text: Produced by Jimmy O'Regan (Produced from images generously
  made available by CBN Polona http://www.polona.pl)
  
  
  
  
  
  
  
  
  
            MOJE KSIĄŻECZKI
  
  
  
                 SZOPKA
  
              WIERSZ OR-OTA
  
  
  
         Z RYSUNKAMI A. PIOTROWSKIEGO
  
                WYDANIE II
  
  
  
  1918
  WYDAWNICTWO M. ARCTA W WARSZAWIE
  LUBLIN, NAMIESTNIKOWSKA 23
  
  
  
  Geprüft und auch für die Asfuhr freigegeben durch die Kais. Deutsche
  Presseabteilung Warschau, den 4 VII. 1916. T.-No 1631. Dr. No 110.
  
  
  DRUKARNIA M. ARCTA W WARSZAWIE, NOWY-ŚWIAT 41.
  
  
  
  
  SZOPKA.
  
  Chodźcieno bliżej, kochane dzieci!
  Patrzcie! tu gwiazda nad szopką świeci,
  Ona to, złocąc niebieskie stropy,
  Wiodła trzech królów do biednej szopy;
  Śpiących pasterzy blaskiem zbudziła,
  Do stóp Jezuska zaprowadziła,
  A teraz stoi i jasno świeci,
  Więc pójdźcie tutaj, kochane dzieci!
    W szopce, we żłobku, na miękkiem sianie
    Leży Jezusek, świata kochanie;
    On, co ma zbawić narody ziemi,
    Leży, spowity szaty biednemi;
    Nie ma sukienki, kolebki nie ma,
    Lecz wesołemi patrzy oczyma,
    Bo się raduje Święte biedactwo,
    Że się do Niego zbiegło prostactwo.
  Możni królowie składają dary:
  Mirrę, kadzidło, złota bez miary;
  Lecz Jezus, wdzięczny za ich ofiarę,
  Woli poglądać na świtki szare,
  Na tych pastuszków, których gromada
  Przyszła do Niego od owiec stada
  I w zachwyceniu patrzy na Dziecię,
  Na swoje skarby największe w świecie.
    Ten Mu dwa białe daje baranki,
    Ów śliczną piosnkę ciągnie z multanki,
    Trzeci zerwane w polu kwiatuszki
    Kładzie z pokłonem pod drobne nóżki,
    A jeszcze inny sukmankę zdziewa,
    Pana Jezusa ciepło okrywa.
    Dziecię z uśmiechem patrzy na niego
    I łezki szczęścia z oczu mu biegą.
  Najświętsza Matka i Józef święty
  Nabrali trawy świeżutko zżętej,
  Karmią osiołka, co razem z wołem
  Przy żłobku Bożym stoją pospołem:
  Ciepłym oddechem dobre zwierzęta
  Ogrzały Dziecku nóżki, rączęta,
  I one wiedzą, że owo Dziecię
  Przyszło, by cnotę czynić na świecie.
    Czekajcie, dzieci! zaraz w stajence
    Zaczną pastuszki grać na lirence,
    Będą śpiewali śliczne kolędy,
    By się nowina rozeszła wszędy,
    By ziemia cała o tern wiedziała,
    Że wielka radość światu się stała.
    A wy też Bogu pokłon oddajcie
    I z pastuszkami pieśń zaśpiewajcie.
  
  
  
  
  PIASKARZ.
  
