text:
O título de Marquês das Minas foi um título nobiliárquico de Portugal. Foi inicialmente prometido, por patente passada pelo rei Filipe II de Portugal a 2 de Janeiro de 1608, a D. Francisco de Sousa, filho do Conde do Prado D. Pedro de Sousa, e sétimo Governador-geral do Brasil de 1592 a 1602. D. Francisco foi novamente enviado ao Brasil como governador em 1609, mas morreu logo em 1611, sem ter chegado a cumprir o novo mandato a que tinha sido nomeado, e assim sem ter sido agraciado com o título.

O título acabou por apenas ser atribuído ao seu neto homónimo, D. Francisco de Sousa: o primeiro Marquês das Minas recebeu o título que fora prometido ao avô por carta de D. Afonso VI de 7 de Janeiro de 1670, depois de se ter destacado na Guerra da Restauração (1640-1668) e depois como embaixador a Roma em 1669. Posteriormente este D. Francisco de Sousa herdou ainda o título de Conde do Prado que fora atribuído em 1525 ao seu quarto avô, sendo 3.º Conde do Prado para além de 1.º Marquês das Minas. Ao ser absorvido pelo marquesado, o título condal foi depois usado pelos filhos primogénitos dos marqueses em vida destes como título de cortesia, tal como era costume.

O primeiro marquês, para além do seu papel nas campanhas da Aclamação, teve também um importante papel como diplomata depois da guerra. Mas foi o seu filho, D. António Luís de Sousa, o 2.º e dito Marquês das Minas, o mais famoso membro da Casa, graças ao seu papel na Guerra de Sucessão Espanhola (1701-1714).

A genealogia desta linhagem é sobejamente conhecida: são os Sousas ditos Chichorros, ou do Prado, descendentes ilegítimos de D. Afonso III (com a célebre Madragana), de quem o primeiro marquês era décimo neto. À época dos primeiros marqueses, também por exemplo os Condes de Redondo eram de varonia Sousa Chichorro. A Casa foi descrita por D. António Caetano de Sousa nas Memorias Historicas e Genealogicas dos Grandes de Portugal (1755),  e as suas armas podem também ser vistas por exemplo no armorial Thesouro de Nobreza (1675), na página intitulada "ARMAS DOS DVQVES E MARQVEZES DE PORTVGAL" (fl. 23r). Anselmo Braamcamp Freire nos Brasões da Sala de Sintra dedica aos Sousas o Cap. IX do Vol. I da obra.

Note-se que após a morte da última titular em 1827, os títulos seriam novamente concedidos em 1842 a um ramo afastado da linhagem, que não se compara em importância aos titulares dos séculos XVII e XVIII.

Origens medievais

Sousas de Arronches e Sousas do Prado
A velha linhagem portuguesa dos Sousas, das mais antigas de Portugal, com origens que remontam ao Condado Portucalense,  tomou o seu nome do pequeno rio que por sua vez dera o nome às chamadas Terras de Sousa, no vale do Sousa. Nesta zona fértil, situada no coração do jovem reino de Portugal de meados do século XII, abundam ainda os monumentos românicos da era de D. Afonso Henriques, ou mesmo anteriores à independência de Portugal, que constituem hoje a Rota do Românico do Vale do Sousa. Entre estes contam-se a Igreja de São Vicente de Sousa, e o Mosteiro de Paço de Sousa, fundado por Egas Moniz, o Aio, onde se encontra o túmulo do aio do primeiro rei de Portugal.

No primeiro século de Portugal foram notáveis Gonçalo Mendes de Sousa, o Bom, que lutou ao lado do rei na Batalha de Ourique em 1143, e o seu filho Mendo Gonçalves de Sousa, o Sousão, mordomo-mor de D. Sancho I, que esteve com o rei na conquista de Silves em 1189. Isto era precisamente a época em que as velhas estructuras familiares cognáticas da nobreza portuguesa davam lugar à linhagem nobre agnática, isto é, organizadas segundo padrões de patrilinearidade. Como refere José Mattoso:

D. Afonso III, no terceiro quartel do século XIII, decidiu casar dois filhos bastardos seus, meios-irmãos do seu sucessor D. Dinis, com duas filhas desta velha linhagem. Ambos estes bastardos régios passaram o apelido Sousa aos filhos; e assim originaram os dois ramos dos Sousas de varonia real de Portugal:
 Os Sousas de Arronches, descendentes de D. Afonso Dinis, assim chamados por terem detido, entre outros, o senhorio da vila de Arronches. Mais tarde foram elevados a Marqueses de Arronches. Estes Sousas mantiveram nas suas armas, esquarteladas de Portugal modernas e Sousa, a heráldica original dos Sousas.
 Os Sousas Chichorros, descendentes de Martim Afonso Chichorro, senhores de Vila de Prado, entre outros lugares, e mais tarde Condes do Prado e Marqueses das Minas. Este MArtim Afonso teve um filho homónimo, e um neto, Vasco Martins de Sousa Chichorro, que foi o primeiro Chichorro a usar o apelido Sousa. Este foi o primeiro senhor de Mortágua; e o casamento em 1341 deste bisneto de D. Afonso III com D. Inês Dias Manuel, bisneta por varonia de Fernando III de Leão e Castela, estaria na origem das armas deste ramo dos Sousas, esquarteladas de Portugal antigas e Leão.

Condes do Prado (1525)

O 1.º Conde do Prado foi D. Pedro de Sousa (1468-1563), senhor da Vila de Prado e de Beringel, descendente dos Sousas Chichorros senhores de Mortágua. Terá, juntamente com os seus irmãos, recebido o título de dom em Fevereiro de 1498: a praxe dos fidalgos da corte na época era de adoptar a forma longa do seu nome (Rui→Rodrigo; Pero→Pedro, Fernão→Fernando, etc.) e omitir o patronímico ao serem aceites na corte, e por essa altura o seu irmão mais velho João Rodrigues de Sousa, embaixador a Castela na Primavera e Verão de 1494, passou a usar simplesmente D. João de Sousa; e Pero de Sousa passou a usar D. Pedro de Sousa.

Este D. Pedro de Sousa casou três vezes, a primeira vez em 1487, e a segunda vez, com D. Margarida de Brito, em 1498. Em data desconhecida entre 1508 e 1512 matou a mulher por adultério, sendo absolvido neste último ano por se ter provado a culpa da mulher. O futuro conde passou ainda a Castela, onde encontrou no paço do Conde de Benavente o criado que fora cúmplice do adultério da mulher; tendo-o então atraído para a rua, matou-o.

Este criado era um nobre pagem do Duque de Bragança, que curiosamente também se viu envolvido nesta altura num caso semelhante. Como se sabe, o duque D. Jaime I foi condenado a custear a expedição a Azamor em 1513 como pena por ter assassinado a sua mulher, filha do Duque de Medina Sidónia. E o governo de justamente essa praça-forte marroquina foi depois atribuído a D. Pedro de Sousa em 1514.

Foi em Azamor que D. Pedro de Sousa cometeu o feito maior da sua vida. Na Primavera seguinte, em 1515, juntou-se a Nuno Fernandes de Ataíde, capitão de Safim; e com uma força de seiscentos ginetes, lançaram-se os dois capitães numa cavalgada pelo sertão marroquino dentro, onde, após uns duzentos quilómetros, chegaram aos muros da própria Marraquexe. Após terem desbaratado uma força de mouros às portas da cidade, voltaram os dois capitães às suas praças, sem mais proveito que a glória. Foi esta a mais famosa de quantas entradas fizeram os portugueses em Marrocos; e mais tarde foi então D. Pedro feito Conde do Prado a 22 de Novembro de 1525.

Do primeiro conde conhecem-se, tal como do pai e do irmão mencionado, trovas no Cancioneiro Geral de Garcia de Resende. O seu filho único (do primeiro matrimónio), D.Francisco de Sousa, sofria no entanto de vários "vícios que não se nomeiam"; foi preso por ordem régia, e embarcou numa nau para a Índia, onde morreu em 1556 ainda em vida do pai. O 2.º Conde do Prado, D. Luís de Sousa, seria um bisneto deste D. Francisco, que recebeu o título por carta de 12 de Junho de 1633. Morrendo sem descendência em 1643, o título de Conde do Prado foi herdado por seu sobrinho, também chamado D. Francisco de Sousa, já então 1.º Marquês das Minas.

Titulares

 D. Pedro de Sousa (1468-1563), 1.º conde do Prado.
 D. Luís de Sousa (1580-1643), 2.º conde do Prado; trineto do anterior.
 D. Francisco de Sousa (1610-1674), 3.º conde do Prado, embaixador à Santa Sé, e logo 1.º Marquês das Minas; sobrinho do anterior.
 D. António Luís de Sousa (1644-1721), 4.º conde do Prado e 2.º marquês das Minas; filho do anterior.
 D. Francisco de Sousa (1665-1687), 5.º conde do Prado; filho do anterior.
 D. João de Sousa (1666-1722), 6.º conde do Prado e 3.º marquês das Minas; irmão do anterior.
 D. António Caetano Luís de Sousa  (1690-1757), 7.º Conde do Prado e 4.º Marquês das Minas; filho do anterior.
 D. João de Sousa (1713-1745), filho do anterior. Casou em 1739 com uma filha do 4.º conde de Sarzedas, e segunda vez em 1744 com uma filha do 4.º marquês de Alegrete. Não ostentou quaisquer títulos.
 D. Maria Francisca de Sousa (1745-1787), 8.ª Condessa do Prado e 5.ª Marquesa das Minas; filha póstuma do anterior. Casou em 1760 com D. Lourenço de Lancastre e Noronha, neto do 4.º Conde dos Arcos e  8.º Conde do Prado e 5.º marquês das Minas por casamento.
 Francisco Benedito de Sousa Lancastre e Noronha (1780-1796), 9.º conde do Prado e 6.º marquês das Minas; filho dos anteriores. Recebeu os títulos em vida dos pais em Dezembro de 1790.
 João Francisco Benedito de Sousa Lancastre e Noronha (1782-1810), 10.º conde do Prado e 7.º marquês das Minas; irmão do anterior. Governador do Reino 1808-1810.
 D. Joana Bernarda de Sousa Lencastre e Noronha (†1827), 11.ª condessa do Prado e 8.ª marquesa das Minas; irmã dos anteriores.

A última marquesa morreu em Março de 1827, e nela se extinguiu toda a legítima descendência do famoso 4.º Conde do Prado e 2.º Marquês das Minas.

Titulares (1842)

Após as Guerras Liberais (1828-1834) e o fim do Antigo Regime em Portugal, e de toda a crise que esta época trouxe à velha alta nobreza portuguesa, os títulos da Casa seriam renovados a 15 de Janeiro de 1842 em descendentes de D. Luísa Francisca Antónia da Silveira, filha esta de D. Luísa Bernarda de Lima, filha do 3.º Conde do Prado e 1.º Marquês das Minas. Os últimos Condes do Prado foram assim:

 D. Nuno Maria da Piedade da Silveira e Lorena (*1843), 12.º Conde do Prado; filho primogénito de D. Brás Maria da Silveira e Lorena, 9.º Marquês das Minas em 1842. Faleceu sem deixar descendência.
 D. Pedro Maria da Silveira e Lorena (1846-1870), 13.º Conde do Prado e 10.º Marquês das Minas; filho segundo do anterior marquês. Faleceu sem deixar descendência.
 D. Alexandre da Silveira e Lorena (1847-1903), 11.º Marquês das Minas e 14.º Conde do Prado ; irmão do anterior. Teve uma filha única, D. Isabel da Silveira e Lorena (*1878), que por sua vez teve cinco filhos, mas nenhum destes deixou descendência.

