Il-ġimgħa li għaddiet din il-gazzetta tat ħarsa lejn ir-riżultati fl-aħħar sondaġġi, b'mod partikolari l-aħħar tnejn li ħarġu nhar il-Ħadd 11 ta' April - fuq il-gazzetta Maltatoday kif ukoll it-Torċa. Dan il-Ħadd il-gazzetta ILLUM se tanalizza - xhur qabel l-elezzjoni ġenerali - x'inhuma l-akbar bozoz ħomor għaż-żewġ partiti. Il-PN: Tiġrija kontra l-ħin (il-ftit li fadal) L-akbar bozza ħamra li qed jiffaċċja l-Partit Nazzjonalista huwa l-ħin. Il-bidla fit-tmexxija tal-partit tfisser illi jekk elezzjoni ġenerali sseħħ ximkien f'Ottubru li ġej, il-Kap tal-PN ikun ilu biss sena fil-kariga. Meta wieħed iqis 1) Kemm il-PN kien u għadu minn taħt f'termini ta' popolarità u voti (-43,000 vot fl-aħħar elezzjoni tal-Parlament Ewropew u -47,000 vot fl-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali ta' Malta u Għawdex kollha - it-tnejn fl-2019) kif ukoll 2) il-firdiet fondi li spiċċaw f'battibekki kontinwi fil-pubbliku bejn partitarji u uffiċjali tal-partit, waqt l-elezzjoni ta' Ottubru, sena mhix biżżejjed. Naturalment xejn mhu impossbbli u s-sondaġġi juru li Grech għamel progress qawwi fost dawk il-votanti li vvutaw lill-PN fl-2017. Il-PN, iktar mill-PL, qiegħed fi ġlieda kontra l-ħin biex jibni tim elettorali li jkun b'saħħtu, biex ikollu tim qawwi madwar Bernard Grech, iħejji strateġija elettorali u jifforma kampanja li tħabbatha mal-kampanja elettorali ta' partit (PL) li bla dubju se terġa tkun waħda qawwija. Sa issa l-PN qiegħed tard fuq diversi fronti imma miexi l'quddiem fuq oħrajn. L-elezzjoni ta' Bernard Grech minnha nnifisha poġġiet lill-PN f'pożizzjoni ħafna aħjar biex jiġġieled kontra l-ħin b'mod aktar effettiv. Grech qed itejjeb l-oratrija u jidher ċar li hemm ukoll element ta' ħsieb wara l-attivtajiet li fihom qed jidher. Il-perċezzjoni fost ħafna huwa li Grech huwa ħafna iktar "tan-nies" milli kien Simon Busuttil pero' minn naħa l-oħra huwa ħafna aktar politikament sobriju u sigur milli kien Adrian Delia. Dan qed iħalli l-frott. Id-diskors ta' Grech biex il-partit u n-nies fil-partit ma jaddottawx attitudni ħażina u li l-PN m'għandux iqis ruħu daqslikieku għandu xi dritt divin li jiggverna, huwa bla dubju diskors immirat lejn dawk l-eluf li abbandunaw lill-PN u lejn in-narrattiva Laburista li l-PN huwa l-partit tal-arroganza. Jidher li Grech - bħal Delia qablu - qed jgħaddi messaġġ b'għan konċiljatorju u dirett lejn settur kbir tal-poplu. Jekk dan il-messaġġ huwiex ġenwin u jekk allura hux se jħalli effett, għad iridu naraw. Għadu lura … Sitt xhur wara li kien elett Grech, it-tmexxija tal-partit għadha dik li kienet qabel. Viċi Kap fuq naħa (David Agius) - li huwa affabbli imma jinħass illi huwa kompletament nieqes mix-xena, minkejja li l-potenzjal tiegħu jista' jkun ħafna ikbar - proprju għaliex huwa persuna affabbli, li jaf imur man-nies. Fuq in-naħa l-oħra hemm Viċi Kap (Robrt Arrigo) li huwa popolari fuq livell distrettwali imma kien ikkampanja bil-qawwi kontra Bernard Grech u favur Adrian Delia - bir-relazzjoni bejn Arrigo u ħafna nies oħrajn fil-PN jingħad li għadha pjuttost qarsa. Imbagħad hemm is-Segretarju Ġenerali Francis Zammit Dimech - mill-ġdid persuna affabbli, pero' li ilu jimmilità fil-PN minn kmieni fis-snin 80 u li suppost kellu jkun Segretarju Ġenerali care-taker! Dan iħalli kollox prattikament fuq Claudio Grech - politiku meqjus konservattiv imma fl-istess ħin ħafna iktar moderat u b'kuntatti diversi mad-dinja tal-kummerċ, kif inhu Ivan Bartolo. Il-ħin qed jgħaddi - jekk mhux għadda issa - biex Grech imur għall-kampanja bin-nies li jixtieq hu - uċuħ friski ta' nies li jqajmu l-interess fil-poplu, li jispiraw u li jistgħu verament jisfidaw lit-tmexxija Laburista. Il-Mexxej Laburista llum huwa mdawwar, fuq il-lemin b'Daniel Josè Micallef - persuna liberali, żagħżugħa, nadifa u li ma jiddejjaqx jkun voċiferu fuq diversi kwistjonijiet bħall-Ewtanasja u fuq ix-xellug id-Deputat PM Chris Fearne , li kien diġà popolari u li kompla jibni profil b'saħħtu ħafna bħala Ministru għas-Saħħa waqt il-pandemija. Il-problema ta' Grech huwa l-ħin. Tant għandu l-ħin kontrih li probabbilment qed jipprova ma jċaqlaqx l-ilmijiet wisq, biex dak il-bilanċ super-sensittiv li jidher illi intlaħaq bih bħala Kap tal-PN u li qed iħalli l-firdiet fondi fil-PN taħt wiċċ l-ilma ma jisplodux propju lejliet elezzjoni. Din hija sitwazzjoni li Bernard Grech irid jara kif se jsolvi. Imma l-ħin kontrih. Nuqqas ta' strateġija/proposti/rilevanza Mhux il-PN mhux qed jagħmel proposti - numru ta' proposti qed isiru. Fil-fatt sal-Ħadd li għadda din il-gazzetta stess ippubblikat storja b'numru ta' proposti tal-PN dwar it-turiżmu. Il-Partit Nazzjonalista ma jidhirx li għandu strateġija effettiva biżżejjed li tippopolarizza, permezz tal-midja tiegħu u tal-uffiċjali tiegħu dawn l-istess proposti. Fil-fatt ħafna drabi l-PN jagħmel elenku ta' proposti - wħud minnhom tajbin - imma mbagħad filgħaxija fuq in-Net TV jew l-għada f'xi konferenza tal-aħbarijiet il-kelliema tiegħu jitkellmu l-aktar fuq il-governanza u l-iskandli tal-PL. Din il-ġimgħa permezz tal-proposti fir-rigward tat-turiżmu jidher li kien hemm attentat ċar sabiex dan id-defiċit jiġi indirizzat - mhux biss permezz ta' elenku twil ta' proposti imma wkoll permezz tal-fatt li għall-konferenza li matulha kienu mnedija tali proposti, kien hemm preżenti istakeholders fil-qasam turistiku. Il-PN għandu bżonn jissolidifika strateġija malajr (għax il-ħin kontrih) biex iwaħħad l-propoganda kontra l-avversarju, mal-proposti li qed jagħmel - b'mod intelliġenti, kontinwu, innovattiv u effettiv. Jekk il-PL iwettaq il-proposti, jkunu diġà għamilhom tiegħu fil-psike tan-nies il-PN - permezz tal-midja tradizzjonali, il-midja soċjali (Facebook, tik tok, twitter …), fit-toroq, permezz tal-grafika … Jekk jonqos minn dan, il-problema serja ta' rilevanza li diġà għandu l-PN se tkompli tikkumplika ruħha. Il-Gvern jieħu nota tal-proposti tajbin tal-PN, jimplimentahom hu - imma aħjar - imbagħad jixgħel il-magni