Bla ma trid il-ħoss tal-banda jew ta' xi murtal fil-bogħod mill-ewwel ifakkrek fil-ġranet sħan tas-sajf. Din is-sena, kollox se jibqa' sieket. Il-baned mhux se jdoqqu, il-murtali mhux se jixegħlu s-sema u l-pavaljuni se jibqgħu biss iżejnu l-ixkafef tal-imħażen. Anke jekk ftit ftit qed noqorbu lejn dik imsejħa n-normalità ġdida, żgur li s-sajf 2020, bla festi, se jkun wieħed nieqes mill-kulur. Anke jekk l-għaqdiet tal-festi rrispettaw id-deċiżjoni tal-awtoritajiet tas-saħħa, żgur li l-aħbar li l-festi mhux se jsiru ma kinitx waħda sabiħa għal eluf ta' dilettanti li jaħdmu kull sena biex jagħmlu mill-festa maltija ċelebrazzjoni unika fid-dinja. Minkejja li d-dħul għal dawn l-għaqdiet, li kollha kemm huma jaħdmu fuq bażi volontarja, waqaf kompletament matul dawn ix-xhur, ix-xogħol fil-każini, fl-imħażen u fil-kmamar tan-nar kompla daqslikieku ma kien xejn. It-tagħlim tal-mużika fil-każini tkompla b'mod virtwali, ix-xogħol ta' restawr fuq l-armar tal-festa ma jistax jistenna u diversi kmamar tan-nar kellhom xorta waħda jxammru l-kmiem għax il-materjal kien laħaq inxtara. Anke jekk tfisser spejjeż, il-festa tiġġenera wkoll l-ekonomija. Immaġina dak il-mużiċist li s-soltu jagħmillek sajf idoqq fl-orkestri u mal-baned fil-marċi, immaġina l-kuntrattur tad-dawl li jżarma raħal u jarma ieħor, immaġina lil dawk li jarmaw bil-gabbani tal-ikel u x-xorb, il-baned li jkunu mistiedna jdoqqu fil-festi ta' rħulha oħra u l-kmamar tan-nar li jbiegħu ix-xogħol tagħhom lil festi oħra. Dwar dawn kollu, il-gazzetta ILLUM tkellmet ma' tliet persuni li jagħmlu xogħol differenti iżda meta l-ħidma tagħhom tingħaqad flimkien, titwieled il-Festa. 'Bqajna għaddejin ... mhux bħal qabel imma ma nafux noqogħdu kwieti' Christian Raggio huwa l-persuna responsabbli mill-armar tal-festa ta' San Lawrenz tal-Birgu. Mal-ILLUM spjega kif għalkemm id-dħul waqaf kważi kompletament, ix-xogħol fl-imħażen baqa' għaddej daqslikieku l-festa se ssir. Raggio spjega kif anke jekk l-attivitajiet kellhom jieqfu ħesrem, il-kumitat addattata l-ħidma tiegħu u ħarġu b'ideat innovattivi li ħallew il-frott u li minnhom setgħu jiġbru xi ħaġa, fosthom permezz ta' servizz ta' takeaway u anke tombli li organizzaw fit-toroq. Apparti minn hekk żammew ukoll kuntatt mal-Ġirbin partitarji ta' San Lawrenz permezz ta' programm li qed jittella' b'mod professjonali fuq il-midja soċjali. "Ix-xogħol baqa' għaddej b'mod partikolari fejn jidħol ir-restawr tal-armar," saħaq Raggio, anke għax ħafna mix-xogħol isir b'mod volontajru mid-dilettanti stess. Baqa' għaddej ukoll ix-xogħol ta' ħjata fuq drapp ġdid li żżanżan fis-snin li għaddew u waqfu biss il-proġetti ġodda, anke jekk determinati li dawn jibdew malli r-rota terġa' tibda ddur. Fi kliemu, id-dilettanti qed jippjanaw li xorta waħda jlestu x-xogħol kollu li kellhom ippjanat din is-sena biex imbagħad mill-ewwel jibdew jaħdmu għas-sena 2021. Għall-Ġirbin, din kellha tkun sena speċjali għax qed ifakkru t-tieni ċentinarju minn meta l-knisja ta' San Lawrenz saret kolleġġjata. "Biss biss kellu jkollna tliet purċissjonijiet ta' San Lawrenz. Kulħadd intlaqat ħażin imma aħna ħafna aktar," saħaq Raggio. "Minkejja dan xorta bqajna għaddejjin. Il-Birgu huwa dak li hu. Wasal l-Ewwel Erbgħa u armajna l-bandalori fil-pjazza u l-bnadar fuq is-swar. Ma nafux noqogħdu kwieti." 