Armas
As armas dos Condes do Prado, e dos Marqueses das Minas, da linha original eram as dos Sousas Chichorros, devido a este ramo por vezes denominadas de Sousas do Prado. Nas Memorias Historicas e Genealogicas dos Grandes de Portugal as armas destes descendentes de D. Afonso III e de Fernando III de Leão e Castela são descritas como: "As Armas deſta Caſa ſaõ o Eſcudo eſquartelado das Quinas de Portugal , e as Armas de Leão."

Braamcamp Freire nos Brasões da Sala de Sintra oferece a seguinte descrição das armas ― cujo timbre é o leão do escudo ―, indicando os esmaltes:

Marqueses das Minas (1670)

O título de Marquês das Minas foi, como ficou dito, prometido a D. Francisco de Sousa em 1608. Isto deveu-se ao facto de o monarca esse ano ter decidido dividir o governo do Brasil em dois. D. Francisco já fora governador-geral do território ultramarino em 1592-1602; agora receberia o governo de três capitanias no sul do Brasil: a capitania de São Vicente, a capitania do Espírito Santo, e a capitania do Rio de Janeiro, com os mesmos poderes e prerrogativas que o governador na Bahia, e com uma renda de trinta mil cruzados nelas.

Como governador-geral D. Francisco já anteriormente tinha promovido expedições ao sertão em busca de ouro e prata; e tinha mesmo descoberto alguns ― muito modestos ― jazigos de ouro em São Vicente. O título "das Minas" prometido em 1608 não se referia assim ao território que mais tarde seria a Capitania de São Paulo e Minas de Ouro ― que apenas seria criada em 1709 ―, mas sim a estas minas, e às que se esperava que o governador encontrasse nos territórios de que fora encarregado. D. Francisco largou de Lisboa rumo ao Brasil em Janeiro de 1609, mas morreria em São Paulo em Junho de 1611, sem ter chegado a receber o marquesado.

O título foi por isso apenas outorgado ao seu neto homónimo, depois deste se ter destacado primeiro na Guerra da Restauração, e principalmente logo após a guerra como embaixador ao Papa Clemente IX em 1669. A atribuição do marquesado deveu-se ao facto de Espanha à época ser vista por Roma como a principal potência Católica; e como Roma considerava que os reis de Espanha tinham legitimamente herdado o trono de Portugal em 1580, os papas nunca tinham reconhecido a aclamação de D. João IV e a restauração da independência de Portugal em 1640. Apenas após a paz com Espanha em 1668 aceitou Roma receber um embaixador português; e a embaixada de D. Francisco de Sousa, que viu Portugal novamente reconhecido como reino independente pelo Papado, foi assim a missão diplomática portuguesa à Santa Sé mais importante da sua era, e até à do Marquês de Fontes em 1716. E por isso foi D. Francisco agraciado com o marquesado prometido ao avô.

O filho e sucessor deste primeiro marquês, D. António Luís de Sousa, foi o grande chefe militar português durante a Guerra de Sucessão Espanhola (1701-1714). Comandante supremo do exército aliado anglo-luso-holandês que invadiu Espanha em 1706, o Marquês das Minas chegou a conquistar Salamanca e Madrid esse ano, mas perdeu a decisiva Batalha de Almansa no ano seguinte.

Os marqueses seguintes não atingiram a fama dos dois primeiros; o 4.º marquês por exemplo foi nomeado para o Conselho de Guerra em Março de 1757, e promovido a Mestre de Campo General em Novembro do mesmo ano; mas morreria em data incerta pouco tempo depois, e em tempo de paz nunca teve oportunidade de se destacar.

Aquando da transferência da corte portuguesa para o Brasil em 1808, o jovem 7.º Marquês das Minas, já doente, foi nomeado governador do reino ― isto é, membro da junta governativa na ausência de D. João VI ― a 20 de Setembro desse ano. Apesar do seu estado enfermo, logo teve desavenças com o general inglês Beresford sobre a melhor política a realizar, levando-o a queixar-se para a corte no Rio de Janeiro, e finalmente a pedir a sua demissão, que foi admitida a 23 de Maio de 1810. Gravemente doente, faleceu a 28 de Dezembro o último varão descendente do 2.º Marquês das Minas.

Com a morte da sua irmã, a 8.ª marquesa, em Março de 1827, extinguiu-se toda a legítima descendência do famoso 2.º Marquês das Minas, como acima ficou dito.

Titulares

 D. Francisco de Sousa (1610-1674), 1.º Marquês das Minas e 3.º Conde do Prado.
 D. António Luís de Sousa (1644-1721), 2.º Marquês das Minas e 4.º Conde do Prado.
 D. Francisco de Sousa (1665-1687), 5.º Conde do Prado; filho do anterior. Não deixou descendência.
 D. João de Sousa (1666-1722), 3.º Marquês das Minas e 6.º Conde do Prado; irmão do anterior.
 D. António Caetano Luís de Sousa (1690-1757), 4.º Marquês das Minas e 7.º Conde do Prado.
 D. João de Sousa (1713-1745), filho do anterior. Casou em 1739 com uma filha do 4.º Conde de Sarzedas, e segunda vez em 1744 com uma filha do 4.º Marquês de Alegrete. Não ostentou quaisquer títulos.
 D. Maria Francisca de Sousa (1745-1787), 5.º Marquesa das Minas e 8.ª Condessa do Prado; filha póstuma do anterior. Casou em 1760 com D. Lourenço de Lancastre e Noronha, neto do 4.º Conde dos Arcos e  8.º Conde do Prado e 5.º Marquês das Minas por casamento.
 Francisco Benedito de Sousa Lancastre e Noronha (1780-1796), 6.º Marquês das Minas e 9.º Conde do Prado.
 João Francisco Benedito de Sousa Lancastre e Noronha (1782-1810), 7.º Marquês das Minas e 10.º Conde do Prado, e Governador do Reino 1808-1810; irmão do anterior.
 D. Joana Bernarda de Sousa Lencastre e Noronha (†1827), 11.ª Condessa do Prado e 8.ª Marquesa das Minas; irmã dos anteriores.

Titulares (1842)
No entanto, como também ficou dito, após as Guerras Liberais os títulos da Casa foram renovados em primos afastados destes últimos titulares. O últimos Marqueses das Minas foram assim:

 D. Brás Maria da Silveira e Lorena (1814-1867), 9.º Marquês das Minas por despacho de 15 de Janeiro de 1842. Casou com D. Eugénia de Sousa Holstein, filha do Duque de Palmela, e tiveram:
 D. Nuno Maria da Silveira e Lorena (*1843), 12.º Conde do Prado; filho primogénito. Faleceu sem deixar descendência.
 D. Pedro Maria da Silveira e Lorena (1846-1870), 10.º Marquês das Minas; filho segundo do anterior marquês;
 D. Alexandre da Silveira e Lorena (1847-1903), 11.º Marquês das Minas; irmão do anterior. Teve uma única filha, D. Isabel da Silveira e Lorena (*1878), que por sua vez teve cinco filhos, mas nenhum destes deixou descendência.

Armas
As armas dos marqueses da linha original eram as dos Condes do Prado.

Palácio dos Marqueses das Minas
A principal residência dos marqueses em Lisboa era o Palácio dos Marqueses das Minas, na Rua da Rosa, uma das principais artérias do Bairro Alto, de ruas estreitas e edifícios antigos. O palácio é na realidade constituido por dois prédios distintos, adossados e adaptados interiormente para servir como residência nobre. O palácio esteve na posse da família desde o primeiro marquês em meados do século XVII, e contém um importante conjunto de azulejaria monocromática nas escadarias e dependências dos vários pisos. Nele funciona hoje o Lar de Nossa Senhora do Amparo, da Santa Casa de Misericórdia de Lisboa.

A família possuiu ainda uma quinta em Alcabideche, nos arredores de Lisboa, a chamada Quinta de Manique ou Casa da Quinta do Marquês das Minas. Este conjunto barroco, em ambiente semi-rural e com um capela privativa autónoma de dimensões maiores que o normal neste tipo de quintas, com duas torres sineiras,  pertenceu também ao primeiro marquês, e viu campanhas de enriquecimento artístico ao longo do século XVIII, antes de ser vendido no início do século XX. É hoje propriedade privada.

Após a queda da Monarquia
Com a queda da Monarquia e a implantação da República Portuguesa em 1910 foram os titulares à data da implantação da República autorizados a manter e usar os seus títulos até à morte; os vários títulos da Casa encontram-se assim hoje extintos.

Bibliografia
 BRAAMCAMP FREIRE, Anselmo: Brasões da Sala de Sintra. 3 Vols. 3.ª Edição. Lisboa: Imprensa Nacional-Casa da Moeda, 1996.
 CAETANO DE SOUSA, D. António: Memorias Historicas e Genealogicas dos Grandes de Portugal. 3.ª Edição, 1755.
 MONTEIRO, Nuno Gonçalo: O Crepúsculo dos Grandes. A Casa e o Património da Aristocracia em Portugal (1750-1850). Lisboa: Imprensa Nacional, 1998.
 MONTEIRO, Nuno Gonçalo: "Os rendimentos da aristocracia portuguesa na crise do Antigo Regime." In Análise Social, vol. XXVI (111), 1991 (2.º), pp. 361–384.
 MONTEIRO, Nuno Gonçalo: "O endividamento aristocrático (1750-1832): alguns aspectos." In Análise Social, vol. XXVII (116-117), 1992 (2.º-3.º), pp. 263–283.
 MONTEIRO, Nuno Gonçalo: "Casamento, celibato e reprodução social: a aristocracia portuguesa nos séculos XVII e XVIII." In Análise Social, vol. XXVIII (123-124), 1993 (4.º-5.º), pp. 921–950.
 SOARES, Alberto Ribeiro (Coord.): Os Generais do Exército Português. 5 Vols. Lisboa: Biblioteca do Exército, 2003-2008.

Marqueses das Minas
Condes do Prado


text:
Meru is a town in Klang District, Selangor, Malaysia.

Industry
Meru is home to Top Glove which is the nation's largest producer of latex gloves.  Numerous small-medium industrial complex are located in Meru which is less than 10 km from the heart of Klang.

This town is currently losing its prominence, especially the Klang Parade as there are newer towns in Klang. One location that is currently very popular is Bandar Bukit Tinggi, a new and modern town area in the south of Klang. Because of that, Klang Parade is struggling to get customers.

Transport
However, due to the recent property developments at nearby areas such as Setia Alam (part of Shah Alam), Klang Sentral and Bandar Bukit Raja, Meru is all set to see a raise in traffic volume.

References

Klang District
Towns in Selangor

redpajama_set_name: RedPajamaWikipedia


text:
Dobrostan subiektywny – jeden z elementów ludzkiego zdrowia, definiowanego przez WHO nie tylko na podstawie negatywnych mierników stanu zdrowia (brak choroby lub niepełnosprawności), lecz również jako subiektywnie postrzegane przez człowieka zadowolenie z fizycznego, psychicznego i społecznego stanu własnego życia.

Ochrona tak rozumianego dobrostanu subiektywnego mieści się w dziedzinie promocji zdrowia.

Na podstawie badań w dziedzinach antropologii kulturowej lub epidemiologii społecznej dowiedziono, że na liście podstawowych warunków dobrostanu wysoko znajdują się jasne reguły życia społecznego (zob. zbiorowość społeczna, wzór kulturowy, stosunek społeczny, więź społeczna), zapewniające poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji (zdrowie rozumiane w sensie biologicznym odgrywa rolę drugorzędną).