tal-propoganda governattiva u partiġġjana biex b'mod intelliġenti, kontinwu, innovattiv u effettiv jagħmlel dawn il-proposti, esklussivament tiegħu. Dan il-proċess seħħ diġà u eżatt bil-kwistjoni tal-vouchers. Il-PN mhux iżarma l-għodda medjatika tiegħu jrid, imma jagħtiha ż-żejt biex tkun ħolqa importanti fl-istrateġija tal-partit u magħha joħloq preżenza żagħżugħa qawwija u effettiva fuq midja aktar kontemporanja. Il-Covid-19 … Politikament, il-Covid-19 taffetwa lill-Oppożizzjoni wkoll forsi mhux daqs kemm taffetwa lill-Gvern. Il-PN għandu bozza tixgħel u din il-bozza hija bidla bil-mod - imma ċerta - fil-burdata tan-nies hekk kif il-każi baqgħu baxxi ħafna u r-rittmu tal-vaċċinazzjoni huwa wieħed mgħaġġel. Jidher li d-dwejjaq, is-sens ta' qtigħ ta' qalb, id-diżillużjoni u anke r-rabja bdew jintrefgħu xi ftit - anke jekk fil-fatt dan is-sentiment għadu hemm fost dawk l-eluf ta' familji b'negozji magħluqin. Il-PN irid jibda jħejji lilu nnifsu fin-narrattiva għall-possibilità u issa tidher probabbilità, li n-negozju u x-xogħol jibda jiċċaqlaq fis-sajf permezz ta' domanda domestika u anke permezz tal-ewwel sinjal ta' ċaqlieq fit-turiżmu. Meta (u jekk) dan iseħħ Bernard Grech ma jistax jibqa' jiddependi fuq id-diżilużjoni u d-dwejjaq jew stqarrijiet ażżardati tal-Prim Ministru Abela, biex iżid l-appoġġ. Il-finanzi: Għandu biżżejjed flus għal kampanja elettorali? Kampanja tiswa' l-flus - ħafna flus. Il-Partit Nazzjonalista għandu finanzi biżżejjed biex ikun b'saħħtu daqs il-Partit Laburista? Id-diżlivell politiku (u probabilment finanzjarju wkoll) jidher diġà ċar fit-toroq u fil-pjazez fejn qed ifaqqsu uffiċini ta' Ministri u Deputati Laburisti. Uffiċini bi skop ewlieni wieħed: Li jgħinu jew jaqdu lin-nies. Simili għal dan f'ħafna distretti Ministri qed iċemplu lil ħafna nies b'mistoqsija sempliċi: 'Għandek bżonn xi ħaġa?' Dan kollu jfisser bżonn ta' ħafna riżorsi, ħafna voluntiera, proprjetà, kontijiet u l-bqija - ilkoll affarijiet li jiswew il-flus u jeħtieġu r-riżorsa, ħafna riżorsa. Il-Partit Nazzjonalista kien mtaqqal b'dejn li meta tpoġġieh f'daqqa tela' għal ftit iktar minn €30 miljun - kienet irrappurtat il-gazzetta oħt Maltatoday, bi €12-il miljun minnhom ikunu dejn fuq taxxa, bolla u kontijiet tad-dawl u l-ilma, kienet irrapportat il-gazzetta ILLUM. Minkejja li huwa mifhum li s-sitwazzjoni tjiebet xi ftit wieħed irid jara jekk il-PN jinsabx f'qagħda tajba biżżejjed sabiex itella' kampanja effettiva li tkun tinkludi eluf ta' ewro f'loġistika, strateġija, riklamar u aktar. Għalkemm kampanja li tiswa' l-flus mhijiex neċessarjament il-kampanja rebbieħa u li finalment jgħodd huwa l-kuntatt man-nies, il-flus u magħha l-istrateġija u l-immaġini tal-partit u tal-Kap tal-partit huma importanti ħafna għall-ġlieda ta' min se jkun qed jirrbaħ lil eluf ta' votanti ġodda u lil eluf ta' votanti oħrajn li sa issa għadhom ma ddeċidewx fejn se jivvutaw. Il-PL: Il-Covid-19 Il-Partit Laburista fil-Gvern jinsab taħt il-lenti