text: Produced by David T. Jones, Michal Jablonski and the Online
  Distributed Proofreading Canada Team at
  http://www.pgdpcanada.net
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  BIBLJOTECZKA MŁODZIEŹY SZKOLNEJ 38
  
  C. NIEWIADOMSKA
  
  BEZ PRZEWODNIKA
  
  
  WARSZAWA
  
  NAKŁAD GEBETHNERA I WOLFFA
  KRAKÓW -- G. GEBETHNER I SPÓŁKA
  1908
  
  
  KRAKÓW -- DRUK W. L. ANCZYCA I SPÓŁKI.
  
  
  
  
  I.
  
  
  --Wierzysz, że nam się nie śni?
  
  Szczupły i blady chłopiec w szkolnej bluzce podniósł na brata
  zdziwione spojrzenie wielkich, niebieskich oczu.
  
  Starszy chłopiec, czarnooki, śniady i opalony, zniecierpliwił się
  widać brakiem odpowiedzi.
  
  --Cóż, milczysz? -- rzekł porywczo. -- Czternaście lat skończyłeś, a zdaje
  ci się chyba, że nie masz jeszcze siedmiu, i żeś powinien być niemy,
  jak ryba. Teraz nie wiem doprawdy, skąd ci się wzięła odwaga
  wypowiedzenia stryjowi, że zgadzasz się na jego projekt, a raczej, że
  masz ochotę zobaczenia morza po sześciokrotnem spędzeniu lata w
  Zakopanem. Takie natury, jak twoja, na nic zdobyć się nie potrafią,
  nawet na prostą szczerość.
  
  Blada twarz młodego chłopca pokryła się lekkim rumieńcem, lecz w
  jasnych jego oczach nie było gniewu ni urazy.
  
  --Nie gniewaj się, Janku -- zaczął trochę nieśmiałym głosem, ale widząc,
  że brat wygląda przez okno wagonu, nie dokończył nawet zdania.
  
  Po chwili Janek usiadł znów na ławce, spojrzał na brata niezwykle
  łagodnie, jak gdyby pragnął zatrzeć poprzednie wrażenie, i zapytał
  dość miękko.
  
  --Głodny jesteś?
  
  --Pić mi się chce -- odparł Tadzio -- ale zaczekam do Chabówki.
  
  --Do Chabówki! Dobry sobie! Jakbyś nie wiedział o tem, że do Chabówki
  jeszcze z półtorej godziny. Ale tybyś się wyrzekł jedzenia i picia,
  byle nie mieć kłopotu. Powiadam ci, Tadek, co ty na świecie zrobisz?
  Dobrze, póki jesteśmy razem, i wiesz, że za ciebie myślą brat, ojciec,
  siostra, no, ale jesteś mężczyzną, masz być w przyszłości opiekunem
  swojej rodziny i co ty poczniesz wtedy?
  
  Tadek zarumienił się znowu po same włosy i spoglądał na brata
  łagodnym, proszącym wzrokiem, ale na odpowiedź się nie zdobył. Janek
  ruszył też ramionami i sięgnął po koszyczek, umieszczony na półce.
  
  --Co to? -- rzekł, wydobywając z niego dość dużą butelkę.
  
  --To woda z czerwonem winem -- cicho odpowiedział uczeń.
  
  --Czemuż się nie napijesz?
  
  --E, nie... tam już niewiele... ty możesz mieć pragnienie...
  
  --Co? -- zawołał Janek z oburzeniem -- będziesz się męczył pragnieniem i
  kwasił tę trochę wody do samego Zakopanego, bo -- ja mogę jej
  potrzebować! Czy wiesz, jak się nazywa takie postępowanie?
  
  --Pewnie niedołęstwo -- rzekł Tadek z łagodnym uśmiechem.
  
  Janek zmieszał się trochę odpowiedzią brata, ale spostrzegł się
  prędko.
  
  --A widzisz -- rzekł -- sam uznajesz; czy myślisz, że mnie przyjemnie tak
  ciągle cię strofować i nazywać po imieniu twoje wady? Ale to dla twego
  dobra, -- święty straciłby resztę cierpliwości z twoją biernością. Tak!
  nie! chcę! nie chcę! krzycz, pchaj się, żądaj; -- a ty wiecznie
  milczysz, myślisz i ze wszystkiem się zgadzasz, -- ja tego znieść nie
  mogę. No, pij.
  
  --Dziękuję.
  
  --Nie chcesz?
  
  --N-nie, już nie chcę.
  
  --To wypiję; na widok tego nektaru sucho mi się w gardle zrobiło. Za
  twoją -- energję.
  
  Tadek się uśmiechnął.
  
  --Przynajmniej na ten tydzień zdobądź-że się na jakąś wolę -- prawił
  dalej Janek, ogryzając udko kurczęcia -- pamiętaj, że od naszego sprytu
  i energji zależy powodzenie całej sprawy. Znasz stryja: nie wrócimy na
  czas, to sam pojedzie, dnia jednego dłużej nie zaczeka. A choć to niby
  nic odnaleźć Zośkę w Zakopanem i zabrać ją razem z ciocią, ale nie
  mamy jej adresu, a te panie wcale nas się nie spodziewają. Mogą być na
  jakiej wycieczce, może trzeba je będzie gonić, a czas płynie. W
  Zakopanem znamy już wszystko, a morza nikt z nas nie widział, i pewno
  nieprędko zdarzy nam się taka sposobność, więc nie chciałbym po tylu
  nadziejach zostać na koszu, z niczem!
  
  --Trzeba się będzie zaraz dowiedzieć o nie w klimatyce[1], muszą tam
  być zameldowane i znajdziemy je w godzinę po przybyciu na miejsce.
  
  --Właśnie podług twojej teorji! Czy nie wiesz, że przyjedziemy koło
  siódmej wieczorem i klimatyka będzie już zamknięta? Ja myślę, że tylko
  przypadkiem tego samego dnia spotkać możemy je na Krupówkach, a na
  dobre trzeba zacząć poszukiwania nazajutrz od rana. Wyobrażam sobie
  zadziwienie cioci, bo nie spodziewa się nas wcześniej, niż za dwa
  tygodnie. Nie mogła naturalnie przeczuć projektu stryja, zgody ojca,
  misji[2] naszej i zamierzonego porwania.
  
  --Chabówka! -- szepnął Tadek z rozpromienioną twarzą.
  
  Janek zerwał się z miejsca.
  
  --Chwała Bogu. A to prędko! Zamknij koszyk, zwiń paski, te zapasy
  chyba zostawimy? Co zrobić z tą butelką? A walizka? gdzie walizka?
  acha, jest wszystko? Hej, jest tam kto? Po rzeczy! -- wołał, wychylając
  się z okna.
  
  --A podajcie mi te węzełki, to je wnet na wózek włożę. Pięknie
  pojedziemy, grzecznie, podług taksy[3], wesoło.
  
  Tak zachęcał młody góral, stojąc przed oknem wagonu, a Janek też bez
  namysłu zaczął mu podawać tłumoczki.
  
  --Podług taksy pojedziesz? -- spytał tylko wyraźnie.
  
  --Podług taksy, toć mówię, a grzecznie, a wesoło, pierwsi staniemy w
  Zakopanem.
  
  --A to co, nie wiesz, że wam tu nie wolno? -- dał się słyszeć surowy
  głos jakiegoś urzędnika, zwrócony do górala, który najspokojniej
  odbierał przez okno pakunki naszych znajomych.
  