      Ej, ta szara Wisełka
      I odziewa i żywi,
      Jakby matka serdeczna,
      Jakby ludzie poczciwi.
      Ona daje zarobek
      Dla sieroty biednego,
      Kupcie, panie, panowie,
      Kupcie piasku białego.
        Hej! hej! piasku białego!
      Od poranka do zmroku
      Po podwórkach wciąż chodzę,
      Boć trza przynieść kęs chleba
      Starej babce niebodze;
      Lat już setka jej prawie
      Zaciężyła na głowie.
      Kupcie piasku białego,
      Kupcie, panie, panowie.
        Piasku wiślanego!
      Oj, szczęśliwe te dzieci,
      Co to uczą się w szkole;
      Kiedy o tem pomyślę,
      Żalę się na swą dolę:
      Jabym czytał i nocą,
      Aż do świtu jasnego;
      Kupcie, panie, panowie,
      Kupcie piasku białego!
        Hej! piasku białego!
      Gdy do snu się już kładę,
      Nieraz sobie zamarzę,
      Może da mi kto książkę
      I litery pokaże.
      Boć to z książek człek przecie
      Pozna tyle dobrego.
      Kupcie, panie, panowie,
      Kupcie piasku białego!
        Piasku wiślanego!
  
  
  
  
  PRZEWOŹNIK.
  
  Hej! poczciwe moje wiosło,
        Ho! ho!
  Już do ręki mi przyrosło!
        Ho! ho!
  Już bez niego żyć nie mogę,
  Bo z niem codzień ruszam w drogę
        Ho! ho!
          Ho! ho!
    Fale Wisły ono pruje,
    A łódź chyża w dal szybuje,
    Na błękitnej, na głębinie,
    Jak jaskółka lotna, płynie.
  Stara Wisła, dobra macierz,
  Szepce z cicha ranny pacierz,
  Po kościołach dzwony dzwonią--
  Głos ich leci ponad tonią.
    Stare Miasto w słonku świeci,
    A po falach łódka leci,
    I omija wiry, piaski,
    Mknąc do brzegów Kępy Saskiej.
  Hej, ty Wisło! ty kochana!
  Od małego tyś mi znana!
  Kocham ciebie duszą całą
  Taką wielką i wspaniałą.
    Ty mnie żywisz i odziewasz,
    Ty mi pieśni do snu śpiewasz,
    Płyń swobodnie, płyń daleko,
    Droga rzeko! nasza rzeko!
  
      (Po pierwszym, drugim i czwartym wierszu każdej
             strofki dodaje się: "ho! ho!")
  
  
  
  
  ŻAK.
  
    Chodzę sobie, chodzę
    Z garnuszkiem po mieście;
    Żaczek nieboraczek
    Wędruję po kweście.
  
      Do możnych i biednych
      Pukam w imię Boże;
      Kto ma dobre serce,
      Ten mi dopomoże!
  
    Ciężko to się uczyć
    O głodzie i chłodzie,
    Ależ nie brak serca
    W tym naszym narodzie.
  
      Jeden mnie nakarmi,
      Drugi mnie odzieje,
      A w głowinie żaka
      Codzień zajaśnieje.
  
    A gdy już pokończę
    Nauki najpierwsze,
    Wejść do akademji
    Chęci mam najszczersze.
  
      Sławną akademją
      Słynie ten nasz Kraków,
      Ona głosi światu
      O chwale Polaków.
  
    Może też da Pan Bóg,
    Że, pracując pilnie,
    Z żaka--profesorem
    Zostanę niemylnie.
  
      Wtedy, pamiętając
      Przeszłość młodocianą,
      Będę wspierał biednych,
      Tak jak mnie wspierano.
  
  
  
  
  KRAKOWIACZEK SKUBA.
  
  Pod wawelską skałą
    Mieszkał smok-potwora,
  Czatował na ludzi
    Z rana do wieczora.
  
      Czatował i ludzi
        Zjadał tuzinami,
      Aż kraj płakał cały
        Gorącemi łzami.
  
  Tedym se pomyślał,
    Że to sprawa kusa,
  I poszedłem prosto
    Do króla Krakusa.
  
      --Daj, królu, barana,
        Daj mi worek siarki,
      A ja Kraków zwolnię
        Od tej gospodarki.--
  
  Do baraniej skóry
    Siarki nałożyłem,
  Potem mocną dratwą
    Po szewcku zaszyłem.
  
