids sønn! miskunn dig over mig!


So kanaga lo o tatawi, o diwotu ma dupuru, o kuguru ma ili de lo o osu so o tona ihiti, gena o osu maro komagena idadi waasi ma orasi o nyawa o Gikimoi wasidadiku ma bati o orasi manena. So magena ifoloisi ilamo de qaputuru. 	 Og det kom lyn og røster og tordener, og det kom et stort jordskjelv, et slikt som ikke har vært fra den tid menneskene blev til på jorden, et sådant jordskjelv, så stort.


Ngini nianako masirete cawali o Timotius una magena o Gikimoi iwileleani qaloha. Una womanara dede ngohi mitagi ma ngale o habari qaloloha misihabari de maro o ngopa moi so womanara dede awi baba masirete. 	 men hans prøvede troskap kjenner I, at likesom en sønn tjener sin far, således har han tjent med mig for evangeliet.


To ngohi ai demo gena itiaika, ngohi itodamatowa. O Jou Yesus ma Baba, gena o Gikimoi, Una magena wanako bai! Hika Awi ronga posilamo ka sidutu ikakali! 	 Gud og vår Herre Jesu Kristi Fader, han som er velsignet i evighet, vet at jeg ikke lyver!


O Sabat ma wangeka de Una wodoto o puji ma tahuka. Kagena o Nazaret ma nyawa yadala yoise to Una Awi dodoto de ona yohairani so itemo, "Nagoona widoto so to Una Awi pade de Awi cawaro maro komagena. De to Una Awi kuasa kiano wamake so aku waaka o nonako ihahairani. 	 Og da sabbaten kom, begynte han å lære i synagogen. Og mange som hørte ham, var slått av forundring og sa: Hvorfra har han dette, og hvad er det for en visdom som er ham gitt? Og slike kraftige gjerninger som skjer ved hans hender!


Mutuwade magena o Gikimoi waqohaka, so ona manga nyafusu ma dorou yamote de ona maqe imakihike. Sidago lo manga ngopeqeka gena yanau he yadupa kawa maro kiaka o nyawa nanga galepu, so lebelaha ka ami sininga ma dupa qatotorou so momasikiidu de ami dodiao o ngopeqeka moi. 	 Derfor overgav Gud dem til skammelige lyster; for både deres kvinner forvendte den naturlige bruk til den unaturlige,


Mutuwade o wange manena tinisingangasu nginika, igogou ngohi tokaeli o Gikimoi Awi dupa qangodu tinisihabari nginika. So nakoso nia sidongirabano o nyawa moi wosoneka de wiumo o sangisara ma qokuka, ena gena ma uku itatatuwa, una gena waakuwa woisisala. 	 for jeg holdt ikke noget tilbake, men forkynte eder hele Guds råd.


Komagenawa bai! Ngohi totemo, nakoso ngini nia dorou nimatobawa de nimatodubawa, de igogou ningodu lo asa nisone, ka imatero maro ona magena." 	 Nei, sier jeg eder; men dersom I ikke omvender eder, skal I alle omkomme på samme vis.


Upa ngini nimanara ma ngale o ino done asa ibaka, duma ngini bilasu nimanara ma ngale o ino kanaga ibabakawa gena niamake o oho ka sidutu ikakali. O oho gena Ngohi o Nyawa ma Duhutu asa tinihike nginika, sababu Ngohi manena Ai Baba Gikimoi woisitatapu la ma ngale to Una Awi manara taaka." 	 Arbeid ikke for den mat som forgår, men for den mat som varer ved til evig liv, den som Menneskesønnen skal gi eder! for på ham har hans Fader, Gud, satt sitt innsegl.


So kagena de o Jou Yesus manga dorou ma sopo wafanggalika de o sangisara o nyawa nagoona la o Gikimoi iwihoromatiwa de lo o habari qaloloha ma ngale o Jou Yesus gena yosigisewa. 	 med luende ild, når han tar hevn over dem som ikke kjenner Gud, og over dem som ikke er lydige mot vår Herre Jesu evangelium,


Ona imatekefakati la de manga edekati ma ngeko gena isipongoka, ma ngale o Yesus witago de witooma. 	 og de rådslo om å gripe Jesus med list og slå ham ihjel.