  --Goście mię zawołali, zgodzony jestem, umówiony -- tłumaczył się
  sprytny chłopak, podając Jankowi książeczkę, w którą zaopatrzony jest
  każdy z miejscowych właścicieli wózków.
  
  --Tak jest -- potwierdził Janek -- umówiłem tego człowieka. To już
  wszystko. Idźcież sobie, a my przyjdziemy zaraz, tylko zjemy obiad.
  
  --Chodź -- zwrócił się do brata -- widzisz, co to znaczy energja: góral
  zabrał rzeczy wprost z wagonu i nie potrzebujemy płacić za
  przenoszenie osobno.
  
  --Źeby tylko miał dobrego konia -- zwrócił uwagę Tadzio.
  
  --Boisz się, że przez litość będziesz szedł piechotą? Nie bój się,
  dobrze z oczu patrzy chłopakowi, jestem pewny, że ma konika, aż miło.
  
  --Wiesz -- zauważył Tadzio z nagłym błyskiem w oczach -- one się pewnie na
  Kościeliskiej umieściły. Ciocia i Zosia lubią tę cichą ulicę, trochę
  już za wsią, z widokiem na góry i łąki, no, i tamtędy droga do
  Kościeliskiej doliny, gdzie bywają przynajmniej raz na tydzień.
  Pamiętasz, jak marzyliśmy, żeby w Kościeliskiej mieszkać?
  
  --To wy z Zosią, co do mnie, choć przyznaję, że doliny równie pięknej
  nie widziałem, -- nie jestem pustelnikiem, aby mi wystarczała natura.
  Dobre to zresztą w pogodę, ale w deszcz...
  
  --Też pięknie, Janku, choć inaczej, ale pięknie: ten wezbrany biały
  potok, te płaczące skały, szare niebo, i cisza, i samotność, wszystko
  piękne.
  
  --A no, może takie życie byłoby najstosowniejsze dla twego
  usposobienia, choć nie! rozmazgaiłbyś się tam do reszty i został
  skończonym niedołęgą. Czasy pustelników minęły, mój drogi, pomyśl
  tylko o zimie, jakby ci tam było, bez ludzi, bez dróg, jak w grobie.
  
  --W pięknym grobie, gdzie żyć można. Nieraz blizko krzyża Pola
  wybierałem sobie miejsce na jaskinię, rozmyślałem, czembym się żywił,
  jakbym sobie urządził życie. Bo tego jestem pewny, że nigdy, nigdy w
  życiu nie napatrzyłbym się do syta piękności tego ustronia, nie
  nasłuchał szumu potoku, nie nacieszył się ciszą, w której tak dobrze
  myśleć i słuchać i przeczuwać...
  
  Twarz chłopca zapłonęła dziwnym blaskiem, oczy jaśniały mu niby
  natchnione, widać było, że każde słowo -- może bez woli i bez wiedzy
  jego -- płynie mu prosto z duszy, z gorącego serca.
  
  Lecz Janek niecierpliwie wzruszył ramionami.
  
  --Głód wyleczyłby cię prędko z tych zachwytów -- rzekł z
  lekceważeniem. -- Górale uciekają na zimę z Kościeliskiej.
  
  --Bo góral sobie nie wystarczy, książka i myśli nie zastąpią mu ludzi;
  a co do głodu, mógłbym mieć owoce i zapasy zboża.
  
  --A prędko ta pojedziemy do Zakopanego?
  
  Uśmiechnięty góral stał o parę kroków i patrzał na rozmawiających.
  Janek zerwał się pierwszy.
  
  --A to jedźmy -- zawołał. -- Dobrego masz konia?
  
  --Ho, ho, takiej parki nie znajdzie w Zakopanem. Z wiaterkiem se
  śmigniemy, przed wieczorkiem będziemy!
  
  I pokazał białe zęby.
  
  --A nie poczęstujecie to paniczu, górala?
  
  Janek skinął na chłopca.
  
  --Daj butelkę piwa.
  
  --I jedźmy.
  
  Góral pospieszył pierwszy, zapinając serdak, bo wiatr chłodny powiał i
  wesołe słonko zasępiło się jakoś. Za chwilę stanął przy dość dużym
  wózku parokonnym, jak wszystkie pokrytym białem płótnem, z jednego
  boku podciągniętem w górę.
  
  --A to twój wózek? -- rzekł zdziwiony Janek.
  
  --A co?
  
  --A cóżeś nie powiedział, że parokonny? Co nam po tem? Dwa razy tyle
  płacić, 6 guldenów! Czy tyle rzeczy mamy? Ja nie chciałem parokonki.
  
  --A toć mieliście książeczkę -- zauważył góral.
  
  Janek się zaczerwienił i spochmurniał. Istotnie zrobił głupstwo, nie
  spojrzawszy nawet w książeczkę, on, co tak chętnie innym wytykał
  omyłki. Niema o czem mówić, góral prawdopodobnie byłby znalazł
  pasażera, a jeżeli ich podszedł, to nadzwyczaj zręcznie: oddał
  przecież książeczkę.
  
  --Siadajmy -- rzekł do brata krótko.
  
  Góral poprawił koniom czerwone szaliki przy chomontach, ściągnął
  lepiej w górę płótno, przetarł dłonią ceratowe siedzenie i zręcznie
  dostał się na wózek.
  
  --Wesoło pojedziemy -- rzekł, zwracając się znów do chłopców -- co tam
  będziecie żałowali parę guldenów, i góral przecie też zarobić musi.
  
  I zaśpiewał po góralsku, dziwnym, przydechowym głosem, podobnym do
  nizkiego krzyku, w którym trudno rozróżnić wyrazy:
  
  
      Góry nasze, góry, -- moje wy komory,--
      Oj, bukowe listeczki, -- moje poduszeczki.--
  
  
  Większość wózków już odjechała, zapóźnione potoczyły się długim
  łańcuchem piękną szosą ku południowi.
  
  Na skręcie u nóg chłopców padł bukiet żółtych jaskrów. Janek potrącił
  go dosyć niechętnie, ale Tadzio wyrzucił centa w stronę małej ręki,
  która widniała gdzieś z boku przy wózku.
  
  --Uczysz dzieci żebraniny -- burknął Janek.
  
  Tadzio milczał.
  
  Drugi bukiet wpadł do wózka. Cent na szosę.
  
  Za trzecim razem Janek z gniewem wyrzucił kwiaty.
  
  Tadzio się zaczerwienił i spojrzał na brata, ale nie przemówił ani
  słowa.
  
  
  
  II.
  
  
  Jasne, wesołe słońce ciekawie zajrzało do pokoju na Chramcówkach,
  gdzie zatrzymali się nasi znajomi. Pokoik nie był wielki, ale dość
  wysoki; gładkie, świerkowe ściany lśniły połyskiem atłasu, rzeźbione
  ramy okna i drzwi przyjemne czyniły wrażenie. Skromne sprzęty zdawały
  się zupełnie nowe, a wszystko pociągało prostotą i czystością.
  
  --Pogoda -- ziewnął Janek -- czas nam w drogę, gotowe uciec na jaką
  wycieczkę.
  
  --Szkoda, żeśmy tu stanęli -- zauważył Tadzio -- daleko do klimatyki.
  
  --Cóż ci ta klimatyka tak zajechała do głowy? Kpię sobie z klimatyki i
  żeby cię przekonać, że się bez niej obejdę, wcale tam nie pójdziemy.
  