      Buch! pod smoczą jamę
      Kąsek smakowity--
      I wyłazi potwór,
      Jak zawdy, niesyty.
  Już skórę ze siarką
  Połknął smok przeklęty,
  Już go srodze piecze
  Ogień zażegnięty.
      Poleciał do Wisły,
      Wodą się zapija
      I żłopie, i żłopie,
      Aż pękła bestyja!
  Gdy się król dowiedział
  O zgonie szkodnika,
  Dał mi złotą zbroję,
  Dzielnego konika.
      A lud, rad, że przyszła,
      Na potwora zguba,
      Wołał:--Niechaj żyje
      Krakowiaczek Skuba!
  
  
  
  
  KOMINIARCZYK.
  
  Choć mam ledwo lat dwanaście,
    Tęgi ze mnie zuch!
  Umiem drapać się po dachu,
    I wprost w komin buch!
  Choć tam czarno, gdyby w piekle,
    Nie boję się nic,
  Tylko sznurem się opaszę
    I odrazu hyc!
  Z miotłą w ręku wnet tam jadę,
    Ciasno, ciemno wkrąg,
  Już szoruję brudne ściany,
    Ile siły rąk.
  Trzeba dobrze wytrzeć sadze,
    Bo nuż zatlą się,
  Może pożar wnet wybuchnąć,
    I byłoby źle.
  Chociem czarny, jak djabełek,
    Przeciem z siebie rad,
  Kto zna pracę kominiarza,
    Ten powie, żem chwat!
  Toć w kominie i na dachu
    Nie tak łatwy trud,
  Często życie swe naraża
    Kominiarzów ród.
  Więc nie śmiejcie się z biedaka,
    Co pracować chce,
  I nie z sukni, ale z czynów
    Uszanujcie mnie.
  Młodszych braci mną nie straszcie,
    To bolesny żart,
  Bo uznania za swą służbę
    Kominiarczyk wart.
  
  
  
  
  CZAROWNICA.
  
  Jestem stara czarownica
      Z babki i prababki,
  Mam brodate, brzydkie lica
      A nos jak grabki.
  Mieszkam w chacie, co to stoi
      Na kurzej nodze;
  Kto do puszczy trafi mojej,
      Połknę go srodze.
  Gdy miesiąca światło blade
      Świeci ponure,
  Na ożogu pędem jadę
      Na Łysą górę.
  Tam co piątek się zbierają
      Złe jędze-baby,
  Piją smołę, zajadają
      Koty i żaby.
  Lecz ty, dobre, pilne dziecię,
      Spokojnie zaśnij,
  Bo zła jędza żyje przecie
      Jedynie w baśni.
  Kto ma rozum, ten nie wierzy
      W gusła i czary;
            (zacina ożóg batem)
  Hej! z kopyta, niech waść bieży,
      Ożogu stary.
  Jestem stara czarownica
      Z babki i prababki.
                       (znika)
  
  
  
  
  OWCZAREK.
  
    Kędy stoi krzyż przy drodze,
      Co go dobrze znam,
    Za owcami w polu chodzę,
      Na fujarce gram.
  
      Piosnkę echo niesie
      Po zielonym lesie,
      Wtórzą jej skowronki
      Z nad kwiecistej łąki.
  
    Skubią trawkę białe owce
      Albo kwiatki pstre;
    By nie poszły na manowce,
      Kruczek strzeże je.
      Poczciwości psisko
      Wciąż się kręci blizko,
      I patrzy co chwilka,
      Czy nie widać wilka.
  
    Gdy południe się przybliża,
      Słonko mocno lśni,
    To w dwojakach Maryś chyża
      Obiad niesie mi.
      Od kaszy i mleka
      Aż pachnie zdaleka,
      Maryś wyśpiewuje,
      A ja pałaszuję.
  
    A gdy schodzi już wieczorek,
      W blaskach stoi krzyż,
    Płynie stamtąd mój paciorek
      Do stóp Boga wzwyż.
      Proszę Matki Boskiej
      O szczęście dla wioski,
      Dla mojej rodziny
      I całej krainy.
  
