Kif tista' tagħraf is-sinjali ta' kanċer tal-ġilda?
Imtella' Lulju 21, 2020 - Aġġornata 21 Ta' Lulju, 2020 8:44pm L-Indiċi tar-raġġi UV illum kien 10, għada mistenni jkunu 11 u l-Ħamis 12. Iċ-Chairman tad-Dipartiment tad-Dermatoloġija, Lawrence Scerri, appella lill-pubbliku biex jipproteġi l-ġilda mix-xemx. Saħaq li l-protezzjoni m'għandhiex issir biss fix-xhur tas-sajf, u fakkar li f'minn tal-anqas nofs is-sena l-indiċi tar-raġġi UV f'Malta jaqbżu s-sebgħa, li hu livell għoli. Ma' Dr Scerri, Television Malta ddiskuta l-konsegwenzi. Semma l-melanoma, li hu l-aktar kanċer tal-ġilda qalil ikkawżat mix-xemx, u ħsara oħra fuq il-ġilda bħal xi xemxata, u li l-ġilda tixjieħ aktar malajr. Kull sena, l-ispeċjalisti tal-ġilda qed jaraw mal-120 każ ġdid ta' melanoma. Iċ-chairman tad-Dipartiment tad-Dermatoloġija, Lawrence Scerri, qal li l-għadd ta' każijiet ġodda fis-sena fl-aħħar għaxar snin baqa' kostanti, imma rdoppja meta mqabbel ma' 25 sena ilu. Qal li kull sena jiġu reġistrati bejn tmienja u disa' mwiet kawża tal-melanoma – meqjus bħala l-agħar kanċer tal-ġilda. Dr Scerri wissa li l-kumplikazzjonijiet jiżdiedu meta l-kanċer ikun daħal aktar fil-fond tal-ġilda. Irrimarka iżda li tliet kwarti tal-każijiet f'Malta jinqabdu fi stadju bikri u għalhekk il-prospetti ta' fejqan huma akbar. "Għaliex in-nies aktar konxji, jiċċekjaw il-ġilda u jkun hemm xi dubju jiċċekkjawh aktar ta' spiss, iktar kmieni għand it-tabib, jiġifieri dik importanti." Dr Scerri spjega kif wieħed għandu joqgħod attent għal bidliet spontanji f'xi dabra jew għazza sewda jew kannella. "Mod spontanju jiġifieri mhux għax inti lqata' jew grifta u ħareġ id-demm dik ma tgħoddx jiġifieri bidla waħedha bħala forma, daqs jew kulur u din tkompli tinbidel b'mod konsistenti matul xhur, ġimgħat eċċetra." Huwa ssuġġerixxa biex min għandu riskju ogħla – dawk li għandhom ġilda bajda, ikunu ġinġrin jew għandhom ħafna għazz – għandhom jżommu rekord fotografiku tal-għazz jew dbabar li jista' jkollhom. "Jagħmlu ritratt ta' darba tal-ġilda kollha inkluż fejn hemm dawn id-dabriet u dawn l-għazz u minn żmien għal żmien jiċċekkjaw u jqabblu u jekk jaraw xi bidla b'mod konsistenti jfittxu assistenza medika." Dr Scerri rrimarka li l-ikbar għadu tal-ġilda huma r-raġġi UV – minn indiċi ta' sebgħa 'l fuq. Dan ifisser li wieħed m'għandux jipproteġi ruħu mix-xemx fis-sajf biss! L-awtoritajiet tas-saħħa jwissu li l-kanċer tal-ġilda jista' jiġi evitat jekk wieħed jevita li joqgħod ħin twil fix-xemx, speċjalment bejn l-10.30am u l-4.00pm. Konxju li minħabba raġunijiet ta' xogħol xi wħud mhux talli ma jistgħux jevitaw ix-xemx imma jkollhom jaħdmu fiiha, Dr Scerri jħeġġeġ li kemm jista' jkun wieħed ifittex id-dell, jilbes ħwejjeġ addattati, inkluż kappell li jgħatti l-għonq u l-widnejn, u juża sunblock fil-postijiet fejn ma jirnexxilux jgħatti. Qal li s-sunblock ma jdumx fuq il-persuna aktar minn tliet sigħat u appella biex jiġi applikat aktar minn darba.