Badania w dziedzinach psychologii i socjologii oraz na ich pograniczu (zob. psychologia społeczna) zmierzają m.in. do opisania związków poczucia dobrostanu (m.in. zadowolenie, szczęście) z typami i rozwojem osobowości (zob. rozwój emocjonalny, intelektualny, moralny, rozwój duchowości, dojrzała osobowość, zob. też struktura osobowości według teorii psychoanalizy, teorii dezintegracji pozytywnej). Amerykański psychiatra G.E. Vaillant, autor m.in. książki Adaptation to Life (1977) i współtwórca psychologii pozytywnej, napisał m.in.:

Psychologiczne badania jakości życia doprowadziły do sformułowania trójwymiarowej koncepcji subiektywnego dobrostanu, w której wyróżnia się dobrostan emocjonalny, osobowościowy i społeczny.
zdrowie = dobrostan fizyczny + dobrostan psychiczny (emocjonalny i osobowościowy) + dobrostan społeczny
Poczucie dobrostanu jest zależne od równowagi między wyzwaniami, przed którymi staje człowiek, i zasobami (wewnętrznymi i zewnętrznymi), którymi dysponuje.

Wyniki badań bywają interpretowane w oparciu o zaproponowaną przez Janusza Czapińskiego tzw. "teorię cebulową szczęścia" – analizowane są trzy "warstwy", zależne od czynników genetycznych, osobowościowych i środowiskowych.

Dobrostan subiektywny: emocjonalny, osobowościowy i społeczny
Na każdym etapie rozwoju człowiek dokonuje subiektywnych ocen swojego życia. Psychologiczne analizy subiektywnego dobrostanu prowadzono początkowo odrębnie, jako badania emocji osób badanych oraz jako badania ich opinii o podejmowanych przez nich działaniach. W roku 2003 Keyes i Waterman połączyli oba wymienione kierunki badań tworząc trójwymiarowy model subiektywnego dobrostanu, obejmujący:
 dobrostan emocjonalny – nasilenie pozytywnych i negatywnych afektów, poczucia szczęścia i zadowolenia z życia i jego poszczególnych dziedzin
 dobrostan osobowościowy, w tym samoakceptacja (pozytywny stosunek do własnego Ja – cech pozytywnych i negatywnych), pozytywna ocena kierunku i możliwości osobistego rozwoju, przekonanie o tym, że wybrany cel życiowy jest godny wysiłku, poczucie panowania nad otoczeniem i autonomii, pozytywne relacje z innymi
 dobrostan społeczny – pozytywna ocena doświadczeń, wynikających z przynależności do danego społeczeństwa czy społeczności, w tym m.in. przekonanie, że: w otoczeniu obowiązują standardy przychylności i życzliwości (społeczna akceptacja), świat jest zrozumiały, sensowny i przewidywalny (społeczna koherencja) a warunki realizacji własnego potencjału poprawiają się (społeczna aktualizacja), jest się potrzebnym i ważnym elementem struktury społecznej (społeczny wkład), zintegrowanym ze społecznością (poczucie więzi z jej członkami).

Niektóre cele i kierunki badań
Dobrostan subiektywny budzi na przełomie XX/XXI w. bardzo duże zainteresowanie naukowców, pedagogów, specjalistów w dziedzinie zarządzania zasobami ludzkimi (zob. kapitał ludzki) i innych, czego dowodzi ukazywanie się tysięcy publikacji rocznie. Badania zadowolenia z życia różnych grup społecznych i jego zmienności w czasie są m.in. podstawą działania organów odpowiedzialnych za zdrowie i opiekę socjalną. W niektórych krajach jest to akcentowane przez wprowadzenie określenia "wellbeing" do nazw odpowiednich jednostek, np. brytyjskich Health and Wellbeing Boards, utworzonych w oparciu o Health and Social Care Act 2012. Podobne działania na rzecz poprawy dobrostanu są podejmowane w innych krajach Europy. Od roku 2013 istnieje m.in. The Joint Action on Mental Health and Well-being, w której uczestniczy 51 partnerów reprezentujących 28 państw – członków EU i 11 organizacji europejskich (koordynator: Faculdade de Ciências Médicas, Universidade Nova de Lisboa, Portugalia).

Liczne badania psychologiczne dotyczą również zagadnień teoretycznych, w tym różnorodnych powiązań między subiektywnym poczuciem szczęścia, a warunkami życia lub cechami osobowości. Podejmowane są też teoretyczne poszukiwania zależności między konstruktem Ja i tożsamością.

Według większości psychologów poznawczą bazą tożsamości jest Ja, a jej treściami są przekonania i sądy człowieka o własnych atrybutach – psychologicznych (cechy, zdolności) i aksjologicznych (wartości, ideały) – które uznaje on za szczególne ważne (tracąc je miałby poczucie, że nie jest już tą samą osobą).

Dotychczas ostatecznie nie wyjaśniono, czy "tożsamość człowieka" jest charakterystyką nabytą z czasem, a potem względnie stałą, czy też jest procesem nieustannego "stawania się sobą". Interpretację wyników badań psychologicznych (za pomocą skal, kwestionariuszy, wywiadów) utrudnia występowanie różnic między tożsamością rozumianą przedmiotowo i odczuwaną. Opisując w roku 1890 tożsamość odczuwaną William James stosował pojęcia odczuć "ciepła" i "intymności", towarzyszących np. wspomnieniom o własnym dzieciństwie (za podstawę poczucia tożsamości uważał trwałość pamięci).

Obecnie przyjmuje się najczęściej, że zmiany osobowości zachodzą przez całe życie, pod wpływem zmiennego społecznego otoczenia, zmiennej sprawności organizmu i stałej potrzeby zachowania poczucia własnej wartości, ciągłości, specyficzności, znaczenia. Badania tożsamości i dobrostanu w kolejnych okresach życia są często interpretowane w oparciu o teorię rozwoju psychospołecznego Erika Eriksona (zob. fazy rozwojowe według Eriksona), który pisał:

Główne założenia "cebulowego modelu szczęścia"

W roku 1989 Janusz Czapiński zaproponował "cebulowy model szczęścia" – wprowadził pojęcie "cebuli dobrostanu", w której wyróżnia się trzy warstwy:
 wola życia – niemal całkowicie trwała wewnętrzna część "cebuli", podstawowe stabilne odczucie, uwarunkowane genetycznie (obiektywne), charakteryzujące wszystkie żywe organizmy (u człowieka nie zawsze uświadomione)
 ogólny dobrostan psychiczny (subiektywny) – stan w umiarkowanym stopniu zależny od zmian obiektywnych warunków (niewielki wzrost lub spadek), zmieniający się pod wpływem różnorodnych okoliczności życiowych, związany ze świadomą oceną jakości życia (wrażenia i nastroje, poznawcze sądy, dotyczące zadowolenia i spełnienia, w tym przede wszystkim poczucie sensu życia, satysfakcje – miary hedonistyczne i eudajmonistyczne); część psychologów uważa, że dobrostan subiektywny ma "strukturę trójczynnikową", złożoną z komponentu poznawczego i dwóch komponentów afektywnych (afekt pozytywny i negatywny), a związek między tymi komponentami jest słaby (rodzaj zależności może się zmieniać pod wpływem czynników społeczno-kulturowych),
 zadowolenie z poszczególnych dziedzin życia – poziom najwyższy (nietrwała zewnętrzna warstwa "cebuli"), najbardziej zależny od takich zmiennych czynników, jak chwilowe kłopoty i satysfakcje w życiu rodzinnym, towarzyskim lub zawodowym, choroby; znaczenie tych czynników jest związane z przekonaniami, ukształtowanymi w toku wychowania w określonej kulturze i określonym systemie społecznym.
Wola życia jest głównym, głębokim źródłem pozytywnej postawy wobec jego wyzwań. Zachowuje niemal stałą wartość. Poziom poczucia szczęścia (ogólny dobrostan subiektywny):
 podnosi się pod wpływem czynników wewnętrznych, osobowościowych (warunki życia są niemal bez znaczenia), niekiedy chwilowo przekraczając "wartość przypisaną" (po takich epizodach następuje stosunkowo szybki powrót do poziomu homeostazy, niezbędnej dla zdrowia), jednak nie zawsze osiągając tę wartość (np. w warunkach ekonomicznych nie umożliwiających zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych)
 obniża się pod wpływem niekorzystnych czynników zewnętrznych
W niekorzystnych warunkach życia przeciwne kierunki działania czynników wewnętrznych i zewnętrznych są przyczyną chwiejności dobrostanu subiektywnego.

Według części zwolenników koncepcji set point wola życia jest człowiekowi prawdopodobnie "przypisana", co pozwala np. powrócić do poprzedniej psychicznej równowagi i poprzedniego poczucia szczęścia po najcięższych życiowych kryzysach.

Hipotezę dotyczącą genetycznego pochodzenia woli życia i stałego potencjału szczęścia potwierdza wiele danych doświadczalnych, np. wykonanych na licznych grupach bliźniąt jednojajowych i dwujajowych, wychowywanych razem i w izolacji). Istnienie set point częściowo potwierdzają również dane zgromadzone w czasie długofalowych badań dużej grupy Polaków, wykonanych przez Janusza Czapińskiego i współpracowników w ramach programu Diagnoza Społeczna. Stwierdzono np. że wola życia i subiektywny dobrostan wdów po upływie 7 lat od śmierci męża wracają do poziomu zbliżonego do wyjściowego (mimo trwającego poczucia osamotnienia). Podobną wymowę ma charakter stwierdzonych zmian dobrostanu grupy osób, które w okresie badań zawarły związek małżeński: zaobserwowano bardzo wyraźny wzrost dobrostanu w okresie ośmiu lat poprzedzających datę zawarcia związku, jednak po kolejnych sześciu latach poziom zadowolenia z życia był zbliżony do początkowego.

Hipoteza set point o podłożu genetycznym nie jest akceptowana powszechnie (np. Ruut Veenhoven i współpracownicy, 2006).

Bywa kwestionowane zarówno genetyczne (lub przede wszystkim genetyczne) podłoże stabilności subiektywnego dobrostanu, jak istnienie tej stabilności. Sformułowano m.in. hipotezy, że dodatkowy atraktor dobrostanu (lub większa liczba takich atraktorów) może być efektem pojawiania się w "strukturach samowiedzy" pętli sprzężeń zwrotnych, tworzących samoorganizujące się systemy zależności przyczynowych o ujemnej entropii. W Polsce próby weryfikacji takich hipotez podjął np. Mariusz Trejtowicz (UJ), uznając potrzebę kontynuacji analiz statystycznych, które pozwolą określić siłę wzajemnych relacji między subiektywnym dobrostanem i wieloma zmiennymi, z którymi jest związany (analizy są prowadzone z wykorzystanie bazy danych, zgromadzonych w ramach realizacji programu Diagnoza Społeczna).