  
  
  
  EMIGRANT.
  
  Za morzami, za górami,
    Błądzę w obcej ziemi,
  Smutne oczy mocząc łzami
    W tęsknocie za swemi.
  Kiedy spojrzę rozżalony
    Ku rodzinnej stronie,
  Serce bije jakby dzwony,
    Płacze w biednem łonie.
  Oj, ty wiosko, droga wiosko,
    Na com ja cię rzucił?
  I tę świętą Mękę Boską,
    Gdziem pacierze nucił?
  Ten kościołek pochylony,
    Taki sercu miły,
  I cmentarzyk ów zielony,
    Gdzie ojców mogiły.
  Tutaj spojrzeć dookoła
    Aż się oczy boją;
  Obcy ludzie, obce sioła
    I duszy nieswojo.
  Ni przemówić po naszemu,
    Ni się uradować,--
  Chyba przyjdzie nieszczęsnemu
    Do grobu wędrować!
  Oj, ty ziemio, ziemio droga,
    Z tobą jakby w niebie!
  Codzień kornie proszę Boga,
    Bym zobaczył ciebie!
  Tożbym leciał ku wschodowi
    Na sokolich piórach!--
  Żyć, umierać Mazurowi
    Tylko na Mazurach!
  
  
  
  
  SIEROTKA.
  
  Matusia leży w grobie,
  A ja wędruję sobie,
  Do każdej chaty pukam
  I dobrych ludzi szukam.
    Na świecie sroga zima,
    A tu kożuszka niema,
    Nic prócz chusty, koszulki,
    Oj, biada bez matulki.
  Nieraz głód mnie przyciśnie,
  Aż łza w oczach zabłyśnie.
  Nieraz chłód mnie przejmuje,
  Że rąk i nóg nie czuję.
    Ogień płonie po chatkach,
    Dzieci siedzą przy matkach,
    A ja patrzę przez okno
    I w łzach oczy mi mokną.
  Uczyćbym się tak chciała!
  Cały dzieńbym czytała!
  Ale śliczne książeczki
  Nie dla biednej dzieweczki!
    Och, szczęśliwaś ty, dziatwo,
    Gdy ci uczyć się łatwo,
    Gdy literki twa mama
    Pokazuje ci sama.
  Panieneczki, chłopczyki,
  Odkładajcie grosiki
  I książeczki swe stare,
  I zabawek swych parę,
    Bo sierotek na świecie
    Tyle biednych znajdziecie,
    Którym dar ten wasz, dzieci,
    Smutne życie rozświeci.
  
  
  
  
  MYŚLIWY.
  
    Wokół puszcza dzika,
    Zwierza słychać ryk,
    Niedźwiedź się przemyka,
    Zdala biegnie dzik.
      Nie dbam o to wcale,
      Czy napadną mnie,
      Zaraz z fuzji palę
      I kulkę im ślę.
    Hej, niema jak łowy!
    Proszę wierzyć mi...
    W mroźny dzień grudniowy
    Gdy śnieg srebrem lśni.
      Las dokoła cały,
      Jak zaklęty świat,
      Promienieje biały
      Od zimowych szat.
    Ktoś gałęzie łamie,
    Ryk przelata w dal,
    Dalej! broń na ramię!
    Baczność! celuj! pal!
      Choć nie było blizko,
      Kulka trafia w lot,
      Padło niedźwiedzisko,
      Aż się rozległ grzmot.
    Więc jak Wojski[*] stary,
    Róg dobywam wnet,
    Wesołe fanfary
    Lecą het, het, het!
      Wtórzy bór sosnowy,
      Gdy gra lasu pan,--
      Hej, niema jak łowy
      I myśliwski stan!
  
  [Footnote *: Wojski, opisany w „Panu Tadeuszu” A. Mickiewicza, słynął z
  pięknej gry na rogu.]
  
  
  
  
  STRAŻAK.
  