Ena gena, ngomi o nyawa miasingangasu ma Kristus Awi manara magena o ngeko moi o Gikimoi waaka ma ngale o dunia ma nyawa gena aku dede Una imarimoi de imakadame kali. To ona manga dorou moi-moi gena Una he waeto kawa. De Una magenena ngomi o manara womihikeka la mitagi o habari magena misihabari o nyawaka, ma ngale ona lo aku dede Una imarimoi de imakadame kali. 	 fordi Gud i Kristus forlikte verden med sig selv, så han ikke tilregner dem deres overtredelser og har nedlagt i oss ordet om forlikelsen.


Una wosone ka ma moi ma ngale o nyawa manga dorou. Duma kanaga Una wooho kali gena, wooho la ma ngale o Gikimoi iwisihoromati. 	 for sin død, den døde han én gang for synden, men sitt liv, det lever han for Gud.


Kagena de Una watemo, "O ngeko ma soaka kangano o kia ngini nisibicara." De ona imatoguka, de manga sininga asa ipeleso. 	 Han sa til dem: Hvad er dette for tale som I fører med hverandre på veien? Og de stod stille med sorgfullt åsyn.


Ona wisano Unaka itemo, "Baba, hika nomisingangasu muruoka asa o hali notetemo magena idadi. De lo nomisidumu o nonako o kia nakoso ma orasi imasidiado." 	 Si oss: Når skal dette skje? og hvad er tegnet når alt dette skal fullbyrdes?


De lo nakoso o nyawa ona magenano nimasireseka, itekawa de asa o Gikimoi, o sanangi wonahihikeka, Una magena lo o Iblis waturaka. Ngohi togolo tanu nanga Jou Yesus Una Awi laha asa kanaga wosidumusi ngini ningoduka. Amin. 	 Men fredens Gud skal i hast knuse Satan under eders føtter. Vår Herre Jesu Kristi nåde være med eder!


So wotemo, "Ngohi gena o nonako ihahairani moi taaka iqomaka o Sabat ma wangeka, de ngini ningodu ka niohairani de magena niodupawa. 	 Jesus svarte og sa til dem: En gjerning gjorde jeg, og I undrer eder alle over den.


De ona itemo, "Pei! Baba, nakoso Una Awi sala ihiwa, de upa lo miwingaho ngonaka." 	 De svarte ham: Var dette ikke en ugjerningsmann, da hadde vi ikke overgitt ham til dig.


So o Yahudika ma nyawa kanaga yadala o galaki ma demo magena yakelelo de yabaca, sababu o riho kekiaka Una wisidasangahadi magena o kota ma dateka, de ma demo gena isilefo o bahasa saange, ena gena o bahasa Ibrani, o bahasa Latin, de lo o bahasa Yunani. 	 Denne innskrift leste da mange av jødene; for det sted hvor Jesus blev korsfestet, var nær ved byen, og den var skrevet på hebraisk, latin og gresk.


De o Yohanes awi nyawa wimomote magena itagi iliho, de ma ngale o Yohanes gena o Yesus wobicara o nyawa yadadalaka wotemo, "Ngini nitagi o tona ibobeleuka la o Yohanes niwimake, de ngini gena upa ma ngale niwimake o nyawa moi la kanaga wadodato so awi piricaya ma ngutu ihiwa, imatero maro o dumule o paro yawuwu so ikole hika de hino. 	 Da nu sendebudene fra Johannes var gått bort, begynte han å tale til folket om Johannes: Hvorfor var det I gikk ut i ørkenen? for å se et rør som svaier for vinden?


O Farisi ma nyawa una magena womaokoye de wosumbayang, awi sininga ma rabaka wotemo, 'Ya Gikimoi, ngohi ai sukuru tatide Ngonaka, sababu ngohi manena maro o nyawa ma somoawa, ena gena yototosi, o nyawa o dorou yaaaka, eko lo yosusundali de komagena lo ngohi imaterowa maro o balastengi wototolomu una magena. 	 Fariseeren stod for sig selv og bad således: Gud! jeg takker dig fordi jeg ikke er som andre mennesker: røvere, urettferdige, horkarler, eller og som denne tolder.


So qabolo de o guru agama yamuruo naga yotemo Unaka, "Baba Guru, Ani sango gena foloi qaloha bai!" 	 Da svarte nogen av de skriftlærde og sa: Mester! du taler vel.