Metodyka badań
Badania zależności dobrostanu od osobowości, tożsamości i warunków życia są prowadzone z użyciem różnego rodzaju narzędzi badawczych, m.in.:
 Self-Construal Scale, SCS (Singelis 1994) – skala do pomiarów konstruktu Ja (niezależnego lub współzależnego), obejmująca w zmodyfikowanej wersji ostatecznej 18 pytań (po 9 pytań w dwóch podskalach); badany wybiera jedną z siedmiu dostępnych odpowiedzi (siedmiostopniowa skala Likerta, proponowane odpowiedzi: od "zdecydowanie się nie zgadzam" do "zdecydowanie się zgadzam")
 Wielowymiarowy Kwestionariusz Tożsamości, WKT (Pilarska, 2012) – umożliwiający badania właściwości struktury tożsamości, złożony sześciu różnych podskal, zawierających łącznie 38 pozycji, które są oceniane z użyciem skali 4-stopniowej (od "zdecydowanie się zgadzam/zawsze" do "zdecydowanie się nie zgadzam/nigdy")
 Positive and Negative Affect Schedule, PANAS-X (Watson i Clark, 1994) i Satisfaction With Life Scale, SWLS (Diener, Emmons, Larsen i Griffin, 1985) – narzędzia do pomiarów subiektywnego dobrostanu, w aspekcie emocjonalnym i poznawczym,
 Skala Wymiarów Rozwoju Tożsamości, DIDS (polska wersja skali Dimensions of Identity Development Scale) – narzędzie umożliwiające weryfikację Modelu Podwójnego Cyklu Formowania się Tożsamości (Dual-Cycle Model of Identity Formation), opracowanego w UCL w Leuven i stosowanego (po adaptacji do polskich warunków) w czasie badań kształtowania się tożsamości w okresie dorastania,
 Identity Status Interview, ISI (Marcia, 1966) i Extended Objective Measure of Ego Identity Status, EOM-EIS-2 (Bennion i Adams, 1986), Kwestionariusz Statusów Tożsamości – popularne narzędzia do pomiarów statusów,
 "Drabina Cantrila", ang. self-anchoring scale, Cantril's Ladder (Hadley Cantril, 1965) – dziesięciostopniowa graficzna skala jednowymiarowa, z opisem położeń skrajnych, element obowiązkowego pakietu opisującego tzw. zdrowie pozytywne, stosowanego od roku 2002 w czasie międzynarodowych badań nad zachowaniami zdrowotnymi młodzieży szkolnej HBSC (Health Behaviour in School-aged Children).
 Globalna (Całościowa) Ocena Funkcjonowania (Global Assessment Functioning, GAF)
Wyniki pomiarów, uzyskiwane z użyciem różnych rodzajów skal, bywają silnie skorelowane, czego dowiedziono prowadząc wieloletnie badania porównawcze (np. Carol D. Ryff, Happiness Is Everything, or Is It? Explorations on the Meaning of Psychological Well-Being, 1989).

Dobrostan w różnych okresach rozwoju (przykłady)
Rozwój osobowości człowieka, w tym kształtowanie się tożsamości, rozpoczyna się w okresie prenatalnym i w dzieciństwie, w którym wyodrębniono okresy: wczesnodziecięcy (podokresy: noworodkowy, niemowlęcy, wczesmego dzieciństwa) i późnodziecięcy (podokresy: przedszkolny, wczesnoszkolny i dojrzewania), poprzedzający okres młodzieńczy. Dalszy rozwój, o przebiegu specyficznym dla kolejnych okresów, trwa do późnej starości, pod wpływem czynników wewnętrznych i zewnętrznych, np. sukcesów i rozczarowań, konfliktów interpersonalnych, kryzysów psychicznych, podejmowanych prób racjonalizacji i innych reakcji obronnych, resocjalizacji osób niedostosowanych społecznie (zob. pedagogika resocjalizacyjna, psychologia stosowana, psychoterapia rogersowska), doświadczeń religijnych lub podobnych doświadczeń duchowych.
Wielokrotnie wykazano, że z dobrym samopoczuciem i poczuciem zdrowia jest silnie skorelowana praktyka medytacji mindfulness (ćwiczenie "uważności" – koncentrowania uwagi na chwilowych wewnętrznych i zewnętrznych bodźcach, zob. MBSR).

Okres wczesnodziecięcy – "Jak wychować szczęśliwe dziecko"
Wyniki badań rozwoju osobowości i tożsamości oraz dobrostanu subiektywnego we wczesnym dzieciństwie budzą duże zainteresowanie rodziców, troszczących się o przyszłość swoich dzieci, którzy są często wprowadzani w błąd (z ufnością odbierają np. nierzetelne informacje producentów niektórych "edukacyjnych zabawek"). Związanymi z tym zagadnieniami zajmuje się m.in. , biolog molekularny, genetyk z doświadczeniem w dziedzinie zdrowia psychicznego, założyciel Talaris Institute, badającego m.in. mechanizmy przetwarzania przez niemowlęta informacji na poziomie molekularnym, komórkowym i behawioralnym.

W książce Jak wychować szczęśliwe dziecko Medina wskazuje m.in. – przystępnie dla niespecjalistów – istotne różnice między rozwojem dziecka w trzech kolejnych trymestrach ciąży oraz metody wychowania dziecka w pierwszych latach życia, sprzyjające jego dobrostanowi – zdrowiu społecznemu i emocjonalnemu w dzieciństwie i w przyszłości.

Od zapłodnionej komórki do zgodnego rodzicielstwa

Opisując procesy zachodzące w okresie zarodkowym (przekształcenie się zygoty – pojedynczej zapłodnionej komórki – w morulę, blastulę, gastrulę i dalsze etapy rozwoju zarodka zagnieżdżonego w macicy), autor książki zaleca przyszłym rodzicom cierpliwość w oczekiwaniu na zakończenie tych procesów. Wyjaśnia, że dopóki nie wykształcą się sprawne narządy zmysłów ich nienarodzonego dziecka, powinni swoją ingerencję ograniczać do troski o fizyczne zdrowie matki i płodu, niezbędne dla prawidłowego rozwoju układu nerwowego (próby jego przedwczesnej stymulacji nie są korzystne). Rozwojowi mózgu w pierwszej połowie okresu prenatalnego sprzyja przede wszystkim prawidłowe odżywianie (głównie przyjmowanie kwasu foliowego i kwasów tłuszczowych omega-3) oraz spokój matki. Stres ciężarnej, zwłaszcza silny i długotrwały, występujący w trzecim trymestrze, może powodować uszkodzenie u dziecka właściwego biochemicznego systemu reakcji (zob. Hans Selye, kortyzol, glikokortykoidy), a wskutek tego zmiany temperamentu, obniżenie IQ, zahamowanie rozwoju motorycznego i zdolności koncentracji.

Medina zaleca ciężarnym stosowanie technik odreagowywania stresu, np. umiarkowanych ćwiczeń fizycznych, tj. low impact aerobik, powodujących podniesienie poziomu BDNF, ang. Brain Derived Neurotrophic Factor, który blokuje efekty działania glikokortykoidów). Za obowiązek przyszłych ojców, którzy pragną, aby ich dzieci osiągały w przyszłości sukcesy w czasie studiów i pracy zawodowej (uznając je za warunek przyszłej pomyślności), uważa otaczanie żony miłością, zarówno w czasie ciąży, jak po narodzinach dziecka. Jest to okres bardzo trudny dla obojga rodziców – w większości małżeństw pojawiają się wówczas konflikty, które negatywnie wpływają na płód i noworodka. Spory w rodzinie powodują utratę poczucia bezpieczeństwa – najważniejszego warunku subiektywnego dobrostanu. Dziecko przebywające we wrogiej atmosferze, spotykające się z przemocą psychiczną lub trwale zaniedbywane, może popaść w hiperkortyzolizm lub hipokortyzolizm – system reagowania na stres staje się nadaktywny lub niedoczynny (wpatrywanie się w sufit, choroba sieroca).

Główne przyczyny konfliktów ("Cztery Grona Gniewu") to:
 niewystarczająca ilość snu i brak jego regularności,
 osamotnienie, spowodowane koniecznością znacznego ograniczenia kontaktów społecznych, np. zawodowych i towarzyskich,
 nierównomierny podział obowiązków między rodzicami,
 wymagająca leczenia depresja poporodowa, powodująca "odwzajemnione wycofanie" dziecka.
Zapobieganie konfliktom jest możliwe dzięki świadomości ich przyczyn, a mogą być rozwiązywane dzięki empatii.

Ewolucyjne źródła silnych więzi społecznych
Opisując w skrócie niezwykle złożone i szybkie procesy powstawania neuronów i synaps – zapewniających połączenia między przyszłymi obszarami OUN i w ramach obwodowego układu nerwowego – John Medina przytacza m.in. liczby, ilustrujące to tempo: ponad 8 tysięcy nowych neuronów i 1,8 mln nowych połączeń na sekundę.

Szybkość powstawania układu nerwowego jest wielka, lecz nie jest możliwe zakończenie tego procesu w czasie ok. 40 tygodni od zapłodnienia. Naturalne porody są zbyt wczesne z tego punktu widzenia. Taki termin był ewolucyjną koniecznością – zakończenie rozwoju mózgu byłoby związane z nadmiernym wzrostem główki dziecka, uniemożliwiającym jej przedostanie się przez kanał rodny przedstawicielki wczesnych hominidów, zwężony wskutek przystosowania do dwunożności (czas trwania ciąży jest ewolucyjnym kompromisem między rozwiązaniami zakończonymi śmiercią niedonoszonego dziecka lub śmiercią matki). Takie dostosowanie naszego gatunku spowodowało, że poza organizmem matki neurogeneza zachodzi nadal (zakończenie synaptogenezy następuje dopiero po ponad dwudziestu latach).

Niesamodzielność noworodków hominidów stanowiła dla nich wielkie zagrożenie. Uważa się, że gatunek przetrwał wyłącznie dzięki temu, że zaczął tworzyć oparte na współpracy grupy społeczne, których członkowie cechowali się empatią – m.in. opiekowali się cudzymi dziećmi (), np. w czasie długiego połogu po ciężkim porodzie lub po śmierci matki w czasie porodu (John Medina potwierdza opinię Carol Gilligan: "bez allorodzicielstwa, czyli zbiorowego wychowywania dzieci, gatunek ludzki nigdy by nie powstał").

Poczucie bezpieczeństwa, jakie zapewnia dziecku matka oraz pozostali członkowie rodziny i całej grupy społecznej, jest fundamentem świadomości, budzącej się wraz z gromadzeniem informacji niesionych przez bodźce, odbierane przez zmysły.

Rozwój zmysłów i poznawanie świata

Narządy zmysłów – dotyk, wzrok, słuch, węch, smak zmysł równowagi – rozwijają się stopniowo, niezależnie od siebie i w różnym tempie, głównie w końcu drugiego i w czasie trzeciego trymestru ciąży. W tworzonym dopiero mózgu dziecka nie może powstać spójny, percepcyjny obraz zewnętrznego świata, jednak poszczególne fizjologiczne bodźce są odbierane i zapamiętywane, co znajduje wyraz w zachowaniach po narodzeniu. Jednym z przykładów jest zdarzenie z życia , kanadyjskiego dyrygenta, pochodzącego z rodziny muzyków. Prowadząc z orkiestrą symfoniczną pierwszą próbę wykonania utworu, którego partytura była mu obca, doznał niezwykłego, silnego uczucia, gdy zagrała wiolonczela. W tym momencie stwierdził, że utwór zna na tyle dokładnie, że może dyrygować bez partytury ("To było dla mnie jak grom!"). Okazało się, że był to utwór, którego wykonanie ćwiczyła matka – wiolonczelistka, będąc w zaawansowanej ciąży. Okazało się również, że Brott pamięta wszystkie inne utwory, które wykonywała matka w tym okresie. Wykazano wkrótce, że pamięć dźwięków odbieranych od początku trzeciego trymestru jest bardzo silna (głos matki dzieci rozpoznają zwykle już w drugim trymestrze).

Dowiedziono, że zmysłem aktywnym najwcześniej jest dotyk. Już w dwunastym tygodniu rozwoju zarodek reaguje na dotykanie nosa lub ust, a po ok. miesiącu wrażliwa jest niemal cała powierzchnia jego skóry. Zapach potraw spożywanych przez matkę nienarodzone dzieci rozpoznają i zapamiętują w trzecim trymestrze (są obserwowane wyraźne preferencje noworodków).