  Czy Warszawę zmrok osnuwa,
    Czy ją złocą zorze,
  Na wieżycy strażak czuwa,
    Czuwa w imię Boże.
  Niechno tylko ze swej wieży
    Dojrzy odblask krwawy,
  Wnet na sygnał w dzwon uderzy
    Dla swej braci żwawej.
  Błyszczą kaski, grzmi podkowa
    Wśród Warszawian rzeszy,
  Pędzi cwałem straż ogniowa,
    Na ratunek śpieszy.
  Zuchowate widać twarze,
    Bez śladu obawy--
  I już stoją przy pożarze
    Strażacy Warszawy.
  Ci kierują sikawkami,
    Inni pną się w górę,
  Płomień bucha wkrąg iskrami,
    Pędzi chmury bure.
  Lecz strażacy z butą znaną
    Niczem się nie straszą,
  I dopóty nie ustaną,
    Aż pożar ugaszą.
  Choć im nieraz grożą rany,
    Tak jakby na wojnie,
  Pod ich strażą gród kochany
    Może spać spokojnie.
  Dzielne serca w piersiach biją,
    Szczerzy z nich junacy,
  Więc krzyknijcie: Niechaj żyją
    Warszawscy strażacy!
  
  
  
  
  PRZEKUPKA MARCINOWA
  
    Jestem Marcinowa,
    Do usług gotowa!
    Uczciwa niewiasta
    Ze Starego Miasta.
  
      Lubię się wykłócić,
      Ale wolę nucić:
      Oj, dana, dana, dana!
      Warszawo kochana!
  
    Mam kramik niewielki,
    Na nim kartofelki,
    Świeże zieleninki
    I różne jarzynki.
  
      Dla posłusznych dzieci
      Jabłuszko się świeci,
      Oj, dana, dana, dana!
      Warszawo kochana!
  
    Język--niech Bóg broni!
    Lecz serce na dłoni!...
    Ręka pracowita
    I tusza obfita.
  
      Przekupka prawdziwa,
      Dobra, lecz swarliwa,
      Oj, da dana, dana!
      Warszawo kochana!
  
  
  7 i 8 wiersz każdej strofki powtarza się.
  
  
  
  
  TWARDOWSKI.
  
  Jeżdżę sobie na kogucie
      Zapomocą dyablą.
  Kto mi kiwnie palcem w bucie,
      Tego zaraz szablą!
  Jem i piję, wesół żyję,
      Bez wszelakiej troski.
  Dobra nasza, w górę flasza!
      Wiwat, pan Twardowski!
  Djabeł drżący i struchlały,
      Gdy mój głos go zmusza,
  Wszystko srebro z ziemi całej
      Przeniósł do Olkusza.
  Jam przywołał cień Barbary
      Na zamek krakowski,
  Znam zaklęcia, leki, czary.
      Wiwat, pan Twardowski!
  A gdy bies mi spojrzy w ślepie
      I w górę uniesie,
  Do księżyca się uczepię:
      Żegnaj, panie biesie!
  Choć się z piekła ćma ich zleci,
      Obetnę im noski,
  Czas, kogutku na waszeci,
      Wiwat, pan Twardowski!
  
  
  
  
  SZEWC.
  
  Szewc warszawski, miły bracie,
    To nie partacz kiepski,
  Siedzi sobie przy warsztacie
    Wesoły i łebski.
  Tak się zwija jakby fryga,
    Choć praca niełatwa,
  Jeno w ręku szydło miga,
    Jeno skrzypi dratwa.
  Szewckiej cnoty, mocium panie,
    Nie trzeba dowodzić,
  Bo nikt przecie w żadnym stanie
    Nie rad boso chodzić.
  Dobra kurtka i sukmana.
    I kapelusz suty,
  Ale z cholew poznać pana,--
    Tedy grunt--to buty.
  Na warszawskiem Starem Mieście,
    Z wiary staroświeckiej,
  Lat już słynie przeszło dwieście
    Sławny cech szewiecki.
  Więc wykrzyknie razem z nami,
    Kto świadomy sprawy:
  Wiwat buty nad butami
    I szewcy z Warszawy!
  
