text: 1. AMERINDIA n°25, 2000 Runasimipi sumaq-qillqay atikuyninmanta Porfirio MENESES LAZÓN Universidad Nacional Federico Villarreal, Lima Manam wamaq rimaychu runamasinchikpa ninakuynin, qayllanakuynin, uyarichikuynin. Maskasqa kaymanta llapanchik kay pachapi kawsaqkunam munanchik uyarichinakuyta, musyachikuyta ñuqanchik ayllupura ichataq huk rikchaq kawsaqkunawanpas. Chiqampaytaqmi runakunapaq aswan qalilla chay rurakuynin. Paykunaqa ima kaqwanpas sampallam uyarichikuyninku, musyachikuyninku. Pachapi kawsaqkunamanta payllam, runallam, suñasqa karqun rimaywan: manam imapas kay atiywan patachakunchu. Ichaqa manataq rimanakuyllachu kaman. Runaqa munan imayna samiyuq, imayna llakiyuq kasqanta willakuyta, hinaman imayna allin, miski kawsaypa kasqanta. Ima kaptinpas kawsayqa sumaqmi, kawsayqa samim: chay ninakuytam tukuy pacha ninakuyta munanchik. Chay munasqanchikpim « sumaq-qillqa » qispimun. Ichaqa manaraq qillqay rikurimuptin kawsaypa sumaq kayninta ninakunanchikpaq « sumaq- rimay » karqan, harawikuy. Hinam kunanqa « sumaq-qillqa » kan sami kayninchikta unanchanapaq. Imatataq paywan ruranchik? Kaytam: kawsaypi llapa imakuna ñuqanchikpaq allin, mana allin, kusi kasqanmanta rimanapaq.