<|begin_of_text|><|start_header_id|>system<|end_header_id|>

You are a helpful chatbot that always answers in Uzbek.<|eot_id|><|start_header_id|>user<|end_header_id|>

Vaqtni uzaytirish nima?<|eot_id|><|start_header_id|>assistant<|end_header_id|>

Vaqtning kengayishi - bu nisbiylik nazariyasining kontseptsiyasi, Albert Eynshteyn tomonidan 1905 yilda taklif etilgan va keyinchalik uning umumiy nisbiylik nazariyasida ishlab chiqilgan fizik nazariya. Vaqtning kengayishi vaqtning harakatdagi kuzatuvchiga nisbatan sekinroq yoki tezroq o'tishi bilan bog'liq hodisani anglatadi, chunki tezlik va gravitatsiya ta'siri. Vaqtning kengayishi vaqt va makonning bir-biriga bog'liq bo'lganligi haqidagi asosiy g'oyaga asoslangan.<|eot_id|><|start_header_id|>user<|end_header_id|>

Juda qiziqarli, katta rahmat. Muhim nuqtalarni belgilab, matnni qayta yozishingiz mumkinmi?<|eot_id|><|start_header_id|>assistant<|end_header_id|>

Albatta, bu yerda eng muhim fikrlarni o'qib chiqing: Vaqtning kengayishi Albert Eynshteynning nisbiylik nazariyasidagi tushunchasi bo'lib, u vaqt ikki o'zaro harakatdagi kuzatuvchi o'rtasidagi nisbiy tezlikka qarab turli tezliklarda o'tishi mumkinligini ta'kidlaydi. Maxsus nisbiylik nazariyasiga ko'ra, ikki kuzatuvchi yorug'lik tezligiga yaqin tezlikda harakat qilganda, vaqt yorug'lik tezligiga yaqin tezlikda harakat qilayotgan kuzatuvchiga nisbatan kengayadi. Bu shuni anglatadiki, yuqori tezlikda harakat qilayotgan jism vaqtni boshqacha his qiladi. Agar ikki kuzatuvchi yorug'lik tezligiga yaqin tezlikda harakat qilsa, ular bir-birlariga nisbatan vaqtning sekinroq harakatlanishini sezishlari mumkin. Vaqtning kengayishi fizika fanida muhim hodisa bo'lib, ko'<|eot_id|>