  
  
  
  DZIADEK.
  
  Już skończone przedstawienie,
  Będzie pustka wnet na scenie,
  Tylko jeszcze, państwo młodzi,
  Dziadek z torbą swą wychodzi.
    Nie trwóżcie się, mówię szczerze,
    Dziad was w torbę nie zabierze,
    Bo on woli wziąć bez krzyku
    Od każdego po grosiku.
  Zwiedziłem już kawał świata,
  Bo przeżyłem długie lata.
  Raz też kiedyś, w chmurny dzionek,
  Wszedłem sobie do ochronek.
    Co tam dziatwy, miły Boże!
    Któż je wszystkie zliczyć może?
    I chłopczyki, i dziewczynki;
    Wszystkie mają smutne minki.
  Czemu smutne? wiedzieć chcecie,
  No, to powiem wam w sekrecie:
  To są bardzo biedne dzieci,
  Nie wesoło dzień im leci.
    Choć to były wielkie święta,
    O nich mało kto pamięta,
    Ni zabawek, ni książeczek
    Nie dostały od mateczek.
  Więc wam powiem: książki stare
  I zbytecznych cacek parę,
  Co kto może, niech do dziada
  Dla tych biednych dzieci składa.
    Ja zaniosę im te dary,
    Nie żałujcie więc ofiary,
    Biedni za was, dziatwo droga,
    Będą modlić się do Boga.
  
  
  
  
  MOJE KSIĄŻECZKI
  
  Każda książeczka zawiera powiastki lub wierszyki,
  z obrazkami, w kolorowej okładce.
  
                                                       fenigi
    3. *Jaś i Małgosia*. Wierszem przez Or-Ota,
        z 5 rys. Wyd. IV.                                — 15
  
   31. *Jaśkowe dzieciństwo*. Opowiadanie przez Wilę,
          z 3 rysunkami. Wyd. III.                       — 32
  
   79. *Józio Tkacz*. Powiastka A. Grudzińskiej,
          z 3 rys. Wyd. II.                              — 22
  
  168. *Karzeł wśród olbrzymów*. Przerobiła z ang.
          M. A. G.                                       — 25
  
  133. *Klucz do nieba*, przez J. Ciembroniewicza,
          z 2 rys. Wyd. II.                              — 20
  
  187. *Kochaj Kościuszkę*. Krótki życiorys Kościuszki,
          przez Al. Janowskiego.                         — 20
  
  122. *Koniec świata* Powiastka Antoszki, z 2 rys.
          Wyd. II.                                       -  -
  
   91. *Konwalijki*. Wybór wierszyków, przez Babcię
          Manię. Zt. I, z 10 rys. Wyd. II.               — 20
  
   92.  — — przez Babcię Manię, Zt. II, z 11
            rys. Wyd. II.                                — 20
  
   93. — — przez Babcię Manię. Zt. III, z 7
           rys. Wyd. II.                                 — 20
  
   94. — — przez Babcię Manię. Zt. IV, z 7
           rys. Wyd. II.                                 — 20
  
    4. *Kopciuszek*. Wierszem, przez Or-Ota, z 5
          rysunkami. Wyd. IV.                            -  -
  
    5. *Kot w butach*. Wierszem, przez Or-Ota, z 5
          rysunkami. Wyd. IV.                            — 15
  
   68. *Królestwo złocieńców*. Powiastka A. Osęki,
          z 3 rysunkami. Wyd. II.                        — 35
  
  157. *Królewna Basia*. Baśń w 3 odsłonach Z.
          Zacharkiewiczówny (3 dz., 6 chł.)              — 20
  
   66. *Królowa poziomek i paproci*. Bajka W. Sulimy,
          z 2 rysunkami. Wyd. II.                        — 60
  
  
  
  
  
  
  End of the Project Gutenberg EBook of Szopka, by Artur Oppman