Po urodzeniu uaktywnia się wzrok – zmysł o najbardziej skomplikowanej budowie i mechanizmie działania, najdłużej rozwijający się w łonie matki. Pierwszymi rozpoznawalnymi obrazami są twarze matki, ojca i innych członków grupy społecznej. Noworodki wpatrują się w nie uważnie, odczytując mimikę – uniwersalny  wrodzony sposób ekspresji emocji (zob. też mowa gestów i inne formy mowy ciała). Uważa się, że umiejętność odczytywania kodu tej komunikacji niewerbalnej jest wrodzona (wspólna dla wszystkich ludzkich grup etnicznych, o różnych wskaźnikach antropologicznych i dla wszystkich naczelnych). Komunikując się z opiekunami przed opanowaniem mowy dziecko korzysta z tej formy przekazywania informacji o swoim samopoczuciu (doskonaląc umiejętności dzięki obserwacji)

Rodzina a rozwój inteligencji i osobowości dziecka
Wychowanie szczęśliwego dziecka Medina przedstawia jako starania o pełne wykorzystanie wszystkich jego wrodzonych możliwości ("ziarenko"), podejmowane w zgodnej, empatycznej rodzinie ("gleba"). Poziom inteligencji jest dziedziczony w mniej niż 50% – reszta jest efektem oddziaływania środowiska życia. Genetycznie uwarunkowane składniki inteligencji to pamięć i zdolność improwizowania – skutecznego łączenia informacji z pamięciowej bazy (rozumowanie), umożliwiającego rozwiązywanie aktualnych problemów – i uczenia się na błędach. Inne ważne cechy dziecka, od których zależy jego dalszy intelektualny rozwój, to:
 potrzeba poznawania świata – ciekawość, przejawiająca się w nieustannych dziecięcych eksperymentach i licznych pytaniach,
 samokontrola – umiejętność kierowania się tymi spośród informacji z zewnątrz, które są najbardziej istotne (nie poddawanie się chwilowym, nęcącym impulsom)
 kreatywność – cecha silniej skorelowana z przyszłymi twórczymi dokonaniami, niż IQ (np. wyrażana np. w sposobie wykonywania zadania: szybkie "udoskonalenie pluszowego królika, żeby fajniej się nim bawiło"),
 umiejętności interpersonalne – nawiązywanie kontaktów werbalnych i niewerbalnych, m.in. sprawne czytanie z twarzy i odczytywanie mowy ciała (nauka języka migowego zwiększa zdolności poznawcze o 50%).
Rozwojowi wymienionych cech u małego dziecka w pierwszej fazie rozwojowej najbardziej sprzyjają rozmowy i twórcze zabawy z członkami rodziny. Zachowanie bliskiego emocjonalnego kontaktu pozwala dziecku równocześnie zdobywać wiedzę i poszukiwać optymalnego napięcia między podstawową ufnością i podstawową nieufnością (utrzymać subiektywny dobrostan).

Codzienny i długotrwały kontakt z innymi członkami zdrowej rodziny był naturalny w XIX i XX wieku, w rodzinach wielopokoleniowych i wielodzietnych, w których dzieciom dużo czasu mogła poświęcać nie tylko matka – często nie pracująca zawodowo – lecz również inni krewni. Współcześnie model rodziny wielopokoleniowej coraz bardziej ustępuje – z różnych powodów – modelowi "rodziny nuklearnej", złożonej z rodziców i zwykle nie więcej niż dwojga dzieci (w roku 2004 polskie rodziny z jednym dzieckiem w wieku do 24 lat stanowiły ok. 47%), często mieszkającej daleko od dziadków. W opiece nad dziećmi do lat 6 zastępują rodzinę żłobki i przedszkola.

Medina zdecydowanie odradza wszelkie metody wczesnej edukacji, w których nie ma miejsca na bezpośredni kontakt dziecka (twarzą w twarz) z drugim człowiekiem (np. wysłuchiwanie nagranego przez doskonałych aktorów tekstu bajki nie jest porównywalne z czytaniem tej bajki przez matkę, innego członka rodziny lub innego wychowawcę, wrażliwego na reakcje dziecka i niewerbalnie przekazującego mu własną interpretację). Zdecydowanie poleca "dojrzałą zabawę w odgrywanie ról", zgodną z teorią Lwa Wygotskiego i podobną do teorii Marii Montessori (zob. "metoda Montessori").
Według nich edukacja małego dziecka, z natury obdarzonego ciekawością świata (bez skrępowania zadającego pytania, śmiało
wyrażającego swoje zdanie i podejmującego samodzielne poszukiwania odpowiedzi), nie może polegać na dostarczaniu – do zapamiętania – gotowych rozwiązań fascynujących go zagadek. Empatyczni opiekunowie dziecka – eksploratora rzeczywistości – powinni zapewniać mu bezpieczeństwo i starać się, aby samodzielne pokonywanie coraz trudniejszych wyzwań sprawiało mu radość, budziło wiarę we własne siły, wyzwalało dalsze kreatywne myślenie. Sprzyja temu przestrzeganie zasady dotyczącej sposobu przekazywania dzieciom pochwał, które są silną motywacją dalszych osiągnięć. Rodzice, których pochwały mają dla dzieci szczególnie duże znaczenie, i inni opiekunowie powinni chwalić przede wszystkim włożony przez dziecko wysiłek, a nie jego zdolności i wynik pracy. Żadne niepowodzenie nie powinno wywoływać w dziecku poczucia braku określonych wrodzonych zdolności (mniejszych niż u rodzeństwa lub kolegów chwalonych za pracę wykonaną lepiej, ładniej), braku szans na osiągnięcie sukcesu ("nie udało się, bo jestem niezdolny" zamiast "trzeba się bardziej postarać"). Medina informuje, że dzieci uczestniczące w zajęciach programu "Narzędzia Umysłu" (ang. Tools of the Mind, program opracowany w Stanach Zjednoczonych, częściowo w oparciu o prace Wygotskiego), w niemal wszystkich testach funkcji wykonawczych osiągały wyniki znacznie lepsze (o 30-100%) od dzieci grupy kontrolnej (zob. też Odyseja Umysłu).

Twórcy tego programu udowodnili, że:

Okres późnodziecięcy

Sposoby zaspokajania potrzeb dziecka w istotnym stopniu zmieniają się po rozpoczęciu nauki w szkole. Już w młodszym wieku szkolnym gwałtownie rośnie potrzeba poznania świata, potrzeba aktywności i samodzielności. Wzrasta też potrzeba autonomii i poszanowania swoich praw (w tym osobistej własności) oraz potrzeba dobrych kontaktów z grupą rówieśników i akceptacji w tej grupie. Kontakt z rodzicami rozluźnia się, a w przypadkach dzieci zaniedbanych przez dom rodzinny pojawia się niebezpieczeństwo silnego związania z grupami o negatywnych wzorach postępowania. Negatywne skutki może wywierać również nadopiekuńczość rodziców i stawianie dziecku zbyt wysokich wymagań (mogą się pojawić postawy lękowe). Dodatkowe komplikacje rozwoju osobowości pojawiają się z okresie dojrzewania. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje pilną potrzebę kształtowania wśród dzieci i młodzieży prozdrowotnych postaw, ograniczających ryzyko m.in. chorób układu krążenia i układu oddechowego, nowotworów, depresji, przemocy, uzależnień, urazów, niedoborów żywieniowych, HIV/AIDS/STI.

Jednym z przykładów ilustrujących kierunki badań psychologów społecznych jest analiza zmian dobrostanu uczniów polskich szkół, wykonana w latach 2002–2006. Z użyciem "drabiny Cantrila" określano ogólny dobrostan subiektywny 14765 uczniów w wieku 11–18 lat. Równocześnie rejestrowano samoocenę stanu zdrowia uczestników badań (w ramach międzynarodowego programu Health Behaviour in School-aged Children, HBSC) oraz stopień zamożności rodzin (przy użyciu Family Affluence Scale, FAS).

W wyniku badań stwierdzono występowanie różnic między poczuciem dobrostanu dziewcząt i chłopców w wieku 11–18:
 dziewczęta wyrażały mniejsze niż chłopcy zadowolenie z życia (w całej badanej grupie i w podgrupach wiekowych),
 wraz z wiekiem maleje zadowolenie z życia (zmniejsza się średnia wartość wskaźnika dobrostanu i rośnie udział badanych niezadowolonych, wskazujących wartości mniejsze od 6).
Pierwszy z wymienionych efektów wystąpił we wszystkich krajach uczestniczących w HBSC. Efekt drugi w wielu krajach wystąpił tylko w grupie dziewcząt.

Porównując zarejestrowane oceny subiektywnego dobrostanu ze wskaźnikami zamożności rodzin (FAS), stwierdzono m.in. że w tej grupie wiekowej:
 udział niezadowolonych z życia (oceniających dobrostan na < 6 punktów) zmniejsza się istotnie wraz ze wzrostem zamożności we wszystkich podgrupach wiekowych
 udział niezadowolonych z życia wśród dzieci z rodzin najbardziej zamożnych w stosunkowo niewielkim stopniu zależy od wieku (12–15% dla grup 11, 13, 15 i 16 lat i ok. 23% dla 18-latków)
 najsilniejsza zależność występuje w podgrupie 16-latków (wśród najuboższych – ok. 50% niezadowolonych z życia)
 w podgrupie dzieci 11-letnich udział niezadowolonych jest najmniej zależny od zamożności rodziny (wśród najuboższych – ok. 22% niezadowolonych z życia)
Wykazano, że opinie młodzieży szkolnej o własnym stanie zdrowia są zależne w większym stopniu od  ogólnego subiektywnego dobrostanu niż od zamożności rodziny.

Studia

Jedną z przyczyn obniżonego dobrostanu psychicznego studentów uczelni wyższych jest brak  umiejętności opanowania stresu. Stres wiąże się często z perfekcjonizmem, który jest złożoną, wielowymiarową cechą osobowości. Osoby stawiające sobie wysokie wymagania przywiązują dużą wagę do własnych błędów, często wątpią w słuszność swoich działań, pragną sprostać oczekiwaniom swoich najbliższych. Bywa to przyczyną pojawiania się depresji, a nawet myśli samobójczych, prób samobójczych i samobójstw.

Wyniki badań często potwierdzają, że dobrostan jest negatywnie skorelowany z perfekcjonizmem  –  wyższemu perfekcjonizmowi odpowiada niższy poziom samoakceptacji, gorsze relacje z innymi ludźmi (zob. osobowość unikająca, koncentrująca się na krytyce), niższe poczucie autonomii i panowania nad otoczeniem, niezadowolenie z osobistego rozwoju. Pojawiający się stres perfekcjonista znosi gorzej od studentów mniej perfekcyjnych, nie dostrzegając możliwości skorzystania ze wsparcia społecznego oraz ze skutecznych adaptacyjnych strategii zaradczych (antyspołeczny model radzenia sobie). Prowadzi to do pogłębienia stresu i pogorszenia dobrostanu.

W części przypadków bywa obserwowane stosowanie aktywnych sposobów pokonywania trudności – osiąganie zadowolenia z siebie i pozytywnych wyników bez stresu, dzięki perfekcjonizmowi skierowanemu na siebie.