  --Nie wiem, czy to będzie dobrze -- szepnął nieśmiało Tadzio.
  
  --To się dowiesz.
  
  --Nie chodzi mi o podróż i o stryja, ale ojcu byłoby przykro, gdybyśmy
  Zosi na czas nie przywieźli; taki był uszczęśliwiony z tej naszej
  wycieczki! To dla niego większa przyjemność, niż gdyby sam mógł
  nareszcie wyjechać na dłużej w góry.
  
  --Czemu nie mamy przywieźć Zosi na czas? Jeszcześ się nie ruszył z
  miejsca, a już wątpisz o wszystkiem, jak gdyby Zakopane było co
  najmniej Europą. Straszna sztuka odnaleźć tutaj dwie osoby, nawet bez
  klimatyki! Stryj 10 dni zaczeka, a to przecież wystarczy, chociażby
  się wybrała na dalszą wycieczkę.
  
  --Już tylko 8, dwa zajęła nam droga.
  
  --Nawet 6, bo dwa także na powrót odliczyć trzeba. Ale to także dosyć.
  
  --Swoją drogą, gdyby to zależało ode mnie, wyciąłbym te wszystkie lasy
  do jednego drzewka. To mi ozdoba! W Zakopanem gór nie widać. Nie wiem,
  co sobie ludzie do tych Chramcówek upatrzyli, najbrzydsza część osady,
  bez żadnego widoku.
  
  --Gór tylko nie widać -- cicho wtrącił Tadzio. -- Za to tyle przestrzeni,
  zieloności, słońca...
  
  --Dla ciebie wszystko piękne -- mruknął Janek -- na Kościeliską też stąd
  mila drogi.
  
  --Ja myślę, żebyśmy poszli do Ślimaka. -- Dobrze nam u niego było w
  zeszłym roku, może i tam stanęły.
  
  Za chwilę byli w drodze. Pogardziwszy szosą, przez park świerkowy
  skierowali się w stronę potoku, przeszli po kładce na brzeg
  kamienisty, a potem wprost przez łąki na Targową. Dzień był
  prześliczny, słoneczny, pogodny, niebo bez chmurki pieściło spojrzenie
  błękitem, na polach kołysały się zboża złociste, świeża zieloność
  lśniła pod rosą.
  
  Janek zły był, że mu się wszystko podobało. Miał czas napatrzyć się
  zielonym stokom wystającego Giewontu, Wirchów i Koszytej, czemu go to
  wszystko znowu nęci? Nawet Gubałówka wabi oko wzorzystą swoją
  pochyłością, i serce mimowolnie jakimś przyspieszonem tętnem wita
  starych znajomych i stare widoki.
  
  Ile też skał, kamieni zmyły potoki wiosenne ze śpiących pod śniegiem
  olbrzymów? Ile szczerb nowych w ich ciałach odwiecznych? Ile zwalonych
  lasów przez wiatr halny zamknęło drogi? Jakie powstały nowe ścieżki i
  potoki?
  
  Oj, poszedłby tam w góry, jak co roku, poszedł z ochotą, choć się
  przyznać nie chce i gniewem tłumi uczucie tęsknoty.
  
  --Poszukamy ich u Ślimaka.
  
  W chacie Ślimaków radość i zdziwienie. To się panie ucieszą, bo się i
  nie spodziewały tak prędko. A mieszkają od Kacprusia het! precz!
  trochę na bok w pole, u szwagra, u Liptaka, co wybudował domek
  nowiusieńki. Nikt w nim jeszcze nie mieszkał, ale się spodobało, że
  caluśkie góry widać, het, aż za Murań; a domów też niema w blizkości,
  to i przestronno, zielono i czysto.
  
  Jankowi świeciły oczy, a serce szybko uderzało; ot, jak to trudno
  dopytać się w Zakopanem o mieszkanie znajomych. Przed godziną wyszli z
  domu i bez pomocy klimatyki wiedzą, co im potrzeba. Za pół godziny
  uściskają siostrę i jej opiekunkę, a jutro lub pojutrze mogą wracać do
  Warszawy. Stryj ich pochwali i odbędą z nim razem pouczającą podróż
  morzem z Gdańska do Kopenhagi. Powinni być bardzo radzi.
  
  --Cóż -- zwrócił się do brata -- nie będzie się czem pochwalić przed
  stryjem, poszło nam jak po maśle, ośmioletni dzieciak dokazałby takiej
  sztuki. Chodźmy.
  
  --A nie macie się co spieszyć -- mówił Ślimak, wyjmując z ust krótką
  fajeczkę -- bo poszli dzisiaj wszyscy do Morskiego.
  
  --Co? -- zawołali obaj chłopcy razem.
  
  --A jakże, o świtaniu, Wojtek przecie poszedł pod rzeczy, a Maciej
  przewodniczy. Toć wiem. Poszło gości ze 12 osób. Starsze kobiety
  pojechały szosą, a co młodsze to na Zawrat. A wracać mają pozajutro na
  Waksmundzką, toć nie macie poco do Liptaka chodzić. Zaczekać trzeba.
  
  Bracia patrzyli na siebie.
  
  --A gdzieżeście stanęli?
  
  --Na Chramcówkach.
  
  --Zapłacicie! -- pokiwał Ślimak głową. -- Jest tu u mnie izba pusta,
  gdybyście też chcieli.
  
  --My na parę dni tylko do Zakopanego. Zabierzemy siostrę i wracamy.
  
  Teraz Ślimak się zdziwił.
  
  --A z mieszkaniem? -- zapytał. -- Toćby Liptak znalazł sobie na całe lato
  gości.
  
  --Krzywdy mu przecie nie zrobimy.
  
  --To wiadomo, przecie sprawiedliwiście, ale będziecie mieli szkodę.
  
  --Cóż robić.
  
  Wracali ku Krupówkom zamyśleni. Co teraz robić? Czekać trzy dni w
  Zakopanem? Szkoda czasu. Zwłaszcza w taką pogodę. Blizkie wycieczki
  mniej nęcą: dolinki do siebie podobne, tyle razy w nich byli, a tam w
  góry, w góry, dalej, aż dusza rwie się.
  
  --Pójdziemy chyba do Morskiego? -- zagadnął wreszcie Janek.
  
  --Jutro -- dodał Tadzio.
  
  --Rozumie się, że nie dzisiaj. Przecież to całodzienna droga. Tylko
  wiesz, co ci powiem: co nam po przewodniku? Byliśmy ze sześć razy, a
  drogę przez Waksmundzką znamy jak własną kieszeń. Powrócimy zaś razem
  może inną drogą z Maciejem. Prawda?
  
  --Zdaje mi się -- rzekł Tadzio -- że wybornie pamiętam drogę.
  
  --Tylko nie mów o tem w domu, bo zaczną nam perswadować, straszyć. Bóg
  wie nie co. Ten się zabił, ten zginął, ten to, tamtem owo. Górale chcą
  zarobku, inni przez tchórzostwo wierzą wszystkim ich baśniom. Cóż, nie
  odpowiadasz?
  
  --Zdaje mi się, że znam drogę -- powtórzył Tadzio w zamyśleniu.
  
  --A dzisiaj chodźmy na Czerwone Wirchy i wrócimy przez Giewont.
  
  --Zmęczymy się przed jutrem.
  
  --Co to za zmęczenie? Zresztą, siedź sobie w domu, kiedy się obawiasz.
  