O Gikimoi ma Ngopa Awi siningaka kanaga Awi laha de ma boloika, so o bi loha moi-moi ngone wonagopola itogu-toguwa. 	 For av hans fylde har vi alle fått, og det nåde over nåde;


upa nia sininga niatogoi maro nia ete de nia topora iqoqomaka so ona Ngohi iholu, ma orasi o Musa o Mesir ma tonano wasisupuka, so yahika o tona ibobeleuka. Ngaroko ma deka o taungu moruha o bi nonako ihahairani lo Ngohi taaaka so ona o moi-moi magena yakelelo, duma ona magena asa isidadu-dadu Ngohi idahake de itailako. 	 hvor eders fedre fristet mig ved å sette mig på prøve, enda de så mine gjerninger i firti år;


So nakoso to ngohi ai rohe manena gena, ma nyafusu asa tapareta qaputuru. Upa sidago o nyawa ma somoa tasihabari qaboloka, de ma dodoguka ngohi masirete o hadiah o Gikimoi wosijajajika magena he tamakewa. 	 men jeg undertvinger mitt legeme og holder det i trældom, forat ikke jeg som preker for andre, selv skal finnes uverdig.


Ngini o orasi manena de maenaka, so ka itiai la ona magena ngini asa niariwo. Nakoso ngini kanaga nikurangi de ona de manga enaka, done aku iniriwo ngini. Komagena nia oho gena asa ka imaketero. 	 men forat det skal være likelighet; i den nuværende tid kommer eders overflod deres trang til hjelp, forat også deres overflod må komme eders trang til hjelp, forat det må være likelighet,


Nakoso manga gaji yafanguwa gena, imatero de o kia o Gikimoi Awi Jaji ma Buku ma rabaka itemo, "Nakoso o sapi ma nau moi imanara so kanaga o gandum ma dodopusa itagi de yapito-pito la yarudu, upa sidago ma uru papilikuka so ioqo lo yaakuwa." De lo itemo, "O nyawa imomanara gena bilasu manga gaji pafangu." 	 For Skriften sier: Du skal ikke binde munnen på en okse som tresker. Og en arbeider er sin lønn verd.


So o tuangi magena wotemo, 'Notagi bato o ngeko ilalamo o kota ma duduka de lo o bi soa-soaka, de o nyawa nagegego la ona yahino, la ai rarame ma tahu magena aku iwedo. 	 Da sa herren til tjeneren: Gå ut på veiene og ved gjerdene og nød dem til å komme inn, forat mitt hus kan bli fullt!


Nako Ngohi kanena tahino waasi de Ai Baba Awi demo tasingangasu waasi onaka, de magena manga dorou ihiwa, ena gena Ngohi iholu magena kanaga to ona manga salawa. Duma o orasi manena kanaga Ngohi tahinoka, so igogou-gogou ona de manga sala so yaakuwa itemo, 'Ngomi de mia manara qatotorou gena mianakowa.' 	 Var jeg ikke kommet og hadde talt til dem, da hadde de ikke synd; men nu har de ingen undskyldning for sin synd.


O bi nyawa yangodu yohairani poli, sidago ona itemo moi de moika, "Wobarani bolo! Una Awi dodoto qamomuane! De Awi kuasa Una aku wapareta o bi toka isupu, de igogou wisigise Unaka." 	 Og de blev alle forferdet, så de spurte hverandre: Hvad er dette? En ny lære! Med myndighet byder han endog de urene ånder, og de er ham lydige!


Ma ngale ngohi o orasi manena nakoso ai rohe yatooma sidago lo ai au ipola magena, maro o anggur kanaga o imamka moi woguse o suba ma dokuku magena imatero awi suba moi o Gikimoika wosisubaka. De nako ngini magena to ngini nia piricaya ma Kristuska qaputuru so ngini ningodu nia rohe qaasu-asu niwihike o Gikimoika gena, imatero maro kanaga ma imam moi o suba moi wosisuba qabolo o Gikimoika. Ma ngale komagena ngohi dede ngini ningodu lo nanga rohe qaasu-asu powihike o Gikimoika, so ngaroko ngohi itooma duma ai sininga asa ifoloi isanangi. 	 Men om jeg og blir ofret mens jeg gjør altertjeneste og bærer eders tro frem som offer, så gleder jeg mig, og gleder mig sammen med eder alle;


Komagena de ma binukali wasulo itobo ituuru, ma ngale o deru ma ifa ipopoloteka eko ma ifa ma leletaku kagena imasigocoho. Ngomi mingodu awi beseso magena miamote de miaaka sidago o dududusa miaado de misalamati. 	 og så de andre, dels på planker, dels på stykker av skibet. Og på denne vis gikk det så at alle berget sig i land.


Kagena de o malaikat moi o sorogano wahino Unaka de iwisiputuru. 	 Og en engel fra himmelen åpenbarte sig for ham og styrket ham.