'Għandna sentejn biex nibdew niġu fuq saqajna' Omar Xuereb huwa l-Viċi President tal-Għaqda Każini tal-Banda u anke l-President tal-Għaqda Mużikali Marija Assunta tal-Gudja. Il-gazzetta ILLUM tkellmet dwar dak li esperjenzaw fl-aħħar xhur il-każini tal-banda iżda miegħu ħarset ukoll lejn ix-xhur li ġejjin u li s-soltu jkunu l-aktar impenjattivi għall-każini. Waqt li saħaq li d-donazzjoni ta' €200,000 li l-Gvern ta lill-Għaqda Każini tal-Baned għenet ħafna biex il-każini komplew bil-ħidma tagħhom, mal-ILLUM Xuereb saħaq li fadal ħafna biex dawn jerġgħu jirrankaw, b'mod partikolari fil-ġbir tal-fondi. "Għandna sentejn biex nibdew niġu fuq saqajna. Lanqas l-2021 mhu se tkun sena normali għalina," insista Xuereb. Fakkar li dawn is-soċjetajiet mużikali jiddependu ħafna mid-donazzjonijiet tal-partitarji u anke mill-avvenimenti li jorganizzaw kontinwament matul is-sena liema attivitajiet bħalissa jinsabu wieqfa għal kollox. "Ħafna jagħtuk donazzjoni fl-aħħar tax-xahar meta tidħilhom il-paga imma bħalissa huwa żmien diffiċli għal kulħadd," insista Xuereb. "Anke biex titlob riklam jew sponsor. Tistħi tmur titlob riklam għall-ktieb tal-festa meta għandek in-negozji li qed ibatu biex jirkupraw." Ovvjament ġej is-sajf. Normalment ikun impenjattiv ħafna u jfisser dħul sostanzjali għall-każini mhux biss għax jiżdiedu l-attivitajiet fil-ġranet tal-festa tagħhom imma anke għax ikunu mistiedna jdoqqu f'diversi festi oħra. "Se jkun sajf bla dħul ta' xejn. Se jkun sajf tal-biża'," insista Xuereb. Iżda mhux kollox negattiv. Minkejja dawn id-diffukultajiet ix-xogħol fil-każini ma waqafx. Xuereb faħħar l-impenn ta' ħafna żgħażagħ li xorta waħda raw x'jistgħu jorganizzaw biex almenu jdaħħlu xi ħaġa żgħira għall-każin li tant iħobbu u jaħdmu għalih. Fi kliemu, 80% tal-każini tal-baned baqgħu wkoll għaddejin bit-tagħlim tal-mużika, anke jekk b'mod virtwali, servizz li joffru b'xejn lill-aljevi tagħhom. "Kien hemm surmastrijiet u anke għalliema li offrew li jkomplu jagħmlu l-mużika mingħajr ma jitħallsu," kompla jisħaq Xuereb. Anke jekk il-festi din is-sena mhux se jsiru kif imdorrija bihom, ma jfissirx li l-kumitati tal-każini baqgħu b'idejhom fuq żaqqhom. "Jekk l-entużjamu fil-każin naqas, ma jfissirx li l-ideat ma baqgħux ħerġin," saħaq Xuereb waqt li semma kif l-Għaqda Każini tal-Banda żammet kuntatt b'mod virtwali mad-89 każin tal-banda f'Malta u Għawdex li huma membri tagħha. "Bilkemm ma ngħidlekx li aktar ħarġu ideat għax kellna aktar ċans naħsbu." Ftit ftit issa l-każini tal-banda bdew jerġgħu jieħdu l-ħajja hekk kif il-ġimgħa li għaddiet ingħataw il-permess biex jerġgħu jiftħu l-bibien tagħhom. Ingħataw il-permess li jiftħu wkoll il-banek tal-lottu li għal diversi każini tal-banda jfissru dħul. Xuereb saħaq li ħafna mill-każini fetħu mill-ewwel għax il-kumitati u anke s-sidien tal-barijiet, fi żmien li l-każin kien magħluq, kienu ilhom jippreparaw u jħejju għal dan il-mument. "Ovvjament l-attendenza tibda tiżdied ftit ftit. In-nies għall-bidu tkun għadha konxja," temm jgħid Xuereb. 