  --Nie obawiam się, ale przypomnij sobie, że to męcząca droga, a po
  pierwszych wycieczkach nogi bardzo bolą.
  
  --To chodź do Czarnego Stawu.
  
  --Czy nie za późno?
  
  --Dziesiąta.
  
  --Musimy coś kupić po drodze, herbaty, cukru, trochę wędliny, tam
  dostaniemy mleka, to i obiad będzie. Drogę znamy.
  
  --Jeszczeby też. Jak do Saskiego Ogrodu. Swoją drogą rad jestem, że
  Czarny Staw zobaczę; przykro byłoby jakoś stąd odjechać, nie
  pozdrowiwszy tego przyjaciela, nie spojrzawszy ani razu na Kościelec,
  na Zawrat. Dobrze zrobiła Zosia z tą wycieczką. Jutro na noc staniemy
  u Morskiego; zadziwią się kobieciny, a nam przyjemnie będzie zabrać do
  Warszawy tę garstkę nowych wspomnień.
  
  --Szkoda, że na Kościeliską czasu już nie będzie.
  
  --Przeczytaj sobie o niej w przewodniku Eljasza, to ci się będzie
  zdawało, żeś widział.
  
  --Dobrze, żeś mi przypomniał, jutro trzeba wziąć z sobą Eljasza.
  
  --Może masz słuszność, taki przewodnik nie wiele kosztuje.
  
  
  
  
  III.
  
  
  Nazajutrz o świcie chłopcy cicho i ostrożnie wymknęli się ze swego
  pokoiku. Nie powiedzieli wczoraj gospodyni o zamiarze wycieczki do
  Morskiego Oka; wracając z Czarnego Stawu, kupili tylko na drogę
  butelkę wina, parę funtów szynki i niewielki bochenek chleba, a teraz
  dołączyli do bagaży nieocenionego Eljasza i sprawiedliwie rozdzielili
  wszystko na dwie równe paczki.
  
  --Trzeba napisać parę słów do gospodyni, że nie wrócimy na
  noc -- odezwał się Tadzio.
  
  --Poco? -- zapytał Janek dość porywczo.
  
  --No, gotowa nas szukać, będzie dużo gadania.
  
  --Hm, to prawda. To napisz: »Idziemy na dalszą wycieczkę, zabawimy dni
  parę«. Tak, dobrze. A teraz ostrożnie, cicho.
  
  --Poco się z tem kryjemy?
  
  --Poto, że nie mam ochoty słuchać rad, uwag i perswazji. Co komu do
  tego, gdzie idziemy, co robimy? Tu przecież nie jesteśmy pod niczyją
  opieką, nie mamy obowiązku zdawać sprawy z naszych czynów i zamiarów.
  
  Podniósł głowę i dumnie spojrzał na brata zgóry, jak człowiek wolny,
  który żadnej władzy nie widzi i nie uznaje nad sobą. Tadzio się
  zarumienił; widocznie był jeszcze dzieckiem, bo samodzielność taka
  przerastała jego odwagę. Lecz Janek wie, co robi.
  
  Wiedział naturalnie, brat przyznawał mu to w duszy, kąpiąc się w
  świeżem i lekkiem powietrzu, w jasnych promieniach słońca, podziwiając
  piękność nieba, gór i ziemi. I jak im dobrze samym. Poco tu
  przewodnik? Czyż nie znają dokładnie drogi? Jeszcze też takiej drogi:
  przez Waksmundzką! Ale już tę wybrali, żeby stanąć na czas, posłuchali
  rozsądku.
  
  --Pójdziemy przez Kozienice -- proponuje Tadzio.
  
  --Naturalnie -- potwierdził Janek. -- Stamtąd powitamy góry w blaskach
  wschodzącego słońca. Niema w całem Zakopanem piękniejszego widoku;
  gdybym sobie kiedy stawiał tutaj willę, to tylko na Kozieńcu.
  
  Mówił to z wzrastającym zachwytem na widok piękności natury,
  odsłaniających się w miarę, jak młodzi nasi podróżnicy wydobywali się
  z ulic, zamkniętych szeregami domków i willi, na bardziej otwartą
  przestrzeń. Minąwszy szybko Chramcówki i ulicę Chałubińskiego, koło
  Muzeum po kładce przeszli potok i zaczęli wstępować na łagodną
  pochyłość Kozieńca. Widok stąd rzeczywiście był wspaniały: na zachód
  przestrzeń otwarta, bez końca, wzdłuż łańcucha wirchów i turni[4],
  zamykających widok od południa. W przezroczystem powietrzu góry
  występowały tak wyraźnie, iż widać było na nich każdą ścieżkę, każdy
  strumyk, rysujące ich stoki skaliste siecią jasnych gałązek. Tu i
  owdzie bielały najwyraźniej śniegi, świt różowił szczyty, a skały
  zdawały się być aksamitne.
  
  --Ach! -- szeptał Tadzio -- nic piękniejszego nie umiem sobie wyobrazić.
  
  Janek płonącem okiem obejmował wnętrze otwartego w tem miejscu gniazda
  gór spiętrzonych: Kopę Królowej, Magurę, Granaty i Źółte Turnie;
  liczył je, podziwiał, chciałby popłynąć nad nie lotem ptaka.
  
  Nie będziemy deptali w tym roku tych ścieżek, nie będziemy spoczywali
  w niedostępnych jarach, patrząc w niebo i zapominając o świecie.
  Dziwny urok mają te góry... Nagle potrząsnął głową.
  
  --Chodźmy -- rzekł -- tak nie można, nie poto idziemy.
  
  Minęli Bystre, uśpione i ciche, w Jaszczurówce wypili gorące
  śniadanie, orzeźwili się przyjemną kąpielą i podążyli dalej. Od Cyrli
  droga już przez las prowadzi, wydeptana co roku stopami podróżnych,
  lecz nie lękali się zbłądzić: tyle razy szli tędy! Tu nie widać nieba,
  gór ani słońca, tylko stare drzewa, olbrzymie głazy, spękane, porosłe
  mchem zielonym i szarym, -- szemrzące strumienie i kwiatów kępy całe:
  niezapominajki, goryczki, storczyki, pełno barw, woni, aż żal mijać.
  
  A poziomki!
  
  Nie mogli oprzeć się pokusie, aby nie zbierać chociaż
  najpiękniejszych. Co za wielkość, smak, zapach!
  
  Droga coraz inna i coraz piękniejsza. Od Toporowych Stawów do Psiej
  Trawki szli więcej niż godzinę. Była już 10-ta, kiedy się zatrzymali
  na tym pierwszym wypoczynku.
  
  --Wiesz, Janku, że my dzisiaj może nie dojdziemy? -- zauważył Tadzio
  nieśmiało.
  
  Janek ruszył ramionami.
  
  --Pleciesz, jak niedołęga. Straciliśmy trochę czasu, wielka szkoda!
  Nie będziemy za to robić dłuższych wypoczynków. Ślimak zaszedłby tędy
  w ciągu dnia na miejsce. Patrz, co ludzi za nami spieszy.
  
  Istotnie, dwa dość liczne towarzystwa zbliżały się do schroniska. Na
  łączce w jednej chwili zrobiło się gwarno, otwierano butelki, śmiech,
  żarty, nawoływania rozległy się dokoła.
  
  --Pójdźmy -- szepnął Janek do brata.
  