So ma orasi done waaka so o moi-moi qangodu gena ma Kristus wisigise, de ma Ngopa gena Una masirete asa o Gikimoi wisigise, sababu maro ngohi iqomaka totemo, o Gikimoi gena ka womatengo waaka so o moi-moi qangodu gena Una wisigise. So o orasi manena de isikahika, o Gikimoi asa o bi moi-moi o kia naga gena qangodu-ngodu wapareta de lo Awi ronga asa foloisi ilamo. 	 men når alt er ham underlagt, da skal og Sønnen selv underlegge sig ham som la alt under ham, forat Gud skal være alt i alle.


Una magegena ngomi womisiputuru la midadi maro to Una Awi sosulo so mitagi misihabari Awi jaji qamomuane o nyawaka. Awi jaji qamomuane gena qasowo de o bi bobita isilelefoka, duma Awi Gurumi ma manara o nyawaka. Sababu nako o bobita isilelefo gena, itemo o nyawa ma dorou bilasu de o Gikimoi imakitinga, duma o Gikimoi Awi Gurumi magena wahike o oho ka sidutu ikakali. 	 som og gjorde oss duelige til å være tjenere for en ny pakt, ikke for bokstav, men for Ånd; for bokstaven slår ihjel, men Ånden gjør levende.


De ngohi lo todupa tanako ma diai qadoohaso una iwikalaki, so ma ngale magegena ngohi towingaho to ona manga Mahkamah Agamaka. 	 og da jeg vilde vite hvad det var de hadde å klage på ham, førte jeg ham ned for deres råd.


De ona gena maro yopiricaya waasi, ona yohairani icarawa so yanali. Komagena so Una wasano onaka wotemo, "Kanaga de nia ino?" 	 Men da de ennu ikke trodde for glede, og undret sig, sa han til dem: Har I her noget å ete?


Sababu nakoso o Musa gena, igogou o Gikimoi masirete wobicara unaka, magena mianako. Duma o nyawa Una magena, ce, Una o nyawa eko o nyanyawa sidago Awi sihino lo ngomi mianakowa bai!" 	 Vi vet at til Moses har Gud talt, men hvor denne er fra, vet vi ikke.


Duma qaputuku de o Jou Awi malaikat moi yahino o bui ma ngora yapelenga de yangaho so yasisupu o buino. So kagena de o malaikat magena yasulo onaka, 	 Men en Herrens engel åpnet om natten fengslets dører og førte dem ut og sa:


komagena lo o siboso de o dame gena ihiwa manga gianongoruka eko manga dodiaoka, de o nyawa ma somoa manga ronga yoaka qatorou, de to ona manga sininga masirete yaparetawa, de ona yatobadoosa de lo o loha yahoholu, 	 ukjærlige, upålitelige, baktalende, umåtelige, umilde, uten kjærlighet til det gode,


Nako o Titus, una magena to ngohi ai dodiao mimomanara ma ngale ngini miniriwo. So nako ona yasinoto de una wimomote, ona magena o bi gogobu kanena asa yasuloka ma ngale ona o roriwo o pipi yatotolomu magena yaaturu. Ma ngale ona manga gogoho so ma Kristus Awi ronga isilamoka. 	 Hvad enten det da gjelder Titus, så er han min medbroder og medarbeider hos eder, eller det gjelder våre brødre, så er de menighetsutsendinger, Kristi ære.


De lo o gimina moili itemo, "O teto ilalamo magena yahado kugena o ngekoku so o nyawa isepele de iruba de itagi lo yaaku kawa." O nyawa isosepele ona magena ma Kristus iwiholu, sababu ona o habari qaloloha magena yoholu yosigise. De ma ngale ona gena idadi komagena, sababu iqomaka o Gikimoi Awi dupa so wositatapu qaboloka bilasu yosigisewa. 	 disse som snubler ved sin vantro mot ordet; dertil er de og satt.


Kanaga ma Kristus Awi Gurumi manga sininga ma rabaka wasingangasu onaka, Una done asa o sangisara widahe de ma duuruka lo asa o loha widahe ifoloisi idala. So magena muruoka de ma dongoho kiaka ona yodupa yanako, so ona yatailako isidodiahi. 	 idet de ransaket hvilken eller hvad slags tid Kristi Ånd, som var i dem, viste frem til når han forut vidnet om Kristi lidelser og om herligheten derefter;


De o haiwani magena isimahaka o Gikimoi Awi nyawa yakudoti de yalawangi sidago lo yaturaka. De lo aku yapareta de yakuasa o bi nyawa ona o bi bangsa moi-moika, o bi soa moi-moika, de lo o bi bahasa moi-moika. 	 Og der blev gitt det å føre krig mot de hellige og seire over dem, og der blev gitt det makt over hver stamme og folk og tunge og ætt.


