Analiżi: Kolp ta' stat fil-Myanmar Miktub minn Ruben Briffa Pajjiż li spiss jispiċċa fil-mira tal-media internrazzjonali minħabba t-tkasbir tad-demokrazija huwa dak tal-Myanmar. Saħansitra, il-Kostituzzjoni ta' dan il-pajjiż hija miktuba b'tali mod li meta ssir elezzjoni, kif ġara f'Novembru li għadda, ir-rieda tal-poplu ma tkunx riflessa kompletament f'dak li jirrigwarda n-numru ta' rappreżentanti fil-Parlament, kif ukoll għall-mod kif jiġu mimlija ċertu karigi kruċjali fil-pajjiż. Dan minħabba li din il-kostituzzjoni tagħti ħafna saħħa politika lill-armata tal-pajjiż. Peress li l-armata kienet sejra tkompli żżomm dawn il-poteri kostituzzjonali wara l-elezzjoni ta' Novembru, ftit kienu dawk li jsegwu l-politika internazzjonali li kienu qegħdin jistennew dak li ġara fl-1 ta' Frar li għadda, fejn rajna lill-armata tarresta lill-membri parlamentari li ġew eletti mill-poplu u tiddikjara li hija sejra tkun qiegħda tmexxi lil dan il-pajjiż, li ħafna għadhom jirreferu għalih bl-isem antik tiegħu ta' Burma. Għatx għal aktar poter Hija prassi normali li pajjiżi fejn hemm tmexxija awtokratika jew militari jippruvaw kemm jista' jkun jagħtu l-impressjoni li hemm ċertu elementi ta' demokrazija speċjalment fl-elezzjonijiet li jsiru fihom. Naturalment dan isir sabiex ikun jista' jsir il-kummerċ mal-pajjiżi tal-punent li ħafna drabi jimponu ċertu sanzjonijiet fuq pajjiżi li jkasbru b'mod sfaċċat lid-demokrazija. Għalhekk hija tassew stramba d-deċiżjoni tal-armata, li hija magħrufa bħala t-Tatmadaw, li tagħmel din il-mossa goffa li naturalment sejra ġġib ħafna reazzjonijiet negattivi minn diversi pajjiżi barranin meta wieħed jiftakar li skont il-kostituzzjoni l-armata għandha d-dritt li taħtar diversi ministri, fosthom il-Ministru tad-Difiża, li huwa l-persuna li suppost imexxi l-armata u mhux bil-kontra. Barra minn hekk, l-armata għandha d-dritt li timla' kwart tas-siġġijiet parlamentari b'nies minn tagħha. Naturalment, dan ineħħi kull ċans tal-parlament li jibdel din il-kostituzzjoni li kienet imposta fuq il-pajjiż mill-armata meta dan ħa l-indipendenza mir-Renju Unit lura fl-1948. Għalhekk, ħafna qegħdin jistaqsu x'poteri oħra qiegħda tfittex l-armata li minħabba fihom kienet lesta li tkisser kull element demokratiku li kien baqa' f'dan il-pajjiż. X'wassal għal dan l-aġir? Probabbilment ispirati minn dak li kien qiegħed jgħid Trump rigward l-elezzjoni ta' pajjżu, ir-raġuni li taw il-Ġenerali għal dan l-aġir kienet li fl-elezzjoni ta' Novembru saru prattiċi korrotti mill-partit li ħareġ rebbieħ. Minkejja li huwa veru li kien hemm ċertu deċiżjonijiet dubjużi f'din l-elezzjoni fejn rajna ħafna stati li fihom ma saritx il-votazzjoni bl-iskuża li kien hemm ċans li jkun hemm il-ġlied, huwa fatt ukoll li osservaturi internazzjonali li ntbagħtu jissorveljaw l-elezzjoni ddikjaraw li ma kien hemm l-ebda prova ta' prattiċi korrotti. Hafna osservaturi tal- politika nternazzjonali qeghdin jaghtu zewg ragunijiet ghal din il-mossa tal-Ġenerali tal-armata. L-ewwel waħda hija l-biża' tagħhom minn Aung San Suu Kyi, il-mexxejja tan-National League for Democracy, il-partit li rebaħ l-aħħar żewġ elezzjonijiet li saru fil-Myanmar, li qiegħda kulma jmur issib modi kif iddur mal-kostituzzjoni u tieħu l-poter minn taħt idejn il-Ġenerali. F'dawn l-aħħar snin Suu Kyi rnexxielha tkun id-de factum president tal-pajjiż minkejja li l-armata kienet ċaħditha li sservi f'din il-kariga. Suu Kyi għamlet dan billi ħolqot il-kariga ġdida magħrufa bħala Kunsillier Statali u ddikjarat li din il-kariga hija fuq dik tal-president. Dawn l-osservaturi politiċi qeghdin jgħidu li l-Ġenerali tal-armata qegħdin jibżgħu li Suu Kyi sejra