  Tadzio wstał natychmiast i skierowali się znowu ku drodze, gdy nagle
  otoczyła ich nowa gromadka.
  
  --Janek! Tadzio! A wy tu co robicie o tej porze?
  
  --Felek! Brońcia! Adaś! Ańdzia!
  
  --Skądżeście się tu wzięli?
  
  --Do Morskiego.
  
  --Po Zosię?
  
  --Naturalnie.
  
  --Sami?
  
  --Znamy drogę -- zapewniał Janek.
  
  --Chodźcie z nami. Weselej będzie!
  
  Chłopcy nie mieli nic przeciwko temu, pożartowano wprawdzie trochę z
  ich zapasów i pospiesznego marszu, ale któżby o takie rzeczy obrażał
  się na przyjaciół? Odtąd istotnie było tak wesoło, że nawet Tadek
  tylko od czasu do czasu marzącem okiem rozglądał się po krajobrazie.
  
  Na Waksmundzkiej odpoczywali niedługo, gdyż woleli popatrzeć z Suchej
  na Pieniny, które przy dniu pogodnym rysowały się wyraźnie. W ogóle
  widok z Suchej był przepyszny, i Bronia tylko narzekała, że ją
  zwiedziono: wiedzieli przecież, że się obawia przepaści i każą jej
  przejść ścieżkę, parę stóp szeroką.
  
  --Ależ tu przejechać można -- perswaduje Felek.
  
  --A gdybyś nawet spadła, pierwszy krzak by cię zatrzymał.
  
  Ale Brońcia jest blizką płaczu, zamyka oczy, każe się prowadzić, drży
  cała. Towarzysze tłumią śmiech przez litość.
  
  --No, tu przecie szeroko!
  
  --Nie mogę, nie mogę! Przywiążcie mię do drzewa, bo się stoczę po tej
  pochyłości.
  
  --Patrz, szynka się nie stacza, chleb leży spokojnie, patrz butelka.
  
  --Ach!
  
  Brońcia zasłoniła oczy, gdyż nieszczęsna butelka nie odpowiedziała
  wcale zaufaniu swojego opiekuna i stoczyła się w krzaki.
  
  --Cała, cała! -- zawołali radośnie Staś i Felek i w mgnieniu oka zsunęli
  się bokiem ku krzakom, aby pochwycić zbiega.
  
  --Cała szyjka, nawet korek nie wyskoczył, tylko dna i wina brakuje.
  
  Wszyscy się śmieli, wujenka i poważny wuj Stanisław, opiekunowie tego
  młodego grona; jedna Brońcia drżała. Poradzono jej, aby położyła się
  na ziemi i w tej dopiero pozycji zdobyła się na odwagę popatrzenia na
  piękny widok.
  
  --Dajcie reńskiego, a zejdę po tej ścieżce prosto het, precz, aż na
  dół -- odezwał się młody góralczyk, świecącemi oczyma patrząc na
  wystraszone dziewczę.
  
  --Trzymajcie go! -- zawołała przerażona Brońcia, i twarz ukryła w
  dłoniach.
  
  Zejście nie było trudne, Brońcia jednak szła ciągle, prowadzona przez
  brata i przewodnika, z zamkniętemi oczyma, blada, z wyrazem trwogi i
  zmęczenia. Dopiero na Gęsiej Szyi uspokoiła się trochę.
  
  --Dziękuję za taką przyjemność -- rzekła, siadając na miękkiej,
  aksamitnej trawie -- nie chcę znać Morskiego Oka, ani podobnych awantur.
  
  --Będziesz czekała tutaj naszego powrotu?
  
  --Wstydź się żartować jeszcze! -- zawołała Bronka. -- Dlaczego nie
  przeprowadziliście mię dołem? Mogłam przecież przejść tędy? Pocoście
  mię wlekli na tę skałę?
  
  --Ależ Broniu, to jeden z piękniejszych widoków w Tatrach.
  
  Nie odpowiedziała, czuła się jednak w duszy pokrzywdzoną: piękny
  krajobraz sprawiał jej przyjemność wtedy, gdy mogła go oglądać z
  bezpiecznego miejsca.
  
  Tymczasem zaczęto schodzić po dość łagodnej, miękkiej pochyłości góry,
  pokrytej aksamitną trawą. Nogi ślizgały się po tym kobiercu, stopy
  bolały od nienormalnego położenia, a końca góry ani widać.
  
  --W zakosy idźcie, w zakosy[5], -- nawoływali przewodnicy.
  
  --Ach, chwilę odpoczynku na równym poziomie! -- narzekała Brońcia.
  
  --Usiądź i zjedziesz na dół -- rzekł wesoło jej brat.
  
  --Pewniebym usiadła, gdybym się nie bała, ale ktoby mnie wstrzymał
  potem, gdybym się zsuwać zaczęła zbyt szybko?
  
  --Czekaj -- rzekł Staś -- masz pas mocny?
  
  No, to cię przepaszę sznurkiem i będę powstrzymywał. Dalej, jazda.
  
  --Chodźmy naprzód -- szepnął Janek -- Brońcia strasznie przesadza z tą
  obawą.
  
  --Ja z wami -- odezwała się też cicho Ańdzia. -- Ja się nie boję. Źyłabym
  tu w górach. Kocham niebezpieczeństwa. Uproszę mamy i pójdę z
  Morskiego na Rysy. Co za rozkosz pomyśleć sobie, że jedno złe
  stąpnięcie, a spadnę w głębię bez końca, i zwyciężać te trudy i
  wdzierać się coraz wyżej, coraz wyżej, aż za chmury, do słońca, do
  samego nieba i świat widzieć u nóg, pod sobą!
  
  Tadzio westchnął głęboko.
  
  --My jeszcze nie byliśmy na Rysach -- rzekł cicho.
  
  --Na przyszły rok -- odparł Janek z niemniej głębokiem westchnieniem.
  
  --Czemu? -- spytała Ańdzia.
  
  --Pić, pić! -- rozległy się za niemi głosy. -- Zatrzymajcie tam chłopców,
  co pobiegli naprzód z tobołkami; słońce piecze, jakby nas chciało
  uwędzić.
  
  Zatrzymajcie tam chłopców! łatwo to powiedzieć. Jak jelenie zbiegli z
  góry w zakosy, i zniknęli w kierunku drogi do Roztoki. Znaleziono ich
  dopiero pod Czerwonemi Brzeżkami. Siedzieli w czarnych jagodach,
  zajadając soczysty owoc, zarastający niezbyt łagodną pochyłość.
  Uczernili się przytem, jak małe potwory, ale miny rozkoszne mieli po
  tej uczcie.
  
  --Z pół godziny tu już jemy -- przechwalali się z zadowoleniem.
  
  Przewodnik gniewał się na nich, że nie trzymają się razem, ale oni
  słuchając, nie tracili czasu i co chwila podnosili do ust pełne
  garście jagód.
  
  --Ach, jak chłodno i miło w ustach -- zapewniali.
  
  Goście za ich przykładem rozproszyli się po krzakach i byłby znów
  spoczynek mimowolny, gdyby przewodnik energicznie nie zaczął naglić do
  pośpiechu.
  
  --Wszyscy nas wyprzedzili, przyjdziemy ostatni i miejsca w hotelu nie
  będzie. W Roztoce i tak trzeba odpocząć z godzinę.
  
  --Czy to miasteczko jakie ta Roztoka? -- ciekawie pyta Brońcia.
  