Ena gena, nakoso ngini la kanaga o kia naga Ngohi tinisusulo gena niodupa niaaka, de ngini magegena igogou Ngohi nidodara. De Ai Baba lo asa ngini winidodara, de Ngohi lo tinidodara de asa tomasimane nginika." Komagena Una wadedemo onaka. 	 Den som har mine bud og holder dem, han er den som elsker mig; men den som elsker mig, skal elskes av min Fader, og jeg skal elske ham og åpenbare mig for ham.


O orasi magena o nyawa yahino o Yesuska, yosano itemo, "Baba, o Yohanes Wooosi awi nyawa wimomote de o Farisika ma nyawa masoa-masoa gena ioqowa de iudowa, duma qadoohaso to Ngona Ani muri-muri gena ka ioqo de lo iudosi." 	 De sa til ham: Johannes' disipler holder jevnlig faste og bønn, og fariseernes disipler likeså; men dine eter og drikker.


Duma o moi-moi qangodu magegena ona yatilakuka so ka cawali isibicara o moi-moi ma faida ihihiwa. 	 Fra dette har nogen faret vill og vendt sig bort til tomt snakk,


Sababu o Gikimoi to ona manga siningaka waaka so ona asa imatekesikomote Una Awi edekati yaaka la manga kuasa yahike o haiwani magenaka, sidago lo o moi-moi o kia Una wotetemo gena qangodu idadika so o Babel isisaka. 	 For Gud gav dem i hjertet å fullføre hans tanke, og å fullføre én og samme tanke, og å gi dyret sitt rike, inntil Guds ord er blitt fullbyrdet.


So nakoso ngini nitago la ningaho o bobaretaka, upa lo nimodo ma ngale o kia bilasu ngini nisango. Sababu ma orasi magena de o kia naga itiai la nidedemo gena o Gikimoi masirete asa winihike. 	 Men når de overgir eder, da vær ikke bekymret for hvorledes eller hvad I skal tale; for det skal gis eder i samme stund hvad I skal tale.


O Petrus wosango de wotemo, "Hiwa, Baba! Ngaroko ngohi tosone dede Ngona, duma igogou ngohi tomanosuwa." De Awi muri-muri ma binuka lo manga demo komagena. 	 Men han blev ved sitt og sa: Om jeg så skal dø med dig, vil jeg ikke fornekte dig. Det samme sa de alle.


Upa ka cawali ma orasi kanaga ona ininanano maro nia edekati gena nia giliri nisimane, duma nia manara gena niaaka foloisi nikaeli de qaloha, maro ma Kristus Awi gilalo moi so o Gikimoi Awi dupa niamote. 	 ikke med øientjeneste, som de som vil tekkes mennesker, men som Kristi tjenere, så I gjør Guds vilje av hjertet


Mutuwade ma orasi o Daud ka woohosi, una magena o nabi moi de wanako o Gikimoi wojaji sidago lo wosasi o Daudka gena, igogou una awi ngopa de awi dano moiku asa o Gikimoi witide la Una wokolano maro ka o Daud wokolano. 	 da han nu var en profet og visste at Gud med en ed hadde tilsvoret ham at av hans lends frukt vilde han sette en på hans trone,


Magena de o nyawa yadadala manga sidongirabano o nyawa moi wahino wosango, "Baba Guru, ngohi ai ngopa towingaho Ngonaka. Una manena wimumusu de awi ili ihiwa, sababu o toka wingosaka. 	 Og en blandt folket svarte: Mester! jeg har ført til dig min sønn, som er besatt av en målløs ånd;


To Una Awi demo ma meta gena ma Baba Gikimoi, duma ma ngale gena ona yanakowa. 	 De skjønte ikke at det var om Faderen han talte til dem.


Ma ngale Una Awi dupa masirete gena, so Awi demo itotiai asa isihabari la Una powipiricaya. De komagena lo ngone asa Una o oho qamomuane wonahikeka, so ngone maro to Una Awi nyawa masirete. Una waaka komagena, ma ngale o bi moi-moi qangodu wosidadadika gena o kia naga qangodu to Una masirete, so ngone gena foloi wonadupa. 	 Efter sin vilje har han født oss ved sannhets ord, forat vi skal være en førstegrøde av hans skapninger.


