text: 2. 208 AMERINDIA n°25, 2000 Qallariyninchikpiqa munarqanchik maymanta hamusqanchik yachayta imaynanpi qispimusqanchikta, pi kamawasqanchikmanta. Mana chay yachakuptin, mana imapas chayta yachachiwaqninchik kaptin umanpi runa kamaykun Qullana Kaqta, español hamuqkunapa Tayta Dios nisqata. Payman tumpaykunchik llapa ima kaqta kamaykusqanta, mana ima runapas chayhina atiyniyuqta yuyayninchikpi tarispanchik. Kayhina kaqta hatu hatun atiyniyuq kaqta imaynatataq rimana kanman? Ichaqa riki llapa imata siminchikpi hatunyachispam, uqarispam, sumaqyachispam Paypa sayayninpaq-hinata. Chaynanpim « sumaq-rimay » (qipa « sumaq-qillqa » kaq) llullakuyta qallarin, hatun llullakuyta, Taytachata sumaykunapaq. Chaymantapunim sumaq-qillqa nisqanchik hatun llullakuy rikurirqun, miski llullakuy, sumaq llullakuy, chaskisqa, iñisqa, kuyasqa llullakuy. Imapaqtaqwanmi hapinchik sumaq-qillqata? Imayna llapa ima sumaq kasqanmanta rimanapaq; musquyninchikkuna, munapakuyninchik, kuyayninchik, llakinchikkunamanta ima ninakunanchikpaq. Rakiykuspa rimaypim kuyanakuyqa hatun llullakuypaq, achka llullakuypaq kusam: kuyakusqanchiktam kay pachapi llapa ima kawsaqwan tupachinchik, patachanchik: quyllurwan, puyuwan, qantu tikawan, llapan waytakunawan, pillpintuwan, tukuy rikchaq urpichakunawan. Imawanñataq mana tupachinchikchu? Killatapas mañakunchik kuyakusqanchikpa munayninta ñuqanchikpaq tikraykachinanpaq. Manayá warma yananchikpa llapa ima sumaq kaqman rikchakuyninllachu: kikinmi chay llapa imakuna. Kikinmi hatalliwaqninchik urqu, anqas hanaqpacha, hichpallapi qucha, puñuchiwaqninchik waylla, takipuwasqanchik tuya. Aswan llullakuy kanmanchu? Chaymi sumaq-qillqa, runasiminchikpi huk nanaq kaq, yaqa kay América suyupa yurisqa kasqanmantapacha. Qamsi kanki chiwanway ñuqasi kasaq waranway, ñuqachallawan kaspaqa allinchallatam purinki. Kayhinapim rikurimurqanku sumaq-qillqa nisqanchik, sumaqllaña harawikunapi, apu yaya Inti, urqukuna, mayukuna rurayninkunapa willakuynin, hinaman llapa ima kawsayninchikpi chaskisqanchikmanta. Chayhinam runasiminchik wiñarqan, sumaqyakurqan, mana ima huk rikchaq simikunawan patachasqa pisiman hapinapaq kaspan.