  Staś i Felek jednocześnie wybuchnęli śmiechem.
  
  --Miasteczko o godzinę drogi od Morskiego! W sercu gór! Co ty
  wygadujesz, Bronka?
  
  Ale Brońcia się obraziła i nie chciała słuchać objaśnień.
  
  --To schronisko zapewne? -- zapytała Ańdzia.
  
  --Naturalnie, duże schronisko, gdzie i zanocować można, bo jest
  kilkanaście łóżek. Ale każdą butelkę piwa przywożą tam na osiołku,
  albo na koniu, jak widziałaś nieraz, w drewnianych naczyniach. Ciężka
  praca nawieźć potrzebnej żywności.
  
  W Roztoce Staś i Felek uparli się zwiedzić koniecznie dzisiaj
  wodospady Mickiewicza. Poświęcą te pół godzinki ze swego odpoczynku, a
  Brońcia niech zostanie pod opieką starszych. Ale Brońcia nie chciała i
  narzekając, jęcząc, poszła jednak z innymi.
  
  Tymczasem słońce dawno skryło się za Mięguszowieckie, kiedy podróżni
  nasi ostatnim wysiłkiem przebywali kamienistą i przykrą część drogi
  pod samem już jeziorem. Wszyscy byli zmęczeni, Brońcia z utęsknieniem
  upatrywała dachu zapowiedzianego schroniska, Ańdzia nawet szła cicho,
  mało zwracając uwagi na piękności otoczenia. A hotelu ani śladu, ani
  śladu jeziora. Czy nie dojdą już nigdy?
  
  Nagle -- tuż pod nogami dach, budynek piętrowy, a dalej w cieniu
  wieczornego zmroku, pod strażą wyniosłego Mnicha, ostrych Rysów i
  Miedzianego, cicho zasypia poważne jezioro, otulając się zwolna mgłą
  przejrzystą.
  
  
  
  
  IV.
  
  
  --Co teraz będzie?
  
  Tadzio milczał zamyślony.
  
  --No, mów, radź, odezwij się, co zrobimy? -- wołał Janek, niecierpliwie
  chodząc po pokoju. -- Licho wie, gdzie ich szukać. Zdaje się, że były,
  ale gdzie poszły dzisiaj? Czy wrócą tu jeszcze? Czy wprost do
  Zakopanego? Mieszkania nie zamówiły i szukaj wiatru w lesie! No, cóż?
  Czyś zaniemówił?
  
  --Cóż ja ci poradzę? -- odezwał się wreszcie Tadzio. -- Prawdę mówiąc, w
  tej chwili tak mi dobrze, tak miło, żem zobaczył znowu to
  czarodziejskie miejsce, iż nie żałuję niczego, niczego, nawet tego, że
  ich tu niema.
  
  --Niedołęstwo -- szepnął Janek, wzruszając ramionami.
  
  --Przyznaj, Janku, że i ty rad jesteś z tej wycieczki?
  
  --Rad jesteś! No, rad jestem; ale co teraz dalej? Ojciec czeka, stryj
  czeka, a my tu jak głupcy w lesie. I żebyśmy wiedzieli chociaż, gdzie
  ich szukać. Ale skąd? Nikt nic nie wie.
  
  --Ślimak mówił, że jutro wrócić mają z wycieczki.
  
  --Mówił, mówił, ale czy wrócą? Niecierpię takiej niepewności, niech
  raz wiem, co mam robić i na czem się to skończy.
  
  --Ja myślę, że musimy jutro wracać.
  
  --Ty myślisz, ty zawsze myślisz, ty tylko myśleć umiesz! I poco
  powrócimy, jeśli ich w domu niema? A kto wie, gdzie poszły dalej? Może
  na węgierską stronę? Może za tydzień wrócą? A my lećmy z powrotem na
  złamanie karku, żeby się dowiedzieć wkońcu, że o paniach nic nie
  wiadomo. Niechbym wiedział przynajmniej, że wrócą za trzy dni, tobym
  poszedł na Rysy, na Mięguszowieckie i byłbym jeszcze na czas, a tak...
  
  --To wiesz, Janku, idź z Felkiem na Rysy, a ja sam wrócę jutro i będę
  pilnował. Bo ktoś powrócić musi, a jeśli masz ochotę należeć do tej
  wycieczki, to zostań. Zdążysz jeszcze w sobotę.
  
  Janek spojrzał na brata, chciał coś odpowiedzieć, ale tylko ruszył
  ramionami i milcząc, rzucił się na łóżko.
  
  Na drugi dzień wstał pierwszy. Właśnie słońce wzeszło, różowe chmurki
  unosiły się ponad jeziorem, które leżało ciche i majestatyczne,
  wielkie i poważne pod strażą olbrzymów.
  
  Janek obudził brata.
  
  --Patrz -- rzekł z płonącym wzrokiem.
  
  Obaj wyszli co prędzej i długo patrzyli na ciche fale i błękitną
  głębię, w której z dziwną wyrazistością odbijały się otaczające ją
  góry.
  
  --I wracamy -- rzekł wreszcie.
  
  Tadzio zabrał resztę rzeczy. Wkrótce opuścili hotel.
  
  --Powracamy przez Liljowe.
  
  --Przez Liljowe? Znasz drogę?
  
  --Nie myślę wiecznie chodzić tą samą drogą. Mam Eljasza i dam sobie
  radę? A cóż nam się stać może? Ludzi pełno wszędzie, gdybyśmy
  zbłądzili; zresztą Eljasz wystarczy.
  
  --Wiesz, Janku, jabym radził...
  
  --Nie pytam cię teraz o radę. Chodźmy stąd jak najprędzej, bo chcę
  uniknąć pytań Felka, Ańdzi i t. d. Skoro będziemy sami i wolni od
  towarzystwa, przeczytamy uważnie, którędy iść trzeba, a tymczasem aby
  z hotelu!...
  
  --Aby pogoda była -- zauważył Tadzio. -- Patrz, jakie białe chmury snują
  się po górach.
  
  --To _suha_ mgła -- dał się słyszeć obok głos górala -- z tego deszczu nie
  będzie.
  
  --Widzisz -- zawołał Janek. -- Chodźmy tylko.
  
  _Suha_ mgła tego ranka zasnuła dolinę w niezwykłej obfitości, strzępy
  jej porwane czepiały się po skałach i gałęziach świerków, a niekiedy
  przejrzystemi mgławicami spływały między drzewa aż ku ziemi,
  zasłaniając na chwilę widok.
  
  --Słońce to wszystko rozproszy, gdy się podniesie wyżej -- zrobił uwagę
  Janek.
  
  Tadzio nic nie mówił. Skręcili w dolinę koło Miedzianego, podług
  Eljasza tędy właśnie droga.
  
  Słońce jednak widocznie miało też kłopot z mgłą _suhą_, bo napływała
  zewsząd coraz większymi kłębami, wiła się, snuła, staczała, pękała i
  znów zrastała w jedną nieprzejrzaną masę, coraz grubszą, ciemniejszą.
  
  --Janku, boję się deszczu -- odezwał się Tadzio nieśmiało, przedzierając
  się przez kosówkę.
  
  --Deszczu się boisz? No, to mi nowina: nie wiedziałem, żeś z cukru.
  
  --Ale nie znamy drogi.
  
  --To sobie przeczytamy.
  
  --Kiedy nic poznać nie można. Widzisz jakie szczyty? Nic nie widać; w
  jakiż sposób będziemy się orjentowali?
  