So komagena imadadi de o nyawamoi-nyawamoi kiaka o kaya o duniaka imadolomu de yadiahi, duma o kaya kanaga o Gikimoi Awi simaka asa imasidailakowa de imadiahiwa." 	 Således er det med den som samler sig skatter og ikke er rik i Gud.


So kagena de ma kapita waaso o prajuritka manga sahe yasinoto, de wotemo onaka, "Hika nisidailako o prajurit manga dala yaratu sinoto, de o prajurit o jaraku ipapane manga dala yamoritumudingi, de lo o prajurit de manga tubaka manga dala yaratu sinoto, la o putu manena o cako siwo de ngini nimajobo nitagi o Kaisareaka. 	 Og han kalte til sig to av høvedsmennene og sa: La to hundre stridsmenn holde sig ferdige til å dra til Cesarea, og sytti hestfolk og to hundre skyttere, fra den tredje time på natten!


Ai dodiao nipipiricaya, ngohi manena ma orasi iqomaka de taado nginika, o Gikimoi Awi habari qaloloha tinisihabarika gena, ngohi ngini tinisibicara upa de ai demo qaloloha eko icocawaro. 	 Og jeg, da jeg kom til eder, brødre, kom jeg ikke med mesterskap i tale eller i visdom og forkynte eder Guds vidnesbyrd;


De una onaka wotemo, "Manena o au la kanaga o Gikimoi Awi Jaji isiputuru nginika, ma ngale ngini niamote." 	 Dette er den pakts blod som Gud har foreskrevet for eder.


Kagena de o ngopeqeka muna magena momanako ami manara Una wanakoka, so muna mahino de mitirine so Awi simaka mosuba mobukuku. De muna masingangasu o nyawa yadadala manga simaka, "Ngohi ai siri qatubuso so Ani jubaka tomasimaho de gila-gila ai siri qalohaka." 	 Da nu kvinnen så at det ikke var skjult det hun hadde gjort, kom hun skjelvende og falt ned for ham og fortalte ham, så hele folket hørte det, av hvad grunn hun rørte ved ham, og hvorledes hun straks blev helbredet.


Ma ngale o nyawa yadala o Paulus iwidodiao, so o Yahudika ma nyawa yamuruo naga yatoosa. So kagena de ona o bi nyawa ma dorou de ibobusengi, yomomanarawa so yogogeku o dolomu ma riho kagena, yaaso de yasigaro, so yatolomu sidago ona yangodu imatekerimoi la o ruwahe yaaka o kota ma rabaka. De o nyawa moi, awi ronga o Yason, to una awi tahu ma ngoraka yodolomu la ma ngale o Paulus de o Silas yasari de yasisupu o kawasa manga simaka. 	 Men jødene blev nidkjære og tok med sig nogen onde mennesker, nogen dagdrivere, og gjorde et opløp og satte byen i røre, og de trengte frem imot Jasons hus og søkte å få dem ut til folket;


(Ma ngale to ona manga doosa ifoloi poli o Pauluska, so ona yangodu imanere so manga baju yaraca de lo o gaapo isihaja.) 	 Da de nu skrek og rev klærne av sig og kastet støv op i luften,


Una wotemo, "O doku moika kanaga o hakim moi o Gikimoi wimodowa de lo nagoona bato wasidoohawa. 	 Der var en dommer i en by, som ikke fryktet Gud og ikke undså sig for noget menneske.


Kagena de o Yesus wotemo o Farisi ma nyawa una magenaka, "Simon, kanaga o kia naga moi todupa totemo ngonaka." O Simon wotemo, "Iya, Baba Guru, ka notemo bato." 	 Og Jesus svarte og sa til ham: Simon! jeg har noget å si dig. Han sier: Mester, si frem!


O bi nyawa ngo kagena yogiise o gore magena de itemo, "Una ma nabi Elia wiaso!" 	 Men da nogen av dem som stod der, hørte det, sa de: Han roper på Elias!


So moriria Una mowimakeka, de asa motemo Unaka, "Jou, nakoso Ngona la kanena, igogou nagala ai hira gena wosonewa. 	 Marta sa da til Jesus: Herre! hadde du vært her, da var min bror ikke død;


So o kota ma bi nyawa itotolomu magena yogamamuka, de ona lo yangodu yanakowa ma sababu o kia ona kagena imatolomuno, so ma binuka imatoore itemo nagala komanena, de ma binukali imatoore itemo nagala komagena. 	 Nogen skrek nu ett, andre et annet; for forsamlingen var i et røre, og størstedelen visste ikke hvad de var kommet sammen for.