'Dħul ta' xejn ... imma l-materjal kien laħaq inxtara' Mario Zerafa huwa wieħed mill-membri tal-għaqda tan-nar ta' Santa Marija tal-Qrendi. L-ILLUM tkellem tiegħu dwar il-ħidma tagħhom bħalissa u kif l-imxija tal-COVID-19 affettwat il-ħidma tagħhom. Zerafa beda jisħaq li għad-dilettanti tan-nar, il-miżuri ta' mitigazzjoni ma kienu xejn ġdid għalihom għax jippratikawhom ta' kuljum. "F'kamra tan-nar, il-miżuri li ttieħdu, trid tagħmilhom dejjem. F'kamra tan-nar aktar ma tkun waħdek aktar aħjar. Ilbies protettiv bħall-maskri u l-ingwanti għandek tilbishom dejjem. Ħafna minn dawn il-miżuri, ilna nużawhom fil-kamra tan-nar," saħaq Zerafa. Mistoqsi dwar ix-xogħol, Zerafa saħaq li bħala kamra tan-nar, anke jekk naqsu r-ritmu għax issa għandhom ħafna aktar ċans, ix-xogħol baqa' għaddej. "Kważi kważi aħjar. Għax flok qed tagħmel ix-xogħol taħt pressjoni biex tlesti sal-festa, għandek aktar minn sena taħdem," insista. Iżda n-nar jista' jinħażen? Ma jmisshomx waqfu? "In-nar jista' jinħażen jekk ikollok kmamar tajbin u żżommu 'l bogħod mill-umditajiet. Hawn min isemmi s-sħanat. Aktar perikolużi s-sajjetti milli s-sħanat," spjega Zerafa. Anke hawn, waħda mill-problemi ewlenin li qed jiffaċċjaw huma l-finanzi għax għalihom bħalissa d-dħul wieqaf għal kollox. "Il-materjal kien laħaq inxtara ħafna qabel feġġet il-COVID-19," kompla jispjega. L-ILLUM staqsietu hux qed jippjanaw li jaħarqu xi nar f'Santa Marija anke għax il-Gvern ħabbar li se jingħataw permessi limitati għal ħruq ta' nar. "Santa Marija festa kbira. Xi ħaġa rridu naħarqu," saħaq Zerafa anke jekk insista li wieħed irid joqgħod attent mill-ispejjeż la bħalissa d-dħul wieqaf. Fil-fatt jikkalkula li bejn permessi u spejjeż oħra, jekk jisparaw lejliet u nhar Santa Marija fil-ħinijiet stipulati mill-Gvern, għandhom mal-€1,000. "Oqgħodu attenti. Jekk il-Bambin irid ma tkunx din is-sena, tkun is-sena d-dieħla biex ingawdu x-xogħol ta' xulxin," temm jisħaq Zerafa. Meta se jiġu ċċelebrati l-festi f'Malta? Ħarsa lejn il-festi liturġiċi Wara li l-Kurja tal-Arċisqof ħarġet direttiva biex din is-sena, ġaladarba mhux se jsiru l-festi esterni, il-parroċċi u l-knejjes kollha jiċċelebraw il-festa fil-jum liturġiku biss, jiġifieri fil-ġurnata propja li fiha l-Knisja tiċċelebra l-qaddis/a, il-gazzetta ILLUM qed tippubblika l-lista tal-festi liturġiċi li se jiġu ċċelebrati sal-aħħar tas-sena. Ġunju 13: Birkirkara / Għajn Dwieli - Sant'Antnin 20: Burmarrad – Qalb ta' Marija 29: Rabat: Martirju ta' San Pawl 16: Belt / Fgura / Balluta / Gżira / Żurrieq / Fleur de Lys / Imdina / Birkirkara – Madonna tal-Karmnu 26: Wied il-Għajn - Sant'Anna 1: Birżebbuġa - San Pietru fil-Ktajjen 6: Ħal Lija - Kristu Salvatur 7: Ħamrun - San Gejtanu 8: Valletta / Birgu - San Duminku 15: Gudja / Ħal Għaxaq / Imqabba / Qrendi/ Ħ'Attard / Mosta/ Ħad-Dingli / Mġarr / Tas-Samra - Santa Marija 21: Santa Luċija - San Piju X 22: Marsa - Marija Reġina 24: Ħal Għargħur - San Bartilmew 4: Gudja - Madonna taċ-Ċintura 8: Naxxar / Isla / Mellieħa - Marija Bambina 12: Ħaż-Żabbar - Madonna tal-Grazzja 15: San Pawl il-Baħar - Marija Sultana tal-Martri 7: Gudja - Madonna tar-Rużarju 6: Ħal Kirkop - San Leonardu 11: Baħrija - San Martin 22: Raħal Ġdid - Kristu Re 25: Żejtun / Żurrieq - Santa Katarina 30: Ħal Luqa - Sant'Andrija Diċembru 6: Siġġiewi - San Nikola 8: Bormla / Ħamrun - Immakulata Kunċizzjoni 14: Tax-Xbiex - San Ġwann tas-Salib 27: Bidnija - Sagra Familja