  Janek uważnie spojrzał dookoła. Istotnie, zalewało ich morze mgły
  zewsząd. I nic nie było widać, nawet droga kończyła się o kilka
  kroków.
  
  --Musimy tu przeczekać -- odezwał się głośno. -- Jesteśmy w chmurze, ale
  chmura minie i znów słońce zaświeci. Usiądźmy tymczasem, masz co jeść?
  
  --Mam butelkę wina, trochę szynki i chleba. Myślałem, że w Roztoce
  zjemy porcję jajecznicy.
  
  --Trzeba było nie myśleć, tylko zabrać więcej zapasów.
  
  Tadzio w pokorze wysłuchał nagany.
  
  --Dajno chociaż Eljasza.
  
  Tadzio podał książkę.
  
  --Zdaje się, idziemy dobrze; doliną za Mnichem powinniśmy dojść prosto
  do Wrót Chałubińskiego, poznamy je z opisu, żeby tylko mgła się
  rozeszła.
  
  Usiedli na kosówce, z mimowolną trwogą patrząc na zbliżające się ku
  nim bałwany chmur; wkrótce zaledwie mogli widzieć jeden drugiego.
  
  --To minie -- pocieszał Janek.
  
  Istotnie, po dłuższej chwili mgła zaczęła przeświecać, podnosić się w
  górę, ujrzeli znowu najbliższe kamienie, świerki, lecz dalsze plany
  zlewały się całkiem z szarem, bezbarwnem niebem. Deszcz drobny padać
  zaczął.
  
  --Wróćmy się -- szepnął Tadzio.
  
  Janek zmarszczył czoło.
  
  --Do Morskiego?
  
  --Chodźmy drogą ku Roztoce. Znamy ją.
  
  --Kiedy się boisz -- zaczął Janek po namyśle.
  
  I niechętnie iść zaczął drogą, którą przyszli. Deszcz padał coraz
  większy, serdaki przemokły im wkrótce, obuwie rozmiękło także, ruch
  rozgrzewał ich jednak. Młodość niewiele robi sobie z niepogody, to też
  zaczęli śpiewać dla dodania sobie humoru:
  
  
      Wysokieście góry, wysokieście szczyty,--
      Oj, kto was przewędrował? -- góral rodowity.--
  
  
  --Nie pamiętam, która droga: w prawo czy na lewo?
  
  --W prawo -- zdecydował Janek.
  
  --Powinniśmy już widzieć Mnicha.
  
  --Co dziś w tej mgle zobaczysz?
  
  --Źeby tylko gdzie Zosi nie zaskoczyła w górach.
  
  Janek spojrzał na brata zsuniętemi brwiami, ale rozpogodził się zaraz.
  
  --Mają przewodnika, -- rzekł uspokojony.
  
  --To prawda, ale zmoknie.
  
  --Deszcz tatrzański nie szkodzi, nie dostanie nawet kataru.
  
  --Patrzno, Janku, z tej góry nie schodziliśmy przecież?
  
  --Tak ci się zdaje? -- Musieliśmy ją obejść.
  
  --To może inna droga?
  
  --Przez tę mgłę wszystko się zmienia, ale szliśmy tędy napewno.
  
  --Nie przypominam sobie -- szepnął Tadzio.
  
  --Ostrożnie, bo ślizko bardzo, po korzeniach nie stą...
  
  Tadzio skamieniał: Janek krzyknął krótko i zsunął się jak kamień po
  wilgotnej ziemi, na szczęście niedaleko, lecz prosto w kałużę.
  
  --Wróćmy się -- zaczął Tadzio, wzruszony stanem garderoby brata. -- To nie
  ta droga, zbłądziliśmy.
  
  --Więc prowadź.
  
  Wkrótce wiedzieli obaj, że zbłądzili: szli jakąś drogą, zupełnie
  nieznaną, zalaną wodą w miejscach równych, na pochyłości pokrytą
  grubym, ostrym żwirem, który zsuwał się razem z nimi. Rozmiękłe i
  pokrzywione obuwie dokuczało im bardzo, deszcz przemoczył ubranie do
  bielizny, a droga jak zaklęta wiła się bez końca.
  
  Janek ustał nakoniec, oparł się o drzewo, z którego popłynęły nań
  strumienie wody i przymknął oczy.
  
  --Napij się wina -- rzekł Tadzio, podając mu butelkę.
  
  Pił chciwie, długo. Wreszcie podał ją bratu.
  
  --A ty nie pijesz?
  
  --Nie jestem spragniony.
  
  --Cóż poczniemy?
  
  --Która godzina?...
  
  --Wpół do drugiej.
  
  --Przeszło sześć godzin idziemy.
  
  --Aby gdzie zajść przed nocą. Zimno będzie.
  
  Wstrząsnął się, przejęty dreszczem.
  
  --Jesteśmy na ścieżce, więc musi nas gdzieś doprowadzić.
  
  --Masz słuszność -- zawołał Janek -- póki jesteśmy na ścieżce, niema
  powodu rozpaczać, wyjdziemy choć na jaką halę czy schronisko.
  
  --Byle przed nocą -- dodał Tadzio.
  
  --Do nocy daleko. Posilimy się i odpoczniemy, to nam i siły wrócą.
  
  Na nieszczęście niewiele było tego posiłku: trochę szynki i chleba
  głód zaspokoiło, ale niezbyt gruntownie, a zapasu już nie zostało
  żadnego. Popili po łyku wina, żeby mieć trochę na rozgrzanie, bo przez
  wilgotną odzież chłód czuli coraz dotkliwszy.
  
  --W którymkolwiek idziemy kierunku -- odezwał się Janek -- zrobiliśmy
  porządny kawał drogi i musimy być blizko jakiejś ludzkiej osady.
  Chodźmy tylko, bo zimno.
  
  I szli wytrwale, nie zważając na kamienie, brnąc przez kałuże,
  zsuwając się po pochyłościach lub wdzierając na strome skały. Aby
  prędzej. To tylko bieda, że droga dość często dzieliła się na ścieżki,
  i wybieraj, którą wolisz! To znowu zdawało się, że już noc zapada, tak
  ciężkie chmury przesuwały się nad ich głowami. Ani widać słońca.
  
  --Która godzina? -- dopytywał Tadzio.
  
  --Piąta dochodzi.
  
  Milczeli obydwaj. Myśl, że mogą przepędzić noc pod gołem niebem, bez
  ognia, bez okrycia ciepłego, na deszczu, zaczęła ich poważnie
  niepokoić. Droga niby zaklęta ciągnie się i ciągnie, przez lasy, z
  góry na dół i z dołu do góry, i końca niema. Idą tyle godzin i nie
  wiedzą, gdzie zaszli. Czują ogromne zmęczenie, a co
  najgorsza -- wzajemną obawę o siebie: Tadzio taki delikatny, zaziębi się
  napewno, skoro tylko iść przestanie. A nogi zaczynają odmawiać już
  posłuszeństwa, -- i jak iść zresztą wśród ciemności? Chyba prosto w
  przepaść.
  
  Tadzio znów drży o Janka. Chorował niedawno na zapalenie oskrzeli, co
  to będzie? co to będzie? Nie osobliwość w nocy spotkać i niedźwiedzia,
  a zapałek nawet z sobą nie wzięli. Po prostu rozpacz!
  
  --Która godzina, Janku?
  