tagħmel kif qiegħed jagħmel bħalissa Navalny lil Putin u tikxfilhom il-korruzzjoni li allegatament huma involuti fiha. Fuq kollox, ir-raġuni l-oħra li hafna qeghdin jaraw li waslet għal din il-kriżi politika hija li l-Ġenerali ma felħux għat-tkaxkira li qalgħu fl-elezzjoni, fejn il-partit tal-armata, l-USDP ġab biss madwar 7% tal-voti kontra it-83% li ġab il-partit ta' Suu Kyi. Id-diżappunt tal-Ġenerali b'dan ir-riżultat kien amplifikat aktar minħabba li t-tmexxija ta' Suu Kyi ma laħqitx l-aspettativi tal-komunità internazzjonali. Fil-fatt, matul l-aħħar snin, Suu Kyi nħarġet minn niċċa li kienet tpoġġiet fiha meta ngħatat il-premju Nobel u bdiet tirċievi baraxx ta' kritika mill-media internazzjonali, l-ewwel minħabba l-ministri inkompetenti li għażlet u fuq kollox minħabba l-indħil kostanti tagħha lil xi ministri teknokratiċi li żammhom milli jagħmlu xi riformi neċessarji ħafna għall-pajjiż. Fuq kollox, kien hemm kritika kbira għall-aġir ta' Suu Kyi rigward l-episodju li seħħ fl-2017 li fih l-armata qatlet madwar 10,000 persuna li kienu jagħmlu parti minn minoranza fil-pajjiż magħrufa bħala r-Rohingas. Minflok waqfet lit-Tatmadaw, Suu Kyi ddefendiet dan l-attakk, probabbilment sabiex iżomm lill-maġġoranza tal-popolazzjoni Buddista favur tagħha minħabba li dawn minn dejjem kienu ostili lejn ir-Rohingas li huma Musulmani. Is-sitwazzjoni preżenti Bħalissa, il-ministeri kollha fil-kapitali Naypyidaw huma kolla taħt idejn l-armata. Il-pajjiż huwa pratttikament iżolat mill-bqijja tad-dinja minħabba l-għeluq tal-ajruporti u s-sospensjoni tas-servizzi tal-internet. L-armata qiegħda żżomm lill-ministri u lill-membri parlamentari li ġew eletti f'isem in-National League for Democracy arrestati ġewwa djarhom u tefgħe il-ħabs numru kbir ta' attivisti favur id-demokrazija, kittieba, diretturi tal-films u patrijiet Buddisti. Ma setgħax jonqos li Aung San Suu Kyi terġa' tmissha l-istess xorti li kienet għexet fiha fis-snin 90 u fl-ewwel snin tas-seklu l-ġdid meta kienet mexxiet lill-partit tagħha maqfula ġewwa darha għal 15-il sena sħaħ. Dan kien gabilha hafna simpatija minn madwar id-dinja kollha u kif diġa' għedna anke ngħatat il-Premju Nobel. Sadanittant, il-media internazzjonali qiegħda tirraporta li sejrin jiġu organizzati ħafna protesti madwar il-pajjiż kontra dan il-kolp ta' stat. Diġà bdew iseħħu xi strikes fil-qasam tas-sahha. Problemi li jmorru lura s-snin Il-problemi f'dan il-pajjiż, bħal dawk ta' ħafna pajjiżi li analizzajna f'din il-paġna għandhom il-firma tal- Imperu Brittaniku li kien ifforma lil Burma billi għaqqad madwar mitt grupp etniku flimkien. Meta Burma ħadet l-indipendenza, ħafna minn dawn il-gruppi ppruvaw jinqatgħu minn din l-għaqda. Dan ipprovda skuża sabiex l-armata tingħata ħafna saħħa bl-iskuża li hija l-uniku mezz sabiex tinżamm l-għaqda tal-mitt grupp. Il-problemi għad-demokrazija tal- Myanmar mhumiex gejjin biss mill- armata. Teżisti problema kbira fil-mod ta' kif in-nies jaraw li għandu jkun il-mudell ideali għal kif għandu jitmexxa l-pajjiż. Fil-fatt, studju li sar minn ġurnal prominenti Tajlandiż juri biċ-ċar li aktar minn żewġ terzi tal-popolazzjoni taħseb li d-demokrazija tnaffar it-tkabbir ekonomiku u l-ordni publbika. Madwar nofs il-popolazzjoni trid li l-armata jkollha sehem fid- decizjonijiet politici tal-pajjiż. Din il-menalità tista' toffri sfond fejn l-armata tkompli tkisser il-popolarità ta' Suu Kyi fost il-poplu u b'xi mod tilleġitimizza l-kolp ta' stat fost il-poplu. Però, l-akbar ostaklu għall-armata tibqa' Suu Kyi, li minkejja li naqset mill-fiduċja li kienet tgawdi fost il-votanti tal-Myanmar, xorta għadha l-aktar politiku popolari fil-pajjiż.