Okres pracy zawodowej

Badaniami dobrostanu osób pracujących zawodowo zajmują się współcześnie nie tylko psycholodzy, pomagający w wyborze pracy umożliwiającej samorealizację, poszukujący rozwiązań problemów, które występują w miejscu pracy (np. wskazówki, jak radzić sobie ze stresem, unikać konfliktów, rozumieć stanowiska współpracowników). Bardzo intensywnie rozwija się psychologia pozytywna procesów zarządzania przedsiębiorstwami. Uważa się, że pełne badania dobrostanu pracowników firm są dobrą inwestycją przedsiębiorców – zwiększają prawdopodobieństwo pełnego wykorzystania potencjału osób zatrudnionych i ułatwiają wybór najkorzystniejszych kierunków rozwoju firm, są niezbędne dla prawidłowego zarządzania zasobami ludzkimi (zob. np. formułowanie zadań zgodnie z zasadą S.M.A.R.T., pozwalające każdemu z pracowników osiągnięcie satysfakcji z pracy). Niepodejmowanie starań o podwyższanie zadowolenia pracowników jest uznawane za przejaw dysfunkcji w procesie zarządzania.

"Satysfakcja z pracy" jest często opisywana jako postawa, względnie trwałe nastawienie względem niej, oparte na ocenie swojego miejsca pracy i postrzeganiu jej wartości. Nastawienie obejmuje trzy oddziałujące na siebie komponenty łączne :
 poznawczy – w tym np. wiedza o wykonywanej pracy, sądy i opinie o wykonywanych zadaniach oraz środowisku pracy
 afektywny (emocjonalny) – sympatie i antypatie wobec pracy, zadań i celów oraz ludzi
 behawioralny – skłonności i działania związane z wykonywaną pracą
Badania zależności między satysfakcją z pracy a jej efektywnością prowadzą do mało przekonujących wyników (najczęściej cytowany w literaturze wskaźnik współczynnika korelacji wynosi zaledwie 0,17). Część badaczy wskazuje potrzebę poszukiwań korelacji między pomiędzy satysfakcją z pracy a postawami prospołecznymi w miejscu pracy (Organizational citizenship behavior, OCB), przejawiającymi się np. przez wzajemną pomoc, altruizm, uprzejmość. Satysfakcja jest również w istotnym stopniu skorelowana z innymi czynnikami, np. ze stopniem rozbieżności między kompetencjami zawodowymi pracownika i stawianymi mu wymaganiami. Zaobserwowano też m.in. wyraźny wpływ cech indywidualnych, np. silną korelację między satysfakcją pracownika a neurotycznością, sumiennością i ekstrawersją.

Część programów badawczych ma na celu budowanie skutecznych systemów motywacyjnych. Poszukuje się odpowiedzi na pytanie, które z licznych zmiennych w największym stopniu przyczyniają się do wzrostu satysfakcji pracownika poprzez zwiększenie możliwości realizacji podstawowych potrzeb:
 bezpieczeństwa (czynniki: np. stabilność zatrudnienia, wysokość wynagrodzenia, jasność uzyskiwanych informacji, BHP)
 afiliacji (czynniki: np. relacje ze współpracownikami i przełożonymi, sprawiedliwość przełożonego)
 władzy i uznania (czynniki: np. możliwość awansu, dostępność informacji, wyposażenie stanowiska pracy)
 rozwoju (czynniki: np. stopień samodzielności, elastyczność czasu pracy)
Wyniki badań wykonanych w roku 2011 w województwie wielkopolskim analizowano z uwzględnieniem stanowisk zajmowanych przez osoby, które proszono o opinie. W czterech wyodrębnionych grupach zaobserwowano, zgodnie z oczekiwaniem, inną hierarchię  czynników wskazywanych jako najbardziej istotne z punktu widzenia osiąganej satysfakcji z pracy. Jako najważniejsze trzy wskazano:
 pracownicy wykonawczy – wysokość wynagrodzenia, stabilność zatrudnienia, sprawiedliwość przełożonego
 pracownicy samodzielni//specjaliści – wysokość wynagrodzenia, stabilność zatrudnienia, możliwość rozwoju
 kierownicy niższego szczebla – wysokość wynagrodzenia, możliwość rozwoju, relacje z przełożonymi
 dyrektorzy/właściciele firm – stabilność zatrudnienia, możliwość rozwoju, możliwość awansu
Wyniki pracy analizowano również z punktu widzenia znaczenia demograficznych takich zmiennych, jak wiek, płeć, wykształcenie, stan rodzinny, czas dojazdu do pracy, wielkość firmy i branża działalności itp. Podjęto również próbę określenia różnic między czynnikami satysfakcji z pracy, najczęściej wskazywanymi jako najważniejsze i najmniej ważne, a wartościami, które badani wskazywali jako dominujące (rodzina, religia, praca, zainteresowania). Badania są kontynuowane.

Starzenie się i starość

Wzrost jakości opieki zdrowotnej i rosnąca popularność zdrowego stylu życia powodują wydłużanie się ludzkiego życia i starzenie się społeczeństw (zmiany struktury płci i wieku). Rośnie liczba osób w wieku poprodukcyjnym, zaliczanych do grup "trzeciego i czwartego wieku". Zapewnienie możliwości osiągnięcia dobrostanu członków tych grup i wykorzystania ich woli samorealizacji jest przedmiotem troski rodzin i różnych grup wsparcia oraz rządów i organizacji międzynarodowych (np. ONZ-owski Madrycki plan działania w kwestii starzenia się z roku 2012, realizowany w Polsce przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej).

Janusowe oblicze starości – pozytywne i negatywne – dostrzegali już starożytni filozofowie. Jest też widoczne we współczesnym spostrzeganiu osób starszych i w postawach wobec nich (np. wzorce pozytywne: typ wzorowego dziadka,  mędrca, patriarchy  lub negatywne: typ człowieka słabego, osamotnionego, niezaangażowanego społecznie, "złośliwca" i "skąpca"). W XIX i XX wieku wykonano liczne psychologiczne badania osobowości ludzi starzejących się. Zaproponowano podział procesów starzenia się na trzy grupy: starzenie się normalne (fizjologiczne), patologiczne i pomyślne/optymalne. Pojęcie "starzenia pomyślne" spopularyzował Robert J. Havighurst  (1961), który w artykule opublikowanym w pierwszym wydaniu The Gerontologist napisał, że o pomyślnym przebiegu tego procesu decydują dwa warunki, określone metaforycznie: "dodanie lat do życia" i "dodanie życia do lat" (ludzie starzejący się pomyślnie żyją dłużej i odczuwają satysfakcję życiową w wieku podeszłym). Psycholodzy, zajmujący się zagadnieniami pomyślnego starzenia się:

 radzą seniorom najbardziej korzystne dla nich konkretne style życia, w tym np.:
 styl "bujanego fotela" ('"teoria wyłączania")' – rozluźnienie więzi między seniorem a społeczeństwem (niekorzystne dla tych spośród nich, którzy potrzebują rekompensaty za utratę wcześniejszych ról społecznych, którym satysfakcję sprawia poszukiwanie i wybór kolejnych celów)
 styl "być zajętym" ("teoria aktywności") – nieustające działanie, w starych i nowych dziedzinach (nie może oznaczać zmuszania seniorów do działań niezgodnych z ich preferencjami)
 styl spójny z dotychczasowym (przeniesiony z wcześniejszych lat życia) – koncepcja utrzymania ciągłości wewnętrznej i zewnętrznej, kontynuacja preferencji, zwyczajów, relacji społecznych, schematów myślenia (koncepcja zgodna z przekonaniem, że starość jest kolejnym okresem nieustannego rozwoju osobowości człowieka; zdominowała dwie wymienione powyżej propozycje stylu życia)
 poszukują fizjologicznych, biomedycznych, społecznych i psychologicznych korelatów pomyślnego starzenia się (empiryczne poszukiwania  wielowymiarowego opisu pomyślnego starzenia się człowieka)
 poszukują uniwersalnych mechanizmów adaptacyjnych, prowadzących (lub potencjalnie mogących  prowadzić) do pomyślnego przebiegu procesu starzenia się (próby wyjaśnienia na czym polega optymalizacja przebiegu tego procesu).

Program aktywności seniorów, umożliwiający osiągnięcie dobrostanu, powinien obejmować pięć czynników, zgodnych z epigenetyczną koncepcją rozwoju ego Erika Eriksona (akronim: PIWKO):
 personalizacja  – refleksyjne doświadczanie, konstruowanie i rekonstruowanie własnej tożsamości
 integralność – efektywność i etyczność działań oraz wewnętrzna satysfakcja
 wyzwania – umożliwiające rozwój
 kooperacja – okazja do weryfikacji własnych kompetencji, sprzyjająca nawiązywaniu bliższych przyjacielskich relacji, stwarzająca możliwość nawiązania więzi i uzyskania wsparcia również w innych problemach życiowych (jest neutralizowane działanie hormonu stresu – kortyzolu)
 osobiste cele – wybierane zgodnie z zasadą "racjonalnego egoizmu", ponieważ tylko działalność przyjemna i satysfakcjonująca (przypominająca dziecięcą żywiołowość) pozwala im doświadczać pozytywnych stanów, które są

Programy indywidualne powinny być zróżnicowane – dostosowane do odmiennych stylów starzenia, powiązanych z typami osobowości (decyduje o nich nie wiek, lecz wcześniejsze życiowe doświadczania). W wyniku badań, wykonanych w latach 60. XX w. w Stanach Zjednoczonych, wyróżniono typy:
 dojrzały o postawie konstruktywnej – optymistyczny, ambitny, odpowiedzialny, dobrze przystosowany do wyzwań starości
 "bujanego fotela" o postawie zależności – ogólnie optymistyczny ale oczekujący pomocy i uwolnienia od obowiązków
 opancerzony o postawie obronnej – pesymistyczny w stosunku do starości, odrzucający pomoc innych, neurotyczny (walczący z negatywnymi emocjami), nadmiernie aktywny i obowiązkowy
 gniewny o postawie wrogości – podejrzliwy i agresywny wobec otoczenia, niechętny wobec młodych, cechujący się brakiem realizmu w poglądach na świat i w działaniu, nie akceptujący starości i nadchodzącej śmierci
 nienawidzący siebie o postawie wrogości (wobec siebie) – bez inicjatywy, o ograniczonych kontaktach z innymi i zainteresowaniach, pesymistyczny i depresyjny, nadmiernie skoncentrowany na zdrowiu
Przedmiotem badań wykonanych w Polsce były m.in. zmiany subiektywnego dobrostanu kobiet, studiujących na Uniwersytecie Trzeciego Wieku. Stwierdzono m.in. że ponad 73% stanowiły panie o dojrzałym stylu starzenia się. W porównaniu do grupy kobiet, które nie podjęły studiów, osiągnęły one wyższy ogólny poziom dobrostanu osobowościowego i emocjonalnego, ale ogólny poziom dobrostanu społecznego był jednakowy w obu badanych grupach. Wyrażono przypuszczenie, że części pozytywnych efektów podjęcia studiów kobiety nie osiągnęły z powodu "konfliktu ról" (świadomości, że realizując własne cele zaniedbują role rodzinne – żony, matki czy babci).

Coraz częściej przyczyną spadku dobrostanu seniorów są zmiany modelu ponowoczesnej rodziny (wspomniane w sekcji dotyczącej dobrostanu dzieci). Wchodzący w podeszły wiek rodzice licznych dzieci – coraz mniej sprawni i cierpiący na choroby charakterystyczne dla tego wieku – mogli wcześniej być otaczani ich wspólną opieką. Na taką pomoc często nie mogą liczyć rodzice jedynaków. Ich dzieci nie zawsze są w stanie podołać temu zadaniu, nie tylko ze względów finansowych i z powodu braku czasu. Przyczyną mogą być też niewystarczające umiejętności. Według andragogów trzeba przewidywać konieczność organizowania doradztwa i szkoleń, dotyczących relacji dorosłych dzieci z sędziwymi rodzicami (pomocy podobnej do tej, która jest udzielana rodzicom w zakresie wychowania dzieci) lub wydawania poradników (np. Guide médical en soins de longue durée). W coraz liczniejszych przypadkach tradycyjne funkcje rodziny przejmują prywatne lub państwowe placówki opiekuńcze (w Polsce Domy Opieki, Domów Pomocy Społecznej, Zakłady Opiekuńczo-Lecznicze, Sanatoria), które zatrudniają wysoko wykwalifikowanych specjalistów, troszczących się o stan zdrowia fizycznego (stała opieka lekarska, efektywna rehabilitacja medyczna i psychiatryczna, długoterminowa pielęgnacja) i zaspokojenie potrzeb psychicznych.