  --Trzy na siódmą.
  
  --Słońce około 9 zachodzi.
  
  --Nie w górach i nie w dzień pochmurny.
  
  Istotnie, w pół godziny później zrobiło się prawie ciemno. Z każdą
  chwilą wolniej mogli posuwać się naprzód, widoczne było, że wkrótce
  stanie się to niepodobieństwem.
  
  --Masz wino? -- spytał Janek. -- Napij się troszeczkę.
  
  --Nie mogę, mam wstręt do wina.
  
  --Rozgrzejesz się.
  
  --Nie czuję zimna.
  
  --To daj mnie, ja się napiję, wiatr taki chłodny, że ubranie pod nim
  sztywnieje. Nie mam pojęcia, jak przepędzimy noc bez ognia.
  
  --Źeby choć deszcz nie padał.
  
  Mżyło jednak ciągle, a mgła lekka przybierała fantastyczne kształty.
  Chłopcy nie śmieli stanąć, czuli, że ruch to ich jedyny ratunek, ale
  drogę zgubili dawno. Szli, aby nie stać.
  
  Nagle Janek ryknął jak zwierzę ranione i rzuciwszy się na ziemię,
  krzyczał z całej piersi.
  
  Tadzio przerażony pochylił się nad nim.
  
  --Co ci jest, Janku? Janku! Ja się boję!
  
  Lecz Janek ryczał, aż mu tchu zabrakło.
  
  --Czy cię co boli?
  
  --Wściekam się, szaleję, ja nie chcę tu nocować!
  
  --To nic nie pomoże.
  
  Janek spojrzał na brata.
  
  --Może kto usłyszeć.
  
  --Niedżwiedź chyba.
  
  Janek podniósł się uspokojony.
  
  --Więc gińmy, bracie -- rzekł zmienionym głosem. -- Przebacz mi, to przeze
  mnie.
  
  Tadzio wybuchnął płaczem i rzucił się bratu na szyję.
  
  --Nie, nie! -- zawołał -- nie możemy zginąć! Bóg jest dobry, jest
  miłosierny. Nie chodzi mi o siebie, ale mama, Zosia, ojciec nasz
  drogi! Nie, Bóg nie pozwoli. Napij się wina, to cię rozgrzeje,
  skaczmy, ruszajmy się; a potem noc krótka, zaświta może słońce. Nie
  zginiemy, Janku, nie, nie zginiemy, Pan Bóg nie pozwoli! Co to?
  
  Krzyknął nagle i chwycił mocno rękę brata. -- Co to? -- powtórzył,
  ukazując w dali blask jakiś niewyraźny, czerwony i mglisty, niby ogień
  czy światło. Janek ujrzał je także.
  
  --Bóg miłosierny -- szepnął drżącemi ustami.
  
  Światło jednak szczególne przybierało kształty: znikało, gasło,
  wybuchało znowu, strzelało, słało się po ziemi i niby uciekało. Szli
  teraz wytrwale, a ono wciąż daleko.
  
  Nakoniec wyraźnie widać postacie ludzkie: ogień się pali na ziemi, a
  ludzie wkoło dziwne wyprawiają skoki. Jeden przystanął, ujął się pod
  boki i huknął góralskim śpiewem, w którym trudno rozróżnić słowa:
  
  
      Uczyła mnie matka śpiewać i tańcować,--
      A ojciec mnie uczył wziąć i dobrze schować, hu, ha!--
  
  
  --Rozbójnicy! -- szepnął Tadzio.
  
  Ale Janek potrząsnął głową. Górali dwóch tylko było i dwóch »gości« w
  serdakach i zakopiańskich beretach. Widocznie odpoczywające
  towarzystwo.
  
  --Niech będzie pochwalony!
  
  Zwrócono się ku nim.
  
  --Gdzie jesteśmy? -- spytał Janek drżącym głosem, podtrzymując zupełnie
  wyczerpanego z sił Tadzia.
  
  --A za Mnichem, przy Miedzianem. Toć koleba! -- dodał góral, wskazując
  pierwotny jakiś budynek bez okien, przytulony do skały. A z daleka?
  
  --Z Morskiego.
  
  Gromadka skupiła się bliżej.
  
  --Długo szliście? -- spytał góral.
  
  --Od rana.
  
  Wybuch śmiechu górali całą był odpowiedzią, lecz nieznajomi zbliżyli
  się teraz do chłopców.
  
  --Niech panowie wypoczną -- rzekł jeden życzliwie. -- Może i przenocujemy
  w tem schronisku mimo niewygód i zimna, bo nie mamy odwagi kończyć
  drogi po ciemku, choć przewodnicy z nas żartują. Ale panowie zziębli i
  przemokli, oto pled suchy, serdak. Wacek, dajno nam koniaku!...
  
  
  
  
  V.
  
  
  ...Na miękkim materacu, pod wełnianym kocem, w czystej, suchej
  bieliźnie Janek spał snem zdrowym, gdy drzwi znanego nam już pokoiku
  na Chramcówkach skrzypnęły cicho i Tadzio w mundurku, z wyrazem
  pomieszania na bladej twarzyczce, stanął w progu.
  
  Powoli drzwi zamknął za sobą i zbliżył się do brata: budzić, czy nie
  budzić?
  
  Janek otworzył oczy.
  
  --Wstałeś? -- spytał zdziwiony.
  
  --Byłem u nich.
  
  --U Zosi?
  
  Chłopiec skinął głową.
  
  --Powiedziałeś?
  
  Tadzio milczał chwilę.
  
  --Gadajże!
  
  --Wróciły pozawczoraj, a wczoraj pojechały do Szczawnicy.
  
  Janek usiadł na łóżku.
  
  --Jakto? Być nie może! I nie czekały na nas?
  
  --Nie wiedziały wcale o naszym przyjeździe. Nie byliśmy u Liptaków,
  Ślimak nie zawiadomił, Liptakowie zdziwili się, gdy przyszedłem.
  
  Janek wzburzony zaczął chodzić po pokoju. Byłby chętnie zburczał
  Tadzia, ale jakoś nie mógł, nozdrza mu drżały, czuł swoją winę. Nagle
  stanął, spojrzał na brata, na niebo, jasne słońce i zwykłym swym
  gestem wzruszył ramionami. Potem ziewnął i wlazł pod kołdrę.
  
  --Cóż będzie? -- spytał Tadzio.
  
  --Zatelegrafuj do stryja: »Zostajemy. Niech stryj lepiej przyjedzie do
  nas. Dużo tu jeszcze rzeczy do poznania«.
  
  Odwrócił się do ściany, aby zasnąć znowu, ale nie poszło to łatwo, bo
  rozumiał, że przez jego zarozumiałość i lekkomyślność Zosia, Tadzio i
  on stracili sposobność poznania morza, a stryjowi i rodzicom sprawił
  przykrość.
  
  
  
  NOTATKI:
  
  
  [1] Klimatyka -- biuro opieki sanitarnej w miejscowościach leczniczych.
  
  [2] Misja -- posłannictwo, zadanie.
  
  [3] Taksa -- cena ustanowiona.
  
  [4] Wirchy -- szczyty, turnie -- skały nagie, bezleśne.
  
  [5] W zakosy -- w prawo i w lewo na przemiany, zwracając pod kątem
  ostrym coraz niżej.
  
  
  
  
  
  
  End of the Project Gutenberg EBook of Bez przewodnika, by Cecylia Niewiadomska