l-aktar fuq il-pandemija għax din mhux biss qed tiddetermina s-saħħa tal-poplu imma qed tiddetermina wkoll l-istat tal-ekonomija u l-istat ekonomiku u psikoloġiku tal-poplu. Kollox qed idur magħha: In-nuqqas ta' negozju - jew saħansitra fallimenti, in-nuqqas ta' flus, id-defiċit ta' 12% u l-€5 miljuni kuljum li qed tiswa' l-pandemija, l-impjiegi ta' eluf ta' ħaddiema mdendlin u l-iskuntentizza ġenerali tal-poplu Malti, bħal popli oħrajn, dwar is-sitwazzjoni personali tagħhom u tal-pajjiż. Is-somom elettorali mhux biss - probabbilment - qed jieħdu kont tal-pandemija, imma il-kunsiderazzjonijiet kważi kollha elettorali qed iduru mal-fluwidità u l-volatilità li qed toffri din il-pandemija. Huwa ċar mis-sondaġġi li waqt li l-pajjiż kien prattikament magħluq - is-sentiment kontra l-Gvern u preċiżament kontra l-Prim Ministru kiber. Malli n-numri niżlu sew, u baqgħu baxxi, filwaqt li l-programm ta' vaċċinazzjoni qed jaqbad rittmu ġmielu bi ġranet fejn jingħataw bejn 5,000 u 6,000 doża tal-vaċċin - kien hemm żieda żgħira fl-appoġġ lejn il-PL, imma imbagħad kien hemm żieda kbira ta' 7.4% fil-fiduċja fil-PM Robert Abela - b'distakk ta' kważi 12% bejn il-mexxejja politiċi, favur Abela. Imma s-sitwazzjoni tibqa' fluwida ħafna. Jekk meta jsejjaħ elezzjoni inkunu bħala pajjiż erġajna qegħdin magħluqin bir-restrizzjonijiet, minħabba żviluppi mhux mistennijin fir-rigward tal-Covid-19 - l-appoġġ lejn il-PL u lejn Abela kważi ċertament, jerġa' jonqos. Din hija l-akbar bozza ħamra għall-Gvern. Bil-pandemija xejn m'għadu ċert, lanqas rebħa komda għall-PL! Korruzzjoni, nepotiżmu u stejjer oħra Minkejja li l-korruzzjoni ġeneralment ma trebbaħx jew ttellef elezzjoni - dan ma jfissirx li ħafna votanti ma jkunux qed jieħdu kont ta' allegazzjonijiet, akkużi, kuntratti u każi ta' nepotiżmu u ma jkunux qed jifformaw opinjoni dwarhom. Każi ċarament nepotistiċi li forsi mhumiex kbar daqs il-Panama Papers - bħal per eżempju kuntratt ta' eluf minn Ministru lis-sieħeb tagħha jew eluf lil studenta li għadha tispiċċa l-kors universitarju li tiġi bint il-ħabib tal-Ministru. Dawn huma affarijiet li on the ground 1) idejqu ħafna lin-nies għax huma sfaċċati pero' aktar minn hekk 2) huma każi li n-nies jistgħu jirrelataw iktar magħhom faċilment - kuntrarjament għal stejjer bħal Panama Papers, li minkejja li huma ta' portata ikbar jinvolvu kumpaniji, f'kumpaniji, f'indirizzi eluf ta' mili 'l bogħod, ultimate beneficiary owners, tranżazzjonijiet ta' flus (li biex tgħaxxaq kienu għadhom iridu jsiru) u reati jew azzjonijiet li għal ħafna jibqgħu ximkien fil-vag u l-griż. Minn naħa l-oħra kuntratti ta' eluf ta' ewro lil ħabib jew lil xi person of trust, speċjalment jekk ma tkunx ikkwalifikata fix-xogħol li tingħata, ma fihiex wisq x'tifhem u fejn iddur magħha. Il-Partit Laburista u Abela jeħtieġ li jikkontrolla u jnaqqas minn dawn l-inċidenti - għaliex negozji bla flus u żburżjati jibdew jagħtu ħafna iktar każ u jiddejqu ħafna iktar b'dawn l-istejjer, milli