O roli wsparcia rodziny dla dobrostanu seniorów świadczą m.in. wyniki badań jakości życia chorych po intensywnej terapii w stanach zagrożenia życia. Badania dobrostanu wykonywano po 12 miesiącach od leczenia. Tylko 25% chorych wyrażało zadowolenie ze stanu swojego fizycznego zdrowia, podczas gdy 55% z nich – z ogólnej jakości życia. Najwyższa samoocena dotyczyła funkcjonowania społecznego, co autorka pracy wyjaśnia

Ekonomia szczęścia i psychologia bogactwa
Ekonomia szczęścia i psychologia bogactwa jest tytułem opublikowanego w roku 2012 artykułu Janusza Czapińskiego, opracowanego na podstawie wyników programu Diagnoza społeczna, który prowadził, oraz podobnych badań, prowadzonych w innych krajach. Autor przypomina, że "bogactwo" było zawsze obiektem badań ekonomistów, a "szczęście" – początkowo tylko filozofów, a od lat 60. XX w. również przedstawicieli nauk empirycznych – psychologów i socjologów, którzy podjęli próby określenia składników dobrostanu psychicznego (zależnego m.in. od "bogactwa"). Wkrótce potem szczęście znalazło się również w zasięgu zainteresowań ekonomistów, którzy zaczęli traktować wskaźniki subiektywnego dobrostanu jako miary "użyteczności pieniędzy" (od roku 1974 szczególnie dużo uwagi poświęcano zjawisku, nazywanemu paradoksem Easterlin (zainteresowanie wywołał artykuł "Czy wzrost ekonomiczny zwiększa pomyślność ludzi?", ang. Does Economic Growth Improve the Human Lot? Some Empirical Evidence, opublikowany w roku 1974. W okresie 40 lat po opublikowaniu tego pytania ukazały się setki publikacji, w których nie przedstawiono jednoznacznych, empirycznie potwierdzonej odpowiedzi na zadane pytanie (pojawiły się nowe pytania i ostre kontrowersje)(zob. też ekonomia dobrobytu, teoria oczekiwanej użyteczności).

Dalsze interdyscyplinarne badania zależności między bogactwem i szczęściem są intensywnie prowadzone od początku XXI wieku. Dotyczą bardzo różnorodnych problemów badawczych, takich jak np. związki dobrostanu ze wskaźnikami jakości życia, wskaźnikami wzrostu PKB lub poziomu PKB na 1 mieszkańca). Wydaje się potwierdzony wniosek

Na podstawie danych, zgromadzonych w czasie realizacji programu Diagnoza społeczna Czapiński stwierdził, że Polacy, proszeni o uszeregowaie 18 predyktorów dobrostanu psychicznego, lokują dochód osobisty dopiero na czwartym miejscu. Na pierwszych trzech miejscach znalazły się: wiek (-), małżeństwo (+) i nadużywanie alkoholu (-) (znaki  + i - wskazują kierunek zależności), a na miejscach 5–11: liczba przyjaciół (+), bycie bezrobotnym (-), płeć (niższy poziom dobrostanu kobiet), wykształcenie (+), praktyki religijne (+), palenie papierosów (-), bycie rencistą (-).

Część osób wskazywała pieniądze jako jeden z trzech głównych warunków szczęśliwego życia w przekroju. Procentowy udział takich wskazań w 6 grupach o różnych dochodach był zróżnicowany (np. rok 2011: w grupie o najwyższych dochodach 22%, w grupie o najniższych dochodach 39%).

Różnorodność tematów prac badawczych, dotyczących związków między dobrobytem i dobrostanem, ilustruje przykład wybranych tytułów referatów, przedstawianych na III Konferencji Naukowej "Psychologia – konsumpcja – jakość życia:
 "Pomiędzy dobrobytem a dobrostanem" (Gdańsk 2012)
 Between Wealth and Well‐Being: Reflections on a Transforming World
 The Relevance of Spiritual Transcendence in a Consumer Economy: The Dollar and Sense of It
 Miejsce dojrzałego  człowieka w kulturze konsumpcyjnej. Konstruowanie aktywności życiowej i poczucie jakości życia 50‐latków w kontekście zmian na rynku pracy
 Motywy oraz ekonomiczno – społeczne uwarunkowania konsumpcji towarów i usług kulturalnych
 Czy  płacenie podatków sprawia, że jesteśmy bardziej zadowoleni z życia i szczęśliwi?  Moralność obywatelska, moralność podatkowa i dobrostan
 Preferowane cechy pracy zawodowej a aspiracje życiowe i zadowolenie z życia nastolatków
 Korelaty i uwarunkowania poziomu satysfakcji z pracy – prezentacja wyników badania
 Samonaprawa jako determinanta szczęścia – analiza na przykładzie wybranych miar dobrostanu

Zobacz też
 Czynnikowa teoria osobowości
 Przepływ (psychologia)
 Rezyliencja
 Światowy Indeks Szczęścia
 Wskaźnik zadowolenia z życia
 Wskaźnik rozwoju społecznego

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne
 , Promoting Wellbeing: A Positive Psychology Approach, 10–12 September 2015, Tally Ho Training Centre, Birmingham, UK
 European Pact for Mental Health and Well-being
 EU-Compass for Action on  Mental Health and Well-being
 George Eman Vaillant w TED, Amsterdam 2014, From emotionally crippled to loving personality, tedxtalks.ted.com, Dec 2, 2014
 Deklaracja florencka - Dobrostan psychiczny dzieci w Europie. Plany i perspektywy. XIII Kongres ESCAP, Florencja, Włochy, 25-29 sierpnia 2007
  Krzysztof Kwaśniowski, Psychologia rozwojowa od narodzin do końca 1 roku życia.
 Helen Bradford, The Wellbeing of Children under Three, Online publication date: July 2012, Print  eBook  Adobe
 What Makes Us Happy?, www.theatlantic.com, Psychology, June 2009
 Child well-being in rich countries – A comparative overview, 9 April 2013, UNICEF Press Conference
 10 Misconceptions about Aging
 The impact of the economic crisis on child well-being in rich countries, 27 October 2014, UNICEF Press Conference]
 Dobrostan a dobrobyt ponowoczesnej rodziny, Welfare and prosperity of the post-modern family  w:

 Janusz Czapiński, Dobrostan psychiczny i społeczny Polaków w wieku 50 i więcej lat na tle wybranych społeczeństw europejskich
 Dariusz Krok, Opole, UO,  Systemowe ujęcie rodziny w badaniach dobrostanu psychicznego jej członków, książka: "Rodzina w nurcie współczesnych przemian", Uniwersytet Opolski Opole 2010 , Dariusz Krok (redaktor), Paweł Landwójtowicz (redaktor) format: 167x237, stron: 454, oprawa: miękka [UOP0028B28614]
 The Self-Determination Theory: Three ways towards Well-being i Carol Ryff's Model of Psychological Well-being; The Six Criteria of Well-Being (Six-factor Model of Psychological Well-being)

Psychologia pozytywna
Psychologia zdrowia
Zdrowie psychiczne
Życie codzienne


text:
Jamie Halcro Johnston (born 8 October 1975) is a British politician who is a Member of the Scottish Parliament (MSP) for the Highlands and Islands region since 2017. A member of the Scottish Conservative Party, he also serves as their Shadow Minister for Business, Trade, Tourism and Enterprise.

Background

Halcro Johnston was brought up at his family home in Orphir in Orkney. His father, Hugh Halcro Johnston, previously served as Convener of Orkney Islands Council. His great-great uncle is Henry Halcro Johnston, a botanist, British Army Officer and Scotland rugby union international.

Educated at Radley College, Halcro Johnston studied at Coventry University and the University of Exeter, where he received a BA (Hons) in Ancient History. He was previously employed by the Financial Times in London and, between 2003 and 2007, he worked as an adviser to a number of Scottish Conservative MSPs, before moving to a position at Holyrood magazine.

Political career

Halcro Johnston stood for election to the Scottish Parliament in Inverness East, Nairn and Lochaber in 2007 and then the Orkney constituency in 2011 and 2016. He also stood for UK Parliament in the Moray constituency in 2005 and the Orkney and Shetland seat in 2017.

In the Scottish Parliament
Following the resignation of Douglas Ross to take up a position as a Member of the UK Parliament after his election in the 2017 general election, Halcro Johnston became a Member of the Scottish Parliament on the Highlands and Islands regional list on 20 June 2017; with the party having gained 44,693 votes in the region at the 2016 election.

After entering the Scottish Parliament, he was appointed by party leader Ruth Davidson as the Scottish Conservative and Unionist Shadow Minister for Jobs, Employability and Training. He served as Shadow Cabinet Secretary for Rural Economy and Tourism, being appointed by leader Douglas Ross in 2020.

In the 2021 Scottish Parliament election, Halcro Johnston stood in the Skye, Lochaber and Badenoch constituency, finishing in second place. He was re-elected on the Highlands and Islands regional list with the Scottish Conservatives increasing their number of MSPs in the region from three to four.

Notes

References

External links

1975 births
Living people
Place of birth missing (living people)
People from Orkney
People educated at Radley College
Conservative MSPs
Members of the Scottish Parliament 2016–2021
Members of the Scottish Parliament 2021–2026


text:
Adelaida Ripoll Cuetos (Madrid, 4 d'agost de 1964), més coneguda com a Laila Ripoll, és una directora d'escena, professora i dramaturga espanyola. La seva obra ha estat traduïda al francès, romanès, portuguès, italià, grec, anglès i basc.

Biografia
Neix en Madrid en 1964 en el si d'una família vinculada a l'ofici de l'actor. El seu pare, Manuel Ripoll, va ser realitzador i director de TV. La seva mare, Concha Cuetos, molt coneguda pel seu personatge de Lorda, en Farmàcia de guàrdia, ha fet teatre, cinema i Tv des de 1962. El seu germà és el també actor Juan Ripoll.

Laila és titulada superior en art dramàtic per la Reial Escola Superior d'Art Dramàtic (RESAD) (1987). Va estudiar pedagogia teatral a l'INAEM, interiorisme a l'Escola d'arts aplicades i oficis artístics i teatre clàssic espanyol a l'escola de la companyia nacional de teatre clàssic. Tota aquesta formació en diferents disciplines s'uneixen en ella sempre en relació amb el fet escènic.

Està casada amb l'actor i autor Mariano Llorente amb qui té un fill.

Micomicón
Adolfo Marsillach funda a la fi dels 80 un curs en la Compañía Nacional de Teatro Clásico, per a formar a joves actors per a recuperar el patrimoni del teatre clàssic espanyol. Laila fa el curs i en acabar en 1991 crea la companyia de teatre Micomicón al costat d'altres companys del curs: Juanjo Artero, Isabel Gaudí i Jose Luis Patiño. Posteriorment s'hi uniren Mariano Llorente i Santiago Nogales.

L'ideal d'aquesta companyia és tenir als clàssics espanyols com a màxims referents culturals i estètics. Poder fer reflexions dels clàssics espanyols com veien que ja s'estava fent en altres països com Anglaterra amb els seus clàssics. Com La Royal o Declan Donnellan.