Una manena lo kanaga imatero de ka o Gikimoi, sababu o Gikimoi wositatapuka Una masirete gena bai bilasu wogoge ma Ngopaka de Awi boloi qangodu imasitauho Unaka. 	 for det var Guds vilje at hele hans fylde skulde ta bolig i ham,


"Ngini ningodu nianako gena iqoqomaka kanaga nia dodoto manena isingangasu qabolo nia ete de nia toporaka, ena gena, 'Ngini upa nitooma. Nakoso o nyawa la yotooma, ona magena bilasu yasisala.' 	 I har hørt at det er sagt til de gamle: Du skal ikke slå ihjel, men den som slår ihjel, skal være skyldig for dommen.


Upa ma roka de ma peqeka imakitinga so imasikiidu kawa. Ka cawali ona imakomote qaloha la imatinga upa iteka, ma ngale o orasi yamake la ona yasinoto aku isumbayang. Duma isumbayang magena qaboloka, de ona bilasu iliho imarimoi kali. Sababu ma duuruka upa sidago manga nyafusu gena yapareta yapohawa, de o Iblis aku wabaja so ona o nyafusu ma dorouku yotura. 	 Hold eder ikke fra hverandre uten efter samråd, for en tid, for å leve i bønn, og kom så sammen igjen, forat ikke Satan skal friste eder, fordi I ikke makter å være avholdende!


de itemo, "O moi-moi qangodu manena asa tonihike Ngonaka, hitilahi nobukuku de nosuba ngohika." 	 Alt dette vil jeg gi dig hvis du vil falle ned og tilbede mig.


Qabolo de o Yesus wajarita onaka o ade-ade moi, wotemo komanena, "O nyawa moi awi doro ma rabaka gena kanaga o ara o hutu moi. Ma moiku una wahika la o ara magena ma sopo wanano, duma ma sopo moi lo ihiwa so wamakewa. 	 Men han sa denne lignelse: En mann hadde et fikentre som var plantet i hans vingård, og han kom og lette efter frukt på det, og fant ingen.


So bilasu ngini niosininga kali o bi moi-moi o kia inidodotoka de lo nioiiseka. De tanu kagena ngini nimasigocoho qaputuru de lo nia dorouno nimatoba de nimatoduba. Nakoso ngini gena nidamahawa, de done asa Ngohi tahino nginika, maro o nyawa wototosi moi, de ma orasi gena ngini asa nianakowa muruoka de Ngohi tahino nginika. 	 Kom derfor i hu hvorledes du har lært og hørt, og ta vare på det og omvend dig! Dersom du da ikke våker, skal jeg komme som en tyv, og du skal ikke vite hvad stund jeg kommer over dig.


De ngohi tosango, magena igogou. Duma ma ngale o Yahudika ma nyawa gena ma Kristus wipiricayawa, so ona o Gikimoi waholuka. De ka cawali ma Kristus ngini niwipiricayaka so ngini o Gikimoi winiqehe qaloha. So upa sidago ngini nimacaralamo, duma bilasu nimasitiari. 	 Vel! ved sin vantro blev de avbrutt, men du står ved din tro; vær ikke overmodig, men frykt!


De lo niwisingangasu o Arkhipuska nitemo, "Ani manara iqomaka o Jou wositatapu la ngona naaka gena, bilasu nosibolo de nositiai qabolo kasi." 	 Og si til Arkippus: Gi akt på den tjeneste som du har mottatt i Herren, at du fullbyrder den!


Ngini o gogobu kagena o Korintus ma kotaka gena ningodu maro o Gikimoi Awi nyawa, so idadika la ngini nileleani nikaeli Unaka sababu ngini lo dede o Yesus Kristus nimarimoika. Ngini winisitatapu maro Awi nyawa dede o bi nyawa yangodu kiaka bato, nakoso yodupa igolo o Yesus Kristuska, Una gena to ona manga Jou de lo to ngone nanga Jou. Ngohi, Paulus, o Gikimoi Awi dupa so wositatapu ngohi maro o Yesus Kristus Awi dagali moi la tosihabari o nyawaka, de o Sostenes, to ngone nanga dodiao wopipiricaya moi, ngomi o surati manena minisidingo nginika. 	 - til den Guds menighet som er i Korint, helligede i Kristus Jesus, kalte, hellige, tillikemed alle dem som på ethvert sted påkaller vår Herre Jesu Kristi navn, deres og vår:


Nomajaga igogou la ngona ani sininga de ani moi-moi naaka gena qaloha de igogou ngona nadoto o dodoto itotiai. Nako komagena naaka nokaeli, ngona masirete aku o Gikimoi wonisalamati, de lo o nyawa nagoona inisigogigise ngonaka so yopiricaya, ona lo aku wasisalamati. 	 Gi akt på dig selv og på læren, hold ved med det! for når du det gjør, da skal du frelse både dig selv og dem som hører dig.