kienu jiddejqu u jagħtu każ meta kien hawn ix-xogħol, il-flus fl-idejn u l-feel good factor. L-iskandlu tax-xiri taż-żejt kien effettiv għaliex kien storja kumplessa u ta' portata, pero' l-aktar li kien effettiv kien minħabba li Gvern Nazzjonalista kien żied il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, xi ħaġa li wasslet għall-protesti kbar u kritika ma taqta' xejn. Tant hu hekk li l-Partit Laburista mmexxi minn Muscat ma tantx dam ma għamel din il-konnessjoni bejn l-iskandlu u l-kontijiet u allura - f'daqqa waħda - il-korruzzjoni saret xi ħaġa li n-nies bdew jagħtu kasha aktar. 'Għax la l-korruzzjoni tmissli l-but, mela allura hija rilevanti għalija!' Dak il-kalkolu qatt ma kien qrib li jerġa jsir daqs illum - b'ekonomija dinjija (u allura lokali) li tinsab fl-agħar riċessjoni mit-Tieni Gwerra Dinjija. Naturalment imbagħad hemm dak li ħiereġ fil-Qorti, l-arrest ta' Keith Schembri u r-referenzi kontinwi ta' Vince Muscat dwar l-eks Deputat Mexxej Laburista Chris Cardona. L-effett ta' din ix-xhieda hija dannuża fuq il-PL, minkejja li Abela neħħa lil dawn in-nies mill-partit u l-Gvern ftit biss wara li sar Prim Ministru. Bħall-Covid-19 xhieda splussiva fuq xi ħadd li kien fil-PL qrib elezzjoni probabbilemt ħsara tagħmel lill-PL u l-prospetti elettorali tiegħu. L-arroganza u puġġamani! Mhux qed nirreferu biss għall-arroganza Ministerjali li xi kultant naraw fuq il-media, pero' qed nirreferu wkoll għall-arroganza fuq livell ta' entitajiet tal-Gvern u fost dawk li wara kollox iridu jiffaċċjaw lin-nies. Bil-Malti għandna espressjoni li tintuża ħafna: "Il-poter telgħalu għal rasu!" In-nies iddejjaqhom ħafna l-arroganza u filwaqt li għad hemm ħafna Ministri u uffiċjali tal-PL li għadhom qrib l-għeruq u l-kostitwenti rajna każijiet ta' entitajiet u anke Ministri li jitrattaw lil min ma jaqbilx magħhom b'ċerta attitudni li timbutta lin-nies. Uħud minn dawn il-każi kienu rrappurtati u oħrajn ma kinux, imma hemm qegħdin! Il-Gvern irid jara li ċerta arroganza ma tintilifx mill-kontroll u ma jintużawx tattiċi ta' bbuljar li jagħtu impressjoni ħażina ħafna tal-Gvern u li jtellfuh mill-appoġġ. Dan speċjalment f'entitajiet li magħhom imissu ħafna nies, bħall-Awtorità tal-Ippjanar, l-ARMS, Infrastructure Malta, Identity Malta u diversi oħrajn. Tal-aħħar - L-aħħar bozza! Din il-ġimgħa fuq gazzetta lokali l-President tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali u Kunsillier Laburista Mario Fava qal illi s-sondaġġi ma għandhomx iservu ta' poġġaman għall-PL. Din taf tkun problema għall-Partit Laburista għax jaf tirriżulta f'ħafna li jieħdu rebħa bħala xi ħaġa for granted u allura jew ma jaħdmux għaliha jew inkella jekk qed idejquhom xi affarijiet mill-mod kif qed jiggverna l-PL jirraġunaw illi l-vot nieqes tagħhom mhux se jagħmel wisq differenza. Għalhekk sondaġġi pożittivi ħafna għall-PL, tmien snin wara l-ewwel rebħa u b'ħeġġa li hija xi ftit jew wisq inqas minn dik tal-2013, jafu jfissru voti li jibqgħu fi gwerniċ