Dins de la companyia Laila treballa com a actriu, directora d'escena, escenògrafa, gestora, mestra d'actors, dramaturga i dramaturga; depenent de l'espectacle.

La companyia porta més de 25 anys en actiu i han estrenat més de 20 espectacles, convertint-se en una de les companyies teatrals de referència tant a Espanya, com en molts països llatinoamericans.

Abasten diversos tipus d'espectacles, clàssics, musicals, històrics. Dirigits a públic de totes les edats, sense especialitzar-se en un públic en concret.

Dins de la seva trajectòria ens podem trobar dos vessants. Una més clàssica i una altra més contemporània.

Vessant Clàssic
La idea és recuperar i portar a escena el teatre clàssic espanyol. Des del teatre popular d'entremesos i "mojiganga", passant per la immensitat de títols de comèdies del segle d'or, arribant fins a la creació de nous textos, més relacionats amb l'actualitat.

La intenció era fer un teatre ple d'espontaneïtat, però també de disciplina. Ple de llibertat formal i de recursos actorals, basant els seus esforços a conjuminar en un tot indivisible, avantguarda i tradició. Desfent-se de tot el que no aporti veritable contingut i sigui d'interès per al públic del nostre temps. Únic receptor d'aquest teatre.

En definitiva, respectar el text clàssic restant-li tot allò que empobreixi el joc teatral.

Vessant Contemporani
Amb aquest altre vessant la companyia busca un teatre del S. XXI, ple de llibertat formal on convisquin el sagrat i el tosc, el mite i l'actualitat, la mort i l'acudit. Teatre de text, però alhora teatre del color, de la definició plàstica, del valor de les textures i dels materials.

Espectacles de Micomicón
 1992 - Los Melindres de Belisa, de Lope de Vega. (Versió i direcció de Susana Cantero).
 1993 - El acero de Madrid, de Lope de Vega. (Versió i direcció de Laila Ripoll).
 1994 - Mudarra, basado en El bastardo Mudarra, de Lope de Vega. (Versió i direcció de Laila Ripoll).
 1995 - El retablo de El Dorado, de Sanchis Sinisterra. (Direcció de Mariano Llorente).
 1996 - Ande yo caliente, de varios autores del S. De Oro. (Versió i direcció de Laila Ripoll i Mariano Llorente).
 1997 - La dama boba, de Lope de Vega. (Versió i direcció de Laila Ripoll).
 1998 - Macbeth, de Shakespeare. (Versió de Julio Salvatierra i direcció de Laila Ripoll i Miguel Seabra).
 1999 - Los cabellos de Absalón, de Calderón de la Barca. (Versió Laila Ripoll i direcció de Mariano Llorente).
 1999 - El retablo del maese Pedro, de Manuel de Falla, basat en un passatge de El Quijote, de Cervantes. (Versió de Mariano Llorente i direcció de Laila Ripoll).
 1999 - Un millón de mujercitas, basat en Poeta en Nueva York, de Lorca. (Versió i direcció de Mariano Llorente).
 1999 - La ciudad sitiada, text i direcció de Laila Ripoll. Estrenat al Festival Escena Contemporánea de Madrid, a la sala Triángulo (Actual Teatro del Barrio).
 2000 - Asesinato en la calle Illinois, de Lucía de la Maza.
 2001 - Atra Bilis, text i direcció de Laila Ripoll. Estrenat al Festival Escena Contemporánea de Madrid, en la Cuarta pared.
 2002 - Jocoserias, sobre alguns entremesos del Segle d'Or. (Versió de Mariano Llorente i direcció de Laila Ripoll).
 2003 - Castrucho, basat en El rufián Castrucho, de Lope de Vega. (Versió i direcció de Laila Ripoll).
 2004 - Todas las palabras, text i direcció de Mariano Llorente.
 2005 - Los niños perdidos, text i direcció de Laila Ripoll. Estrenat al FIT Madrid Sur. Temporada al Teatro María Guerrero de Madrid.
 2006 - Cancionero republicano. Espectacle musical amb text de Mariano Llorente i Laila Ripoll, sobre una idea de José Monleón.
 2007 - Árbol de la esperanza, text i direcció de Laila Ripoll. Estrena i temporada a la Cuarta pared, Madrid.
 2007 - Don Juán Tenorio, de José Zorrilla. (Versió i direcció de Laila Ripoll).
 2008 - Basta que me escuchen las estrellas, text de Laila Ripoll i Mariano Llorente (Direcció de Laila Ripoll).
 2009 - Arte nuevo de hacer comedias, text i direcció de Mariano Llorente i Laila Ripoll a partir del text de Lope de Vega per la reinauguració de la Casa-Museo de Lope de Vega.
 2010 - Santa Perpetua, text i direcció de Laila Ripoll. Estrena al Festival Internacional Madrid Sur. Gira per Espanya i temporada en la Cuarta pared.
 2012 - La dama boba, de Lope de Vega. (Versió i direcció de Laila Ripoll).
 2015 - El triángulo azul, texto d Mariano Llorente i Laila Ripoll. (Direcció de Laila Ripoll).
 2018 - Donde el bosque se espesa, text de Mariano Llorente i Laila Ripoll. (Direcció de Laila Ripoll).

Directora
El teatre de Laila es caracteritza per la singularitat de la seva veu, que barrejant un to propi, amb un llenguatge expressiu i amb l'estudi d'altres manifestacions artístiques com la pintura; crea en l'espectador la possibilitat de reflexionar sobre una veritat incòmoda, normalment relacionada amb alguns dels assumptes que arrossega la nostra història com a llast de la societat espanyola des de fa ja massa dècades.

Amb les seves posades en escena, Laila tracta de comptar no sols la rondalla que apareix en les obres, sinó quin és el seu punt de vista sobre els temes que preocupen la societat en la qual viu.

El seu teatre es preocupa essencialment pels problemes col·lectius. La seva mirada fuig del reduït àmbit dels sentiments personals, per a escodrinyar les ferides, ocultes baix aparatosos i bruts embenatges, però encara no cicatritzades, que pateix la societat espanyola. Aquestes ferides que gairebé ningú vol mirar. I molt menys curar.

Laila fa un teatre perquè reflexionem i posem fre als abusos que posa sobre l'escenari.

Els colors que porta a escena són principalment marrons, grises, blaves i blancs trencats. L'atmosfera és més aviat freda i borrosa, com qui mira a través d'unes ulleres velles.

Els personatges estan bruts i tristos, però no es posen davant de l'espectador per a arribar a una versió millor ni més perfecta de si mateixos, sinó per a denunciar la seva situació. Una situació que, encara que ficcionada en les seves obra, va ser real fa no gaire temps i no gaire lluny d'aquí.

Espectacles
Laila complementa la seva carrera com a directora amb treballs externs a la companyia Micomicón.
 2000 - Unos cuantos piquetitos, text de Laila Ripoll.
 2005 - Once voces contra la barbarie. Homenatge a les víctimes de l'11-M. Participació com a autora amb el text Pronovias.
 2006 - Barcelona, mapa de sombras, de Luisa Cunillé. (Direcció de Laila Ripoll).
 2007 - Del rey abajo, ninguno. (Direcció de Laila Ripoll).
 2008 - So Happy Together. Projecte d'escriptura col·lectiva amb Yolanda Pallín, José Ramón Fernández i Jesús Laíz.
 2009 - Restos, en la que participa com a coautora. (Direcció d'Emilio del Valle).
 2012 - Antígona. Versión para un taller en la Cuarta pared.
 2014 - La cortesía de España, de Lope de Vega. (Versió de Laila Ripoll). Per la Joven Compañía Nacional de Teatro Clásico.
 2016 - Cáscaras Vacías, text i direcció Magda Labarga i Laila Ripoll.
 2017 - La judía de Toledo. (Versió i direcció de Laila Ripoll).

Premis
La ciudad sitiada (1999):
 "Arcipreste de Hita" Millor actriu.
 "Jose Luis Alonso" Millor direcció. (ADE).
 "Caja España" per texts dramàtics.
 Primer premi al "Certamen de directoras de escena de Torrejón".

Atra Bilis (2001):
 Menció especial del jurat, "Maria Teresa de León" per texts dramàtics. (ADE).
 "Garnacha" Millor actor i Especial del públic.
 Mèrit d'honor al Millor text i espectacle del "Festival Internacional de Teatre Hispà de Miami".
 Primer premio "Certamen de directores d'escena de Torrejón".
 Finalista "Premi nacional de Literatura Dramàtica".
 Finalista "Premi Max al Millor Text en Castellà".

Los niños perdidos (2005):

 Premi del Público del Festival de Rivadavia.
 Millor Espectacle en Gira de la Fira d'Osca.
 Finalista Premio Max Espectacle Revelació.

El triángulo azul (2015):

 Premio Nacional de Literatura Dramática, amb Mariano Llorente.
 Premi Max a Millor Autoria Original.

Referències

Bibliografia
 Trilogía de la memoria, de Laila Ripoll. Colección de textos teatrales, nº 91. Artezblai, S.L. Bilbao, octubre 2013. (Prólogo de Eduardo Pérez-Rasilla).
 Santa Perpetua, de Laila Ripoll. Colección El teatro puede, de Cocacola. Huerga y Fierro editores, S.L.U. Madrid, España. 1ª Edición, 2011. (Prólogo de José Ramón Fernández).
 Unos cuantos piquetitos, de Laila Ripoll. Colección Damos la palabra, textos. Asociación de autores de teatro y Conserjería de cultura de la Comunidad de Madrid. Madrid, España. 1ª Edición, mayo 2000. (Prólogo Kike Torres Infantes).
 A Priori, Gestión teatral: Micomicón Teatro. (https://apriorigt.org/producciones-micomicón).
 Centro de Documentación Teatral (Canal de Youtube): Figuras, Laila Ripoll. (https://www.youtube.com/watch?v=1616daL0loU).
"Dramaturga a escena: Laila Ripoll dialoga con José Romera Castillo", programa emitido en TVE-2 (22 y 23 de febrero de 2019): http://www.rtve.es/alacarta/videos/uned/uned-4-22022019-dramaturga/5000939/; Canal UNED: https://canal.uned.es/video/5c642cd0b1111fba458b4567 y YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=fSLSmH-qs-A.

Dramaturgs espanyols del segle XXI
Directors de teatre madrilenys
Actors de teatre madrilenys
Dramaturgs madrilenys
Guanyadors del Premi Nacional de Literatura Dramàtica de les Lletres Espanyoles
Naixements del 1964
Actors del segle XXI


text:
Sergey Stepanov, född 3 september 1984 i Tiraspol, är saxofonist i bandet SunStroke Project.

Eurovision Song Contest
I Eurovision Song Contest 2010 i Oslo medverkade SunStroke Project tillsammans med Olia Tira i semifinal 1 och representerade Moldavien. Stepanovs saxofonframträdande i musikstycket har extraherats och blivit en meme under namnet Epic Sax Guy eller Sax roll (jämför Rickroll). Vissa videoklipp på Youtube där endast Stepanovs saxofonframträdande spelas har nått flera miljoner visningar.

Han deltog även i Eurovision Song Contest 2017 med låten Hey Mamma. Hans saxofonsolo blev som en meme känt som "Ultra Sax Guy".

Födda 1984
Moldaviska musiker
Artister som representerat Moldavien i Eurovision Song Contest
Levande personer
Män
Moldaviska internetfenomen


text:
Phibalapteryx is a genus of butterflies belonging to the family Geometridae.

Species:
 Phibalapteryx virgata (Hufnagel, 1767)

References

Geometridae
Geometridae genera