Komagena so o nyawa itemo nakoso o ngopeqeka moi ngaroko ami roka woohosi, duma kanaga mogoge dede yanau moili, muna magegena mosundali gena o dorou maakaka. Duma nakoso kanaga ami roka ma duhutu gena wosone, de muna gena maro o bobita magenano asa mipalako, de upa he mamote. So ngaroko yanau moili mowikawi kali, de upa he itemo muna magena mosundali eko o dorou maaka. 	 Derfor skal hun kalles en horkvinne om hun, mens mannen lever, ekter en annen mann; men dersom mannen dør, er hun fri fra loven, så hun ikke blir en horkvinne om hun ekter en annen mann.


O nyawa ma nonoma gena o tonano wosidadi la ioho o dunia manenaka. Duma ma Kristus, Una maro o Adam ma sinotoka, Una magena Awi sihino ka o sorogano. 	 Det første menneske var av jorden, jordisk; det annet menneske er av himmelen.


Ngona bilasu kanaga ani sininga ma rabaka de nicawaro la nosidodogu o haiwani ma sahe tumudingi magena koloko o tala tumudingi so kagena ma qokuka o ngopeqeka muna magena mogogeku. De lo ma sahe tumudingi magena koloko o kolano yatumudingi. 	 Her gjelder det vett som har visdom. De syv hoder er syv fjell, som kvinnen sitter på,


De nagala kanaga o nyawa moili wotemo, "O bobita o Gikimoino gena ngaroko itiai, duma kanaga ma ngale ngohi de o Gikimoi lo mimakitingaka." De ngohi totemo, hiwa! Komagenawa bai! Duma o bobita itotiai magena so ngohi ai dupa qatotorou aku isigaro, sidago o dorou taaka de ngohi de o Gikimoi mimakitingaka. La komagena isikelelo ai dupa o dorouka gena igogou qatorou, sababu igogou ngohi foloi todupa Una Awi bobita gena tatilaku. 	 Er da det som er godt, blitt mig til død? Langt derifra! men det var synden, forat den skulde vise sig som synd, idet den voldte mig døden ved det som er godt - forat synden skulde bli overvettes syndig ved budet.


O bi moi-moi qangodu nia manara ma rabaka gena, upa ngini nifeto eko lo nimatekesikoholu moi de moika. 	 Gjør alt uten knurr og tvil,


Ngohi manena o Yohanes to ngini nia dodiao moi o Yesus wipipiricayaka. So maro ngini komagena lo ngohi o Gikimoi Awi pareta todamaha so ngaroko ngohi isisangisara, duma o sangisara gena ngohi tamoku. Komagena so o Gikimoi Awi demo de lo ma ngale Una gena o Yesus wosingangasu itotiai, de magena ngohi lo tosihabarika so asa iumo o Patmos ma guraka. 	 Jeg, Johannes, som er eders bror og har del med eder i trengselen og riket og tålmodigheten i Jesus, jeg var på den ø som kalles Patmos, for Guds ords og Jesu vidnesbyrds skyld.


Maaho de mogogeku o Yesus Awi qohuka, de asa moari. Una Awi qohu magena de ami kongo mosipesaka. Qabolo de ami hutu lo asa Awi qohu maese la qadudu, de mahame, de lo o gososo qabobou gena moguse de mosiqahu. 	 og stod bak ved hans føtter og gråt, og begynte å væte hans føtter med sine tårer og tørket dem med sitt hår og kysset hans føtter og salvet dem med salven.


Ngaroko o Israelka ma nyawa gena he yangodu ma Kristus iwiholuka, duma magena upa de ma ngale o Gikimoi Awi jaji onaka gena wasiganapuwa. Sababu Una Awi nyawa wahihiri gena upa he o Israelka ma nyawa yangodu bai! 	 Dog ikke som om Guds ord har slått feil. For ikke alle som er av Israels ætt, er derfor Israel;


So kagena o moi-moi una wasisupuka, de asa una watuda so wotagi woqoqoma, de awi duba qangodu gena asa awi duduno itotuuru, sababu awi ili gena o duba magena ka yanako. 	 Når han har fått alle sine får ut, går han foran dem, og fårene følger ham, fordi de kjenner hans røst;